This is a digital copy of a book that was preserved for generations on library shelves before it was carefully scanned by Google as part of a project
to make the world's books discoverable online.
It has survived long enough for the copyright to expire and the book to enter the public domain. A public domain book is one that was never subject
to copyright or whose legal copyright term has expired. Whether a book is in the public domain may vary country to country. Public domain books
are our gateways to the past, representing a wealth of history, culture and knowledge that's often difficult to discover.
Marks, notations and other marginalia present in the original volume will appear in this file - a reminder of this book's long journey from the
publisher to a library and finally to you.
Usage guidelines
Google is proud to partner with libraries to digitize public domain materials and make them widely accessible. Public domain books belong to the
public and we are merely their custodians. Nevertheless, this work is expensive, so in order to keep providing this resource, we have taken steps to
prevent abuse by commercial parties, including placing technical restrictions on automated querying.
We also ask that you:
+ Make non-commercial use ofthefiles We designed Google Book Search for use by individuals, and we request that you use these files for
personal, non-commercial purposes.
+ Refrainfrom automated querying Do not send automated queries of any sort to Google's system: If you are conducting research on machine
translation, optical character recognition or other areas where access to a large amount of text is helpful, please contact us. We encourage the
use of public domain materials for these purposes and may be able to help.
+ Maintain attribution The Google "watermark" you see on each file is essential for informing people about this project and helping them find
additional materials through Google Book Search. Please do not remove it.
+ Keep it legal Whatever your use, remember that you are responsible for ensuring that what you are doing is legal. Do not assume that just
because we believe a book is in the public domain for users in the United States, that the work is also in the public domain for users in other
countries. Whether a book is still in copyright varies from country to country, and we can't offer guidance on whether any specific use of
any specific book is allowed. Please do not assume that a book's appearance in Google Book Search means it can be used in any manner
anywhere in the world. Copyright infringement liability can be quite severe.
About Google Book Search
Google's mission is to organize the world's information and to make it universally accessible and useful. Google Book Search helps readers
discover the world's books while helping authors and publishers reach new audiences. You can search through the full text of this book on the web
at |http : //books . qooqle . com/
,!*■; i*y^.
C H I 'fe V R G I A
^e Qrxco m Latinum conucrfa,
VidoVidioFlorcntmoin-
tcrprctc^cum nonnullis
ciufdcm Vidij co-
mcntarijs.
Indicem audorum & operum fcquenti pagina quxrico.
7 / -.
d^
^'-
Cum priuilcgijs Rom.Pontificis,
GALLIARVM REGIS, ET DVCIS
Ferraris, quorum cxemplum indicf librorum fubiccimus.
Excudcbat Pctrus Galterius LucetiaE
Pk^ifiorura,pridic Calendas Maij.
M. D. XLIIIL
■V^
?" '"'' ,%"'! '^fe',^
Index audrorum & operum.
Devlceribus. icum Vidij in fin-
^Dc fiftuJis. Wulos libros com -
Hippocratis. Dc vulncnbuscapitis. Vmenrario.
Defraduris, cum IH.Galenicommmentariis.
Liber Dc articuHs, cum 1 1 1 1. Galeni commentariis.
De officma medici,cu 1 1 1. Galeni commcntariis.
Galcni -Defafciis.
Orib.fij. rDclaqu..V
' «— Demachmamentis-
PAVLVS PP. IIL
Niucrfis & lingulisjquibus ha: noftrse litersE prajfcntabaptur^Sa-
lutem &-apoftoIicam bcncdidionem. (^umficut dilcdus fiiius
Vidus Vidius Pliilofophus Florentinus, Regis Chriftianiffimi
Phyficusnobisnupcr cxponi fccitipfe ad communem omnium
vtihtatc Hippocratisdc vlccnbus,dc fiftulis,ac de yulneribus capitis, necnon
de fra<auris,de articuiis,& de officina medici,ac Galcni dc Fafcijs, & Oribafij
delaqucis,aliumque de machinamcntis hbros cum ciufdem Galcni commcn-
tarijs in trcs vkimos ex fupradidis Hippocratis hbris ab co c Graeco in LaB>-
tinum conucrfos,cum comcntarijs ctiam,quos ipfc Vidus in tres priores Hip-
pocratis hbros defupcr exprefibs cdidit, imprimi faccrc & cmittcrc intcndac.
Nos nc alij lucrum ex alieno labore quxrentes, fumpto indc exemp!p,didos
libros & commentarios in eiufdem Yidi damnu & prciudicium imprimant,
prouidcrc,eiufdemqucVidiindemnitati confulcre cupientcs, eius fupcr hoc
nobis porredis precibus inchnati, omnibus & fingulis Bibliopolis & librorii
imprefToribus invniucrfa chriftianitatc conflitutis fub excommunicationis
lat^ fcntcntise pcena,in noftro vero & fand^c Roman^ ccclefi^e ftatu media-
tc vel immcdiatc fubicdocommorantibus, ctiamfubamifrionislibforum dc
centum ducatorum auri de Gamcra,pro vna Camer^ nofir^ apofi:olice,& pro
ahamedictatibuscidcm Vido applicandorum poena inhibemus, ne didos li-
bros & commentarios intra Decennium proxime futurum fine dK^i Vidi li-
ccntia imprimcre,feu impreflbs vendcre,au:t venales haberc audeant vel prx-
fumat.Mandantes omnibus & fingulis locorum ordinarijs, & eiufdem ftatus
noftri o-ubcrnatoribus & oiScialibus, vcad omnem didi Vidi requifitioncm
pr^fcntcs publiccnt,& eas iuxta ipfarum tcnorcm obferuan faciant & curcnc»
luris & fadi rcmcdiis opportunis.Goftitucionibus & ordinationibus apofto-
hcis, ca:tcrifq-, contrariis non obftatibus quibufcunq;. Datu Romas apudfan-
dumPctrumfubannuIopifcatoris DiefcxtaDecerabris M. D. XHIL
Pontificatus noftri Anno Dccirao.
Blo. EI. Fulgincn,
aa ij
Priuilegc duRoy.
Rancoys parla grace de dieUjRoy de Francc: au preuoft de Paris,
jbailly dc Mafcon/eneclial dc Lyon:& a tous noz aucrcs iufticiers,
officiers,&: lcurs Lieutenans,ralut.Noftrc chcr,& bien aymc,mai-
jftrc Vidus Vidius dc Florecc^dodeur en medecinc, noftre medc-
cm ordinairc & Icdeur cn Paris,nous a faid dire & remoftrer,quiI eftoit aprcs
auoir laiffc a imprimcr a (es grandz fraiz,mifes & dcfpens,& au gand profEc
&promotiondes eftudiansen medecine, &pnncipalenient cnlachirurgic
vng liurc intitulc, Chirurgia e grxco in latinii verfa, Vido Vidio Florentino
ffttcrprcte. lequel liure il expoferoit & feroit voluntiers mcdrc en vcnte,ji ce
quil fut publie & manifefte a vng chacun,aymat la chirurgie,pour en predrc
fruid & erudition ;Mais il doubtc,quc apres quil auroit efte veu & manifeftc
(come dk eft)aulcuns imprimeurs & libraires fefforcent de le vouloir impri-
mcr & vcndre:cn nous humblcmcnt requerac a cefte caufe, que noftre plaifir
foic luy o<aroycr,que pour le tcps & termc dc fix ans prochainemenc venant,
a commcnccr du iour & dattc dc ccs prefentes,autrcs imprimeurs ne puiifcnt
imprimcr nc vcndrc ledid liure cnfemble, ou par fcs parties, quc cculx a qui
lcdid fupphant pcrmeaira. Pource eft il,que nous inclinans a la fupplication
& rcqucftc dudid maiftrc Vidus Vidius noftrc mcdecin , auons permis &
oa:royc,pcrme<aons & oa:royons,& nous plaift de grace fpecial,que durat le
teps & terme dc fix ans,dc la datte que dclTus^il puifte & luy loyfe laiffer ini-
primer Icdid liurc tat dc foys quc bon luy femblera, & a telz maiftres impri-
mcurs quil vou]dra,fans cc que durat ledid temps autrc que ceulx.quil voul-
dra ic puifrent faire imprimer. Si vous mandons,& exprciTemec cnioignons,
& a chacun dc vous(fi commc a luy apparticndra)quc de noz prcfens, gracc,
congc,pcrmiflion & odroy vous faides,foufFrcs,& laifTcs ledid dodcur Vi-
dus Vidius,iouyr & vfer plainement, & paifiblcmcnt Icdid tcmps dc fix ans
durant : cn faifant,ou faifant faire, cxprefrcs inhibitions & defFcnfes dc par
nous fur ccrtaincs & grads peincs a nous a applicqucr,& deperdition,& co-
fifcation dcfdidz Iiurcs,& dc amcde arbitrairc,a tous imprimeurs, libraires,
& autrcs que Icdid fupphant,quc durant ledid temps ilz naycnt a imprimcr
lcdid liure ne cn latin,nc cn fracoys tranflatc, finon par permiffion & congc
dudid dodeur, en les contraignant a cc faire & foufFrir par toutcs voycs &
manicrcs dcucs & raifonnabIes:nonobftat oppofitions,ou appcllations tjucl-
conqucs, pourlcfqucllcs nc voullonscftrc difFcrc, car tel cft noftrc plaifir.
Donnc a FontaincbIcau,Ic dcuxicfmc iour dc lanuicr, Lan dc gracc mil cinq
ccns quarani;ccrois,& dc noftrc rcgne,lc vfngt ncuficfmc.
Par Ic Roy,a la rclation du confeil.
Signe Hurault.
Priuilcgium ducis Fcrrarix non adfcripfimus, quod vna cxcommu-
nicauonc cxccpca idcm contincat,quod priuilcgium Pontificf s.
VIDVS VIDIVSFRANCISGO
Valcfio GalliarumRegi S. P. D.
Lcxander ille Magnus,quum audiret Ariftotelcm foras dedifTe phyficos
iibros^cum co qucftus eft atque expoftulauit,vt qui animu induxiffet cx-
teros mortalcs de tanta rerum naturalium contcmplatione defraudare: tii
cx contrario rcx regum maxime diuulgari iubes Gr^coruni chirurgiami
cuius cuftodicnds acproferendc fuit arbitriurn tuum,quum foks habeas non modo
has noftras intcrprctationcs & commetaria,quce tibi fuperioribusannis dicaucram,
fcd griccum ctiam volumcn ,quod Cardinalis Rodulphus confenfu oranium in Ita-
liafummus literarum patronusadtdmifit munustantoregcdigriifrimum. vnicuni
enim Icgcbaturin ciusampliffima bibliotheca. nam eapars,quae gr^cc miprcffa ha-
bctur,mcndofa vfque adeo eft,vt non fccus quam cseteric, quas ahbi non cxtant, dici
fane poftiteo tantum cxcmplo contmeri.Qu^antum vcro attulerit dctrimcnti, huius
operis priuatio,iUi quotidie cxperiuntur,qui diu quantumuis paruis vlceribus deti-
nentur,qui membris luxatis autfradis^velclaudi, velminusidoneiadfolitas a^io-
ncs cuadunt, optimcque fccum agi fibi perfuadent, quum nori intereunt : qui capitc
etiamleuitcridojvbi multum vcxati a medicis fucrunr,tamen dccedunt. acnccafus
fingulos rccefeam,ex noftris chirurgicis quotus quifque tadem cft,qui, quod res^cxi-
git,manu appofite moIiatur,comode fafcias inijciat,idoncis machinationibus comi-
nuta ofTa coponat,vcIfuo loco mota rcftituat, capitis vulncribus medeatur? Scd bo-
na cx parte a culpa vindicantur,quod careant grscis audoribus, qui hanc mcdicin^
panem fumma cum dignitate cxcolucrunf.hxc quum probc noueris,tantum huma-
nx calamitatis prsfidium mortalibus non inuides,quo nominc, vt ali js compluribus
Alcxadrum facile fuperas.nihil cnim magis contcndis,quam vt hominu gcneri pro-
fisjdijsimmortahbus fimilis.lllos cnimin primis colimus,quod quscunquc poflidc-
mus bona nobis impertiut,nos fuftinent,nps alunt, nobis confulunt atquc opituUn,
tur.qua rem tu,vt fi quifquam vnquam,omni opera,ftudio, cogitatione imitaris,atq'>
vtiuftitiam,pietatcm,prudentia,magnaniraitatcm,&: alias virtutes oriiittam,quibus
rempublica adminiftras,qua vtcris di j boni iiberahtate,quos fumptus facis, vt bonas
artesinvctcredignitatcm e barbarorum fece reftituas? Id priEter ca:tcras academias
fenfit Lucctia Parifiorii,qu^ ante obduda tcnebris,nunc tua ope cospit cahgiric dif-
cufla refpiccreifed quid coepifl^c inqua? nunc oculoru acie clariflima eft, nunc gr^ca,
hebr^am,& latina linguam dode adeo callet atq; elegater,vt fi maiorcs ad vitam rc-
deant,qui eas a nutricibus didicerunt,Parifios a fuis difccrncrc vix poflint.nunc ma-
thematices,rhetorices,diaIea:ices,medicin£,naturaIis dcniqj ac diuinxphilofophia:
pcritia cjetcris acadcmijs ita prsftat^vt mcrito prima omniu cflccefcatur.qu^ omnia
tibi rex maxime acccpta refcrt,quijm vridequaqi copia vctuftiflimoru libroru com-
pares,maximis ftipendijs accerfas,& ampIiflTimis facerdotijs ornes,qui comemoratas
artes & fcietias publice profitcantur ac doceant.In qucria mimeru quod me anegeris,
plurimum tibi debeo,quadoquidc me idoneum putaueris, que non folurii inter tuos
medicos referres/ed in coetu quoq^ coru profeflbrfi annumcrarGS. At logius labercr,
fi pcrfequi vcllem, q Iiberahter,q benigne tam litcras quam Iiteraru ftudiofos co^lc-
<aaris,vnu illud attinga,quod tu intcrea du tant^ reipublic^ adminiftratio ab huiuf-
modi ftudio tc auertit,ne htcrs iadura faciant,hanc prouincia At<ii^i Petro Caftci-
lano viro dodiflimo Matifconcnfi Pontifici dcfignato , ad qua de fcntentia omniu,
ncq-, aptiore quenquam inucnias, neq; meliore, quippe cum vere philofophus fua in
minimisponat,dc rcpublicaliterarum vchementerlaboret, & gratia,qua iurc pluri-
mum apud tc vaIct,confilio,labore, ftudio nitatur,vt pracclara,qua inflatuifti, acadc-
mia abfoluatur, prompta & paraia habeat hbroru copiam,nihii defideret,quod ad fe
facercpoflfc vidcatur.Vale rex clariflime Lucetiac Parifioru Cal.Maij M. D, XLIIII.
aa iij
l
/
y
Avidius le&Ofi 5»*
D chimrgiamjquod ex vi nommis colligitar, folum illimorbi pertiaent,<jui manus opcra requii-ut,
& iiiiCixco ea praefidia, qiiac manu dutaxat adhibetur. lure igitur vlcera,£ftul2,fi-adur£,luxata,quam-
uis certam vi&is rationem & medicameta exigant,quia tamen a manu maximam partem curationis petut,
a nobis in hoc voiumen,quod cbrargiam infcripfimus, coferuntuniure etia fafci£e,!aquei,machinamenta,
oim hjcc auxilia ab co tatum,qui manu medctur,admoueantur :de oiFicioa medici nihil attinet dicere, cdm
advruminftiamientommchirurgifpe<^et ferevniuerfa. .
In quibuseuordinefecutifumus,quetumratio,tumaudoritasindicauit.anteaenim morbos adfcrioii-
mus,deinde inftrumeta ad eoru curatione necelTaria: ex morbis primo vlcera &iiftulas,quij ad vlcera quafl
ad genus Ipccies refemtur,dein fraduras,prius quide ciL^itk, nim aHaru paruu,poftremo Iuxata,quo ordi-
/• ne fci-ipfilTe etiam Hippocrate conftat. In libro de oificina medici,quanquam tradit principio procemium
totius artis, fummatim tainen multa percurrit ex his,quas dilatata erant in eo,qui de frajfturis eft,& de ar-
ticuhs,qobrcm Qalenus hunc poftillos legendu elTc in commetarijs,quos in ipfum fcripiitjfspius teftatur.
Fafcias prspofuimus Iaqueis,vt qus dentur faepenumero iine his,& contra vbicunq,- laquei inijciuntur,ipi^
quoq; obuoluatur.Mitto 9 ahoquin priiis Galeni,| Oribafij hbros appofuiiTc par fuit. Machinanieta poft la
queos fcripfunus,9 hacc llmiliter ppetuo eorij opera delidcret,fed laquei fspe citra machinationes aptetur.
Quod ii graecu exepIai-,quod paiTim legit ur,cum noftra interpretatione conferas, coplura inuenies longe
aliter habere,cum qua: ia illo fcripta funt mendoiliTime^a nobis correaa fucrint ac reftituta,quod quidem
temere non fecimus,fcd freri plxrunqi cxeplaribus manu fcriptis,ijfdeqj vctuftilTimis.eorij nobis tum alibi
copia fuit,tum Rom£,pr3ccipue^apud Cardmale Rodulphum patronu noftriun, qui non lecus ac permulta
alia volumina fumma diligentia ac fumptu maximo h^c varia coparauerat.nonnunquam mendu tale fuit,
vt vna vel alteralitera mutata,adieaa,vel expunfta facile corrigeretur,piunmumque ad emendarionem
contuht diHgens collatio vnius atque eiufdem Ioci,quem faepius a Galeno pertradatum animadueitimus.
Eo autcm vbiqj lpc(S:auimus,vt clare metem au£toris inteipretaremur,qu3ntu h^c permiiit, fcquuri ver-
ba.ncc de noftro quidquam adiecimus.qj ii non omnia latina refpondere grecis,fed qusda addita coperias,
hsc cert^ noua icnteriam no decbrant,fcd eam,qu3c ipiius aufi:oris eft, ade6 enodat,vt iine illis coprehSdi
nuUa rationc potuerit.quod potiihmum in Galcni commetai-ijs accidit,vbi aliquod Hippocratis vocabulu
cxplanat de hoc enim ioqwtur quaii de eo,quod in propoiltis verbis Hippocratis legatur. atque in grsco
qmde codice res ita habct,in latino non item,in quo verba ipfa Hippocratis, qua: Galenus nititur enodare
grarce no Iegutur,fcd Iatinc,ita vt neceirariu fucrit adiOTbcrCjquo verbo vfus fuerit Hippocrates, ciim Ga-
leni fentetiam aiTcqui ahoquin no liccret. Exepli graria in primo de fraauris Hiooocrates mutuatur vcrbu
^ceif .|.y,^quod Galcnus accipit vel prochimrgia,velpro rcrii omniu admotione, M nos latine reddimus cu-
raaone,^em Gaknun^eip^^ ,hoc modo alm
hab?t[Curationc vcro]fubiecimus[qua xusihp dixitl^^^ISdlio opus fuit,vbi extoto latinCi verb5 ^rsco re-
ft>odcbat.OMut«retmqu5dialGaLeiLO,vtgrec£]^^
funt,iimodolatin^lmgu?peiirislibrilinrcrpretatur.idnosfecim»infeciidodeoificinam^^^^^^
iine,cum difputat dc verbo Hippocratis a3<OTt«V7^p,fcriptum ne fit atrico more,vbi atticil morS indicaui-
mus,a Galcno pra^termiiTum, vt qui graccis fcriberet,ciufmodi loquedi forma non ignorannbus, hoc fecus
accidit mtcrprcti,quod qmdem non eft aliquid adijcere de fuo,fcd au£toris mentem clanlltiri exphcare
Vt autem res ocuiis,ac manibus teneretur, in his,qu2 obfcura vifa funt, &(vt cenfet Galenus)monftr^"-
tione mdigent,pitturam adiecimus,neque vUam diligentiam practermiiimus,vt hac propoiltc rei refpon-
derct,quofaIuoinduIgcdumfuitaIiquidpictori. r r x r
Poftrcmi Iibri dc faici)s,dc laqucis de machinamctis no rcpenutur^quod kiS)m{x in eo codice,cuius me-
) tione tecimus in cpiftola ad rege,in qiio funt trcs auaorcs de filciis,GaIen^Soran'>,& Hehodoms l quib»
Oalcm,dubitareneniodebet,navclipfopam,bcouincit,atqihiceftmelibcr,queipfcpoIlicitu^
comcntano de otiicmamedici.Venim defiderantur in Galeno queda,qu£placuit accepta k Sorano & He-
^odoromhuchbrumfererc,nequafupfithumamcorporispars,cui»vincuWinhocoperenoreperiasquc
foppI«mnputam^vcIabauaoreomiira,vcI(qdmagispbpbilecft)interciare.ne9eniver^^^^^
IcnutaSorano^HehodoropoftenoVc,qabvtroqjmultaahadefafcijsmutuat,qu2nucdefideraturomi-
ille,ncc fmgulis pamb^vt pollicct)fua vinciedi ratione alTIgnaire. Huc accedit 9 Mcvxv,tio Afcix vincu-
L,qaapofmtHdiodor»advindedufcmur,inhbroGalcninoIegit,hceteiusmer^^^^^^^^
tamcaccdWl-uit,pr|tercudafuiircn6vidctvbicuq;autaiiiideqmdqpetem%ai^
LaudaturjiberdeIaque,saGalenomhbrodefafajs,quamuisalibiquoqucmentio^
hocoperecotmcn,r,rcfciturtameahichbermgrecoexempIoadOribafiumau
ytihlWun.eft,fmcquomdtafunt,qu^inmcdicina-arteW^
,cnmUaqu«nonmod<iadfafaandii,fedctiaadextendcn^m^^^^^^^^^
fcuina:quahtcradhabcrc_vimopoxteat:mmadcui-andaatq^eaUii2^
ficriST'rr^'-^i^"^u"^"^^'^^^^^^
fammachmamcntommrationemm:enfc.^cdoptinicnobifcuniagitur,quando nononmia intcrierunt
'^'^?
I N D E X.
INDEX EOR VM C^V-^
cx hoc operc annocanda duxfmus,
vbiprior numcrus pagina com-
: monftrat,aItcrciufdcm.pagi-
na: Iincam:quod ficubi po-
ftcrior dcfit,{aris cui^cns
monftrario tibi fucric
pagina& folius.
iBfircfTusjVbimaturari pofiunc,fi
j quidcius humoris in pus vcrfum
icffiindatur.noxium cft. 3 85.3 o ,
AbfccfTuSjqui nodum vcrfus cft in fiau,
<juamcuraiioncmamct. ^S^.^x»
AbfcciTus quod vitium dicatur. 3 83.z o.
Abfccfius c^o pa<fio vincf cndf . 41 8. 11.
Abfccfiuum curatio,quomodo differat
afinibus. . . 385.34.
Abfccfiuura finus. 383.18.
Accipitcr vinculi gcnus. 438.15.
Accipitcr vinculi gcnusadnafu. 435.5.
Acetum.
30.7.
35.38.
37.14.
57-54.
3xx.iz.
X47-5-&
37r37.
30.35.
17.15.
Acida ncruofis partibus noccnt.ro 7. 15.
Adarca.
Adcps.
Adianti puiuf s.
Adftrf ngcntium natura.
Adufta omnia tcgcrc cxpcdit.
. 2.48.1.
Aduftorum rcmcdia.
Acs.
Aesrubrum,
-/Eftiuo tcmporc caro magis putrcfcic.
Acsvftum. 17.46",
Affeflius ob cofortia orti intcrdum ma^
ncnt finitp ctiammorboaltcriusloci.
5<r.5.
Alacvinculum. .44 7.13.& 448.1.
Alcyonius. 37.51.
Allium. - 55.14.
Alumcn. 15. 3o,& 30.34.
Alumen Mclinum, i^. 4 4,
Alumcn vftu carncm dc£rahit,cuiusloco
-vctcrcs vtcbantur chalciridc, myfi, vcl
, ^scruginc. ^^.e.
315.31-
15.10.
35-3J.
335.4O'
357.7'
197-9*
Aluum purgarc in bona partc vlcerun-.
prasftar.' j^.j,
Amazones fuis maribus ^ptinus infanri-
bus artfcalos fua fcdc cxpcllut.3 o o. 3 7.
Ambulandfmodus. 15^-35.
Ambulantiura diucrfitas in pcdcfigu-
rando.
Amurca.
Anchufa,
Andrca: organi vfus.
Angulus acutus quis dfcatur.
Angulusobtufusqufsdfcatur. ^j./.^.
Ani dolcntis cftra, inflammatfonem, cu-
ratfo. ^^ jj^
Anf f nflammati abfque fangufnis fluxa,
curatio. 55.3,
Ani m3dentis,& faniem fundejitiscura-
rio. ^ 57.17.
Animalia,qua£ ruminac,inferiorcm tan-
tum dcntium prdinem habent. 140.5,
Ani ob iflamationCjpcidctis cauf9.fi.45
Aniprocidcnriscauia, ^s^p.i.
Aniprocidcntfs&fangufncm fiindetis^
curatfo. 58.15,
Ani procidentis rcmcdia. 5 g ,1.
Aniprocidentiscuratio. 56^.18.
Ani prolapfi curatio. 54- n.
Ani vinculuhj, 50.47.& 458.34.
Aqua biliofis naturahter bil^mfacit, &
pra:cordf js alf ena. iptr.^^.
Aqua fi-igf da qua ratfonc f n ylccribusjp^
ficfat. 87,3,
Aqu2 calf d? modcrata pcrfufio qufd ef-
ficiat. 354.4.&fbfdcm lu
Aqua: irigfd* pcr&llo calorcm rcuocijr.
. 410.18.
Aqu? tcropcrametum,qua: fra&uris pcr-
fundidcbct,quodnamcrit. 353.8.
Argcnri fpuma. x»%%^
Anftolochia. 30.4^,
Artcm non fatis cft ratione fcirc, fcd vfii
cxpcririopprtct. . 2,43.^,,
Artcria ctiam vcnas nominc comprche-
^ debatur vctcribus, ss.is, & 51x^54,
Artcrix & vcnsj vbiquc iundae. €6a%.
Articuli dcIigari,fiinfiamario rimctur,
. frcqucnterfolucndifiint. 541.37.
SA, iiij
/f-
m
Articuli duabus dc caufis cruput.it^.x^
. Articali illigantur inflamationc,vbi cum
cafuntmucci. z^o.^z.
Articuii l?fi infcrrc neruorura diftentio-
ncm folcnt. 6". 5.
Articuli luxati minime rcponendi tcrtio
aut quarto dic. -353.41.
Articulimuccisredundatmagisin gra-
cili,<5uam in picno. • 1 40. 3 3.
Aniculi qua dc caufa co modo figurari
ncqucut,<juoi fanis corporibus. ^43.6".
Articuli,qui facilcrcconduntur, minime
inflammationc tcntantur. 14 o .z 8.
Aniculi vlcerati quarc humida prafidia
requirant. 3.14.
Articuli vulnerati cataplafmatc nutricn-
di nonfunt. 4,1^.
Articulisquiaaguntnodus in deligado
fupcrimponinondebct. 372^.2.5.
Articuloru fabrieatio ad duo fpcdat, vt
libcre mpueatur,& noexcidat.rbi».^^',
Articulorum intentio tribus modis m-
dicaxur, 311. 3 5».
Articulum nullum dum fcbris cft,copcl-
lerc m fuam fcdcm conuenit. ^13.5.
Articulorum plus aut minus cxcidctiura
diffcrentia. 3 16". 7.
AriicuIumprQlapfum repellerc ad con-
trariampartcm cius,in quam vcnit,pcr-
pctuumefi:. iri.3<r.
Articulu quid vocct Hippocratcs. i o 8,
X.& ZlS.lZ.
Articulus lati fcapularu ofiis in quas par-
tcscxcidat. zis.io.
Articulusluxatus £ e.rcgionc fu« fcdis
colIocctur,faciIiimc rccoditur. r z y.z 7.
Ar^iculus omnis luxatus fi commodc rc-
<acquc cxtcndatur^impcllaturqi, reucr-
titurinfedcmfuam. 335.3^.
Articulusquarc protinus rcftitucndus.
Articulus qui facilc cxcidit, fzcile itc rc-
ponnm. ^40.^7.
Aruculus,, qui rcconditur abftincntiam
feptcmdicrurcquirit, acfi inflammal
tio fit,.frequctcm rcfolutioncm^pcrpc-
tuanjqucqaictcm, 54z.3i>.
D E X.
' ' Articulus vbicunqircponitur^ injpcrada
cft abftincntia. 3 42.-.?.
Artifiecs ignarispraftant cclcritatc atqj
elcgantia. 415.14.
Artis pr^ccpta alium in exercedo,aIium
in doccndo ordinem habcnt. - ^4^.15.
Artium comunia pr^cepta pluribus ver-
bis explicari debcnt,quam qu£ ad fin-
gula pcrtincnt, 351.^7.
Arrium conftituendaru tres funt potcn-
tiaj. 350.40»
. Arum. 58.43.
Afcia vinculi gcnus. i5>5.37.&z<J5.45.
&3<5"7'i-$-
Afcia vinculi fpccics, fima cft. 416". 8.
Athletarum membra quare no fzcilc hi-
xcntur. 332-2-7.
Au^toris mcns tandcm repetita ledionc
percipitur. 2,^s.s,
Auribus vlccratis cataplafma inimicum.
4.18..
Auripigmcntum. 33-35>.
Auris frada ficcantia medicamcnta rc-
qujnt. 2-71.13:
Auris fradura ficcantia pofcit remcdia,
vtpote pars ficca. i^^. 47.
Auris fradura; curatio. zs^.^e.
Auflcri mcdicamcnri natura. 3zz.z<r.
B
Blle amara naturalitcr homo rcdiidas,
fuftineridebetpotioneaquc.io6-.35
Bilis puraquopadoin fcbribus adino^
dumacutisproducatur. . z6i.^z.
Bobus porifiimu coxa: arriculus luxatur,
vbifcncsfunt&gracilcs. 53.^.30.
Bosqua dc caufa pedem circumuoluit.
2-35-4S-
Boui quarc aniculi vlrima hyemc prom-
ptcexcidant. ^35-4.
Brachij fradur^quibus dc caufis cirius
aut tardius confanefcant. " 150.18.
Brachij habitus naturalis fecundu diucr-
ia artificia varius eft, .i^fi".^^.
Brachij iuftus habitus. rsSs»
Brachij ofia inzequalia. 110.4.
Brachij ofiTa famraii triginta dicbus con-
fcrucnt. 145.34.
Brachij
: I N D
Brachij oflc vtroqj cominuto cur mebrii
^ pucrtatur magis^ Ci altcru tatu.i 53 .30,
Brachij oflibus in exteriore parte Itixatis,
' quarc di2,iti cxtendi nccjueunt. 3 i 5. 3 8.
•Brachij osTupcrius facilios curatur^quam
. infcrius. ' 141.^5.
Brachij pronus habitus toclipr cjiiam fu-
i pinus. I35.ZO.
Brachio in interiorem partcm prolapfo,
> cur digiti curuari ncqucant. ^z^.z^.
Braehium binis oiTibus conftat. 141. 3 o.
Brachium quatuormodis fafcia fufpcn-
dipotcft. 155. 1.
Brachium refupinantes medfci aut fagit-
. tariorum exemplo figurantes redargu-
»v unmr. i^^-i^'
Brachium fupino habitu coIIocatum,vc-
•hcmenter cruciatur. 140.5.
Brioniaalba. 58.43.
C
CAIcc violato cur magnus dolor atqj
: infiammatio magnafi|perucniat.
I6-4.I8.
Galciamcntum Cretenfc. 3x0.5.
Galcis curauo,qui a faltu cx {uperiori 16-
-cofujfonditurfanguinc. / ^404.31.
Galcisinflamatiovbitimctur, eius cutis
fcalpcllo varijs locis eft cxafperanda.
I6'4.l6'.
Calli ^duccdi tepus 1 frado ofTc.i^ o. 4 o
Callus in fradis ofHbus vnde crcatur.
14.9.43.
Callus in oris fradura vndc increfcat.
r5-r;33.
Callus in oflibus, quae rara funt,-celeritcr
incFcfcit. zk^.^s^.
Gallus qUo pado nutriatur. 150.44.
Calor naturalis quarc hyeme potentior.
6-7.2:3.
Calor quo pado cotinuu fbluat. x o i. 3 S^
Galuaria an idu vnius partis findatur jn
contraria. yz.zS.
Caluaria an incidcda fit Ttegra cutc. 7 7.2,
Caluariae fbraminum figura. 6^4. i.
CaluariaiBcdiadupIcx. ior.2,^".
CaluarijBoffiumnatura. 6-3. 41.
CaluariaCj fra<aur£ diucrfs. ^^S. 3 1.
E X.
Galuariiquarc non fine futuris. 7 1. 35.
Calx dum corrumpitur,quo pa(3:o partcs
fuperiores afficiantur. xSe.ij.
Calxex faltuquo pado lardatur. i^^^.x^.
Gadaliscruri fradoan inhijci debeat.
178.32-.
Canalis & glofTocorai differcria.175.43
Canalis cx quo ligiid parari potifTimum
dcbet. iSo.i.
Ganalis quando cruri fradd fubijciedus.
Ganalis quid cfficiat, vbi fubijcitur crnri
frado. 18 6". 31".
Canalis fi cruri fubiicicdu.Tcft, crus totu
cxcipere debct. 355.31-
Gaccrvincuhfpecics. ^16.2.^. S^ 4^0.1.
Gacer vinculi fpccics ^ inguinc. 457.^6"
Gantharidcs. 33.41.
Capiftirum vincuh fpecies. 4r5.io.&:
4x6'.i.&ibidcm.i5.
Gapitc frado offenfus calido coclaui de-
rineatur,non tame fafciarura multitu-
dfinc preraatur. 105.45.
Gapite vulnerato aluus duccnda. ii^". 8.
Capitc vulncratOjcito vlcus cxhiberc pu
•rodcft.
101.7.
Capitc vulnerato,fi fanguinis copia fir^
fccandavcna. 110.13.
Gapitis os ad mcmbranam vfqucprinci-
pio fecandum non eft. 110.Z5.
Capitis prominentia,qu« dicatur. 6^3. 15.
Capitis parte poftcriore vulncrati, quarc
plurcs mortcm cuadanr. ^j.ff.
Capitis plag^ ob tres caufas fecari deber.
5-2-; 15.
Capitis.promincniia ii dcfit,cur futur«
mutcntur. e^.z^.
Gapitis finiftra pane Iefa,cur dcxtra ncr-
uorum diftcnrione occupetur , & con-
tra.. I0 7.35-
Capitis vlccra offendutur frigidis tai^a.-
80.35.
Gapitis vlcera quando fcalpellu poftulcr.
50.37. ...
Capitis vlccru curatio cadem cum aliorq
curatione,cumnonattingatos.84.43.
Capitis vlcusmadcfaciedu no cft.84.37
Capicis vulnus mortifcrum duobus rao-
*ii«- 108.7,
Capitum varictas in Iiominibus. 61. 3 5,
Capnficus. 2,^.2.8.
Capat infiammationi minus obnoxium
So.rx.
Cbarcheilusiaqucus. . 2.58 zS
Caricon andum. ^. ^^
Carncm cxcdcnria mcdicamcnta. 35.31.
Carnis gcncratio vndc. 1 7. 4 o
Carnis vocabulo apud Hippocratc quid
contmcatur. gz ^z
Caro collifa cataplarmarcquirit- 4.6-*
Carocollifadctrit%in pusvcrti dcbct.*
8.17.
Caro collifa integra cutc , digcrcntibus
nonnunquam rcilituitur. u.jg
Carocollifa nccciTano in pus vcrtitur *
80.43. ,
Caro detrahenda. aluminc vRo.cuius lo-
co vctcrcs vtcbatur chalcitidc,myfi,vcl
«ruginc.
Caro cfFoeminata.
Caro corum,qui cxcrcctur^oualisrcdda-
tur. ^
Caro in vlccribusproduccnda qualisciTc
• ^cbear. ^^^^^
Carograciliu muccofa magis cil, quam
plcnorum. ^^^.^x.
Caro laccrata & collifa non patitur vicus
. iancfccrc^niii tota in pus vcrtatur &
Caro nccciTano vulncratur,vl>i os Isedi-
/"% ■ . 3^.38.
Carorcnticnsmufcuiiparscft. 183.43
Catagmaticamcdicamcnta. 85.43
Cataphra<aavinculigcnus. 44^.53.*
qataplafma adhibcntcs,q«omodo no-
Itri cfairurgici crrcnt. g 8. 8.
Cataplafmainqucmvfumdetur. 3 3V
Cataplafmatc in vlco-ibus intcrdum vtt"
aonhcct.
4-t.
I N D E X.
Cataplafraatc rcpudiato linamcta ctiam
vitat Hippocratcs. g 8-. r.
Cataplafmatis &c Emplailri di£fcrcncia,
i<r.37.
Cataplafmatis cx farina glucinoia facul--
^^^ ^70.8.
Cataplafmatis ex farina hordci toili &
accco facultas & vfus. ^^-^^
Cataplafmatii materia ac ciFcdus. 3.40.
Cathardicum vbi datur, vircs pcrpctuo
conilderands. lo^.zi.
Catiavenacuriicdi(aa. es.xz[
Cauas venas Hippocratcs appcllat cas
qu^grandcsfunt. 6-5'. 10!
Cedri lachryma. z$.i.
Ccdrinum oieum. 33.43.
Ccphalica arida ad nudatum osproban-
^"'■- . S0.4.
Ccphalicorum aridoru copoiltio. 2o.s.
Ccphalicorum vfus. ^o 8
r'"\, , ■ 57--
v-erauduplexratio. 14^,12,,
Ccraci,quod piccm babct^yis. xS^'ze[
, Ccraii vfurpandi modus. 1 4 1 4*
5)5.<r. ^cvchri noxa dcpreheditur fa^pids affc-'
i^>35. duhngu^ ^,^^,^^,
Cerebruquacuq;partcl5fu,IcthaIe.^7.o
CeruiTa. ^ty 2.
Chaicitis: 30.35. & 3<^.3. &37-t.8!&
57.35.
CharaiHa. ^
Charchefius duplex. .''
Charchefiusfimplcx. Ibidem.'
Chiarcrepida. 3x>xz.
Chirurgiaa cjuibus,per<jua:,quii>ufajm,
& curra qux cxcrceatur. 35^.36"
Chirurgiam vbi pcrfequitur Hippocra-*
tcs,mcdicameniorum mentionem noa
^^^^ 4Ii
CHrai^icifirmiorhabitusin dchvidl*
i$;>.<r. "^
Chirurgorucrrorinadhibcndis advuf:
ncra Imtcis cx aqua frisidi madcfa^is.
80.40. /^
Chirurgicorum crror , cjui vlcera omnia
vmciunt , & multitudinc lintcorum
^^^^^- sB,u,.
Chirurgicor$
I N D E X.
Chirurgicorum huius tcmporis error m
cataplafmaceacihibcndo. . S8.8.
Chirurgicorum noftri temporis crror in
adhibendiscapicivinc.ulis. 8^45.
Chirurgicoru noftri fecuH errorifecado
plas offis capicis,^ conueniat. 74-30.
Chirurgo quanti vngues,& c|[uales digiti
efledebeanr. s^^z.^i.
Chirurgoru errorin fecando capitisofle.
111.17.
Chirurgoru noftri fecuH crror , qui vul-
neribus relaxatia inducut mcdicamcn-
ta & mollientia,pro ficcis atqj adllrin-
gentibus. 2<3«45-
Chirurgusin medendo, quomodo ftarc
debear. ^So.v^.
Chirurgus quo pado federe debeat,-cum
medetur. 3 5 8.1. & 355.^4.
Chordarum ac ligamenrorum proprium
eft ad oiTa pcrtinerc. iio.ro.
Chordarumduogenera. 157. i_9.
Cicatriceinduceciamedicameta. iS.^x.
Cicatricibus magnis ac duris, quod ma-
lumaccidac. 305.3.
Cicacnxcauaquandoreddatur. 18.3.
Ci.cuttC fcmen. 58.4-5.
Cochlea. . ^S.$i.
Cochlea quadrata ^uo pado tcftudincm
mouear. 480.
CoeH vocabulorcgioquoquc ac temper
■ftasnotatur. 1^.44.
Colisvinculum. 45<^«3i«
Colhfum quomodo fit. 55.^^.
Commentanj quibus Icgcndi. 131^4 3.
ComifTurs funt partes maximc ncruof^.
3ii.io. ■
Coniedura artificiofa,ab ca quas artis cft.
expcrs,quopadodiiFcrat. 358.44.
Contraria conrrarijs curanda. 388.11.
Contraria contrarijs curari quo padoac-
cipicndum. 318.17..
Confuetudo nuncupatur natura aducn-
titia. ^ 355.3..
Cotufa,maxime ab inflammationc vin-
dicanda. 2,66. \j.
Corij camem quid nominarit Hippor
cratcs. 'i-^l-ll'
Corium ^gyptium. t-9%\9'
Corium Carrhaginenfc. 'i.Gi.x-j.
Cofta abrupta deterior cft inedia,quam
cibus. ^5^.30.
Cofts hoTs maxime funt curuc.rSi,^^.
Coftafradacurvitecurinedia. <s^.45.
Coftaru fradura ftmplcx facile curacur.
i5x.i3.
Cofta viginci diebus conferuer. ^5^.3.
Cofta vioIaca,a mocu acquc agicacione
corporis cauendum. 7.1Z.
Cofta violata quamobrcm fanguine cx-
puancnonnulli. x^i.6.
Cocyla. 54-40'
Coxs arciculo in cxteriore parte prola-
pfo ingreifus fit melior, qua vbiinin-
teriorcm excidic. 305.43.
Cox^oftisnacura. 305.^4.
Coxacjuid. 184.^7.
Crocus. 2,8.^7.
Crure ad talos cxcidente ofta minimum
increfcunr. lox.tS.
Crurclsfo maioreabftincntia opus eft,
qnam vbibrachium laerum eft.i^^.^r.
Ccuri afFedo orbes e corio ^gyptio,
quopadoaccommodandi. 158.31.
Cruri extcndendo ac vinciedo non con-
ucnit idem habitus,qui brachio.178.6".
Crurifrado an canalis fubijci debear.
178.32,.
Cruri frado fajfci^ quomodo alligand i^.
178.13.
Cruris ofTa conferucnt quadragi-nta die-
bus. 181.17,
Cruris ofTe ad genu, fiue m inceriore, fi-
uein cxteriorcm partem prolapfo, qua:
mala immineant. 32,5.43.
Cruris ofTium^quod^grius, & quod iz-r
cihiis curationem admittat. 181.15.
Crurispartcs. 16 ^.^y.
Cruri vitiato^s habitus coueniat.158.nr.
Crurum articulis vtrifquc in cxteriorcra
partcm clapfis,quas confequacur in am-
bulando figura. 305.1^.
Crurum nexus quot modis intclligi po-
teft. i 8 4.16-.
Crus binis ofTibus continctur. • 317.35.
I N D E X.
Cubm commifluraj varij cafus cxpofitf
&curatio. pag.nz.
Cubiti iudura grauibus noxis obnoxia.
115.7.
Cubiti mcnfura vndc fumatur. 14 o.i5>.
Cubiti/cu fradus/cu ^plapfus,fcd didu-
dus fit,deligandi ratio. zi^-^z.
Cubitum luxatum,dum fcbris cft, repo-
ncre minimc conucnit. zi^.s.
Cubitus. 141. 33-&: 153.10.
.Cubitus cxcidcns,dchifccns, aut fradus,
quopadofigurandus. 113. 31.
. Cubitus luxatus qua via reftituatur.451.
-Cubitusluxatusquo pado iaccntcfcala
rcftituatur. 499.
Cubitus quo cxcidat & curctur.111.44.
Cubitus quomodo rcftituaturpcr fcanu
Hippocratis. 5^5.
Cucumis maturus. 55.12'.
Cucurbitularu defigcndaru ratio. 45.5.
Curatio iufta qu« vocctur. 151.13.
Cutfs guamobrcm fcalpcllo cxafpcrctur
inflaramatis partibus. iS^.^z,
. Cutis rcfoluta ab aliqua partc no cxcidc-
da,fcd itcruinduccda, glutinatur cnim
ctiam fi nigra fucrit. z o 4.
Curatio ficcior debctur partibus ficcio-
ribus. 170.1.
Cyancus. 37.2.5.
Cylindrus. kT^.^i.
D
T~^Affi)f fpiritus quis fit,& quomodo
35.ii.
330.7.
fiat.
154-4-
Dcprauationibus alijs alia: fufpcndendi
rationcsaccommodantur. 318.44.
Digcrcntia apcrtc cxhauriunt. 185.41.
Digiti articulus prolapfus confirmatur
quatuordccim dicbus. 342-38.
, Digitoru articuli in quas partcs cxcidat.
Digitorum luxatorum rcponcndi ratio.
3 4 2.. 14-
Digiiorum vfi2s, iS^.s.
. Difcrimcn vinculi fpccies. 411.44.
Dodloris cfl no fimplicitcrimpcrarc, fed
. via exponcrc qua gd inucncrit. 3 <f 8. 3 1.
Podrans. 54.40.
Dolorem tollenuum medicaracntorum
facultas. 55.2.4.
Dolor omnis ad vlccrum gcnus pcrtinc-
repotcfi:. 101.35.
Dorfum aduftum ficciora medicamcnta
cxigit.
Dyfcntcri^ caufa: 6c fpccics.
E
EFfoeminata caro,qu£. 155.35.
Empiricus <jia>c^o^af rcfpicfcs, comu-
nia figna intelligit & propria. 347.7.
Emplaftra fcre ex metallicis componun-
tur. 16-. I.
Emplaftra vlccri prius induccrc, ^vlcus
exquifitc ficcctur,non cxpcdit. 15.43.
Emplaftri & cataplafmatis difFcrentia.
Emplaftrorum gcncra. 16". 1.
Epipctrum. 14.18.
Encma paucorum dicrum. 314.45.
Errorchirurgoruin adhibcndfs advul-
ncra lintcis ex aqua frigida madefa<afs.
80.40.
Error chirurgoru in plaga capiris fccan-
^^ . . 91-19'
Error chirurgicorum in fccando ofTc ca-
Piti\ 74.30.
iirroru numcrus vndcm excplaribusac-
cumuletur. 375-12-.355. 17.& 401.13.
Eryfipelate fupcrucnf enrc vlccri purgarc
corpus conucnf r. 10.3.
Eryfipcla: prasfagftfo. ^^.15.
Eryfipclas. 404.10*
Eryfipclatfs<:aufa. lo.n.
Eryfipela vlccri fupcruenf ete,qus rcme-
dfaadhfbcriconucnir. 2,5.4.
Excplis fcicntia non coparatur.410. 44.
Exeplo fingulari folet Hfppocratcsco-
munfspra:cepri vfm cxponerc. i-C^.iy
& 2.55.7.
Excrcftarionc confueta partes , corporis
bcnc valent,augcnrur,& adlongam fe-
ncdutem pcrducuntur. 311.13.
Exercftatorum caro qualfs rcddatur.
155. 16".
Experf mento f udfcfu fii ccrtfus. 355.17.
Expofirioms cxpofitorifqj ofticfu.31.15-.
Extcntfo
i:n d
Extentio in diucrfas panes in omnibus
articulis rcftitucndis prasccclerc debet*
Extenuata corpora quataor pr^fidiorum
^cneribus curantur. 4.0 8. 5-
Extenuatis arte caro magis eft {icca,^ %-
bus alio quouis modo ob inopia alimeci.
Exulceratarum partium curationis pras-
cipuaintentio. 3x1.14.
F
FAbriorganum. 510.
Fabriorganivfus. $55-4°'
Farina lota qusnam intelligatur apud
Hippocratcm. x^y.^.
Fafcia adducenda ad contrariam partem
(rsi^mx. 145. II.
Fafciae binse ab Hippocratc vulneribus
iraponuntur ad fraduras vincicndas,ab
aliistcrnx. ^44 37*
Fafci^ caput fuper fraduram alligari du-
plidter mtclligitur. i^^.kS".
Fafcise diftat intcr fc,materia,habitu, 16-
gitudinc,Iatitudine,ftru(9:ura. ^Kf.i^.
Fafci^ idonea: partium Iatitudine,crafli-
tudineqi infpcda inucniuntur. 377.30.
Fafciac proptcr quid, & quo pado cerato
inungendie. 145.1S.
Fafcise qu^ pr^fidia per fe afferat. 88.31.
Fafci2,quibus obuoluenda funt vulnera,
quales efte debcant. i6".i(r.
Fafciadi rationesdcfcribuntur.pag.156^.
Fafcia,quae dicatur orbicularis. y^y.^-
Fafcia qua: dicatur ftma. $ Sj.n,.
Fafcia quo pado inijci debeat in omni-
busvlccribus. zS^.^.
Fafciaru ambitus ita adftringidcbet,vt
prohibeat partes»ne fub pulfu cocutia-
tur,ncque pr^E anguftia impcdiat moiu
artcriarum. 41 4.1 6'..
Fafciarum capita,qu^nam intelligenda
funt. 378.
Fafciaru longitudo & latitudo. 1 46". i S,
Fafciarum materia. 3y7.i5.& 381.3.
Fafciarum moderata aIIigatio,quibus in-
diciis dcprehcndatur. 147.2.5.
Fafciarumnumerusjlongitudo &latitu-
E X.
dojp magnitudinc fradurac dcfinitur.
i4<s:.i5i.& 35i«i^- .
Fafciaru qprimc iniiciutur,efFc<aa.38i.4
Fafciarum vfus duplex. 88,30.
Fafciarum vfus^qu^ ad tcnendum raedi-
camenta adhibentur. ■ 88.41.
Fafcias a dextra vel finiftra attrahcre o-
portet, prout fradurs habitus exigit, -
145.3.
Fafcias adftringedimodusquopadoex
iis,qua: segcrrcfpondct, deprehedatur.
Febris in vulnere capitis quando hyemc,
& quando seftate accidat. 105.31.
Fclbubulum- 18.10.
Femore in intcriore parte proIapfo,qua
decaufacruslongiuseft. 155.4^.?
Fempre in pofteriore partem luxaco, qui
articuh vitietur, & quo pado. 311.17.
Femore nodum audis luxato reIi<^o,mi-
nusreddicurcrustotura. '^99-5'
Femorisarticuloin interioreparte pro-
lapfo quis fit ftatus corporis in ingreiTu
15)8.10.
Feraoris capite in cxtcriorem parte. pro-
iapfo curuaricrusncquir. 301.41,,
Femoris capite in exceriorcm parte pro-
Iapfo,quaenam accidant. 304.5.
Femoris capite in pofteriorem partelu-
xato,qu^ mala fupcrucniant. 306'. 17»
Fcmoris caput in extcriorem partcm lu-.
xatum,crusrcdditbreuius. 301.^5.
Femoris capucin cxteriorcm parte pro-
lapfum,quo pado refticuacur. .3351.11,,
Femoris capuc in inceriore parce prola-
pfum,quo pado rcfticui dcbcac.33 3. 47
Femoriscapucin pofteriore p^eproci-
dift*e,quibusnocisdeprchcdacur. 310.5.
Femoris capuc in pofteriorc parte prok-
pfiim,quopa<aorcfticuaiur. . 335.44,
Femoris capurquamobrem in pofterio-
rem partcm raro procidat. ^o^".!!.
Femoris figura. i83..46".& 184.5.
Femoris in intcriorem partc pcoUpfi inr
dicia. .i5<r.i^«
Femoris habitus rcdus prxter natura cft.
. 381.34- , ""■ ■ ■• ■-■'
J N D E X.
Fcmoris in interiorcm partc prolapfi pcr
vtrcm rcftitucndi modus, 54P*3i«
Fcniorishgamcntumbrcuifrimu.332,.11.
Fcraoris luxati rcponcndi form^ aliquot.
341.17.
Fcmoris os fra<9:u valcnccr cxtcdi dcbct.
183.6-.
Fcmoris os quibus vulncrc cxccfTit, fcrc
non cuadunt. :!:o^.i.
Fcmoris luxatio obhumorcm. 331. 37.
Fcmur abrupto ligameco quo cotincba-
tur,ruafcdcmancrenonpotcft. nz.^u
Fcmur cx coxa prolabitur quatuor T par-
tes. ^ ^ 2-55-35.
Fcmur prolapfu,qua rationc rcftituatur.
501.
Fcmur prolapfum cjuo pado pcr fcanum
Hippocratisrcftituatur. 530.
Fcmurquaviarcponatur crurc pcr fcala
cxtcnto.. . 35 3« 30-
Fcmur qua rationc in cox<^ cauum rcpo-
natur. 53i-45-
Fcmur quarc raro procidit. ziy.}6.
Fcmur quincjuaginta dicbus confcruct.
185.41.
Fcmurrcpofitummancrcin fuafcdc pb
tcft. / .3,33.1.
Fcrulx ad fradum os contincndum pcr-
tincnt. 145.40.
Fcruia:<juafes fra<9:uris coucniat. ^^z,s.
Fcr^uls quibusfra<fturis conucniat.153.3.
Fcrulx quibuspars aiiqua fulciri dcbct,
qualcs efTc dcbcant. 351.35.
Fcrul^ cjuibuspartibus adhibcd^.Kfz.r^
Fcrulas quo tcporc humcro alligarc coq-
ucniat. 155^5.
Ficus ficca. 3r.4x.
FifTumncccirario colliditur- 6 $.6.
Fiftula dum curatur,inflaraatio" rcdi in -
tcftinivquopa<aovitetur. .45.18.
Fiftulc curatio pcr poiionc radicis fcfclis
48.8.
Fiftuix nafccntis curatio. 48.4.
Fiftuljc fccandac ratio perlinum. 45.35.
FiftuJarvndcoriantur. 47.^.
Fiftulanonfancfcitnififccctur. 51.30.
Fiftulanim curatio. 48.37.
Fiftularum cpx proxime ad inteftini re-
di tunicam accedunt curatio. 51.31.
FJos^ris. r7.45.&: z8.z8.& 2.^.z^^&z
4<).5.& 50.40. ^
Forceps ad euellendu ofia pcrcincs. 13 o.
Fores bipartit2,qux dicantur. 2.3 7.«?.
Forfcx exciforia. 1^.5,
Fra<aa luxataq^ oia,in dirigedo non folu
in naturale fedem exquilicercftitu^nda
funt,fcd ctia ad c6tranarcgionc.318.1t
Fra<ftu mcmbru iam callo obdu<5i:um itc-
rum frangi quandoqj oportct. 153.11.
Fra<3:u mcDru inicio cxtcndedu,tertio 8c
quarcodiclenicncibuscuradu.ioi.2,4.
Fra<2;u mcmbruquo. habitu figuradum.
I34-33-
Fra<5ium mcmbrum quo temporc cxtedi
dcbcat. i 0.2,1.0.
Fra<9:um mcmbriim fi fcrius extcndatur,
qu«incommodafcquantur. x 0^.2-1.
Fradurxbrachijquibusdc caufis citms
auttardiusconfancfcant. j^p.jS.
Ffa<5i;ura: curatio quatuor rc^rit. 134.15.
Fra<9:ur2 dcfinicip. 135'4^.
Fra<aur2e duo gcncra,qux poiTunt ienfui
non ap.parerc. 78.37.
Fra<5i:ura Kst-Ta TTi^ixXaiin^. i6i.iy,
Fra<aura: laxius aut ar^fiius adftri<a« in-
dicfa. ,48.1.
Fra<5tura: ofiis capitis iatcntcs. 105.15,
Fra^^uraroiTiscapitispaccnces. 105.5.
Fra<fiura: qucna f crulas admitant, 153.3.
Fra<fturxipccies,qu2ofils fc.<3:ionc exi-
g"nc. - ^ 74-2.1.
Fra<9:urac,vbi vulnus quoq; adijcitur,du-
piexcuratio. 188.2,1.
Fra<aura impropric di<3:3. ^8.35^
Fra<9:ura quarc iicio magispruriat. 15p.11
Fra<^uris qualcs feruls conucniac.35 x.6..
Fra<9:uris vlccra fugucniencia quo pa<3:o
dcprchcndantur & curcnturr 153.6".
Frangi cx toto quid dicatur. i.5i*33.
Fri<3:ioadquidvaJcat. 141.1»
Fri<aio ilhgarc ^ foluere poteft. i 4 1. 3 1.
Fri<9:ionis cfFc<5ta. 401.11.
FrigidjE aqua: pcrfafio calorcm rcueeai.
41P.18.
Frigus
1 N D
T:«<Tus,quac incomoda vlccribas impor-
^ 2,4.8.5.
Frigus quo pado cocinuu foluat.toi. 37.
Frigusvlccribusinimicura. i?-"-
Frons in duas diuifa parccs. 8^.5.
Fundavinculigcnusadlabra. 441.1-
Funda vincuU genus ad nafum. 436".i<r.
Fuda vkuii gcnus ad occipiciu. 445- 2-0-
Funda vinculi gcnus humcrum complc-
dcns. 445.x4-&44^-i'
G
GAlca vinculi fpccics. ^z^.zz.&c
ibidcm i8.
Galcnoiugulu ab humcri capitc clapfu
quo pado curatij fit. i5b.r3.& x51.11.
Gaicnus poft crigcfimum & fccundum
annum Roma: dcgir. 3. 3 7.18.
GaicnusSmyrnavcrfacus. z^j.zj.
Galia. .2.^.6-.
Gangrxna. 16S.4.2-.&C 311.15-
Gangrsenaaudain (ji;>aJjuX9ii dcgcncrat.
♦ Genu ab cxteriori partc ncruofis quibuf
damligamcnjisconrinctur. 352-^3-
Genu articuii facpius cxcidunt,& faciiiiis
rcconduntur. 2,10.41.
Genuarticulus folus iuftam naturam ha-
bct. ^°^-"-
Genucommiirura:. iii.io.
Gcnuiuxatuqua rarionc reftituatur .501
Gcnuprolapfumcjuo padopcr fcamnu
Hippocratis reftituaiur. 532-
Germana,qu2E nominet Hippocratcs.
ior.5.& 308.15«
Gibbs fpins fub fcpto tranfucrfoi qus
vitia fupcrucniant. x 7 5.1 8.
Gibbafpinareftituedi modus. 187*11.
Gibbafpinaadlumbos,quac incommo^
da fupcrucnianr. i75'3^-
Gibba fpina pucris,qua: maia accidant. .
^74-3- ..
Gibba fpina quibus modis nat- 1 8 6^. 4 5 .
Gibbafpina fupra fcptum tranfucrfum,
quaemalaaffcrat. 174.14.
Gibbicaufa. 175-2.1.
Gibbi quamdiu viuant. 1^7 6^. 1 1.
E X.
Gibbu-curattormina & variccs. 175.31.
Giandulas fcrramento candeti atringc-
rcpericulofum. 2-44 35«
Giaftum, 2,5-2- 4-
Glaucjj vicuIu-41 4.14.42- ^-S-^ 42-2-1.
Glurinanria mcdicamcnta. zfi^.iS.
Gloffocorai & cohs diiFcrcnria. i75-i4-
Gloflbcomi pi<aura. 18.1«
Glofi})miftru<aura&vfus. 180.11.
GlofTocomium ex Galeno. 4^2,.
GiofTocomum Nymphodori. 503.
Glofrocomum Nymphodori quomodo
moueatur. 5<^^*
GlofTocomu quid ab Atticis appciletur.
i7^-i4' , . _,^
Gracilibus circa articulos mucci rcdudat
magis quam plenis. 140.53..
Graciiibus magis procidut arricuii quam
habitioribus. i35-io-
Gracilitati quo pado fuccurrit Gaienus.
406.15.& 407-2-0.
Gracilium caro muccofa magis eft quam
plcnorum. 140.41.
H
HEraciidcs Tarcntinus. 333.1-""
Hippocratesduo. ^ 13r.ii.
Hippocraces non fuit cmplricus.180.1^
Hivpocraces cxperimcnco comprobata
docet. ii8.<^_
Hippocrates in pr^ceptis rcrum finguia-
riiivimcomuneoim fimihu cxppncrc
fojet. i6-4.33.&i55>.7-&3^4-4f'
Hippocratcsvno cxeplo appofito omnia
intcIligit,quoru cadc cft ratio. 31 3« 3 7;
Hippocratcs quafda figuras ac linguarii
propriccaces vfurparc folcc, 15 3-^5-
Hippocratcs, quae plsrunquc accidunt,
quafi perpccua fcribit. ^ ^^.'^^l
Hippocratesquo pa<3:ovetcru brcuitatc
iiiliictur,aliquid rclinqucs,quod tamen
. cxpropoficispoifitintciligi. .11.3^7.
Hippocraces rationi corporum incidcn-
^orumopcramdcdit. iSo.ii.
Hippocratcs vbidc vna fpccic .pttadat,
compiura docct communia. xa^.ix.
Hippocraasj&a6g»,id cft fcani defcriprio.
338. ■ - -
1 N
Hippocratis confiliu no folum ad asgro-
tantium raiutem,{cd ctiam ad medico-
rum iaudem dirigitur. 32-8.55).
Hippocratis libcr de diutinis a£Pedibus
pulmonis. 2.'-] 6.2,%,
Hippocratis liber dc oificina vat^ici po-
litc limatus no eft,vt pofTct cdi. 581.7.
Hippocratis libcr de vniuerfa glandula-
rum natura non cxtat. 14 4. 41.
Hippocratislibridc fraduris,de articu-
lis, & dcoiBcina mediciin vnunccol-
latifuerint,annon. isz.zo.
Hippocratis libro de vulncribus capitis
qoajdamaliundeinfcrta. 113..1.
Hippocratislibrorumduogenera. . i.s.
Hippocratis fcrmo ccnfetur prifcus atti-
cus. 132,. g.
Hippocratis fcculo dc naturalibus iudi-
candipotcntijs.difceptafucft.350.i7.
Hifloria'deiuuenc,qui vulnus acccpitin
abdominc. jj.z^.
Honorem quatcnus medicus atque pbi-
lofbphus ambircpotcil. i6S.
Humeri caput fmum yiyia,v^oaiSit. 138. zy.
*- Humcricaput in alam excidiire,quo pa-
<S:o cognofcat mcdicus. 347.5.0.
Humeri caput in ala prolapfum,quo pa-
do rcilituatur. 488.
Humcri caput in aia prolapfu, xjuo pado
pcr fcanu Hippocratis reftituatur.jii,
Humeri caput m priorem parte excides,
quo pado reftituatur. 4^1^
Humeri caput luxatu, qua via rcucrti in
fuam fedem debet. izo.ii.
Humcri caput quibus clapfum cii: , <juo-
. modo adurendi. 145.46-.
Humcricaput quibus magisaut minus
clabitur. 138.15).
Humeri caput,quado contincri non po «
teft,quurareponitur. 2,34.14.
-Humcri caput quibus faspe elabitur, <jua
rationc curare conueniat. 2, 4 3. 3 5.
Humcri caput quibus fuo loco non cft,
<juacmalafcquantur.- 2.58.37.
Humeri comiiTura cum cubito. 105). 6".
Humeri.iigura eiufquc habitus varij.
158.14- -
D E X.
Humcri habitus redus pr^ter natura cfl.
381.34- . . ...
Humcrios quibus vulncre cxceffit,rcre
noneuadunc. io<f..j.
Humeri caput <juo pado infantibus .ela -
batur. 2.-45.I7.
Humerf os quo tepore coferuet. 1 5 <^.~i^.
Humcrijplapii ahc^uot modi,quos Hip-
pocratesnon vidit. 137.11. & 146-.11.
Humeri prolapfi indicia. ; 143.8.
Humeri quibus in vtero luxantur yccMxy -
Kiivtf fiunr. . 148.44.
Humerireponendimodus (^a^S ngLTa^i-
<7^2- 117.1.
Humeri reponedimodusper hamerum
akerius. ■ - 115.11. >
Humcri reponendi modus pcr pifiiillunx.
■ "2-2.7^30.. ,i ■:... ■. ^
. Humerireponcdi modus^ fedire Thef«
f3lum,& forcs bipartitas. -134.10.
Humcrireftitucndimodus. pag.i?:i,
Humeritresmufcuh ^^^-il'
Humcrusfra<fi;usfimul & prolap{&,.oua
ratione curetur. 45>8i
, Humerus in alamprolapfus dum refli-' •
'. tuitur,triplicc motUTequirit.; in^, 416-.
Humcrus lapfus dum rcponitur, caucn-
dum nc dcorfum lapfus a mufculis in
alam.trahatur. . 138.11.
Humerus loco fuo motus , cjuo indicio
ccrto deprehendatur. .346.41.
Humcrus iuxatus comminutufcjue, ^^uo
pado per fcamnum Hippocratis refli-
tuatur. 52^^^
Humerus nc prolabatur, cjuo pado adu-
rendus,&<juibus ferramenris. 144.5,
Humcrus quia ^ihbus facile pcruerritur.
1-55.2-.^. . *
Humcrus vhi vicera pura fut ad latus de-
ligaridcbet. 148.11,
HyemccalornaturaIispotcntior.6-7.13..
Hycme vulncratus i.n capite diutius vi-
uitjcjuam in ^ftate. <f7.i8
I
IAcobus Pcrufinuschirurgus celebcr-
rimus. 77.^.
I<5lus tria genera. 80.
Idem&
IN D
lacm &£mifc quo pado 4ifferat. $51,57
IIcx. ' . _ x9.xB.
Impcratorfsbomcondmoncs ex Archi-
locho. '^ 30I.IZ.
Indiciadignitate inter fe diftat. 3 4^- 5 4-
Indiciamorboriiex fimihuac diifimiliii
notatione cognofcenda funt. 3 4 7 • 3 ^-
Inflammat» panes deuinciedx no funt.
387-53-
Inflammatio au<2:a f^pcmgangrjcnam
degenerat. 5- 43«
Inflammatio impropric dida. 53-37-
Inflammationem alicuius partis fequitur
aliquando contradio, aliquado hiatus.
587.11.
Inflammationis duras curatio. 14.5-
Inflammatio omnis diftcndit ac promde
doloremcxcitat. . i^4-3<^-
- Inflammatis partibus quamobrcm cutis
^ fcalpdloexafperctur. • 16-4.41.
..lufronteaffluentem repelfere materiam
' not>licet. 8^.34.
Ingreffui quatuor commiffura; accomor
dantur,& carum vfus, ' i'il'l<^:
Inguinis vinculum. 45S.& ^S^^^.&^S^-
^^'458.
Intcntio articulorum tribus modis mdi-
catur. 3"-35-
Inieftinorcdo inflammato,vrin« diffi-
cultas fuperuenit. 54-i-
ludicandi duplex via. 3 3 ^- • 3-
ludicandipotentiaduplex. 3 51- ^5-
lugale os quodnam appelletur. X5<f.40.
luguli comiffura requiritquatuordccim
dies,fummu vigintiadhoc vt fancfcat.
i,54.io._. ._
luguli deligandi ratio. 151.5).
luguli fra<aurac fpccies quaenam facilius
fanetur. 154.14.
luglui fradtura quoffiodoplairunqi fiat.
151.45.-
luguli vitia & curatio. 151.11.
lugulumextoto fradu, facilius curatur,
. licet grauis vidcatur fradura & «gre fa
nabilis;at iugulum fradu in longitudi-
nemjcuibr quidc apparct cafus,acgrius
. tamcncurationcmadnaiitit. 2.51.38.
E X.
lugulum no niii quadragintadicbus ex-
.quifitccuruaripotcft ^$^-^7-
lugulum quare cito fancfcit. .151.3.
luguliiquomodo commodc rcftituatur.
2-55-5'
Iuftacuratio,qua5Vpcetur. 151.13.
lufte q.d intelligat Hippocrates. 145.15.
luftum apud Hippocratem quid intelli-
gatur.^ 108.13, & 3 15.6".
luftum corpus quodnam vqcarit Hip-
pocratcs. z^i.^i.
L
LAgopyros. 31.46".
Lamma fiiflufo^^iuMf. 118.
Laniefuccidarvis. iB^.iC.
Lanafuccidavfta. - 35'2-8.
Laqucus airollcns ad extendcdum, con-
iinendum,& figurandu corpus,.in clii-
rurgia.excedii; auterii asqu.alitcr. ^^^y.
Laqueus auricul^. 475*
LaqueusCharchefius. 47^»
Laqucusdracoadtalum. 47°«
Laqucus epagylotus ad continedas ma-
-^ -nus,dumanuscuratio adhibctur.474.
Laqueus cx duobus flnibus ad alliganda
corpora in chirurgia propter morbos
iuxtaanum. 47^.
La<jucus.hyperbatus. 47<^«
Laqueus nauticus.extendit aute in^qua-
litcr,,& valct ad ferulas continendas,&
cubitum fufpendendum. 46^8.
Laqueus paftoralis vel Sandalius ad ma-
xillam dc talum., 4^9-
Laqucus Plinchium ad fradura meti, &:
ad exten.dendum ^qtjahter. 470.
Laqueus qui dicitur fimplex nodus,vaIec
ad extendendum inaiqualiter. . 470,
Laqucus quo ad extcdcndu prolapfu hn-
. mcriivtimur,qualiseffedebeat.i38.i5.
Laqucusftrangulans. 476",
Laqucus ^oi9oi ad extendedum in^equar
liter. 4^8.
Laferpitium. ^S.xir
Lati fcapularum offis . articulus cur.facil-
hme prolabatur. 1.17.15.
Lati fcapularii oiHs lapftis & cios curatio.
. 2,4^.37.
bl>
I N t) e:x.
Lati fcapuUmm offis fummiim camh--
ginofumcft. i'j;o.i2-.
Laurion. ^0.43.
Lcgirimum quodnam vocct Hippocra-
tes. z54.11.
Lenia medicamc ta vlccri no conucniur.
14.14.^
Lcnicntiaprohibcnt,ne matcria prac do-
lorc ad vitiatam fedcm concitetur.
185.43.
Lcnicntia vlcus fordidum ciFiciunt.
zo4.4i.
Lcnticula. 2,5.46".
Lcpus auritus vinculi fpecics. 450.1.
Lcpus finc auribus vinculi fpccies. ^ii.
xi.& 4^8.1.
Lex quid fir apud Hippocratcm.^d^. 3 4.
Licnis affcdibus confcrt capparis. 5 z. 3 1.
Ligameta Hippocrates neruos appellar.
ZIO.I^".
Ligamenta qua:dam appcllatur neruiil-
Iigantcs. ^ 33^.41,.
Ligamenrorum acproptcrca cjhordarura
proprium cft ad o/Ta pertinere.iio.xo.
Linamcntii cjuorfum dcntur. 87.38.
Linamcnta vitat Hippocratcs ,vbi vitat
cataplafma. gs.i.
Linamcntis quando implcantur vu|ncra.
38<S".i4.
Linamcntorum vfus. ^z.^y.
Lingux affc<au menris dlienatio & ccrc-
bri nbxa fspius indicatur. 107.1 4.
Lintcum dum inijcitur,qua:animad|uer-
tercoportear. 15 0.^4.
Lintcum cjuod vulneri accommodatur,
c^ualenam cfredcbeat. kS.xz^
Liuidus cblor quis dicatur. 16-^.15.
Liuiduscobrquisiit. i^^.i.
locm partScorporis fignificat. 354;xo.
Loix^jfcobcs.
.37-2'7-&57-4.
Lumen qiio in cafu oculis infciliirimum
Luminisipccicsduar. 355.2,0.
Jtiipusla^ucus-*<3uafitcrextcndit,valet-
;^e m:curationc hcrnis ad adtegctt-
.-^duro, & ad venarum capitafansumem
fandcnria. /471.
Luxata fra^aque omnia , dum dirigurur
nonfolijminnaturalem fcdcm cxqni--
fitcfcllirucndafant,fcdcriam ^d.:con-
trariam rcgioncm. , 3 1 g.iz.
Luxata mcmbra cxtcndcnda priijs qu^
rcflituantur. 2.2.5.10.
Luxata non commodc reftituuntur, iiifi
- ita diducantur, vt akerumaltcrijioin^
ha:reat. .17^.7.
Luxata tribns modisrcftituuntur. 47-7.
Luxatis articulis contraris partes graci-
iiorcs fiunt,&.moIIiorcs. 304.18.
Luxatorum diiFercntia. - 316". 14.
Luxatorum numerus increuit, tum pro-
pterpalasflr^E vfum, tum infciriam mc-
dicorum.. ^ 3 7. 3 ^. & 2, 38.4.
Luxatum membrum mouetur mufculis
fitisineaparte m quam articulus cru-
pitj&nonhisquiincontraria. 177.18.
■ M .
jy 4 Achin3racntavaria,quorum me^
i VI minit Galenus. ^Sz.
Machin;amcnri5 vtf , vhircs non exigit, ^-
• U&^mizcii. .: :. 178.8.
MachinaTJortistrcsvaIerifrim^,axisvcr.. 'f
fatio, impulfus pcr vedcm , &,cuncus
- adadus;: •: : 103.11.
Machinationibus non vincuiis in cruris
- virijs vcendum; : 1^8.1^.
•Ma(:hinationibus vtctcm ipfa machina-
■ tioncdeflituiturpe. 100,46'.
Madefacientia-in viceribus vitanda.
■ 85:13. .■ -^:^ . :..■
Mala corporrs nonuHa grauia funt, qua-r
uis leuia^ videantur , nonnulla contra,
grauia videntur,quamuis kaia Hm.
'T 102.13. .:■ '.::-_:.::...
^Mala: ex maJrisjoffibusfconflat. z^^.. 14.
Mais,qu£fint. 2.56-.35.
Malajrquara bjj: caufam non moucantur.
Malicorium. 2^8.3 5;
.Mafleolus- ■ ij.6:
^Manus & pcdisoffium collario. 155.41.
'Manus ofTaquot. . j^-b.i^.
•ManuSjplapfa quo pado rcilituaturpcr
« fcajimum- Hippocraris.. : - .. : 5^:8,
Manus
I N D E X.
Ma nus <juo pado reftituatur, vbi prola-
pfaeft. 4^5.
Marrubium. " 3 2-1 4*
Maxill JE frad-ae curatio. 2- <S"3. l-
Maxillar prolapfa: indicium. i 55-4 ^-
Maxilla: prolapfe rcponcndi modus,_
MaxiIl^EquatuormuicuIi. aefi.is.
MaxiIIacxdt^obusofribuscoftat.i<S"4.i3
Maxilla frada i^ici)^ parum iuuatur.
2,6-x.3a.
Maxilla fra<9:a,qu£ mala impenclcanr.
Maxilla ob q^as caufas raro luxctur.a 5 8.
34.&ibi<lcm4o.
Maxilla,quaefit. 2,56-.35.
Maxillaquanioprocidat. ^57.3-
Maxillaquomodomoueatur. z58.11.
Maxilla quo pado luxctur. ^^e.j.
Maxilla ^^uo pado pcr fcamnuHippo-
cratis rcftitfiatur. 52-°.
Maxillavbiinfiammationon oritur vi-
ginri diebus confcruet. x d 3. 4<f.
Maxillsvtraqucparte clapfa: curatfo.
2.6"0.3I.
Mcdicamcnta ficcandi vim habcntia.
2-7o.i7.
Mcdicament^m interdum optimum cft,
medicamentum non adhibcre. ^70.5.
Mcdici malc fatiocinantcs magis pcccat
quamidiotas. i35-3i-
Mcdicinarh 1^6 fatis eftratione fcire, fed
vfu expcriri ipfam oportet. x^^.z.
Medici fcculo Hippocratis optimc prs-
cepta artis difcebant. 2, 3 7. 4 5.
Medico quid facicndum in ijs,quae cura-
tioncm non admittunt. 310.38.
Medicorum audoritati confulit Hippo-
cratcs. 7)5". 8.& 105.5.
Medicorum error, qui cataplafmata non
miniis plagas oris inculcant,quam pro-
ximis partibus. 10.34.
Medicus agcrcdcbct ccIcritcr,iocundc,
promptc,&: elcgantcr. ^^S-is-
Medicus in ijs cxcrccri dcbct^qu^prom-
ptc ad curationcm accommodaotur.
34i.<S-.
Mcdicus rationalis ab Empf rico c|.d dif-
fcrat,quod ad fignorum notiriam fpe-
dat. 347-I5-
Medicus fimul ac philofophusquatenus
honorem ambire potcft. 3^6;.ii.
Mcl 2,8.^3-
Melccdrinum. 2-8.43.
Mellis optimi notje. z^.kT.
Membra dum pr^cidutur,quxnam ftnt
aduerrenda. ; 32-7-30-
Membra luxata tcrrio aut quarto dic ex-
tendinondebent. 353-4?'
Membrana ccrebri inuioIata,ftccantibus
nutrienda cft,l£efse autem lenientia ixx-
pcrdaridebcnt. 55.^0.
Mcmbrana cerebri,quum ncque inilam-
matio vrgct neqj dolor, ficcari dcbct:
quod fi infeftent ea, ad lenientia con-
fugiendum. iio.i.
Mebrana^ priefidia oftc caluari^ detra-
. d;o,quie propric conucniant. , 99-5^-
Membrana fub caluarfa, vbi tclo Ijeditur
incjdcnda. 85.10.
Mcmbra, qua: extrema parte icnuantur,
quum frada vinciuntur, pannis iequa-
da funt. 145.40.
Membrorumnaturalem habitum indi-
cantduo. i3<^-32..
Membrum lasfum fuperius contineri de-
bet. 41.34.
Mefiii jpfluuiu quo pado fiftatur. 43.10.
Mentis aiienatio affcdu Iingu«e fajpius
indicatur. 107.14.
Mcnti vmculum. 443. z8,
Modicu,aIterius extremi negationc no-
nunquam appellatur. 3 7 3 1 8.
Modioli dcfcriprio & vfus. 11 4.10.
Modiolus. 115.
Morbi mixti,mixta quoqj praefidia cxi-
gunt. 3^3.10.
Morbi qui dolorc affcrunt,quomodo vl-
ceribus annumerari pofTunt. zo x. 3 o.
Morborum indicia cx fimilium ac diffi-
milium notatione cognofcenda funt.
347-3<[- ■
Morborii quidam graucs funt, qui taiiic
leucs vidcntur,& e coptrario. Z5i.47.
bb ij
I N
Morborum figna quibus viribus inter fc
diftent. 347.11.
Morbus, quomodo ratione cxploratur,
poftquam rcfponfionc hominis collc-
<9:useft. 78.45.
Motu calcfit,nutritur,ac firmatur corpus
177.10.
Motus alij naturalcs,alij pr^tcr naturam.
413.^4.
Mouctur corpus ctia ftando ac fcdcndo.
7.17.
Mucci in quibus rcdundent,& quid cfE-
ciant. 2,40.53.
Muccofus humor, cum a medicis dcpre-
hcnditur,quo pado crrctur, 2-71.3.
Muccofiis humorquibus in panibus co-
trahitur. 2,^5.15.
Muccofiis humor quis appellctur. rp 5.1.
Muccus glutinofus aduftionc curatur ,
cum pcr mcdicamcta diffipari nequir.
2-55.35.
Mufcuh dcfinitio. 135-38.
Mufculi dum aguntjcontrahuntun dum
vcroab oppofitis attrahuntur, cxtcn-
duntur. 308.17.
Mufculis priuatum corpus quodnam in-
tclligatur. 2.55.35.
Mufcuhs proprium in fcipfos contrahi.
135.14.
Mufculi, vbi vcrfus fuum initium cotra-
huntur,fuo fungutur muncre.z o 5. 4<s-.
MufcuIoruafFedlusinhumero £E<>re co-
gnofcitur. 547.5^.
Mufculoru duo funt principia . 155.10.
Mufculorum pofitio ac natura circa vcr-
tcbras. 183.40.
Mufcus 34.j^,
Myrtusagrcftis ^s.z^,
^y^ 35.2.7.
N
NAfi contufi alligandi, atque curan-
di ratiohabctur pagina z^s.
Nafi fradi rcmcdia 1 ^y, xs.
Nafi fra<aurae modi kS^^.is.
Nafi fr^darx/i vlcqs accedat,qujc cura.^
tioconucniar. i6"5.ii.
"1
D E X.
Nafifradideligandiratio. ^^S-is.
Nafivinculum. 4^3.^0. & 434.1. &
435.I.&456-.I.& 438.18. & 435.1.
Nafturtium. 33.2,.
Naturaiuftiftima. 135-151
Nsturalis habitus adionis propofito in-
dicatur &: vfu. ss^-4o.
Naturs iuftitia in quo confiftat. 1 5 8. i .
Nauicula vinculi fpccics. 418.1.
Ncrui frigorc I^duntur. 311.7.
Ncrui ilhgantes appcllantur qu^dam li -
gamcnta. 3 3 2.. 41.
Ncrui proprie didi ad os non pertinenr.
110.15.
Neruorum ahmentum proprium eft hu -
mor glurinofus ac muccofus. 171.18.
Ncruorum vulneribus pcr qux mederi
conuenit. S^^.i^.
Ncruos ligameta Hippocrates appellat.
110.16".
Nigcrcolorvnde. xo^'.^!.*
Nilei Plinthium. 483.
/Nitrum. i7.44.&i5.i^.
Nodus Hcrculcus ad cxtendendu ^qua- *
hter. 4-,j,
Nomina graeca,qu£ afFedum fignifi-
cant,acuto funt acccntu in vltima.
184.10.
Nominum ratione illam tenuem, & cx-
quifitam maiorcs non tenuerunt. 311.
2,4.&3io.43.
Nymphodori glofTocomum. 505.
Nymphodori GlofTocomum quomodo
moueatur. ^q^^
O
OBfcurumdupIex. 131. 16.
Obfonia molIia,qu2 fint. 151.44.
Ocio cfFoeminatur,& imbccillum reddi-
turcorpus. 403.13.
Oculus vincuh fpecics. 36-8.15. & 431.1.
&ibidcmii.&43o.i6-.&'.45i.i.
OeCypus. ^^.2.8.
Olci facultas. 185.34.
OIco in vlceribus vtcndum cft poriffi-
mum,vbi lenia mcdicamcnta rcquiru-
^"^* 14.45.
Oleum. 37.17.
Oleum
I N D
Oleum glutinadis vlccribus incommo-
dum. -^^'iS-
Olcumquandoinvlcerevicandu. zS.S.
Oleum viceribus alicnum. 1 4.1 4-
Orarionum diuifiones variae. 13 3- 1*
Orbcs c corioqiio pado ad crus exten-
dcndumaccommodandi.. 158.31.
Orbcsquibusad crus cxtcndedum vte-
mur,(juales cffc dcbeant. i^i). 31.
Orbicularis vinculi fpecics fimplex eft.
41^.7. .
Orchomenion, 3S-54*
Ordim"s ratioin orauonc no remper fer-
uatur idcm apud vctercs, qui princi-
pio proponitur. 354'3<^«
Ordo non idcm in excrccndo,atcjue do-
ccndo. 7 5'- 5*
Ordo pr^ccptorum anis alius rcquiritur
in docendo,alius in exerccdo.i41.15-
Organi tradorij motus. 4^^*
Organorum gencra. 477-
Organorum materia. Ibidem.
Organorum partcs & vfus. 478.11.
Oris apertio duplici accomodatur vfui.
X58.43-
Os capitis ad membranam fecadum vel
radendum^vbi in vulnerc capitis inua-
dcFcfcbrcmintclligas. 108.17.
Os capitis ad mcmbranam vf<juc fecan -
dum acutiori ferra, vbi minus tempe-
ftiuc committiturvulncratus. iii.i.
Os capitis dum fecatur ferramenta fub-
inde recipienda,& in aquam frigidam
demitcenda. iii.i^'.
Os capitis dum fccatur infpicienda fub -
indefedionisaltitudo. 111.15.
Os eapitis, qua panc fecari debeat. 8 4.
id^.iii.^o.
Os capitis quare inirio totum aliquando
fccatur. "3-I7-
Os capiris quomodo ftalpro radedii,vbi
virium cius cognofci no poteft.5 3. 3 4.
Os capitis quo pado puruletu fiat. 57. 3*
Os capiris,fi a principio fccatur, non dc-
bct fccari vfqj ad membrana. i icji 5.
0$ capiris fi quis velit intcr iniria cxci-
dcre,quaeprieccptafcruanda. 11 3. 10.
£ X.
Os capitisjfi terebra perforecur,cauendu
nc ipfa per totum penetret. , 113.15).
Os capitis vulneratura cxanguc redditur
rempore & medicamcnris. iqi.iS.
Os Jtv^iaJtf. 160.ZJ.
Os fradum feu luxatum cur opus fit antc
cxtcnderc. 133.41.
Os iugale quodnam appclletur.i ^^f.^o.
Os l2Efum,vbi iniuriam non prodat,me-
dicamento nigro illinitur. 55.16".
Os occipitij robuftifilmum cx vniuerfa
caluaria. ,6S.z^,
Os, quando fuo loco moueri dicatur.
1^1.44.
Os quatuor de caufis abrijpitur. 161.10.
Os quibus decaufis praecidedij.105.17.
Os recedens ab aliquo oire,cum quo na-
turaliter iungitur,nullum in priftinam
fedem reuenitur. 150.8.
Ofia capitis cur magis abrupta,miniis.pc
riculo fubfint. ioi.i6".
Oifa capitis puerorum fenuiora. 103.5.
Ofla dum prsciduntur^qu^nam fint ad-
uertenda. 32-7-30*
OfTa frada non coalefcunt. 153.16".
OSTa frangi leuius vitium cft,quam fi ijs
integris venae ac ncrui gradiorcs con-
tcrantur. 113.10.
Ofia frada vcl Iuxata,fi valentiiis cxten-
dantur , quie detrimenta fequantur.
400.14.
Oiiagibbafacilepcrucnuntur. 155.17.'
OfTamanus. i^^o.i^.
OfTa manus & pcdis mcdulla carcnt, ca-
ua funt & lapillis fTmilia. i^^o.^.
Os facrum,"4uod & latum nuncupatur,
cxulceratum difficultcr curatur. 158.3.
OfTa necexcidunt,nccnudatur,nifi ca-
, tis&fupicdimufculifccetur. 18 8. 11.
OfTapcdis :^ ^ 16^0.17.
OfIa,qua: bina inter fc iungutur, vbi dc-
hifcunt, non facile in priftinum locum
reucrtuntur. 11 3. 11.
Ofra,qu2Ecitra noxam praecidantur,
317^44. .^r r-
OfTa quaecunquc rara funt, cito fanefcut.
151.3. • - ;
bb iij
-i-Sfei'--
I N D E X.
OfIa,quac cxtrcmis membris moucntur
candcm curationcj quam fradurae, rc-
quirunc Kfr.ip.
OlTa^cum frada aut luxata intcr fe ceiTc-
runtjCur mufculoru diftcntio fcquatur.
2,04.1.
OiTa, qua: fub fra^ura funt, quarc incer-
to tcmporc abfccdunc. ^05.12,.
Ofl3,quo tcmporc impcUcnda. 2,05.1 8.
Os ffK«4oi(Sts. 16" 0.2, 8.
OiTecapitis vioIato,quo pado perexi-
guamterebram dctrahcre fanguinem
oporteat. 10 4.1.
Ofle frado ^uo temporc callus produca-
tur. 150.40.
OiTc fra<So,fi carnis quoquc vulnus ac-
ccflit,quas ratio vidus coueniat.151.r3.
OfTelafocarncm quoquc vulncrari ne-
cciTario. 81.38.
Offibus luxatis fimul & nudatis quid a-
gcndum. 3x0.16-.
OiTibus quo pa(3o puiius inciTe intclli-
gatur. 97 -^i-
Os liccantibus mcdicamcntis cclcrrimc
abfccdit.
lOI.xy.
OfTc frado fumma quictc opus cft. 1 5 o . i .
Offifradojvbivulnus acccffit,quomo-
do fcrulac imponi debcant. 15)1.34.
Os fi rcftituitur, magis ncruorum diAe-
tio fcquitur, quam fi non reftituatur.
2,03.15.
Offis fradi & prolapfl modus fimplex
quidicatur. 151.10.
Offis in capitc cxcidcdf quatitas. 74.3 8.
Oifis,quod corrunipitur, notac. loc.i^.
Offis rcccffiiri indicia. i ^ 4. 1 8.
Offis fccandi caufa. 73.3 4.
Offis fc<^io in quo fradur^ genere requi-
racur. -,4.,!.
Offium partes cxtantcs, ferulas non ad-
mittunt. r8r.3^.
Offium pcdis & manus coIIacio.155.K5-.
Oxy^lycy. 107.14.
Oxymel mteftina inania deradit. 1 5. 41 .
Oxymcl neruofis partibus vitiatis alic-
'«"OJ-^ ' ■ 158.14.
Oxymclquibusconftat. 16-8.17.
PAlpcbraabinflammatione inteca in
cxteriorem partem conuertitur.
587.15.
Palpebra,vbi tunica ciusinterior inflam-
matione preheditur,in interiorcm par-
temtrahitur. ^Sy.i^.
Panniculorum , qui fafcijs fubijciuntur,
officium. 351.17.
Panni, qui fraduris fuperdantur, hCcijs
alligandi funr. 145.17.
Panni fuperdandi fradurs cerato inun-
di.
145.13.
Pannorum, qui fraduris fuperinijciutur,
longitudo, latiiudo, craffitudo, & nu-
mcrus. 385.7.
Pannorum vino madcntiu vis, 185.30.
Papaueralbum,quod & Hcrculcum &
aphrodcsdicimr. . 5 5- 2- 5.
Partcs corporis noftri,quibus innitimur,
qusiint. 371.11.
Parces minus aluntur&increfcunt, vbi
non cxcrcentur. 301.13.
Parchenium. 31.15.
Pedcn vinculi gcnus ad colem. 4 5 6-. 31.
Pedoris vinculum. 447. 13. & 448.1.
Pcdem extrcmum qucmnam Hippocra-
tesappcllet. 311.36-.
Pede toto , qui inambularc dicantur.
313.44.
Pedis & manus offium collatio. 155.41.
PedisofTa.
16-0. 17.
Pcdis ofTa refoluta in fupcriorcm vel in-
feriorcm regione,repofita, tCgre in fua
fede fcruantur. i^z.j.
Pedu tumores nihii fub cataplafmate de-
fidcntes,qua caufa proueniant. 35.16".
Pellis animahum duplicem naturam ha-
t>er. 16-3.15.
Pelops prxceptor Galcni. - 184.15.
Phalersvinculi gcnus. 437.40.
Pharicon medicamentum. 33.31.
Phyma. ^7.30.
P^<^ea. 37.2^0.
P^x. 30.5.
Plagas grauioris vcl leuioris indicia.
81.11,
Plagse
I N D
Vh^x capitis ob trcs caufas fccari debcc.
^^•^^- . . - /1
Pleninidinis humoru in corporc noltro
caufe aliquot. ^5Pri5'
Plinthium laqucus. 474
PHnthium Nilei. 483-
Plumbi recremcntum. (fo.iy.
Plumbum. 30.1^.
Plufius Placinus miro ridu os diduccre
folcbat. 2-58.45-
Polyfpaftum. -5 35- 3 7-
Popiitis commifTuram etiam fani exten-
. derc non poiTunt, nifi limui cxtendant
eam,qu2 ad inguen. 307.14.
Prxdidio prsclara & ardu3,in.quo con-
.fiftat. ^ 310.44.
Pronumquid. ^5$-^5'
Pronus habitus quis dicatur. S4-°'9'
Puerorum oiTa capitis tenuiora. 103.5.
Pulfus in oflibus quo pado inteUigatur.
97'4^'
Pulfus vlccrum. 5.11.
Purgantia vlcus,mordet idem. 104.30.
Purgatiojvbi fcbris cft continua,no con-
.ucnit. 16^8.6-.
Puscoloriscftcincrei. i6^.zi.
Pus fit ex fanguincputri. 5.30.
Puilulasvndc. 107.15.
%
QVadriga vincuh genus. ^^s.zj.
^uietem quid mtelligat Hippo -
cratcs. 35^-45*
Quinqucfoliura. 3<r.x8.
RAdius. 141-35.
Ratione artem fcirc non fatis eft,fcd
^vfuexperirioportet. 143.1.
Ratio in arubus magni eft efFcdus.
150.45.
Rarioncquomodo cxploradus morbus,
. aHoquin collcdus cx refponfis homi-
num. 78-45'
Ratio vbi quid commonftrat,mutari tu-
. to poteft id^ quod non rede adhjbetur,
. ncqicxpe^ftanduslongus vfus. 150.38.
Refrigerantiu duplex cft gcnus.311.10.
Rcgiumvinculifpccics. 414,43.
E X.
Reponcndi luxari raodus «9!,t^. Tnfei^oA-
oihs. • 110,14.
Refinatcrebinthina. 37-2.0.
Rhombus. , ^^^.^J-
Rhombus fpccics vinculi. 358.16^. &
, 411.10.
Romam terr^e babicat^e compedium di-
, xit Polcmo rhetor. 137.15.
Rubrica. 58.17.
Ruminantia animalia inferiorem tacum
denrium ordinem habcnt. 2, 40. 5.
S •
SAndaracha. 33.3^.
Sanguinem homini prafo mittedum
.efTc^quo pado intelligi debet. 44,1.
Sanguinis eruprioncm quo pado Galc-
nus non folum ad contrariam partcm,
. fed ad proximam etiam deriuat. quod
Hippocratis fcntentia^ contrarium vi -
detur. . ^ .4 3- II-
Sanguinis immodice fluetis rcprimendi
modus. 41.38.
Sanguinis mittedi modusprasicribi ccr-
tusnequit. 11. ij.
Saguinis mittedi obfcruationes. aliquot
neceffarise. 43. i*
Sanguinis plurimum ad membra cocur-
rentis indicia. 41^.13.
Sanguinis fuppurantis indiciu. i^.^.^^f.
Sanguis cxtra venas colorc mutat.18.45.
Sanguis cxtra venas putrefcit. 43. 40.
& 47.31.
Sanguis in vcntrcm prcter natura fluens,
neccfle cft fuppuret. ii.io.
Sanguisnigcrvndegeneretur. . 15.4
Sanguis quibus de caufis colorera rautct.
xSc).6.
Sanguis fufFufus quando in pus vercitur,
aut corrumpitur. i<f 8.4Q.&.deiaccps
pagina 16^5.
Sanguis quo pado per cxigua terebram:
. detrahendus offc capitis violato. 1.0 4.1.
Sanguis vbi mittitur,Yiresperpctuo ^or
fiderand^. . . . lo^.w.'
Scalper cauus. ii^,
S calper in imo leticuia reprasfcntas. 1 1 7.
Scalpcr in racdio recuruatus. i%%
bb iiij
I N D E X.
Scalper, prout varieadniouctur^tamra-
dit,tum cxcidit. 12. 3. 7.
Scalpcr,quoiuniores ad omncs fradur^
modos vtuntur. izz.ii.
Scalper quo iuniorcs os radunc. iz 5.
Scalpcr rc^S^us. 1^3.
Scalprioppofiti. %. izp.
Scalpri tria gcncra apud Galenu. irr.i.
Scalpris vtcbantur veteres non folum ad
os radcndum/cd ctiam ad excidedum.
Scamni Hippocratis defcriptio. 338.
Scamni Hippocratis ftruftura. 335.16".
Scamni Hippocratis vfus. 335.41.
Scamnum Hippocratis. 518.
Scaphavinculifpecics.4ir.i.& 42,3.15.
Scilla.
37.XI.
Sedes genus fiadmz in capite. 7 1. ^ 4. &
80.47.& 83.18.
Scdilc ThefTalum. 134.ro.
Scdihs ThcfTah jfigura. ^ 3 7. i-
Scmirhombus vinculi fpecies.4z1.zx.8c
42,8.1.
Scnfu an mcnte pcrcipiamus obieda cx-
tcriora. ^ 35o.i<r.
Scnfu,quac coprehcndi dicatur. 348.15.
Scrrasduplcxratio. 113. 41.
Scrram, qua caluarix os fccatur,teretem
cflc oportet. 114.6-.
Serra,cjua fabri vtuntur. 115.
Scrrula. Ibidem.
Siccandi vim habcntia medicamcnta,
170.17.
Siccantia & rcfrigcrantia medicamcnta
guo pa<ao pus moucant, yhi caro coUi-
^eft- ^ 10.15.
Siccatia mcdicameta in vdncribus o-Iu-
tinant,fordcm purgac,carnem alunt, ad
cicatriccm ducunt,fupercrefcetem car-
nemabfumunc. ^..i^.
Signa morborum,quibus viribus inter fc
c^^^.^°'A,. . . 347.1^.
bignis ijldc contingit potentia maximis
circ,&cognitufaciIhmis. 344.15.
Simia homini fimillima,vnum tame ha-
bct in ipina,aiiarum quadrupcdu com-
^"°c- 185.41.
Simia ftrudura habet hoinini,quamma-
ximeiimilem. ^o^^.i^.
Similc & ide quo pado diiFerac. 351.37.
Simplex compofito prius. ^So.^j^
Simum gr^cis quid iignificet. ^e^^.i^.
Sinus obliquus. 383.43.
Sinus,quod vitium appell^ur. 383.11.
Sinus redus. 383.41.
Sinus quo pado deligari debent. 383.15.
Sinuum curatio, quomodo diiFerat a cu-
ratione abfcefTaum. 585.34.
Sinuum, qui vlceribus fupcrueniunt,cu-
ratio. 11.10.
Smyrnie Galenus medicinam didicic.
157.17.
Sophiftas quos intelligat Hippocrates.
i56-.6^.
Sphaceluscurationenoadmictit. 311.17.
Spedaculummagnum oftentarc finc vl-
Ioprofedu,turpeefl. 180.4.
Spica vinculi genus. 444. i.& ^^S-zj.
Spina diuerfu <gd efk a verccbris.iSd-.i^^.
Spinainhominecjuid. 171.10.
Spina in inceriorem parcem conuerfa, ad
incericum segrocacem pr^cipicac.i^i.i.
Spin(E&vercebrarucomifrura.i8o.4o.
Spmc & vercebrarum figura. 180.18.
Spin^ luxacie excencio per fcalam nihil
proficic. ^77.15.
Spin^ medullx velamencorum origo.
181.31.
Spin«,<jua:pars dicacurancerior &po-
flcrior. 181.5.
Spinas vercebrarum vicia. 171.8.
Spinaluxacaquaracioncreflicuacur.^oi.
Spina luxaca quo padro per fcamnum
Hippocraris reflicuacur. 5 2, 8.
Spinaluxacareflicuedi modus. 177.11.
Spinapluribus modis obhqua fanis red-
ditur. i^86-.43.
Spiricus </Jt<n/V quis fic, & quomodo fiac.
.15 4. 4-
Spodium. 3 0.1 3. & 37.17.
Spodium Cypriii & Laurioticu. 30. 44.
Spongiscffcaain vlceribus. 11.11.
Spongia, qu$ vlccrialhgandaefl,qualis
cfTcdebcat. 13. ^d-.
Squama
I N D
Squamaaris." ^ 5.o.z5>.& 35.37-
Stando ac fedcndo ctiam corpus moueri
dicitur. ^ 7-J7-
Stcrnutamcntum mouetia mcdicamcta.
58.17.
Stcrterc quibus accidat magis. i75-i*
jyaiTsgfaf caufa. 5 3- 42-
Sulphur. 33.38.
Supinumquid. i^S-^-S'
Suturs capitis facile iinduntur. 83.8.
Suturas os in capite fecari no debet. 8 4.1.
Sutura infirma ad refiftcndum idui .
6-8.4.
Suturarum caluarix diucrfitas. 6*1. 13.
Suturariim in viris atquc foeminis eadem
ratio. 6z.^<^'
T
TAlus. 170.1^.
Talus Iuxatus,quo pado reftitua-
tur. Sox.
Talus prolapfus quo pado pcr fcamnum
Hippocratis reftituatur. 53^.
Talus quo pado vinciri dcbcat. iS^^.xS,
Tela acuta fccant. 75' 4 3 •
Tcla grauia duraque,collidunt.. 75.44-
Tclinomincquidintelligatur. 6-8. 3 7,
Tclis carne laccrantibus vlcera caua fiut.
81.41.
Telorum gencra. Si.^.vfque 15.
Tclum propric,quo altcr altcru vulnerat.
80.3.
Telum varium quo pado varia infcrat
vulncra. 80.35.
Tepus fcalpelloattingi no debct.51.z4.
TcmporumosinfirmifTimum. 6-5. 31.
Tcmpus cx quo malum incidit in cura-
tionc confiderandum efTc. 353-35.
Terebra,cui pila in fummo eft,pcr quam
circumagitur. lio.
TcrcbriE «jSoJ-nfisw xiS.6.
Tcrcbrac conucrtendse rationcs a recen-
tioribus cxcogitatx. 1^0.7,
Terebras proprium pcrforare. 115. i.
Tcrebr^ vfus alicnus,vbi ofTa vchemcn-
tcr funt pcrfra<51:a atqi imbccilla. 115. 13.
Tcrebra habcna tribus modis fabri cir-
cumducunt. 1^7.4.
E X.
Tcrcbra pcr manubriolu,quo pa<9;o con-
ucrtatur. iri.i-
Tcrebranon folum pcrforat, fcd excidit
ctiam oiTa pcr varia ferramcnta, qua^ ia
imum cius dcmittuntur. xxi.xS.
Tcrcbra,qu2 dcfccndere no potcft. xxS.
Terebra,quas per arcu circuducitur. 118.
Terebra,qu2 per habenam &c tranfucr-
farium circumagitur. 115.
Terebra, quas; per habenam in mcdio ar-
deilligatamconuertitur. 117.
Tcrcbra, qu^ pcrmanubriolum conucr-
titur. 1^2,.
Terebra,quae per trafecrfarium, quod cft
infummapanc,conucrtitur. iro.
Tcrebraquafabrivtuntnr 116".
Terebra,quando proprie aptatur. xxS.z.
Terebrarum duo gcnera. xxS.S.
Teftimonium pro figno. x6S.$S.
rit^xcpa^t^uii infiammationcm coercet ac
lenitjfed vlcus fordidu cfficit.xo^.z 8.
Thais vincuh fpecics. ^zz.^.Sc 4x4.1.
&ibidcm 33.
Thcffah fcdilis figura. 2,37.1,
Tholus viculi ipccies. 4zz.i.& 413.15.
Thoraxvincuhfpecics. 448.4.
Thus. zS.zS.
Thymium. 3i.3i»
Tibi^ caput craffius quam fur^ in com-
mifTura genu. 170.18.
Tithymalhfuccus. 49'7-
Tormenrilla. iS.^o.
Tormina vndc fiant. Z73.45.
Trcmor dupiici motu continetur. 7.15.
Trifpaftum ApcUidis,feu Archimcdis
machinamentum. 507.
Triticum quodnam iudicctur optimum.
zSj.zS.
Tumorcs iuxta poplitem vel pcdc, quo-
modo curari debcant. 185.^1.'
Tumorcs q,bus fint cxhauricdi,. 185.41,
Tumoribus quando adhiberi fcalpcllus
debcat. 40.ZZ,
Tumor, qui vulncrato capite fupcrucni-
re folet,quo pa£to curetur. 105. i.
Tumorum in vulnerc diucrfitas. Z3.15.
TufTilago, 3 4. 5>. & 5 ^^r^ I»
bb V
IN
• v ^
X /Algi detcrius ftant,ciirruat<j;,quam
V vari. 301.3.
Valgi fiutjvbi in partem intcriorem crus
crumpit, 301.4.
Vallum vinculi genus. ^' 437.2,6".
Vallu vinculi genus ad nafum. 458.^8.
Varices iuxta lubos vnde fiant. z 75. $ o.
Varicis curatio 4^.1.
Varicum in inguine gcneratio. 175.34.
Varicuinpoplitegencratio. 2^73.34.
Varicum materia. 173.41.
Vari fiut,vbiin extcriorem partem crus
prorumpit. 30i.3.&3i6-.4i.& 317.5.
Vari pedis modus eft multiplex. 317.K?.
Varixquidfit. 41.13.
Varo pedi qu^ dcligandi rario coucniar.
318.15).
Vcdes quales parari debcant ad cruris
oflaimpellenda. 103.1.
Vcdis,cjuo recentiorcs mcmbrana tuen-
tur,&osattoIIunr. 1.2,8.
Vcna caua cur fic did:a. SS.iz.
Vcna craila in huracro <jua:nam dicatur
ab Hippocratc. 1 4<s-.x r.
Vcnae & aneriac vbique iunds. 6'6'.i 5.
Venx noniinc arteria comprehcndeba-
tur veteribus. ^6.is.Sc ^1-54.
Venas,qu£e thoraccmnutriunt. 173.14.
Vena no folum in mulritudine fecari dc-
bet, fcd criam vhi timctur inflamatio.
i^^.i^".
Vcnas cauas Hippocratcs appdlat cas,
quxgrandesfunr. g-^.jo.
Vcnispriuatum corpusquodnam intel-
Iigatur. ,^^.3,,
Ventrcmhomocxommbus animalibus
habct anguftifiimum. 186-30
Vcratrum. 33.3S.& 34.47-
Vcratrumdare,antcquam corpus vi<au
, pr^pawturjfallaciffimum. xSy.z^.
Veratrum Hippocratcs intcllcxit album.
KS-7.I4.
VcratrummoIIcquodnaintcIIigatHip-
pocratcs. \^^J^^
Vcrtcbrs m intcnorcmpartcm cxcedc-
tcscurarincqucunt, zSs.i^.
D E X.
Vertebrarum compofitio fpina vocatur.
171.10.
Vertebraru 8c fpinx comifrura.180.40.
Vcrtebrarum & fpin^ figura. 180.18.
Vertebrarum ofla,<juomodoperuertan-
tur. 171.38.
Vcrtcbrarumproccfrus. i86".i3.
Vcrtebrarum procefius cartilagincm ad-
ieiSamhabcnt. 181.14.
Vertebrarum,qu2 ad coftas funt,figura.
185.18.
Verticis os,quare natura tenuifiimum.
6-5.5.
Vi<aus fimplex,& <^uiuis. z^z.z
Vidus tenuis & exquifitus. 151.3.
Vmciendi modus. 401.41.
Vinciendi rationes diucrfa:. 417. 11.
Vincula alia fanant, alia fanandi funt fo^
<^ia. 380.45.& 36-5.1.
Vincula ad aurem. 440. i.& 435.^5.
Vincula in vlccribus capitis <juare rcijci-
2."t"r. 88.18.
Vinculi adi^ringendi modus ad ofi^a fra-
^^* . 143.33.
Vmculi ca moderatio efie debct, vt neq;
prcmat,nequconcrct. 351.3.
Vmculielegatia,in quo cofifi:at. 36-5.30.
Vinculi firmitas,vel prefTu coparatur,veI
numero fafciarum. 318.5.
Vinculi iocunditas,qua in re confiilat.
36-5.30.
Vinculi prompritudo,qua in rc cofiftat.
36-6-.^.
Vinculiratioduplcx. 415.15.
Vinculi re<ac inie<ai du? fpccies. 3 6-8. 3 7*
Vinculis in qua capiris partc vtendum
88.13.
Vinculi {pscics orbicularis. 416-. 7.
Vmculi yfus alienus,vbi cataplafma non
imponitur. 4.11,
Vincuh vfus duplex. 4.14.& 14^.6-.
Vmculorum adhibendorum confihum.
381.14.
Vinculom appcllatio ab eueris. 417.16-.
Vinculorum genera ad labra 44^. i.
Vinculorum nomina. . 417. 14.
Vinculonim nomina a (cde- 417.13.
Vinculorum
I N D
Vinculorumraicionesalfquot. 3<s^5.i8.
Vinculoram vfus. 418.$.
Vinculo fimilis affedus,quis fitj & vnde
nafcatur. iii.6-.& 140.40.
Vinculum ad frontem & partcs,qu2 iu-
xtafunr. ^ 4i5.i.&.44i*45«
Vinculu a fradura {cmper ordiri debct.
148.^8.
Vinculumadmalas. 44i*i7«
Vinculumadmentum. 443.x8.
Vinculum ad totum caput. 41^.15.
Vinculum diftindum quodnam appel-
letur. ^SS.^^.
Vinculum inflammatfonem rcprimens.
33.18.
Vinculum nafi 435.i«& 43<s'.i.& 438.
z8.& 43^.1.
Vinculum non requfrftur,vbf defit cata-
plafmatfs vfus. ^.^^.&zS$.z6.
Vfnculumoccfpftfj. 443. xo.
Vfnculum fcffixim ad fummum caput,&
ciproximamregfonem. 418.^8.
Vicuiu fimplcx quodna dicztur.^SS.iz.
Vinifacultas. 185.35.
Vini vfus,quo vlcera madefacieda.funt.
Vinumaufterum natura frfgidu ac tcr-
rcftre. i^j.-l.
Vinum cur vulncribus applicetur^capitis
aute vIceribusnonftcm.2,.4o.&85.i6'.
Vf num duabus dc caufis ad vlcera pertf-
nct. 85.31.
Vf num glutf nandf vf m habet 1. 1 r.
Vfnum fn vlccrfbus adhfbetur,quum f n- ,
fiammatf o tf mctur. 80.14.
Vfnu f n vulnerfbus capftis rcijcitur.i. 3^
Vinumnfgrum aufterum adftrfngft &
glutinat,atqucrepcllit. z.xS.
Vinumnigrumaufterum cfficax praifi-
dium,vbi os cute cxccdit, ij^z.z6.
Vinumnigru & aufterumajffcdas par-
tcs inflammari non patitur. 3 r i . 4. &
ibidcm 41.
Vires perpctuo confiderad«,vbi fanguis
niittitur,vel cathardicii datur .105.11.
Vifccravulncratain infiammationc fa-
cilcincidunt 6.Zr%.
H X.
Vlcera adufta vacant periculo eruptfonfs
fanguinis 148.7.
ylccra capitfs offcndutur frf gf df s tadu.
80.35.
Vlcera capftf s,quando fcalpcllum poftu-
Icnt. ^o«37«
Vlceracauafiuntatelfs carnem laccran-
tfbus. 81.41.
Vlcera cfcatrfces cauas accfpf unt, vbf os
quaufsdecaufareceficrft. 18.3.
Vlccra cute f nnata nudarf non dcbcnt»
104.18.
Vlcera exedentfa vnde orfantur. 13.14.
Vlcera fnflammantur, quum ad fuppu-
ratfonem fpedant ^-^-i.
Vlcera fntus caua fn orbem, vel ad dimf -
df um fecarf debent " r5«i7
vlccra magna fine tumore,pefiima.i 3.1 8
Vlcera omnfa ficcanda,exceptfs iUis,vbi
mouendumeftpus 11.15.
Vlcera,qua£ fradur<e ob malam curantis
tradationcm fuperuenf unt,<]uf bus de -
prehcndaturindfcfjs, & quopado cu-
rentur. ii»3«<f«
Vlcera,qu^ ad fanftatem f ntendunt,tuto
& vtiliterlenibus medicametis fouen-
tur. . . ^ '4-55-
Vicera,qu£e glutfnarf no poflint. 18.15.
Vlcera, qua ratf onc rcddantur df uturna.
36".io.
Vlcera(fi dolor vehcmes occupct, & ac-
ccdat f nflammatfo aut dfftetfo neruo-
rum ) lenfbus medfcamentfs inungere
oportet. i4«35«
Vlceravincfcndfratfo. 11.15.
Vlcera trfplfcf de caufa reddutur magna.
15,18.
Vlcera vfno madeficrf debent. 1.46".
Vlcere mfnus redepurgato caro produ-
daplusfuftoincrefcft. ^7''^7'
Vlcere recentf nec Icnf a nec pf ngufa mc-^
dfcamenta conucnfunt. i^.kS".
Vlcercrecentf, nffi fuerft fn ventrc, fan-
gufnf s detradfo maf or aut mf nor iuuat
"•33.
Vlcerjbus cur vinum adhibcatur, capitf s
autc vlceribus non ftem. 1.40.& 85.16".
bb vj
l N
Vlccribus diumrnis,qux finum habcnt,
vi(5kus ratio tcnuis non conucnit. <^.zs.
Vlccribus frigus inimicum. i-j.ii.
Vlccribus pannos vino madcfados, aut
lanam fuccidam imponcre conucnit cx
Hippocratis fcntcntia. 188.36".
Vlccribus pani vino nigro madctcs vti-
litcrimponuntur. i^e^.iS.
VlccribuSjpdcftabftinetia & aqua.4.43
Vlccribus,quas incommoda obtingant a
frigorc. ^ ^ 2.48.3.
Vlccribus,quaj tcpcftas coucniat-i<r. 4 o.
Viccribus qua rarionc aqua frigida pro-
^f- . 87.3.
Vlccribus vctuftis,quando prodcft cata-
P^^^f"^- 4.IX.
Vlccri conducunt quics & ocium. 7.1.
Vlceri cmplaftra inducerc prius non ex-
pcdit,quam cxquifite liccctur. 15.43.
Vlccri poft dctradioncm fanguinis fpo-
gia alliganda. 13.33.&: 15.44.
Viccriprodeftjfi cx co fan^uis crcbro
euadat. j^,2,s.
Vlceris color liaidus cxtingui calorc na-
turalcm fignificat. ^ 3. ^.
Vlccris color nigcr cxtin<aij calorcm na-
turalcmfigni^cat. ibidem.
Vlccri fupcrucnicnte cryfipelatc puro-a-
rc corpus conucnir. 2, o. 3.
Vlccri fuperucnicntc tumorc quid acci-
^^^•. io.z5.
Vlcentumor cum fniIamarionc,quadc
caufafuperucniat. 2,3.35.
Viccru capiris curatio no diucrfa ab alijs,
quijmnonatringuntos. 84.43.
Vlcerum capitis, vcntris aut thoracis ca-
ratiocuriitpotforhycmc. 17.14.
Viceru curationis fumma in pcrfufionc
vinifitaeftprimisdicbus. 157.18.
Vkerii frontis & capitis tria gcnera fcal-
pellum rcquircnria. ^j^j^
Vlccrum inflammatoru prsfidiu. zs.z.
D E X.
Vlccrum omniucuratio ficcantibuspcr-
ficitur. 2,.i.
Vlccrumpulfus. ^^.u.
Vlcus capiris madefaciendum non cft.
84.37.
Vlcuscapftisquam celcrrime fuppurare
cxpcdit,vbi id ncceftarium eft. 58.15.
Vlcus in quo collifa, detritaquc caro cft,
oportet in pus verti ac tabcfccre. 11.14.
. Vlcus malignuquodna vocet Gaienus.
15.18.
Vlcusquid. 155.10.
VIcus quomodo hiare dicatur. 104.10.
Vicus quonam medicamento purgetur.
185.13.
Vlcus fimplcx cj':afca requirft. u.s.
Vicus,vbi male deuincitur,qua:nam^ ac-
cidanr. ^ ^^^^^^
Vocabula coplura totfs attribuutur cor-
ponbus,qu^partfumfunt. 36-7.10.
Vomf tum citantia. 170.16*.
Vrinx diiEcuItatis,qu2 f nflammato ano
fuperucnft, caufa. 55.41.
Vfuexpericnda arspoft ratfonc concc-
ptam dodrfnam. 2,431
Vuaacerba. ^^/^^^
Vulneracapitis,auris,ac cutis curatfone
iicciorem requirunt, quam relfqua vl-
Vulncrapl^raque tertfo aut quarto dic
rccrudefcunt. 101.15
Vulnera quando impieantur If namcnris!
3 86^.1 4.
Vulnerato capftepotusaqu^ &vfauste-
nuisconuenft. 105.16".
Vuinere habf to,quf bus idicijs mors prc-
./"P'""- ro4.i8.
Vulncri fi fradura acccdar, dupifci no-
mfncvriabftfnentiaprxftat. 6-.jo.
Vuincris magnf triplex genus. 110.7-
Vuinus capf ris mortffcrum duobus mo-
^^^' 108.7,
FINIS.
INDEX
I N D E X.
INDEX ALTER G R -^-
casdi<9aoncscomplures,tum a Ga-
Icno ipfojtum ab alijs explicatas
commonftras, qui vcrboru
quidcm cft, non tamen
cuiuis cognitorum.
BoTifffBf tcrcbra. iiS.S.
AyvL?^. 305.34.
A}nv^<^s proceiTus in lato fcapularii of-
fcquisfit. Z16.12,.
AViuap. 140.1 1.
Xyfix. 13 2^.1 5'
AtW. 178.3.
A&iaau 14.15.
AiTa^ai. 177.45.
AA4>m<ft)p. 151.11.
A"A<tiiV 53.2-7.
a"/^. 131.4.&335.40.& 3^7.2-5.
A>JSttp. 131.4.
A!u{M. 370.11.& 371.15.& 373.3.
Aft4>a(JWr«. 140.15.
AVoaxoJfap. i<fi.43.
A»ot/>wf. 171. 4<S'.
AV«Xfl/aft<33. 152- .7.
AVoJAH^tf. 375.15.& 384.34.
AV«7ri»fc<93. 1 7 G . 1 5 .
jivx(^l^^3. 141.43.
Ava-iei^if. 141. 40.& 401.37.
AV*4oJceg. 15 3. 2- 3«
Av2!cX.VK'/iWU. 170.4.&l8l.l6'.
AVTJXgU?. 176-. 7.
AVTzAajSi. 150.10.
Av^A«4tf Ibidem.
AVTij^^^p. 36'3.i6'.
xincyfjM. 4 05. 2- 6'.
Airaarnjtgu. zj^.'/»
ATCKgflfo^f. 158.11.
jjrtu^roS. 1 6-5 . 3 o.
ATnl^. 81.17.
A-JWgflgiS*^. 158.13.
A*Z33<cA()«5[i«. 405.15.
A-aHao-ssfctf. ^-^.^S.
A-asD/xtAi. 107.14.
157.18.
AZSOjK.
A-tf-235vH|Mtlcthalis.
A7Pc5uiA<!tMap.
375.17-
&385.4<S".
101.5.
16-5.41.
ATPSBC(nf.
584.11
405.11.
.& 385.13.
385.14.
A-royHg»)^*.
A7p'<3tl)J7|lf.
A7P>/xac.
A'e«^o.
413.12..
384.11-
6-5.58.
58.5.
Ag^Aoa.
315.13.
I75.K5-.
A^d^li. 175.47. & 17^.3. & ioS.i. &
H6'.ll.& 310.38.
Ag^ot. 36-4.44.&35<).33.
Xgpv/«. 414.7.
A^eivtxJDu. 33.40^
A^soitou 81.16-.
X?;^f. • 48.1.
AGKHJ^iSis^ 48.31.
a5poJ>ocA@^w i^^^.io.&^^S-.ii.
ATft/aoc. 7.4J»
Ae/uf.
B . , .
BtfiVQp,
BAtiOTf.
-B^^yfxit..
BgO^^f.
AAk.
>cAi'«nw>vtf.
^^Xt/^OTf.
jevuf.
135.4-
315.18.
3 4.10»
405» 41-
155. I1.& 118.10.
376^.11.
174.46-.
34.15-
r
148.47-
148.44.& 301,15,
J84.4.
411.4.
184.38.
16-0; 3 7,
7^wV vinculi fpccies. 4i6-,i3.& 445,
ycnKvfu^i imum caput
ylyu^jjyjii
y»tu.
:humcri, "i^S.i^.
138.18,
176:. 4.
107,37»
2,84;37^
2.56^.8,&i<?o,55,
I N D E X.
-yeate ^^i/Q^ fignificationes apud Hfp-
pocraccm confunduntur. zifo.^i.
-/1«^. 348.14.& 345.45.
A
e' coiundio gr^ca quo pado in ora-
cionc vfiirpctur. ^«i^.i^.
<fM-ap. z55).ii.
(flxxmiJM. 207.34.
<}ixx.msau. 334.31.
«AaotivHw. Ibidem.
«ftoowTiH, 11.30.
^xM-/rbli quid vocct Hippocratcs. 7^.4.
Jisi-lxiS-^H!. iS^J.^I.
JiccTmypiOcrcc. 478. xe".
ii<ii-^tL<ni. 134.2,.
JiciTs^i/^m. 2-44. 5 .
^icc^^ir&KS. 304. 46'.«& 305.11.
htii^lM. 405.17.
Ws3?fcfifuc. 405.31.
iyx,0<m!. 244.15.
<?<a4>oga. S^^.r^.&s^^S.^o.
W<*uc)f. 170.r0.
.hHgeg<S<33. 258.23.& 282.36".
J^fiMcc:;;? pro «"iJiw?. 200.32.
^iofeg5<^. 381.13.
(TwgSttiyjf. 350.3,
^itsKU. 102.33.
<ft«ciV, 174.43.& 175.23.
«^TTKKtKat. 407.11.
«^TraittiBL 407.10.
^(TcfT^iac. 330.5.
E
^ jrcivu,p.i38.4<S-.& 357.2.& 358.47.
EiTavw. 135.14.
Eif«»»f habitus. 355-34.
E^KfcAffWI. 200.21.
EWTnaii. .314.12,.
"f^«- . 48.r.&i<S-i.i5.
s:«ifc« fradurs fpccics quid Hippocrati.
^^«^ 312-.54.
^*^: 355-2.2.& 3^8.35.
ix(^ifi>cai^roL. '.
" ss-r-^s-"
mylisi^oi.
<S-5-5i.
ix^\>ui&li.
351- 7-
iKX&iVSlK
107.1.
ixxsi-si^M^.
185.7.
ixnni.cfM.
6-5.31.
ix.Tskiix.TtSs.
204. 11.
iX •TrgOCfK.fiBjSf.
152.8.
EX-nfttpc.
405.15.
ix-ff^da&i.
132.14.
EJC^tvjif.
^^S'!.^.^.
CJCTair/f.
315-5.
EJcS-oStp,
245.45.
E)c(J>etK<^.
36-1.27.
EJCT^evli?,
S^?'!.!^-
E>t-Te<J^<S3.
36-r.28.
E3c-rei44f.
36'o.35.& 36-1.24.
EJCJj-u/aScSj.
16-3.28.
E)c;(.u/x6>^a.
404.1.
iioJj^mi.
\66.l^.
ikmu&}). -
151.33.
e'Ah©^.
1.33.& 26-5.35,
EMvTfO.
28.1.52.
eV^aL
138.4.
Ef*35^cJayap Ta 4>«^ksc. quid Hippocrati di-
catur. 15.47.
hcu^. IO.11.& II.7.& I6-.2.& 31.13. &
34.58.
eW/x« medicamcnta^qus dicantur. 185.
8.& 324.16-.
i^h<x.^Z>s %syo?. 3 48.16-.
Evt^f*- .181.41.
E^w'-' 3 72- 31.
E*"!^ 372.30.
E^v^St^j Ksa e*'«S£^ quid fignificet apu.d vctc-
rcs. I52-I0.&I57.U.&536-.8.
E|«/?Sgau. i70.34.&320.'56-.
E|oc8g^'^wf. - 185.26-.
E|3(/i)3gof. 242.47,
E|oC4>$g<a/x«Ta. 13 2^ j ^_^
E|t;^^gova^f. 274.46-.
£l''f. ^ ^ 370-45.&35i)r35.
E|6i^'^ TZ «S .7r§«)fUxSj. 2 45.-47,
E7TOvog65<33. 581.13.
i-mymclii. 2 ri.22.& 575.5.
E7n><K>(/iV. 3 75. 3.
jETn<fe<nf.- 570.40.
IND
£ X.
iTrlSiaiJJX,
350.40.
htop.
178.30.
EXi^»:?,
roi.iS.
i90S.
178.15.
tSiiWiS»
305.47.
i^oy.
184.17.
iTrlvjcu^^.
16-4.8.
iStvoH-
11. 1.
i4(5-.34.& 313.3-
z^o.^o.
iW Kso. lixx^s^ii
117.16".
quomodo differant.
exsASoW.
16". 4.
100.34.
E^of^iroc.
131.14-
-r:5cv©^.
i^^i.^.&i^^^.i^".
ri8.ii.
411. 47.^401.7.
aAc^uj)?.
K
101.36".
41Z.4Z-
K5!.Axv(/*<33.
I4I.I5.
2.78-43-
j(9t.A>AJcfi/?
410.15.
Ea*«7*«-
4i3.4r.& 401.7.
KgiMaa.
107.38.
EgptTOt.
i78.4i.&:4ix.45-
Z3.16-.
Kst/^afoc.
Kst^agto<n?.
6^5,3v
Ibidcm.
Egu«/Wp.
33.2"
HatV"»».
315.5.
E<5:4aajt<53.
i<r3.i.&r8<r.4r.
jc«/xtoAs?.
3i4.4^-
E'7iJ>@^.
500.Z.
H^TSi^t.
336".i7.
EUflSVWp.
357.16".
Kstgof.
84.38.
EVH^f.
107.36".
KatgTO.
307-"-
EuA-m,
384.38.& 400.1.
x«ra^A«uac,
z6"4.6".
rv«;j««.
177.41.
XtiiroiyfjM..
i6"5.35.
EWJttTflC^
400.1.
XetT«.yfJM-TX.
131.15;
EV^J^TO.
384.38-
xo.ToAnpp'.
370.15.
158.40.
x«TaAii4''f-
375.11.
37^31-
X«T«.V«>W«H.
i<ri.43.
z
xaTovSa.
^e-o.^^.&^^^i.i^".
tU^.
406".44.
Tucru^ioTsaiu
36"i.i8.
u
xaTaef-^.
36"i.io.
Particula
interdam negar. 14.3-
xarosBtin?.
101.35.
li *^
151.37-
xaTasH<n«.
101.34-
H^jjJ,^.
3ii.i5.&ibidem34.
xaToraW.
101.35.
k6V)(iX.
7.41.
xaTi'|i'u.
I6"i.41.
©
xaZ^s.
410.18.
EJvejJ.
141.47.
nxrafu^e,}).
117.3.
® ^v«/?«c.
141.46".
xaTc:>fJU.e}iOS.
117.1.
. ^(«f.n5'o.40.&3S8.2-5-& 384-3^
xaoAi%.
l6'l.l8.& 405.50.
eXdJcTwt.
403.45.
xw)tanc««.
151.37.
163.35.
XfcVMiJ.
37i.3S-&37^-2^-
€gO/^<Sf.
i^3.3'4-
javeiip.
157.17.
I
x^xtir.
I4I.34.& 315.10.
Ai^aop.
351.11.
Xfcg^^JW.
154.1.
r ftfTe».
351.31.
xfyiUCi(fSS.
Ibidcm.
' ae^AJf.
157.41.
Xi^aX&iJ.
415.1.
?l«.
i^i.i^.&.^sS.z-^.
x^X.^H.
107.7.
I^
184.38.
x^X.''«<^f-
153.41.
Il$f.
184.30.
xr/JcAiffif.
334-50.
I N D E X.
x-iytiXx. z55.11.
Jtwi/wf. i^S' 45« & 170. 1. & 3z0.ii. &
315.18.
m?uee. S.zz.Sc 11.15.
wwop. - 3^8.41.
jcojtxj^. 31Z.4.
KS^^-A/uSS. 333.15.
wwft^/V». 105.8.
K9V<ft<A©^. 140.17.
vs^ccmifi^piocciras in laro fcapularum of-
fcquisfit. iKf.^i,
>©'$«««. 105.16'.
»»e<w'«fc Ibidem.
»««e«^ 2.5<s",44.
«offtwp. Ibidcm.
M1WA», i7<S'.4.&i84.i8.&i34.5.
it^rfn^. 155.1.1.
xgoTocj^rTta. 51.41.& 157.14. & i6"o.i5.
x»j3o«4V OS.
xvxA/<ncO'.
JtwMo^.
xvMof.
Xl^TO«f.
Xlf^»©*.
XV^Mf .
Afli»7rtrp
37 S. 2.8.
AK/IXK.
Al-SSJI. .
Asjof.
i<ro.i7.&i(f3.46-.
Ill.I.&IKj-.I.
31^.43.
301. 5-& 405-42-.
2-71.2-5.
. Z71.11,
173. 5-& 2-87.4,
A
184. 31. & 153. 15. &
303.14.
353.3. .
155.5-
353.4.
51.18.
35>8.i4.
548.15.
348.i<f.
As^f. 2'72'.i3.&i73.<S'.& 187.5,
M
K ^^„ , ,. 53.2-5.
««A.SaKttAmcdicamcnta. 14.15. &
5i5-7«
''f ^^ 16-1.8. .
****^ 16-7.38.
MtAfeTK.
MeoSiT^.
MfeOT^^gto» mufcuU.
/ittT«>Jlgfffc^.
/bli7iagOA5.
/ifeT657ReUOf.
/*KA;af,
^lmy-^uKxl lamina.
/WVUCU.
/*&;^AfltcA:f.
ioxSQsv. caro.
/uavu^^ac.
S'^?'
,Z4.& 158.7»'
ii8.z6'.
16-3.1.
141.16".
333.34^
2-53.30.
15Z.15.
500.1.
154.".
4ZI.4.
.46-.& 31.37.
156-.5.
118.
158.10.
386-,z5.
1.5.
6-.IZ.
Z40.13.
N^~g« ctia ligamcnta dicuntur
pocratcm.
No/u«i.
NO/UH.
No'(W/li«.
N5f.
T/x4>vo:j.
Ho(jjU«T«.
3USHf.
16-6-, 3 5.
l6-6-;58,
apudHip-
110.31.
35.44«
370.17.
344-13^
348.15.
16:4.17.
331-35.
111.3.
i<h^. 50.10.&151.43.& 404.5.
^" ^«^- : I5I.4I.
*™'S^'- . 55.8.
iicm^. I85.36-.&.3X3.ZI.
f'^"' 3.5^.47."
!T- ^ 353.^:
'^^"W- 140.11.
oAtcaoaV 17.0.55.
oAi's»^«. ^07.54.
c/*«ASPs H9jI iWf , <juomodo diffcrant,
100,54.
«^«i'' zi5,ii.
o/«A«V8f. 5 7 6-. 4,
I N D E X.
p^uay^. 6^.11.
•n-i^^ci*».
407.11.
ofiawfju)}!. 400.47.
TTiaJHga JCKgiOTH.
141.14.
cwtfK©'. I75.ZZ. & 103.^ I. & Z78.36-.
zsr^ci>Tj!c
407.10.
S$S.zo.
zjjtoti.r©^.
154.41.
tv^. I75.1I.&X03.1I.
•j3A<a/g<!«.
181.55.
o|k§o). 33.7-
tsAk^h.
171.35.
Q|v>Awaf,quCE potio. i^-S.iS.
•2S?u(;(^af. I
84.14.& 185.5. &334-I8.
im&mvc^aais. z^x.rx.
TshouJiis.
153-44-
o-aj^o. ,3 41- 2- 3-
'zssKvo<pdoL\wou.
317.3.
W. 35 5- 7-
•ZSSKUCUTXSQKS.
335.37-
%>?p. 15 4- 31-
istjt).
173.14.& 3ii.6'.& 3i5.5-
o'e:)^wp. 3<5"4.45-
rn§o^)d^p.
i3^-34-
og-^KaAsf. 305. 38.& 30^.1.
'TrgO/XKKfcJ'.
144.10.
«X5/xtAiK. 144.41.
<7i§o5«g9gcS<33.
•181.55-
l^%l 153.18.
•7r§o'(J7f)'vC)f.
184.7*
o4«a. , 117.18.
TTgO^iiatfJ?.
I78.1I.& 105.41.
n
T^^vyoii<Sts.
kTi.i^.^ 157.40.
i^. 344-I3-
ZS-l/^i'^.
151.6".
n -ax?dyv.oTOL-rni.d«ii.ocT(t. 16^7.38.
-TTi/i^tTSSiS.
151.3.
pocXiy^oTouv&}i. 1 6" 7 . 3 8 .
TK/giVfcf.
144.5.
ra/j>oJ,StOTf. 358.15.
•ni/g^<J^f.
151.4.
^ocigfleK^. 3 16-. 18.
p
Wg<X/i>/LU!C i<S"4.7.
AlMs.
30I.5.&4O5.4Z.
'^affuutOTf. 143. 3. & ibidcm li. &
P' lp'x^[iX.
37I.10.&573.I-
^^^■.iS.
^x0eu.
414.6-.
-^idJf. 411.4-
focyiTou. 181.
11. & i83.i6'.& cadempa-
^gtji?. s^-i.^^.&^^o.^^.&^^^^.iS.
t^/yjiop inflammationcm coercet ac le-
nit/cd vlcus rordidum cjfEcit. 1 o 4.1 8.
378-36-.
581.16-.
515.17.
303.7.314.2,.
371.1.
i7t.6".& 354.18.
351.5.
155.8.
8.18.
110.15.
TT^VOJJ. 10 7. 6".
Tr<^VH. i6'5.47.&i70.i.& 105.15.&
3I7-37-
nm^^TRai^. 3^i5>_i8.
-HsXsf. 515.17.
iS^i^ys. 155. IO.& 515.15.
TOtf^. 570.41.
mso;^X9»,quivocentur. 107.18.
zs^ou^^xajM.
•jroc/piKj>eu.
itiiio^.
ir^vcuo}!'
Tnfejiggtv|r,f.
Tn^owtXsf.
gma 45.
e'Hyp.x.
Po;jSoQ<fti?.
POIJ&JJ*
p'o«9aJiNV.
ponicf.
AA^ap.
2 Xazirga carO-
Zoczygo^.
Zot/jiKsifsjJ.
xoc/jiKs^a-ySvTflc animantia.
2ot/j>Jai)2cKst.
(JTCVgoa.
2aw.
ZH^aaw. 547.36". & 385I6-.
ZH^ioTiKH mcdicinalis artispars. 344.8.
auTPixaiH caro. i6"5.4i.
OTgt<33. 104.10.
OTTOiivfOJJ. ^^■^■.l^.&X^^S.I.
404.5.
185.11.
185.10.
185.14.
501.10.
505.15.
16-5.40.
105.15.
140.5.
140.11.
16". 4.
541.50.
175.8.& 151.55.
, I N 1
D E X.
2(f*5<33.
314.45-
^lmais.
103.13.
mt&i.
i6'3-2.3.
ctpty^n^.
151.18.
m@^.
Ibicicm.
^xatu
i55.ii.&id-o.i7.
ffKX^tx.
158.5.
%A
155.15.
ffKK^oaStiOS.
i<S'o.r8.& 16^3.47.
^x^(ix.
155.15.& 47I-5-
ffKi^.
151.^0.
^ists.
i35,ii.&34i.i6-.
cnciB^rSi»®^'
2.53.58.
c^ix.
341.1^.
ckIT^.
7-45.
T *
eKilFU/^WU.
36-7.15.
Evom?.
110. 1.& 157.16".
CKnm^x.
410.17.
T rlwtejjili.
53.10.
ffxM^S.
378.11.
THTlf.
16^6'. 15.
CKO\lOUn^.
187.8.
•niJ.(i,^ilxaiot.
i4<r.5.
CKOM®^.
184.15.&187.10.
Tl/XfiigcSw.
Ibidem.
eKoJdaaii. 171.13. & 173. 6^.& 187.5.
cuA7s>i. 81.44.
«juwtTek. 45.11.
cardiaiMX, 404.3.
5Bc8fuop. 158.41.
SMof. 2-5 3-3.
dw/fioii. Ibidem.
Siwyftoy^^^n. 1 5 3 . 1.
si^op. 153.18.
SKpcuttuQ^' 42-1.3,
snAf. 153. 15.& 303.7.
si^iyfieu 4i3-4i.& 414.4.
«git^H. 413.1.
5pa«firf/«, 53.40.
syfcftfta. 4 o 5 . 1 5 . & ibidcm 3 1.
^rij. 151.13.
fwAsf. 131.11.
<n/>Kt<^(!cAoufflojf. 348.41.
evyu^MiSs. 5 5 8. 5 6".
«uoo^idgo^ locucionis figura. 380.17.
^oJgflgttw. I58.i5.&i6"4.i7.
(livci^BliMcai. 548.41.
«u/e^o^au. 347.7.
flUoT^o4>op, 157.30.
(«^o4>o?. 381,15.
euu^i^^i. ■ 105.5.
atwcitmfjjo}}. 401.1.
cvg.ooacjuof . 170.14.
evm^Karti. 18.31.
<^W- 2- 1-4 7".
cipxyi-nSii ven a: in coUo. SS. 8 .
<R?)aociA/ft<95- 108.15.
<«J>oi/toA9f. i5.33-&i6'5.35.& 311.14.
■loW ncruos appellat Hippocratcs. 145.
4.& i76".ii.&i8i.i8.& 153.50. &
313.2-.
T^otjjyxi. 1.^6. 8>L Sx.l^.
ttiM. 2,54.7.
T&j<;c5uof fpccics fraduras. ^^. 53«
-reiv^f. 141.41.& 401.35.
f^-zTOf- 6'8.i4.&3i7.i5.& 355.14.
(^o^iou. 16S.IZ.
TfcSyx. 6"I.I3.& l6"0.30.
TVjoif. 177.44.
BCO/AflC.
151.31.
X' W7rK>«fiivW«.
175.18.
vTnlXenrC^^
16-8.46-.
vTsiSictti.
380.41.
VTsaSiaiuki. 145. 15. & 380.41.& 350.18.
&ibidcm 35.
VlfK.l/fiCf^S^. 11.17.
^■^b^. 145. 41. & 385.47.
y-zsagguj}?. 36'o.58.& 36"i,i,
v-msocffti. 171.55. & ^^■o. 55. & ^^-i.^".
y-JPspfe^^i". - 117.15.
4>«A«Xgo^.
144.8.
♦acxeTBV.
111.1.
^aj^^jM(.8j(iKS.
- 16^8.8.
*aui%3^.
I4I.45.& 151.18.
'^fxH^si. 107.30. & 151.17. & ibidem
46'.&i53.35.& 3x8.5.
*AoJ<JSUac 405.44.
<p\iyfjiX. 6.1^.6C 4.04..^.
*At>jUO»K. 50.5.&l5l,4'4.
*A/ca.
I N D
• £ X.
^Mtu.
33<f.ii.&337-43-
O^ot^
♦Ao/swif-
404.5.
^<^s.
«Avxmcvcc^.
loy.iO.
5^^Ta£<3
4iw.
348.15.
Xyt^<^r.
X j^eg raanum fignificat, quando axg«
adijcimr. id^o.i.
)^.«Vl'^. 151.14.
^^oufou. 4 06". 45.
(T^.iy.&lfi^O.^^.&lfi"!.!.
^^Tx quid vocct Hippocrates. 150.37.
387.18.
4o<«. 185.36". &z85.n.
d ^{jiQ^. 118.15.
si-jaAK. 144.18, & 148.14.
TiA@^.
CataIo2:us foliorum huius libri.
aa. quaternus.
bb.
qumtcrnus.
abcdcfghiklmnopqrft vxy
Omncs funt quatcrni.
ABCDEFGHIKL.
Omnes funt cjuatcrni,pra£tcr K & L tcrnos.
I
'Hippocraccs dcvlccnbus Vido Vi-
DIO FLORENTINO INTERPRETE, CVM
EIVSDEM VIDIICOMMENTARIO.
IBRORVM Hippocratis cjuo clTc gcncra coilat,quum G'a-
lcno audorc alij perangufte,& via cjuafi copendiana,quoci
[ipropofitu cftjCxequantur, ficut ilie,qui,c|uum Cit de impel-
lcndis oiTibuSj/^^AiKa^ infcribitur^m quo fummatim recen-
fuit, qux late prodidit in opcrc dc articulis : contra vberius
alii,&: clarius rcm indicet,& prope vniuerfam apcnat. atq-,
M hi bipartiti funt, nonuHi cnim adco perfcde legutur, atc^ue
ordinate,vt paruadhuc dciidcrarcluminis videantur,in horum numcrum illi
rcponuntur, qui tam capitis ^ mcmbrorum fraduras comprehedunt: nonulli
rclidi funt informati dutaxat ac rudcs,ita vt ncccfrariu iit,quae pr^cife dicun-
tur,dilatarc,def]nirc,qu^ indcfinitc^inchoata abfoluerc, quc remota dc medio
atqi inuoluta funt, cxplicarc. eiufmodi efTe hiac de vlccribus tcftatur Galcnus,
qui fraduras vno tantum ex libris de rationc curadi,fcxto vidclicet pcrfcquu-
tus,vt quam hic tradit Hippocratcs curandorum vlccrurationcm cruerct,per- //' ""--^^^^^^
zo fe<3:amqucomnibusnumcrisdcmon{lrarct,decatertium,quartum,&cjain-/ /<f j/%tf^
tum refcrfit. quos hbros antc hunc euoluedos sffc manifcftu eft,vix enim col ~i ^ % M^
Iigi animo poterit via hxc fanadorum vlcerum expeditifrima, niii qua ille ibi \J^ ;' ^-f^^
affen Iuccm,adhibcamus.id cjuod fra<9:uris non eucnit,c|u^ tam late ac perfpi- ^-^^^
cue ab Hippocratc tradutur,vt fatius fit ante in illis vcrfari, dcin ad ledionem
fcxti de rationc curadi, vbi ilridim tradantur, fe transferre. Patet aureni li -
brum hiic eHe illum.quc Hippocrates de vlcenbus compofuit, quado (ejjten-
ti^ complures,ijfde,quibus hic verbis exprcil'^ a Galcno f^pius laudatur, qui
fc ait commcntaria in cum quoc^; confcciiIc,quc c^ intericrint,ia(5£ura fccimus
incrcdibilc.fed quia iungitur cum tari operis amiifione defperario recupcran-
3 o di,nos,quoad noftra facultas tulit,excutere audoris inteHigentia contedimus,
c^ua,vbi licuit,ex varijs locis colledapcr multa Hippocratis volumina copro-
bauimus. Sed hadcnus pr^fari iam Iibrum cxponere ingrediamur.
INS CRIBITVR ^ Uic^|j,id cB: de vlceribus,cjuo verbo folct Hippocrates
fignificare,tum qu? telii & extcrna visintulit,tum qu? ab interiori caufa oriu-
tur.quod clarc oii:endunt,qu£ parrim habcntur in hoc Iibro,parrim in eo, qui
dc amculis cil & dc fraduris.quaquam 'r?cw>a. quod nomen latinc vutnus di-
citur,iIIisimpofitii cil,qu£e exteriori caufa inferutur. Ergo curationcomnium
vlccrum compleditur^fiuc ab exteriori,fiue ab intcriori caufa oriantur.neque
folas ponitpr^cepriones,fedpropria eriam remcdia,quibus,quod precipitur,
40 commodc pr^ftcmus:cumquc curatio aha iit, quum vlcus pcr fe eft, alia,cum
adijcitur altcri alFe<aui,& fanari co mancnte non poteft, Hippocrates vtram-
c}ueadfcribit,adco, vt nullum reftet vlcus, cuius hic fanationem non reperias.
ilk fcmpcr excipio,cum qnibus nudatum os cft. h^c fiquidem,fi ad caluariam
pcrtincant,m Iibro dc vulneribus capiris: fi ad c^tera oiTa, in tcrtio de fradu-
ris,& quarto dcarricuiis vberrimc ab Hippocrate explicantur.
. ^ ^Lccra nulla madcfieri^debent pr^terquam vino, nifi fi arriculum tencanr. '^,^ ^ /.-
:V.
quiim,quodficcumeft,adfanum:quodmadct,adviiiatumpropiiisaccc- ^^.
Z^'
ye-^^^/^Ue-ji^j.
r H I P P O C R A T E S
" dat.Vicus cnim madcf.quod Tanum eft,ficciim cil. j
Vlcerfi oraniu, quatcnus vlccra funt, comunis curatio ficcatibus perficitur.
hancipic mdicar,quum caucr,nc contrarijs,hoc eft,madcfacicntibus nutrian-
rur.cuius pra:ccpti cam ratione affen, ^ ficcum ad fanum, madcs ad vitiatum
propiiis accedit.hoc autem cx co eIicit,quod integra caro non madetjfed arida
tangitur:qu3e vlccrataeft,humida eft.quare fi eo tendimus,vt cjuod curatur, a
vitiato rccedat, fcquitur^vt admotis {iccatibus,quae madefaciunt, expeliamus.
Qu^od muito clarius fiet,li quod de partibus noftri corporis dicitur,traducatur
ad mcdicamenta in hunc modu.quas ad fanum propiiis perducunt,quod vlce-
raf um cfl,ficcant;qu2 ad vitiatu,madcfaciunt,quum quod fanu cfl^ficcum fit, lo
quod vlccratu,madeac,iliis autem opus efl,quc ad fanum propius pcrducut,&
vicium fummouct,igitur qux ficcant,vlccri necefTaria funt,qu^ madefaciunr,
aliena.cui fentcnti^ audoritate adiungit,ac firmamentum natura ipfa ykms,
qu£,fi ad viuum rcfecctur,no ahud eft,|diuifio eius carnis,qu9 folida erac,&
continua.quamobrc,fi contrarioru contraria funt rcmedia,coiungetibus opus
cft & glutinantibus,hxc aute adftringunt & ficcant, vlcus igitur,quod pcrfc
cft,curatur ficcis,&(quod iure Hippocratcs monuit) madefacietibus ofFendi-
tur.Quid ^ ali j afFedus,quos vlccri fspcnumero adicdos videmus,ficcis me-
dicamcntis ferc omncs toiIuntur?talia enim iunt,qu^ vel fordcm purgant,vci
carnem alunt,vei ad cicatricem ducut:taiia,qua; fupercrefcetem carnem abfu- lo
munt.Scd Hippocratis confiliu ad folum vlcus dirigitur,cuius natura intuitus
cauet,nc vlla re madcfiat prxtcrqua vino,quod intcr omnia prcfidia eft aptif-
fimum,quum glutmandi vim,quam habet vlceribus nccefrarif, ad pcnitiorcs
vfqj partcs tranfmirtat. quod non faciutplasraq; alia cx glutinatibus, quamuis
alioquin vino paria fmt,quemadmodu argeti fpuma.h^c cnim vcl co nomine
longe minus idonea cxpcrimur,quod fummas partcs coguf.interioresad quas
penecrare no pofTunt^folutas rclmquut,atq-, intcr fe didudas.EfTc aute vinum
debct nigru,auftcru,qualcaccipiturab Hippocrate ad ea luxata vei fra<aa,qui-
bus carnis quoq; vulnus acccflit.co no folum vlcus glutinatur,fed ab humoris
quoq; erupcione dcfenditur,fiqiiideaufteru cft,atqi idcirco adftrmgic & glu- $®
tinat.natura pr^tcrca ficcam habct ac frigida,qua repcllit,neq5 finic materiam
in aitedo loco rccipi, atq; inflamatione cxcitari. Adde q, cum frigidu fit,nul-
iu fcrc odorc mouct,& ob id caputnon tentat.Siccareaute potcft duobusmo-
dis,& pcr fe,quatenus natura habet ficcandi,& quateniis rcpellit,cum rcprefTo
humorc aftcausjocus ficcior fcructur. Ergo cum tam per fe,q aliud cfFiciendo
ficcct, nihii mirii, fi co Hippocrates vicera foucns,madcfacietia repudiat,qus
( vt Galcno piacuit)fiuc id pcr Cc prcftec, vc qu^^ficuc oIcum,nacura finc humi-
diora: fiue quacenus antc aliud cfEciut,viccribus pcrpetuoinfeftiffima funtJn
Iibro autcm dc vulncribus capitis, no folum cxtera. humida rcijcit, fed vinura
ctiam ipfum, vt in eius operis cxpofitione declarabitur. nam vulncra ihi cm-at, .^
quc vfqi ad os pertmet,ica,vt id Jiudatu fit,quorum agglutinatio quum defpe-
rctur,non opus cft vino,quod potifTiraum dacurad vulnera glutinada,neqi co
cgcnt ctiam vulncra capitis, vt repciiat,cum non flnt in parte,qux depcndcar
aut quo! alijs lubie<aa fit,vndc fuccos faciia recipiat. Adijcic Hippocratesrnifl
fi articulum ccneatj.qux vcfi3a,ri feparatira cx fc cofidcrcntuivneq; ad ea con-
fcrantur,qu« audor & in fccundo Iibro dcfraauris qua dcpcdc,quiim viola-
tos amcuios perfundi aqua «iida iufrit,& ahbi( vt oftcderaus) iatiiis expiica- .
uit,ambigua
D E V L C E R I BV S. 3
I uitij?ambigua videbunmr,quum & ad pr;£ceptum,quo<I tradidit,ne vlcus ma-
,deiiat:& ad exceptionem,quaponit de vino,referri ^que poiTe videant;ur,rta,
vt altei-utrum ilbi velit,vel articuloru vlcera, tam alijs, quam vmo madeneri:
vel & ab hoc & ab alijs madefacientibus ofFendi.Sed fublata omni ambigui-
tate perfpicua res fiet, fi ea fpedentur , qux m quarto de articulis ad vulnera-
tos fimul & prolapfos articulos ab Hippocrate adhibentur,vbi panos, lanam,
& foha bet£ fuper imponit, qux omnia vmo refpergit, quod articuloru quo-
que vlceribus idoneu lit: hocquumita habeat, nulla rehnquitur ambiguitas.
Sed cjuod ait[mh £ articulum teneantjad id refertur,c|uod pra:cipit,ne vlcera
I o madefiant,exceptis qu£ in articulis vagantur : h^c h quidem licet,tum vino,
tum alijs madetacere. Quamobrem Hippocrates non contentus vino vlcera-
tos articulos refperhire,hquido etiam cerato mungit.Sed roget <juis, fi natura
vlceris(vt iam concelFum eft)in vniuerfum prxfidia exigit,qua: ficcadi ficul-
tatem habeant,quid efi:,quod articuli,vbi vlcerantur, contraria etiam admit-
tunt? ceratum enim tantum abeft, vt ficcci, vt etiam locum reddat humidio-
rem,& glutinari plagam non finat . Hanc qu^ftionem diluit Galenus, quum
eum locum exponit, vbi ait Hippocratem non vlcera intueri, fed periculum,
quod ex natura aiFed^ partis mgens fubell:,ne neruoru difiientio fuperueniat:
hoc vt euitet,cerato inungit ac tepido, qui fi ad vlcus refpiceret, neque cerato
2, o prorfus vteretur,ncque tepidum aliquid induceret. Quo patet articuiorum vl-
cera,& fi nulli aiteri afFe<5lui iungantur(de his enim agit)madefacietia tamen
reqiurere,quod fere fub eiufinodi plagis nerui difiiendantur : ea de caufa, non
folum vino,fed relaxantibus,&: mollientibus nutriuntur.Illud tamen ignora-
re non oportet,quod vbi parui articuIi,quemadmodum in digitis, vlcerantur,
quiim nulla fit fufpicio,ne fequatur dillentio neruorum, Hippocrates relaxa-
tia,& molhentia lubmouet, neque folum adhibet ficcantia : fed ea eligit, qu^
vehementer id pr^ilarc poiTint : cius generis funt , quse pertinent ad vulnera
capitis,quod ratione non caret, quum tegendum carne os fit, quod nudatum
cil.Nam fi nudatus articulus non eiTet^neque plaga vfque ad ipfum defcede-
30 ret, eadem ope indigerct, qua c^tera vlcera : fed quia hascprolapfo articulo,
vel aliunde illata os ipfum attingit, deiperata glutmatione, fuper oiTe nudato
producerecarnemoportet, acproptereaficcioribus vtendumefi:, vt latius in
expofitione hbri de vulneribus capitis indicauimus.
» T^ Xpedit autem,quum cataplafma non inducitur, a vinculo quoque abfti- ^ r.
" Cnere.Eiletiaminterdum,vbiinvlceribus vticataplafmatenonlicet,idq; J^!'''"'"^'^ ^^/
« in recentibus magis quam in vetuil:is,tum m his,qu£E articulos infeilant.
Si vtriufque ettedum contemplcmur, cataplafmatis , & vinculi facile cau-
fam inueiligabimus, cur vbi vnum non datur, neque alterum dari etiam de-
beat. Datur quidem cataplafma, vbi doioris atque inilammationis caufa, le-
40 nire,vel relaxare conuenit,feu pus mouere . Fieri autem folet ex farina, aqua,
olco,& C(gteris fimilibus,ita,vt eiFoeminetac refoIuat:gIutinofos vero & muc-
cofos fuccos non difcutiat : it^ ( vt teilatur Hippocrates, qua de aure frada)
magis coru copia augeat,& moleiliores eificiat fuppurationes, atq^ abfceifus, .
quum oneri fit, & foramina claudedo expirationem prohibeat.Itaque vbi nec
lenire dolore,nec relaxare oponct,aut maturare pus, perpetuum eil m cundis
vlceribus a cataplafmate abilinere^atqj adeo in illis,qu2 partes occupat ficcio-
res & muccis naturaliter redundant,quibus lila idonea funt,qu^ poiTint prs-
aij
4 HI P P O C R A T E S
ftanter ficcare. Non immerito igitur docuit Hippocrates eiTe,vbi in vlcenbus i
mterdum vti cataplafmate no Iicet, quum non nifi ob propoiitas caufas Iiceat,
quod magis accidere ait recentibus vlceribus, g. vetuftis. Caufa m aperto eft:
nempe quod recens eft,glutmantia exigit, & ea,qu^ humorem concurrentem
repellunt.Cataplafmaciuiarelaxat, glutinationeprohibet, & fedem affectam
fuccis influentibus patefacit. At fi ca.ro non folum vulneretur, fed eciam coili-
datur, res dum recens eft,cataplafma requiritmeceiTe enim eil colliiam detri -
' tamque carnem m pus verfam tabefcere, quod prsclare m fequecibus adfcn-
bic. Verum id vlcus non eft fimplex,& ea de caufa cataplafmate non Isditur:
vbi res iam tempus habet, alio medicamentorum genere finitur . Saepe tamen lo
interuemt,vtoriaturmflamatio,quaepoftquarcu die magis excitari folet, vel
orxmdurefcant,&eonommepoteft cataplafma vetuftis vlceribus prodeire,
quod recentibus non xcmh accidit. quig vero in articulis verfantur, qui natura
iicciores funt & muccoii,iicciora poftuIatprxftdia,neque vllofere magis Ix-
duntur,quam cataplafmaterlicet autem,quod neruorum diftentionem aiFerre
foleant, mterdum madefacienda iint non tamen debento ataplafmate nutriri,
quod cauit Hippocrates etia,quum vlceratis medetur & luxatis iimuI.Eadem
autem ratione,qua arciculis,inimicum eft auribus vlceratis:quum vtra^qj par-
tes & ficcioris nacurx fint,& muccis redundent. Qu^ocirca quum plag^ auris
medetur,cataplafma repudiat (vtnon multo ante demonftrauimus) medica- ^o
menciimque opcimum cenfec, iine medicamenco locum relinquere . Sed ha-
denus de cacaplafmace : reftac vt intelligamus , cur vbi hoc non imponitur,
vinculum quoque alienum £t, ii ante , vmculi vium explorauenmus . Hunc
nobis in Iibro de oiFicina medici duphcem oftcndit : nam vel ipfum per fe ef-
ficit,vel eiliciendi focium eft : hoc quidem continct , quae luperdantur : illud
vero aut feparata coniungit , aut nimis cohierentia feparat : aut materiam vei
confluentem repcllit,vel quum opus eft,concitat,aut aliud huius generis prg-
ftat.Nocet autem,vbi mflammationis fufpicio eft, quod-copreilione, ac pon-
dere male viciatam parcem ainciac, prsfercim ii caro modica fubeft,& os cute
diicaxat cotegitur.Ergo quod Hippocrates ait,quado cacaplafma no inijcicur, 5 o
vinculum quoque admouendu non eiTe^ii ad id referarur, quod eiliciendi fo-
ciu eft,qu6dq-, impoiicaprcfidia tenet. nihil ent,quod dubitari poifit,quum ii
cataplafma no decur, non opus iit vincuIo,vt cotmeatur.Itaqi mirum no eft,ii
Hippocrates in vulnenbus capitis,in fradura auris, in vlceratis iimul & pro-
lap{is,& paiTim^vbicuque vnum fummouet, vclit ab altero quoque abftineri.
Sedii hxc ientencia 111 eo vmculo accipiacur,quod perfe ciFiciedi vim habet,
non ita perpetua erit.VuInera quidem articuIorum,vbi fuipicio eft,ne oriatur
neruorum diftentio,non minus hoc genere vinculi I^eduntur^quam ipfo cata-
plafmate.Sed recentia vlcera, quibus hoc inimicum eft , fspius vinculi opera
cgcnt.Nam ytorx vlceris glutinentur,vbi coniund^ funf,vinculo interdum 40
concineantur,neceiIe eft:piaga item recens,quum fradurce lundra eft,fine ca-
taplafmate fafciam deiiderat:fed Hippocrates agit de fimphci duntaxat.
«,>Ay laAi^ rrn vU^dg ^i^ A Bijmentia vero & aqua,tam cudis vlcenbus prodeft, quam quod maxi- ->.
/ /// ^^tff Jr h^ a^^yji^ ^/» /~\me:magis autcm recentibus,^ vetuftis.Tum vbi mflammatio vel accef-
« m^ nr\£ • , fent^vel expedetui^feu periculum inftet, ne quid corrupatur, feu arciculi vl-
~ rerepremantur, atque mflamatione,nerui diftentione periclitentur,aut ven-
» tcr vulnerecur, fed vtquiim maxime,ii caput,femur,ahudveperfringatur.
Non
D E VL C E R I B VS. 5
I Non alia de cmfa. nunc aquam potai pr£eftat,& abftinentia imperat,quam
qu^^ab ipfo primu expofita fuit,"quum edixit,ne vlcera madefierent: ea efi: v!-
ccrum naturamaquumhumida iint,vt glutinencur fanefcantqi^ficcari necef-
C3.n0 debent;humores ver6,qui a corpore ad plaga feruntur,quia madefaciuc,
committi & glutinari oras non finunt:fed infiamationem concitat,&: carnem
quse" luxta efi:,l2dat,citra cuius fanitatem,quod diuifum eft,mmmie glutma-
- turmatura enim qu^ carnem producit, & finum implet, eade quod feparatum
eft,glutinat.natura vero non mtelhgimus totius corporis,fed proxim^g carnis.
Proximam igitur carnem,vnde glutinandi vis nafcitur, inregram elle^necefie
j o efi:,& omni vitio prorfus vacare. Patet autem quanto hberahus corpus nutri-
tur,& vinum meracius fumitur,tanto plus fanguinis atq; ahorum fuccoru, ad
vlceratamparte tranfmitti,&; ob id glutinationem impedin,&: fuccoru copia
proximam carnem diftendi: confueuerunt enim,qua; redundant, concurrere
ad locum affedu^vbi prompte admittuntur: vnde caro vitiatur,neque plagam
glutmat,neque fuo munere amplius fungitur . His ita conftitutis lam apparet
cun<9:is vfceribus' nihil ^que prodeffe^ac modicum cibu,& aqu<^ potione,quo
vidu fi argrotans fufi:ineatur,noua fiiccoru copia no coada,qui prius aderant,
exhaurientur:exinanitur enim corpus abfi:inentia,nam quum nihil mgeritur,
quod prius aderat,a natura facile confumitur.Huiufmodi vidus quaquam ad
i, o amphora vlcera in vniuerfiim pertinet,magis tame quibufdam accomodatur,
qua: ipfe nommatim recenfet.Habet aute ratione afi-eduum, qui accedere (o-
lent,& naturse partiu,qu£e vlcerantur: ahoquin ille vidus seque omnibus ido-
neus eft,quum vlcera,vbi per fe fine vllo affedu curatur, necpartiu difcrimen
attenditur,pariter gIutinatione,ac propterea tenuiore vidum defiderent.Pri-
mum ergo ait[magis autem recetibus,q vetufi:is.] vtraque autem per fe, & ab
omni alio vitio feiun<Sa,eande exigunt animaduerfionem : fed quce diuturna
funt,plerunquepr2ter vnitatis foIutione'finuantur, eum finum quum imple-
re carne oporteat,cui materiam fubminiftrat fanguis,vt fit vnde caro genere-
tur,abundehunc produci conuenit.Vino igitur & cibo pleniori opus efi:,qui-
30 busaugeaturfanguis:abfi:inentia'&aquxpotioexpelIendxfunt. Coueniunt
autem recenti plag£e,qua: neccaua eft,& pl^runque glutinari poteft: ac fi quc
habeatafFedum adiiid:um,is fere doIoreft,qui quum inflamationcm excitarc
confueueritmos ad eundem vidum hortatur,quod ipfe innuit,quum fubi jcit,
[tum vbi infiamatio acceftcrit,vel expedetur,] tenuis hic vidus,qui alioquin
vlcenbus prodeft,potiirimu ad ea pertinet.^quibus inflamatio vel accelfit, vel
acceftura efte videatur.Id quanqua recentibus accidit,nonnuquam tamen ac --
cidit etiam vetuftis,vel ex praua ratione vidus,vel ex motu uitempeftiuo,aut
q? refricetur vlcus,vel aifeda fedes altero vitio laboret^h^cvbi incerueniut, fi
inflammatio nodum fuperuenit,tamen pemmefcenda eft. Quamobrem pu-
40 gnandu eft inedia,qu(^( vt fupra oftendimus)corpus quodammodo exhaurit,
finitque naturam libere fuum munus prsftare: qu6 fit,vt qu^e prarfens eft in-
fiammatio,coerceatur:qu^ expe6tatur,repelli fxpenumero foieat. Frequenter
autcminflamatio quiim augefcit,in gangra:nam degenerat : atque hsec rurfus
in «g>a3ttAop,quum ita mtenditur, vt ipfa particula corrumpatur, gr^^ce enim fic
dicitur.Id malu tam in libro de fraduris^^in eo,qui eft de vulnenbus capitis,
nafci ait,quum vlcus male curatur,quod no modo admedicamenta pertmet,
qux fiipcnnijciutur, fed ctiam ad vidum. Cauendum igitur eft,non fiblum nc
a 11)
^ HIP P O C R A TE S
madefaciecia imponatiir, fcd nc is viCtm imperetur, qui poflit & aliomm fuc- i
coru,& fanguims copiam contraherc.Iure crgo tenuem vidum, &a<|ua:po-
tionem impcrat,pra:cipue vbi vlcera in articulis vcrfentur,& cum inflamatio-
ne iungatur.Nam fi c^ters paites quum vtrunqj malum experiutur,eo vi&a
e^^-ent^multo magis articuli,qui(vt ante didu fuit)inferre neniorum diiletio-
nem folcnt.Ipfe autem fe expiicat,quum inquit,[nerui diftetione pcriclitetur]
cui malo & vinum & copia cibi firmioris,plurimijm obell. Quaobrem, fi vcl
articulis vlceratis,vel alia parte,nemorum diftentio timeatur, rede inediapu-
gnat. Sed ad articulos rcuertamur. Quum ait,[articuli vlccre detineantur,atq;
mflammatione] quod nos vertimus [ inflammitione] grasce habet [ (pKiyusiBn^ lo
quod ad pituitam fignificanda yfurpatur: quo modo fi accipiamus,non aliam
intelligemus,q cpx ijlla^ id eft,muccus, ab codem nucupatur,quem plurimum
cfTe in amcuiis,paflim rccefct. FortaiTe igitur voluit abftinetia contra muccos
niti,vt fine impcdimeto poflint a natura difcuti atq-, extenuari. Nos tame ra-
tione frcti^^inHamationeJvertimus.i^Aey/ucc enim,vt in prognofticis,quum agit
deinfiamationepr^cordioru, apud Hippocratem inflamatione notat, quod
a Galeno in cius loci interprctationc admonemur: ide nunc fibi voluifle ratio
di<5tat,quum articuli vbi violantur,infiamationcm,doIoremqTafFerantintole-
rabile, qucadmodu in quarto de articulis memoris prodidit,cuqj inflamatio
(vt aperte lam naiTauimus)magis qmuccus & pituita circufpedam vidusra- z-o
tione defideret.Dc ventre vulncrato res clarior efl,qvt luminis indigeat:vcn-
trc autem que y.oiki)i}i dixit,& thorace intcliexit, & quod ei fubicdu efl,vtranq-,
enim nomme xaAiw^id ck^vtzns compIe(5titur,cuius rei teftis locuples efl Galc
nus in. quarto de ratione curandi. At vbi proprie voluit altcrutru ventre nota-
n,xaTCi addidit vel ava^vt no foliim venter intelligatur:fed vel fuperior vel infc
rior,hoc eft,thorax, veVquod tegitur abdomine : idc quoqj in hbro de ratione
vi<5tus in morbis acutis, tii in prognoflicis atqi alibi fepms comemorat. Vifcc-
ra ergo quas complet vtrunq^ vetrem,quum vulneratur,in infiamationem,cui
maxime opportuna Gk^hcilh incidiit: cuc aute propofita ratio vidus maxime
idonca efl.Quod fi \\ccvi accefTent^ctiam fradura,feu capitis,feu femoris, feu 3 o,
alterius mebri,duplici nominc eade \ii abflmentia pra;flat;quadoquide mor-
bus efl duplex, & cafus grauior,pericuIijqi inflat inflamationis ingens.id quis
feruari vbiqi debeat,muIto magis tame,quum vel pr^flantiffimu quid pericH-
catur,cuiufmodi ccrcbru cfl in vulnere capitis,vel grande admodii cfl os,quod
fragitur,quia tuc malii quoque grade cft. Capite quide vioIato,dura mebrana
inflamatur. Nam neqj repclli potefl, quod cocurnt,nequc facile extrahi,quo<i
fupcr ipfa colledii cft.Eade caufa timenda eft inflamatio,Iicet alioquin caput,
cum fuperius fit,& no dependeat,n6 ita humorii cocurfum admittat, vt apertc
in libro de vulneribus capitis cxplicabitur. Verum fi mebrana, vel leuiter etia
inflamctur,ccrcbrii,quod proximu eft, ob cofortiii eode affedu maxime pcri- 4^
clitatur: id cii accidit,nihil propius homini eft,qvt decedat. Sed hiic circiifpe-
£cas mcdicus,rem loge antepr?uides,tcnuiori vidu defendet. Femurquoqi in
code periculo reuoluitur ob cafus magnitudine necefTaria: atq^ idcirco in ter-
do de fraduris,eande obferuatipne pofuit femore frado,qu^ vulnerato capiti
debetur.Ncc illud obftat,quod Hippocrates ad fradura cofte inedia vitat:tiic
cnim grauius cxiftimat coftas fine fulcro fufpedi,quod accidit cum in ieiunio,
inani vctriculo minime fuflinetur, J fanguinis copia ad affeda parte traffiidi.
Ncquc
DE VLCERIBVS.
diinnare,n3iil minus efficiet. Immobilu enmi tenere oportet, qu^ conferi
fcunt quod pereque m animalis partibus confpicitur, na nifi quieicant & i
mobiies fmt,nequeut vllaratione coalefcere. Quapropter, quu vlcus eft,quod
<Tlutmationem poftulat,vitare in primis motu oportet: nocet emm abunde,ad
partem, que exercetur,humorem euocans: liic autem & madetaciendo gluti-
nari pia<^am non pcrmittit, & pl^ruque foiet milammationem afferretquam-
lo obrem ocium & quies vlceri optimum medicamentum eft: moueri & ambu-
lare,nifi fanis,alienum:quod Hippocrates alibi etiam protulit,quum edixit,vc
coM violata,ab his cpx tufTim excitant a venere , ab omni motu,atque agita-
tione corporis caueremus . Sed efto, quiefcendum efre,& ob id ingrcirum Irs-
dere, fi vicus fit in crurerquid eft quod neque ftare Kcet,neque federe? An non
quiefcimus,quum ftantes,vel fedentes iocum non mutamus? Qu^ftioni hmc
refpondet Gaienus in libro de tremore, vbi hunc ipfum Hippocratis locum
laudat-Oftendit enim partes noftn corporis moueri, quanuis iocum non mu-
tent,fed in eodem manentes,immobiles e& videantur: nam quod in tremore
deprehendimus,infecunda valetudine latet. Tremor quidemduphci motu
i o contmetur,deorfum altero,quo fertur membrum fuo pondere : aitero furfum,
quonamr£eviribusreuertitiir:in quo cafu euidentiffimuseftnaturx^motus.
At quum pars integra eft, res obfcura eft : eadem tamen vi naturic,qua in tre-
more attoiiitm-, habetur fublimis : atque illud idem mufculi pr^ftant , nempe
verfus initia contrahuntur. Parsigitur,qu£bene valet,fuperior continetur,
etfi,quum grauis fit,fuopte nutu deorfum feratur, quod illis no contingit, q^ui
viribus iani folutis prxcipitantur ad morte,q^uos in prognofticis ait nullo mo-
do fe continere pofle, fed fubinde in ledo ad pedes delabi, quum mufculi ro-
bore penitus deficiantur , fine quo contineri partes nequeunt , quo mmus fua
<Trauitate deorfum intendat.Eam fententiam firmat Galenus aliato auium ex-
30 emplo,quxper aerem mouentur, etiamfi quiefcere videantur, & locum non
mutare. Nam vbi moriuntur, protmus decidunt, neque vltra in aere vcrfan-
tur,vt quiE moueri etiam non pofTunt.Ergo feu ftamus,feu fedemus,quaquam
ne iatum quidem vnguem loco difcedimus, mouemur tamen : alioquin nequc
ftare nobis Hceret,neque federe : delaberemur enim, quemadmodum quibus
in propinquo mors eft.Itaque fi crure viccrato,nec ftare hcet,nec federe:fequi-
tur vt quiefcendum fit,quod per fe manifeftum eft,& alijs locis ab Hippocra-
te cxphcatur , qui fradum brachium ex ceruice fufpendit ,'Crus m iedo coilo-
cat,id quod poteft,a fraduris ad vicera transferri: vtrobique enim fimiiiter re-
fpondet. Vlceratum itaque crus fi immobile iaceat,prohibita inflammatione,
40 yt ipfe in fccundo de vidus ratione in morbis acutis teftatur , mmori negocio
ad fanitatem perducetur.Duo autem vocabuia kffvx/x Ksti aretwK^qu^ nos quie-
tem & ocium interpretamur, vel idem fignificant, vei fi diuerfa funt, aiterum
cuidenti,alterum latenti,& obfcuro motui aduerfatur :fub nomme autem <w6-
Aw?, id eft, cruris, pes & femur etiam fubijcitur , qu^ partes ambuiatione po-
tiffimum kduntur. At c^uemadmodum mouere vicerata membra non expe-
dit,ita faluberrimum eft ca,qu£e longius a vitio .abfunt,perfricare.
a. iiij
8 HIPPOCRATES
Z. W^ c^a^^ " l^ <^rro minus inaammadone tentatur recens vlcus omne,& cum ipfo quod i J-
' - 7 'Zr^^' c^ "1 luxtaeft/iquisauamcelerrimepusmouear^iaqueorisreceptummmimc
'>r"tA%^^; ?=^4 - fupprimatur,quamriprohibensneruppuret,mrndpauluIum,quod necefTa-
** ^ "" ' . rium eft,pugnet maxime ficcantibus,& medicamenus,qu:e vinculum non p^o
" ftulant. Quadoquidemigneumredditur: dein horror accedit ac pulfus.Infla-
" mantur cnim vlcera,quum ad luppurationem fpedant: fuppurant autem fan-
" o-ume coufqi alienato,ac feructe,vt putrefccns in eiufmodi vlceribus couerta-
>' tur in pus.Vbi cataplaimate vlcus nutriedum effe videatur,reduci a plaga de-
" bet,3<: proximis partibus imponi,vt pus euadat,& qux dura funt, emolliatur.
Oratio hxc nifi prarpoftera effet,multo mmus afFerret obfcuritatis^hoc cfl, i©
fi ante de affedu loqueretur, qui vlceribus nonnulhs flatim a prmcipio lungi-
tur,deinde moneret,quam ille opem requirat.Vcrum longe aliter habet.Pnus
cnim docet,quid obferuandum lit,pofl ad narrandum affedu aggreditur, qui
& a principio interdum confueuit ad vlcus accedere, & propofita nunc obier-
uationem defiderat,is autem efl,quum caro praeter plaga,quam accepit, etiam
colliditur,de quo proxime loquetui-.In eo cafu neceife ell: id omne,quod colli-
fum detritumqi efl:,in pus verfum tabeicat,quum aliter(vt infra dicetur) refli-
tui non poflit, Venire igitur ad cataplaima oportet,&: mouere pus,ea animad-
uerfione,quam nunc & in fequentibus,fed latms in hbro de vulneribus capitis xo
pr^cepit^nempe vt quam ceierrime pus moueatur,atque exitum habeat,neque
oris plag*^ retineaturrcuius pra:cepn eam rarionem aftert,quod fic recens vlcus
omne,&: quod ei proximum efl, no ita in infiamationem compcllatur, quem-
admodum fi detur opera, ne fuppurct nifi id paululum, quod euitari non po-
tefl,medicamenta ficcantia inducarur,& qu^ vinculi opera non egent. Quod
cnim ait [& vinculum non poftulant] gr^ce habct \^%\j.ax.(^ ^k Tn^ffTifeAeijriure
autem ita latinu fecimus. Na Tn^^tAcV grxce fubhgaculu fignificat,nec quid-
quam veiifimilius nobis vifum efl^quam Hippocratem loqui de medicamen-
to,quod non alligetur.-alligantur autem qua: decidunt,ficuti catapIafma,quod 3 ®
ad pus cicndu pertinct:hoc enim quoties ab Hippocrate rcijcitur^expelh quo-
que faf cia: fblent. Opinamur autem eius ratione m huc modum effe inflruen-
dam, minus fic inflammabirur vlcus,&: quod iuxta t^^ quam ii vitentur,qu^
vinculum pofl:uIant,hoc efl^cataplafmata, & pus mouentia : admoueatur qua;
i2i(ci)s non egcnt, & liccandi facultatem habent, non finatur m pus verti, nifi
id pauIum,quod impediri nequit. SufRifus enim fanguis in carne, qu;E collifa
cfl, atqi aliqua cx parte nimium detrita,prohiberi non potefl, quo minus fup-
purer,atque hoc efl idpauluIu,quod neceflarium ait. Quibus pofitis fequitur,
id feruandum cfre,quod pra^ceptum efl.Rellat autem vt efFiciat,quod affumit, 40
quodquiadubiumcotrouerfumqj efl,adiedarurfus approbatione conuincit.
Hxc quum mul tis fit oilufa tenebris,clare a nobis explicabitur,atque ita excu-
£ietur,vt prope oculis ac manibus teneatur . Eius igitur quod affumitur, caput
cft.nifi pus cito moueatur,fed ea dentur,qux fieri f uppurationem prohibeant,
magis & vIcus,&quod proximum cfl,inflamatur : atq^ hic effe approbationis
cxitus & determinatio debet.Ita aute argumetatio habet. Solent vlcera quum
ad fuppurationcm intendut,inflammatione tcntari: tunc vero ad fuppuratio-
nem mtendunt, quum fanguis hadenus mutatur ac feruet, vt putref ces verta-
tur in pus: quibus pofitis confcquens efl,vt quum fanguis mutatur,feruet, pu-r
trefcensqi pus efHcitur,vIcera inflamatione occupcntur.At nonpropterea ob-
tinetur
D E V L C E R I B V S. ^
I tinetur qood propofitii eft, niii fubijciatur, fub ca airatfone fanguinem ince-
di,alienan,& ita putrefcere , vt conuertatur inpus: hoc enim afliimentes, £i eo
quod. proxime cocIufumeft,propo{itionis loco vtamur, illud proculdubio co -
gemus, ad quod peruenire coniilium fuit, nimirum fub ea cCiratione magis &
vlcus,& quodproximum eft, inflamari . Breuiter autem h^c ab Hippocrate
fcribuntur,atque admodum obfcure.Cocluftonem,cuius gratia cstera appo-
nuntur,pnncipio innuit, quum inquit. [quadoquidem igneum redditur,dein
horror accedit ac pulfus.] Horror quidem fit ob febrem,qu2 inflamationi fu-
peruenit-Sedis vlcerats calor igneus cum puifu,nihil aliud fibi vult,quam in-
lo flammationem:de eo cnim pulfuloquitur,de quo egit,quum in ilhs fcntentijs,
qui aphorifmi vocantur,a vehementi vlcerij pulfu fequi fangumis proflumum
indicauit. Accidit aute eiufmodipulfus,quum arteri£e,qusE libere mouebatur,
ob anguftiam loci,quam humorum impetus attulit,2eque moueri amplius non
poffunt^ita vt homo tunc earum motu lxdatur,quem antea minime fentiebat.
De pulfu vero arteriarum fine dolore,qui & morborum genera nobis indicat,
& virium robur,nihil rcferri ab Hippocrate,Galenus fspenumero demoftra-
uit.Sed redcat oratio illuc, vnde deflexit. Ergo quum ait [quandoquide igneu
redditur,dein horror acccdit ac pulfus.] notare nobis propofitam conclufio-
z o ncm voluit,ob eam fcilicet curadi rationem vlcus, & quod luxta eft,magis in-
flammatione teneri. Addit [mflammantur enim vlcera, quiim ad fuppuratio-
ncm fpedant.] quod nulla ratione firmauit : quoniam fi quisid neget verif-
fime conftitutum, nunquam expertus fuppurationem eft, neque ahum vidit,
quem hxc male haberet . NeceiTario enim, quum ex fanguinc fit pus, zffedx
parti feruor acccdit,ac pulfus,tum dolor, cum vehementi febrc homine inua-
dit,vt alibi quoque declarauit. Quod proxime fubi jcic [fuppuranc autem fan-
o-uine vfqueadeo alienato ac feruente,vt putrefces,in eiufmodi vlceribus con-
ucrtatur in pus. ] aifumptio eft , clarior itidem, quam vt approbationem defi-
5 o deret,quum intcr omnes conftet fieri pus ex fanguine putri,& a natura fua plu
rimum abhorrentc. Ex prxdida propofitione atq; aflfumptione infertur,dum
fan<^uis mutatur,atque in pus vertitur,vlcus magis inflammatione tentarirhoc
quia euidentiifimueft,idcirco ab Hippocrate omittitur. At neque h^c (vt di-
a:um eft)ea conclufio eft,quam intendit,fed ipfam infert,fi propofitionis loco
accipiatur, addita afliimptione hac, nempe ex ea curatione {anguinem muta-
ri,atqj in pus conuerti,quod Hippocrates fignificare voluit,quiim ait [in eiuf-
modi vlceribus.] qu:E verba ad aflumptionem prioris ratiocinationis non fa-
crant,ied hac alteram nobis innuuncln ciufmodi enim vlceribus,hoc eft, qux
40 hoc modo curantur, fanguis fuppurat:nifi fi hxc referas ad ea vlcera, qu^ ad
fuppurationem fpectat . Sed oportebit tunc de noftro fecundiE ratiocinationis
rationem apponere,videlicet,ob eam curationem fanguinem vcrti in pus,fic-
que-alTequemur ob eandem vlcus inflammari ^'cpx fuic complexio propofita.
Verum habet ahquid quasftionis, quod a nobis alTumpsum eft,nf miru,fi pro-
hibcatur fieri pus,fi medicamenta dentur, qus ficcandi vim habcant, fi cata-
plafmata repudientur,fanguine magis alienari,feruere,atqueputrefcere,quam
fi maturare pus conteiidas. Videtur enim contra res habere,quandoquidem ca.
taplafma,& eius gencris medicameta,eatenus pus citant,quatenus ob cahdam
atque humidam naturam, fanguinem putrem efficiunt : quod ficcat, quodve
pus fieri non finit,tantum abeft, vt putrem fanguinemreddat, vt huic e&dui
'%
lo HIPPOCRATES
nihil magis poflit ciTe contrariumreft autem natura frigidu & liccum,id quod i
fieri fuppurationem non patitur,vt tam medici,quam philofophi fcientiffimc
demonftranmt:ergo pus mouetibus, qu^ cahda & humida funt,maxime ad-
uerfatur. Quo pado igitur qu^ftionem profligabimus,aut ad exitum adduce-
mus,fub ijs,qua£ fieri pus inhibcnt,magis q.fub cataplafmate & medicamentis
pus moucncibus fanguinem putrefccre? Ante omnia reuocare in memoriam
oportet alredum illum,cuius gratia confcribi h^c ab Hippocrate diximus,hic
autem eit, quum quid coUiditur fimul & viceratur , de quo proxime ioquetur:
tunc aucem neceiTe eft colhfam carnem in pus verfam tabefcere, neqi iicet am-
plius curatione vci,qu£e vlceri aptetur,hoc eft,{iccis & giutinantibus,que pro- i o
xime ivouiJix vocauit,quod protinus crucntis vulneribus inijcianturrhabentau-
tem vim adilnngendi,atque item ficcandi & refrigerandi,ita, vt nec pus om-
nmo citent,nec putre quidquam fieri permittant . Sedhis reiedis, ad. caiida &
liumida veniendum,fub quibus fanguis iiie fufeifus,longe minus putrefcit at-
que ahenatur,quam G. ea dentur,qua£ ficcando & refrigerando funt. H<^c enim
vbi adeo violata caro eft,vt necelTario futurum iit,vt cito putrefcat,eo nomme
incommoda funt,quod caiorem includant, tenuia foramma defent, acque ad-
ftringant,& cxpirare vapores non finant.Hinc naturaiis calor in igneum ver-
titur , & fanguis aiienatur, quod Gaienus euenire in ea febre dixit , cp.x a fuc-
cis putribus oritur . Res fecus accideret, fi prster vuinus pars coiiifa non fuif- 2.0
fet. His ita poiicis,apparet veriirime coftitutum eKc^ fanguine,qui detrita car-
ne ac venuiis abruptis fufFunditur, magis putrefcere fub ijs, qnx fuppuratione
iieri prohibenc,quam fub quibus couercitur in pus:relinquitur igitur,vt quum
coilifa caro eft,p{aga &qu^ proxima funt, minus in inflammatione incidant,
ii quamcelcrrime pus matureiur, quod nunc ab Hippocrate ponitur: fedlatius
exphcatm' in libro de vulneribus capitis, quiim prjecipit dari operam, vt vicus
cito admodum fuppuret,quoniam hoc pado,qu2 iuxta funt, inflammari non
poiTunt, & ipfa piaga ceierrime purgatur,ac proptcrea celerrime etia fanefcit.
Nec ratione caret animadueriio, quam adfcribit. vt pus exitum habeat,nequc
mterlabravIcerisfupprimatur:coitatenimquodretmetur augere inflamma- 30
rionem,& proximas partes corrupere:ergo lure ait,vbi cataplafmate opus eft,
hoc eft,vbi pus maturandum eft,quemadmodum in hac ipfa re,non viceri,fe<l
partibus adiuAis imponendum eiTeivt pus quamcelerrime euadat,&qu(^ dura
funi,moiiiantur,quod a pi^rifque medicis noftri feculi ignoratur, qui catapla -
fmata no minus plagiEons incuicant,^ proximis partibus,fed eorii errores fa-
cis oftendimus,atque exploiimus in expoiitione de vuinenbus capitis. Redu-
cendum igitur cacapiafma eft ab orc viceris,vt puri exitus pateat, quod pr^ce-
ptum in fequecibus etiam recenfet:Gaienus aute eadem dc caufa, pannix quem
^ n_ adfiftulasadhibet,mediumexcidit,vtpm-iacfanieicommodeexitusdetur. :
l ..-. '"^'^^J^ '''X^'^ " C^ Vodcunque vlcus telo acuto inferatur,vel ita etia,vt aite infidat, medica- 4^
'^'^lZ^rr/''^^^^»^^^^ "^^-<iB.^ntumexigit,quodcruentisvuIncribusprotinusimjcitur,qu6dvefic- -^
r^xi^jsatpfe) ogjK^^. "candofuppurationemprohibeat:fiquidcarniscoIhfumattritumq;ateIo fue-
" rit,ita curandum cft,vt quamcelerrime fuppuret: nam & minus mflammatio-
" ne prehcditur,&: neccife eft coliifam detritamque a telo carnem inpusverfam
" i:abefcere,deindc nouam creari. ""^
Quanquam vlcus glutinantia cxigit,&: qu^ ficcandi facultatem habent,in-
terdum tamen cataplafmata requirit, & pus mouentia;quando autem \ixc vfu
vcniant.
D E V L C E R I-B V S. xi
i veniant,iam nirnc <ieclarat,<dupliccm vlceris racionem proponcns, vnam fim^
plicem,vbi fbla feparatio efB eius, quod folidum erac, quem idum accipi acuto
telo duncaxat necefTe cll:quan<loquidem recufo^ vt clarius m libro de vulneri-
bus capitis demonilrabicur)caro ecia coliidicur:acque lia^c eft alcera vlccris ra-
ciohaud£tmplex,quoniamvulncracoaccedic eciam coliifum. Vlcus quidcm
£mplex, quum glutinari debeat, illis cget, qu^ protmus crucntis vulncribus
inrjciuncur, tmiio. vocauic,h£Ec adilringere &c iiccare pofTunc, ac repcllere, cu-
iufmodi in fequencibus cflcaic,quod habec loci ramenca,acecum,amurcam,&:
fei-um picis,qua!e icem barbarum efl,& nigrum empkflrum^ac c^cera,qu2 a
I o Galeno in fccundo de compoficione medicamencorum generacim ad morbos
accinencium^conrcribimcur.Huiufmodi igicur medicameca, cum ea qu^ fic-
cando fuppuracionem coerceac,voIuic ad fimplex vlcus aptari,quum Kudium .
fic, quamcclerrime glucinarc, nec quidquam lic, quod debeac in pus conucrti,
ficucinaIcerovIcerumgcncre,inquoaiccolIiramdecricamquea celo carnem,
oporccrc in pus verci & tabefcerc,vt noua increfcat, & eo pado vlcus ad fani-
tatem perducatur . Nam caro quae laccrata efl:, & perrupcis venulis fanguine
fufRifa, ncc fanari potefl,nec inhiberi, quo minus pucrefcac , prsfercim quum
pcr vulnus naturalis calor expiret: ea vero qnx integra cute coilifa efl,nonun-
quam discrentibus rcflituitur,quod Galenus eucnire quoque dixit, vbi fan-
2. o guis fuffunditur : ergo quum & vulnerata & collifa caro fit,necefle efl in pus
vertacur ac tabefcat,& plaga noua carne impleatur : id ergo mohri debemu?,
vt quamcelerrime fuppuret,quo iier, vc mmus in inilammacionem incidac ob
cam caufam,quam in expofitione fuperioris oracionis acculimus. Cacaplafma-
te igicur medebimur & ficcancibus.Ex hoc loco Galcnus in quarco dc racionc
curandi, coUigic Hippocratcm voluifTe vlcera omnia ficcari, illis cxcepcis,vbi
mouendum cicpus . Scd ad vlceriora pergamus, fi prius expofuerimus voca-
bulu [.TiaxoOTi] quod mucuacur hic Hippocraces , id nos accipimus in co vulnc-
re,vbi cclumakius infcdic , & ideo vercimus [ vel ica eciam vc alcius infidat.!
vulnus enim quod acuto celo infertur, modo in fuperfi cie efl,modo alcius pe-
5 o necrac,acque hoc folet appellari ab Hippocracc <i^iooto7rK,yc ex ea fencencia clici-
cur,vbi docec vulnus cercbri, vefic^, vcncriculi, tenuioris mteflini , iecinoris
lethalc efre:fcd clarius ex Iibro dc vulneribus capitis.
- O Ecenti cuiuis vlceri, nifi fuerit in vetre, pro valetudine efl: fanguinis am-
« iVpIiusmmusvceplagaflatimi!uens:nam&ipfumvuInus, &qu£eiuxta ^'cit-r?L ^/^,/ .O
« funt,minus inflammationc prcmuntur : prodefl ctiam diucurnis vlceribus id fJna^Js eyf- arJ^-^^Z
» agere,vc fanguis crebro cam ab ipfisyquam a parcibus adiudis, vtcuqj oppor- ^ ^
« tunum videbitur,eiFundatur: atque adeo fi vlcus fuerit in crure, vel in digito
« pedis,aut manus, magis quam fi in alia parte corporis.cxhauflu cnim fangui-
» niseruptioneficciusrcddicur,acminus,ncque madercvUo pado iimtur.ad-
4 o de quod a pucri acque alienaco fang uine omnia proficifcuncur.
In curacione vlceris ficcarc confilium efl, & coccndere,quantu fieri potefl,
ne inflammatio fubfequatur, qus vbi fit , fanefccrcplagam non patitur, quo
fpcdans audor in ca fentcntia fuit, vt fanguis vel ab vlceraco loco, vel a pro-
ximo cifimdcretur : fic cnim fucurum cxiAimauit , vt detrado impedimento
faciliime ad fanitatein perueniat . Quamobre principio doeet faluberrimam
cx quolibet recenri vlcerc , praecerquam vcntris , maiorcm aut minorcm ioii-
guinis dctradionem : cuius praecepti rationcm fubijcit, quod hac via & vl-
HIPPOCRATES
ciis, & qu^ in vicinia rant , non ^iie inilammarioni exponanmr , qux res i
manifellior eft, quim vr exponi debear . dempra emm aliqaa ex parre caufa,
i-aneumisflaxa,qmsdabirermmasmmera efTe mflammarionem^ Quanro
aurem fan-ms cirias fandirur,tanro mmus pericuii fubeft,& ob id| ftarimjap-
pofair,qum&fanguis i principio,fu£fponreinrerdumerampir ira vr nul-
lone-ocioquanrumuisemaner ,fed rempore nonfimihrer per feprocedir.
Q uoad verS finamus eifiaere,Hippocrares prxrerijr, ranrum dixir, [amplms
mmdsvel prour fciiicer magnirudo vlceris, & amplirudo fuadet , prour irem
aifedus locus,habirus rorius corpons,narura offenli,& c^rera horranrur, qux
veiipfe vcl eius aliquis ^mulus m quarrode rarione vidus in morbis acuris lo
fedavena orodidir modum mirrendi fangmnis indicare:qm quiim cerrus
prx>fcr'bi nequear , medicmam coniedaraiem maxime reddir:eademque ra-
no fin-umis eft,feu fmarur ex plaga fluere,feu fecerur vena:qu? quum ita ha-
beanr, ahquando copiofius, aliquando parcius effundi hunc pariemur, inrm-
ti cuecunque Hippocrares folirus eft alibi refpicere. Excepir viceraverris,K.:-
A/.p, id cft, venrrem,rhoracem inreiiigens ( vr Gaieno piacuir ) 6c quod abdo-
mine regirur.Gur aurem vuineraro venrre fundi fanguinem noIuerir,in aper-
to eft:vererur enim nedumex piagx oris erumpir,aiiqaa cx parre admreriO'
rcm re<^ioriem ferarur. quod quumaccidat, mala afferr compiura. Si quidem
( vtipf?aiibi demonftrat) vbicunque fangms m ventrem prster naturam flu- zo
xerit^neceffe eft fapparer,vr qm naruram fuam non polTir exrra venas rerine-
re Quamobre vuinera venrris hic ranrum accipicnda funr, qux vfque ad fpa-
ciummrerms perrincnt, quo penculum eft,ne fangms fe conferar: c^rera qux
fummam tantum partem artmgunr,nihil proprium exigunr, fed ab immme-
ti inflammatione non fecus,quam qux funt aliarum partium, fluxu fanguinis
fine vllo pcriculo vindicantur.Fada recenti vlceris mentione,ne huic tantum
aptari hoc prxfidium arbitremur,pra2cipit,vt in verufto quoque demus ope-
ram,vr fan^uis tum ab ipfo,tum ab ijs,qae in vicinia funr,crebro euadar- Mo-
uerur aure tere eadem ratione,atque in recenti. Vrrunq; enim ficcare opus eft,
ilhs viraris,qu^ fanefcere plaga non finunr,quo eriam cofilium dingir,quuni 5 o
luberexverufto vIccrefangumemeiFuAdi.Iureigirur lih reprchendunrur a
Gaieno quarro de rarione curandi, qui ThefTaii fenrenriam adamarunr : vo-
lunr enim no modo Theftalum^fed eriam Hippocrare perere curarionis con-
fihum a reporc,quum hic verufti vlceris meminerir, luiTerirqj vr fanguis cre-
bro cfFundarur: quod longe ahrer habet. Non enim ad tempus refpicit,fed ad
naturam affcdus^qui ex recenti,vel ex vetufto vlcere,vtiliter fcrri fanguinem
denunciat. Sed vtitur Hippocrates prifcorum breuitate, qui vbi recenfenda
tria efl^ent^e quibus primum fecundi indicium fit, tercium fequatar ex fecun-
do, contenti pnmum ac tertium fcripfifte,omittere fecundum confueuerunt:
quod aperte in hoc loco deprehenditur . Tria enim refpiciendafunt, vlce- 40
ris diururnitas, afFedus malignitas., & fangmsab vlceremanans : diuturni-
tas vlceris, quod primum eft , proculdubio alterum indicat, nempe maligni-
tatem , fine qua minime protraheretur , vbi nihileflTer in curarione pecca -
ti : vtautem mahgnitas omnis tollatur , debet fubinde cxplaga fanguis et-
fluere:iderattertium,quod Hippocrates a primoproxime fubiecit, quum
inquit. [prodcft eriam diuturnis vlceribus id agere, vt fanguis crcbro tamab
ipfo,quam ab adiundis partibus ciRmdatur.] prsterijt autem fecundum, hoc
D E VLC E RIB V S. ij
I eft mali<-nitatem vlceris, quod primo & teitio inten jciendum fuir, fed faciia
percipitSr,Quum figmficetur a primo^quumq^ tale fit, vt inferat tertmm. Dc -
beri emm fan^mne fundi,non ex vetuftate( vtilli fentiuni) fed ex vlcens ma-
li-nitatc colliSitur. Adiecit[crebro]quum no tantumfatis fit,femel aut iterum
id moIiri,vt exhauriatur fangms m aifeda parte receptus, quado ille qui con-
fiuit,quum nondum fublata maligmtas eft,corrumpitur : ^juamobrem donec
particulaadantiQUumftatum reuertatur,fubmd,eeuellenduseft . hoc autcm
Lri volmt, vtcunque opportunum videbitur,quod vel ad tempus referri de-
bet it^, vt tunc expediat,quum a tempore, hoc eil, morbi conditione reqmri-
I o tur: vel ad locum,ex quo fangms ei jciedus fit,quem duplicem pofuit eum qm
vulneratus eft,& eum qm luxt^ eft:ehges autem modo huc,modo i"um,pro-
Dt in rem effe mdicabis, quam rem fitus ipie partium,ante omnia dcclarabit.
Hanc medicmam prscipue probat,quum vlcus in crure verfatur, vel in digi
• to pedis,aut manus. H^ fiquidem particuls fubiedae funt, & ab aiijs depen-
dent,vndepromptemateriam concurrentem recipiunt,atque (vt inlibrodc
vulneribus capitis teilatur)inflammaticne occupatur, quod non euenit in ca-
pite,Quum fuperius fit,& aliunde non pedeat, quapropter eas partes tato ma-
ms exmamri decet,quanto facihus inflammationi obijciuntur. Habet in hne
a putn langmne,atqi alienato omnia proficifci. nam mala, qu^E grauiiTima ti-
zo men poiTunt^e fangmne onuntur,qm putrefcens,&: m fanicm verfus,inflam-
mationem auget,qu2 poilea m gangr^nam degenerat,fed tandem pars ahe-
natur & corrumpitur,cui malo non caro folum,fed os quoq^ expomtur, quod
vbi defluente fanguine aiEcitur , in ea mala compelhtur , qu^ ipfe in fraduns
& capitis,& aharum partium,mdicauit. Nullum igitur tam graue malum eit,
quod putrefcete atque ahenato fanguine non fiat : fcd hoc periculum euitabi-
tur,fi,vt pr2cipit,fanguis ex vlcere profluat. Hinc patet,quantum recentiores
medici labantur,& quam longe recedant a pr^ceptione Hippocratis,quum id
non a<^ant,vt ex vetuilo vlcere crebro fanguis euadat,quod adeo neceiTanum
eil^vttine hoc,vel nuUo modo,vel certe vix fien voti compotes poirint:fedm
-> o recenti quum fanguis per fe manat,plunmum fxpe laborent,vt vtiliter fluen-
tem fuppnmant, neque vfum ammaduertant, quem homo ex fanguinis eru-
5tioneconfequeretur.Sedplura qil:atueram,redibo igiturad Hippocratem. j ^^/^
") Ofl; detradionem fanguims vtihter his vlcenbus fpongia alhgatur denfa, f^^'^^^^^
. molli?,incifa,ficcior,nomades,velfpongiaefupermijciuturfoliagracilia. ?^^.^y, ^.^j^
Fieri non poteil,quum fanguis euadit,qum aliquid retentum ad labra vlce y ^ l/ '^
ris adh2reat,ipfumque madefaciat,& fanan non permittat, ei malo nunc fuc-
currit,rpongiam admouens,qu2 fanguinem illum vniuerfum abforbeat:hanc
voluit denfam eire,quia qu^ rarior efl:, non ita fanguinem combibit: mollem
vero & incifam,ne duritie & gibba mole oras vlceris ofFendat, quod maxime
40 vitandii eil . quandoquidem ex dolore, i\xcc\ ad plagam concurrut,id etiam fi
non fieret,vitari mhilominus ea oiFenfa debuit,ne fruilra homo I^datur. Vbi-
que enim monet audor, vt quiim aliquid mohmur, vbi dura quapiam re cor-
pus excipiendum fit, fubieda lana,vel pannis aut mollion aliquo interpofito,
duritiem fugiamus,atque hoc fibi voluit,quum in prooemio de ratione vidus
in morbis acutis imperat,vt vbi euitari dolor poilit^^grotans curetur maxime
iucunde.Sit igitur ipongia incifa ac molhs,vt plag^ aptetur, & duritie, dolo-
ris fenfum no aiFerat:arida item fit,&: non madeat, quod mox de Imteo ctiam
14 HIPPOCRATES
fubi jcit,qiioniam quae arida eft,valentem ficcandi facukatem habet,quod vl- i
ceri expeditijHmum eft^qus madet, neque ita ilccat, neque ita fangumem re-
tentum abforbet. Vbi ait [non madens] verbum[non] ab ipfo fcribitur.'K.quod
etii ad diftmguendum vfurpari foleat, hic(Galeno telle)negandi vim habet,
quomodo vfitatum in Homero quoque legimus,in eo verfu:
Significat enim: Volo populu feruari,non perire. Folia quoque gracilia fu-
perinducit,quorfu vero aut cuius herb^,ex alijs locis intelligitur: infra enim,
verbafci,tnfolij,& epichymi folijs vtitur,vbi contra inilamatione pugnat,ob
quam in opere de articulis ad vlcerata fimul & iuxata,tufrilaginis,& bet^g folia lo
imponit,qu:E, q? modice iiccent,vlceri etiam coducunt,atq; huius generis nuc
accipi debent herbaru folia: na qurs graciliora non funt,fed portulac^ vel vm-
bilici Veneris,modo crafTa & pinguia,line vlla iiccadi facuitate madefaciunt.
V/«^4 w^-^' '' /^Leum, &qu:£cuquemedicamentaleniafunt,autolcivimhabent,hisvl-'/
^ ' „ V-y ceribusalienafunt,niiiprorfusadfanitatemiamintendant. recentiitem
„ vlcere medicamenta,nec lenia,nec pinguia conuemut, pra;fertim quum valde
« purgari deiiderat:atque(vt vno verbo dicam) oleo tam hyeme, quam ^eilatc,
„ ad ea vlcera vtendum,quae facultatem eius generis requirunt.
Medicamenta,qui£ nos lenia interpretamur,Hippocrates /xxAaocjtaJ^wt nucu-
pat,cuius verbi vim aperuit Galenus,eo comprehendi volens qucscunque olei x o
naturam habct,cuiufmodi efTe ait adipem,pr^fertim fuillam,tum vriina,dein
ceram,quibus annumerauit etia ceratu,quod ex cera &z oleo coniicitur.Oleum
igitur & lenia medicamena omnia inquit inimica ciTc vlceribus his,nepe diu-
turnis , de quibus proxime loquutus eil , quum imperauit, vt fanguis fubinde
cuelleretur.Nam feu glutinan hxc oporteat,feu quod caua iint, carne implcri
lenia mcdicamenta incomoda funt,quoniam glutinatione impediut, plao-am
non modo non iiccant,fed,quod deterrimum eil, fummopere madefaciut. Et
vbi ceilate vlceri fordido adhibentur,putrem rcddere aiFedam panicula pof-
funt,quamobrem recenti quoquc vlceri aliena funt, maxime ii fordidum fue-
rit,quia vbi puru iit,non xcp.e nocent,mmus item aliena funt,quum alijs me- 3 o
dicamentis mifcencur,vt in fequentibus apparet,vbi cataplafmate ex lcnticula
vtitur,oleum adi jciens. Quid quod neq; idonca funt lenia medicamenta,qu^
fuperucnienti mflammacioni fuccurrant : his eniin medencur verbafcum, tri-
fohum,& alia , qax iiccandi & difcutiendi faculcatem habenc , vc clare ex fe-
quetibus patebit.Excipit vlcera,qua; lam ad fanitatem intendant,vt qu^ tuto
& vtiliter lenibus foueatur:mfra enim , quiim fcribit quo pado cicatncem in-
ducerepulchram conueniat^adipem, oleum,& iimilia imponit, quorum vfus
potiilimum m vctuilis requiricur,qu2 fere dura funt & afpera.Eii: tamen vbi
ahoquin vlcera lenibus inungere oporteac.Solec enim dolor vehemens incer-
dum vlceratamparte occupare,prasfertim ii inflamatio acceiTerit, m quo cafu 4°
poilhabita vlceris curatione,comium ad finiendu dolorem intendit, qua rem
lenia & relaxantia medicamenta,commode perflciunt. Eadem aptatur, fl pe-
nculum fit diilentionis neiuoru,quemadmodu vbi cum vlcere fradum os efl:,
aut luxatum,quod Hippocrates cerato inungit,lanamqi vino & oleo maden-
tem fuperinijcif.hic aute imperat, vt, fi quado ad ha;c prsfidia confugiamus,
fiue eilate,fiue hyeme,oleo potius quam csteris vtamur,puta quam adipe,rc-
fina,vel ccra:quando autem id vfu veniatjfatis expofitum efi;.
Purgarc
£ V L C E R I B V S. r5
r « r^Vrgarevcroaluum in bona parte vlcerum prsftat^nempem vulnereca«.>j/^^^^«^^^^J^
» X pitis,ventris,articulorum : atquc vbi penculum inftat, nc quid corrumpa- -f*« bf^^^*^
V tur: in his item qus futuram poftuknt, vel exedunt, aut ferpum, vel alioquin
w inuctcrauerint, aut vinciri dcbeant.
Si cstera: huius libri orationcs ita clare lcgeretur a Galcno expo{it^,vt h^c,
quam perfedeapcruit in quartode ratione curandi,mihi muko minus laboris
impendcrct,fatis cnim feciflc vidercr,fi nihil dc mco adijciens,huc ea dunta-
xat transferrcm, quac illc vari js locis adfcripfiflet,quod nunc facia. Cenfet igi-
lur Galcnus Hippocratera ad vlceris naturam refpicere,quum cauet,nc madc-
lo fiat:ad magnitudine,quum pr£ecipit,vt aluus purgetur,ita vt m vlcenbus fim-
pHcitcr madefacicntia vitari dcbcant, non item fimpliciter atquc abfoluce alui
purgario neccflana fit,fed fi tantiim cx eoru gcncre fint,quc magna funt.par-
ua enim,quura pcriculo careant, neque eo dolore prcmantur, qui cuocare fuc-
corum copiam ad violatam particula poflit, fere fine pnrgationc cofancfcunt:
contra,qu2 magna funr,purgacioncm amant,vt corpore puro cxiftcnte,purus
quoquc locus affcdus feructur,nequc humorcs aliundc influetes rccipiat, iicqi
nacura cxonerata potcntior ad plagam fanandam.id enimopus no eil medici,
fcd natura^.TripIici autem dc caufa,tam vlcera, quam rcHqua vitia redduntur
raagna, vel quod prxflantem locum occupent : vel quod latius pateant, atquc
io ampla finc: velquod maligna. Hippocratcstriahsec genera propofitis verbis
compleditur,nam fingulapurgari corpus requirunt.VuIncra quidem capicis,
ac vcntris vtriufquc, fcilicet thoracis, & eius qui abdomine contegitur , ideo
magna funt,quia partcs occupant praeftantiores. qu^ fucura aut vinculum po-
fcunt,ampla funt,quum,qu£e exigua func,fine vinculo, fine futura glutinetur*
reflat terrium genus, quod ca comprehendit, qu*e cx malignitatc magnorum
fibi nomcn inuencrunt . hxc notauit, quum mcminit corum, quas in articulis
vcrfantur,autinucterauerinc,aut vbi pcriculufit,nequid corrumpatur. fiqui-
dem hsc omnia mahgna funt.vocauit enim Galenus mahgnum vlcus id, quo
humor acris fertur,& vbi locus vlccratus adeo vitiatus eftjVt quidquid rccipir,
50 corrumpat. Ergo illa vlcera mahgnis annumerari pofTunt, vbi periculu eft,nc
quid corrumpacur. quia tunc veremur, nc caro corrupatur,ciim maxime^dcti-
necur inflamAcione,qu^ poflea in gangrignam degenerat,& tandem in id vi-
tium,quod Hippocratcs vocat <j:l>otixfcA9jj, fub quo non folum caro,fcd os quoq;
vitiatur.qu^ exedunt aut fcrpunt,id fimiliccr cfFiciunt ob coitii humoris mali
ac bihofi,fine quo nec diutius trahi confueuerunt,indc enim fit,vt cicatrix,auc
nuUa inducatur,aut induda rurfus dccidat.Hsec omnia,quia cam coditioncm
habent,vt fuccum non modo vitiofum admittant, fed ctiam efficiant, idcirco
inter maligna referuntur,& propterea magna funt,ac purgationc indigent.in
quorum coetu poni etiam pofTunt, qua: articulos dctinent, qui chordis & ner-
40 uis continentur,& carnis fere funt expcrtes, atquc hac de caufa dolorem ^yi-
gilias aiFerunt,& aliquando ncruorum diflentionem, quo fit, vtobnoxij fint
fuccorumfluxui,&quosrccipiunt,facillimecorrumpant. ^ ^^
- T^MpIaflraauteinducerepriusnoncxpcdit,quamvlcus exquifiteficcctur, cn^ Sn^^»^ : of c^i^
" Cquofaiftovtiliterimponuntur.faipiusvcrofpongiaadplagaadmoucnda: -tj/c^ J^f- hr^oru
« f^pius itcm dandu cfl: lintcum purura,ficcum,tum mcdicamctum,quod ido-
» ncum vidcatur,inijcicndii cfl,quod aut alhgctur,auc fine vinculo relinquatur.
if^zjXcJoyeip Tk <$oJ§/*xK9!.,quodHippocratcsfcribit,latinercddimus[induccra
,<r H I P P O C R A T E S
emplaftraj.Sunt autcm hsc mcdicamenta,qus fcrc cx mctallicis componun- 1
tur,& ficcandibcncficio vlceribusaccommodatur.equibus alia dicuntur oiW-
/ /u«,quod cructis vlccribus ad glutinandu protinus inijciantur,atquc h^c nunc
"TP^^^^lSF'"^^ prxcipuc intclligitraha cc^ja.W,qiiod carncm alant-.aha h^^^^^^ cica-
^W/rf^'^— '^f"<^««^ inducant:aiia detcrgunt vlccra fordida-.aha fuperatem carnem excdfit.
2^ '^/^W^ u/c^quidquid horum fieri oporteat, non ante dari emplaftrum dcbet, quam plaga
^ti v^lf ^>^J^^ cx toto ficca fucrit.nam,{i madeat^quum fupermiponitur emplaftru, eius vim
4r^>#^ -p^y ^2^ "°^ fcntict,& conclufo ac retcato humore,non mediocriter oflPendctur. hanc
'^^^tac^^if ^fl^ ergo vniuerfum prius combibi & exiccari voluit per fpongiam farpius impo-
'^/'^ ^^^ Jl^,£cam,vtpaulofupraetiamprodidit,quumeamadhibcn mollem iu(rit,^tum x(
^^,i>^. ^ ^^^|-^^^ j^^^ ^^^^g^ ficcam . Sed quia vcrctur,ne poffit ex toto per fpongia iic-
^/>* .^ ^ > __: _./iL^-i:--_ J.^^.,^. „r.,.,^4^Ji^.,.„^^A-K„mn,nsabforbeat. hoc
'.^£^ ^ -/^^y^ ""i po^ hac linteum admouet,vt quod rcliquum eft humoris abforbe
^^.j-w^: .autcm ficcum accipit,quod madidu ilccare nequeat: praeterea purum,'
vtocu-
r:fL.
ios dclcdct,nc li rubrum fit,opinioncm faciat fanguinis iluentis,fi alia re infi-
''^'■^ . ■■?"^f^'^ ^'^t^ryo ciatur,vci plag<g incommodum {it,vcl indccorum. Neqi folummodo hnceum
''"''^j^,Ji.»'7/C^t-'S ^^admoucri purum voluit, fcd fafcias ctiam, vt clare in fecundo deoificina me-
Jj^^'f*^^ /"^^ dici demonftrauit, vbi eam conditionem adiccit.vt fint raolles, ne moleftiam
;/, ^ affcrant,quumplagamcontingunt.idquanuishicpr<jccreatur,xquctamenad
linteum pertinct; icd fatis apponitur, quiim fpongiam inijci mollem imperat.
Quidqubd Galenusinquartodc compofitione medicametorum generatim 2-0
ad morbos attincntium Iintci nominatim mcminit,cdicitque,vt ad detergen-
da vlccra mollius fumatur? Vlcerc iam ficco, id imponi debet, quod commo-
dum videatur . fpcdandum autem principio t^^ quid plaga exigac, num hm-
plex iit,& qu^ giutinari debeat,an caua, & qua; impleri, an ahud rcmedij ge-
nus dcfidcret:quo cognito cpnfidcranda natura hominis,& proprie partis af-
fedx:infpicienda itcm aUa omnia,qux valcntius aut infirmius medicametum
rcquirunt. quum no fatis fit gcnus nouifTc^nifi propria quoque fpecies mtcili-
gatur.atquc hoc fibi voluit,quum inquit [mcdicamentum quod idoneum vi-
dcatur].id quod vcl obhgabis,vcl folutum dimittcs, vtrum expediat, docebit
■ • pofitus partis. vbicuquc cnim ita pars fita efl,vt ncquc deorfum lpeCtec,neque 30
multum promincat,fruftra vinculum datur,quum medicamentura pcr fe ma-
neac^pofTitquc vinculum comprimcrc,atque ob id inflammationem excitare:
fin ea fuerit pofitura fedis aiFcd:^,vt nequeat cmplaflrum retinere,nc decidat,
alligandum efl,qucmadmoduin pr^ecipit Galenus in glutinando vulnerc ab-
dominis,ca lcgc fcruata, quam Hippocratcs m fecundo dc ofEcina medici tu-
lit,vt fcilicct iiici-x. ardcntur,quatenus contineant,fed non vrgcant.CatapIa-
fma vcro promptius dccidit,quam cmpIaflrura,quod valentiush^ret.quocir-
ca,vbicuquc cataplafma fuperdcdit,vinculum quoquc adhibuit,nequc id vn-
quam finc fafcia rchquic,vt nunc facit emplaflrum.
oirt,j,ch ^t*if-cr , ir\Lcrifqucvlccribuscalidatcmpeflashycmefalubriorcfi,nififuerintinca- 40 ^^.
»/ ^^A^rh^ /'r/' ^Y pite & vcntrcrfalubrius adhuc jequinodium.
^ '^- Coelum, quo continemur, mcdicamenti locum habct, ita, vt quum morbo
apcatur,iuuare pofIit:nocerc,cijm ahenum efl,qu2 noxa intcrdum cuitari non
potcfl, fcd contraris facultatis rcmcdio finitur. Vcrum coeh vocabulo duplex
fubicda notio cfl,regionis fcilicct,ac tcmpcflatis. quaquam Hippocrates brc-
uitati ftudcns , alterius tantum mcntionem faciens, rcgionem pr^tcri jt, qujc
& ipfa fub candcm rationcra cadit. ytraquc autcm ad ambicntis acris qualita-
D E V.L C E RI B V S. 17
I tem refertur,<juo in curadis vlc^ribus temperato egemus, & immoderati tam
frigoris,^ caloris omnino experte, vt liceat natur^e id prseftare, quod fui mu-
neris eft,nempe glutinare,implereiacl fuppuratione perducere,prout vlcerum
conditio poftulat:maxime vero licehiz, quum nulla coeli exuperatia impedie-
tur.quo fpedauit Hippocrates in fecundo de ratione.vi<ftus m morbis acutis,
vbi lilis fubuenit,c{ui cibu prxter confuetudinem ingefTerunt: calore emm &C
frigus cauit,vt iine vllo impedimento natura in cibi codionem incubat. Non
immerito hic faluberrimam cenfet squinodij tempeftatem,que propcerme-
diam quandam teperationem ab vtroque exceiTu recedit. quod n vergere ad
jo alterum oporteat^eilatem hyemeopportuniorem ducit.Excipit vlcera capitis
& ventris,hoc eft,thoracis,& eius,qui abdomine velatur.Frigus quidem vlce-
ribus inimicu efl,calor vero idoneus,quod ipfe alibi tradidit:ideo magis ^ftas
prodeft,quam hyems. hoc noluit valere in vlcere capitis ac ventris. cur aute in
hbro de vulneribus capitis falubriorem pofuit hyemem,quo tepore homineni
alioquin ex vulnerc capitis moriturum diutius trahi dixit quam xftate . mihi
non alia nunc ratio fuccurrit,magis ad rem appofita,quam quie ab ipfo reddi-
tur,quum habitiorem iuuenem media ^ftate,neruorum rigore detetum pcr-
fundi multa aqua frigida iubet, vt naturalis calor a quo folui morbum opprter,
hac via in vnum coadus potentior fiat. Idem accidet in vulnerato capite^vcn-
io tre^autthorace,quibus locis vifcera, ven^, atque aiteris mult^ & grandiores
fubfunt:qu6 naturalis calor confugiet coadus frigorc ambiente; & quum va-
kdior cfFiciatur, raorbum minori negocio toJIet, hoc eft, fanationem vlceris
pcrficiet. At membra, quiim neque venis,neque artcrijs ita magnis conftent,
naturali calore non abundant: fed hunc ita mfirmum habent , vt nequcat fri-
cridiorcm aercm fuperare,fed magis cedat,propterea lccduntur membroru vl-
cera,ionge magis hyeme quam ^ftate.
> - \ 7 Bicunque in vlcenbus,qu£e neque rede,neq; vt res poft ulat, affidue pur- / Qarun/^ ^ t>r>^^
» V gatapriusfuennt,producicaroccepent,foietplurimumfupercrefcere:in '-./^^- ^«-r^»**^^
>, his ver6,que rede,atque vt res poftulat,afIidue purgentur,& nifi collifum aii-
3 o quid acceirerit,iiccis priefidijs nutriantur,pl^runque caro non excrefcit.
Locus hic mutilus legitur in codice Hippocratis" , fed eum reftituimus ex
quarto de ratione curandi,vbi Galenus integru inferuit. Agit autem de vlcere
cauo,quod glutinari no debet,fed impIeri,quod ficcis medicametis perficitur.
Nanque vlceris curatio ficcantibus(vt fupra indicauiraus) in vniuerfumper-
ficitur, pra:terquam vbi caro collifa eft, qu^ quilm fanefcere nequeat, necefle
eft inpus vertatur ac tabefcat : alioquin perpetuum cft , vlceri ficcantia medi-
camenta fuperdarc:quod preceptum quamuis antea proditum,tamen quia fa-
luberrimum eft,reducere niic in memoriam voluit. Ergo vbi caro producen-
da eft,fi vlcus minus rede purgatu fuerit,plus iufto increfcit : fi comode prius
^ 9 ficcctur ac purum fiat,pi^runq; excrefcit. Creatur quidem caro a natura-par-
tium,qu£ luxtaplagam funt,ex humore,qui ibi continemr. Probabile igitur
eft,qup minus ficcatur vlcus, purgaturqj ab humore necefTariO fuperantc, eo
plus ali carnis atq; infirmioris, adeo vt lupercrefcat & hebes fit, quo, ficcius &
purum magis feruatur ep miniis carnis produci ac firmioris, quod in Iibro dc
vuinenbus capitis prsclaniis expreflit . Monet enim ne flnamus carne humi-
dam efle,ac diutius purgari fed quam celerrime pura exhibcamus. nam fic aic
carnem no hcb ete,fed firmam crcari, & minime fupercrefcere: id quod tcnerc
b
j8 hippocrates
memom dcbemus,cum eo,vt intclligamus,vbi vlcus fordidu fuerit,n6 mod^ t
carrienonimpleri/edaanieexedi,&affiduamagisWri,&fiericauum.
^A/^A ^^^» /^Vodfiosvftum,autfe<aum,autaMdecaiifaabrcefferit,eavlceracicatri. 7
y=\ * V^^cescauasaccipiunt. ^ v j r j-
Vbi fraduriE carnis quoq; vulnus adi jcitur, nonunquam id os lecedit, nc-
quc recodi poftea poteft,nifi-aliquid ex ipfo prscidatur, quemadmodum ipf^
retiilit m opere dc fraduris ; mterdum aliquod fragmentum refolutum^ ab alio
oiTe per pla<^am recedit:interdum,quod corruptum vel cariofum fit,aduritur. ,
quocunque modo abfcedat, afferit Hippocrates cicatrices cauas mduci : idem -
quoquc prodidit m fexto libro fententiarum,quos aphorifmos vocauit. Ratio i&
m aperto eft:quippe quum,vbi os deeft, aliquid calli increfcat,-fuper quo caro
non ita produciturzquandoquidem non a ca]lo,fed a carne,qu? eandem natu-
ram habet, creari debet . Alitur ergo caro, qua caro eft, & cauum implet, qua
callus,non item;atque id in caufa eft,cur cicatrix caua mducatur.
^4^^A h/Ly^j- C *- T Am vero vlcera non purgata, nec fi in vnu cogantur,glutinari poffunt, nec
ie,r> . ^ « 1 per fe c6mittuntur:glutinari ite ea nequeut,quoru partes,qu| luxta funt,in- ^
" flamationevrgetur,dumh^cmaneat.Tumilla,vbiqusvlceriproximafun^-,
- ni <^ricie occupatur ob putrefcente fanguincm,aut ob varice fluxum fanguinis
- fubminiftrante,neqi illa glutinan poftunt,nifi que luxta plaga funt,curentuf
Quum nullo pado fanari vlcera poffint, nifi natura,cuius id eftedu eft, re- 2,0
<ae valeat, & nulla impedimenta prohibeat. meminit Hippocrates vtriuf^ue;
impcdimenci quide cumfmodi eft fordes,quum ait,non purgata vlccra no fa-
nefcere : natur^ vero fcilicec partis violat;£,que caufa famtatis eft,quum indi>
cauit proximas partes oportere prius &; ab inflammatione & anigricie vindj-
cari.Scire aute Ucet,iunc fanan vicera,quum orse^quas diuifac erat,coh^refciit,
id quod duobus modis contingit:altero,quum fola diuifio eft, nec quidquam
carnis detradum eft,in quo cafu ora; a medico in vnu coguntur,& fi opus eft,
vinculo,fibula,vcl futura continetur,ficqi fua fponte coalefcunt: akero,quum
aliquid carnis iam penjt,ita,vt ovx nequeat amplius fe contingere ac glutma-
ri,fed per carnem iungantur,qux media inter ipfas producitur,quem fanatiq- 3 o
nis modum Galenus appellauit kxtx ffvctoc^Ka^fiii. Hunc attigit Hippocrates his
verbis[nec per fe comittuntur] proprie enim per fe committi dicimus, & non
medici opera qu;E increfcente carne media coniunguntur, fed priore modum
fub ijs verbis complcditur^nec fi in vnu cogantur,glutinari poflunt] ea enim
vlcera fignificat,qu<g fua fponte coalefcunt nulla carne inter oras produda,fe,d
tantum oris in vnum addudis,atque ita contentis. Vtrouis modo curare vlci^s
prxftatjtolli impedimentum necefTe eft,&: adiundas partes bene valere, alio-
quin,ne or;£ glutinari pofTcnt, nec mcdia caro increfcere. Purgare igitur for-
dem conuenit,quam vfcus contraxit,& proximas partes in antiquum ftatum
reftituere,qu;x quamiiis multiplici genere vitij teneantur, tantiim inflamma- 40
tioiiis meminit,& nigriciei,qu6dfrequentiores fint.Inflammationi itaq^ me-
deberis,tuni nigriciem toIIes,& fi quod ahud malum proximam fedem infe-
ftet,vt quum fana fuerir, natura vahdior fuum pr^eftare munus poffit. Casterii
nigriciemproficifci ait a fanguine putri, vel a varice fluxum fanguinis prx-
bente.Sanguis cnim(vt Galeno placmt) quum ahqua partem corporis fuffim-
dit c venis edudus, vel qiiod apert3e,vel quod collif^E ac detrit^ fuerint, colq-
rcm mutat,nec rednet floretem iUu rubore, fed nigrefcit aut huet, vel a natura
vinciti^
D E V L C E R I B V S- i^
X vincittir ac fuppurat, cinerei coloris efficitur, Ced interim Iiuet . eftenim liui-
dus color mediusinter nignim & rubicudum iqui confueuit etiam apparere,
quum fanguis,<jui iam niger eft,in pus conuertitur, ficqj liuor fuppurationcm -
denunciat. At tuc manct niger fanguis,quum nequit a natura fuperari : fed ex
rptoputrefcit & corrumpitur , quem locum Galenus in fecundo de fraduris,
qua de calce,fufius enodauit.Merito igitur Hippocrates nigriciem iieri ob pu-
trem fanguine indicatmequit enim a venis transfufus a natura vulneratx par-
tis fuperari, atque in pus conuerri , vtpote cpx ex idu & inilammatione, qu^
pl^runqi fubfequitur,imbecilla fit. Accidit etiam nigricies ob varicem, vnde
I o ianguis ad vlceris regionem transfunditur , qui per fc niger efl Sz craiTus, &
multo nigrior redditur, quiim extra venas fufus, neque difcutitur, neque fup-
purat:eiiifmodi ergo nigricies aufereda efb, quum fanefcere plagam non per-
mittat.Dc verbisautemHippocraus,quodnos interpretamur [non poiTunt]
ille habet cvjt «SiAe, quod proprie figmficat noIunt,fed vfurpari etiam folet pro
[no poiTuntjtum ab Homero,tum ab Hippocrate,vt in opcre de articulis^qua
de femore in priorem partem prolapfo, vbi Galenus eius verbi vim expreifit.
" " T 7Lcera in orbcm,fi intus caua fiant,quod abfcedit,vel ad totum orbem, vel ,Uui^s vfccr^bg
» V ad dimidium fecari debet in longitudinem hominis naturalem. v
Caufam nunc fanitatis attedit,nempe naturam partiu,que iuxta vlcus funt,
2. o qtias voluit ab omni aifedu explicari,vt natura firmior, fuo munere pr^flatius
fimgatur, & fanitate reflituat. Igitur prster alia mala folcnt labra wicens dura
fieri & occallefcere, prajiertim quiim res diutius trahitur, quo fit, vi; quum hiz
partes no amplius vaIeant,no poilit vlcus ad fanitate peruenire,nifi callo prius
&: duntie Iiberetur. quod nunc agit Hippo<:rates,quum vlcus in orbem pro-
ponit,& mtus cauum: (id enim Galeno tefle intelIigit)quod oras habet duras
& callofas, vt qua;,quum cauo intus vlcere abfceiTerint, a fubieda carne haud
fouetur. Prxcipit igitur,vt fecetur omne id,quod abfcedit, fic,vt fcaIpeIlo,vel
per totum, vel per dimidiu orbem Iinea ducatur in logitudme hominis natu-
ralem,&: detrado callo ac duritie fiat aditus, per que immittere medicamenta
3 o liceat,quod antea non Iicebat,quo nomine fecari plaga voluit,vt clare in hbro
de vulnenbus capitjs te{I:atur,vbi non modo eam,qua2 in orbe eiTet^fed aliam,
(modo intus caua eiTet^incidi iuilit,cuius pra^cepti ratione adfcripfit his ver-
bis[incidereidcauumtraniuerfumconuenit,quanon facile medicamentum
quodcunqi idoneum fuerit admittit.] Quum vero de vlceribus in orbe trada-
uit,iuilit, vtloga efficiatur orbe duabus Iineis incifo in longitudine hominis:
nunc adijcit,vel ad totu orbem,veI ad dimidm:fiquidem fedio totum orbem
comprehedat,dupIex fit-neceiTe e{l,quod m Iibro de vulncribus capiris expo-
fuit: vna enim Hnea ab or^ principio duda ad plagam terminatur, altera e re-
gione a plaga incipies ad fanam vfqi partem procedit : fecari enim totus orbis
40 vna perpetua linea nonpotefl,^ fi dimidiii duntaxat incidatur,abijde efi; vna
ducere.Quando id conueniat Hippocrates pra:termifit;facile autem ex caufis
intelligitur, quibus venire ad fedionem cogimur, ex cauo fciheet,quod inter
oras eit,& carne fubieda, qua medicamentii no recipitur, & ex callo atq-, du-
ririe.Hsc fi fubfinttoti orbi,fecarc totfioportet: fi alteri parti,dimidiu.R,ede
autemmonuit^vt hnea in longitudine homims ducatur: cauet enim,ne tranf-
ucrfi fecetur mufcuH,qui paucis exceptis, quemadmodii in inguine, in longi-
tudinemhominisproccdunt.Illudaute ignorare non oportet;^) fi plaga^qu^
b ij
io HIPPOCRATES
in orbcm eft,recctur,& longa iiat, quamuis nequc caua fub oris fit, neque cal- i
lofa,citius tamen fanefcet, & caro ab angulis multo celerius producetur.
fyv/f-^f^^'^' - /'~^ Vicunque vlceri fuperueniat eryfipela purgare corpus coniienit, feu de- . / y
' » V-> ie<ftione,feuvomitu,proutvIceripracftabit.
Curationem non modo vlceris apponit,fed vitij quoq;, quod cum eo iun-
gitur,qu6dve nili prius toIlatur,fanari plaga no poteil . Emfmodi eft eryiipc-
la,qux ii fuperueniat,purgare corpus oportet excitato vomitu,vel aluo duda:
vtraque enim purgatio faluberrima eft,fed modo hacc, modo iiIa,pro fitu par-
tis afteci:^,qua rem nuc non explicat, fed fatis in libro de fuccis oftenfam exi-
ilimat,vbi in humoru curfu auertendo iubemur quam longifTime ab ea parte, i o
ad quam iiuunt,ipfos attrahcre, idq; tunc maxime,quum maximo impetu fe-
runtur:cotra vero cos,qui in aiFedo loco recepti funt,deriuari voluit, per pro-
ximam partem edudos.His ita conilitutis,vIceris iitum ipedates facile intel-
ligemus, vomitune,an alui dudione purgare hominem expediat.Quum pla-
ga in fuperioribus partibus vcrfatur,fatius eil, ii humores non vltra proiluut,
ad vomitum confugere;ii vfque irrumpunt,foIicitare aluum. ecotrario,quum
violantur partes inferiores,ii humoru impctus ceiTauit^ducere aluum pr^ilat;
ii manet,excitare vomitum. Quo medicameto moliri id conueniat, etii Hip-
pocrates non doceat:maxime tamen pcrfpicuum cft ex his, qu^ alibi de pur-
gatione cgit:quam tunc probat,quum educit qux educenda funt,hoc eil^quse 2,0
morbum faciunt:iic enim cofert,alioquin perniciofa eil. Nunc aute eryiipela
proponitm-,cuius cauia eil flaua bilis : dari ergo cathard:icu debet, quod pur-
get Hauam bilem,hoc ipfe nominatim expreifit ia libro de vulneribus capitis,
quum medetur eiifypeIjE,qu;£ intcrdum folet faciem occupare.
J ^jLyne*/^^ cv. » (\ V oties autem luxta vlcus , quod inilammatione vacet , oriatur tumor, ^
» ^^— <h.ic progreiTu temporis fuppurat : fed ii cum inilammatione tumor non '
» cciret,deiidentibus alijs, qucE iimul tumere & inilammari coepcrunt, veren-
« dum cil,ne or;E non glutinentur.
Succi,qui tumorem excitarunt,ii inilammatio quoquc acccilit^celerrime in
pus vertuntur : quod ii abfque vllo ardore tumor iit, non ita cito maturantur, 3 o
ic^ longum tempus ad fuppuratione rcquirunt. Pus igitur in eiufmodi tumo-
re, non mii procedcnte tempore fub£ftit,atque hanc fententiam m prioribus
verbis aperuit,ex qua elici illud poteil, quod non mediocriter ad curationem
confert,nimirum quum tumor luxta plagam verfatur, neque vlla inilamma-
rius finiatur,& eo iinito vlcus non magno negocio confenefcat. In alterapar-
tc orationis vbi ait,[fed ii cum inflammatione tumor non ceiTet defidentibus
ahjs, qui£ fimul tumere & inflammari coepcrunt, verendum eil ne non <yluti- 40
nentur.] dc eo tumorc loquitur,qui adiundam habet inflammationem,ita,vt
fucci, quibus cxcitatur, iam vehcmenter incalefcant, eo malo non folum oras
vlceris,fed proximas etiampartesdetinete. Hic ergo tumor,ii,quum iam dc-
ceirentabillispartibus,qux tumcre & inflammari iimul incepcrunt, adhuc
oras vlceris occupet,periculu eil,ne non glutinetur.Ratio in aperto efl:,ii quis
ftatuat glutinationcm a natura vulncrats parus prouenire,qu^ iiquidem tu-
more atquc milammatione vexetur, minus probe idi perficiet, quod fui mu-
neriseil.
D E VL C E RIB V S. zi
I ncris eft. Nonprius ergo lentanda glutinatio e.ft, quim ore vlceris a tumore^
inflammatione,& omni denique vitio liberenrur.
^ /^ Vibulcunqi cadentibus.,vel alio pado qiix iuxta plagam funt deterun- c^*=y^v J^*^^^u
„ v_4Aur,coIliduntur,intumentqi,& quum fuppurant^pus ex tumore ad vlcus "^-f 'J*^/'^ i^^fcs^
" transfunditur, vbi h^c exigere cataplafma videantur, ipfi vlceri ne impona- ^^^^<f-
>> tur,red partibus qu;E luxta funt,vt pus euadat,& quce dura funt,emolliantur.
Siue de induftria,quod ea,quce ad arrem maxime perrinent^fsepius reuoca-
re m memoriam expediat,j[iue quod libru neque correxerit, neq-, perpolierit,
idem prorfus iterat,atqi in prioribus habitu eft,id,quum a nobis abunde fueric
I o explanatu,nihil eft, quod in eo diutius immoremur, tantum illud admonebi-
mus,quod,c]uauis cataplafma non debeat plagce oris fuperdari,quum pus mo"
uetur,ne ipfum recineat:eft tamen vbi debet,quum fcilicet earum inflamatio-
nem difcutere,aut lenire confert,quod clarius in fequetibus demonftrabitur.
» T") Olliquam moUita funt, & infiamatio coquieuit,repellere oportet que abf- ^^/^^ .i.*»w'/4.
» 1 cefTerunt^per fpongiasadflridlas vinculo , quod a parte fana incipiat, & "^y c i^^c^-^^^-T^
•> paulum porrigatur:fuper ipongias ite foha multa inducerer fl quid autem re- '^ "' ''^'^'^*^-^ ■
« pelli ncqueat,in caufa efl; caro humida,quam detrahere necefle efl:.
Quum tumor fuppurauit,& per plagam pus effluxit , relinquitur flnusille,
quo continebatur.Hic quum cauus fit,partes non fe contingunt, fed fuperio-
z o res ab inferionbu s recedunt. Qu^s autem fic abfcefTerint, vrgeri debent, ita vt
cum alijs iungatur:h£ereant,& vel per fe,va fint,defendutur. Igitur fi vlcus purum fit,pr^-
fidia,quae ad mflammatione dantur,leniora eflTc aebent,cuiufmodi funt , qu^
nunc fubijciuntur. Lenticula enim nec nimis calefacit,nec nimis refrigerat,vt
qus mediam naturam habeat,fed ficcat,&: valencer adftringit,quam Galenus
^c HIPPOCRATES
in quinto coiumccano,!!! fexiam c
vkeribus mflammans,quum ob adftrmgedi vim, inflammationem coerceat,
reprimatq-„&,vbi neceflfe fit^humorem mfidentem concoquat,& in pus con-
uertat : intenditur proprietas repellendi: £ ex vmo inferueat,quum accipien-
dum fit aufteru,qua!e lam fajpius didum eft- quod enim aut tenue efl:,& acre,
aut nmiis acerbum,quum dolorem afFerat,vitadum eft: mifcet aute modicum
olei,vt ex ommbus inixtura fiat^qu^E commode illinatur,& pofllt etiam mol-
lire.Neque oleum fufpedum cflTc nobis debet, qimm & modicum accipiatur,
& ad vlcus detur, quod lam purum eft:tunc vero timendum efTet, vbi vei co-
pio{c adhiberetur,vel vlcus fordidum cflfet . Coftat autem, quum non fit mo- lo
uendum pus, hcere non folum partes, qucC iuxta funt, fed piag^E quoque oras
ciufmodi cataplafmate fouere.Secus accidit,vbi debet pus euadereitunc enim
prscipit. vt ab oris reducatur.Foha fentis caning, qu(g inferbuerint ex aqua &
contnta diligenter fuennt, inflammationi iimiliter aduerfantur,quum ipfam
cohibcant,finnt aute ex codura mollia magis. Superdatur iinteum oleo ac yi-
no madens,quod ad leniendum doiorem valet,& humorem concurretem in-
hibendum.Sed quod nos vertimus,[linteoio contegatur] Hippocrates fcribit
[oSiviou us-oTuWl quod videtur fignificare linteolum potius fubijciendu efte ca-
iaplafmati,quam fuperdandum,quum uwo fub notet:fed res aiiter habet: nam
ratio didat cataplafmalinteo madente contcgendu t&^ ne ilie humor ad nu- ^o
dum vlcus pertmeat,fed per cataplafma mediii temperctur. Idem quoque vo-
iuit,vbi fuper vlcus fradum quid,aut luxatum eiTet^antea enim medicamen-
tum inijcit,dein humorem adhibet,quo madefiat.Praeterea fi verbum fpede-
mus,nonnuquam vfurpari in hanc fententiam inueniemus . Nam & apud ia-
tinos fub,quod u^o grasco verbo refpondet,nonnunquam fimiiiter accipitur.
Sit autcm linteum tenue,ne onerc premat : purum,vt facilius humore admit-
lat.hoc fupra etiam oftendimus,quum hntci puri mentionem fecit. Qus po-
ftrcmo appofuit medicamenta,glutinant & adftrmgunt , quamobrem mcri-
to ait illis vtendum efte,quum neceiTe eft,oras vlceris cotrahere,hoc eft,quum
vkus pui-um eft, ac fine inflammatione, nec impleri poftulat, fiquidem tunc 3 ©
ad glutinantia veniendum : \\xc autem valcnter ficcant , atque adftringunt
cuiufmodi funt, folia fentis caninse , qu£ fi co modo, quo lenticula parentur,
hoc cft,fi coquantur ex vino nigro auftcro,robuftiora fient,& plag(^ oras ag-
«■iutinabunt . lcnticuiam cnim fupra ex vino incoxit:fed modicum olei adic-
cit,quod nunc vitare coniienit,vtpote glutinandis vlceribus, vt fi quid aliud,
mcommodum.Iungit inter fc nafturtium,hni femen,ac vinum:puto aute in-
tellexiire nafturtij foiia viridia.Sic enim Icniter mordent,ahoquin adurunt,fi
arida fumantur,ficut etiam femen viridc.Igitur nafturtium,fi vino nigro au-
ftcro,& hni fcmine temperctur,ficcare quidcmpoteft,non tamen vehemetcr
caiefacerettotaquc h^c mixtura mediocriter vlcera glutinat:ma|is autcm na- 40
tura caiidioribus atqj humidioribus aptatur,quam qu^ antepofita eft, Quod
tcruo adi jcitur , ex viticis foiijs cnidis , lini fru<fiu, alumine melino ex aceto
madefadis vtrouis fuperiore eificacius eft, & ad eos pertinet , qui natura fic-
ciores funt ac duriorcs.Melinum autem alumen,quod in Melo infula fit, qusc
Coo proxima eft,fecundum ./Egyptium vahdiiTimum eft, id aute in fequen-
libus f^ix^oL vocauit.
Vuaaiba
D E V L C E R I B V S. zy
I -1 /Va alba immatura in vafe ex rubro xre contuditur, colataque interdiu in /
" V foleponitur,no(fiafummouetur,neroremadefiat:interdiuafIidueagita-- ^^^^ ^"^'^'^"-^'^
" tur,vt xqualiter ficcefcat,& plurimum ex sre contrahat.Hadenus aute m fo- ^^^'-^^^ ^-^^t-
j- ." le contineda t^^^i mellis crafTitudinem habeat, deinde in ollam (eneam con-
" ijcienda,in quam demittitur mel quamoptimum &vinuni dulce,ex quo prius
^ refina terebinthina infcrbuerit , dum mellis codi modo mdurefcat: cjua dein-
- deproieda vinumin oUam infunditurrmaxima portio fit vuce acerb^ , tum
^ Vini,deindc mellis.
Pr^ftantiilimum efl hoc medicametum,vbi glutinare opus efl, quum va-
i-o lenter admodum {iccti atque adftnngat,ita vt vua acerba, ii per fe accipiatur,
prxparata m vafe ex rubro 2re,& in lole arefa<9:a,cicatricem quoqi valeat in-
ducere,fed remittitur v\s eius adiedo tam vino dulci, cjuam melle, quauis hoc
detergendi quoque facultatem habeat, qu:E glutinationi ofFicit, fuperatur ta-
men ab aHorum mixtura. re£na terebmthina ficca. efl, & modice adflringit.
Vniuerfa igitur confedio iiccando, & adftringendomaximeidonea efl. A.s
rubrumfumit,quod potcntius efl:. Mel autem quale optimum fit Galenus f^-
penumero declarauit:debet enimpurum efTe^atq; omnino fine fordibus,peI-
lucidum,flauum,boni odoris,guflupauIuIumacre, fed fuauifTimu, coh^rens,
ita,vt fi attollatur, continuum deHuat. Eafdem fere notas licet ex Hippocrate
z o coIIigerc,qui tunc mulfam incoquendam t^t ait, quiim mel vitiofum fit, hoc
eft fbrdidum,nigrum,mah odoris: quare fi contrariorum contraria funt cofe-
quentia,id bonum effe dicemus,quod contrarias coditiones hahet,cuiufinodi
eiliquodex Galenoprobauimus.
" N/l "^^^^^ !^^"^ fta(fte,aut certe quam optima bene coteritur,diluiturque ex
" 1 Vleode vino,quodpauIatiminiHIacur,dein.perfeinvinoincoquicurarqi r/
< ■" agitatur,vbiadiuiiamcrafritudinemperuenifle videatur, infuccu vu*e acer^. ■s*-**' VZ^us-^f^ ci^»
" bs comjcitur , & nitrum quam optimum fridum paulatim cummedicameto x^ L.c^r/ja, .
» mifcetur, tum floris sris minor modus quam nitri,qu2 vbi inter fe mixta fue^
- rmt, non minusquam triduiim feruere oportet fub ficulneis Iignis, quo minus
50 vrantur,vel ad prunas,ne frigantur:cun<aa autem ha:c, qu^ adijciuntuE-,aqua;
" fintexpercia,quumquemixturah^c illinitur, vlcera nemadefiant . Eaautem
" vntor tam ad diuturna vlcera,quam ad recentia:pra£terea ad cutem,qus glan-
» dem tegit,ad vlcera capitis atque auris.
Gompofitio hiEc,quum ex varijs facultatibus coniliet, illis annumerari po-
tefl,qur£ gr3£ce ^oAi^^gHjot vocantur: videtur autem idonea detergendo, gluti-
nando,ac cicatrice inducendo,priefertim inpartibus iiccioribus, quandoqui-
dem ex quibus ea fit, valeter omnia ficcare pofTunt, quamobrem vlceribus ca-
pitis,auris,& cutis,qu;£ glandem tegit magnopere accommodantar:ille enim
partes remedia exigut valentifTima. Quid quod curatio,quam ipfe tradidit 1 n
40 hbro de vulneribus capitis(tefl:e GaIeno)longp {iccior eft,quam qu^ hic pro-
ditur ad reliqua vlcera? Quo patet Hippocratem loci ratione habuiffe, q.uum
medicamentum vahdius proponens ad ficciores partes lubeac adhiberi.Myr-
rha quidem calida efl,& in fecudo ordine exiccancium,ac vulnera capitis co-
mode glutinat.Nitrum tenuium partium efl,tofl;um prsfertim^ica vt prungu-
nem moueat,& no mediocnter vlcera detergit. Flos ^ris non iblum deterge-
do efl,fed quam candem vim habeat,quam £es vftum, valec quoque ad cica- -
tricem dmis corporibus inducendam . Ex quibus eUci potefl medicamentum
zS HI P P O C R A T E S
varios efFe<9:us praeiflare, & vehemens eiTetmuko autem acrius efTer, nifi vino i
eode leniretur,hoc eft,dulci;id enim fupra adhibuerat. Non immerito autem
dixit,tum recenti vlceri,tum diuturno aptari,quum hoc cicatricem, illud glu-
tinationem defiderct: vtrunque medicamento polito perficitur.
* A yl Edicamentum aliudad eadem vlcera , habet fel bubulum aridum, mel
i) " i V iquamoptimum,vinumalbuminquolotiramenta inferbuerint, thuris,
^ e^/^^ vt^''*^ ,. myrrh2,croci,flonsxris,{ingulorumponderaparia.exliquidismaximapor-
" tio fit vini,deinde mellis,minima vero feHis. Ahud,Vinu accipit,mellis cedri- ^ '/
^ m paulum:& ex aridis,florem 9ris,myrrham,malicorium £ccum. Aliud,Flo-
» ns aeris dimidmm, myrrhx duabus partibus amplius,croci tatum, vtmyrrhae i&
>' triplu iit,cum exigua mellisportione ex vino incoquutur. Ahud, Thuris pars
» vna,gall£ tantundem,crocipartes tres,vnumquodque aridum per fe contun-
" ditur,dein mifcentur atque in fble admodum ardente per tres dies terutur, &,
" donec glutinofa fiant,vu<e acerbas fuccus inilillatur: dein cx vino auflero, ni-
" gro,odorato paulatim perfufa madefiunt.
Aliquot fubijcit medicameta,quorum multiplex vfusijfdem vlceribus ac^.
commodatur,recentibus fcilicez ac vetuilis,& ijs quce verfantur in capite, au-
re,& cute,qu:E glandem tegit:omniaautem robuila funt, a4 det-ergendum ac
glutmandum valent,&: cicatricem inducunt: id quod perfpicuum erit, ii iin-
gula ieorfum intueamur. Pnmaitaqj confe61:io fel bubulumhabet,quod de- ^-o
tergendo & iiccado idoneum eit^priefertim vbi aridum eil;quod ii taurmum
accipiatur,acrius eil,quum erodere etiam poiric.Si qua vero eil: fellis bubuli a-
crimonia,vmo aiboienitur,quodfngidumeil:. Melitemad detergedum va-
ict,cuius calor remittitur a vino, in quo inferbuerint ramenta Ioti,arboris Cci-
licet,qux Galenus modo ex vino,mod6 ex aqua, prout res exigit, incoda ad
adflrmgendu approbat.Thus leniteriiccat &detergit.MyrrhiE facukaspau-
16 fupra di<aa eh. Crocus,quamuis calefaciat,magis tamen iiccat , ac paululum
etiam adilringit & concoquit.FIos ^ris detergit,qucE omnia,ii dihgeter ^ili-
memus, iudicabimus medicamenti vfimi efficaciorem eiTc ad detergendum,
deinde ad glutinandum^poiiremo ad cicatricem faciendam,pr^fertim in ijs, 5 ©
qui molliores funt. Contra quod fequitur medicamentum vlceribus, qu^ vel
cicatricem deiiderant, vel gIutinationem,in dunori corpore magis idoneum
cfl,quam ijs,qux fordida funt,& purgari dcbent.Coponitur enim ex adilrin-
gentibus magis quam ex detergenribus; habet autem florem xns, myrrham,
maliconum. Ahorum proprietas iam expo£ta eil. Malicorium aute valentem
ficcandi atque adilringendi facultatcm habet,fcd validum cil, antequam fic-
cefcar,quod tempus exiguum eik, poilea vcro quum inarcfcit,fimul iniirmms
rcdditur: farius crgo eil,vbi licet^id accipere,quod nodum aruit : incoqui au-
tem ex vino dcbet auftcro, quod neq; rccens iit,ncque vetuilum, qu^ omnia
Galcnus prodidit in quarto de compofitione mcdicametorum gencrarim ad 4°
morbo5 atrincnrium;nunc autcm ab Hippocratc cum vino fimiliter mifcctur,
quod itidem auilcrii accipiedum efl:. Adijcit mclhs ccdrini exiguam partem:
intclligmius autcm mcl ccdrinu illud , quod roris modo deilillat, & in mon^
te Libano(vtinquit Galenus m terrio dc ahmcntorum facultatc)colligitur ex
fohjs arborum,vbi quum cedrus frequcntiflima fit, ex hac potiflimiim accipi
verifimilc efl.Hoc igitur Hippocrates vocat mel cedrinum,nifi fortaiTc fi di-
<:as,duo ab Hippocratc diuerfa intelligi,fcihcet mel & cedrinum hquore,hoc
ciljccdri
D E VL C E R I B V S. z^
1 eft^cedn Iachrymam,quod mihi non probatur, quum nimis calida fit & ficca,
atque habitus tenmoris,ita vt carne exedat. Adde quod Hippocrates no con-
iungeret ea verba fimul [mel cedrinu]. Idem fere pr^ftat, quod proxime fub-
ijcitur ex flore seris, myrra, croco, & melle : fed minus adilringit , quum non
habeat mahcorium. Quod poftremo adfcnbitur,longe magis cicatric.e mdu-
. cit,quum ex galla etiam componatur, & vua acerba, qu^ valentilTime Hccanc
&adftrmgunt. . ^
» A Lmd, Radices ihcis ex vino dulci odorato inferuent, atque vbi rede ha- " ^ ^
■7-^- » /v bere videntur,vinum transfunditur,cuius du^ partes fumuntur cum vna /;.
lo amurc^,quam maxime aquas expertis. hxc deinde fub ieniore igne, ne vran- v'-:«W^ ^^
" tur,incoquutur,mouenturq;, dum ad iuftam crailitudine peruenerint. Ahud, "^^ . /'^ ^7.
" Reliqua funt eadem,fed pro vino fumitur acetum album quam acerrimum,in ^ "^^ ^"^
» quodconijciturlanaadmodumfuccida,tumamurcainfunditur, mifceturque''^ ^'^ '^"
» fuccus caprifici,alumen melinum,nitrum,flos ^ris: vtrunque autem vftum ad-
" hibcndum. Medicamentum hoc ad purganda vlcera ^rseftantius efl:,quam
» quod proxime pofitum efl, quamuis id non minorem liccandi vim habeat.
Valenter vtraque compofitio ficcat, fed qucE prius confcribitur,minus de-
tergit,quam altera.IIex ad glutinanda vlcera pertinet,eftqi adilringendi pro-
prietate prasftantior quercu. Idem facit vinum,in quo radices ilicis buUierint,
s,o donec eai-um vim contraxiiTe videatur. Amurca ficcat magis quam calefacit,
quanquam non mediocriter calida fit,terrenam item naturam habet.quocirca
duriora corpora glutinat, reliqua exafperat, quampbre, fi vna pars huius cum
duabus eius vini iungatur, fiet mcdicamentum, quod valde ficcarepoterit,^:
glutinare.Altera compofitio fimiliter amurcahabet,& '^icis radices,que non
amphus in vino,fed m acri aceto incoquuntur, quod quum tenuionbus parti-
bus c6cineatur,ad altiora penetrat,&: aha., cjuibus cum mifcetur, fecum ducit. *
Lana, quam in acetum conijcit, maxime iuccida,hoc efl:, qu^ plurimum for-
dis habeat(quam oefipondicunt)digerendo & concoquendo efi:. Caprificus
tantam detergedi vim habet,vt etiam erodat, quemadmodum nitrum,& flos
30 ^ris,quanquam horum acrimonia vftione remittitur.Alumenadftringit: to-
tius igitur facultas ficcare & detergere poteft atque adftringere.
- A Liud,Lanainminimaaqu£eportione iaceat,cuideinde tertia pars vini
^ » /V.adijciatur,incoquanturque donec iuftam craflitudinem habeant,fub hoc
» celerrime recentia vlcera fuppurant.
Inordinate medicameta h^c adfcribit,quiim modo detergetia,modo glu-
tinantia,aut cicatricem inducentia referat; interim quae multiplice vfum pr^-
ftant,dein ad eadem reuertatur.Id igitur,de quo nunc tra<9:at,receti vlcere ait
pus maturare. Quado vero eius vfus requiratur,in prionbus docuit,quum,vbi
caro colhdatur, pus moueri iufijit.Lana quidem fuccida fit,qualem adhibet in
40 quarto de articulis: vinum vero non amplius aufteru,fed aliud ex his,qu^ ca-
hdiora funt, vt ex lana & vino ea reddatur mixtura, qu:E pus concitet . quod
faciet in recenti vlcere magis: quoniam diutinum,quum caro iam induruerit,
fi pus mouendum fit,multo eflicaciora poftulat.
- A Liud, Infpergatur arum ficcum,& cortex viridis ficus cum fucco ex vino
-?*- »/ltritusiIhnatur,velfinevinohicperfecummellc.
Quod nunc proponittir,& propter arura,& propter ficus ac mel detergere
manifeftum eft.
30 H I P P O C R A T E S
ALiud,Loti ramentaexacetoalboincoquito,in quod amurcam deinde i y
conijcito,& ferum picis crudum, tum inungito, inftillato, ac deuincito,
" vcl aceto abluens,vino madentem fpongiam fupenmponito.
Medicamenta qu^ fuppurationem prohibent,ficcandi vim habent,& fta-
timcruentis vulnenbusimjciuntur,quodpr2clarein fuperioribus expofuit.
Huiufmodi er<^o voluithoc eife , quod ex aceto albo in quo ioti ramenta bul-
liennt,amurca & fero picis componitur. Acetum cnim,(|uod per fe ficcat, ad-
ftnn<^ere etia non mediocriter poterit,ac repellere, fi loti ramenta incoda ha-
beat . AmurciE proprictatem lam narrauimus . Pix calefacit, iiccat, & modi-
ce ctiam deterg;it,eius ferum conftat ex partibus tenuioribus, atque ea de cau- lo
fa ad recetia vulnera in tertio libro de fraduris, & quarto de articulis ab Hip-
pocrate adhibetur. Addit idem perfici,hoc eft,fuppuratione prohiberi,fi ace-
to abluatur, dcin fpongia vino mades fuperdetur: vbi enim linteo vel fpongia
plagam deterferis, fi aceto abluas,& fpongia alliges exprefTam ex vmo nigro
auftero,hoc enim maxime idoncum eft, efficies nc vlcus vllo modo fuppuret.
ALiud, Plumbumcontritum cum fpodio cyprio tcnuiilimo infpergatur, -j .
tum ioti fcobes, fquama ceris, alumen , chalcitis cum ^re vel feorfum, Sc
- lunda item cum loti fcobe. Ahoquin fi opus fit aridis,hcec vtiliter infpergun-
■' tur:tum fpodium illyricum contritum cum fcobe:pra£terca ipfa fcobes per fe,
'> flos argcnti per fe item q, tenuiilimus:ad ha:c ariflolochia rafa & bcne cotrita. 2. Q
Qua; nunc perfequitur plagam glutinant,&: fimiliter prohibent,ne fuppu-
rcLPrincipio enim afpergit plumbum contritum cum fpodio cyprio : pluin-
bum quidem reprimit,nec paritur citari pus . Spodium ficcum eft, & adflnn-
git,quo vtitur Galenus ad oculos, id quod etiam teilatur fe vidifTe in Cypro
decidere,quum fiebat pompholigo. Ideo autem Cyprium ab Hippocrate fu-
initur,quia prasftantiffimum efl,quemadmodum & ^s:rcgionem vero nomi-
nat,vt optimum notct,id fi non cn:,ahud fumemus fimile,vt docemur a Gale-
no de corio -^gyptfo,quo vtitur Hippocrates ad extendedum crus fradum.
Loti fcobes ad idem valet,quanquam imbecillior efl. Squama a;ris non modo
fuppurationem prohibct,quum nccandi & adfinngedi facultatem habeat, vt 3 o
ca:ter:£ fquam^,fed carnem quoquc abfumit,quamobrem vel alijs temperan-
da efl: veUl pcr fe admouetur, duris corporibus parce infpergenda,non fecus
qiiam myfi & chalcitis,qua:cicatriceminducunt:& mfileuiterinfpcrgantur,
carnem detrahunt. Alumen vero adeo adflrmgit^vt ab ea proprietate suttth^Us
apud Griecos fibi nomen inu^ncrit. JEs &c chalcitis adflnngunt,& eo nomi-
ne fieri pus prohibet,quibus prceflat vti vikis atque eIotis,vt mitiora fiant. Ex
eo autem medicamento,quod fubijcitur,infcriptuin ad vulnera cruenta colh-
gere hcet,hxc etiam ex vmo diluenda efTe^quod fimiliter eorum acrimoniam
icnit:pr2efcrtim fi id fuerit,quale f^pius iam oflenfum efl:. Quod ad Ipodium
Illyricum,ipfe quide fcripfit tk tWv^iaTt^i^ccnfco legedum aute,quod Hermo- 4^^
lao Barbaro probatur,Aaa;gjari<Pi: nam quum anrca laudauerit fpodiu cyprium,
non eft quod adijciat IIIyricum,red magis verifimile efl intelligendu effe laii-
rioticum , efl enim laurion telle Paufania locus in Attica,vbi erant argeti fo-
din^eJn hac igitur oratione duplex fpodiu habetur,vnum cypriu ex £ere,alte-
rum laurioticum ex arg^nto,quod knius efl & infirmius, ac moUioribus cor- ^
poribus accomrriodatur . Flprem argenti nonnulli pro fpuma accipiunt. Ari-
ftolochia,hoc cfl,radix eius rafa flccando efl, & calefaciendo:detergit etiam»
fed
DEVLCERIBVS. 31
I fed minus romnda qiiam longa : nunc quum non detergere velft , fed prohi-
bere pus/atius eft,rotudam inteliig ere. Ponitur autem ariftolochia in nume-
ro herbarum,qujc mahgnis vlceribus aptantur.
« A Liud,quod cruentis vulneribus inijcitur. Myrrha,thus,gaIIa,asrugo, flos
« /x £Eris vflus,alumen ^gyptium vftum,oenanthe,oefipus,plubi recremen-
» tum,fingulapari ponderemixta ex vino diluuntur. Ahus eiFedus per eadem.
^ Acetum album quam acerrimum,mel,alume ^gyptium,nitrum cjuam opti-
^ mum leuiter fridum^felhs paulum £mul incoquito.hoc medicamentum car-
« nem fupercrefcentem dctrahit,cauatque fine marfu.Ahud,Herbaqu£e mmu-
10 ta folia habet,cui nomen eft parthenium mmuti folij, qux cutis glandem te-
» gentis fhymia aufert:tum alumen chalcitis, & mehas cruda,elaterium contri-'
« tum aridum in{pergitur,&: malicorium contritum fimilitcr andum.
Quxnam fit proprietas glutinantium medicamentorum (grsce tmiM di-
cuntur)latein fuperioribus demonftrauimus . cruentis enim vulneribus pro-
tinus inijciuntur:quamobrem vehementer ficcent,& adflrmgant necefTe efl,
cuiufmodi funtca,quce in fecundo de compofitione medicamentorum gene-
ratim ad morbos attmentium a Galeno exponuntur. Tale efl,quod nuc Hip-
pocrates tradidit : fi qua enim accipiat non ita ficca atque adflringentia , per
h2C,exuperans aliorum vis remittitur. Adiungit aliam mixturam,qu^ ex ijf-
io dem fere conflat, quas ad fuppurationem prohibendam, & ad glutinandum
prodidit,quia tamen alio modo mixtafunt, & fellis ahquid habent, alium ef-
fedum pri^ftanttita enim detergunt, vt carnera fupercrefcenrem confumanty
atque vlcus cauum reddant, quod tamen fine morfu faciunt,quum & nitrum.
fridum fit,& feliis no multum accipiant .• Alumen autem credibile efl vri dc-
bere,vt infra ad eudem efFe<^um docebit^quoniam ahoquin nimium adflrin-
o-it^qux vis itavfi:ioneleuatur,vtvflum carnem facile pofTit exedere, {Tc-
quc ad eum vfum a noflri feculi chirurgis frequentatur . Quod fequitur me-
dicamentum non modo adftringit ,fed increfcentem quoque carnem confu-
mit,& vlcus excauat.Parthenium ehgit minuti foIij:quum aliud fit, quod fo-
50 lia habet latiora,quod & arthemifia vocatur:id aute, de quo agit , fanare thy-
mium fcribit-.efl:autem thymium,quum fuper corpus quiddam, <^uafi verru-
culaeininet ad cutem tenue,fupra Iatius,fubdurum,& in fummo perafperum,
fdque fummum colorem floris thy mi repr^fentat, vnde ei nomen efl, ibique
facile finditur & cruetatur^pefTimum autem in obfcoenis efl. id ergo,quod eft
in cute , quce glandem tegit^poflulat qu^ valenter ficcet: quamobrem,fi par-
thenium fanare hoc valet,necefre efl,priEfl:anter ficcet. Adijcit alumen, chal-
citidem,& meliada. Intelligit autem Galenus meliada,id quod ex Melo infu-
la afFertur,feu alumen fit,feu chalcitis : nam h^c quoque audore Theophra^ .
floex Melo optima fertur : meminit etiam fupra aIuminismelini.,lTjOcIoco
40 igitur aut duo accipiemus,fcilicet alumen 6z chalcitidem mehnam, vel vnum
duntaxat(vt placuit Hermolao Barbaro)fciIicet alumen, quod chalcitis dici-
tur,quia fit ex lapide & melias,quia ex Melo infula optimu fertur, quam f?n- .
tentiam confirmat Hippocrates in fequentibus, quum dicit svttth^h k ■^(tKKirn,
Refpcrgitur igitur alumen contritum,eIaterium,& mahcorium,qua2 compo-
fitio,lice^^dflnngat,carnem modice etiam exedit,atque vlcus finuat.
I Axime implet vlcera caua,vbi pura funt, herba, cui nomen efl lagopy-
Irosiefl autem,<juum inarefcit,furfuri fimihs,folia habet inftar olese, k6.
:M.
31 HIPPOCRATES
- longiora: & marrubij folium cum oleo . Aliud. Ficiiicc^ parsinteriorpin- i
>' guis mellisque fimilis quam maxime arida,acju2 parces du^, lini feminis non
» admodum cofti ac bene concritipars vna.
Vc nullum deiideretur medicamenci genus , quod ad vlcera pcrrineac ,
ea eciam cradic,qu:2 carnem alunc. Reuocare igicur in memoriam conuenic^
cpx ficeorum nacura,cjuibus vlccra impleancunconftac auce h^c fordem abf-
tergere,& humorem iiccare,acque ica impedimenca collere,qu^ carnem crea-
n a nacura non patiebancur. Nam,& fi vlcuspurum fic, affidue camen necef-
fario,& madec,& aliquid fordis concrahic,quum fanguis m carnem de^enc-
rac.quamobrem,vccaroincrefcac,modice ficcancibus ac decergencibus" eil lo
opus. Ponicigicurprincipioherbam,quam \ccyci>7rv^oy appellac, qu^ ( vc Her-
molauscenfcc)eacil,qu^dicicur a Galeno M.YJ^f^ hacicaficcac, vciiuen-
cem aluum fupprimac, ob quam propriecace apciifima eil, vbi puro vlcere m-
crefcere carnem oporcecMarrubium quidem valencius eil,quam vc finac car-
nem produci,quum eius materiam abfumac: fed frangicur adiedo oleo^quod
nimis lene eil,qu6d ve per fe vlcus fordidum reddic, ac fi lungacur acrion me-
dicamenco , adeo ipfum lenic , vc ad implendum vlcus accommodecur, quod
euenic arugini aens,qua Galenus iungit cum cerato Iiquido,duodccimpartes
huius,dccimam tcrtiam illius accipiens:interdum tamen paujo plus ^ru^yinis,
interdumpaulo minusimmifcet,prout requirit natura sgrotantis : ergo^ficut zo
^rugo ad carnem producendam cum cera & oleo mifcetur , ita & marrubij
foha, qua vehementiora funt,nec iien carnem iinunt : ii oleo temperentur,
vbi caroproducenda iif,maxime apcantur. Addedum autem modo plus olei,
modo minus,prout qui curatur,robuili funt, aut natura molliores. Aliud me-
dicamentum accipit iicum ficcam, qux aliquanto minus quam mel deter<^ir
& quia quam ficciiTima fumitur , modice ficcarc poteil , ac propterc^ ad p?o-
ducedam carnem pertmet. Lmi femen,fi toilum admoueatur, moderate itcm
liccat,atquc hoc nomine ipfum quoque ad rem facic. Addic aquam, qu^ qui^
demaliena cil,& a Galenoinemplalln compofitionc reijcitur . nec eil quod
cadicaslinifemcn,& iicum iiccamtcmpcran,quadoquidemhorum vis me- 30
diocritate non cxupcrat: yercor magis ne locus iit mendofus: pr^fercim quia
ficiponduspr:£cenjc,quodaqu:E&lmipropofuerac.
" A \'"^'^/'"'^^""'^^"?^"^^^"^"^^H"m,fia.fuccus.Tum iicusficca,
« i I chamcElcpn niger, fcl bubulum aridum, c^ccra cadem . Arida ver6 na- 7.
.. Iturtium cocricum crudum,irio,pari pondere mifccntur:item iicus ficc^,par-
» tcs dua^,lmi fcminis tantundcm cx fucco £cus. Vbi autem alicmus talis me-
. dicamcnti vfus requiritur^annus aceto madens fupenmponitur,dein fuper-
. mieaafpongiapauIoaraiusalhgatur.Quod fi,qu^ luxti funt,iniIammacio-.
« ne teneantur, lilimto quodcunque opportunum vidcbitur
Que hacoracione reccnfcncur medicamenca,quum decergere valecer pof- 40
hnc pernncncadvk^^^ ™ficcarU
tZ^tr^'''""''^^^^^^ admodiceiiccandumac decergcndum
vaIct:fcdmixcacumflorc^ns&fucco iicus,qu^non mcdiocncer cxedunc
cadem iurmr.id eil, fuccum iJcus, quo arida h^c excipiacur, veluriqua. pro
Ximepropofuic.QuodfubijcicuraSducil,&puIuispJrfe,n;q3
cxcipicur;
D E VL C ERIB VS. 35
I cxdpicur ; habet enf m nafturcfum contrfmm & irfonem , quas pari ponderc
mifcentur.Nailurcmm aere eft,& fimiliter irio,^uod egv^/xop gr^ce appellacur,
cui Galenus eandem,quam nafturtio, vim tribuic,qu6ve vtitur ad vlccra,qua£
2gre cicatrice recipiuntrfed hxc mixcura non xqae vehemens eft,atqi ea,qu9
bubulum fel vel ^ris ilorem habet.Quod fe<juicur,nifi ex fucco ficus diluerc-
tur,nullam exedendi vim haberet.Timet aute,ne fub propofitis medicamen-
tis mflammatio excitetur,quam prohibet fuperinijciens pannos fi|«j^f,hoc eft,
aceto madetesmam & 6m^s eos appellare folet,quos vino madefacicSic igitur
locum ab inflamatione defendic, pannum aceco madencem imponic, & fuper
10 fpongiam inijcic: Galenus veroin curacione vlceris maligni,quum acna me-
dicamenca induceret,Iinteum ficcu admouit,dein fpongiam aqua madetem,
feu vino,quod fimiliter repellit-.quamuis acetu valenuus ficcet,ex <juo expref-
fam fpongiam fuperdarnuflTit Heraclides^quum vlcera exedentibus curaren-
tur, fed quia ne fic quidc inhibere interdum licet, quo minus infiammatio in
adiundispartibus fubfequatur, pr^cipit,vt tunc id medicametum illmamus,
quod opporcunu efle videacur.Docec auce Galenus ad huc vfum,emplaftrum
diachalciceos^dilucu ex oleo adftringece,vcpuca myrcino. Addic etiam vincu-
ium,quo inflamacione reprimic:circundari enim binas fafcias iubec eo modo,
quOrecuIicHippocraces in primo de fraduris^vc vcrinqi humores ad fuperiore
ro acqi mferiorem membri parcem repellacur. Id cocingic, quum prior fafcia fur-
fum fercur,alcera deorfum primo,dein furfum reuerfa eade regione,quaprior,
finitur: has auce refoluere cercio quoqj die couenit,& eo tepore intueri proxi-
maspartes,videreqjnumfnfiamationevexetur,&c6modapr?fidiaadhibere.
-^ " C ^ ^^^^^ Iiquido vti,caricum medicamentu inungito, acq-, ad eandem ratio-
> ■ " v3 nem,qua pnus fcriptu eft,aIIigato:componitur aute ex veratro nigro,fan-
~ daracha,fquama,pIumbo eloto abunde, fulphure, auripigmeto,cathandibus,
- quibus mter fcmixtis , vbicunque opus fuent, vtitor ex cedrino olco dilutis:
~ dein vbi fatis diu illitum medicamentu manferit/ummoueto : & arum codu
-^ contufum inijcito,veI andum contntum ac melle exceptum. at fi carico opus
3 o fit ando,ab his abftmebis.Proficit aute aridum ex folo veratro & fandaracha.
Adfcnbit deinde aliam mixturam ad carnem exedendam,quam Cancon
appeIlat.DifFeruntautem phancon & cancon, hoc fiquidem componitur ab
Hippocratc,iIIud fimplex eft.Cancon igitur & liquidum & andum, vtruque
valencer carnem decrahic : quare,vbi fiue q, pucns,fiue g, callofa fic,abfumere
hanc oponeac,cxpedicifirimu eft. Veracru enim callum detrahic,& prsfercfm
nigrum,quod nunc accepit,qu6d ve^audore GaIeno)calidius eft.Sandaracha
non modo detergit,fed etiam adunt.Squama,fciiicet ^ris, ea enim efficacior
eft,& magis frequentata,carne fimiliter abfumit.Sulphur extrahedi ac deter-
gendi vim habet,ita vt vim ad hanc mixtura conferat. Aunpigmctum, quod
40 grazce k^micli^ dicitur,adurit:fcnbitauteatcicomoreHippocratesie^ivi)c5prQ
%i|tvtx5 Canthandes exulcerare nemo dubitat.Plumbuelotum,quod,vt mc-
tallfcafoIent,antea^vrendu exiftimo,aIiorum acnmoniam paulu remittit;h^c
inter fe mixta Ii^uatur cednno oIeo,hoc eft,cedn Iachryma,qu? fimiliter car-
nc cofumit. Quum fatis carnis fub hoc medicamento abfumptu cfle videacur,
rcmouendu eft : dein, quia detra<aa caro in faniem ac fordem couerfa eft,pur-
gandum vIcus:quod fien iubet aro ime.ao vel incoao & cotufo,vcI andoco-
mto ac melle cxcepto. Scd caricu etiam inducere aridum licct, tuncq; aro vti
34 HIP.POCRATES
- non oponet: quia fi aridum derur, puluis qui carnem abiumet : plagam quo- r
« que purgabit, & faniem detrahec . Conftat autem aridum caricon ex folo vc-
» ratro & fanckracha,quorum vires fatis funt in fuperioribus expofii^.
» A Liudliquidu,herbacuiusfoHa,arinaturahabent,fedalbafuntaclanugi- ^
„ /\neobdua:a,& magnicudme ^squant folioruheder^E. h^c inqua herba ex ' ^
» vino iUinitur,aut quod crunco ilicis inhsret^ex vino cocentur atqi imponitur.
Liquidum medicamencum, quod apponitur,vtrunque repellendi vim ha-
bec. proximeauccmfubijcicurexedentibus,vtquam h:£c^.concitant inflam-
macionem,eo coercere poifimus.Herba,quam defcribic,no alia eft,quam tuf-
filago, quie grxce ^V".» appellatur: nam h^c & ari naturam habet, quamuis lo
paulo imbecilhor fit, & folia magnitudims hederse alba,ac lanugine obdu-
da : eadem ad luxata & vlcerata fimul ex vino nigro auftero diluta adhibuit,
vt inflammationem rcpeileret. viridem vero accipienda efTe ita manifeftum
cft,vt expofitionem non defideret. Quod vero trunco ilicis inhsret^mufcum
intelligo,grcece jS^i/op appelIatur,quod & vimadfl:ringedihabet,&; frigidum
eft,quamuis non multum a media temperatione recedat.
ALiud.fuccus vu;£ acerbe,acctum quam acerrimum,flos ^ns,nitrum,fuc- y
cus caprifici. In fuccum vero vuae acerbae alumenquoque conijcito bene
•' contritum, & in vafe ex rubro aere in fole dimoueto,atq; vbi fatis habere craf-
" iitudinisiudices,demico. 2,0
Conftac medicamecum hoc pr^ftanceradmodumiiccarc,fed,quumpar-
cim acecum , vuam acerbam,& alumen accipiar,qu^ valde repellunc:parcim
florem a;ris,nicrum,& iuccumcaprifici,qu^ decergere validiiTime poiFunc.-
mcertum eft, quorfum id cradac,nifi forcaiTedixerisadea vlcera percinerc, -
qux fordida funt,&; fimul inflammacione periclicancur.
» A Rida h^c exedunc. Veracrum nigrum quam opcime tritum aipcrgitur,
.. j[\ donec humidi aliquid fe oftedat atque exefi: vmcitur autem eodem mo- ^
« do,quo emplaftra . Aliud fimile, Salis grana q ficciflima paris magnitudinis,
" non vall:a in ollam vel ;eneam,vel fidilem nouam conijciuntur,& fuper falem
" mellis quam optimi cancum infunditur,quatum coniedes eile duplu falis.poft 3 o
" hxc olla fuper prunas imponitur, contmeturq-„dum totum id vratur:tum vl-
" cere pnus fpongia deterfo ac purgato,vt fupra oftenfum efi;,alligatur ac paulo
" etiam ardius. pofl:ridie qua nonvideatur admiiTummedicametuminipergi-
" cur,copreirumque deuincicur: vbi fubcrahere id voIueris,calido aceco perfunr
" dico,donec abducacunac rurfus eadem facito,fi opus eil:,{pongia detergens. .
Praster Caricon,quod fupra ad carnem exedendam pofuic,alia fubdic,qua:
eundein vfum pricftanc , quanquam quod nos inceprecamur exedunt, gr^cc
legicur ivau/xa,quod verbum( vc alias oKenfum efi:)glucinacia nocac^qu^ cruen-
tis vulneribus protinus inijciucur,fed locus eil proculdubio mendofus: cacurh
cnim abfunt h^c ab his,qu^ crueca vulnera glucinanc,vc nihil illis magis pof- 40
ficeiTecontrariurfiquidem exedunt & excauar,quamobrem vt/xo/;*£va pocius le-
gcndu,hoc eft,vorancia & exedentia.eiufmodi enim func,qu^ nunc prodidic, "
quam iencencia comprobat,quod ipfe de vfu vcracn fubdic,his verbis. pa? «v rt
t5 vyf inln Ksu- vtjuo^iv».] hoc elt,donec humidi aliquid fe oftendac acque cxefi.]
ficut enim,quum de medicameci e£Fed:u Ioquitur,habet viixo^iva: ica,quum in- '
fcriptionc apponit,cr.edibilc eft,no fevaa/*3t,fed vt^V^va^id eft,exedentia legendu
eifeztum ab vno vcrbo labi ad alceru facile cft.Veratru nigrum (vt antc oftcn-
fumeft)
DEVLCERIBVS. 35
I fnm eft) carncm abfumitanrpergitur autem in puluerem redadu,& quoad
carnis aliqmdliquauerit^infperfum relinquitur,deinde fummouetur: acque,
vbi non facis carnis abfumpferit, iterum inducitur,quod Hippocrates m le-
queti medicameto prrecepit. Vincitur aute eo modo,quo emplailra,hoc elr,
-fuperinijcitur pannus miiltiplex,aut madens fpongia ardius alligatunquod
paulo fupra iuifit, quijm de exedentibus loqucretur. cofilmm enim eo dire-
xit,vt inflammationem,quse tunc fuperuenire folet, coerceret. Quod fit ex
faie & melle vftis valet fimiliter ad abfumendam carnem.iuiTit autem vt eo-
dem modo,fcilicet,pano madete & fpongia fupcrdatis vinciretur, fed pau-
1 o 16 ardius , quo magis impeliatur eius wis^ hoc , quia segre fubtrahitur, aceto
calido perfudicur, vt id omne,quod inhcelit,abducatur:qu6d fi vltra exede-
re neceflarium {it,idem adhibet,fed ante fpongia plaga detergit,vt id omne
fordis ac faniei*, quod iam contradum eft,adimatur : alioquin exedi caro no
pofTet^qu^ non medicamento, fcd fanic proxima contmgeretur.
^, A Liud aridum mordes ad humida ac putria.Infpergatur myfi in tenuif-
^ ^ - „ jTX fimum pollinem redadum, vel flos xiis non cx toto contricus . Aliud ^^uU^^^^Lk»^^ ,
„ aridum iimiliter mordes, vlcere per fpongiam deterfo lana admod um fuc- ^-^^ .
« cida m tefta vtitor,teda admota dum tota coburatur, haec bene contrita re-
„ fpergatur , atque eadem ratione alligctur • Aliud aridum ad eadem vlcera:
2, o chamsieon niger,alumen cx fucco ficus dilutu: dilui autem debet vilum,&;
» cum anchufa mifceri . Infpergacur item anagallis, alumen .^^gyptium, or- . .
„ chomenium.
Qux carnem cxedunt, tam illi aptantur , qu£ in vlceribus fupercrefcic,
ouam ilii,quas,qu6d putris ac hebcs fit,dctrahenda eft. Huius generis com-
piares facultatcs pofuit. Sed quid efl,quod hic adiungit[mordens,]quod in
fupenoribus non fecerat? an quia h^c magis fenfum mordentium excitet?
Myfl,quumieuiterfuperdatur,cicatricemmducit:ide (teile Galeno) fi co-
piofius afpergatur,detrahit carnem. Lana vero fuccida vfta, maxime dige-
rens , iicciiTima ac tenuiorum partium redditur & acris , ita vt carnem ce-
50 lerrime hquet . Vtcndi modum docuit Galenus , qui hac ollam noaam im-
plet,atque opercuio tegit muicis foraminibus diilindo.Ex anchufa ver6 fu-
mendam radicem cxiilimo,acque eius pr£Efertim,qu£e onoclia & aicibiadia
nuncupatur, qu^ eiEcacius quam alia iiccat & detergit . Idem prisilat ana-
gallis. Sed orchomemon, quod pofl:rem6 pofuit,vix animo cocipitur, quid
libi veiit.Theophrail:us quidem quarto libro de hiiloria |)lantarum, memi-
nit lacus orchomenij, vbi muitas fieri arbores humiies aftirmat . idem lacus
tam ab Ariiloteie,quam a Strabone Copais nominatur:m eo Piinius copio-
fe nafci adarcam fcribit,quam veriiimile eil nunc Hippocratem inieliigere,
fiquidem vchemens eil & acris.
40 A I^ vlcera,qu^excduntur:alumen&^gypciumvilum&:melinum: ^ c^e^JcW^c^
>f '■ * /iLfed antemtrum vfi:um infricetur, & fpongia detergatur. tum chalcitis,
» alumen vilum : vratur autem,dum candens fiat.
Vicera,qu^ exeduntur , quaiia qSc diximus herpetes , & phagcd^Euas,
Hippocrates appeilare folet vo/xa?. Hxc quum putri carne contincantur, re-
quirunt valida pr£efidia,quibus id omne, quod putrc eil , ficcetur ac detra ^
hatur. Ad hxc percinent permulta ex his,qu^ hadenus enarrata funt. & in-
c ij :
3^ HIPPOCRATES
fuperquodhicpomturcx alumine^gypno vfto & melma : mtro autem i
tE-anteabcumvolmt,vtputnsca^^^
roftea fa Ls abfumatur. Idem proficit chaicitis , fiue fit fpecies ahiminis,
?v Xe"^^^ inteUigamus metalhcum ahud per fe,
Hpropne chalcitis nommatur, h.c autem lemter infperfa, cicatricem
inducit : fed fi copiofe imponatur, carnem detrahit, quod Galenus ait, non
modo chalcitidi,fed myfi etiam accidere. • r rr j «,
. A D vlceradiutina,mprioripartexruris,quxfangumefuffundum^^^^ .^ ^ ■
» Am2refcunt,flos fertulx campan^ coteritur, & melle exceptus ilhnitur,
Vlcera tunc diuturna fiunt, quum vel homo aliena vidus ratione vtitur, i o
/1 la^^/^y velvlcerata pars lam vitium contraxit , & fuccos recipit aliunde fiuentes:
^/^ Lile autemadcrura concurrunt,quuminferiorafint, & ab ahjs partibus
'^ depcndeant,Quod potifFimum mcidit, fi vlcerato crure ambuietur aut te-
tui ,quod cauit in prmcipio Iibri, ne fieret.Hac igitur de caufa diutina vlce-
ra ciurum, fmguine impl£tur , qm fponte alioqum ad inferiores partes de-
fcendit ; nierelcunt autem , quod ilie partis vitio corrumpatur . Eiufmodi
autem reddi vicera crumm paifim videmus, in quo cafii detergere partim,
partimconcoquereaut difcutere, vitiofum fangumemexpedit,qu^ com-
Jnode eificit propofita compofitio : mel fiquidem detergendo eit : tios ler- ^^
rula^campana; &concoqucrepotefi:&digerere. r ^^
^n.^^^^- " A Dneruosprarcifosalhgareoportetagreitismyrtiradicemcontufam,
y " ii & pcr cribrum traicda, oleo refpcriam,vel herbam qumqucfolium ai^ ^ ^.
" bum,ac lanugine obdudum^quod magis procerum eft,qmgrumquinque- /
" folium, contentur hcc, atquc oleo dilutum alligatur,ac tertio die reioluitur.
Pcr ea conuenit neruorum vulneribus mederi, quae valenter quidem fic-
cant,fed citraomnem morfum . id facit puluis myrti agreilis , qui, etfi vah-
damViccandi vim habeat,quum oleo temperetur, aiferre mordentium fen-
fum non potefi: . Eadem eil ratio quinquefohj : id autem quod defcnbitur
albumdifi-ert a nigro,qu6dmagis attollatur a terra . Rueilius hocid ciie
exilliimat, quod vulgo tormentrHam vocant, quanuis hxc foha feptem ha- 3 o
beat, non quinque.
MEdicamenta lenia,qu^ & decoras cicatrices inducunt, hyeme autem
ma^isadmouenda funt,quam cefiiatc . Scilla; interior pars ^glutinofa
„ contundimr: aut picea cum adipe fuilla. recenti,oiei |>aululum, refinre fimi-
^ " htcr ac ceruifa;: tum adeps anfenna & fuiila recens, fcills atquc olei exigua
'^'^ef ■ '' ^^^^ ^^^ albiifima : adeps recens curata. Aut fcilIa,oleum album,&: /j- ^
„ refinsE paulum. Cera,adeps fiiilla reces ac vetus, oleum,a;rugo ^ris,fcilla &
„ refina: accipiatur autem dimidio minus recentis adipis,quam vetuila:: alio-
„ rum vero quantum opportunum videbitur. Adeps recens Iiquari debet, &:
„ in alteram oilam tranfmitti, cui adijcicndum efl,plumbi recrementum dili- 40
„ o-entcr contritum,& per cribrum traiedum. ferucat autem ac primo dimo-
„ ueatur: tum vfque eo incoquatur, dum extrada inde gutta indurefcat : dein
„ remota olla omnia transfundantur pr^ter id, quod fubfidet m fpeciem la-
„ pidis, quod refina adieda dimouendum efi:, & vbi detrahitur ab igne cum
« exigua cednni olci parte mifcendum. Cunda autem lenia, qus refinam ac-
„ cipiunt^neceiTe eil,quum ab igne recipiuntur, dum adhuc cahda funt, ad-
D E V L C E R I B V S. 57
I iiinda refina agitentur. Aliud, Adeps fuilla vctus cera, atque oleum : arida
„ vero,ioti fcobis partes du£e,thuris pars vna,tantunde adipis recentis. Aliud,
„ Adepsfuilla vetuita duntaxat,&cumhac caprina recens,qu^ cxemptis
,. membranulis curetur, &in mmmias partes teratur , vei bene contunda-
„ tur. intundiitem debet oleum & plumbi recrementum infpergi cumdi-
« midio minori portione loti fcobis. Aliud, adeps caprma, fpodium, clialci-
« tis,cyaneus,oIeum.
Antea edjxit,ne lenia medicamenta, cuiufmodi oleum eft, cera, adeps,
& reiina vlceribus imponerentur, nili iam ad fanitatem intenderent.quor-
lo fumvero tuncdari debeant,nunc exponit,quum his ad faciendam pul-
chram cxcatricem vtitur : fepius enim euenit , vt ha^c craiTa iiat, vcl fcabra
callofa & afpera , ita vt locum turpem exhibcat,quod malumper eafum-
mouet,qurE tum difcutiant, tum relaxent, moUiant, ac detergant,quem ef-
fedum prsftant eius generis medicamenta . Moilit quidem adcps,ii recens
accipiatur, fi vetus,magis difcutit. Casterum fuilia adeps fngidior eil : an-
lenna tenuiores partcs habet , & altius penetrat : capnnacalore prarilat & "
ficcitatc : oleum limiliter quum recens eft , magis moliit : quum ysuis dif~"
cutit, & djutiirna vlcera ad cicatricem perducit , cuius rei non modo Gale-
nus,fed Archigcnes quoqi audor eil, qui diuturna vlcera vetuflilTimo oleo
zo adcicatncemperducebat.PiceamoIht& concoquit, fimiliter reiina tere-
binthina videlicet,cju£E pra^flantifllma efl: fcilla molht ac difcutit: ccra me-
diamnaturam habet, & nihil prscipuum efficit,alicjuam tamencxmel-
le digercndi vim retinet: quod ii abluatur ita vt alba fit,tantum viribus de-
trahetur, quanrum albedinis comparabiair : cerufTa &: lenire & refrigerarc
potefl:. Non multum difTimile efl plumbi recrementum,quum fimile fitar-
gcnti fpumiE,iiIo interpofito difcriminc , quod crafTius efl & frigidius:
ipodium & loti fcobes rcprimunt , quibus vtitur mixtis, vt vim caprincC
adipisremittat. Chalcitis(vtpauIo fupradidum eft) ficopiofeinijciatur,
vrit:aliocjuin valet ad cicatricem inducendam.Cyaneus,lapis videhcet,tan-
50 cam detergendi facultatem habet , vt carnempofrit detrahere, cjubdfacic
ctiam alcyonium, quod fortafTe pro cy aneo legendum fuit . Hxc de fimpli-
cibus,ex quibus propofit^E mixturce fiunt.hcet autem ex his colligere,qucm
vfum,qu^quc confedio pr^flet, &quando rcde admoueatur.
A D V S T A.
« T Licis radices tcneras incoquito, quarum corticcm, fi maxime.crafTus fit,
« 1 & virrdis,in minutas partes incidito,ac vmum album infandico, dein ai
» lcnem igne mcoquito, dum fatis habere crafTitudmis videatur, vt^iilmi pof-
-f. 40 fii:-'Iicetautcmeodcmmodo aquam infundere. Ahud,quod non mordet.
» Vetus adeps fuilla per fe fupra liquetur per radicem fcill^ diuifam,fuperin-
« ledam^atq-, alhgatam. poflndielocusmadefiat.AdepsfuiIIa vctusliquetur,
» mifceaturque cum cera, oleo, thure, loti fcobe,ac rubrica ,acque ea mlxtura
- inungatur. Vtiliter etiam alhgantur ari folia impofita ex vino atque oleo
« dccoda. Aliud^Poflquam receti adipe fuilia munxcris afphodeli radices cx
Cllj
38 HIPPOCRATES
- vino contritas mollita%ue,illinito. Aliud,SmlIam adipem vetuftara cum rc- z
- fma ac bitummc mifceto, & Imteolo cxcipito,tum igne calefacicns induci-
» to ac deuincito. / l t
Aduflorum nuc remcdia perfequitur,quos appeliat Tn>§iKccvs>i}.eo vocabulo
Galenus illos etia notari ait,qui aqua^calida vruntur,ita vt quacun(|idc cau^
&c quauis re quis aduratur 7ru^'jtau?of vocctur.Si quis autem vfum eorum, qux
Hippocratesprodidit,comprchcnderc diligcnter -voluerit,curatioms ratio-
nem inueftigct,quam praecipue mali conditio indicat.Conftat igirur in his,
qu;£ aduruntur,foIui quod folidum,continuum,&: pcrpetuum erat,&: idcir-
co ficri vlcus,quod in caufa cft,quamobrem in hoc opere,quod de vlceribus i o
cil^inferantur. Sedextravlcus eft ctiam calor pr^tcr naturam,qucm adufta
particula contrahit; hic autem infiammationem & dolorem concitat ac pu-
ilulas,quibus augetur vlcus. NeceiTe cft itaque initio calorem hunc rcftin-
guere,&: nc inflammatio fupcrueniat,neve puftul^ oriantur, vti repellenti-
bus: quo fado,quum nulla adhuc fufpicio reftet, ad vlceris curationem ve-
nicndum pcr ea,qu<j ficcent ac detergat,neque vllum morfum inferant,non
calefaciat non refrigeret. vlcus enim cauum reftat,quod impleri debet,qua-
doquidcm crufta ipfa rcfoluitur,cmoriturqi omnc id,quod aduftum cftipo-
ftulat ergo qax carncm alant, quum fere purum lit,nec per ea,qu2 valentcr
dctcrgant,purgari delideret. abunde enim eft modice dctergetia,ac citra o- 2, ©
rancm morfum iiccantia adhibcre , qu^ no folum ad producendam carncm
confcrent, {ed ctiam ad refoiuendam cruftam,quam deciderc neceire eft, &
quum cmortua iit, feparari ab ca parte, quiE viuit. fit autem hoc eo celerius,
quo produ<3:a caro celerius fubit,& cruftam cxpellit,qu6 vc ccierius fuccrcfcit
quod aduftum eft.Nam (vt oftefum eft in libro de vulneribus capitis)quod
cmoritur,feiugitur ab eo quod viuit,quia ftccaturthumidum enim eft,quod
viuit. crufta igitur citius cadct, £ dentur mcdicamenta,qu2e ftcccnt: nam fic
partim cxpclletur a carne,qu:E crcabitur:partim per fc rccedct cxiccata.C^-
teru abftinerc ab acribus ac mordentibus oportct,& mitiora induccre,quod
Hippocrates alibi quoquc tcftatur. Vlccrata cnim & frada lenibus medica- 3 o
mcntis nutrienda inquit, non fccus atque adufta. Sub acribus vcrcndum cft,
nc locus ob prccedentcm affcdum cxafperetur.Hsc ratio curandi,quam rei
natura demonftrauit , cx Galeno etiam colhgitur , qui Samiam vel Chiam
teiTam ex pofca vcl aceto non ita acri dilutam intcr initia adhibet : ad quem
vfum probat , & ouum,vel totum vel album duntaxat lana cxceptum atquc
impofitum:probat item diachalciteos ex accto liquatum, quamuis hac con-
tcdionem,quum varias faculratcs habeat,non folum inter initia , fed pcr
vniuerfam curationem efTc vtilem doceat : at quum puftulx non amplius ti-
mentur,ficcandum cfTe ait , & fine morfu,frigore,vcI calore detergendum:
quo tempore eande terram imponi iubet, non tame ex aceto vt antea,quum 40
ncqj repellere veht,neque calore cxtinguerc. His ita coftitutis apparct idem
fuifTe Hippocratis cofilium,quum primo teneram ilicis radicem ex vino al-
bo, vel aqua incodam tradat,quc£ refrigerare potcft ac repcUere: dcin com-
plura medicamenta perfequatur,qux detergunt ac ficcant fine morfu,cuius
fciquam maxime nccefTaris nos c6monefacit,quum dixit[quod non mor-
detjncqi
^jV
D E VLC E RIB V S. 19
1 dct] neque obftat,quod cx fimplicibus, qu^ fumuntur, nonnulla calidiora-
fint & mordeant: fran^it enim.eorura acrimoniam adipe admixta. iliud ve-.
ro meminifrc oportet Tquod Hippocratcs plures adfcribit copofitiones, cum-
vtvbiquepr2ftofitcjuovtamur,tumvtidcIigi poftit , quod cuique naturx
conuemaf.nam vt eodem fpeaent, alia tamen vehementiora funt,aha i?nbe-
ciIhora,atqi hsc teneris corponbus accomodantur, illa durioribus. Facile au--
lem compofitionis cfFcdum intelligcs, fi vimfimplicium attendas,quam ma-
ximaexparteindicauimus:ncqueenimomniavbiqueincuIcanda funt.
Bi vlcusin dorfo, fiue ex idu,fiue alioquin oriatur , fcillam coqucre o- ^^ ^^ ,/ ^j/^
portet,& contritam ac lintcolo illitam deuincire: dem caprinam adipem
« & fuilIamrecentem,fpodium,oIeum,acthusinungere.
Quia dorfum ficcum eft, & continetur neruis plurimis , qui fenfus acrio-
ris funt,quacunque de caula vulneretur, ficciora medicamcnta exigit , & quac
dolorem non mfcrant : igitur,quum fcilla impofita fuit, fi quid exafperatum
eft,lenitur aItcromedicamento,quodficcandi ctiam facultatcmhabct. /j ^ /
a. ■pvEdumtumorcsfiuefponte,fiuealioquinoriantur, fi & ipfi & inflamma- , -f^^UL*^ -h^^^ri
»1 nonihiifubcatapIafinatcdefidat,tumvbifuperpartefana.fpongiam,auc /
- lanam,aut quid aliud dcuinxeris,fi tumor atque inflamatio reucrtatur,a vcnis
» proucnit,qucE fanguincm fundunt, vbi collifum in caufa non fit . eadcm ra-
1 o tio cft,quum id quauis alia partc corporis accidit.
Non folum vlcerum,quae aliunde proucniunt, curationem ponit, fed co-
rum quoquc qus a medico fiunt . Eius generis funt , qu.^e in tumoris ac vari-
cis fedione a chirurgo accipi ncceffe eft , tum qua; fiunt in cucurbitula dcfi-
^cnda , & m fanguinis detradione. ha;ccmnia in fine huius Iibri exequitur.
Tumoris a.ucem & varicis curaiio aho nomine eaam viceribus inferitur,quo-
niam vbi hxc iuxta fint, fanefccrc plagam non finunt . Dc huiufmodi autem
afredibus fupra etiam tradauit. Tumor ergo propofitis medicamentis inter-
dum non cedit,fed manus opcram dcfidcrat, qaam niic adfcribit,vbi no tan-
tijm perfcquicur tumorcs,qui vlceribus fuperueniunt, fed illos, qui fponte ci-
3otra omnem vlceris occafionemnafcuntur,qaijmijfdem prsfidijs tollantur.
Primo autem caufam indicat, cur neque tumor ncque infiammatio a catapla-
fmatc remittantur, cur itcm redeant,quum antea decefTcrint; proptcrea quod
fpongia feu lana, feu quid aliud , puta duplex aut tripiex pannus fuper fana
partefuerit alhgatum. Conftatcnim, vbitumoradmembricxtremitatcm fe
recipiat,fi quid ad fuperiprcm partem, qu^ fana eft,vinciatur, repelli humo-
res ita, vt vltra ad imum locum non confluant : pr^fertim vbi quod imponi-
tur pofca vel liquore aliquo ex reprimentibus madeat.Quod fi tumor atqi in-
fiammatio, vbi hac via defcderint , reuertantur , caufatur venas fanguinem
fundentcs ; hinc enim efEcitur,vt quijm iam hi^c deftitcrint,rcuertatur:quum
40 adfunt, nihil cataplafmaci cedant: fucci enim, qui afTiduea venis eunt,rurfus
ineadcmparte recipiuntur:adeo ,.vt fi quid matcrias a medicamento difcu-
tiatur,alia protinus in eius iocum concicecur. Requirit igitur caufam,vt cura-
di ratione inucmat,hanc cfTc credit fanguinis fiuxu,nifi vbi colhfum fit,quQ-
niam,&; fi venas nihil fanguinis fundanc, caro vbi collifa eft , tumorem aiquc
inflammationem mouct,nifi vercacur in pus & cabefcac, qucmadmodu in fu-
perioribus cnarrauit. Vcru quia non folum pedibus, in quibus id frequcntifH-
c luj
40 HIPPOCRATES
mumeft:fcdalijs quoqucpambus poteft tumor atque mflammatio eodem i
modo fupcmemre, idcirco fubdit, [eadem ratio eft^quum id quams alia partc
corporisaccidit]adeandememmcaufamrefertur. n ■ r "
- p Ed mittcrc fangumem oportet potiffimum ex vems , vnde protimt, Ii co-
P " ^ fpicu:^ fmt: alioqmn fcalpello tumor alte exafpcrandus eft,ac plunmis lo-
. 7^^ oMfhf^^^ —^l Q^ aaendum eft, quodcunquc almd fcalpello exafperetur. debet au- _
i tf i:^^c^£u. „ cem fcrramentum quam acutiiTimum efTe, ac tcnmfnmum. Detrado fangui- f is
^ ^ » ne per fpecillum comprimito, leniter tamcn nc locus coIlidatur:tum acri acc-
» to perfundito, nem partibus fcalpello exafperatis, concreti fangmnis aliqmd
"relinquatur,mijcit6que medicamentum , quod cruentis vulnenbus accom- lo
- modetur,fuperque lanam mollem ac bene carpta deuinciens, vino atque oleo
" refpergens.Subiimisautem habendus cft locus, qm expertus fcalpellum fuit,
" ac iTiimme deucxus : nequc vllo modo madefaciendus eft . Ad h^c, inediam
» imperarc conuemt,& aquam potm pr^ftare. Vmculo refoluto,fi locus inflam-
- mationc teneatur,cataplafma imponendum eft cx vitice ac hm femine. fed i\
" exulceratus fit,& fiftulas contraxerit,figuram mtueri debes,dein C2tera,vt rcs
» poftulat curare. r j-
Quum tumori cataplafmata non proficiunt, caufam adimcre conatur, eam
mhil aliud efTcdemonftramt^quam fanguinem cffiifum a venis. ideo,aut vc-
nam fecat,vnde fluit eiufmodi fanguis : aut fi non appareat, tumorem ipfum t o
fcalpcllo crcbris locis incidit, vt fanguis educatur,qui fub cataplafmate difcu-
ci non potuit,ncquc vltra tumor excitetur. Quod pr^ccptum rationi minimc
confencaneum videtur ; fcalpello enim attingi tumor non debet, nifijuppu-
rauerit,quum periculum fit,ne maiori impetu materia in afFedam fede erum-
pat,ficque tumor augeatur,quem iam oftendit eruptione fanguinis concitari.
Sedhmcinftanti:Efacileoccurrcmus,fieam cfTe Hippocratis mentem con-
ftituamus,vt fcalpellum opportunc vclit adhiberi:tunc autcm opportune ad-
hibetur, quum ante inutilcs fucci exhauriutur,vel detra<ao fangume, vel pur-
o-ato corpore per deiedionem feu vomitum,prout magis expedic.quod in fu-
perioribus dociiit, quum dc eryfipela loqueretur: quam fententiam compro- 3©
bat Galenus in quarto de compofitione medicametorum gcneradm ad mor-
bos atnnentiu,qui in eiufmodi tumore, ante fanguincm mitut, aut pmgario -
nc vtitur, dcin tranfit ad hanc zffedx parris curarionem: fic enim, quum cor-
pus purum fit,nullum manct periculum,ne admoto fcalpello fanguis amphus
irrumpat . atquc hoc tempore idonea deriuatio eft,quam in libro dc (uccis
7rcc^xfnu^il> appellat, cum vel aiFedapars,veI certe qu? proxima eft,aperimr,vt
i ' Galenus de fententia Hippocratis tradidit . quemadmodum ofFenfo oculo,
quum vcna qux in eius angulo, & in angina ea,qu£e fub lingua eft, inciditur,
vbiferramento attingerelaborantemparticuIamnonIicet.H^cfi inmemo-
riam redeant,patebit conftarifTime ac redc Hippocratem iuffifTe , vt vena fe- 4°
cctur,qu£ fanguincm fundit, atqj vbi h^ec non fe oftendat, incidatur tumor.
Conftituit enim materiam,qu2e lam recepta cft in Ytms^ iuxta tumorcm cx-
haurirc,nehicvltraoriatur aut incrcfcat:quamobrem aperire eas conuenit:
& vbi confpicu^ no fint,ipfum tumorem: quoniam fic id omnc euadet, quod
iuxta colledum erat , & cum corpus purum antea redditum fuerit , & erum-
perc humor defierit,nulla reftabit fufpicio, ne locus iterum (nccis confiucnti -
busdiftendanir.Prscipitautemvtferramentumtcnuiffimum fit& acurifli-
mum
D E V L C E a I B V S. 41
i mum, atque alte demittatur,id, quod crebris \ocis fieri voluit, vt fanguisille
vmucrius,non modo ex cute^fed ex aluoribus quoque partibus educatur, nc -
quc lata plaga fit, vt poftea non magno negocio fanetur . quod perpetuum
eflTeafirmat^quicquid fcalpeilo eadem caufa exafperetur, vt languis detraha-
tur.namalioqum,licet fcalpelium edam in fummampartem duntaxatde-
mittere: quod ipfefecit in fradura calcis , quum inflammationem timet: vbi
" cutem qu2 m calce eft , vt relaxetur , incidit , pluribus Imeis fcalpcllo m fu-
perficieduais & nonalte.Ergo quouesdemendi fanguinis caufahocprs-
fidium adhibetur^_altejcm^^ debet^/gpo d nonjnodoacci^
i o dit in tumore nunc propofito, qu i c ataplafmari non cedit, fed etiamjquum m-
t^eFmirial^eo augetur, vt nimis inflamr natam par tem diftendat , q uem Ga-.
le nus prg cepit creb_ris fedionibus incidi , qu ibusJuperansjnMgria alj^
part e pofl eteuaderc^otefi: eriam aucrtendi caufa pro ven^ fedione con-
feiapars^v^njslocis fcalpcllo cxaipcrari . Hxc quum incidunt , feruandura
cfi:,quod ab Hippocrate narratur,vt crebris locis atque alte ferramentum dc-
mittatur. Scdione adhibita,eandcm fcre plagas curarionem prodit,quam in-
fra,quum dc cucurbiiula agit, vt ibi eriam patebif.ne quid enim concrcti fan-
guinis relinquatur, locum ante ipccillo cxprimit ca moderationc, ne fuffim-
datur fanguinccollidaturquc:deinde aceto pcrfundit: quod poil eruptioncm
i o fanguinis ab ahqua partc difcuterc potcfl , h quid in ca rcrineatur . quamob-
rcm quiim aliquid cxciditur exofTe caluariaj inftillatur fupcrcercbri mcm-
brana:ad cundem vfum pofca a Galcno illis potui datur,qui cx pulmone fan^
guinem cxpuunt. pcrfufo aceto aliquod mcdicamcntum imponit cx ijs, quac
protinus crucnris vulncribus inijciuntur, cuiufmodi facultatcs abunde, fupra
mdicauit. Perpetuum autem eft,qu£Ecunqj parsaperiatur,prohibcrc,ncpofl-
quam id humoris dcmptum efI:,quod opus fuit, alius ad eam concurrat, quod
facile fit,quum eo partim iam flucre coeperit, partim dolorc concitetur:quura
nunquam vel fanguis,vcl ahus humor tam cxhauriatur,quin in corporc ctiara
puro matcria fuperfit,jquiE tunc ad eum jocumferatur : hoc ne incidat , cauet^
30 duplici via^rimo lanam fucci^^amlScnc car ptam ^nejcilicet t adu Igdat, oleo
aTvi noTefpcrf am alligat, qua & lenit ur dolor , Scconcurrens humor r epclli-
mrjadem vtitur"aEvIcerata fimul & luxata . /deinde mem bmmjta jcollocat,
"vt iuriiimf pc<SctTquodr enim incli natumefl ac deuexum ^ plurimum humo ;^
rjsK^ui patct.fV bique autem, quum membrum l^fum efl:,pr^cipit,vt fupe-
rius habeatur : non tamen multo , (ed paulo , vt ab ipfo in opere dc fra<9:uris
monemur, quoniam alioquin dolor, hc propterca inflammatio ficrct. tcrmi-
num pofuit Galenus , qui vbi timct cruptionem fanguinis ex ahquo mcm-
bro, haberi catcnus fubhme voluit,ne doleat . Edicit item, ne locus madcfiat,
vtpotcqui iam vlceratus efl:: vlceraautcm, vt principio demonflrauit , ma-
40 defacicnribusmagiskduntur.Abfl:inenriafimihtcr,&,aqu^ potionon aho
cuadunt, quam vt corpus exhauflum reddatur,ncque fucci in aflFedam fcdcm
crumpant : cataplafma vcro quod ad inflammationcm fubijcit ex vitice &
fcminchni,facultatcm habet difcutiendi, vtin fuperioribus narrauimus,vbi
mcdicamenta hasc accepit. Eil ctiam intcrdum,quum fub hac medicina pla-*
gs non fancfcunt , fed in fiilulas vertuntur : tunc autem fpcdranda figura eil,
vt apparcat fcilicer,red2 ne,an tortuofs fint, & in quam partcm indcre me-
dicamentum cxpediat:idque dandum, quod idoneum ciTe vidcatur, fcu glu-
i^ ylf.<»
4r HIPPOCRATES
tinare opus fit, feu carnc implere^aut cicatriccm inducere. i
VArix autem vbi in crure eft/eu euidens ilt/eu carne contincatur-.cras vc-
ro nigrefcit, defiderareque videtur fangumis detradione exhaiu-iri,iocus .^ 9 '
- fcalpcllo exafperan non debet : nam vbi id committitur, vlcera ob fluxum ex ' '
« vancepl^runqueamplianturrfcdipfe varixmultis locis pungendus eft, vbi
» opportunum exijftimetur.
Eadem ratione qua proxime egit de tumore, ad variccm nunc aggreditur:
Yterque enim,quum fcalpello curetur,ad vlcus fpedat^vterque item,quum fu-
per vlcus fuerit, niii prius dccefrerit, id fanari non permittit, eandemque exi-
git curationem,iiueperrcoriatur,fiue ad vlcus accefTeric , ac iiue in crureio
aut pede verfetur , m quibus frequentius incidere folet, iiue in quauis alia cor-
pons parte ; quamobrem qu:£ hic traditur medicina non modo ad varicem .
pcrtinet,qui vlceri iungitur,fed ad eum quoque,qui per fe eft.Eft autem varix
genus quoddam tumoris venamm, quum crafTo ac nigro fangume diftenc^
in toros afTurgunt, quod maxiine accidit in crunbus , ad qus folet eiufmodi
fanguis fua grauitate defcendcre,ac fuopte nutu ferri,deinde in teftibus,poft-
eainalijs partibus corporis . Occupat autemvarix modo lummam cutem^
ita vt euidens fit : modo altius defcendit , & fub carncm penetrat : crus vero
nigrumredditur,quumvarix(vt diximus)a nigro fanguine oriatur,vide-
turque exigere , vt ianguis ille detrahatur : quod monet Hippocrates nc fiat, xo
eo modo, quo fupra de tumore indicauit, hoc eft, nc fcalpello fatis altis pla-.
gis aperiatur, quia tunc fequitur , vt propter humorem , qui ex varice fertur,
vlcera ampiientur & magna iiant:fedpro fedionepra:cipit , vt pluribus locis .
pcrforetur,vtcunque opus fit,quo tempore fcilicet vel qua parte opportunum
videatur : fic enim effufo fanguine refidct vcna, & varix curatur . Antea ve-
ro purgandum efTe vniuerfum corpus, aut venam fecandam commune pras-
ceptum eft: & proprie ad hac rem fcribitur a Galeno in quarto Iibro de com-
pofitionc medicametorum generatim ad morbos attinentium, vbi varicibus
aha rationc medetur, quadoquidem cum his venam excidit, quod facit etiam
in operc de ratione curandi : diuifa enim cute, vena qu^ dilatata eft, duobus 5 o
locis pcr hamos prehenditur , & quod medium cft , id omne exciditur , cum
co tamen,vt laqueus vtrique varicis extremitati inijciatur ; quod Galenus iu-
bet, quum timet i^uxum fanguinis cx vena grandiori : iic enim nuHum peri-
cuIumreftat,nevaricefe6lo hominem perfufus fanguis exhauriat. H;£ccu- ;^:
randi via non folum a Galeno frequentatur, fed ab his , qui ante Galeni tera-- "^
pora fuerunt, vt patet ex Cornelio CeIfo,qui poft hanc chirurgiam imperat, . .
yt glutinantia fuperdentur.
» T rBicunque vena fecatur fanguinc detrado & habenula refoIuta,ii fangui^
j^;^vi ^ (U^\j non fupprimitur, mittatur ex contraria parfe^atque iluit , feu brachium c
ja^j^^^S ■ ^ iit,feu crus,vt retrocedat, iicque plus minus ve temporis i^ctvis. detineatur,at- 40
„ que ita aUigetur, ea animadueriione, nequid in fcdione cocreti fanguinis fu-
„ pcriit: tumduplcxpannus vinomadens imponatur^ 6^ fuper lana lota atquc
« oleo inunda. Nam fi vehemens fuerit fanguinis eruptio, fuppriraitur : quod
„ fi fanguis in fedionc cocrefcat,& ita inftammetur, fuppurare foIet.Eft autem
« mittedus,quum homo Hberaliter aut parcius pranfus fuerit, ae biberit,quum^
„ quc lcuitcr fiicrit calefa<^us,calidipre dic magis quam frigidiore.
Obfcruationes i
DE VLCERIBVS. 43
I Obfeniationes docec in fanguinfs miflionenecefranas:inprfmis autem
quo pado fuccurrere conueniat,quijm fanguinem fupprimere no poflumus.
Solemus enim , quiim tantum mifimus , quantum fatis efTe videatur : proti-
nus habenulam reibluere , qua membrum tres aut quatuor digitos fuper lo-
cum qui fecatur,alligauimus , tuncqi fanguis fupprimitur,nequc vltra fertur,
qtiod plasrunquc accidit : id fi minus contingat,docet quibus remedijs fifla-
tur. proximum autem cfl fanguinem mitterea contraria partc atque fiuit,
feu brachium fit,feu crus: retrocedit enim,quum alia parte prorumpens, alia
emittitur , definitque iluere qua volumus, alio dato itinerc,quod efl reme-
10 dium Hippocrati vfitatum, qui,quum menfiumprofiuuiumuflit,cucurbi-
tulam quoque ad mammas defigit.Hoc fequitur Galenus in quinto de ratio-
ne curandi, vbi non folum ad contrariam panem, fanguinis eruptionem at-
trahit,fed adproximam etiam dcriuat,<juamuis hoc videatur cum pr^cepto
Hippocratis pugnarc,qui materiam deriuari ad latus voluit,quum fluere de-
fijt:dum £[uit,trahi ad partcm contrariam. Atqui alia ratio cfl,quum fangms
ad aliquam partcm cocurrcns in ea rctinetur, atque inflammationem conci"
tat : alia quum eiFunditm", atque cxtra coipus fcrtur; in eo cafu,fi ad latus de-
tinctur , ob viciniam partis pcriculum efl , nc afFcdx fcdis inflammationem
augcat: in hoc quoniam extra fcrtur, & intcgra parte feda vena efl , nullum
io ciufmodi pcriculum impendct , licetque innocentcr perfufionem fanguinis
adproximampartemcuocare,nequehoc a fententia Hippocratis abhorret,
qui,quuminhbrodc {accis deriuari ad vicinam regioncm voluit humores,
qui lam fiucrc dcfliterunt,non potuit alios intclligcre. quam qui partcm ali-
quam diflendunt. nam quiprofufi funt,nihil aliud requirunt:fed neque etia
quum aucrtimus ad contraria, eadcm feruari prscepta dcbcnt, vbi matcria
in aliqua pane recipitur,atquc vbi efHmditur: de illa edixit in fexto dc mor-
bis vulgaribus, nc pcrfeueremus in pr^fidijs auertentibus, fed aliquo inter-
pofito fpacio eadcm iteremus , quandoquidcm natura non affidue cxpenir,
quod molcflum efl, nifi tanta etiam copia cogatur,vt ferri amplius non pof-
30 fit. ficuti ergo ex interuallo fucci anatura transfcruntur, ita ex intemallo a-
ucrtcndi funt.quod videmus Galenum in libris dc ratione curandi perpetuo
feruafre.At in fanguinisprofufione,quum affidue fluat^afiTidue in aucrtenti-
bus manendum,donec confiflat, ne fi ceffes^ homo cum fanguine exhauria-
tur.Sed fentio me longius lapfum, quam cxponentis partes poflularent , ve-
riim traxitprsceptionu confecutio: ad Hippocratcm igitur reuertar,qui vbi
fanguinem auertimus,iubct homincm iacerc: nam fi quiefcat, minuspericu-
lum efl:,ne fanguis iteru erumpat- debct autem ita detmeri modo breuius tc-
pus,mododiutiiis,proutprofufionis periculum leuius vel grauius impendet.
Vincire autem oportet ea obferuatione adhibita, ne quid concreti fanguinis
^o in fcdionc retincatur. putreff it enim in quacunquc parte extra venam fit, vt
ipfc &c alibi tcffcitur, & hic etiam fiibijcit, quamuis nonnulla interponat , fi
fanguisinquit infedione concrefcat , ficque inflammctur, fuppurarc folet.
Interponit autem fupcrimponcndum pannum duplicem ex vino madctcm,
& lanam olco inundam,fub quo afTcrit fanguinis curfum prohiberi:vinum
quidem,fi nigrum auflerum fumatur,qualeaccipi folet ab Hippocrate,com-
44 HIPPQCRATES
mode eam vfum pr^il:abit:lanam vero pato ea de caufa inundam fuperm- i
ijci^vt iocum protegat,& molims mfidat . Prascipit fecudo m fangumis de-
traaione,vt pranfo Iiommi mittatur , & qui biberit_. quod videtur Galem
pra;ceptis,&vfui medicorum pugnarc, cjui leiuno fangmnem detraliunt,
nefi homofatur fit, ven:^ , dum exinaniunrur,crudumaiimenrum attra-
hant.Verum (vt equidem fentio) inteiligere ita Hippocratem debemus, vc
nonprotmuslecundunfcibum & potionem mitti ianguinem iubeax,ied
co interpoiito fpacio, vi iam modicus ilie cibus,feu potio ingeila pene con-
codafit,quo fiec, vtquiim ven^ attraiient a ventricuio iuccum,ilie lam
pcne confedus iit : ficque dupiex penculum vitabicur,alterum ne crudo ah- lo
mento impieantur, aiterum ne tam cito fequatur animi defedio, qu^ ieqm
confucuit, quum a vcnis inanisventriculusfugicur:eaenim adionemor-
detur ac la:ditur,& animus continuo delicu . Sed rogec quis,quid Gaienus
mane intermiila hora poil fomnum venam fecat, neque hominem antea ci-
bo reficicautpotione,quod fimiliter a noilri fecuii medicis iien confue-
uit? Profedo nihil venic m mentem,-quo commodius difiolui quasilio pof-
fit, quamillud,quodlonge diuerfaerat vidus racio tempore Hippocratis
abea,qua liommes &tempore Galcni, & poilea vfilunt:cunc fiquidem
magis exercebantur, & parciores erant ac fobrij magis,quo iiebat,vcquuin
pndie,ficuti confucuerant,ccenati parciu.s eiTent^mane ventriculum ex toco i o
manem haberenc : prcefercim^quum calornaturalis ob exercicacionem po^
rencior fiercc, poffetque nedum parciorem ccenam , liberaiem etiam conii-
ccre. Veretur igiturHippocrates,ne,fifanguis ieiuno miccacur , venis fu-
oencibus , quum nihiim ventriculo contmeacur , animi defedio fuperue-
niat,qux non finat tantum fanguinis decrahi, quancum res poiLuiac: id au-
tem non fuit timendum Gaieno^qui ( vt fexcenties teilatur ) eo temporc
vixit , quo 6c homines lam defidia ac fegnitie pro exercitacione vceban -
tur:proabilinentia, ingluuie atqueebrietate/. neque enim quidquam fibi
temperabant, quodnunc fieri ctiam yjdcmus. Nullum enim fere tempus
cfc,quum m ventnculo non concmeacuraliquidfaltcm pituit^, quando- 3©
quidcm ita imbeciilus eil., vt non poifit peifedc concoqucre: prcccipue,
quum immodicum iic quod dcuoracur: acque liac de caufa debqc leiuno
nunc fecari vena; quum aiia iic racio vi6lus. Neque in hoc tantiim rece-
dcndum cil ab Hippocratis fenccntia, fed in aiijs etiam nonnuiiis,vc quiim
ad fraduram caicis dari veracrum incer iniciaiubec,quodGalenus aic fuo
tcmpore non licuiifc , quum crudiores Ciicci maxime redundarenc . Ter-
tium adfcribic pr^cepcum, vt ieuiter calefado homine, & die caiidiore ma-
gisquam frigidiore fmguis mittatur : intcrdum enim aperta vena non ita
continuo fluit, quod frigidior iit & craiHon quocirca ante modice caicfa-
ciendum cfl corpus , pr^fcrcimvbi fanguinem frigidum eife, & cralllim 4®
conijcimus . tunc enim (vcprodidic in quarto defatione vidusinmorbis
acutis) ad fomenta confugiendum : Galenus vero ante fomenta fndionem
adhibet : fic enim fanguis,qui coniiilit & immobihs eil,ica liquidus reddi-
mr,vt detrahi poifit: pertradari autem corpus voiuit eatenus,vc fanguis eac,
, nequc decciT?ri mcdicum,ii intcrdum non fcquaciu-,vt in attonitis : nam ii
& fomenta
D E VLCERIBVS. 45
I &fomenta,&:fria:iones diu admoueamus ktis detradum iri certu mejL.
pr gfertim,fi,quemadmodu mpr£cipit^caIj|iori^^
omd em mteDigendum eft , vEi cxpedareliceat . Nam aiioquin^i resacuta
i^r^~Zi^t^^^nc^^^^, ^i&rTe fang uinis miflion em ad calidio-
rem die voItJmus,homo~mte rim morbi ^rauitate dec edat , in^uocaju^prQ^
tmus ad ven^ iedtion em^v^icmus^iieq^oc HippocraFis pr^ceptum ob-
feruabimus, nili ^TbiUne pencuTo poflit id pr^fidium difierri , & calidior
dies expedari. ■ rr j- '
» A^ Vum admota cucurbimla eft , Ci vbi remouctur, fanguis eitunditur, Lf,hor^.
I o V^vel copiofe etiam,aut tenuis humor euadit, cito,antequam imjleatur, . jx^pi-'^ ^
» rurfus deiigenda eft , & quod fupereft extrahendum ; alioquin, quum fan-
- o-uis concretus in locis rciinquitur fcalpello exafperatis , viceril)us poftea
» inflammationem adiungit: omnia vero h^c aceto perfundere oportet,dein
» cauere, ne madefiant, neve homo in partem iaccat , quam fcalpelio attige-
" ris. Sed aliquod exhis medicamentis fupedmponendum eft, qu^ cruentis
» vulneribusprotinusinijciuntur. Quodu veladgenu,veimfracucurbituia
» admouerur,id fiat,quum homo fi:at,fifi:arepoteft.
Qu2 nunc fuliijcit prxcepta ad cucurbituiasattinent,iiequeab re (vt
fupra dictum eft) eiufmodi iocum,& eum,qui de veniE fedione eft,in hunc
zo Iibrum contulit, quando in vnoquoque prxfidio , fcalpelli opera vtendum
eft,& vulnus inferendum , ita vt quum vtraque via fanguis detrahitur , re-
ftet vkufculum , cuius curationem iure in hbro de vulneribus adfcribit:
pr;Eterquam quod aliquot cx afFedibus fupra enarratis hsc remedia ex-
peditiilima funt . re<3:e icaque hic tradidit , qua ratione debeant adhiberi.
Cucurbitula igitur, fi concifa ante fcalpelio cutis eft, eandem fere animad-
uerfionem exigit , quam non multo ante indicauit , quum de tumore egit,
quem iuifit fcalpello exafperari . eodem fpedat , cucurbitulam incifa cute
dengere,&fcaIpeIIoexafperare. Addequod quum admouetur cucurbitu-
la, de qua loquitur, cutis fcalpello exaiperatur, & rurfus,quum hoc fit , fere
5 o neceifaria cucurbitula eft,qu<e fanguinem extrahat, qui fponte non fatis cf-
funditur . Summa autem totius curationis prope in eo confiftit, vt cauea-
mus, ne fanguinis aliquid in ipfa fedione concrefcat , qui & augereplagam
polfit, & inilammationem aftcrre:iterum igitur cucurbitulam defigit , vt id
omne, fiue fanguinis,fiue tenuis humoris, quod plaga continetur, exima-
Tur, ad quem vfum ante detrado fanguine incifum tumorem leniter ipe-
ciliocomprimebat. Aceto autemtam hic quam ibi fedionem perfundit:
vtrobique item madcfacientia expcllit, & medicamentis vtitur,qu;£ cruen-
tis vulneribus protinus inijciuntur, vt violatam partem ab iniiammatione
tueatur , ob quam caufam fupra imperauit, vt fublimis haberetur,& mini-
40 me deuexa : nunc ob eandem cauet , ne homo iaceat in eam conuerfus .
Sed quorfum poftremo imperat , vt quum ad genu, vei infra cucurbitula
accommodatur, homo ftet , & in redo habitu detineatur? an eo, quia cu-
curbitula magis & minori cum moleftia tunc exhauriat partem , ad quam
datur: quam li homo aho modo figurctur,quum fic in fuo ftatu naturaii cu-
tis maneat, quse alioquin nimis extenditur, aut reiaxatur,ita vt vei nihii fe-
re per cucurbituiam euocctur , vel dolor intolerabiiis aiferatur? Adijcit [ii
4<S-
ftare poteft,] quoniam interdum vel propter corporis imbeallitatem, vel i
propter cruris aifedum detinerim eolhtu non porell . quod quum
accidit,eligendus ille Iiabitus eft,quem 'ruftinere valeat : nam vt
quimus(aiunt)quando vt volumus, non Iicet.
FINIS LIBRI DE VLCERIBVS
HIPPOCRATIS CVM EX-
POSITIONE VIDII.
' Hippocratcs dc fiftulis Vido Vi-
. DIO FLORENTINO LNTERPRETE, CVM
EIVSDEM VIDII COMMENTARIO.
Riuntur fiftul^ partim ex coIIifo,veI ex phymate, partim re-
migatione,vel equitado , <juum fanguis ad nates iuxta anum
cogitur.putrefcens enim eoufque exefl,<ju<e mollia funt,dum ^^^ ^J- pjT-'^ <■
phyma aperiatur, & vfque ad imum ani corrumpat : quado-
quide anus naturalitcr madet,& caro quse voratur,molIis eft.
s quod vbi accidit,oritur fiftula, & faniem fundit : inde etiam
« deie<9:io,fpiritus,& foetor no mediocris euadit. ex collifo autem nafcitur,cuni
- fub idu,cafu,vulnere,equitado, aut rcmigatione pars aliqua prope anum col-
» liditur . cogitur enim fanguis , & putrefcens fuppurat: ex fuppuratione vero
» id fequitur,<juod de phymatepropofitum eft.
Sme hic iiber coprchendatur fub infcriptione [de vlccribusjfiue propriarii
inucnerit [de fiflulis] fueritq; ab audore feiun<ftus, nihil intcreft^modo fcia-
mus fuifTc ab Hippocrate copofitum:quod pr^tcr alia multa teflimonio Pauli
-^ginetae conuincitur,qui,quum recenfet fedionem fiflul^ per linum, quam
io hic habemus,Hippocrati cam tribuit.Mitto Corneliu Cclfum,qui,vtalia co-
plura cx chirurgia Hippocratis tranfluht : ita cx hoc libro fiflulas curationem
fere vniuerfam.Eflautcm fiflul^nomcn vlceri aIto,anguflo,caIIofb:quod(vc
ccnfet Galcnus)translatum cfla fiflulis,quibus mufici vtuntur.Egit autem de
huiufiiiodi finibus in libro quoque dc vlceribus,<^uumalligari eosvoluitfa-
fcia,<^u2 a fana panc orfa vfcji ad os vlceris cucuiret. Sed proprie nunc de illis ''
tra<2:at,qui iuxta anum funt : cjuorum curatio aliqua ex partc alijs etiamapta-'
tur.In fine cjuasdam addit de ano procidente,atque infiammato:qua: mala fo-
lent,vbi fiflula fit, fuperuenire. Igitur propofitis verbis fiflalaru caufam exe-
quitm-: tota autem fpe<5tat ad fanguincm putre:feu putrcfcat, quum abfcedit
30 phyma,quod cfl: genus tubercuh:feu quum caro colliditur,perruptisqj vcnu-
lis fuffimditur fanguine,que alibi dixit,qiium extra venas cfl, necefi^ario cor-
rumpi.Eiufmodi ergo fanguis,no feciis,quam qui in phymate fubfiflit^rode-
do finuat,ac fiflulam ei£cit,qu^ cxteroquin nafci potefl^quum vlcus,quod al-
tum & angufi:um cft,non bcne cnratur:occaIlcfcit enim,& in fiflulaim couer-
titur:id,quummedetisculpa fiat,ab Hippocratcomittitur.Qu^ ponitiirau-
tem caufa,omnis( vt diximus)refertur ad fanguinem piitrcfcentem:diflribui>
tur tamen m. phyma & colIifuin.Inter caufas colhdentes, i<aum recenfuit, ca-
fum,& vulnus:quaquam i<aui & cafus & vulnus quafi partcs gcneri fubijciu-
tur.ea tamen appofuit,vt efTent i<aus cxempla.Collidit autcm i<aus,feu homo
40 cadat,fiue gram ac retufo tclo fcriatur,fiue aliquid fuper ipfum incidat : ficut
clare in libro de vulneribus capiris indicauit.Quod vero ait de remigantibus,
& eqmtantibus,primo feiun<9:um qmddam ah alijs caufis videtur : poflca tar
mcn aperte in coetu collidcntium rcponitur . quandoquidem paEtes,qu2 ano
proxim? funt,ea exercitatione atteruntur, &,quod moUcs fint,facile Imuatur
atque eroduntur: ad quam rem plurimum conducit humor, quo anus natura- '
htcr rcdundat:quum exitum pr^beat ijs,qu^ fuperant ex cibo : idcircb quac
- mxta oritur fiflula,penetrarc folet vfq; ad imum rc<ai inteftini:quod vbi euc-
48 HIPPOCRATES
nit,deiedio per fiilula rcdditur^tiim fcetor ac Ipiritus. Qiiod nos anum intcr- 1
pretamur ipfe modo t^^^ nominat , modo k^o^ : vtrunquc autem latinc eo
vocabulo exprimitur.
« A Nte omnia igitur,quum nafci fenties eiufmodi aliquod phyma,priufqua
» ilfuppuraiioad anum pertineat, celernme crudum fecabis. At fiortaiam
•» fiftula tibi comittatur,refupinato hominc & cruribus diuaricatis recetem alltj "
" ftilum eatenus indcs,vt occurrat <juod renitatur, eoque Bfkulx altitudine me-
" tieris. Tumiefelisradixdiligentercontrita quatriduum in aqua iaceat, cuius
» aqu^ adiedo mclle ieiuno ternos cyathos potui pr^ftato, vermes interimpur-
« gansrdccedit cnim homo,vbi fine curatione rehnquatur. lo
Prouidet primum,ne fiftula oriaturrhac fieri dixit ex phymatc,quum fup-
purans vfquc ad anum perrodit: quod,ne accidat, cauet phymate priiis [eQ:Oy
dum cnidum eft,ncc maturitatem expedat.Ieuius enim ducit id maIum,quod
exfedionccrudiphymatisafFertur,quam fiftulam,qu2 vitari expedata ma-
turitatc no poteft.pr9terca nihil accidet ex ea fedione,quod gramus fit,quam
inflammatio,qua£,fi corpus,vt conucnit,puru fit,antequam ad fcalpellum ve-
niatur, vel nulla vel leuis admodu fupcruenit,& nullo negocio depeUitur : fi-
ftula veradmtius trahitur, ncc fine magno tormento atque ingenti moleftia
aufertur.vbi orta lam eft,in primis exploradum eft,quam alte penetret. Igitur
fupino hominc crunbus reduc^is ftilu aili; recente m fiftulam demittit,quan- z o
tumpoteft,idcft,duminueniat,quodrefiftat,ficq; altirudme metitur. vtihter
autem pro fpecillo allij ftiluindit,qui quum fiedatur,& mollis fit, citra dolo-
rem fiftul^ flexusperfequitur:neqi periculu eft,ne perrumpatur,quum non fic
afparagi niodo fragilis.MuIfam verd,in qua fcfelis radicem macerauerit, bibi
ca de caufa iuffit^vt materiam a pofteriori partead priorem,hoc eft,ab ano ad
veficam dcriuet : ea cnim vis cft propofit^ potionis. Opportune autem tunc
<leriuat,quumiam fiftula orta eft, nequc humor vltrafertur : quodante,dura
phyma increfceret,mLQime coucniifet^quum alibi prieceperit,vt humoru im-
petus,quam Ion|iftime inde quo confluit,attrahatur,neq; vllo modo ad pro-
ximam partem deriuetur,nifi quum fubfedit,& non amphiis irrumpit. Porro 5 o
avKx^Us nos latine vcrmes reddidimus,funt autem lumbrici minuti, qui ver-
fantur in imo redii inteftini, & idcirco facilc oriuntur, quum cum locu fiiiula
occupauit,qu^ materiaputre fuppeditet,ex qua eiufmodi befti^ fiat.Hi ergo
vcrmcs,fi neghgantiir,neqi vt res cxigit,purgentur,quum materi^ vitiu inte-
dant,hominecoficmt.GaIenus,quum ciufmodi vermes in putri vlcere fe ofte-
dunt, mixtura inungit ex pari pondere polij ac ccruftas pice hquida exceptis.
^ JP Oft h^c linteum biflinu intin^^u in fucco tithjmalh magni, reipcrfumqi
u l xns fiorc vfto & contrito,in coHin] modu ad ijftul? longitudinem impli-
« catur,per cxtrcmum vcro tum hntei,tum ftili trajjcjtur lmum,&eo mftrume-
- to,quo dilatantur atque aperiuntur,qu2 recondjta funt,&latent, vt in coipe^ 40
« dum^ vcniant.-quid ex ano perrofum fit, confideratur, eoqs ftilus demittitur: ^
- cumqi apparet ad anu penetrafiTe^prehenditur, trahiturqs, dum linteum fub- ' ^ '
« ca^& ab imo &c a fummo ^quetunquo intro compulfo cornea glans in anum
« inditur ilhia creta detergete, atqj ibi finitur:quum dcfidcndi cupiditas fuerit
^ cijcitur,& rurfu§ immittitur vfqj quintii diem, fcxto fubtrahitur, & hnteu cx
« carne cuelhtur.Tum glans plcna .aluminis contriti,in anu conijcitur,continc -
^ turqi,doncc alumen madcat. Amis autc,du opus ciTe videatur,myrra illinitur.
Explorauit
DEFISTVLIS. 4^
I Explorauf t alcitudinem BAulx demiiTo allij fliIo,nunc remedium ingre-
dimr,quo illa detrahatur.eo autcm cuadit, vt detergat fijftula, & callum ab-
fumat, vt £nus vel glutinari poflit , vel impleri carne , & aliorum vlcerum
modo confanefcere . Immittit igitur linteum intortum in ipeciem collirij,
hoc cil, iigurs teretis, &alteraparte tenuius,altera plenius : quod hnteum
in Tucco tithymalli intinguendum eft, & fiore ^ris vilo reipergendum , vc
callum exedat atque adurat.tithymalli enim fuccus fiilularum callos adimit:
grandem vero tithymallum accipit,quem puto cum eiTe^qui charaifia quo-
que nuncupatur. FIos ^ris valcntcr quidem detergit , f ed vilione adeo fran-
lo gitur, vt tithymalliacrimoniamremittat: quanquam per fe fine tithymal-
lo,nonmuIt6 poildeturad fiilulse callum dctrahendum.^quare autede-
bet hoc hntcum longitudincm fiftul^, vt totam attingat.fumitur biifinum,
quod molle eil, & facile in quamuis formam imphcatur,& fuccum combi-
bit, in quem demittitur . vbi hocnon iit, in vicem alio vtemur , quod ma-
xime in rem ciTc videatur.Ergo eiufmodi hnteum implicitum,& mtindum
in fucco tithymalh, reipcrfumque flore xris vfto in iiilulam inditur per M-
lum allij, qui linum ducar, quodad hnteum alhgatum fit, ita,vt linteum fe-
quatur, quum linum attrahitur . veretur autem, ne redum inteflmum , ad.
quod iiflula pertinet, fub hac medicina inflammetur: quod periculum pro-
zo pulfat demifla cornea glande illita creta detcrgente , quse, quum repellat,
non iinit inflammationcm excitari : fed crctam, quam nos interpretamur
detergentem,Hippocrates vocauit c^jt^/^o, fortaile Sehnuiiam vel Chiam
accipiens, qua vtuntur,qui lauantur, quia c/xk^s (vt inquit Diofcorides)hoc
cil, detergic, vnde viJLHx.^r^U cognominacur. Cauec igitur per glandem crcta
ilhtam, ne fub exedentibus medicamentis inflammatio ad proximas par-
ces concicctur: quod etiam in libro de vlceribus animaduerti iubet pannum • " :.<»...•
aceto madentem fuperimponens.Tamdiu autem continendam intus eam
glandem ait , quamdiu hntco callus exeditur : abunde autem eile putat vf-
que ad quintum aut fextum dicm,hcet infra terminum pofuerit feptimum.
5 o Quo fado alumen m anum demittit, vt , ii quid ob inflamraationem influ-
it,repri,matur & iiccetur,glutineturquc, quod exulceratum eii:. Pofl: alumen
myrramadmouet,qua non vtebatur ante, quodpr^ter ficcitatem caleface-
re etiam poifit^hadenus autem debemus in ea perfeuerarc,dum vlcus abun-
de iiccum eife arbitrcmur.
» A Lia curatio.hnum crudum quam tenuiifimum quincuplex ad palmi
•> /1 Iongitudinemiictortum,vt vnitas fada fit,cquina feta obuoluendum
- cft : cmus caput in extremitatem fpeciUi ftannei perforatam conijciendum, /f ./}
«idquefpecillum infiftulam demittendum.eodem autem momento finiftrse ' '"^^^
» manus mdex digitus in anum indatm', & fpecillum, quiim occurrit,educat
40 extremapaneinchnatum; cumfpecilloitemextrahaturlini caput,quod in
» id coniedum erat,& cum altero capite bis aut ter vinciatur : quod vero de-
- pendet ex Iino intortum ad nodum alhgetur . Poft hxcprsecipitohomini,
» vt feipfum fecet.RcIiqua curatio.Quatenus hnum exefa fiftula relaxatur,ha-
>. dcnuscotidic coaraariatqueintorqueridebet.Sed fi Iinum putrefcat,ante-
- quamfiftulam exederit, alterum fimile ad fetam alligetur, traiedumqi vin-
« ciatur : feta enim idcirco lino adiungitur,quia non putrefcit.
d
50 HIPPOCRATES
Jjr^ C^^'^-
Prior curatio tanrum detrahit callum, vt fmus, velglutmari vcl im- i
pleri poffit : h^c non mod6 id pr^ftat, fed cutem qu^ fuper fiftulam eft,
ctiam mcidit : oood fatms eft, vbi fien tuto pofTit quum magis medi-
cam^ntum admittant, & facilms glutmentur, qu^ hac ratione incidun.
turquamqu^ indito hnteo tant^m^ callo vmdicantur. Secandi rationem
ade^expreifit, vt mhii defiderare luminis videatur. Excribitur autem a
CorneliiCelfo mfua chirurgia , vbi pr^ter h^c imperar,vt id hnum bis
ta-ve die faIuonododucatur,ficvt fubeat fiftulam pars, qux fuperiorfu-
it • fed curationem duobus modis recenfet , altero, quum hnum laxum te-
netur,&i-esdiuturnior eft:alterum,qu{imadftrmgiter, & homo celerius lo
ab eamoleftia exphcatur : celeritati adijci ait,ficut dolori, fi id hnum mc-
dicamento ahquo ex callum excdentibus ilhnatur . vtra curatione vtendum
fit l Celfo prxteritur : docemur autem l Galcno m eiufmodi cafibus re-<
qmrendumeffc ab ^grotante , malit netardiiis acfmemagnamoleftia la-
nari,an celerius & cum maiori tormcnto . Fieri etiam. poteft , vt ad lcal-
pellum eo loci veniendum fit: quando autem,& quo pado id agendumlit,
Celfus eodem loco indicamt : idem aperuit Paulus ^gineta , qm hanc
Hippocratis curationem per iinum ad eos pertinere ait , qui fcalpellum pcr-
tiracfcunt. , ^ •rr -
" c E<^^ fi^"^^ incidere mollem fpongiam oportct , & quam tenuiliimam z o
» ^ imponere,deinde florem ^ris vfti per fpecillum copiofe m fiftulam
- conijcere. finiftrx autem manus digito indice fpongiam melle tindam me-
" diamintrocompellere^adiedaquealterafpongia idem vmculum dare,at- ^.
" que vbi vence in ano fanguinem fundunt : poftridie refoluendum eft,& a-
« qua cahda abluendum, tentandumque finiftrse manus digito per fpongiam
» fiftulam purgare, rurfufque inie(5l:o.J£ris flore alhgandum , idquc feptcm
» dies faciendum : fere enim intra hoc tempus fiftul^ tunica confumitur . poft
.' hxc dum fanefcat,eodem modo vinciendum . fic enim fiftula per fpongiam
« coadaatqucaperta,neque rurfus committi poteft, neque ab vnapartecu-
~ ratur:ab alteraiterum infiftulamvertitur,fedfanefcit vniuerfa.In curatio- $o
" ne item multa aqua calida fouendum,& inedia pugnandum.
Propofito Imo mordetur paulatim,atque inciditur id cutis,quod fupra fi-
ftula eft,quo exedo adimere callu oportet,& detergere humore, qui redun-
dat,quum callus confumitur,quod,vt fieri poflTitjferuari apertadcbet,& da-
ri aditus mcdicamentis, nc oris glutinatis fiftula reuertatur . Quamobrem
fpon^^-iam demittit:quam molle accipit, nc tadu lxdat:incidit , vt indc fru-
ftum^enue fumat, quod fiftulce conuemat: melle inungit,vt detergendi vim
' habeat : non foliim autem fpongiam adhibet, fed flore xris vfto per fpccil-
lum copiofe fiftulam refpergit,quo fupra etiam cum imphcito hnteo vteba-
tur:habet autem flos ^ris facultate exedcndi caIlum.Ceterum,quum vincic- 4^
di rationem eandem accommodari ait,atque,vbi ven^,qu^ in ano funt, fan-
<^uinem fundunt^fortaflfe eam intclligit, quam tradit in fequetibus ad anum
procidentem,duabus autem hfcijs continetur,altera cingitur fuper iha,alte-
ra.priori medi«e afruitur,& per dorfum reda ad anum attrahitur, atque inde
ad zonam iuxta vmbihcu porreda religatur : eode pertinet Hehodori vin-
culum,quod infcribitur[Afruta iundura ad anum] legitur autem in hbro dc
£a.{cijs
D E F I S T V L I S. ^j
I hfci\s: cundemvfumhabet,ici,quodCeirus tradidft ad ani condyloma,vbi
ait vmculum eiIocolinteoIumeire,autpanniculumquadratum,qui adduo
capita duas anfas, ab altero totidem fafciashabet,cunquefubiea:useft,an-
fis ad vcntrem datis, a po|leriori parte in eas addadx fafcix conijciun-
tur, atque,vbi axd^tx funt, dextcriori fmiftra , fimfteriori dcxtra proce-
dit,circundat^uecirca aluum nouiifime nodo inter fe deligantur. Quic-
quid horumdetur,vtilc eft. Pofterodie refoluit, & aquacalidalocumVer-
fundit:qu£nonmodo faniem abluit,fed doloremlenit,fiquemmedica-
menti acrimonia cxcitaucrit.humorcm per fpongiam /iccat,rurfufquc eun-
lo dem ^ris floremindit: bocfacit,dumcalIofafiftul^tunicacxedatur-quod
fere fcptcmdiebus fieriait.Inprioribusautemtermmum ftatuit quintum
aut fcxtum diem: fed, pr^ter florem xns , tithymalH fucco, qui vehemcns
eft, imphcitum hntcum inunxerat. Timet autcm,nc,fi fedcE orse coeant G.
nusitcrum occallefcat , & fiftula rcucrtatur. ide6que fpongi^ apcrtam pla-
gam Wt,vttotaflmuI fanefcat. emtat autcm inflammarioni[periculum
quod ob fltum &naturam loci mftat nonmediocre, tum aqua calida fo-
uens, quas dolorem lenit, tum abftinentia pugnans,ne pleniori vidu fucco-
rum copiaaugeatur.abftmcrcautemdixit a*/«xtoV, quod verbum mutua-
turinquajtodcrationevidus in morbis acutis , vbi Galenus co fignificari
zoait cxquifitamabftinentiamadhibcrc.
" A ■^/^f"'^"°" itapcrrofcrit, vtpcraia fit,fpccmo antciaemiffi>;n:
.il.cidcndacft,quatcnmpcnctrat,3cflosarisinfpcrgc'dus,&vfqucqnin-
. - tnmd,cmrc]mqucndus:dc,n aqua cahdafoucndum,& cataplafma fupcr-
. . dandum,quodpolcntam habcat cxagui fubafiam, & bet^ fol.a funeral-
. hganda. At vbifios enscccidcrit & fiftulx vlcus purum fucrit,eadcm cu-
" "°°'<5"^P"'^>^<^'»°"""^-Qii°<lC Pftlocum (ialpellovti non liccat,&
" ^^*"'"'';' ""'f ""'^<'!-'^"^'»y"^&l'tto« vnnadiluciseluatur. Plum-
. b. itcm ahqmd on fiftiUt accommodctur,nc coalcfcat. Ablucre autcm fiftu-
. lamcxped.t pcrpmnam,qua=ad vcficaall.gctur, vtpcr hanc hquorccom-
3opulfoeluatur:fcdnonfanefc.t,mfifecctur. >iu"iccora
b.A!n '^'^"'" T"'"^ "^'^""i- '"""«■■"^1 intcftinipenctrant,de 6u.bu.
pcrrofa cft, fed .ntcgra manct: harmn curat,oncm nunc pcrfequitur. Pnmd
autcmpr:.c.pit,vt dcm.ffi, fpccllo incidatur, quatcnus penctlat^uod pfc
dix.t e«„..^ amb.gucprofca6,,d,vtdu^d.ffcrcnt^sfcntcml"^^^^^^^
^rfllf ^^/T ' ''="!.^'^««P^"^qu^ caliadctrahm.t,hoc;ft,
perflorcm ans,fiuccum..npl.cito hnteo .ndim,Cucpofthnum,quo(v
fupra oftcnfumfmt) totamfiftulamfccat. Alterafcntentkcft, vt "ftlnon
nctrat^tquc .ntro fcrtur : quod volmt mhbro dcvTcer.bus,quimtrala-
m definu, qmperuius non clfct: cuifubfcripfit etiamPadus ^gincta.
Quanquamvtraque intclligentia vcracft,m.fitamcn hsc magis|roba:
tur :quum poft fc&oncm n.h.l hni intorti aut hntci imphcui mS -
ret:fcdfimphcitervolueritcxcdcntiaadhibcri,quaflcrcdatpatereaditum.
d ij
L^f^^
fea^one conatan a-on.^^^^^^^^^^ „^,:,,..ndo neceff.-
doapentur.Neceft^uod^^" ^ ^^^/^^
n^eodemvtuur ufi ubmp .^^^^^^g^^^^^.^^ ^^ ,
troconuemcquodcalum deu J o ^^^^ termmumconfti-
netvfque qumtumd.em a^teayao ^^ ^^^ ^^^ p^f_
tuit, fed fextum vel '^P""^""';^';"^^^ aiem exefo callo refolmtur me-
fit:ferautemmterqumtum ^ '=P"""'" ,^f" , fed.onem , & medi- lo
dKamentum,quodmh.rebat.fo«„mW^^^^^^^^^
camenn acrimomam periculum mflammaao^^^^^^^
xamibus vtitur:ant^uidem aciua cahdafouebat -^^^^
nem penculum gramus circmift t ' °°°;°''^"jf;^'^;l,f ,, olenti l aqua.
Ud.,betxfoliaadiung.t&catapUma^uodh^^^^^^^^^
In hbio autem de vulnenbus capitis,quum ica.pe p
caplafmafimiHter ex polentifuperin.ec., edp^oaq^^^^^^^^^^
niLob loci ficctatem ^^^''^^l^f^^Z^Mm^^^^' fuperdantur.
& difcutiunt,qu:£ad vlcerata etiam ^'";""^"jP,„„,„, p/ofaat ,qux
Qu.m abfum^o ^^^Mjg^PrveU^^^^^^^^^ -
-- -^^;^^:^§S^d^^^!^ r
'"'^'"^fatS rJvb cirgereadfcaVcllum nonl.ceat,exedendus
S;lSttt°;:-tfloremfmyrram,(u.exv„nad^^^^
hauorem nfund.volu.tperp.nnaadvef.cam all.gatam.Galenusprop.n-
^rcorn^m fiftulamam|at.Vi- i'"-"' i^^^^f emplaftrum mfinum
rn,icrnuncf.m.l.terpro°clyilereadaIuumlacculovt.murexcor.o,cmfi-
ftu annea.tur. l.cet%t.amper or.cula„um clyfterem eluere , vermn,vb.
frar.orhulr .nfundenduseft,aptiorvefica eft,quam H.ppocrates pro-
pot ° Quodpoftremo ad.ectnon fanar. fiftulam,mfi fecetur,.n hism-
Fetg n^melqu:ealt.iispenetrant,m quas.nfundieumliquorem luirK
ea lonet ne putes ex toto famtatem recpere : ah^ vero ad quas pert.nere 4»
medTmemun%oteft.qua.dealaoresnonfunt,cmar.c.trafea.onem^^^^^^
unt:<iuod.pfeoftendit,quumeam curat.onemnarramt,quamper hnteum
implickam molimr. . , .u,.Arl/»
. A Vodfianus.nflammetur,dolor&febr.sacadat,atq;homocrebrode-
^A-. ^-X*^'. .CJfidat,fedn.h.lde.jc.at,v.deaturanmexmfi^nat.onedec.dere,&m- ^.
. te^d^vnnx difficultasfequatur;hoc mah acc.dit cumpitmta excorpo-
DE FISTVLIS. 55
I re ad ^num transfundimr . Remedio funt cali<ia,h:ec enim adhibita pitui-
» tam cxtenuare ac liquare pojGTunt^ciEcereque, vt guod acre eft,& falfum,tabe--
^ fcat, ita, vt neque xilus^ necjue mordentiuni fcnfus aliqms in inteftino relin-
« quatur.
Diximiis inter initia libri de vlceribus hoc opus ex eoru numero efle, quce
Hippocrates nondum perfeda reliquit atque abfoluta : ille vero, qui exfcri-
piir, talem nobis tradidit, cjualem accepit,ita, vt iurc dici de hoc poflit, qupd
Galenus ait de quarto libro de ratione vidus in morbis acutis, {cilicet^ eiuf-
modi commcntarios mcmori^ caufa fcriptos eiIe,non,vt edantur,fed,vt tem-
lo porecx his poftea conficiatur liberjquipaffim diuidi, & peruulgari polfit.
Hippocrates igitur, quum de ani iiftulis tradaiTet , qui locus ad vlccra perti-
nebat, nunc ani inilammationemadiecit^qu^ cum fiilulis nuUam habet fo-
cietatemtfcd vcriiimilc ell,<juum ani metionem feciiretjfuccurriiTc aliud ma,-
lum ciufdem partis, idque,&;ii nihil ad fiilulas ipedaret, tamen reminifccndi
caufa inhunclocu contuliiTe. Inflammatur itaque intcrdu anus, id cft,imum
rcd:i intcftini.fcquiturque doIor,acfebris,qu^ communiter fupcruenire in-
flammationi folent : fcquitur item crebra defidendi cupiditas,fed nihilde-
ijcitur; quoniammateria,qu2 inflammationem excitat, craiTa cil &c glutino-
fa, ita,vtnon facile expellatur,quamuis natura id tentet,tcntat autem fjEpe ob
z o acrimoniam humoris. Alibi autem hoc malum vocatur ab Hippocrate TKvt-
cuof , quod inteilinum tendatur ab humorc, qui in eo reccptus cil : ille autem
eil (quantum ex propofitis verbis colligitur) pituita falfa acris glutinofa &
craifa, fic, vt etiam quum natura maxime conatur,cduci non poifit. Anus in-
quit procidere videtur wzro tZ <i>\iy^Toi, hoc eil,ob picuitam, quae huius mor-
bi caufa eil: nos tamen vertimus [ ex inilammationc ] nam (^hiyiM (qucmad-
modum oftcndimus in Iibro dc vlccribus) ab Hippocrate, non iolum pro pi-
tuita, fcd pro inflammatione etiam accipitur, qaod in hoc loco maxime pro-
babilc cft, quandoquide pituita in ea fede inflammationem excitat, ob quam
fequitur, vt anus prolabatur. nam in libro de fraduris,quum eos reprehendit,
5 6 qui hmc atque hinc fiifciam obuoluunt, plagam vcro folutam rehnquunt,ex -
citari inde inflammationcm ait, & labra vlccris in cxteriorem partem recur-
uari: quam rcm Galenus multo clarius in fecundo de oificina medici indica-
uit, fafci^ vfum explanans , qus hiantia inter fe committit : vbi caufam cur
hient , inflammationcm aifignat . Igitur quod euenit vlcerum labris ob in^
flammationcm , idcm ano acciderc crcdibileeilrfed fiue pituitam , fiue in-
flammationem j^icas ,rcs eodem rcd it, quan do hgc ab illa profi ci fcitur. P^
liinHammatjonemnucmil^^ non pro prie : ca eni m fit a fangumeT
fcdcali dum tu morem, latiusjiquidem£at et inflamrn atio nisnome:fitautem
^^-^J?i g^a^Q?^g qu^ ^^c loq ujmur,apituita falfa,fic,vt tumor fit calidus.Huic
40 malp acccdrr^^yysjHTid^^ redditur id
vocabulum a CornehoCelfo,quumvrinacrebro& paulatim deilillat. Ga-
lcnus caufamponit eius vitij,tum vrinas acrimoniam , tum imbecillitatem
rete^ricis potcntis vcfic^,qu^ fubindc cogitur expcllerc,neque ferrepotefl:
magnam vrm^ copiam coire : adijcit aliam caufam , quum ipfa vefica bcije
valet, fcd aflicitur aliunde & comprimitur, vt niinc ob inflammationcm re-
diinteilini,quodnaturaliter cum eaita coniungitu]r,vtipfamfufl:ineat:at-
d iij
54 HI P P O C R A T E S
quc hoc eft,qiiod in iUfs {cnicnzijs , qu^ aphorifmi vocantur^aixft rca© m-i
^eftinoaut vteroinflammato, vnn^ difEculratem fuperuemrc. nuncitaque
anoinflammatopropterconfortium^vrm^diiFicultasfubreqmtur.Ranoau.
tem curandi,quam Hippocratcs docet , m fummouenda caufa conliitit , ea
cft ( vt diximus)pitmra falfa cralfior^atque ita mh:£refcens,vt vix auferri pof-
fit: hanc extenuare prms oportet ac hquare,deinde educere. Danda ergo lunt
calefacientia, fub quibus non folum quod crafTum & glutinofum elt liqiiabi-
tur fedtabefcetctiam, quod falfum eft, neque vllus remanebit m inteftmo
morfusnni jcienda infuper,qux purgarc pituitam pofTmt ac detcrgere, & do-
lori,qui non mediocris fubeft, occurrere: cunda h^c perficiutur medicamen- lo
tis,qu*E proxime fubiecit. ^ ,-ia i ri
„ /^ Vratio igitur fic adhibenda eft. homo jn aqua calida delidat , grana
« V_> gnidia fcxaginta conterantur dilutaque ex vim dodrante atquc olci di-
« midio tepida per clyftcrem infundantur : h^ec autem & pituitam & deie-
» aioncmeducunt.Quotempore inaquanondefidit,ouainvinonigro tcpe-
« fada ad anum admoueantur , & calidum aiiquid fubijciatur , feu vcfica calx- ^
/. ■ S/ y^- " ^^ ^^"^ repleta, feu cataplafma, quod habeat limfemen toflum contritum,
'^^' yA^^/>^ » atque in tenuiffimum puluerem redadum,& farin? tantimdem,qus vino m-
"^ y ^™ ^ ^j.Q o^iorato atque oleo excepta,quam caiidifTima imponantur , vel cum hor-
~ deomifceantur,autcum alumme^gyptio contrito,fingaturqucglansob- 2,0
» longa : hanc poflquam igne iz^dzctns^ iiliueris,foueris, ai^im aptato, atquc
.. omnino tepidam in anum demictito: exteriores partcs cerato inungito,& ca-
.. taplafma imponito ex allijs decodis in vino nigro diluto : quo fubtrado dc-
» bechomoin aqua calida defidere . Pofl hccc folani fuccus , adeps anferina &
» fuilia,chryfocoIIa, refina, cera alba fimul liquetur, & inter fe mixta inungan-
» tur. Dum inflammatio manet, perfeuerandum in cataplafmate cx alhjs caii-
» dis.fub quibus pr^fidijs,fi dolor cefTauerit^fatis eft:li adhuc manct,potioncm
~ fumatcx papaucrealbo,vclaliquoalio,quodpituitapurgct, &,duminflamr
. " matio cft,lcuioribus cibis vtatur.
Pr^fidia haec (qucmadmodum iam diximus) eo euadunt,vt pituita,quam ^ o
morbi caufam ponit,extenuet,detergant ac purgcnt,& prsetcrea dolorem at-
quc intcntionem leuent. Quum homo in aqua caiida defidct , extenuatur pf-
tuita,tabefcitquc id falfum, quod in ea continetur. Infundit in anutQ coccum
<ynidum, quod( vt ipfe ait) pituitam purgat,& deiedionem:habet etiam vim
adurcndi, qua (Gaieno audore) difFerta enico , quod fimihter pituitam pur'
gat : frangit autem adurcndi vim adiedo oieo & aqua . abunde enim eft,fi a-
deocalefaciat, vtpituitam liquare pofTit , qu^ iamextenuata eftper aquam
calidam. Accipit autcm grana gnidia fexaginta,non quo hic numerus perpc-
tuus fit,fcd quo cum indicet,qui piccrunque fatis eft. Admifcct vini dodrantc,
& olei dimidium. Rede autcm nos dodrantem vcrtimus, quod ipfc cotyiam 40
Yocauit : pendet cnim h^c noucm vncias, quod a Galcno fccpius ofleiidjtur.
Quo tepore homo in aqua calida non defidet,cdicit,ne defiflamus a fometisi
fed oua adhibeamus ferucfa<9:a cx vino iiigro odorato:hiEc leniedi viin||abec
& calefaciendi , cum tadu calida iniponantur, & inteftinum firmach ob vini
facuitatem,f}c, vt poflea valentius pituitam expellat : eodem vino vtitur Ga- •
lenus ad intefHna pcr plagam abdominis prolapfa atque inflata,quod calefa-
ccreait.
DE FISTVLIS. 55
I ccrc aic,& inteftinum firmare.Quo autem pado adraoueri bua debeant,ape-
Tmi nobis Cornelius Celfus,qua de ani rimis.inquit enim, Columbina quoqj
ouaincoquenda funt,& vbi induruerunt,purgan4a,ciein<ie alterum ia^rere m
aquabene calida debet,aItero foueri Iocus,iic,vt inuicem vtroquc aliquis vta-
tiir. Hippocratcs nunc pro aqua vinum accipit , eo fpedans , vt inceftinum
confarmec . Non contentus autem oua admouere, vt diutms eorum calor ma- •
neac,fubijcit vefica aqua calida replccam, vel cataplafma ex lini femine & fa-
rina,quamuis hoc non folum om calorem diutius feruet, fed molliedi quoque
vim habeac,& roborandi propcer vinum,ex quo diluunrur. Poft cacaplafma-
iQ tis & fomenci vfum , glandem in anum demiccic , quam conficic ex proximo
cacaplafmacc adiedohordeo velalumine:hac aucem relaxacum inceilinum
coercec confirmacque,ica,vc anus procidere amphus nequeac. Excrinfecus ce- .
racum inungic, quod inflammacionem ac dolorem lenic ; cacaplafma imponic
ex alhjs decodis in vino nigro diluco. Allium per fe calefaciedi,& difcucien-
divim habccifed fi in eiufmodi vmo decoquacur,firmare quoque inceilinum
poceric.eo fubcrado pr^cipic, vc homo rurfus in aqua calida defidac, qu^ pi-.
tuitam liquec atque abluat, ne poffit ob acrimoniam Ixdere . Mixcura, quam
fubdic ex fucco folani & chryfocolla mulciplicem vfum prccilat difcutiendi,
leniendi, atque infiammacionem repellendi . remiccicur aucem chryfocollas •
io acrimonia a folani faculcace,ica,vc medicamencum moderacu reddacur, quod
aiFe<3:am panem non mordeac. Neque mirum eil, fi quamdiu infiamacio ma-
net,perfeuerari in cataplafmace ex allijs calidis volueric , quum difcucere( vt
di^imus)faIfampicuicampofiinc,qu^ caufa inflammacionis efl . Si per hxc
parum proficicur, confugic ad potionem alicuius medicameti, quod picuitam
educac, proponicque album papauer , quod & Herculeum nominacur, & a-
phrodes,quod coiumipumans lic: cuius femen picuicam purgac,in vicemcu-
ius licec vci agarico,auc alio medicamenco eiufdem propriecatis. Re<3:e autem
difFertpurgationem,neque id ea caula tantum, quod a principio leuioribus
vti conueniat : fed quod purgacio mcer inicia inflammacionis ( vt ipfe docuit
5,0 in quarto de ratione vi6tus in rnorbis acutis) maxime perniciofa flt,quippc
cpx nihil ab inflammataparte decrahac, & quas incegra func, liquec, ac,vires
. conuellaciure igicur ance remedia impofuic,qu^ picuicam excenuac, ac fi mi -
nus cducunc,cerce calem reddunc, vc poffic cachardici porione decrahi , H^c
aucemmulcopoflimda inflammacionis fumi voluic. Vidus cenuis quorfum
imperecur,dum inflammacio manec,in aperco efl : cimec enim ne copia fuc-
corum fub pleniori vidu concrada inflammacionem augeac.
"l_Jlncvrin^difEcuIcasfubfequicur.obanumveficaincaIefcic,&picuicaad j ^ ,
■ »1 lipfamcranfmiccicur,qusvrin?difli,culcacemafFerc.hi£caucempI?runque-^'^^^^/^;^ "^^
« yiiacummorbofinicur,quodfiparumfuccedac,adeamedicamenca vemen- t^^^^^J^'^^'^'-
4odumefl:,qu£Eadvrin£edifficulcacempertinent. . .
Vrinac difficultacis, quam inflammaco ano fiiperuenire dixic, nuc caufam
cxponit, qu^ non alia efl:, quam quod vefica redi inteflini morbo afficitur.
ea enim efl coniund:io harum parrium, vt non modo calor ab vna ad alrerani
iran$feratur,fed materia qupque,veluti in propofico cafu picuica^qu^,cum ca-
lore ab ano ad veficam cranfmicticur, & quia craffa efl in irinere, vrin;£ fe.op- .
ponic,neque hanc reddi libere finic, quod malum eciam incidere ait in alcero
gencrefebris ardencis,.quod a falfa picuica fimilicer proficifcicur. Ergo ficuri
d inj
5^ H I P P O C R A T E S
quum veficam infiammatio exercet, deiedio fupprimitur, quod ipre in tcrtio i
Ubro prognofticorum narrauit,ita inflammato ano vrina difficulter rcddiuir,
quum veSca(vt didum eil^aificiatur.Ceflat autem hic alFedus pkrunquc fi-
mul cum morbo, a quo prouenit, hoc eft, cum redi inteftini inflammationc:
quod tamcn perpetuum non eil . folet enim interdum aiFedus^qui ob confor-
tmm partem aliquam detinet, ita eam proceiTu temjporis occupare, vt in ilhus
morbum vertantur,& iam finito morbo alterii^s loci,vnde orti funt,etiam rc-
mancant,ac propriam curationem dcfiderct.Quamobrem,fi iam hberato in-
teilino,vrina: diificultas perfeueret, ad ea confugere oportet, qus huius mali
remedia fint.fi vefica calefada eil aut refrigerafa^cotraria pr^fidia conueniut: lo
fi humoribus craiTis atque acribus repieta,iIlos extenuare atque exhaurirc de-
cct.In feptimo aute libro fententiarum,qui aphonfmi vocatur, ad hunc mor-
bum,potionem vini & fanguinis dctradionem fcripfit. vinum quidcm refri-
gerata vcfica idoneum cil,ven2e fedio,quum eadem ob fuccorum copiam at-
que acrimoniam inflammatur.Eil etiam interdum,quum vrina acris ipfa fibi
difficultatem faciat, quod aharum partium vitio accidit, quas fanarc oportet,
fed nunc aliud agitur.
» /^~\ Vod fi anus procidat,per moUem ipongiam repellendus eil , & cochlca
" V^^^inendus,tum manibus alhgatis homo paululum tcmporis fufpedcn-
" dus & concutiendus eil . Sed fi amplius procidit,& intus manet, ilia cingan- z o
^ii:^^ f^^^/d./r'/'''^- " tur fafcia ,qu^ ex zona apoileriori parte dependeat:inteilino introrfus com-
/ " pulfo ipogia ilipcrdetur exprcila ex aqua calida,in qua decoda fuerit loti fco-
" bes,& eademaquaanuspcrfijndatur:tum eafafcia mter cruraporrigatur, &
" advmbilicum religctur . Vbi deijciendi cupiditas fit, fuper aiTeribuSjquam
- maxime anguilis defidat: £i puer fit, foeminas pedibus iniidat ad genua ad-
" h*ercns.inter defidendum crura habeantur cxtenta': minimum enim hoc pa-
- do anus delabitur.
Anus & ob pituitam,& ob inflammationem vfqueadeo intcrdum l^ditur,
vt non modo procidere videatur(quod fupra pofuerat) fed etiam procidat ac
delabatur.quod quum accidit,imperat,vt cochlca illitus pcr mollem ipogiam 3 o
reprimatur.Cochlea quidem,fiue tota fumatur,fiue muccus duntaxat,tantam
ficcandi vim habet, vt(GaIeno audore) glutinpiiim atque alte infidetemhu-
morem difcutiat, & quod maximum eil, fine morfu fuum eiFedum prxilat,
quod in medicamentis requirit^qu? ad anum ficcandum adhibentur.Suipen-
diverohominemiubetmanibusaIIigatis,&it4concuti,vt intcilinum ex ea
fuccuifione in fuam fedem reuertatur.C2terum,quum fuipenditur,ita coUo-
candum ciTe^vt pedes furfum fpc<5i:ent, &fi ab Hippocrate pr^tcrcatur, cx fc
tamcn manifeilum eil: nam fi aliter iliipcndatur, pedibus videhcet deorilim
conucrfis, tantum aberit, vt anus intro reucrtafur, vt magis etiam procidat.
Eiufmodi rationem fiiipendendi tradidit ad rcponendiifemur in interiorem 4^
partem prolapfum, quam corum ciTe ait, qui videri volunt egregium aliquid
pr^ilitiiTe . ibi autem alhgat manus ad latera, & deinde homincm fuipcndit
capite deorfum ipedante.At vbi euenit,vtampliusinteilini excidat,quamuis
reponatur,& in naturali ilatu mancat,verctur tamen,nc iteru delabatiir,& ob
id vinculum admouet,de quo fupra etia tra<3:auimus;aifiiitur enim fafcis mc
dias alterius faiCcix caput,ita,vt amb^ fimuI^T.Iifcram referat:dcin prior fafcia
cingitur, capitaq; in priorcm partem adduda, iuxta vmbificum nodo inter fc
vinciuntur:
D E FIS T V LIS. 57
I vindunmrtaltcra vero a dorfo demittitur,& inter fcmora porrigimr,atque ad
priorc iuxta vmbilicii deuincitur,qua fafcia anus continetur ne procidat-.pr^-
ienim quiim intcr animi & fafcia ipongia detur madefada ex aqua calida,in
qua inferSuerit loti fcobes.habet enim riccldi vim & adftringedi modicc,ita,
vt poffitprocidente anum coercere. quamobre no fblum ex ea madciit fpon-
gia,qu2 vna cum vinculo inijcitur, fed ante anus ipfe . Cauendum autem, vt
quum maxime,ne anus procidat,vbi homo defidit : tunc enim ob deijciendi
cupiditatem nititur,& cum dciedione fspe inteftinum expcllit.quod malum
cuitabitur,Ii homo tunc fuper aileribus anguitiffimis coniidat,vt fic vtrinque
I o anus introrfum compeIIatur,ncqi prolabi poifit,quemadmodum in fedili late
pcrforato ac patente,vbi nulla re coercetur . ii puer iit, pro afTeribus vtendum
pcdibus mulieris, quibus iniidat, ita, vt dorfo & ceruice, eius genibus inhx-
reat. Ob eandem caufam prscipit, vt in deijciendo crura habeantur extenta,
quo habitu anus magis adilringitur,qui contra,fi curuetur,reIaxatur,quod fi-
militer euenit,fi nimm inter fe diducantur,hoc Hippocrates filentio non pr^-
terijt,quum paulo infra iubeat femora inter fe deuinciri.
" /^~\ Vod fi anus madcat,& faniem fundat, fubluendus efl vini fccc combu-.
" V- ^^^^a, Sc aqua cum m yrto inco<Sra : iiccandumque adiantum eit & contri- £p^c».rn ^^
» tum ac cribro excuifum infpergendum . Si fanguis profluat, ijfdem fubluen-'y^^>^'w>
to das eil,tum inipergendachalcitisiunda cum pariportione fcobiscontritse, ^ /^
» cuprefli,vcl cedri,vel pinus,vel terebinthi: & exteriorespartes craifiori cera- ^
- to inungendse.
S^pe euenit,vt ob inflamationem anus madcat,ac faniem fundat,& inter-
dum etiam fanguinem,quum venarum ora falfo humore aperiatur,cuius mali
nuc remedium proponic . Ergo quum anus humidus efl & faniem emittit,ni-
hil aliud requirit,quam ficcantia & detergentia : vtitur ergo fcce vini vfla, &
aqua,inqua decoda myrtus fuerit.Fex quidem vini vehementer calefacit,ita,
vt vrere etiampoffit:quamobrem fi per fe adhibeatur,ano aliena efl:,qui citra
omnem acrimoniam ficcantia exigit : fed fragit eius vim Hippocrates aquam
30 adijciens, in qua myrtus inferbuerit, quj£ iiccandi etiam atque adilringendi
facultate habct.tuto igitur admoueri hoc pado vini fex poteil,pr^fertim quo
lempore id ani,quod prouolutum eil,humidum eil & fordidu:pars enim qu^
fordibus atq-, humore tegitur,non ita oiFenditur acribus. Anus igitur vbi pe-
riculum iit,ne putrefcat,valentius detergentia exigit & iiccantia. Adianti ve-
ro puluis quem inipergit,fine morfu ficcat. Si anus fanguinem fundat,chalci-
tide vtitur,qu£ adilringendi vim habet:&ii validior ht,quam vt anoconue-
niat, inipergi tamen debet,vt fluentem fanguinem fupprimat,pr£efertim ad-
mixta cum fcobe adilringentequam moftrauit: iic enim innocenter adhibe-
tur . Ceratum vero eadem caufa extrinfecus inungitur, vt inflammatio coer-
40 ceatur,quac folet fub ea curatione prouenire^craifum vero fumit,vt diutius in-
hareat, ne fi liquidum iit citius diiToIuatur . redditur autem craifius, vbi plus
ccrae ^cci^^it vel empiailri . fit enim creatum, quiim eiufmodi aliquid in oleo
Iiquatur:vbi magis diluitur,liquidu ei£citur,quali vtitur Hippocrates ad fra-
&uras,vt a fafcijs combibatur. Adijcitur interdum cerato pix arida, efficitdr-
quc ceratum,quod(vt Galenus ait) 7rta»e« vx^-A nominatur,atque hoc fortaile
nunc intelligit Hippocrates. quidquid eft,hic conilat craifiori cerato inflam-
mationem cxtcmarum partium cohiberi.
5S HIP P O C H ATES
-^^. , " (^ ^""^ ^^^s procidit, & nequic fuo loco coiidere, laferpitium quam opti- i
^***^^ T^^ ^ " V ^mu m ac denfiifimum in mmutas partes concifum imponito, & medica-
^ " mentum ad nares dato^quodilernutamentum moueat, atq; homineconcuti- ' ^ 2- -
» to,vel aquacalida abluens, in <jua malicorium mcodum fuerit,aut alumen ex
» vino albo concerico,& anum perfundito: dein pannum fuperimponito,& fe-
» mora in tertmm diem inter fe deuincito : imperanfque inediam vinum dulce
--> potui prasftaco.quod fi ne fic quidem aiuus refpodeat,rubrica cum melle cru-
'i do mixta inungcnda eft.
Qua via reponere anum prolapfum oporteat , {aiis in prioribus indicauic:
nunc,quia mterdum quum reponitur,non manet,fed iterum procidit,alia re- i o
mediaadijcit eificaciora,cuiufmodi laferpitmm ei3:,quodpituita & materiam
iniiammationis difcucerc atque exiccarcpotcil. Quorfum vero ilemutamen-
tum cxcjtet,inccrtu cil,quiim quatiat corpus,& fuccuifu magis procidat anus
& expellatur,non fecus,quam qua: vtero continentur,qu? ilernutamcnto ex-
atato Hippocrates expelli voluit. An eo nunc vtile eil:,vt id inteilinum,quod
procidir, magis delabatur, vt melius purgari & foueri medicametis poiTit, at-
quc ita repofitum in fua fede contineri?Medicameta autem^qu? mouere iler-
nutametum poiTint, Galenus complura nobis tradidit, vt piper album,aibnm .
itcm veratrum,fuccu cucumeris agreilis^ilruthium. Poil hsc perfundit Hip-
pocrates atque abluit anum humorc admodu ficcate atque adilngente^dein- ^ o
de per pannu eiFicit,vt mtrorfum repellacur,neque amplius proadac.alligan-.-
dum vero eife per vincuium clare m iuperionbus demoilratum fmt. lubec au- .
tcm femora incer fe deumcin,quod ante omiferat.Impcrat abitinentia,ne hu-
morum copia redundet, & ad anum concurrat; indulget autem ^grotanti m
potione vini duIcis,quod partim nutrit.partim foluit aluum,qu?,fi ne fic cmi-
dem liquatur,mel crudum inungit,quod acrius eft, & deieaionem educit.mi-
fcet rubncam, qu:£ ficcando atque adilringendo plurimum ad rem pertinet
nequepatituranumcumdeie<aioneprocidere. ^
;W/-^ ->^/ Sl^^^^^lP^^f''^^';^^^^^^^ cxaquainferucat.
^M-aJ^^ --- ponatur.Aliud,Bnoni^aIb^(quamnonnuIii ^.K^^,., vocant) radicesquam ^
Pjh ^ " f"''";P5^°f;'^4"«^"^>&^n vmomeronigroauileroincoia^comundW^ '^^'
y » & tcpefad^ illmutur. Mifcemr eciam farina, cx vmo albo acquc oleo fub^da
- acicpida. AIiud,CicuciEfemen concundicur, mcerim vmum album iniiilla-
" cur,& tepcfactum imponicur.
EgitpauBfupradeanofanguincmfundercnuncadeundemfubijcitalia
pr^fidia,qu^ mitiora funt,qu^d morbi conditio afperior fit, qu^m qu^- ante
propofita eiiquandoquiaem extra fangumis iluxum vrget inflammatio non
primit,fcd fimul mflammationem Ienit,cxiccat,ac detcrgit. Farma quide mi- 40
xca cum decergcncibus acque cxiccandbus,qu^m propriccaccm habcac,quam '
Gaenuscmplailicamnucupat,nonfoIimfanguin^^^^
ms.mpetumacdoIoremIeuat.Arum&bnoniaaIbapr^il^^^^
vanumeffeacmipr^ilare acmaxim^idoncum^^^^
repidaimponantur,veritusne,fxfrigidademar,quodmflammatio&fangl
D E F I S T V L l S. S9
i nisprofluuiumexigimt,materkmfiammacioms,<ju£E craiTa cft, magisfpHTc-
rur,reclclatque morbum difficiliorcm*
» X /Bi iniiammatio fit,radix hedcras m vino inferucat,ac bene cotrita inun-
» V §^^ <^"^ farina ex vino albo quam optimo fubada , & adiedo pin^ui ^^ ^. . ^^
» aliquo iilinatur. Aliud,Mandra^or2 radix potiifimum viridis vel ccrte andat " ^^^^' ^^
» fi yiridis fit,abluatur,concidatur(|ue , & ex vino diluto incoda inijciatur:: fm /
» arida, conteratur, & fimiliter detur. Aliud. imponitur cucumeris maturi pars
- intcriordiligentercontufa.
Nunc pugnat tantum contra inflammationcm ani abfque fanguinisiiuxu; .
«o fed quumbsc rcmediarcfrigercnt repellantq-,, magis inter initia accommo-
dantur,quam vbi res iam tempus habet,& detergentia ac liccantia dcliderat.
CucumismaturusprcEterrefrigcrandi facultatem,aliquid etiam dctergit.
„ /^^ Vod fi dolor line inilamationc iit, litnim rubru,alumen, & falem com- .
" V^<^rcnsac]diligenter contcrens pari pondere inter fe mifceto,& cumpi- a,££^-^T^^A''^
- cc quam optima iungito,linte6que excipiens imponito atque alligato. Aliud, Ct^Tn^ft^'^^^^-
» capparis folia contnta m facculum coni jcito ac fuperdeligato , quunque vrcre^
» videbuntur,fummoueto & iterumimponito.fi folia capparis non fmt,radicis
» cortex contritus , & ex vino tcmperatus eodem pada vinciatur , quod valec
» edamaddoloremiplenis.
t. o Quanquam non ilt inilammatio in ano, poteil tamen dolere, quod a ma -
teria pitmtofa atque acri diftentus mordeatur:proxime aute & pituitam cau-
fatur & bilem.hoc quiim accidit,acriora adhibet medicamenta, quod non xi-
meat inflammationis feruorem,quamobrem non lcnicntibus piignat,fedhis,
quxdoloriscaufamtolIunt.hiecautevalentem detergendi acficcandi facul-
tatem habent.quaha adhibentur a Galeno,vbi tormina infeftcnt, & vires ro-
builx iint.ea iiquide eft propria fanatio,cum morbi caufa fummouetur. QuJe
io-itur primo ab Hippocrate traduntur , iiccare valenter poifunt, & pimitam
liquarc atquc abfumere. Capparis quidem folia & cortex detergunt, adftrin-
gunt aliquantulum atq^ etiam incidunt,ac ii nafcuntur in regione caIida,pof-
50 Sint etiam vrerc,quod ipfe cauet fummoues, vbi vrere vidcantur, atq; iterum
imponens:cortex autem validior eft,quam foha. Valet item capparis<ad licnis
dolorem,fiue extrinfecus imponatur(quod hic agit)iiuc deuorctur,aut in po-
tione fumatur. folent enim lienis aifedus a craiTo ac glutinofo humoreprofi-
cifci, qucm capparis incidit,difcutit, atque extenuat, ita, vt (Galeno audorc)
aptemrlieni, vtquiduis ahud.
» T Ntcr haec cataplafmata,qu2 refrigerant,fiuxum prohibent: qus calefaciut
» l&molHunt,'digercndoidoncafunt: qu^proprictatehabentadfetrahen- ^ rrj^l^'^^^
" di, iiccant atque cxtenuant . oritur autem hic morbus , quum bilis & pituita ^ li/^ j^ ^
» cam fedcm occupant.Vbi anus inflametur,innngatur mixtura, quae reiinam, / [
40 oieum,ccram,pIumbirecrcmentumatqucadipemaccipiat,quae calefacta h-
« qucntur atque illinantur.
Quod inquit[Lnter hsc cataplafmatajnon tantiim ad ea rcfertur,quJE pro-
ximc,fcd communiter.ad ea,qu^ hadenus ad anum habita funt,ex quoru vi-
jibus ciFcdum recenfet,quod iUis confentaneum eft.quae a Gaieno m primis
libris de fimplicium medicamentoru facultate proponuntur.fi quis autem in-
telHgere veiit,quae nam ea fint,qua2 repellere ait, tum digerere,aut extenuare,
legat,qu£e ante declarata funt,quiim vniufcuiufqi vires figiliatim expofuimus.
so H I P P O e R A T E S
Atqui vitium hoc, quod fiipra ficri demonflrauit a pitmta falia, nunc nafci ait i
a bile & pituita iimu]. quoniam idem fequitur^fiuc pituita cum bile iungatur,
fiuc putrefccns falfa fiatrincenditur enim , quum propofitum ani morbum in-
fert.Quod in fine adijcit ad inflamationem ani,accipere debemus,quum do-
lor accedat: nam alioquin,fi citra dolorem fit,per ea fanatur, cpx in pnoribus
tradidit, quum cataplafmata ex hedera & ex farina fupennduxit. Ergo,fi in-
fiammatio fit cum doiore, grauiori fcihcet, quiim nuquam dolore penitus va-
cct,hxc mixtura vtiliter inungitur.molht enim ac leuat inilammationem fine
morfu:quod Galenus feruari voIuit,quantum iieri potefl, vbipars aliquado-
leat fimul & inf3ametur:iubet enim in feptimo de compofitione medicamen- j
lorum gcneratim ad morbos attinentium, vt mitiora dentur,fiquide qu^ va-
hda funt, inllammationis feruorem intendunt , quamobrem incipiedum aita
modice calidis & valde humidis: dein paulatim tranfeundum ad ea, qu^ craf-
flora funt & ficciora: poflrcmo rclaxantibus ac mollientibus pugnandu. Pro-
pofita igitur mixtura maxmie ad rem facit,fcilicct ad inflamatione cum dolo-
repraefertim in ano,ad quem aptantur mitiorapr:efidia,& qu*E nulluinferant
mordentium fenfum. Accipit ha^c compofitio plumbi rccrementu, quod finc
vllo morfu ficcandi vim habet, & quod expeditiiTimueflr^cum alijs liquatur,
quare ex omnibus fit medicametum maxime idoneum. Galenus ad huc vfum
cmplaflrum inijcit diachalciteos ex rofa vel aho hquatum. 2
FINIS LIBRI DE FISTVLIS
HIPPOCRATIS CVM EX^
POSITIONE VIDIL
OI
' Hippocratcs dc vulncnbus capicis
VIDO VIDIO FLORENTINO INTERPRETE,
CVM EIVSDEM VIDII COMMENTARIO.
l Ompofuit Hippocrares librum vnum dc articulis , altcru de
tra<5i:uris,vbi kte in<iicauit,qu;?cun<js ad ofTajtum frada,tum
1 prolapfa pertincrent,illis exceptis, qus capiti accidunt; h^c,
I <3uia vincien<iirationem,&totamferecurationem <diuerfam
I exigunt, fcparatim in hunc Iibrum contulit: cjuem infcripilc
I zs^Tciiiiu -n ki<pocAh T^a/^artop.nos vcrtimus dc vulneribus capi-
ris. i^aiMenim^Cmc t^cwux^vi f^pe Galenus teftatur)vulnus iignificatiquod in
capite, vel m fola carne eft & cutc, vel vfque ad os penetrat , hoc autem mter-
dum I^ditur, interdum inuiolatum feruatur, fi in fola carne efl & cute, ad li-
brum Hippocratis de vlceribuspertinet, fi vfque ad os penetrat, tra<5tatur in
hoc operc.Nec eft quod dubites,fft ne germanum Hippocratis,quand6 m eo
traditur,quod m alijs hbris, qui de articulis & de fra<auris funt, rciftabat fcn-
bendum,&; tam fententi:E,q ftilus ab Hippocratc ipfo non abhorrcnt.Quam
io rcm comprobat etia Galenus, qui in fexto de ratione curadi do<2:rina hanc,6c
eam,qu;£ eil m Iibro dc fra<auris, perfe<aam fuilTc ab Hippocratc teflatur, &c
huius operis explanationem.qua poIIicetur,fe feciffe autumat,ciuf<5i meminic
' pluribus Iocis,<jui a nobis adducecur, vbicuncj; aptari ad exponenda mentem
Hippocratis videbutur. Voluimus autem non folum interprctis ofEcio fungi
c gr^co in latinum vertcntes,fed commentaria quoquc dc noftro adi jcere, vc
multa aperiamus,qu:£ obfcure ab Hippocrate traduntur : & fiqua dcfinc a-
liundc a Galcno & idoneis au<5loribus petarnus . quod minime opus cfrcc , fi
cxtaret,quam Galenus exarauit,explanatio:nunc quoniam tanto hominu de-
trimento nulla extat,fatius duximus has noflras annotationcs (qu;Ecunqi ill^
5 o tucrint) cdere, quam pati,vt, qu:£ nos multis vigili js multoque labore anim-
aduertimus, ab altero & labore & vigilijs itidem comparetur. Spero equide
noningratas fore, praifertim cum curationem , quam fcribit Hippocrates ad
vulncra capitis , figillatim ciim ea conferamus , qu^ a noflri feculi chirurgis
frcqucntaturrquce dij boni quantum diflatfid quanquam explanationis fincs
cxccdit,oper2precium vifum cfl,ne tanta noflra pernicic perpctuo verfari in
ijfdem erroribus cogamur,qua inrc Galenum ipfum fequimur, qui, quamuis
cxplanationis legem ferat,interdum tamcn ipfam tranfgreditur. Sed lam iam
Hippocratcm audiamus.
» TJ Ominumcapita nihil funt interfefimiiia.
40 1 1 Capitis naturam proponit , antequa eius vitia & curationem doceat,
quodinahjsquoque corporis partibus facere confueuit,qui,quum dc manu,
pede,cubito,genu,tra<3;at,prius eorum naturam exequitur,demdc ad affe<aus
& curationem tranfit. ignota enim natura partis, qui fieri potefl, vt vel vitiu,
vcl curandi ratio intelhgatur? Quare perfpicuum efl nonnulla,qu^ in qiioda
cxcmplari antc propofita verba a prmcipio leguntur, aduentitia efre,& nullo
modo Hippocratis.aIio<3uin prius traderct pr^ccpta ad curada , & diznoCcc-
davulneracapitis,deindceiusnai;uram indicaret, quod maxime abfurdum
6z HIPPOCRATES
cft,pra:cipue cum eade magna cx parte in fequentibus fcribantur . adde quod x
illa propoiitis minime conneduntur. Atquc idcirco cam nos probauimus le-
dionem,quam & ratio cofirmat, & cxemplaria vetuftiilima habent, vt Hip-
pocrates ita ordiatur [hominum capita nihil funt inter fe fimilia,]
Varietatcm capitu in hominibus maxima cKc indicat Ariftotcles in primo
de hiftoria animaliu.Hanc aute intcUigut omnes,quum paffim ca rotuda co-
fpiciant,obIonga a priori,veI a poftcriori parte,vel vtrinqi prominetia,& plus
& minus,adco,vt difficile fit homines fimihs capitis reperire.ficqi accipicnda*
cft fcntetia Hippocratis, vt capita hominum nihil fint inter fe fimiIia,noc cft,
vt valde inter fe diftent,quodplanum erit, fi ad brutoru capita comparentur, ^^
qu3e fere confimilia intuemur.Neque credendu cft Hippocratem voluifle ni-
hil prorfus fimile in hominu capitibus inueniri,fed,quemadmodu in iUis fen-
tentijs, quas aphorifmos vocauit,qu^pI:£runq; accidunt,quafi perpctua fcri-
bitjita nunc,qu^ valde folent inter fe difcrepare,nihil habere fimiiitudinis ait.
Datur itaque caput,figura & modo vere medium,quod pilam ceream vtrinqi
comprcftam refert,atque hic habitus capitis optimus eft,qui ab eo recedit,vi-
tiofus-.rccedit autc cafu ahquo,quemadmodu illis, quos dixitin libro de aere
loco & aqua capite oblongo-cfte,quod ftatim natis coprimeretur:rccedit item
vitio potenti^ corpora noftra componentis,tum matcriae^qus modo fupcrat,
modo dcficir, modo miniis idonca cft. pergit autcm a diftimilitudinc fisura zq
ad futuras,quae pl^runquc pro huius varictate mutantur •• plurimum vcro co-
ferunt,ad cognofcenda & curanda vulncra C3.piiis^
» "V^TEcfutur^caluariieomnibuscodemloco. ^
1 N Suturarum caluari^,nec ccrtus eft numcrus, ncc ccrta fedes, qua rcm
Hippocrates proxime indicat carum perfeques varictate. vidcmus interdum,
fcd raro,caput folidu finc futuris.non quo non ibi fint futur2,quia cfte neceftc
cft,vt & ccrebri vaporcs,& iUi, qui in toto corpore furfum fcrutur,exitum ha-
beant, tranfireqi poifint tam hgameta, quibus membrana,qu^ fub cute calua-
riam tegit,& ca^qu^ fub caluaria cerebru complcd:itur,inter fe conneduntur,
quam vcn^,per quas ahmentu fubminiftratur,ad h^c,vt membrana,qu^ fu- 3 o
per caluariam cft,producatur:fed,quo fint adeo comprcft*^, vt caput folidum
prorfus appareat.Contra nonnunquam futurs complures funt, atquc ita ma-
nifeftx,vt caluari;£ oiTa dehifcerc magis, quam comitti inter fe videatur, alise
his interiedae funt,& tanquam medi^,qui£ duntaxat rede fc habent,neqi ca-
put ita obnoxium reddunt aut morbis,qui ab intcrioribus caufis oriutur,ficut
priores,aut extcrioribus noxis,ficut poiteriorcs.Similiter tamen fc habcnt fu-
tur^ in viris,atque in foeminis:nullu enim difcrimcn,aut oculis ipfis videmus,
aut ab Hippocratc vel Galeno notatu legimus.quaquam Ariftotcles in primo
dc natura animaliu futuram foeming vnam in orbem ponit: viri autem trcs fi-
mul cocuntcs,cui non fubfcribimus,fed fenfum magis fequimur, quem quum 40
ipfedocueritrarioni antcponcndum, quanto magis au<3:oritari praferemus?
[ippocratcs etia moftrabit,quaru vna procedit a priori
parte tranfuerfa,qua coronas collocabatur-.altera in occipitio fimilitertrafucr-
fa ad figuram graec^ litcr^ . a. terria per mediu caput in longitudincm fertur,
& ad vtranque tiafuerfam terminatur.quo fit,vc tres fimul. H.literam referant.
nonunquam
D E V V L N E R I B V S C A P. sy
i nonnunquam ctiam futura, qiix in longitudinem tendic , non terminatur ad
eam^cjuaeDranfuerfaaprioriparteprogredicur/edvkerius porreda inter fu-
percifia defimt.Praetcr has tcrnas funt eriam slix capitis futuras^vt in malis &
in iUis oiIibus,<ju^ a lapidis fimilitudinc ^b&^ nuncupantur (kx modo dici
debcant futurx)quarunon mcminit Hippocrates,de tantum cnim illis loqui-
tur,qu2 caluaria contincntur.Quodli caput vtrinquc non promincat,fcd vci-
akerutra,vel vtraque prominentia deiit,quo pado feructur,& fcdcs & nume-
rus fucurarum,nunc cxplanat,inc[uit igitur-
« O Ed (jui in priori capitis partc pronunentiam habct (eft aucem prominetia
lo *J id oilis,quod pra^ccr aliud rotundti cxtat)huic futur*e caluari^e. T.Iiteram •
» repr^fentat,<juum breuior linca fita iit fupcr promineria tranfuerfa, altera pcr
» mediam caluariam perpetua in longitudinem ad ccruiccs procedat. Cui pro-
» minctpars capitispoilcrior, futur^ contraria ratioRc,atquc in priori confpi-
« ciunturmam breuior linca tranfucrfa fuperproniincntiam fercur: longior pcr
» mcdiam caluariam ad frontem p^^etua. At il caput vtrinque:& a priori &c a
" poftcriori parte promineat, fucur^.H.Iiccr22 iimihcudinem habcnc, &c ex lineis
"longiorcs cranfuerfic fuper vcranque prominenciam progrediuncur, brcuior
"permediamcaluanamin longicudinemdudaad vcranquelongiorc lincam
- rerminaciu: . Capuc,quod ncucra parccprominet, futuras habet ad imaginem
i o literas.j^.alccra linea cranfuerfa ad cempus ccndcnce, per mediam caluariam in
" longicudinem akera.
^ Propofica verba clariora func,quam vc enodacionc rcquiranc, illud cancum
adijciam,non mirum cire,{i,vbi vna prominencia dcfic, fucur^ mucencur: hx
iiquidem & alijs de cauiis fad^e func,& ca pociiTimum^vc vaporcs exicum ha-
beanc:quamobrem,vbicapitisatqi idcirco cerebri modus&figura mutctur,
neceiTe cil^numcrus quoque futurarum,&: (cdts moueatur . vaporcs cnim,qui
a ccrebro excitantur pro amphtudme eius atque exiguicacc^prom ficu in hac
parce magis quam in illa,& pluribus, & paucioribus fucuris egenc,& alio acqj
alio loco collocarisrhisqi incerdum non ferr;£,fed vnguis vel cunei fpecie va-
30 rie refcrenribus.Hic auccm eil vnus cx Iocis,qui coguc nos faceri Iibrum hunc
cire,quem Hippocraccs compofuic de vulnenbus capiris,cum proxima yerba
nono Iibro de vfu parrium a Galeno omnia Iaudcncur,vbi pr^ecer quacuor ca-
picis figuras,quas Hippocraces narrauic, indicac qumcam poiTc animo cocipi,
icd rc vera non inuemri,vc lcilicct vmwvju., ^ tcniptvribus promineac.
« Ty Orro caluaria media duplex eiI:,oiraquc eius,& a fumma parce, qua carnc
» 1 conccgitur,& ab ima,qua ccrebri membrana contegit,duriilima funt ma-
» ximc defa & Icuia,fed quum a fumma & ab ima difccdis,cx duriiFimis & ma-
•> xime dcnfis,minus denfa,moIlia magis,& caua inuenies vfque ad inceriorem
» pancm,qua inccr fe conneduncurthsec auccm maxime caua eil, molliifima &
^oipongis fimilis.
A fucuris caluarias ad oilis riacuram cranfic: & primo monicudincm,& du-
riricm,dcinde crafiicudinem & cenuicacem exequicur, vc inde progno Aica fi-
-, gna & morbum coUigac. os igicur medium duplex cile demoftrac, fic,vt tam
fiimma pars,qu^ mcmbrana proxime cingitur,deindc vero carneio ima,qu:E
craiTiorem ccrebri membranam compIeditur^duriiTima fit maxime denfa &
leuis: interior vero,caua,moIIis, & fpongia^ fimifis, quod neceiTe fuitproptcr
vapores cerebri tenmores,qui,quauis per futuras cum crafiloribus digerantur.
^4 HIPPOCRATES
non tamen adeo,qiun opus fueric in tota caliiaria alijs foraminibus,non re(3:is t
ficuz in cribro (quod nonnulli aiErmarunt) red,quemadmodu in fpongia tor-
tuoiis,ne fine vlla mora aer protinus ad cerebrum aipiraret.C^terum leue efle
iumma parte & imam oportuit, ne ii foraminibus afpera & in*equalis fuiflet,
mcmbrana exafperaflet. Caluaria ergo media duplex eft, neque aliter efTe po-
tuitmam crafTa & denfa caput nimium oneraret,denfa ac tenuis breuitate iti-
Jieris,per quod telu tranfeundum efletjfradura pericIitaretur.Reliquum ergo
fuit, vt craffa eflet, & minime denfa,ac propterea duplex, vt ab interioribus
partibus rara fpongiam referret,tum propter locii, quem facit cerebri expira-
tionibus,tum,ne podere ipfo lxderet,ac ne fradur^ obnoxia eiTet^ab exterio- lo
ribus denfa. Addit Hippocrates [leuis] quam rem exprimit vocabulo o^o^^ln^
quod apud ipfum leuitatem fignificat,& ^equalitate corporis, non fimilitudi-
nem coloris,vt quibufdam placuit xs°'ms nomine deceptis,id vel ex eo copro-
batur,quod apud eunde Hippocratem in libro de fraduris legitur,vbi eos re-
prehendit,qui brachium pronum alligabant-. mouebantur aute eo,'quod bra-
chio ita figurato,partes aequalitate feruarcnt,quam ibi o^j^^goiap nominat. j^goni
enim non tantum colorem,fed corpus etiam fignificat,quemadmodu & j^^gcif,
a quo deducitur,vt aperte coUigitur ex Theocriti pharmaceutria,(^uum ait.
" /^ Vm & vniuerfa caiuaria a fummo & ab imo,partc exigua admodii cx-
» V4cegjJ^'.^pongiamrepr?fentat,plena<jueeil caruncul^e fimilis,madentifq;, /
« quiEue, fi digitis teratur,in f anguine vertitur.Difcurrunt etiam m ofTe vcniil^
» tcnucs fanguinisplenx.Quodigituradduritiemmollitudinem & cauitatem
•' attinet, caluaria lic habet.
Caluaria non folum mcdia , quam duplicem pofuit , fumma & ima parte
cxccpta,rara eft,&: fpongi^ fimilis : fed vniuerfa etiam, quanqulm id magis
perfpicuum eit m medio.Igitur caluari^ os,pra£ter tenuifTimam partem l
fummo,hoc eit,ab exterion parte,& ab imo, hoc cfk, verfus cerebrum milar
fpongix totum cauis & foraminibus diilinguitur : caufam fupra narrauimus. 3 o
continentur autc huiufmodi cauis humid? caruncul^ ^pongig fimiIes,molles
nimirum & rar£,qux digitis attrits refoluuntur in fangmne :pr^ilant autem
id,quod c^tens oiiibus medulla,ncmpe alimetum^oifa enim quse medulla ca-
rcnt,rara funt & plena foramiiiuiu, vjurl>«ciuatena qusdam includitur, mc-
duU^ no diflimihs, vnde ah poflint.Hic quidem eil pr^cipuus carucularum
vfus:cui adderc id poiTumus, quod ficut architcdi fornices inanibus teilis re-
ferciunt,ne pondere ipfo ruant,fic natura caruncuhs rans ac mollibus caua of-
fium compIeuit,vt citra oneris violentiam plena fint. Matcriam vero carucu-
hs impertiunt vens illx tenues,quas ait in oife difcurrerc.Hadenus dc molli-
tie cauitate & duritie oiTis.
QVod ad craiTitudinem & tenuitate,ex vniuerfo caluari^ oiTc id tenuiiTi.
mum eft,& iniirmiiIilnum,quod inter frontem & venicem eft, idemq;
«pauciirima&tenuiinma carnecontegitur.haciteparteplunmucerebrifub- ^
" eit quamobrem vbi vqlnus ac telum ^oualc fit, vel etiam minus^idus fimilis
» aut lcmor,os hac partc m^is coUiditur,iinditur ac dcfidit,in quo cafu res ma-
« gis ad intentu pr^cipitat, maiori negocio curatur,& vitatur mors,quam ciim
» id incidit quahbct alia capitis parte . Ex pari item vulnere, pari idu, vbi aho-
quin
DE V VLNERIB VS CAP. ^s
I - ^oinplaga lecbalis fit, homo celenus montur, cu Mc parte caluari^ percufTus
" elt,^comaJia^uauis,<juomacerebrumterfi:ontem & verticem cclcrrima ac
- ma^mefentitidmaIu,qu6daccepitos & caro: tegituremm h^cparteoffetc-
" nuiffimo,carnettepauca,pIurmiu4 cerebrimterfrotem & verticecotinetur.
Natura,<3u? nihilagit fruftra^qu^iieHippocrates mftiffimaappelIauit,Qs,q5
m vertice,& cpod inter hiic & fronte eft,no immerit^ tenuimmu fecit,atqie
infirmiffimu:h?cenimmteraHaspaiTes i<aibusminimceftopportuna, atque
idcircomunmno dcbuitcrafTo &r6buftooire,(j5fruftraoncnfuiirct. Qua-
ms autc Hippocrates inter fironte & vcrtice effe ifliusmodi os dixencniMo-
lo mmusm verace ctia talercperitur, qdno tatum a Galcno didicimus, fcd ipfis
ouoqueocuhsmtuemur.Tantuid,ciuodfubdit[hacitc^
fubefljrefertur ad ea rcgione dutaxat^qu^ cfl mtcr fronte & vcrtice. At cum
P^^^"«atura,vbicognitacfl,nomod6curationeindicet,fcdmukuquoq;ad
nox^ cogmtionc^tqs ad prognoflicatione cofcrat, Hippocrates cx tcnuitatc
atq-,mhrmitateofiisintcrfrotem&vcrtice,acqjexco,odibiplurimuccrebri
fubefl,cuiu.s;momcnti,pIaga fit cius loci dcmoflrat^cju? rcs etfa ad cxprimcn-
dam^partisnaturacoducit.m<3mtergo,afimihplag5,telo,iau,autcti51cuiori
oshacpartecollidi,findrmagis& dcfidcrctummalum pcrniciofius efTe at-
que^aenus <:uratione admittcrc,& vbi vulnus alioquin lcthale fit,homine ce-
^o ienusdccedcrc^ybialia quauispercutiatur.caufa,quaobrcm hocaccidit,&
per fc nota eft,& ab ipfo dcclaratur.Quod aut ait[os h^cparte magis collidi-
■ «^>findfr&dcfiditjfortafreobfcuruvidebitur,c.imn4acofle?,qu^vitia
his vocabuhs figmficcntur:cum4i nonulla alia vitiorii gcnera fub idu offibus
incidat,qu2hicomittit Nosm fcquentibus cu qmnquc modos cxponemus,
quibus Hippocr^cs volmt os caluari? violan,quid h;Ec fibi vehnt apcncmus.
nuc tantu indicafre fufficiat ex modis, qmbus percuffa caluaria lcditur,tcrms
quos nuc propofuit.magis patere os,quodi prtori parte efl,minus qda pofle-
non.Sedosverticis,quiatcnmrimucft,facihiisfinditur&coniditur,fiquide
ciufmodi laus fub gram tclo incidit: hoc auc magis I?dit,qd tenue,Q qd craf- -
3ofucfiRcflatalijduoidu_s,hisqu,ofikmagispate1c,infe<^i^^
« C X c^teris os temporu infirmifTimu efl,q, maxilla m te>rc quiim J^^^^^^^^
" 1_ comitcatur,& furfum ac dcorfum moueacur arciculi modo, qu6d luxta fit
- ^^^per<luodfaculcasaudiediefl,quodvenacaua& validapcrtepusmtedat.
IntcrcaIuari?ofnLinfirmifrimupomtid,qdcflinterfroc5&vmicc,quod
tenmffimuquoojefl'cianarrauicnnteraIiadcmdeid,qdcflmteporibus.Nos
antecmufmodifithocosexpIanabimus,deindcfentatiaHippocratisaggre-
diemur.Apoftciionpanccapitisadeafutura,qucgrcc£A.lice£c^
natur quoddaosduriflimu,ac lapidi fimiI^,qdduos cxigitj>ccflbs, alceru fii-
Io,aItcru extrcm^ m^amill? no difrimile,iuxta quos ficu Sl &amc auris:idem
4P os,cumvcrfiispriorcparteintendit,tcrtiuprocefirumexigit,qmcu2en£ oiTc
imiaus lugale os^ducit:cdm vero ad fupcriora porrigicur,m tepore cu fupe-
noricapitisoire comictitm,ita,vt vtrunqj tenuetur ad modu fqudme & infe-
riusfuperioriinfidat,Hocitaq;osvariucfl,mtc>oribusauccinfi
fo^mn fi ad alias fmpartes,fcd ecia fi,illp cxccpto,quod mtcr frote & vcrticem
eft,ad c^tera caluari^ offa coparctur. Hippocrates hmus rci tna caufatur, co -
mifluram cum motu maxiIl^,Toramcn auris, & grandiorcm venam, qu^ pet
tempusfcrmr:h^cvnacmnoirismfirmiuteipfumquoq-,Iocamfirmimn^um
ss HIP P O CR AT ES
fictv"osobcauu\ludimbecilliusfir,&Iocuspropt^^^^^^^
LmrpericulofiusI^datur,acproptereadebiliorfit.Obaurisverofo^^^^^^^
osiauiLinusrefiftit4firolidumefret.^r?terquamquodneruusperq^^^^
diedifacultasnobisdaVquumiuxtaflt,huiclocomamspericuluafFert,vbi
X etur,acproptereaillumredditinfirmiora (^odpertinetad vena,qua.
per"epasfertur,fcLlicetprxteralias,qu?amaximaillavenacaua^^
LcolLmquatuoronri,quas#.7mMnuncupat,du^perinterio^
rotide>erLeriora,vtra:'4^capitis&collLpartesnutriun;fedill^alno^^^^^
vero fummas,& per tepora quoq^ femntur, atque ibi gradiores funt. Hippo- lo
crates cauas venas intelligit grades,qu^ funt etia yalidiores: nam & vena illa
qux oritur l -ibba locinoris parte,quod fit omniu maxima (audore Galeno)
dida eft cauanUius etia vcn?,qu^ per tepus intendit, particula prope maxillx
comiffuram mtro ad cerebru fertur.Cum vena item arteria no diflimiUs ma-^
-nitudmis per tepus procedit:vcnas emm & arterias fere vbiqi lundas vide-
mus,&apud veteres fub nomine ven? arteria etia copreheditur.Vena ergo &
& ,ppter confortiu cu cerebro,& propter fua magmtudme efFicit, vt locus no
fine ma-no periculo violetur:atq-, idcirco imbecilliorfit,qd infra eua demo^
itrat,qua de pla-a a medico incidedarcaUaeniifvie regio,qu9 mxmep^^elt.
"^tr^vniuerni caluana id,qc! poii. auit^ ^vwx..xvw >..., -,
,. Ctmetur copiofiore atq^ altiorcqomne id,quoda pnon parte eft.Quocurca
» vbi vulnera ac tela pana fimiliaq-, oiafint,vcl ctiamaiora,atqi homo ^qualiter, ^
» vel etia grauius pcutiatur,hac parte caluari^ minus finditur & colhditur : ac fi
» alioqn ex vulncrc homini intereudu fii.noxa 1 poftenon parte exiftete diutius
» trahitur,cu os ob craffitudine diuturnion tpe pus cotrahat,& infenus ad ccre-
« bru transfundat.Preterea hac parte mmus cerebri fubeft: & plaeruqi cx ijs,qui
» pofteriori caluari^ partc vulncratur,plures morte euadut,| ex ijs,qui 1 pnon.
Propofito ofte tenuiftlmo nimiru inter fronte & vcrtice, atqi in teporibus, 5 o
rcftabat & id,qd a priori,& id, quod a poftcriori parte eft,h^c inter fe collata ^
mira nuc breuitate copleditur,fimul & eoru firniitate, & vtru firmius fit de-
moftras.inquit ergo os,quod poft aures & vertice eft,hoc eft> m occipiao,va-
lentius cfTe,! omne id,quod a prion parte:hoc aute ipfis oculis patet:na quod
poft aures eft,lapidi fimilius videtur^qofTi: quod poft vertice,fimiliter crafTu
& defum eft:quod in frote,fi,cum ofTe teporu c6feratur,& cum eo,quod fitu
eft intcr fronte &vcrtice,firmu eft crafTum ac defum,fi cum co,quod fecundu
aures & vertice,tenue atqi infirmu. Mento igitur inquit pofteriorem parcem
collidi minus & findi(nam de alijs,qu? pr^ter fiira & coUifa, fub idxi caloari^
accidut,paulo poft tradabit)quam priorem,atque ex plaga poftcrioris partis, 40
vbi alioquin mortifera fit,hominem tardiiis decedcre:cuius rei cauiam ponit
crafTitudinem offis^quod pus diutumiori tepore cotrahit,&: ad cerebriitranf-
fundit.ofTcquidem puruleto fubiedamembrana ac cerebrum ipfum affici,&
lEgru confumi nemo dubitat:qiia ratione aute os purulentu reddatur,abunde
in fequentibus ab Hippocrate exponitur,quum pr£ecipit,vt rede carnem cu-r
remus,ne os fufa inde fanie corrumpatur : neque enim ita defum eft,quin fufs
foraminibus faniem admitut>qu2e tepore ipfum efficit puruletum,ide docuit
in libro
DEVVLNERIBVS CAP, ^7
I in libro defraduris, vbicieligandi ratione craciens inquic [Ci minus rede alli-
gemus,periculu eft,ne os corrumpamr^faniea carne ad ipfum exprefla] & no
mulco poftffi firadura vtrinque vmciatur,{anies ad ofta feretur^ea^i abfcedcc,
qu^ nunime abfceftura fuiirent.]Iam vero os,<juod crafrum eft,& defum lon-
giori tepore piuruletum iit,quum non ita facile vitietur fanie defluente. Quod
poftremo fcribit plures morte euadere ex ijs, qui pofteriori parte capitis vul-
nefantur,cuidentiflimu eftrquia minus cerebn occipicio fubeft, no enim pro-
minet xque acqj in fronte,id item,<juod fubeft,ob crafntudine oifis non seque
fub idu vioIatur,nequeitapericuIo{e l^dicur atque ia fronte. Quacuque auce
parte cerebrum vulneretur,fi celum alce infederic(cefte Hippocrate) res letha-
lis eft.ex ijs,quibus telum fumma ccrebn partem duncaxat attigcrat, Galenus
10 aliquot vidit conuaIuifte,quauis & iuuenem quoque fcribat Smyrnie in lo^ia
fanatu,cui telum vfquead alteru ex anterioribus cercbri vetriculis penetraue-
ratcfubdit tamen, fi vterqj vetriculus vulneratus fuiflet, ne paruo quide tepo-
re feruari homine potuifte:fed h^c rariffima funt. Cerebri igitur vulnus Ictha-
le eft, cumqi magis hoc incidat in priori parte,q, in poftenon,no immcrito aic
plures mori ex ijs,qui priori parce capitis vulncratur,q,ex ijs,qui in poftcriori.
» T T Yeme autcm oftenfus diutius viuit,quam xftate, vbi ahoquin ex vuhie-
»11 re,quacunque parte capitis fuerit,interiturus iit.
X o Volmt Hippocrates corpora noftra calore innato fuftineri,ab eoqj natura-
les omnes a<ftiones prouenirc,&: morbos exoIui,cum pus moueat,moIIiat,ex-
tcnuct,dolorc toIIat,neruoru rigori & diftenoni mcdeatunfraduris deniqj &c
vlceribus remcdio fit,eudemquc hycme potenriore efte,q seftate: caufam nos
■ docuit Ariftoteles, quum tradit calorcm m vnu coadum augeri : cogi autcm,
Quum rcfugiat ambies frigus. Quaobrcm nihil miru, fi vbi vulnus mortiferu
iic,£gcr diucius viuachyemc,^£eftace.Conftac enim nacurale calorem, quuin
ibluerc morbum no valec,cercce vic^ fpacium poiTigere,magisque,vbi mao-is
abundcc & pocecior fic,quod hyeme ficri oftendimus. Cur auccm in Iibro de
vIccribusjpl?risqucdicacmagisprodcirecaIidarncempeftacem,qhyeme,nifi
$0 in capice hnc & vcncre,cunc enodauimus,quum eum locum explanauimus.
" \ /T aucem os fub celo acuto ac leui incidatur duntaxat,neque findatur,ne-
" V ^^^ coIlidatur,neque defidat,in priori ac pofteriori parte capicis finvihter
» accidit:at mors non ^que inde fequitur,nequc ctiam fi fequatur.
Diximus caluaria pluribus modis vulnerari,atqi horu nonulhs magis patc-
jrcpriorcm parte,q pofteriore:magis enim finditur,colIiditur & defidit : no-
nuUis fimihter vtranq; exponi,quod in co euenit,quc proximis verbis dcmo-
ftrat : fub telo enim acuto & leui sque incidicur pofterior pars ac prior , fi de
oile incifo tantum loquamur,quod non findatur, non coIlidatur,non dcfidat.
Videtur auce hic locus aliquacum obfcurus,fed aliquid luminis aiFeremus,vbi
4ohos modos figillacim exponemus.Quod fubdic [Ac mors non xque inde fc-
quicur,neque cda fi fequacur]duo notat,& eiufmodi cafum non fimiliter pcr-
niciofum cifc in poftcriori parte,vt in priori:neque pariter morte afFcrre, vbi
ad intentu prscipitac,hoc eft,non eode teporc,fed macurius decedere,quibus
antenor caluari^ pars inciCz eft,vt fupra quoqi demoftrauit,cum de ca loque-
retur,cardius quibuspofterior. Caufa in apertoeft,cijm priori parci plus cerc-
bri fubfic,& id, quod fiibcft,noxa magis ac celerius fentiat.os auce,quod in po
fteriori pane eft( vc ancea dixit)diuturniori tepore pus c6trahat,&: ad cerebrii
6-8 HIPPOCRATES
traiRindat. Adiecit hxc^ vt ex natura loci no modo indiciu vulneris & curan- i
di rationem colligat, redprognofticationem quoquc, atque h^c ipfa ad inuc-
ftiganda naturampartis etia coducit,quo nomme ab Hippocrate mc traditur.
» Q Vtura,qu^ nudato ofle in plaga confpicitur, quacunquc panc capitis vul- j }
" «3 nerata telum futur^ infederit, ad reiiftendum & idui & telo infirmiifima
» eft,vt,cjuummaxime,vbi regiointerfrontem &verticem,qua caput infirmif-
» iimum eil,percuila fuerit ad futuras,quas telum attigerit.
Qu um capitis natura proponeret, vt inde eius afFe^fiu cognito poiTemus &
opem aflrerre,& «quod futurii eiTetprcdicerejde futurisprimo tradauit, poilea
oilcndit ex panibus oiIis,quasnam periculoiiiis lasdantur: nunc ad futuras rc- lo
ucrtitur,iimiliter periculii oftendens : ait enim eum Iocij,qui ilituris cotinetur
valde imbccillum efle ad rciiilendii tam idui,q teIo:addit aute maxime infir-
mas ciTe eas futuras,qux funt inter frotem & vcrticem,quam partem infirmif-
fimam pofuit.quod clarius eft,quam vt difputationem poiluIet:nam quis du-
bitct,fi futura per fe infirma cil,mfirmum item os,quod inter frontem & vcr-
ticcm,vbi hxc in vnum concurrant, locum infirmiiTimum fore . quamobrem
mfra,quum agit de fedionc oiTis^cauet^ne ibi fecctur,vbi futura cA.
" 1 7 Vlneratur autem caluarie os tot modis,funtque vniufcuiufquc modi vul- J 2.
" V neris,ipeciesfra<5i:ur£eplures.
' Hadenus caluarix natura,quod ad futuras pertinet,atqi oilis liabitu & fir- 2, o
mitatem prefatus,ad eius iam affedus aggreditur,afFe<a;us inqua fub idu inci-
dentes(nanq; hos duntaxat operis infcnptio poIlicetur)quorii varios ciTe mo-
dos fcnbir,&^finguIos diuidi in fpccies plures.modos hic intelligcrc debcmus
quafi genera feu diiferentias ipforu aifeduumzfic enim vocabulii t^oVw, id cil,
modus a Galcno exponitur in Iibro de ofEcina medici, vbi hunc Hippocratis
locu adducit. inquit igitur Hippocrates caluari^ os tot modis vulncrari, quot
proxime fubijcit.Sed,quiim resper fe diificilis iit,& locus admodii corruptus,
atq-, obfcurus,nc laboremus fimul in re ipfa aperienda,& in verbis Hippocra-
tis enodandis,fatius arbitramur aliquantifper ab Hippocratis orationc digrc-
di modos fingulos cnarrantes,deinde ad eam rcucrti. 3 o
Caluaria(ficut infra ex Hippocrate colIigitur)pro teli idus atq; oilis yarietatc
varic frangitur:Galenus tam m libro de morborii caufis,q in fexto de rationc
curandi eius rei tria tatum genera propofuit,vbi vidclicct, caluariacolliditur,
finditur,vel itainciditur,vtin oifc appareat,qua telii infederit.NonuIh plura
aha adfcnpferunt,qu£ ad illa tria quafi partes ad genera,aut quafi copofita ad
fimphcia referuntur.Primu ergo fradur^ gcnus apud Galenii eil, vbi os colli-
ditur,quod plerunque accidit tenera ^etatc fub tclo graui ac retufo.Teh autcm
nommc nunc intelhgi voIo,non modo id, quo alter alterii vulnerat, fed quod
fupcr hominem incidit, vel fuper quod ipfe cadit. atq; hoc gcnus proprie dici
fradura non dcberct; no enim frangitur os,fed potius deprimitur,fub fradura 4©
tamcn coprehenditur,quatcnus ahquo modo contmuii foIuitur,quod malii in
oiTc fradura niicupatur;quarc mfra quoquc ab Hippocrate colhfum os ad £:a-
dum^^uafi fpccies ad genus refertur. Altcrum fradur? gcnus ponitur a Gaic-
no,quum os finditur^idqj fimilitcr graui tclo ac retufo accidit,& fere vbi ^tas
mduruit.h9c aute duo mala colhfum, fcihcet & fiifum^non ita fiunt m poftc-
non partc ob crairitudme oins,vt abHippocrate docemur.at ro^et quis quo-
napadohoc gcnus fimplcxfit^curetur^j i Galeno mfexto derationccurSdi
fiiTum
DE VVLNERIBVS CAP. e^
1 fiiHim fimpIiciter,^uod minfme collifiim fit:quum Hippocrates nopofTe fin-
di os velit,nifi coJIidatur.Huic dubitationi optime occurremus,fi (queadmo-
du Paulus ^gineta fcribit)os & leuiter & m-auiter collidi intelligamus:graui
cnim ac retufo telo ita vchementer os interdu coUiditur, vt quafi plumbeu vas
deprimatur : interdum ita Ieuiter,vt paruipendi res debeat,& nullius mometi
exifi:imari.Ergo,vbi os finditur, nccefi^e eft collidatur, quum idem telu.colli-
dat fimul & findat,fed ita leuiter interdu coIIiditur,vt quafi colliuim no fit,ad
rimam vniuerfa curadodirigatur.Galenus cuius cofiliu & adperficieda,qu«
ab Hippocrate tradutur,& ad curatione intendit, hoc appellat fimpliciter fif-
lo fum,quod fiilum fimul & collifum dicitur ab Hippocrate,qui non curatione,
fcd rationevulneru capitis exquifiteperfecjuitur. aluid os, quodgrauiter col-
hfum efi:,no folum vt fifium a Galeno curatur,fed vt fifium fimul & colhfum.
<juin & Hip^ocrates,qmjm ait[quo telo os findicur,eode etiam coHiditurJad-
dit[pIusminusve]no cnim femper eodem pado,fed nunc amplius,nijc mmus
coIliditur.Tertiij fndtuvx genus tradit Galenus, cum os inciditur, fic, vt in eo
teh veiligiii relinquatur, hoc leui telo fit atquc acuto, quod interdu fummam
.^ part^em,interdij alte os diuidit,nonnunquam ita vt tefta refoluatrperinde ac fi
afcia hgni fragmetii abfcindatur,pr^fertirn,fi idus a latere fuerit. vocatur aute
a JunioribusaxoffKt7ragv»o'/«f.fiquidem aKUx^oi gr^ce afciam fignificat.h£c dc
io fimpIicibusfraa:uris.Reftat vt cunda alia,qux a varijs audoribus traduntur,
1 jfdem comprchendi demonftremus aut confiare.Nonnunqua fradu os dcfi-
dit,fic,vt cerebri membrana vrgeat,<}ui fradur? modus ex du^lici genere co-
ponitur,ex colhfo & velex fiiTo^vcI ex incifo : duo enim exigit,alterum,vt os
■ deprimatur:altcrii,vtab aIio,quod naturalicer habet, fcparecur : ahoquin fub-
ledam mcmbrana haud prcmerec.Telu itaqj grauc fic oporcec, vt deorfum os
fubigacn^qi intercfl:,acutu nc fit,an rctufii:acuco mcidicur os, & ab alio fcpa-
ratur,fic,vt deorfii ferri pofiTit^retufo finditur,fic, vt ab alio fimiliter abfcedat
ac fi incidcretur.Pacec igicur hunc fradur^ modu duplici genere cofiare,cum
oscoIlidacur,& fimul,feu findacur,feu mcidaiur. lam veroos,quod frada de-
5 o fidit,modo membrana vrgec,modo in plura fragmeca perriipicur,qu$ mem-
bran^,pariterinh2renr,hoc e^cxiW^illud kyW/.a grxcinominarunt.Eucnic
ctia mterdu, yt os,quod fraaii deorfum copeIhtur,fimuI cii celo furfum reuer-
taturattollaturq;:quodmaIii(Galenoauaorex«^^gowvocatur:H«^cigaemm(vt
ipfc odauo de vfupartiii mdicat)caua orbis partem fignificat : quomodociiqj
hoc accidit,ex duobus( vt retuh)fradur^ generibus coponitur. Supcrcft ahus
f ra<aur? modus qui cx nmarii gcnere efl,quum plaga in vn5 parte cofpicitur,
led altera fifla cft,in qua nullum plagg vefiigmm apparet,huiufmodi fradura
grscc a7ro)tK/xa,liue aW^«/^ nominatur.H^c funt fradur? genera,qu^ vcl a-
mmo cocipimus,vel fcripta inuenimus.fingula aute(vt oftedimus)ad tria illa
40 hmphcia rcferutur. Niic quod ad Hippocrate attinet,fcire couemt preter cres
modos hmphces cx niic propoficis bmos alios hic adfcripfifre,adco vc quinq-
in vniuerfum recefeac,fiirum:colIifum:ccrciii,cum os dcorfum fubfidic • quaf
tum cuminciditur,feu celii fummaparcem vioIcr,feu alce penecret, ac fiue os
mcidaturtatum,fiucmcidatur,&veIfindacurcolIidatiirque,velfoIummoda
collidatur:qumtum,quum finditur alia parce,quam vbi plaea fe oflendit. His
qmnquemodiscompledituromnesdifferentias,quas.fuprlnarrauimus:nan-
quc ex duabus,quas vidcri potu« omififFe, vna cum fradii os attolhtur, fub eo
")
70 HIPPOCRATES
modo comprehe(limr,quum fradum deficlir:<juoniam quod attollitur(vt di- i
ximus)ante nccefTe eft defedifre: altera, vbi ita mciditur,vt excidatur,& fra-
<»mentu inde recedat,fpedat ad eum modii,quem quarto loco narrauit. Abu-
2e itaque fingulos fradur^ modos expofuit,neqi contentus tribus illis fimpH-
cibus, vt perfede rationem vulnenim capitis indicaret,compofitos ctiam ad-
didit-quod non fecit Galenus,cuius fuifTe propofitu diximus,n6 vulneru dif-
ferctias perfequi,fed,quod in Hippocrate defiderabatur adijcere, & ad cura-
tionem intcndere: ad id autem abunde fuit ternos fimplices modos narraffe.
Addit vnicuique modo fpecies c6piurcs,quas ab ipfo audicmus.inquit igitur.
Flnditur os vulnere: vbi autem findatur,necefre efl collidi id,quod iuxta ri- i o
mam efl^fiquidem quo telo os finditur,eode plus minusve etia colliditur, j /
... idq; dum finditur.Hic efl vnus modus.Species aute rimarum vari^ funt,non-
« nuliie cnim tenuiores funt,nonnuiIa2 tenuifTim^ ita,vtjninime confpicue fint,
>- nec ab kSu protinus,nec quibus diebus afferre opem iiceret,idque liomine ad
^- interitum priEcipitat.Contra aiise crafTiores & iatiores^ali^latiflim^^qu^dam
» longiorcs,qu^da breuiorcs;quaedam rediores, qui^dam rediffims, aii^ ma-
" gis aut minus flexuofiE:n6nuil:E in fummo,nonnuil^ altius dcfccndunt, non-
- nulias pcr totum os vfquead imum penetrant.
Primum fradure modu,rimam videlicet,his verbis perfequitur.docct autc
findi os non pofre,nifi coiiidatur:telum cnim,quod findit, etiam coiiidit: hoc ^ o
autem(vt fupra indicauimus)graue fit & retufum oportet : quod ipfe quoque
f n fequetibus dec]arabit,vbi pr^cipict requiri ab homine,quo pado pcrcufTus
fuerit,vt inde noxa; genus intelligatur.lioc tame n6 vt perpetuu,fed,vt quod
piccrunqi cucnit,accipiendu efl: quoniam(vtfubdit)fipiagaadfuturasfit,qiu
locus efl imbeciliior,quum os" inciditur: potcfl: etia findi, quauis id telo acuto
fiatratqi hoc efl,quod fuprl diximus caluaria n6 foliim ob idus ac teli,fed of-
fis etiam varictate varie laEdi.Rimarum fpecics varias fubijcit:quod fpedat ad
tenuitatc,& fi tenues fint omncs,non tame ita,vt nuliu fit inter eas difcrimcn:
quoniam n6nuil^ craffiores funt & latioes,nonnuli^ latifTimi^jquantu videli-
cet,riin^ raiio patitur,quas perpetuo tenuitate pofI:ulat,nonnullce contra adeo 3 o
tcnues funt,vt neqi ab i<ftu protinus, nec quo tcpore curari pofTenr fe ofledat,
qu;E res hominc interimi t. Quod Pauius etia tcfiatur , qui rima tenuiffimam
didam a capilio 'r^ij^^ic/xop, quum latcat, ac propterea non attendatur, prodidic
homincm occiderc.hunc autem Hippocratis locij in grcco codice admodum
corruptu cx eodcm Paulo rcflituimus.rclique fpecics rimarum in aperto funt.
COIlidi ctiam os potcfl,quauis in fuo flatu feruetur,&: coliifo rima nonac- 7
cedat:hic fecundus.coilifi vero fpecies funt pluresr na plus miniisve col-
„ iiditur,& altius ac totu os, vel m fummo magis & non totum,& plus,minusvc
„ etiam quod ad longitudincm & latitudinem pertinet:fed nulla confpe<9:u co-
„ gnofcitur quali^ fit & quanta: neque enim,vbi quid coUifum cfl, ab idupro- 40
„ tinus,quod collifum eft,& malum ipfum oculis patet:ficut ctia ofTe fiffo non-
„ nulliE ex rimis,qu^ longius tendunt.
Altcrum modum dicit collifum, fub quo naturaliter os habct, & non fin-
ditur:lolummod6 enim colliditur.Species collifi plures funt, qux a principio
latentzncquc cnim apparet forma &: quatitas ipfius nox£E,nifi tempore,quum
os nigrefcit.adijcit in fine[ficut ctiam fiflb ofTe nonnullic ex rimis,qu9 ]6gius
lendunt] vbi easrimas fignificat,non quffiprs tenuitatenon apparerent,fed,
quas
DE VVLNERIBVS C A P. 71
I qux vel vlcra plagam longius ferumr,<juas Galenus vique ad finem tocas pcr-
fequendas fcalpro noluic, vel altera parte fiint, non qua plaga illata eft, & fub *
quinto modo in fequentibus comprchenduntur.
" "I~A Eiidit os a fuo ftatu in interiorem partem recedes, in quo cafu etiam iin-
» l>-^ditur,alioc}uin minime defideret:abruptum enim fradumqj ab alio oile,
« quod in naturali ilatu feruatur,in interiorem partem feceditificque neceife eft
•> quod defidit etia findatur.Tcrtius hic modus,Defidentis oifis fpecics funt va-
" rismam & plus & minus oifis defidit:rum vel alcius, vel in fummo magis.
Hunc fradur^modu fupra abunde explanauimus, que a telo graui,<]UOcI
10 interdum acutum,interdum retufum erat,ficri clare dixmius:coIIigitur autem
hanc fuiffc mentem Hippocratis ex fecjuentibus, vbi telorum gcnera exequi-
tur:fub telo enim graui,ac retufo voluic os defiderc^ideq-, fub acuco ficri con -
ilat,ex eo,quod iiibdit de modo fradur^, quum os incidicur, ita,vt telum per
totum penetrec:in cjuo cafu inquic,fi incifum os deorfum compellcrecur, eilec
ahus modus,iIIe fcilicec,fub quo os defidic,quafi non diiFerac, nifi <^ in hoc os
deorfum compelIimr,in illo natu feruac nacuralem, fcdin vcroqi os incidicur,
a cclo nimirum acuco, quod in co modo graue,in hoc leue eiI:-id,quod clarius
infra oiledit^quum ait [os quod fiue fiifum fiue incifum defidit] .Species hu-
ius modi funt pro oiTc^quod dcorfum magis vcl minus compellitur.
xo J\D fcde teli,que incifo oiTe apparet,potcil rima ctia adijci,atquc, vbi rima
» /3Lfit,pIus miniisve os neceiTc eil coIlidatur:quum qua parte rima inciCo oili
« adijcitur, eadem collifum ei, quod incifum & hfiTum eil. Quartus hic modus.
•» Potcil & coUidi os,quod inciditur,quamuis nulla coIIiib,incifoqi rima fuper-
^" » ucniat. fit autcm fcdes teli in oiTc: vocatur fedes, vbi oiTc in fuo itatu mancnte
» vidcrelicet,quapartcteluminfederit. vniufcuiufq-, modi fpeciesfuntcoplu-
=• rcsrnam quod ad fiilum & coUifum pcrtinet, fiue vcraqi fedi adijciancur, fiuc
" colhfum duncaxac,varias ciTe vcriufque fpecies iam diximus.Sedes auccmper
« ic longior eil,& breuior,rcd;a magis vel m orEem:funtque huiuimodi mulcae
f olix fpcciespro celi fi^ura: na & alcc magis auc minus defcendic,& anguilior
30 eil,auclatior,autIaci{iima.Auc precidicur os,h^c auce noxa cuiufcunque lon-
» gicudinis ac lacicudinis fucric,ad fedem refcrcur: modo alia oiIa,quJ£ iic inciia
- func,nacuraliccr maneac, ncc quod inciia finc a fuo ftatu in intcriorem p^tem
- compeiIantur;fic enim fedcs non amphus eiTec^fed os defidcrct.
Siue vnu,fiue tres nunc fcribat fraduriE modos,rcs ita habet. Inciditur os,
ita,vtteh vcftigium remaneat, quodfraduras gcnus appellatur ab Hippocra-
< te i<^{a,i<i eft,fedes,quum(vt ipfe inquic)appareac in oiTe, qua cclum infcderic:
fic aucem(vc didum cft)ab acuco celo,quod & ipfe in fequcncibus,& Galenus
in commcncario in hbru dc fraduris mcmorice prodidic, quum fub telo acuco
incidiosdixic^acqucidmalumab Hippocraccin libro de vulneribus capicis
40 nominari i<J^ga|', id eft, fedem. Requiric aucem fedes , vc incifum os nuUo mo-
do ad cerebri membranam inclinecur:nam cunc os defidcrct,qui eft alius fra-
dursE modus fupra cxpofitus.hic aute de quo nunc agicur in tres diuidi com-
modc potcft:quoniam fedes mterdum alijs modis iungitur,interduin fola eft:
iungitur alijs modis,quum os,pra£terquam q> inciditur,eciam findicur,in quo
cafu neceiTario coIlidicur;antca enim monftrauic,vbicuque rima fit,ibi os etia
colIidi,atque hic erit vnus modus-interdum quoque fine vlla rima incifum os
coIliditur,qui eft alter modus.Fiut autem h^c varie,pro teli difcrimine, quod
c iiij
7^ HIPPOCRATES
non modoacum cft &incidft/edcciagraue,i4vtcollidat;&ofred i
afferat,prcrertim,quum idus vehemens fuerit. At vbi fedes per fe erif.tertium
modum cfficiet/me pars ofTis tanteim violetur/mc os prxcidatur,ita,vt tclum
per totum penetrct.quod vitmm Hippocratcs ^'..^o^, apBcllat.quo vocabulo
vtitur, quum vulnus alt^ defccndcns fignificat, vt m libro quoq^ dc vlccnbus
oftcndimus.Pofrunt ergo Ki trcs ad vnum,ncmpe ad fcdcm rcfcrri,poiIunt &
quafi trcs ilnt numerari. Vcrba Hippocratis varie leguntur,nos hanc lcdione,
nua propofuimus,magis probamus,vt omncs hi fub lede,qu^ eft quartus fra-
auremodus,comprehendantur.Poftrcmus,quiadhucrcftat,quintusclt;nam
fiue fcdes luda alijs modis fit,fiue fola,ac feu penctret,feu in fummo fit,tamen i ^-
(cAts eft atqi vnus omnino fradur^ modus. Nonnulla autcm ex antiqms cx-
cmplaribus in fine modi poftremf, qui proxim^ feqmtur,habet [atque hic cft
feptimus modus]cade exemplarf a,quum Hippocrates dixit[poteft etia collidi
os quod fncf ditur,quamuis nulla coUifo incifoqi rima fupcrucniat]habct[atq;
hic cft quf ntus modus]fi cm magis hsc ledio placeat , potcrit hunc quartum
modum fcdcm videlicet,in tres diuf dcre.quemadmodu monftrammus.awuc
hac via fllcqui fubijcftur,fcptimus crit. Specics corum clar^ funf. nam.fifli &
colhfi fupra pofitx funt : fcdis autem pcr fe, fiue telum per totum os pcnctrct,
fiuc pcr partem , fpccies varf^ funt , pro teli figura : tum prout plaga fucrit
longa,lata atquc alta.
« flRangf tur caluarfa fub vulnere alf a parte,quam vbf plaga eft, atquc os nu-
, X datum,quintus hic modus,quod mfortuniu y bi accidjt^nihil cft,quod lu-
« uare pofris,quonf am, vbi hoc malum fit,nulia via deprehedcrc hcct, homo nc
>.fdpatfatur,autquapartecaluari^. ^ ^ ■ ^
Hfc cft poftremus fradurx modus, quum plaga fn vna partc cft, altcra os
findftur.Soranus,cufus fcripta de vulnerfbus capitfs adhuc cxtat,voIuft,quc-
admodum fn vftro fta fn ofTc capftfs,fdu vnfus partis,no folum altcram findi,
fcd contrarfam. quam fcntentfa rcprchendf t Paulus -^^gfncta, ncq^ cnf m crc-
dibflc cxf ftfmat pcrcufta vna partc eam findf , qu^ contrarf a cft:ncqj fimilcm
iudicat caluariam vitro,quum h^c plena,id inanc fit.cenfct autcm cucnire,vt 3 «
caput pluribus partibus percutiatur,fed in vna plaga fe oftendat, in contraria
nullu plagas vcftigiu relinquatur,in qua deindc abfceftu orto atq^ incifo,rima
in cofpedum venit.Nos(quicquid noftrates mcdici dixcrint)PauIo .^ginc-
tx potius fubfcribimus,quum eidem Galenum ipfum faucnte vidcamus. Vo-
luit cnim in nono dc vfu partium caluariam non folidam, ac finc futuris fada,
nc percufl a vn a paxte^^iagna offisporti^v^^laret^ quod eucnirct^fi folida
cflet:e§ici unt crgo futu r^^m^uSaguum vnam parte l^dit^altc ram^u^ yjtra
lumram eft,non ofFendat,fcd noxa t_erminetu r ad ip fam futura.fc uarc fi ma-
Tum^quod ab ipfo afJertur,vItra futuranon pcrtinct, multo minus contrariam
partem vcxabit. Hippocratcs^aute non loquitur dc contraria partc,fcd dc alia 40
ac diucrfa,qu^ vt findaiur,non raro euenit ijs,qui in capitc vulncrantur : tclo
cnim plaga fit,& os nudamr:non longe autem a plaga modo in hac, modo in
illam partcm os frangimr: quod etiam in afTere Siccidii^ qui, fi mallcolo feria-
cur,nonfinditur,quamalIeolusattingit,fcd iuxta:atque hoc agitCornehus
Cclfus, cum inquit ficri pofTc^vt alia parte idus fuerit, altera os fiderit. Quod
autcmaicnullavia deprchendi pofTc^an homo id patiatur,aut qua partc,ma-
nifcftum cft,quadoquidcm ca rcgio tcda cft, ncquc nudari dcbct,quum nul-
D E V VL NERIB y S C AP. * 73
1 lum £t iiiclicium,quod,vbi rima £t,denuciet,niii procedente tempore, quum
fuperiei9:a cutis intumcfcit,ac vbi no nudetur, nuM ratione dignofci hoc ma-
ium potelljpec quam partem occupet. Fit etiam intcrdum,[icet raro, vt ex fu-
periori loco cadetibus aliquid in cerebro, vel in eius membrana rumpatur,te-
fte Galeno in fecundo de compoiitione medicamentorum ad iingulasparti-
culas attinentium , <juamuis cuteintegra & oife, vt docuit Celfus. hic cafus
ab Hippocrate omittitur,<juoniam eos folum perfequitur, in quibus os nuda-
tum eft,vt infra parebit.
» T N his fradur^E rnodis ad fe<9ionem venicdum eft,quum os colliditur, iiuc
>» 1 res Iateat,fiuc m aperto fit^atqj vbi finditur,feu rima oculis fubi jciatur, feu
" minus apparcat.Pi-ieterea,quum os inciditur fic, vt teli vcftigium in eo rclin-
10 quatur,&fimul vel finditur, & colliditur, vel finc vlla rima colliditur, in hoc
" fradura: modo ad fedioncm confugiendum:id autem os,quod a fiio ftatu re-
" ccdens defidit, raro fecandum cft, & qux maxime dcfidunt, & maxime pcr-
» rupta funt,minime fcdionc requirunt. Ad hi£c,neque fedcs teli,vbi os no fin-
» datur & coIIidatur,fccari debet : neque id os ctiam,quodpri£cidirur,fi incifio
» magna fucrit & Iata,nanquc hxc & fcdcs idem eft.
A fradur^ modis,quos figillatim cnarrauit,ad curationem tranfit, atq^ ad
cam primo,qu2 manu adhibctur, nempe ad fediojiem oftis, indicans quibus
to modis ea coucniat.quibus aliena fit. quod vt via cum ratione intelligatur, an-
tequam verba Hippocratis exponamus, fecandi caufam demonftrabimus . In
curatione fra<2:i oifis caucndum cft in primis,nc & in oire,& in partibus, qu;E
vel ipfum tcgunt,vcl eode tcguntur,fanics coIIigatur:h^c cnim ihi fubfiftens,
quod mahgna fit,cuda corrupcret.Q£Ocirca Hippocratcs ad fra<2:a mcmbra
iunduram illam ex binis £a.{cijs adhibuit: eo cofilio, vt quicquid in vitiata fe-
dc collcdum eiret,cxpellerct,fimulqi prohiberet, ne quid aliunde concurrens
caufa inilamationis eirct.id,fi incapitc fieri poiTctjnihil antiquius.atquoniam
per capitis habitum fafcijs a vitiata fcde transfundere fanicm ad alias,& aliu-
de cocurrcnte rcprimcrcno Hcct,preterquain in fronte(vt ipfe infra demon-
50 ftrabit)fecari os voIuit,vt patefada membrana, exitus detur matcri^, qu^ ia
ea rccepta eft.quod fi ad membrana nihil coilueret,ipram aperirc(GaIeno au-
dorc^fupcruacuum eflct. Sedin compluribus fradur^ modis fanies^d mcm-
branam caluarias fubieda concurrit:faciIe cnim dcorfijm fertur. Ergo,vt ipa-
cium fit ad extrahedam faniem,excogitata eft fedio oilis.quare modi fradu-
r^,qui tales funt,vt cerebri mebranam per fc patefadam exhibeat, fedionem
non requirunt:ca tantum fradura fecari debct,vbi fanics, in membrana ccrc-
bri colleda, exitum non habet. Rede igitur Hippocrates, quum os colhditur
aut finditur,fiue in aperto vitium fit,fiue Iatcat,fccari os iuifit^quum in his ca-
fibus non fit, qua fanies excedat : ncque enim aperta eft mcmbrina. Quod fi
40caluaria incidatur (quem fradur^ modum fedcm vocauit) & pr^ter fedem,
vcl coIhdaturtantum,vcI colhdatur fimul & findatur,^queetiam fecada cft:
quamuis enim fcdcs, vbi telum per totu os penetrauit,faniei eximm prsbcat,
non tamcn vniuerfs, quum fub alijs partibus,qu^ £{tx funt & collifie, fanics
coeat,qux nifi membrana patcfada cxtrahi non poteft.quare tunc quoque ad
fedionem veniedum.Os vero quod fradum defidit,fe<9:ionem raro poftulat,
pracfertim,quum maxime perrupitur,maximeq-, defidit: fatis enim ipacij ha-
bet ad faniem educendam, & per fc,& quum citra fedione eiufmodi os ad id
^^ H I P P O C R A T E S
fada forcipc demitur.n^ & demi alioqum deberer/i ^^^^^n membrana pua- i
<.eret:aatcmeattolli/ieandemcompnmerer:eaamfinulIafameseiret.S^pe^
?utemit^perrupitur,vtpofritfinevlUreaioneeaelh,autabipranaturaei3Ci.
ZmadmoduHippocratesmfrademonftrabit,quum^^^^
2-sTbrSa runt/miuspencuIofaefT.^
fquoddrfiditrarafecan5umeft].Perfeautefedesfedionenonpoftulat^^^^^
Lfemperoshiet,quantuadextrahendafamemoporteret,quuminterdum^
leSsnonpe^eUcf^
fimile eft, cum leui i£tn telu fimiliter leue fumma caluan^ partem incidit,vel,
fi confluit(vt probabile eft) quiim telu maiori impetu alte per os totum deice- lo
dit exitum habeat,potiirimu fi fedes,ampHor ac latior fuerit . quam fentetiam
comprobant verba Hippocratis,qm os incifum fic, vt telum non penetret,ait
fedionenonegcrcQuandoquidemnihil m mcmbrana rcceptum eft:id etiam
euenit,vbi rima eft,qux vfq-, ad membranam non pcnetret : tunc enim( vt in-
hl patcbit)i fedione defiftimus,quum rima finitur:qma,quum os totum non
finditur,probabile eft faniem fuper cerebri membranam no colligi . id autem,
quod ita mciditur,vt telu pcr totu penctrct,fi iedes magna fiierit, & lata^quc
volmt fecandu non efre.adiecit autcm [magna & lata]quoniam fi non hiaret,
quantum fatis efTet ad faniem elfiindenda,amphanda eiret.cenfet emm iub eo
idu quo totum os inciditur,omnino faniem ad mcmbrana ferri , qux dilatata z o
Cfede neceffe eft,educatur.rgiHFr,^^^i^mmatim colligamusHippocrates cx
?quinque modis fradur^^quos propofuit,qmntum omictit,quum nec feaione,
Kcc aho remedio curetur,vt pote,qm Iatcat:ex ah js m primo & fecudo fcihcet,
r vbi os fifihm & colhrum eft,fecari debct:tertius,quum fradum os deiidit,ra-
JTro fedionem exigit. fupereft quartus,quum os inciditur, in qiio adhibeda di-
Yftindio cft:nam,fi incidatur,& fimul findatur & colhdatur, v.el colhdatur ta-
^ tum,tunc sque fedioncm poftulat:fi folummodo incidatur,vel totum mcidi-
/ tur vel fumma pars,in hoc cafu, quum nulla fanies in mebrana colhgatur, fc-
7 dio fuperuacua eft,m illo fi fatis hiat omittenda,alioquin fecadum.Hinc pa-
r tet quanto in crrore verfcntur,pkriquc ex noftn fecuh chirurgicis,<jm,vbi os 50
y inciium cft,nulla diftindione adhibitaad fedioncm veniunt,iruftraqi ^gros
7 cruciant,& in periculo vitx conftituunt. perpetuo autem fedio^vbi neceiraria
7 non fit,vitanda eft,vt plus in oire propi^gnacuh cerebru habeat,|habiturum
^fuit co excifo. At non folum dccipiuntur,quum os fecant, quod fecadum non
7cft,fed,quum ex eo,qu6d ei jciendum cft,maiorem modum auferut,quam ne-
fcekc fit,& eo magis apertam cerebri mcmbranam pcriculofe rehnquut,often-
Vtantque ampliora fragmenta complura,^iis a^caluaria detraxerunt:e6que fibi
Aplus prg ftitiiTe videntur,qu^o^sanlfubiklyut^Quantu vcro demendum
fit,Hippocrates nontra3idit,fed ex Galeno & Cornelio Cclfo colhgitur.qua
rem optime intelligemus,fi caufam,cur detrahatur,animaduertamus.Hippo- 4©
crates(vt videmus)non aha de caufa os fecat,nifi vt dctur exitus cerebri mem-
branam l^dentibus.Sed^ficut diximus)detrahendum ctiam os eft,quauis non
fecetur,vbi membrana comprimit autpungit,vel,vbi fragmetum aliquod^ita
ab ofle mtegro didudum cft,vt folidari amplius non poilit,id clarius eft,| vt
ab Hippocrate cxpom debeat, qui breuitati maxime ftudct. Huiufmodi igi-
tur oiIa,neque ferram, ncque tcrcbra poftuhnt,icd tantum aut forcipe prehc-
fa,aut fcalpro circumrafa,vel pr*ecifa cucllutur.ergo,vbi fecatur os, vt humor,
qui
DE VVLNERIBVS C A P. 75
I qm cerebri membranam cliftringic,e<iucatur,qiiam minimum ex ce dctrahe-
dum eft. exempH gratia: vbi fiiTum eft, hadenus demendum eft, vt rima hiec
quantum curatiom fads eft. Celfus, vbi rim^ ora alteri infedit, faris putat id,
quod eminct,pIano fcalpro excidere,fi otx inter fe c6primuntur,a |atere nm^,
interpofito digiti fpacio tcrebra foramen facit,ab eoqi fcalprum dual?us hneis
ad rimam agit,ad fimihtudinem.C.hterce,fic,vt vertex eius a for^mine,bafis
ad rimam fit:ac,fi rima longius patet, ab altero foramine rurfus fimile finum
facit, vbi vero fradum os firmum fit, terebra in orbem perforat, & fepta,qu^
inter foramina funt fcalpris excidit,quo pado fatis cxitu pr^bet intus Ixdcn-
tibus.Os autcm,quod vehcmenter eftperruptum,GaIenustotum auferri iuf-.
fic, vbi rima longms perrineat, eam demi vfque ad finem noluit , cum crEteris
10 re&x adhibitis nulla , inde fequutura fit noxa . callo enim increfcente fohda-
tur. id item os, quod deorfum infedit (Celfo audore) fi circumpofitJK calua'
rix ex ahqua parte inhsereat,totum auferri non debet,fed lunatus finus facie-
dus eft,& id,quod cerebri mcmbranam premit,Iamina attoUedum,ac fi quid
fpinofum eft,pr^cidendum.
» r' Pedare autem in primis conuenit , qua parte capiris homo vulneratus fit,
^P »K^ num imbecilliori, & capillos iuxta vulnus intueri , nanque vbi telo inciii
« fuerint,& in ipfa plaga cotineantur,verifimile eft os nudatu efte, quod,quum
i o euenit,afierendum eft violatum fuifTc a telo. Hxc animaduerteda funt dicen-
« daquc,priusquam manus homini inijciatur.
Inordinate videtur de vulneribus capiris tra<9:arc,quum proxii^e loquutus
fucrit dc curationc,qucE manu adhibetur,nunc tranfcat ad indicia, quibus of-
fenfa: innocefcunt,dein ad curationem reuertatur.Primo enim defjuic fradu-
rarum indicia craderc,poftca earum curatione exequi.Vcrum non idcm ordo
necefrarius eft in exercendo,acqi in docendo:dum medcmur, non licec ad cu-
racione aggredi, ancequam malum fuis indicijs innocefcat, dum docemus,ni-
hil prohibet,quin primo de curatione agamus,poftca de fignis . fatis enirn eft
naturam parcis,& eius vitia ante curationem fcriberc.notx,qu*e malu fignifi-
50 cant^pofTunt antc curatione^pofiTunc & a curatione demonftrari.ordo,vbi ne-
ccirarius eft,optime ab Hippocrate feruatur, alioquin negligitur. Hoc ipfum
fecic etia in opere de articulis,vbi ante oftendit,qua ratione prolapftis hume-
rus reponatur,dein notas,qu^ prolapfum efTe illu denunciant. Hoc icaque lo-
co^quumordoneceiTarius no fic,perfequucus varios fradurx mod|os,quorum
alijs fcdio conuenic,alijs inimica eft,vc res clarior efTet^proxime fubiecic, qui
fc<S:ionempoftuIent,qui ab illa abhorreant.nunc ad figna aggreditur,vbi co-
fidcranda eft coniun<aio[autem]quum ait[fpedare autem in priqis couenit.]
Quafi dicat,Verum antequam ad fe<5i:ionem venias,fpe<fi:are conucnit,& qu^
fcquuntui- . interpofids fignis rehquam curationem adfcribic , vbi illud eciam
40 animaducrtcdum cft, qudd,quanquam in ahjs afle<aibus curacio f^orfum a fi-
gnis cxponitur, in hoc cafu adeo inter fe implicatur, vt feiungi figna,& tradi
Snecurarionc non poffint.In fequentibus enim^vcfra^^uras fpecic deprehen-
dat,pragam dilatat, fcalpro os radit, atramentum inducit, nigritiem detrahit,
cmx omnia ad curatione pertinent, quamuis morbi quoque genus & modum
ngnificent. His oftefis in curationem duntaxat incumbit. Ergo ex notis,qui-
bus malum depreheditur,nonnuIIas fpe<3:ari voluic,ancequam manus homini
inijciamr,nonnulIas poftqua imcda. eft.ante,pra£cipit, vc qua parte caput vuU
76- Hl P P O C R A T E S
neratum fic.capillos intueamur:nanqj vbi vulnus fit capitis parte imbecilhorl, i
& capiili a tdo incifi in ipfa plaga c6tineantur,v6n{imile cft os nudatum efle,
at<^ue,vbi nudatum fit/uiiTe a telo violatum. id enimjceIum,quod capillos m-
cidit,mcidit etiam membranam,qu£e fub cute caluaria complediturridemquc
ob partis infirmitatem os Iiedit.H?c,quum oculis pateat,intelligi poiTunt^an-
tequam manus homini inijciatur.monet autem,vt non modo intelligatur^fed
ctiam pr^dicantur.hoc aute fieri voIuit,antequam ipfiim homine attingamus,
quia non roium egrocantibus confiiht^fed medico etiam,cuius voluit audori-
latcm maxima efle apud ^grotates. Qupcirca in opere de articulis,fiqui mor-
bi o^raues appareant,revera fint Ieucs,imperat medico,vt hos libenter curados lo
fiifcipiat^contra eos fijgiat, qui grauiflimi fiint,&fi nullius momenti habcan-
tur.iubet icem,vt in tempore fiimmum pcricuIum,quod impendet, denu<:iez,
Quin & in prognofticis ea eriam,qu2 prc^terita eflent^iuflit a medico pr^di-
ci,idqi non languentis,red fiii ipfius caufa. quod tande non alio fpedat,quam
vt x<^eT mcdicomagis fidem habens,magis obfequatur,atque inde fecundam
valetudinem recipiat.Huius glori^ videtur auidior fuifiTe Galenus,quum tam
mira Glauconi,& Siculo illi medico pr^dicerct.Iubct igitur hoc loco Hippo-
crates, vt medicus ea de vulnere capitis pr^dicat , quo magis admiratione di-
gnus fit,& prope diuinus videatur.
« ■pvOfiiquam inieda efi:,dandaopera efi:, vt an os nudatum fit,aperte intelli- zo
" 1 gamus,&: an in confpedum veniat nudatum.-fpecillo enim confideradum ^ o
" eii,vbi oculis ipfis non patcac. Quod fi nudatum os inueniqtur a telo violatu,
- primo malura,quod in ofie efi:,videre oportet,dignofcereque quantum fit,&
» quam operam cxigac.Requirendumprasterea de homine, qualiter vulneratus
" fueric,& quo modo.
Id,quod prms dignofci ac prsdici iuftit,nunc,vbi manus inieda eft,apeite
intelligendum ccnfet,fcilicet,nunquid os patefadum fit,&: difcufla carne nu-
dum appareat, fiue ipfis oculis, fiue, vbi id non liceat , fpecillo nudatum efie
fignificctur, At quum eiufmodi os fub tclo interdum I*efum,interdum inuio-
latum appareat , de eo,quod violatum non apparet , proxime tradabit : nunc 5 o
de eo,quod lacfum fe ofi:endit,inquit,videndum dignofcendumque quantum
mali fit,&: quam operam requirat,verbi cau{a,num terebra neceflaria fit,num
fine hac mederi ficeat . At vulneratur interdum fola cutis, ofTc ncque nudato,
nequc l^sforinterdum etiam integra cute os frangitur ita,vt minime nudetur,
fed tadu valde perruptu fentiatur,quod euenit,vbi defidit,vel attoHiturcalio-
quin,fi findatur, aut colIidatur,folum coniedura p^rcipitur. Quid ergo Hip-
pocrates adijcit , fi nudatum os videatur a telo vioIatum,videndum cfiTe quid
mali fit,&: quam operam requirat: n6nnc,& vbi Jiudatum non efi:,ide facien-
dum? Equidem arbitror, fi cutis non colhdatur , fed tantum incidatur , vbi os
no patenat,neque etiam perrumpi, quod infra ex ipfo Hippocrate colligitur, 40
quiim inquit[fub telis,qu2 a latere feriunt,os minus finditur,coIIiditur,ac de-
iidic:quibufdam enim vulneribusitaillatis,nenudaturquidem]videtur enim
velle incita cute os,qu6d finditur ctiam nudari : nam,fi leuior fit i<9:us,quahs
a latere efl^ait, non mod6 non findi, fed ne nudari quidem : quafi dicat,u,fin-
deretur,nudaretur,fed non nudatur,atque idcirco no finditur. Huiufmodi er-
go vulnera, quum non difFcrant ab ali js,qu2 in reliquo corpore funt, non tra-
^antur in hoc hbro,fed in eo,qui de vlccribus efl: hic autem Hippocrates ta-
tum
D E. V V LN E RIB VS C AP. 77
I tum deillis agit,vbi os nudatum eft,<jueraacimodum in fequentibus demon-
/fa-abimus.Verum vbiintegra cute caluariaperfringatur, nonne incideda eft,
vt maluappareat,& fi opus videatur fccari os poffit,& dari exitus cerebri me-
branam laedentibusf Hippocrates infra, <juum dilatandam e/Te plagam ait,vc
oilis vitium appareat,adijcit[nudato oifejquo videtur innuere, vbi nec os nu-
datum.fit,nec vulnerata cutisincidendum non eirc.Iacobus Perufinus Roni^
celcbcrrimus, atque optimus noflri fsculi chirurgus mihircfcrtfclongo vfu
obferuaiTe magis feruari cos,qui citra fcalpcUi operam partim lenietibus,par -
timficcantibus curantur,quam,quibus cuiis iuciditur, & os aperitur. At dum
10 requiroquo pa<^o{anics amebranacerebridetrahatur,nifi ospatcfiat,& ipfa
mebrana, dumquc inflo nudati ofiis exemplu alFeres, quod, quum fiffum vel
collifum efl,necefrario fecari debet,vt humor euadat,qui in mebrana cerebri
collcdus cfl,ncq; ibi fubfiflens putrefcat,&: ccrcbru afticiat.Loge(inquit ille)
hi cafus inter fe difl:ant,quum os apcrrum efi:, fi abfq-, fedione dimittacur,hu-
mor,qui fuper mcmbrana cerebri rcceptus cfl, a calorc, quiim cxpirat, difcuti
non potcfl:quocirca putrcfccns homine confumit,ncque tutu e^ citra fedio -
nem ofHs cxpcriri emplaflra,qu2, cilm caluari^ caufa componantur cephali-
ca dicunair,quauis & h^c docetura Corneho Cclfo, & nunc a nonulhs chi-
rurgis adhibcancur, fed ca mcdendi ratio fallacifHma efl. Vbi intcgra cute os
«. o perrumpitur,calor non expirat,& pcr fe digcrcre fanie potefi,& offa fohdare,
o x; *1"°^J'^ mcmbrorum fraduris aperte videmus:fragmenta enim,quum nuda-
ta non func,folidantur: vbi patefada funt, ncqueuc amphus cum aho offe glu-
iinari,atque idcirco euclli dcbent. naturalis enim calor fn nobis omnia c^lcir.
nuquidoblicus cs illius iuucnis , qui tribus abhinc annis in abdomine vulnus'
accepit,ita,vttcIumaprioriparcead pofleriorcm in alcero ilium penctraretl)
vulnusqi peruiu cflet. is quiim miniis re.dc curatus fuifrcc,& plaga iam vecuy
fla, acque oris obcallefccncibus deicdionem alui per plagam magna ex part^
redderct,nos ambos acccrfiuit,quumqi vereremur,nc (quod ratio didabat) fi\
plagamaperiremus,& vlccrati intefi:ini oras, quas verifimile erat iam callumN
5 o contraxifTe^fcalpro cxafpcraremus,vt vna poftea glutinaretur,homine ad inK
teritumpr£cipitarcmus,fatius iudicauimus plagam cxafperare, vt cruor ind§
cffunderccur, tum carneproducetibus ipfam nutrirc, & pofi:remo cicatricciA
inducerc,atquc itanaturae intcflinum apcrtum dimicteic.res autem adeo red^
proccfTif ,vt ille pr^ter omniu opinionem ex toto liberarctur,& nunc bene va>
leap nonne vidcs quantam vim habcat naturalis calor, fiue ipfa natura? hxc
«nim(cefle Hippocratc)niorbos exoluit,& ad omnia fiifficit,qua; animah n.e-
cefTaria fimt^h^c itcm,quum valida fucrit,fcmpcr viam inucnit matcri?,qua-
uis craffa fit, debeatque per angufla foramina penetrare. nonnc fraAo offe &
calloglutinatopcrintcgramcutcmfanguiseuadit ita vt hntca inficiatfquid
40 ergo mirum efi:,fi integra cute natura,quum potcntior fit,humorem in mem-
brana ccrcbri coUedum difcutiat?hjEc ille.quibus mihi perfuafit eam omnino
efTc mcntcm Hippocratis,vt quum os nudatum no cfi:, quamuis fraa:u, ncquc
-aperiatur, neque fccctur , & fi hoc Celfi & Pauh prsccptis aduerfetur . A t fi
perrupto capitc,neque os nudatum fit, nequc fradura intclligatur, fed fuper-
ueniant fcbris & mala indi<;ia, qu^ infra indicabit, id mihi feruandum vidc-
tur,quod ab ipfo pr?cipitur,vt os fcihcct,protinus fecetur,& ^ membranade-
trahatur,etiam fi nudatum non fit.Quod poflremo addit[Requiredumprx-
HIPPOCRATES
terea de homme,qualiter vuberatus fuerk,& quomodo]gr2Cus codex habet. i
W^ ^ri^ ^^xou/qu^nosvertimusqualiter &quomodo:videnturauteidem
Tibi velie vtraque verba,adea,vt abunde fit altcrum duntaxat adfcribere.iUud
tamen non prltermittemus,quod infra,vbf de ijs tradat^qux ab asgrotate re-
quiruntur,duo prarcipue mdicat^idum & telum, pro quorum varietate varie
os l^ditur: poirumus ergo alterum verbu ad telum referre, alterum ad idtum.
Q uod leitur ad Hippocratis fententiam attinet, non folum fenfu inueitigari
voTuit mali modum,& quam operam requirat,fed ratione etia intelligi,ex ijs,
qua; :Eeer refpodet de tclo atque idu^vt infra demoftrabimus.Tradidit enim
m hbro de officind medici,pr?ceptum illud,quod ad ommum morborum co- i o
enitionem fpedat: nepe vt intueamur fani, ne fimile fit,an diiiimile id, quod
tra<aamus,atquc vt hanc rem ex maximis,faciliimis,& qmbufcunque quomo-
docunque cognitis colligamus . Primo itaque confiderari voluit indicia fra-
cturx fubiedi fenlui, quJE maxima funt & cognitu facillima,deinde ea, quae
e<.er rcfpondet,que mmus efficacia funt & cognitu difficiliora, & mente non
ffnfu comprehenduntur : hmufmodi funt, qux Galenus koct ^v<^«|ip vocat, id
eil^ex natura rci colleai atque indicata , quum aha fenfibus exponantur , nec
rationeindi2;cant. , v n • •
« C Ed,fi manifeftum non efl, violatu nec ne os fit,multo adhuc magis inter-
.. ^ rogandu eil nudato oire,qualker vulncratus fait,& quo modo. nam quod zo
>> ad oiTa perrinet,qucE collifa eilc lolent,& iiira,non tamen apparere,ex ijs,qux
« homo refpondet,primo eniti debemus ad cognofcendii,teneatur ne os aliqua
» tali noxa,deinde rem cicra fpecillum ratione & opera explorare.fpecilio enim
» non deprehend!tur,vllam ne os talem fenferit noxam,vioiatumque fit, anm-
» uiolatum feructur:fed id mali,vbi os vel ita inciditur, vt teh veiligiii retineat,
« vel a fuo flatu reccdcns dcfidit, aut vehcmenter rumpitur, quas fiquis intuea-
"tur,ipiisquoqueocuhs comprehcndet. • rr r
Vbi os,quod nudatum eil,fenfu vioiatum pcrcipitur,interrogari oftenfum
pr:Ecepit,vt ex his,qu2e refponderet, oiFcnfcC modus & curatio intelligcrctur.
At,quiim nudatum os inuioiatum confpicitur,muito magis requiredum cen- 3 o
fet,quaiiter homo percuiTus fuerit,& quomodo.quum non folum mah modus
& curatio,fed (quod difficilius eil) ipfum quoque malu mde inteiligi debeat:
lioc cnim,fi minus fcnfui exponatur^conijciendu eil, ex^ijs, qu^E homo refert
dc teii genere & grauicate ia:us,& ex ijs,qu£ fuperucniiit: nam exemph gra-
tia,fub retufo telo, atque idu graui, findi os aut collidi credibile eft, fi homo
concidit,fi fme feniu quafi dormiens iacet,fi oculi obciEcatur, ^que veriiimi-
le fit os l^fum efre.Duo autem funt intcr genera fradurse, qus pofTunt fenfui
no appai-cre: quum os finditur aut coihditur,quia,quum inciditur,fic,vt in eo
teli veiligium rclinquatur,aut,quum fra<aum defidit a naturaii flatu recedens
(vt ipfe inquit)oculis deprehenditur,eo cafu excepto,quum os ad futuram in- 40
ciditur: vbi non fatis coniiat,teh ne fedes an futura fit,quod cofpicitur, vt ipfe
infra explanabit.Ergo,vbi nudatum os i^fum non apparet,primo danda opc-
ra cfl ex ijs, qu£ ^ger rcfpondet , vt intelhgamus, num colIifum,fifrumve os
iit ; dcin ratione arque opera citra fpecillura rem cxploremus. Caufam vero,
quamobrem hic fpcciih viiim rei jciat, ipfe euidenter oflendit. At,quo pa<ao
ratione expioranda rcs efl,pofl<quam colle<aa eil,ex ijs,qu£ homo refpondet?
ponne & hcc ad rationem pertinem,quiim fenfui non fubijciatur,fed ratioci-
nannhii
nantibus
DE VVLNERIBVS C A P- 75
I nantibusuobis oflis noxam deniincicc? Dicendum eil,vel Hippocracem no-
luifle comprehcndere fub ijs,qua2 asgrorans rcipondec,iJia, qux fiiperueniut,
fed folu rcfjuiri de homine iufliile, cuiufmodi iha percuilus f uerit, & <juo te-
Io,atquc inde colli^i violatu nc os jGt,deinde rationc ex his,que fuperueniunt,
rcm cxplorari.ldcmcofirmat Galenus in quarco de ratione curandi,cum cau-
fas euidentes indicare morbum ait, vbi nec fenfu nec ratione deprchendatur:
■ quail aliud fit per rationem inquirere morbu,aIiud per caufas euidentes, qua-
uis cpz tCger re{pondet,ad rationem referantur: Hippocrati tamen placuic ica
loqui. cum(vc Galcnus ceftatur) interdum exquifitam orationis formam con-
10 tcnmat.optime autem dubitationem tollet, qui aifirmabit Hippocratem ira-
peraiIe:non vt ex ijs,quc homo refpodet, intelligamus IxCam ne os fit,fed.,vt,
quum id fcire voIumus:primo intcrrogcmus hominem, & ex i js,quce refpon-
dct,dcin ratione noxa atilimemus:ficquc,<juum ait[racionc]nihiI noui intelli-
gcmus prster ea , quas aeger refpondet de telo idu & ijs, qux fuperucniunt.
Quid fibi veht,quum ait[opere]infra demoniIrat,vbi fcalpro & nigro medi-
camcnto impofito dcprehendi oilis noxam confcribit. Hinc auce pacec caufas
euidenccs acque excernas, quanquam nihil de curacione indicanc : id camen
cificcre, vc malum ipfum innoceicac.
» "r^Indicur auce os rimis & laccncibus 5i confpiciiis,colIiditurque,fic,vc colli-
ro A fumnonappareac.&afuoiIacurcccdensdcfidic,vbi alcer alcerum de in-
^^ duilria vulneret,magis quam vbi inuicus: cumque a fuperiori loco cclu, vel la-
« ciac,vel manu cencns percuciac (vtrunlibet eueniat) magis quam,quum ab x-
» quali:magisitem,quum robuilus imbecilliorem vulnerat.lntcr eos,quibus in
« decidendo vulnerantur,qu? iuxta os funt,& etiam os ipfiim,quicunque a loco
» maximc fublimi fuper duriifimum quidpiam, & valdc hebes cadit, pcriclita-
» tur,ne fibi os findatur,coIIidatur,auta fiio ilatu recedens defidat . ei vero,qui
» a loco jsqualiiupcr quidpia mollius decidit,os eiufmodi noxas,veI nullo mo-
« do,veI certe minus fencicE celis auce,qu^ fuper capuc cadencia vulncrant,quce
- iuxca os func,atq; eciam os ipfum,quod a loco maxime fublimi & minime x-
» quali incidic,qu6dque grauiirimum,hcbcs admodum,& duriirimum eil,hoc
3 o iindere os & colhderc poceil: . ac minimc,quod ab :Equali loco, minime quod
« leue,minime icem,quod acutum & molle. Pr^cipue autem periclitatur os, ne
» his modis l^datur,quum ica vulneracur,vc e regione ad lineam celo occurrac,
» fiuc hoc manu ceneatur,fiue iaciacur,fiue quid fuper os incidac,fiue homo ip-
« ic cadens vulnerecur,feu quomodocunqucpcrcuciacur^ofiTe e rcgionc ad linea
» cclo ipfi occurrcncc.Sub tchs ver6,qu2 a iacere feriunc,os minus findicur, col-
« lidicur,ac defidic.quamuis nudctur:quibufdam enim vulneribus ita illatis,ne
« nudaturquidem.
Quum os & findi & coilidi poiIit,ita,vt malum non apparcat, cumque id
intelligidixerit exijs,qusehomorefpondct,iamiam perfequitur, quo pado
40 hsclatentem oifis offcnfam denuncient. Eaqux 2gerrcfpondet,Temotis ijs,
qu£ fupcrueniunt,vel ad idu referuntur,vel ad telum: h^c autem pro fua va-
rictatc varie os kdunt,ficut & casteras partes,qu^ vel fecantur, vel collidun-
tur,. vel abrumpuntur. Secant (Galcno audore m quinto de rationc curandi)
tcla,qua£ acuta funf.coIiidunt,qu£C grauia duraque: abrumpunt omnia, quiim -
yehcmens idus fuerit:idcm fzcit cafus ab alto,vel graue quidpiam durumquc
incidcns.omnia h^cab Hippocrate accepta funt,& ab oiTc ad aiias partcs traf-
8o H I F P O C R A T E S
lata.Propoiita igitur oratio vniuerfa ad idum pcrtinet,& ad ea, qug vulncrat x
alterutro mocIo/cilicet,fiue fuper caput incidentia,fiue cpod homo fuper ipfa
cadat,qua; nuc proprie non comprehenditnomine teh: tela enim videtur vo-
care, qmbus alter alterum vulnerat, quae proxime exponet. Indicat igitur cu -
iaCmodi idufindaturos & collidatur, fic , vt malum non appareat . at,quum
idcm idus pofilt & findcre os & collidere, fic,vt malum in aperto fit, & pr^-
ccrea ita pcrrumpcre,vt a fuo ftatu reccdens defidat, non modo tradat de k-
tcntibus noxis,quarum gratia dc idu loquitur,fed de ali js^qu^ fub eodcm idu
confiierunt eucnirc.Idum igitur triplicem proponit,quum alter akerum vul-
ncrat,quum homo ipfe cadit,quum aliquid fuper caput incidit.Commune efi: rq
omnium os findcre,coIiiderc,& ita perrumperc,vt defidat,quum i<2:us, a loco
fublimi fuent,fiue ilie, qui vulnus infert,fiuehomo, qui decidit, fiue id,auod
fiipcr caput cadit fupcriori loco maneat, magis quam cu 2quali,atque ite cum
os cregionc ad lincam telo occurrat,feu illi, quo quis ab alcero vulneretur, feu
illi,quod fuper caput cadit, feu illi fuper quod homo cadit,magis quam ciim a
iatcrc.Propric autcm,quijm altcr aitcrum vulncrat,fiue tclum manu teneat,fi^
uc-iaciat, os finditur, colliditur & defidit : fi de induftria, magis quam fi imv
prudcntcr,vulnus inferatrac fi robuftus infirmiorem, magisquam fi infirmus
vahdiorem percutiat. Proprium item eius i<aus,quum homo cadit,eft collide- =
reos & findere,atqueitapcrrumpere, vtdefidat,quumfupcrduri/rimuquid- 2,0
piam & hebes cadic : nam vbi fuperrem moliem decidic, vel nullo modoh^c .
fencic,vel cerce quam minimum.At fi idas ex eo genere fuerit,quum quidfu-
percaputcadif,proprie,quod graui/Timum dunfilmumquceft, & admodum
hebcs,maxime folet ciufmodi noxas affcrre: minime autem, quod Ieue,acutu,
& molie.Quanquam,quod fuper caput cadit, videtur habere eandem condi-
tioncm,atque id,fuper quod homo decidit,fcilicet,vt fit hcbes & durum:ad-
ijcit tamen grauiifimum in eo,quod fuper caput incidit.atque hxc pofiunt re-
ferri ad telum, quamuis ( vt diximus) non dicatur tclu, nifiquo aiter ab altcro
vulncratur. Addit in fine [fiue quomodocunque vulnereturj quafi praeter tria
gcnera idus aliud reperiatur,quod tamen difFicilc eft mcnte cociperc,nifi for- 5 o
te fi dicas, vbi homo cadif ab aho impulfus, almd efiTe genus, quam,quum pcr
fecadiLquodtamcn (vtopinor)fecus habet:idemcnim videturgenusiaus,
fiue homo pcr fc cadat,fiue ab altero cogatun quocirca lilud potius fenticndu
videtur, quod Hippocrates hoc adiecerit, vt omnem tollat difFicuItate ac du-
bitationem eorum,qui velint alia cfre idus genera.Tale quid videmus in Iibro
de ofticina medici, vbi de fenfibus & mcnte loquutus fubijcit [Qu^e item p-
mnibus,quibuscognofcimusintelligi poifunt] quafiali^prster has poten^ .
ti2lint,quibuscognofcimus,quumtamennuIIaefint.
" F ?/^^" ^"v^"^ ^^ potimmum os findit rimis & latentibus & cofpicuis,col-
- iy lidic& ita perrumpit,vt defidat,quod teres cft, orbicuIatum,planum, re- 40
- rulum,graue,&durum:idem quoquccarnfimcoIIidit,maturat&lacerar.vuI'
« nera pr^Ecerea fub huiufmodi telis a Iatcribus,& in orbem caua fiunt,purulen-^" ^
« ta magis,atque humida,.5^ longiori temporepurgantur.Neceire enim eft col-^
" lilam carnem detritamque in pus vcrfam tabefcere.tela vero obIo<Ta ad mnU
» tam partem tenuia,acuta & leuia, carnem it^ incidunt, & os fimillter, vt per
» totumpenetrent,magis 3colIidant.teIum autem fic mcidens in oirerchnquit
» fedem,e.iufmodi aute noxa & C.dcs idem eil. Vcrum h^c tela non admodum
oscollidunt.
DE VVLNERIBVS CAP. 8i
I « os coHiclunc ,aut findunt , aut fta perrumpunt , vt a fuo ftatu rcccdens de-
-fidat.
Q£2cunquc ad idum pertincnt, late indicauit, rcflabat telum, c[uo, fcili-
cet,altcr alterum vulncrat, dc quo nunc agit . Ponit autem duo gencra teli:
vnum, quod collidit, findit, & ita os pcrrumpir, vt dcfidat : alterum , quod
incidit:funt autem vniufcuiufquc gcneris fpccies compIurcs,quas, vt via cum
rationc colligamus , {circ conuenit duo potiffimum in tclis ab Hippocratc
confidcrari,pondus & figuram : nam duritics,quamtribuitpriori gencri te-
lorum, cft communis ctiam altcrius rncquit enim incidere, quodmollc elt.
lo Quod igitur|dpondusipc<9:at,tcIumaIiudgraue eft,aIiudIeue:quodgra-
.. uc eft , fub prion gencrc cft, quod leuc, fub altero. At figura, eius , {cniccz
partis, qua fcrit, vcl infignis latitudinis cft, vcl nullam ferc lacitudinem ha-
bet. idteIum,quod latum eft,ad genusprius pofitum refercur, reliquum ad
alcerum. Porro,quodIatumeft,vel tcrcs eft , vcl orbiculatum, vel planum:
fcrc enim ad hxc tria pcrtincntalia omnia : hxc autcm qualiacunque fint,rc-
tufa eifenccefic cft. Quod infigni Iatitudmccarct,oblongum cft,vt,quod
csfim fent , vel ad multam panem tenuc , vt quod pundim ; hxc autcm fi-
uc ob aciem,fiuc ob mucronem nccciTario funt acuta. Acuto tclo carncm &
os mcidi, retufo collidi fcnfui apparct , quam rcm Hippocratcs, non folum
X o hic,fcd in operc de vlceribus apenc dcmonftrauit. Vt fummatim igitur rcm
omnem habeamus, telum grauc ac rcrufiim, fiuc orbiculatum, fiue tcrcs, fiue
planum, collidit os, findit,& itapcrrumpit,vt defidatroblogum, vcl ad mul-
tam partcm tenuc incidit, & hoc acutum cft ac leue.nam quod grauc eft,non
modo incidcrc folet, (cd etiam collidcrc . atque hoc pado licct cx tcli fpccic,
cuiufmodi fradura fit, inucftigare, quod fuit Hippocratis propofitum. Mu-
tuatur autem vocabulum agr/so/ixa, quod nos [plaaum] vertimus : agrr enim
( vt Galenus docuit) idcm fibi videtur, quod &.7roc^i : casa^ autcm integre fi-
gnificat, vt patet cx libro dc articulis , qua dc nafo, & ex eo pr^ccpto Hip-
pocratis , vbi ait,[ Qnx iudicantur, & iudicata funt integrc,] & cmx fcquun-
5orur. verbumcnimintegrc vel pcrfede, ab Hippocratc dicitur aTragrj. Porro
ci,quod integrura eft,&: perfcdum^nihil deficit,talc eft planum tclum,quum
squaliter procedat, ncc quidquam habeat, quod cjEtcras partcs fupcrct,qui-
bus ahquid dccGlc videatur : vel , fi magis placet , dicemus a^io^ grxcc fi-
gnificare squale, ficque eadcm erit fentcntia, vt,fcihcct,telum a.^ln^ fit,
quod ^quaUtatem habet,quod fpiculis caret, quod tandcm planum cft : nam
jcpt,quod osfignificat,eatenus adtclum quatcnus ad plagarn refcrtur,cum
quale telum fic , tale oporteat, efic os plag^ : telum squalc , squalc item pla-
gs os eificit . Quod autem voluit , fub quo telo os violatur , carnem quoquc
vulncrari manifeftum eft,quum tclum primo carni occurrat,deindc oiii:qua-
40 rc in hbro quoque de fraduris tradidit , non admodum os frangi, nifi caro
quoque vulnerctur. Eius vero, quod fubdit [a tehs, quas carncm Iacerant,coI-
lidunt,& maturant,necefrc eft vulncra fieri caua, purulenta atquc humida,&
diuturniori temporepurgari,]ipfcmct rationem fubijcit , quiim inquit,ne-
cefie eft collifam laceratamque carnem in pus verfam. tabefcere : nam, vbi ca-
ro, qus ad plagam cft, in pus verti debeat ac tabefcere, vjcera primo caua c-
runc, vel in orbem, vel a latcribus , pro fpecie teh , quod carnem a lateribus,
yel in orbem detriuit, qua abfumpta vlcus cauum redditur, eadem de cauia
f
St H I P P O C R A T E S
ctiampumlentaficnt & humida , quim caro in pus conueitatur,quod hu- x
midum vlcus cfficit: addc,quod ca,qu^ fuperant cx fangumc,qui vcrti m car-
ncm dcbct , vlcus humidum fumlitcr & fordidum rcddunt , cademquc diu-
turnion temporcpurgantur,quum non prius ex toto pura fc oftendant,qium
carocollifapcnftustabcfcat,quod tempore accidit . hoc autem latius trada-
mt in operc dc viccribus , vbi oftendit , qu^ vulnera protmus glutman por-
fmt -qu^pus mouentibusegeant,quibusannumcrat ,qu2 carnem colhfam
detritamquc habcnt: humfmodi cnim caro,pr2terquam, quod ita afFcda clt,
vt reftitui nonpo{rit:fanguincm etiam continet, e vems fufum, quum fub
iau,vcnuk,qu^ per ipfam difcurrunt,abrumpantur:fangms autem,qm cxtra i»
venas eft, corrumpitur, fimulque caro, qua continctur, necefTe cfl corrumpa-
tur. qubd tamen fine vulnere colhfum cft,medicamentis reflituitur, quum ca-
lor in vnum magis coadus potentior fit, & medicamenta cfFicicndi locia ha-
bcat,vt in fequentibus patebit.CiEtcra in hac oratione clara funt. id tantum a-
nimaduerterc oportet, quod poflremo pofmt de teh gcnerc, quod incidit, m
quit igitur [fub eiufmodi tcHs non admodum coUidi os,aut findi] non tamen
ne<^at id cuenire pofTc, quandoquidcm euenit(vt ipfc infra demonflrabit) ait
enfm dc plaga ad futuras fada^ob loci infirmitatem interdu cuenire:vt,quum
inciditur os, etiam findatur. Scd raro incidit, quod fibi voluit,quum ait [non
admodum]. t ^j- . ^°
• /^Mnia vero h^c,pr^rerid,quodinofreocuhscompreheditur,requircn-
« V-/dafunt:grauiorisenim,vclieuiorisplag9indiciafunt: ad hsc fi ofFcnfus ^ y
- fincfenfu,quafi dormicnsiacuerit,fiocuhobc:^cati fucrint,fi vertigo ipfum
• occupauerit, fi concidcrit.
Cum in ofTc nudato nuUum apparct malum, interrogari homine iufHt cu-
iufmodi tclo atquc idu vufneratus fuerit,vt indc intelligcrentur fradurae illic,
qu^,quamuis latcant,intcrdum os tencnt.H:Ec igitur omnia,fcilicct,qu(^ fpc-
dant ad idum ac tclum, grauioris plag£e,vel leuioris not^e funt, quibus fubi j-
citca,qu£ vulnerato homini fuperucniunt : folct cnim finefenfu quafi dor-
micns iacere,vertigine prehendi,cocidcre,foIent oculi obcxcari.Hsc vbi non 3 o
fint,leuius malu indicant: vbi fint, grauions nox^ faciut opinionem:qu*e fuit
mens Hippocratis,quum inquit [ad h^c fi ofFenfus fine fenfu quafi dormiens
iacuerit, & qux fequuntur]. Intcr h:Ecindicia,qu2 fupcruenirc ait, grauifii-
mum cfl,quum homo fine fcnfu quafi dormies iacuerit,quod ipfe dicit Jta§6jeK:
nobis enim placuit fequiinterprctatione CornelijCelfi,qu(g Galeni fententijs
maxime cofentanea efbin primo cnim libro pr;£di<5tionu,quiim exponit itagof
vocabulum vfurpatum ab Hippocratc, nihilahud fignificarc ait,quam inex-
pugnabilem dormiendi neccnitatem. Ahbi item f^piiis fcribit,quum xago? cfl,
nec moueri hominem,nec fcntire, non fecus atque vbi dormit.Eiufmodi flu-
porem Hippocrates alio loco etia multis indicijs annumcrauit : efl cnim ma- 40
nifeflum indicium cerebri violati. Rchqua indicia, quum oculi obcsecantur,
quum vertigo homincm occupat,quum concidit, ad inordinatum motu hu-
morum in cerebro tanquam ad caufam referuntur : vnum tamen lcuius cfl,
alterum grauius. Primo enim efl <woTof, hoc cft, obc^cantur ocuh ( vt inquic
Celfus)tcnebris fufFafi:deindc fequitur vertigo,poflea homo concidit,quum
rcs intenditur.Sed hic vomitum pr:Eterijt, quem pofuit in iliis fententijs,quos
aphorifmos vocauit:namvomitusbiliofusfuperh^c indicia, vel ccrebri, vcl
cius mebran<g
DE YVLNERIBVS C A P. 83
I cius membrana oiFenfam ob f dus grauf tatcm fignificat.
" A T v^i os a teio nudeturplaga ad fiituras exiftente, difficile cfl afTercrc dc
* /l.tcliredc,relidumnefiteius veftigiuinofie,vbiidinipfa fiitura accidat,
« quod in alio ofie manifcfiiu efi:futura enim vna cum ipfb confpicitur, reliquo
» .ofle aiperiorrncquc coftat, tcli ne fcdes fit,an futura , nifi fedcs late admodum
•> patcar.adijcituretiamfedirima,pla:runque, vbi Cedes ipfis futuris a.ccidit^
•J -> cdmquc os finditur,fifium aifirmare diiEciIius cil:proptcrea,quod rima fi zc~
* cidii^ plxrunq-, futuras occupct . prompte enim hac parte os finditur & refol-
« uitur,co quod natura tenuius fit,ac magis rarum, quodq^ fiitura facile finda-
10 tur,acrefoIuatur. alia vcro oiIa,quibus futura continetur,non finduntur,quo-
» niam hac firmiora funt. At rima ad futuram,futur2 quoqj refolutio cii, quam
» non facilc eil airerercuicquc,vbi a tcli iedc in futura proficifcaiur, cum findi-
» tur & rcfoluitur-ncquc vbi futura finditur & refoluitur, propterea,q) os &ca^
» ro collidatur. Verum diiEciUus adhuc cil airerere,num iaiTum os fit propterea,
». quod colIifiim.quandoquidem futurie,qu£ rims fpeciem referunt, & rcliquo
« oiTc aipcriores funt, medici animum atqucoculos fallunt, nifi os vehcmcntcr
» refoIuatur,atqiincidatur,vtteIum pcr totum penetret: huiufmodi enim ma-
» lum & fedes idem eil.Oportet autcm,fi vulnus ad futuras fucrit, & tclum oill
~ infederit,diligenter animum aducrtcrc, vt inueiligemus,qua noxa os tcnca-
, z o tur,quum a fimili tclo eiufdemque magnitudmis,aut ctiam minori, idu *Equc
» graui,vel etiam leuiori, multo magis homo liedatur, fi telum futuras attingir,
» quam fi alias partes.
Fra<aur2.fpecics,qu^ nudato oiTektent^duaspofuit^fiirum & coUifum,in-
dicans qua via deprchedi debcant,nunc tcmam addit nempe fedem,qu£E nu-
dato oire(vt inquit)interdum non apparet, nimlrum,vbi in futuris fit,quam-
uis in alio oiTc manifeila eiTct: fupra enim dixit oculis patere,quum os incidi-
rur,fic,vt appareat,qua tclum infcderit:nunc autem futura obilat,cur non ap-
pareat:non enim patet id,quod confpicitur, teli ne fedcs fit an futura,nifi vbi
fcdes magna fuent:cum fedc enim teli vnafuturam intuemur,rcIiquo oifc af-
5 o periorcm. At quum futurx mentionem faciat,& accidat,vt rima in ipfa futu-
ra fiat:diificilius adhuc putat dimdicatu,rima nc fit an futura:quiim h.^c afpe-
ritatem habeat,& rim^ fpeciem re^r^fentet.Finditur autem futura,vcl quum
inciditur, vcl,quum coIHditur : quum inciditur, quia non vna tantum futurx
parsinciditur, fedalia pli^runquefinditur & refoluitur, hoccfi:, diuiditur &
dehifcit,tum quia os ibi infirmius cfi;, tum quia futura paruo ncgocio finditur
& refoluitur.quamuis autem non foleat,fub eodcm tclo iduque findi os atquc
rcfolui, quum fupra demonfi:ratum fit alio idu ac telo os findi, alio incidi, id
tamen poteil ob loci naturam accidere , qucmadmodum nuc ob futura: quod
patct cum ahud os,quod iuxta efi:,intcgrum ferueturJam vcro,quum collidi-
40 tur,facilc futura findi & rcfolui ncmo dubitat . Ergo in eiufmodi cafibus me-
dici,non foliim afpcdu^fed mete etiam falluntur,nifi, fi tefi fedcs ac rima.am-
phor fucrit . quare monet vt diligentcr animaducrtant : non enim fatis efl: te-
lum atque idu fpeaafi^c^fxpe enim idus mitior ac tclum Ieuius,quam vt aliud
os laedcrct, futuris eiufmodi noxas infert: atquc idcirco fpedare quoquc fcdis
naturam debemus,vt intelligamus,tcneatur nc os aliqua cx illis fraduris^quas
dcprchendi magno negocio tcilatur.
84 HIPPOCRATES
HOmm quoquc magna pars Ce&ionem poftulat: fecare autem ipfas fucu- 1
ras non cxpcdit/ed ab illis rcccdcre,atq;,vbi fedio neceirana fit, proxi- ^ ^
.. mum os fecare.Dc curationc vulncrum capitis^dcque ratione^c^ua deprehendi
» debcanrma]aolIls,quaenonapparent,itafcntmius.
In fupenoribus,quum tradauitdc fea:ione ad fraduras adhibeda,dixit n-
mas tam latentes,^ manifcftas,& fedem interdum fedionem requirere: quod
nunc etia repetit:idcirco,quia deiilis noxisproprie ioquitur, quatcnus futurs
accidunt.Quod igitur ad fedionc pertmet, nihii mouedum cft cx ijs,qur£ fu-
pra dida funt,taniu futura rclinqucnda cll fme feaione,& proximu os fecan-
dum,cius rei caufa manifefta cft.diximus enim per futuras & venas trafire,& lo.
ligamenta,que ferro attingi malu efl.fupra quoq-, futuras pofuit imbecilliores
ad refiftcndu,quamobre periculofe ctia fccantur:facile enim ferra ad cerebru
penctraret.Quid quod feda futura, cu callus increfceret expiratio prohibere-
tur? Sed cum departe tradlemus^quae fccari non debet,opersprecium videtur
adduccrc,qua potifTimu os fccadum fit.Scire autem conuenit, cum os fecctur,
vt dctur cxitus intus i£edentibus,vbi liccat perpetuo ea parte fecandu elTc, qua
decliuius eftifcd hoc interdu prohibcnt,vcl futurc quas Hippocrates edicit,nc
attingatur, yclcralTitudo oflis^quod, cum no nifi magno negocm difcutiatur,
cfficit,vt cerebru agitetur,vel nerui,qai indc oriutar,vbi fecandu fiz. Quocir-
ca Galenus,vbi eum carauit,cui fradum os intcr frontcm &c verticc erat, {ic,vt z o
fradura etia ad os temporis pcrtiaerec,non teporis os,quod deciiuius crat,fcd,
quod intcr frotem & vcrtice eft,cxcidit.His aduerfantur,qu^ Hippocrates m
jfinc libri reccnfct,vbi in cxcidendo o{Fc,qua crafTillimum cft,fcrramentu im-
primif.qua ambiguitate fuo loco diluemus. Hec inferuifTe voiuimus,vt(quod
polliciti fumus)qu^ ab Hippocratcprxtcrmittuntur, ahundepetitafuo loco
adijciamus. Sed lamiam vcrborum ipfius cxpofitionem aggrediamur.mquic
io-itur[Horu magnapars fcdione poflulatjpofucrat fede,& rimam dupliccm
prouenicnte,fcihcet,ex eo,quod os incifum efl^vcl ex eo,quod coIlifu.duQpo-
llcriora fedionem pofluIant,quod m fupcrionbus etia oflendic.id,quod prius
pofuit,fciIicet,fedcs,quum os inciditur dutaxat, fccari non debet, atq-, lioe fi- 3 o
mihter in prioribus dittum efl. Quod poflrcmo addit[de curatione vulncrum
capitis,& qux fequunturjpcrtinere vidctur ad fuperiora,quum & de fedione
tradauerit,& dc indicijs,quibus latentes fradur^ deprehenduntur:aptius ta-
mcn ad fequcntia refertur,ad quam rem facit eciam modus loquendi,& quod
infra addit de curationc vlceris , deque via deprehendendi iatentes fraduras,
per fcalprum 6c atramcntum.
Lcus in capite neqi vino,neq-, alia re madefaccre oportet, aut ccrtc quam 'Z- ^
:V
mmimum.
Ad curatione aggreditur viceru capicis,non quidem omniu,fed folumodo
corii in quibus os nudacu efl:horu enim curacio ab ea difFerc,qua exiguc vlcc- 40
ra aliarum corporis parciu.nam (Galeno audore in commecarijs inlibrum de
articulis) Hippocraces ficciorc curacione cradic in hbro de vulneribus capitis,
q in co,qui de viceribus cfl.-ea vero vlcera capicis,que vfqj ad os no pcnecranc,
fub ijfdeprefidijs,acqj aliaruparciumfanefcunc.-colhgicur enim.cx code Ga-
leno m fexco de copolitione medicamcncora generacim ad morbos percinen-
tium,ficciora medicamcnca vulneraco capiti-eacenus idonca efre,quatenus os
apcrtum efl:quoniam capitis vlccrajvbi os nudatu non efl,mhiipropnum re-
quirunt,
DE VVLNERIBVS CAP. 85
I quinmt,magis 5 in alia corporispaite,vbi femper fpedanda eil natura afFedg
fedisrquocirca in operc dc vlceribus coprehcnduntun Ergo folummodo cum
cafum cxcquitur in vniuerfo hoc opere,vbi os nudatum eft,cuius hic f^penu-
mero mentione facit:na<j;,vbi intueri nos voluit, cjuid mah os fenferit, & qua
opemrequirat,adiecit[nudatoo/re] in fequentibus item nudato oile interro-
gandum inquit homine efle,quahter vulneratus fuerit:£mihter,quum fra<5hi-
ram,qu£ ad futuras eft, cognitu difficile ponit, & quum incidi plagam iubet,
vt malum oflis appareat[nudato oifeJadiungit.IIIud tamen animaduertedum
cft,^ ii tclum membranam atrigerit, qux fub cute caluariam tegit, eade rario
10 eil:,atque,vbi os nudatu eil. quum propter dolorem incidenda tuc membrana
iit,cjuo fado os nudatum rehnquitur,vt Galenus docuit fecundo de compoii-
uone medicamentoru iigiUatim ad morbos attinenrium . Incjuit igitur[vlcera
capiris madefacere non oportetjMadcfacieria non modo in vkeribus capitis,
fed m ahjs omnibus vitanda funt, <juum non prius quam ficcetur, vlcus ad fa-
nitatem perducatur,quonia(vt docuitinhbroMe vIceribus)id,quodfanu eil,
ad iiccum acccdit,& ficcii fano magis iimile eil.Sed,quid eil,q, ibi vinu accil
pit,quamuis aha madefacienria rcpudiet: hic vino etiam interdicit? nonne &
capiti vulhcrato vmum ad repellendum, vel ad glurinandum aptatur ^que ac
c^tcns partibus?Profe<a^ nihil abfolute rerpoderi poiTe exiilmio,nifi diilin
z o guatur,cum vulnere nc os apcrtii fit, an mebrana inuiolata tcgatur. vulnerato
enim capite, vbi os nudatu non fn:,cade mcdedi rario idonea cil,atquc in alijs
partibus;nam fcu vino,feu ahjs medicameris vulnus glurinandu,ac(ficut Ga
leno placmt,qua de dolore capitis ex idu) vbi opus ift ovx fibull intcr fe iun-
gend^.quod fi cauum iit,carneproduceabus nutriendu eil,dcinde ad cicatri-
cem perduccndum:caro colhfa in pus vertenda: vbi fme vlcerc cohidatur pri
mo repellentia & digerentia,dein tantiim digerenria admouenda funfauim
iimetur inflamatio,rcpeIIedum eil vel vino, vel alio eiufde facultaris medica
mcnto: & m fumma nullu difcrimen eil in curado hoc vlcere,atq ; eo cuod in
a ijs partibus corporis incidit.Contra,fi os nudatum fit,aliud confihfi cft a in
3 o ahjs vlccribus,& idcirco vmo interdicit, quod in hbro de vlceribus probaue
rat: hmul autem a vino cauens,indicat no eife m vlcere capiris oife nucfato id
• propofit.u,quod in ahjs.Duabus aute de caufis precipu^ conilat vinu ad vlce
ra pertincrc,& quia glutinat,& quia repelht, neutru opus eil in vlcerc capitis
oiTe nudato.fiquide glutinatio defperatur,quum contrada mebran^ qu/cal
uariam tegit,or^ vchemeter mter ferecedut,vtmonet Galenus, ciim ea HiD
pocratisfcntetiamexpIanat,vbiait[cimpr^cifumfueritos,autcairiIa
ncruus,&qu^fequutur].ErgociimgIutinaripIaganequeat,noopuseifvino
fedmcdi.ameto,quodcarneproducat.hoc,fiLnWueilGalenoaud^^^^^^
ficciuseiredebet,&magisdetergere,quam,vbipatcfadunLeil,quu^^^^^^^^
4omodoficcare,iicutinalijsvlceribus,&detergerccarnemoporteat;fedquic
qmdinoirc^pmgueeildetrahere,vtcaroqulincrefcit,h^rL«^^^
tercs ea mcdicamcnta cxco-itarunt, qu^, quum fer^ frado oiTc fuperdantur"
" lliT^Tfl^Tu''^'^^^^^^ nigrumfub Ari/auao":
ccphahcanuncupantur,quamuisnontanrixmcapiti,fedaIijsetiamnumpar-
DeiIeontemauaoremhabet.H^cigiturmedicamentatamcephaIia,quain
HIPPOCRATES
quoHquorevelceratodiluantur,quumvehemeniiorafmt:ofreauten.n^^^^^^^
perfeLnemaIunt,fdquenonmoda.mcapite,fed m ahjs quoque corpons
rambuslLercephahciqu^dam^
Snoqu^^^
tisexc^^^^^^^^
pLace^farmaerui,quanquamh^ccarnemcommunitermvlceribasprodu-
Lntv;netamenmL(vtGalenustradit)variapr^ftantmam,^^
adhibeantur,cephalica erunt,& nudato offe carnem producent:vbi in ea mi-
xtur^fuperentmmisficca,adalia vicerapertmebunt In aridisitaquecepha- lo
hcis a principioad finemperfeuerabimusreaenimeft optima curatio vlce-
rumcapitisofenudato,vbifcihcetcarononfitcollira:alioqumm^^^^^
tenda effet^donec tabefceret,quemadmodum ipfe in fequentibus demonltra-
bit deindecephalicaconueniret.Reftatalteracaufaob quamm vlceribus vi-
num adhiberi folet,ea eft,vbi milammatio timetur,vt repellamus : tunc enim
vmumm^rumaufterumcommodiffimeperfunditur.hocetiamGalenusper-
fundebat grama gladiatorum vlccra . qum & in ahjs quoque membris^cum
fradur^ oftis, carnis quoque vulnus acceifit^Hippocrates eiufmodi vmu ma-
xime probauit.In vulnere capins no xquh timetur milammatio , atque in alijs
membris,& idcirco id remedium non conuenit, quo inflammatio admodum z «
reprimitur : conftat autem non ita patere caput mflammatiom,hcut ahas par-
tes quum(vt mfra oftendet)non contmeatur, quafi pars inferior a (uperiori-
bus,vndecopiorematcriarecipiat. add9 quod in partibus, quibus pr^ter vl-
cus accedit ctiam fradura, & os nudatur, quum neceilario coliidantur, mams
periculum eft,ne inflammetur,quam in capite, vbi incidi & nudari os poteft,
ctiam fi caro minime coilidatur : quare mmus doiet, ac minus inflammationi
cxpomtur. vino ergo vti non expedit,vt mflammationem repeilat. Atque h?c
potifllma caufa eft, cur Hippocrates in vuineribus capitis vinum reijciat: nam
& vinculum & cataplafma,quce proxime repudiabit,non aha ratione inutilia
funt,nifl quia inflamationis fufpicio non eft. Vinum tamen,vbi ahquantifper 3 o
inflamatio nos terreret,non efl^et ex toto vitandii,id,quod puto Hippocratem
voluifl^e^quum inquit[aut certe q.minimum].Ergo vlcus m capite,cum ncquc
a<-^lutinarc expediat,neque repelientibus ab mflamatione defendi, vinu non
c^fcritrnam^quauis ficcandi vim habeat,taau tamen humidu eft,& prmcipio
ma3cfacit,qu? res capiti infeftiflima eft,quod imprimis flccatia poftuiat,qua-
liafantcephalica.Hucaccedit,quodvinuaufterumnigrum(dehoccnimlo-
quitur)refrigerandi vim habet,qu<-E (tefte Hippocrate) vlcera non mediocn-
ter lcdit,idque magis,cum os nudatum eft.maxime autem in capite,quodnon
folum facultate, fed taaru etiam frigidis medicamentis oflenditur, ita,vt peri-
cuium inftet,ne refrigerato cerebro neruorum diftentio oriatur. Ex his patet, 40
quam mifere cegrotantes occidat,qui non iblum alijs vulneribus, fed illis etia,
qu^ m capite funt,medentur linteis ex aqua frigida madefadis:nam fi vinum
incommodum eft, quato magis aqua? Veriim multos adducunt hac medicma
reftitutos,neque vcrentur aflererc id non aqux potentia,fed miraculo pi'oficj-
fci,cum facns quibufda verbis prolatis aqua prope diuina reddatur, & id eifi-
ciat, quod per fe minime poiret. Qux fuperftitiofa religio eodem modo re-
felh poteft,quo refeiluntur,qui fcorpionem volebant carmimbus & faliua ne-
r:3rT.
DE VVLNEILIB VS.G AP. 87
I cari. nara,fi vtrun<jucfeorfumexperfamur,idem pra;ftare aquam per fe,quod
prolatis verbis inucnicmus.Igitur,vc nusis omiflis atque ineptijs rci naturam
perfequamur,frigida aqua no alitcr in vTceribus proficit,^ in fn^idis morbis,
in <juibus, fi hominem non ita calidum na<3:a fit, calorem extinguit, & ipfiim
interimit:fi abunde calidum, quum calor frigus refugiat, & in vnum coa<9:us
poterior rcddatur,morbum exoluit.cjuodplacuit Hippocrari,quum iuuenem
boni habitus seftate neruorum diftcnrioneprehcfum fanari aqua frigida fcri-
bir. cundis itaque vulncribus aqua {ri^id^ nocet:tunc autem magis innoccn-
ter adhibetur, quum natura & corporis torius,& partis affcdx calida eft, cum
10 aifedus recens, quum per tempcftatcm licct frigidis vti . quod fortafie voluit
Cornelius Celfus, vbi fine pcrcgrinis &. conquifitis medicamentis fbla aqua
frigida curari vubcra tradidit:naque,vbi fuftmeatur^vlcus puru feruat,repel-
lendi vim habct,& naturali calore audo fanitate reftituit.Sed,quum os apertu
eft,cx toto fugienda eft,non modo in capite, quod vino quoqi ofFendicur,fed
in alijs criam partibus.Quod vcro iadant innumeros eiulmodi prccfidio hbe-
ratos, vtinam aeque Iiceret,interemptos afpicerc, atque eos,qui conualucrunc.
^^ »"^TEquccatapIafmate,nequeIinamentiscurare.
* ^ Capire vuInerato,quum inilammationis periculum non fit,quemad-
dum non opus eft vino,quod repcllat, ita nec cacaplafmate^ quod colledam
zo materiam concoquat , in pus vertat , & dolorem leniat . vlccri cnim, cui nul-
lusaifcdus iungatur, quas molliunt & maturant, omnia aliena funf.fub his
cnim diutiusperreucrat,fordidum & malignum redditur:qua: proxima funt,
putrefcunt. quamobrcm ex toto vicari debcnt, ac praecipuc in capitc, quod in
primis ficcantia exigit,& propccr caufas fuperius addu<^as,& ne( vt ipfc fub-
dit)purulenta caro,os quoque purulentu efficiat,quo corrupto cercbri mem-
branam,& ccrcbrum ipfum corrumpi neceffarium effet. ca de caufa catapla-
fmata fummouct, qus fcre ad pus mouendum inflammationis caufa fiunt, at-
que ex calidis & humidis componuntur . cuiufmodi eft,quod ex farina triti-
ci veI,ordei conflat, ex oleo & aqua diluta. cadem quoquc reijcit, in operc dc
30 vlccribus,& in eo,quod de articulis cft,qua de fradura auris:vbi Galenuspro-
didit cataplafmatis vfum refoluere & cffoeminare poffc , non tamen ficcarc
&detcrgerc,quodantc omnia propofitum cft , quum caro producenda fit,
& inflammario minimerimeatur.quod fi aliquandodolorisvelinflamma-
tionis caufa adhibeantur,vt ad vIcerafronris,& ad ea etiam,qu? in rcliquo ca-
|>ite funt, quum medicus fcalpeUi opera vtitur, fere componuntur ex ijs, qua:
liccandi magis,cjuam leniendi facultatemhabent,atquc idcirco non ficut cs-
tcra pus mouent duntaxat, fed non mediocritcretiam ficcant & repellunt, vt
infequentibuspatebit. Ahnamentisquoque abftincndum,quum pl^runquc
dentur,vtpIag2oras ad pus cffundcndum, vel ad os confidcrandu dilatent,
40 & medicameta cxcipiant,qu2e,quum /xoTwir, id eft,Iinamctis excipiantur,gra:-
ce fc^^at dicutur:quamuis(ccftcGaIenoinfecundo de officina medici) den-
tur criam ad fupprimendum fanguinis fluxum . In vlcerc capitis,nifi alius af-
fedas accedat, nequc pus cffimdendum , quum inflammatio nulla fit , nequc
medicamctum fuperinducendum, quod linamentis excipicndunifit.histan-
tum,vbifanguis fupprimendus non fit, aperta plaga feruanda eft ad os-con-
fidcrandum, vt infra demonftrabit . fed, quum os vel fedum iam cft, vel pcr-
^ci^um cft, &fe<5rioncnonindiget, nihil vltra inducere linamcntaexpe-
f iiij
gg HIPPOCRATES
fe il^moaerur,atque idcirco plagam femare apertam conuemr,vt id eua^
datrproprerea,quLadhibeturcataplarma,imponendumnoaeftorispU»
S ncpuriLxitumprohibeat/ed(vtalibidmt)jambus q^^
traplenqi ex noftri feculi chf mrgicis, non modo a ijs vulneribus,fed ijs etia,
nulin capite funt oiTe nudato,fiue mfiammatio vel colhfum ad vulnus accc-
iat fiuc nihil tale fit,fanguine fupprefTo perpetuo primis diebus cataplalmatc lo
vtuntur,quod vitcllum oui habet,& refinam terebmtma exjofa diluta,^^^^
animaduertut ciufmodi mixmra vlcus diutinum ac fordidu reddi,aibieaum
os,vbi nudatucft corrumpi,& cfFeau pro^ftari contrarium ilii, que respoltu-
lafquum,qux irt ca mixtura funt vniuerfa eius habitus fint,vt ilhnantur (em-
plaftica^Galeno dicunmr) &quum kxandi etiam vim habeant,pus mouet,
putrefaciunt & cormmpunt. qmd quod & ipfa refina ab Hip^ocrate mlibro
Se articulis,vbi vlcus eft^expellitur^uod fi eiufmodi mcdicina vteremr, cum
infiammatio vcl collifum vulneri adijcitur,nequc ipfi vulneri (vt faciunt) fed
proximis partibus ipfam imponerent , venu digni ciTent. Mitto linam«ita,
quibus vbiqueplagam infarcfunr,adeo,vt ex minima ingentem iplam ettici- ^o
ant. Quid opus eft vcrbfsfnfhilfere obfemanc cx ijs,qua2 Hippocratcs,no vfu
tantum,fedratfonequoquefrccusj>r^cepit.
» A T nequc adftrfngere etfam couenft capftfs vlcus,nifi fucrit m frontc, aiit
^ /\in parte,qux fine pihs fit,aut ad fupcrcilfa atque oculum. vlcera enfm hfs ^/
- locis cataplafmatamagfs & vfncula rcqufrunt, quam alia capitfs parte. Siqui-
» dem reliquum caput fronte vnfuerfam contfnet; vlccra autem vbfcunquc fuc-
- rfnt,ob fan^ufnfs curfum ex f js,quJE contfncnt,f nflammantur, fntumentquc.
Capf tf s vlcera,non modo cataplafmata, fcd vf ncula ctiam ref jcf ut. caufam
duamobrem hoc accfdat,partf m hac oratfone docemur,partfm fn hbro de of-
ficina medf cf,vbf fafcfamm dupliccm vfum propofuff.nam aut ipf? pcr fe ah- 30
quid efFiciunt,aut efticientia nimfrum medfcamentum tencnt. Inter eaprxfi-
dia,qu^ per fe (iCcix afferunt,id non ^oftremum cft,<|uod,qua2 diduda fiint,
in vnum cogut:quamobrem vtiliftime inijcfuntur, quum amphor plaga glu-
tfnanda eftnd item,quod ab fnflammatfonedefendunt,materfam,quae ahun-
de ad aiFedam fedem confluft reprimentes,& eam, qus fam recepta eft, ex-
pellentcs . ad quem vfum excogftata eft fundura fUa adeo celebrfs, membro-
rum fraSurf s accommodata:haec darf f n capftc ncquft ob efus figuram,quum
non habeat partcs fuperfores & contfnetes, ficutimembra, brachfa fcfhcet,&
crura.Quamobrem fedfo ofijs neceirariafuft (quemadmodum fupra Galcno
audore^emoftraufmus) vt quod fn ccrebrf membrana collf gftur,extrahatur. 40
Ad hcsc cum patefado ofie glutfnarf vulnus nequeat,non opus eft fafcfa, quac
didudas oras coniungat.111^ aute fafcix, quae ad contineda medicamenta fu^
pcrdantur, in capitc necefrarfe non fiint,vbf fimphcfter vulneratu eft;cum ca-
taplafmata (vtdidumeft) non conuehiant. quare neutrum fafciamm genus
capiti accommodatur: de co tamen hic loquitur, quod continendi caufa inij.-
citur, quum dc cataplafmatc & vinculo fimul tradet. Inquit ergo [neque ad-
ftringere etfam conuenft capitis vicus]in alio codice non legitur adftringerc.
D E V V L N E R IB V S C A P. Ss>
I Ced aliigarejquod idem fibi vulc: fiepe enim cofueuit vnum pro altcro mutua-
ri. variaautem vinculaexlintcis fciffis,vel ex fa,{ciis glomeratis,qu£e Galenus
&: antiquiores ad caput in libris de fafcijs traciiderunt , adt id ferc fpedant, vt
capiti impofita mediicamenta cojitincant,quje inflammationis vel collifi caufa
fuperdaturiad quem vfum admouenturab Hipp6crate,quiim plaga in capitc
a cliirurgico fecatur, vtproximis verbis docebit . Igitur, vbi fimptex vlcus fit
ofie nudato, nec mcdicus debeat fcalpcllo plaga dilatare, ncc aliud vlccri ad-
ijciatur, vincire non oportct. Excipit autem eas partcs, quse magis inflamma-
tionipatcnt,huiufmodi cft frons, qua videtur dmidcre m duas partes,in eam,
lo quae carct pilis, & eam quac eft ad fupcrcilia atque oculos . vtraquc autcm ad
frontcm pertinet.quibus locis vmculum non repudiat, cum co tencantur me-
dicamcnta,quse inflammationi aptantur.ipfe etiam adfcribit caufam,cur vin-
culum & cataplafina tantum ad frontcm, & non ad alias partes capiris perti-
ncanL quomam(inquit)reliquum caputfrontcm vniuerfam cotinet, id,quod
continct,matcriam tranfmittit,& infiammationem concitat in co,quod con-
tinetur,vbicunque vlcus fucrit. in membris enim mferiora fuperioribus con-
cincntur.,& ab illis matcriam recipiunt:in capitcfronsrefpondctinferioribus
membrorum partibus, reliquum caput fuperioribus, atque hoc frontcm con-
tinet,quum promincns ab co dcpcndcat,quafi inferior pars a fupcriori,& id-
io circo humorcs rccipiat a reliquo capite tranfmifibs. Huc acccdit,quod magis
carnofa cfi:,atque ideo magis inflammadoni obnoxia ob materiam,quam co-
piofius admittit.Itaqi no alienum efl: cataplafina, vt, quum hxc pars inflama-
tur, lenire dolorcm pofiit, & fi quid rclidum in ca fuerit digererc,aut conco-
querc. Rede itaque cataplafmatis caufa vinculum quoquc adhibetur,quod a-
lioquin omittendum cffet: in hbro enim de vlceribus memorise prodidit pla-
gam,qu:e cataplafmate non cgct,vinculum quoqj non requirere, quo,fcilicet,
medicamentum teneatur . Sed,quum in frontepericulum inflammationis in-
fi:et,&: ea de caufa dctur cataplafma & vinculum,quo tencatur, vidctur etiam
poffc obuolui vinculum, quod repellat,ficut fit in frad:uris,cum vlcerc.- quod
30 tamen(vtopinor)aliter fc habetrin membris enim adeo contineturpartcs in-
fcriores fuperioribus,vtprompte ab illis materiam recipiant,pofficque eadcm
nirfus ab infcrioribus ad fupcriora trafmitti citra noxam:m fronte,hcet con-
tineatur a rehquo capite, & materiam inde transfufam admittat, non licct x-
que eandem repcllcre, nc ad ccrebrum dcduda graucs inflammationes affcrat
cumpericulo mortis.Quocirca Hippocrates,tamctfi pr^cipiat,vt cataplafma-
ta & vincula ad frontem adhibeatur,qu^ cauerat,ne alijs vlceribus capitis im-
poncrentur, nullam vini mcntioncm facit, quod fupra cieccrat, quum (vt di-
ximus)non cxiflente inflammationis fufpicionerepelledum non efTet.Com-
probantur hxc per ca,qu^ Galcnus tradidit in quinto de ratione curandi, vbi
40 pugnanscontrafanguinisfluxum ex naHbus,non audet fronti rcpcljlcntia fu-
pcrinduccre,nc cerebrum I:Edat,fcd auertentibus nititur. In fronte crgo,qua-
uis inflammationi patcat, nihil de vino loquitur, vt qui rcpellcndum efTe non
cenfeat, (cd foliim cataplafmate & lenientibus vtendum, & vinculum fuper-
dandum,quo teneantur . Ex his ctiam intelligcre pofTumus, quantum noflri
temporis chirurgici a ratione & aprasceptis Hippocratis reccdat, quum non
fblum in fronte, fed in capitc vniuerfb, vincula adhibent, quandoquidem Sc
cataplafmata(vt fupra demonflrauimus) atquc vbi fafcias opportunx funt ad
50 HI P P O C R A T E S
medicamcnca continenda,cas adftringunr, quod inflammationi maxime cft i
inimicum, vt ab Hippocracc in libro de frai(5i:uris> & de oificina mcdici docc-
mur,& infra ctiam^^^uum cauec,ne caro inflammetur & comprimatur: prazter
haecadco craiTas & toties obuolutas ipfas inijciunt,vt,vbi nuUa iit,infiamma-
tionem cxcitent.Scd nimis longc labcrcr, G. fingulos eorum errorcs in fafcia-
do pcrfcqui velim. Ad Hippocratem igiturrcucrtar ,(jui,quod infincveni-
mus [inflamantur,intumentquc]gr2cc fcripflt his verbis (pMyiixiM&yXSjLi-Troaoii'!-
<TOfcT«/,quibusvocabulis notat innammationem cum tumore.nam quaedam
inflammatio tumorc caret: fcd 4>\i.ytmH apud Hippocratem flgnificat inflam-
mationem omncm, & oii^iiixx fimihtcr omncm tumorcm : ha;c duo vocabulajo
fimul iunda inflamationcm notant, cam fcilicct,cui tumor accedit. pofiflimus
ctiam, fi m^^is placet , duo accipcrc per fc, inflammationcm cum matcria, &
cumorem fine inflammatione,cuiufcunquc gcneris fuerit. quod tamen ait dc
fanguine,priorem opinioncm magis comprobat,vt vnum hxc duo vocabula
cxprimant, nempc inflammationem cum tumore : fiquidem huius caufa eft
fanguis,de quo loquitur.
* \ ^Erum,ncc qu^ in irontc funt,pcr totu tepus cataplafmatc nutriri debent,
» V icd quum inflamatio ac tumor ccflat, tunc a linametis vmculo & catapla- 5 ^
« fmate adhibendisdefificndu efl:.In c^teris aute capitis panibus,nec linamcn-
. tis,ncc cataplafmatc vten<lu,ncq; alligadum,nifi fcalpelli opera neccflaria fit. x®
Sicacaplafma & vijiculum inflammatiomscaufaadhibctur,iurc, vbi h^c
conquicfcic,nihiI vlcra cxpcdic cacapiafma inducere acque alligare.repecit au-
tem,quod iam didum eft, in cxzevis partibus capitis,nec cataplafma,ncc vin-
culum conucnireccataplafma quidem,quum non ita inflammetur: vinculum,
quum,& eas ncqucat ab inflammatione tucri, & non opus fit cataplafma co-
lincrc.Quod fi adplag^ fe<aionem veniamus,tunc opus crit catapiafmatc, h-
namcnto,& vinculo . Non .a.ddit vinum,quia in reliquo capitc ca fummoucrc
propofitum efl:,qux fronri idoncapofuit.-in qua,cum nullam vini mcnrionem
faciat,nonnccciiehabet hic illudexpellcre:fatisenimfuitfupradixifle vlcc-
ra capitis,ncque vino eriam madefacicnda cfl^.C^od vcro ait[aut ccrte quani 3 o.
minimum]accipicndum cfl: in co cafu,vbi fit inflammarionis fufpicio, quem-
admodum^vbimedicusvrituroperafcalpelli.Q^andoautemfecariplagade-
bcat,ipfc proximis verbis fubijciet: tjuam vero curarioncm admoueat, quum
cataplafmatc non vritur,hicpr^tcrijt:fcd,quum produci carnem nudato oflc
conueniat,nulIa magis aptantur,quam ficcantia & proprie arida medicamcn-
ta,qua: fupra cephalica nuncupari diximus.
" P ^^"^^"^ 3"^<^"i fcalpellum vlcera capiris ac frontis,quum os nudatum cfl:,
« 1 & vcrifimile fit fuiflTc a tclo violatum:ipfa vcro brcuiora funt atque ano-u-
- ftiora,quam vt perfpici pariantur,num qmd mah os fub tclo fcnfcrit,& cuiuf-
» modi fit,& quantum:quatum item carnis collifum fit: contra cria num os fub 40
3. tclo muiolatum fcruetur,nihilqi Ixfnm fit,quidquc opus in curationcfit, tam
- quod ad carnis,quam,quod ad offis virium pcrtmct. h^c itaqj vlccra fcalpclli ^^
- vfum rcquirunt.Quod fi nudato ofl^^e vulncra intus caua fint,abunde incidcrc
« id cauum tranfucrfum conucnit,qua non facile mcdicamcntum, quodcunquc
» id fucrit,admittit. vlcera infuper in orbcm,atqj admodum intus caua, fcapclli
. quoquc operam pofl:uiant.orbis enim duabus lirieis incidcdus cft in longitu-
»dmcmhommis,atquevlcuslongumcfficicndum. ;
Proponic
D B V V L N E R I B V S C A P. <,t
X Proponit tria gencra vlccrura,quae in fronte & capite fcalpelium rcquirut,
pnmum^vbi os nudatum con{picitur,probabiie<jue eft lcfum fuiiTc a. telo, ne-
<juc plaga hiat,quatum iatis efl ad mtuedum viti j genus, modum & curatio-
ncm; in boc enim cafu amplianda cil. qua ratione autem Iioc agcndium fit,in
fcquentibus demoilrabit. Altcru genus cft,quum vlcus intus valdc cauum eil,
ita, vt latius patcat^quam extra, ncque poiCt ea medicamcnta reciperc,quibus
nutricridueft.atquc hoc iimilitcr incidi dcbet fcalpello tranfueria hnca duda,
quapartcmedicamcntumnonadmittitur . Quodautcm addit [nudato oiTc]
dubitandi caufacil,quum ctiam nonnudato cauum vlcus apcriendum iit. an
I o co hoc adiecit,quia folum illa capitis vulncra hic pcrfequitur,vbi os nudatum
cil^c^tera cnim(vt fupra oilendimus)non aliam curationcm poftuIant,quara
rcliqua vulnera:atque idcirco ab Hippocratc omittuntur,vt,qui fatis ciTe exi-
ilimct,qu2E dc illis tradauit in opcrc dc vlccribus. Tertium genus ponit vlce-
ra, cpx in orbem funt & caua, qux ( vt in libro quoque de vlceribus tradidit)
fecarc etiam oportet,iic,vt dux linec fcapello ducantur in longitudinem ho-
minis,altcra nimirum a fupcriori parte orbis,ab inferiori aItera,quo pado vl-
cus longum reddetur:c6que iiet,vt medjcameta facilius admittat, & carne ci-
7 tius impleatur.plaga cnim,qu;£ in orbem eil,quum non habeat angulu, vnde
caro incrcfcat,diuturniori tcmpore impIetur.Scd,vtinam chirurgi nunc & in
ro tribus propo£tis caiibus perpctuo plaga fecarent,quod non faciunt,&: in nul-
lo alio prstcr hos fcalpclli opera vtercntur, neque inconiiderate plagam am-
pharent,quum primum ad ajgrotanrcm acccdunt, vt intueantur oifis noxam,
qure vel fatis patet,vel nulla eil^quum os nudatum non iit.
» A 7Bi caput incidendum £t, ca:tcra: partcs cius tuto inciduntur, tcpus & re-
2_ » V gio fuperior iuxca vcBam,que pcr tempora fercur,hic inquam locus fcal -
- pello actingi non debet:eum enim, qui inciius fuerit,neruorum diilentio prc-
« hendit : ac ii cempus iiniilrum inciditur , dextrum ncruorum diilentione oc-
>. cupatur,ii dextrum,nerui diftenduntur in iiaiilro.
Caro & cutis qua tegitur caput,vbiquc tuto fecatur, prastcrquam in tcporc
5 o & regionc,quc fupra eil:,per quam vena procedit:nam in ca^tcris partibus ca-
pitis nihil eil,quod periculoie incidatur, per tcmpus & fuperiorem rcgionem
tcndit vena grandior,cuius nunc memimt,ob quam fupra etiam dixie tempus
ciTc imbcciliius:cum vcna ctiam artcria iimul fertur, quam luxta vetcru con-
fuetudinem fub venx nunc vocabulo compleditur . Eiufmodi igitur vena in
caufa eil,cur tepus periculofc vulncretur,vt fupcrius prodidit, vbi aliam quo-
que caufam adiccit, vidclicct maxillre motum, qu^ cum capitc iuxtatempus
committitur:illigatur cnim mufculis,qui a tcmporibus oriiitur. quarc pericu-
lum eil,ne, vbi ca rcgio fecatur,neruorum diilcntio fuperueniat . eadem nunc
rationc mouctur,quum edicit,ne ad tempus &c rcgioncm,qu:E fupra cil, fcal-
40 peilus adhibeatur: iiquidcm neruorum diilcntio fcqucrctur, vioiatis eapartc
mufcuIis,quos in opere de aniculis K^orxcpiTXi a temporibus nuncupauit . mu-
' fcuh enim,qui maxillam mouent,dum os clauditur,a temporibus nafcuntur :
hi crgo,ii incidantur,nemorum diilentionem ailerunt. Vbi aute iiniilra pars
fccatur , dcxtra ncruorum diilentionc tenetur, contra vbi dextra, Cmi&vx id
maium accidit.nam,ii pr^ecidantur mufcuii,qui maxillam ab vna parte conc-
<fl:ebant, nequcunx amphiisprohibcrc,quominusmufculi alterius partis ad
fuum initium contrahantur,qux proprie natura eil omnium mufcuiorum. hi
52. HIP PO C R A TE S
cnim ante a maxilla tenebanmr,qu^ muCcalis akeriiis parcis illigabatur» qui- i
bus praecifis, quum non aeque contincacur, non asque poteft contrari^ partis
raurculos continere:merit6 ergo contrahutur.Simile quid acciciit,vbi maxii-
la ab vna partc prolabitur,in quo cafu cam ferri dixit verfus integram partem,
quiim ab hac mufculi contrahatur. Multa quoque fcribit in opere de articulis
hoc modo gcrmana efTe, quod ad neruorum &: mufculoru extefionem perti-
net,ita,vt,quum vna pars Isditur^cotraria f^pe afEciatur. Attingere ergo fcal-
pello tempus non couenit, ncc rcgionem,qu£e iuxta cil. quadoquidem vulnus
Icthale eft propter mufcuIos,qui ncrms cercbro proximis cotinentur, atqi,vbi
dcxtra pars fecetur^contradio apparet in finiftra, quod ( vt oflcnfum efl) ali js i <>
quoque eucnit,qu^ germana funt in corpore.
ERgo, quum nudati offis caufaplaga in capitc fccatur, vt appareat, l^fum
nccnc a tclo fuerit,catcnus incidi debct, quatenus opus eie videbitur. o-
« portet autem,vbi fecatur, diduccrc ab ofTc carnem, qu:^ mebranrs & ofTi iun-y"?
.. dacfl, deindc vlcus vniuerfumlinametis implcre,qua£ in poflerum diem mi-
„ nimo labore ipfum apcrtum exhibcant.vbi autem iinamenta datur, quamdiu
.. adhibentur,imponendumeflcatapIafmaexpoIcnta tenuifHma^qug^ex aceto
„ fubad:aincoquatur,& maxime glutinofa fiat.
Trcs caufas pofuit,ob quas fecari plagas in capitc debet.Prima efl,quum os
nudatum efl:,vt in confpedu veniat,quid mali fenferit, & que curatio necefTa- 2. o
ria fit:altera,quum vlcus cauum: tcrtia,quum in orbcm efl. de duabus poflre-
mis, abunde fupra tra<^uic , nunc adprimam reuertitur, docens, quid obfer-
uandum fit,dum vlcus mciditur,vt nudatum os liceat intueri.Primo igitur de
modo fcdionis agit,pr;^cipitqi,vtincidamus,quantum faris efTe videatur, ad
os,fcilicet,infpiciendum &; curadum. Defe<aionisfigura nullam mentionem
facit,ex alijs tamen idoneis audoribus colligitur ita fcre fecan dam cke pla<^a,
vt tota.X.litcr^E fimilitudine referat,fic,vt vna fit hnea ipfius plag^,altcra,qua
fcalpclio chirurgicus ducit.antea vero radcndu caput efTc clarius efl, quam vc
dijnumfit, quod^ab Hippocrate fcribatur. In fedione autcm caro,qu^, cum
ofle & membrana conneditur,ab ofTc diducenda,atque crigenda efl: atnon 30
modo carncm,fed & membranam,qua: caluariam tegit ab ofTe diduci debere
manifeflu efi:,quandoquide vlcus ca dc caufa inciditur,vt os appareat.Sed,qui
fieri potefl^vt appareat,nifi membranaquoque detrahatur?Carnis autcm vo-
cabulo Hippocrates&cuternfignificat,& membrana, qux os complcditur:
hanc inquit ofTi iundam efle,& mcmbranjciHi videlicet,qu£ fub caluaria ce-
rcbrum tcgit.li|amentis enim,qu? per futuras tranfcunt (vt fupra didum efi:)
aitera cum altera conncditur . hoc fado vicus vniuerfum linamentis implen-
dum,qu2(vt Galenus^m fccudo dc ofiicina medici tcfi:atur)plaga facile aper-
tam fcruant in poflcru dicm,pr:Eterquam quod fangumcm fiflunt. lam vero,
dum hnamcnta dantm-,cataplafma^fupcrinduccndum efl,vt Ieniat,& inilam- 40
mationcm arccat. in prioribus aute cataplafma eiccit, quoniam de plaga fim-
phci Ioquebatur,in qua non ita erat inflamationis fufpicio,nec vchcmcns do-
flammatio foIec,acq-, ideo cacaplafma nccefTarium cil,quodIcniat, &7niam-
mationcm cocrccat.IIIud autem animaducrtcndum cft,quod in vlcenbus cu-
DE VVLNERIB V S ^ C AP. 9S
I rantis confilium diri^i adeo ad ficcandum voIuic,vt etiam,vbi mflammatio-
nis caufa lenirc expedit, ficcantia admifceat, quod in libro de vkcribus clare
confpicitur, quum ad vlccratafimul & collifa, verbafci folijs vritur : id,quod
nunc mulco magis in capice obferuat,cum cataplafma imponat^quod farinam
habethordei tofti cx aceto fubadam atqj incodam, fic,vt maxirne glutmofa
reddatur: h^c enim farina ficcandi facultatem habet,acetum ficcadi^fimul Sc
refrigerandi: rede autem adhibctur ( vt tradit Galenus fecundo dc copolitio-
ne mcdicamentorum figillacim ad particulas attinentium)cum cerebri mem-
brana doIet,fed patefada non eft,cu ro{a lenirc voIumus,vt cius -vis pcr os pe-
I o netret,acctum admifcemus,acque liliufinodi mixturaminterfrontcm & vcr-
ticcm damus, vtiliter etiam adi jcitur mcdicamentis , qnx plagje ons in capitc
- fuperinducutur,nifi grauis inflammatio vrgeat,auc dolor mtolcrabilis. repri-
'niere cnim valenter poteft,& nullam Icnicdi vim habet.in hoc cafa,cum pro-
rinus a fedione decur,nondum inflammario eft,nec dolor intolerabihs: atque
idcirco rede cataplafmari mifcetur, vt repellcndo mflammari aflcdum locum
non patiatur.addc,quod codura vis eius rcmiccicur. Propoficum igicur caca-
plafmarcprimere & ficcarepoccfi, cumqs rcddi maximc gjucinofum debeat,
nonnihil etia lenire,ac ficjuid repelli non potcrit cocoqucre . huiufmodi enim
gIutinofa(qu£,quumillinanturaGaleno i^-z^x^tKcc dicunmr) puri mouendo
i o aptantur. AIij,non cataplafina, fcd vinum olco tcmperatum ftacim admouec,
vc,qui magis dolorem cimenc: quanquam hxc mcdicina non lenicndo cacum
idonca cft,fcd eciam repcllcdo. lubemur auccm cacaplafma imponerc, quam-
diu linamencis vtimur.nam(vt cx fequcntibus coUigitur) poftca magis ficca-
dum eft : vtcmur quidem Iinamctis,quamdiu plaga aperta opus erit,nc os cu-
rccur,dcin ficcancia nimirum cephalica fupcrdabimus,fub quibus,fiquid oifis
abfcclfurum eft,macurius abfccdec,quemadmodum infra dcmonftrabic . Scd
anccquamad Hippocraccm reuercamur,illud reftac exponendu,quod aA^jxroji
<yr;£ce idem fibi vulc,quod latine polcnta,fcihcet,farinam ordci tofti: hac,vbi
cx quopiam Iiquorc fubada eft,Hippocratcs /^afKu appellat,ficuti nunc,quum
3oex aceto diluitur. ,
« Y\ Oftridie,vbi linamenta fubtraxeris, infpicicndum cft quo malo teneatur
" 1 os,quod fi,cuiufinodi noxa fucrit,comprchendi ncqucat,ncc confpicuum
^z, « fit,num mali aliquid fenferit,probabilequc fit tclum os actigifte,ipfumq-, vio-
« laiie^fcalpro radendum os eft in alcicudincm ac longitudinem hominis, atque
- eciam tranfucrfum,propter rimas,qux confpcdui non fubijciucur, & propccr
» coliifa,qu^ lacenc,quum os non defcderic ab alio capicis oiTe reccdens: fcalpro
~ enim deprcheduncur oifis viria,fi alioquin manifefta no fucrinc,Icem,vbi celi
.. fedem in oiTe incuearis,radenda eft & ipfa fedes & oiTa^qu^ iuxca func: inccr-
» dum cnim fedi adijcicur fiiTum & colIifum,vel coUifum cancu,qu:E deinde la-
40 cenc,quiim confpedui non fubijciancur.
lis fa<3:is,qux fupra indicauic,oftendit quid poftridie agcndum fic,fumma
vcro cotius orationis cft docere,qua via deprehendantur oifis nox2,quas ipfo
etiam patefado non apparcnt.fcalpro itaque radit,infra,vbi fcalpcr non fuffi-
ciat,mgroatramcnto vritur,atque hoc cft id operis,quo fiipra dignofci voluic
latcntes oifis oiFcnfas,quum primo interrogandum cffe hominem aic, deinde
rem opere explorandam.prxcipic igicur,vc poftridie fubtradis linamentis os
cofideretur:atquc vbi noxa minus apparcac,& verifimile fiat (cx idu, fcilicet
telo
54 HIPPOCRATES
telo,& ijs,quas rupcmenfunt) violatum fuffTe os a telo,vt fcalpro radatur, noa i
modo in akitudmem, fed in longitudinem hominis ac latitudinem . Cic enim
qux latcbant,ocuIis cxponuntur. fupra autem oftenfum eft filTa prscipue la,
tcre & coIlifa:liasc autem radcndo dignofcunturmam vel os no fui coloris in-
uenitur,vel interiorcs partes fanguine fuiFuf^,aut huiufmodi qu^dam pr^ter
naturam fe oftcndunt. Adha2c,vbi os(vt ante indicauit)ita inciditur,vt appa-
reat,qua tclum infederit,folet mterdum vel findi & coIlidi,veI collidi tantiim,
licet huiufmodi noxae manifcft^ non fint.iubet itaque, vt,cum teli fedem in-
tuemur,fcalpro & fedemipfam,& osadiu^aumradamus^hocpado fiquidem
in confpedum vcniunt. jp
" T) ^^4"^"^ fcalpro os deraferis,fi tibf cxfgere fe<afoncm videtur, fccarc de-
- 1 bes,neque pati,vt rcs tertium dicm cxccdat, prius| feces,fed intra id fpa- J .
» cium fccabis,pr2efertim,vbitcmpuscahdufuerit,tuqj principio adhibearis.
Ofiis noxa non alia de caufa requiritur,nifi vt curatio admoucatur: quam-
obrem,vbi fcalpro derafens,vidcndum efi:,num rcs poftularc fedionem ofiis
vidcatur.Supra autem fcripfit hos findmx modos fcdionem requirere,nem-
pe collifum & filTum, vel pcr fe, vel ciim fedi vtrunqi,feu alterutrum adi jcitur:
item,cum os pr^cifum eft,fcd modicc. in his enim cafibus iubcmur ad fcdio-
ncm confugere . quarc nunc quoquc impcrat, vt poilquam os derafcris, fi tibi
fecandum videacur,hoc cfh/i fit aliquis ex fradur^ modis,qui fupradidi funt, i^
iedionem requircre,intra triduum feces,pra£fertim(inquit)fi calidum tempus
fuerit,& ^ger tibi initio tradatur.^ftiuo tempore caro magis putrefcit, & os
gangrxna perichtatur ob fanicm defluentem, & ideo,quo celerius os fecatur,
co cclenus cataplafma fummouetur , & plaga fanefcit impofitis mcdicamen-
tis,qu9 magis ficcandi vim habent,minufquc os periclitatur.inquit autcm,fi a
principio adhibcaris, quoniam medicus non intra trcs dies, fed longe tardius
fxpcnu mcro adhibetur.Scribit cnim in libro prognofiicorum,mori nonnul-
los antcquam medico tradantur, nonnullos paulo pofi:qua traditi funt,vfque-
ade6negligentcsfunt,qui acccrfere ipfum debcnt , quamobrcm excqui hoc
pra:ceptumnonpoteft. Hxpeditififlmuitaqueeftprincipioosfecarc: namtuc 30
non clt iRfiammatio,qu^ poft triduum infeflarc homincm cofucuit:quare os
hoc tcmporc tutius tradaturaubcmur enim ofTa frada,aut prolapfa intra hoc .
fpacium componercvel in fuam fedem collocare, vbi hoc non fiat,expeaarc, i
dum mflammatio conquiefcat: quod tempus hic quoque expea^andum vide-
retur,niii fufpicio efiTct^ne fanics affedam fedem prius corrumperet . quo mo-
uentur luniores , qui sflatc vfque ad fcptimum diem , hyemc vfque ad deci-
mumquarcumfecanospofieexiflimant,ncqueammaducrtunt idcum pr^-
ceptis Hippocratis pugnarc.
■* \/? r "'^' ^urpiccris ne os fifrum,coIlifum,veI vtroque modo violatum fit,
" j icrmonc hommis conieauram faciens:quod vehementer idus fuerit: 40
" quod a valido vulnus accepcrit, vbi alter ab altero vuIncretur:o, telu quo per-
« cullus tuent,ex eorum numero efl,qux grauitcr I^edut, dein,qu6d vcnieo fe- ^ -
- quuta cfl,ocuh obc^Ecati funt .a^gcr fine fenfu,quafi dormiens iacmt,conadit. ^ '
» hec, vbi iuperuemunt,nifi patct,os nc fifTum^colIifum^aut vtroq-, modo lefum
. iH,nequealioquin yidcrchcet,inducendumefl fuper os medi?amentumaH-
« quod nigrum,quod dilutum fit,ac fuper plagam Iinteum dandum, & cx oleo
. madcfaciendum, dein cataplafmatc cx dilutl polenta impofito alligandum.
Poflridic
DE VVLNERIEVS CAP. ^^
1 » Poftridie aute refolucre oporcct,& purgata plaga os radcrcrquod fi mtegrum
- non fiierit/cd fiiTum & collifiim,reliquum,<5uod rafiim erit, albu inuenietur:
^ fifium vero &coiJifiim,quum mcdicamentum combiberit, dilutii & nigrum
« m alio oiIe,<juod album erit,nigrum confpicictur.
Nudatum os interdum iniuriam fcntit, cjuanquam videatur inuiolatum.
quocirca iuifit,vt intcl]igercmus,an Ixfum fit:primo ex ijs,<juc homo reipon-
<ier,tum ex ijs,qu2 fiipcrucniunt,ac deinde rcm opera exploraremus.-fcalpro,
Ccilicci,dc quo fupra tra<aauit,& atramcnto,quod nunc ponit.Ergo,fi nudato
oiTc audias idum fuiiTc vehemetcm, & telum ex ijs,quaj malum magnii aiFc-
lo runt(vtruquc enim propofiris verbis expreifit) os violatum c& crcdibilc efi:.
rupcrucnienria aurc,cju2e vidctur fciungcre)ab ijs,cjuJE homo refpondet,fi(vt
in fuperioribus eriam notauimus talia iint,qualia nunc retulit, licfum fimilitcr
cile os tcilatur.nam in feprimo libro fentcntiai-um, cjuas aphorifmos vocauit,
malum eifi: docct,(juum pcrcuiTo capite homb efl attonitus^id^ficjuidcm afFe-
di non modo oifis, fcd ccrcbri cjuoquc facit opinioncm. Igitur,vbi,qu£ pro-
pofita funt,telum,fcihcet,i<aus, & <iu£ fuperucniunt, fradum os denunciant,
necjue malum fcalpri vfu dcprehenditur, medicamentum nigrum,quod dilu-
tum fuerit,cuiufmcdi eil atramentum fcriptoriu,fuper os in<iucit,deinde pla-
gam Imtco contegit, & oleo madefacit, tum cataplafma cx diluta polenta fu-
z o penmponit,& aI]igat,conrinedi nimirum medicamenri cauia, ante eria idem
cataplafmaimpofuit a icalpem vfuprotinus,vt infi:anri dolori occurrcret,atcji
inflammarioni, cui Jicet caput non ^cjue obnoxium fit, ac cstera membra, vc
anrca di<9:um cfi:,carne tamen & membrana lacerata, inflamationeprehendi-
tur.Nunc infupcr olcum adijcit,'cjuod vlceri pcr fe inimicu cfl, vt ipfe in libro
dc vIceribusprodidit:accommodatur tamcn ad lenicndum doIore,qui procc-
dente tempore, matcria ad aife^au locum concurrente, folet intedi & inflam-
mationem augere, atque idco non contentus cataplafmate, oleo eriam vritur.
Cauedum autem,ne cataplafma oris plagjE imponatur:fic enim faniei exitum
prohibcrct.tantum crgoadiundis partibus fupcrdandum,quod clare in Iibro
30 de vIceribusexprcifit.Pofi:ridieautemrefoluit, &purgato vlcere atrame^um
detrahit:fiquidem nigririem conrinct,quod fiifiim efl aut colhfumjcum atra-
,,,..j.. - ^, ■. quod fi raden-
/^ - Idohuiulmodi nmam,qua2 nigra apparet,ita fummoueris,vt delitcfcat:coI-
-hfumquidcm osfuitmagisautminus,atcjue ob id ctiam fiifiim rima, quam
" fcalpcrdetraxit.Resautcmminusterribilisefl^minufquc ncgocij faccffit,ri-
- madclitcfcente: vbi alrius defcendit,& fcalpro detrahi non potefi, ad fc<aio-
» ncm venicndum cft.
Radendum os, vt album prxter rimam totum appareat, quo fa<ao raden-
40 da itcm rima,quam nigram intuemur: nam vcl dclitcfcit,vel ita alte dcfccdiL,
vt fcalpro detrahi nequeat:qus dehtefcit,minus terribihs efl,& minus ta mc-
dicum,quam ^grotante fatigattqu^ alte infedit,exigit,vt os fecctur.Sed ciim
. duo membra oppofita fint, duoquc eorum vtrunque confequantur, in vtroqj
mcm.bro altcrum duntaxat apponit,volens ex co rcliquii intelligi, vt qui ma-
ximc in breuitatem incumbat . mcmbra igitur funt , rima fub fcalpro delite-
fccns,quam minus ternbilc ponit,& ea qu^ altiiis defcendit, quam ait fe<aio-
»e cgerc,m rima,qu2 dehtefcit,id omifit,quod fcdione no indiget,in ca,qua:
^6 HIPPOCRATES
akc defcendit,pr2Ctcrit magis tcrribile cire.Idem quoquc fccit in fccundo illa- 1
rum fentcntiaru,quas aphorifmos vocauit,quum mquit[vbi fauces sgrotant,
aut puftuls in corporc nafcuntur, intucri deicdioncs oportct : nam, fi biliof^
fucrint,corpusvna2grotat:fivcr6 iimiles fanistuto nutritur] quiperfeae
fcntcntiam vniucrfam perfcqucretur, ita fcribcrct. fi deicdioncs biliof^ fuc-
rint,corpus SEgrotat,ncq-, tuto nutritur: ii vero fanis fimiles, corpus no ^gro-
tat,& tuto nutritur. Rima igitur,qu2 alte dcfccndit,mctu tcrrct,& fedionem
poftulat,cumfubhuiufmodiiduvcrifimiIcfit faniemfuper ccrebri mebra-
na colligi,quac non nifi dctrado ofTc cijci potefl. qua rationc os vcl fcrra, vcl
fcalpris,vcl tcrebra detrahatur,in finc operis demoflrabimus, ad quem locum lo
inflrumetorum formam diflulimus: vbi rima fcalpro finditur, res leuior cfl,^
vtpurgandam cfTc ccrebri membranam crcdcndum fit, atquc idcirco fcdio-
nem non poftulat:quod fupra cuam narrauimus, quum in fedc tcli aluus non
dcfcendit:oflendimus os minimc fccandum cfTc. Quid quod Icuiori curatio-
nc ctiam cget, & cmplaflra, qus ccphalica dicuntur (vt ait Galenus in fecun-
do dc compofitionc medicamcntorum gcneratim ad morbos attinentium)ad
has fraduras pcrnnct, qus vfquc ad fummum os inter medium & imum per-
ucniunt?Quod autem inquitjfifTum os, collifum quoquc fuifre,criam,fi rima
fcalpro dcmatur,clarum cfl,quum(vt i» prioribus narr3uit)quo tclo os findi-
tur,eodem collidi ncccfTarium fit. 2,0
.. r^ Ecfiionc autem adhibita c^tera facicnda funt^qu^ vlccris curatio poflulat,
» ^ caucndumquc,nc os a carnc,qu2 minus rcdc curata fuerit,aHquo malo af- ^
- ficiatur.os cnim,quod & fcdum efl,&quodaIioquinnudatum,autintcgrum. ^ ^
~ cfl,aut quamuis a telo violatum fit,intcgru apparct, vbi caro, quae ipfum cin-
» git,malc curetur,inflamctur & comprimatur, magis pcriclitatur, nc purulcn-
- tum fiat,licct alioquin futturum non cfTet.igneum cnim os ipfum rcdditur,at-
» quc admodum innamm3tur,vt quod ob fupcriedam carnem calefiat,inflam-
« mctur,motupulfuque tcntctur,& in omniamala incidat,quibus caro ipfa vc-
- xatur,quJE,quum ita (c habcant,purulcntum cfEcitur.
Pcrfcquitur curationcm,qua;, cum duo mala fint, ad vtrunque fpedat, ad 5
fraduram, in qua,fi rcs cxigere vidcatur, adhibcri fcdione f uiTit, & ad vlcus,
dc quo nunc agit. cos cnim,qui vni confulut alterum negligentcs in opere dc
fraduris rcprchcndit,vbi mcmbro frado fimul & vlcerato confilium partim
ad fraduram dirigendum cfTc, partim ad vlcus demoflrat. Nunc igitur com-
monct,vt,qui fecuit in ceteris vlccri medcatur,id efl,ca pr^cepta obfcruet,qug
in Iibro dc vlccnbus traduntur:nam,vbi caro collifa cfl,in pus verti dcbet,vbi
incrcfccrchancoportcatjficcantibusmodice, & detcrgetibus plaganutricn-
da cf):, hoc multo magis ncccfTarium cfl ofTe nudato , atquc adeo ledo, quod 1
mox fubijcict. Galcnus a principioadfincm inaridis cephahcis pcrfeucrat:
haec enim carncm producunt,fcd in alijs mebris ficca nimis cfTcntjCum minus 40
ficcis ca immifcet: in capite oiTc nudato,cum ficcioribus opus fit,nulla re yim .
corum frangit.Facienda crgo funt,qu^ vlceris curatio poilulat, hoc cil,danda
funt ficca, qu£ oifis caufa validiora fint. Curandum itaquc vlcus cit, vt caro
iancfcat, fed multo magis, nc purulcntum os fiat, quod fibi voluit propofiris
verbis. Afficitur autcm a carnc os,quod fccatur,id,fcilicct, a quo fragmenturn
dctrahitur,atqucillud criam,quod quamuis non fccetur,nudatum eK,fiue in-
tcgrum fit, fiuc I«fum, fed intcgrum videatur. de co autcm, quod non loliim
violatum
DE VVLNERIBVS C A P. " 57
1 violacum cft,fcd ctiam videcur^nihil loquitur, Collac cnim, vbi a carne vicie- -
nir os,quo<i integrum cft,& quod IjEfumjfcd integrii apparet^uko magis id
afEci,quod ita grauiterlsfum cft,vt noxa oculis exponatur. os itaq^ pus con-
trahit,cum caro(inquit)malc curctur,inflamecur,& coprimatiir,quibus voca-
bulis tria licet accipcrc. Nam,quod ait[male curctur]ad medicamcta perrinct,
pcr que,li collifa caro eft,q. cclerrime pus mouendu,deinde ficcandu,alioquin
ilatmi ab micio ficcadu, vcproxime indicabit,vbi humida fic, fi madefacictia
fuperdecur, caro male curacur. quod fubdit[inflametur]ad raultitudinc refcr-
tur coru,qua; fuperinijciutur,cuiufmodi func panni,fafcia: ac lincca.harc enim
1 o in aifeda fede calorem mouenc,&: inflamationem:quocirca in libro de oflrici-
na medici,vc hanc noxa vicec,cdicic,vc panni & fafcire.cenucs ac lcues inijcia-
cur:in opere eciam dc fraduris,cum inflamacionem cimec,cauct a multitudine
Imccorum Sz fakiaru: expectac aucem,dum mflamacio foluacur, anccquah^c
adhibeac,fi alioqum necclfaria func:quoniam calorcm augec, onere infeftanc,
& cxpiracionem prohibec.quamuis non modo hac de caufa inflammecur, fcd
eriam,ii ea prsccpca ncgligacur,quibus docemur corpus exinanirc,maceriam
fluentemauertereacdolorcIcuare.Quodpoftremoponit[comprimatur]vin-
cula flgnificac,qu£ coarifcacur^flcq; dolorcm excitac,& inflammatione.quarc
in locisproxime addudis,cum infiamacionis fufpicio efl::res camen vinculum
2.0 poilulac^ipfo vcicur laxiori. Vlcusigicur, quiim abinflamationedcfendedum
iic,non folum adflringi non debet,icd nc alligari quide, nifi,vt ot^x ad gluti-
nationem iungacur,vcl vc cataplafma contineatur. vbi vlcus iimplex fit, caca-
plafmaalieAucfl-,quarc&vincuIuquoquc,vtin hbrode vlccribus indicauic,
' , quod fl neceiTe iit medicamentii tencrc,catcnus vinculii adfcringcdum efl,vc
concincaL,non came comprimac,quod abundc in libro de ofKcina medici de-
clarauic. Caro icaquc,vbi mmus re«frc curecur,inflamecur,& comprimacur, os
purulcncum ciHcic,quum hoc pado faniem ccncrahac,qua: fubiedu os afFicic.
quod lacius m opere de fraduris apcruic,quum vinculo minus rcdc inicdo os
corrumpi aic,fanic a carnc ad ipfum dcflucncc . nunc vcro fcribic reddi os pu-
50 mIcncum,quoniamigneumfic,atqi admodii infliimacur. Quod nos vercimus
[igneumjid cfi:,valde calidum,gra:cus codex habet Trvjtro^J^tf, quod febricitas
iignificac,& in libro dc fraduris fimiliccr vfurpacur. Verum apud Hippocracc
idem cil in corporc noflro igncii acque febricicans : nam & Trvptrci^cmx latinc
febris dicicur,gr;ece deducitur hs-l t5 Trvgof, id efl:,ab ignc; in libro ctia de vl-
ceribus,&in eo,qui de fraduriscfl,idcmnotarcvoIens, dixit Trugo; A?, id cil,
igneum,pro T^pirah;, quod febricitans fignificac.Quod fubdic[acquc admo-
dum infiammacur]idem exprimit,nifi hoc ad qualicate & materiam, igneum
vero ad folam qualitatem referacur. Cur vcro os igneum fiat & inflammecur,
caufatur carnem,ob quam incaIefcit,inflammatur,motu pulfuquc tentatur, &
40 omnia mala contrahit,qua; carne habenc.Incalefcercautc os & inflamarf,tum
a fanic,quam admitcic,cum ab inflamata carne, qua tegicur^euidenciiTimii cit.
Scd quificri poccil:,vcpulfucececur, quum non fenciac?nam(Galcno audorc)
pulfus apud prifcos mocu vcnarum cum dolorc fignificac.caro enim inflama-
ca,idcirco dicicur pulfarc,quia ob anguiliam loci venarum mocum fcntitiante
cnim Iibcre mouebantur, quum nulla rc infueca comprimerecur^quamobrem
mocus earu,ncq-, cii dolorc,neq; finc hoc a carne percipiebacur, qu^, vbi ma-
tcria inflamationis diilringitur,pulfum iam fentic:nam & ycnx du mouentur
^S HIPPOCRATES
ipfam vr2ent,& ab cidcm comprimutur.In ofTcquim fcnfus expcrs fit, pu!- i
fus dTc nuilus poteft, nifi fortc/i dixcris, aut proximam mcmbranam huiuf-
modi pulfum fcntircaut vcnas,qu^ pcr os ipfum proccdut A,qui"n moucn-
tur comprcfl? dolcnt ( vt aperte coiligitur cx finc libn de ofticma mcdici) vcl
Hippocratcmvfarpaircpulfumprocaufapuifus,quumdolorcmaccipcrcpro
dolons cau0 confueuerit,atquc lioc pa^o os pulfu tctabitur,id clt, caula puh
fus mflam mationc videiicet. Adfcribit aute Hippocratcs duo,pul{um & mo-
tum qusfcrc idcm fignificant.quod nos motum conuertiraas,gr2cc lcgitur
^P^Jl,quo vcrbomotum fignificat & perturbationcm, vt bis ex iibro dc ra^
tionevi<rtusinmorbisacutiscoiiigitur,vbi %<?<>p vfurpatad figmficandam to,
pcrturbation^m fi^e motum,qui dc cibis diuerfarum facuitatum in ventricu-
lo ontur.Hxcquum ofTi fuperucniunt,pus cotrahi neceffe eft. Vidc,obfccro,
quantum diftct curatio,qu£ a recetioribus fcribitur,& a noftri tcmporis chi-
rur^icis frcquetatur, ab ca,quam Hippocrates ipfa remm natura edodus me-
mona; prodidit : mitto medicamcnta . quod ad tegcndam piagam & a hgan-
dam pcrtinct,quonam fpeaant?quid animaduertunt?quem deledum imtco-
rum habcnt? in primis vicera omnia vinciunt, ctiam, fi a vincuio abhorrcanr. '
inflammatas partcs adftringunt,caput veiant, & iintcorum muiatudme onc-
ranc.Dicent protcgcndam a frigorc piagam efrc. At non adeo, vt ipfa & reii^
quum caput ica cotegatur,vt oncrctur & caiefiat,quod fepenumcro videmus, lo
quum fafcias abunde fuperinijcmt. non folum aucem vicus in capitc compri-
mcndum non cfl^fed ne alligandum quidcm,nifi fucrit in frontc, quod Hip-
pocrares optime in fuperioribus cxpofuit.
» j\ /1 Alumautcinvlccrecarnehumidacfrc,hcbcte &diuturniori tcmporc
" i V lpurgari.dada vero opcra e{i:,vc vicus qcelcrrime fuppurec.hoc cnim pa-
» <ao,qux iuxca funt,inflamari no potcrunt, ipfumqi purum ^ celcrrimc cfficic- jJ
» turmccclTc cnim ck laccrata colliiamq-, a tcio carncm in pus vcrfam tabcfccrc.
- Poflquampur2;ata crit,ficcari vicus debet : na fic mature admodu fanefcct, &
» caro no humid^l^d ficcajpducctur:fic ccia in vlccrc caro minime fupercrefccr.
Vniucrfavlcerucuracio(vtantcadiduefl)ficcatibuscotinctur, quaobrcm 30
fimplcx vlcus non aliud a principio adlincm rcquiric, q,,quod ficcadi faculca-
tcm habcat.Perniciofum itaqj in vlcerc carne humidam,acq; hebece elfc: nam
(vt in Iibro de viceribus docuit)qiiod ficcu efl^fano fimile cft,quod humidu,a
fano piurimum rcccdit.vbi viccri affedus quifpia iugatur, qui humida & ma-
defacietia defiderct,qualia funt,qua2 pus moucnc,is,q,celerrime idoneispr^-
fidijs tollcndus,deinde ad ea ficcantia tranfeundu,qua: capiti conuenianc,cu-
iufmodi efl mcdicamentii cx fucco vux acerb<^,quod in libro de vlccribus di-
xit ad vulncra capitis pcrtinere.Caro quidc,cum laccraca efi: & col[ifa,no pa-
titur vlcus fancfccre, nifi tota in pus vcrtacur & purgecur, cuius rei caufam in
fupefioribusindicauimus,vbi derecufo & graui celo agens eande fenccntiam 4*^
propofiiit. Ergo,quum collifa caro dcbear m pus verti ac tabefcere,malu efi:,fi
diuturniori tempore purgctur . feflinare enim conuenicadpus mouendum,
quum,quo citius fuppuret,eo, qu^ iuxta func,minus inflammcncur. nam car-
nc in pus iam vcrfa, dolor ccfiat & calor,quibus inflamatio foiet in proximas
parces cocitari.huc accedit,quod fi cito fuppurat,vlcus quod purgari antc car-
nis fuppurationcm ncquit,cit6 etiam purum clficicur. Vlcus larn purum ficca-
tibus nucriendum cfl:nanquc hoc pado cito fanefcet,quum caro non huraida
aiatur.
DE VVLNERIB VS C AP. ^^
I alacur^d ficca & firma, <jiiod fijmmopcread vlccris curadoncm confcrt.hac
item via caro fiipcr aliam non cxcrcfccc , vc in libro cciam de vlccribus prodi-
dic folec cnim,quum h umida cft,adc6 increfcerc, vc coercenda fic & cxedcn-
da, quod taciunc mcdi camcnca vehcmcncer ficcancia,<jux maceriam eius ab -
fumcndo,produci ipfam plus iufio non finuc . Ad id nunc a chirurgis adhibe-
curalumen yilum, vccercs vcebancur chalcicide , myfi, vcl ^crugine, & modo
hoc,modo ilIo,prouc nacura ficca magis vel minus eflec.
» T Dem quoquc rc{pondcc in membrana, qux ccrebrum cegic:na m,fi os pro-
« 1 cinus & fccecur,& pacefa<2:a mebrana decrahacur,h£c quam celerrimc pur-
lo ganda cil & ficcanda,ne dmcius madens hebcs fiac & accoIIacur,qu?,quum ica
» accidunc,periculum efi,nepucrefcac.
Cerebrum fub caluaria duabus cingicur membranis, alccra molliori, aux
proxime ipfum ampledicur, alccra duriore, quam caluaria proximc conce<^ic,
Hjppocraces(vc apcrce dcclaranc cius vcrba,)de hac loquiiur, quam ^.«'v.yy?,!^
eit,membranam fupra eciara vocauic,quum m fecanda plaga pr^cepic, vc dc-
craherecur caroiunaa ofii S:membran£.Hocicaqua:,quumpacefadaefi:,fc-
do ac decrado ofre,in codcm periculo reuoIuicur,acque caro,h diurius made-
fcac:acque idcuxo^ficuc in carne imperauic,vc,vbi collifa cfTcc, macure ad fup-
puracionem perduda purgarecur,ica nunc in membrana,cuius cadem cire ra-
z o cionem dicic. nam,fi muiolaca fic,ficcacibus nucrienda cfi::fed fi IxCa cofpicia-
cur(co,fciliccc modo,quo Ixdi mcmbrana ccrebri poccfi::non cnim collidicur,
quum nihil durum oppoficum habcac,quod Galenus aic rcquiri,ad hoc, vc ali-
quid coUidacur)Ienicncia fupcrdari dcbenc,& qux dolorem finiac,quum non
facile icaviolccur,vcinftar carnisad fuppuracioncmperducendafic:dcindc,
qua: ipfam puram cfScianc acquc cxiccent,nc,fi longiori tcmpore madcac,he-
bcs,id cfi:,humida fiac,&: minus firma,atquc in cumorcm afiurgac^quadoqui-
dem fanic concraa:ainflammacur,imumetque,& candcmpucris cfFicicur.ma-
gisaucem caucndum hoc e/l in mcmbrana,quam in carne, quo ficcior efl, &
idcirco madefaaa magis Isditur^quo ice cerebro propior,nc pucrefccs ipfum
3 o afficiac^ Repurganda igicur mcmbrana, & dctrahcndus fanguis cfFufus,& fu-
per ipfa colIe<aus,vcl fanies,m qua hic conucrfus fucric. Qu(^ vcro proprie co-
ucnianc mcrnbranspr^fidia oiredccraa:o,Hippocraces non pofuic: Galcnus
in fcxco deracionc curandi, duas curacioncs cradidic maxime inter fc contra-
nas: alcera cnim mitis cfi:,qua tunc Romas frcquencatam dixit:alcera maxime
ficca efi:,qualem laudauic Megcs Sidonius.hanc Eudemus adhibebac, qui nu-
dace mcmbran? procinus fupcrinduccbac cmpIaflru,quod Ifis vocatur,& ex-
crinfccusoxymel qua curacionc Galenus ceflacurplurcs feruacos ciTe^quam Ic-
niencc:adijcitqi illa fc vfurum fuiiTc^fi in Afia manfiiTcc, fcd ciim Rom^ de-
gcrec,fe vrbis morem fequucum circmagis icaque fubfcnbicEudcmi curacio-
40 m,cum auns cxcmplum afFcrt,cuius foramcn non modo ad ccrebri mcmbra-
nam,fcd cciam ad ipfum ccrcbru percincc, & nihilominus colerac medicame-
ta vehcmcnccr ficca,cuiufmodi efi: Andronis pafi:illus. videcur auce huius fen-
tenci?,quauis rem non ica cxplicet,vt ancequam infiamacio fupcrueniac,fuper
mcmbrana vchemeter ficcatia inducatur.nam in vniucrfa curationc arida cc-
phalica infpergit:vbi inflamatio occupauit,lcnietia fuperdetur.id quod voluic
Hippocrates, quum eandera ciTe rationera pofuit membranx atq^ carnis.caro
autcm ficcis pr^fidijs eget,atq5,vbi iacerata fit & inflamata,Ieniencia pofi:ulac.
xoo HIPPOCRATES
acindc ficcatia. Quarc mcmbrana etfam,ciim laceratanon eft,aut collira,hoc r
nus
cm
etiam doloris caufa lenientibus mcderi, cum m fecudo libro de compolmonc
medicamentoru ad fmgulas particulas attincntiu, vbi Ajollomj medicameta
perfeq uitur ad capitis dolore ex idu^detraao ofTe tepida rofam mfundi luper
cerebri membrana voluerif.eiufdem memmit,qua dc fangumc colubino, qui
m<-ulata coluba, vel vena feda m ala, ftatim calidus vtihter fuper cerebri me^
brana inducitur:magis tamen a Galeno probatur rofa tepefada fic,vt colum- jo
bini fangmnis calore ^quet.Ergo iuxta Hippocratis & Galeni fcntetiam,vbi,
nec dolor fit,nec inflamatio,valde ficcantia membran? infpergenda funt:do-
lorc vel inflamaiione mfeftante ad lcnientia confugiedum. laudat aute Galc-
is ad leniendij,in primis rofam,deinde fanguinem columbinu,ad ficcadum
nplaftra,qu2 cephalica dicutur.Idem comprobat Cornelius Cclfus, qui,nifi
.. Jamatio oriatur, a principio ad finem in ficcatibus pcrfeuerat. Excifo enim
oiTe primo mebranam acri aceto refpergit, vt, fiue aliquid fanguinis ex ea co-
i5uit,prohibcatur,fiuc intus concrctus cruor remanet,diicutiatur:tum ahquod
cmplailrum adhibet,ex ijs,qua: caluaris caufa componuntur,ex accto molh-
tum,& cotidie vulnus curat,bis etia xik&tc. g? fi membranaper inflammatio- lo
nem intumeat,infundit rofam tcpidam:fi vi'^ue eo tumcat,vt fuper oifa quo-
que emincar,coercet cam bene trita Jenticula, vel vizis fohjs contritis, & cum
receti vel butyro, vel adipe anferino mixtis-vbi minuspura membrana vide-
tur, parem modii mifcet eius emplaflri ac mcllis,idque fuperinfundit,eiufquc
continendi caufa vnum vcl alteru linamcntu inijcit,& fupcrlinteolo,cui em-
plaftrum illitum fit,contegit: vbi plus pura mebrana eft,cadem ratione adijcit
emplaftro ceratum,vt carnem producat.Eandem fere Paulus curationcm ad-
Iiibet:in eo tamen diiFcrt,quod vbiquc initio rofa vtitur. linteolu cnim fuper-
imponit ex rofa madefadum, deinde lanam fimihter madefada, & h^c vfq;
ad tertuim diem ita dimittit,intcrim f^pe rofam fuperinfundens,cum timeat 30
(quatum conijcio)doIorem,quemadmodii & noftn fi^culi chirurgi,qui intcr
initia perpetuo ad rofam confugiunt. a tertio die Paulus mebranam nccanti-
bus nutrit,qualia funt,qu:E protinus cruentis vulneribus inijciuntur. Quod fi
inflammetur,fic, vt intumeat,eam fouet rofa calefada,& aqua in qua foenum
o-recum,femen Iini,althea,anthemis,atque huius generis,aha decoda fuerint,
&c iataplafma ex farina hordei fuperimponit, vel cx lini femine & aqua ^pxi-
me pohta.fed iam logius labimur,dum,que prcefidia mebrancE propric apte-
tur, oftendimus : ad verba itaq^ Hippocratis reuertamur,illud ante in memo-
riam reuocantes,cerebri membranam,vbi vulnerata eft, nepet^ fucco & farf-
na hordci ficca optime glutinari, quod Galenus ab ApoUonio acccptu rccen- 40
fet:vbi fanguine copiofe efFundat,vtiliffime id medicamentii adhiberi, quod
duas partcs aloesaccipit,& vnam thuris,vbi vtendum cft, oui albo dilutas, &
lepormis pilis cxceptas, protinus enim fmguinem fiftit.hoc Galcnus no fcm-
per eodem modo tcmperatum compofuit: nam interdii plus thuris,interdum
minus adiecit,pro natura hominis ficciori vel madentiori.
OS autem,quod capite vulncrato abfccfTurum eft ab alio offc^fiue ita inci- ^ /
fum iitjVt oftcndat,qua telii infederit,fiue ahoquin pjurimum nudatum, T
abfccdic '
DE VVLNERIBVS CAP. loi
I » ahCccdii, cum exanguc admodu fic.Exhauricur auce fanguis in olIe,tcmporc,
^ & maximapartc medicamentorum; ccierrime vcro abfccdcc,fi quis vlcus cc-
« lcrrime purupraeftct,dcinde & ipfum,&; os ficccc^idqi & plus & minus:nam,
« <|uod cclcrrime arefcit,3ttcnuaturquc, cade caufapoulTimum abfcedit ab alio
» oflc, <juod <juidcm fanguincm habct & viuit, cjuia rcdditum cxanguc, ac fic-
» cum,ab co,quod fangumcm habct Sc viuit,vaide recedit.
Vulnerato capitc,cito purum vlcus cxliibct,& ficcat.quod non modo carni
prodcft,& ccrcbri mebranas:fcd ofii ctia,eo nominc, <juod non patitur ipfum
hcri puruletum,quod iam fupra cxpofitum eft: fed,quum apcrtum os,ab aerc
lo alicnctur,fquamam ncccfiario remictic,qu2 priusquam refoluacur,non poteft
os c6tegi,nequc vlcus impleri:& idcirco cxpedit,cmfmodi fquamam cico rc-
ccdcre,ad quam rcm fupcrior tjuoquc curatio conducit,quod propofitis ver-
bis excquitur.no folum autcm /quama ab oiTe confucuit abfcedcrc, fcd inter-
dum tcfta ctia.quod abundc in opcrc de fraduris expofuit, quum cius fradu-
rx curationcm docuit, cui carnis quoque vulnus accelTit, & m qua expedatur
tefta,qu2 ab ofic recedat. proxime autem proferet carnc fubcrcfcetc a reliquo
oflc fragmcnta feparari, quod fimilitcr fub eadem curatione citius proccdct.
Nunc igicur aic,fi os exanguc fiac,abfccdcrc ab aho ofiTc^fic aucem exanguc,&:
pcr fc proceftli ccmpons,&: ope mcdicamencorum,quai plunma admoucntur
2, o ficcandi vim habcntia,qua ianguincm cxhauriunt,cuiufmodi funt ccphalica,
quc(vt Galenus docuic in fcxto dc compofitione mcdicamcntorii gcncratim
ad morbos attinctiura)ofiis fquama rcmittunt. Si quis autcm rcccdcrc os ma-
turc velit, fcftinarc dcbec ad purgandum & ficcandum vlcus,acquc ipfiim os:
laoc quidcm,vc cxhauftufinc fanguine relincsuacur : vlcus,nc fi aliccr curccur,
os humidum cfficiamr.addic[&: plus,& minus]quum non omnibus sequc fic-
ca mcdicamcnca conucniant, fcd ficciora, quibus natura quoquc ficcior eft.
Sic autcm conficit, celcrrime os ficcantibus mcdicamcntis abfccderc . ftatuic
ab alio ofTc^quod viuit, & fanguincm habet,os ca dc caufa rccedcrc,quia fan-
guis ficcacur,quod,fi ica habcc, coftac id ciciiis abfcedcrc, quod cicius ficpacur;
5 o cxanguc cnim redditum,acquc cmorcuum, ab alio, quod viuic,& fanguinem
habcc,admodii abrcedit.In fcptimo ctiam Iibro fentetiarum,quas aphorifmos
vocauit,dixic os abfccdere,vbi corrumpacur:quam rcm id confirmac, quod in
arbonbus videmus.decidunc cnim folia,quonia fuccus,pcr que furculo inhx-
renc,exiccacur,eoqi fic,vt ipfa iam cmorcua a viridi ac viuo iurculo refoluacur.
Idem quoque eucnire carni & cuci verifimilc eft. crufta cnim(vc oftcnfum cft
in libro de vlceribus) mulco celcrius rcfoluccur, fi locus ficcionbus pr^fidijs,
quam fi madcfaciencibus nucriamr.
» i^^ Vodcunque eciam os a fuo ftacu reccdens defidic, vcl quod pcrrupcum
" ^ ^ lfic,v el quod lace omnino pr^cifum, minus periculofum cft mebrana in-
40 uiolaca:quod iccm plunbus rimis & lacioribus fra<9:umcft,minus adhuc peri-
» culofum eft,& facilius cuellicur,ncqi huiufmodi quidpiam fecarc oporcct, aut
Z- "pcriculoie conari,priusquam ipontc fcquatur,dctrahcrc, quod tunc ficripar
" cft,quum primum fubcunte carne rclaxatur. fubic auccm ab ca fede, qua par -
- res duplicis oiTis incer fe conncdunrur : & ab co , quod fanum cft, fi fupcrior
» cantum pars o^is corrumpatur. Hac vcique via & caro quam celerrime fub-
crefccr,acproducetur,&oirarcmiccencur,fiquisinvlcere adpus moucndum
:< purgandum feftinec quod fi rocum os dcfidat, fic,vt vtraque partc tam in-
loz HI P.P O C R A T E S
» fcriori,quam iuperiori incro ad membrana fececiat, vbi eadcm curatio adhi- 1
» bcatur,cclcrrime & vlcus conrancfcet,& oiTa dciidcntia remittcntur.
S;£pius euenic,vt mala, qiix corpori noAro incidunt, quamuis grauia finr,
leuia videarur:& rurfus nullius iint momenti,qu£ grauia cefentur. ac,ne lon-
gius a propoiica oilium materia difccdamus,iugulu,quum tranfuerfum fran- -
gitur, curatu longe diificihus videtur,quam,quum m logitudmemrres tamen
concra fc habet,nanque hoc valde medicum fatigat,illud paruo negocio con-
feruefcit. Spma,iicocutiatur,grauioramalaafferrefolet,quam ll peruertatur,
quanquam minus credibilc exiilimetur. Cofla fra6ta mmuspericulofa eil, &
facilius fanitatem recipit,quam colIifa,& ii metu magis terreat,qu£e frada eil. jo
ha:;c omnia Hippocratcs alibi latius explicauit. Nihii ergo mirum, ii ( vt nunc
ait^oiTa capitis,quo magis pr^cifa & magis abrupta funt,ac iiiIa,eo'minus pe-
nculofa funt,quanquam fccus intucntibus vidcatur. Adiccit autem[mcmbra-
na inuiolata]quoniam,vbi hec lcEdatur,malu maxime pcrniciofum eil^quem-
admodum in fraitura coil::£,ii,qua cingitur membrana,abrumpatur: malum,
quod per fe lcue eiTct^grauiilimum eificitur.Caufa autem,cur oiTa capitis,quo
magis abrupta funt,co magispericulo vacet,in co coiiilit^quod, vt exitus de-
tur fanici,qu:e m membrana cerebri collcda cil , non oportet os fecare,neque
periculofe tercbra caput concutere:nam {atis ipacij pricAat fradura ad ianicm
extrahendam.acqueidcirco fupra,vbi tradauic de fraclur^ modis,qui lectio- lo
ncm poitular,hos excepit. Demitur quoquc pcr fraduram fanguis,qui in oiTe
interdu nimis abundat,quemadmodu in pucris, atque idcirco folet purulentu
os raccre . Illud ctia periculo fubtrahit, quod res magis in aperto eil,nec quod
lateat,&: non attendatur,homine inccrimit:quod(vtinfraoftendet)euemt in
fraduris,qu2 non apparent.tum,quod fragmcnta,que expclIcndafunt,ipon-
tc fcquuntur,neq; vulfella, magna vi cduci debet, huius rei caufam ponit car-
.quxfubitmterintegramatquc emortuampartem^&quodabfceiTitfra-
itum cxpelht:hoc ipfum autem modo a fuperiori partc oiIis,modo a fu-
penori & infcriori iimul abfcedic . Caluaria cnim (vt Hippocrates narrauit)
media duplcx cil,atq; idcirco nonnunquatotala^ditur, nonnunquafolapartc 5 q
fuperiori.Expelhturcrgofragmentua carne fubcrefccnte, iiuc id a fuperiori
partc rccedat,fiue ab vtraque.lubcrefcit aute caro ab ea fede,qua duplicis oilis
partes inter ic conne<auntur(<f*j^Mu nommat) & ab offc integro.mcdiu quide
duphcis oilis, fpongiiE fimile cil, & fuis cauis carunculas con.tinet, vnde caro
producitur,fed ab ea fcdc duntaxat,qua intcgrii eft. quare,vbi teila tatum fu -
perioi^abicedit,expellitur a carnc,qua; ab inferiori parte increfcit:vbi vtraquc,
caro tiic vndiqj a latenbus producitur in integra iede,qua fimiliter partcs du-
plicis oifis mter fe conncduntur,non tamen ab inferiori parte,quum non am-
phus incegra fic. Ac quorfum hecfTradauitHippocrates de curatione,fub qua
mature pus mouetur,& vlcus purgatur:dixitq-„fub ca carnem celernme fanc- 40
icere,os mmime puruletum iicri,&:cclernme fquamam remittere:nunc fubdit
tragmenta, qua: abfceiTura iunt, fiuc fupcrions partis iint^fiuc totius oilis cito
abicedere. quod falubernmum cife euidentius cil, ^ vt lumcn rcquirat,quum
alitj;r fanan plaga non poiTit.Inicruit autem nonnuUa de fradur^ periculo,ac
dc tragmencis,cur abfcedant : omnia tamen eo pertment, vt oilendat ob pro-
poiitam medendi viam, oills teilas cito reccdere, quum a fubcreicente carnc
cxpellancur: hxc aucem co citius alitur,quo matunus vlcus purgatur. Contra
nunc
ncm.
^mcntum
D E V V L N E R I B V S C A P. 103
I nunc chimrgici non expcdanr, vt os a namra refoluatur, fcd anre fcrraniends
ipfum difcurmnt. Paulus ^gincta forficc id pra;cidit. Galenus fcalpro, oui m
imo knucalx imaginem referr, de quo infra loqucmur : lioc,vbi os ita pcrru-
ptum lit,vt line vlla vi educi queat,reija non poteil.
PVerorum oifa tenuiora funt & molliora, quoniam plus fangufnis habcnr,
& caua funt,non dura,non denfa,no iirma:arcjuc,vbi a relo pari,vel eriam
« imbecikori, squaliter, aur ctiam leuius vuhieretur tenerioris pueri os, ma<^is
- ac atiuspurulcntum euadit,qulm robuftioris. Ouod il vulnus alioqum mor-
" titerum Iit,citius dcccdii tencr,quam robuftus aimis.
10 Qsirationemedericonucniatcapiti vulneratohac-cenusma-na ex partc
demonftrauir,caues m pnmis,ne os putrefcat. fed, quiim qua:dam oifa ma-is
ciulmodi nox^ exponatur,atque idcirco propriam animaduerf onem requi-
rant vt iianc quoque exequatur, docet quoru oiTa magis ac celen us putrefcac.
quod,vt in aperto ht , m memoriam reuocandum cft calore vna cim h rmorc
in cauia cire, cur quidpiam putrefcat.quanto igitur os calidius fuerit ^' humi-
dius pus tato citius,ac magis contrahit. patet autem pueroru corpora calidio-
ra elie & humidiora,ac propterea oifa etiam,quce,quiim fumma ma-nitudme
non impleuerint, tenuiora funr & humoris copi^ molliora. cirius crao putre-
icunt &;acilius. Hoc videtur cum hispugnare, qu^ fupri dc hycme protulit,
z o quum ait homine diutius viucre hycmc,qulm rEilate, vbi alioquin cx vulnere
interiturus fit:quod proptcr naturalem calorcm Rcn diximus, qui hyeme po-
tentior cil:atquc idcirco,ii folucre morbum non poteil, ccrta: vit^e fpaciu ex-
traliitrneque enim naturalis eil is caIor,qui corrumpir,fed pra^ter nacura Pue
rorum ergo calor, quopaclo fmec ofTa magis corrumpi, & homine cirius in-
renrcquum idem fit in caufa,cur partcs noilri corporis feruentur incorrupte
&: xizx fpacium porrigarur:an e^ h<^c iienr,quia humor maius pondus habelt
m corrumpendo, quam in conferuando calor, qui ex i^u arque inflammatio-
ne pr^erer narurani lam cfficirur? hoc no poreil ad hyemem rransfcrri, m quo
naturahs calor,quiim porerior fir,efficic,vr pus, vel nullo modo,vcl diururnio-
3 o re tempore contrahatur,nifi vbi iit humoris redundantia, quemadmodum in
pueris. m his etiam magis abundat fanguis, quadoquidem m vniuerfo eorum
corpore copiofuseil,^quum eos calidiores reddit & humidiores.oifa etiam
caua nabent , qmbus languinis abundantiam admittant ; a^tare aurem proce-
denre, quum quod cauis oiHum conrincbarur,iIccum cuaferir, cauum durio-
n marena obftruitur:quo iir, vr os,quod in pueris molle crat & cauum,de'fum
magis ac firmum & durum reddatur.quare minus purulentu eiFicitur,& lon-
gioritepore.Contraeuenirmoirepucrili,arqiidc^,vbi^quahrcIo,aurctiam
debihori, ictu fimih aut leuiori percuiFum fucrit, magis ac citius putrcfcit, cx
quo lequitur, vr,vDi ex vu Inere, non qmdcm proprcr 2rare',fed offenkm -ra-
4 o more, mrereudum lit,citius intcrcar tener, qu^m robuilus.os emm,vbi puru-
ientum eiVerebn membranam aiFicit,& cerebrum ipfum,atque homme in-
terimit Ergo,quod citius,& magis purulentum efFicitur, ha^c mala citiis af-
fert. videtur autem vulnerato capite,vbi fcilicet,homo ilatim cx 1^11 non mo-
natur,pr^cipuarn caufam mortis ponere os purulentum . quod fecit etiam m
prmcipio hums hbri,quum,vbi rcs mortifera fit, diutius trahi homine dixir,
qui poiienori parte capitis vulneratus eft, quomam os ibi craiTius eil, & lon-
giori temporepus contrahit,ac ad cerebrum tranffundit.
iiij
X04 HIPPOCRATES
VEmm oporrct, vbi os nudatum iit, id opera dare, vt cognofcamus, quod i
confpcaui non rubijcitur,intclligamuiquc num os filTum fit & colUfum,
.. vel coilifum tantum, vel non ita incifum^vt oftendat, qua tclum mfedent , & f^
•> pr^tcr id colliium aut fiiTum^vel vtroque modo larfum fit:atque,vbi aliquo ex
" his modis violetur, dctrahcre fanguinem oportet oife per cxiguam terebram
- pcrforato. fubmdc autcm os confideradum eft : tenuius enim & minus altum
- eil tcncra i£tate,quam firma.
Animaduerfioncm ponit propric in olTe pucrili, quod magis pcrichtctur,
nc purulentu fiat ob fanguinis copiam:in eo autem c6fifi:it,quod oportet fan-
'^umcm dcmere exigua tercbra adaaa,vt,qui in mebrana cercbri receptus cfl, lo
cuadat,& mmuatur,qui in cauis oiTium continetur. hoc autem prsceptum ad
cos tantum fradur^ modos pcrtinct,qui fcdioncm poilulat, fcihcet,quum os
colliditur, vel finditur & coliiditur fimul, fiue hxc per fe iiant, fiu^ os pr^tcr
ca ita incidatur,vt in co teli fcdcs appareat . in alijs aute fradur^ mahs,cum os
vcl defidit: vcl ita incifum eil, vt oftendat,qua tclu infcderit, modo neq-, col-
liium fit,neqi fiirum,ex oiTc haud oportct fanguine dctrahere . fatis enim pcr
fc proiluit,iaris eria illc cxitii habet,qui ccrcbri membrana diilringit.Contra,
fi fradura ex carum numcro eil, c^ax laterc folet(dc quibus abunde in priori-
bus rradauit) vt fanguis euadat, cxigua terebra perforadum os eil.Itaquc,vbi
os nudatum iit,diljgentcr mtucri oportct, num iiifum aut colhfum iit dunta- ^o
xat,iiue prxter hxc ita incifum,vt teh veiligium retineat,atquc,vbi horii ah-
quid iit,perforandum eil exigua terebra admota, cum amplior & grauior oili
tcnero alicna fit.Subinde autem attollenda manus eil,confidcrandaque fora-
minis altitudo,nc tcrebra membranam violctios fiquidem puerile tcnuius cfk^
& fummum magis,neque ita craiTum atque altum,iicut astatc iam iirma.In fi-.
nc ctiam huius libri,quum pro fcrra adhiberi poifc tcrcbra dixit,cauit,nc vfqi
adccrcbri membranam penetrct.
" T /Bicunque autem ex vulnere intercundii fit, neq^ poflit homo fanitate rc-
.. V cipere,ncque feruari, ex his notis intclligcre conuenit moriturii, & quod
.' futurum cfl:,pr:Eiigniiicare.hxc cnim lEgrotanti accidunt,quum quis fradum 30
.. cifc os percepit,iiue fiifum fit,iiuc collifum,fiuequouis modo ruptum, ncquc
" id radat,ncquc fecct,quafi non cgcat & inuiolatii fit . Hyemc pl^runque antc
» quartumdecimii dicm^jeflate poft feptimum fcbris acccdir:qu^,quum fuper-
» ucnit,vulnus rcddit,non fui coloris,& faniem modicam cfFundit,quodquc ex^. J
•• ipfo inflammatum e{k , emoritur, glutinofum cfFicitur, &c caf ncmfalc cond i>'
" tam rcpreicntat,rufFum,fubliuid{i, tuncq-, corrumpi os incipit, & nigrum fit,
l^ '. lcue exiftcns, tandc fubpalhdum fe of}:endit,vel albidum. At vbi iam purule-
" tum eil^puilulx m hngua nafcuntur, & laborans menre non conilanrc confu-
" mitur. Plxrifq-, etiamneruorumdiflentioinaltcraparte corporis fupernafci-
- tur,fiquidem vulnus in firiiflra parte capitis fuerit,neruorii diflentio dextram 4*^
- corporis occupat:fi dextra capitis vulnerata fit, nerui_ iiifin iflra c or poris dif -
" tcnduntur.funt & qui attoniti fiunt.ficqj x(ia.tc antc fepti mum dicm, hye mc
' " anrc quartumdccimum percunt. Idemvero lignihcant h^cindicia vetuflo
- vulnere atque rcccnti.
In libro prognoilicorum^vt facilius prognoflicatfonem declararet,vue cu-
rationcm infcruit:contra nunc,vt melius curatio percipiatur,prognoflicario-
ncm inrcrponit,& figna mortis. Res autcm fic habet: propofitum efl doccre,
qua rationc
DE VVLNERIBVS CAP. 105
I qua rarionc capat fradum curecur/ed,cum febrf s nonnunquam inrerueniar,
quamfequunciirpofteamalacomplura^vcoftedac quidmeo cafumedico fic
- agcndu,ante mdicac,vbi res lechalis iic,primo febrcm,dcinde alia mala-iuper-
ucnirc,monecquc,vc ex illis quid fucurum lic, non modo mcelligac, fed cciam
pr^dicac.confuliccnim medico (vc fupra eciam monftrauimus) & vbique co
fpcdarc ipfum iubct,vt auctoricacem libi &: digmcacem comparer,ac tueacur.
Scquuncur aucem huiufmodi mal3,vbi os fraCtum cft,ncquc a mcdico iecacur
auc radicar,fed quafi integru fit,rclinquitur:tunc cnim pra:ter inilamationem
vlceris,fanies quoquc in mcmbrana cercbri colIeCta cft, &,quum exitum non
I o habeat,mala infcrt,quc ab ipio adfcribuncur. In oracionc Hippocratis Icgicur
[quum quis fradum os eiTc pcrccpcritjquod potius legeduni negatione adie-
da cenfemus[non pcrceperit]ita,vcmens verborum fit,medicumnon mtelli-
gerc os fradum circ,& idcirco ncque raderc, nequc fccarc,fcd ipfum dimitcc-
rc,quafi non cgeac,& fanu iic.mouemur autem,quod magis vcriiimile eil: dc-
bitam curatione a mcdico prxtermitti, quum fradu eiTe non intclhgit,quam,
quum id fradum cognofcif.cam icntcnciam com^robant, qua; ab ipfo fubij-
ciuntur [quall non cgcac,&: inuiolacum fic] nam ii incelli^erec os Ia:ium, non
dimicccrccquaii incegrum : magis cnim credibile cft id taquam mtegrum di-
mitri,quod nullo modo violatu vidctur. Addc,quod modi fradura!,quorum
xo mcminit,cx eorum numero iunt,quos iupra latere pofuit,fciIicec,quum os vcl
fiitum cft,vel colhium,quamuis adijciac[vcl quouis modo rupcujid poceil re-
fcrri ad os,quod ica incidicur,vc oftcndac qua tclum infcderic,&: limul ctia vel
finditur,vcl coUiditur^vcl vtroq; modo la:ditur. Solct enim incifo oirc,&: liiTa
&: colIifa,quce iuxta funt,laterc:atque hi modi funt,quos antca dixit,prxcipuc
fcdionem rcquirere.Sed nolim tibi pcrfjadcas fraduram, qux ocuhs iubijci-
tur,pcricuIo vacarc:nam &ipfaquoq-, fcdiscaufacil,mulcisqi affcdibus iun-
<^itur: tamcn,ii cum latence coferatur,pl2iimqj minus periculoia eft,vt abun-
de m prioribus expofitum fuit.Quamobrcm,vbi os fradum iit,medicus vero
noxam non dcprchendat,ac propterea neque ipfum radac,nequc fecec, fuper-
3 o uemunc mala indicia,qux prdJ>oniicur, cumquc vcl omnia, vel pI^Eraque con-
currunt, ccrtum mortis indicium faciunt. Fcbris primu xilatc poil fcptimum
diem,hyemc antc quarcumdecimu accedic: acccdic hxc incerdum ccia a prin-
cipio,fed non ita terrct^llcut^qu:^ procedente tempore ilipernafcitur : a prin-
cipio enim & doloris cauia & Ioci,qui inflammari coepit,febricitare f;Epenu-
mero a:grocatem videmus:qu£ poil fcptimu diem oritur,quo tcmpore (vt cx
hbrode fracturis colligitur) ceiTaiTe inilammatio foIct,maIii indicium cxiili-
macur:ilgmiicat cnim inilammationis grauitatc cercbrum, vel eius membra-
nam afFici,cum materia ibi colleda exitii non habeat: putrefcit enim, & tebrc
cxcitat;citius aute hoc accidit ^ilate,quam hycme ob cande caufam,ob quani
40 fupra didum fuit,vbi intercundii cx vulncrc fit,diurius trahi homme hyeme,
q silate^nam humor calore prrEtcr natura silatc magis putrefcit, quod Galc-
nus cxpoimt m tenio de rationc curadi.magis cnim tunc viget: "fcruatur auce
a calore nacurali,qui potentior cilhycmc^ncqj ita cito vincitur, aut ipfum pa-
citur m i*aniem verti.Ita autc obfcruatum eft,vt ^ftatc non nifi poft fcptimum
diem, hycmc antc quarciidecimii fcbris inuadac , cemporibus, qu^ intcr hye-
mcm funt,& xftatcm medio fpacio inccr fcpcimia & quarcumdccimum,hanc
fapcrnafci verifimile cft,cicms autcm vcl tardius,prouc ad csftace magis vel ad
HIPPOCRATES
,t^-
hyemem accedunt. Cur intra hoc tepus fequatuisphilofophusinuefliget.-me- i
dico faris ilt,rem ita habere, quod non tantum ab Hippocrate obferuatum eft
fed cotidica noftris chirurgicis verum elTe comperitur. Nominat autem dics
feptimum & qua,rtumdecimum,quibus natura folet,vel morbum vmcere,vci
ab codem fuperari.quarc ^^ftate poil feptimu febris fuperucnit, id efl:,non an-
tequam feptimus acccdat , hycmeantequartumdecmium,id eft,pnusquam
quartusdecimus iiniatur. Septimocrgo velquartodecimodiefebris fuperue-
nit,medijs temporibus,veI nono vel vndecimo,qui dies ciufdem generis funt,
ac feptimus & quartusdccimus. ficque inuadent mala \\xc femper eo die,quo
de ^gris iudicari folet,quum malum fignificentmam(teil:e GaIeno)qu£cun- jq
quchis diebus figna fupcrueniunt,fiue mala,fiue bona leuiora funt . Febre lli-
pcrnata vulneri adijciuntur aha mala,qu£ gradatim,vt fequuntur,ab Hippo^
cratcpropofita funtdeuiora enim incipiunt, dcinde mcrefcunt, doncchomi-
nem tollant.proucniuntautcm (vtfupra narrauimus)ab aifedu cerebri, & ab
ini}ammationc,qu;E augetur,& quanto grauior fit,vulnus tanto dcterius t^Si-
cit.Audaigiturinilammatione,& in gangr^nam dcgenerante color vlceris
corrumpitur,neque vltra rubicundus feruatur,quia {mcc\ magis biliofi cocur-
runt,atqi adeo,quia innatus calor paulatim extmguitur.Ex vlcere item pauca
lanies procedit, pauca quidcm, q, vis nutncns imbecillior fit,& fucci ad mtc-
riora fecedant:faniem vero dixit non pus, co quod materia ibi male cocoqua- ^ q
turmam & in hbro de fraduris iiliufmodi vlcus nimis infiamatu a lachryma-
rum limihtudinc ^^^^^^, ficn dixir, eo qu^d fanics cruda & tcnms inde pro -
Huat,qucmadmodum iachrym^ ab ocuIis,quum vehcmenter inilammantur
poith£ccmoritur,quodinflamatueil,& glutmofumredditur : propterca,Q,
caro tabcfcat & c^uafi m gluten vertatur. at, qu^m iam tabmt,& non ampli£
alitur,rcpra:i^ntar carncm ialc^nditam.Siccatur cnim id vIcus,quod malum
dYicut in hbro pro^noilicqrjmi mdicauit)qu,im nutriens facultas lanauet.
Color autem m vulnere ruifiis cil,& fubhuidus.-prim^ quidem ruiFus,quSm l
rubicundo verfus nigru tcndaf.dcmdc fubliuidus,qu^m calor innatus cx to-
todciicit,quotcmporccorrumpi osincipit.Ncquemirueil,fupri cnim dixit ,o
omnibus niahs aiFici os qmbus caro vexatur.iurc igitur corrupitur, quiim ca-
rohmdacil:taIis^cnim(vtahbitcilatur)^grotante'^^ircmaIumfignificat.Se^
quitur autem,quum os corrumpi coepit,vt leuc fit,& mgrcfcat: leue qmdem
vel naturalitcr,quum nondu ade^ aiFeaum fit, vt leuius aut afperius fe oilcnl
dat:vclmagis,quamantcaciret,obhquatamcarncmactabcfcLm:qu^,cdm
g^utinofaiit&pinguis,osl^uiusreddit,quod,cxcontrario,acnhumorecxa-
iperatur,quemadmodumGalcnusmhbrodemorborumcaufismdicamt.m-
grefcit autem,quod album erat ob ingcntem inflammationis calorem, ac de-
LlrA ^l '^'''^ ^'^T ^"^"^^'qu^^m vruntur:igne enim primo nio-ra 40
rhomor^^^^^^^^
tur, aiio modo coloratur:co autcm cofumpto,cui admifccbatur,terra ad albe
lmrur~:;^^^"^^^^^^
lumitur cx toto matcria, qua nigra cflRcicbantur , & fola tcrra vcl cinis rcilat
Hocrcfpodctctiamoirc,qutimalicnocalorcpnmfimnigrefcat,dem^^^^
• x^ palhdum
DE VVLNERIBVS C A P. 107
, palliaum hat vcl olbidum^quod SxA.vx.. dixinhoc auiem ycrbum vcl maxirac
!lbumfi-mficat,vclqyodiboproxmiumcft,quammsali<iuaiulumrccc<iar,
nos/ccundam figmficanoncm rcquud,albiaum vcrnmus:talc criim fit os pu-
^cnmm.Sunt,<?ualitcrhuclocumcxponant,rcfcruntvcrbumlcucadillud
os quod natmralitcr habct,& mqmunt os,quod leuc cft,tande cxafpcran, idqj
ob lamcm i carne dcflucntcm,qua: eft admodu acns,mutant^uc xeeKvcM,quod
niVrum intcrprctamur,in ..^h, quod afpcru figmficat:faalc enini potmt( vt
mquiunt)libranus pro -. fcnbcre x: & pro x, y,. Mutuatur autcm Hippocra-
tcsvocabulum x.g,,vip, ad afpcntatcm figmficandam,vtpatctinopcrcdcar-
I o ticulis vbi & cibum cxafpcrantcm, & vocem afpcrom x^e^y^^K nommauit. m-
xta quam explanationcm nullam faccret colons mentionem, nih, quum vbi
purulcntum eft,pallidum fien, vel albidum ait, fcd lolam afpcntatcm & leui-
tatcm intclli-crcr. Vbi os lam purulcntum cft, puftuk(mquit) m lingua na-
fcuntur &x-ermentcnonconftantcconfumitur.puftulas noftn chirurgici
raro vidcrun?,vt, qm cubantis hnguam non iiitucantur: prxfertim,quum de-
hrat,& m propinquo mors eft.aftlcitur autem Iingua ob colortium, quod m-
ter ccrebrum cft &: ons partcs:fanics emm i ccrebro ad palatum defluit,&: ad
hn<ruam,ibmuc infiftens,quum acris fit,puftulas excitat.prodidit emm m le-
cundo dc morbis vulganbus puftulas acn , & rodente fucco moueri, cas au-
■^ o tcm nommat <?avxWvoc;. funt hx ( vt fcribit Cornchus Cellus) varis fimiles &c
quum rumpuntur, intus quafi caro exulccrata confpicitur. naicuntur igitur m
hn-ua ob famcm a cerebro transfufam, id,quum accidit, famei copiam m ce-
rcbm dcmonftrat,qua fic oppnmitur,vt non modo Imguam^ afficiat,fcd malc
etiam fuo muncrc fungatur,quum mcns non coniiftat.Sarpius autcm ab Hip-
pocratc obieruamm lcgimus imgux affedu mentis ahenationc,& ccrebn no-
xam mdican.m libro cnim pra:di<ftionum,hngu:e trcmorcm ait labatis mcn-
tis cflc indicmm,atque itcm mcntis ahcnationcm cum hngua: diitentionc ac
trcmorc pcrnicicm denunciare, tum ficca atquc anda lingua fcbncitantium
infaniam oftcndi. Ha.>c igitur mala,quum fupcrueniunt, ad vltimum vcntum
5 o cfTc tcftantur,non quidem quum vnum quoduis aut alterum acccdit, icd cum
vcl omnia,vcl pla:raquc,vcl certc gramora fupernafcun:ur:nanque,vbifcbns,
vcl aliouod almd onatur,infra docuit ad fcctioncm protmus conf ugiendum;
quod no faccret,fi rcs omm modo dcfpcratione haberet. Propohtis mahs i^- .
E(mquiOadiciturncruorumdiftcL,cumscaufacjla^^^
cur Ixirpartc^capitis fimftra, ncruomm dfftentio dcxtram corpons occupct^;^^^;-<^%^^^
a: Tontra dcxtr£ parte capitis ^grotante,nerm in fimftra corporis diftendan-,^^^^.^^-. ^-f j-
tur,nequc ipfc caufam fcio,neque fubfcribo lumoru commentis:fi qms tamcnj^ -V^f ^'^S^^
Veht contrahi cercbrum.ouemadmodum morbo comitiaIi,jt malu expcllat, ^gf^^^^C^^-^
-& quum m fimftra fit, incipcre c6traa-ione d dextri & cx cotrario: hcut eue- w;,^.^^ ^^^-
40 mt in vcntnculo,& alijs partibus corpons,qu^, quum quid expcllcrc ab vna/^;W^ '^l^^f^^
partc debcnt,a contrana contrahuntur,fi quis(inquam) vclit hmufmodi con- j^^^^ ^^f^.
fraaionem mtcgre partis neruorum diftentioncm excitare in ea partc corpo-^ t27.';/^ '^^
ns,qu2erc-ionek,huicaduerfatur,quod a Galeno fcribitur dc ccrebro &|';^^^^^./-/'^
mcdulla fpin^,in quibus natura dextram pancm i fimftra pcr velamenta ie-l,^ ^l/^^ J
paramt, nc noxa vnius altcram afficcret . qui fiet igimr,vt dcxtra parte capitis ^^^^^
kfa fimftra contrahatur,quum noxam non fentiat?magis emm veniimile eit^^^ ^f^ ^^
fimftram contrahi,qu^ kfa eft.Subijcit[funt & qui attomti fiunt,& qux it~^^/,or^^ ■ ^
loS HIPPOCRATES
quuntur]a principio etiam cafus intcrdum ita grauis efr, vt inde ilatim homo i
deccdac, vel intra paucos dics,vc, cum attonitus fic,ac ftupct, id,quod fxpenu-
mero ab idu procmus accidic,nonnunquam etiam primis diebus : plsrunquc
aurem hominem occidit,eftate ante feptimum dicm,hyeme ante quartudeci-
mum. cx.7cc'rrKHlloi enim,cum,rciIicet}iomo attonitus iit,per fe lethahs cft, ncquc
potcil vlcra hos dics produci,adeo grauiter cerebrum vitiatum eft.Ex his col -
ligi potcfl duobus modis,capitis vulniis mortiferum ciTeralcero^quum a prin-
cipio graue cil,ica,vc vel protinus,vel non mulco poft,homine abfumac,quc-
admodum,quum actonitus redditur: altcro,vbi augetur inflamatio,vlcus pu-
tre,& os purulentu cificitur:quod quum accidit,not^ nunc propoficae fc oile- i o
dunt,ac tadem aiKcitur cerebrum,& mortem aiFert.Poflrcmo addit idem no-
tarc iigna hxc, iiuc res vetuila iit,iiue rccens : iimiliter enim mortem iigniii-
cant . hoc autem ideo apponit, quod fupra dixerit ea fuperuenire xiiatc poil
fcptimum diem,hyemc antc quartumdccimii,nc crcdas,ii citms vcl fcrius ad-
ueniant,aliud indicarc: prius etiam,quum poil fcptimii & ante quartumdcci-
mum dixit,adiccit[plajrunquc] vt oitcndcrct id non ciTe pcrpetuum.
" '^ 7ErLim,vbi intclhgis febrcm inuadcrc, vel quid ahud iignii languenti fu-
" V peruenire,nihil cciTarc dcbes,fed os vfque ad membrana fccarc, vel fcal-
" pro radcrc-faciic auccm fecatur,& facilc raditur: in cxicxk vero cam curatio-
" nem admoucrc,quam idoncam iudicabis,quod iit intuitus. 2, ©
Qnod ii caiuari^ fradura initio non deprehenfa ncceiraria prefidia omic^
tancur:procedente autcm temporc,vcI fcbris acccdat, vel ahud cx iignis,qua:
fupra narrauit,nihil morandum cil, ncc diiFercnda curatio, doncc rcliqua fu-
pcrucniant:tunc fiquidem nuUus eflet omnino medicin^ locus,quum cerebrii
corrumpatur.quod ipfc alibi flT|)ooca/?t<33 dixit,fed protinus fccandum eil.quod
principio intra triduum iieri dcbuit,ii malum & pcripcdii fuiirct,& rede cu-
ratum.Sedo enim oiTc datur exitus materi^, qujE in mcmbrana cerebri reti-
nctur: id item os , quod cxciditur, nec putrcfcit, nec mali quidqua, aut fentir,
aut altcri infert. Non folum aucem exciditur os,quum ad id fado fcrramcnto
fecatur,fed ctiam,quum fcalpro dctrahitur. cuiufmodi autem q{£c debcant in- 3 o
ilrumcnta,quibusiccaturos,vclraditur,autpcrforatur,fuolocodcmonilrabi-
mus . cur itcm facile fccetur & radatur, inapcrto eil:, quum putrefcerciam in-
ceperit, & molhus euaferit . quod ipfe etiam fubijcict indicans celeriiis ospu-
rulcntuin fccari.Excifo oiTc c:£tcra faccrc conuenit,qu^ comoda videbuntur,
dircdo cofiIio(vt Hippocrates ait) ir^s rl >/voVtvoiJ,idcit,adid,quodiit,nimi-
rum ad rcm ipfam,qu? tunc homine vcxat.non folum cnim comodis auxilijs
vulnus curandii, fed fupcrucnientibus mahs ctiam fuccurrendu: quodproxi-
mis verbis oilcndit/uperuenietis tumoris curatione proponens,inquit K^itur.
VBi autcm in vulnere capitis,fiue fcdio adhibita fit, fmc non nudatS oiTe
tumor rubicundus,& ad cryfipcIiE natura acccdens, in facie atque ocuhs, 40
" vcl vtnfqucvel alterutro onatur^rfqj tadus doIeat,febris item fuperueniat,&
" grauis horror: vlcus vcro, quod ad carnem pcrtinct,re(5l:e habere vidcatunos,
» & qu? luxta vlcus funt^rcde procedant,excepto faciei tumore,cui nullus alius'
- error m vi^us rationc adijciatur:aluus homini duccnda cil,dato mcdicamcn^
- to,quodbiIcmmoucat. Poilquam purgationefcbnsccirat,tumoriinitur,fa-
- nitas rcilituitur . fcd,quum mcdicamcmum datur, x^immd^ func vires ho-
" mmiSjVt valeanc.
Tumori
• DE VVL.NERIBVS CAP. xo^
, Tumori fabuenir,quf vulncraco capite ita,vr os apenum fit,fiue fecetur^fi-
uc citra fe<^onem relinquatur,occupare interdum oculos & faciem folet.huc
proponitrubicund.um,&: eryfipel*e naturam habentem,qui tadus doleac, cui
icbris & grauis horror adijciatur . huiufmodi tumor magna ex parte a ilaua
bile prouenit,quae,quiim acris fit,& locum diilen<iat,dolorem afiert: cumque
putrefcat,fcbrcm & grauem horrorcm mouet. tranffundicur autem ad faciem
atquc oculos natura ip£us capitis validiorc exiftcntc,& medicamentis conhr-
mata,fic,vtmaIos fuccos non admittac. nam,quum vel imbeciUius eft,vel ma-
defacientibus nutritur , bilcm ahunde tranfmiffam facilc rccipic , & ery fipela
I o corripitur:quam nudato offc alibi malum cfTe nos docuir, cum mareria ad m-
feriores partes non cranfmitcacur,fcd m orisplags rcccpca temporc os ipfum
corrumpac:de qua nunc non loquitur,quijm eum cafum proponat,in quo pla-
ga rede habeat. Ergo,fi pIaga,quod ad carnem attinet,bcne procedac, vc,fci-
hcct caro fit fui coIoris,non hebes,fed iirma,ac fine inflamationc,&: oris mini-
mc tcnuatis:rede iccm os habeat,& qu^e vulnus cotinenc, ica,vc nihil Iiuidum
fit,nihil purulentii (hxc enim fupra cum febre accedencia fignificarc morcem
dixic)fedfupcr£c cantum facici cumor,nec quicquam in vidus ratione aberre-
tur,ita,vt argrotans a cibo & potu vitiofo,ac nimio fibi cempcrec,ceceraqi ob-
fcruec,quc m gcncrc vkx morbi ratio poflulac^bilem purgandam aic,f!auam,
lo fcilicec,ha2c cnim cryfipcla; caufa efl. impcrac aure, vt mcdicus hominis vires
intueatur: pcrpccuo cnim vbi fanguis mitcicur,vel cachardicu datur, fpeCtare
medicu luflit, num vires fuflincrc ciufmodi auxiliu polTinr, an periculum fit,
nc couellatur. purgato hominc caufa iam fummota e£:.iure igirur febris rolli-
tur, rumor euancfcit,&: cum vulneris,& eoru,qu:E proxima funt,curario rede
ccdar,egcr ex toto Iiberatur,modo nihil(vt ipfc docuic)in reliquo vice gene-
rc peccccur.Omific aucc,quod vicc genus conucniat,vt fatis alibi cleclaratum.
cum in Iibro dc vlceribus,qui hunc prcEcedir^iufTeric^vt vulneraco capitc aqua
potui darcmus, Sc viCtu tcnui vtcremur , idque non immerito : morbus enim
acutus efl,&: talcm vi<9:us ratione poftulat, qualem tradidit, & in Iibro de ra-
3 o tione vidas in morbis acutis,& m iUis pr(^ceptis,qui aphorifmi nuncupantur.
monuit iccm in opere de fraduris, vc vbiquc ad grauiora vulnera diu tenuio-
rem vidum adhibcremus,&: vbi fcmoris vel humcri os fradum, & pcr vul-
nus exccdes rcponcremus,eadcm ratione medcrcmur,atque in capicis ^-adu-
ra abflinentiam imperanccs . abunde igicur m ali js locis aperuic,quo vidu fu-
flincndi fmt,quibus caput fradum efl.Placuit eria GaIeno(qua dc capiris do-
lorc ex i<5tu)in vulncrc capitis abflinendii cfCe a vino & a cibis robuflioribus.
Sed,quum ad vidus rarione aliquo modo fpcc^er, criam Iocus,vbi degere of-
feniusdcbear,dchocnonnulla adlcribcre opcraeprecium arbirror. Calor(vt
Hippocrates faspius rcflarur)vrilis cflnudaris offibus & fradis . quare perru-
j Q pro femore,non fecus quam in fradura capiris virandum cfTc frigus air. idcm
rcpcrir, vbi rradar de arriculis per plagam exccdcnribus , & in fumma in quo
cafu neruorum diflcnrionem rimcr,frigus alicnum efreproponir. quod in ca-
pirc ranro magis cucnir,quam in alijs parribus,quanro cfl: pra;fl:arius,a. quo &c
medDlIa,qu2 in fpina efl,& nerui depedenr.Capire igirur frado offenfus ca-
Iido conclaui dermcarur,nihil frigidum vulncri fuperderur. Ar no proprerea.
velamenrisjlinrcis, fafcijs(vr nonnuUi confucucrunr)prcmendum arquc onc-
randum cfl.h^c fiquidem ahenafunt,pr^fertim,vbi miiammationis fuipicio
no HIPPOCRATES
fit: abunde cnim eft plagam protcgerc,nc ad eam frigus aipiret. Haiienus de i
gcnere vidus.Reftat,vtdealuipurgatione,acde miiTione fanguinis tradc-
mus: quoniara purgationem,& fanguinis detradione in hoc libro prstcrijr,
non (ccus ac vidus jationcm,dequibus tradauerat in operc de vlceribus - ta-
tum dixit purgadam cfCe bilem,vbi erylipela in facie oriatur. Vcrum in libro.
de vlcenbus vulnerc exiflente magno aluum cathardico purgada cfCc prodi-
derat,vbi triplex genus magni vulneris pofuit:quod in parte corporis prxlla-
tiori incidit,quod malignum,quod amplu eft.proprie autem capitc vulnerato
(qux pars pr^ftantiffima efl)aluum duccndam ciTc indicauit,idqi non alia de
caufa,nili vt fiicci ab affedta fede auertantur,quod iit,cum edudi non ampli ils iq
ad ipfam ferutur. quin & in Iibro, qui de frad;uris,& in eo,qui de articulis eft,
ad vcratru confugit,vbi cafus afperior eft:vcrbi caufa^quum calx l^dituisciim
os per plaga excedit.Quod ii fanguinis copia fit,non alicnii cft fccare vcnam,
quod cx ipfo Hippocrate colligitur ; tum ex libro dc vlceribus,cum priEcipit,
vt finamus ex plaga fanguine flucre,quo patct(vt inquit Galenus) vbi fpontc.
non cfFundatur, a medico feda vcna mittendum efTc , ne inflammatio fuper-
ueniat:tum ex opere de articulis,quum cofta coUifa fanguine ex cubito dctra-
hit,vbi Galcnus ait,etiam fi in corporc fanguis non rcdudet, in ciufmodi pla-
gis ad vcnat fe6tioncm decurrendum cfTe: miraturquc, cur Hippocrates calce
percuffo^potius hominem medicameto purget,quam fanguinem exhauriat: lo
id non folum m fra(fturis accidit,fed etiam in alijs cafibus : nam latcris dolori
intenorespartcs infeftanti Hippocratcs vcratro medetur , Galenus vensfe-
<aionem pr^ponic.Nos igitur Galcnum fcquuti,ab Hippocratis lege non ab-
horrcnces,quum pariim fanguinis ex vulnercprofluet, venam fecabimus, nifl
alij fucci ii\ corporc admodum redundent,quos tunc purgarc potius expedit,.
quam fanguincm mittcrc. alioquin fanguinem detrahcmus, quodpr^fidmm
laudatur ctiam a Galeno ad capitis dolorem ex idu.
^ Vpcr fcdione vcr6,quando nccefre fit hominem fecare,hoc obfcmandum
cft.quod fi principio tibi curationc tradita ad fcaioncm venias,os vfq^ ad
membrana excidcre ftatim non debes,quum non cxpcdiat detrado ofTe hanc 5
diutiuspatefadarehnqui,vtqu^grauiterkderetur,&tandeputrefcerct,atqi
hebes fierct:aliud item periculu fubeft,fi fca:um os ftatim a membrana cuella-
tur,nc fcrra m ipfo opere membranam lacercs. Verum m fedione id obferua-
dum eft,vt,vbi parum iam eft,id,quod fecandum fupereft : iamqi os labat, ex
opcre te recipias,finafq;,vt os per fc abfccdat: nam oftl,quod fedum eft,& fi-
ne fcdionc relidu,nihil fuperucnire mali poteft, tenuatur enim lam, quod re-
linquitur.In c^eteris ea curatio admoucnda cft^qu? coferre ad vlcus videbitur.
Hoc videhcet quod proponitur.quum principio ad fedionem vcnias,non
dcbes os vfque ad membrana excidere,quamuis cnim & a principio intra tri-
duum fecandum os fit,& inter feptimu & quartumdccimu diem,qu.im mala 40
illa le oftcndunt,non tamcn fimilitcr in vtraque occafione fecandum eft .Do- '
cct igitur,quum initio ad ;Egrotantcm adhibearis,qmd in fedionc obfcruan-
dum lit:nam,fi ^gcr tibi initio non tradatur,qua ratione fecandum fit,in fe-
quentibus apcrict.quod etiam fupra expofmt,quum malis indicijs accedenti-
bus pr£ccpit,vt os ftatim vfque ad membrana exciderctur. initio igitur, cura
os lccatur,excidere totum vfquc ad mcmbranam non conuenit^iddue duplici
dc caula, altcra,nc membrana diutiiis fmc offis tcgmcto relida intumeatfpu^
trefcatque:
:S
DE VVLNERIBVS CAP. m
I trefcacque:qu2eciinquc enim velata cfTc & claufa confucuerunr^vbi deteda at-
que apena iunt,cxterno & infucto fpintu circundata alienantur,& vbi fic ha
bcntur, dmtiiis putrcfcunt, id cucnitomcnto , <juod mterdum prjccidendum
eft,quum abdominc vulncrato pcr pla^am exccdit,fed hoc tanto citius,quam
cerebri mcmbraTia corrumpitur,quanto humidius eft. diutius itaquc fine olTc
rclmqoi membranam non cxpedit:Alteram caufam ponitpericulii, quod in-
ftat,ne,dum initio os exciditur,mcmbrana cercbri violetur, qua rem procefTu
temporis,quumad fc<9:ioncmvcnitur,notimet:vcl, quodmembrana deiidat
magis,&: ab oile rccedat, vt coiligitur ex Galeno in fexto de ratione curandi;
I o vel quod cogarur maiori neccfTitate vrgcntc os dctraherc,quum incertum pc-
riculum certa deipcrationc iitpotius.Hisigiturdccau{isimpcrat,vta princi-
pio eatenus os iecctur,vt moucatur, & pariim fit quod fccadu rcftet.quo fado
tocumabicedet,&anaturacxpellctur,caruncuIafubeuntc,vtinprioribusin-
dicauit:neqae timedumeft(inquit)nequidmaliaccidatofri, quod & fc<fium
eft,&: parte aliqua iine fc^ionc rclidum.quonia tenuc cft, quod relinquitur,
&c non iolum natura,fed medicamentis etiam,qua: ficcandi vim habentia in-
fperguntur,aflidue tcnuatur.Atquifunt,quihoc temporc ifliufmodi prxcc-
pta obicruent^nonnc etiam a principio,vbi os fecant,totu auferunt,& mcm-
branam nudatam relinquunt? fcd,quod dcteriuscfl, pauci m hanc partepcc-
r o canc,quum pla;nque non intra triduum omnmo fecandu efTc os cenfeant, fcd
fatis eiic cxiflimcnt, fi ^flatc mtraprimum fcptcnarium, hyemc intra fccun-
dum, hac mcdicina vtatur: quodquanto rEgrotantiupericulo fiat,& ab Hip-
pocratc doccmur, cum intcr initia dimiffa fcdione fupcruenire, tot mala nar-
rauit,&: expcrimcnto compcrimus,cotidic videtcs eos dcccdcrc, qui aprinci-
pio non curancur,atqucidcirco coc afFe<ftibus obi-uuntur.
:- jT Am vcro,dum iccamus, ferra fubinde recipicnda efl,& in aqua frigida dc-
- 1 miccenda.calefa<fta enim,dum circiiagir.ur,calcfacicndo ficcadocDj os adurir,
.. efficic<^ue,vcplus abfccdat cius oflis, quod fc<5lioncm copIc<Si:itur,q abfccfTurij
« ciTet. Quod ii os protinus cxciderc vfque ad mcmbranam vclis,dcmdc ipfum
3 o cijcerc:fubindc fimiiiter recipicnda ferra cft,& in aqua frigidam demitteda.
Obfcruationcm docet ad fecadum os pertinentem, cumquc hoc interdum
vfqucad membranam excidatur,intcrdum ng totum fecctur,vtrobiqi necef-
fanam efle hanc dcmoflrat.Proxime quidem tra<5i:auit dc eo ofTe^quod totum
cxcidendum non cfl,quando,fcihcet mitio intra triduum fecatur,nunc fubij-
cit.quid m eo fecando animaducrtendum fit, idemq^ adfcribit obferuandum
cfTc, quum totum os vfq; ad membranam exciditur , hoc efl, quum non prin-
cipio fccatur, fed proccdentc tcmporc, quando mala indicia fupernafcuntur.
Precipit ig]tur,dum fecamus,vt id fcrramentii,quo vtimur,f^pius attollamus,
& m aquam frigida demittamus.Caufam,quamobrehoc edicit, ipfe euideter
40 cxprcfrit,incaleicit(inquit)fcrra,du circunducitur,quod omnibus euenit,qu(^
moucntur. conflat enim motum caloris cauiam cffe^ ferra incalefces os calefa-
cit,cumque omne id,quod nimium calefit,etiam ficcetur,ipfum quoque exic-
cat,quo pa<5to calefa<:tum ficcatum<^j os aduritur . quare non immerito abfcc-
dit,narn iupra quoq^ di<ftum fuit,os ab aho abfcedere,eo quod ficcetur,& ex-
angue fiat:quamobrcm,quo plus oflis fecatur, co plus abfcedere nccefTarium
cft. cumque cxtra id, qiiod fe<aionc comprehenditur, vratur itcm,quod iuxta
cfl^hoc ctiam rccedet,qiiod alioquin recefTurum non fuifTec.
xiz HIPPOCRATES
« A T fi inter initia non acccffcris/cd homo altcri prius traclitiis,minus tcm- r
- ilpeftiue ribi comittatur, acuriori ferra cxcidcre os projinus vfq; ad mcm~
« branam conucnit.fubinde autem attoliendum fcrramentu eft,&: tum alia via,
,. tum demiiTo fpecillo eius circuitus confidcrari debet : quia citius cxciditur id
>. os,quod pus contraxit,& ipfum traffundif.f^piufque os fummum inuenitur,
» prccipue,fi pla^a ca parte capitis fucrit,qua os magis tenuc eft,quam crairum:
» quod nc tc lateat,caueto,quum ferra adhibes.Perpetuum vero iit,qua os craf-
- iiffimum videbitur ferram impnmerc, fubmde coniidcrare tentareqi dimo -
.> uendo os demcre.RcIiqua curatio talis conuenic,qualcm vulnus deiiderat.
Adfcribit alia pr^ccpta ad fedione pcrtincntia,qu£ conueniunt,vbi os ex- lo
ciditur,& a membrana ccrehri detrahitur.hoc autem poieil: ob duplicem oc-
caiioncm accidere:& cum principio ad curatione abhiberis,de qua non mul-
to poil tradatur: & quum cegrotans ab akero curarus tibi craditur, quam rcm
nunc agir.Euenit igitur mterdu,vt homo tibi no protinus tradatur, fed poil-
ea,quum iam neccflitas fubigit os totii excidcre,&; a membrana cucHcre : cx-
empli gratia,cu mala indicia,qua£ fupra pofuit,fuperueniunt, in quo cafu pro-
pofica prxccpta fcruari debent.omnia autem eo euadant,vt caueamus,nc rer-
ramcnto membrana cercbri violetur, cx quo graues inilammationes cum pe .
riculo mortis oriuntur.Monec autem,vt -Trg/cv; x,x?x}tTa^l\oc eiljferra acutiori,&:
quc bcne imprimatur,os incidamus. in alijs locis,vbi totum os noluit auferri, 2,0
folummodoiferra]dixit,non adijcicns[acuciori]ficut hic,vbi pr2cipic,vt totu
vfque ad membranam excidacur.Iubctigicur, vt ferram fubinde recipiamus,
videamufqj & ipfis ocuhs,& fpccillo indico alcitudmem icmeris, quod vbiqi
attendi debet,fcd pra;cipue,quum os tocum excidicur, & multo magis, quum
purulentum cil: tunc ilquidem,quum minus durum iit, celcrius opimonc fe-
catur,quod ctia accidit, cum plaga ea parte caluari^ fuerit, qua os tenuius ell::
tunc cnim in fummo magis rcpcritur. Vides ergo quam redc a principio cal-
uarieE naturam monilrauerit,quiE non modo pertinet ad cognofcendam oiTis
ofFcnfam,fcd ctiam ad curandam.Os igicur,quod inter froncem &vercice eil,
tcnuiiTimum prbpofuit^craiTiiiimum^quod m occipicio.ergo mcer froncem & 3 o
vcrticem f;£pius,quam in occipitio coniiderandus eil: ferrc circuicus. Alccrum
prsccpcum cfl,vt ferramcncum imprimamus,qua os craiTiilimum eic,n6 quo
os adco patefadum fit,vt poflit ad hanc parcem,vel ad illam fcrramecum ad-
hiberi:nam pli^runquc hoc non licet, quum id oilis,quod apertum cft^ cotum
tenue fit,fed quo imprimeda ferra grauius iit, acque vrgenda audader, qua os
ci-ailius cil^hoc cil,minus ccnue,cum in coco plag<g circuicu no iit equahter te-
nue. Sed huic videtur repugnare Galenus in fexto de ratione curandi, qui nc
cercbrum cocutiatur ob craiTitudme offis,non fecat in loco decliui,quod alio-
quin feciiTec. vitat crgo craiTicudmem oills.nec qua parce ea eil^ferramentum
adhibct,ilcut Hippocraces. co aucem collicur cocroueriia,quod illc non time- 40
bat, ne cerebri mebrana violarecur,quum os ex coco" no cxciderec, quod cimet
Hippocrates,qui totum cxcidit,quvi in re longe grauius eit pericuIii,quod in-
fl:at,ne mcmbrana ccrebri Iacerecur,quam quod ex concuiTu afFercur:quocirca
ferramencum admouec,vbi os craiTius ef(:,quia,qaum diucurniori ceporis fpa-
cio fecetur,medicus interim,quancum fe<ftu iit, fubindc incuccur. Poflremum
prcecepcum eil tencarc dimouendo os detrahere,ancequam totum fcrramento
pra^cidatur, quod eo fpedat,vc euicetur periculum mftans, ne membrana cc-
rebri
DEVVLNERIBVS CAP. 113
X rcbri IxdatarJn g vxcis excmpbnbas muka mtcrpofira hk lcguturvque,ciim
nihil ad rem faciant, omittimus : magis enim rcfercnda videmnr ad opus,in
quodcmorbisrcnu,vcladid,inquo,deaere,aqua&locistraaatur,iiueHip-
pocratis fint, fiue altcrius audoris. Atqi h;£C fortalfc funt, dc quibus memimt
Galenus, qm,quum m procemio quarti commetarij dc rationc via:us in mor-
bisacutisindicaret mulca reperiri in co libro , qux non eircnt Hippocratis:
idcm Quoq-, ait euemrc in Iibro dc vulncnbus capitis. Ad h:^c,qux m hne hu-
lus adtcnbmitur, propofitis proxime fubijci neccirc cft quamobrem cr^tcra,
qux infcruntur, aliunde omnia huc accciriiTc credibile eft.
I o /^ Vod fi principio ad curatione adhibcaris^vclisqi os excidcre,& a mcm-
. V_2brana dctrahere, reque fpecillo demiflb, ferrs circuitum confiderato,&
.. pap^,qua os craiTiffimum crit, fcrram imprimito, dimouendoque eijcere
" os nititor.
Cauit in i"upcrioribus,quum os a principio fccatur, ne totum pr^cidcretur,
nunc addit,ll quis vclit^intcr mitia id cxcidere,& a membrana dctrahere, ea-
dcm prccepta feruarc dcberc,atquc illum,qui poft principium idtotum fecat,
atque cipcnit.Caulam vero,quamobrem initio nonnunquam totum. fccccur,
ipfe non apponic.duo autcm hcet animo concipcrc,vcI nunquam rede ab ini-
tio os vfque ad ccrebri membranam excidi: fi quis tamen aufcrre id t^etct,mi-
L o niis errarcquum propofita pra^ccpta non omittit: vcl interdum aliqua dc cau-
fa,vt,quum vchcmens idus fuerit, os initio demendum circ, quum probabile
fit maccriam copioie ad cercbri membranam confluxiffc, quam protinus exi-
tum habcrc ncceilanum eft:atque in eo cafu,quum cxciditur,nihil ex ijs, qu:£
nuncimpcrat,pr2Ccrcundum.Suntigiturobferuationcs,quasnuncpcrfcqui-
tur,czdcm,atque ilk%quce proxime cxpofite funt,vt ferra: circaitum f^epcnu-
mcro confidcrcmus,vt ferram ab ea parte,quaos craiTiirimu cft,impnmamus:
idqi(i1cut antca didum eft)n6 alia dc caufa,nifi vt a mucrone tcrcbr^ fcrue-
lur mcmbrana ccrebri inuiolata,atque intada.
- A T,vbi terebra vtaris,cauc,ne vfque ad mcmbranam penetret,fi principio
50 ilpcr terebram curationem aggrcdcris,fcd(quemadmodu in fedione ofTis
- propoiltum cft)ccnuem oifis partem reimquc.
Hadenus dc excidedo oifc per fcrram traaauic. fed,quum id etiam per te-
rebram fiat, edicic, ne,fi os cerebra inicio perforetur, ipfa per tocum j/enetrct.
Vcrum,licut,dum fecatur,aliquatefta oiris intadarclinquitur,ita,quum cere-
brares a^-^itur^os cocum perforari non debcc, ob eandem caufam, quam in fe-
<5cione moftrauit.In prionbus ctiam,quum tradauit de puenli ofre,quodper-
tundcndum cft,paruam terebram admoueri iuirit,&: fubinde os confideran.
Verum, quia (cnx tcrebrce & fcalpri mentioncm fccit, opersprecium cft,
vniuscuiufquc rationem exponcre, quam in finem operis diftuhmus, nc cum
40 cxpofitionc verborum Hippocratis ipfam confundcremus.
Scrr^E itaquc (vt ab hac mcipiamus) dupliccm eife rationem conftat, alte-
ram longam,tcretem alteram:longa fimilis eft illi,qua fabn vtuntur, lixc fer-
rula vocacur:percinec autcm ad excideda ofTa^non tamcn in capitc, cui(vt in-
fra dcclarabimus)reres ducaxac apcatur,qu£ crctcris parcibus alicna cft:cxem-
pli gratia in libro de fraauns, quum Hippocrates fecan lubet id offis, quod
prohibet,ne, quod per plagam cxcefrit, m fuum locum collocetur, compona-
turquc,pro tereti ferra ionga vtcndum eft: hac fi tentes caluari$ os fecare, qui
h
"4 H I P P O C R A T E S
potcn's?quum os non ita nudctur, vt citra carnis kceratione admoucri qucat: i
ac fi nudctur,ctiam ineptiffima£t,ncqucpoflit,quod pr^ecidi clebct,in ambi-
tum comprchcndcrc,fcd fccct,quo4 fecandum non eft,quod inutilc eft,rclin-.
quat:praetcrquam,quod ob in^qualitatcm caluari^ in^qualiter excidit,quum
numiliorcm cius partcm vix attingat,per eminentiorem ita pcnctret, vt peri-
culum fit, nc ccrebri membranam violet. Quamobrem ferram, qua caluari^
os fecatur, tcrete cfTe ncccfTc c/l, quod apcrte cx ipfo Hippocratc intelligitur,
qui,dum caluaric os fccarctur,confiderari fubinde fcrrs circukum voluit. At-
qui,circuitus non nifj ad teretcm fcrram rcfcrtur,quam Celfus modiolum vo-
cat,cuiusrationcm in hunc modum fcribit.Modiolus ferrametum concauum lo
tcrcs efl,imis oris fcrratum,per quod mcdium clauus ipfe quoq; interiori orbe
cindus dcmittitur :fi vitium in anguflo efl:,modioIus potiiis aptatur,quam te-
rcbra:fi caries fubefl:,mcdius clauus in forame demittitur:fi nigrities, angulo
fcalpri finus cxiguus fit,qui clauum recipiat, vt eo infiflente circuma(9:us mo-
diolus dclabi non pofTit . dcinde is habena quafi terebra couenitur, eHq^ qui-
dam prcmendi modus,vt foretur & circumagatur.quia fi leuiter imprimitur,
pamm proficit, fi|;rauitcr,non mouctur. nequc alienum efl inflillarc paulum
rof^E vel Iadis,quo magis lubrico circumagatur, quod ipfum tamen, fi copio-
fius efl^aciera ferramcnti hcbctat.ac,vbi iam itcr modiolo preffum efl,mcdius
clauus cducitur,&: illc per fc agitur.hinc patet,non modo figura tcretis fcrr^, 2,0
icd & ratio omnis,& quid obfcruandum fit, quum admouctur . huius etiam
mcmiiiit GaJcnus ia fcxto de ratione curadi, vbi nonnullos timidiorcs ait pro
tercbra :5(^o;W, id eft,modioIum adhibcrc. Paulus eum eijci , tanquam no-
xiuma iunioribus tcflatur. Sunt cx nolbi tcmporis chirurgicis,qui ipfo vtan-
tur,quos ncquc laudamus,ncque vituperamus.nam fl circumfpcdc ipfum ad-
hibcant, caque fcruent, qu^ Hippocratcs voluit ineius vfu fcruari,proficit.
Tuuus fortafTc rcs agitur fcalpns,dc quibus infr^ tradabimus. Illud autcm a-
nimaducrtedumcfl,quum modiolum adhibemus,quod ^quc ac tercbra no-
cet ofTibus infirmis, & vchemcntcr pcrruptis, quum pcriculum fit, ne huiuf-
modi fcrrameta fimul cum ofTeprotinus ad ccrcbn mcmbranam compellan- 3 o
tui-.H^cdeferra. *
Scrra
qua
DE VVLNERIBVS C A P.
Scrra,qiu fabri vtucar. ScrruIaJ Modiolus.
iiS
I Tercbre aute ^priu eft pforare,cu acum mucrone Iiabcat, vt infra dcclara-
bimus,vbi eius ratione jpponemus.Hippocrates aute in hocoperc bis tcrcbr^
metione facit: & cum timcns,ncpucrilc os fanguinis copia putrefcat,iubct vt
parua terebraptoretur:& in finc,cu docct quid obfcruandu fit/ip ferr£ initio
tcrcbra adhibcatur.Scd cu tcrebra pcrforado fit,dutaxat,no potcfl fcrr^ mo-
do cxcidcrcr^obre neceiTaria fcalpri quoq; opa eft,|uis Hippocratcs filctio id
ptcrcat.Tcrcbra eni ( vt ait Cclfus)forame fit I ipfo finc vitiati offis atqi Itegri,
dcide altcrujio ita loge,tcrtiu4;,doncc cotus is locus,^ cxcidedus cft,his cauis
cmaus fitrtuc cxciforius fcalper ab altcro foraminc ad altcru malleolo adadus
3 id,qdinter vtruq^ mcdiu eft,cxcidit,fitq; ambitusfimilis ei,qui in anguftiorc
orbc modiolo impnmitur.ide Galenus edocct,cu os tcrcbra in circuitu pfora-
tii lubcc admotis fcalpris cxcidi.C^teru dc fcalpris dcqi eoru varietate abunde
agemus in ijs,qu? fequetur.Nuc dc tercbra,cuius vfu fcire couenit alicnu effe
vbi ojTa vchcmeter funt pfrada^atqi vbi per fe Ibecilla fut.In oife aut pueroru,
qdnoadmodu ibccillu eft,Hippocratcs paruatcrebravtitur,fed,fi offibus ad-
modu prupcis,atqi Ifirmis tcrcbra vtaris,vix jphibcre potcris,ne,du circuagi-
hij
llS
H I P P O C R A T E S
amc>pr.e tcrcbra(Gdcno ^"^°« "?bmS^"„lct. qu£ decauS H.ppocra-
cft,nfaumagitur,mucronccc^^^^^^^^^^^
tcs impcrauit,vc m .pfo vfu caucamus,nc excogitirfit,qu? aluus dc-
GalcnL)vtcu,tarc'thocpcrKuh,cmfmoduc.^^^^^^^^^^
fccdcrcnopoffcnt,qt,asob,d.^«n-^^^^^^^
funt,alccrufim>lcci,quofabrivtumr.alt=ru^q ^ ^^ ^^^^^^^^^^
quoniJ paulo fupra acutu cius '°"'"°""" "^" fli,„d.n. fufficut-ni craffio-
?cbr,c6plurcshabcdsfunt,qu|omn cakiar. cra^^^^^^
ri ca cSucmt, qus .ntcr c«antc c.rculu & ">^«^^°5'' j=(-„ ^, a Cclfo tcrcbrc
nu.oric5tri,qLbrcuius.Hucctiapcrtmc^^^^
capituhl6gioris,q3abacutomuc_ronc,n p t^^^^^^
ab akcro pnncp.o paulo ™>r/S-Xlfat nc tcXa alt.us pcnetrct.
cap.tulu,quodfapcrmucroncfubitola«fc.t,nc_t«J P^^^^^^^^_^_
Tercbra,que dercedere non poteft. 1 eieDra,ciu
DE VVLNERIBVS C A P.
117
I Qua rationc circumagatur terebra apud veteres audores non inuenio. ex
Cornclio Cel{b,<5^ua<icmodiolo,coIligitur Iianc habena conuertedam eirc.aiE
cnirn[modiplus habcna,<juafi tcrebra coucrtitur] non tamen conftat,quo pa-
&o volucrit habcnam adraoucri . vidcmus enim fabros habena tribus modis
terebram circumducerc. Vno quidcm medi«e terebrsc arde illigata faepius cir-
caipfamobuoluitur: deinde mucrone adado,tercbr£e caput altera manu fu-
penmpo£ta continetur,acleuiter dcorfum compcUitur,altera ducitur habcna
vi quadam,donec tota fcre euoIuatur,& interim tercbra circumagat,tum pro-
tinus rclaxatur, terebraquc pcr fe in contrariam partem conucrtitur, ipfb im-
10 petu & circuma<3;ae pil2,quam adiundam habet,& ipfius haben£,quum hu-
iufmodi omnia,qu^ trahuntur,{i in ipfo impetu dimittantur,fere eode reuer-
ti confuerint,vnde vi abduda funt. Tercbra itaque,quum fuopte nutu redicns
in contrariam partem agatur,iterum habenam obuoluit: hcEc manu cequc ite-
rum duda cuoluitur,quod tertib & quartb fit, donec, quod perforandum eft,
perforetur,atque hic modus non nimium eft cfficax.
Terebr3,qu(£ per habenara in medio arde illigatam conuertitur.
h iij
H I P P O C R A T E S
Akcr efiquum cxiguus arcus admou«ur,ac,vt chorda fernel circa tcrcbrS I
vo^urlrcrcnimlanuprchcn
rebramcircumagit.
Tercbra,qux pcr arcum circumducitur.
Tcrcbrajqua:
D E. VVLN E RIB VS C A P. - ' n^
I Tertio moJo habena tercbra <iucit,cum tcrcbra in traruerfanum infcritur,
quod mcdiu perforatum cft,ita,vt facil^ furfum ac dcorfum pcr ipfam fcratur:
fumma vero foramcn habct, in quod habena coijcitur, cuius capita ad cxtre-
mitatcs trafucrfarij alligantur,fic,vt habena cum tranfuerfario.A.liter^ flmili-
tudinerefcrat,bafis fit ipfum trafuerfarium.Dcinde,vbi perforadum cft,traf-
ucrfariu circa tercbra agitur,fic,vt habcna pcr ipfa obuoluatur,& quafi in. co-
chlea ferpat:tum altera manu trafucrfarium copreheditur,ita, vt ab vno latcrc
tcrebr^ trcs poilrcmi digiti trafucrfario fupcrponantur,ab altero pollcx fubij-
ciatur,indcx fupcrdcturratqj hoc pado dcdrfum ducitur,& habcnam cuolues
I o tcrcbra circumagit:fndc manus attollitur,tcrebra^; ipfo impctu pcr fc i n con-
trariam partem conucrtiturrhoc autcm agitur,quoad foramcn fiat.
Tcrcbra,qu2 pcr habenam,& tranfucrfarium circumagitur.
h iiij
,^o .. .HIP P O C R A T ES.:; '
HiTunt moai, quibus Jiabena terebra couertit:primus, nlimmeftabilism- 1 -
altcr^uamuis ftabilioir, non fans tutus videtur, cum facik delabi cerebcapofo
fit inm arcu ducitur,quod non^qu^ accidit,vbi tranfucriaoum a^ijatitr,qui
modus^fabns maxima frcqucntatur.quocirca^vbi pcr habcnam terebra con-.
uertcnda fit,nuilam yiam hac tuuorcm animd concipraus, qusetmqiic apud:
vctcrcsan vfufuci-it. . ' r
REccntiorcs citra habcna ahas conucrtcnd^ .tcrebr^ rationcs cxcogitarut.
quidam manibus ipfam circunducunt,vcl ambabus aducrfis ad mediara
tcrcbram datis,vtl alrcra fumrau ipTius comprchendentc,cuLvcl pila,vel traf-.
ucrfum aiiquid concxum fit,qui modus non videtur mukumin rem-efle,tum tb:
cffcdum no celcritcr,quodcftpr2C'cpfam HippocKiiisinchirurgia,fcdbn>^
go tcmporis fpacio prsftet, quod vulncribus capitis maxime cit aducrlum.
docuit cmm Galcnus m odauo dc vfupartiu offa capitis, quam ccicrrime ex-
cidcnda eflc,nc ccrcbrum r?frigeretur. ^
Tcrcbra,cuipilain{hmm6 \ Tcrcbra,qu?pertra{berf^riu,quod
cil,per quam circumagitur. eit in fumma partc,conucrtitur.
Alij vcro
DE 'V VLNERIB V'S C A P. i^i
I Alij vcro manubriolc) vtuncur in hunc modum.Ferramentum fic ima par-
tc quadratum,vbi cauum habet,cuibreuealiudferramcntuminferitur, exci-
dcndo offi acc6modatum,quod latiiis infra explicabimus. illud igitur ab imo
tres digitos redum iurium procedit,inde ad vnius vel alterius digiti ipacium
fleditur, ac rarfus palmi /pacio redii fertiir, <jua tenue eft, & alExam fiilulam
habct,qu^ circa ipfum facile conuerfa,vbi vtendum eft,manu prehenditur,ac
voluitur : deinde iterum ad vnius vel altcrius di^izi ipaciu fie<9:itur,pollea re-.
dum tcndit,donec finiatur. quo fit,vt duos rcdos angulos oftcndat e regionc
fibi refpondeiites,ab interiori partc illius recefrus,qucm manu prehendi dixi-
lo mus:duositem ab extcriori, <jua flcxum a ceda linea declinat, & in latus con-
ucrtitur. in fummo autcm annexa pila cfl:, in qua paruo momento circundu-
citur. vbi vtcndum cft paruum aliud fcrrametum in ipfum demittitur, & ofli
perforado vel excidendo imprimitur,altcra manu pila, qujE in fummo eft,co-
tinetur, altera,fiftula circumagitur, atque hoc pado id oftis, circa quod ferra-
mentum agitur,in orbem prsciditur.
Pr^tcr mucronem ad perforandu varia in hoc fcrrameta demittuntur,om-
nia tamen aciem acutam habet.ex ijs enim aliud red:um eft fumma parte qua-
dratum,fic,vt cauo alterius in quod conijciendu eft, rc{pondeat,in imo femi-
circulatum, vbi vtcndum cft,anguIo fcalpri finus fit,qui mcdia & prominen-
z o tiorem femicirculi partem recipiat,tum hoc ferramentum admouetur, couer-
fumq; os excidit:ncc ad ccrcbri membrana dcfccndit.quum partcs,qu^ minus
promrnenr, c^Eteras pcnctrare non patiatur, nifi chirurgicus dc induftria vio-
lare cerebri membranam velitrhuius autem generis coplura habenda funt la-
tiora & anguftiora.primo quidem latius admouendum eft,deindc anguftius,
Cc, vtquum os dimidium cxcifiim eft,maxime anguftuadhibcatur.Nonnulli
aliud demittunt,quod ima partc vnguis fpcciem rcferat,qui medius duabus li-
neis fedus fit,fic,vt inter vtranquc mucro fit,qm partcs hinc atque hinc a late-
ribus paulum excedatJiae vero aciem acuta habent,qu^ in vno latcre ab exte-
riori parte^acuta eft,ab interiori hebes:cptra in altero, vt facile tam in finiftra,
3 o quam in dcxtram couerfum cxcidcre poflit,& fcobem educere, ne fedionem
impediat.In\offe itaquc, quod pr^cidendum eft, mcdius mucro imprimitur:
manubriplo autcm circumado latcra os in orbem excijiunt , neque nimis al-
te defcendunt:fiquidem partes humiliores non ita finiunt eas,qu^ magis pro-
minent,altius penetrare.Simt,qui,vbi altero ex ijs ferrametis itcr preftum eft,
ipfum educati& aliud demittant^quo tutius id,quod relinquitur,ex oflepr^-
cidant, id ab ima parte quafi in pomum dcfinit ftriatum , cuius extantes par-
tes aciem acutam habent. hoc igitur adadum^vbi os aliqua ex parte excifum
eft,quod reftat,abfumit,& ob figuram, quam habet ad cerebri membranam,
non dcfcendit.
HIPPOCRATES
I Cauum,culbreuealiuclfcrramcntummfcrftur.' x
i Ab imo trcs di^itos furfum proccdit.
3 Addigitifpaciumflcditur.
4 Fiftula,qu^ circa ipfum conucrtitur.
5 Itcrumadciigitifpaciumflcditur.
6 Rcdumrcdit.
7 Pila anncxa in fummo.
A Fcrramcntuminimofcmicfrculatum.
B Fcrramcntum,quod ima partc vnguis fpccicm repracfcntat.
C Fcrramcntu,quodabimgpartc,qua{iinpomumdcfinitftriatum. »o
Tcrcbra,qux per manubriolum conucrtitur.
Expofitfs
DE VVLNBRIB V S C A P.
lij
r Expofitis, qux ad terebrara perdncbanc^rellat, vt ad fcalpros traareamus,
quibus Hippocratcs-radi os ciixit,ac prxcicli,non fecus ac rerra.cuiuimodi au- -
tem fuerint,non fatis conftat,ilIudpro comperto eft,quod vetcres his non fo-.
ium ad os radendum vtebatur,fed eciam ad cxcidendum • ofTe.enim in ambi^
tum pcr terebram perforato huiufmodi fcalpris, ab.vno fo.ramine ad alterum
malieoio adadis, fepta,<ju£ reftabant intcr foramina,pr£cidebant, nam Gcl-
fo audore fcalper,quum planus admouetur, radic, quum in latus conuertitur,
cxcidit. quamobrem in cxcidcndis fcptis,que reftabant intcr foramina,caucji
voluit,ne angulo fcalpri membrana cerebri vioiaretur . hic(quatuni conijcio)
i-o non potuit eiTc redus, fcd in medio recuruari necefTe fuit, alioquin radendo
minus idoneus fuifrct.ccrto enim ioco radedum cft,vltra quem,ii fcalper traf-
eat aut inutiliter radct,aut carnem attinget,& dolore moucbit. fcalpcr,fi mc-
dius rccuructur, vbiuis facile fiflitur, fi redus eft, vix continecur , qup minus
vlterius delabatur.
Scalpcr reaus. Scalpcr in medio rccuruatus.
xti HIPPO CR ATES
Apud Gaicnum tria fcalpri genera lcguntur,vnum cauum, ^uem wiL)di^ i.
<iixit:aItcrum,quiinimolcnticuIaeimagmemrefcrt,yndc (^ccnorlt appcllatur:. .
tcrtium radcndo idoneum, quem |wsh^ nuncupauii: jbpc tcrtioicalpri gcncre
ad rimas vtcbatur,cuiufmodi autcm eius forma fuerit (vt Jbinc ordiamur)noa
licctcx Galcno intelligerc. Vctcrcs qualifcalproradcr^t,iamdiximus.Iunip-
rcs fcrramentum inuenerunt, quo duntaxat os radunt,ncquc cnira aptum eft,
vbi os prxcidcndum fit. id rcdum cjft , ac fcre duorum palmorum longitudi-
ncm implct; in imo autcm recuruatur,fic,vt paruum linum in orbcm oftedat:,
orx autcm,quje vtrinquc a lateribus iunt,aciem acutam habent. in ipfo autcni
vfufcrramcntum in latusvertitur,&vtriufquc manus digitis , partira fubic- xo
<9:is, partim fuperpo{itis,ima fui partc os attingit, dudufqj id radit.hoc vtun- ,
tur ad omncs fradurse modos, vbicunquc difcutiendum os eft.radendo enini
cxitum pr^bct intus ccrcbri mcmbranam lasdentibus , & id olfis , quod aufc-
rendum cft, in orbcm praecidunt . adeo , vt nonnuUi hoc folo ferramcnti ge-
ncrc contcnti fint, neque fcalpro malleolo adado ccrebrum concutiant,ne te-
rcbrae mucronc liedant mcmbranam,qu£E fub caluaria cercbrum tcgit , quiim
aftiduc os in confpcdum veniat, patcatquc quando pcrrumpitur.adde,quod,
quum ad imam ofTis parce pcrucnerunt,fcalprum lcnitcr impriraunt,& vtun-
turmaximeangufto:complurcs cnimhabcnt, & latiores,& anguftiorcs.Pr^-
tcrca li quis manu ftrcnua fit, & cxercitatus,opus hoc fcalpro celerrime pcrli- zo
cict:ita,vt mirum fir,cur Galcnus huiufmodi fcalpris(fi tunc tcmporis inucn-
ti crant)ad omncs fradur^ modos non adhibucrit:folummodo cnim fcalpris
radit,vbi rima eft,fiuc in fummo iit,fiuc alrius penetrct:in alijs fraduris,fi of-
fa firma crant(vt fupra oftcndimus) ad tcrcbram vcniebat, fi vchemeterpcr-
frada ad cauos fcalpros,de quibus mox agemus,, & ad eum, qui in imo lenti -
cuIjc imagincm rcprsfentat. Hippocratcs nuUo intcrpofito difcriminc cxci-
6.1 os iufijt,fiuc fcrra vcl tcrcbra admoucatur,fiuc fcalpro radatur,tantum exi-
guam tcrcbram admoucri iufTit ad os pucrile. illud autcm os^quod valdc ab-
ruptum cft , citra fcrramcnti vfum ficcis mcdicamcntis refoluit , vt antca de-
monftratum fuic. 3°
Scalpcr,
DE VVLNERIBVS CAP.
1^5
ScaIpcr,quo iuniorcs os radunt.
j Ponitur a Galcno alius fcalper cxciforius, qucm nmhlffHoii appeliauit, & ca-
uum cffc voluit . hunc (niii fortaffc fit illc , qui proximc pofitus ad reccntio-
res rcfertur)puto rcdum fuiiTc & ima parte,qua acies continctur in canalicu-
li fpecicm vtrinque a latcribus iinuatumrfic cnim & cauii^ .c^,& ad circuli fi-
guram acccdit, vnde xujtAiW vocatur . iftiufmodi fcalpiis ligna a fabris ex-
cauantur.admoueotuf autem plasrunque malleoloada<9:i,y|a-o modo Calenus
cauis fcalpris vterctur,non docuit.vtrunquc licet animo concipere, tamen vc-
' rifimilius arbitror Galcnum intcUigcrc cauum fcalprum malleolo adigedum
cfie,quiim dicat excidcndi oflis rationcm,qus per cauos fcalpros adminiftra-
lo tur, vitio non carerc, quod immodic? cocutiat. hoc non faceret,fi caui fcalpri
citra malicoli opcram admojacrentur. Adhibct ^utem Galenus cauos fcdpros,
quum os vehcmentcr eft perruptum.nanque his tantum ofTis cxcidit,quatum
itfi- HIP PO e R A T E S
fatis eft ad demittcndum fcalprum refcrentem in imo Icnticuls fpeciem, dc r
quo proxime tradabimus. hoc<lcinde indito,ac mallcolo adado,<]uod pra:-
cidendum cft, vniucrfum prascidit . Scd cum ofTc tcrebra pertufo, fcpta, aax
inter foramina erant,cxciai iuflit, an cauis fcalpris , an altcrius gcneris vten-
dum volucrit,non conftat: conftat tamcn cauos fcalpros pariim apte ad fora-
minaadhiberi. atquc idcirco magis credibilc cH Galenum admoucri maluif-
fc, vcl cum fcalprum,qui ima parte Icnticulam rcfert, vel eum,qui planus radit,
& in latus conuerfus cxcidit,quo veteres vtebantur.
Malleoliis.
Scalpcr cauus.
Reliqu
DE VVLNERIBVS C A P. 12.7:
Rcliqaum fcalpri gcnus apud Galcnum id cft,quod in imo IcnticuIiE fpe-
cicm habct,atque hanc hcbctcmrin logitudincm vero acicm acutam,<}uo vti-
tur,<5uum vcl cauo fcalpro os cxcidcns, vcl forcipe, quod valde commmutum
cft attolIcns,aut coucrtcns, aditum facit, pcr quem lcnticula immittatur: hanc
cnimfupcrcerebri mcmbranam collocat, fic, vt latafui partcipfam attingat:
dcindc malleolo fcalprum fcrit,quo fit, vt mcnibrana inuiolata feruetur, cum
protegatur a IcnticuIa,qu;E in cxcidendo pr«it,& membranam, ficubi adh^-
rct,abofreinnocentcr refoIuit:acicsvero fcalpri,quam cfTein longitudinem
diximus,ipfam infcquitur. Hanc cxcidcndi rationcm Galenus prstcr cstcras
approbauit,vt cpx celerrime cffeaumpra£ftct,idque finc vUa mcmbran^ cc^
rebri noxa.
Scalper in. imo Icnticulam rcpr^fcntans.
liS H I P P O C R A T E S
Qui ame Galcni tempora fucmnt, vt membranam ab angalafcalpri tue- i
rcatur, iJ.mir^^x^^UcoM^ id ci]:,Iaminam cuftodem membran^ demittebant: hxc
autcm a Galcno in commentarijs de o£ficina mcdici , chirurgicis inftrumcn-
tis annumeratur, qua etiam vtitur in corporibus incidendis, yc, quum coftam
fecat,cius mebranam intadam relinquat.Hxc( vt inquit Celfus) lamina ^nea
cil,firma,paulu refima ab exteriori partc leuis, cpx demittkur, fic,vt cxterior
pars eius ccrebro propior fit, fubmdc autem ci fubijcitur, quod fcalpro diicu-
ticndum cH. : ac fi excipit cius angulum, vitro traniirenonpatitur, eoque &
audacius & tutiiis fcalprum mallcolo fubinde medicus fcrit , donec excifum
vndique os eade lamina leuetur,tolliqi fine vlla noxa cerebri potefl:hac etiam i<
attollitur quicquid deorfum infedit. Similc qUodda ferramentum habcnt no-
ftri chirur<Ti,qucm vcdem dicunt, cum eo attoUant os, quod fcre totum exci-
fum cft, & lam labat, non fecus, quam grand^orcs lapides vedibus impellun-
tur:quanquam eodcm fcrramento cerebri membranam cuftodiant . cfl cnim
lamina ferrea angu{lior,ab ca parte,qua os tangit,afpera,ab altcra leuis,no re-
dajfed mcdia duobus locis rccuruata.
Vcdis,quo reccntiores membra-
namtucntur,&osattollunt. Lamina cuflos mcmbranas.
D E V V L N E R I B V S C A P. 1^9
Hidenii^^mnkferranicncoimgeo.er^ propofuimus ,qu£ ad caluaris fra-
apras,& a vetcribus fcripta inuftaiu.ncuF,& a noftris chirurgicis frequentacur.
Rcftant folum illi fcalpri cxciforij\q^i oppofiti nuncupantur,quibus detrahit
Paulus ^gineta caluaris os grauitcr fradum, ijfde Galenus in odauo de ra-
tione corporis incidendi,pr2cidi coftas iubct.Hos igitur fcalpros intcr fe op-
pofitos,non aliud efTe cefeo,quam forficem,qua fabn,vel £s,vcl aliud tale cx-
cidunt . coftat cnim duobus fcrramcntis oblongis fibula paulo fupra medium
fic inrer fe cojonexis,vt altcrum adduci ad alterum pofIit,& rurfus reduci,h£c
fupcriori parte latefcunt,qua aciem aducrfam habcnt,ita,vt vnius acies contra
acie altcrius fita fit.Scalpros igitur oppofltos non aliud fuifTcjquam ifliufmo-
di forficem opinamur.
Scalpri oppofiti,fiue forfex cxciforia.
Forceps autem,qu« ad caellcndom ofTa^vcl dentcs accommodatur,fimih-
tcr fcrramenta duo habet oblonga,fibuia paulo fupra nicdium , intcr fc con-
nexa, fic, vt xque inuiccm adduci & rcduci qucant . quo magis autcm vcrius
I30
HIPPOCRATES
fummicatem ferimiur, co tcnuiora funt, vtruque ab interiori parte in rummo i
quofdam proceflus habct, & quofdam linus, ita, vt vnius proceiTus cauo alce-
rius rcipondeat.quo fit,vt,quum aliquid prebenderintjarde ipfum teneant.
Forceps ad cueliendum oflfa pertinens.
Poterant plura alia de fcrrametis adduci,fed ijs conteri cfTe voluimus, qu:E r
ad hanc rcm maxime pcrtinebant-Paucis autem ad h^c additis,iam finem fa-
ciamus . Nolim mircris, fi,qua: a nobis tradata funt, fubindc Cornelij Cclfi
audoritatc comprobantur.quoniam in primis chirurgia cxcoluit, in qua pcr-
multa {unt,qua: /inc co vix afTcqui liccrct.
FINIS LIBRI HIPPOCRATIS DE
VVLNERIBVSCAPITIS CVM
E X P O S I T I O N E V ID 1.1
Gale:
151
Galeni inHippocratcm dc frad:u-
RIS, COMMENTARIVS PRIMVS. VIDO
VIDIO FLORENTINO INTERPRETE.
i Cire liccc, antcquam fingula cxponamus, pofle expofirione
I omnem, qu^cunque in opereobfcurafuni:, aperirc.aliquid
] aurem ex ijs,qu^ fcripta funt, vel vt verum demonilrare,vel
I vc falfum rcfellerc,tutariqi fi cjuid a cauillatore quopia reprc--
l henfum fuerit,prjEtcr cxpofitoris ofFicium eft, confueuitta-
i mcn fieri ab omnibus fere,<jui libros exponunt.quam rem ah
cxpofitorc modicc attingi mc hercle nihil prohibct ifed cerrare de audoris
fentetijs abfoIutc,expofitoris fincs cxccdit. Hoc igitur,n6 illud refpicies,vbi-
que ijs,qu^ verc cxpofitiones func,pauca ad cofirmanda,qux proponutur,ad-
jjciam.Verum,quiim duplex fithuius expofitionis difFerentia:quadoquidem
& idipfum,quod obfcurum cfl,duplex efi,de hocquoque aliquid pr^fari cx-
pedituis arbitror.quod paucis expIicabo,quafi quoddam compedium faciens
eorum,qu2 m Iibro de expofitione feorfum latius cnarraui , ibi enim oflcndi
ahud reuera obfcurii efTe^aliud ob id praecipue, quod multa funt auditorij gc-
ro nera,vt fcrmonc cruditi funt & cxercitati,vcl omnino rudcs:tu vt natura per-
fpicaccsfunt,& prudcntes,vclhebetcs,& imprudcntes. Ac,ncIongius exepk
petamus, in hoc propo£to hbro de fraduris, vhi Hippocrates inquit [Dicen-
dum ergoefl: e medicorum crronbus, quos docere volo, quofquc dedoccrc]
vcrba pcr fe obfcura funt,quum minime cxiflimcmus quofdam cCe crrorcs^
quos doccre conueniat.Huiufmodi ctiam illud efl^Pr^terea articulus ita exter?
tus rccuruatur in hoc habitujintento enim brachio euruari inquit cubiti iun-
<3:uram,videtur autcm,& hoc abfurdum, id curuari dicerc, quod redum cfl,
Item, quod inquit [ Nam fi ita collocetur imum caput humcri, quod cardinis
modo in cubiri finum conijcitur,efficit, vt brachijj atque humcri ofTa diriga-
jo tur,quafi totum vnum fit[fed,fi quis viderit,qualc vtrunque os fit,dcquo agi-
tur,nullam habct obfcuricatcm.iure autem verba; cxiflimabit obfcura,qui na-
turam cubiti iundur^ ignorec.Ego,quoniam pl^riquc corum,qui Iibru htinc
legunt,in incidcndis corporibus mmime funt verfati,mchijs duxi omnia hu-
ius gcncris cxplicarc-.qu^ vero taha nonfuntpra:tcrire,adhucdc his illud
pr^fatus ijs,qui hbrii hiic Icduri funt, vt fi qua ex verbis a mc expofitis obfcu-
ra ipfis aliquo modo videantur , ante omnia fpcdlent , num quid mcndi fit in
fuo Iibro,cum cxcmplaribus fide dignis illum conferentes,cxaminatcsq;:tum
fi rede habcrc vifus fuerit,eadcm verba attente iterum,& tertio legat.ego ve-
ro, quum prasfens pr^efcnti librum apcrio, ad vnguem conijcere poiTum ex -
40 pofitionis modum, vbiquc addifcetis ingcnium infpiciens : at cum omnibus
icribo,nec quid maxime,ncc quid minimeidoncij cxigat,coni jcio : nam iUud
pl«erifquc obfcurum efl , hoc iniquo animo ferunt, qui in rebus claris immo-
rantur.Optimum igitur ccnfco,quid mediocrc ingenium poflulet, conijccrcy
atquc,vbi non fucccdit,magis ad id fpcd:arc,quod prsflantius cfl : ncqj enim
coinmcntarios lcgcndosputo, quibus ingcnium efl infcrius mcdiocri,xjuibus
cum bcne agitur, fi poflquam eadem f$pius dc dodoribus audierunt altjs ac-
que ali js vcrbis cxpofica pcrcipiuric.
i ij
,5^ DEFRACTVRIS
\,A Eaicumoportct,<5u^faolocomotafanc,&fraaa,rcdoadmodumfta- i
Itu intcndcre.
i V 1 tu mtcndcre. , . /»
Nonnulk orationes, & fi nihil doccant,quod magni momcnti fit, tamen
cxpofitionisparticul^ cenfcntur, qualcs funt,QU^ fcnptur^ varictatc notant.
cuiufmodi qmdpiam nunc vidcmus m propofita orationcqu^ ab alijs icnbi-
turfmcdicumoportetjabalijs abfq^ primis vcrbis[mcdicum oportct] Atticis
cnim hoc prorfus cft vfitatum,quora Iinguam Hippocrates aliquantum vlur-
pat ita vt cius fcrmo a nonnuUis prifcus atticus cxiftimetur.Nos autcm in alio
paruo libcllo,quid de fcrmonc Hippocratis mdicemus, feorfum demoltraui-
mus.Nuc cxplanationis mitio fatis cft admonere omnia h^ca mc pr^termit- i o
tcnda, quum propofit^ materi^ necciraria. partes non fint, & expo&ioncm
rcddant nimis Iongam[qu^ fuo loco mota funt,& frada, redo admodu ftatu
intendcrcl appcUat aute,cum offa citra fradura fuo loco mouentur,non lolum
U-i?c^o-4f,&ix-nI^^c<xTsfcdctuem<io'4j,&4|«g8g^/^T.^C^odadfr^
idanimaduertcndueftHippocrate,vt f;Epius xo.T^>pcToc,raro «vpoc nuncupct,
co vocabulo,quod ran^ vfurpauit,hoc opus infcnpfifrc : quo fit, vt nonnulh
vclint non fciunxiiTc hoc Hippocratem ab opcrc, quod infcribitur[de articu -
lislfcd vtrunq-, m vnum contulifTerdiuifum ver^ fuiife poftea m duo prs ma-
■gnitudinc,atqi,vbi in vnum ambo coucnerac,infcriptafuiirc[de ofticina mc-
dicil Quamremmalc conanturtcftimoniofirmarcaircrcntesfcnptumtuific 2.0
hbruinVnum dc oiFicma medici, ab hommc anciquo pnmo Hippocrate, qui
patrcm habuit Gnofidicum.-IibcUu vcro,quem nunc ita mfcnptum habcmus,
compofituno fmffe a magno illo Hippocratc, qm maximus inter grscos ha-
bitus cft, audor ac mcdicus. Scd quia in his duobus opcnbus tradatur de 1 js,
qu? in officina mcdici fiut,idcirco aiut infcnpta fuifTe^de officma medicijatqi
a dc caufa hic ctiam cxquifitum ordine in docedo non fcruan.ipfiim cnim in
hoc opcre dc fraauris mentione fcciffc dc articulis quibufda luxatis,atqi opc-
n,quod fequitur de articuhs,non pauca de fraduris mferuiflb. Vcrum quibus
placet opera h?c,non ab ahquo feiunaa,fcd a principio duo compofita fuific,
ab ijs,circa qu:£ magis verfantur, inucnifiTe infcriptionem affirmant . ita cnim 3°
opinantur ipfi infcnpta fuific,atqi indc initio fermonis acccpto longius labu-
tur, oftedcntes pkraquc ex openbus Hippocratis hac rationc infcnbi. Equi-
dcm in vnum nc contulcrit Hippocratcs ambo haccopcra,an non,diccre non
habeo:proccdentc autcm fcrmone oftefurum mc polhceor fraduras, & ea lu-
xata,qu^ tradantur in hoc opcrCjdodrin^ cognationcm intcr fc habcrc,atqi
itcm Iuxata,& cas fraduras^qua: in operc dc articuhs. At quamobrcm in pro-
pofitis nunc verbis [quas fuo loco mota funt,& frada]orationisordmem pcr-
mutct : fcripfifTc enim debuit [quae frada funt, & fuo loco mota]eo quod an-
tc dc fraduris tradet.pofTum vnam duntaxat caufam reddcrc,hoc pado. fa:-
piffimc videre hcct Hippocratcm,& cx maioribus cos,qui cIoquetifFimi funt, 4^
hunc cnunciandi modum vfurpafTc. FortafiTeigicurnon ordinem diccndo-
rum,fcd ordinis conccntum attcndcrut,vcl adeo cxquifitum ordinem m hu-
iufmodi oratiombus neglcxerunt. [redo admodum ftatu intcndere]. Mem-
bra,qu*eluxatafunt,autfra<aa, dum intcnduntur, prascipit redo admodura
habitu figurari. fcdqua dc caufa intendi debeant, hie omittit; dc modo, <^uo
collocari mcmbrumconucniat,dumintetioadhibetur,Iatius pertradat. cum
poflctin operc rem ipfam doccns,nihil dehis,qui fccus fentirent, mcminiftc.
Atqui
C O M M E NT. I. 135
1 Atquinoninhacoratione tantum, fed in cxtcris omnibus ignorarcnon o-
portct, orationum alia fummatim rem proferri , atque hxc omnium breuifli-
ma eft : alia huic maxime contraria rem plene explicari , in qua nihil omnino
pr9termittitur,quod vtiliter dici potuiiTe vidcatur;reIiquasvero omnes his in-
tcriedas efle , & alias ad breuiffimam, alias ad longiffimampropiusaccede-
re, iicut alias rurfum paulum a mediadiilare.vtriufqueautemgeneris legc-
V . . - <_. ,pr£Ek
10 tim,quum nihil fit profutura , fed accipcrc ab vnoquoque, quod fibi vtile fit,
cumco,vt intelligas docendi propoiitum non eife ide m omnibus libris-ver-
bi gratia,in his duobus de frad:uris,& de articulis,plene fcribit:fumatim vcro
in eo,qui,quum de impellendis ofnbus tradet, [xo^^Kikos infcribitur, vbi, quod
ad res pertmet,idem agit.Eft autem plcne explicandi ratio ad perfpicuitatcm
maxime accommodatazcompediaria vero ad memoriam.huius rei,quam fe-
mcl indicaui,vbiq; memento.Sed iam pergimus ad ea,qu2 tradutur,diligen-
ter animum aduertito. Ipfe ergo in fequentibus caufam inquiret, cur, fiue fra-
dum os componcndum,fiueIuxatu in fuam fedem collocadum fit,ante opus
fit cxtcndere.Mihi aute rci cxphcandse locus hic videtur,vt qui operam dem,
i o vt planc exponam: ad quod plurimijm coferre orationis ordmem,quum nui-
lam controuerfiam recipiat,nihil efl, quod demoflrcmus: ficut nec ab ijs, qui
quidpiam exponunt perfpicuitatis gratia,non folum ordinem , fed modum
fingularum omniumorationum attendendum effe . nulla enim alia de caufa
cxpofitionem fcribimus . In operc igitur de motu mufculorum oflendimus
maxime proprium cfTc mufculorum, fi ad reliqaas corporis partcs referantur,
fi ad feipfos, maximc commune ad exemplu lon,chordce, aut funis, in feipfos
contrahi . nam, ficut h«c diftenduntur, vbi corum extrema prehendentes in
diuerfa diducimus,& vbi finimus, ponimurque,contrahuntur, ita mufcuh of-
fibus vtraque extrcmitatc innexi coniundione habcnt ijs,qu2 manu prehen-
30 duntur,re^ondentcm, ab ipfis autem in contrarias partcs attradi medij ipter
extremas partes,hoc efl, fuo corpore vniuerfo intenduntur . qua dc caufk, vbi
eorumfibrse omnes tranfuerf^ prxciduntur , partes plurimum intcr fe rece-
dunt , vna quidem furfum ad totumniufculi initium, aitera vero deorfum ad
extremumjqua partepoft aniculum cum altero membri ofTe coniungitur.Id-
circo, vbi integrq mufculo articulus fuo loco moueatur, finis mufcuh iundus
illi parti, m qua os excidit,vtpotc,qui totus ad fuum initium contrahatur,fe-
cum attrahit partem membri,cum qua coniungitur, hoc efl,caput ofIis,quod
in rccefTum inferitur,quo contrado vna contrahitur totum os.in quo cafu ac-
cidit,vt caput eius ofTis^quod in commiffura fubicdum eft, priftina ,fede fub-
40 limiiis collocetur.quare nullo modo reflitui in fuum locum potefl,priufquam
toto mcmbro intento catcnus dcorfum compellatur , quatenus furium prxter
naturam venit . Hac it^quc de caufa ofla, qux prociderunt, priijs intendenda
funt. quod autem comminuta quoque offa intendi debeant, vel ex eo potiffi-
mum colligitur, quod ficut in luxatis reflituendum cfl, quod crupit,ita in ijs,
qu^ frada funt,quod affcdum eft,componi debct,fic,vt comminuti mcmbri
cxtrcma fe tangant.efl enim fradura pcrpctui offis al>ruptio,perinde,atqi vl-
cus carnis.vtrunqi autem tunc cx toto reftituitur, cum ad priftinam vnitatcm
DE FRACTVRIS
134
Zvs fuo loco manet; fm os pcnitus perfrmgacur, necefTe cft partes mter le ce-
re e H vtpmampriorem,illiinpoftcrioremreg
mdextermfa^^^
brumTrehTnaentes,quodmp^rempartemerupir,retr^co
pXrio cm%mpe Lusmpriorem;Voamfmiftramexci^^^^^
Tud mus^uod in hanc prolapfum eft, in contrariam repelhmus ,ita, vt om-
nescommxnuti oiTis partcs per manus componentis la contrarias partes vr-
™.Dumha:citVfi'^"^P^"-^"-^^'^^^^^^"^^^^^^^^
tT^confrmgantur.non\mmredditurextotolcuevtrunqueoffisextremum,
permdequaTi fcdum fit fcrra gladium referentc:namqu^ dentata eft,&
ipfa cxa?perat.Quarefraai offis partcs in diuerfa,partim ftirfum verfus,par-
tLidcori\imdcdirccntcs,adcomponendamtraauramvenimus,cauentes,ne
dumconiunguntur partes oiTis, quarum akerafuperaltcramcxccfrit,aliquce
.ipforumeminenticepcrfrmgantur.quodpenitusaircquemur,vbioirae,^^^
ll, id cft, condatur,vnum fcilicct fub altero. co emm vocaoulo vtuur Hip-
pocratcs, vbi fracti oifis partes mfuum locum rcponuntur. Ergo vt,quxrc-
ceircrunt,iungantur, neceiTe eft altcram partem furfum, altci^m deorfum at-
trahcre.quod lam omnes mcdia facumr , rem mterdum folis mmiftrorum ^o
manibus committcntes, mrerdum laqueos mijcientes, vbi maiori vi opus fit,
mdiuerfa contcndere. Oftendimusautemtaminfradorurn,quamm luxa-
torum oiTium curatione,principio intendendum eife : adhibendam vero in-
tcntionem hanc mcmbro non temere figurato, demceps dicemus,atqnc illud
in primis,quuminfraaura: curatione quatuor agcre debeamus, intendere,
componere, alligare,& continere, eundem habitum omnmm ciTe comunem
oporterc . componimus quidem, dum intendimus: vbi compofmraus proti--
nus alli^are couenit,faluo codcm mcmbri habitu,quo compoiitum cit:quem
rurfus feruare dccct, vbi continerur: nam,fi mouearur, vmculum (pada par-
teIaxioreshabcbitcircuitus,quadamardiorcs. laxiorcs,quumoira moueri 30
patiantur, quod compofitum eft ,*j:orrumpent •• ardiores , quum dolori iint,
Mammationem excitabunt.Quatuorigitur,qu:£ agcndadiximus,commu-.
ncm habitum requirerc demonftratum eft .xonfidercmus poithac , quid in-
tuiti, hunc habitum inueniamus.Porr6,quum mcmbrum inteditur, illc opti-
mus eft,fub quo no magna vi feparata ofla in diuerfa diducuntur:quum con-
tinetur,ille,qui minime lardit. vtrunqi pr^ftat, qui ita figurat,vt mufculorum
fibrcE dircA^ intendantur.direaa: autem mtenduntur,quum ab ima membri
parte vniuerfus mufculus collocatur:nam,fi mufculus,qui fuum initiu habet a
parte interiori,ita collocetur, vt medius ab interiori parte mebri, excrcmus ab
cxteriori,vcl fic,vt medius a fuperiori, extremus ab mtcriori fitus fir, hoc pa- 40
ao circa membrum in cochlcam ferpcns magnam vim requinr,ciim mrendi-
tur.Itaque,fi hoc modo figurarum mufculum exrendas,dum fradioilis partes
abundc diducantur,vehementerdolebir,magno cumpericulo,ne conuella-
tur. conftat enim intctionis vi conuulfos interdu mufculos fuiiTc. Quare eun-
dcm cfiTe habitu coftat,qui minime ledir,& qui mufculos nullo modo peruer-
fos continet:quod apcrte Hippocrates cxprefiTit^volcns brachium cubito tan-
tum inniti non cx toco curuatii,aut cxtentu, fed^in mcdio intcr hgc collocatu.
Ou&m
Qu&m
C O MMENT. r. 135
I Quem habitum ipfe docuit opcimum efle, primo^quod cubiti os longiuscft
radij fcde,ipfumque firmiter fuflinetcdeindc, quia mufculi,qui oriutur ab in-
tcriori tuberculo humeri, extrema habet ab intcriori parte totius brachij: cpi
ab cxtcriori incipiunt,ab exccriori finiuntur.Cuius autem mufcuii imrium)&
finis ab intcriori partc funt torius brachij , huius & rchcjuce omncs pancs, &
proptcrca totus ipfc mufculus-Similiter cuius cxtrcma ab extcriori parte func,
& ipfe tocus ab exteriori pane eft torius mcmbri. Quin & cxpcrimcntii indi-
cat hunc habitum minime i^dcrc.Ex duobus vcrd,<juibus hic intcrijcitur,fu-
pinus mufculos plurimum pGruertit,& vehemcnccm dolorem mouet, prpnus
I o minus pcrucrrit,minufque dolori cft.Habcs de brachio figurando fummatira
omnia, cjus latius dcinceps Hippocrates doccbit,ca oracionc vfus,<juac pcrfc-
de planecjuc rcm cxponic,ita,vt paucis omnino opus fit ad ea exponcnda , ijs
piiefcrtim, qui imbuci funtpuerihbus difciphnis, vcl 3c dodorc hbrii audic-
runc,<juibus fane commentaria fcribuntur.
- T^Aficjuidcmcftnaturaiuftifrima.
IJ, Quafi dixcrit maxime conuenicns.nam,vbi, quod couenit vnicuiquc,
fcruatur,res iuftehabet,at<jj adminiftratur. Quid aute corpori coueniat,pr<c-
terid,quod fecundum nacuram eft,haud facilc intelligitur. ergo cum fingulis
parcibus conucniens ineft figura,coIor,& magnicudo,optime habcnc.
10 C Ed,fi in hanc,vel itiampartcmdeclinatur, inpronum habicum pcccetur.
» «w/"Icuiusenimpeccacumcft,quamfiinfupinum.
Duos habicus pofuic,fupinum & pronum, <jui & ad vniuerfum corpus^c-
ferucur,& ad vnam ipfius partcm,nempe brachium. Totu igitur corpus pro-
num dicimus iacerc, vbi dcorfum venter fpc^at, dorfum vcro in fuperiorcm
parccm;cocra fupinum,vbi furfum venccr,in infcriore parccm dorfum. Quos
habicus comemoras loquucurum fe de brachio in^icauit, quum nequcac cor-
pus totum frangi,aut excidcrc. Sed caufam, cur praeftct in pronu declinarc,a
m /^■•nJn.^m ^yk. ^,,^^ A^^^^r..^ ^^j^ix ^^.^ ^/n.^.,^«.,_ ;_/"_;_ /*- ^.:i _:
Medici,inquit,qui ante naturalcm brachij habitum,nihil attendunt,plip-
runque mclius curant,quam qui maIe.ratiocinancur. Idioca cnim,qui alligan-
dus cft, mcdico brachium porrigic figuracum , qucmadmodum minime Ix-
dac,inftrudus a nacura, quam nunc luftam dixic. Quippc, quas generationis
initio,& poftea in tota vita degcnda wjcuojj, id cft, conucnicnte fingulisparri-
bushabituminuenit.[Ipfcenim,quidehgatur brachiu porrigit] vocabulum
porrigit, ccTro^yH dixit,i^od nonnuUiaccipiuntpro ogi-ya^id eft,porrigit mc-
dico,nonnulli pro azs^oxaXv&^ hoc cft,non permittit,vt medicus indodior mc-
brum in contrarium couertat.omncs cnim homincs natura fingulas partcs fi-
40 gurant,qucmadmodum minime lasdant^qucm habitum indicat Hippocratcs
eftc maxime rcdum. Porrigut igitur a:gri feipfos ita figuratos;atquc aegrc fc-
nmt,vbi alitcr a medicis coiIocentur,renitunturquc,atquc ob dolorem duceti
non paret. hoc aute voiunt Hippocratem fignificafle vcrbo xzFo^y&.Sed vtro-
uis modo accepcric,res cadc maner. nam idiota;, quiim ita brachiii colioccnc,
qucmadmodii minime I^dac,pr^ftantiores funt mcdicis,qui,cum fibi fapicn-
tcs vidcantur, male hoc figurat. Sut & qui ad vtrunqi id refcrat[fic a iufta na-
Cura coadus brachiii porrigitj.Scd cum propofica rcs fcruccur,quomodocuqi
i iiij
.jff DE FRACTVRIS
vcrbum id a
.cccipiatur,fupemacaneueftin i sampliasmfxfterc, mutiliacnim i
r ,^- -^f Sraueambi-uisverbistradutur.Quareilh
runt6cmuetufaaUa,qu^
" C VPl^i"^ rnnn oertradaturidqulrvt iti dicam)cmuis medico facile cft.
umt',ai dc.^^^
„ ^rVeLocumcogorlatiusexplicarc^quonmmmcdicos vidi,qm cumd^
OlLaTcnt fapicnteshabiti funtabrachiofigurando, vndepar ^f videri
: ,^StalimaUa,qu.fo ""T" f^S
- EQmsnon^un.con^ct.vu.m^^t vtile, antcponunt ci quod confuetu eft,
«atlTamfaunt vtilccffe,atq-,id,quodaUenumcft,ei quodrcceptum. ^
^"S::i;ubioftenditm4uenW
de figurando brachio dilatauit,quaquamlocus per fe,nec diftici.^s e.., nec ita
multl vcrba dcfiderat,cx quo protmus caufam inuemes,quamoDr.c in i^js qu^
uadk,ordincommnocxqmfitunonferuarit.ouifq^enimpriusaeco^^^^^^^^
r^atis V ect,verba facit. Ergo,Qui^ medici cius r^culi pro comperio habeba
3Iel;amcomminu^q:4mp^lapftoffiscurationei..n„op^^
cfTe fed i-norabant, quinam habitus fecundum naturam cfret, id.uco de hoc
5^^it.Acn;3toadhucmagis,quiamediaquideoptimo^
habitu ant?poncntcs,prams rationibus cam rcm fibupfi.,atq, ahjs per ;^^^^^^^^^
baiit.Qu6dViignaiTommnofuiircnt,oportcbatvcruipfosdocer...cum^^^^
foldm^nan c&nt, fcd etiam cognitioncm fibi vendicaret neccffc aut Hip-
pocrateidprim6c6ucllerc,deindcanimumiampuruvcrafcientiain.tituerc.
» V-\lccndumigitur cft c medjcorum crroribus, quos docerc volo, quolquc
- Lydedocercdcbrachijnatura. ... ,
bcdoccrc vult ca, quse mcdici non putant vitio danda, quum tamcn vma
fint:doccrcquaeputantvitia,quumnonfint.
.. C Tenim,quod hac ratione traditur, ad aUa quoquc offa corpons pcrtinet.
C NoniniuriadicitorationemhancadaUaquoqueoirafanadapernnc- 5
rc ea emm ad qu« fpcdantcs^inuenirc naturalcm vniufcuiufquc habitum co^
■ ucmat,ommum commuma funt.duo autcm funt( vt fupri indicauimus)nepe
vtdoioremeuitemus, & rcaumftatumtucamur,ilIudcxperimcnto compc-
ntur-.hoc partium quoquc fitu,qucm corporibus madendis comparamus.
.. r^ R^^o brachium,de quo fermo cft,quidam vinciendum dedit pronum;hic
« r" aute coegit coUocari modo fagittariorum, quum humcri caput conijaut:
» atcmc ita dcmnxit cxiftimans hunc cffc naturalcm cius habitum.quam rem co
« arsumcnto comprobauit, quod ofTa omnia, qus in cubito funt, intcr fc diri-
» <rahtur,tum fupcriedce partcs JEquentur,qu6d ctia tam cxteriores,quam mtc -
- ?iorcs intcr fc dircA^ collocentur.ita cnim inquit & carne,& neruos naturali- 4^
«tcrfitoscirc.fagittariospra£tcrcatcftcsadduxit.his3utcmdiccndis,praeftan- .
- difqucfapicnshabcbatur. AliaEumvcroartiumimmemorcrat, qujscuqucvi,
» aut artificio<iuidpiam moUuncur, ncfcicns alium aUbi cfTe habitu naturaicm.
» Quin & in codc ppcrc, alius crit dcxtra, cxempli caufa,aUus finiftrs habitus
» naturaUs, AUtcr cnimbrachium naturalitcr figurant iaculantes,aUter fundito-
» res ,alitcr rurfus,.quJ lapidcs .conijciunt, aliier pugilcs, aUtcr, qui in ocio func
» Quotquotcnimartcs rcpcriripofrunt,fiagulc,naturaiitcrbrachiarcqmrunt, .
^*-' ^ non-
C O MM E N T. L 137.
I »noncodemmodofigiirata,fecladinAramcntum,quomfingulis vtcndum,
>. & ad opu$,quodl cfficicndum eft, accommodata.
De his quoqucfcmel aliquando meminiiTc oportet,quam rcm nos minimc
prsteribimus.Quida ex his medicis,qui fapicntes haBcntur, pr.opofita verba
[Ergo brachium de quo fcrmojtanquam mcndofa iure fuo corrigcns grsce
ita-.fcrip!fit.[T»w ovjj y^u^ -z^Hs Aoyos ««] adicdo vcrbo H^,hoc eft[crat] fuano--
bisoftentans difciplinam, qua fuerat a grammaticis, rhctoribiifque cruditus,.
ita,yt ignorarct modum pra:ci{eioquedi omnibus antiquis vfitatum.Erit a,u-,
tcm plena oratio,fi pcrficiaturhoc niodo[Ergo brachium, dc quo fcrmo crat,
10 quidam vinciendum dedit pronum]rdiotae plsriique medicis brachium por-.
rigunt conuenietcr figuratum,fcdhorum quidam nimium curiofi ab eo pro-
pofito recedcntcs,quod fpedari naturaliter debct(id autcm fuit doloris care- .
tia)pronum habitum eligunt,vt pote,quem commodiorem cxiftimet . nullus
tame idiota mcdico brachium porrigit refupinatum . multum enim abefi: hic :
habitus ab co,qui minime I^dit.nonnuIU autem medici,& ob infcitiam,& vt
fapientcs videantur,ipfuniinterdum admittunt, atque ca dc caufa fagittario-
rum cxemplo brachium vniuerfum collocant , quidam penitus refupinatum,
quidamnonmultumabhuiufinodi habitu rccedcns. Peccatigitur,nomodo ,
in hanc partcm,fed quod cxtetum figurcnt. quos Hippocrates prodidit ea.ra.-
io tione moueri,quod vbi totu brachium fagittarioruni cxcmplo figuretur, ofla
diriguntur, & totius brachij fuperied^ cutis partesjequantur . fcd hxc valde
probabilia funt,& fc viciiTmi cofequunturrillud rcuera non fic habct,carncm ,
& ncruos co habitu,pcrinde, atque ofifa in rcdo fitu omnibus partibus ferua^
ri; quod fiitarcs haberet,non modoprobabiliter, fcd firmiilimc demonftra-
:- rcnt huiufmodi habitum natiiralem circ. Verum hasc tolcrabilia funt. traffer-
rc autem huc fagittariorum cxemplum,cxiftimari debct prorfus fatuum,fati-»
ufqj fuit cos ab Hippocratc nuUo modo comemorari, quam acerrime refelli.
nam,qu£E prorfus Itulta funr,dcridenda magis funt,quam a fcriptoribus con- ,
futandamon tamen prohibeo,quo miniis, dum viuentcs agunt, redarguatur:
3 o ac pra£fertim,vbi,qui h^c nugatur, audicntibus perfuadet, vt fibi ipfi hominis
curationem committant.Fit ctia intcrdum,vt nos quoquc in fcribcndo fi:ultis
opinionibus contradicamus,vbi multos vidcmus illis credcrc,quafi veraj fint:
quod nunc accidit Hippocrati,qui nihil eiTe commune fagittarijs,& vincien-
tibus oilendit.Qu^ vero aiFerantur dc oiribus,ncruis,& carnc redo ilatu col-
locandis,quamuisnuIIumperh£c fuiiTct Hippocrates reprchenfurus, pcr ie
necefiTaria fuerant ad optimum habitum inueniedum,cuius caput eil, fiargu-
mentum ex figno coIligamus,doIoris caretia. id enim neque ipfos idiotas la-
tct:verum,fi rei cauiam,naturamquc ipedemus, rc6i:uspartiiiilatus,qui idio-
usnon itcm patct , fed iIIisduntaxat,quiincidcndiscorporibusoperam dc-.
4odcrunt. Qu£eabHippocratefubijciuntur,maximacx parteplana funt,nec
quidqua habent,quod in qu^ilionem vocetur.quare vniuerfa hxc mihi pvx-^
tereunda,quod non accidit ijs,qui librum Iegunt,quibus longiori teporc funt
confideranda. Quod inquit[Hic autem coegit ipfum collocari modo fagitta- -
riorum , cum humeri caput conijciunt] obicurum ci}:.y & incertum . quocirca
nonnuIH vcrbii[conijciunt]quod dixit fe/*jS«AAo«. proptcrca fcriptii ab Hip-
pocrate exiilimat,quod extento brachio humeri caput in finum ccruicis, quae
m lata fcapularum oiTe cil:,conijciatur,in qucm antea non conijciebatur,cum
ij8 D E F R A C T V R I S
brachium dcmiflrum crat.tunc emm iuxta crat duntaxat,& cotingcbaf.quam i
rem his vcrbis cxprciTit^Verfatur humcrus in lato rcapularum ofle trafuerfus,
vbi brachium iuxta latus cxtcnditur]. Cenfcnt ali j t^MAAfflo-fp dixifTe Hippo-
cratcmtranflationc vfuma nauium impctu, e^AJi gr^ce dicitur, vbi datur
opera,vt naues hoftium mcrgantur, quadocunq; figno dato prora aptatur ad
nauem alteram pcrfringcndam,potiirimum a latcrcvtocamque difroluendam,
ac fabmergendam,tunc quafi paratu cfTe ad 4^CoAHp,id eft,ad impetum facien-
dum aiuat. Item apud comicos porrcda mcmbra dicutur ad i/^^jAHw, id eft,ad
imperum faciendum parata ; quod Ariftophanes oftendit, quum mquit, x.H'^
ivTi 7?«t^fiKp Xa^ot U i^JSoAK, id eft,rc<fta accedit incuruus, quali ad impetum fa- lo
ciendum paratus. Qux fubdit omnia, ft animaducrcancur manifefta funt^vf-
que dum inquit. ^ ^
« 1 N fagittarijs par eft hunc aiterius brachi j habitum optimum cfTe; nam U ica
» lcollocctur,imum humeri caput,quod cardinis modo in ftnum cubiti coijci-
» tur,cfEcit,vt brachij,atque humeri ofTa dirigantur,quafi totum vnum fit.
Scribit nunc aduerfus cos, qui vniuerfum brachium intcntum deuinciunt,
ficuti fagittarij finiftium concincnc. Aic enim ad id agendum iure opus fuifTe
brachio extenco,quiim ncruus dextra tendicur verfus partem pofteriorcm:co-
tus vero arcus in eadcm regionc cocinecur a finiftra, ne in alceram parccm in-
clinecur.Nam fi neruus dexcra validc in pofteriorem parcem incentus cotu ar- z o
cum fecum adducac,dudio Caziax in pofteriorem parcem impediecur^vr^qu^
debeata valido ncruo cotcntoqucemicci.Ergo,quancum ex vlcima concccio-
nc rcmittitur,tantu dcmitur de emifTione fagitt^, quod,quum in confefTo ftt,
Hippocratcs caufam adiugic huiufmodi. [Nam fi itacollocctur imum humcri
caput,quod cardinis modo in finu cubiti coijcitur,cfFicit, vt humcri atqj bra-
chij oUadiriganiur,& brachium totum fine inclinationc fcructur.jvocac aute
y77Au,uoa.fW imu caput humcri, quod cardinis modo cum cubito committitur.
quandoquidem cardincs^grzceyyyAu/uoi)^: quofda finus habent,& quofdam
procclfus^finibus rccipiunt corum,cum quibus commitcuntur,proccfius:pro-
ccfTibus in ipforum finus inferutur. Simihter imum caput humeri in gibbum 30
ambicum dcfincns duo a laccribus tubcrcula exigit,vndc fimilitudo trochlcx
fit.ha;ret autcm huiufmodi ambitu trochleam refcrcntc in finibus cubiti.Ex-
cremus hic ambitus,&: a priori, & a pofteriori parte cauum habct,in vtroqj fc
infinuant cubiti procelTus roftro flmilcs.Siquidcm cubiti caput fuperiiis.Oh-
tcram rcfcrt.qua,cum humcro committitur, accipitque humcri ambitum, qui
trochlcam rcfcrt,fcre totum,vbi brachium fic col!ocacur,vt cubitus,atquc hu-
racrus rcdum angulum oftcndant. At rurfus,vbi humero quiefcente, cubitus
circa gibbum cius ambitum moucatur, fi in priora feratur, cubiti commilfu-
ram flcdit. fi in poftcriora,tcndit. in maximo quidem flexu prior cubiti pro-
ccfTus in humeri cauum,quod a prioripartc cft, conijcitur: in cxtenfioncpo- 40
fterior proccfTus in poftcrius cauum, quod,quum maius fit, maiprem procef-
ftim accipit.quarc plurimum cxtendcrc, & curuare totum brachiu poirumus:
quod nullo modo contingcrct,fi nullum cauum m humero fuifTct.Quum hu-
iufmodi crgo ftc cubiti iun<flura,vbi totum brachium ad rcdum a^igulum fi -
gurctur,ica,vt humcrus & cubitus rcdum angulu oftendant (quem habitum
Hippocratcs folitus eft appcllare lY^awii) ambitus trochlcam rcfercns medius
h^rct cauo cubiti,quod.Chtcram rcprasfcntat. At ybi totum brachium cxtcn-
ditur
C O M M E N T. I. 1^9
I <Iitur,cubitus in pbfteriore parte fertur,& procefTus^qui ab ca parte eit, motui
prsEefttcciTat autem, quiefcitqi^quum primu ad humeri cauum, quod ea parte
cft,perucnit.Quo fit,vt comilfura cxtedatur, & imum humeri caput,cardmis
modojfinu cubiti innitatur.vocat autem Hippocrates ^t^^cc^ non modo hu-
' meri finum,fcd cstcros omnes, in quibus recipiuntur oflium proccfTus.
„ T^R^terea articulus ita extcntus recuruatur. ergo veriiimile efl iic eu locum
„ 1 minime fledi^maximeqj intendi, ncq-, a ncruo, quem dextra tendit fupe-
« rari,neque iUi cedercad hxc neruum ipfum plurimum adduci.Qup fi^, vt fa-
„ gitts a vaHda,fubitaque vi emittantur.quse autem fic emittuntur, maiori im-
lo pctuce!eriusferuntur,Iongiufq;.fed vincientis & fagittarij nihil commune.
Ex modis,quibus brachium iiguratur, cxtefio flexui contraria cli, fupinus
habitus prono.hi ergo extrcmi funt,& <juafi quatuor habituum cxccfrustduo
ah j medij funt : vnus quidem intcr extremum flexum& extenfionem,quem
Hippocrates(vt dixi) i/f(av!op appellat:altcrinterpronum & fupinum,fub quo
ait cubitum radio fubijci.Igitur,ficut huc iuflum & redum dicit, fic etiamiU
lum,qui Um.Q' dicitur,fub quo humerus cum cubito ad redum angulu collo-
catur.quod fi hic habitus redus efl,fequitur,vt,vbi brachium extcnditur, non
dcbeat redus appellari.fi redus no fit,certe erit in exteriorem partem recur-
uatus:quemadmodum,fi in pofleriorem parte ita rccuruetur os cubiti,vt cuni
io humcro angulum oflendat,quod iam nonnullis accidilTeperfpedum efl,qui-
bus nccefrc efl poflerius humeri cauum altum ciTejin quod fe infcrit poflerior
cubiti procefrus.Quod ii huiufmodi cauum nobis omnibus altiiTimum eifet,
ilcdcrc m pofleriorcm partem brachium poifemus, vt dixi dc his,quibus ali-
quantulum id hcct, vtpote qui poflerius cauum non fecundum naturam pc-
hitus habeant,fed nimis finuatum.
V Vi brachiu dcligat,vbi fic figuratum contineatur, multa alia afFcrt mala
QV.l
grauiora,q vulnus.nam,fi curuari brachiu imperet,non oila,non ncrui,
- non caro cunde habitu fcruabunt,fed vinculis ccdentibus in aha atqj alia par-
»■ tem mbucbutur.Ecquid opus cfl fagittarioru habitufqua in re nullus fortaiTis
$o crrorfuifret,fifophiflapmifiirct, vthomoipfe vulneratubrachiiiporrigeret.
Quiintentumbrachiu deuincitommno(inquit)vel ita contineriiubet,vcI
curuari finit: vtrumuis fecerit,cEgrotantem l^^dit. nam,fi in eode habitu coti-
* ncatur,dolor aifidue vrget:fin aliter figuretur,deprauatur brachiii fub vincu-
lo,quod co fpc61;at,vt membrii,ficuti compofitii eft ab init^is fafcijs cdnten-
tum,fine vUo preifutucatur . at,fi ahtcr figuretur,contrarium accidct:ncmpc,
vt fradura vinculo non cotineatur, fcd moueatur, trafferaturqi vna cum ner-
uis habitii nuitatibus,mufcuIisq-„quos carnem vocauit,corum nobis naturam
oflendcns. Sunt enim mufculi caro fentiendi vim habens a fimplici carne, ex
qua maxime conflat, caro nominati, per quos fibrs diflribuuntur a neruis ac
40 ligamentis didudce.creatur enim totus mufculus a natura ciufmodi fibris co-
tentus,quibus caro fimplex vndiqj concrefcit,atq; h?c efl propria mufculi na-
'tura,per que venic & arteri^ difcurrut,vt non fecus ac cxicrx partes,alatur &
viuat: propriii vcrb mufculoru corpus fibrs funt,qu(^ fimphci carne cingiitur,
plurimum quide medijs murculis,tum fubindc minus,pr^fcrtimq-, in initio ac
fineipforu. quocircaextrcmi mufculi neruofi magis funt, medij vcrb carnofi.
.„ /^^ Vidam alius medicus refupinatu brachium cxtcndi iuffit, atq^ ita figu-
„ V -(^ rarnm dcuinxit, fibi perfuafum habcns huc flatum naturalem ciTc^quod
I40 D E F R A C T V R I S
» cx cute conijcicbat,& ex co, quod ofla fic tucri naturalem habltum exiHima- i
" rct.quia id oiTiSjquod in prima palmas parte extat a partc minimi digiti, e re-
«. gionc collocetur cius offis,vnde cubitu mctimur.Ha;c adducebat ad compro-
» bandum huiufmodi habiru cjffc naturale^rationiqj confcntanea loqui videba-
« tur.Scd brachiu vehcmcntcr cruciari,fi fupinum cxtendatur,expcriri quihbct
» in fuo poteft.nam fi cxtedatur,hunc habitum dolori efCe copcriet. quin,fi im-
« bccilhs homo manus prehcndat valentis ita collocatas, vt cubitus refupinatus
» curuetur,vtiq;,qu6 volet,ipfum ducct. Manus item eo modo collocata, fi gla-
» diu tcncat,vci eo minime potcrit: vfqucadeo iftiufmodi habitus violcntus eft.
>, Ad ha:c, vbi brachiu in eo habitu vinciatur , grauiori dolorc torquebitur ho- lo
„ mo,dum ingredictur,graui,dum cubabit. quod fi brachium ilcdatur,neceire
.. cil mufculos contrahi, & ofTain eodem habitu minime contineri. ignorabat
,. autcm illud,pr£etcr alia, cpx in huiufmodi habitu incommoda accidut,quod
« os in prima palmas partc cxtas a partc minimi digiti,cubiti pars cH-.illud vero,
>. quod in cubiti iundura eft,vnde cubitum metimur,cft humeri caput.
Si quis brachium rcfupinauerit, vidcbitur humeri caput ab inceriori parte,
quod grxcc 3tov<JS/Ai^, id eft,tuberculum nominatur^efTc caput fuperius cubiti,
cum quodammodo e regione fe oftedat capitis inferioris, quod in prima pal-
m^ parte cxtat a paitc minimi digiti.Non tamcn omnes cubitum mctiuntur
ab humcri tuberculo ; fcd funt, qui metiri incipianr, idque rede a cubiti emi- ^o
ncntia,quagra:ci oAfex^vo^ dicunt Sc aynSvx. At Hippocrates,vbi aic[vnde cu-
bitum mecimurj/ignificare videcur,vcl omnes,vci plerofq-, inde metiri.Quo-
modo autem fcie rcs habcat, hic quxrcrc fuperuacaneum cft. illud mcminiiTe
oportct, quod infcrius cubiti caput fitum in prima palma: parte c regione fu-
periori capiti rcfpondct, vbi fccundum naturam brachium figuretur, vt fcili-
cet curua pars interior fit,gibba extcrior,in quo habitu fit,vt minimus digitu?
ab inferiori partc fubijciatur,poIIcx a fupcriori infidat.
HIc vcro putauit hoc idcm os effc atque illud,& afij complurcs.
Non ita dixit[hoc idcm os cire,atquc illud] ficuti alique eundem cum
feipfo dicimus, vt Aiacem Tclamoniu eundem cum ^acide, fed quod vtru- 30
que oiBs cxtrcmum intclhgat ciufdem ciTe^nempe cubiti.
- r^ S T autcm idem cum illo emincntia cubiti,ciii potiifimum innitimur.
£Z VocabuIu[idem]accipiedum nunc quoqj eft codc modo,quo proximiV
verbis explanauimus,cum ciufdcm oifis partes ciTc cxiftimarent,quod in pri-
ma partc palmce fitu eft,& quod ab intcriori regione comiiTurce cubiti cxtat.
" P Rgo, vbi brachium rcfupinccur,partim hoc os peruerfum cofpicicur, par-
" l^tim nerui,qui ab intcriori fedc,& digitorum,& primx palms partis pro-
- ccdunt, fupino brachio pcrucrtuntur . tendunt cnim huiufmodi ncrui ad hu-
» mcri os, vndc cubitum mctimur. crrores,atque ignorationcs natur^ brachij
« tot ac talcs funt.Si quis autem(vtpra2cepimus) fraaum brachium extedat,di- 40
" rigctur os,quod apartc minimi digiti ad cubiti cmincntiam tcndit: dirigctur
» itcm ncrui,qui a prima palmxpartc ad extremum humcrum pcrtinetrfufpcn-
» fumque brachium in eodcm habitu cotinebitur, in quo fuerit coIh<^atum,ne-
» quc dolori crit,aut moIcftix,fiuc ingrcdiatur homo,fiuc cubct. ^
Quum accidit,vt oifis cuiufpia,vcl nerui, vcl mufculi initiu fit ab interiori
parte mebri,finis vel ^b cxteriori,vclab inferiori,coftatparte hancpcrucrfam
ciTc. Rcde igitur dixit omnia hjccpcrucrti^vbi totum brachium rcfupmctur.
Acnc
C O MM E N T. L 141
I Ac ne longius excmpla pecanius.nerui\<ji*i ab intcriori parte feruntur aid ma-
num,cumcubito iunguntur circa totum liumeri caput. Fiet iuque refupmato
brachio,vt neruoru,qui cubito illigatur,initia ab interiori partc collocetur,!!-
jics a fuperioriadem accidet mufculis,& ipfius cubiti plTi.horu enim omnuim
initia ab interiori parte funt iuxta tubcrculu humeri. Poterant aute pcr fe^mu-
fculi,cum peruerterentur,abunde doiorc excitare, atqucca dc caufa mflama-
tioncm.Si quis aute brachiu figurauerit,vt Hippocrates iuffit,mufcuh,qui ab
intcriori parte cubiti oriuntur,toti ab intcriori parte fiti erut,qui ab extcriori,
in hac fimihtcr conrinebuntur,qucmadmodu,qui a fuperiori,pofitum a fupc-
10 riori tuebuntur in vniucrfo mebro. Ab inferiori aute cubiri parte nuflus fitus
cft omnino mufculus. fed,fi cubiti mufculor^ omnium fitum cognofccrc ribi
cuTX ell,cx primo libro de incidedorum corporum ratione addilccre potcris,
tum cx opere de mufculis incidendis,vbi mufculorum ommu natura ad com-
pcndium confertur magis,quam in hbro de incidedorum corporum ratione.
„ y--^ Ollocari fic homincm oportet, vt id offis,quod excedit,ad lumen quan-
„ V^ tum maxime potefi:,illuftrc conucrtatur, ncchirurgicum lateat,dum m-
" tendit,quando fatis fuerit direau.Porro,qui vfum habeat,quum admota ma-
" nu os exccdcns continget,rcm oprime comprchendet.
Siue iaccre," fiue fedcre fignificare voluerit vcrbo [collocarijquod nxdiKmSi
%o dixit,cumaltcro,alteruquoquc intclligcndu cft.Nam fi ^gri vires, & fraOur^
macrnitudinem intucamur,ipfum modo iaccntem,modo fedente vmcicmus.
Vcrum vtrouis modo coIlocetur,vt vitiata pars cofpedui magis patcat,ex lu-
minibusqus dantur,fpedarc debet ad maximc illuftre.
Dc brachio.
„ /^Sfium brachij,ciim non vtrunque fradu eft,faciIior curario eft,vbi quod
„ vyfupcriuseft,cominuitur,quauisplcniusfit,tuquia inccgru,quod fubic-
~ dum cft,fundameri vicem prsftat^tum quia faciliiis reconditur, practerqua m
.. vicinia manus.fupcrius enim os carne plurimu contegitur. id vero,quod fub -
» iedum eft, minime carnofum cft,£egre conditur,ac maiori viextenditur. ^
3 o Indicauit brachiu ex binis oftibus coftare, vbi ait *h /xi cc^<^rt^,idek [cuva
non vtrunqi]no enim cofucuit didio a^4)0Tee« grsce vfurpari ad vnu vcJtria,
vel plura fignificanda.Ex his ergo binis offibus, quod fubicdum cft TrS^^w, id
cft,cubitus proprie vocatur, idque fane longius eft : quod fuperinfidet Jttgxir,
id eft,radius.Plana aute eft,non modo oratio h^c^fed rcliqu:^ ferc omnes hu-
ius libri.llla duntaxat explanationis mihi vifa funt indigcre,qu? a me enoda-
tur. Quarefi quid prstcr h^c obfcurum tibi videatur,ipedato, num quid m
excmplari fuerit medofum, vbi enim correxcris,fi quid ledu fcmel non com-
prehenderis,iterum actertio relcgens,quod propofitum eft,optime percipics.
» T /Bi non hoc,fed illud fucrit comminutu,fimpIiciori vi opus ad intcnden-
40 V dum: vbi vtrunquc extendere valentiiis oportet. Pucru iam vidi plus lu-
« fto intcntum,fed pUrique,minus quam res poftuIat,extenduntur
- Vim fimpIiciorem,& qu^ no magno ncgocio adhibetur, <pcw?iori^» dixit.
4)«SAop cnim apud vcteres griECos,non folum fignificat viriatum,fed fimplcx.
^ T Ntcnrione adhibita, conuenit admotis prominenrioribus palmarum parti-
«Ibusdirigcrc. ^ ^ 11 u 1 ^
- Prominentiores partes palmarum appcllat 64»«/?« dcdudo vocabulo a pcr-
curicndo, quod 6avaii graeci dicunt, vt nonnulli volunt, qui vcrborum intcr-
J4Z, D E F R A C T V R I S
.D^
pretationibus ftiident.Quicquid emm pcrcutimus,prominetionbus his par- i
tibus pcrcutimus. Alij non omncs promincntiores palms partcs fic appella-^
tas exiftimant,fcd eas tantum^qu^ poUici fiibijauntur.
Einde cerato inungerc non ita iiberaliter,ne fafcis fupcrmnatent, atque
^ hocmododeuincire.
Vinculi vfus duplex eft,nam & cominuti oiTis partes,qus rcde inter le co-
pofita; fucrint,fideliter continet,& Hntea hquore ahquo refperfa,vel ilhta mc -
dicamento,quod ad repcllenda inflamatione pr^fentilTimu cfTe putauenmus,
decidcrc non patitur. Adhibet itaque nonnulla mcdicamcnta,qu^ hntcis ilh-
nuntur,hi$qu2excepta imponunt, vinculu fuperdantes. Ahj humore ah jue lo
ingcrunt ad rcm idoncum,quale eft vinum,vcl per fe,vel cum oleo, & f^pe h-
quidum aliquod medicametum,cuiufmodi eft ceratum hoc. cuius duplex ra-
oo eft: interdum,fiquidcm ceratum ex rofa,vel oleo liquatur: interdum,arida
pix adijcitur, Kincq-, vrwHga jtngttTTi grsce nominatur.Sed hquida medicamen-
ta^fpilTa quoquc funt & crafla,cuiufmodi eft hquidum ccratum.Fiunt aute,&
cx' cmplaftns inflammationem arcentibus,liquatis in oleo, dequibus loquuti
fumus,& in opere dc fimplicium medicamentorum facultatc,fed latius in eo,
quod iiripfimus de ratione curandi, & in eo,quod de compofitione medica-
mentorum.Hippocrates igitur liquido cerato vtitur,quod multo raagis infla-
niationcm coercct,quam quod duru eft, feu quouis alio nominc libcat appel- i o
larc.Modum vcro vtcndi huiufmodi ceratomdicauit mquiens [no ita libera-
Xiicx^vit fafci^ fuperinnatcnt] fed concrarium rerminum,vtpotc,qui nobis no-
tus fir,prxtcrijr.is autcm eft,ne cerarum itaparum inungatur, vt iniedahntca
ficccfcant,priufquam tertio quoque die rcfoluatur. At qua dc caufa cerato nuc
ihuno-endum dixerit.confiderandu eft,quum, vbi os cutc cxcedit, vinum ni-
o-rum aufterum fuperinfundi iuftcrit. Mihi fane videtur vinu excogitafte ad
hxc tanquam pr^ndium eificacius: omiflflre vero in alijs fra<2:uris,vbi nuUum
ex comminutis ofllbus nudatum eft. eo quod vini vfus fummam diligcntiam
poftulct,nam,nifl fubinde infundatur,aridc ixki^ maximo funt detrimcnto.
Pl:Erique autem cx iis,qui laborantibus fcruiunt,recufant fubinde infunderc, 5 O
noduprxfertim.Scdquiacxtremus morbus extrema curationeperfede rcfti-
tuitur,idcirco quibus exceditos,vt vinum fuperinfunderetur,edixit.SedpIu-
ra de facukate vmi diccmus , vbi co vtitur. nunc illud indicaflc fatis flt.quod,
cum alicc fradurae fola ccrati inundionc curari flne vino poflint , non neccfTc
cft hoc adhibito grauitcr interdum ob miniftrorum negligcntiam pcccare.
At,quum fummum periculum circunftat,tunc & ipfl vkro fatigandos fc pre-
bcnt, & nobis imperantibus parcnt. Adde, quod nos etiam ob periculum in-
o-cns frcquentius his adfumus, atque intcrdum vniucrfam node immoramur,
vbi vercmur,vt miniftri rede exequuturi flnt,qua2 pr^ccpimus.
.. /^ Vrahabita,nc manus inferior iundura cubiti collocetur, fed paulo fu- 40
» V_> perior,ne fanguis ad imum fluat,fed retincatur.
Cubitum ita fig-urandum cflTe^vt radio fubiiciatur,atque ad re<3:um angu-
lum cum humero collocctur,in fupcrioribus proditu cft. Sed, quum hoc fieri
poflGit,manu & fupra & infra cubiti rcgionem poflta,merit6 hoc quoque dc-
finiuit,imperans, vt manuspaulo fublimior, quam iundura cubiti habeatur.
Coriftat enim,vbi membra dcpcndcant,ad ima concurrcrc matcriam,ac pro-
pterca,qucmadmodum,qui totum diem inambulant, quibufq^ crura calidio-
rafunt.
COMMENT. I. 145
j m fiint,maximi mometi cenfent nodu hxc vniuerfo corporc fublimiora co-
tinerejita iubet Hippocrates,vt caucamus nemanus depcndeat/ed fublimior
collocetur . quod Ci cuhiti iun<fi:ura multo fublimiorem iigurari iuifiiTet, bu-
iufmodi habitus in iis etiam,quipaululum in eo perfeuerant, dolorem afferrec
vniuerib brachio , potiifimumque mufculis a priori parte humcri iitis . eum
autem habitum dolori eflc docebit ipfa cxperiencfa.doIoris ver6 cauiam ofte-
det naturamufculorum,cubiti iunduram mouctium. funt cnim & a priori,&
ab interiori parre humcri,at<jj vbi cubitura fledimus, ad iuum initium cotra-
huntur,& furfum verfus intendiitur,cumq; ipiis contrahitur,ac furfum tcndi-
,0 tur totum brachiii,cui fuis imis partibus iungiitur.[ne fanguis ad imum iluar,
fed retineatur] Verba hxc referenda funt ad illud [ne manus inferior iundura
cubiti collocctur] interpofuit autem [ fcd paulo fuperior] iic, vt tota oratio iit
huiufmodi.Cura habira,ne manus inferior iundura cubiti collocetur,ne fan-
guis ad imum iluat,fed paulo fupcrior rctineatur.
„ T^ Oil h^c fafcia alligare,capite,qua fradura eil,inic<9:o.
X Poteil inijci caput,vcl no inijci,qua fradura eil^dupliciccr.cum id mo-
do in longitudinc mcmbri, modo in latitudinc accipiatur. Tcrmini aute inij -
ciendi fafciae caput in longitudinem mcmbri funt,vbi primus fafcias circuitus
in orbcm attradus fradura vniuerfam compleditur. Quod ii,vel fuperiiis in-
2,0 ijciatur,^vtfraduramcontingat,vel infeniis, ^ vt ad ipfam perueniat, caput
hoc vcre quispotcrit ailcrcrc minime iniedii e^,<]ua fra<9:ura cil. iic mihi in-
telligito inie(5tii,vcl no inie&ii caput,qua fra<Sura cil. fcd in latitudin em, cum
fafcisE caput primo fuperdatum, vel qua fradura cil, vel extra proccdet . Hic
igitur Hippocratcs mcmbri longitudinem intuitus,caput,qua fra<Sura cil,in-
ijcicndum ciTc propofuit.hoc eil^ncqi fra<9:ura inferiiis,neq-, fublimius . quod
indicauit per ca,qu£e iubdit,quiJim inquit.[Vbi fupcr fra<Si:uram itcrum & tcr-
tio circumicrit,furfumfcratur]. Atin libro dcofficina mcdici,cum aic.[Prin-
cipia inijcicnda funt,no qua vlcus,fcd hinc vcl hmc]. ad mcmbri latitudinem
ipe<9:auit, vtibirurfusdcmonilrat vcrbis tvQx h ev6a,idcil:, [hinc velhinc]his
30 cnim vocibus gracc latitudo iigniiicatur. Pl<eraque autem cxcmplaria iic le-
guntur.[Principia inijcienda funt,non qua vlcus,fed qua nodus.]
. C Ic vt iniidat,non tamcn vchcmcnter adilringat.
O Docct hoc loco vincuh moderatione. id iiquidem iniiderc dcbct cate-
nus,dii fra<9:i oifis extrcma immobilia tucaturmon tamen ita ar<9:ari,vt dolo-
rcm afFcrat laborati. Quilibet enim dolor,cum pericuerat^prasfertim ii ex co-
preifionc cil,inflamationem concitat.H^c igitur ipc<9:ari dcbec in fa.Ccijs co-
ar<3:andis,qua£ initio ad vnguem conijccre non licct: licet aute,vbi f^pius dc-
uinxcrimus.nam diligenter animaduertetcs modum adilringendi,cum vm-
culum iniccimus,intcrroganrefqi hominc,qualcm circundata faiciam fcntiat,
4c> iterum sque ac primo inijcicntcs,laxarc vei adilringcre oportec: iiquide pre-
mi fc dixeric, proculdubio laxare : iin vinculii ita laxum aiErmct, vt iniedum
minimc fentiat,adilringere. Licet autcm,priufquam eum alligemus, que fra-
dma maie habet,cxerceri fanum puerii faepiiis vincicndo, fcd cum eo,vt per-
contemur,quae paulo ante interroganda propofuimus . iic enim prompfiorcs
crimus adfra<9:uras dcligandas.Illud etiam perfpiccre oportet,quod quarcun-
que corpora robuiliora funt ac duriora^vinculum fuilinet ar<Si:ius adilri<9:um:
quae vcro infirmiora funt & molHora,ienius a<lilringi debcnt.
,4^ DE FR ACTVRIS
rrBifupcrf«auramitcrum,au.tcrjiockcamicm,furfumfeatur,ytfl„a.».
■X'r^Tm=SXf±l^rcia^
^" rrhtnouS Fupcrior.busmcmbr.partibusdcfccndar.hacau-
:cmvtcS;roruonfoLcocrcctur.llc,<iu.fluK,fcd,<imarcafraau:--
^mco^ «P .m.tur:qmflmc,vnodiStaxatumercfcrturdfupcrior.partcdc-
ora,mTu .^ZiturVroci-,,8ciiup=r.or.partcdcorfum,&abmfcr.or,(ur^
^umDcVll. -,m ahqmd pV& adfupcr,orcm --brrpancm, & ad.a-
7 „ n,<,n,rGni vcvtriaucopcramdcmus,quum duasadh.bcr. talc.as
Ib—m t"<^:crd.ZabWifcd= ,hlb.t5 longitu^ raconc, ,o,
d^rdc^porTrfu.2proccdat,fccunda,dcorfum.quon,impr5ftatfangum^
^vSdc cxprim.adfummummcmbrum atqucad totumco™.s..mvm>
L"mm,nuscft,quimvcf.nc,mur.arccipcrcfuccorumcop.ampoir,t.qua<lo-
omdcm poftqui, fub pnor, fafcifangms tranfmrffus^ft ad fummumbra-
EfiSrc^ara.as^dftr,ngacur,/flammat,o,uxtapr,mapalm.™
&d,<'tosorictur.Hic,gicurdccaueamcadfupcr.oradcpcllcndumcftpo.
ttffim°um|,fifi=ripoc=ftlmnc.d,quoddolor.orct:fcd,fip^^^^
fucrit , cxprimcndum ad mfcnora, alccri fafca .mcaa. Totam hanc Icntca
t,am perfcftius ,nt=ll,gcs ,n fcrmoncderat.onc vjncicnd..
PRior fafcia.lonea nc fic. ^ _ a- ■ - « jr ^*
Iurchocadlr,pfit,pr,orcnimfafc,a,qu^mafraauramc.p.at&adfu-
pcriora fcracur,acqu=ib, d=finacbrcmorfic,ncc=fl= cft,quamfccunda. Hanc
^mmvolu,cif;aauriorfampr,modcorfumfcrr,,d=.ndcfi.rfum,.adcumlo-
cum,vbi prior finiebatur.
SEcundapnmumfuperfraauramimjciamr.
Non immerito,mdc emm exccrm plurimumifangmms conltimit.
ACfemclfuperipfamcircumcat. ,- , r
Sccundifafci^ caputfcmcl arcuirc mirit,nonbisvcl:tcc,ficutpn0-
ris. vult cnim ob propofitam caufam. furfbm magis, quam dcorfum.trafliier-
nid,quodadfraduramcollea:um.cii. .. 30
^ -p Vm deorfum dcmittatur, lcnius adftringatur, atquc cx maiornntcmalio
circundetur.
ui
a priori f
reruntcircuitus,iipiiwiii«ii«-i*i«»»-" *"*"■"•'-*• .
- \ /T PO^it rclata ad cam partem, qua prior dcfinit,pcrucnirc.
V Hippocrates,antequam pannos fuperimponat, bmas fafcias adhibcc.
alij vcro ternis vtuntur : vna, cpx a fraaura incipicns furfum tcndat, qucm-
admodii Hippocratcs prsccpit: altcra,qua: a fraduri dcorfunu ac tcrtia, qua:
ab infcriori partc furfum per priorcm vtraqi in cochlcam fcrpat. Vcrum hLic- 4G
cundam fafciam duabus prioribusbrcuiorc mijciunt,ilks vero intcr fc jequa-
lcs.proptcrca,quodpnmafafcia fupcr fraduram ipfam itcrumac tcrtiacir-
cumcat,mcmbrumquc ipfum fpiiTiori arabitu complcaatur: fecuda fcmei lu-
pcrfraduram voluta cx maiori interuallo circundctur: tertia fupcr vtramquc
obuoluatur, & quia mmus fpiHc circumagitur, prim? longitudincm non ex-
c^dat.Scd conftat(ctiam mc tacentc) trcs pofitas fafcias duabus,quas Hippo -
cratcs prodidit,contincri.qoum fccundit dupliccm vfiim prasftct, que illi par-
* titi funt.
COMMENT. .1. X45
1 ;iu funt^vnaip inijdentcs,qu2B a fradura proced^rerad partem inferioreni,aI-
teram,quae^ hinc furfum,<jiia prima finiebatur.
- A Ttrakere vero fafcias in hoc cafi2,vel a dextra deberaus,vel a finiftra,.pro-
- -^^u^ 4>Jiac, vel ilIaparteaclfraduraehabitum,atqueincIinationeminhac,^
» vel iilam regionem confert.
Oira,<5ua£ fub firadurisperuertuntur^modo in dextram membriparte,mo-
doinfimibramdechnantur.QupcircaprioresducE fafcis attrahi a contraria
debent,ab ea (cilicet orCx^in quam membrum coucrtiuir,atcjucin contrariam
inclinat^.iic cnim fradum os «que in vtramaue partem inclmabit,atque hoc
'^ eft,quod nunc ab Hippocrate proponitur, cjuum pr^cipit, vt fradur^ habitii
intmri fafciam circumagamus,hoc eil,vt ad contrariam partem,atque fra<au-
ra inclinat,fafciam adducamus.
» T) Oft hs£c panni fuperdetur modico cerato inun<ai,iiquidem reniores funt,
» 1 &ftabiliores.
Panni duas fafcias priores fulciiit,quaspropric <:s;t^afjjki vocat.inijciucur
autem contraria rationc ac fafcraerill^ anim ferpunt circa membru tranfuerf^:
pani vero in longitudine dantur,vniuerfum vinculu ex binis prioribusfafcijs
cxcipientes. iufTit autem cerato modice inungi- flucrent eniin,.vbi ccrati co-
pia Iabarent,non iecus ac, ii parum inungerentur, quod fubiedis fafcijs mini-
ao mecoirent. cxhibetcnimceratumvicemglutinantis.conftatautem inaliis,
Qux glurine^colligatur modum efTc oprimum. Panni igitur comprimunt,vbi
ficci imponatur.cui opponitur,quod inquit[leniores] ficut & quod dicit[fta-
biliorcsjiliis contrarium cft,qui ob ccrati copiam non hasxcnt. lurc itaquc ait,
[fiquidcm lcniorcs funt,& ftabiliorcs.] namque,vbi panninullo pado cerato
inungantur,non ampliuslenes funt,vbiplus iufto vndifint, no amplius fta-
biles,labuntur enim copia cerati.
~ L_I I fafcijs^alligadifu|itinterfeaduerfis,alijs a dcxtrapartc^alijs.afiniftra,
~ 1 1 plurimu ab inferiori'parte furfum dudis, ali^uatcnus a fupcriori deorfii.
Fafci2,qu^primQdabatur,noncircuibantintcrfeaduerfse,fcd vtraq; me-
50 brum,quod Bcruerfum crat a contrario habitu ad naturalem reftitucbat ; fecl,
qu^pannis iuperinijciuntur,cum c6pcrrincant,vt mcmbrum vniuerfunvalH-
gcnt,tueanturq-, vinculu yniuerfum,qualc excepcrint,aducrCa: inter fcprocc-
dunt, atqj vna quidcm a dcxtra partc, alccra a finiftra circumagitur ; fimiliter
altcra a fupcriori,aItera ab inferiori: fic cnim,quum intcric aducrfe fint,v.in-
culum,qualc acceperint,potifiimu fcruabunt.Qaarequatenus a dextrapairc,
yel finiitra prpccdut,iudura ex toto fic^qualis : quatcnus vero a fuperiori,vcl
infcriori feruntur,altera non longe altcrarn cxcedit.faepius tamencireuit,cjRX
ab infcriori partcfurfum tcndit,hocfiquidem tntius cft, ob caufam,qu£e pau-
16 fupra pofita cft,vbiiuftitfanguine a fraxaota depelli ad fummii mcmbrum.
"^^ f~^^^ extremitate tenuantur,pannis;^quanda funt in orbcm datis,qui,ybi
" V-4^dirigimus,non fubit6,fed paulatim plurimi obuoluendi funt.
Tcnuanturmcmbrorum extrema.quae dixit y^|«ig«, Has igitur partcs cir-
cundatis pannis tranfuerfis complcri voluit,& pluribus faicije.circuitibus cia-
, ^i,quumco,vt quod tcnuius cft, nofubito (fic cnim vinculuminsequalcred-
.d.eres)fcd paulatimimpleatur.
V " 1 Ax^que circaprimampalmsparxcm varijs locis.vinciendi.
i— « Solet iuxta viiiata fedc loca omnia inflamarione gffici,^ac prgcipue me.-
' ' . ' k
,^s DE FRACTVRIS
brommcxtremitates.qBomampam^funt,&mimm^carnorx,&idd
tcnam i locis,qui luxta fraduram funt, dcfcendcnte non recipiunt citra no-
xam Eas isitur leuare conftituit cerati inundione . quod profedo latius fuic
per femembris impom fmc vtio tegmcnto,ncquc alijs fafcijs vti.fed qmaxa-
put & finem habentes fme aliquo fulcro,cito caderent, idcirco vfus elt falci js
totius fradurs, quas iurc laxas ini jcit , vt nuUam afterant moleitiam , fed id
vnum duntaxat cfFiciant, vt inffammationem arceant . noncmm admouen-
mradid,quodfraaumcftcontinendum. • v i jv n.
. y^ Vod adlinteorummultitudinepertinet, duas partes primo abunde cft
- V-4fuperdare. . . ^^
Advniuerfum vinculum,quod primum omnium damus, cenfct pauciori-
bus lintcis opus clTe^quam procedente tepore futurum fit . docuit cnim pau-
lo infra,quo temporc plurimis vti fafci js conueniat. Sed,quum Imtcoru mul-
titudo fafciarum & pannorum numero,longitudineqi augeatur- qu^ret quis
num idoneo tepore maiora,an plura lintea inijci velit:quin & quanta fmgula
cfTc dcbeant.Porrologitudinem & latitudine fafciarum dcfinmit in libro de
officinamcdici,quum inquit. [Quod vcro ad longimdincm & latitudinem
pertinet,impicant trium, quatuor,quinquc,aut fcx, logitudinem quidem cu-
bitoram,latitudinem vcro digitomm]. At ncque numerum nunc filetio pr^-
tcrijt, cx f afcijs cnim, cpx primx inijciuntur, duas dari m^ii per vniuerfum 2, o
vinculum'. pannos item dupJices triplicesve fuperinijciendos efTejibi quoque
cxplicauit,quos cfrc votuit tot numero, vt compledi queant vniucrfum mem-
brum.Scdfafci£e,quaefuperpannos dantur, pl2emnquc du^ fint,quarum vna
ab infcriori partc lurfum tendat,altcra a fiiperiori deorfum. has ctiam licet,&
tcmas,& quaternasmiponcre..nos autebinis vbiquc vtimur.igitur,qui in hec
incumbet duas linteorum panes initio, fed quo tcporc vitiatus iocus infiarn -
matione vacat,trcs dandas effe coni jciet.In libroitaque( vt diximus)de offici-
2ia raedici,fafciarum Jongiradinem definiuit,iubens,vt fupcrinijciantor ion-
gk temos,v«I quatcmos cubitos,nimirum hominis,<pi deuincitur. nam ridi-
culumeiretpueram cxempli caufa bf mum vd trimum fafcijs ita longisalH- 50
garc,vt robufti hominis quaternos cubitos aequ^nt: vel ad robuftumita bre-
ucs adIubere,vtquaternos pueri cubitos impicant.Scd in hoc opere,fafciarum
longitudincm non iiatuit, ficut ncque latitudincm, ea nobis conijcienda rc-
Iinquens,Conftat.autcm fradura: magnitudine infpeda inueniri a nobis lon-
gitudinemJ&fo'amm,quum( vt ipfc impcrauit)debcat vinculum femper plu-
rimamintcgrxpartiscomprehendere.Hasc non conuenit eadem vbique,fed
pro magnitudinc fradur£,vt diximus. Quod fi iteru,aut tertio fuper fradura
circumagcndaprima£ifcia cft , poftea crebris circuitibus voluta non priiis fi-
nienda,<mam integr«e fedisplunmum complexa. fuerit , planc dcbct ita ionga
fumi,vt propofitis ^b HipfKKratc circuitibus fufEciat.Eadem r^ionc,& aiia- 40
rum fafciarulongirado tanta fit,vt poffit partes,<pis ab ipfo fcripts funt,am-
picdi.Porr6 fafciamm latittidincm comperics,fi ad ea,quae ipfe docuit,refpc-
xcris.inquit cnim,|^Fulciatur,non tamen cogat«r].fignificat autc fulciri quafi
hxrerc.quod fict,vbi fafcix non ita latae parentBr^hs fiquidcm rugant,quuni
circiiaguntur, nam aiioquin latior fafcia,vt qu2 plurimum amplcdatur,fra<9:i
offis partes firmius continet.atq-, hac dc cajufa latiffima fafcia ex vfu maximc
cft. verum,quia,<jux talis cft,rugas contrahens, quum fupcr aiFcdas partes eft
obuoiuta.
COMMENT. L j^^
I obuoluta, laxior fit,& qax fubieda funt, minus fidditer continet.idcirco cx -
peait,non ita ktam imponere, Ced eatenus eius latitudinem augere, quatenus
BuIIa pars laxatur. Quamobrem experiens hzc omnia melius praftabit- eiuf-
modi enim obferuationes conieauralcs funt, neque fcriptura c6prehendi,auc
le^ione poiTunt.Ob quam vero caufam plures kCcias dari poftea velit,tuc in-
telliges,cum ad eum locum peruenerimus.
» TT Inc autem cognofces rede hominem curatum efTe^ac tcrminum deliga-
" * ^f ^^vbi numprcmatur,rogaucris,atqueis refponderitfepremiquidem,
» kd Iemtcr,idque pr^fcrtim qua fradura cfl.H^c itaquc,fic habcrc,necefre eft
I o f ateatur,qui rcde eft alligatus.
Quonamea,qu2nosfpeaamusinfafcijsobuoluendis,intelh>itnonco-
prchcndi fcietia,fed conieaura, cx certis indicijs ludicSdum ccnfct,qu^ reac^
inicd^fuerint,qu2maIe.Quod fi homo abund^ fub fafcijs vr-eatur, ccler-
; rime folucntes aptius dchgabimus . fin fafciarum circuitus lufto laxiorcs fue-
rmt,non patlcmur diutius Hc haberc.Nam,que ardius adftringuntur,dolent
inflammantur,& mterdumctiam extrcmapartc cmoriuntur:qu? Iaxius,pror-
fus eiufmodi periculo vacant^fcd non prohibent membrum, quo miniis, qui
fradura eft, deprauetur. Vrgcc igitur ardior iundura fic, vc neccffe fit codem
dicfoIuere,&rurfusdchgarc,qu^Iaxiorcfl,non itcm: potefl cnim vnura
io dicm,&intcrdumalterum fuflmeri.Hacigitur dccaufa dihgcnter ro-are
eum,qui alhgatus ea, conuenit,quaIem fentiat fafciarum circmtum. vt ex lis
qu^ rcfpondct aliquid de hCcijs emendandis intclhgamus . Debet cnim (m-
quit)refponderc,qmaIIigatus cfl, fentirc fc vinculuardius iuxta fraduram,
quam alijs partibus ipfius mcmbri. ea cnim fcdes inter cas, qux adftrin<^ucur,
accrrime lentit.quod & ^gra fit,& fafcia a nobis magis comprefTa^vt po^te,qui
operam dederimus, vt fanguis vniuerfus a fradura longc ad vtramquc mem-
bri extrcmitatem exprimerecur fiqmdem hac via futurum fit , vt quod viria-
lum eft,ab inflammationc defendatur.
" \A ^^^^^'^^^"^^^"f«"^^n^iciafunt,fi eodem dic acnoae,quodchgatus
30 i Vlfucrit,ipfe fibi videaturnonIeuius,fedvaIentiusadftringi. poftridic
- vero tumor in manu onatur mollis ac paruus,indic ant h^c vinculu fuifl^Cabs
" te moderate adftridum.
Qimm adftringcndi modus in vincicndo omnium maximc momentura
habeat, quumqj hic variari confueuerit,Cam quod qu^dam partcs mollirie ac
duritic mter fe diflent,quam quod alia corpora hebctioris fenfus natura func,
aha acrioris,merito contendit ex pluribus notis fccuritatcm ^grotantium in-
ueftigare,atque hac de caufa non contentus foIapofuifTe indicia, qu^ ex in-
tcrrogationcfumuntur, infpicicndas eriam nobis ipfas partcs exiftimat,po-
ufiimum extremas. Inquit cnim, vbi modcrate adftrinxcrimus , futurum po-
40 ftridie m manuparuum tumorcm moIIem,hoc eft,ccdcntcm,fi fupcrdatis di-
gitis prematur. Quarc,fi tumor hic, vcl nullus apparcat, vcl durus, plane fcire
hcct vinculum, vbi nullus apparcat non faris fuiffc adftridum, vbi durus, ni-
misardatum. Conftat cnim cxtremum mcmbrum fuccis fubvinculo adip-
fum tranfmifTis, quiim multi fint,implcri,digmTquc preflTura non cederc . id-
quc tibi indicio erit vinculi valenrius adftridi, no fccus atquc,vbi manus nuU
Jo modotumeac,conijcerepoterisnihil fuifl*c fub vinculo cxprcfTum.nan-
^ueadftngendi modomoduscorum,qu£ cxprimuntur,perpctuo rcfpon-
kij
,^S DE. FRACTVRIS
tatcmcXrrtqucmgenseftrvbicpmmmutaparscmsformerfucrKadftri- ■
aa«draqae«.gumcft,vbrleuiter:nonfecusautcm,vb.nonadftring:-
fu ■ nut Lor elctacur . ergo.emdcnfinmum eft ,vbipoftndxcm mapu
tur^or magnus fit, & rcn.tatur , membrum folm protmus dcbcre pcrfundi-.
LdTccadftnaumrvb.poftcrodienullustumor apparcat,tert.orcfolu ,_&
aa.isall.gar..<iuodfitumormod.cusfuer.t,H.ppocratestcrt.od.erefoV:
no7vf<iucquartum,.nterdumqu.ntumd.emtrahentes,.hycmcpptiff.mum,^^
nihilvidimusdeccriusaccidifle. \. ■ r -, • j- ^ r
. T Abcnteumdic mmusadilriaasfafciasrenuat^fcd temodiepencrcfo-
. Llutas. fcirc autem licet/iquidhorum,qu^propofuimus,abfit,vmculum
. non fatis ar^atum: fiquid fuperet,tuifrc iufto plus adftndum.H^c itaque m-
- dicia intuitus,d^inceps,vcl laxius alligabis,vel arde magis.
Rclaxantur fafci^, non mc herclc(vt nonnuUi putant) quod intcnt^ tcm-
porc loncriores appareani: fcd quod membrum extcnuatum contrahatur, vbi
rcdc fucSt alligatum , quod euidentcr in omni fradura perpetuum confp^ci^
tunqucmadmodum&ipfeHippocratesoftendct.
» -r Eftio dicpoftquam extendcris, atquc direxcris,folucre membrum opor-
1 tet. quodiprimisdicbus moderatedemnxens,paulo nugis fafcias ad- xo -
Iftrin-es.deli-areaucemincipics a fradura , quemadmodum pnus.nam,fi
„ hanc1>artem pnus deuinxeris, materiam inde ad va-amque membri extremi-
tatcm depelles:fin aliam prius adftrmxeris, mde ad fraduram deduces ,quod
„ intcllexiffe pertinct ad multos locos . Sic ergo ordiri femper vinculum debct,
» acque huc locum primum adftringerc,alios ver^ pro poitione. c^uo cnim Ipn-
. criis afraduraprocedit,coleniusaraari:nuquamveroextotoIaxan,fcdad^
h^rcrc. poft hxc adijciend^ fiCcix funt,quoticfcunquc demncimus . rogatus
I autem homo refpondeat adftnngi fe pauio magis quam ante : pr^fertim,qua
„ fradura eft,acquc ahbi pro racionc.Tumeac icem membrum,vrgcacur,Icuecur
I pro rationc pnoris iundur^. Abhinc tertio die fcntiat fafcias rclaxari.tum fol- 3 o
« ucre conucnit,ac rurfus deligarepaulo ardius omnibus fafcijs iniea:is,quibus
I vtendum crit,poft h^c laboranti omnia.cueniat,qu^ in fupenoribus aUig:an .
« di circuitibus cxpoiita func. .
Si pnmo dic homine propter fraduram dolentc,quantum adltnngcnqum
cft,non adftrinxenmus,vbi,omnibus rede fadis^tertio die dolor remittatur,
ardius alli<^amus,neqi tunc quoquc quatum rcs poftulat.hoc fiquidem,quum
omnia rede proccdunt, quinto die conucnit. quarctunc plurimis fafcijs vtc-
mur, & quantum res exigit , adftridis,non obhti hoc ab ipfo pj;^"pi. vbi o-
mnia conuenienti ordinc fequantur . nam , fi propterea quod aliquid intenm
peccatum fit,brachium nondum quinto die ex toto inflammationc vacet,nc- 40
quenos fafcijs omnibus vtcmur . Exhibct ^uidcmfafciarum muIticudo_( vt
ipfc ait) vinculi firmitatcm.pociflimum vero ea vcemur ,quo cempore defedit
locus,qui circa fraduram eft, & ipfum os, quod perfradu eft, laxius efFcdum
cft, & facihus cradacur , vc componi poftic. Ac fi quando hoc quinto die non
ccdat, difFcremus inalium circuitum, qui ad dicm feptimum perueniet. i^bct
cnim donec ferulce ad fraduram dctur, tertio quoque die folui ac rurfus deh-
gari,ea de caufa,vt aqua cahda mfundatur ad educendosfuccos in commiriu-
ta partc
COMMENT. I. I4P
I ta partecxiftentes,qui tcnuesfunt, & feri naturam habenr, digeftionemcjue
requirunr,&fimuIetiamaciIeniendumdolorera,& pruriginem finiendam.
Itaque,vbi ncc dolor, nec prurigo hominem exerceat, atqj mdicia illa omnia
le oftendant , ex quibus rede fraduram habere cognofcimus : etiam fi quar-
to quoque die folues , nihil la^des, hyeme potiiOmum , atque adeo magis ho-
mines agre/les, qui lauari fere non confuerunt, fed eos , qui coridie lauari fo-
lent;& quipr^fertim bis id faciunt, couenit non longo interpofito fpacio rc-
foluere,ac pr^cipue, vbi carne fuermt molliori.
" T !^!^^' ^^^ ^.^ certium diem ventum erit , qui feptimus eft a primo, quum
lo 1 iniedum vmculum fuit , firede alligatus fuerit, tumor m manu apparcbir,
» ffquenon admodum magnus : locus item , cui vinculum iniicicur,quorief-
« cunque dehgabitur, tenuior,& gracilior confpicietur, feptimo autem die, te-
» nuifTimus , atque olTa perrupta tradabuntur facilius , magifque ducentur , vc
., dirigantur.quod fi hxc ita habeant,dirigere oponec,alli£;areque,acferu-
» lisexcipere,paul6queamphus,quam ante adftringere, nifi,"fi tumor,qui in
» manu eft , maiorcm dolorem afterat . vbi vero fafcias inicceris , imponend^
» ferulre funt , fuperque £a.Ccix alhgandie admodum lax^, fic,vt circundat^
« feruI^conrineantur,necquidquam brachiumadftringant. Quofacfio pre-
» maturoiFenfus eodein modo , & releuetur, atque in prioribus vmciendi cir-
io cuiribus . At , vbi ad tenium diem perueniens laxum vinculum fenriat , nc-
~ cefrceft ferul^magis ardentur , pociilimum qua fradura eft, atque alibi pro
» ratione . fiquidem ipfum vinculum laxum potius erat, quam adftridum.PIc-
« niores autem adhibeds femlx funt ab ea parte, qua fradura cxcat,non multo
» tamen : videndumque eft, ne e regionc polHcis collocentur,fed hinc vel hinct
« neque item e regione minimi digiri, qua os in prima palmaE parte cxcedit,fed
« hinc velhinc.Vcrum,fifradiira omnino ferulas requirit,his locis breuiiTim^e
» fuperaccommodand3e,fic, vtadoiTa^quxinprimapalm^ pane extant, mi-
» nimc pcrtineant : periculum enim efTet , ne vlcus fierct, & nerui nudarentur.
- dcbemusautem ferulas ardare tertio quoque diepauIuIumomnino,id fpe-
30 dantcs,quod eo nomine imponuntur, vt vinculum tucantur,non vt adftrin-
*• g^°^- Quod fi oprime perfpexeris , oiTa fub prioribus vinculis abunde fuiife
» dire<aa,nequelocumprurigo ahqua infeftat , neque vlla exulcerationis fuf-
« picio eft,vltra vigefimum diem finito alligatas ferulas manere. nam pl^rifquc
^ fummum triginta diebus brachij oiTa conferuent.
Si tertius dies fradum os nobis daret, quale fere feptimus exhibet , necef-
fario ad ferulas veniremus, fed quia ( vt ipfe dixit ) feptimo die Wvu Atnfo|j, id
cft , tenuiiTimum apparet , quo vocabulo fignificauit gracilius ficri,quam,
quum erat in priftino ftatu falubri , idcirco eodem die ferulas circumponir,
timc fcilicct membrum diligentius componens , vt pote , quum oiTa laxiora
40 fint . eo autem fcrul^ pertinent , quo & pannos ante diximus, nempe, vt fra-
dum os contineant.at,quumoiraobficcitatcm naturalem nequeant carnis
modo coalefcere , callo circa fradur^". oras increfcente, quafi quodam vincu-
lo circundantur . hic autem creatur de eo quod iiiperat , ex ipfo fradi oflis a-
hmento. quod fi Iaborans,vel non idoneo vidu vtatur,vel plenus fit,id,quod
fuperat, copiofius eft, ciFufumque hfciaiS totas veluti crafTo fanguine made-
facit . Quicquid igitur ex eo , dum efiunditur circafradurx oras concrefcit,
tcmpore ab oiTe^cui hsret, mutatur, & fimilc ipfi rcdditur, callufque nomi-
k iij
150 DE FRACTVRIS
natur.Ergo,fifraai 0^15 or^ agitentur^df moucanturque, prohibebitur, quo i
miniis adftridum maneat , atque ob eam rcm creari callus non potent . quod
cmm gluten iignis cSicit , qus glutinantur, id callus praeftat offibus fradis.
lurc igitur fumma quietc opus eft ad fraduras^que callo debent fohdanmam,
fi a<^itetur coadus callus, diffoluitur, pcrinde ac gluten, quo Iigna cohsrent,
& coadum lac. fummam vero hanc quietem prebent hfcix adilnd^, & qnx
fuperdatacontinent : porro continent fafciarum multitudo, acferuias . Qux
demccps fequuntur, omnia plana funt , his, qui animum adiungunt . pr^ci-
pit enim , vt {icubi vinculum iaxetur, feruk tertio quoque die ardentur, non
tamen refoluatur tota iundura, nifi homo ingenti prungmc vexetur , vcl cx- i o
ulcerationis alicums fufpicio fit . prurit autem fradura mitio magis , demde
minus,quoniam vitiata pars cxhauntur . excitatur enim prurigo a vaponbus,
qui ab co,quod fupcreft^profufi leuiter mordet. At,vbi acnus mordeant,pru~
ngini iam dolor iungitur :igitur,quando pars inanis eft,nihil omnmo tale fu-
perat,vcl ccrte,quara minimum.
» "^Tlhil autem perpctuum eft: multum enim & zqtas ab xtate diftat.
1 > Non dixit fimpliciter differre ^tatcm ab «tatc , fed adieda conmn-
aionc indicat alias etiamnum caufas cffc^cur non omnes brachij fradur^ tn-
ginta diebus confanefcant, fcd qu^dam paucionbus . funt entm in caufa^an-
ni tempus,regio,natura ^grotantis, anni temperatio, ratio vidus, & vincien- zo
di modus.nam citius conferuefcunt^hoc eft,calIo iirmantur,& ob maten^,ex
qua callus oritur, quantitatcm,ac qualitatem moderatam , & ob robur virium
ipfam cogcntium. diutius autcm trahitur ex materi:^ inopia. quod enim bre-
uiori tcmpore ob materix copiam vircs efficiunt,id longiori pr^ftant ob in-
opiam , & interdum ctiam ob copiam immodicam . callus cnim concrcfcens
abluitur humorc , qui ab interiori parte iluit, vbi multus iit , & continuetur.
Porro materia craifa commode fpiftefcit, & in callum vertitur,hum.or atitem,
vbi aquofus fuerit, & habitu tenuis^ipiifando callo maxime cft ahenus. Vi-
res quoq; quum valent, maturc fuo munere fungi, fcro,quum imbecillx funt,
nihil attinet dicere.quibus de cauiis callus diuerfo tcmpore fradis oifibus cir- 3 o
cundatur. hxc autem ipfa^quae nunc dicuntur ob caufas prius poiitas mutan-
lur . quoniam materia,& plus,&: minus abundat,& craifior eit, ac tenuior ob
temperamcntum,tam vniufcuiurque naturalc, quam aduentitium ipilus fra-
duras co tempore, quo curatur,atque item ob vidus rationem,qua homo Yii-
tur,& ob modum,quo deligatur,prcetcr h2c,:Etatem,tcmpus anni,regionem,
cx quibus omnibus validiores vires funt,aut iniirmiores.
„ "Y 7Bi foIueris,aqua cahda perfundito, & rurfus alligato fafcijs Icnius, quam
„ Y antc adftridis, paucioribusitcm,quamanteinic<5tis:indetertioquoquc
» die foluens rurfuslaxionbus fafcijs,&; paucionbus deuincito.
A primodie,vfquc dumadferulasvcniat, &:fafciarumnumerum auget, 40
& ardius adftringit : eas autcm imponens feptimo die , membrum non foi-
uit vfquc ad vigeiimum, ftatuere quafi iirmam bafim volcns calli producen-
di, quo circundato fraduram penitus immobilcm non ampbus tuctur . nutri-
rc enim callum oportet , vbi altius radices cgit . nutritm-autem , quum matc-
ria in ipfum denuatur: quam iicuti ab initio auertimus ab aiFcda fcde ad alias
corporispanes, itanunc cuocarc debemus aqua calida perfufa . quin & ini~
tio fafcijs multis atquc adftri(^is, quo minus ad vitiatum locum conflucrct, cx
COMMENT. I.
I ^oto^y^mprohibufmus.nucpaaIadmnmiierodcmfmus,prcfKmqueIaxa.
mus,<juumnoncxpcdiatproliibcre,ncconfluar. ^ ^
" O ^°t^^^^P^'^^^^^"^F«ofi^'«e^ aliud
^><3^!T^"'^°^«^«^i^5ft«.vbidimidiumteporispr?tcricnt,vclpau-
»loanteioiucrcoponct,&rurfusdeuincire.
^ Qii^.%5apofitafunt,intcIHgidcbcnt,<ju.imomniarcaaproce^
que,vbifitfcnfusaliquisdoIoris,velexuIcerationisfufpic,o,au^
fraauramalccompofitafit,autcafualiquointerucmenfcmembrummotufit,
foluercvinculumantevigefimum diem cogimur . id autem ipfumdcfimuit
"bt^rrfvrf^^^^^^^
pugnare medicus debct aduerfus id ,quod magis vrget , neaue obLare fc
" O Vibus initio cutis non abrumpitur,neque os cuteexcedit,idonea cft ra-
" >^7^"^P^OF<3u^ms,miniistamencibi fumant vfquc ad decimum
» diem,pr*elertim,<juum ^^uicfcant.
4>.i;A.« vocabulumfolentvetcrcsgr^cifer^omnesvfurpare,qu.imfi^ni-
ficarcvolunt[fimplex]aut[quoduis]huicopponiturcxqujilaim;
^o ^eS^, appcllant.Sicutiaiturexqmfitam vidus rationem Jep^ voclt,it^ huic
contrariam0o.A^:atq,hacrationenunccam,qu^propaqu^uisfit,<i^;«.'^
dicit,qua.mediaeftinter<iuamuisfimphciter,&exquffitIm.Exquifita^viaus
rationem imperat,qmbus initio,pr^ter offis fra<auram, carnis quoquc vulnus
acceffit,ac pr^cipue,quum ex fra<ao offe aliquid cute exccdit: fimplicc,id eft
quamms illis^m omnmo periculo vacant : prop^ ver^ quamuis medi£mquei
quibus os fradum eil pnmis diebus, quorum terminum conftituit decimum
non quod non interdum maturius,interdum feriiis mutare vi^Xum liceaf fed'
quod pl^mique ita accidat. vtitur aute medi^ viaus ratione,propterea ou^d
neque ita magnumpericulum eft,ficut c^m ofla nudantur, ncque iti res tuta
30 ficut cum mtado offecaro fimphcitcr vulneratur . merit<^ i^itur ijs,qui medii
-funt intcr eos,qm periculo vacant,& eos, qui perichtantur, mediam vi<aus ra-
tionem indicit:pr^fertim,quam vfque ad decimum diem,quibus brachiu fra-
<aum cft,ex toto qmefcant, quod loncs Uavi«^ dicunt. Itaque par eft exquifi-
tiori vi<3:u fuftinendos efl-e quiefccntes,quam qui mouentur . at,quum k dcci-
mo die pl^riquc fufpenfo brachio inambulent: mcrito pr£cipit,vt in eum vf-
que diem medio vidus genere vtamur,prsfenim qu^im qmefcat. Quodfpre-
fertim] vertimus Hippocrates habet iiJa, quod pl^runquc tcmpusil^tat , fed
adijcitur ctiam ad ali<juid comprobadum,vt,fi dicamus,& ob alia,& i'JV, hoc
cft,pr2fenimpropter h^c credendum huic,faciendum hoc eft,quomod6 vi-
40 detur nunc ab Hippocrate vfurpatu, fic,vt oratio talis fit. mcdiocri vidu vte-
dum vfque ad decimum diem,& alia de caufa, & pr^fcrtim, quum homo in-
tcrim cx toto conquicfcat.
" A Dhibeantqi ex obfonijs mollibus, qu^cunquc modicc aluum deijciunt.
i I Ptifl^^amvidelicet^bctam^autmaluamjatriplice^fiucblitum vclcu-
curbitam,&pifcesteneros. '
* QEd a vino,&carnefibi temperent.
O Docmt ipfe exquifiti vidus rarioncm,& eius,qui <juiuis cft,& eius,<|u£
k iiij
■T
j^j, DE FRACTVRIS
prop^ qmuis,quam nunc pr^cipit vfque fn decimum diem femari . nam,cum i
^sercarne edit,& vinupotar,viausfimplcxeft,&qmuis:fcd cumfoioptif-
fanx cremorc,& mulfa viuit^vidus tcnuis eft,atque exqmfitus.-inter vtrunquc
cft ille^quem proxime indicauit,quum inquit[adliibeantque ex obfonijs mol-
libus qu^cunque aluum modice deijciunt].
^ ^ Vm paulatim fc reficiat.oratio hacc lex iufta fertur de curatione fraaur^.
Reficiantur,dixit ivajto/ii'tt<33, quo vocabulo nihil aliud fignificat,quam-,
i comminutum os eft,poftea recrectur.fcribit autem 43t-ntoc!w.vayl?,hoc eft,
paulatim,cuicontrarium eft repente:damnat enim, quod fubitoplurimiiim-
plet,aut demit,vel quid aliud pracftat. ^ ^ • lo
^ i^ Vare danda opera cft, vt iufta curatione adhibita resbcncprocedat: vbi
" >- <J^ ^ non fic procedit,fcire licet aliquid curationi dcfuiire,aut-fuperaftc.
Iuftamvocauiteam,quxlaborantiomneid pr^bct^.quod eiconuenit, &
nihil praetcrmittit. curationem vero,quam x^i'p dixit,vcl pro chirurgia, vel
pro vniucrfafimphciter rcrumomniumadmotioncaccipit.grasci cnim fxtrat-
P(«g/5t.<33 dicunt,non folum,quxmanibus prehendunt,fed quscunq-, tradant.
» T Llud prstcrea animaduerterc in hoc fimplici modo conuenit,quod mcdici
» 1 non admodum attendunt:quanquam,fi non rcde fiat,corrnmpcrc curam
« omnem,omnemquc vinciendi rationem potcft.
Simplicem modum fradi ofris,& prolapfi vocat,vbi no accedit vlcus, non 2.0
nudatur os,ncque quod perfringitur,in multas partcs comminuitur,quod fra-
dur^ genus recentiores a farina aA^Wo^ appcllant.ita,vt nullus ex propofitis
modis fimplex fit,fcd ille dutaxat,vbi fradurai nuUusalius cafus adijcitur. fic
autcm a (c vfurpari vocabulum[a^SiJ,id eft,fimplex] apcrtc oftcdit paulo in-
frain hoc ipfo libro,vbi proprie eam rem agit , quod fi ofla fimplici fradura:
modo pcrfringantur,peccatur,videturqi id peccatum leue;fi quis tamen dili-
^gcnter fimul omnia 2ftimet,maximu momentu habet.id enim,fi comittatur,
priorcm curam vniuerfam corrumpit.quid autc hoc fit,in fequentibus often-
det. Scribitur itcm alitcr eadcm oratio fic[quaquam,fi no rede fiat, corrampi
omais cura,omnifque vinciendi ratio poteft]vbi curam ipfam,quum ahquid 30
peccatur,damnare vidctur,vt,quaj corrumpere poftit, quascuquc ad laboran-
tcm particulam redc adhibita funt.
^ /"^ Vod fi vtroque oftc cominuto, vcl eo,quod fubiedum cft tantiira, dcli -
^ V^^^atum brachium mitella fufpedatur,eaque plurima circa fradura detur:
„ partc^vero hinc atq; hinc fufpenfae fint,neccUe eft os ad fupcriorapcruerti.
Diligenter voluit animaducrtedum efte,qua ratione totum brachium fuf-
pcndatur,quijm homo iam ingrcditur,& no amplius cubat, hoc eft,a dccimo
dic.ante fiquidcm pl^runque cubabat brachio(qucmadmodii fupra oftefum
eft)ita figurato,vt manus paulo fublimior haberctur:fed, quum iam inambu-
lat(vt fieri confueuit,brachio ex ceruicibus fuipenfo) mitcllam adhibcri prje- 40
cipit fic latam,yt brachium vniucrfum fuftincat,totumq; squaliter ampleda-
'tur,neque vllam partcm cius relinquat,quam non fulciat,quo fieret, vt brachi j
os a parte,cumquaiungitur,deorfumincHnaret,ac deprauaretur.nam priuf-
quam vitiaretiir,totum perpctuum crat : corrupta autem eius vnitate, vbi per-
ruptu cft,poteft altera cius pars a fubicda mitella fubftineri , altera vero pars,
vt qus: non amplius cum illa continuctur, deorfum inclinata perucrti . Poteft
itcm cx cadcm partcvbi no rcdc mitclla fubijciatur, altcra cxtrcmitas ab hac
clata
GOMMENT. "ir X53
i clatafiirfum fcrri ,a1tera<lcorrumincIinata penicrtf . Quatuor fgftur modfs
mitdlabracliio male rubijcietur.primo, vbifraduramfolummoclo fuftinet,
partcs autem hinc atquc hinc fufpenfie manent:fecuncl6,vbi cxtremx brachij
partes & fupra a cubito, & infra a manu diligcter mitclla fulciuntur, mcdium
non fufpeditur:terti6,& quarto, vbi intcrdum prior brachij pars, intcrdu po-
ftenor mitella^cxcipitur.Ex his quatuor modis binos dutaxat fcripfit,qui ma-
xime mcmbru peruertunt,reIiQuos binos pr2terijt,vt,qui ex enarratis intelli-
ligi poflint. eorum,<3uos fcripfit, altcrupropofitisverbis oftedit,vbi cenfet in
ijs, quibus vtrunque brachij os fradum fit,vel tantum id,quod fubicdum cft,
I o (cubitus propric nuncupatur) intclligendu ciTe primum ex propofiris modis.
fcd communc,id efi:,duobus modis,dc quibus verba faciet.proprium vcro cft
vtriufque.-prioris quidem,quem nunc indicat^fubieda brachio mitclla ano-u-
fliori,quam,vt totum mcmbru compledatur^fraduram folummodo fulcfre:
altcnus rurfus,vtranque mcmbri extremitatcm fuftinerc,fra<aura tantum non
fuIta.Deprauari aute inquit priori modo brachium in fupcriore partcm con-
ucrfum,fed in inferiorcm altero modo, que fubdetproximis verbis.priorem,
qui furfum vcrfus pcrucrtit,nunc propofuit.Nani,quum brachium,qua fraAfi
cft,a mitella fuftincatur,parribus,qu9 vtrinque funt,deorfum inclinatis,quum
non fit,cui firmiter innitantur,accidet,vt quodamitella excipitur,altius cxci-
2,0 tatum callo glutinctur. Eum vero habitum, quo mcmbrum callo folidetur, in
^oftcrum perpetuo fcruabit. quare f^pius neceftariu eft, qu^ ficpcrucrfa func
a nobis de intcgro abrupi,exteto membro mrfus fraduram, qualis inirio fiie-
rat,redderibus, quam fupra diximus nullo modo coaIcfcerc,fcd alligari a cal-
Io,qui circundatur. hunc igitur cxtendcndo diffoluimus, rurfufque opcra da-
mus,vt callusmcrefcatfraaura conuenientcr figurata. vidcre autcm licet in
alijs animalibus comminuta offa non omnino coaIefcere,vt in fue,apro,bouc,
capra,ouc,gaIlo,galIina.fi quado inuenies(inucnics autem f^pe^qucmadmo-
dum & nos^fradura oras callo intcr ffc glurinatas.vbi hoc ribi curg fit,callum
deradcns confpicies fraduras oras fe contingere, non tamen coaluifre,folida-
30 tafque cfTe eo modo^, quo in vulncribus glurinata caro coalefcit . At cur, wbi
vtruque brachij oscominutum fit, &,quodpropriecubitusyocatur,&quod
radius,accidat,vt membrum adeo peruertatur,fi in fufpendendo aliquid pcc-
cctur:fed minus,fi altcrum tantum,cubitus fcilicet:ac fi radius per fe, nihil o-
mnino dcprauctur,non magnp ncgocio comperies,fi corum,qux ipfe rctulir,
mcmincns.quia,quod fubicdu eft(inquit)fundameri vicem pr^ftat ei, quod
abruptum eft,atqueipfumdeprauarinonpatitur:fedradius, vbi intaaus fit,
cubitum quodammodo fccum dirigit,fi rede vinculum adhibeatur. tueri au-
temipfum a deprauationc ex toto non valct , vbi aliquis error fit in fufpen-
dendo, quandoquidcm cubitus fubiedus nihil habct, quo fulciatur, prstcr
40 vinculum ipfum.
- ClnofTibusficfradis mitellamanum duntaxat, & articulii cubiri excipiat,
» «w/ rcliquum vcro brachiu fufpcnfum fit,deprauatum inclinabitur deorfum.
Ex quatuor modis,quos paulo fupra declaraui, fecundu hic tradit,qui pri-
mo cotrarius eft: fi quidem in priori mitclla folam fradura fuftinebat:in hoc,
quum c^tcra fuftineatur^folafradura finc fulcro eft. Quemadmodu igitur in
priori fufpendendi rationc,vbi fradura,quiim fola a mitcUa fuftineretur, fub-
limibr fuit,rchqu2 vero partes vtrinque numiliorcs,iurc dixit deprauari bra-
154 D E FR A CTV RIS
chiumtotuminfuperiorcm parce conucrfum: ita nunc,quum ea tatum mebri t -
pars,qua fradura cft,no fuftincatur, dcprimctur, & deorfum verfus mclmabi-
tur,quo fict, vt brachium in eam partcm curuetur^atque ea de caufa, vbi cailus
circundatus fucnt,perucrfum deorfum fpcdct. Expofuimus igitur vniuerfam
propofit? orationis fcntentiam.lcgitur autcm fcripta duobus modis,fi vocem
lpe<fteraus, maxime inter fe cotrarijs:rc tamen, fi animaduertatur,mter fc mi-
nimc difcrepantibus . Itaq-, brachium fufpenfum nonnulii intcUigunc^quod a
mitella non cxcipuur,fe.d folum in aere fufpeditur: ahj contra, omne id,quoci
a micella fuftineacur, vt pote,quum in inferiora minime incHnetur, neque fiac
obidhumiiius,quodfufpenfocontrariumcfi:.Meritoigiturfcripcur^,verbisio
inter fcpugnant,fentcntia conueniunt. nanque h^c vox fAi.ii-^pw^ hocefi:,fuf-
penfum, quum apud expofitores cotraria fignificec, a quibufdam eorum citra
negationem fcribitur[rciiquum vero brachium fufpenfiun]ab alijs negatione
adie<5ta[reUquum vero brachium non fufpenfum] verba,vt iilis videtur,acc6-
modantibus ad vtramque fignificationcm vocabuli i^vjia^^s^ hoc efi:,fufpenfi.
DEbet ergo brachium fufpendi pcr mitellam latam, mollemque, mulcum ^
brachi j cum prima palms pane ^qualiter fuftincntem.
Duas hic indicat fufpcndcndi rariones, quas prasterierat, eas inquam duas,
. quarum communc eft extremam brachij partemfuftinere:propnumaucem
vtriufq-„vcl cam,qus a cubiti commifiura,veI eam,qu2 a manu cantum.Exe- xo
quutus enim cam fufpendcndirarionem,vbi micella folummodo fraduraex-
cipiebac,acqueaiccram, vbi vcramque excremitatem, deindc fubijciens verba
proxime pofita,in quibus prccipit,vt plurimum cx brachio,cum prima palmc
pane,mitella ^qualiter fuftineatur,reliquas duas fufpendedi rationes euidcn-
ter rcprehendit:quum non habcant id,quod maxjme rcquiri voluic.fiquidem
neucra primam palma^ pane,& plurimiim cx brachio sequahcer fulcic,non ta-
men propric cas hic cxpreffit : praecipue (vt dixi) quod mtelligi ex fuperiori-
bus poiTmf.cum quod leuem oranino noxam afFerant, vbi nihil in deligando
peccecur.dua: enira fupcriores fufpedendi raciones,ea de caufa plurimum erac
aIiena',quod fradura cocincrecur concrano modo, acque eius parces vcrinque, 30
quum inccrdum fola a mitella attolleretur nulla eius parcicula fulca, incerdum
{ola deorfum conuercerecur.
FINIS PRIMI COMMENTARII
GALENI IN HIPPOCRATEM
DE FRACTVRIS.
Galeni
COMMENT. IL 155
"Gaieni inHippocratem de fra6tu-
RIS COMMENTARIVS S£CVNDVS, VIOO
VIDIO FLORENTINO INTERPRETE
De humero.
I T vbi humerus perfrfngatur.
J Teftantur nonnulli ex ijs, c^ui libru hunc exponiinr, Hip-
:] pocratem,vt fupra -m^^ vocauit modo eam parte totam, qu;:e
|intermanu&cubitiarticulum eft,mod^ cubitu, qui ^ duo-
I bus oflibus longior eft, ita nunc bumerum appcllare ^^yiovx,
. , ^r^"Tr °''^"°^ ^ ^"b^" ar"cuIo pertinet ad humcri capur!
AUj non i^fa ofla^fed partes,qu^ inter articulos runt,voiut ijs vocabulis nun-
cupan,quod confueuerimus ita loqui, ille m capite plagam accepit, vel m ma-
lis,aut nalo,& vbi plaga cutem tantum vioIauit,& vbi altii^s aliquidkfit,~pu-
ta mufculi membranam neruum,arteriam,aut venam . quin,Quim humerum
exulceratum dicimus,oftendimus humero id mah incidifre,quod vlcus voca-
tur.at,quum definitionc vlceiis caro conrineatur,quamuis nominatim no ex-
X o plicetur,vlcens tamen vocabulo noratur. carnis enim diuifionem appellamus
vlcus fic,vt,cum dicimus Dioni exempli cauf2 humerum eiTe exulceratu,car-
ncm humen figmficemus. eadem ratione, quiim fra<aum humerum dicimus,
hgnificarivolunt oshuiuspartis eo vitiotencri,quodfra<auranuncupatur.
fcdcontrouerfiah^c de nomimbus, ac fignificatiombus nullo modoad fra-
iSuriE curanonemperunet.nequeenimqmdquamoificit,autprodeft.que ve-
ro in fequetibus docet,qua ratione curare fradu humerum conueniat , often-
dunt. cunda autem(vt mihi videtur)plana funt,non fecus,atq-, alia,que fupr^
de brachio tradidit.ea cnim paucis admodum vcrbis cxceptis,clara erat. lon-
gius autem laofi fumus,quilm caufam adiecerimus,cur fingula pr^cipit: qu^
30 rcs,& fi cxpofitionis fines excedat,fieri tamen( vt retuh)ab omnibus expofi-
toribus confucuit . at,cjuum h^ rationes alibi paucis ab ipfo oftcndantuf, ne-
que nos hic eas tanqua audores adiccimus,fed ordinem mutauimus.totus au -
tem nunc propofitus fermo,fi per fe examinctur,cofiderctiirque, pcrquam fa-
ciliselt.adde quodratiofinguIorum,qu^traa:antur,fiiitinfermonede bra-
chio cxplicata.ad communia enim pr^cepta,qu? ibi tradita funt,h^c quoquc
referuntur . primmn de vniuerfo brachio figurando : tum decxtendendo,dc
componendo.-poftremo de continendo ac fufpendendo,qu^ continendi fpe-
cics eft. His itaque habitis,fi quid fe offcrct,quod breuc fit, & non planum m
iequentibusapenemus.
40 C I brachium cxtendatur,e6que fic figurato intentio adhibeatur,humeri la-
» U cercus mtentus alligabitur,atqj,vbi,qui deligatus c/l, cubitum curuet,hu-
" meri lacertus habitum mutabit.
Propofit^ orationi illud adijcere opor£et,quod ante^ didu eil, fciHcct,vbi
Humerilacertusab micdo vmculo aliter figuretur, futurum eirc, vt aliaseius
partesvchemetcrvincuIumcompnmat,aIijs]axiusfit,atqucdcIabatur;com-
prcii^itcmpartcsinflammatioiictcntcntur,fcdrelaxatisvincuhsmembrum
pemcnatur.Quarcbrachijhabitusnullomodovariaduseil,fcdperpetuo(vi:
J5<s- D E FR A C TVRIS
fupra dcmonftramm cft)a principio ad finem feruandus. At contra,{i iUe ha-- r
bitus fenietur,in quo extcntum membrum deuind:um cft: vinculum quidem
nuHoIocoardius ent, aut laxius, fed ipfehabitus,quumvitiatuslit(vt fupra
declarauimus)dolorem,atque idcirco infiammationem aiFeret.
" T VftiiTima itaque intentio ad humerum iic adhibetur,Hgnu, quod cubitum
"- licquct,vel paulo breuius iit,quaha funt hgonii manubrioIa,habena ab vtra-
- qucparte alligatum fufpenditur : homoautemfubhmioriahcuifedi infidet,
« brachiumq-, fuper manubriolum imponit,{lc, vt id in alam indatur ea raodc- ^
« ratione,vt lile vix conhdere poiTit^mhilque propius {it,quam vt iufpendatur.
"tumaliquidaliudparetur,cuibrachiuminh^rcat fcorteo puluino fuperdato i©
» vno,vel pluribus, ita,vt ad eam altitudincm perueniat, vt cubitus ad rectum
« angulum collocetur. commodiifime autem lorum moIIe,Iatumq;,feu.lata ha-
" bcna circundatur, atque inde magni ponderis aliquid fufpendicur , quod ex-
» tcndere conuenieter poifit;aut in vicem huius,robu{lus ahquis in inferiorem
" partem cogit cubito cum humero ad redum angulum figurato.
A Lignum quod cubitum xquci.
B Habena per quam fufpcnditur.
C Sedilefublimius.
D Brachium fuper manubriolum impofitum.
E Aliquid aliud cui brachium inhsreat.
F Scorteus puluinus.
G Cubitus ad re^um angulum.
H Lorum molIe,feu lata habcna,
I Magni pondcris aliquid.
C O M M E N T. I L
M7
X58 D JE F R A C T V R I S
Oilenfum efl in libris dc philorophia, natur^ lufticiam in co confi/lerc^vt ;
quod vnicuiq; conucnit, diftribuac,no]egeaHgua,fed fuoptenucu.quodi.aBi
fupra quoquc dj<9:um cft.di<ftu eft iniuper,eum cfTe iuilu habitum,qui aptum
fitum vniufcuiufijue particul:^ membri metur.demonftratuef^ etiamhuiuf-
modi habicum mniime omnium I^derc. hic autem in brachio efl, vbi cubi-
tus cum humcro ad redum angulum collocctur.toto itaque brachio fic figu-
ratopr2cipithomincmfedere,iuxtaipfum vero a prioripane ponilignum
tranfucrfum,quale ac quantum efl ligonis manubrioIum.Iigones vero appel-
lat exatcf/ix^quibusterramfodimus (grsci ffxaiT^nKs dicunt) his annumerantur
ctiambipaha(Attici /4ivia?vocant).vuIt autcm huiufmodi Iignum,quod iu- xo
xta coIIocatur,immobiIc reddi,fic,vtdum manus admouetur,nec furfum fe-
ratur,nec deorfum.quod contingct,fi ab vtroque extremo habenis vinciatur;
qu^ ad aliquid fublime rehgentur,vt lignum indc fufpcndatur. Prjecipit igi -
tur,vt «eger brachium ante fupcr ipfum imponat,hoc efl,vt lignum tranfuer-
fum alae fubijciatur: tu is,cuius humerus fradus efl, fcdeat ita fubhmis, vt pa-
rum abfit,quin fufpcndatur. fcdere autem asgrum iubet, vt vires,dum manus
adhibetur,fufficiant,ncq", proptcrea quod ftet,conuclIantur.neq5 in humilio-
ri fedili homincm collocat, fed quam maxime potefl alto,quum fedet : & ob
ipfum medicum,vt rcdus agcrc pofllt, ncqj plurimum cogatur deorfum in-
clmari:& ob ^egrotantcm ipfum ,cui magis expediat ita fedcre . folent cnim, 2,0.
quibus brachium exccndi£ur,pra; dolore duccntcm fequi,atque attoIIi,ncc in
cadc fcdepcnicus,qua collocaci funcaprincipio,permanere. quo fjc,vt inten-
tio rcmictatur.Hoc igitur cauens imperat,vt homo fedeat, quantum maximc
potcfl fablimis,& prope fufpedatur,ac fi paulii attolIatur,flet.quod,vbi euc-
niat,nequc ipfum £grotantem,neque alios Iatebit,atquc,vbi non lateat,paruo
ncgocio rurfus,vel ab alijs,vel per feipfum in priore fedem rcflituccur. quin,
vbi homo ita fedes flabit,paululum mutabitur: plurimum vero,vbi humilior
fucrit coUocatus. Quare cx fcfTionis mutatione minimijm Isduntur, qui fub-
limiori infident (cdili^ plurimum, qui humiliori. Conflat itaque tranfuerfum
lignum ab Hippocratc ea de caufa fub alam demitti, ne brachio ab inferiori 50
parte intenco,2gcr fcquatur,atque intentione foluat . quod nos finc ligno fo-
liti fumus fa:pius faccrc per laqueos alx circundatos, quorum extrema vcrfus
pofleriorem pancm cxtendenda funt . non fecus etiam alijs laqueis circumli-
gatis fradum os in diucrfa diducimus, vbi intcntio, qua; pcr manus adhibc-
tur,imbcciIIior fit,quam oporteac.Verum,fi hanc crcdamus per fe pofTe ciFc-
dum pr^flare.vt in pucrili corporc,no opus efl amplius laqueis,&: multo mi-
niis machinamentis habcntibus axes, ad quos extremos laqucos alligatcs va-
lentiiis m diucrfa contedamus. quo cxtendendi modo ad luxata potiffimum
vtimur.In eaautem extededi racionc,quam nuncprobac,pr2Ecipit,vt brachiu
rci cuipiam hiereat^quam ipfe vocat hu^oii, hoc cfl,huiufmodi quidpiam,cui 40
iirmiter infidat, fcortcis puluinis fubicdis : deinde ab imo humero luxta cu-
bici arciculum graue aliquod corpus fufpcndatur, qu^ pondcra su.6/J.oks nun-
cupauit:ha2cfunt, quibus vti confueuiraus,ex ferro,^rc,autplumbo cofcdlis.
pr^tcrealorum mollc,latu,vel habena vahda imo humero circundctur,vndc
pondera fufpcndantur.
• |\£^<^tautcmmcdicuscurarc,ilans alteropcdefupcrquapiarc fublimio-
' •*-^" collocato: componcrc autcm osprominctioribuspalmarumpartibus.
facilc
C O M M E N T. I L 15^
1 » facile aucem componitur . ea enim extcn Jendi ratio optima eft,fi quis conue-
» nienter ipfa adhibeaf.poft fafcks inijcere a fradura orfusireliqua vcro omnia,
» yt antea iufTus eft exequi, eademq; de homine requirere.-tum ex ijfde indicijs
" intelligere moderata, nec ne fint:ac tertio quoq; dk foluere, & rurfus deliga-
» re,ardiufque adftringere.
^ Ehgit huc chirurgici habitum tanquam firmiore, idem in operc de offici-
na medici pr2cepit,cum inquit[ftante vero oponet pariter ambobus pedibus
bene infiderc,fed agerc altero infifi:ente,at non eiuspartis,cuius manus agit.]
" T~^^^'^ feptimo aut nono die ferulas alligare. quod fi vereatur, ne rede ofia
'o 1-^concurrerint, interea foIuere,dirigenfque rurfus deuincire.
Quod in fuperioribus,qua de brachio,fuppIendti efie exiftimaui,idem nuc
cxifi:imo,fciIicet,quum omnia commode refpondeat, cotempore ferulasim-
ponendas efic.Verum^vbi de brachio cgit,fcptimo die fimpliciteriuflitferu-
las circundari:in fermone vero dehumerOjConiundione^quam difiungcntem
appellat,vfurpauit.ait cnim[fcptimo aut nono die ferulas alhgarejeo quod in
humero ob mufcuIorum,quibus continetur magnitudinem,qua: circa fradu-
ram funt,diuturniori tcmpore ex toto gracilia fiant,Iaxaquc.vbi vera taha ef-
fent,ofi:cndimus opportune tunc ad fcrulas vcniri.
" |— F Vmcri os fere quadraginta dicbusconferuet, quos vbicxcefrcrit,foluere
i o i 1 oportet, & pauciores fafcias dare, leuiufque ardatas, ac diutius vti vidu
» magis exquifito,quam ante;intueri autem manus tumorem,& vircs*
Cofcruere,quod xga-nvecSs dixit,intelligit, vbi fradi ofiis partes callo firma-
tur,vt infupcrioribus etiam,qua dc brachio.Quo autem grandius cfi: humeri
os,co longiori tempore pcr callum glutinatur.Rcliqua omnia,cx ijs,qu9 dida
funt dc brachio,plana funt. nulla igitur opus cfl explanatione.
„ T Llud etiam ignorarc non oportct, quod humerus naturaab exteriori parte
,> 1 gibbus efl,& peruerti facile foIct,vbi male curetur. quin & alia ofifa omnia,
« qu^ naturaliter aliqua panc gibba fiint, vbi comminuta curantur, facile ab ea
» peruertuntur. Ergo,vbi tale quidpiam timctur,Iata fafcia humcrum cxcipicns
30 inorbcmcircapcdus agatur: &,quiimquiefcerehumerumoporteat,pannus
» multiplex implicitus inter cubitum.,& latus fubi jciatur, vcl quidpia huius ^e- .
» ncris aliud.hac enim via os gibbum dirigetur . efl autem cauendum,nc nimis
« inintcriorempartcmconuertatur.
Qax in fermonc de humero vfquc ad fincm fcribuntur, omnia clara funt^
namqi ipfe caufam exponit, cur in cxteriorcm partem conuertatur,& quo pa-
<S:o in contrariam coadum dirigi debcat. iufTit autcm,vt multiplex panus m-
ter latus & cubitu demitteretur,nc humerus attingat Iatus,fcdin mediofpa-
cium fit,quo copulfus habena ad pcdus adduccnte minime deprauetur,quuni
natura in exteriorcm partcm fpcdans ad interiorem conuerfus dirigitur.
40 Depede&manu.
» F) Es hominis ex multis minutifq; ofTibus conflar, quemadmodu & manus-
t Simihtudincm quandam habent inter fe totius cruris & brachij partcs.
qualis cnim cfl humcrus in brachio, talc eft incrorc femur: quale item m bra-
chio cfl id, quod efl inter cubitum & manum, talc in crurc id,quod inter gc- ■■
ou cft •& pedc^rdiqua vero pars,fcihc6t manus,pcdi refpondet. C^tcrum ma-
fiusapud grxcos propri^jm nomcn non imicnit diftinduma toto brachio,fi-
cut pes,qui aomca habct4iftindu a toto crurc.quare Hippocratcs mcrito pc-
^,^ DE FRACTVRIS
dcm fimplicitcr ^^ vocauit ^.^, vocabulo nonadicao.manum vcronon.r
dcm ii^P"^J^^;^^ r^ ^ ciixic,quodbrachiumrignificat ^Kg.^ adijciens,
vnovcrbocxprcffi^rcd^^^^
rcrSrrurp"^^^^^^^
hrSct?amLp^cdc/crmon6mqu^
uK?u"gim"us[&du;?s]qLndoquidcmmc^^^^^
^nt &1 bpillispamis nonabhorrcnt. Simacigitur cft totum brachmm to-
nc mri a q- icidcm vmuscxtrcmum cKtrcmoaltcnus.quahscnn^mmanu,
prm^; ma:parscft,talccftinpcdcid,quodintcrtaioscft&pk^^^^^
Ssifmanupalma tahsplatainpcdccft. rimihtudoautcm,qua.intcrdigi-
SvcLctrccntciclara^eft^
idcirco dc pcde plura vcrba facit,quam dc manu.qu^ quidcm pcs habct,com-
mJ^aquoVeiV^-manuspri^^^
XdLpertincnt.Primamigiturpalma.partecomplcntodooff^^^
Quatuor.at finguh digiti tcrnis oinbus contincmur,vt in vmuerfu offa manus
Etemfint&vi^ina.fcdinpcdequatuordccimfuntofradigitoru.namma-
snus digitus cx binis conftat, planta cx quinis. quocirca m vtraque parte funt
Lcem & nouem.Totidem m manu palmam & digitos cxplcnt,quum planta .
vno olfc palmam cxccdat, ac digiti manus, pedis digitos ^que vno olic cxu- ^ o
pcrcnt. quocirca,fi vtraque pars ad vtramquc coferatur, idcm crit oflium nu-
mcrus.acftant in manu ofTa odo^qu^ pnmam palmae partcm conftituunt: in
pcde autcm ea pars, quJE intcr talos & planiam fita cft, cum calcc ac talo, cpx
omnia ofTibus odo contmetur.Calcis autem os,omnium,qu? m vtriulque ex-
trcmitatc funt,maximu, fuftinct talu & crus,.ac propc corpus fert vmuerlum,
vbi ftamus t a priori autem partc committitur cum offc, quod a cubi hmilitu- .
ainc KvSmSts appellatur:perindc atque cah caput, cum co offe, quod,quia ica-
phamrcpr^fcntat, ax«<fo«</Sf dicitur,cum vtroquc horum lungnutur alia ofla,
qu:£ partem potifTimum intcr talos & platam explent.Si qms aute vcht talum
cxtremo crun rcddcrc,idcm cri t ofrium mimcrus m vtnufque mcmbricxtrc- $o
mitate,ita,vt doccndi modo,non natura ipfa rcrum intcr fc difcrcpent,qui vi-
eincifeptcm,& qui viginti fcx offa pcdis cffe afFirmant.erunt cnim vigmtife-
ptcm,vbi talus non annumcrctur cruris offibus^fcd fme hoc vigmtifex. Re<ae
Litur fcnbit[pes hominis cx multis minutifqi ofribus.coftat,qucmadmodum
& manus.] agit cnim cu ijs,qui prima clcmenta didicerunt,& incidendis cor-
ponbus operam dedcnint, in mcmoriam reuocans, quJ£ perccperunt ad hunc
focum facietia.quiamnon folum fcirc conaeniat propofitarum parnum vtra-
quc cx multis duris mmutifque ofTibus cpnftare, (cd meminifrc ctiam habitiis
& ma^^nitudinis finguIorum,& qua rationc cu proximis conne<aantur. qujod
Xaii^fd cft pofitionem vocant,vt, vbi aliquod cx ofTibus^qu^ his partibus fita 40
funt,fuo loco mouetur,prompte rcftituamus.
. ./\sfa hscc fcre non rumpuntur, nifi acuta, vcl graui quapiam rc carnofa:
« Vy partcs vuIncrcntur.Dc vulncratis autcm dicemus,vbi vlccrum curatio-
»jicm pcrfcqucmur. j j
Carnofas p^rtcs y^Srcc nuncppauicquo vocabulo vocant.Iones, quidquid
in noft;ro corporc carnofum cft. cuius gcncris praecipue funt, cutis,& mufcu-
li, tum racmbran$ ac yifccra . offa vero cartilagincm & hgamenta y^avt. vo-
cabulo
COMMENT. II. ici
I eabulo non fignificant . ad hoc etfam exemplum vidctur vfurpari ab Home-
ro,quumcutem ;<j»<:Jt« vocathisverfibus.
Attl l^ htu ^ds t^TssAs H Ksd K^aks, Ec iterum,
Propofitarumigiturpartiumoflaait,fere nonperfringi fine vlcere. illud
enim [nifi carnof^ partes vulnerentur]idem fibi vult,quod [fine vlcere.Jnihil
autemintereft,quod ad hunclocum attinct,vlcus nean vulnus nominetur.at- -
qui camofa pars extremis membris minima eft , plurima autem m humero &
femore.Ea igitur tota facilc I<editur,vbi externum aliquid fuper manu vcl pe-
lo dem incidat,quod frangerc aliquid poffit exipforu offibus. Abrupitur autem
os quatuor de caufis maxime gcncralibus. fuper ipfum enim vchemeti impe-
tu incidit autahquid coteredi vim habens, quod plane necefle eft natura du-
rum efie, & mole non exiguum:aut aliquid, quod non tantum cucem, & quas
inter cutem funt & oiTa, fcd hasc quoq-, fecare pofiit- quem morbum Hippo-
crates in libro dc vulneribus capitis ic^a» appellat: nonnuUi ctiam ob faltum
cx altiori loco fregerunttibi^,vel femoris os, quod ficciora his efient, & non
ita denfaividemus itcm in palseftra commui os Ks^raTr-^J^t^UaojA^s^hoc eft,vbi ti-
bia vna cum fura perfringitur, & prjEtcr fraduram, vulnus quoque magnura
accedit,atq-, ofia nudantur. quod fradurx genus accidit, cum ludantis mem-
lo brum cruri ipfi tranfuerfum fubijcitur, atquc vtrunqj cius extrcmu,tam quod
a genu,quam quod apedc cft,dcorfiim vcrfus cogitur.Eucnit huiufmodi calc
Iignis,qu*e nos de induftria rupimus. impofita enim fupcr vtrunqj fcmur ob-
liqua, & manibus ab vtroq-, extrcmo in infcriore partcm coada cfFringi me-
dia videmus. Quemadmodu igitur,ncq; magnu iignum, neque validum, fcd
paruum & infirmum hac ratione fragitur,ita, cum os infirmum natura fuerit,
medium fub propofitis palieftra: gcncribus perrupiiur. At ofTa^quibus extre-
ma membra concinentur,fub huiufmodi palsftr^ generibus,fiuc ex fuperiori
loco faltates deorfum fcrantur, & in terra incidant, fiuepes vehcmenter con-
ucIIatur,non facile rumpuntur.his enim idibus franguntur ligamenta oftiura
3 o magis,quam ipfa ofTa. cuius caufa eft, eoru non tam exiguitas,quam durities,
fed nequc externa, quum magna vi fuper incidut, poffimt hjec ofTa facile pcr- ,
fringere,nifi duriora illis fint,& grandia.at quod talc eft,neq-, carne inuiolata .
reIinquit,queadmodu nec idus ab acuta re. nam & hic priufqua attingat ofTa,
qua; ipfisfuperinied:afuntdifcutit.Quaremericodixitofran^cferenon ab-
iTimpi fine vlccrcfed quoniam in fequentibus feorfum dc fraduris aget,qui-
b^is carnis quoque vulnus accedit,h£EC ad eum huius Iibri locum referuauit. .
" C ^^is erumpat ex digitorii articuhs,vel ahud quidpiam ex ijs ofTibus, qui-
» ^hus continetur pars pcdis,qu^ inter talos & platam eft,compclIcre fingu-
» la in fuam fedem oportet,quemadmodiim in manu.
40 Quod ait[quemadmodu in manu]accipiendu cft,non quafi aliquid pr^fa-
tus fit dc ofTibus^qua". in manu fita funt,fcd quafi ita fcripferit,fingula ofTa pc-
dis in fuam fcdem compellcnda funt,id,quod ctiam fieri debet in manu. Co-
pellere aucem Hippocrates dixit «*a>««^ap, vel,vtaliacxempla habent Kstr«-
va>«af«p,quod idem fibi vult,ac fi dicat,os fuo loco motum rcftituerc.mouetux
autem,vbi hgameta,per qu^ cum proximis anne<9:itur,abrupuntur.npn tamc
abrumpuntur omnia ligamenta, quae prolapfum os in orbem comprchcndut.
raro cnim id cx toto accidit.in quo cafu os,quod ita I^ditutjfuam fcdcm reUn-
,ex DE FRACTVRIS
qucnsadcutcmpror%it,pr2fertimquibuscalaxioreft,ia,vtori>quodpro.-i
iabitur, parum renitatur . ei ver^ de caufE fcre non folct os, quod mouetur, m
mferiorempartepcdisexcidere,quiacutis,qua2 pcdi fubieda eft (r^^ve-grscc
d ]citur)crafra eft & dura . addc,quod, qu3S pedem fermnt, plxrunque a lupe-
rion parte fuper ipfum cadut. Ergo hac vna via os, quod fuo loco mouctur,in
mferiorempartcexcidet,fciiicet,quumexfupcnori loco qms faitaucrit luper
rem aliquam , qux eminentias iiabeat admodum afperas acutas vc . Quaecun-
que i<-itur vndique prorfus refoiuta funt, vbi fua fede mota m fupenorem,vel
infcrforem pedis regionem veniunt,2gre rccoduntur-.fiquando autem (quod
raro accidit)recondatur,fcmper magno negocio in fua fedc feruantur.namq;, i o
vbi os rurfus veiiementer moucatur,niliil erit , quod ipfum contincat , vtpote
folutum iigametis,quibus alligabatur: qu£E fi non fuerint ex toto abrupta, icd
aliqua cx parte integra,ficut euenit,quibus procidcre foiet, diftedcntes totum
pedcm vrgebimus. . • ,. •
« np Vm ccrato meden pannisfafcijfq„ non fecus atq-, vbi frangitur, exccpto
« 1 qu6domitted2fcrul^funt,eodemqucmodoadftringcrc,actertioquo-
„ quc dic aliigarc.is autem,qui deuincitur, fimiiitcr atquc m fraduris adftringi
»fcrcfpondcat,veliaxari. - /r
Qualcm curationcm ad fraduras tradidit,talem nuc ad oUa,qu2 cxtremis
mcmbris mouentur,pr^cipit adliiberi. Pnm6,fiquide extendere conuenit,ad i o
hoc,vt offa^qucE prolapfa funt,in fuamfedem compcllantur: tum,vbi rcpofita
fuerint,deuincire,cofilio ad idem dire<ao . propofitum enim cft membrum ab
inflammatione,tucri,&: fub linteis adftringere,continerequcos,quodreftitu-
tum cft . In fuperioribus autcm oftenfum eft hxc nuiio modo redc ficri poftc,
nifi fanguis, qui in affeda fede fubfiftit, ad fummum atquc imum membrum
depellatur,prohibeaturquc,quo minus aitcr cocurrat.H^c itaq„fi in mcmoria
habcatur, fpedantes vniucrfam vinciendi ratione fraduris idoncam inuenic-
mus,quam hic vtenda dixit,nifi ^ ferulc non debet circundari .quando^uide
Joci natura cas non patitur.nam partes quibus ferula: inijcied^ funt,^quc pla-
n? cffc deber,cuiufmodi non eft ca pars pcdis,qu? intcr taios &j)lanta fita eft. 3 o
« /^Mniah^c viginti dicbus perfcdc ad fanitatc pcrducutur, nifi,qujc cum
. V-/cruris oflibus iunguntur,vci ex eius rcgione fita funt.interim vcro iacerc
» conuenit,non tamcn id fuftincnt, qui morbum paruifaciunt , fcd ingrcdiun-
„ tur priufquam conuaiefcant, coque fit,vt pia;riquc non bene fanetur, fed fub-
» indelanguoris fcnfu aiiquo tentcntur,atquc id quide non iniuria-ferunt cnim
» pedcs onuscorporis totius. Vbi crgo nondum conuaIuerut,fi inambulat,arti-
» culi,qui moti funt, male cofirmantur, atquc hac dccaufa fubindc ofta doicnt,
» qu2e cruri iunguntur.Porro qu^e cruris oftibus iungutur, c*etcris maiora funt,
» & cum moucntur,longiori teporc confirmantur,fcd medcndi ratio cade eft.
CrunsofIaintelhgittamfura,quamtibiam.voiensautemfignificare c rc- 40
giotte^Kgtrtlip dixit,quam loquutioncm fa^piiis varijfquc in locis vfurpauit.fed
& paulo infcnus cadcm ter ex ordine vtitur,de crure penradas^quum ait[fc-
moris cnim caput fuperius corpus fert.id autem ab intcriori crurispartc fitum
cft,at non ab exteriori,fcd e rcgione tibis, tum quia pars altcra corporis c rc-
gionehuc propius accedit,quam ad extcrius os.addc,quodos intcrius plenius
cft,quin3 cxteriiis,non fecus atquc in bfachio,vbi os,quod e rcgionc minimu
digitum l!pedat,tenuius cft,& longius.]
Pluribus '
COMMExNT. I I. 16-3
i »r)Luribiisautemfarcijs,pannirqiicvteiKlumefl.
X Vt ofTa^quie repofita funt,fuo loco maneant,foIet tum fafciaj,tum pan-
ni circumciari,pr£efertim4^^cum loci ina;<jualitas alligari ferulas non finit.
» "C^^^^"^^^^^'^^^^^' hinc vincire couenit, adftringereqi, ficutcretera omnia
•. JL caparte ponflimu,qua os prolapfum eft, primuqi.ibi Mciis circumagere.
^ In prioribus imperauit, vbi fradum os in aliquam partem conuertatur , fi
ad dextram inclinet,vt ad finiftram add-ucaturcli ad banc fpedat, vrgeatur ad
dextram. At vbi alligare pedem oportet, in neutram partem debet vinculum
inclinari,quum offa^qux fua fedc cxcidunt, non ad latera, fed ad fuperiorem,
10 vel inferiorem partem conuertantur.
" /^ Voriefcunqi vinculum foluitur,multa aqua calida fouedum.in omnibus
.- v,^autem,qu*e iuxta arriculos funt afFedibus libcraliter calida aqua perfun-
" denda efl.quod ad iaxandum vel adflringedum pertinet , ijfdemtemporibus
« eademindicia feoflendant^quginfuperioribus: refoIuereitem,&rurfusdc-
^ ligare fimiliter expedit. Hi autem quadraginta diebus ex toto conualefcunt:
» pra;fertim,fi iaccrc fufiinentjfin minus,in eadem mala incidunt,qu£E fuperius
" pofita funt,atque etiamnum grauiora.
Quiim lemendus dolor efi:, & corpora,qu? adflrida funt,laxada,tunc pr^-
cipit,vt multa calida aqua perfundatur.id potifTimiim accidit in afFedibus ar-
io ticuloru,quum hx partes offibus magis,& neruis contineantur. Adflringun-
tur igitur fub infiammatione,& magis dolorem fenuunt,quod magis neruo-
f<e fint. Appellauit autcm affedus OTv«t,quoniam affici ffivi^ dicit.
De calce.
« /^^ Vicunqi ex fuperiori loco faltantes, calci vehementer infiflunt, his ofTa
" V-4^ducuntur,venjE fanguinem eiFundut,carnc circa os attrita,tumor ma-
» gnus oritur,& doior.hoc enim os exiguii non efi:,extatq; e regione fub tibia.
tK)(y^^if!, dixit venas,fignificare volens efFundere fuccum, quem continent,
nempe fanguinem,quod fit,quum colliditur carum tunica.corpora enim,qu£
30 coliiduntur,naturaIem vnitatem amittunt,quijm pluribus exiguifqi panibus
diuellantur,quibus fanguis fuffunditur.Hunc igitur efFufum fanguinem reci-.
piuntloca,qu^ venam cingunt, quibus non feruatur,qualis rccipitur : tempo-
re fiquidcm nigrcfcit,perinde atque vbi extra corpus effijfus diu manet : con-
crefcit infuper,quam rem gr^eci 6^^^(n}) appellant. hinc fadum efl,vt fanguis
proptcrca,quod concrcfcat ^go/xCof iam,& dicatur,& fit.prius autem nigrefcit,
deinde reddittu: admodum putris. Atqui no pofTunt grauiffima h^c accidere
fanguini,qui a venis in corpore funditur. namq„vbi natura vincit, hunc non
fecus mutat,atque ahum,qui in infiammatione fuppurate continetur, vertitq;
in pus. Ad hoc autem vtpartium natura fanguinem fupcret, duo obfcruanda
40 funt,altcrum,ne inflamatio corpori fuperueniat, id qua rarione fiat, fupra ha-
buimus: altertim,vtfanguis,qui cfFufus efl,detrahatur.In h^c itaque incubens
Hippocrates omnia,qu£e fubijciuntur,pr<^cepta figillatim tradit.Diducuntur
(inquit)ofra his,qui ita faltant,abruptis nimnum iigamenris, quibus ipfa ne-
d:ebantur,ficut paulo fupra de ea parte,qu^ inter talos & plantam efl,diccba-
mus. iungitur aute cum calce a fuperiori pane talus,a priori id os,quod a cubi
fimilitudine grsece mu^m^ vocatur,ficuti cum talo a priori parte id offis com-
niittitur,quod a fcaphae fimihtudine (jKo^oi^^V grcece nominatur.cum vtroquc
1 ij
,^4 D E F R A C T V K 1 S
aurcm horum, fcilicet cum co, qaod cubum & cum co^c^uoa fcapham rcfeit, , _
;uacuoroira,qu.mtcrraIos6.plan:amfunc,c
lrarammanl,quampcdisn.commcntariodcofnbusexpofiralun^^
„ ^Oniungituritcmvcnis&ncruisgrandioribus,poftcriorq, chordahmc
« ( ^ offi inncditur. Hos igitur curare oportet cerato pannis faicijsq-,: ad hxc
.. calidam aquam large infundcrc,fafciardmquc numemm augcre,tum ahjs vti
«optimispri£fidijs,acmaximelenibus. j n. ^J-
Coniun-itur,inmut,os calcis ncruis quos nominat 47n-^e«, ^d eit,graciio-
rcs,tum vcnis non paruis.Inncditur itcm hmc oili poftcrior chorda, qu^ di-
ducituramufculis,qmfitifuntmpartecruris,qu^carnofa a poftcnonpaitc lo
prominct. Dc his autcm abunde diximus , tam in co hbro, qm de corporum
quam in co,qui dc mufculorum incidcndorumratione cft.ca autcm tcnerc ad
vn<^ucm dcbet,qui afrcqm vulc,quae nunc ab Hippocratc traduntur.
. r\ Vod fi cutis,qu:£ calce tcgit,naturahtcr tenera eft,rehnquenda clt, quo-
» Wmodo fe habctifin dura & craiTa^quahs in quibufdam cofpicitur,:squa-
»lit^7fccidendacft,atqueextcnuanda,nontamcnvulneranda. _
Propofitis vitijs circa calccm, atquc adiundas partes pcriculum eit , nc m-
-ens dolor atqi inflamatio non modica fupcrucmat. humfmodi cmm partcs
SiTibus contmetur,non quibuflibet,fed valdeminutis,ita, vt vellcuis infiam^
matio mai-num dolore poffic compnmendo cxcitarc.chorde vero quo calci a .^ o
pofteriori panc mncditur^cum grandior fit,vbi inflamatur,pcriculum erit,ne
ncruorum diftentio fuperucniat.quin & cum hac parte luguntur multi ncmi,
qui ofTa contingunt, quod in libro de incidendis neruis oftendimus. Reliqua
Jritur vniucrfa curatio diligcntem animaduerfioncm requint,& quod ad vi-
dum cenuem pertincc , & quod ad modum calidx aqu^ pcrfundcndae.fcd &
cutis, qu^ pedi fubicda cft^ix^©- gr^ce dicitur)incidenda cft magna cu mo-
derationc. vbi dura cft, alcitudo plag? debct duritiei altitudincm ^quare.oc-
calcfcic cnim quibufdam,ita,vc nc paululum quide iangumis fundat,nifi fcal-
pellusalteadmodum demittatur. Ilia igitur fecanda cft,qu2 fanguincmnon
fundit ; quCE vcro ftatim cruentatur, relmquenda eft. nam,fi fccctur,dolet. At 3 o
nequc in illa,quae dura cft, quouis modo,fed cequaliter incidcre conuenit, id,
quod ex ipfa cutc durum cft . fpcdarc autcm tria dcbct , qui a:qualitcr incidit.
pnmo , longitudincm fcdionis , dcinde altitudincm , tertio, intcruallum. fe-
diones autem icquelonga:, atquc altx fmc, oporccc, & xque incer fe diftan-
tcs, vc vniucrfa cucis, quce pedi fubicda cft finc cormenco inflamationis tcm-
porcfimilitcrdiftcndatur. Conftatautemomnem inflammationem diftcn-
dcre, quodque diftcnditur dolere , atque idcirco inflammationem augeri , &:
ncruorum diftentionem excitari . Quemadmodum igitur liberalis aqucs ca-
hdc pcrfufio,cui oleum copiofe £t adicdum, falubernma eft,ita ctiam fccan-
dam cutem duxit fcalpcllo eatenus alce demifTo , vt h^c mmime cruentetur. 40
vtilitcr autcm excogitauit huiufmodi fedionem.quandoquidcm in alijs par-
tibus, vbi vehemcnter inflammantur , cogimur cutem fcalpcllo exafperare:
partim educcntcs aliquideius fanguinis, qui^in inflammatione fuperat: par-
tim expirationcm cfFicicntes:partim laxantes,qu^ fub inflammationc diften-
debatur.At in pede inflammatione nondum orta feftinabimus ad cutemin-
cidendam,eo quod duriflTima fit. vbi verotalis eft, nequit fub inflammationc
amplius extendi. quamobrcmdolebit h3eei& vehementiflimepremetintcn-
tione
CQMMENJ. II. 16-5
I tione quadam proximas partes , prascipueque lacam chordam , qu£ illi iunda
eft,cuiufque initium eft ex fine vnius ex mufculis fitisin pofteriori pane cru-
ri$,qu£E carnofaprominec . Igirur,vbi hxc dolore , acquc mflammacione ten-
tetur, periculum eft, necotus mufculus eadera fentiac. id fiaccidat, neruorum
diftentionem fetjui verifimile eft. Ob hxc icaque omnia cucem,qua£ fub pede
eft,fecare,vc didum eft,conucnit, deinceps, vt retulit, extenuarc, hoc^^ft, tc-
nuem reddere. id autem fiet, fi molliatur ipfius du,riries,& mukitudo cxhau-
riatur. Ad h^c ambo valct oIcum,& aqua calida,fi copiofe infundacurra per-
fufionc vero priufquam vinculum detur,oIei, quod nullam adftringendi vim
10 habeat^inundio.
~ I_J -^c benc alligarc non cuiufuis cft.nam fi.quis vinciat eo mpdo,quo cx-
» il tcra circa talos vinciuntur, fafcia modo ad pcdem jdatl, modo ad ipfani
» chordam,circumad^ fafcia: comprcftio,caIcem,qua idus fuit,cxpellet.
Didionem [bene] oc}<x.6Ss dixit, fa^pe cnini ab ali js vcteribus ita vfurpataf.
prscipit aute,vt vicia,qu5 circa calce funt,vinciantur ea rationc, qua fra<2:ure,
cos rcprchcndcns,qui eo modo deIigant,quo dcligarc f^pius con(iiCui.mus,yc
mcdicamenta,fcu cataplafmata,feu quiedam cx perfufione madcncia,ea parcc
«tencancur.vinciendi modus,qucm damnac, fic fc habec. Fafcia ab alccra parcc
talorum orfa,obIiqua fertur a priori partc extremi cruris,qua talus extat,quem
2,0 a$2?a;ocA5« vocant,indc tranfucrfa fub pcde demittitur,eoquc circudato viquc
ad cotrariam partcm obliqua rurfus infcrnc fiirfum procedit ad priorcm par-r
tem tah,cique inijcitur,quemadmodum ante. At vbi ita circumeat,necefte eft
in priori parte pcdis fibi occurrat,&.X,Iiteram repriefentet,indc in orbe cir-
ea talos data co redeat,vnde incepit,fic autem itcrum circumagitur,ica,vt eo-
dcm rcuertatur,terti6quc fimiliter voluta rurfus ad fuum initium rcdit,atque
indc rurfus circa talps porrigitur.vcrum alij,vbi tranfucrfam fub pede fafciam
dederut,nonprotinus obliquam furfumattrahuntad taIos,fed anteperfupc-
riorem partcm pedis in orbcm ipfam adducut,qucmadmodum ali j in orbem
circa taIos,fic,vt obliqui circuitus ab ijs,qui in orbem funt, comprehedantur.
jQ H^ quidem vinciedi rationes vfitat^ funt,fed ad propofita vitia minimc ac-
commodantur,quod antc fsifcms nihil ibi imponatur, quod ilhs continedum
fit,ncque calx vitio vacct,ficut in co cafu,qui illas rcquirit,fcd ipfe primo Iigfus
fit.quare proppfita vinciedi rarip,quum ad calcem fanguine exprimat,ipfum
expellit.at cpntrariu fieri debct.fanguis cnim a calcc adpartes,qu^ iuxta funt,
per vinculum cxpcllcndus cft:quam rem ca duntaxat vincicndi ratiopr^ftat,
quac ad fraduras pcrtinct,qua fupra demonftrauit,eadem igitur nunc y titur.
» A Tquehocpadopericulumeft,neoscalciscorrumpatur.
xjL Corrumpatur dixit <y^axjJu'o*aa.nam,quum pars ex toto corriipitur,vc-
tcrcs dicerc id vitium foIentijq^ajaAsp, quod,vbi carnofispartibus accidit, alijs
40 nominibus appcIIant.Vocatitcm Hippocrates carne,qua2 putrcfciCjOw.ir^oM',^-
/^aap, <jica5Z)/uc*Zu), acque alijs eciam num vocabulis. Ac vbi os ex coco corrumpi-
iur,(«J>ax».X9j) vfurpat,quod vitium oftibus accidit,vbi a fuperieda carne perni-
ciofa fanies profluit,qu2 hxc ipfa irrigando corrumpit.
•» /^ Vod vbi corrumpitur,morbus ^uum durat.
V^^^Apcrtius dixiiTct totam 2:tatcm hominis . habct autem ipfius oratio
hanc mcntem.fi quado calx corrumpatur, cafus curatione non recipit, quod-
que cx eo fcquitur malum,totam. statem hominis durat.
1 iij
/-
:S
j66 d e f r a c t V a I s
NAm alioquin, vbi calx hoc modo non corrumpitur, Tcci quod nigrefcat, i
quia dum homo iacet,ne^ligetcr habitus fit, vcl quia crus iamdiu grauc
vulnus acceperit, quod calx ctia fehfit, vcl vitiati femoris, aut altcrius affedus
caufa diu iacucrit,diuturna tamcn rcs cft,& molcfta.tum fubihde rccrudcfcit,
nifi fumma diligctia, & longa quietc attendatur.Quarcqu^ecunq; hoc modo
corrumpuntur,pr£tcr aliam noxam,corpori fummu quoque pcricul u alFerut.
Calcrsos(inquit)non modo cx propofitis affedibus vitiarj folet, fed ex co,
quod calx diu iacucrit(quam rcm C7n7oM5u<5p dixit)nigrcfcit f2pc,quando negli-
gcntcr fucrit collocaxus.id autem eucnit,vbi fuper quapiarn rc dura cptinctur,
ncqj fubinde attollitur-.fed ijs,quiE fubieda funt,cotinetcr calefit,premiturq5. lo
Guocirca attolledus eft,mutandufqi orbiculus cx lana molIi,que nonnulli cx
gr^cis -rfo-^wp dicunt.cius autcm cauum rcfpondcre debet magnitudini calcis,
quo orbiculo itacalx fulcitur, vt imum eius attollatur ,nc comprimatur : ne in-
cakfcat^nc cxpirare prohibeatur.
~ Equuntur enim febrcs acutg admodu,continentefq-„cum trcmorc,finguI-
tu,mcntis aIienatione,quae paucis diebus homincm pra^cipitant.
Yixc ficri inquit,vbi calx corrumpitur, non ea de caufa , quia os alicnatur.
ip fum cnim,fi per fe circufcribatur, nullam fupcrioru partium afficit, fcd quia
ad partcs,quae ipfum cingunt,ipfiqi alhgatur, eius vitiumpertinct,idcirco fu-
periores quoquc corporis partcs teduntur.Chorda igitur,que calci inneditur, x o
vbi inflammationc tcncatur , mufculosquidempoflerioris partis cruris ,qux
carnofa prominet , propter confortium afJiciet, quiim ab ipfis oriatur. quibus
mufculis afFcd:is,ncrui,qui per eos diflribuiitur,promptc I<jdetur,queadmodu,
& artcrise, pcr quas cor noxa fentit, ficut pcr ncruos ccrebru. Sed quoniam cor
innati caloris fons cfl,cercbru vero per fc rationis domiciliu habet, & pcr mu-
fculos partes mouct motu,que volutarium dicunt,cofcqucns efl,vt proptcr cor
fcbris oriatur,mctis alienatio,propter cerebrum,tremor,neruorumquc diflcn-
tio,proptcr mufculos, fingultus,proptcr flomachu,qui plurimu neruofus eft.
HIs acccduntjvenaru fanguine fundenrium Iiuor,naufea,gangr2na. caufa
compreffio eft.poffimt haec aiioquin inciderc, etia £i nihil corrumpatur. 30
Hadenus de ijs,qu^ fupcrucniunt,vbi idus vehcmes admodum fucrit.plarra-
quctamcn lcujitcr coIliduntur,ncquc ita magnum fludium & dihgcntia exi-
gunt,fed curari nihilominus rcde debent.quod fi cafus videatur afperior, ful-
circ oportet,aliaque cfFicerc,qu:E propofui.
Sangttincm fundcntcs mtellcxit venas gradiores,quadoquidcm his diuifis
fanguis efFunditur,quod exiguis vcnis non accidit-parum cnim ab his fangui-
nis profluit,celcriterqi citra noxa in oris plag^E concrefcit. Naufc;^ nomc du-
xit a naufeantibus,atquc ea dc caufa vometibus,quam appellauit vawoi6><np,cum
loncs vaan:aar,id cfl,naufca fic appellct.ac fere,quod antc dixit Ijt^^^u/xao-^?, vocat
nuncvtojiao-cif^vbi vcns fanguincm expuunt,& quafi vomuntitum fuaimbc- 40
dllitatc,quam infiamario attuhtrtum multo vitiofoqj fanguinc opprefTx^quc
conflat fub huiufmodi afFcdibus vitiari.Gangrcenam vocauit,quum vens ex
ingcnti inflammationc cmoriuntur.quorum omniu caufam efle affirmat alic-
nam vincicndi rationcm, qux duplcx caput habet : vnum, quod calccm non
com^rehcndir,fcd nudum rcIinquit:aItcrum,quod partcs,quas complcditur,
ardius adilringit.Diligentiam cxpreffit vocabulo ^tAiw.fic enim ab lonibus
appeliari fblet, & ab ipfo fspius nominatur.
Fafciamquc
COMMENT. IL ^^^
i •^pAfdam^maxfmaex partcadcdccmdare, & moda cfrca cxtremum pe-
» 1 dem,modo circa medmm,mod<^ ecfam circa crus obuoIuere:tum,qu/his
» proxiQia funt^hmcat^ue hmc omnia comprehendere ,quemadmodumrupra
«oltenlumeIt,ne<jucar<aeadmodumaHigare.
Vmciendi rationem probat contranam illi^quam fupr^ damnauit,qu^que
apudmultosin vfu eft/nb oua fanguiscx ahjs partibus pedJs ad calcem trlr-
mittitur . debemus enim fupcrates fuccos, ^ calce ad aHas partes depellere huc
yincientes,<3uomodofupraadfradurasdocuit,fafci We maximl ex pane-
ipfi obuoluentes,non tamen nimis ardantcs. ^
" C EdJinteorum numerum augere.
tatem,vel fakiarum numero mohamur,veI araius adilrin^endo
" M ^''^"''^''^:"^f "^F"/."^^ veratrumeodemdiecpltum,velW^
» 1 V Xlterion.pr«tereatertio dicrefoluerc&rurfusdchgare.
Vcratrumpotuipr^ftat,non eo nominc i^ntim, vt Qu^ fupcrfunt^purget,
fcd & in ahampanem aucrtat . conftat autem dari ab Hippocratc albfi^ quod
vomitum excitat,^& a toto corpore matenam in ventnculu aaocat,pnufquam
adinteftinorumfinusdeducatur.(juodautcmaIbuinteIh2idebcat,pIanaii-
cct ex fequetibus colligere . Incjuit enim[fed fi homo vacat febre,per fuperio-
zoracouemtpurgarcficutdiducft](^odigiturea,<ju^fupcrant,vtihtcW
cantur^quodqi ad cotrariam partem,atquc a£e<aa cft,materiam depellercma^
gnum momentum habeat,cmdentifrime apparet : at num albo vefatro mohl
ri id expediat,nondum cft manifeftum. ftrangulare enim interdum folct, vbi
redundat in corporc glutinofus fuccus,aut crafTus . quocirca hic priis diiTipa-
ridebetviaucxtcnuandi vimhabcnte,dequototumlibrum compofuimus.
Fallaciffimum crgo eft vcratrum dare,antequa corpus vidu pr?paretur,qu^m
%ius no facilc fTt vt qualcs^orpori fuperfmt fucci,dignofcLn^
f^culo vcratrum albu fortaiTe tut^ fumebatur ob rationem vidus eorumho-
minum <jui curabantur,qui vita: genus non ociofum fequebantur, aut in^m-
3operans,ledlaboriofum,paucif<juealim£tiserantcpntenti,fic,vtcrairosfuccos
"". . A'""??^ contrahcret. ncq^ enim nos latet f^eri hos, cu ocio,tum abudan-
tia.quodfivim^ilimaueris corporum cius fa^cuh, <juam ex eiufmodi vidu
comparabant,magis zdhuc dari veratrum permifcris. quiim,qu2 vomitus af-
tertincommoda,ferrehominesjIhfaciIcpotucrint.
»CXeoauteinteIIigitur,futurumn^cnefit,vthiafFcausrecrudefcant.iiaq;,
- l^ vbi fanguis a venis tranffufus,nigrities,& qug hisproxima funt,fubrubi,
» cunda lunt & fubdura,pcriculum efl ne recrudefcant.
^ Malos afFedus,qui recrudefcut,vocat .ncM^^ ^fiK'^rs& v:«A,>^r^v«^ di-
cit,quah mala rurfus ficri.Docet autem quibus indicijs cognofcantur propo-
40 liti atteaus,quando futumm eil,vt rurfus mali iiant. Qu^ indicia ad fiipcrue-
nientcm infiammationcm fpc<aant,quam inprimis cauit,ne orirctur. Qudi-
bet igitur mflammatio rubicundiore duriorem^; cutem eSick, quorum^eu-
trum opus cit afFcais partibus. mollis cnim effe dcbet, ac fubuiridis fanguis a
.vcnis tranffufus.hunc cnim voluit citra inflammationem fuppurarc . quarc fi
membrum molle ilt,& non rubeat, inflSmaaoncm abefTc demonilrabit fup-
purantis fanguinis mdicium erit carcntia vtriufquc coloris , ruboris fcilicct &
nigritiei. nam, vbi rubcr eit,inflammari: vbi cx toto nigcr cil,ncque fuperari,
1 iiij
x<r8. DE FRACTVRIS
neque concoqui fc ^ n.turUenunciat,rcd cocrcmm cfTe. Hoc enim ipfi a^^^^
dtTbiLtiLxtravcnasmancar,etiam,rnncorporccontineauir,fiquidcm
in co cafu nunquam in pus vcrtitur.Contra/i naturam corporc Y^^.^Xa
turmpus,ricaVmcatuf,putrefcit,nonrccus,acvbicxtracorpuseft,atq,adco
mads^quiimincalidolocoretincatur. ,-« /i -j " \
rEd,fihomovacatfcbre,vomitupurgctur,ficutdiaumcft:idemcoucnit,
" S £i fcbns fit,fed non continua: vbi ca non intcrm«tat,abftincdum a purga-
" t^nca cibo & forbinoncaqua potui danda,vitandu vinum,fcd no o|v;^m..
Purearcc^^ixcoc^'^;^ dixit.cSfucuit cnim Hippocratcs vfurparc idvocabu.
Ium,non vbi quxms mcdicamenta adhibet, ic^ folum,vbi purgantia pr^ce- i o
pit autcm,vt vcratmm codem die dcmr,vel poftcriori priufquam inflamma -
iio in affcdis partibus oriatur,atquc homo febricitet. fcd, fi febris pr^uenerif.
fiquidem leuis eft,veratro nihilominus vtitur , nos vcro nequc intcgro homi-
ne dare vcratrum audemus:fi vchcmcns,id pr^fidium omittit,fcd maximam
abftinentiam imperat,non cibo,non forbitionc vtcns,folam potione adhibet,
nequc hac vmi,quod hcet nufquam pofmffet^fugiedum cfTc mamfcftum crat.
pcrmittit autcm,vt reger ca potionc vtatur,qu2 dicitur o|u;^uk^.,vc1 etia mulla.
ixc cnim pomi prxftat in tenuifrimo viau,& tertiu ad ha:c oxymel,quod cx
mulfS,& accto coftat. fed c|u>^vxlr fauos habct dulcifTimos maccratos^tquc in .
coaos,ficutetianucin HeJIadc coponitur,cums ratiocft.Faui cxprcllo melle ^o
in oUam conijciuntur,m qua pura aqua iit: tum infcruct, donec omne prorfus
humorcm in aqua pofuifle vidcantur.is autem humor reponitur,fcruaturquc
& dliuo tcmporc bibimr ad fitim tollendam, frigida aqua dilutus.Hac crgo
potionc nunc vtitur Hippocrates, fi ea non cft, fumere mulfam licet.fed oxy-
mcl,vbi ncmofie partes vitiatae fint, alienum cft . accto cnim tentantur,quam
rcm tc vfus docuit,&: ipfe demoftrauit. quibus vero idoncu fit oxymcl, oftc-
dit in hbro dc rationc viAus in morbis acutis, qucm male nonnulli mfcribunt
fln Cnidiasfcntentiasjnonnulli [De ptiflana]nequc ctiam hi redc.
. r Ed,finuIIumpcricuIumeft,nerccrudcfcat,fanguisfufJufus,nigrities,pro-
. iixim^partcsfubuiridcsfunt^&citraduriticm. . ^^
Vis horu vcrborum expofita cft in eo fcrmonc,vbi inquit[namqj,vbi fan-
guis a vcnis tranffufus,nignties,& qu^e his proxima funt, fubrubicunda funt
& fubdura,periculum eft,ne recrudefcant] illis cnim,fcilicet fubrubicundis &
fubduris, nunc opponit fubuirides,& finc duritic . fiunt enim fubuirides, vbi
paulatimin pus vetuntur: duritic caret, propterea q? inflammatio non cft ad-
modu vchemens.id enim caufa fuit,quaobre cfFufus fanguis vcrtcretur m pus.
" /^Vodidoncumtcftimoniumeft,vbicunque fanguis tranffunditur mc-
« V^Aucndum non efrc,ne malum rccmdefcat.
Idoneum dixit o^yciSu, quafi ccrtum ftabilc,vcmm,pcrpetuu. teftimonium
pofuit pro figno,fiquidem tcftis eft,nobifque opinionem facit comm,qu« ab 40
Hippocratc propofitis verbis traduntur . Inquitigitur pofitum indicium ccr-
cum cfTc vbi fanguis fufiunditur, non folum in calcc, fed in c^tcris partibus
ctiam,idquc iurc,quum non ex partiu indicationc,fcd cx ipfo fanguinc tranl-
fufo intcUigamr.Malus autcm cranffufi fanguinis afFedus^non par afFert pcri-
culum.diffcrt cnim pro natura paFtiu,quibus fuffimditur. Proucnit tamen pc-
riciilu non ex ijs partibus,fcd cx fanguincfuffi]fo,qui in pus non vcrtitur.quo
minus inpus vcrtatur,prohibet ingens inflammatio, vcl fub ahcna vincicndi
rationc
COMMENT. i L ^^9
X ratione orta,vcl ob fucGos,<|m,aut copia fui male habet,aut corrupti funt.^ui*
bus Hippocrates fuccurrit purgatione per medicamcnta,nos per ven^ feaio-
nem miramur4 ipfum hac foia contcntuffi non fuiiTe, cjuiim hoc prafidium
nouerit,atQue ad huiufmodi cafus adhibuent . fiquide m hbro de articulis m-
rcr aHa,(^mbus opus effe cenfet ad coftas coHifas, venam mcidun cubito lubet.
» Plndursfunt^&lmentjnigritiepericlitantur. ^ ^r
U Sanguisetiara,quifuperterramfunditur,interdumdiutiuscofematur,
modo magis fiauus iit,modo in nigriorem, modo in euideter atrum conuer-^
titur.venfimik autem eft ab aere,in quo c6tinetur,fereno,nebuiofo, humido^
lo ficco,caIido,aut frigido varie colorari.Pr^cipua vero caufa varietatis colorum
confiftitin ipfo fanguine,qui varius eft,ficut in finguiis homniibus confpici-
tur,vel ad atram bilcm magis.vci ad flaiiam feu paiiidam, vci ad pituitam ac-
ccdcns,vel etiam aquofus.Id quod illi ctiam 3LCcidk in animalium corporibus.
: namque a vcnis tranffufus in varios colores conuertitur,& vbi non fuperetur,
& vbi a partibus,qu« ipfum continet,in pus vertatur. Merito aute hoc tepore
liuidus apparet-coior enim huidus lUis intericdus cft,qui nigri penitus fut.Sc
qui floridum colorcm habcnt, qualis pracfcrtim cft rubicundus, & flauus. fed
^ & hic color,liuidus inquam,a colorc fiorido recedcns,ad nigrum accedit, qui
apparere cria folct;vbi,qu£e nigra funt,dum fuppurat,inaIbcfcunt-S^pc cnim
to videre iicet,quie«igrafunr, quum incipiunt verti in pus, huida fe oftcndere:
tum paularim nignrie amiflaad ignis colore acc€detia,albidiora euadcrc.eft
cnim pus cinerei coloris. Indicat cr^o Hippocratcs nuc difcnme m eo fangui-
nc,qui tranffufus liuidum feoftencfit. nam, fi cum duririe fic appareat, p^artes
inflammatione tencnturtfi finc duritie,inflammationc vacant. qu^ mfiama-
rionc carent,naturam robuftam dcmonftrant, & fanguinem concoquendum
cfre,& inpusvertcndum:atinflammatio naturae mfirmitatem indicat,qu? ob
inflaramatamm partium imbccillitatem,&: multitudine maii fucci fubfiftcn-
ris,tranffufum fanguinem,ncc concoqucre potcft,nec m pus vcrterc.Seqmtur
itaque,vt nigrcfcat & corrumpatur. _
50 P) Edem vero expedit ita collocarc, vt rehquo corporc plasrunq-, pauio fub-
- 1 hmior habcatur,fancfcit autcm fexaginta diebus,fi qmcfcat.^ _ ^
Si pes humiUor fit,fangms,qui cx cmre ad ipfum cofluet,inflamatione cx-
citabit:fi fubHmior,nihil confluet . atqi idcirco fubhmior omnino contmedus
cft,non tamcn multo.dolet cnim, fi dmriiis hac ratione conrineatur.quae vcra
dolcnt,in inflammarione incidunt.Sublimiter ergo figurandus cft,^quatenns
non doleat.hoc aute cop.eries.fi tedi pedc fenties ,vbi paulo aitior cotmeatur,
Dc crure.
, Y^ Rus binis ofiTibus conrinctur, quorum aitcmm altero ab vnaparte mul-
« V__>to,abaitcrapauIotenuiuseft. r • •
40 Vcrba hac, qmbus crus appciiat xnt^y corum confirmarc fentcntmm vi-
dcmur,qui volunt 7«)^ix;, ^^<^ ^nt^lw, t^^v vocari ab Hippocratc,no totum
id quod compofitum ex oflibus &partibus fupcricdis eft,fcd fola ofla. At i€-
ucra cx his ipfis verbis coihgitur, non hoc raodo , fed illo etiam accipi pofle,
quarc nomina h?c,quibus vtitur,duobus modis accipere hcet,ficut aecipiunt,
quicarefcrant,modoadipfaofl*atantum,modoadoirafimui&partes,qm-
■busoflkfuperconteguntur^fic^vt o««>appelieturid,^uodmtcrpcdcm cft,&
genu.Duoram autcm orium,quae in eaparte fita funt^itcrura fcihcet tibiam
I70 DE FRACTVRIS
graece appellari jcvb'/*^ ,reliquum fcilicet furam, Tr^vlw.zd hxc tibia pleniorem t ,
eiTe/urara vero tenuiorcm,ac medium, quod minime carnofum, & per vni-
uerfam hanc partem a fummo ad imum in longitudinem fertur,& in his,qui-
graciles funt,confpicitur (grcece ujnDm^iop vocatur)tibia£ paaem efTe^no furs,
atque alia^qu^cunque ad oSa pertinetia fcire licet,omnia expofuimus in libro
quem dc olfibus confecimus,ad eos,qui primas inftitutiones addifcunt.
« I T JEc ad pedem inter fe iunguntur,communemq-, appendiccm habent-
i 1 Communem non debemus ita accipere,quafi continua, atquc omni-
no vnam,fed quafi vtriufque appcndices inter fe iungantur, & vnius tantum
opinione faciant.ita enim inter fe conueniut hx appedices, vt vna cffe videa- i o
tur.extremx vero earum partes rotund(g,qua carnc nudantur,non rede a qui-
bufdam talus nominatur . pcrpctua enim chorda talum continet ab interiori
parte,qui ab hac tedusnec vifu comprehenditur,nec tadu.
*• QEdrcdaincrurcdehifcunt.
O Dehifcunt propofita duo oiTa reda in crure,hoc cft,in longitudmc cru-
ris non fe contingunt,nequc inter fc conneduntur.
• " A D femur autc iunguntur,& appendice habcnt: appedix vero difcrimen.
iV In commifTura genu,caput tibis longc craflius eft,quam fur^,atq-, id -
circo appendix tota eiTc tibi^e videbitur,ipfamqi ab cxterion parte fura fulcit.
Difcrimen,quod JiucpiejKs vocat, id intelligit, quod in mcdio cxtat neruofum 2, o
cartilaginofumqj,quod proceiTus fcmoris,qui in tibia conijciutur, diftinguit,
fed in oiTibus eorum corporum, qu^ iamdiu mortua funt, corrumpitur, fic,vc
aliquis decipiatur, falfumquc exiftimct,quod ab Hippocrate fcribitur, iniuria
quidcm, quoniam in reccnti cadauerc id femper apparet.
" t Ongius autcm paulo eft alterum os,quod a paite minimi digiti eft.natu-
- 1 — # ra oflium cruris fic fe habct-
Quod inquit longius,ego fic fcribendum ccnfeo [I ongius autem paulo eft
alterum os a partc mmimi digiti.] Quod fi non hoc modo,fcd illo Hippocra-
tcs fcripfifTctjConfirmaretprorfus tibiaj appcndicem in gcnu communcm effc
vtriufquc oflis,non propriam tibiie.nam fimpliciter longius efTctjnon ab ima 5 o
parte duntaxat.
- T Vxanturha:cmodoapartepcdis;actunc,modo vna cum appendice ofla
» L_/ ambo, modo appcndix tantum mouetur,modo alterum os.
Putant mcdiconim aliqui verbum ^oa5iSg«)j vfurpari ad ca ofla fignificada,
qua: toto loco mota lunt,fed oAi£&fl«v«p (quo verbo[luxatur]cxpreffit)ad ea^qu^
paululum,non tamcn ex toto naturafi {edc cxcefTerunt. Veriim hi non viden-
tur legifTc librum de articulis , vbi initio protinus ait[articulum, qui cum lato
fcapularum ofTc committitur, vidi vno modo exciderc ncmpe in alam]in quo
loco vcrbum excidcrc oAjc&o^o.u dixit .atqui totum humeri caput eo finu moue-
tur,in quo recipitur , quum no poffit paulum cxcedere,ficut ipfe Hippocratcs 40
docuit, vbi caufam adiccit,quam habcbimus,quum ad cum locum vcniemus,
» 1 I -^c quidem minus molcfta funt , quam qus in prima palms parte , ho -
,.11 mincs modo quicfcant.curatio autem in vtroquc cafu fimilis requiritur.
» namquc hxc conijcicnda in fuum locii funt,intenta perindc atquc illa,fcd va-
. lcnuorem ctiamintentioncmrequirunt,quatenuscorpqshacetiampartc va-
, iidius eft.PIajmnquc fatis duo hominesfunt,qui in diuerfa contcndat.qui,vbi
» nequcant abundc cxtenderc, facilc eft validiorcm intcnuonem adhibere.
Non modo
COMMENT. II. '71
I Non modo minus moieta funt,quam quse in prima palm^ parte/ed muU
to magis,quam anx in pederved quoniam de pede & manu communitcr tra-
aauit , ideo abundc exiftima^terius partis duntaxat meminifFe, qux, quod
ad moleffiam pcrtmet,media ck inter crus & pedem.quato emm maiore mo-
leftiam affert,quam crus , tantoninorem, quam pcs, & pr^cipue quam caix,
de quo paulo fupra cgir. ,.,/-■, w
N Am vel rot^ modiolu defigcre oportet,vel aliud quid fimile: tum molli
aliqua re pcdem obualuere,bdbulifque loris latis circumligare,& eorum
» capita, vei ad piftillum,vci id aliud %num dcuincire, emfque imam partem,
lo in modiolum demittere, furumam recuruarc : aiios. vcro & ab humcri capitc,
&apopiiteincontrariampamiicxtendcre. . .
Rotx mpdiolus.
Lorum latum.
Piftillum.
Ab iiumeri capitc cxtmdentes.
A poplite cxtcndentes.
Lisnum defigi rubet,quod reciperc porit imam partem vc<ais, per quem
membrum dcbct ab inferiori parte cxtcndi . tibi vero ignotum cffe non cre-
do rot^modioIumzj?.K'p^abIonibusappclkri.cumapudpoetamliocquo-
.oQuevocabulum lcsatur . Commonct autcm Hippocrates , vt vbique ex ijs,
qu^ ad curationem conducunt , illis vtamur, qu^ in promptufunt: & nunc
etiammeminitmodioli rot^,quipra:ftonobiscft*epotcft vbiuisgentium: li-
militer piftillo pro vede nunc ad extendendum vtitur . Sed qua via adhiberi
h^ec debeant,ipfe fuis verbis,fi animaducrtantur,apcrte deciarauit.
» C E^ ^ fuperiori quoque partc adhibcrc vim licet.
O Vim,hoc cft,valentcm in vtramquc partem intentionem «v^M« appcl-
lauit^vt vehementem eius potentiam indicaret.
172. D E F R A C T VR I S
» T\ Otcs etiam, -vb! vclis, alte lignum defigere otundum ac leuc, fic, vt pars i
» 1 cius extei^qux mtcr crura,media inter anii-^.naturate demittatur,Yt pro-
» hibeatfequi corpus,quodapedibuscxtendit'r-
Rcdum ftatuit Iignum hoc iirmitcr inhieens, nc corpus (vt didum eft) z
pedibus cxtcnrum rcqaatur,quod ccllocatiiit hoc hgnum intcr anum & pri-
mam naturalis partem,quem locum zsC^cuoi appcllat.
« T~^ Eindc,nc corpus inclinetur in id cru>,<iuod inreditur, collocarc aliquem
» JL>' a latcrc oportet,qui cluncm repellar,ne corpui ducatur.
In pl^rirque exemplaribus, qu^ nu.ic proponuntur vcrba, proximc pofi-
tis rubijciuntur,quancjuam finc his vmucrra fenrcntia maneat. vult enim me- lo
dium lignum llatui intcr vtrunquc crus , atquc ita ab inferiori parte aiFcdum
cms extcndi,aliquo furfum cluncm rcpellent^nc corpus ea partc trahatur, 6c
in altcram partem incUnatum pcrmittat cru^ ducetcm fequi. namque, vbi hoc
accidat,intcntioncm rcmitti neccfic cft .
A Lignum rottndum ac lcuc.
B Extcnfio apcdibus.
C Repelleni cluncm a latere.
Idem quoiji
COMME-NT. II.
173
JDdem quoque fiet,fi ad vtramque alam lignu figatur, brachia vero reruen-
tur exrcnta,& alius genuprehendcns in contrariampartemadducat.
A Lignum ad ytramque alam.
B Ahus a genu prehendens.
Modum alium docet, quo prohibere pofTis, ne totu corpus extetam mem-
bri partcm fequatur. figit enim lignum ad vtramq; alam, quod corpori obie-
5 o aum,hominem fequi non patiatur,c[uum partes inferius exteduntur. Sed nuc
nihilominus oportet crus,<^uod ab inferiori parte extcnditur,propne a genu
r.ehenfum .n fuperiorem partem attrahi,atque ita in dmerfa diduci.
NIl: 1 etiam prohibct, li placcat, lora alia ad genu, vcl ad femur alligarc,
ai. liT-vc ro:2 modiolum poft eaput hominis figere, loraq-, ad aliquod
«Ii~numc .e c.icclin modiolumdemittatur.
^Whi \ . •'^ c- j-s a f.:periori parte extendi,vt in diuerfa diducatur,moIiri eam
rem Dote .. . \.cGds Ioris,Ciiiorum capita furfum adduda advedemreligetur:
ims'. ace... :Z'3t\s parti,qu$ hatrere pammento dcbet, necefTeeft cauu aliquod
f J^:;a.:..r, c liufmodi eft rot^ modiolus , qui obex vedi fit, vt poilit in con-
40 cijrir .n partem attraherc.
.. |~"TadcontraTia,atqueadpedesattrahar. , , " '
Xi Ad contraria dixit Tocmx. Sed fi fcriptum inucnii-emLis {-K^TomrTioi)
qmdnam obfcurumin vcrbis aut fentetia effct? Verum quia legimus-'tiv«vr^,
iine pr^^pcfiQone i^tk.c^ux fignificat ad,duorum alterum exiftimandum-eit,
aut princiDio ab eo,qui librii dcfcripfit,omiflam fuiife particulam oV,yel ^c?,
aptab ipfo Kippocrate de induftria,veI,quod idem fignificct,veI,quod vocc
[T«vctrr/<t] vfarpet pro aduerbio, quafi dixcrit 4«»-n^.
DE FRACTVRIS
PRo mociiolo etiam poteris ledo mediocrcm crabeculam fubijcere,eiu/que i
vtrunquc caput ftabilircjlignifque rccuruatis lora cxtendere.
A Trabecula.
B Ligna recuruata.
C Lora.
Ante,bimsmocIiolis,bini{queve£Libusincontrariaspanes cxtendebat,
vno infra.pedem extcnto,altcro fupra caput.Sed quoniam(vt retuli)in eo ex-
crceri nos voluit, vt prsfidia in promptu habeamus , aliuci modLsn docens,
in fimiliura inuentionc te exercet. nam,fi modioli non finc, ti2i:L:::^,qucc! le-
<ai,fuperquo aegrotans iacct,longitudinem ^quct, fubijcienaiir. c?:. Carrera
omnia,eadem atquc ante cfEcicnda funt.lora enim corpori inijcienda eo mp-
do,quo fuperius docuit,vinciendaquc ad Iigna,quibus, quafi vcdibus ad ex-
icndendum vtimar. Scd pro modiolis nunc adhibentur extrema iongioris ri- 04
|ni,qu^ capita dicuntur,vt modicc vtrinquc ledum cxccdcnria,& a capite,&
apcdibus,cxtcndentibus Iignis,mora fint . trabeculam vero, quod lignum in
longitudincm Icdo fubijcitur, 4hyd^ dixit,quali /xjxgov «J^ks^, id cfl,paruam tra-
bcm fignificans.
Commodc
C O M M E N T. II.
J75
„ /^ Ommodc irem extendes pcr axiculos ab vtraque partc collocacos . funt
« V_/ ctiamali«e^xtenciendi rationes,quam plurim;^.
i o Axcs folitus cft appellarc oW, qucmadmodum, vbi fcribit [Axis verfatio]
nunc vero axiculos nominauit ovltm^f^ vfus nominc diminutiuo,{icut in fupe-»
rioribus verbis, trabeculam Sc»d<fk dixit,paruamtrabem iignificans. Exercerf
autem debes,non folum in ijs,qu£ prompta funt,cxcogitadis atqi admoucn-
dis,fcd etiam m machinamentis,qu£E parantur a mcdicis ad has intendedi ra- ■
tioncs. Axes itaqi coUocandi funt,no re6ti in longitudine corporis, fed tranf-
uerfi ab ijs,qu£e hinc,atqj hinc funt^partibus corporis,quod curatur. id autem
non aliud fignificat,quam alterum ab inferiori parte a pedibus, alterum a fu-
periori a capite collocandu efle. Poft h^c inieda lora extrcma ad axes danda,
qui verfati crus,quod curatur,in diuerfas partes diducant.
30 /^^Ptimum autem cft,fi quis medicina in magni vrbe exerccat , paratiiha-
» V_/bercIignu,pcrquod vimomnemadhibcamus,adfra<9:a &luxataomnia
» reftitucnda,tum extendcntes,tum impellentes.abunde autcm erit lignum ta-
» lc,quales funt quadratac column^ quern£,quod ad longitudine, latitudinem»
« & craftitudincm pertinet.
Organi cuiufdam,feu machinamcnti,quodhaberi voluit,metionem £3icix'.
in libro autem de articulis,qui huic fubijcitur,docet eius fabricatione. nos ibi
fi quid obfcuru fuerit,exponcmus.nunc proximu cft ad ea trafire,qu^ fubdit.
- T /Bi fatis cxtendcris.
V Crus videlicet,de crure cnim agcns circa talu prolapfo inferuit extcn-
40 dendi rationcmjficqj rurfiis ad fcrmonem rcuertitur, quem initio propofuit. j
- A Rticulus facile reconditur.diducitur enim ab antiqua fedc,fic,vt c rcgio-
« i\ ne fupra ipfam fpedans non hasreat.promincntioribus itaquc palmarum
» panibus dirigendus eft,panim,quodextat adurgcntibus, partim infra talum
» rcpellcncibus.Eo rcftituto crtis,fi fieri potcft,extentum alhgandum eft:finlo-
«raproliibcant,cafoluenda,& dum vinculum inijcitur,in contrarias partcscx-
«tendendum. -
Hippocratcs articulu ogflgojj dixit,quo mouentur,qtii volunt fic apud ipfura
i7<r DE FRACTVRIS
vocari cxtrcma oifa, quas fn cauis recipiuntur, fic,vt totum id appelletur </Vag_ i
65*101?, vbi committuntur extrema offium, cpz in flexu atque porredione mo -
uentur. Ex vtroque autem ofle id , quod inferitur , agfifojj: cauum,quod recipit
iu>-nJA«,vcl >^lwH abHippocratedicatur.fedh^cnominum difceptatio reijcieda
cfl:.Deinccpsvcro oftendet luxati reftituendi rationem vniuerfam^ficut nos in
primo horiim commentariorum diximus,vbi intedcndi vfum expHcauimus,
demonftrantcs non poflc luxata commodc rcftitui,ni{i ita diducatur, vt alte-
rum altcri non inh2reat.protinus autem terminum habcs,ad quem vfqj cxte-
dcrc conucniat.namque,vbi iam videbuntur catenus cxtcnta cfTe, vt altcro al-
tcrinoninhaerentc,diducantur,extcndcrcdeiines. 10
» T~\ Andum infupcr codcm modo vinculum cfl,a2que capitibus ca parte,qu5
» JLycxtat^impofitisubique primo & plurimijm circundadum,& pannis plu-
« rimisinicdispotifTimum adflringendum.
Capyita fummatim comemorauit iUius vinculi ad fraduras pcrtinetis,quod
ante declarauimus.Mcminifrc autcm oportet,ca,qu2 in manu,pcde,calcc,ta-
lifquc,fuo ioco cxcidunt,eo modo vincicnda cfTc, quo fradurac,atquc idcirco
in noc libro omnia comprehcndi.Caufam ver6,quamobrem ita vinciendum
fit,fiuc fra<ftum os fit,fiue proIapfum,in fupcrioribus habuimus.
- nP Vm hinc atque hinc plurimum obuoluendum.
X Hoc ctiam docuit in libro de oiFicina mcdici, quiim inquit [comprc- zo
hcndatquc vinculum intcgr^ partis quam plurimum]. Caufa in prioribus po-
iita cfl.fatius cnim efl fuccos,non folum exprimi a vitiata panc ad ea Ioca,qu^
iuxta funt,fcd rcpclli ad ca,qux plurimum recedunt,& longe cohiberi.
" T T Vnc autcm articulum,vbi primo deuincimus, comprimerc magis dcbc-
» 1 1 mus,quam qui in manu.
Modum comprimcndi, &: fafciarum numeru conflituit pro magnitudinc
anicuIoru,intuitus ctiam,quam neruis contineantur,& quam acris fenfus fint.
hos fiquidem minus comprimi iubct.
- TNicdo vinculopars dehgata,reIiquo corporcfublimiorhabcatur. fic tamcn
" lcontincnda cfl,vt pes minime fufpendatur. 30
PcdcmconnncndumcfTc rcIiquocrurcpauIofubhmiorcm,rupra quoque
dicStum cft.Di<aum cfl infupcr ipfum catcnus cxcitandii,quatenus exteri mu-
fculi non laborant.Nuncpr^ceptum adiungit,quod ad tuto conrinenduper-
tinet,vt pcs,ne minimum quidcm fufpedatur. id autem fit,vbi lana moUi vn-
diquc cingitur . quin & pars eius cxtrcma , qua cutis cfl , ipfi fubicda , molli
ahquo, vt puluino fulcicnda cfl , tum hgno aliquo crcdo, ad quod pcr mol-
Icm habcnam vinciatur.
- p Xtcnuari autcm corpus dcbet,prout ofTa grauitcr fuo loco cxcidunt.non-
- JlI nulla cnim lcuitcr,nonnulIa plurimum moucntur.
In apcrto fane cfl,quie paululu cxccfTerunt pania curam exigcre,qu? pluri- 40
mum prolapfa funt,& maiorcm abflincriam,& cxzera^qux corpus extcnuat.
MAgisomnino ac diutius extenuare corpus oponct, vbi crus, quam vbi
brachiu lasditur, quum illud maius fit, & crafTius^quam hoc. nccefTc ite
« eft corpus quicfcere,atqi iaccrc;fed folucrc articulu, tcrrio quoqj die, & rurihs
- alligarcnihil prohibct,nihil itcm cogit.rcliqua omnia cadem ficri debet, quc
. inpnonbuspofita funt.Quod fi homo quicfcat,& iaccat,abudcfunt quadra-
. gmta dics,modo ofTa in fuam fcde rcflituta fuerint jfin quiefccre nolit, ^grius
COMMENT. II. 177
I crure vtctur, cogeturque diutiifime vinculum adhibere . Ipfe caufam reddi-
dit eius, quodpracepir, inquit enim [quiim illudmaius fit, & craffius , <juani
hoc.]quibus tertium adijcit,quod homo cubans confanefcat^non in^rcdicns,
ficuc vbi brachium offenditur . Hxc igitur in vniuerfum pertincre ad omnes
axticulos arbitramur.
** \ /^^""^'"^^^ °^ ^^ ^^^° ^" ^"^^"^ fedem non reuertiuitur^fed aliquid abeft,
« V tempore extenuatur coxa,femur & crus:ac,{i in interiorem panem cxce-
» dant,exterior pars tenuatur:fi in exteriorem,interior.
Siquacx integris partibus diu quiefcat, vel leuiter moueatur , tenuior fit,
10 quam priiis eiTet.motus enim corpora calefacit,eorumque vim firmat,quo fit,
vtpartesmehusnutriantur.fed,vbiluxatum aliquid non fuerit perfede re-
ftitutum,deteriuspcrficiuntur motus, pr^cipueque a contraria parteilh,in
quam venit, (^uandoquidem locus ca vacuus relinquimr, quiim os in contra-
riammoueatur.Homoigiturfacihus illi parci inh«ret,in quam articulus ex-
cidit . fupcriores enim partcs fedcm requirunt , cjuam inanis locus non exhi-
bct,fed plenus,quum nihil poffit inani loco hsrerc, atquc ca de caufa crus ab
ea parte,^in quam articulus crumpit fullinere corpus folet , & tantum mufcu-
hs, qui ca continentur fuo munere fungi. hi fiquidem benc nutriuntur: inex-
crcitatis vero non fatis almienti fubmmiftratur , hi autem in contraria panc
zo contincntur.
" ■TjLsraquc tamen in interiorem partcm promouentur . fcd, fi intcgra cute
» 1 vtrunquccrurisoscomminuatur,vaIidiusintendedumefi:.fivnaparsfra-
»d:uracvaldefupcraIteramexcedat,aliquo vtendum efi: ex propofitis inten-
~ dendimodis: abundequoqucefi, &perhomincsextendcrc .fcre autem fatis
» funt duo homines robufti,qui in diuerfa contedant; vnus ab vna parte,alter ab
». altcra.Extcndere autem rcda fecundum naturamoportet, & e regionc cruris
^ ac fcmoris-.tam fi huius quam fi illius fradi offa extendantur.
Qu^ excidunt ab infcriori parte,qua cum talo committijcur,in interiorcm
pancm magis prorumpunt.cuius rei caufa efi: fura; proceffus, qui ab exterioii
30 partc talum magis compIeditur,quam ribia: proccfTus ab interiori.
" /\ Tqucita extentaambodeligare, vtrumuisdeuinxeris. atnoneade cru-
- 'l\xi acbrachio accommodatur. namque vbi brachij vel humeri oiTa com-
» minutadeHgantur,brachiumfufpenditur,atque,vbi cxtentum alligatur,caro
« alio modo figuratur,dum cubitus ileditur. ncquit enim cubitus extentus diu
» haberi . non cnim folitus cft f^pe in hoc habitu detineri , fcd curuatus • quin,
» quum homines ingrcdi pofiint bracliio comminuto, neccffc habent cubitura
» curuarc. crus vcro,quia ambulando & fiando in infcriorem partem, nunc ex
» ioto,nunc prope cx toto intcndi fecundum naturam, & fcrrc criam reliquum
« corpus confueuit, idcirco fine moleilia extenditur, quum opus efi.quid quod
40 & in lcdo f^pius hoc modo continctur figuratum?Sed,vbi fragitur, neccffi-
» tas ho.rainis animu fubigit.ncquit cnim excitari, quare de curuando crurc,aut
» de furgendo nuUum verbum facit,fed ica figuratus quiefcit^jSc cubat. .
Siue femur,fiuc cms alligctur ,prscipit, vt vtraquc commiflura extenda-
tur,fcihcct,qua£ in coxa cft,& qux in genu.Cur ita figurari debeat,ipfe dein-
ceps adijciteuidcntidemonfi:rarionevfus,cuiusmentem facile comprchen-
des,Horum itaque vcrborum capita funt.Confucuit crus,& corum,qui ftanc,
& eorum qui ambulant,extedi.a natura enim corporis fercndi gratia fa6tum.
J78 DEFRACTVRIS
ab cadem ad hunc habitum pr^paratum eft,atque ea dc cmQ. m cubado pla:- 1
mnque extentum feruatur, fed brachia & m ingrciTu, & alioqmn fcra modice
curuata contincntur. quandoquidem nemo^extcntis brachijs ambulat.acpro-
pterea brachio etiam dcuindo mitclla cubitum cxcipietc ambulare sgcr po-
tcft-. at crure pcrfrado, priufquam callo firmetur,ingredi.minimc hcet.
. /^B has igitur euidcntiflimas caufas non conuenit idem habitus brachio»
» Vy atquc cruri cxtendcndo ac vmcicndo . Quod fi abundc flicrit per duos
» homincsadhibita vis,frufl:ra laborandum non eft. iadantis enim eft vti ma-
» chinamentis,vbi res non exigit. At fi duo homines non fatisextendant, con-
- fugiendumadcum cxpropofitis intcndendi modis,qui expeditiilimus fit. lo
» In?etione fatis adhibita ofTa facile reftituuntur , & in fuam fcdem compellun-
» tur, prominentioribuspalmarum partibus dircda atque diduda . Pollquam
- rcflituta fucrint,cxtcnta hCcijs alliganda funt , qus fiue a dextra, fiue a fini-
^ ftrapartemagisattrahidebeant,illisprim6 inuoluend^ funt.Ordianturau-
» tem ab ca partc , qua fradura eft, primoque ibi circumcant , deinceps ad par,-
- tcm crurisfupcriorcmporrigantur,quemadmodumoftcnfumeft inalijsfra-
» duris . fafcia; vero latiorcs & longiorcs, ac multo plures ad crus adhibeantur,
- qu3madbrachium.vbidchgatumfucrit,fupcr.ahqua re plana molliquccoi-
« locandum cft,nc in hoc,vcl illud latus deprauctur,ncve in antcriorem,neve in
« pofteriorcm partcm perucrtatur. zo
Euidentiihmascaufasappcllauit itfoOJo^o^a^quamuis caufx,quas propofuit, •
vcra: fint,ncqucid vocabuliadfalfascaufas fignificandas (vt vfurpari folet)
mutuatur; 'paulo infra ctiam codem modo ipfum accipit , quum inquit, (Ob
has igitur euidetiffimas caufas, fi os,quod ab extcriori partc eft,confringatur, .
maturc homo ingrcditur.] Id quod dc fura dixit veram caufam rcddes,cuF ca
frada crus celcritcr moucatur:atquc,vbi tibia perfringitur,longo fpacio opus
fit ad hoc,vt homo vti crurc poilit.
» A yl Aximcautepro valetudinecftcemicaifabijcereex linoautlana,quo<i
- 1 V Imcdium in longitudinem mollc fit,vcl quidpiam talc.
Crus fulciri iufFit co modo,qucm pofuit,ceruicaI magis quam canalcm ad- 30
hibens,proximc autcm fubdit,cuius rei illos accufct,qui canah vtuntur.
» T~\ E canali, qui frado cruri fubijcitur,incertus fum quid dcm confiIij,fub-. •
- i^ijci necncdebcat . prodeft quidem, fed non quantum cxiftimant,qui il-
» lum admoucnt. non cnim quifcere cogit, vt arbitrantur . nam neque fi reli-
~ quum corpus in hanc,vel illam partem conuertatur,prohibet canalis,quo mi-
- nus fcquatur crus, nifi ipfc homo caucat. Nequc item prohibet, quo minus fi-
- ne corporc crus in hanc,vcl illam partem moueatur.Scd & fubiedum lignum
» immite cft, nifimolle ahquid in ipfum indatur : eft tamen commodiffimuni,
" quando vel fterni Ie<fium, vel defidere hominem oportct. Licet igitur,& cum
- canali, & fine co curationcm benc vel male admouerc. Vulgo fibi perfuafum 40
- habcnt medicum culpa magis vacare, fi canalem fubijciat, quanquam rcs mi-
- nus artificiofa cft . crus enim rcdum prorfus iaceat , oportet , & fuper plana ac
- molU aliqua re,quum ncceflTc fit contineri vinculum, ncperuenatur,du mem-
- brum iacet,quocunquc fe vertat,& moueatur.Refpondeatitem,qui dehgatus
- cftcad em,qu^ fuprapofitafiint.Nam vinculutalc cffe conucnit,& tumorcm'
» fn extremis partibus affiirgcrc,& codem modo laxari,ac tertio quoquc die rc-
• foIui,& rurfus dcligari:ad hacc id,quod alligatur tcnuius inucniri, tum ardius
• vinciri.
C O M M E N T. I I. 175
j „ vinciri,& plaribus linteis va,pcdemque non arde comprehederc, nifi fra(3:u-
u raad gcnuproximeaccedat.Debenc ctiamofTa modice extedi,acdirigi,cjao-
„ ticrcunque vinculum inijcitur. nam, fi curatio idonea fuerit, & tumor vt con-
» uenit,procedat, alligata fedes tcnuior eft , atque gracilior, & ofla facilius tra-
„ dantiir, & ducentibus magis parent.feptimo aute vel nono die ad ferulas ve-
» niendum eft,quemadmodum didum eft in ali js fraduris.
■ Quofdam medicos noui,<jui ctiam nunc cruri vel femori affedo canalcm
vel glofTocomum fubijciunt, vbi femur quidem I*Efum eft vniuerfo cruri:fed,
fi quod intcr genu & pedem cft,Ia£datur, nonulli vriiuerfp cruri lignum fub-
10 ijciuntinonnuUi cam partem duntaxat gloirocomo fulciunt . I^dunt, cjui vnd
femur etiam comprehcndunt,fed miniis quam alij. noxas docuit Hippocra-
tes fic apcrte, vt mea explanationc non egcant: verum, fi quid iudicauero in
verbis eius fore cuipiam obfcurum , illud explicabo, atque antcomnia,quid
intercanalcm,&: glofTocomum interfit. Glofrocomum ab atticis appellatur
arcula illa^ in qua feruare homines iolent eas res,quas m precio habent,& fcri -
pta, qu£ recondi volunt,qua noimulli ad itincra vtuntur. At nihil rcfert, fiue
glofTocomiumjfiue glofTocomum nominctur, ficut neque fiue per duplex.tt.
fiuc pcr duplcx.fr.Gonftat autem gIofrocomum,quod cruri fubijciedum eft,
Jongius eilc debere,& anguftius,quam qu^ in vfu funt.cius enim latitudo pa-
-2, o rumexccdere debet cruris latitudincm , fcu craffitudincm, feu quomodocun-
que libeat appellare.vtlana vndique adieda bcnc crus firmetur,fic,vt loci an-
guftia , ctiam fi aegcr velit, crus moueri non patiatur. fcd,nc in dcxtram par-
icm, vel finiftram moucatur , poteft impofita lana cfficerc : at quo minus in
fuperiorcm vcl infcriorem fcratur aut cxcitetur, prohibere non poteft. QuO'
^ circa Hippocrari huiufmodi ligni vfus non placet,quoniam prastcr castera in-
.commoda dumm eft.nam immite,quod ipfe dixit ag>^s^w,durum fignificat,
& infuaue,quod nihil cedat, quemadmo.du ccruical, & ille puluinus,qui cum
; cubito fubijciatur , U7ra><^vw}j graice dicitur. Ha:c enim modicc cedencia cru-
ri minime infefta funt. Gommodum autem eft machinamentum hoc, quum
3 o defiderc homo debet,vel ad le<5tum altcrum tranffcrri,vt illc in quo iacet,fter-
naiur,qua potifTimum caufa eius vfum admittimus.quaquam alij ccruical ad-
hibcntes habenatranfuerfa initioiUi protinus fubieda, atque, vbi crus in id
coniedumfucrit,haben^capitibusinterfe aduerfis vtrinquc dudis in alti-
tudinem cruris, & in fuperiori partc membri interfe dcuinciis, fidelitcr con-
tineri crus exiftimant . quoniam ceruical, vbi homo ex vno ledo ad alterum
tranffertur, cruri vicem glofTocomi pra:ftat. Adiecerut nonnuUi ad imam cius
partcm lignum rcdum lana fuperdata , vt pes extremus mora habeat : ne ho-
mo videlicet, crus vel adfuperiora attrahat , vei ad inferiora dcmittat. ad fu-
periora enim ferri,vinculum non pautur;ad inferiora vcro,Iignum,quod pla-
40 ta: adijcitur. Venim,vt hxc a medicis ftabilia pra:parentur,non tamcn prohi-
beturmotio amculorum^quumlanguenspoffit articuIumtaH acgenu pau-
latim dimouerc. De cox^ enim articulo nihil attinct dicerc, quiim ncc a vin-
culo,ncc a glofifocomo comprehcndatur.canalisvero in cxzeris glofToco-
mo fimilis eft, fcd figura ipfa diiFert. quum ab exteriori parte teres fit , ab in-
teriori cauus,ad exemplum fidilis canalis,vnde nomen traxit. Vidctur autcm
hicad propofitumvfum maximc idoncus . namque vniuerfum crus in or-
bem compleditur^magis quam gIofIbcomum,in quo nonnuUaloca inania rc-
m ij
i8o DE FRACTVRIS
linquucur,poft:quam dcmiiTum cms fuerfc . quidam vcro medici plurcs cana- i
lcs pararos habcnc , vt ad fingula membra co vcantur ,qui idoncus fit, id li"
gnum conquirenccs, ex quo cauarc cos pofTint firmos, albos,& moUcs. Apud
nos autcm quidam medicus eiufmodi canales complurcs habcbat cx tilia co-
fcdos,fic,vc ad iingula crura cos adhibercc,qui magnicudini mcmbri rcfpon-
dercnc, non finc vinculis, qua£ ( vt recenfui) a quibufdam ceruicalibus fuper-
dantur.Scd vincula in ccruicalibus laxatur, & compofitum crus corrumpunt;
canales vero,dum homo ex vno ledo ad alterum tranffcrcur,ob hgni mollitu-
dinem,Iine vlla comprefTionc id contincnt.
Ad contincndum autcm firmiter^Gloffocomum a iunioribus mcdfcis in- lo
ucntum cft,{cu femur,feu crus fradum {it,cuius ftrudura vfumquc fubijciam.
idautcmnon ab rc mihi vidctur fuiflc cxcogitatum , & tam fi fcmur, quam
fi cruscomminutum fit,vbi callus circudjitur^commodiiTimeadhibctur. Ha-
bcat ab ima partc axcm, ad qucm extremi laquei in diucrfa cxtendcntcs dcli-
gantur. inijciatur laquei extrcmis partibus offis,quod curatur, fJantqj ex dua-
bus habenis,fic,vt quatuor vterquc capita habeat,bina a dcxtra pane,totidem
a finiflra.Ex ijs capitibus,qu£ inferioris laquei funt, pcr foramina fada in in-
fcriori parte glofTocomi ad axcm duci debent , qus fuperioris, primo proce-
dcrc ad fuperiora : dcindeipfaquoqucpcrlatcra glofTocomi pcrforata traijci,
quibus foraminibus trochlcx incliiCx finc . vcrinquc aucem ab exceriorf partc z o
gloflbcomf fuperforfs laqucf capfta fcrcnda funt ad axcm . His cnim ita con-
fticucis vna axis conucriio parfccr ambos laqueos cxcendic, deorfum verllisil-
lum,qui ad infcriorafra<2:ioffisaIligacur,furfum alcerum,fic,vc,vbi crus iaccr,
liceac in poflerum cotidie hanc laqucorum in diuerfaspartes intctionem cor-
rigerc,valcntius vel lenius cxtcndendo.Laqueum igitur,qui in inferiori parte
cfl,dircda dudionc axis extcndit, cum,qui in fupenori partc,interccdctc alio
motu,graeci «fta ^ ^tTfltAK-nfixitf Ta<sui>s dicunt.
A Axis ad qucm laquei alligantur.
B Laqucus fuperior.
C Laqucus infcrior.
D Inferior pars gloffocomi j.
E Trochlcs.
F Superioris laquei capita ab cxtc-
riori partc gloflbcomi j.
Gloirocomium,
COMMENT. II.
i8i
G L O S S O C O M I V M.
CAuendum cft, ne ferul«e e regione talorum, vel eius chordse, quce a cru-
re ad pedem tendit, imponantur . conferuent autem ofTa cruris quadra-
. ginta diebus, fi rede curentur:fed,vbi fufpicio fit, ne quid ofTis dirigi debeat,
> neve aliqua interim fada fuerit exuIceratio,infra hoctcmpus foluere opor-
) tet, tum dirigere,& rurfus aljigarc. At fi alterum os abrumpatur,Ienius intcn-
> dendum eft, fcd non propfcrea omittcnda intenno eft, aut ncgligcnda . po-
. tiifimumautem, velcumfradluraprimodcligatur^vel ccnc quam cclcrrime,
. extendenda fempcr offa funt, dum in fuum locum rcuertantur. Quodcunquc
. autcm membrum ofTibus non rcde compofitis fub vinculo adflrmgitur, ma-
. gis indolefcit.Reliqua curatiocadcm cfl.Ex ofHbus cruris interius,quod con-
> fpiciturinprioripartccniris,quamgr£ci av^otvHfaop dicut, curationem seo-riiis
, admittit,& intentionem poflulat valentiorem, neque laterepotefl, vbi non
.. rede offa concurrant. totum enim fe oflendit, & finc carne efl,mult6que tar-
. dius homo ingreditur, vbi hocfradum efl:Quod fi extcrius os abrumpatur,
) cafus longe tolerabilior efl , neque idita facile dcprchcnditur, quiim miniis
» rcdecomponitur, quoniam carnofum efl , maturius item sger pedibus con-
» fiflit. maximam enim oneris partem fuflinet os, quod ab interiori partc fitum
o efl . tum quia magis laborat,& ob ipfum crus, & ob pondus, quod e regione
. efl. fcmoris enim caput fuperius corpus fert, id autem ab interiori cruris par-
« tefitum efI;,atnonabextcriori,fcde regioncpriorispartistibi2:tumquiaaI-
» reraparstotius corporis c regione huc propiiis acccdit,quam ad exteriusos.
■-. Addc,quod os interius plenius eft, quam cxterius,n6 fecus, atquein brachio,
. cuiusos,quod e regione minimum digitum fpedat,tenuius efl,& longius.
Extantes offium partcs, cuiufmodi funt tibice,furaeqj extrema,ferulas non
3 patiuntur. Cautio igiturcfredebct, nchislocis circumdentur. [imponantur]
dixit ivtp^ocf quafi iofbaf , adieda pr^pofitione c* ,vtclariiisremipfam cxpri-
meret . Haec itaque ofTa , quum extcnt , & carnc minime tegantur , impofi-
tis fcrulis premuntur.Magis autem premi dicantur, non ipfa, fed mufculi illis
fuperiniedi , tum quidam mufculorum fincs & cutis . hsc enim collocata in-
terduo corpora dura,nempe interfcrulas ab exteriori parte , & os abintc-
riori,premuntur,atterunturquc,& faepius italxduntur,vt exulcercntur. Calci
verp a pofleriori parte vcrfijspriorem inneditur chorda,qua: ab vno diduci-
m iij
,8r DEFRACTVRIS
tur ex murculis,qui contincnmr in panc cruris pofteriori,qua:carnora promi- i
ncc.h^c,quiim carnis maxime cxpcrs rit^potiiTimum in hominc gracihjiiper-
impofuam ferulam no ruilinec.-fed, quiim acerrimi fenfus fit^fi comprimatur,
inflammatione vrgemr.ea vero,qu? tibix fursqi tuberculis fuperinieaa funt,
ob durincm eomm, quibus(vt didum eft)cxcipiuntur,comprcfra eatenus l^-
duntur, vt exulcereniur. fumm^ autem cutis exulccrationes fub comprimen-
tibus orta£,i>tflAi^u<xTa ab Hippocrate vocantur.
» \ /Erum logioris ofTis ftrudura in inferiori articulo diftimilis cft.non enim
» V ilmihter fleditur cubitus,& poples. Ob has igitur euidentiiTnnas caufas,
" iios,quodab cxtenori parte eft , pcrfringatur, mature homo ingreditur; ii, lo
" quod ab intcriori,tarde.
Quum ipfe in prioribus dixerit,fur2 os longius, qucmadmodii & in bra-
chio os cubiri , vtrunquc autem e regionc mmimum digitum fpedare , &
tcnuius ciTc, quam id, cum quo iungitur : deinceps addidit , qua ratione inter
fc diftent . Explicauimus autem in commentario de ofTibus, praetcr alia, quo -
modo fchabeat vtriufque commiiTura-.atque infuper radiuminbrachio cum
intcriori tuberculo humcri committi,ac circa ipfum moueri in exteriorem
vel intcriorcm brachij parccm conuerfum : fed in crure,tibiam folam cum fe-
morc commicti, quiafuranuUummocumprsftat. Nam,nequehic articulus
inlateravllo modo mouctur , iicut articulus cu^iri,fed curuatur duntaxat, 2,0
idque non eadem ratione, qua arriculus cubiri, vbi humeri ambicus crochl^-
amrefcrcns in cauo cubiri recipicur. ac in genu duo proceiTusfemorisinii-
nus tibia: fc inferunc . Adde , quod ex cubiti proceiTibus roftrum referenti-
bus, pofterior in poftcriori^iinu humcri rccipitur , vbi maxime articulus ex-
tenditur ; prior in priori, vbi maxime curuatur . quorum neutrum tibiiE acci-
dit,quum nullum penitus proceiTum habeat roftro iimilem. no enim iimilicer
fieditur cubicus ac poples . cubiti vero eminenciam clarum eft vocaiTe ccmSvx^
quo nominc vfus eft ecia in fuperioribus,de cubito agens,quum dixit [cft au-
tcm idem cum illo cmincnria cubiti, cui prarcipuc innitimur.] Eandem emi-
ncntiam& uxU^^oks dicunt, & xij&/^^. fcd nunc ait [non enim iimiliter fle- $0
«aicur cubitus & poples] idcm iignificans, ac ii dixiiTet, illa commiiTura, qu«
iuxta cubiti emincntiam eft,&: illa,qu:2 iuxtapophtem,diiIimiIitercuruatur.
Cuius rci cxemplum infra habec,qua de Iuxatis,vbi aiTerit^quse in cubiti arti-
culo funt,moIeftiora eiTc. illud aute multis in locis meminiiTe oportct, cxqui-
iitani nominum rationcm,ne ab vno quidem cx vctuftis gr^cis feruari,quum
quibufdam abutantur , quxdam a proprijs rebus ad alias tranfferant . Atqui
poplitis nomen tale cft quale ipfa ala , qu^ locum iigniiicat fub humcri capi-
le.at poples id appeIIatur,quod a pofteriori partc ipu genu opponitur *. gcna
auccm nocanc, priore parcem huius arciculi vniuerfam.Quarc,ft cui hacpartc
cutis cxulccrctur, cum homincm inquiuc tcncri vlcere in gcnu. quod fi chor- 40
da,qu9 fub cutc os cingit, fecetur,gcnu acccpiffe vulnus dicunt-.non fecus,cria
ii patella vitictur,quam grcEci & p'Ai:),& 4Tn>ovar/^ vocant. Ad hxc,qui latcra
corporis cxprimunt, modo ab interiori parte genu, modo a pofteriori vlcus
orcum aiunt.vniucrfum cnim hunc locum a laccribus, gcpu vocabulo appel-
lant.cadcmrationc,& popIitcm,& alam,& humcri caput: iic ctiamcubimm,
& calos,& primam palm^ partem ad totum locum iignificandum vfurpant.
fiepc ctiam adijciunt,articulum capitis humeri,aut cubiti,gcnu,cox£E,vcl ta-
lorum.
COMMENT. I I. 183
I lorum.conftat igitur Hippocratem varie nominibus vti,aliorum maiorum cx-
erapIo(vt rctuli) contempta, quam iuniorcs excolunr^curiofa verborumrario-
ncqus ab ijs,qui.in ea verrantur,exquilita diligentu dicitur.
De femore.
- A Tiifemorisosfraaumeft,valenter omnino extendi debet, ne minus a
" -^rcs poftuIat,id fiat. fiquidem plusiufto intentum non I^ditur.Nam ofTa
« hacc^qu^pervimdiduda funt, fificrecedentiainterfevinciantur,nonfane
« poterunt,ita diduda, vmculis contineri,quin celerrime concurrant,quum pri-
10 nium,qui extendunt,ex opere fe rcccpcrint.
Quia maximi funt mufculi, qui fcmur circundant, non immerito verctur,
ne(quod %e eontingit)non fatis membrii extendatur. Ergo,vt audate ex -
tendamus,intentio(ait) lufto valenrior non Ixdiz . ficri cnim in hac parte po -
teft, quoct luf^dum efTct in alijs. At quid hoc eft? vt d^uinciatur os fradum,
dum ipfiuspartes,qu2 pertraa:antur,interfe iecedunt,quasnon fccus,atque
ybi mcfribrum naturalitcr fe hi^.bet, coircoportebat nullo reliao inani fpacio,
in quo ex cotrada faniep^riculum*ft,ncos c-jrumpatur.Siquado enim fraal
oftis partes,quum vehementius in^^t^ fue^int, didud^e vinciantur,non po-
terunt poft iniedurQ vinculum^in castcris locis corineri, in quibus circum*
zo a<a^ fafci^ mufculos immoKfles feruant.quod in fcmore monet perrimefcen-
dum non efTc ob magnitucl-^em mufculorum.quum hos vinculum non fupe-
ret,fed cedat. quam rem proptcrea dixit,qu6d proprietas eft ,vincuh quidem
fcmurtueri,juomodc deligatum accepit:mufcuh vcro ad fuum inirium con-
currcrc. Quum contrariiigitur Gt pfoprietas vtriufque , fi vinculum fupcret,
naturahs mufculoru motus*ccdet,quumfra6l:i oflis partcs didutt^ conunean-
cur:fed,fi mufculonim motus.v'nculo validior fuerit, ipfi ad initiu cotrahen-
tur,atqi vna trahet,& ad fuperiora adducent comminuti offis parte inferiore.
'» /^ RalTa cnim ac rc^bufta caro vinculum fuperabir, at non fuperabitur. Id
~ V^ ergo,quo de apitur, extendi valenter oponer, ficque, vt in neutram par-
30 tem conuertatur,neve minor vis,quam ipfum exigat,adhibeatur . quumtur-
» pe magnopere fit^atl^vfe incommodum,femur breuius rcdderc.brachiu nam-
». que, fi breuius fiat^celari poterit, neque noxa magna crit: crus fi brcuius red-
" datur,hominem claudum demonftrabit . ab integro enim, quod longius erit,
» prodemr, adco, vt illi, qui male curandus fit, fatius fiicrit vtrunque crus fran-
» gi,quam altcrum. a:que enim in vtraque partem inclinaretur. ybi vero cxten- -
» tumfttabunde,promiiientioribuspaImarumpartibus,codemmodo,quo fu-
♦ - prapofitum eft, dirigatur,ac deligetur: fafcia:qi caput inijciatur,vt ante indi-
« cauimcsjipfaqj furfumyerfus pcrrigatuntum itidem refpodcat,vt in fuperio-
• ribus:pr2terea,& magis vrgeatur,& laxius vinculum fentiat ijspartibus,qu^
40 fuprapofit^ funt : adhsc fimiIiterrefoluatur,acrurfus deligctur-.ferul^qi eo-
•» d,cm modo fiiperaccommodentur.coferuet aute femur quinquaginta diebus.
Hippocrates vfitato vocabulp carnem appellauit, quos in fupcrioribus mu-
fculos-diximus. nam qu^cunque caro fenrit,mufculi pars eft, atqj h^c in me-
dijs mufculis potiffimiim fe oftendit,quum in extremitatibus mufculi ncruofi
magis quodammodo fint,minufque carnis habeant-
» T^Llud etiam fcire Iicet,qu6d fcmur ab exteriori partc gibbu eft,macris quam
" xzh interiori,& a priori magis quam a pofteripri.in has igitur partes conucr--
m iiij
j84 de fractvris
- timr,vbi n5 rcde curatur.quin & in his partibus minds carnofum cCi^cplm m t
. aUismquadoperuertimraareremmim pomt.Ergo/iquidemrmoair^^^^
. aLritVlequidpiamolirroportet,qualetraditu eftad humeru pemerr^^^^
Gibbum dixit;vcc.-^..at quM h^c vox gibbum fignificet,res ipfa declarat,
fiquidem femur no omnino redum eft/ed a prion,atque exteriori par^^^^^
bum ficut i contranjs fimum.Vtrum vero vox x^<P^^, poftrema. fyllaba acm
an penultima circumffeai debeat,inccrtum eft. non enim frequenti in yfu eft
apud -recos id verbi.quidam i fimilitudine dudli pcnultimam circufleCti vo-
luntquemadmodum,K*cf^.,^=-^§®',7->:quibufdamveromagisplacetviti, •
mamfyllabamacutameire.quoniamomnia nomina duarum fyllabarum,que lo
aifedu fi2nificant,acuto funt accentu in vltima,a?Ai.,Xs5^r,5?iSAif,Kvg^^Aea.of,
pca^.: necfolum,quceduabusfyliabisconftant,fedfere qu^cunquc aftedum
kotant,«g^e.7Jx.V,^^emvd.,H^^T;K.V.Coceditoigitur,vtroqmsvelitmodQpro-
nunciarc. at xxvo.V, cfferenti tibi vltima;icuta (eos enira,qui libmm .egunt irc
m hancfcntcntiam tantiim comperi) fi quifpm.aducrfetur,exif:imans dcber^
pcnultimamcircumfleai,tuquoCpKr,vtcuMu?'ilUplacet,pronuna
a alium rurfiis nadus fiieris,qiibulit Ut^am acu^-tu itidem fkci ■ o,)K)mina,
atque acccntus paruipendcns,vcpote,^uarsihihd philofophiam conferat, &
multo minus ad gcomctriam, arithmeticen,muficcn, aftronomi?m. Quare,li
nulli arti ad fuum fih^m importuna, contemntii^lCque nommum inquilitio-- ^o
ne opus eft,non modo horum hominum non prchare ftudiura conucnit, fed
quammaximcderidere. , ' • ' ,
- i^lrcundareautemaliquotlinteaoportej:,caqjein Drbcm circa coxamdc
« V_> ilia.vtinguina etiam^^c quftd inter anum &. plcurale eft {rssKnxM gr^ci
- voc"ant)inuoluantur.quod & ob alia^ caufam vtile cil,& ne extrcmc^ ferula:
" nudam partem ^fFendant. ^ -. -• . ^ ^"
Coxa,id cfl os illud,in quod fe inferlt fcmoris caput, 'i$ch gr^ce nuncupa-
tur,ficut & ipfius cauum wtuAk. vtroq-, nomisic vi^ur poetain hoc carminc.
Ihadixi: llvxs, quxnonnulli accipiuntproihumoiriOi.is,nonnulliproparte,
qucefupcripfa cft, qux AaTroJgaproprie vocatur,quod vcibum apudpoecam
rcpericur in co carmine, .oVTx^sf-roc XxTroc^Lu.
Equidem dc vocabulo A«<3-oJg«f dicere poifem^addudus experimento,.& Hip -
pocratis ac poetie vfu,tum ipfo morbo, cam fignificare partem, qus intei ofTa
pcdiorf s, & qu:E propric appcllantur offa ilium,cfl interieda. de quo fpo loco
ao-cmus. Qu:e autem partcs j|i« nomincntur,non cfl qucd multis agam.ob id .
cnim,quod poeta numcro fingulari iiuan fcripfit in illo carmine, ^-
BaMtr^ilu/toiKst-V^p eitfoJvojf a§«§wot«. - ^ q^
tum ob id, quod credibilius cft zona dari inter ilia & thoracis dffa, cxf flimcr
ahquis hac ipfam parte corporis /|u«*' appellarf. Contra vcro cx eo,quod Hip-
. pocrates multitudinis numcro /|u«f dixitrquodque ad ilium offa. voluf t vincu-
lum'pcrtincre,iurcarbitrabituraliquis livccs hxcipfanucupari.Quodad hunc
locum attinet, quado fupcrior femoris pars cominuitur,fafcia nofolum viquc
ad inguinaferri debct, fcd vlcra aliquam cx fuperioribus partibus comprehe-
dcrctales funt,primum coxa,deindc ofla ilium,pofircmo ca pars qu^ fine offc
cfl
C O M M E N T. II. i8s
I cil(A«.7rctig«*vocac)quam, vbivis,compIe<9;i licet,dum iliumolTa etiamdcuin-
xcris,quibus omifTis, fafciam protinus ad hancfedem,porrigedam elTe mini-
me puco, quum Hippocrates maximi feeerit, nuUum relinqui locum nudum,
fed equeperpetua,donec ex integra parte coprehenfum aliquid cfTe videatui:,
omnia fafcijs alligari. •zj^nx^cJc/Jiquidam pcr ^ fcribunt ; quidam per y^-isi^^dJk,
co vocabulo fignijScatur,quod mter vtrunque crus ipaciunj eft. vndeHippo-
crates diuaricari vocat 4jfz3faj?ui.53 HS^i <A«-z3^z5^h<33. Na&poeta W'i>fS5AK«jov2> •zrJ-
A« dixit,{ignificare volens[diuaricabant pedibus.]
" A * Qu^ femper vtrinque fatis reccdere debent.femper autcm cautio fit, ne
I o /x imponantur fuper oflfa in articulis naturaliter prominencia,n eque in arti -
» culorumviciniafuperneruum.
Solct Hippocrates,vbi de vna fpeciepertra<9:at,compIura docere ex ijs,qu^
communia funt ac generaIia,monens ea non eiTe propria vnius fpeciei, fed ad
omnes.vel multas,- vel aliquotpertinerc. Adijcit autem orationi modo parti-
cula[femp*erj\f t in propofitis vcrbisjmodo[quod intellcxiflc pertinet ad mul-
ta Ioca'4ntfrdum[hoc adomnia vtile eft/|Eft enim rcucra,quod nunc ab ipfo
proponicur'femper commodiilimiun,non in femorc duntaxat,fed in vniuer-
fumin on-.nibus frad:uris,^qu*e feri^af-'po|tulant. Breuiores enim fincoportct,
quam vc ad eam fedem periielii.4c,qH;^lSicia non^excipitur.quod potifTmium
to obferuaduni ait,vbi fcrularum?xtreinitatfs proxim^untoifium tuberculis.
» ' I "Vmores vero iuxtapoplitem vel^cdcm,autahbi fub conilringentibus
» JL vinculis aiTurgcntcs^multa lana fuccida curentur,bene carpta,& vino,&
.. oleo, re^eria:tum cerato inun£&deligcntur;atquc,vbi fcruliE vrgeat,citius la-
- xcntur. extenuaretur autem tumores,fi furfum verfus ad ferirlas tcnues £a.{cix
- vincirentur,qu^ ab imis partibus orfae ad fuperior.es intcnderent.
^Tumorcs(inquit)fuI:; c^j^nilnngentibus vmculis afTurgeccs (quos t/lx^^0j^ms
dixit:) propterca,quod fugci expreflli magnQ^impetu feracur,curari debental-
ligando mulcum lanae fuccidcC bene carpt^:$ttem vino acque oleo refperf^.cu-
.cem vero,cui h^c fuperimponuncur, iubet cerato inungi,atque ad eadem ra-
5 o rionem viijculum adhiberi a^umoribus furfum procedes.Falciandi rationem
ipfc aperuit,docens a qua.partequisinccperit deuincirc,ab eadcm tranfmitti
materiam,atque depelli. At de facultate nxedicamentoru,quibus vtitur,abim-
de didum cit in cperibus,qux dc illis funt : dicentur & nunc capita eoru,qu^
in ilhs fuerunt oilenfa. Ergo oleum dolorem leuat, & difcuticndi vim habct.
Vinum ficcarepoteft,repelIere,& co^coqu^re,itjem molhre & digercre.Con-
ilat autcm lanam fuccidam(quam nonnulli oiCvtk^ vocat)& ccfatumpr^ter
lcniendivim,digerendoquoqueefle & repellendo. No imcrationeigiturab
. eiu^odi medicamentis pr^fidium peti jt. quoniam vero tumorfit iuilo ma-
icr ab ijs,qu2 fub vinculis co exprimutur, ciiratio prjmum dirigi debet ad id
40 exhauriedum,quod in tumida parte pr^ter naturam fubfiilit. At,quiim mul-
^ ta fint,qu2 Iioc cificiunt,quibusnam vtemur? digercntibus,repellcntibus, le-
" nicntibus : digercntibus quidcm ac reprimcntibus , quoniam apcrte exhau-
riunt : at lcnientibus eo nomine,quod prohibet,ne matcria ^ix dolore ad vi-
ti?.t^m fcdcjn concitctur,atque ob hanc caufam lenius digeretia,ac reprimen-
tiaadinflammatampartemadmouemus.nam,qu£E horum vtrunque fortiter
pra£ilant,dolore irritant.His ratiocinationibus dudus Hippocrates, lana fuc-
cida vfus, hoc eil, oefypp redijindantc,curationi adijcit oleiun,vinum ac cera-
i86- DE FRACTVRIS
tiim, lanamque ipfam benc carptam eiTc vult, cjuo lenior Ht, & dolorem leuet; i
quas elota quidem eft, carpta facile mollitur : at fuccida ob fordcm non facile
tradatur,carpiturquc,e6que fit,vt ncgligeter carpta,dura dolenti parti inhx-
rcat. quod Hippocrates,quum aliquando negledum animaduerteret,addidit
[bcne carpta.jlam vero copiofe ipfam adhibet, vt vino atq^ oleo mades con-
fcructur,quum facile ficccfcat,quae exigua imponitur. Ad primum etiam con-
filium percinct ratio vinciendi tumons , qux ex tumidis partibus (vt didum
cft^ad fuperiora fuccos expcllit.
^ T T Ac liquidem via tumor celcrrime extenuarctur.
X 1 Diceret extenuari membrum, non tumorem, qui propric loqueretur. r o
danda fiquidc opera eft, vt tumor ex toto cuanefcat.maiores tamen complura
jfic loquuntur, pr(gfcnim,qui cloquetiffimi funt contempta,quam iuniores ex-
coIunt,curiofa nominum mquifitione, non cxquifita diligetia,vt ipfi nuncu-
pant,qui in ca vcrfantur. Sed digni vtiquc efTent, quos laudarcmus^^iiiac vcl
exquihta, velpropria (vtcunque ipfi nomincnt) verborum in(^uifItione,rem
clanus apcrirent, quam Hippocrates : fin obfcura atqj humilis efl.corum ora-
tio, prxftat maiorum a;mulari negligentiam.
" jp T ad priorem iunduram fupcrferrem^.ad,quem deligandi modu vcnien-
" JLldum non cfl,nifi tumorautpuflulis,aut nig^ritie periclitetur. Sed nihil ta-
•• lc fcquitur,nifi quis fradluram vehcmenter adflrinxcrit,aut fiuerit dependere, x o
•' aut manu fcalpferit,aut aliquid cutem attigcrir,quod ipfam irritauerit.
Vna quidcm hxc fcnptura ef];[& ad prior^cm iunduram fupcrfcrreturjpu-
tant tamen exprcfTo tumore alij materiam depelli fuper iunduram, alij ad lo-
ca,qu£e iuxta funt. quorum cotroucrfiam diiudicare facile efl, fl antc vincien-
di ratio conflituatur. vbi enim ferulis relaxatis,tumida pars( vt fupii oflefum
efl)alligetur,aliquid fanguinis ad loca,quae iuxta if.6cura funt,depclletur:fed,
fi ferulis fummotis, atq-, omni viaculo pcnitus refoluto de integro vinciamus,
fimul & eam iunduram adhibetes,qua: fraduris accommodatur,& eam,qu£
a tumore incipit, fuccus hac via exprefTus vltra partcm priiis deligatam ad fu-
pcriora tranffcrctur. ' ,q
" CI quis femon canalcm fubijciat breuiorcm, quam vt vltra pophtem perti-
" vJ ncat,noxam magis quam opem afFeret . quadoquidem prohibere non po-
« tcnt,quin corpore aut crure moto,femur quoque moueatur.pophti item infe-
« flirimus erit,vbi adhibeatur,cogetque id fieri,quod minime efl opus . mini-
» me namque o^us efl curuari geny.omma enim dcuindi cruris ac femoris vin-
« cula neceiTano mouercntur, fi quis genucuruaret: neqj fieri pofrct, quinmu-
« fcuh alio arque alio modo figurarentur,comminutaque ofTa dimouercntur.In .
«pnmisigiturdandaoperaefl,vtextcndaturpopIes. vidcturaatem femurin
" cum canalcm vtilitcr conijci,qui a coxa ad pedem efl.
A tumonbus ad canalcm aggrcfTus cft,que cuidcter expofuit. mox autem 40
adfcnbetcanalemvel J^k^x^, hoc cfl,qui totum crus cxcipiat,vel nullo mo-
do fubijciendum efre.GlofTocomum vero machinamcntu diximus rede fuif-
fe a iunioribus repcrtum.
" "P\Etur item fafcia lenta iuxta poplitcm cum canah , quo modo & infaptes
« J^inuoluuntur in cunis. fic cmm , vbi fcmur in fupcnorem partcm, fiuc in
« latus vcrtatur , cum canah alligatum mclius conrincbitur. Canalis igitur vel
~ totum cxciperecrusdebct,yclnullo modoadhiberi.
Quod
C O M M E N T. I I. 187
I Quod ijiqmt [cum canali] duobus modis exponitur . nonnullf exiftimant
canalem extrinfecus fafcia ciraindandum, ita,vt hxc iit Hippocratis fcntcn-
tia.Fafciam dare laxam conuenit,qu9 vtrunque compIedatur,& hominis po -
plitem & canalem,cjui ip^^m excipit,id eft,vt ipfe poplcs no feorfum,fed vna
cum canali comprehendatur. Alij circumligandum efTe poplitem intelligunt,
vt crus immobilc cum canali contineatur, hoc eft, fubiedo etiamnum canali.
quum neque vinculum per fc poffit (ms fidelitcr continerc, ncquc canalis, fcd
ambo fimul.
" TTcm maximc videndum eft,vt in fradura tam fcmoris^quamcmris, quan-
lo Itum potcftjimus calx optime contineatur. nam,ii dependenncpede crus re-
" liquum fulciatur,neccire eft olTa gibba in priori parte cruris confpici *. fin calx
" iufto fubhmior coUocetur, reliquo crure Icniter lufpefo,os in priori partc cru-
» ris iufto magis fimum necefTano fe ofi:edet,idque adeo, fi calx hominis natu-
" ralitcr efrgrandior. Ad hxc omnia ofia tardius conferuent, vbi non figuran-
» tumaturaliter, ncque in eodem habitu detinentur. Pratcrea callus infirmior
» circumdatur.
In fuperioribus,vbi de cubito mitella fufpendendo penradauit, diximus a
quibufdam fcribi[brachium fufpenfum] dcmpraparticula [non]a quibufdam
eaadieda [brachiiinon fufpenfum]& ilIo4<^uideminteIIigere fufpefum bra-
zo chium,cjuod non inh«rct,neque fubie<3:ae ahcui rei infidet: hos vcro id^quod
fideliter fijftinctur. De crure aute, quod fulcitur t^^Tiafjxius dixit du<5to voca-
bulo a fulcris,qu£ dicuntur gnece €g/xarix,quoru meminitpoeta m eo carmine.
"f^^iieiofi^iMTx n^Ks. Sicigituraccipiturvocabulum Hj^TKTic^Kf.
FINIS SECVNDI COMMENTARII
GALENI iN HIPPOCRATEM
D E FRA CT VRIS.
Galeni inHippocratem de Fradu-'
RIS COMMENTARIVS TEICTIVS, VIDO
VIDIO FLORENTINO IN^jl-ERPRETE.
I Nterueniunt hsc^quibus os quidem fradum cft,at non cxci-
jdic,nec alioquinvulnus acceffit.
j Hadcnus fimplices fraduras propofuit, in quibus ncqj os
1 cute excidit,fic, vt nudum fc oftedat, ncq-, vllo modo yulnus lo
I acceffit.Conftat autcm offa nec cxcidcrc,nec nudari,nifi cu-
i tis & fupcriedi mufculi fccentur,fieri tamen vIcaspotcft,etia ^
finihilexcomminutisoffibusdctcgatur.Tranfit ergoiam atquc aggrcditur
ad fraduras, quibus carnis quoquc vulnus acceifit, fiue id folum fttj fiue prs-
tcr id.os etiam nudetur.
.. /^ Vibus finc fragmcntis offa fimplici modo comminuta,eode die,vcl cer-
„ V^Ae poftcriori rcpofita funt,atque in fuam fedcm rcftituta,ncc tefts alicu-
« ius expedatio cft,qux ab offc abfccdatcaut quibus vulnus quidem cft, fcd ab-
« rupta offa non cxcidunt,nequc fradura talis eft,vt mctucndu fit,nc tcfta qu^-
" piam ab offc abfccdat. his omnibus aptiffima dcligandi ratio cft, quae fmipli- xo
« cifradurxaccommodatur.
FradurrE,vbi vulnus quoq-, adijcitur, dupiiccm curationcm docct,alteram
quatenus.ahquid fradi oms nudatur,vel tcfla vrget,qu3e a contrito ofTedidu-
da cft:a{teram,quum nihil talc cft,fcd cxtra fraduram,qu^ rede copofjta eft,
vno vulnerc folicitamur. Nam, fi nudum os cutc cxcidit,quod protmus bene
compofitum fuerit,& reftitutum^,mutadum efTc fuperius genus curationis no
ccnfct. Verum aha requiritur curatio,vbi vulneri adieda fradura os excedcns
reftitutu cft, nequc fufpicio eft, ne aliqua tefta a pcrfrado ofTc refoluatur: alia,
vbi os tcgitur cute,fcd cxpcdatur tcfta,qu*e refqluta proccdete tcmporc a na-
tura pcr vulnus cxpellatur. In priori cafu vtitur iundura, quam pofuit conuc- 3 o
nirc,vbi os intcgra cute pcrrumpitur : in altcro variam curationcm adfcribit,
vt mox cuidcntcr oftendct.fatiiis enim cft ipfum audirc.
» 'v TOnnulli(atque hi non admodum pronciut,aut obfunt) vlccribus impo-
« J^^^ nunt aliquod ex purgantibus mcdicametis, vt ccratum, quod piccm ha-
» bet,vel quodpia cx ijs,qu£ crucntis vulncribus inijciuntur, vcl quoduis aliud,
» quod componcrc foleant.lllos autcm laudo,qui pannos fupcrdantes vino ma-
» defados,aut lanam fuccidam, vcl cius gcneris aliquid dcuinciut : vbi vero vl-
« ccra pura funt,& iam glutinantur, tunc lintea complura adhibent,& per fcru-
« las dirigunt. Hsc ratio curandi aliquid confcrt, nequc multum Ixdit : ofta ta-
» mcn in fuum locum non fimihtcr rcponuntur,fcd hac via fiunt ahquanto tu- 40
« midiora, quam par fit.
Retuli ad cas fraduras, quibus carnis quoque vulnus adi jcitur, curationem
dupliccm ab Hippocratc admoucrirnunc orfus ab ca,quam primo loco pofui,
cos primiim reprehcndit, qui malc vlccri illi mcdentur, in quo,quum fradum
os bene compofitura cft,nihil aliud,quani fpfum rcftat,ncquc vlla fufpicio eft,
nc fragmcnium ab ofTe rcfoluatur. Quidam(inquit)mcdici cos,qui fic aftedi
funtjjnter initia curant,pcrindc, ac fi vlccrc folo dctincrcntur ; vbi hoc ad fa^
nitatcm
DE FRACT. COMMENT. III. iZ^
I nitatemfpedac^tunccavinciendiratione vtuntur, cju^e ad fraduraspeninet.
Caput igitur propofitorum verborum huiufmodi ejft.multus autem efl in eo-
rum curatione narranda ,<^ua nonnulli vtuntur. eo quod fingula pcrfequatur.
Equidem fcripfi cos ita cuprc, ficut,{i citra fra(3:uram vulnen medcrcntur : ac
ipfc, quibus etiam mcdic4!icntis vterentur, expofuic, fada mentione cerati,
c}uod picem accipit, tum medicamentorum, & cpx protinus cruentis vulnc-
nbus mijciuntur,&: qux purgandi vim habent,item panni vino madetis.Re-
£tc autem medicamet3,qu£ c?aentis vulneribus inijciuncur,cyc«/i« vocar.nam-
que ctiam nunc apud mcdicos id vocabuli cft vfitatum , quo ea medicamenta
I o nuncupare folent^qu^ vulneribus fupcrdantur, vt primum illata funt, & non-
dum cx totaficca,fcd adhuc cruenta,hoc cfl^cum cruor(gr£Ece cuim dicitur)ex
cutc ipfa vulncrata,feu ctiam excarne,in roris fpeciem deftillat. purgans vero
medicametum cft, quod modice ficcat (quam rcm demonftratu efl caput ciTe
in vlccrum curatione)ac dctergendi facultatcm habet, qua vlcera pura reddit.
Huius generis funt mixturae, qus ex isruginc scris & fquama componuntur,
quarum duplcx ratio cft.iiquidcm asrugo ab alijs coquitiir,ab alijs adijcitur
crada,qu«crudam accipiunt,viridesdicuntur;quce codam rufF£e,a coIore,qui
in vtrifque fe oftedit. Igitur hcEc mcdicamenta purgare vlcera pofrunt,quum
mediocrcm.habeant detcrgcndi facukatem.huiufccmodi cfTejqu^ fordcm ab .
zo vIccribusdetrahut,ficuccontra,qus cruentis vulneribusprotinus mijciuntur, .
carcre detcrgcndi facultateindicauimus. varic autem milcentur ficuti priora.
At,quemadmodum in illis excmpli gratia,xris a^ruginem attuli &: fcjuamam,
potui $c alia fimiiia eadem rationc proponere . nuc autem abundc fic illud in-
dicaiTc, quod c;'fl«/xot vocaca,quibus^befl dcccrgendi facultas,funt, qua: ex bi-
tuminc componuntur.Horura cxcmph gratia mcntioncm facia,quum omnia
qusE id pr^fiant, in opcrc dc medicametis fuerint explanata.Ccratum autem^
quod picem habet,inter omncs fere conucnit, Icnire doiorem,&: pus moucre.
tunc vero c6fcrt,quum vicus iam inflammationctenetur : ahoquin ipfum ne-
mo imponcrct,quum neque dctergere fordem poflit^neq; vlcus glutinare,aut
30 ad cicatriccm pcrduccre.At panni vino madcntes ob vinum ipfum repellunt. ^
dantur enim ad continendu ab ijs, qui hoc modo medetur, qui adhibere vo-
lunt,vlceris caufa cas fafcias,quibus anteinicdis alia: fupcrdatur.Quze autcm ,
fcirc oporteat cu,qui rcde vlcera curaturus fit,pofica a nobis func,quo ordine
fingula rcquirebanc,in cercio & quarco Iibro dc racionc curandi, acque eciam
abunde in expoficionc libri dc vlccribus : quod ad hunc iocum pertmet, fatis
efl hxc retuiifTe.nam de curatione propofitorum afFeduum rurfus tradadum
nobis erit,quum Hippocrates iilam exequetur;nunc mcminit aliorum medi-
corum ,quos aic,non fimilicer grauem noxam affcrrc, acque illos, quoru men-
tionem facit.Qu-id igitur efl, quod errat? fiquidcm,quum primum id cogni-
40 tum fuerit,cofi:abic eciam iure ab Hippocrace fcribi ilios non admodum pro -
ficere,autobefre,qui viceri non male prouidenc,fedfradurainicio negiiguc,
idoneum vinculum> poflca fuperdances , quod prodicum cfl ab inicio conue-
nirc,quamol3rcm(inquic)of]& fiuc cumidiora. Sacius igicur efl pcr omne cem-
pus curationis compnmi h^c, atque adflringi , quodprjefidij ad non paucos
diesiniciopr2termittut.afIcrit enim,vbi ian> futurum efl,vt vicera giutinen-
tur,tunc,qui fic mcdencur,incipere deligarc eo modo,quo fradurse conuenit.
Conftac autem ylcera fuppurarc,dcinde purgari,priufquam glucinanda funt.
:R:
*<:
i^o D E F R A C T V R 1 S
quodtriduo ficrinequit,aucquatriciuo. . \, . . '
QVibus tam cruns,quam brachij vtraque ofTa fiierint cominuta, breuiora
ctiam fiunt.
Breuitatis Hippocratis proprium eft id,quod in propofito fermonc dcii -
,deratur,apertc ex eo, quod fubiicitur,indicare.qi/^n rem nunc fecilTe perfpi-
cuum eft. pr^efacus enim eorum,qui fuperiori rationc curantur, oTa reddi tu-
midiora,no definiuit,omnium ne an aliquorum , at nunc ex propofitis verbis
euidcntcr colligitur,non omnium,fed eoru dLfr.-:aijit,quibus alterum fra<aum
cft,quum partcs,qu^ iuxta fraduram funt, minime ipfum conrineant, vt,qu^
pcr omne tcmpus curarionis,ncc adftrida;fuerint,neccoar<Slats. Membnim lo
tamcn brcuius no rcdditur. quandoquidem alterum os integrum manet, quo
naturalis longitudo feruatur.Scd,vbi vtrunque comminuitur, mufculi(vtan-
tc expofuimus)contradi,ad fupcriores partes vitiata quoquc ofta contrahunc.
quamobrem cxtcndi ca iubct,antcquam coponantur. Scd,quia fine couenien-
ti iundura compofita ofTa nequeut comineri, ca de caufa,donec increfcat cal-
lus,curio{cdeligat.Quamrem qui negligunt,& vlceris curarioni infiftut,non
folum tumidum magis quam naturaliccr conucniat, mcmbrum rcddunt, fed
breuius ctiam cfEciunt.
Vrfus alij rcperiuntur, qui lintca in ciufmodi cafibus a principio proti-
nus circundantes vtrinquc dcuinciunt : vlcus vero ipfum relinquunt, & za
„ nudum cffcpatiuntur:dcindc fuper fpfum imponunc afiquod ex purgantibus
„ medicamctis: tumpannis ex vino madcntibus a"£lana fuccidamedetur.Hxc
„ quidem curatio alicna eft,qua qui & in his fraduris, & in alijs vtuntur, longe
» aberrare verifimilc eft. Maximc enim ad rem pertinct noflc, quo pa<3:o ini jci
„ primo Unteum dcbcat,& qua valcntiffimc coardari:itcm quid conferat, qua
„ potiffimum panc conuenit, <3uum fafcis caput fuperdare , tum adftringcre:
^ quidve fcquatur incommodi,li alia partc,atquc opus eft,orfa fafcia fuerit, ncc
„ qua maximc cxpedic,fed hinc vel hinc fucrit ardata. Vtriufquc vinculi effedu
., in fupcrioribus dcmoftrauimus,cuius teftimoniu cft ipfa mcdicina. Hli enim,
qui uc deligatus fuerit,nccefle eft vlcus in tumorem afTurgere- 30
Eorum nunc meminit,qui fummoperc la^dunt, & qu^ ab his admoucan-
tur,planc docet:tum crrores ipforum apertc rcdarguit, fic,vt mex expofitio-
nis non egcant,qui in ijs,qua2 ab ipfo afFeruntur,laborarc non recufent.
» ^^T Am, fi carnofa pars,qu;E fana cft, hinc atque hinc vinciatur, media non
» 1 ^ comprchcnfa,ca pars, qucE rcli<5ta finc vinculo fucrit, maximc turgcbit,
» minufque crit fui colons .Quo pa<9:o igitur vlcus hxc efFugict?^»
Hippocratcs quamlibec carnofam parccm appellac o^^^Srx^ vc fupra quoque
indicauimus. Nunc illud animaduerccdum eft,quod qui rationalem medici-
nam profitctur,vbi prsfidium idoncura cfTc compcrit,non expedat longum
vfum. putant autem,vbi vlcus fine vinculo dimittentes,vtrinque fafciam cir- ^©
cumagunt,"cxcitari inflammationcm, & vlcus male affici cx mala conditionc
affc<9:us,at non cx ea,quam adhibent,curarionc . cuius primus au<3:or fcipfura
falfa rationc dcccpit:fucccflbres vero vfitatam hanc curationcm feruarunt, co
quod mutarc non auderenr. ex quo magnum malum fequitur . id illis merito
::; cucnit,qui artcs vfu,fine ratiorie pcrtra<aant:yna cnim ratio eft,qua frctus ali-
quis, rci natura. dcmonftrante mutare tcntat, quic male fiicrantlongo vfu rc-
ccpta. Qua ergo rarione motus Hippocratcs ipforu curarioncminutauit? non
herclc
C O M M E N T. HI. i^J
I hcrcle probabili affumptione^aut aliena^fedqu^ fcientiam faccret,ac necefTa^
riaeiret.Quodficorporibusbene valentibus, fub ea vmciedirationcmatena
vtrinq-, inmedium fpacmm inter partes dcuindas exprelFa mflammationem
cxcitat,qui non longe m^yds id faciet sgrotantibus? ^ '
. T GiturneceiTecft^dccoI^W vlcus, & materia ad ipfumexprimatur tuia-
„ 1 chrymct,ac minimc fup^:ret:oiTa vero,& quc abfcefTura no e{Iet,ab^edat.
Quse accidant,vbi male ^i^lus deuincitur, hoc loco deciarauit. Cunda au-
tem ab inflammationis m,^J:2ldmc proScifcuntur . quandoqmdem ob hanc
vlccris labra in cxteriora vcrtuntur,perinde atq, ea,que propne oris labra no-
,0 minantur,vbiinflammationcvexentur. Totusaute locus mah coloris non m-
iuria confpicitur,quod & ipfum conilat ex immodica mflamationc proueni-
rc.Deftillat vero ab vlcere tcnuis,& cruda fanies,rimihter ac hchvymx ah o-
cuiis inflammatis.indc tranflatione vfus,dixit lachrymarc vlcus,vbi iic afhci-
tur. Pr:ctcrea fucci,qui inflammationem cxcitanint,crudi pcrmanent,dum ea
vinculi ratio admouctur . fcd & oiTa neceiTe eil procedete tempore vitian.hls
cnim crudorum fuccorum abundantia madcfadis mimm no eil , fi qua parti-
cula abfcedat,vbi qui fic mcdetur,ab aiieno vinculo non defiilat.SinguIa,qu^
in vniucrfo fermonc rcilant,emdcntifllma iicnt, fi quis( vt diximus) animum
adiungat,tum in mcmoria habeat,qu? fupra oflienfa funt.eo enim ha:c omma
zo pertincnt, &(quemadmodu ipfe Hippocrates admonet) his illa coiirmantur.
« \ /Lcus item pulfu affligctur, atque igncum erit, tumor item cogct catapla-
» V fmatafupcrdari.quoc^commodum fimiliter aflPerunt^qui vtrmque de-
„ Iigant.quumprxtcraIiumpuIfum,inutilcquoquconusadijciant.Fa^iastan-
« dcm foluunt,vbi vlcus rccrudefcerc confpiciunt,& rchquo tempore "^«JJ^^"
- dura medentur,ncc fccus curant quoq;,fl aliud vulnus nafti flnt. iiquide h^c
» cucnire minime cenfent,co quod hinc atq-, hinc deligauerint, & nudum vul-
„ nus rcliquerint,fed ahquod ahud infonuniu cauiltntur.Quod fi hac dchgan-
„ diviam^penitusalicnamcfl^e, frequetari vcro a compIunbus,tum maxime ad
„ rem ocrtinere cam dcdifccre, aperte non cognouifl^em,n6 tam multa fcnpfif-
30 fem. Addc,quod h^c tefl:antur,qua2 fupra expofita funt,maxime ne,an mmi-
»mcadfl:nngendumfit,rea:efuifletradita.Oportet autem (vt fummatim di-
- cam) vbi nullum expedatur os,quod receflTurum fit,flmiliter curarc,atque vbi
« flne vlcerc fradura efl:. cxtendenda enim ^que oflTa funt, ac dirigenda, & co-
„ dcm modo vincieda. Ad hxc vlcus cerato,quod piccm habeat,mungendum,
» tcnuivc panno duphci contegendum,proximsque partcs albo cerato illinen-
« dx. fafcice vero, c^teraque fcmdenda paulo Iatiora,quam fi vlcus non cflet,&
» qua parte primum dantur,Iatiora multo danda,quam vlcus.quum,qu^ angu-
. ftiora funt, inftarzon^ipfumcingant, quod minime expedit. pnmus enim
„ circuitustotumvlcuscompledidebet. .
4.0 Indicauit paulo fupra fub hac vinciendi rationc,tumorem cxpnmi ad ipta
vlccra. tumorcm vcro oi<&? nuncupat, flc,v t fermo tahs flt. Sanguis, qui fub
ahcna vinciendi ratione vtrinque ad ipfum vlcus exprimitur , tumorem facic
pr£etcrnaturam,huncq-,& oj<^©^,&orAu« fohtus cft appclIare.Tumon autem,
Quum pulfus acccdit,atque ardbr,inflammationem perficit,qua£ propric <fAt-
yf,mli fupcnus appcllata cft^quod vocabulu non fic accipiebatur apud yeteres,
co fiqmdcm notabant omncm ardorcm,quemad modum faepcnumero decla-
rauimus: ab Erafiftraci vcro fsculo confueuic vfurpan ad illos cumores figni-
ipt . D E F R A C T V R I S
iicandos,quibus no modo ardor accedf t, fed renixus etiam 5c pulfuSjnecefla- i
riocjj rubcnt . rubore cfficit ingens ardor;renixus & pulfus a mukitudirie ori-
tur.Potcrat Hippocrates igneum vlcus dicerc cvgtT^<^?j quaii febricitans: di-
xit autem z^^SS^s^ fumpto vocabulo ab igne^qucra^rsci s-t/^g vocant,quo ar-
dorem(vt raca fertopinio)nobis rcduceret in. meinjriam. quoniam & febris,
qu^ ®-vgtw grascenuncupatur, ab codcm vocab^vlucitur. quiimnihil aliud
iit febris natura,quam fgneus calor. ^
" pEraturitem fafciapr^ter vlcus ad partcs c^^^^i^u? fupra funt,atqueinfra,
1 Vctcrcs quiim fuperiorem atque inferiorcni panem fignificare volunt,
raro t^^<^ Ksa c*'6c* fcribut. his enf m vocabulis pl^ruq^ Cvprimunt partes vtrinqi , ^
a lateribus fitas: Hippocrates tamen hic antiqua exponendi iigura vfurpauit.
" CR^o^putfafci^ inijciati,tr c rcgione vlccris, &Iaxius paulo attrahatur,
- iZquamfjfraduracfrctcitravIcus.circumagatur autem eo modo,quo fupra
- pofitum cfl:fintq; fafciaj molliores femper, quam fi integra cute os efiet abru-
- ptum,neque pauciorcs,quam prius dixf mus,fed aliquanto plures.homini ve-
« r6,quum inuolutus fucrit,videantur aptiffime f nhxrentes, non tamen adftri-
» dae,afrcratquc fupcr plagam maxfme mhsrerc. tum eodem tempore,quQ fu-
» pra f ndfcauimusjipfas & bene fnfidetes,& laxfores fcntfat.deinde tertio quo-
.. que dic foIuantur,& rurfus alligcntnr . In cstcris fimf Iiter agendum, vt f n fu-
« perioribus : hic tantum latfus, ^ ibf coardentur. Qu^od fifiat^qu^ rarionf con- 2, o
» fcntanea funt,Iocus f n quo plaga efi:,& relfqua etf am fub vfnculo comprchen-
" fa,fcmper gracfiiora Cc oftcndenr. iam vero & pus ocyiis orictur, quam fi alia
« curatio admoucatur.CarucuIs pr2terea,qucE in vlcere nigrefcunt,& emori u-
» tur,cclcrius fub curatfonc hac refoIuetur,& recedent,quam fub alfa,atqj vlcus
» cclcrius cfcatriccm rccfpfct,fi hac vfa,quam fi aho modo curetur.Cunda h^c
» proptcrca fient,qu6d & locus cxulccratus:& qusc fuxta funt,extcnuentur.
i'iil> fcm^er fntcllfgft Hfppocratcsp rcgf onc] modo fn longftudfncm cor-
porfs,modo fn laritudf nem.velutf nunc,quum voluft prfms fafcfs caput dari
fupcr d^xtram,vel finfilra vlccris partem, defn fupcr ipfum vlcus fnuolui, fic,
vt vnf ucrfum compIc<aatur,ncque vllam partem nudam rclf nquat. ^
» D Stiqua curatfo ciTe dcbct, pcrindc ac fi oiTa cftraplagam pcrfringantur,
- 1 V nifi^rul^ non funt imponcnd^.quamobrcm plunbus hfcijs hic opus
- cil,quam alibi,quum & mimxs adilringendu fit,& fcrul? tardius circodand^.
Interdicit, nc fcruls imponantur, vbi fra^o oifi vulnus accefiit,veritus ne
comprimant,atquc ob cam rem prxcipit, ne ardiiis fuper has Mcix deligen-
tur,fcd vtraque dc caufa plurcs imponantur. Memeto autem, ipfijm imperaf-
fc, vt plurcs mijccrentur , propterca,quod & minus coara:antur,& ad ferulas
tardfus vcnftur.
" np Amen,fi fcruk fuperaccommodentur,c regfonc vlceris mfnf mc cfrcum-
» 1 ponantur,dcturque opcra,vt laxiorcs fint, nc vehcmenter adilrids pre- 40
- mant,qua rcm m fupcrioribus quoque propofuimus. Tenuiori aute cibo diu-
» tius contcnti fint,quibus a principio carnis quoque vulnus acccfiTit^vcIoira cu-
- tecxcidcrunt, &(vt vnacomplcxionecompledar) grauiirim^fraaur^ratio-
« ncm vidus tenuiorem amant, & diuturniorem.
E* rcgionc nunc intelligit in longitudinem,in hanc fiquidcm fcnjl^ impo-
nuntur.Supra loquutus eil,vt,qui ferulas fummoucbat:nunc,vt is,qui nonnii-
- quamiprasaccipit.Inquit[Tamcii,fifcrul^fuperaccomodentur] quidipfein
eiufmodi
COMMENT. III. 1^5
I eiufmodi cafibus facere confueuerit,& in ipfo crure ctiam,non e/l,quocl con-
t^ndam,<juum rem mi.nime ciefiTiiucrit. Exponam tamen icl,quod facio.inil-
lis fracfcuris,<juibus in longi^^jidinem membri, carnis cjuoqj vulnus accedit, fe-
ruias vtrinque a lateribus j^kiieris adhibeo:fed Ci hoc tranfuerfum fuerit, non
patitur feruias fuperdari,pia'r5rtim,vbi grandius fit.
" P Andem vero curationem i^*cjuiruut vlcera,qu£ non a principio fract ur^,
« L-fed, vel ob hntea nimiilci .i^-feata, vei ob impofitas ferulas , aliave de cau-
» fa, fub curarionepoftea oriuntur. Cognofcitur autem, vbi vlcus fubcft ex do
» iore, & pulfu, item ex tumore, qui tunc extremis panibus indurefcit, & fi di-
j o gito prcfleris, exprimitur, ac rurfus cito reuertitur . Igitur, fi quid taie fufpe-
" <aum fit, foiuerc oportet:atque vbi,vei ea pars, vi. fuperdantur iWx Mcix^Quq
» prim^ inijciuntur^xi altcra,qu2 dcuinda fuerit,pruriat,in vicem aiterius cc-
» rati inungenda cf^«^uod picem habcat.
De viceribus nunc agit,qu£ proccdente tempore frado offi ob circumpo-
fitas ferulas fuperucniut.Docet ergo,quibus de caufis fiant, quibufqi indici js
cognofcantur,vbi iam orta funt: poft hxc prscipit,ne per confuetum tempus
alhgatas efTe hCcins finamus , Ccd ceierius fubtraheates, idoneam curarionera
quam ipfc euidenter cxpofuit,admoueamus.
" A '^. ^^ "^.^^^ eiufmodi fit,fcd ipfum vlcus irritatum,nigrum valde,aut for-
2-0 /ididumrcperiatur: tum caropuruIeta,futurumqueetiam fit, vt ncrui ex-
- cidantjhos non conucnit ex toto nudare, neque fuppurata hxc timere , Ced in
» cxteris eadcm rarione mederi,atque vbi inirio voinus adici^um eCt.
Nudare dixit dioc^u^i^^ hoc eft,vinculum detrahere fradur^ idoncum, vt .
vicus nutriatur.non enira vult nulla re impofita, nudum prorfus ipfum rchn-
qui,fed adijciens [non conuenitcx toto nudarc] mediam curationcm indicat.
elTet autem media huiufraodi qu^piam^fiin vulncre ahquod expropofitis fi-
gnis apparet,imperat,vt quam primura foluatur iundura fradis ofiibus acco-
modata,& vno atque altcro dic curatio,qua vlcera poftuIant,adhibcatur,me- .
brumque rurfus dehgetur,quemadraodum fubie<aa verba demonfi:rant.
3 o ' j ' Antum CaCcix laxx admodum ordiantur a tumore,qui in extrcmitaribus
" 1 efi:,deinde femper furfum verfus circumagantur, neque vlio modo coar-
- denturrinfideant itcm vlceri coramodifiirae,aIibi vero laxius vincianrur.fim
" aucem hxc prima hntea munda, non augufla, & eorura , qujE circuradari fo-
» ienr, vbi ferul^ imponutur, vci numerii a^quent, vel non multo pauciora fint.
Iraperat hoc Ioci,vt vinculura orfum a turaore , qui in extremis membris
afTurgit^inde ita feratur,vtnihil nudum reIinquat,donec ad ipfara fra^aurara.,
qua pane exuiccratio efl, porrigatur. ita, vt in vnum comraittatur vinculum,
quod tumorem curat,& quod fraduram ctcuincif.vnaque fit vrriufque inren-
uo,qu^ paucis circuitibus abfbiuatur.Iubet autera fafciam comraodifTirae vi-
40 ceri infidere,hoc efl laxara efTe eatenus,vt nuilo raodo adflringatunfuper c^-
teras Vcro partes, atq; adep iuxta fraduram magis edicit, vt minirae coar<9:e-
tur. perpetuura cnim cfTc voiuit ar<9:ius eam partem vinciri, vnde fanguis ex-
primi dcbet . monet autem, vt in cxtremitatibus, qu^ tumid^ funt, fafcia ia-
xius aliigetur,ad id confilium diriges,vt vinculura in vnura coraraittatur. At „
non propterea vniuerfam illi curationem comraittit.non enira id efl,quod in ,
hoccafii rcmedio fit fra<9:is partibus, vbi nigr^e funt, atque emoriuntur: fcd
tumorijdequo ad vcrbura fcripfit.[Tumor cxtremis partibus indurefcit, & fi
n
1^4 DEFRACTVRIS
dis-ito prclTeris, cxprimf tur, ac rurfus ciio reuertimr.jHxc tumoribus rupcr- i
uemuiu. mre igitur nonxquc eos negligit, atque vbi molles funt, nec ad coC
dem dirf gic prscipuum totius curationis confilftm.
» T rLcen abundc eft pannum inducere albo cd?^.o inundum.nam fiuc caro,
.. V fiue neruus nigrcfcat, procidef.his cnim acnVfuperdare non cxpedit,fed
» miti a, non fecus atque aduftis . Infuper tertio caoque die foluere conucmt, ac
» rurfus deuincf re: tum fcrulas vftarc, & magrs^vfaam ante conquiefcere , atquc
» abftincre. Scire ctiam oportet,vbi futurum fit, vt vel caro,vei neruus excidat,
- hac ratfone vf tf um mf niis ferpere,& cclcrf us multo cxciderc,ac proximas par-
- tes fierf longe graciIiores,quam fi vlcus Ifntefs refolutis, quopiam cx medica- ^^
« mcntis purgantibus nutnatiC . lam vero, vbi excidat, quodpurulentum cft,
. citiijs caro incrcfcet , & cicatrix maturius inducetur hocpado, quam fi alio
- fuccurramus. H^comnfa fgfturco pertfnent,vtfcfamu§reae,& cummodc-
.. ratfonc delfgare.Eo ctfam confert fdoneus habftus,relfqua viausratio,& fa-
« fcfa quam aptf jGTima. r ■ r
Declaraiut f pfcaduftorum excmpIo,cur acriu medicamentorum vlus eiul-
•modf vulnerf bus noceat . fiqufdem orta funt ex calf domm atque acrium fuc-
corum mi3<:tura. Cum quo fimul etiam oftenditur , albo cerato acnus elTeid,
quod picem habct.pix enfm eo eft acrf or ccra,quo calfdfor.
« . A T fi qufs deccptus reccntf vulncre nullo modo exf ftfmans forc , vt os re- ro
. ;/Xcedat,quod reccfturum ftt,eam vfncfendi ratfonem adhibeat,quam ftm-
» plf ces fradur;^ poftuIant,ef ufmodf medf cf nam no debct pcrtimefccrc.quan-
~ doqufdem nuUumingens ma|um apportabft,dum poftit modorede,& cftra
« noxam manu deufncire.
Timcre,f nquft,non oportet modum allf gandf fradurae f doneura, quam-
uf s rcccfturf oftis f ndf cf a ic oftcndant. qusenam flla fint , proxf mfs verbf s ad-
dffces.
)Enuncfat autem futuru effc,vt fub curatf onc hac ofta recedant,piis,quod
ex vlcere amplfus profluft,& vfdetur ad cxftum fcftfnare.
Vbf copfofius,quam pro vlcerfs modo,pus feratur, verendum eft,nc fubf e- 30
Aam os vitf atum fit: fcd,fi pr^etcr f d vf detur ad exf tum feftf narc, quod og>«^5
df xft,hoc cft, fifeftf nanter i vftf ata partc expellacur, fam certa rcs cft. At vn-
dc cognofcemus membrum feftf nare ad expcliendum? Prf miim ex orfs pla-
ge,qu? f nter fe no cominf ttunair,fcd dehf fcunt, & f n f nterfora vertunturrdc-
inde ex homfnfs fenfu, quf cxfguum qucndam motum fentfre fibf fn altforf-
bus panf bus vf detur,'vbi caetcras non lenfu, non anf mo aduertes,hanc vnam
obfcruet,cuf hiEc fuperuenfunt.
REfoIuerc f gf tur ac dclf gare frequentf us oportet ob humorf s abundatf am.
cum alfoquf n fcbres excf tetur, & vlcus,cum hfs,qu2 proxf ma funt, fi ni-
„ mium vfnculfs coardientur,cmacrcfcant. 40
Humorfs abundantfam^ vt fohtus cft)appeilaf ^oJ(ft)A5,feu tenui habftu fic^
feu craffb,qualc nunc cft pus, quod,quado pars qu(Epf am ab ofle rcceflura cft,
dixfc copfofius cuaderc.
- T^-Rgo,vbf expe<3:atfo eft tcnufumpartfum,qus ab oflc recedat, haud miiU
» XIj tum cxpcdf t varf are:fafcia tantum laxf or circumlf getur,ne pus rctf neatur,
» fed exf tum facf Ic1iabcat,&,duni os rcccdat, f:£pf us foluatur,ac delf gctur': fc-
«■mlajqtic omni modo vftcnttir.
InqufbulHam
Df
COMMENT. III.
aa^no ( id n.m^ .4I ° u^-/- ' '''''S'""'' ^t ftmte non imponantur, &.
vhi' v^l l:.v;.Vc ;4,i;„, , Vi- ", r . •'^"^toJ">mnumerusau«atur,
vbiveUaxms deI,gantur,velfoukomittunrur.fed,q„odrcruatur eftmo
dusillevinaendi.quipcrtinetadfraauras r..i.,c I, ' 1'.'°° '="'^"^"> « mo- ,
10 rationc [haud multum expcd.t var ar^lF.f.i" f "°"= ''"'" '" '""
.jciuntul,quarumvna7v t1 par"iS ;CT'"^"'^^^
aefinatinfVr.oriparte,e6quem^Zf::^^^^^^^^^^^^
qus fupcrprioremfcrtur abc^dem parteincipiat, tum^dcoSuaaaSru'
rrrdrrj::^"''"^"''^ ^'T' w c.tri„f:c:s';^^^^^^^^^^
ad cundem modum , quo m prioribus declarauic, & fupcr hos fafcia dande
quaeommadocuit vbivinculumfraaur^idoneummLau^A fifS
eft nesrandioroffistcfta reccdat,non amplius ad qucm modum fraaurx
^:!f::!r:; rdS
-diemusipfLarcrenU^nn^^^^^^^^^^
fraaoraspofitacft. nihil cnimmouet,quum fimiliteratquc ifcTfLlis .1»
caqucadducat,itempa„os=qu^im,ciat,&alhgct,quod„ih.laliudfft,q4m
candcmrationemfcruare. ^ ". »uuu cii,qu3m
•• 7\ T quibusgrandius fragmentum cxpeaas ab offe rcceffurum, fiucini--
- /-Ltio pr^fc„fer.s,fiuepoftea cognoueris ,no„ ampliiis eadcrmedi "ni
opuseftfedquodadintcnde„dummcmbrum,acdiri|c„dumpcmSm
ficr,dcbet:pannivcriduplicesfi„t,no„anguftiores,quimvtSa„;rr-
° omlaitl m^L" '?''''°'''"''°'^^^
compicaantur.multo autcm longiorcs, quim vt femel , t6tque numcro fint
■.quotrcspoftulac.Tina,autem.„vi„on.groauftcroprmulcd^rpcraen-
r^^^dT ?^'r "'"^'*''^°''"*'"""'"S-partcmattrahI -poft
: ar^t^i^rfrprcS: • ™ -''"' -' "^^^ ,^^.r.s^.il
risafda lEftffl'!?"' ''?,"*'."''1'^''"«" fafci^inqu,t[fimplcx orbicula- -
nsafcia.JEftafciabrcu.s.llecircuitus,qu.rcausinc,picnsadlatusattrah.tur
„o„dumtamc„cftobl.quus,defi„,t4,ldfim.htud.„Lafc..,quafabnvta-
«*irr„r "^^ "^"'''""^'"^"'^"^'■^^''^'^'^^'"""^''^'""^tra-
40 x.t.I„hanc,g.tur figuram prsc.p.t,vtpa„„ifupcr fraSum mcmbrum im-
ponantur;eorumquc cap.taducantur,„onfecusatque, vb.fafc^ i medHs
orfe v.nc.u„tur,hoccft, vtpa„„i fupcrmembrum'mcd.j pnmim d^^ur
\Zt ^'""."P'" P." v.t.atum locumfcra„t„r,„o„.nUem,fcd pau-
ulum.nchnat, ficvt a co„trariaparte,atqucinccpcr.nt,ad X ht^rs Imi-
htud.ncm.ntcr fc comm.ttantur.quodnonficrct,fecircumagerent„;.no:
bcm.Nam,qu^itaprocedunt,pLc..nterfe coeunt . Pa„„f r^m ToX,
a.„cmmd.cau.t,quum.„qu.t paulobreu.ores,quamvt b.s frarum S.
t^s DE FRACTVRIS
bmm compledantur, muko aucem longiores, quam vi femel]. pr^cipit enim i
membrum ab hi's fepius excipi, fic, vt fmguli femel ipfum amplcdantur . At
non contincrent firmiter/i qua parte committuntuif «^adem finirentur, neque
vltra procedercnt, aliamquc membri particula compfederentur. Fere aute to-
tius mcmbri dimidium fecundo pannis inuoluendum efTc mtelligit,quum in-
quic [paulo breuiores, quam vt bis fradum membrum compledantur j muko
autem longiores, quam vt femel] quod fane continget, vbi hi dimidiu mem-
bn ambitum amplexi definant. Quare fi panni pedalis vtputa longitudinis
totum membrum femel inuoluant , duplo longiores eiic conueniet ad hoc, vt
bis priEftare idem pofTintrfed^fi fecundo vltra dimidium no ferantur, eo lon- i o
o-iorcs fint, quam vt femel totum membrum excipiant , quo breuiores funr,
quam vtidcmbisefFiciant.erunt autemfic fefquipedales.Dihgenterigitur
contemplari mcmbri craffitudincm oportct, & de ipfa pannorum longitudi-
nem conicdarc , eofque tantos admouere , vt primo circuitu totum, fecundo
dimidium duntaxat , complcdantur. Vbi minus tuJ£ conicdurx confidas ,£
cos fuperintegrummcmbrum inducas,ad vnguem longitudinem repcries.
Dubium autem non eft, quin panni ita cohasrere intcr fc debeant, vt nuilum
intcripfos inane ipacium relinquatur.Hos docet cx vino madefieri, quod co-
lorc nigrum fit, guftu aufi:erum,habitu vero, quale illiufmodi vinum cft,ple-
num vidcjicct. nam ex cundis vini gcneribus ad hxc vitia, id optimum cft, io
quod nigrum & aufterum eft . communis enim illi gratia eft, ob quam in vi-
cerum vinculis ingeritur, pr^tcrquam, quod miniis mordet, quam aliud vi-
num cx adftringcntibus,quod permagni in ciufmodi curatione rcfert. often-
fum enim eft fub dolore inflammationcm fe concipcrc.quarc potius cft,quod
modicc,quam quod vehementer auftcru eft.quandoquide hoc doiorem mo-
uct, quiim carncm vltra debitum cogat,comprimatquc.Quamobrem,nec id
vtiliccr adhibctur,quod tenuium partium,quale albu cft, aut flauum,aut ruf-
fum.quum ad akiores partcs exulcerat^ carnispenetret,dolorrqi fit,cam com-
primcns,atque adftringens: ac plenum, cuiufmodi nigrum eft, ad carnem al-
tiiis non defcendit , fcd illam refrigerando & contrahcndo , quahtatem dun- 30
taxat impertit.repellit itaque fuccos,qui iam rccepti funt,& eos,qui influunt,
coercet.Ratioigiturehgi vinum hortatur,quod nigrum fit & aufterum.qua-
obrem, vbi velis etiam experimcnto comprobarc , periculum faciens eius fa-
cukacis in maximis grauifTimifque vulnenbus, verum dixifte me cognofccs.
Didum autem eft etiam in fupcrioribus, oporterc vlcus cx eo continetcr ma-
dcre. quandoquidem, vbi fupcrinicda lintea paulatim ficccntur, atqueinca-
lcfcant,vlcus inflammari ncccflc cft ,potiftimum ^ftatc. Quo temporc,quum
pontifices Pergamiapud nosfemper gladiatores darent, eos, qui grauifiime
vulnerati fuerant,curaui,multipliccm pannum vulncribus induces, iftiufmo-
di vino madencem : extrinfecus vero fuperimponens (pongiam mollem : dc- 40
inde tocum fere dicm nodemquepcrfundens.VuIncraco auccm mcmbropel-
Icm fubieci leniter a pcdibus finuatam, pcr quam procederct infufum vinum,
Sc quafi per canalem efflueret, atqueinani pelui rcceptum , regcftumque
rurfus infunderctur . Extra alios vfus , quos vinum hoc prjeftat , fcre nullum
odorem mouet,id ,quod inter cactera commodiflimum cft.cum ex alijs quod
odoratum cft , maximc caput tentet . nigrum & auftcrum , neque etiam eo
nominc oificit,fed fi vllum cxcitatodorcm,illc exiguus eft,ciim naturafrigi-
dum
COMMENT. III. i^j
I dum fit.Oftendimus autcm in iibro dc fimplicium mcdicamcntorum facul-
tatc,vinum auftcrum natura frigidu cflc ac tcrrcftre.Tale igitur,quum cx mi-
ftura conftet frigida terreftriquCjCalidos vaporcs ad fupcriora mmime tranf-
mittit. At,quiJmpIsrifquc -;orum,qui idd funt,huiuspr^fidij vtendi copia no
fit, quo nos ad gladiatorcs vfi fumus , dixiraus intcr initia protinus horum
commcntariorum inungcndum efle liquidum ceratum, quo fimplices fradu-
IX. iUinuntur , quod vino longe imbcciUius cft, fatis tamen cfEcere potcft id,
quod rcs exigit.
„ T Mponantur autcm hi fupcr ipfum vlcus,& hinc atque hinc,ncque vllo mo-
10 Ido adftringantur,fed catenus infidant,vt vlcus fulciant.
Nuncrurfus,quum(hincatquehinc) c^^o* ksu. c*9ejj dixit,vtrongitudincm
membri, non vt latitudinem indicct . fcruat autcm commune prceccptum , vt
vincula non parum fuper integram pancm fcrantur,vbi ingens vitium eft,vc
cummaximc.
« A D vlcera vero admoucatur ceratum, quod piccm habcat, vcl aliquod cx
« i\ijs medicamentis,qu£e cruetis vulneribus inijciuntur,vcl aliud cx ijs,qu9
» idoneafunt,qu;Epcrfundantur.
- Summa curationis in perfufione fita eft primis dicbus, quibus & cxprimc-
re ab vlcerara parte conucnit, quidquid humoris in ca iam contradum fucrit,
X o & id prohibere,quod a fupcriori pane concurrit. A tertio dic ccratu,quod pi-
ccm accipit,expcditius eft,quo matiiratur,qu^ in vlcere colleda funt. A t Hip-
pocratcs ccrato initio,cum vini proprictate vtitur,quod vlceratas partes attin-
gi noht a vino puro , fed medium aliquid interijci, nc qua iUis iniuria propter
adftringentcm vini facultatem accedat . non cnim medetur vulncribus enfis
i6tu fimplicitcr illatis,fed quibus iuxta omnis caro plus minusvc quodammo-
do nccefrc cft,attcratur.fiquidem fub quo idu frangitur os,caro ctia atteritur.
Mcrito igitur fupcr ipfa vlccra imponi quoquc voluit aliquod medicamctum
cx ijs,que ftatim cruentis vulneribus inijciuntur,vt attrita curet,ac mitiora ef-
ficiat.prjEcipit autem,vt idonca Icgantur,qu^ id,quod extrinfccus infunditur,
5 o admittant. idoneum autem hoc loco Quj<^o(^oks dixit.
» Ql aeftas fucrit,panni fubinde vino madefiat: fupcrdetur hycme multa lana
» (3fuccidavinoatqucoIeorcfperfa.
Quia vitia \ixc , vbi vehementer frigcfiunt , interdum ncruorum diften-
tione periclitantur,& vinum tum habitu,tum natura frigidu infunditur, pro-
pterea veritus,nc quid hyeme grauius accidat, quum frigid^ mcdicins tcm-
poris quoque frigus accedat, occurrit immodico frigori lanam multam indu-
cens,tindam vino,cui olci paulum adie<^um fit, impcratquc, vt ca fuccida fit,
r. ^- -'-—-■-' ",lefaciat,&modicerefrigerct.
figurata, vt humor per ipfam facile dcfcendat •. &
quo per oefypum aliquid calcfaciat,& modice refrigerct.
« r^ Vbijciaturque pcllis fic figu
40 quod eftiinditur,recipiatur.
Pellem iJoJAio vocauit.quo nominc caprina nc tantum fignf ficctur , an alia
qu^uis,qu^rere in arte hac fuperuacuum eft, quum non verborum cxpofitio,
fed vitiorum curatio propofita fit,in qua nofTc id fufEcit, quod fubijcere pcl-
lcm oportct raram non denfam,per quam feratur quafi per canalem,non mo-
do id, quo pcrfunditur mcmbrum, fcd etiam fanies, qu£C abluitur : camque a
pcdibus, vt fupra pofiiimus,figurarc.
n iij
M^
,58 DEFRACTVRIS
1 Eminifrc ctiam debcmus exulccrari ciufmodi partes , fi diu in eodc ha- i
, i bim pcrfcucrcntA ^gcrrime ad fanicatem poftea perduci.
Oux dn<runi os facrum(quod Sc latum appellant^calefada, atquc cxcia m
torpoTem madunt, & vltra cutcm cxulcerantur, caquc cxulceratio difficulter
curatur,quum fub cutc fint cartilaginof? offium cxtremitatcs, cpx nudat^ ci-
catriccmvixrecipiunt. .,.,.. .^ ^,
" T N ijs,qui aliquo ex fupcrioribus modis,vcl ex ijs,qui poftca iubijcietur, iub
^ 1 vmculis nequcunt ad fanitatcm pcrduci, co potifnmiim mcumbcndum cft,
- vtpars comminuta rcdc contincatur,atque c rcgionc corporis, ca obfcruatio-
- ne,vt ad fuperiora magis fpedct,quam ad inferiora. ^ i o
Pr2cipit,vt crus omnino c regione corporis collocctur, (ed cxtrema partc
paulo fublimiis. De ijs enim fuperius iam pofui ex humiliori habitu ad crus
plurimum materi^ concurrerc, cx fublimiori dolorem cxcitari. Hac igitur dc
caufa vbiquc caucndus cft humilior mcmbri habitus , fupcrior vero hadenus
accipiendus,quatenus cruri dolorem nondum afFert.
« /^ Vod fi benc cxpediteq^ rcm agcre quis veht, necefTe cft machinationi-
. V-^bus vtatur,vt fradi offis intentio iufta fit,ac minimc violcnta . prscipuc
- autcmadcrura machinationibus opus eft.Quidam fanereperiutur,qui^quo-
- lies crus abruptum eft,&: alligatum, extremu pedem ad ledum deuinciut,aut
- ad aliud Iignum,quod iuxta Ie<au dcfigunt.Hi crgo omnia mala cfFiciunt,ncc 1 a
" quicquam boni.co q» nihil ad cxtcndendu confcrat vinculum pcdis. quoniam
" nihilominus rcliquum corpus ad pedcs fertur , atque ea dc caufa non amplius
- cxtcditunncque ctiam ad contincndum c rcgionc ahquid coducat,fcd potiijs
• pcrucrtat. reliquo enim corporc in hanc,vcl illam partcm conucrfo,vinculum
- non prohibebit,quo mftiiis pes, atquc ofla quibus cotinetur, rehquum corpus
« fequanturquod u nuUo modo vinciatur,minus vtiqi pcruertctur.minus cnim
- rciinquetur,vbi reliquum corpus moucatur.
Intcntionc,qui£ pcr organa adhibctur,quam in his latius, & iam cxpofuit,
& nunc cxponit,£Equc totum membrum cxtendi,ncque vllam fini particulam
pcruerti,fupcriijs oftcndimus. Qu^ vero fcribit de ijs,qui pedcm vinciut,pla- 3 o
na funt,pergamus ergo lam ad fcrmoncm dc orbibus.
• Cl quis e corio -^gyptio binos orbes fuat,qualibus vtuntur, qui diu in ma-
« O gnis compcdibus detincntur, fintqi orbcs hi vndiquc tunicis inuoluti, al-
„ cioribus quidem a fradura,ab articulo humiIioribus,tumidi pra:terca,& mol-
. lcs,accommodcntur autem vnus quidcm fupcr taIos,infra gcnu altcr, a lateri-
» bus vcro vtrinq; habeat cx flmplici vel duplici loro exiguos quafi finus, alios
» vtrinq; a taIis,aIios a gcnu,finiifqi fupcrioris orbis, c rcgionc illis rcfpodcant,
» qui in. infcriori: Deindc cornca bacula ciufdcm magnitudinis prehcdat, Ccili-
« cct digiti craflitudine,& ca Iongitudinc,vt quum flcdutur,diduccrc ofrapof-
« fint,fic,vc non inh^rcant. 4<^
A Orbis infra gcnu.
B Orbis fupcr talos.
C Sinus vtrinquc.
D Corncabacula.
3crmo
COMMENT. ril.
IS9
Sermo de orbibus,c[uos Hfppocrates excogitauit,mfhi fta clarus vfcictur,vc
mca cxplanatione minime opus fit.Sed quoniam nonnulii f^piiis dixerut nc-
fcire fe,quomodo fe habeant^qus ab Hippocrate tradutur, incertum cft quid
agam.ijs cnim,qui negarunt intelligerc fc Hippocratcm, orbcs ipfos moftra-
ui,ac librum Icgens,fermoncm planum fcci,fingula cius verba*accommodans
ad eam orbis partcm,qua raon{lrabam,4e qua ipfc tradauerat.In libro autem
non licet orbes demonftrarc,{ic,vt nefciam,qua via hanc orationem aperiam.
£ cjuis enim Hippocratis verba,^uje plana funt,comprehendere nequeat, ncc
3 o mea etiam comprehendct.Ea igitur faspius Iegat,ac diligentcr confideret.ccr-
tum enim fcio,cum,qui hoc faspiiis fcccrit,fi antc no intellexit, omnino intel-
Icdurum.cquidcm quicquid lucis addere potcro, non omittam. Orbes igitur
non debemus talcs inteliigcrc,quales funt pil«,quibus pucri ludunt.ills cnim
vere orbes funr, fcd quos Hippocratcs parari iubct a compcdibus ( vt ipfe re-
tulit)nonabhorrcnt , quorum aiFerrc hmilitudincni hcet . eos cnim concipi-
to anguibus fimiles vel farcimini. ergo,quemadmodum coqui inteilinorum
finus fimilagine infercientes,vcl carnc concifa,veI alio eius gcncris quopiam,
farcimen parant.fic tu quoqi corium fuito , quod inane inteflinu rcpr^fcntet,
& molli aliqua re impIeto.Precipit aute,vt corium fit ^gyptium,id eft,vali-
40 dum & molle.quod fi in Italia,vel Thracia, autvbiuis getium eiufmodi coriu
hab.eas,.^gy ptium ne qu^rito.Sit autc afTutum corium ita longum, vt copc-
dum modo talos compledi ia orbe poffit. Alter prajtcrca orbis ad regioncm,
quas fub genu eft,fimriiter dctur. his enim binis opus eft ad fingula membra,
qu^ curantur.quorum item multa paria difparis magnitudinis habeantur , vt
prout vnicuiq-, conucniut,huic quide maiores:iiIi vero minores inijciatur-hx
autem tunic^^quas arptu^xs.,id eft,orbes vocauit,ex toto cfTe in orbem no debct,
nequeparis Iatitudinis,aut altitudinis,fcd qua cuti hxrcnt paulatim patcfccn-
n iiij
ioo D E F R A C T V R I S
tes quodammodo:qua vero attolluntur,rotunci2,ncquc etf am exquifita: talcs; i
fed ab intcriori parte magis in altitudine attolIantur,mde m orbis ipecicm dc-
fidant,dum ad cutcm pcrueniant a parte cxteriori.ea pars,qus d-cfidit,m infc
riori orbe ad pcdcm propius accedat,in fuperiori ad genu . Orbib^s igitur(vt -
diaum eil)conftituris,qu?da appcndiccs inncaantur,quas in vtroqs vult duas
cire,binas in infcriori orbe,quarum finus furfum fpcdct ad gcnu, bmar in fu-
periori, quarum finus contra deorfum conucnantur • hx autema.latcnbus af-
fuantur ab ea nimirum parte,qu? maximc attollitur,hinc vna,atque mde akc-
ra.in quas conijci vult quatuor bacula extrema, qu£,vbi conicda fuerint, eo -
dem penc momento paulatim curuentur, vt,dum ad naturajem redum habi- lo
tum rcdcunt,orbes compcUant, fupcriorem ad fummum mebrum,mferiorem
ad imum.hoc enim fado fradura; partes in diuerfa cxtent^s rede componun-
tur,feruanturque. Imperat autem,vt ob firmitatc ligni bacula e corno accipia-
tur,conftatque ad hunc vfum cx eo vtilius adhibcri. GloiTocomum vero ma-
chinamcntum mcmbris in contrarias partes diducedis aptifiimum elTc, in fu-
periori commcntario indicaui,vbi exequutus fum cius ftruduram.
" \ /1 Agnacura, ncim;Efuftiumpartcscutiinfidant,fedextremis orbibus.
« 1 ViParcnturautem baculorumparia tria,vel plura:fintqj alia aljjs aliquan-
" lo longiora breuioravc,vt,vbi magis extcdcre volumus,commode pofTimus:
« dcmittanturque hinc atque hinc a talis. ', zo
Infidere dixit fe>«feAc«,quafi inh;Erere fignificas. cdicit enim,nc bacula,qu^
adorbesdataipfos,aItcrum ad fupcriora,altcrum ad inferiora compelIut,cu-
tem tangant,fed,fublimiora ipfis orbium finibus inh^rcant. eornea vero ac-
cipi iuflit bb firmitate,vt,quum induntur,vehcmentcr inflexa rurfus dirigan-
tur,& ad pnftieum habitum reducantur.ncque dubiu eft,& furfum, & dcor-
fum orbes pcr hxc eatcnus copelli,quatenus extenta in longitudine procedet.
HjEc^ii rcdc parcntur,iuftc intendentjtum pariterc regione,nec firadura
aliquod tormcntum fenriet.nam,fiquidcxprimatur,paramad pcdem,
« panim ad femur trafmittctur. Commmodius autcm bacula collocantur a talis
.. hinc atquchinc , nefitum criuis impediantV& vtfradurabcneoculisfubij- 30
« ciaturSc facilc curetur.
Aiitoatofjid cft,iufte dixi ab Hippocratcponi pro wsv,id cft,a:quahtcr.fcd idc
fignificarc videbitur o^Ayf,id eft,^qualitcr,& ^<zis^id cft,pariter,quod proxi-
me fubijcitur. Vcrum IW in partibus vnius rci accipitur,fcd opo^? minimum
in duabus rebus.Nunc aute,quod inquitpufte intcndet]intelligendum cft de
intentionc,quwe pcr duos orbes in cotrarias partcs adhibetur,& decorncis ba-
cuhs in cos dcmifiis.quod vero fubdit[pariter]de ca intcntione,quam fingula
pr£ftant,putaorbis,quiataliseft,fipcrfc ^imctur,dein is, qui iuxta genu,
poft haec ca pars,qu2 a dextro baculo,dcin,quas a finiftro.
» 'V^Tlhilautemprohibet,fi quis vclit,vel duo baculafuperioraintcrfeiugc-\^o
« i N re. vei ahquid etiam fupcrinijccrc,fic tame, vt,quod fuperinijcitur,a fra-
« dura attollatur.Si orbcs igitur leues,firmi,mollcs,ac noui fuatur,& bacula rc-
- decxtendantiir(vtiam propofuimus)machinario maximc idonea cft -.ied^fi
- quid horam no rcde liabcat,obcrit magis,quam proficict . Perpctuum autcm
» cft:,alias ctiam niachinationes,vel rede, vel oullo modo ad hibcndas efic. tur -
« pc enim eft,& ab artificio plurimum abhorrct,machinariottibus vtcntcm ipfa
- machinationedcftitui.
Q^atuor
COMMENT. III.
i Quatuor erat baculavab vtraque parte cruris duOjVnii fuperius,akeruinfe-
rius.duo(inquit)<ja£e afiiperioriparte funt,alligariinterfe poffiintjVt maneat
re<aa,ne, du niagna vi cuniantur inter fc aduerfa,ad proxima loca couenatur.
. T^Lseriq ^ ■ ^ ^ r ^ ^ „
„ j^ acceil
u alienum.Quicunquc fane recentioribus fraduris protinus,
« coguatur lanam imponere, maximc venia digni funt. iiquidem linteis exce-
„ pris nihil eft,cjuod multo commodius,<juam lana fuper vitia hasc alHgetur, ca
» vcro copiofe danda eft,tum benc carpta,non afpera.pauca enim & mala, pa -
I o rum quoque proficit.Sed,qui vno die,aut altero vinciedam lanam ceient: ter-
« tio autem,& quarto hntca mijcicntcs, tunc maxime adftringut, atque exten-
» dunt,mcdicinaUs artis funtignari,atq-, admodumimprudentes.In vniuerfum
» enim omnia vulncra tertio & quarto dieminime vexanda funt,omnifq", ope-
« rafpecillifugiendaefthisdicbus,&quibufcunquc alijs vulnera recrudefcut.
» In fumma cnim vulnera plieraque tertio aut quarto die recrudefcut , tum qux
« infianimatione , tum qus fordibus grauitcr cxcipiutur, aut febrcm inferunt.
« quo prscepto nuUum aliud tradi poteft vrilius. Nam qus funt in mededi arte
» grauiifima, quibus id non iit commune? non enim pertinet ad vlcera tantum,
- fcd ad alios<juoque morbos complures.
i o -Prop<)r<tum audoris cft prauam cmedare confuctudinem medicorum,qui
fatiiis exrftimabam, non protinus a principio fi:a<aum membrum cxtenderc,
fcd primum duobus aut tribus diebus knicntes.tenio aut quarto die a princj-
pio vim adhibere.Hippocrates vero curandirationc docet huicmaxime co-
trariam,nempe initio membru extcndedmn eilc, tertio & quano die leniedij.
Quod fi,qu9 hic fcributur,fingala cofidcrcs,plana erut. aperte cnim loquitur.
» "V Tlfi fi quis dicat,ahos quoq> morbQsciTe vlcera, quod quodammodo ve-
» i Nrifimilecft.
Vcrifimikdixit Micifjquafi probabilcid aute proptcrea pofuit,quia non-
nuUaa rationcprorfusabhorrcnt.Quo igiturargumetomouebitur,quiahos
jo morbos vlccra efic ajffiirmct?Morbi fane,qui dolorem afferut,probabiliter ad-
modumannumcrarivlceribuspoirunt . indicaui cnim dolorcm indc oriri, &
quod conrinuii foluatur,vbi fecaturiextcnditur,aut contunditur:& quod im-
modcratum incidat tempcramentum. Atqui folutioncm cotinui ad vlcus fpe-
dare, cuiuismahifeftum efl:;fcdimmoderatotcmperameto,vbi fubita muta-
lio accidat,ahquam fieri cotinui folutionem, in bpcre dc fimphcium medica-
mentorum facultatc demonftrauimus.Calorcm quidem conftat penetrarc, &
quafi exedcrc,quQd conrinmim eft: frigus item,quod vehemes eft, eum fubi -
to cogit,^u^ folutafunt,aliquam crcare folutionem, in codcm operc oftefum
>ft;iuxtahoc igiturnon fblumprobabile, fed vcrura quoquc erit dolorera o-
40 mncm ad vlccrum gcnus pertinerc: at non ^que vere,atque id,quod propofi -
tumcft,nontamicnabfurde morbiorancs poterunt vlceris nomine appejlari.
<pandoquidcm,quumpI«rifquc morbisdolor coniungitur, a quibusfermo
' tranfferctur ad omnes, quum rationc quis contedct totum corpus omnino,vc!
immodcrato afiici tempcramchto,vd contundi,extendi,aut euidenter fecari:
dcindccaaficict a quolibctimmoderatotcmpcramcnto continuum aliquid
folui.id,quod,quanquam cuideter fcnfui non fubi jcitur,rationaH tamen con-
tcmplationcvcrum cfTc comprobattir. Koc adeo magis acciditin lys^ qu^e ^x-
2or DE FRACTVRIS
tend[untur,&: contunduntur . hzc Bquidem proximc acccdunt ad ea,qu2 di- t
uclluntur,quasrescontmuiiblutiocft. •
- Q<^penumcroaIijaIijsgermanifunt.
v3 Quos confueuimus iimilesdiccrc,coniu<3:os, autcognatos, Hippocra'
tcs fblet appcllarc germanos.quo vocabulo fumma rerum coiun^Ttioncm con - .
fortiumqi hgnificat.Nam,cum multi inter fe cognati fint,nulli magisproprie
cognati dicuntur,quam gcrmani.Eos igitur,<jui maxime coniudi funr, quafi
candem coniundionem habeant,quam germani, eo verbo nuncupat.
- /^ Vicunque verb exiftimant lana vtcndum ciTcdonec ad feptimum diem
" V,<,vcntumfuerit,deinextendendum,dirigendum,& fafcijs vincicndum, ro*
" non ita vidcntur imprudentes . tunc enim inflammationis impetus coquieuit?
•' atque ofTa ab his diebus laxantur , & facile tradari pofTunt . jfiac tamen cura-
» tione longc mclior efl, qua: a principio vinculum adhibet , fub qua feptimus
« dics mcmbrum cxhibet ex toto alligadis ferulis idoneum. quod fub hac mul-
,. »> tbpofleriuscontingit.
lUis in fuperiori fcrmonc reprehenfis, qui tertio, aut quarto dic adhibercnt
vinculum fradur^ accommodatum, ad eos nunc tranfit, qui poft feptimum
diem ad id veniunt,quos minus errare indicat,vt qui panes cxtendant non ita
inilammatas: fcd, qui tcrtio aut quarto dic id efFiciunt, quo tempore inflama-
tio,quum maximc vigcat,lenietibus egct,ab.eo non mediocriter accufantur. z o
» A Liaetiamnumaffertincommoda,quxomniapcrfequilongumefrct.
IX. Longitudinis temporis accufauit cam curationem, quas non nifi pofl
fcptimum diem vinculo vtitur fraaijris accomodato,nunc fubdit in alia quo-
que compellcre incomoda,qua:, nt multus fit, omittit. Nos fatius ducimus ea ~
fubijccre,moti ab ijs^qu^ in fuperioribus demoflrauimus.vbi fradura medio-
cris.fit, pancs fub hac vincicndi ratione tumidiores fiunt, vt fupra ctia oflcn-
dimus: quod fi os afpcrius & grauius perfringatur,periculu quoqi efl in eo ca-
fu,nc corrumpatur, fi vinculum,quod ad fraduraspeninet, dum tranfeat, fc-
ptimus dics difFcratur.hoc enim iubet aprimo adhiberi,quoniam in vtramquc
partcm a fradura exprimit fupcrantc fanguine,qui,fi diurius ibi fubfiflat,no- 3 q
nunquam cfficit, vt ofTa vitiofa fanic plurimum irrigata corrumpantur.
- /^ Vibus ofTa firada & cutc cxcedenria reflitui ncqueut,hoc modo in fuam
» v^ijcdem collocantur.
Solenrgr£ci,qui Afiam incoIunt,vfurpare verbum H3.Txw,wt fignificent
m fuam fedem collocare.vnde mihi vidctur Hippocratcs duccrenomcn ksitcc-
«i<5t«f pcr. o-.tertiamfyllabamfcribcns, fic,vtidem fignificct,quod n^^c/^i^if,
quod vocabulum nihil ahud fibi vult,quam aliquid in fuam fedem collocarc,
quam rem ksctcJ^^p dixit.Malc igitur fcribunt nonnulli KstTcJra^p, abfquc.o-.
non cmm perintcntioncm,quam H^raiTxats notat,fed & pcr impulfum nuda-
ta ofTa in fuum locum reconduntur.
- pErramcnta faccre oportet ad fimilitudinem veaium,quibus in lapidicinis '^'^
- 1 vtuntur,latiora ex vna parte,angufliora ex altcra. qax terna habeatur,aut
» ctiam plura,vt fcmpcr adijci aprifTima pofTint. quibus dcmims ofTa code pcnc
- niomcnto,quo mtcnduntur,impellenda funt.Innitantur aute ab imo,inferiori
- oiii,afummo,fupenon:atquc(vt vno verbodic5)nonalitcr,quamfi vedisad
- lapidcm vcl iignum fortitcr impcUendum admoucatur . fint autcm ferramcta
.quanmmficnpotcflfirmiinma,neflcdantur.Hacitaqjcurariomaximumo-
mentum
COMM.ENT. III. t.03
I «mcntum habct,fi fcrramcnta idonca fint,& impiilfus conucnicns adhibcatur.
Conftat fabricanda cfTc ferramcnta ad figuram vedium, quibus in lapidi-
cinis vtuntur,non tamc a:aue magna,cum,qu2 ad impellenda ofia adhibetur,
ab ijs no abkorreat^qu^ ad vrgendos dcntes comparantur.Vcrum ad ofTa im-
pelleda parari multa dcbcnt, quoru alia aIijspIeniora,veI tenuiora fint,vcl mi-
nora,ab cxtrcma partc,qua maxime fuum cftedum pr^flat.fcd qua via vti cif-
dcm fcrramcntis conucniat, Hippocrates ipfc cuidenter dcclarat . fi quis cius
verba non intelligit,alia expQfitionc, aut intcrprctationc no indigct, fcd ocu-
lorum fcnfu. qua^dam enim rcs natura talcs funt, vt ahqui n cc difccrc,ncc do-
10 ccri cas poffint,nifi in confpc<aum adducantur.
" T^ X vniuerfis enim machinationibus, quas ab hominibus excogitats funt,
• JChstrcsfuntomniumvalcntifiims^axis verfatio,impulfusperve<acm, &
- cuneus adadus. namquc homincs fine aliquo vno, vel fine omnibus, nullum
» opus,quod maxima vim poflulet,pcrficiunt. quare non paruifaciedus cfl im-
» pulfus hic.fiquidc ofra,vel hac via,vcl nulla aha,rcc6duntur: fcd,fi id os,quod
- fuper altcrum cxccdit,vedi idoncum locum non prxftcf.fitquc ita acutum,vt
» vcdis cfRigiat,fcalpro excauandum,donec vcdi locus fiat,cui firmiter hgreat.
» Impellercautcm oportct,atqueextendcrc eodem dic,vcl poftridie,fed no ter»-
" tio.-quarto vero,veI quinto minime.nam,fi his dicbus laccffita ofTa ncqueat ia
i o fuam fede reucrti,inflamatio fupcrueniet,ac nihilominus ctia,vbi reftituatur..
Axcsnuncupantur ab Hippocrate vocabulo ovi; & mffMv.Hom itaquc vcr-
fationem ait validiffimam cffe , ficut & \c6tk impulfum , & cunei admotip-.
ncm, quam vocat fftp^naiii, quap hgnorumpcr cuneos didudioncm, diuifio-
nemquc fignificat.
» A Tqui multo magis ncruorum diftetio cxcitabitur, fi os reftituatur,quani
» il.fi reftitui nequcat.quod quidcm ignorare non oportct.na,fi condito offc
- ncruorum diftcntio fuperucniat,in angufto fpcs eft;praftat autcm itcrum cx-
» pellcre,fi poteft citra moleftiam ficri.
Caufam,quamobrcm his omnibus vitijs inflammatio accedat,vbi ofla co-
50 dantur,ipfe deinccps omncm pcrfequitur,fcmcl ipfam explicafle contetus, no
fccus atque alia multa,qux in medicina maximu pondus habent,vt,qui tranf^
fcrcndum nobis fermoncm ccnfcat ad c^tcra eiufdcm natura omnia.Ecce ti-
bi adfcribam cius verba , quibus vniuerfum hoc , quod ad multa fingularia
pcrtinct, cxponit.
» "VT Eque cnim i js,quje iufto laxiora funt,neruoru diftcntio,aut rigor fupcr-
» 1 ^nafcitur,fcdijs,qu2evItradebitumintenduntur.Qupdad hunclocuat-
- tinet,propofitis dicbus irritarc non conucnit,fed opcram dare,vt vlcus quam
» minimeinflammationetctetur,& quanimaximefuppuretratqucvbi fcptem
» dics, vel paulo plurcs tranfierint,fi febris non fit,atquc vlcus inflamatione va-
40 cet,tunc minus prohibcmur cniti ad reponendu,vbi voti compotes fieri poflc
» non dcfperemus,quoniam finc cfFcdusfpc non coucnit,& fibi & altcri molc-
- ftiam afterre.Ergo,fi ofTain fuam fcdem colloccntur,qu£e curatio admouenda
» fit,iam dcclaratum eft,fiueabfcefrura credamus, fiuc non. Qupd fi abfccflTura
» cffc vidcantur(vt dixi)fafci2e in omnibus hisordiri a mcdijs dcbcnt,plaeruqi,
» quemadmodum ills^quas prima: circundantur,in vtramq; partcm attrada:.
Oftcnfum eft in fihro dc motu mufculorum fingulos mufculos fuo mune»
rc fungijvbi vcrfus fuum initium contrahimtur.qus rcs,quando inuitis nobi»
i04 D E F R A C T V R I S
accidit ob inflammationis magnicudine,ncrui diftenduntur-Cur igitur,{i re- i
ponantur olTa^quie frada aut luxata intcr fe cefreruntjmufculoru diftentio fe-
quitur? Qii^ftio ex eo pr^fcnim diluitur, quod membrum redditur breuius,
quiim fradum,vcl luxatum os cutc exccdit : fcd poftquam in fuum locum re-
pofita funt, quas^udata crant,fuam longitudmem recipiunt . in quo cafu co-
guntur mufculi,quos infiammatio cxcrcct,vna cum coto mebro diftcdi . duo-
bus igitur modis diftenduntur, & fub inflammationc, & nunc, quum ad pri -
ftinam longitudincm rcucrtunt.
ATtcndcnda infupcr cft iigura vlceris, nc fub vinculo hiet,ac diuaricetur.
Traflationc vfusduoh^cverba vfurpat,hiarc fcilicet,quode»gt<S3di- ro
xit, dudo quidem vcrbo a labijs oris : & diuaricari,quod feJt-ayKHWt^.] a cruri-
bus plurimum intcr fe didudis. diduda enim crura diuaricata dicimus : labia
vcro,quum finc motu maxillas inter fc diftant,hiantia.namque,vbi os fic ape-
ritur,vt labia non coeant,detes vero inter fc comm2ttantur,hiare dicitur.Ca-
uct autcm,nc or? vulneris didud^ vinciantur. vult enim eas cotrahi cutis par-
tibus fuum litum recipicntibus.quandoquidcm fubiedum mufculorum vlcus
hac via minimc comprimctur,& maxime tcgctur . fcirc enim licct, qua:cuquc
cutc contcguntur,hac eade deledari,nihilque nudari innocenter. At quid mi-
rum cft, fi ea, quibus cutis proprium, atque innatum velamentum eft , femper
velamcnto gaudent innato , c^teriiquc omnibus I^duntur?Equidem , quum zo
nihil cx cutepra£cidcrem,fed eam ab vlterioribus partibus fuper locum indu-
ccrcm,a quo detracia crat,agglutinatam vidi,&(quod magis admiratione di-
gnum cft)quum locus iam nigritie occuparetur.Illud item loge admirabilius,
quod non modo adoIcfcentibus,fed fcnibus non paucis, cutem ita dctradam
protinus,vbi in plaganigrcfccret, f^epe agglutinaui. At nuda caro, fi fine cu-
tc rclinquatur,£grc ad cicatriccm pcrducitur,pr^tcrquam quod morfum om-
nino fentit,& ft>rdida redditur. medicameta cnim, qucC innamationem coer-
ccnt,ac Icniunt,cuiufmodi cft, quod 3-oJgv^op,& quod TtT^a^oJ^^ansjj nuncupa-
tur,aiFcd:am panem ab inflammatione tuentur, fcd vlcus fordidum efticiunt:
qua? Ycro vlcuspurgant,obdctcrgcndifacuItatemordent.Scd,vbipars,aqua 30
dctrada cutis eft,eadc contcgatur,nuIli eiiifmodi noxx patet.quod fimile eft,
atquc vbi puftulae fub varijs caufis onx in tumorem affurgunt , & interdum
grauem affcrunt dolorcm. acuta cnim acu (vt nofti)eas aperio, vt exitum ha-
beant,coIlc<9:6que ibi humore Icuitcr exprefro,fuperie<5lam cute relinquo. Hx
deindeitcrum implcntur pr^clufo foramine, impletseque codcm modo apc-
riuntur,humorc cxprcfTo curis ad carncm compcllitur, feruaturq;, dum quod
fub ea exulccratum eft, ad cicatricemperucniat. Hxc dixifTc volui, vt aper-
tc oftendercm vlcus quodlibet innata cutc contegcndum cfTc. hic autem non
quodcunque tradatur, fed quod alte penitus infcdit , quum caro tota ab ofli-
bus difcufla fit . non cnim cute excedercnt, nifi priiis vniuerfam carnem inci- 40
difTcnt.Hac igitur mchus cft proxima cutc vclari. namquc, vbi nuda fit,con-
tadu medicamentorum , quibus nutritur , fi oleum accipiant, & vlcus mitius
reddant,fordida euadit:fin purgcnt fordcm, & dctcrgcndi vim habcat, mor-
fum fcnric. At,vbi inieda mcdicamcnta,per cutem,fuam facultatem carni cx-
ulccratie impartiant,nulla ipforum particula pcnetrantc,proderunt quide,fed
nuUum aftercnt cx fupcripribus incommodis.Iurc igitur Hippocratcs magnx
niomcnri cxiftimat oras huiufmodi vlccrum contrahi,id,quod bene vrioi cc-
^Ct,fi
eOMMENT. III. 2.0S
I aet/i diligeter figura vlceris animacluertatur.fi vna enim ora in alterum latus
inclinetur/arda indc orfa ad contrarium conuertenda eMi pariter mvtrum- =
qiic,medi3primoinijcidcbct,atqueoracvuInerisinterfecommitti. ^
» TT Afcia commode^uibufdam a dcxtrapartc attrahitur, quibufdam a fmi-
I 1 fJ:ra,a}i jsin vtramqi partem ducitur. Qu^cunque autc ofTa reuerti m fuam
I fedcm non potucfunt,h2c fcire hcet abfcefTura efTe^non fecus etiam ea,qu? ex
« toto carne funt nudata.nudatur autcm quibufdam pars fupcrior,pl?nfque vc-
„roemoriturcaro,quJEcircafradurameft. j •«•
(ouTt^ttf dixit,vt commode fignificarct,inutiH tranflationc vfus,quod mihi
:o libuit notaffc.quandoquidcm eloquctifTimus quifque tranflationcm vfurpar,
vt rcm apertiiis declaret. .. . . ^ .
" /^Sfaqua:dam fub fradura diuturna ahjs putrcfcunt, ahjs minime, & qui-
„ Vy bufdam grauius,quibufdam leuiiis.-tum modo gradia, modo exigua of-
» fa infeflantur. Ob hxc igitur,quae pofita funt, non hcet vno verbo exph^care,
3. quo tempore abfceffura fint. nonnuUa cnim, & quod exigua funt, & quod in
» fummo contincntur,celerius exciduntmonnulla non excidut, fed arefada, &
.. putria fquamaremittunt. pr^ter hsec multum curatio alia ab aha difFert. Fcre
« tamenofrailliscclerrimeabfcedunt,inquibuscelernmepusapparet, & cclcr'
" rime etiam,atque optime caro increfcit.caro cnim,qu£e in vitiata parte fuccrc-
io fcit^plcerunqj os attoUit. Ambitus ergo totius ofTis^h quadraginta diebus abf-
- cedit,optimeabfcedet,quumnonnulIa vfque ad fexagefimumperucniat.R.a-
" rioraquideoframaturiusabfcedunt,firmioraferius,alia,qu$minora funtin-
« tra tempus multo breuius,atquc alia aliter.
OfTajqu? putrefcunt eto^-nSfs^dixit^verbo dudo a nominc ffct-TigS.nominanc
autemquscunquccorruptafunt^fftt-jifajidquenonrede.quaecunquc enim &
vetufla,& diuturna funt,ab ipfo dicuntur cTDiTi^a.
„ T T is autem de caufis os pr?cidcndu efl,fi rcflitui nequit, & paribiquid cx-
» llcedere videatur,abfcindere hoc licef.fi noxiii fit,&: carne ahqua^ex parte
» vulncret,ac molefliamafFerat,nudatumqifit,hocquoq-, abfcindenduefl.R.e-
3 o hqua vero non multum rcfert,pra2cidantur necnc.fcire enim cenum Iicet ofTa,
» qugcarne nudata funt ex toto,& arida,omnia penitus abfcelTura.ca vero pr^-
» cidi non oportet,a quibus fquama refolucda cfl. ex propofitis autcm indicijs,
" conijcicndum efi, qu? penitus abfcefTura fint. Ad horum curationem pannis
» vtendum efl,ac vini perfufione,ficut ante indicauimus in ofTibuSjqu^ abfcef-
- fura funt:cauendumqi ne frigidaaliquareaprincipiopcrfundantur.nampc-
.. riculum eft, ne cum febre grauis horror fequatur , ne vc neruorum diflentio
- fuperueniat.nam frigida femper neruorum diflentionem afFerunt, prsfertim
» vlceribus. lllud item ignorare non oportet, quod membra,in quibus vtraquc
» offa comminuta funt, dum inter fe ccdentia curantur, & ea quibus fragmen-
4-0 tum a. toto offis ambitu rccedit^necefTe efl breuiora fiant.
Caufas appcUauit -BSo^oiitfa?, patct autem ab eo hic quoque fic vocari, non
• falfas/cd veras caufas. vniuerfus autcm fcrmo dc ofTibus putribus planus eft,
quum imperat,vt id ex ipfis pr^cidatur,quod in caufa cfl, cur non condatur,
vt quodproximam carnem pungit , atque (vt i^Ce^iz ) molefliam affert, hoc
c(k,cnm perturbatione,atque tormento reponitur. Addit infuper futurupror-
fus^vteaofTa abfcedant^quxnudataprotinusrcflituta non fuerunt, ad hsc,
qu3J inaruenmt.
^os DEFRACTVRIS
" /^ Vibus femoris vel humeri os exceffir, fcre non euadunt. funt cnim ofla i
- V«<i5cgrandia,&meduIlofa. adc!c,cju6dmulta ac magnafimul laceren-
- tiir, nerui fcilicet,mufculi,ac ven^.Quod fi reponantur, folet neruorum diC-
" tcntio fuperuenire : fi non reponantur, acutse, biliof^que febres cum iingul--
- tu,ac nigriric.non minus euadunt,quibus necreponimus,necreponcre tenta-.
" mus : magis adhuc cuad.unt, quibus inferior pars offiis, quamquibus fuperior .
•• cxccfrit-Euadcrc etiam pofTunt, quibus reponnuntur,rar6 tamen . mulcum e -
" nim curatio, multumque natura corporis, aliaab alia diftat, quod ad facile fe- .
" rendum attinet ; multum quoque rcfert , an ab exteriori humcri femorisve
" parte ofTa exccfrcrint . mult^ enim, & grandes venx pcr interiorcm partem lo
- feruntur, quarum nonnull^ vulncrat^ hominem iugulant: pcr cxreriorem vc-
" r6 pauciores intendunt, In eiufmo<i«gitur cafibus, pcriculi meminiire opor-
» tet, quod proprie circunftat, idquc in tcmporc praedicere . quod fi reftituere
" cogaris, fperefque te id aiTcquuturum , neque olTa nimium mrer fe cefferint,
" neque mufculi contradi iint( confueuerunt enim ad fuum initium recurrcre)
« h^c quoquc per vedem impcllcndo, cxtcndendoqi in fuam fedem reponito.
Conflat quibus ofTa h^c nudantur,non tam ofTmm^qua mufcuIoru,neruo-
rum, arteriaru ac venarum magnitudine periclitari: ad h^c quoniam propiora
funt ncruorum,mufcuIorumque initijs. diximus autem in opere de mufculis,
vbi ofla inter fc cefrerint, eos facile in feipfos contrahi , id quod f^pius addu- z o
ximus.C.Tcera, fi animum adiungas,in apcrto funt.
" \ /Bi reflituantur, vcratrum molle potui dadum cil eodem die,fl eodem die
" V reflituuntur,aIioquin,ne tentare quidem oportct. vlcus vero curandu eil,
» non aliter,quam caluarix ofTa^vbi comminuuntur. nihil frigidum imponcn-
- dum,a cibo penitus abflinendum.
Incertum cfl,quid fibi velit [mollc.jpatet autem,.vcl qualitatem potionis,
vcl modum figniiicare. nemo autem dc modo cxiguo, mollc, proprie didum
cxiilimarct,nec qua racionc Hippocrates prsparari ipfum velit, facile intclli-
gitur.Nosfaneradiculamex oxymclle interdum dedimus, in quam veratri
radicum furculi duntaxat per totum diem , ac nodem fuif^^em infixi . Huiuf- 30
modi autcm purgatio pcrveratrum lcuior eil . ipfa autem res comprehcndi
fane non poteil:, quum non adiecerit , quo pado dan debeat, fcimus enim &
yeteres mcdicos , & iuniorcs, & qui interhos funt, fumendi veratri varias ra-
tiones prodidiiTe.
," Cl homo naturaIiteramarabileredundat,fuflineridcbctpotioncaquc,cui
" <J oxyglycis odorati paulum afpcrfum fuerit: fed,fi amara bilc non rcdiidct,
» contentus fit aqu^ potu. fiquidem conrinenti febrc laborct, non minusqual
» tuordecim diebus hoc vidu vtatur:iin febrc vacet,feptem.
Contrariam huic fcripturam habet Artemidorus,qui Capito cognomina-
tus cit, volcns, vbi amara bilis non fuperet,dandum oxyglyces: vbi fuperet,a» 40
quam.Scnpiit autem hoc modo [ fi homo naturaliter amara bile non redun-
dct,fuflincri debct potione aquje, cui oxyglycis odorari paulu afperfum fuc-
rit: fed, fi amara bilc rcdundet , contentus fit aqus potu.] Quidam alij cum
Artemidoro fcnpturam hanc fupcrfori pr^pofitam habent.quanquam in li-
bro de rationc vidus m morbis acuris Artemidorus ipfe eum locu , vbi Hip-
pocratesagitdc^orioncaqu^,itafcribit[Alioqum,necfitimtolIit,fcdama-
ra clticitur. bihoiis enim naturalitcr bilem facit, & pr;Ecordijs ahcna efl:infe-
iliflima
COMMENT. III. Z07
I ftiffima vcro eft,potiinmumque bilem facic, & vires conueIlit,cum inani cor-
pore afTumitur.] Qu^i Iocus,quum a quibufdam ita fcribamr [ bilem enim na-
turalitcrfacit,& praecordijs aliena eft ] Artcmidorus ipfepriori fcriptur«e po-
tius fubfcripfit,in qua adijcitur [biliofis^atque ita iegii[biIiofis enim na^urali- '
ter bilcm facit] vokns aquam rion fimpliciter cuilibet, fed biiiofis dutaxat bi-
lem facere.Qu^o pado igitur nunc dat aquabibcre, quibus amara bilis abun-
dat,nifi forte fi exiftimat amara bilc redundantes,<juos Hippocrates yocaf Tn-
x^o^x>si^ alios eiTe^atque brliofos . fcd nemo eft, qui nefciat illos vocari -mjtgoj^'-
Aiff, in quibus amara bilis redundat . namque altcrabilis, qu£ nigra confpici-
10 tur,acida eft.-qu? vero pallida,& flaua, amara. Patct aute ob vitia,quibus lan-
guens detinetur,vinum remoucri.fi quis autem amara bile naturaliter redun-
det,quumabaqUtE potione plurimum I^datur,quemadmodumdidum cfl
inopercderationevitStusin.morbis acutis,huictantumpermittit daripaulu-
lum omnino oxyglycis, quam mifluram nominat etiam a-zro^tAi.EIigit autem
id,quod dulcc cfl,nc tcntct partes ncruofas.nam,quod magis acidum efi:,ma-
gis nocct,ac pr^fertim^vbi ex melle coflat,& aceto,non cx fauis( vt fupra in-
dicauimus) quo modo in Hellade quidem, atq-, Eli potifrimum componitur,
nos in alijs regionibus ex fauis corificimus,acetum mclli adi jcientcs,pofi: h^c
incoqucntcs,doncc eoru qualitatcs in vnitate coicrint, atq^ acetivis fragatur.
zo "T^Eindc paulatim pro ratione adquehbct vidum reuertatur . quibus item
» Jl->' rccondita ofTa non fuerint,eadem purgatio coucnit : eodem modo viil-
«nus nutriendum, & eadem abflincntia feruanda: pars itcm corporis , c^x tu-
» mida efi:,cxtedi non dcbct, fcd contrahipotius,vt fpacium in vlccrc laxius fit.
» Ofraautemlongioritempore abfcedunt, quemadmodum fupra didum efl.
» Caucrc autcm h^cc oportet,pr2fertim,fi bella cautio efl . fiquidem fpes in an-
» guftoefl:,& pcricula multa circunflant,atquc vbiofranon rcponantur,mcdi-
-• cus videtur anc deflitui : vbi reponantur,homo ad intcritum magis pr^cipi-
« tatur,quam Iiberetur.
Antea quoque diximus quamlibet vidusrationcm,qu^ exquifite contra-
3 o ria efl ab Hippocrate <poui\lw nuncupari.
» T zBi ofia genu, vel toto loco mota funt, vel paulum excefferunt, cafus mul-
» V to mitior efl,quam vbi ca,qu3e in cubito fiint, vel toto loco mouentur, vcl
" paulum excedunt.
QuumofTatotoIocomouentur oAisK/xar« dicit,quum paulum excidut </Va-
xm^Toc. mitiorcm vero cafum SjUiSi^^i} appellauit, iuxta propriam fignifica -
tionem verbi ^H'8s?,quo fignificaturbonoshabens mores.nam,fi flolidus gr^-
cevocatur ^■K^??, fimiliterdicitur,atquc yhvK^x&c Kst-Mea. >^u)t«Vquidcmvo-
cant fuem,vbidijs immoIatur,vt blandc rem appellent: KstMoipycrofimiam.
nam ab hoc quoque vocabulo caucnt , qubd tcftatur Calliriiachus quiim ait[a
40 Yocabuloferxper horam caucto.]
»^ TAra pro magnitudinc tenuior efl articulus fcmoris,quam humcri.
1 ^ Commifiura gcnu duobus offibus continctur inter fc commifTis, fe-
morisfciIicet,actibi$.fed,ficutiric2tcriscommiiruris necefTe cfl quoddam
cauum efTc^in quod fc irifcrat caput oifis, quod rccipitur,atqi ipfum caput rb-
tundum c£e,vtpromptc facileque iri cauum conijciatur:ita etiam in commif-
frira gcnu,extremuhi quidcm fcmur infinuatur,tibi^ vero caput rccipit.nam,
qim^iha:cfcniorifubicdafit,duoeiustubcrcula,duobuscauisadmitti r:e-
io8 D £ F R A C T V R I S
fpondcntibus,qu2 mediaaptediilfnguuntur canilagine quadam neruola. i
Merito igitur Hippocrates cx oflibus, cpx inter fe committuntur , aniculum
vocat,non idy quoa proximum procefTum accipft,fccl,quod in cauo recipitur.
nunc autcm inquit [Tenuior eft articulus femoris, c^uam humeri].cjuonia,vbf
articulus hic,id eft,imum femoriscaput cumtibfacomittitur,tenuioreft> hoc
cft,minustumet:nontamcnfimpIiciter cft minor humero, qua cum cubito
coniungitur, fcd, Ci pro portfonc arftimctur . nam,fi imum femoris caput ma-
gnitudmi femoris refpondcret, longe maius efTet . fed res aliter habet . multo
cnim maius eft femons os^ quam humeri: imum vero femur paulo maius cfl,
quam imus humems. xo
" A Tquc hic vnus iuftam naturam. habet,eamque rotundam.
/l Femoris articulus,quf f n genu cft folus, fnquft f uftam n aturam haber.
Conftat autcm (vt faepenumero fndfcauf mus) fuftum ab fpfo f ntellfgf , quod
aquaieeft.Sifcrutemurftaquedflfgcntcr,quaratfonedfcathuncvnumnatu-
ram jequalcm habcre, fnucnfemus nullas f n co partes excedcre , quiim omnes
inter fc fimflcs fint,quumque vnam tantiim comifTuram habcant. Igftur,qufa
femur ea partc fn duos rotundos proceffus finf tur squahs magnftudf nfs ac fi -
gura:, qui m duos tfbf^ finus Jsqualesconfjcfuntur; & quia vtrunque extre-
mum femoris fcilicet,ac tibix fitum cft e regfone totfus offis, ea de caufa m-
reqius dfcet artfcufum huc fuftam naturam haberc. fuperius enfm femoris ca- zc
put,quod cum coxa commfttftur,nequeeregfonefemoris eft.fiqufdem vfde-
tur m 1 nteriorcm partem prof ecftum, nequc magnftudfnf cf us refponder, cum
muko plcnfus fit femur, quam humerus, ac nfhflomfnus fummum caput hu-
mcn longe mf nus fit,quamfcmoris:atncquefpfumhumericaput e regfone
humcri fitum cft. Quod fi caeteras fpcdes commffTuras, nullam f nuenf es ha-
bere omncm 3equalftate,quam fn genupropofufmus.Ac no longe abferfs,ex-
trema tibf a,qua£ fur^ funda,'cum talo commfttftur,neque appendfces, neque
finus habet offibys refpondetcs.necefire enfm fuft,fi f ta fe habere debuft,que-
admodum tibia ionge craftlor eft, quam fura, fic cf us appendf cem & ab mte-
rioripartccomffrur^,quacaufaeft, &abexterforf,quag]bba,maforem efFe. 50
fcd rcs alf tcr habct.quf n & f pfe talus non fiipphccm figuram repr^fcntat^qua
commfttf tur,fed variam,partefque habet plurimum f ntcr fe difFerentes.Inue-
. niesautcm abhfs non abhofrcre commffiTuram cubfri,&radfj cum manu.
Quod fi omnfa perfcquf veIfm,cogar longfus labf ,& multo magfs, fi c^tero-
rum amculorum omnium naturam exponam,vt maxilk vertcbrarum,& of-
fis,quod latum appellatur. fatf us f gf tur duxf rem fummarim,breuique fermo ^
nc compledcns ad alfa tranfire-f s fermo fic habet. Dc natura omnium ofiSum
fcriptus cft a nobis hbcr vnus, vbi vnfufcufufqi maanftudf ne, figuram,com-
miiTuramquc cxplfcaufmus. qucm,fiqufspr^.manibus habeat,iSuenict vcre
hoc loco propofitum cfTejintcr commifruras omncs/okm,qu^ in gcnu cft,ad 40
Hvnofieni iuftam cfiie. ^
Vmcri autcm articulus magnus cft,& plurcs rccefifus haber.
Quum propofitum ipfiVuerit gcnu, & cubitf commffTuram fntcr fc
con^crrcquumquc oftcnderit cafus genu mftforcs cffcquam cubf ri,hanc rcm
cpnficerc vplens, df xf t [ nam pro magnf tudfne tcnuf or eft anfculus fcmoris,
. Quam hurnenj & mfupcr adiecit [atquc hfc fuftam naturam Iiabet] .Quod a-
bunde fuifrct,fi gcnucum cubfri commifTura duntaxat comparairet. fed quo-
C O M M E N T. III. ■ ^^^
X niam oracioni adijat[vnus]cju^m f nqufc [atqifc hfc vnus f uftam naturam ha-
becj cogitur arciculorum ommum natura rcfcrrc, quam nuUus fimph-cem ha-
bec/ed cum figur^ ac magnfcudfnfsfnxquahs^cum Panfumdfrimihu.Nunc
i|tcur,quumadcubicicommfffuramvcmac,ofted%ucparces cfois dfffimflcs
efle,& m?qualcs,nos cjuoque verba ef us fcquucf ,qus proponucur,fin2uIa cx-
phcabimus. Magnum ergo t^^ f nquf c humerf caput in cubf cf commfffurlfd-
que non immento. lacefcit cnfm hScpartcpluriq; habet capfta fncqualfa, quc
K.v^A..gr^cedicunc.ac nullum corumcauo rccfpicur, quemadmodum euc-
nic in genu,nifi gibbum quoddam,quod fnccr ca mediu eft,& crochle^ f ma-
lo gincm repr^fencacquum ex magnfs cuberculfs humcrf,quod fncerfus cfi,cum
nuIlooireconiungatur.quodabcxtcriorfparcecft,commfccacurcumradio fn
fummum eius iinum coniedum. Hadcnus humerum vfdcmus cxcf pf cubfco
ac radio: itd aho rurfus modo humcrus cubfcf procefTus cxcf pf cciim ab vtra-
que parte quantum fatf s eft, finuecur, mfnis quf dem l priorf , magf s a poftc-
nori, quura & cubiciproceiTus , quos l roftrf fimilicudinc graicf , &foemfnf-
iiogenere x.gciva?, &.neucro K9'e^v« vocanc, nonfinc squc magnf , quiquc ^ po-
.cenon parte eft,maior fic.Quocirca cubfcf commfiTura varf? & fncquahs cft,
acdiiiimiliumpartfum.acque ob hanc caufam reaaafcHfppocracesfuftum
efiearciculumm genu,incubfconofccm. Sedcurdfxfc[&plurcsreccflhsha-
^o bet^. aneoquiavoluiccubicumcumgcnuc6ferrc?funccnfmfngenuduorc-
cc^xi^ cibi^ ducaxac, ficut & duo fcmorfs tubcrcula,fcd fn cubiti commfiTura
vnus eft inagnus cubitf rcccfllis,quf duobus^ccfTibus ccrmfnacur, vno qufde
breuionaprioripane,apoftcrforfalccromagfsoblongo.fpfcauccmhumcrus
duobus receilibus excauacur quafi foucf s quf butHa^in quos coijci diximus cu>
bici proccirus-.cxculptus item cft aho rccefTu^qm medius trochlea rcprsfcntac
AD hsc ofrm cruris longitudo fimilis eft, fed quod ab cxtcriori p^rtc cft*
paululu cxccdit,idq-, non eft animaduerfione dignu^nihil^j magnf mo-
« menti prohibet,ab hoc orf tur cxterf or chorda, qu« f uxta pophtem fita cfl
Paulo maius cfl^c aft cxtcrf us os,quod ar^^vZco, i^ cft furam diciic, quod & 'm
3Pfuperioribusiampofuic,cumfimpIicisfra(aur^cruriscuracfoncmtradidic.nos
auccm,quod eo loco diximus,nunc ccf a repccf mus, f ma parcc furam cf bf a Ipn-
giorem eflfca gcnu auce magfs df cendum cft cfbfam cfl-e longiorem. n5 enf m
coniugirurfemurcumfur5,verii(vtpauldantedfxfmus)caputfurje,quod ab
cxteriori partc cft in cauo tibis, ab cade parte recf pftur . Scd qua dc caufa Ai-
xerit,a fura mhiI,quod magnf momentf fit,prohfbcrf,manffcftii cft f is,quf h-
brum At yfii partium legerint,vbioftendf mus f n omniii aniculorum fabrica-
tione duplcx fuifle confihum,ncmpc,: vt permf ttat membrii finc f mpcdf meto
fuos vfus pr^ftare,prohibcatque(quod Hfppocratcs dfxft jc«'au/^) nc fuo loco
oflamoueantur.vtpcrmittatqufde membrumfuos vfuspr«ftarc,cfficiunt &
40 caua in fummo cxiftcntia,& hgamcnta laxa.-ftabilc coinmiflura rcddunt caua
admodum finuata,altior6fquc oras habcntfa,fum firmf orfs natur? Ifgamcnta,
brcmoraquc,adh£crobuft^chord^valentefquccfngcntes commiiTuram i
parte extcrion.Sura igftur ad firmf tatcm commfflhrx gcnu nfhil confert,nifi
paululum quid^idquod exprcflit hfs vcrbfs [ab hoc oritur chorda, qua fuxta
pophtcm fitacft]. Ad cfus aucemcxqufficam cognfcfonenodebcscxpcaarc,
dum corpus incidacur, cuminomnfbus gracflfbus cufdeccr quoquc fc oftedat
ancc corporis fciftione. At quamobre chordas^d cft, cxtrcmos mufculos, cha.
^,. DE FRACTVRIS
in ncnios dc2cncr2t,-»^»»»r«. vocet.racpcnumcr^declarauimus.Chor^
cxtcriori panc poplitis fita ab c^dcm commifTuram quoquc adftrmgcndo ad
huius pams firmitatem conducit,prohib6tquc,nc fcmur m cam prorumpat.
SEd brachij offa inaqualia funt,qu6dqi brcuius cft,multoplcmus clt,<juod
tcnuius,plurimumvltraaniculumfcrtur,atquccxccdit.
Insqualiadixitbrachijofla^nonquod cumcrurc hsc confcrat, quali crus
in«qualiao{ranonh3bcat,quippc,qumnin copofuentlongiuseirc,quod ab
cxtcriori partc fitu cft:fcd,quod cxtcrius os tibiam cxccdat,mmimum tamcn,
cubitus vcro plurimum.nam, fi dilfgcnter fummapars cruris mfpiciatut,rura
vidcturpaulominorquamtibia,cademqucin imocmrc apenelongiorcon- lo
fpicitur. Ergo,qma fura in fumma parte jpaulo minor eft,pr2: vt in ima excc-
dit:cubitus autem tota fua cmincnua radium exccdit, idcirco dixit vltra arti-
culum fcrri,articulum nominans,vel commifluram vniucrfam, vel cxtrcmum
humcri,quodcauocubia Chtcramrcferenriinferitur. '
- TV T Eruis item illigatur,qua parte ofla inter fc coniunguntur.
1 N Ligamenta nunc ncruos appcllat,vbique autcm eos ita vocat: lata ve-
ro Iigamenta,& quafi membranas circa commifruram nominari ncruos pate-
bit cx ijs,qua: proximc fubijcit,fed & abfque illis cuidentifllmum cft, nullum
cx i is,qui propric ncrui nominantur,ad os pertincrc hoc fiquidem proprium
cft ligamcntonxm,ac proptcrea chordarum, quiim h^ naturam habeant mix- z o
tam cx nerufs ac ligamcntis . Hxc autcm omnia abfolute tradita funt a nobis
in libro dc motu mufculorum. fed , nunc ad id vcniendum eft , quod in pro^
pofiris vcrbis cxcquitur. Illigatur(inquit) id cubiri,quod excedit, id eft,emi -
ncntia cubiri,ligamcntis commiflliram comprehcndctibus,qua parte offa in-
tcr fc iungutur,cubitus fcilicct & radius. quod idcirco protulit, quia vltra hiic
locum,totum id, quod in poftcriorcm proicdum cft, carnis eft expcrs, neque
ligamcnriscommifTurse aliquomodo comprehenditur. ipfi enim inneditur
latcfccns chorda mufculi ilhus^qui cubiti commiifuram cxtendit.
- T^Luribus autem neruis ad humcrum alligatur id os,quod tenuius cft,quam
» 2 quod craftius.Natura igiturhorum arriculorum,atque oftium tahs e&. 30
Ex his verbis coUigi diximus torius commifturje ligamcta v%,id cft,ner-
uos ab Hippocrate nominari^qu^quidcm ab imo humero orta,fummo cubi-
to, ac radio ca partc inncdutur.cucnit cnim in omni commiftura, vt lata liga-
mcnta, quae ipfam comprchendunt, ita communia fint oftimn , quas intcr fc
committuntur, vt crafta mcmbrans vidcantur. hiec autcm capiti radij criam
iunguntur,fcd magna cx partc cubito.atquc ca dc caufa dixit[pluribus autcm
ncruis ad humcru alligatur id os, quod tcnuc eft , quam quod craflius] hoc cft
cubitus, quam radius. fiquidemamboadhumerumalliganturpcr hgamenta
inncxa,qua£ nunc retuH v%, id cft,neruos ab Hippocratc appcllari,fcd pluri-
busalligaturcubitus. ^ . ^ ■^'^
« /^B cuius naturae modum offa, quae in genu articulo funt, facpius cxcidut,
• V-^ & facilius rcconduntur.
Ofiium enim,quibus vtraq; commiirura conrinetur,ftrudura ardior cft in
cubito, laxior in gcnu. Huc acccdit, quod mulri procefTus multique finus in-
tcrfc commifIi,vndcquaque cubiti commifTuram adibringunt : atin gcnii fi:-
moris tubcrcula in cxiguos ac rcfupinatps ribise finus conijciuntur.Iurc igitur
arriculus hic magis proIabitur,& cclcrrirac rcucrritur.
Infiammario
COMMENX III. - 2.„
j« T Nflammacio vero non magna rupernifcicur^neque arcfcuJi vinculum .
1 Oricur inflammacio vi,qua piTa expelluncur, quacj-, in fuam fedcm collp^
cancur.Sedingenu,quum vcninquefacile, &fmemagna vi incidac, inflam-
macionon oricur,<jus,quum abfic,arciculi vinculunpn fequicur. fub quo cum^
neque facile exccndacur, neq; facilc curuecur, argrepofl: curacioncm mouecur.
Fic auccm humfmodi vmculu ea de caufa, quia aniculus infleaicur ob neruos
ac ligamenca,quibus connnecur,qu£ fub immodica inflammacione excedun-
cur. Quocirca arciculus ob quafdam inflammacionis rcliquias ica «gre mobilis
reddicur,vc alligacus ciTc vidcacur.Na,quum chordse ac iigamenca^qu? ipfum
10 iIhganc,comprcIicduncque,& exccndi, & in omnibus prompce fequi mufcu-
los arciculum mpuences non poCinc, fed propccr duricicm in concrariam par-
cem artrahac, afiedus vinculo fimilis proficifcicur. Veriim in cubici commiiTu-
ra , quum ccnues cxcrcmicaces proceiluum cubici incerdum confringancur , &
vbi excidunc, & vbi conduncur-.quumquc mulcorum concurfus fic, vinculum
arciculi grauius oricur,& curacu diificihus.
" F)L^runq-,aucemininceriorempanemmouccur,incerdumin cxceriorcm,
« r nonnunquamin popliccm,qu£mucacioncsvniuerf2 diflicilcs non func!
» fed,fiincxceriprem vclincerioremparcem erumpac,fuperfcdiIeaIiquod hu-
» miIecoIIocarehomincmoporccc,crurcfubhmioriquidem,fcdnon mulco.
^^ ^ Qli^P^rce arciculusmagisadilringicur,caminuseiabicur.pcrfca:c igicur
a priori parte adilringicur,qua pacclla eil,quam nonnulli medici,cum coci ge-
nu oppoiita fic, l-myovixZjk grajce merico appellanchac ab exccriori parce con-
tincc laca quasdam chorda,cuius initium cil a ligamecis, qucq a priori parcc fc-
moris func. ca vero pcr cotam patcllam fertur,ac tibiae capiti inncditur. Prio-
rcm igitur partem commiifuri^ gcnu,& pateUa,& chorda,qu£e(vt didum cil)
ad tibi^ caput pcrtinet,optime tuentur: fcd pofl:eriorem exquifite rocundam
adilringit capuc eius mufcuIi,quo curuacur crus. cil quidcm hic mufculus exi-
guus, acqi ob cam caufam ipfa commiirura abfcondicus, laccc eos,qui corpora
incidunc. maximc auccm craifum caput habec , quod validiifimis ligamcncis
30 annumcracur.Supcrfunc du£e parces in commiilura gcnu,excerior & incerior,
qux nulla cah re fcpiuntur,quali prior & poilicrior. acque idcirco fcmur in eas
proIabicur;magis aucem in inceriorem,vc quc minus fepta iit.
» pEre facis efl modice excendcrc,crus fciliccc ab infcriori parcc,femur a con-
- JL traria.
Quiim cxtendendi apcrtc mentioncm feciirec,dc reponendo nihil memi-
nic,vc dc re,qu? plana ilc, quod optime noucrimus pcrpetuum cifc in arcicuhs
omnibusrcponcdisadcotrariam partcm cius, inquam vcnit,proIapfum arti-
culum rcpcllcrc. At, vbi reponimus, ii qusedam cminetia oiTis non longa cx-
tat,os,quod rcponcndu cil,dirigcrc conucnit.quod ctiam docct non fccus,ac
40 fccerit in cubiti commiiTura.Nihil autcm dc gcnu articulo mcminit,quum iu
pophcem proiabicur,quoniam cade ratione condicur,acque vbi in exccriorcm
vel inccriorcm parccm mouccur. membro enim in diucrfa didudo, arciculus,
qui excidit in priorem partcm,adurgcndus eil.
" N /1 9^^^^^^* ^untjqug in cubiri,quam,qu? in genu articulo incidut,& ma-
" i Y liori ncgocio rcfticuuntur,idquc ob inflamarione,& ob naturam ipfam,
•> niii protinus rcilituantur.Excidunt quidcm haec minus quam illa, fcd jegrius
- in fuum locum coIIocantur,dirigunturqj.magisqi inflamatiorieprchcndutur.
ix^ DEFRACTVRIS
" & callo circumdantur. hxc item fercpaululum excedunr , idquc modo ad pc-- 1
» dus, modo in^xtcriorem partem : articulus autem non toto loco mouetur/ed
•' aIiquidexcubitiproceiru,qua exccdit,in humeri cauo manet.H^cigitur,vbi
» in hanc vel illam partem procidunt,facilc reucrtuntur. fatis autem eft e regio^
» ne humcri reda extenderc, fic,vt vnus brachium a prima palm^ partc exten-
» dat , alrer prehendat homincm fub ala: alius item vna manu ad os,quod cxtat,
- admota, prominentiori eius palm^ partc ipfum propeUat , altera vero propc
" articulum data cogat in contrariam partem. atq^ hxc.quidem luxata non «grc
•• in fuam fedem reponuntur, fi priufquam inflammatio fuperucniat,recondan-
» tur . Pla^runque igitur in exteriorem partem veniunt , veniunt & in interio - jq
» rcra. figura autem ipfa exprimutur , fcEpiufque h^c hcet abfque valida mten-
» tione reftituerc.Necefrc eft,vbi in intcriorem partem erumpant,articulum ad
.. naturalem fedcm repeUcre: brachiii vero magis in pronum habitum conuer-
» fum circumducere. Cubitusergopkrunqucmhasparies excidit,fcd,{ihu-
- mcriartiCulusinhanc,vcliUampartemmoueaturvItra cubiti proceiTum^qui
« in cauo eius recipitur,quod raro accidit:fed,fi accidat,ad h^Ec luxata non am-
« plius accommodatur dire<aaextendendi ratio.namque vbi fic extendimus,id
» cubiti,quodexcedit,prohibet,quominusfequi humerus pofTit. Qu^igitur
" fic Iuxantur,co modo extendcnda funt^qui ante traditus eft ad extendendum
» humerumfradum, quum aUigandus cft.ab ala cnim conuenit furfum verfus zq
•> cxtcndere, a cubito dcorfum cogcre. Humerus enim hac rarione didudus c
" regione fui receftus collocabitur, fic,vt non hiercat.hoc, vbi accidct,facile re-
» ftitucmus prominentioribus palmarum partibus , partim id humeri,quod ex-
» tatjimpulfum reponentcs, partim id cubiti, quod luxta humcri articulumcft,
- a contraria parte coaduni in fuam fedem coUocantcs,codem modo in vtroque
» cafu.hcec autcm intcntio ad huiufmodi luxata iuftiffima eft ; reftitui etia pof-
- fcnt, fi rcda intcntio adhiberetur , minus tamen, quam ft hoc modo intedan -
- tur. At humero vt in priorem partem erumpat raro admodum accidit ,Sed,
» quid fubita vis non expelht? multa enim fuoloco excidunt,Hcct magnum fir,
" quo prohibentur. In hoc autem cafu grande eft, quod fupcr os craftiusexce- 50
~ dit, plurimumquc nerui tenduntur. quibufdam tamcn excidir, cuius rei id fi-
» 2;numeft,quodnequcminimumquidcuruarc cubitum poftunt,quod etiam
" articulum contingcnti patet. Nifiergo fubito reponatur, gr.aues, vehemen-
» tefque inflammationes cum febre ormtur : fcd,fi ftatim occurratur , non ma- .
« gno ncgocio conditur.ExpeditautemIintcumdurum,impficitum,nonma-
" gnum,quapartecubitus curuatur, tranfuerfum inijcere,tum repente cubi-
- tumfledere,&: quantummaximepotcft, manum ad humeri caput porrigc-
» rc. hxc cnim reponendi ratio, ijs, qux fic luxata funt, abunde eft. Poteft item
" diredus intendendi modus ad hanc reponedi rationem aptari . debct autem,
» qui rcftituit, prominentioi:ibus palmarum partibus id humeri, quod,qua cu- 40
» bitus cuniatur,pr«tcr naturam cxtat, rctro cogerc: alter ab interiori parte cu-
>. biti eminentiam adurgere, fic, vt ad cubitum ipfum e regione fpcdet. Valct
» aurcm ad huiufmodi luxata illp extcndendi modus, quem fupra narrauimus
« pertinerc ad extendcndum humcri ofiTa comminuta ,;quum vincienda funt.
- Intentione adhibita proniinentiores palmarurn partes ^drnouend^ funt,que- ,
» admodum in pripribus dempnftrauimus. Verum, vbi humerus in poftcrip^
» rcm partcm ^rumpat (id quod rarqaccidit ) maxime pmniura dolprc mouetj
&fi^rem, ,
C O M M E N T. I I I. ZI3
j ^ & febrem,caquc fub pura bile concinuatur,mortifera el^& paucisdiebus ho -.
» mincm pr^cipitat: homo autem extendere brachium nequit. Quod jS a prin-
„ cipioprotinus adhibearis^coge cubitum extendi, ac pcr fe reftituecur : fi iam
» febris anteuerteric , non amphus reponendus cft - adWbita enira vi dblbr ho-
« mincmintcrimeret. atque (vtvno verbodicam) nuHum articulum, dumfe-
•> bris eft, compcllcre in fuam fedcm conuenit, fed minime omnium cubitum.
« Obnoxia ite eft cubiti iundura ali js grauibus noxis. hoc cnim os crafTius eft
» quumquc ab altero diducitur, ea neque curuari,neque extedi fimiliter poteft.
» id patebit, fi quis priorem iun<^uric partcm tangat,qua diuiditur Ycna,qu2; a
lo fupcriori partelaccrti proccdit.qu« rcs vbi accidk^ non facile rcftituitur. Ne -
» que cnim alia ofta, quae bina inter fe iunguntur,vbidehifcunt,facile in prifti-
„ num locum reuertuntur . fed neccfFc eft oflibus fic didu<5i:is partcm rcddi tu-
» midam.rationem vcro , qua deligare conucnir^ pofuimus, vbi vinculum eius
» commifTur^c^quse ad talos cft, oftedimus . Eft etiam , quum pcrrumpitur, in-
« tcrdum os cubiti, quod humero fubicdum cftcintcrdum eius cartilago, a qua
» nafcitur chorda, qu^ fita cft in humeri partc pofteriori. id, quum accidit, fe-
» brem concitat,& malis vitijs annumeraturtaniculus tamen fuo loco rcmanet.
« bafis enim cius tota hac partc cxcedit . At , quiim ea pars comminuitur, qua:
, » fubieda eft humeri capiti,articulus huc atquc illuc mouctur,fi tranucrfa pcni-
2.0 tus frangitur.Sed(vt iummatim ^em exponam)Ieuiora vitia funt, fub quibus
» os frangitur,quam fub quibus hocinuiolato ven^ ac ncrui gradiores ibi con-
» tcruntur. haec enim homincm magis ad intcritu pr^cipitant,quam illa,fi con-
» tinua fcbris accedat,fcd huiufmodi fradura raro accidit.Eft ctiam intcrdum,
» quum imum humcri caput frangitur,qua prominet.id aute multo grauius vi-
« detur vitijs^quze cubito incidunt,fed aliquato Icuius cft. Qua crgo via reftitui
» potiffimum, curarique luxata fingula debcant , diximus : atquc id etiam , ar-
- ticulum protinus reponedum efTe, ^ ncrui celerrime inflammatione prchcn-
» dantur.namfi,vbi excidant,ftatim rec6dantur,ncruitamecontrahifoIent,&
» aliquandiu confuetam porrcdionem, contradionemqj non pr^ftarc.Curarc
50 auteh«ecomniafimiIitcrconuenit, &qu^ commuuntur,&qu(gdchifcunc,&
» qu«c procidut-omnia cnim pluribus fafcijs panifque & cerato nutrienda funr,
» non fccus ac ca£tera,quae frangunpur. Figuranda autem eft in his omnibus cu -
» biti commiftura^ficut quando humerus & cubitus fradqs deligabatur.huiuf-
» modi enim habitus maxime communis eft omnium,qux excidunt, dchifcur,
» aut franguntur : maximc item communis mutationis,qu£E poftea fequitur, fi-
» ue curuari illa,fiue cxtcndi debcat.ab eo cnim habitu mota ^que,& curuari,&
» extcndi potcft.Praetcreamembrumitafiguratum cicra moleftiam asgrotan-
» tis continctur atque fufpcnditur. Ad ha;c,fi extcnto brachio callus obduccre-
- tur,contincretq„fatius elTct nullo modo increuifte. multum enim cfTet impc-
40 dimcto,& pariim proficcret.expcditius autem efi^ct callo curuatum brachmm
» firmari.multo autc melius eft callum circumdari brachio medio inter hos ha-
» bitu collocato. Hadenus de figurando. Deligarc autcm conuenit fafcias capi ^
" te fuper vitiata parte inicdo, feu frada fit, feu proIapfa,fcu diduda, eaqj pri-
» mos circuitus darc, ac maxime adftringere, fed hinc atque hinc Ieuiiis,vincu-
» loque & humerum & brachium comprehcndi,& vtrunquc magis,quam pl<^-
» riqi foIcant,vc a vitiata fedc tumor,quam longiffime ad partcs,qu2 hinc funt
» aKjue hinCjdepcIIatur.Inijciatur aucem vinculum cminentia; cubiti, fi ea par-
o iij
:i
XX4, D E F R A C T. C O M M E N T. III.
tcvftiumfir, netumoribiexcicemr. Cauenduminrupercft,quantumpotcft, i
nc in vincicndo plurimum vinculum colligatur,<jua cubitus £cditur. adftrin-
■ genda vcro eft,<juam maxime pars vitiata. rciiqua cadcm fequantur , <piod ad
■ vinculum fpcdat, ar<aius ac laxius : atquc eodem tcmpore fmgula , quo fupc-
rius fcripfimus m curationc fradurx : tum tertio qucxjuc dic faicix foluan-
• cur,ac rurfus ailigentur,fentianturquc tcrtio ^t laxae, ficut in fraciuris-FcruI^
auoquc debito tcmpore circumdentur. nihil enim alicna: funt, tam fi £ra<9:ura
it,quam fi non fit,ni£ homo febricitct. kxiffimx autcm imponantur, actum
ad humcrum,tum ad brachium dcntur, neqi crafTx fint: adhibcri item de-
bent m^equalcs intci- fc fic,vt vna altcram excedat, quantum confcrrc i o
ad fiexum conijciemus . quin & panni fupcrinijciendi funt ca-
dem ratone,qua fcrulas diximus, fed qua vitium eil, pau-
lo pleniores.Tcmporis vero conieduram faccrc
oportet, & cx inflammationc,& ex ijs,
qux fuprafcripfimus.
FINIS TERTII COMMENTARII
GALENI IN HIPPOCRATEM
DE FRACTVRIS.
Galcai
2.15.
' Galcni in Hippocratem dc articu-
LIS COMMENTARIVS PRIMVS, VIDO
VIDIO FLORENTIN-O INTERPRETE.,
llb.rum hunc illi proxime fubiedum efTe, qui de fraduris eft,
I in. commctmjs in eumiam ciiximus,quocl nunc paucis cciam .
1 diccmus.Eam rcm anteomnia planc dcmonftrat principium,
I vtriufquc libri.in iilo enim ita or4itur.[Medicu oporiet, qu«
I fuo loco ,mota funt,& frada rc<5l:o admodum Jjabitu intedc-
I re] vbi apcrtedc fradis a.c luxatis tradaturu fe indicat. Sed in .
hocrurfus,abinitio protinus [<i<t]coniu<5l:ionem,qua [autcm]vertimus,adiun-
git.qua: ibi adijci folct,vbi aliquid agitur,cuius ante mentio fada fuerif.nun'
. quam tamcn m principio fcrmonis adfcribitur . quanquam nonnuUi ad id ia-
picntiac dcucnerunt,Yt Xcnophontis Iibrum,qui oeconomicus dicitur,addu-
cant , indc putanttcs fidem facerc , vctcrcs fohtos c0e [<^]. coniundioncm in ,
principio fcrmonis vfurpare:acpropterea Xcnophoniis hbri tale efle initium
ailerunt , BJcoitfa .J^i-zroii flw-S^Ksd zjftx wKcvo^wW.To/aJt fjuif <AaAt5<^evjf, non intclligcnr
z o tcs cum librum poilrcmum ciTe intcr cos,quos d e Socratis didis ac fadis mc-
morabilibus fcripfit. Ad h^EC ipfa rerumdodrina teftatuclibrum hunc ci, qui
dc fraduris cll proxime fubijci . ibi cnim pollicitus de fra<3:is luxatifque tra-
dare,qua;Gunq, ibi cxphcanda ycliquit^hic cxcquitur,fic,VT nihil in opcre dc-
fidcretur, atqucca de caufa dixi Hippocratcm iuxta quorundam fcntentiam
vniucrfum hoc opus in duos libros non fccaiTc^fcd vno coUigafrc,cumque in^
fcripfiiTc dc officma mcdici, qui pras magnitudinc poflea ab altcro diftindus .
fuitinduos.Nuilumautem,frad:ur^,autIuxati gcnusfuifrc ab Hippocrate
pr9tcrmiirum,exceptis,qu^ ad caputpcrtincni,cum alio libro ab ipfo tradan- .
tur,cuidcntiifimum ell,fi in mcmoriam rcuQcctur,&: qu^ in hbro de fraduris
30 prodidit,& quas in hoc ipfo oftenfurus cft- In libro itaque de fraduris fcripfit
dc brachio,cubito,crurcac femore comminuto,tum de ijs,qux pcdi incidunt. .
& manui,poflcadeilIisfraduris,quibus vlcus 3cccdit,& oiranudatur,pofi:rer
mo cle omnibus vitijs genu & cubiti.rcflabat adhuc ex luxatis hqnieri caput,
quod cum iato fcapularum ofle committitur,& femori^ caput , quod coxa rc^
cipitur,maxilla& fpina: cx fradis,coii:as,maxiIIa,.nafus,auricul2, quscin hoc .
libro pcrfcquiiur. fed & dc offibus,qux dchifcunt,ac deijsjqu^circaaniculos..
contcruntur (n vtroqi libro tra£l:at,& fi quid in co, qui dc fraduris cfl pr^terr-
ijt,in hoc adiccit, ita, vt Jiullu fupcrfit genus fradi,proIapfi,aut didudi offis,
fcripfit ctiam de mufculis,vcnis ac neruis.collifis,&.dc ahjs,qu?(yt rctuh){atis
40 tcflantur hunc jibrum iUiyqui de.fraduris eft,fubi jcicndu efTc. Huc accedit,c^
in hoc ipfo cxponit yniucrfam flraduram macliinamcnti iUius ,quod in co
voluit paratum habcri mcdicis , qui in magna ciuitate medicinam faciunt,
fimulqi in.mcmoriam reducit, iUius fe ante mcntionem fecifrc . Id machina-
metum a mcdicis,quipQflipfum fucriit,fcamnum Hippocratis appcUatur.fed
fatishadcnus.oflcndimus hbruhuncproxime fequi eum,qui dc fraduriscfl.
A,d expofitione.igitur eius yeniamus, adhuc iUu.d priefati, quod in cnodatio-
nc hbri dc fraduris pxoppfuimus , nempe fcrmonem Hippocratis planu efTc,
- . . o liij
zis DE ARTICVLIS
minimaquc expoficionc indigcrc apud eum, qiii primis difciplinis inftitutus i
iic,quiqi^e fucnt in Hippocracis rermonc vcrfatus . Ci cjuis enim ita paratus of-
fium hominis,vcl certc iimiCjComiiTuras in{pcxcrit,faci!ius adhuc compre^
hcndct^qu^ in hoc opere traduntur.li quisautcm incidendis mufculis operam
dcdcrit,&: prudcns alioquin natura fucrit huic(certu {cio)fuperuacua videbu-
tur complura corum,qu£ in ijs commecarijs pofuimus.quandoquidem verba
Hippocracis prius tenebit, quam a mc exponatur . fcd quoniam non his com.-
mcntaria f<:ribimus,fatiiis arbitror alioru habita ratione,fi quid vel parum vi-
dcatur obfcurum , id nullo modo prastcrire.
ARticuIum aute lati fcapularii offis noui vno modo excidcre,nepe in alam. j^
Oftefum iam eft in fuperiori libro Hippocrate folitu efie mutuari no-
mcn «g6g» (qucm articulu incerprccamur) ad fignificandum oflium, qux incer
fe commiccuncur,non cauum,quo proximi ofiis capuc recipitur,fed ipfum car-
put.nunc vero mcminifTc ctiam oponct humeri caput,quod grande cfl,mfe-
ri in cxtremitacem ccruicis lati fcapularum ofiiSjquae leniccr caua efl : tum co - .
fuelTe Hippocratem interdum eiufmodi rcs ita cxprimere, vt nunc,quum in-
quit[articulum autem lati fcapularum offis],interdu non ita, fcd ac fi diccrer,
Ardculum,qui cum lato lcapularum ofTc committitur. quemadmoduminii-
brodcfraduris,vbi fa:pcnumcr6fcribit[articulus,qui ad gcnu].[vnomodo]
iaquit,hoc cfl,in vnam partem fcire fe hunc arciculum excidcre,quod an vere z ©
fic habcatin ijs,qua:fcquuntur,confidcrabimus.
1N fiipcriorcm vcro iocum,aut in cxtcriofem nunquam. . .
Cauum id,quod(vtrctuIi)in cxtrcma ccruice lati fcapularum offis fitum
cfl,in priorem partcm fpedat.quarc vbi humerus in fuperiorem partem por^
ngitur,illius caput co cauo prorfus toto rccipicur. At,quijm commifTur^ vni-
ucrfatfcxfintpartes circunflantcs,fupcrior & inferior,prior & pofi:erior, cx-
terior&intcrior.parshuius commiflura: cxquifitas fupcrior tcgitur carnofa
partc illms mufculi,qui,quijm literam.A. reprxfcntct ^tA2>«</lV aquibufdano-
minatur-.qua vero ad collum inclinat, fupericaum habct dorfum lati fcapula^
rum oflTis^ua id fummum cum iugulo coniungicur-ab interiori partc obijci^ 3 o
tur proccfllis iati fcapularum ofl^is^qucm nonulii ab anchor? fimiiitudin e vo-
cant «^««go^-^^ahjaroflirifiguraxeg^xwjcfH: hic itaqucprohiber,quominiis in
cam parccm arciculus cUbacur, in pofl:criorcm quis noflirum poceric cociperc,
quum ibi lacum fcapubrum os fit?Rcftant quatuor loca non fepta,in qu^ pu-
larc iiccc articulum crumperc , quorum omnium meminit : inferioris quidem
mmo hbri,quum inquit[ArticuIu autcm lati fcapularum oflls noui vno mo.
do cxcjdcre,ncmpc in alam].reIiquorum vcro trium nominatim,prim6 fupc-
rioris, dcindccxtcrioris,tcrti6prioris. Confidercmus igiturquid dcduobus
modis dicat,quos aggrcflTus efl proximis verbis.
. KJ On eft tamen,quod contendcrc cupiam, cxcidat nc an non , &,fi de eo.4.0
. 1 X non defit,quod dicam.fcd inpriorcm parce clapfum, ncc vidi vnquam,
..ncc elabi pofl^c exiftimo.ccnfcnt tamen quidam mcdiciinprioremparteplu-
. riraum excidere. dccipiuntur aurem maxime i js,quorum caro circa articulum!
. & humerum tabc confampta efl:.fiquidem in hishumcri caput in priori partc
prommensfc oftcndit.Ego quiim m cam panem procidiflb articulum nesa-
rcm, propterca,& i m£dicis,& 4 vulgo mal^ audmi . vnus enim habitus fum
.igoarus,cxccriqi orancspcrici^vixqj pcrfu^derc lihs potui rem ita habcrc. ." ;
Excquutus
COMMENT. I. ^^^
,t Exequumsauaspartcs,in<juascxcidit, rupcriorem rcilicet, & exteriorem
telbtufcj; cx vtnfcjuc in ncutram fc vidiiTe articuium luxatum.quafi de vtra-
quc penraialsadfcripta nunc verba propofuit. Quod aute poftelponit, ciim
in4uit[& ii.de eo non defit,<5uod dicam,] aperte vidctur ad altcram propofi-
tarum partmmrefcrri.nam, fi referri ad vtramcjue voIuiiTer^no loquutus cfTec
fingulari numcro[dc co] . An dc folo cxtcriori loco intclligit, fiquidem verba
h£c ab co loco proxima fubijciuntur[ & fi de co non defir,quod dicam] ?Po-
teft etiam(vt nonnulli accipiunt)dc vtroq-, loco id fcripfiCe, vfus antiqua lo-
quendi fi.gura,quafi ita fcripferit [& fi non dcfit dc ca rc,quod dicaml^Aiunc
,0 nonnullidaripofi:e,fcnpturam W corruptamcfrc,csimaprimoIibrario^^
Tcaefuentddcripta,&,quumncmodcindcaufusfueritipfamcorri2cre,ha-
aenus corruptam perfeuerarcNos autcmin quodam cxemplo k^ fcnptu in-
,ucmmus:[6c fi non dcfit dc ijs,quod dicam] quum aliquis non dubitarit alitcr
fcribcrcquam ahbi rcperirccur. fcd,fiuc dc vtroque loco, fiuc dc altero tatdm
dicat [non eft quod contcndcrc cupiam],oper?prccium nobis ell vtruq-, con .
rempIari,quod attinet ad cius verba iUo duntaxat adicdo, quod verbo .W^
iignificauit contendcrecupio. id cnim nihil aliudnotat, quemadmodum &
vcrbum o4«o viderccupio,vndc Homcrus deduxit vocabulu o4«W,fi2nifi-
canscupientesvidercquuminquit, VrV o>W o.V e -m^if^to. Confi-
X p dcremus igitur-caufam,quamobrcm ait nollc fc aliquid diccrc, & fi non defit
quod dicat,primo intelligentes,qu2nam iint^qu? diccrcpoiTet. Conilat aute,
li quid diccndumomnino fibi ilatuifi^et,cx partium natura inucnicdum fuif-
fc.partium autem naturam dcmoilrauimus ad vnguem in libro dc ofitlbus, in
co,qui cit dc mufculis incidendis,& in co, qui de rarionc incidcndi corporis.
natura enim artcriarum yenarum,neruoru nihii ad hunc locum facit,quia ca-
fus omnes,vbi articuli cxcidut,fiunt ac prohibcntur, & ob oiTium commifili-
ram,& ob mufcuIos,quibus illa comprehenditur,ad qua rcm nihil conferunt,
autprohibcnt vcnas,nerui,& artcriie.AcncIongius a propofito difccdamus
lati fcapularu ofTis articulus inter c^teros omncs facillime prolabitur.quoniam
50 vnius form^ cil,& fimpIcx,non dupIcx,quemadmodum,quiin genu efi:,neqi
vanus,& nuUo modo fimplex,qucmadmodu,qui m cubito : & quoniam hu-
mcri caput grandc cil,& finc oblonga ccruice in finu pariim dcfidente conij-
citur.femur vero caput paruum habet,& ceruiccm obIongam,id vero cauum,
quo rccipitur, valdc finuatum efi:,& ^kis labris cingitur.adde quod in fummo
y^apicepcr vahdiiTimum hgamcntum ad fuum cauura,qua maxime altum eil,.
diilinetur. Iureitaqucfemurraroprocidit,f^pe humerus, vtquincqueliga-
racntum liabcat,ncqi in alriori cauo fc infinuct.Ncccfi['c autem cil,cum prola-
I>icur,principio in eamparcem moueri,in quam compelhtur vi ilfius habitus,
quo figuratur,vbimancrcneccirarion6poteil, & quod fuoptc nutu dcorfum
-^o fcratur, & qnod interduprohibeatur anguilia loci, fiucob ofiTium proceiTus,
fiue ob mufculorum vires.Igitur lari fcapularu ofiTis commiifura fupcrieaum
habef a fuperionpartc fummum lari fcapularu ofiTis, qua cum iugulo coniun-
gituF,& idcd,quamuis in camahquado articulus moucatur, quum ab oiTibus» ^
qu^ibi funt,non admitcatur,ilarimpondereincIinatumdeorfum feretur : ab
cxteriori vcro magnis mufcuIis.continecur,pra:ccrquam quod arciculus dcor-
fum nacurahccr. inclinacur. incerdum ramcn violcncus habicus, qui mufculos
poiTic inter fc did ucercpoccit in fpacium,quod incer eos eil,arciculum com-
^i8 DE ARTIGVLIS
pcllcrc , quo dcindc adftriaus mufculis contincamr. atquc Uc de cm(o. dixit i
Hippocrates nolle fe contenderc, cxcidatne aniculus humen, an non. quat^- .
nus enim dcorfum fcrtur,mancre in priori parte non poteft:diduais aute mu-
fculis(vt didum eil) nihil alicnum vidctur adftriaum ibi contineri. Hxc ad-
duccrc pocuit dc humeri capite luxato in alium locum,quam in alam.fed,cuai
jd nunquam viderit,commentitias caufas fcribedas cfTc minime credidit,ybi- .
que ma<ris fidc dignum cxiftimans,quod cuidcntcr apparct, quam quod a ra-
tionc ducitur . Sic & qu^cunquc ipfc ad curationcm cxcogitauit , priufquam
nos doccat, cxperimento comprobat . non ficut nonnulh ex lunioribus me-
dicis, qui in fcnptis de rationc medendi , nobis ea imperarunt, quae ipfi nun- ,©
quam antc func cxpcrti. Sed & ipfc Hippocrates in hoc libro, quum tradaiTec
dc ijs, aax (pinx incidunt , fubdidifTecque poffe cxperimenco redargm, qu^
ipfc cxco^^itaftct, inquit [ Pulchra cnim huiufmodi monumentaiuntcorum,
qux^cum^^xpcrti fumus^finecfFcduinuenimus,^ caufarum,proptcrquaspa-
rum proceiTerinc]. •/r l
„ r I quis carnem dctraxcric ab ea partc, qua: fupcrieda commiiFurs humcn
„ ^^ cum laco fcapularum oiTc ad ccruiccm incendic , & ab ca, qua ficus eft mu-
>. fculus,qui verfus fuperiorcm parcem extendit, & a chorda iuxta alam,& a lu-
» gulo ad pcdus humeri capuc,quamuis prolapfum no fit,in priori partc admo-
- dum fc oftedct.naturahcer enim humcn caput m priorem parccm prommet: 2.«
» reliquum vcro oifjs humcri in exteriorem conucrtitur.
Bf<t5(./ap, qucm humcrum vcrtimus, dicitur ea totius brachij pars, qua^ mter
duos articulos iita eft . duos autem arciculos incelligi volo , & cum , qui ad la-
tum fcapularum os, & eum, qui ad cubicum eft:i-ra)/uV vcro illa,qu^ fupcricda
commiiTur^humeri cumlaco fcapularum oiTc ad ccruiccs inccndiCcS^u©^ cnim
gr^cc nominacur cx coca commiiTura id,quod oculis fubi jcicur.nam quod laci
icaoularum offis minimc fc oftendic , a poftcrioriparce iicum cft : ab inferiori
om*neid,quodapparec,quum cocum brachium furfum porrigicur. ala t^^c/lM
o-rxccnuncupacur.Pr:EfacusigicurHippocraccs,vbiincarnc,qua;humerico-
mifturam conccgic,macics fumma oricur,capuc humcri icaextans confpici,vt 30
quibufdam excidiiTc videatur,docccvniuerfameius naturamcx artccorpo-
ris incidcdi,pra:cipies,vt ii quis aperteintucri ipfam veht,ab ea parce,qu^ fu-
pcricda commiifura! humericum laco fcapularumoiTead ccruicem incendic,
carncm decrahac,hoc eft, fcalpclIocircumcidac,doncc,qux in comiiTura funt,
oiTa nudcncur:dccrahac fimihcer ab ea chorda,qu£c iuxca alam cft . cerni enira
hic mufculi func,primus a laco fcapulanim oflc ac iugulo oricur,quem a iimi-
licudine Iicerx a vocac (fa^aJjr.Huius mufcuIi,quod carnofum cft,ccgic vni-
uerfam commiiTuram^chorda inlongicudinemccnditpcr os humeri, cui illi-
gacur altera chorda grandioris mufculi,qui apedorcincipiens cumfuperiori
c6ncditur,qua iita vcna eft,qu2E fub ala ad cubitum proccdit.Mcminit etiam %o
huius ipiius,quum inquit [ & a chorda iuxta alam]:fcd,quum ait[& ab ea qua
fitus cil mufculus,qui verfus fupcriorcm partem extedit]. potuitloqui dc mu-
fc-uio, qui A literam reprxfcntat, cuius, quod carnofum eil, operit vniucrfam
commiiTuram. potuit eria mufculum illum intelligcre, qui orfus apriori parcc
ccniicis, a duobus capitibus ligameca vahda habec,quorum alcerum a lari fca- •
pularum oifis proccitu anchorx iimih,aiccrij a fubhmiori labro ccruicis ciuf-'
dcm-oiTis dcpcndec.
Vcrfacur
C O M M E N T. I. :,X5
" "l /Erfatur humerasfn cauo kti fcapukrum oflis a ktcrc, vbi brachiii iuxta
» V ktus cxteditur.-at vbi totu in prioj:cm.partemporrigitur, humeri capute
» regjonecauilatifcapularumoffiscollocatur,ne<];ampliusvidetur inpriorcm
» partem exccaere. Ergo,cjuod propofitameft,nunquam vidi humcricaput in
» pnorem^ pane pramoueri,non tamen contcndcre vclim, co necnc promouca-
« tur,Quum humems igiturinakmexridat,compluresreftituendipeririaha'
» bent, 4j u ippe ^oum mukis cxcidat: callere aute omnes modos,cjuibus mcdici
« luxatum reponant,& qua rarione ipfis vtendum fit,erudiri eft. Tunc aute ad-
" hibere modum validiilimum debcs, cum maxima vi opus ciTe intclhgis . va-
t o lidiiTinius autcm eft,c[ui omnium poflremus adfcribitur.
Verfari dixit ^^Aay, quod vocabulu grace fere mutuantur anriqui,no ad ii-
gnificandu colloqui,quemadmodii nunc placri<j;,fed hac voce intelligiit inter
fe couenire, &: quafi vna verfari,quod 5/^5 « Aa<& dicebat.cjuin & Homerus eo -
dem modo id vfurpat in i js^qu? icribit in clipeo appida fuifre a Vulcano,cum
in^juit, IfdKio^S^asi laoi '^Vi. Humcrii itaqi a latcre ait verfari in cauo lati fca-
pukrum offis^v^ brachiii iuxta ktus exteditur, o/iiAe/jdiee& verfari,vt eo vcr^
bo fignificaret fimul efre,& ipfum conringere. At vbi(inquit)brachiii totum
m priorem pane j>orrigitur, humcri caput e regione finus kri fcapukru oflis
collocatur,ne<}-,,cum erc<au maneat,videtur amplius in priore parte cxcedere.
^^ (^^*^"^^""^^"^^f."^^^P^^""^^^o cxcidit,ipfipcrfe reflitucrcpofTunt..
" ^-4^n commentarijs quoque de fraduris ofledi articulos duabus 4c cau-
fisfrequenter vel leui occafione erumpcre,aut enim obipfos finus pariim dc-
fkientes,atqucipfis labris refupinatos: aut ob humorem carum parrium, quse
commifTuram comprchendunt,ob quem laxantur,& facile cxtcnduntur. Ad'
ieci ctiam articulos ijfdem de caufis prompte rcflitui.quamobrcm ab zgro.tl-
tibus per fe citra operam mcdiei reponuntur. .
" T N akra enim CQnijcietes tubercuk digitorum altcrius manus,,articulum ad
" 1 fuperiorem partem adurgentccubitum vcro ad pedus adducunt. .
Primus rcflitucn di modus hic efl, quiim feu ^gcr ipfe,feu medicus aliquis
3 humeri eapitis digitorum tubcrcuk fubijcit,no quouis modo, fed a partc in-
tcriori,vt primo ad priorem partem caput humeri compclkt,dein ad fuperio-
rem,ipfumqi e regione coilocct fui caui. vbi(vt arbitror) mufcuH,quicomif-
fiiram compleduntur: ipfi fubferuicnt,& cfFiciendi focijeriit.ipfc enim ait in
operc de firaduris,quod & nos in libro dc motu mufculorum , id propriii efTe
acqi innatii mufculis,ytin feipfos contrahatur.non enim a feipfis,fed quicfce.-
tes atq-, ociofi,ab i js,qui in contraria p^rtc fiti funt,tenduntur. Hic mufculoru
motus humeri caput in alam luxatii no patitur in eode ioco mancrc,fed ipfum
attrahit ad ktus,dii cxpelktur,fubijciaturqr ccniici kti fcapularii oflis. C^o-
.circatriain rcflitucndo funtagenda.primo quide in priorem pane impclien-
40 dnm efl,deinde in fuperiore,pofl:remoin pofleriore.hoc fiquidem ncccfTe efl
quocunq-, modo quis reponere id tcntauerit.Igitqr,vbi partes,qu<e comifTura
comprehcndimt,naturalitcr madent,& lax^ funt,humeri caput,vcl leuitcr in^
tcnto brachio in priprcm parteadducitur:ap,vbi valid^ fint,vaientiusintendi
dcbet. Quamobrem plurcs inucnti funtreflituendi modi,quoru omniii c^put
di vnii efl,quod ego r?tuli.fpedat autem ad ea tria,qii^ propofui agecia.inue-
niuntur h*Ee cx eo,quod maxime comraune cfl; & gcnerale, pofitum quidem
ab Hippocrare :demonfI:ratum vero a nobis in libris de ratione curandi,quod
i^o D E A R T I C V L I S
& nunc ctia doccbimus,quantu poterit breuiflfime, nempe cx ijs,qu2 natura- i
litcr habent,nihil cifc corrigcndum.fiquide ea nobis confilium eft no tollere,
fed tueri-.qu^ vcro pr^ter natura funt,propofitu cft in naturale flatu reftituere.
neccfTe autem eft id,quod in antiqua fedem,vnde excefrit,reuerfuru efl,rurfus
idem itcr facerc,quod perindc cfl,ac fi dicas cotrarium itcr faccre.nam ijs,qui
Athenis Eleufine proficifcuntur iter contrarium non ahud appellari potefl,^
Eleufinc Athenas.quanqua primum itcr,quod feccrunt Athenis abeutes,po-
flrcmum cfl,vbircdeunt. Cofideratoigituria finguhsluxatis, vndecoeperit
articulus expelli,quajpccfrent,& vbi cofliteric. oportebit enim excidcdi fine,
pnncipium effe reucrtendi, atqi inde rurfus ad excidedi pnncipiu procedere^ i ©
Ac ne logius difccdamus in propofito cafu , cum humcri caput fuo loco motu
in priore parce venit,ob pondus deorfum fertur, deinde in pofleriore partem
ad latus vi mufculoru attrahitur.cum crgo rcuerti ad fuam fede debet,inchoa-
ri a poflcriori rc2;ionc neccfiTc efl, tucq^ primo in priorem parte impeIIi,poftea
furfum adduci:icindc,cum fitu cfl c regionc fui caui,duoru alteru facicndum
efl,vcl res tota mufculis committeda,vel vna cum ipfis attrahetibus adurgen-
dum cfl.at,vbi rcm mufculis comiferis,infcriorc locum finc fuldura ne relin-
quito. fuflineri enim hic rc aliqua humcrij oportet,ne,cum mufculi nondu fic
confirmaci fint,vt ipfum attrahant,deorfum feratur,priufqua ab illis in fua fe-
demadducatur.Ergo,cum triaha:citincrafint,optimucfl, vnijquodqi ad re- 2,0
<2:am lineam fieri.primo quide in priore partcm, deinde in fuperiore, tertio in
poflcriore.f^pc aute non fic,fcd circa ccruice lati fcapularu oflis circuducentes
humcri caput rcfl:ituimus,cuius fane gcneris efl primus reponendi modus per
digitos,vcl ipfius hominis,vel medici.Eum modu appellat Hippocrates t&.T«
^^^'a^ocAtfip, qui citra noxa proficit in comifTura humcri cu lato fcapularii offc,
quippe,qu2 nullu oblogum proccfTum habcat,ncqi in capitc humcri. ex toto
cnim rotudum efl^neq; in labris illius caui, quo rccipitur. Quibus itaque f^pc
jpmouctur, ncccfrc cfl comifTura cffe Iaxa,& cauu exiguis labris cotineri, atqj
ca de caufa ipfi pcr feipfos articulu reflituunt,quibus ita habet,integr^ manus
digitorij tubercula in ala coi jcietesjfic,vt inter latus & humeri caput demicta- j q
turun quo cafu digiti vice vcdis pr^flat,cum tubercula in acutii dcfinat ad ef-
figie fummi cunei,hac igitur fummitacc facile inter humeri caput, & latus in-
feriicur,quod fi ibi femel admictacur,cum facile rcflicui poflit ob humorc par-
tium,qu^ comifTura coprehcdixt, digiti quide ea parce jpcinus admifTi arriculii
a lacerc in priore parce reducuncac cubicus,quum ad pcdus adducicur,hume-
rii actollicrcuq; digici fimul incerim irapellac,& circuducanc iuxca inferiore &
priore parcc comifiTur^^humeri capuc ad fui caui ora afcedic^ fi femcl eo fue-
ric c6pulfum,leui momeco m ipfij cauii reuercicur.hic auce rcmcuedi finis fuic
" 13? •^'^^^'^ refricuendi modii adhibercmedicus poceric, fi fub ala ab incerio-
- tlri parcc arciculi prolapfi digicos dcmicccns, a laccre ipfum reducacrfuu vc- 40
» ro capuc ad renitcdum obijciac,qua iugulum cum lato fcapularum ofTc com-
" mitcicur,gcnibus iuxca cubiri iundruram ad humcrum dacis ad lacus rcpellac
« Expcdit autem cum,qui rcflituet,manu ftrenua cffc. vcl ipfc manibus & capi-
».tc,quod didum cfl,pra:flet,alcer cubitum ad pedus adducac
A Digicidcmifllfubalaabinterioriparccarricuhprolapfi.
B Capucobicdum^quaiuguIumcumlatofcapularumoiTccoinitutur.
C AJccrcubicumadpedusadduccns.
C O M M E N T. I.
xxi DE A R TI C V-L I S
Medici in reftituendis luxacis qu^dam agunt, idiocis quoque communia. i
id quod nunc faciunt in propofito rcftitucndi modo : quaedam proprie adij-
ciunt iis,quiE communia funt. communc cft mcdicorum pariter & idiotarum
per di^^itos impellere, & humcrum attolIere;fcdpropriummcdicorum,caput
obijcere liomini,qua iugulum cum lato fcapularum oftc committitur, & hu-
mcrum adurgere gcnibus ad imura cius datis.Obijcitur autem caput, nc ho-
mo fequatur, quum humerus digitorum impulfu in priorempartem adduci-
tur,qua: primo ficri debent,tum tertio genibus adurgedum, quod in co tem-
pore totius curationis,qu£e per manum admouetur,opportunifnme fit,quum
humeri caput a latere pcnitus rcdudum, no protinus occurrit ceruici lati fca- i o
pularum oftis . tunc cnim neque oportet articulum in priorem partem addu-
cerc,fed in fuperiorcm compellerc.quod optimc contingct, fi quis imum hu-
merumadlatustrudat,quatenuscnim in interiorem atqj inferiorem partem
fertur, eatenus, quod ipfi opponitur,in concrarias partes ducitur. At,vbi hu-
mcri caput in priorcm fimul & fuperiorcm venit,facile rccoditur. Sed,fi no-
lic medicus gcnibus imum humcru adurgere, imperet alteri, vtipfum ad pe-
«^us adducat.hoc fupra oftcnfum eft fieri ab idioca, quod fepe articulus cxci-
dat,edodo qua rationc agendum fit: fed cui nunc primum excidit, non licet
id efficcre,nifi fi generofus cft,atqi aduerfis rebus non percurbatur. hic fiqui-
demiufrusamedicoperfcadccruicemhumcrumexcitabit. ro
" D Eponitur iccm humeri capuc,quum brachium recrodatur ad dorfum,tum
« IV altera manu crainentia cubici lurfiim compcllicur, alcera a pofteriori par-
- tcvrgcturarciculus.
Hoc rcflitucndi modo magis circumducimus,quam fuperiori,fcd fub ipfo
ctiam ncccffc cft in trcs partes arciculam agi,quae tamcnnngul^proprijsfi-
nibus non circumfcribuntur , ncquc angulum cfficit , quum ex vna pane ad
aliam tranffcrtur, fed in orbcm deducitur . pcrinde ac fi anguli a quadraco re-
tundantur.Quid autem accidatjquum articulusin orbem agitur,circumduci-
turquc, plane intelliges cx dcfcriptionc huius figurie.
ConcipitocaputhumcnVquemarticulumlati fcapularuoffis 30
/g, ji^ vocat,quum pfimo agitur, ferri a latcre ad parccm priorem pcr
linca C.D.inde furfum pcr lineam D B. poftea in fuum cauum
conijcijvbi A.quod fi ita feratur,non circunducitur: fcd,fi an-
^ Q guli D.B.quafiinfringantur,nonamphuspcrtreshneasredas
--, fcrctur, fed pcr vnam curuam.Sic itaquc circumadus humcrus
ad oram adducitur fui caui. ad quam vbi vcnit,modico impulfu in fua fedcm
rcucrtitur. Atquc hoc communc eft omnium, qu2 circumduccndoreponun-
tur.id quod etiam cucnit ei reftitucndi modo,qucm nunc cxprimit,fiquidcm
brachioin poftcriorcm partcmdudip ad fpinam , quiim ncccflariohumcrus
fcquatur,ci^puthuius in priorcm ac fupcriorcm paftcm tranflatiim circumdu- 4 o
cctur,primo circa infcriorcm partcm commiffiirac, dcindc circa priorem, do-
ncc afccndat ad oram fui caui , in quod , vbi conicdum fucrit , conrincbitur,
tuncquc rcftitucndi finis cft. Quemadmodum autcm in fupcriori modo rcfti-
tucndi,ne homo fcqucns inpriorcmpartcm conucrtcrctur, prajccpit mcdico,
vtcapitc
COMMENT. I. xt}
r vccapitcobicAo fummum IatifcapuIaramoffis,qui cum iugulo ccnnmitti-
tur,retro rcpcllcrctrita nuc,iic in poftcriorcm pancm conucrutur,contrarium
impcrat, vt fcilicct manu obic^a a poftcriori partc touus commifliir^ihomi-
ncm in priorcni repellat.
- T T Ic rcponcndi modus,atquc is;qua fupcrius pofituscft,fecundum nataram
- 1 1 non funtrcircumagcntcs tanicn in fuam fedcm articulum cogunt.
Dixit non fccudum riaturam cffe, co quod articulus adrc^m lincam non
feratuTjfed in orbem magis,vt oftcnfum eft.qua in re pcriculumcft,nc:abfi;in-
dantur proceiTus aliqui.Quod autem inquitfcogunt] vitn corum indicat.
" C Ed,qui pcr calcem reponcrc nituntur,prope fecundum naturam cogunt.
lo *-^ Qsa de caufa hunc rcponendi modum afferat propc fecundum natu-
ram eflcjaperte intclliges,quum ipfum vniuerfum cognoucris; quod fiet,vbi,
qux fubijciuntur,animaduertas.
" T I Omincm oportet humi refupinarc, medicum vcro ab ea parte, a qua ar-
» 11 riculus erupcrit humi federe,deinde fuis manibus hominis brachium af-
» fedumprehendcrc,ac4eorfum vcrfus extcndere, & calcc in alam demiftb,
>. dextro quidcm in dcxtram, finiftro in finiftram, in contrariam partem vrgc-
» rc. necefre autcm cft in fjnum al^ rotundum aliquid demitterc,quod ibi apte-
» tur,maxime idones funtpilipaius admodu,ac dur^, qux e corio fere fiiun-
lo tur.nam,niiitalealiquidiridatur, nonpoteftcalxadhumeri caputpcruenire. ■,
~ brachio enimab infcriori partc extento, finuatur ala, quonia chovdae; ab vtra-
» que parte alam corifhringunt intcr fc aducrfx. Oportct autem aliqucm ab altcr
» ra partc cius,-qui extenditur,fedentcm,continerc homincm ab intcgri humeri
» cum lato fcapularum ofTc commiflura , nc corpus ducatur afFcdo brachio ab
« altera parteextcntorpoft, loro molli abundelato pilam inalam coniedam
» exciperCjCuius lori vtrunquc caput altcr extendat,qui a capite hominis fedeat,
» pedeque eampartemrepellat, vbi iugulum cum fummitatc lati ftapularum
» offis coniungitur.Pila vcro,qu3ntum nuximepotcft,intusconijciatur ,atque
- ad latus , & a capitc humeri reccdat..
Xi4
DE ARTICVLIS
A Medicus fuis nianibus brachium affcdum prehcndens, ac
dcorfum vcrfus cxtedcns, dc calccin alamdemiffo in co-
trariam parrcm vrgens.
B Ahquis ab altera parte fedens , contincns hominem ab inte-
gri humeri commilTura cum lato fcapularuna oiTe.
C LorummoIle,<juodpiIamexcipitinalamconie<9ram.
D Alter extendens vcrunque lori caput , & pcde rcpellens cam
partem,qua iugulum cum rummiratc lati fcapularum oifis
committuur.
COMME.NT. I. Z2.S
I Si qufs,qu« fic traduntur,non intclligat,huic opus cft non verbo expone-
rc, red a^endo rem monftrare. atque idcirco mihi placct,quemadmo<fum fu-
pra retuh,librum ipfum Hippocratis fspius legi, verbis diligcntcr confidcra-
tis,atqi adhibito omni ftudio,vt quodproponitur,incelligatur.Equidem tibi,
vt qu£ ab Hippocrate fcripta funt tencnti,caufam adijciam, quamobre hunc
reponcndi modum prope fecundum naturam effe aifirmet, quofque fuperiijs
p<ifuit,tanquam non fccundum naturam reprchcndat. Primo quidcm hic re-
ponendi modus humeru extendit,quod neuter ex fupcrioribus pr^ftitit,qua-
obrcm a quouis merito laudetur.nos enim ad qucm vfum intentio adhibere-
10 tiu-, cxtedcndumquepcrpctuo efTcantequam reftituere, aut componcre ten-
tcmus,m operc quoque de fraauris oftendimus.Dcinde,in hac curationc cal-
cchomoretrorepcllitur,ne fequatur , quum brachium attrahitur . Hxc ita-
que duo agentes m diuerfa contendimus , loro quidem circa alam iniedo ho-
minem in pofteriorcm partem ducimus,pedc in priorem rcpellimus.patet au-
tem cundcm ciTe, qui vtrunque efficiens in diuerfa contcndit.H^c in propo-
fito rcponendi modo fccudum naturam adhibcntur. fed, quum impulfus ab-
fit,a conucnieti modo rccedit, eo quod ncqucat exigua pila inter latus & hu-
mcri caputpenetrarc,acmuIto minus etiam calx . At, vbi co nihil indatur,
quomodoimpcUcmus? vbi no impellamus, nequereponere fecundum natu-
z-orampotcrimus.
ES T & ahus reponedi modus,quo fuper fummum humerum alterius ho~
minem collocant.maior autem cfTe nccefrario is debet, fuper quem collo-
" catur.hic autemapprehefobrachiolaborantisfummum humcrum fuum ex-
" citatum al«ehominisfubijciat.
D E A RTI C V L I S
A Homo collocatus fuper fummum humcnim alceriux.
B Maior/upcrqucmcoUocatur.
C Lcuis puer a poftcriori parte appenfus.
- CQ^MMENT. I. \^^
,1 ; ^^ P-Eimusreppii<mafmodii^;(pempo.fufr,p^^^
. ,iiiiejnedia:altcrper calcem:temiiseft,cjuem vocant Ji^ -iS i<s^tlpu<^ co
quodHippocrates dixit, <^:H^T<,,ulio:^^ i, <^d^-^>^, -gudfn fignifJcare yoluit
,, eura modum,quo fuper fummum humerum" altcnus hominem coibcantv
<^omodo aute liocfiat, ipfe apert^ docuit,cjuum pr;Ecepit,vt qui fupeFfum-
muni humerum collocaturus hominem clTet, fuis manibus prolapfumidfms
brachiimiprehenderet,atqueitafuuimum humerum fuum attollens inha-
minisalamconijceret, vtcauum,quodme^eft,eiufmodi eminenti^ locum
pr*ei±aret. .
iQ pOftea conuertatur, quafi fedili velitinfidere, e^ fpe<aans, vt fummo fuo
..i .. humero^er ala fufpendatur: ipfc ver^ feipfum ab eo humcro ma-is cx-
. citet,cjuamabaItero, fufpcnfi^^ue humerum.adfuum pecaas qu-am celerrime
-. .addu<:at . ita:vero iiguratus concutiatur , quum hominem fufpenderit, vt rc-
>. hquum corpus in contrariam partemmchnctur,atque humeruscontentus.
« quodjiiiomolcuisadmodum fucrit,appendaturei apofleriori parte Icuis
» ahquis puer.Hi reftituedi modi omncs ad pakilram funt aptifrimi,quoniam
" ^«xata ibi^vt reiiituantur,nullum aliud machinamentum dcfidcrant , quibus
X. alibi vti etiam.cQnucniet. . .
<^^i>]^ dixit verbum [conuertatur] fignificare volens, fummum hume-
zo rum,fupcrquemhomoco!locatur,conuerti,ficutquando ad Cedileaccedi-
mus, vt iIH infidamus. ^grotantem vero, quum ab humcropendebit, coa-
Itat a tcrgo eius, fuperqucm collocatur , fufpendendum cfTc . hac fiquidcm
viaincontrariam paitem ducetur , atque brachium , quod a fronte trahitur.
Quod fi leuis fuerit,qui fufpenditur,appendi leuem puerum pr<ecipit,vt gra-
uuis reddatpondus,quodtcndit in partem conirariam . vult ctiam concuti
aniculumhumcriipfiussgrotantisab eo,fuperquem collocatur,vt c rcgio-
ncfu^fedis conflituatur . fspius enim diximus,vbi articulusita collocetur,-
facile recondi . quum nobis etiam luhil impellcntibus , mufcufi , quod expe-
dit,efficiant.
30 P Ed & qui fuper piflillum cogunt, prope fecudum naturam rcflituunt.In-
» Ouoluaturautem piflillu molIiaIiquafafcia,minuscnimeIabitur;atquein-
-' tcrlatus & humeri caput dcmittatur. Quod fi piflillum brcuius fucrit,homo
^ " ahcubifedeat,fic, vtvixinijcere humcrumfuperpiflillumpofrit.Fercautem
* " piftilIumadhiberilongiusconuenit,fic,vt homoflans pencex eo pendeat^
"Deinceps humerus & brachium iuxtapiflillum extcndatur,corpus vcro akcr
- " in alteram paitem adurgeat,manibus ad coUum datis iuxta iugulum.
Atque hi etiam, quatenus in diuerfa contendunt, fccundum naturam rc-
ponunt:quatcnus vcro humcri caput(vt in fequentibus ofi:cndit) piflillo cir-
cumducitur, a rcponendo fccundum naturam abfunt . cpx autem hic fcribit,
40 fingula in aperto fiint.
" LJIcreponcndimodusmoderate fecundum natoram efl^ac rcf^ituerc arti-
»11 cuium potefi:,fi rede adhibeatur.
Hunc modum fecundum naturam cfTe aiErmat moderatc,quod fignifica--
mtvcrbo i;w€(j6uii?,quemadmodum&homomoderatus i-m^Hi grsce dicitur.
putarut nonnulh verbum fc7n«Jc«f vfurpari pro maximc, atquc idcirco(vt opi-
p n
^^g D E A R T I C V L I S
tcs rScd & nai fupcr piftillumcoguncrccudumnaturamrcfti munt],Dcbuc,
mn^aiitcmcnam^ilHippocratcs^ianonmonui^^^^^^^
hunc"^^^^^^^^^^
fretcnLpMlohumeriaruculusinh,rcat,pcriculumcft,nccorpu^^^^^^^
lcl illam partcm labatur ] ac proptcrca ai. cum modum qui pcr fcalam adhi
betutmLremcire.Modus^gitur,quipiiHllovtiru^^
nis non acccdit. quarc ncquc vcrbo i^«..~.[maximc]%mhcatur magi cnim
cumprobat,qmpcrrcalamcft:magisitcmcum,ciuipcrrpathamhabcntemm^^
fummocapitulumrotundumaclcnitcrcauum. . ^^
QVm & alius amdam modus cft pcr fcalam adhuc mclior- quandoqui-
dem tutius fufpenfum corpus non magis in hanc, quam in il lam partem
„ mclin^icur . licct cnim piftillo humcri articulus inh^^reat , pcriculum clt , ne
„ corpusinhancvelillampanemlabatur. - ^
Quintus hic cft reponcndi modus.ob quam vcro caufam vtilior lit, quam
quipofituseftquartoloco,apertcipfecxpofuit. ,'
- A Lhgandumautemeftfupergradum rotundum aliquid, quod alx hnui
I /l con^eniat,qao humcri caput in fuam fedem compellatur.
Ex eo ipfo
COMMENT. I.
P "j
X30 D E ART I C VL IS
Ex eo ipfo Hgno,ex quo gradus conlicitur, tale cjuidpiam cxtat Initio pro- i
tinus,quum fcal^ machinamentum paratur,quo nos etiam frcqucntcr vtimur.
fimilcautcm cft ligno , quod proxime fubdct , quod fummum habet capitu-
lum rotundum ac lcniter cauum , vnde apud rcccntiorcs medicos ferc omnes
er^ce a/^M nomen inuenit . confucuit autem illis organis adijci , qux ereda
collocanturrcuiufmodi cft organum tum Andreae tum Fabri.neutrms autem
ftruduram adfcribcrc nunc oportet. pofita enimeft a fexccntis architedis
iunioribus , qua de organis fcribunt . nobis autem inftitutum eft Hippocra-
tera cxplanare,qui ad omnia validiftimeincontrariaspartes^feucxtcndenda,
feu impcllcnda,comachinamento vtitur,quodfcamnumappellatur. lo
INtcr omncs reponcndi modos hic prxftantiffimus eft. hgnum accipitur ad
fummum quinos, vcl certe quaternos digitos latum^craifum vero binos,aut
« ctiam minus, longum cubitos duos,vclpaulo breuius , quod ab altero cxtre-
- morotundum fit, anguftifTimum ac maximc tenue, m fummo capitulum ro-
• tundum ac lenitcr cauum habeat, parumquc cxtct ab vna parte, non quidem
- vcrfus latus, fed vcrfushumeri caput, vt huic fubiedu,alae luxtalatus acccm-
.. modctur.Summoitemiigno;vellinteum, vcl molhs habena agglutinatur, vt
- mitiusftt: dcindecaputligniinalam demittitur intro quantum poteft inter
« latus & humeri caput : brachium totum fupcr lignum cxteditur, alhgaturquc
.. paulum infra humeri caput fupra cubitum,& fupra manum,vt quam maximc i o
« immobilc fit. cft autem maximi mometi extremum hgnum vltra humeri ca-
« put in alam intimc indcre.
Sextum
COMMENT. I.
P "U
DfiARTICVLIS
ditrapcrtecxpon£sftruauramligni,cuiusex,rcmpruPcrw^^^
m uTjm^rotundumaclcnitcrcauum.Hocquii fimilc eft iabrp quodpa
C ntVv^, mcdicitotumlignum ^,^. appeUa^t . talc %uidem labrum
cl qualc vidcmus inoUisconuerrumin intcriorem partem , ycrfus cauum.
vndlquidam comicus,vt per iocum morderct,dixit quendam ollamm .,^.s
dclingcrc. Attici igitur marculino gcncrc «,^.v..,loncs ^<^— ^^^^^
huiurmodilabrorumfigurasappcllant.Commodimmeautcmcapitu!umhoc
dcmittitur mtcrlatus atquc humeri caput,vtilirimumquc cft adimpellen-
dum,quum firmitcr, quod gibbum eft ex humcri capite , excipiat . m vniuer- : o
rumautemfingulaipfiusverbaplanarunt. i ^ ^n.
POft h^c ti^num tranruerfum mtcr.duas columnas bcnc alligandum clt,
fuperquc ii brachvum cum Ugno imponcndum, ita, vt ab vna parte bra-
» chiumfit,corpusabaltera,fed tign.imiuxta alam:dcm ab altcra partc circa
- tic^num attrahedum brachium cum ligno,ab altcra reliquum corpus. Vincia.
» tu^rautemtranfuerfum hgnum fublimc,ytreliquumcorpus fufpenfuni imis
» pcdibusfit. modushicreponendicaprtis humcri pra^ftantifTimus clt . luitil-
- rimecnimimpellit,modA lignum retro magis^cjuam humeri caputdemit^
^ taturnurtiirime item in <;ontrarias partes inclinat,ofque humerrtutuni ieruat.
- Vbi cafiis quidcm recens fit, articulus citius opmionc reconditur, prius item, z o
- quam cxtcntus videatur. ^
Columnas conftat ab ipfo" jiAjjrappcUarutignum vcro tranfucrfum, quod
ab vna columna ad altcram pcrucirit, syarilgoc.
Sed;&:
COMMENT. I.
i35
154 D E A RTI C V L IS •:
» QEd&c qu? iamdiu excidcrunt,hoc tantum modo rcponi pofTuntjnifi tcm - 1
" «^ P<^re caro in cauum vcnerit, atquc humcri caput locum libi tritum feccm^
- in quem vcniat. Vbiautem luxato humero malum ita inueterauerit, hac via
• arbitrorpoilercHitui . nam quid non moueat iuflus impuhus.manerc tamen
- fuo loco non puto^fed prolabi, vt conrueuit.Idem eificies , ii fupcr gradu vim
» adhibeas,hac reponendi rationc vfus.
Locumtritum& callofum nominauit -Teifop,quem cfficit humeri caput,
quodadftridum diu contineturin ca partc carnis, qua: iuxta commifTuram
cft, in quam forte a principiq erumpcns conjftitit. wnii\Uu dixitcauum com-
mifTuras, qubd (vt didumcft) fuper infidet cxtrcma: ccruicilati fcapularum lo
ofTis.Piterunquc autcm tam ipfe,qua.m aHj mediciwniAaf appellant aka caua ac
raagnis oris fcpta: fcd nunc iure fuo mutuatus cil hoc vocabulu ad figniiix:an-
dum cauum,in quod proxima caro cnnijlltur, quum articulus luxatur, & io-
cum occupat,in quo humcri caput a^ite recipiebatur. Igitur & propcerca,c]uod
ipfc finus capitis humeri obftrudtus eft, & proptcrcaquod locus, in qufem vc-
nit,occaIefccns, finus vicem p;'aeflat,fi:fvt,,iI.C[uando rejponatur,,'.otmeii non
pofnt.cum caro,qu£ iuxta erat,finum prastcr paturam occupct,&,^a,c|U2^fn.
Jocum facit, occalcfcens commiiTur^ unum referat.
- Q Atffcjue omnino fuerit, fi reccns adhuc vitium-fit, fuper niagnum fcdilc
- kD ThciTalum vim adhibere.fed parari lignum' con)uenit,<5uemadmod um di- z o
- <5lum eft,at(jue hominem in latufr-conuerfum ^['•.dili infidere, brachio xum li-
- gno fuper eam partem fcdilis iidedo, cuiTcdentcs dorfo inh^rcnt, at-^ue ab
- vna parte corpus attrahcre,ab alteri humerum cum Iigno. Idem qubque face-
- rc licct fupcr forcs bipartita^.His autem vtendum eft,prout priefto fant.
Sedilisquondam
COMMENT. I.
2.35
^3^ DE ARTICVLIS
COM-MENT. L 157
Scdilis quondam hjEcfigura fuit potiffiraura in Theiralia, vt ad redam H-
neam attolleretur ea parte, cui redentes dorfo inhaerent , fuper <juam adhiberi
voluit vim in diuerfa cxtendendi,quemadmodum ante fuper tignum docuit.
Vcrum,quomodo coUocare ianguehtem fuper fedile oporteat, ipfe aperte^ ex-
plicauit.ldem cfficicnt forcs bipartitce, fi fup er eas vis adhibeatur : inuenmn-
turautemhuiufmodiforcs,inquarum medio interie<aum eft lignfi firmum,
quale paulo ante dixittignu inter duas columnas . ex his foribus altera ab in~
feriori partc apcritur, afupcriori altera,atque hac de caufa bipartitas fores yo-
cauit,quafidupliccmquandamduas in fe continentcm paruas.Docet igitur
10 prolapfum humcrum fupcrlignum inter duas fores fitum imponi,vt mtentio
in diuerfa admoueatur.
De humcro jjs modis proIapfo,quos Hippocrates non vidit.
TEftatur quidem Hippocratcs humeri caput prolapfum in alam duntaxat
fe vidiiTerquidam vero ex feccntioribus medicisfcnbunt,in aliasquoque
partes cxcidercvt in quas ctiam prolabi poflit. nos autem qumquies hadenus
eiufmodi cafum nadi fumus,fcmcl in Afia,Rom:E quater,nec f^epius arbitror
Rome accidiirc,quonia medici omnes,vt mc confuIerent,qu^ prxter opinio-
ncm cuenircnt,mihi oftendebant. Q»uatcr igitur procidit,ac femper in pnorc
10 partem. eratautem difcrime, eo quod nunc magis ad comifliiram accedebar,
nuncabipia magis diduccbatur in Iongitudmcm,vclIatitudinemmembn.
Mirabar autcm quodammodo, qui ficret, vt Hippocrates hoc nuquam vide-
rit.cx reccntioribus vero vnus dicat femel fe vidifre,alter bis memo autem ita
fxpc,ficut nos hadenus cofpeximus,& forte rurfus etiam confpiciemus. Exi-
ftimamus autcm non cafu, fcd ratione id nobis accidiffc, vt deinceps oftede-
mus.In Afia noftra primum infpeximus humeru ita prolapfum,quum Smyr-
n^ adhuc a pr^ceptonbus erudircmur (eft autcm hsc vrbs multo maior illa,
cuius vbique memmit Hippocrates) vt qui ibi plurimijm efTemus. Poft tnge-
fimum & fecundum annum Romae degimus , quam vrbcm tot homines ha-
30 bitant,vt Polemo rhetor eam celebrans dixcrit tcrrac habitat^ compcndium.
■^ Quod auteii quater haaenus eiufmodi cafus euenent , patcre plane poteft,
coquodomnesmedici(vtpofui)mecumcommunicarent,qu2Cunque prster
opinionemnaaieffent.acnon modo Roms mhil me laterchmufmodipo-
tuit,fcd neque in portu, atque in proxima vrbe,qua Hoftiam nominat. quum
ommbus amicis vtcrer,quiciique illis locis medicinam excrcerent,qu^ & ipfa
frcqucntifrima funt. At vrbcs,quarum meminit Hippocrates,vbi diutius egit,
nonplures incolunt, quam Roms vicum vnum . nihil ergo mirum , h m fre^
quentifTima vrbe plures incidunt in idem malum . Illud prsterei cxperientia
Mcens, dudus fum ad caufam inucniendam . nonnulhs enim pal^ftra, non-
40 nullis mcdicorum opcri, vifus eft articulus co modo excidere . nam duoqm-
dem cx iis,quos vidi,articulum in alam veniiTe mihi retulcrut.-medicis autcm
imperit^ vr^entibus,mufcuIorumcompIexuarac contentum fuifiefecus ac
prmcipioapparuiflct.Quocirca,fiRom^ has duascaufas praeter hommum
frcquentiamadijcias,rcquircs, non quidem cur tot nadus fim,quibus humeri
amculus ita procrderit,fedcur non plures.Hippocratis emm f?culo medici o^
ptim^ artis prsccpta difcebant,atque ca praefcrtim,qu^ ad huiufmodi manus
opcFampertincnt. Eanunc a mcdicis, vel nuUo modo addifcuntur,vei ccrtc
X38 D E ARTI C V L IS
cxigLio teinporis fpaciordeindepalae/lrs vfusmirum in modum increuic,vbi i
eius magiftri membra varijs modiscontorqucnc, atqueperuertunt . Requires
igicur( vt dixi)non cur lot^fed cur iii tot hominu milihus non plurc^ viderim,
quos magiftrorum numerus in palieftra, & infcitia medicorum inhuiufmodi
noxam compulenc. Rcilituuturautem luxatahxcijfdera.confilijsfcilicetex-
tendenclo,impeIIendo,&: coUocando.Non conuenit aute ita iropellerc in hoc
cafu,ficuc quando in alam aniculus erupcrat.ibi enim opus erat arciculum pri-
mo in priorem parcem, demde furfum adducere, dum collocarccur e regione
fui cauimunc aucem, quum pcnicus in priori parte commiiTurjE iic, £ue m in-
ccriorem, fiuc m excenorem parccm adflridus a mufcuhs inclinccur, impelle- j o
re ipfum oporccc ad concrariam regionem. m quo faciedo periculu eil,ne ipie
dcorfum lapfus a mufculis in alam crahatur. quam rem in diuerfa extendentes
praecipue vitamus.non eil autem ab re,dum in diucrfi conteditur, locum ix- '
pirc,qui fub ala eil,quod nos Smyrnx fecimus, ad articulum in priore partem
«lapfum.accidit autem in palxflra, quiam brachium cuidam a ludance dupji-
caretur, fub quo modo potiirimiim articulus in priore partcm prorumpit.nos
vcro homme rcfupinato intctionem in contrarias partes adhibuimus iimibm
illi,qua: per calcem iit,quodam a poileriori parte fedete,ac iorolato fub ala in-
iedojiinu aliqua rc prius c6pIeto.Nos(vt diximus)articulum emufculis, qui-
bus adilringebatur, cxpclientcs, dcin rcmiiTa intcntione iiuimus attra<ftum a zo
mufculis in fcipfos rccurrcntibus in fuum locum reponi . Hic igitur prompte
reilicutus cil-in palxfkra. enim protinus curationcm aggreili fumus,fatifq> fuit
afTeAum brachium a nobiiipiis extendi,non fccus,atque in eo reponcndi mo-
do, vbi calce vtimur. Interdum etiam exccndendi caufa laqueum inijcimus.iic
aucem laqucus ex ijs , qui faculcatcm habenc, excendendi ^quajicer, qualis cil
duplcx Carchefius, qui ex duabus habenis conficicur. Sed, vbi iamdiu proci-
dit,opus fuit fcamno Hippocratis,quod ipfc in fequetibus tradet.H^c de arci-
culo prolaplo: pergamus lam ad ea,qu2 tradat de corporum variecate,quibus
magis aut minus humeri caput clabitur.
•• TLlud autem*ignorarcnon oportet,quod in kiXAzis facilc rci^icucndis,natura: 30
» la nacurispiunmum differunc,& muicum cauum a cauo diil:ac.i^m hoc qui ■-
" dem facilius, illud verominusfacilcfuperatur. muitum etiamdiicrimimseil
- inter eos,quibus neruorum coniundio laxa eil,& quibus tenta.
Cum icrmone de rcilituedo abfolucrit,caufam docerc incipit,qobrem no-
nulhs facilc^quiuis articuius excidit,3c iinemagno negocio reponitur,nonuI-
lis cotri raro cxcidit,fed magno ncgocio rcilituitur.qua in rc nos fupra & of-
fium comilluras caulaci fumus,& fuperiniedos mufculos valentcs,aut iaxos,
" /^ Vibufdamenim homimbus humor in articuhs cfl propter adjundos
" V^^nefuosjfi natura laxi fucrint,& cxtedi faciic patiantur .Coplures autem
" videre licct ita humidos,vt vbi velint/ine dolore artieuios fua fcdc moueant, 40
" atque item fine dolore reil:ituanc.
CommutaiTc mihi fcrmonem videtur,quum ncruofi corpora laxiora fiant
ob Iiumorem hominis naturalcm:at non propterea quod laxiora fint,idcireo-
h umor in m articuhs,cuius oppofitu indicant Hippocratis vcrba. Videtur au-
tem miln voluiire neruofa corpora proptcr humore hominis kcile pluriraam
cxtendi,non camen hoc fua oratione airequitur,fcd particula [propterlabufus
lc<aorcm adducit ad imelHgeadamcaufam.
DiiFcrunc
C O M M E N T. I. zi9
)lfferunt etiam inter fe corporis habitus,quibiis cnim membrum boni ha-
bitus eft,& carnofum^articulus minus excidit, & ^grius rcponitur : qui-
. bus quam foleat tenuius eft, & minus carnofum magis elabitur, & facilius re-
» ftituitur. cuiusreiindicio funt boues, quibus femur fuo cauo magiserumpit,
„ tunc,quum ipfi emacrefcunt . emacrefcunt autem boues^maxime vkima hye-
« me. Tiic igitur maxime his articuH luxatur: modo quid tale in mcdicina fcri-
^ bcrc conueniat, fed certc conuenit.
Nayir^ atque ardculorum difFercnti^,fub quibus ipfi,feu promptc,feu vix
procidunt,& rcucrtuntur,du£E funt,quas f^pius reccnfui, eum in fuperioribus
lO habeantul". Illis nonnunquam tcrtia acccdit,quam nunc cxequitur, a cralfitu-
dinevel macic corporis orta,quam ^icnu^id cfI;,habitumdicunt.hominibus
cnim, quo habitiorcs cfficiuntur, co articuli isgrius excidunt, ac reponuntur.
quoniam carnis copia vndique confl:ringuntur:cotra ijs,qui emacrcfcunt, re-
laxatur cutis eius carnis,quc commifTuram compIeditur,parumquc prohibet,
quo minus articulus cxcidat,& reucrtatur:ncc quidquam deterius agitur cum
his,qui natura gracihores funt^quam cum his qui pleniores. Ofledimus enim
in libro de temperamenris graciliorcm efTc natur^ ficcioris, pleniorem magis
madcrc.Quocirca mufculi,quum gracilibus robufliores fint, commifTura co-
ardant.plenioribus caro,quatcnus magis abudat, adflringit id, quod arriculu
10 ambit.-quatenus autem mollis cfl^facilcperuertitur, quiim rotudorum offium,
qu^ fua fede mouetur,capita admittat,fic,vt vtriq;, quod ad articulos excide-
tes'attinet,equales fint.Si quis tame habirior aliquado cmacrcfcit,facilius huic
articulus elabitur,ac rurfus recoditur, tunc,quim antca: no fccus ctiam, fi quis
natura gracilis, carnc impleatur, ci vix procidit, atquc ^gre reucrtitur.Quam
rcm coprobat pcr ca,que in botus apparet, ita apcne loquutus,vt nulla cxpla-
nationc opus fit,nifi ahcubi in vno,vcl altero vocabulo, quse a mc notabutur.
« O EdeenimfcripfitHomerusexomni pccorc boues teporehoc maxime
„ IV pati,atq-, intcr boucs,qui arant,quum hy cme Iaborcnt.his igitur ma,ximc
s. articulusexcidit, quoniam maxime extcnuatur. Namque aliud pccus pafcere
3 o exiguas herbas potefl-.bos non item,priufqua grandiores fiant.aliud enim pc-
* cus tcnuem habet labrorum prorainentiam, tcnues item malas : bobus contra
« labrorum prominenria craiTa efl ,' mal*£ item hebetes & crafTse, atque idcirco
« cxiguis herbis non pofmnt eas fubijcere.
Pecus -Ti^oj&ara.nunc dixit , fignificare volens vniucrfumpeciis, quemad-
modum & in Iibro de morbo comitiaIi,vbi ad vcrbum lcgitur[i5)t esiu aMo it^L
UZ>ii -IsJt H ^tf K9U. cSj^fjSimilequid apud poetam lcgitur,vbi ait,
- poA\.iii Teoi -TreojSotroJ 4s7. Vultcnim fignificaregregcmpecudumarmen-
tumqucquam voccm c maioribus multi fimilitcr vfurparunt.
« X /Erum animaha,qu^ fohdi pedis funt,vt pote^qu^ vtrinque fint dentata,
40 V vcllcrc pofrunt,& exiguis herbis dentes fubijcere, gaudentquc eiufmodi
- hcrba magis, quam gradiori. omnino enim mclior cfl ac firmior exigua her-
» I>a,quam quas gradis efl,antequam ad maturitate veniat,ac propterea fcripfit.
Sicut quando redit gratum vcr bobus, in orbcm
» Cruraquibusvcrtuntur- quoniamgrandiorherba iucundiffima illis
» vidctur. Sed-&bos natura hunc arriculum laxiorcm rcliquis habet, atque ea
» decaufa pedem circuuoluit,magis quam cstera animalia. pr^efcrtim vbi ma-
» cicjfenioq-, confedus fit,quas ob rcs omnes boui maxime prolabitur. Plurima
i4o D E A R T I C VL I S
- de ipfo fcripta func, qaoniam hxc fidcm faciunc corum omnium,qu^ propo- i
» fiia funr.fed,vt eo rcuertatur oratio, vndc digrcfTa eil.gracilibus'magis prola-
» bitur articulus,ac citius rcponitur,quam ijs^qui bono habitu funt:mmufq-, in-
" flammarione tentantur madcntcs ac graciles,quam ficci & carnofi.
Vellere Hippocratcs <wjx,oJ^au dixit,quo vocabulo nonnulli fignificari vo-
luntlabra vchementerinterfe coniungere, fic,vt hcrbs panem aucllant : alij
inferioribus dentibus cum fixperiori labro ide cfficere.nam qui derident ((wg-
^o^fovitf grxce dicuntur) dentibus labrummordcnt. Verum illi quidern fupe-
rioribus dentibus mordet labrum inferius:animalia vero,qu^ ruminant, cum
inferiorem tantum dcntium ordincm habcant,eo ad mordendum vtuntur. ac lo
proptcaca accipiunt alij vocabulum o-o/pKs^^ap in ilhs, qua: dentes inrer fe com-
mittunt. quoniam, quae carncm vorant ((fu/f^M-pccycifrrx vocantur)tam fuperio-
ribus,quam infcrioribus detibus vtuntur. atque his videtur fauere verba Hip-
pocratis,quum ffu/^K^nii dixerit,no de ijs,qu^ ruminat,fed de ijs, qu^ vtrinq,
dentes habent,qu£e a;xcpa)<ft>vTcc grjece nuncupantur.H^oquidc pafcere exiguas
herbas poiTunt^cuiufmodi funt cqui,afini,muli;at cx ijs,qu^ ab vna parte tan-
tum funt dentata,illa duntaxat,quibus labri prominentia tenuis cfl::atque id-
circo intcr animalia,qu2 hcrbis vcfcuntur, foli boues hycme paflu indigf nr.
quoniam nequcunt cxiguam hcrbam aut ca/?Ksc^e}j,id efl,dcntibus abfcindere,
aut labris prchcndere . boucs cnim non habcnt labra ita tenuia , vt exiguam 2- o
herbam circumphcarcatquecomprehendcrcpoffint,quemadmodum &ca-
prx & oucs . Ha;c tria animalium gcncra multifidospedes habent : fcd folidi
pcdisfunt,quxvtrinqucfuntdentata.appellanturautcm grxcc ^cmx_x cotra-
d:o vocabulo, vt afTeruntjqui nominum interpretationem cxcolunt a didione
/xovcivu^^^oc, eo quod vnum vngucm habeat,gra2ci /xovop twxft. dicunt.fblidipedum
cnim pcdcs extrcmi vnguibus hominis rcfpondcnt.[MiniSfq-, inflammationc
tcntantur.] Quiim facilius articulus excidat, fequitur, vt fimiliter rccondatur.
quo fit,vt nuUa vel ccrte quam minima inflammatio fuperueniat.namque,vbi
magna vi procidat, ac rcuertatur, mufcuH dolore vcxantur, quem fubfequi-
tur inflammatio. 30
" I\ /4 ^^^^^"^ ^^ poflcrum articulus alligatur . atqui, fi citra inflammarionem
» 1 V 1 mucci iuflo plures fuerint, idcirco etiam facile procidct. fere autem cir-
>• ca articulos mucci redundant magis in gracili,quam in pleno.
Q£od inquit[in pofi:crum]refcrri potefl ad duo tepora, & ad id , quod rc-
pofito articulo proximum efl,cum inflammati£ partes curatur,& ad id.^ quod
dcinccps citra molefliam infequitur. eo quidem temporc,quod repofito arti-
culo proximum efl:,vbi inflammatio fit,articulus ab ipfa confi:ringitur. quod
ipfe etiam narrauit : pofl curationcm a validis eiufmodi hominum mufculis,
& a quadam duntic , quam mufculis ingens inflammatio rclinquit , articulus
quafi vinculo coardatur. 40
» ^ Ed & caro quoque gracihu,qui artc non fuerint re<ae extenuati, muccofa
" O magis cfl: quam corum,qui pleni fimt. Vbicunqj autc mucci cum inflam-
" mationefunt,inflammatio articulum illigat,ac propterea nonadmodumela-
» bitur,vbi mucci rcdundat, qui lapfurus vtiquc fuifTct, nifi locum yel ampliiis,
» vc\ minus inflamtnatiooccupafrct. Qui repofito an:icuIo,partibus, qus iuxta
- fiint, nullamflammatione afFcdis protinus humcro vti fincdQlorepoffimt,
» hi nulla cura fibi opus efle arbitratur. Scd mediei ofliciura cfl: prxfagirc con-
tra corum
CO MMENX L i4t
i»traeommopinione.%uidemhisrurfusprolabitur,magisqu^m<iui^
» mflamationc tcntatur.Hoc in omnibus articulis it^ Iiabet, & pr^cipuain co-
» miffura humen cu lato fcapularum oiTcac in genu.namqi hi DrVipu^ luxatur.
- At quibus nerui inflamationevexantur,humero vti non pofllint.5oIoreenim
- prohibentur,atque mflammatione extendente. His itaque mederi oporcet ce-
" "f ^ P5"°!%"^»f »«"Ii;^ f^rcias circumdarc:tum lana mollem ac mundam in
- aiam fubijcere,donec id cauum compleatur, vt vinculum fulciat, & articulum
" lultmcat. Continereautemhumerumoportet,pl2runquemfuperiorem par~
- tem conuerfum.fic enim flet,vt humeri caput longa collocetur a Ioco,in quem
io.poruperat.conuenitautemhumeriarticuIodeIigatohumGrumipfumadIa.
" tus dcumcire,talcia in orbem circa corpus porreai
Quicuq; feu famc,feu obfidionc, fcu ludu^feu moerore, fiuc eti^ cibi fafH-
dio alimcnti non fatis-fumentes extenuati funt, caronon ftatim ficccfcit,ficut
ilhs, qui arte rede funt cxtenuati v fcd fer^ in omnibus propofitis cafibus ma-
dentior efticitur, qmbufdam tunc ob inopiam liquatis. magis adhuc tabefcut,
qm in moerore funt,que gjfeci poe^t? (.a^^cc idcirco dicunt,quafi mebra edat,
deuoretqj. fub hoc itaqj adcps omnis tabcfcit,& quscuq; caro mollis ac reccs
concrcuit. fed,vbi mcdicus de induftri^ corpus aliquod extenuat, per ea,qua:
excogitauit,moIiri id c5tedit:deinceps fridione vtitur,quo tepore opus eft,fi
i0.quidIiquaturcxhaurire,veIperfudore^quifenfuifubijcitur,vcIpcxpiratione,
que non fenfu,fedrationepercipitur. Adh^cpar cft ipfum efculenta & pocu-
lcnta no tcmerc dare,fcd conari per h^c^vt qu?cuque cduceda funt,bena exitu
habeant,non modo,qu2 pcr deie<aioncs,fed & quse per vrina.co enim pado,
hquis in corporc humorhquarctur,vndiqi cxtra corpus efflueret. nam,vbi in
corporc maneat^,tepore muccofas carncs efiicit.Quodcuq-, igimr tenuc omni-
no,ac feri natura habes Iiquatur,efFertur, & per expiratione,qu£e fenfu no co-
preheditur,magis 5 aho modo difcutitur-.tatum autc fubfifl:it id,quod aliqua-
tenus craflum efl;, quod tcpore glutinofum cfEcitur, & a muccis no abhorrer.
" XjEceflre efl: infuper humcri comiflura fenfim,moIIitcrquc pcrfricare. opu$
30 i Nautcm mcdico efl: muJtarum rcrum & fri<9:ionis ctiam experiente.flqui-
- dem ab eo,quod code norainc appcllatur,n6 idem cfledtus oritur.poteft enim
•> fridio laxioremai-ticulum illigarc , & iufl:o duriorem folucre. Verum defri-
- dionc alibi pertradabimus. Ergo hanc humeri commifluram coucnit molli-
» bus manibus pcrfricare,tum Ieniter,quod alioquin vtile efl:.
Eflicit fridio fcnfim moIHterqi adhibita,ne qua: remaneant inflamationis
rcliqm^. varie autem jpcedat,oportet,modo manus a fuperiori parte deorfum,
modo ab inferiori furfum fcratur, dcinde obhqu^ no folum ab inferiori parce
furfuni,fed a fuperiori deorfum,poft h^c in orbe,& quafi trafuerf? 3 dextra in
finiifa:a,& rurfus a finiftra in dextra,vt mufculoru fibr? omncs moIJiatur. Ma-
40 iprcs cnim grsci ad fridionem fignificadam mutuari funt vocabulu umxt^o,^
pro tco^.az nolim tibi perfuadcas (quemadmodum nonnulli exiftimarunt)
Hippocrate vcllc manus in perfricanda humcri commiflTura ferri ab inferiori
partcfurfum,quod Tei^if fridionem,avafurfufignificct. na.mverhumah.-re^^
vniucrfum fridionis gcnus exprimitmon cam duntaxat,qu^ ab inferiori par -
tc furfum procedit. quod & ipfe indicauir, quuminquit, [fed de fridionc ali-
bi pertradabimusjvbi fridioncm haJie^ii» vocauit. non enimpoUicctur fe de
vna fpecie tradaturum caetcris omnibus omiflis. Sed in libro etiam de offici-
DE ARTICVLIS
X4
ffnSrefoluendUvaletAadfcb^^^^
mLendumAquefequuntur]<iu^tummcommentan3smeumlibmperfe.
auutifumus,tummopercdetuendifanitatelati{rimenarrauimus. ^
TRriculus non vioUter dimouendus eft,fed quatenuscitra dolore mouea-
Atur.confirmantur auteomnes,alij quidem longiori tepore,aii j breuiori.
Inflammatione remiilS mhii cxpeditius cft, quam ciufmodi motus . foluit
cnim iliius rcliqmas omnes,quibus negleais articuii cotradi atq> liligati rcd-
dunturvtrifquecnimvocabuiisappcliantur. . , «
Hlsautemindicijsexcideritncliumcrus,intcliigcndumclt. ^ . lo
In libro de fraduris^ant^ ad eos,qui errat, aggreditur, quod nuc quo-
que facit.nam poftqul crrantes redarguit,reponendi ratione fubijcit, qu^ no
foium fcquitur , quod propofitum crat , fed cius ctiam fidcm facit Eam crgo
prim^m cxcquutis,nunc ieinceps indicia fubijcit humcri capitis luxati, qux
in cxcrccndaartc nccefrari^ pra:ccdunt,in tradcnda non item neccfTano.coru
ver6,quj£ pr2ECcdut,aut fequuntur,illud tibi indiciofit^ non rcde eftici po -
teft opus,quod fequitur,aut pcrcipi,quod pr^ceptum eft, antequa intelligatur
quod pr^ccdit-Rario quidcm luxati reftituendi,antequa inteliigatur inquam
partc articulus cruperit,apcrt^ dcmonftrari ncquit : fed nihil eam addifci pro-
hibct,priufqua nots enarrentur.Principio itaqj orarionis, fi id ynu edodti li- zo
mus,humerum in alam prolabi,& ipfi inucnire modum reponedi pofiumus
& ab aitero criam doccrimon tamcn comprchcndcrc modum reponendi,nili
antc fciuerimus humcru in alam procidcrc, ficut ncq-, quo pado in alam pro-
cidit,nifi prius noucnmus natura vniucrfiK comiiTurac. Si quis igitur rcftitue-
di modum pracfatus, dcinceps adijciat, in quam parte articulum luxatu rcfti-
tui docucrit^ncceffarium ordincm perturbat.id quod accidit etiam ei,qui pri-
mo incipit oftendcre,in quas partes articulus erumpat, dein tranfit ad comif-
furie naturam cxponcndam.nam,fi quis pcnitus noiTct^quomodo articulus ia
alam excidcret , fupcruacuum efCct commifiTur^E naturam hunc docere-. fed, fi
quisprimo audiat,percipiatq-„quonam modo ha^c habcat,demdc in qua par- 30
tcm articulus vencrit,huic nihii opus cft ad hoc, vt rcftituedi modum docca-
tur.Eodcm criam modo nunc nihil nos prohibiiit fignoru infciria,quo minus
rcponcdi rationcm intciiigcrcmus. qus rcs communiter cucnit in omni cura,-
tionc tradcnda.potcft cnim doccri quis,qua rarionc curetur inflammario ioci-
norisjfcu vetriculi,fcurcnu, fiuc inteftini craflioris, antcquam ipforuafledus
tcneat: non tamcn curarc potcft,priufqua eos inteiiigat,ficut neqj rarione cu-
rarionc inucnirc,aut doceri ab altero,priusq natura calleat partis,qu? curatur.
» "pv Artim quidcm,quum homincs iuftum habcant corpus, & brachia,&: cru-
« I ra,ad excmplum intcgri cxtimarc viriatum oportet, &c ad cxemplu vitiati
"intcgrum,ncqucfpcdarcalteriushominisarticulos. 40
Quod ab vtraquc partc tam dcxtra, quam finiftra aequalc cft ad vnguera,
iuftum appeilauit. Sedquoniammembrorumformain hominibus variacft,
imp.crat,vt aflcdum mcmbrum cum pari hominis mcmbro conferatur:atquc
inde quatenus a naturali ftatu receflerit, coniedura fiat . .
« A JLijsenimmagiscxtant,alijs minus,fed ipfius laborantis, an integcrvi-
» y^tiatodiflimiiisfit.
Eos,quibus aniculi naturaliter cxtant,prominentquc ^«gegjff appellauit.
Quacres
COMMENT. 1. i43
I " /^ V^ rcs rcdc quidcm oftendctur, magna aiitcm cius infcitia efl. Hac de
- V-4^cau{a non fatis cflrationc arte Iianc fcirc/ed vfu cxpcriri ipfam oportct.
Infcitiam dixit -ircu^oLatwiaiKs non omncm iimplicitcr intclligens, fcd eam,
quae coiunda cft ac proxima fcienti5.indicabit autcm ipfe in fc<juentibus,qui
fiat,vt interdum decipiantur,qui protinus cum vitiato integrum conferunt.
** ]\ /1 ^^"^ ^"^"^ articuli pr^ dolorc vcl alia dc caufa,vt no exciderint,ne<jucut
" l.V 1 tame co modo,quo in fanis corporibus figurari.lntclligerc igitur,ac (ci~
- re huiufmodi habitum oportct.nam multo magis in ala fentitur caput humcri
" prolapf], quam cius, qui naturalitcr habct : ad h«c locus, qui a fuperiori partc
lo fuper commifTuram efl,cauus apparct: itcm latum os fcapularum fummii,qua
» cum iugulo comittitur,extare vidctur, cum articulus infcriori loco rccipiatur.
Infcitiam,quam ipfe ^s-x^a^aAorjj dixit,nunc vnam ponit, quae in figurando
accidit.Interdum enim nequeunt afFeda mebra aliquo modo figuran,quam-
uis hoc agris no accidat,propterea quod articulus erupcrit, fcd vcl dolore, vel
mufculorumintentione.deinceps infcitiam akeram fubijcit.
" T N quo ctiam accidit infcitia , de qua in fcquentibus agemus . efl enim me-
» 1 moratu digna.
In eo quod Iocus,qui humeri commifTur^ fupericdus efl,cauus cofpicitur^
quendam incidere errorcm ait,qucm in fcqucntibus didurum fe pollicetur.id
2,0 autem interdum euenit,vbi iugulum a lato fcapularum ofle diducitur.
» Tr)ArtimctiamaIaterecubiti eminentia reccdcre magis vidctur ab eohu-
» 1 mcro,quiproIapfusefl,quamabaItero: fiquistamecogat,adduciturqui-
„ dem,fed cum dolore.
Indicium quoque hoc fallax efl,nifi fub ala humcri caput cotingas,quo<l in
cam venit.quo fit,vt brachium adduci ad latus fine dolore non poflit.
» A Dde q) cubito exteto brachiu iuxta ciufde partis aure no ita porrigi po-
» /jLtefI:,queadmodu & intcgrii,neqi in latera fimihter.H^c itaqj mdicia funt
» humeri capitis luxati.reflituedi vcro modi hi,qfcripti fut, & curationcs e^de.
Hoc quoque fignii cx illis efl,in quibus cffe infcitiam propofuit. quod cui
50 dentifTimum efl ex ijs,qu9 prodidit,cum inquit,[MuItis enim aniculi pr^ do-
lore, vcl alia dc caufa,vt no cxciderint,ncqucunt co modo,quo in fanis corpo-
ribus figurarij.Si quis(vt ipfc ait)promptc brachium poffit ad lateraporrigC'
rc, 16. certura indicium cfl articulu naturaliter habcre : quod fi aliqua cx parte
prohibcatur,potefl huius rei caufa efTe dolor,veI mufculorum intentio.
" \ /1 Aximaauteanimaducrfionedignupr^ceptucfl,quarationccufarccos
» 1 V lcoucniat,quibusf?pe humeri caput elabitur.cumulti ob calamitate hac,
» quanq^alibquin idonci, ccrtare prohibeatur. multi etia ea de caufaredditi finc
» inutiics ad bellu,ac pcricrint. Ob iA etia animaduerfione dignu eft,^ neminc
» nouerim,qui rcde curarct:fcd alios quide manus homini no inijcere, alios co-
40 trariu ci,quod expediret,cxcogitarc moliriq-,. Adufrcrunt ia coplures medici^
» vbihumeri articulus excidcret,eu locu, qui a fuperiori pane comifTurae efl, &:
» eu,qiii a priori, qua jpminet humcri caput,& a pofteriori parte paulo infra fu-
» pcriore fedecomifrurx.Profcdo huiufmodi vftiones comod^ fuifTent^fi hu-.
» mcricaput in fuperiore,priore,autpofteriorcparte venifTcf.nuc^ciimin infe-
» riore crupat, cxpellut magis ^ cohibcnt. cxcludunt enim humeri caput a fpa-
- cio fuperiori. Sic aute adurerc hos coucnit.cutis fub ala prehedcda digitis eft,
» atq-, attraheda e regionc potifHmu cius partis,in quam humeri caput clabitur.
j,44 DE A R TI C V L I S
In hac ctiam oradonepIasraqucj)Iana funt.quarc a mcpr»tcrmittentur,nifi i
fi qua vidcantur obfcura.
» Tp Vm,cutc iic attrada^ita admoucdu candes fcrramentu eft,vt traijciatur.
X ImpcratjVt cx cutc cxteta nihil rclinquatur, quod no vratur, fed cadcs
fcrramcntu traijciatur a dcxtra partc slx in finiftram, atqi ab hac ad dcxtram.
„ "T^frramcntis autcm adurcrc oponet,non crailis^ncquc nimiii rotundis, fed
« JL oblongis.cclcriijs cnim manuimpulfa traijciuntur.
Fcrr3menta,extrcmitaterotundaappellauit <pcc\oix^^ cuiufmodi funtcapi-
tulata illa,quibus ad alas vtuntur(-rog/vif , vcl «fta-nz/gm nuncupantur)atquc itcm
fpatx capitulatce:qua: vcro his contraria , oblonga funt, -Trgo/iHJtx dixit,quorum i o
cxtrcmitas non eft rotunda, fed acuta.Illis ahquo modo fimilis, qu^ ad pcrfo-
randum accommodantur.
» ("* Intqicandcntia,vttraijciquamcclerrimcpoirmt.qu*EcunquccnimpIena
~ O funt,tardiustraijciuntur, & cruftae indc latiorcs reloluuntur,periculumqi
« eft,nc vlccra abrumpantur..quod,,& li nihilo dctcrius eiTct, turpius tamen atq;
» cxpers artis penitus haberctur. Vbi ergo candcns fcrramcntum traicceris,fcrc
.. abundccrit ininferioripanc duntaxatadufliflc.
Candentia effe voluit ferramcnta,qua; ad alam admouentur, quod exprcf-
iit vocabulo Jtxcpxw.
« A T iinulluminilarcpcriculum vidcatur,ncvlccraabrumpantur,fcdma' 20
~ /jLgnum ipacium in mcdio integrum reIinquatur,inilrumcntu,quo ad illi-
" ncndum vtimur,tenue trai jciendu eil,ab vna vftionis parte ad ajtcra, cutc ad-
•> huc cxtenta,non enim poiTct alitcr traijci.quo fado remitteda cutis cil:poftca
~ intcr vtranquc plagam alia media facienda eil,admoto tcnui ferramcnto can-
» dcnti, doncc ad prius demifliim inilrumcntum pertincat. quatenus vero prc-
« hcndcre cutcm fub ala conucniat ^ hinc conijcercpotcrii, quod glanduls fub
- ala ijta: funt,atquc in multis alijs corporis partibus.
Vlccra vocauit a>-TaAaf,quemadmodu & poeta,qui de rcccti vulnere inquit,
o"^x 61 ou^"iTi 6^fji^}i emvoQGv "J^ «TaAw. Vbi cxtcntam cutcm (vt ait)tranf-
ucrfam fcrramcnto traicccris a dextra in iiniilram prarcipit , vt itcrum aduras, ? o
dcmiiTo candcnti fcrramcnto, non amphus traitierib ab vna partc ad alteram,
fcd prorfus in alutudincm.Oportct autcm intcr vtramque plagam,quam can-
dcns fcrramentum fccit,non exiguum ipacium intcrijccrc.naqi,vbi exiguum
flr, pcriculum cil, nc vlccra abrumpantur, atquc vna magna exulccratio fiat.
quamobrem &ii nihil deterius accidat,iiquidem adurimus,vt partcm cxicce-
mus, atque adilringamus. no tame ncccfTc eil magna induda cicatrice locum
dcformcm rcddcrc,quum per exigua foramina liccat sequc fuccurrcre.
» ^ Ed ahbi glandularu vniucrfam naturam pcrfcqucmur,quid iint,quidqi &
» \Ji'm quibus indiccnt,aut poilint.GIanduIas itaqucprehedere non conuenit,
» ncc quscunquc glandulis intcriora funt,id fiquidcm valde pcriculofum eil. 40
Glandularum vniuerfam naturam appcUauit 'v?^ixt?dlu> , quam pollicitus eil
ahbi docere. non tamen cxtat hic libcr Hippocratis dc vniuerfa glandularum
natura. Sed quidam ex medicis iunioribus, qui Hippocrate fcquutur,paruum
libellum confccit,.qucm infcripfit[Hippocraris de vniueria glandularum na-
tura] qui,tam loquutionibus, quam fcntentijs, longc fupcratur a germanis li-
brisHippocraris ; addcquod ncquc vllus yctcrum mcdjcorum cms hbri me-
minit, acquc ab ijs,quiindicem fcripicruntjcommcmoratur.
Proximc
COMMENT. L ^^5
I - p Roxfms enfm funt ncmf s,qui magnam vim liabentcxtr^ glandulas plu-
-1 nmumprehehdendumcft,namidfitinnoccnrer.
Subiedos clTe ait glandulis in ala neruos magna vim habetes,quos nuncu-
pamt •rWf. Ridicule igitur quida ex recetioribus medicis cxiftimant neruos il-
los duntaxat ab ipfo appeliari -m^,, qui coniugati a cerebro oriuntur. quoniam
in fecudo dc moii>is vulgaribus,ciini dixit[duo enim nerui a cerebro luxta os
magns yertebr«,& qux fequuntur] neruos appeilauit W^ nerui enim,qui ad
brachiaintcndiit (vt m confefFo eft apud omnes,qui incidedi corporis peritla
iiabcnt)a fping mcdull^ in ceruicibus dependcnt,qu^ parte ad thoracem acce-
10 dit,quos conftat ab ipfo nominari ioyr,,,tn in propofitis verbis,ac deinceps bis,
in ijs,qu2 fubijciuntur:tu mfra rurfus,vbi dc fpina agcns,neruos appellat •mWr.
.' r Llud etiam ignorare non oportct, quod vbi humerum vald^ m fuperiorem
- 1 partem porrexens,nihiI prehenderc ex cutc fub ala poteris, quod extcnderc
- o^er^preciumfit. nam,vbi in fupcriorempartemporrigatur , cutis,qu2 fub
" ala eft, abfumitur. Ad h^c nerui etia nulla ratione violandi funt.hi fiquidem
" in ciufmodi habituprominent,atqucexteduntur.Sed,fi humeruspaulum ex-
" citetur, multum cutis apprehcndi poterit, & nerui,quos cauere oportet, intro
" magisreccdent,longiufqueabcruntab co,quod apprchenditur.
Abfumi in ala cuccm ait,vbi totum brachiu furfum porrigatur. ante fiqui-
xo deni laxa erat^ita^vtfupcrefTc videretur.brachfo autem ficfigurato extenditur
circa partes , quas contegit, ita, vt quod prius fuperciTe videbatur,.pereat , &
quafi abfumatur,quum brachium furfum porrigitur^
" A T nonne in vniuerfa artc in primis danda opera clt,vt quo pado fino-uk
»i i.iuftefigurcntur,inueniamus? ^
lufte intellexit quafi xqualitcr. hoc autem fit,vbi feruatiu:, quod vnicuiquc
rci conuenit,& proprium efl.Id nuc,quo dc agitur, vflio cutis in ala efl:,quam
admouere oportet,humero conuenicter figurato. nam,fi ita dcmittatur,vt la-
tus attingat, nimis parum excitabitur,ncquc poterit altitudo ak fe ollcnderc,
neque cutis fane digitis extcndi atque aduri:fcd,fi humcrus plurimum attolla-
30 tur, di^kis cxtcndi nihil fcre cutis poterit . fub hoc cnim habitu eirca fubic-
<aas panes extcnditur. addc , quod ncrui prominent . Eatenus igitur attollc-
re humcrum conuenit , atquc ab ala rcducere , vt locus in confpcdum veniat:
fitque qua fubijcerc digitos facile pofnmus,& cutcm cxtendere,atque adure-
rc . Qnx , quum primum excitato brachio fieri poffunt , admouenda manus
cft mcmbro ita figurato, neque vltcrius attoUendum . non enim alia de caufa
humcrus attoliitur,nifi vt poflit cutis fub aia digitis extendi hadenus,vt can-
dens fcrrametum admoueatur,prout ipfe indicauit,ita,vt fi h&cpr^eftarc po-
luifTemus humcro demifTo^ciufmodi habitu nihil anriquius fuifret , quiim la-
xiorcm cutcm cfficiat . fic enim plurimum attrahitur, ac manus finc vHoperi-
40 culo penitus admouetur. <
" L_J -^c circa alam, fatifquc eft fic prchcnderc,mod6 qua conuenit,canden-
»1 Itiaferramcntaidemittantur.
Prehenderc dixit de cute.
" P Xtra alam du^ tantum fcdcs funt,quum aduruntur morbo auxiliantes.
i— Di<9:ioncm[cxtra]dixit i>t2>o9«p,quapofuit non vt loci differentia nota-
ret, {cd qucmadmodum apud Demofthene,atq-, alios rhetorcs vfurpatur, qui
ciim i|«>*Stv Tci^ •B§cJ>/i«^jdicunc,pra:terremfignificare volut.Idigitur,quod
q lij
^^C DE ARTICVLIS
HmPocratcsairerit,uIccft.tetcrvftioncaMaa:alia.^
xiliantcs,quum aduruntur.vfus aute cft vocabulo -n^^^, quo conftat ipfum
non aliud figmficaircl auxiliatcs. quod fccit ctiam Euripidcs, cum Orcftem
Luxith^cV'tcm^o..Ac^S,,«M^wV-^Differun^
W,,&Ulc.^,quodvocab«iucumaccufandicafuiungitur,^^^
fiCnificatcrucias. cideratione & Mcnadrifabulainfcribituri.a,^H W^^^
t'' /Na quidc cft a priori partc intcr caput humcn,& chorda,quae ad ala elt.
" V Nosquoquevidimusarticulumcontineninhocloco,quiparstotius
prioris rcsionis cft . nam, quum ea lata fit , vha quidem cius in medio ad vn-
2ucm cft rdu^ autcm vtnnque : vna ab interiori parte , cuius nunc meminit, lo
altcra ab cxtenori, dc quapaulo infra loquitur . Eft aute admirationc di^nus,
qui,quum nunquam vidcrit humcri caput m aliam partem excidcre, quam in
alanV,non contetus fucrit ipfam tant^m adurcre , fed adiungens duas alias re-
2ioncs,mas c6ieccrit,in quibus nos vidimus caput humeri fixu:cx his m cam,
qua vcna fita cft,per fummu humcm proccdcns, vbi duo mufculi concurruat,
& mao-nus illc,qui a pcdorc oritur,& qui a litcr^ a fimilitudirie AtA^«<^f nun
cupatur,quater vidimus humcri caput prorupiffe : in cxteriorem vcro partcm
mcdix rcgionis fcmel, dc qua tradabit in fcqueritibus. _
« r->^ Va dcmittcrc candcns ferramcntum couenit, vt cutcm traijciat, non ta-
- vJ^ncn nimfs alt e.proxima cnim cft cralTa vena, ac ncruus, quoru neutrum x o
»• calcfacicndum eft. ^ ^ j u-
Craftam vena intclligitnunc cam, qu^ per fummuhumcru fertur ad cubi-
tum i/uciU gr^ce vocatur,quafi latam vci grandem .cui inncditur coniunaio
duorum mufculoru propofitorum, cuiq, adiugitur neruus,qui diftribuitur in
paitcs cutis,qu^ iuxta vcnam eft.caucndum autc cfFc, ne in adurendo neruus,
aut v«na attingatur,apcrtc dcclarauit,npntame oftcdit,a priori ncan ab intc-
riori partc vcfl?,vcl prorftis fupcr ipfam adurcndu fit.Fieri enim hoc potcft,in
prirriis cute attrahendo, quo modo in ala diximus, dcin trafucrfam aduredo,
poft h^c inftrumentum,quo ad iliinendu vtimur,traijcicndo,atqi in orbc ite-
rum aduredo. Quemadmodii autem in ala,quamuis fubfint ncrui maximi,& 3 o
cum ipfis artcria ac vcna latiillima, tame aduii cutem voluit, fccuritatem fub-
icdarum partiu comparans co inftrumeto, quo illinimus,demiflb^ fic m pro-
pofita nunc vftione mhil mirum,fi cutcm vcn^ fupcricdam aduri iubcat.illos
autcm ncruos dixit aSiK^ToJ-nj? , quod vocabulum mutuari foiet ad ca , qu^
magnam vim habent,quemadmodu iIh,quod non longc diftcrit a fpin^ mc-
dulia ,& maximc pleni fint. Scd circa vcriani,qu*e ab interiori partc tendit ad
cubitum, ncruSm fimpliciter dixit, non adijciens hkM^Ks^ multum enimdi-
ftat a mcdulla fpina:,atquc cxiguus eft.
» TJ Vrfus alio loco licet adurcrc ab cxtcriori ^artc multo fupra chordara,qua:
« rV. ad aiara cft,paulo infra humeri caput.traijciatur aute cutis candcnti fcr-
» ramento,fcd non nimis alte.ignis cflim nertiis cft inimicus.
A Rcgio fupcrior. F Pofterior.
B Infcrior. G lincamediafinclatitudinc.
C Intcrior. H Vcnaadintcrioremcubirife-
D Extcrior. dcm pertiaEwns.
E Prior.. I Lineafupralmcammcdiam.
Vcnicad
40
COMME^^NT. I.
2-47
^^ Vcnit ad tradandu relfquum cx ijs locis, in xjuibus recipitur humeri caput
pralaprum.hic autem eft in exteriori partc prioris regionis,in qua fcmel eriam
cpnfpcxi humeri caput veniflc.non rcde autem in pl^rifque cxcmplaribus le-
gitur^Rurfus alius locus quem hcet adurere a poftcriori partc eft]hic enim lo-
ciis non a pofteriori,red ab exteriori parte commiffurx eft . Si quis igitur cx-
quifite definire loca velit,quse iuxta humeri commifTura fiint laritudinem ha-
bentia,hic profedo omnia intuitus in priori regione mcdiam dicct efCc quan-
dam Iincam,fine laritudine conceptam in medio ad vnguem, qu^ fupernc in
humeri longitudinem tendat:& vtrinque in latitudine terminari priorcm rc-
gionem , ab intcriori quidem parte ea vena , qu^ ad intcrioTcm cubiti fcdcm
3 o perrinet, ab exteriori vero alia quadam hnea,qu<e diftet a hnea mcdia,fine la-
titudine concepta, quatum ipfa vena rcccdit. Hi funt ergo tcrmrni prioris re-
gionis.duo autem alij vtrinquc funt,qua feruntur chords ad alam,vnus intc-
rioremregionem,aIterexterioremfinit. cam vcro intelhgito interiorecom-
mifiur^ regioncm, qu^ cft inter venam, & chordam, qu£e ab interiori parte
alam tcrminat: (ed exteriorem,eam,qua: incipiens a linea, cjux tantum difta-
bat a media linea finelaritudine concepta,quantum ipfa vcna,tendit ad chor-
dam,qua2 ab exteriori parte alam finit. quare iuxta diuifionem hac quidquid
crit fuperius chorda, qu^ab cxtcriori partc alas fita cfi::, non dicetur vriquc a
40 pofteriori regione commifTuriEjfed.ab exteriori . fiquidemregio pofteriorin
eommifiura eft,qua latum fcapularum os fimum cft; infcrior in ala cotinetur:
fuperior vcro inter lati fcapularum offis fummitatem atquchnmcri caput.
" "TjOrro mederi in tota curationcvlccribus debemus,videtes,ne multum at'
~ 1 tollatur humcrus, fed modice , quatenus viccru curatio poftulat,quoniam
^ frigus eo minus adfpirabit. adufta enim omnia tegendafunt,non feciis etiam
» moderatc curanda . namfic minus hiam, miniis fanguis crumpit,.minus ncr-
" uorum diftcntio fequitur.
, q ihj
.WB
., V f
^48 DEAXTICVLIS
Caufas ipfe cxpoTuit^cur edicat,nc multu humcrus vnquam attonatur.pri- i
mum,q> vfta omnia tegere expcdit/ic tamc,vt curan poffint,& non frigcant,
quum Sioqum( vt ipfe teftatur)frigus vlccra mordeat,cutem mduret,pus fieri
in dolore non patiatur, ac multo magis m 1 js, quas: calor excitauit , licuti nunc
ignisfniinus(mquit)hiant]Iioc cft diducuntpr vkens ors.ob id enim frigorc
magis excipmntur,& tardius fanefcunt, grapdiorcmque cicatncem rccipiut.
Q uod autem fubdit [minus fanguis erupit] f ommuniter ad orania vkera re-,
fcnur,non propric ad ca,quae propofita nunc funt. nam fi quis fic cutem vrat,
qucmadmodum pr^cepic , periculum nullum fanguinis eruptionis fequetur.
fbrtafTc autem ncrui tantum diftentione perf chtabuntur ob fngus, quod cute i o
nudati contraxcrunt,cuius rei in fine orationis meminit .
Bbi vkera pura fint,& ad cicatriccm in|:cndant,tunc fanc oportct hunac-
rum diu noduquc fcmpcr ad latus dchgatum contincrc. .
ii'-raAaf nunc propne de cicatrkibus dixit, non dc vkcnbus , qucmadmo-
dum ante. monct autcm maximc dandam operam efte ,ne humerus ,nili pau-
lulum duntaxat a laterc diducatur,idque,qufim vkera curantur. quoniam pu-^
ra vkcra opportuniiTima funt iUis omnibus cafibus, quos m orationc proxirac
prscedente narrauit , atquc ijs pr^fcrtim^qui ab exterioribus cauiisoriun-
tur. antea fiquidcm fordida erant,atqUeinflammata,fordemque & humorem
pr^tcr naturam fuperantcm pro velamento ,, ac tegmcnto quodam habebant, z o
quin & inflammationis calor cxtrinfeco frigori obfiftebat : at,vbi infiamatio
conquieuit, & pura rcddita funt, ac ftne fuperantc humorc, magis quam ante
fcntiunt ea,quibus kdutur. ob h^c igitur omnia facile fub cxterionbus caufis
ac praecipuc fngidis doknt,& refrigeratur,propter fcnfumv^ro acriorcm vc-
hcmcntiori dolorc cruciatur,cui acccdunt cf mala, quz fequi dolorcm foknt.
• A T vbi vkcra conualuerunt,humerus diu debct ad latus fimihtcr dehgari.
„ iVnamque hac via cicatrix maximc confirmabitur,atque id fpaciu, in quod
» maxime humerusprocidit,contrahetur.
Hicctiam indicauit,quo confilio hxc pr^ccpcrit,quuminquit[namqj hac
via cicimx maxime cofirmabitur,atquc id ipacmm, in quod maxime hume- 3 o
rus procidit, contrahetur] quafi ita dixerit, quo minor cicatrix inducetur, eo
magis alx cutis contrahctur.Quod maximum mometum habet in prohiben-
do,nc inhanc partem humerus elabatur.
„ /^ Vibus recondi humeri caput non poti^it, fi adhuc crefcut, humerus non
^ V^^^que augctur atquc is^ qui intcger eft : fcd quauis aliquid augeatur,ake-
» ro tamen breuior redditur.
Ea nunc perfequitur,qu£ ncceiTario ijs accidunt, quibus humeri caput fiio
loco non eft. Primum ac maxime commune, cui reliqua omnia fuperueniunt,
cft,quod minus alitur . quam rcm,fi membrum iam pcrfcde incrcuit,gracili-
tas fcquitur:fi adhuc augcatur,exiguitas. No alitur autem mcmbrum ob mu- 40
fculorum & venarum, quas continet, deprauationem:cius quoqi rei caufa cft
totus articulus immobilis . nam & integrarnembra , vbi diutius omnino im-
mobiUa maneant,aperte gracihora confpiciuntur.
« I Am vero,qui a pnmo natah dic humcros brcuiorcs habet(>ctAja7iaaitef gracce
» 1 appeUatur)ob duplicem noxam id mali experiutur,vel quod dum in vtcro
- fant,humcriIuxetur,velaliamobnoxam, ^equapoftcaaliquado fcribemus.
Didi ncfint ^«AJcJvKaw.afimiiitudinefelis^^^Asgrxccdicitur^anabalio
quopiam
CO MMEN T. I. Z45
1 quopiam,relinquedaqu2efl:io eftijsiquiinhuiufmodi ftudiaincumbunt.me-
dicumyerofcireconuenit nafci quofdam vtiiufqae humeri articulo bxato,
dextro & finiftro,ficque humeros breuiores efTcmeque ignorare alteram hu-
ius vitij caufam , dc qua tradaturum fe poUicetur . Difficilc autem eft akeram
inuenire,pr^terillam, quamipfe deinceps ait illis accidere ,qui tenerifunt.
Inquit ergo. • '
» C Ed quibus tenera adhuc setate iuxta humeri caput in mtimis partibus, al-
» »3 teque fuppurationes oriuntur,omnibus fane humeri breuiores fiunt: ac fi-
" ue fecentur^iiuc vrantur, fiue per fepus aperiatur, (circ licet hsc ita fe babere.
10 Maxime vero brachio vti queunt, quibus a primo natah die humeri brcuiorcs
" funt ; ncque ipfi tamen furfum ad aurem porrigere brachium pofiunt , cubito
" extento,nifi multo minijs,quam ab integra parte.
Poteft hoc ctiam,dum in vtero funt, accidere : aham vero noxam, qux i js,
qui in vtero geruntur, caufa fit, vt articulus elabatur , difFicile efi: inuenire , fed
has ambas accidere nihil prohibet. potcfi: cnim, dum infans in vtero cll, a na-
tura fuppuratio fieri, aperiri , & ad cicatricem vlcus perduci . quod magis ad-
huc euenit,vbi humcri caput elabitur ob humorem infantis naturalem,& quia
cauum commifiuras ipfius humeri tale cfi:, vt facile articulum cxpeUi patiatur.
,> /^Vibus vero JEtate iamrobufta humeri caput crupit, ncqj reftitutum eft,
zo V-2 p^^S'^"^ fuper commifTuram efi:,tcnuatur,& gracihoris habitus fit, vbi
» dolore liberatur non^que pr^flare pofiimt opera omnia^qu^cunqj requirunt,
•> vt cubitus a pedorc didudus in latera attoliatunad ca autem valent qu^cun-
- que efEcicnda funt humcro vcl in priorcm partem , vel in pofleriorem ad pe-
» <ans addudo.nam icrcbra,fcrra, fecurc,ac rafi:ris vtuntur, dummodo cubitum
■» non admodum attoUcrc neccfTe fic, atque ad aUa omnia idonoi funt,qu;£ bra-
» chiapofi:ulantitafigurata. - _ _ ^
His,qui hoc vitio tcnentur,pars,qu*e fuper humen commifiurarn eft, pro-
tinus etiam iiitcr initia tenuior apparet, & gracilior , quum humcri caput lati
fcapularumofTis cauum rcliquerit,fed & ifbiufmodi in pofleru adhuc amphus
30 confpicitur.eo quod proccdentc teporcemacrefcaritpartcsmufculi, a fitcram
referentis, quod rcdditus fit imbccillis, quijm fequens humcri caput, vi dcor-
fum feratur ad alam:& quod immobilis mancat, ncquc fuo munere fungatur,
quod erat humerum attollere . quare frigidior & imbecillior redditur , atque
emacrcfcit.quandoquidem labor firmat,ignauia tabidum reddit.
De fummitatc lati fcapularum ofIis,qua cum iugulo coniungitur.
V /^ Vibus lati fcapularum offis fummitas diducitur, extare videtur os,quod
" V-2^«dit. efi: autem hcccligametum iuguh cum lato fcapularum ofTe. Di-
" uerfaautem efthac parte naturahomini&a csteris animahbus. mcdici itaq^ m
40 hoc cafumaximedecipiuntur.excitato enim ofTe^quod recedit, humeri com-
" mifilir^ pars fijperior apparet deprefra,&: caua,ita, vt quafi procidcrit hume-
» ri caput,prouideat. Noui crgo complures medicos ahoquin non ignobilcs,qui
" fummopere kdercnt,dumniteretur huiufmodi humcros reflituere,vt qui lu-
» xatosefTe extimarcnt,ncc priijs dcfiflerent,quam vel rem defpcrarent, v«l in -
» dicaret pcr.fe nonpofle humeri articulum refi:ituere. His eadem curatio con-
» iienit,qu2e c^eris ciusgencris,ncnipe ceratum,panni,fafci^, atque eade vin -
» ciendi ratio:- veruntamen deorfum cogcndii efi: id,quod cxcedit,tum capanc
z^o D E A R TI C V L I S
>. phirimi panni inijciendi, maximequc adftringendum, humcrufque ad latus i
» continendus eft/ufpcnfus a parte fuperiori. Hac enim rationc id,quod rccef-
» iit,proxime adducetur.quam rem fcire optime licet,atque pr^dicere,omni pe-
» ricuio vacare,{i alioquin tibi videatur. ex hoc enim cafu,nec paruum, nec ma-
» e^num in humeri commiftura oritur detrim etum, fed aliquid decoris eo loco
» amittitur. nunquam enim huiufmodi os in naturalem & antiquam fedem re-
« ^ertitur,{cd ncceftario,{iue amplius,fiuc minus a fuperiori partCjpminet. ne-.
" que enim ahud os vUum in priftinam fcdcm reucrtitur, qood receiTerit ab ali-
« quo oiIe,cum quo naturaliter iungeretur.paucis autem diebus a dolore libera-
« ^r latum fcapularum os fummum,li commode vinciatur- i o
Indicat lati fcapularum offis fummitatcm efTc coniundionem : dicic etiam
ipfam efle os, quo alligatur propoflta ofta ambo. conftat autem fummitate ia-
^ fcapularum ofTis efTe chartilaginofum os, quod fitum eft,qua iugulum cum
|ato fcapularum ofTe committitur,a quo depcndent membran^,quibus extre -
ma ofTmm colIigantur.Hoc,vbi reccdat,iugulum ctiam fcqui cofueuit,^: id-
circo rcftituitur iugulo deorfum compulfo,fic,vt ea parte in orbem quodam-
modo inclinetur.quo fit,vt in iuuenibus facilius cogatur.nam,quo magis (gtas
proccdit,eo magis corporanoftra ficcantur.Ergo,quemadmodum ficcaligna
minime idonea funt,qu9 curuentur,madentia autc & viridia facile id patiun-
tur.eodem modo & ofTa eorum,qui adhuc increfcunt, coada curuan pofTunt, i o
ac multo magis,vbi rai-a fint,& cauisplena, quale eft iugulu . Equidem expc-
pcrimcnto fenfi iugulum in meipfo curuari. nam,quum vincuh vi vehemeter
fompcIIerctur,aItc vrgebar. quod ego pcrtuli quadraginta dies, quibus iugu-
ium ad humeri caput ita addudum eft, vt ijs,qui nunc afpiciunt, niiquam rc-
ceflifrc vidcatur,quique tunc quum receffit, didudum interuallo trium digi-
torum viderunt,rem admirentur.Inde tamen fadu eft, vt humerus id tempo-
ris minime nutrirctur,ita,vt pcnitus emacrcfceret,cumque eo brachium etiam
nutriri defincret.Sed his omnibus,vno vincuh prsefidio fuccurrens,non mul-
to tempore a foluto vinculo totum membrum rcfeci. in adolefcente autem, ac.
multo magis in puero,os facilim vincuio cogitur. cgo vero, quiim id mihi ac-v*3 o
cidit in pal£ftra,annum agebam trigefimumquintum. nullum tame alium cx
ijs,qui firmiffima setate effent, ^que hcuit ad fanitatem perducere, eo q? yin-
culi vim minime ferret.Ipfe igitur locum fenfi frigidum prorfus,fic,vt totum
diem ac nodem pcrfuHdere calidum oleum cogercr,peIIe toto corpori fubie-
da , fupcr qua nudus iaccbam , quum canicul^ sftus vigeret . A pedibus igi-
tur inanipeluefubiedapellisita figurata erat , vt oleum pcr eam commodc
fundcrctur. quidquid autcm in pelui coadum erat, in ollam conijciebatur iu-
xta ignem,vt calefieret, eoqi inde acccpto totus aiFcdus locus pcrfundcbatur.
at quum, vel modicum quid aliquando intcrmittebatur, fenticbam continuo
mufculos iuxta ccruices diftendi, fic, vt aperte conftaret fequuturam cfTc ner- 40,
uorum diftcntione,fi ignaui fuifTcntjqui pcrfundcbant.mihi ctiam aliud cue-
nit,quod non parum m caufa fuit,vt mufculi male afticercntur,atquc id quoq^
cnarraffe operxpreciu erit,nc quis cxifHmet male afEcimufcuIos,proptcrca q>
iugulum duntaxacdeorfum fuerit coadum. Inpalseftra enim laufcapularum
ofTis fummitatc diduda magifter intuitus partein.fupcrpofitam humcri com-
mifJurx^dcprcfTam, exiflimans humeri caputin alam excidiflc, intentionem
ccntat,atquc impulfum,qu9 quidcm arrificiofc agit.at quum finc vUo profcdu
operam
COMMENT. I. ; ^ 2.$i
I operam perdcret,arbitror pcccari aliquid in impellecld, quamobrcm alios ad-
hibcri iubeo,qui cum ipfo huraerum,& ab infcriori parte,& a cotraria exten -
dant,atquc ipfe integrac manus digitos,quantu pofTum, intro demitto ad h u-
mcrum, qui excidifTe videbatur , vt inditiinter latus & humeri capi^t , ipfutn
impcUerenf. nihil autcm inuenicns in ala practer naturam, iubeo, vt extcnde-
re ceflent , qui cum magiftro fimul vim adhibcbant , eo quod humen caput
non procidiflet. hi vcro cxiftimates rae fradi anirai ob dolorcm ciTc, hortan-
tur,vt fibi meipfum'committa,nec ab extendendo dcfiftunt,ita,yt mufculum
auulfifrcnt(qu£e res alijs iam accidit)nifi forte altcr adueniflct,qui optime no -
10 uerat me nuHo modo ob moUiticra extendetes prohiberchic eos remouet,ac
me rogat,quid mah fit,quidquc faciendum cenfeam, refpondeo funimitatera
humeri didudam efTc^opus aute mihicirc oleo,lintcis,lana. eo igitur ad bal-
ncura,mult6que olco perfufus maneo in labro, quoad poirum,du,qu^ ad cu-
rationcm facercnt,aiFerrentur. quarcmufculisa&dua pcrfufio necefrajria fuit,
quum male affcdi ca ratione fuifrent.multiaute vinculum non fuflinet,etiam
fi id non accidat, fcd malunt in poflcrum, qu^ cx eo malo molcflia fcquitur,
fcrre,quam id quadraginta diebus fuflincrc. nequc cnim brcwori fpacio con-
fequi eos poffc exiflimo, vt iugulum ita exquifite cuructur . Rcliqua Hippo-
ctatis verba plana funt.
zo ' De iugulo.
" T Vgulum comminutum,fi cx toto fradum iit,facilius curatur: fi in longitu-
- Ixiinemyagrius. hsc autcm contraria funt,atquc aliquis cxiflimet. Idi^itur,
» quod ex toto fradum efl, magis vtiqi in fuara fcdcmcopclh potcft, ac fi fum-
- ma cura prouidcatur,quod fublimius efl,magis deorfum cogetur idonco ha-
» bitu,ac dcbito vinculo.quamuis autcm extotom faam fedem non coUocetur,
» tamen ea pars,qu^ excedit, non valdc acuta apparebit: At quibus in longitu-
- dinem frangitur,fimilc vitium cfl,atque vbi ofTadiducuntur^dc quibus fupra
» tradauimus. nonitacnirainfuamfedcmreflituitur,extanfqueofDsextremi-
5 o tas afpicitur admodura acuta.In vniuerfura autem fcire c6ucnit,,nihil humc-
- ri commifTuram ah^rave partcm I^di^quiim iugulum frangitur,nifi(quod ra-
» ro accidit) corrumpatur. ^ ■ n j
,Ex toto frangi dicit,quod nulla parte hsrct, cuius cotrarium cit.,quod non
cxf oto abrumpitur.Id vno modo fieriexprefrit,quum inquit[fi m longitudi-
Bcm ^grius]fimuiqi deraonflrauit,quod cx toto abrumpitur,trafi^crfum ab-
mmpi;quodnon extoto,in longitudine. ergo,vbi ex toto comm^uitur,par-
tes ccdere inter fe pkrunque folent,atqs vna furfum ferri,altera dcorfum,tum
altcra m interiora,in extcriora altera . qua de caufa videtur fraaur^ grauis, &
^ere fanabilis. Verum akero modo,quum fradura in longitudincm clt,leuior
40 quidcm apparet,?grius tamen curationem admittit.nequit enim ii^gulum f a-
fkexcipi in orbcm, ficut membra. qu^ vii duntaxat propelh, atque adduci
pofTccquod in longitudincm fifTum efl.Qu6d fi ha^cqu^ nunc oflendimus,
fiLmemoria habeantur, nihil obfcurum videbitur ex 1 js, qu^ ab Hippocrate
in fequcntibus poncntur. ....
» T Vgulifradura deformitatem affert,dcforrnitas autcmprincip^^o maxima
« 1 cfl,deindc minor. • .
Satiusfuifrctdi<?crc[minus apparctjpnncipioenimrcinomta^c deformc;
iji DEARTICVLIS
vitium vidctur: proccdcntc tcmporc,ficut alia omnia,quibus afTuefcimus, ita i
dcfoimitatcm paruifacimus.
" Q Ancfcit autera dto iugulum,atquc alia ofra,qu2ecuquc rara funt.<juoniam
" i^ callo hxc maturiiis obducuntur. igitur, vbi cafus reccns cft, segri {oWicki
" funcputatcs malum grauius cfrc,quam iit,mcdici autem fcdulos in probe cu-
« rando fe cxhihcnt:procedcntc tcmporc laborantcs,vtqui non doleant, neque
» ingrc/fii,ncquc cibo prohibeantur, rcm contemnunt, atmedici,vt<juilocum
» reddcrcdccorum non poffuntjfc fubducunt,nc<jue oiFenforum ncgligennam
«iniquo animo ferunLintcrim callus fcflinat increfccrc.Dcligandi aute ratio ca
» conuenit,qu9 pl9rifqi,ccrato,pannis,fafcijs mollibus,adhibitis.H2c aute pro- i o
» uidiflc oportct, atque item nouiffc in hac praefcrtim curatione,plurimos pan-
« nos qua os cxtat obijciendos effe, ac hCcias plurimas, ibiqi maxime premen--
» dum.NonnuIli exiflimarunt plumbi aliquid aIligandum,quod oneri cfrct, vt
» dcorfum cogcret, quod cxtaret. fortafle autcm nec illi fapiunt, qui £mpliciter
. » vinciunt.quandoquide ncquc propofltus modus frado iugulo conuemt.nihil
- cnim fcre cogerc potcfl, quod cxccdit. Sunt& aIij,quicognofcentesvincula
- ipfa aHena cfre,ncquc in naturalem locum adduccrc,quod cxtat,dcligant qui-
« dcm ciufmodi ^grotantcs pannis fafcijfqj fuperdatis,perindc atqj alijrfed ho-
" mincm fafcia aliqua cingunt,qua parte comodifTime cingitur,vbi pannos ob-
» iccerint,qua fra<3:ura extat,fic,vt capartc in tumorem aiTurgant, caput {^(cix zo
" ad cingulum a priori partc dcuinciunt,fafciamquc e rcgione iuguli porrigunt
« ad partcm poflcriorem, & in cingulum dcmiflam ad priorcm adducunt, at~
- quc inde rurfus ad poflcriorem. Alij fafciam in cingulum non dcmittunt,fed ■
~ intcr anum & naturalc , tum iuxta anum ipfum , dcin circa fpinam ducentes,
" fic fraduram comprimunt.Ha:c,quum ab co audiuntur,qui vfum non habct,
•» propc vidcntur fccundum natura effc: at, vbi quis ea cxpcriatur,inutilia com-
- pcrict.ncqi cnim aliquod tepus immobilcs mancnt,ctia fl homo cubct,quanQ
» hoc modo proxima cfTent^tame fl cubans crus flc£tat,aut ipfc curuetur,omncs
» fafcias moucbuntur.prxtcrquam quod ha:c vincicndi ratio ahoquin foeda cfl.
Caufam ipfc adiungit, quamobrcm hxc cclcrircr fanefcant : fed cur callus 3 ©
maturc incrcfcat,caufam no cxprcffit, vt qu« cx natura offium,de quibus tra-
<aatur,pcrcipi poffit. quoniam m ijs,qua: rara funt, multum humoris cotrahi-
tur. In prioribus autcm dcmonflrauimus , cillifo humore ob aifedi offis vim
fpifTato^in oris fradura: callum incrcfccrc, qui,vbi faris incrcuic,fradura: oras
illigat,atquc adflringit.ncque enim os altioribus partibus folidatur,qucmad-
modum caro,fcd(vt didum efl) in fummo , quafi vinculo adflringitur . qux
fequuntur,fi dihgcntcrconfidcrcntur,omniapIana funt.
» C Iquidem anus comprehcnditur, fafci^q; in hac loci anguflia colhguntur.
" 't Qii°^ ^f ^° ^^ ^^^ fafciis pcninct,qua: in zona induntur,non ita arde h^c
- cingitur,quin furfum ferri cogatur . quod vbi accidit, ncccfTe efl totii vinculu 40
» rclaxari . Proxime autcm moliri quis fibi vidcbitur, quauis nihil magnu ciE- ■
» ciat^ fi (aCcias nonnullas in cingulum dcmittat, fcd plarrafquc ad primum vin-
*• culu adhibeat . hac cnim rationc maximc flabilcs crunt , & altcri circuitui al-
» tcr auxiliabitur^Plurima quidcm dida funt cx ijs,qua ad iuguli fraduram at-
- tincnt.fcirc aute Iicet,iugulum plsninq; ita fragi, vt ca pars,qu? a pedore cfl,
- furfum fcratur:qu«E a fummitatc lari fcapularum offis,dcorfum.cuius caufa cft
» pcdus,quod nequc admodum furfum,ncquc admodum <Jcoifum mouetur.
Loci
CO MMENX L Z55
I Loci anguftiam dixit stw>^o^g//tw..<juodnomen(vtquibafdamplacct)non
componitur ex vocabulis, w>^5, 55\S,& ^'§«?, quze figniiicarcnt humidu angu-
ftum locum, fcd deducitur a voce scfv^^oAs. <juce nihii amphus fihi vult, J s^wp»
quod fignificat anguftum. vnde quadam additione (quam figuram -^x^^s-yliu
dicunt)deducitur simypo^^.qux nihil aiiud fibi vult , quam anguftiam. quod
exijseuidentercoIligitur,quseSimonides,ficfcribit «totj? 5to JkciuoiiaS »^p
avKg Ai>fcTcaAiu,5<lt W^Aip ^wi^iio? 5tw^4> (cuny^u ov kt^ca^ca. efFcrtur autcm fccun-
da fyllaba teaui fpiritu.
» "r^Xiguusenimeftmotusarticuli^aparteoftispeifioris.
10 112 Exiguum.moiumvocauitJti>»(A;c5uop,Atfiucvocabulufumaturamota-
cilla aue,qus grsce xiyiO^.oi dicitur,co quod aftidue cauda moucat,fiue a quo-
uis alio,non pcrtinet propric ad huclocum:fed magis perfequi caufam opor-
tetjCur commiflura iugulicum pedore, quamuis ficut aliae nonullse refcrri in-
ter minimas.non debeat,tamen Jiihil fcre mouctur. fed quam huius rci caufam
Hippocratcs tradat,audiamus dc vcrbis ipfius.Os pedoris SH-Jof appcllat,quo
nominc fignificaftc nunc vidctur ,non omnc id, quod eft a priori partc tho-
racis,fcd mediumos, in quod fe inferunt coft^, quod graece a iunioribus mc-
^.icis si^o]i vocatur,de quo redc dixit.
« T Pfumcnimospedorisfibicontinuatur,&ipin2e.
io 1 Os pcdoris fibiipfi continuari manifeftifiimum eft : fed & ipin^ etiam
liquido conftabit,fi quando in cadaucrc dctra<fla carnc coftas vidcris a pofte-
riori partc,{pinje,a priori,offi pcdoris inhsrcre.
» Q Ed,& iugulum propc humcri aniculum fupcraatat.cogitur autem mouc-
- »3 ri f?piifime,co quod cum fummitatc lati fcapularum oiiis iungatur.Maxi-
» me autem,vbi pcrrumpitur,pars,qu;E ab ofTc pcdoris eft,furfiim fertur, ncquc
- facile folct dcorfum rcpeUi.quoniam natura lcuis cft, fpaciumqi ipfi latius pa-
« tct a fupcrioripartc,quam ab infcrioridatum vero fcapularum os ,humerus,&
» qu^ his inhasrcfcut a co£ris,& oiTepedorisoptime foluuntur. quaobrcmpof-
» funtplurimum attolli,atque dcmitri.Itaqi vbi iugulum frangitur,capars, quje
3 o cft a lato fcapularum oifi;, dcorfum conucrtitur . facihus cnim deorfum fcrtur
" vna cum humero,ac lato fcapularumofrc,quam furfum. Quando igitur fic fc
•> res habct,decipiuntur,qui cenfcnt pofTc^quod fupercxccdit os, dcorfum com-
» pcUi . nam0ie in aperto cft inferiorem partem ad fupcriore adduccndam efre.
» ca fiquidcm mouctur jCa a naturali fcde reccdit.conftat autcm hanc alitcr nullo
•. modo propclli poffi; . vinculaenira nihil magis adducunt , quam repcllant. fi
» quis autem humcrum, ad latus, quantum potcft, addudum furfum attoUat, vt
» humcri commiffura maximc acuta fe oftcndat , hoc pado concurrct cum ofTe
» pcdoris, a quo rcccftit.
SoletHippocratcsquafdafigurasacIinguarii proprictatcs vfurparc, qua-
40 uis cofuctam locutione fequatur. Similc quid apud Xenophotcm Icgitur.ipfc
cnim,fi quifqua eft,qui vfitata locutione vtatur, in his nome profitctur fuum.
facpiixs tame infcrit vocabula lingu^propria,ac trailata.quod rarius apud hiic,
frcqucntius apud Hippocratcmrcperitur. quemadmodum in praecedentibus
vcrbisjvbi 3tryKAt<?i(?p dixit paruum motum,nunc verojzsjuxi^fti? 49], quod fupcr-
natat. id autcm quafi fine fulcro fignificat . cuius rei tcftimonium facit, quod
fubijcit,quiim inquit[cogitur autcm moucri fjepiifimc, eo quod cum fummi-
taf e lati fcapularum oifis coniungatur]. at fummitas lati fcapulamm offis rur-
154- D E ART I C VL IS
fus ob humeri articulu raepiifime mouctur,quum ipfe imbecillis fit,& maximi i
motus.initio vcro fermonis[propc] dixit . dubium autem eft ad locum ne , an
ad rcm debeatrcferri.vcl cnim accipiemus,propc aniculum/requentcr iugulu
moucri, quam fententiam magis probo,vel (vt quibufdam placet) [propel re-
fcrcmus ad frcquctcm motum,ita,vt mcns cius fitJuguIum maxime prope ac-
ccdit ad ea,qu3e frequentcr moucntur,(juijm humeri articulo iungatur.
" C ^ quis igitur legitimum vinculum adhibeat,vt celeritcr glutinetur , cstera
« i3 vcro omnia extra huiufmodi habitu fuperuacua exiftimet,rede vtiqi fen-
» tict,celcriterqi hominead optimavaIetudineperducct,qucmiaceremaximc
» ad rcm pcrtinct,fatifqi funt quatuordccim dies,fi quiefcat,fummum viginti. lo
Lcgitimum vinculum appeIIat,quod omnibus in confuctudinc eft, ac iam
cft veluti lex quasdam non fcripta. fic cnim & in vita fit,vt quos morcs,oranes
ftudent,Iegibus fimiles fint. Vinculum igitur,quod ad fraduras pcrtmct,huc
non admodum accommodatur . atquc idcirco fufius dc ipfo fcripfit in primo
dc fraduris.hic autcm nullum vitium cxponitur,ad quod ciufmodi vinculum
adhibeatur. Oftcndimus cnim in commctari js in eos Iibros, & nunc etiam in
mcmoriam rcdigcmus morbos omnes, quibus accommodatur id vinculum,
quod adfra<fturas peninet ,traditosfuiueabHippocrateineovoIumine:in
hoc autcm omnes, qui akeram vinciendi rationcm poftulant. Porro autemjn
co vincuIo,quodadfra(9:uraspcrtinet, fafciafupcraiFe(5lu membru in orbem lo
circumdatur,fed in altcra vincicndi rationc fcrtur ad alias partcs,ac plurimum
ad cas,quje vitiat? fcdi cotrari^ funt,quod in libro de officma medici tcftatur,
cum inquit [cofentit autcm cum capitc humcri fafcia ad altcra alam demifTa].
- -C I in luguli fradura(quod raro accidit)contrariu eueniat, vt fcihcet id oftis, •
« v3quodapcdorecft,fubijciaturid,quod a fummitatclatifcapularum offis
-Tublimius feratur,ac fupcr altcru excedat,nulIo magno praefidio opus cft . de-
» miflb enim lato fcapularum offc, cum humcro, rc^c ofta inter fe eoncurrent,
» ac qu^uis ratio vinciendi fatis crit , & callus paucis diebus incrcfcet.
In fuperioribus quidcm demoftrauit, vbi totum iugulu tranfucrfum abru-
patur,fcrc quod a pc6lorc eft,furfum conucrtiiquod a fummitate lati fcapula- 3 o
rumoffis, dcorfum.nunc cum modum pcrfequitur, qui rarius accidit,fub quo
ca pars iuguh,qu^ cft a fummitatc lati fcapularu offis,furfum fcrtur, quie a pc-
<5iore demittitur,atquc hic(vt ait)faciliiis fanefcit.nam demifla fur|^itatc lati
fcapu larum offis, fimul ctiam dcmittitur ea iuguli pars, qu^ ipfi continuatur,
ficquc altcri squata illigatur,curaturque.
- ^"S Vod fi non comminuatur hoc pado,fed ab hac vel illa partc in latera c-
» v^4jTjmpaf,in fuum locum collocandii crit, lato fcapularu offe vna cumhu-
- mcro cxcitato , qucmadmodum & in fupcrioribus explicauimus. vbi rcftitu-
- tum fucrit in priflinum ftatum, rcliqua curatio cclcrrime perficictur. Pkrun-
» quc igitur, ciim pancs inter fe ccfTcrutjipfo humcro furfum coado rcftituitur. 40
Quod ab ipfo nuncproponitur,accipcredcbcmus in ofTe^quodin interio^
rcm,vel exteriorcm partcm prolabitur . inteUigenunc,quam dico interiorcm
partcm,eam,quas altc fita eft in corpore:extcriorcm,qu£e ad cutem.
" \ yBicunque autem, quod a fupcriori parte cft in latus, vcl in inferiore par-
» V temvcniat,commodcreftituitur,fihomorcfupineturfubic<aa aliqua rc
- intcr fcapulas,qu? attoUat fic, yt pcdus quam maxime rccuructur.-aliquis itcm
humcrum iuxta latus extcntumfurfum adducat:mcdicus vcro altcra manu ad
humeri
I " humeri caput data prominentfori palms parte rcpellat-.altera <juod didudum.
" eftjcomponat.fic enim ma^me in naturalclcde reftituetvfed(ilf uciam dixi-
» raus) fuperius os deorfum fcrri maxime foIctPl|rifq;,vbi alligati funt,conuc-
" nit ita figurari,vtcubitusiuxtalatus cotineatur,ficq>liomeH eaput excitctur.
Vbi ea pars iuguli,quie cum pcdoris offe.coniittitur, y el ialattis, vcl in in-
feriorcm partem prorumpat, tunc ait commode reftitui, fi homo rcfupinetur,
fubiedo intcr fcapulas iuxta ^inam puIuino,feii c^uicali, fiue tali ^juopiami .
vthac viathorax totus recuruetur . hoc autcm exprcflit Vocabulo Tn^ggKctij,,
quod poeta ctiam vfurpauit,quum inquiti, -j^gf^HS^s <^ t^-ss^ K^4z!i<pi.
10 Hominc igitur ita figurato,praecipi}:,vt medicus altera manu humcri ad latus:
addudi, caput in extcriorcm partem repellat , fic enim didud^e iuguli partes
plurimum inter fe recedct, recuruato pedoris habitu multu ad eam rem con--
fcrente: altera manu componat, atquc in vnum adducat didudas iuguli par-
tcs.humerum vcro iuxta latus furfiim. corapcIH inierdum fatiiis cffe in feque-
ribus adfcribit.
» r^ Ed quibufdam(vt narrauimus)dcbet humeri caput furfum vrgcri:cubitujf
- ^ autcm ad pedus adduci;manus vcro ad fummitatem lari fcapularu ofiis ab
« integra parte porrigcnda cft.Quod fi homo cubarc no recufet,aliquid impo-
» nere conucnit,quo fulciatur,fic,vt humcri caput maximc fublime lit: at-fi in- ^
zQ ambulet , fundam a ccruicibusfufpendere ex fafcia oportet , qu^ cubiri emi-
» nentiam complcdatur. i
Hzc figurandi rario ciEcit,vt humcri caput in cxtcriorcm partcni compel-
latur, cum quo addueitur, & iuguli parsqu? fummitati larifcapularu offis ad-
iunda eft. Scd eiufmodi habitu inquit ferc opus non cfTc. quod fuperiori fatis-
reftituatur, fub quo humcrus iuxta latus cxtcntus adduccbatur,cubito ibidcm
coIIocato,non quemadmodum nunc p^dori fuperimpofito. Abftincrc igitur
debemusab imponendo cubito fupcr pcdus , non quohichabitus prioniit
dcterior,fcd quo per illum duntaxat, pkraquc pracftari poflim, qus ad repo-
ncndum idoneapofitafunt.Quo modo,fi rcs non fuccedat, ad habitum tran-
$o fibimus fccundo loco oftcnfiun. .
FINIS PRIMI COMMENTARII
GALENI 1N HIPPOCRATEM
DE ARTICVLIS.
x^^
DE ARTICVLIS
r^ Galcni mHippocratcm dc articu-'
;>w.=^,.^k LiS COMMENTARIVS SECVNDVS, VIDO
VIDIO FLOR^NTINO INTERPRETE.
Axilla paucis hadenus toto loco mota cft.
Qui operam dant corporibus incidcndis yid!^}> dicut eam
panc,qu2e gcnisfubicdaeft:gcnasvcro,qu2fwAavocat,eas,
quae lcniter rotunds in facic prominent. Quemadmodu igi- lo
tur Hippocratcs dixit[articulum autcm lati fcapularum ofHs]
pro articulojCjui cum lato fcapularum ofTe comittitur, lic nuc
maxillacarticulumintcllcxit,quummaxillamait,quam -yvoJJow appellau Sic
Ctiam poeta dixit, xyiifttj.i cc^oTi(ven xoc/juu ^ oLTm.rra.i l^rrxi^
rvificip r/^iAoJffouftt eik on kiiSxrnplw. vbi vidctur appcUaffe -yvoJaw malas &
maxillam,quas ipfe ctiam Hippocrates in fcqucntibus TvaAw nominat. Atqj
hcec de vocabulo. cur autcm fcripferit paucis maxillam toto loco moueri, ipfe
dcinceps doccbit,animum igituradiungito.
OS cnim,quod a maIisprocedit,cum co coniugatur,quod ab aure,hoc au^
ccm maxill^ capita excludit.quorum vnum a fuperiori partc ficum eil,al - 2, o
terum fubicdum . Itcm ex maxill^ capitibus vnum quidem ob longicudmem
non facilc cxpeIIitur,quod roftro fimilc,iugalc os cxcedit.
Antea quoque diximus in expofitione hbri de fraduris, & in primo com-
mentario,u quis non intelligit, qu*e ita clare ab Hippocrate cxponuntur, huic
opus cffc monftratione ofrmn^,praccipue hominis,vel certc fimie.fatius autem
cft non tunc,cum liber icgitur,lcd prius pcr ociu oiTa infpiccrcDiximus itcm
fcriptum fuiflc a nobis libiiJ de ofTibus ad cos, qui primas inftitutiones addi-
fcunt,in quo ante excrccrimclius eft cum,qui perccpturus cft,qu<g ab Hippo-
cratc fcribuncur. Atqui, vt in fupcrioribus fcripfi , fic ctiam nunc faciam me-
diam quandam cxpofitionen^, incer cam,qu2 conucnit ijs,qui infpexerint,& 30
cam,qu^ ijs,qui no infpcxerint.Hoc cnim pado,qui infpexerint mokfte fcr-
monis longitudincm non feretrqui non infpcxerint quafi defcriptione quan-
dam habcbunt exquifita: cogfiitionis,qux haberi non poteft,niu ofTa ipfa in-
fpiciantur . Intclli^ito igitur ex partibus oris, quas dentes continent,eam, qu2
mouctur^cfTe maxillam,qu£e immobilis eft,malas:in vtroque item ofTe dentes
concinerijtam raagnitudinc,quam numero intcr fc sequalcs. Procedit autem a
malis os tcnue continuatum illi ofIi,quo continetur angulus oculi temporibus
propior,,cum hoc alterum os iugitur,in quo fitum eft foramen auris. qua vero
coeunt haec inter fc,comifrura fit futurse fimihs.Hoc igicur os,quod malas ca-
pici anncditjab ijs,qui incide|idis corporibus operam dedcrunt,iugale osap- 40
pellatur. quandoquide & ipfe Hippocrates[coniugatur]inquiens,oftedit duo
ofTa inter fe coniungi,quafi iugo fubieda. huic autem iugo cauum fubiedum
cft non mcdiocrc,in quod fe ififcrit altcrum maxill^ caput,quod roftru refcrt.
hoc & foeminino genere xogaviu, & neutro xogavow gr^eci appellant.Iuxta hunc
proccfTum maxilla quoque alterum cxigit, pcr qucm cum capitc prope aurem
committitur.Scd hic brcuior cft,alter multo longior, vtcrquc diflinguitur iu-
gah ofI<r, quod mcdium inicr vtrunquc fitum cit, longiori humihus, breuiori
fubhmius..
COMMENT.il 157
I fublimius,vtrofq; maxill^ proceiTiis Hippocratcs nominauit C3pita,quiim in-
quit[Iioc autem maxill^ capita excluditjkoc cft,diducit,fepar^tcjue inter fc,al-
terum ab inferiori parte,a fuperiori alterum. Coftat igitur pocidere maxillam
non pofTe^niii procefTus roftro fimilis iugali ofTe humilior demittatur. at non
proptercafimpliciterIuxabitur,vbi illud accitJat, aperto enim ore in fuu locu-
reuertetur . Ad hoc igitur, vt luxctur, neccfFe eft reditum prohiberi, eo<judd
ipfa in latus conuertatur.Rede igitur infequentibus in(]ait[Iuxari autem non ,
potcft, nifi ore vehemetcr apeno in alteram partem conucrtatur] nequc enrm
ferri potcft ipfe proceflus infra os iugale,prius^ maxilla a malis plurimu didu-
10 catur.quod accidit,vbi homo maxime hiat, neq; reditu in fuam fede prohibe-
tur,nin in latus couertatur.^gre igitur prolabitur & ob hec,& ob mufculoru
robur,quibus ad fuperiores partes alligatur, de quibus agit proximis vcrbis.
» T Am veroab vtraqueharumfummitatum.neruofxonunturchordjE,quibus
« 1 mufculi illigantur,qui xgoTa<f<W,& ^cam-ni^is dicuntur.
Qu^ ante itt,4>«Aaf,id eft,capita maxillas vocauit, nunc c^K^ci^id eft, fummi-
tates appellat,ab vtrifq; inquies ncruofas chordas oriri,quas rdovrxs vocat.folet
auiem fic appellare eas mufculoru extremitatcs^qu? gr^ce ab ijs,qui verfantur
in corporibus incidendis cc-zssv&j^aif&s nuncupantur.femper aute magis neruof^
funt,q medius mufcuIus.Verum interfc difterunt,eo quod ali^ natura magis
io neruofam habeant^alig minus.vbi carnofa naturaplurimum abundat,mufculi
extrcmitatecarnofam vocantjContra vbincruofa fuperat,neruofam.nuc quia
neruofs magis funt,q carnof^jiure dixit ab vtroquc horum capitum neruofas
chordas oriri.Innedi enim inqmt fummitaribusmaxillas mufculos,qui x^orx-
4iTM & (jMmTH^s nuncupantur.Scd incertu eft, num eofde mufculos his voca-
bulis appellct,an ahos cfTe velit Kgora<?-~Taf,alios paff<nr.-Hg<x?.quonia,qui poft Hip-
pocratem verfati funr in corporibus incidendis «^oToix^XTCis vocant cos,qui a te-
poru ofTibus oriuntur,quos,vbi intenduntur, clauderc & contrahere os aperte
videmus: eos vero,qui maxill^,qua laiefcit, illigantur,vtrinquc fcihcct vnus,
ixxcfsnTH^s nominat,eo ^ in mandendo maxilla circumagant,quod efficerc no
50 amphus poffunt^qui afupcrioriparte oriuntur.hi enim furfufolumodoipfam
adducunt,no tamcn in latera mouent. Quocirca ipfis opus cft in cotrahcndo
ore, non fecus etiam, vbi prioribus dcntibus aliquid mordcntcs abfcindimus,
vel vbi.cominuerc aliquid caninis volumus.Sed,vbi cibum, vt contundamus,
conteramufqi,fuper maxillares imponimus (quas adio/xoolo-oHoirgrsece dicitur)
mufculi tunc fuo munere funguntur,qui maxilla,cui illigantur,qua Iatcfcit,in
latera mouent.Probabilc igitur eft hos mufculos appcllari fjMfsHTH^i: cos vero
)tgoTa4>n-af,qui a mufcuhs iuxta offa teporum(quaj gr^cci jtgorcJ^jiw dicut) oriun-
tur,qui & ncruofas chordas contincnr,maxill£E fummitate roftro fimilem cir-
cumagentcs. Atqui conditum eft in ore par aliud mufculorum,qui fupcrne ab
40 ofTe^quod ab alarum fimihtudine T?^^iyoi^s vQcatur,& a toto finuiuxta poflto
oriuntur.iungutur aute maxill^,ea potiffimim partc, vnde proccfTus ad com-
mifturam fcrtur. perueniunt autcm hi mufcuh ad eos, qm' tioufsuTH^s dicuntur,
quique( vt dixi)maxill2E inh^rcnt ab exteriori parte,qua latefcit, quum ab in-
teriori partc duo,qui propofiti funt, vtrinq; vnus maxillam,qua latefcit,com-
prehcndant.Ergo,quum Hippocratcs ait [lam vero ab vtraqv harum fummi-
tatum ncruofjc oriuntur chorda?,quibus mufculi illigantur,qui )tgoT«<j>T!>, & qui
fww<wTHgfef dicutur] conftat nullo modo loqui dc mufcuhs,qui ab cxtcriori partc
^^8 DE ARTICVLIS
maxiila: fupcrini jciuntur/ea duo murculorum paria mdIcafre.eos rcilic^^^^^^^
cuidnteraLxtremafronteormn:ur,&eos,ciurmxrafinumoffisJ?^.^^^^^
en malteruprocefrumattrahunt,quemrerimc5mifrurxcauum diximus-fed
aLrummuLlorupar,ciuod(vtretuli)maxill^extremitatemroflrof^^^^^^^^^
in orbem ampleaitur,rurfus ipfos maxill? procefFus furfum ad caput adducit.
PRoptcrea igitur vocantur,ac propterea mouemur,quod inde il^gantur.
O tmm propofitos mufculos dixerit nominari t^-^.-r^^cc,, cauiam reddi-
dk cur klappellentur . inde enim illigantur,hoc eft, maxill^ fummuatibus:
proptcrea moucntur,quum mandimus,& t^T^^i^ vocantur.
■ X TAm,quumcdimus,loquimur,autaliterorevtimur. ^ j^^
" JNj MaxiUa folumodo mouetur, quum a malis ipfam reducar priorcs duo
ccruicumufculi,cum4i^«^KT«>nllamadducam.Iurefgitureuidcntermoucn-.
tur,quum ei offi, quod maxim^ mouetur,illigemur. Didi ame ^nt ob hmuf-
modi motum /.aA.HTKgw,a mandcndo, qux maxilk adio valentiflima elti lcui-
tcrenimmouetur,dumloquimur. ^, ^. ^ ^ - ,•
MAl? quidc quiefcut.inneautur enl capiti,fed no mhnuatur vt^articuii.at
maxiUa mouetur,vt que articuloru modo cu malis & capite comittatur.
Verbum[inneauntur]{W^«^ dixit,nonnulli fcribunt cu^^^Q^-rra.id eft^un -
<runtur,propterca quod Hippocratcs vclit Mg^g6.a:^3 effe naturalem ofiium
mnauram,interdueorum,qu9 vix,intcrdum eorum,qu2 nullo modo moueri zo
vidcntur:ficut Jicc^^<^m naturalem commifTuram offium, qu2 aperte mouen-
tur.In propofiris aute verbis commiffuram arriculorum aTnigag^cijj vocat, quod
idem notat ac Jia^6eM fiquidem & a-m^^S£s «fiHgegcS<fe fignificat.
- A T quamobrem' neruorum diflcntionis , rigorifquc hic araculus primus
- ikindicio fit, vbi coutrahitur: & quamobrcm plag^ in tcmporum mufcu-
« lis graues fint,& fluporcm infcrant,alibi expHcabimus.
Paucis pcrfequi rcm potuit,quoniamhic aniculus ad ncruorum iniriu pro-
pius accedit,primus neruorum diflcntionem concitat,plagafque habet flupo-
rcm inducetes:ncfcio autcm quo pado referuauerit. fortaffe voluit in fcriben-
do demonflrarione vri,mentioncm faciens neruoru,qui a cerebro ad hos mu- 30
fculos perueniunt,quod necefrarfum non fuit,in propofita dodrina, atque id-
circo in alium locum,perfedum fcrmonem diflulit.
ATque hse cauf^ funt,cur non admodum prolabitur.
Sedqusenam funt? nempe no ali2,quam qu*e didse funt,quarum du-
plex cd caput,natura ofTium^vt narraui) & robur mufculorum.
ILlud eriam i n caufa cfl, quod nulla ferc in cdendo ncccfTitas cfl, qu*e. cogat
homincm apcrirc os,vItra quam poffit . luxari autcm ahter maxilla non po-
» tefl,quomodocunquc figuretur, quam cum orc vchcmentcr aperto in altcram
« partcm conuertitur.
Prster duas fuperiorcs caufas,qu2 cfEciunt,vt maxilla raro luxctur,tcrtfam 40
adfcribit,fcilicet nifi plurimum os aperiatur,luxari minime poire. Vcrum non
fsepe fit, vt nobisopus fit ore plurimu aperto . quandoquidcm eiufmodi adfo
duplici vfui accomodatur, vel vbi volumus ore magnse molis quidpia apprc-
hcndcre,vel vbi quam maxime hiamus, quoru illud raro accidit, hoc deliran'
tibus duntaxat.Quod & aliquado accidifle vidimus Plufio Placino,cumqua-
tam poterat,os aperrret,deindc maxilla in latus dcduceret. cofueuerat aute fic
fiibindc figurari, ac tanq. cgrcgiu fadu vltro fcmpcr hiarc amphus conabatur.
Vcruntamcn
CO MMENT. II. z5^
j „ T /Eruntaracn illud etf am eiEcf t» vt maxilla e3ccfdat,<juod ex omnf bus ncr-
, y uis ac mufculfs,quf f uxta artf culos-runt, vel non longe ab anf culfs, quibus
•> flligantur,qufcunque fn viii frccji|cnter df niouentur,<ium extenduntur,maxf-
^ me idioncf funt, quf extentf fequantur, perf ndc atquc corfa, <^uaj,cjuum optime
» mollita funt,plurimum cxtendipoffunt.
Quod ad propofitas caufas attinet,iJecefre eft.maxilla, vel nullo modo, vel
raro admodu luxari. Videtur tamcn rcs alitcr haberc.excidit enim raro,at non
adco, vt pcrmulti noftrum ciufmodi cafum non viderint , quod in i js eucnit,
qux funtrariffima. eo enim quod eiufmodi commifTura multu mouetur,mur
10 fculi nerufque ipfius tcnduntur,& opportuniorcs funt, qui cxtendantur,quam
quibus raro motis opus efl ;qucmadmodum(ait)& coria SJSi^iorxTcc^ hoc cft,
optime moIlita,p!urimum extendi poiTunt.qaoniam poeta verbum Si^eip mu-
tuaturadfigniiicandummolIire,quuminquit JCHgojj <ft4K3i3tj /AcAi«<5^£«.
" "{""RgoCSiuo^pfopofi^ui^^^^^O inaxilla raro cxcidit, mutatur tamen fubito
" Jt f^P^^ quum homo hiat, vt compluribus alijs mufculorum , neruorumque
» motionibus accidit.
Mutatur fubito dixit ^octui , quod verbu quid fignificct,intelligemus,fi ea,
cum quibus in oratione coniungitur, animaducrtamus. inquit emm [vt com-.
pluribus alijs mufculoru , neruorumquc motionibus accidit]. quarc «^««3^ vi^
lo tium eft neruorum ac mufculorum articulo non erumpetc . Quidnam hoc vi->
tij fit , aperit , quum inquit [motionibusl . voluit enim ex naturali fitu in alte -
rum rautari, idque fubito . idem & paulo pofl indicat fignificari verbo^oJcfltt,
quum ait.[Dein fubito mutare ad tres habitus fimul confiho diredo] vbi mu-
tare dixit ^aCflo, hoc efl , fubito moucrc priorcm habitum . addc , quod nunc
etiam in Go , ac fere in omnibus Gixcix ciuitatibus jt^^^Hg/ap dicunt id , fuper
quodpcdcm imponcntes, protinus cfEciunt,vt id in carccribus cadat, cui ad-
fl:ant,qui curfuri funt.In pal^flra itcm vcrbu staccufignificat brachium a prio-
ri fitu ccleriter retrahcre. Vbi crgo dixeris maxillam &x,oiffca , ad raufculorii vi-
tium refercndum eft rcpcnte mutantium alias partes, fic,vt mufcuU antiquam
3 fedem minime rctineaf.fcd ahqua cx parte deprauetur,aliqua ctia extendajur.
« T T Inc autcm cuidentiffimu efl,cum excidit. maxillacniminpriorepartem
» 1 1 proi jcitur,couertiturq^, in contraria,atq; vndc luxata efl, fumitafque ofTis
» roflru refcrens magis extat iuxta malas, maxillaijue cu malis ^grc comittitur.^
Diximus etiam in fuperioribus os,quod iugalc appcllatur , ita fitum efTe^vc
fuperinijciatur maxillcC funimitati roflrum refereti : ac nifi in altcram panem
proIabatur,maxilla ad fuum locii rcucrfuram.Nccefrc igitur cfl,fiquaBdo ma-
xilla excidat,propofitam fummitate extra iugale os ferri.nullus enim alius lo-
cus cfl^in que impellatur.Quarc mcrito extat iuxta malas,qua fitum eft iugale
osjfcd quapotiffimumfitumfit,facilcpercipiesin hominc gracili^mufculum
40 temporis, genamque intuitus.intcr vtrunquc cnim fitum efl it^ale os.In me-
moria itaque habes eius fitum,vbi alique vidcris,qui os claudcre ncqueat,ma-
xilla in priorem paae proicda , atq^ in akcra incIinata,conari dcbcs,exquifite:
oculis,digitifque fummitatem CQmprehcndere, qu« iuxta genam^&: iugalc os
extat. At vbi fic habcre comperics,optfmUm f ndf cfum crit maxiUa excidifrc. ,
» T T Is qua ratione apertc reponi dcbeat,in aperto efli.oportct enim aliquo la-^
» JTl borantis caput contincnte, alterum digitis maxillam ad mcntu coraprc-
» hcndcre,tam ab exteriori parte,quam ab interiori, homine hiatc quantii rao-
r ij
^eo DE ARTICVLIS
; diccpotcft:ac prim^quidcmaliquamdiumaxiUammanuinhanc,atquemam^^^
w partcm adduaam dimoucrc,impcrarequc,vt ipfc homo maxillam rclaxet,li-
»miilquccummcdicoipramadducat,&adduccnti quam maxime pareat. ^
Ratio reponcndi cuidentilTima eft ijs,qm in corporibus incidendis,partiu,
Quas narratlcompofitionem diligenter inrpexennt, ad quos rerpeaum habes,
hxc fcripfit. Qu? dcinceps adiungit dc rcftituendo, omnia plana iunt,niii Ii-
cubivnumvelalterumvcrbumoccurrat,quodanobisnotabitur. ^
DEm fubito mutare ad trcs habitus fimul confilio diredo . liquidcm ab ea
fcde in quam peruerfa eft, ad naturalem adducenda, prstcrca in pofte-
. rioremparteadurgendaeft:tum^ger obfequens eam debct cummaliscom- lo
'» raittere,ac minime hiarc. Ratio qwdem reponedi hmufmodi cft,neque repo-
- ni maxiUa potcft,fi ahter figuretur,lenifq-, mcdicma abunde eft,ncmpc panni
« cum ccrato,laxiori fafcia alligat i.Tutius aute eft admouerc manu homine rc-
« fupinato,capiti fubicdo fcortco puluino, maxime fardo, vt | mmimc ccdat. -
Vbi,prius ncruis & mufculis agitatis,atque emolhtis maxiUa deorfum tra-
xerimus,& quantu poteft a malis reduxcrimus,debemus agcrc,quod ab Hip-
pocrateiubemur,quuminquit[Dein fubito mutare] quod ^S«« dixit,id cft,
repente,acfimulamculumcollocare e regioncfu^ fedis : tum ita collocatum
rurfus in pofteriorem partcm momcnto impelierc , homini imperantes, vt os
claudat.Anteaquidem pr£Ecipicbat,vt homo hiaret, laxa maxillam prsbcns, zo
id eft, nullum mufculum mtendens. id enim maxime confert ad neruos mu-
fculoique agitandos,repencequc ad naturalem fedem adducendum maxillani
dcprauatam, atque ad compellendum in pofteriorem pancm. Nunc iam, vbi
vtraquc maxills fummitas fita eft e regione (ax fedis,permittit mufculos,qui
jtSOTcta.rmc dicuntur agctes cam tota ad fcipfos attrahere. agunt enim,vbi ^gcr
comprimcre, claudereque os vclit.
• A Liquis autem caput offenfl contincat.
jr\ Du maxilla agitatur,ac modice deorfum demittitur^pr^cipit^vt caput
cotincatur,ne fequatur maxilla. quod pcrpctuu eft in omnibus,qu^ in diuerfa
duci dcbet. OiFenfu appellauit Tsf^ffl/xwo^.Ioncs eni qualibet oftefam fJ.£S^a dicur. 3 o
^ /^~\ Vod fi maxilia vtraquepanc eIabatur,curatio eadc eft.* fed homo minus -
- V ^com primcre os poccft.tunc cnim mentu magis prominet,fcd in neutram
- pancm mclinatur . intelliges autem in ncutram panem inclinari,pr2cipue ex
- dcntium finibus,vbi infcriorcs e regionc fupcrioribus refpondeant.
[Maxilla ab vtraque parte]dixit yvaJ^i «^a>07!^««, videbitur autem yiJ&ni ap-
pcllaire non maxillam totam,fed vtraque eius parte,qua latefcit: metum quo-
que cum yc^vxs dixerit,videri poterit intellcxiire maxillse imum,qua nudum os
cft fine carnc,quum inquit[tunc enim mentu magis prominet] fed paulo poft
maxillam totam nuncupauit tvoJaSop, quiim ait [fed ft maxilla,qua ad mentum
iuno-itur,diducatur. fola autemh^ciunduraeftin maxilla,in malismult^e]. 40
Quare apud Hippocratcm fignificationes verbi 7«oJ6s &7c^@-' confundutur.
quod tame ait in propofitis verbis huiufmodi cft. Quod fi maxilla luxetur ab
vtraque commifrura,magis quidcm in priorcm partem propellitur,quam vbi
cxcidit altera parte duntaxat , magifque a malis rcccdit ; non tamen depraua-
tur,autpcrucrtitur,fed naturalem fedem fine inclinatione tuctur.id autem m- '
dicant dentes,qui e rcgione rcfpondet,hoc eft,inferiores fupcrioribus, qui fe-
cant fccantibus,canini caninis,maxillaribus maxillares.
His quam
COMMENT. II. ;l6;
I » T T Is quam cclcrrimc reftituenda eft.qua autem ratione fupra explicauimus.
xl Celerrimc quidem rcponenda cftjpriufquam mufculi difteti ob con-
fortium ccrcbrum afficiant. modus autcmreponendi, cjuem docuit,vbi akera
parte proIabitur,mihi non videtur ex toto idem nunc accomodari.tunc enmi
paulatim maxilla in alteram partcmc6uenitur,nunc pariter in vtramq;. quare
fatis eft concuterc,mentuqi adducere dcorfum,vt proceflus extremitas roftro
fimiiis, iugali oftc infcriiis collocctur, ficqi in intcriorem partcm vtrinque to-
tam maxillam compeIIere,fimuIq; prsecipcrc homini,Yt os claudat.
» P I reuerti nequcat, monis periculum inftat propter fcbrcs continetes,atquc
lo <D marcorem,& inexpugnabilem dormicndi ncccfntaicm.
Periculo quidcm no vacat maxilla,etiam fl altera parte luxetur:fcd,fi vtra-
que,£egriiis reftituitur,quum mufculi omnes,quibus maxilla cotinctur,mten-
dantur.funt autem quatuor(vt didum cft) duo fcilicet,qui a tcmporibus inci-
piunt:duo,qui a finibus iuxta os,quod 7if^u>c<l(f£f nominatur.Habcnt autem hi
mufculi neruos ab ipfo ccrebro,ac propc ipfum contingunt, quo fit,vt celcrri-
me afficiatur.Hi crgo quatuor mufcuh,vbi maxillaprorumpit, maximc affli-
guntur, quum intcr omncs prascipui fint , vt qui ncruos cx cerebro habeant a
tertia coniugationc,qu£e non longe ab ipfoprincipio fita eft. Atqui fit etiam,
vt mufculi,qui maxillam extrinfecus c6prehendunt,oni ab vtraque parte eius
io priEter naturam extendantur, vbi maxilla Iuxctur,quanquam non ita prascipui
ftnt ficut quatuor prcedidi.magis cnim a ccrcbro reccdunt, neruufque,qui in
hos diftribuitur,Iongius oritur,& non ab ca c6iugationc,vndcncrui ad qua-
tuor mufculos ferutur, qui & ipfi non paru vfui funt,pcrinde atqj alij vniuerfi
corporis mufculi,& fi non jeque prjecipui fint,atquc hi.Ob h^c igitur omnia,
pcriculu mortis impcndet,quum pr^ter naturam mufculi intcndantur,ac pro-
ptcrea doIcant,& idcirco inflammationc prcmantur, ac fimili vitio cerebrum
afEciant, quo afFcdo acutje febres fequuntur, fimulqi l^duntur omncs animi
adiones. non enim folet, vbi cerebrum incxpugnabili dormiendi neceffitate
prematur , cius vitio fenfus duntaxat I^edi & motus, fed ratiocinatio , mcmo-
30 ria,fcnfus & motus voluntariuscorrumpi.
» T T Viufmodi enim mufculi inexpugnabilem dormicdi neceffitatem indu-
» i 1 cunt,quum alienantur,& prjetcr naturam extenduntur.
Poteft vtrunque cx propofitis inexpugnabilcm dormiendi neceffitate in-
ferrc,& alicnario mufcuIorum,& diftcntio,quum vtcrque afFedus ob confen-
fum ad ccrcbrum pertineat.Diftcnrio inde proficifcitur,quod fibr^,qua: prius
hxx crant,nunc omncs ad rcdam lineam cxtendatur.ahenatio, vbi vltra mo-
dumcalcfiant,frigefcant,madefcant,ficccntur,inflamcntur,eryfipclaprehen-
dantur,vel putrefcant,in quibus omnibus eorii natura alicnatur:fcd in diftcn-
tionc fibrae duntaxat extenduntur citra naturje ipfius alienationem.
40 T T Is folct aluus bilem puram,atquc exiguam reddere,ac fi cuomant, vomi-
«1 Ituspuruseft.
In fcbribus admodum acutis nihilmiru,fipura bilisin corpore producitur,
fiquidcm & adeps & caro tencra ac paulo ante concreta,fub huiufmodi febri-
bus tabefcit,& fanguis aduritur.cocurrercautem hxc ad aluum, atque intcfH-
na,quum tabent,proprium cft, vbi untum ncruofie pancs iaborant. cum ipfis
cnim viriatur,lacditurquc os vctriculi,quod maxime nemofum eft.Rede autc
ab ipfo docemur proximas,comuncfq^ partcs primu poriflimumq; afficitpra:-
r iij
^e^ DEARTICVLIS
tcrcLvbi ventricuU os i^datur,aolore ne leuem quidem pofTe fuftinere.fequi- 1
tur enim anim^ defedio , vbi ipfum mal^ affl.gatur,&,quum animus deficit,
omnia ou^ fupcrfunt,tenuia ad ventrem concurrut.qumetiam, li hoc non ac-
cidat fubvehemeti dolore, atquc moerorc,quae fupcrant m corporc huuis gc.
ncris' vidcntur ad v5tnculum,atquc inteftma decurrcre.quae m vcntriculo co^
cunt,vomitu excernuntur:quaE in intcftmis,dcicaione.
D Ecedunt autcm hi maxime decimo die.
Verbumfmaxime] ^A;5z.dixit.inuenitur autem,& apud ahos vetcres
ita acccptum,ficut nunc ab Hippocratc accipitur, vt conieduram numeri eius
rci,qu/proponitur,proxim^oftcndat,quafiitddixent.Hiergodeceducpl«-io
mnquc circiter decimum diem, ita vt,quamuis nono vel vndecimo mtereant,
vera oratio fit.Teftatur autem excmpla vocabuIum[^^<^] ita vfurpari.Thu-
cidides quidem in primo libro inqmt.[H^ omnes gr?coru,& inter lc,& con. -
tra barbarumresgcfta: fuerunt maximc quinquagmta annis]. atque ibidem
[ diftat fexaginta ftadia maxime ] Andocides item de myfterijs inqmt [ ho-
mines maximc trecentos] vbi maxime |u^\i^dicunt,in quam figmhcationcm
huiufmodivoxagraccisf^penumeroaccipitur. r r rA v
« C E<i/i maxilla comminuatur,vbi non frangitur omnino tranluerla ied ali-
.. vJ qua parte ida ofTa incer fe coharrcnt, in fuam fedem compellenda funt, di-
- <ritis vtnnque prementibus,tum ab ore, hngua in latus adduda : tum a cute,vt ^ o
« S)nueniet repcllendo. Quod ii peruertamr dentes ad fraduram moti, ybi offa
« in fua mfedem collocata funt,non folum bini, fed ctiam plurcs inter fe hgandi
« funt auro potiffimum^vcl ccrte lino,donec olTa confirmcntur. Quo fado vin-
« cire oportct paucis pannis ccratoque iniedis, paucifquc fafcijs, non valde ad-
«ftriaisjfedlaxioribus. ■ ■ r i
Vbi comminuto offe nihil integrum rcHnquitur,parubus inter fc rcccdcn'
tibus,ita,vtnullopa<aocoh2reant,huiufmodi fradursc fpcciem recentiores
medici <yxxd xawAjcJ^^ a fradi caulis fimihtudinc appcUant . eo quod Hippo-
crates illud [vbi nonfrangitur omnino tranfucrfaJdixerit^E^ai^K azroKowAiaSS
Tm.noartLm]. Reliqua omnia tam in hac oratione, q in fcqucntibus plana funt. 30
fcd,fi parum quid ofFendemus,id quoque explicabimus.
» Q Cire autem conucnit maxillam frada fafcijsparum iuuari,fi rede inijcian-
» <3 tur: vbi miniis rc<2:c,multum l^edi-
Commune eft omnibus fraduris fummopere \xAi a vincuIo,quod non re-
<ae fuperdetunat non admodum iuuari maxilk fra^^uram vinculo re<3:c inic-
<9:o non pertinct comuniter ad omnia ofTa^fcd ad ca duntaxat,quc fafcia com-
prchcndi in orbcm nequeunt, qua vitiatum os quo modo a medico compofi-
tumcxccptum fuerit,feruetur.AddcquodinmaxilIavincuIum prsecipue in-
fcftum cft,quum femper folita fit nuda cfle^ac fine velamcnto.
» r* Vbinde autem circa lingua altc inquirere oportct, ac diutius digitis vtrin- 40
- «^ que reprimcre,dirigereq-> id ofns,quod inclinatu eft.optimum autem efTet,
» fi fempcr id ficri pofTet^fcd non potcft.Quod fi os tranfucrfum omnino abru-
» patur,quod quide raro incidic,colIocarc co modo,quo di<2:u cft,os in fuam fc-
» dcm oportct.Quo fa<9:o dcligarc dentes inter fe conuenit,veluti fupra oftedi-
» mus . hoc fiquidcm maxillam valde immobilem pr*eftat , fi quis capita redc,
- vt oportct, futura infupcr coniunxerit. vniucrfam vero manus curationcm ad
» vnguem fcribcrc non facilc cft:fed cx ijs,qua: fcripta funt,cxprimcnda cft.
COMMENT. 11. 2,^3
I MiTjt<93 fignificat inqiiirere/ed i<5?ia%<33 alte inquircre/icut nunc,vbi alte in-
quirerc icf^Tfi^ dixit.pr^cipit cnim Hippocrates digito in os demiflb confi-
dcrari,num fraari oflis partiu altera fuper alteram excedat:atq-, ita digito ad -
urgeri,quo expedirc videatur, id quod in interiorem partem couerfum eft, in
exteriorcm repellcdo. In aperto autcm cfle exiftimo Hippocratem impcrarc,
non vt medicus afTiduejfed vt £ger i)oc efficiat.
DEin,fi is^quem fradura male Iiabct,puer fit,fatis crit corij Carthaginen^
fis,cxtcnoris partis id,(juod durius eft,& magisdenfum,admouerc:fcd,
" fi robuftior .fucrit, ipfum corium.Incidenda autem habena eft, cpx trium di-
lo gitorum latitudine ^quct^vclquanta conuenit,tum maxilla gummi inungcn-
- da.maxilk cnim,qua cranfucrfafraaa cft,firmms h^rct extrema habcna ag-
» glutinata interpofito digiri fpacio, vel paulo longiori, id^j ab inferioriparte:
« incidaturque habena ha;c media in longitudincm vt vtrinquc mcntum com-
» plca-atur. altera item habena xqualis , vel paulo latior fuperiori parti maxilk
» agglutmctur , diftctquei fra<3:uTa quantum prior. fcindatur autem , quatenus
- pofiit aorcm comprehendere. -
• Molle accipi voluit corium,cuiufmodi tunc fortafie fuit Carthagini.huius
enini cxemphcaiifanominarimmeminit,<juemadmodum^gyptij corij an- .
tea inoperc de fraduris.confi:at autem in eo corio parris,qu^ maxime fumma
io cfi:,idquodduriuscfi:,acmagisdenfum,nunc A;^^ ab ipfo nucupari. At quo
miado illud adhibeat, vt maxilk fradx partes in diucrfa cxtcndat, ipfc nobis
apcriet,fi quorfum de his agat intelhgamus. vult fiquidem fradi ofiis alteram
partemdcorfuma mentocxtendi,aItcrama capitefurfum.
» A Cuantur autem haben^,qua coniungi,aIIigarique intcr fc debent.
/A Px^cipit h.ic,vt habence, quodammodo angufiiores fint,pauiatim ia-
titudineimminata,quo iun<3:ura firmiorreddatur.capita enim,qu;E iata funt,
quamuis fumma cura vinciantur,non tamcnfideliter continentur.
" T N ^iurinando cori j caro cutem conringat,fic enim magis inh<ercfcit.
1 Coriumfit cxpclie animaiis duphcem naturam habente.id enim cx ipfa,
S o quod cxterius efi:,cum ambienti aeri obiedu fit,magis dcnfum euadit, & ner-
uofimi cfl::qQodrnterius, moihus & rarius, atq; ex hoc ipfo minijs id,quod id
extcriorem partcm magis acGedit:quod ad interiorem qua id tangit,quod cu-
ri fubijcitur,rarius«ft & carnofiim, qiK?d fdne corij carnem nominauit, a qua
partcglurinari voIuit.nam,quum rarius & mollius fit, ad eiufmodi vfum ma-
gis accommodatiir.
» TTX Einceps cxtcdcnda eft huiufmodi habena,magisautem,qu2 a meto fita
« JLy cft,vt potiffimum cautio fit,ne maxilia in acuta figuram ducatur.in ver-
>. tice autem iungenda: fnnt vtreqj habcn|,dein circa frontem Mcia. alhgand^.
Vtraq; habcnarum cxtrcmitates dari dcbent ad caput Iaboranris,atque in
40 vcrricedehgari.magis auttmiextedi voiuit infcriorem,ne maxilla (vt ipfe di-
» jcit) aa5z)c5ut\«i»a^id cft,in acutam figuram ducatur.
» A Liquid etia fupcr omnia cxtrmfccus inijci debct,vt fieri foIet,quo vincu-
« i-xlaimmobihareddantur. cubct alite homo in maxillam integram, no ta-
» mcn huic , fcd capiti innixiis . Corpus vero extcnuandum cft, vfquc dccimum
» dicm:poft:ea rcfiiicndum eft non tarde . nam, vbi primis diebus^inflammatio
- non oritiu:,maxiIia: viginti diebus conferuet. ceieriter enim callus incrcfcit,fi-
• cutin aiijsoftrbBS,qu£efarafiiat,riifi corrumpatur.fcdreftat aiiusfermologus
• .■^■: ■■:'::" . ■ .. ■ ' ■^■■.j '■ ' ■ - r ilfy ■
DE ARTICVLIS
2,64
L Lais offibus,qu£ corrBmpuntur . mtentio autem, qua per gluten adhi- 1
de conttis °""'"^''1"7 ,; l ^nui potcft,& ad multa aingenda fepenu-
betur,firm.terma.^et^«e^d.J^^^^
I^^r fiuraliud eius generis. vocat autem panniculum ^j^^ficut et.am
rxctuld^m aa p?:?:fitllfi.m propter moU.t.em commod.ff.ma funt, ^
«navbinonfint,licebitaliquidfim.leadmouerc. , ^ . ,.
7^Mneemm;.nculammax.llxitiabruptx adfraauriolTa .ncl,nat,ma-
Mfx.Lmquitid abrupt.,hoceft,qua:tranrucrfafradafir,^^^^^^^^^
fraaurammagiso{raconuertit,5dingat.propterea,^fafci^morbemcircu.
darine~circafedemafedam/edabcxterioripaneduntaxatimp^^^^^^^
. C Ed;fimaxilla,qu^admentummngitur,diducatur,folaautemmnduraeft
. Sh^cmmaxilia^inmalismult^/edapropofito fermoncdift^^^^^^^
. ;;on eft,in ahjs emm morborum genenbusdc ijs diccndum eft/i ^""^"ra n-
« quam,qu^ in mento cft,diducatur,componi a quoms poteft .nam quod cxtat,
« intus rcpcllcndum eft digitis fupcrdatis : quod m mteriorcm pai^tem conuer- ^ o
>. timr,in cxteriorcm adducendum digitis adurgendo. h$c autcm facieda funt
«oftlbusindiucrfadidudis. , .
Maxilla quidcm cx duobus ofTibus conftat,qu2 in imo mento ad vnguem
inter fe iun^untur: Mal$ ver6,ex multis,qu2 iunduram habent omm motu
carcntem, Zrk G^<k^^m^ dicunt. fcd curiofum hoc huiufmodi vocabulorum
ftudium apud vctercs non fuit, atque idcirco Hippocratcs lunauram oflium
malarum fub fuf.<?>6ctof gcnere pofuit,id tantum in ipfis indiciu fpcaans,quod
in ciufmodi oflium iunduris nullus fit motus,qui fcnfui fubijciatur.
. /-^ Sfa enim facilius fic in fuum locum rcucrtcntur,quam fi quis teiitct alte-
» Vy ro fub akero condito co,mpellcre,quod fcire licet in omni commcntario. 30
- compofita maxiUa alJigarc intcr fc dentcs conuenit,qui hinc funt atquc hinc,
" ficut antca quoque didum eft^medcnque ccrato,ac pannis paucis fafcijfquc.
Confueuit Hippocrates in ijs praeceptis,qux fmgulis commuma lunt,cum
femel vnius mentioncm facit,cxponerc vim rci communem cfteommu fimi--
lium.quemadmodum & nunc volens maxiUam prius cxtcntam ita componi,
fubiicit [ofra cnim facilius fic in fuum locum reucrtcntur,5 fi quis tcntct altc-
ro fub altero condito copellcre] -Hoc aute,quod nunc proponitur,attincre co-
muniter ad ofta omnia,qu2e componuntur,propofitis verbis indicamt.
» \ /Inculum autcm exi ^uum variumque maxime huic loco accommodatur.
« V propc cnim finc inclinationc cft, quanq non ex toto fine inchnatjone fit. 40
Pars cxquifitc finc inclinatione cft, vbi fimillimam cylindro figura repra:-.
fcntat.voco autem cylmdrum,non quo pueri ludut, fed qui columnae imagi-
ncm refert; h^ec autcm cx toto in nullo ofFc reperitur, magis tameri in fcmo-
re atque humcro , quam in alijs offibus confpicitur. In maxillaautem conflat
non cfrchuiufmodi figuram. quocirca eam inclinatione vaeare non protulit,
propc tamcn finc inclmatione cfTc, co quod finiftra cius pars dcxtr^ ex toto
fimihs fic,& 2quaUs,atquc idcirco,quod cx vtraquc componitur finc inclina-
* . iionc
COMMENT. II. 2,(^5
I tionc cft,& in ncutram parteminclfnatur". admirtit autem maxilla varia vm-
cula,ficut in faTciando^qus cxcrcitatio omnium prima eft,didiciilis.
„ /i Ttrahi autem fafcia debet, fi maxilla a dcxto laterc extat, a parte dextra.
„ /\tunc autem a dextra pane efTc indicatur , cum dextra manus fafciam du-
-^ cif.fed fi ab altero latcre maxilla exccdat, alio fane modo attraheda fafcia elt.
« vbi autcm rede componatur,atque,vt oportet, immobilis feruetur, cito fanc-
» fcit,dcntefque intcgri rcmanentrfin fecus,longiori tempore confirmatur, tum
" perucrtitur,dentcs autem vitiantur,atque inutiles redduiitur. c f
Antea quoquc didum eft in vlccribus , quibus orce excedunt,caput fafcia:
oi fccundum oram exccdentem inijciendum cffe, atque ita fafciam voluendam,
vt ad alteram oram vlceris,ipfam adducat.eft autem hoc perpctuum in omni-
bus,qu2 refl:itui ad priftinam naturam debet,quod commune ctiam nunc fer-
uandura cft,q.uo cxccdcns pars repcUatur, cogaturque. id autem contingct,ii
ca Md)s ad altcram adducatur . adducctur autcm, fi dextra parte, vt puta,cx- .
cedente fafcia inde orfa porrigatur ad finiftram: fi finiftra Isfa fit,ab hac inci-
picns ad dcxtram fcratur. Hippocratcs igitur, vbi a dextra partc mcipicns ad
alteram fafcias adducit,huiufmodi vinculiia dextra parte nuncupat, attedcns
non quo feranmr fafcis^fcd vtra prscipuc manu attrahantur.namque,vbi m-
tuearis medicu e regione eius, qui dehgatur,collocatu,fafcia,qu2 a dcxtrala,-
j,o tere maxille ad fimftru proccdet,^ dextra manu attrahetur. cotrana,a iimitra.
De nafo .
\. /^Vodfinafuspcrfringatur,fraaur£emodusnoneftvnus. • /• -
^ Wlpfe deinccps modos adfcribct, aut cnim pars eius abrupitur, iple ta-
nicnfo^atur perpctuus,fic,vt ncqi deorfum inclinecur,nec in alteram partem
cpnuertatur;authorumalterum fit^id^ue aUt in partccius,qu2cartiiaginola
prominet,autinreliqua,quxoiribuscontinctur.
» r Ed,qui pr^ftantia vincula amant fine mentc,complura alia l^dunt, atquc
«Oadeonafum. , \./- •/- • a".; ^„^
,o fPr^ftantialK*A^dixitirridens,nonquSverefignificaueritpr^ftataquo-
rum confilium cft afFeaam partem ad fuam naturamreftituercfed pulchra &
afpedu iocunda. qualia hasc fint, in fequentibus oftcndet.
-rK.y^ : ;.^ .,.r./-.Tli Tirtr maxTme varium cft, ac p
» tit, quo riiombi varie aamoaum x«;pid^itiita..c«..x^* — y - ----- , y. ^
„ ne mente huiufmodi vinculis ftudent, comminumm nafum libcnter deligat,
» fed vinculoinieao, vno,vel altcrodiemedicusl^tuseft,I^tus item,& qui
. deligamr,deinceps ^grum cito {ktictas capit inucntio cnim «?^^^ ^^' f ^^'
«deqLmedicoeft,oftcndift-epentiam,quamhabet,nafumvaricd^^^^^^
Ao ficit autem hxc vmciendi ratio omma contr^ , atquc oporteat. tum quod, qui
"!orfrX:^mfimifiunt,fiKupenoriparteadftr~^^
„ euadent : tmn,quM quibus in hanc,vel illam partem,fcu qua cartilagp clt,leu
:%&conlcrti^^^
«doscffemanifeftumfit. . . i„i ,^ ,-r.rT;
nacur^fupriQfteniimeft.fpaciumver6,<iuodfefcmmtermirat,dm^^^^
".X=hoJiverofigurJ.eai,<ius?quabterahabec,fedangulo.nonrea«.
^ss DE ARTICVLIS
nam & Euclides ita rhombum finit.nofti autem cx fafcijs primam fere nomi- i
nari rhQmbum,quum eam figuram potifllmum rcpr^fentct. .
« ^Icautcm'panni alatcrcnafihauclbeneaptantur,quanquamnequchocfa-
>• »3 ciunt,qui alligant. ^ -
Nihil coferre ait vinculum ad nafum fub fradura in latus.conuerfum, cum
id prjeftare non pofiit,quo<l vtile eife vidctur. videtur aute vtiie efie pcr pan-
nos nafum fulcire ab ca pane, in qua iacet, fed neque ad hanc rem inquit id
prorfus accommodari. . ^
PRoxime autcm vinculu mihi vidctur occurrerc,fi in medio nafo,qua acu-
tus eft,caro iuxta os conteratur, vcl paululum etiam x>s ipfum Isdatur, no lo
tamen multum . his fiquidem nafus callo obducitur, & aliquanto afperior.fit,
ncque tamen vinculo egent magni negocij,fi fanc alligandi funt.
Commune vinculii nafi proxime ad falubre accedere videtur,vbi in medio:
cutis contufa fucrit,vel os parumper vitiatum.fequitur aute,vt promineat,qua
callo circumdatur. Vinculum itaquein huiufmodi cafibus cocrcens,repellenf—
que affcdum locum,prodefie aliquid videbitur . fedneque his vllo modo ne-
cefTarium cft.conari enim debemus,quc£ contufa funt, maxime ab inflamma-
tioncdcfendcre-.atqi vbi inflametur,celerrime inflamationem tollercquin &
callus,quum paruus increfcit, nihil profedo huiufmodi vinculis eget.
•' C Atis eft ad contufum,pannum admouerc cerato inundum, dem femel fa- 2, o
" O fciam circumdarc,qua; in vtramque partem ducatur.
Media fafcia mcdio nafo inijcienda eft , cuius vtraquc capita ad pofterio-
rem capitispartem non magna vi adducenda funt, atquc inde fronti circum-
data inter fe vincienda.
OPtimum.tamen prsfidium eft illinerc h^c.farina tricitici huius anni^ lo-
ta gIutinofa,refpcrra,pauca.
Qui optinie videntur verba Hippocratis enodare,aftcrunt «WTavwp triticum
abipfoappcUari,idquodfatumcft os-ref^quod attici vtraque fyllaba per t.
prolata tvjh dicunt,quo vcrbo fignificari volunt [hoc annojid eft, quod verc
fatum eft,quod & duorum mcfium,& quadraginta dierum appellatur.Equi- 50
dcm in Co, & in tota Gvxciz Adx yiAi tritici genus awrmo}i appellatu,fed paru
furfurum haber, & eius finna. ex aqua fubada plurimum glutmofa eft. quam
rem nunc Hippocrates maxime cxi^it^ quemadmodu ipfe deinceps narrabit,
qui vbi farina h.xc no fit, imperatjVtpuluis qui ex concuilb thure habetur,vel
gummi.admifceatur.fcritur autcm eiufmodi triticum vcrc ineute, vt duorum:
nienfium fit,rcdeque fic dicitur. quoniam fummum ad id temporis perduci-
tur,cuius farina cx aqua fubada maxime glutinofa redditur, vbi molito triti.-
co furfures cx toto detrahantur,id quod fit,& cribris tenuibus,& tritico antc,
eloto. Nam idcm tritico eucnit,atque hordeo,ex hoc cnim, vbi ptifrana.pr^-
paranda eft,cortex magis remittitur, fi antea madefadum fuerit. Quo pada 40
igitur dixit [lota] ?quum non ide fit madefieri,& lauari. in quolibet enim pi-, .
ftrino madefit triticu,prmfquam molatur-.non tamen lauatur in.quolibet, fcd
in corapluribus Afice ciuitatibus,vbi calathos habentmagnosintextos ex te-
nuibus iuncis cxigua fpacia intermittcntibus,per qu^ exccrni puluis poflit &
arcna,fcd triticum retincatur. Id crgo triticum, quod molendum cft,primo in
calathos conijciunt , atquc cxcutiunt : dcinde calathos in aquam demittunt ,
fic,yt mticum lauetur, ac mpdice madcfiat: calatho cx aqua recepto humoris
- '■ -. plurimum
CO MMENT. 11. i<s-7
. i plurimum effluit. tantum autem in tritico remanct, quantum idoncum eft, vt
moli poffiit.nam nifi madeliat,cortcx circumpofitus,qui tanquam innata cutis
eftjfub mola in tenues partes ciifnpatur,atque ita, cum farina per cribru excer-
nitur, educitur aliquid etiam ex furfuribus in tenues partes diuiiis : fed tritico
prius madefa<fto,furfures,grandiorum paniucjuum fint, manet,& cum farina
nonexcernumr.atqueidcircotritico prius madefado farina magispurgatur,
& quodab interioriparte eft tritici huius anni,Iotum ( vt ait) & glutinofum,
quod fcilicet poft cutem eft, veluti caro ipfius, in farinam, vt propofui, reda-
<aum,valde glutinofum redditur-Puto itaque ab ipfo lotam farinam appellari,
lo vbi ex tritico fit, ficpurgato , & prius madefado . nam, nifi ita accipiatur, re-
ftatjVt intelligamus farinam,vbi ex aqua madefa<9:a varie agitatur, deinde fi-
nitur confiftere,tum fuper innatas aqua excipitur, ac dccoquitur, quod in far-
rc etiam fir, fcd huic repugnat,quod refpergi farinam iubet,decoqui enim di-
xifTet, non enim refpergitur huiufmodihumor,fed coquitur dutaxat. Ex vcr-
bo igitur[refperfa]quid fibi volucrit magis demonftratur.
» T TTi autem conuenit ad omnia h^c huiufmodi farina, fi ex optimo tritico
" V fucritjfacileque duci poffitrfcd, fi no omnino bcne ducatur,modicu pul-
»• ueris iilius, qui ex thure concufTo habetur, in tenuiflimum polline rcda<iii, &
« aqua diluti farins adijccre, vcl paulum omnino gummi fimiliter admifcerc.
2-0 Quibus igitur fra<9:us nafus in inferiorem partem dcmittitur, fimufqj eiFici-
» tur, fi ab mferiori parte, qua carrilago eft,defidat, potcft in nares indi aliquid,^
» quod dirigat .• quod vbi non fiat , omnia hxc excitanda funt di^izis , fi fieri
- poteft, in nares conic<5i:is.
Optimum triticum dixit aycc^h TOg«, maiorcs cnim foliti funt a><jc^5f vo-
cabulo vti,ad notandum id omne,quod in fuo generc primum eft.nuc autcm
omncs,qui in panificijs verfantur^afTeruntoptimum triticum cfTe, quod den-
fiim cft.nam quod rarum,multis furfuribus continctur,farinaque eius ex aqua
fubada non a^que efficitur gIutinofa,atque ilhus,quod defum eft. glutinofum
autcm expreffit, cum ait[facile duciturjca loquutionc fumpta ab eo,quod ipfi
30 accidit.quandoquidcm a nobis in diuerfa attra<9:um,feruatur pcrpetuum, nc-
que difTipaturrcontra quod rninime glutinofum eft, quijm ita tra<ftatur,diuel-
litur, fed fi diuellatur , quo pa<9:o fcqui dicetur , cum manu trahitur? ac fi non
feqmtur, quinam dicetur facile duci?id vero quod no diffipatur, fed perpetuu
eft,iurc quis dicet facilc fcqui, quemadmodum & vifcum , hoc fiquidcra ma-
nibus noftris prehenfum in cotrarias partes plurimum attrahitur. quare ex his
conftat velle Hippocratem farinam cx aqua fuba<9:am glutinofam cSe, atque,
vbi huiufmodi non fit, gummi vcl pulucrem ex cocufio thure coIIe<3:u(quem
ftoJwttJw appellat) adijciiubet,vbieiuspuIueriscopia non fit, contunderc thus
ipfum ca de caufa oportet,atquc ex eode id,quod maxime pingue eft.Ego in-
40 tcrdum,quiim neCvthuris,nec gummi copia efTet^refina |iquida vfus fum, hac
fortc na<aus:at vbi,ncqi h^c fit,melle vti potcris, fed vriliiis puluis ex concuf-
fo thure vel gummi adijcitur.nam mel & rcfina quodammodo calcfaciut, fcd
taha ab initio alicna funt: proccdcnte vcro tempore rcmancniibus inflamma-
rionis reHquijs,vt fi quid aliud commodiffima.Quemadmodum igitur in fii-
pcrioribus gratia cxempli mcminitprius corij ^gyptij, ac rurfus Carthagi-
nenfis,fic eriam nunc tritici huius anni, quafi ita aixerit.Farina vti dcbcmus,
q.u« ex aqua fuba<9:a glurinofa fit, quahs efficitur ex tririco huius anni,quod
x6% DE ARTICVLIS
srrccmhs appellauit. fortafTe eiufmodi vocabulo fignificarc volcns triticum o- i
inne,quo(i denfum eft,& farinara reddit glutinofam,ita,vt nome ab co,quod
ipfi accidit magis,non ab aliqua fingulari fpecic fumptum fuerir.
» \ /Ei ccrte co inftrumcnto,quo ad illincdum vtimur, plcniori Sii^ms com-
- V pulfo,non in priorc panc,fcd qua dcfidet-extrinfccus aute digitis vtrinqs
» comprcifis impcllcrc fimul conucnit,& cxcitare.fed,fi fradura omnino in in-
» fcriori partc fucrit, licet aliquid in narcs infercre, ficut iam diximus , vel lina-
" mcntum,vcl aliud linteolo cindu,vcl magis Carthaginenfi pellicula,circufu-
» tumqi & ita figuratu,vt idoncum fit,quod in hunc locum demittatur. At,vbi
» fradura fucrit fupcrior, nihil demitti intus poteft . nam,fi in inferiori partc id ip
- praefidium alicnum cft,quinon in fupcriori? Primo itaq„& ab interiori pane
- dirigcrc nafum oportct, & ab exteriori vtrinqi copellere, atquc in priftma fe-
" dcm reftituere.commodiflimc cnim rcftituitur nafus fradus,pr$cipue eodem
» die,vcl ccrte paulo poft. fcd torpcnt mcdici, & primo mollius rcm pertradat,
- q,opus fit.vtrinq-, enim digitos, qui nafo accommodcntur, demittere oportct,
» quantum ficri potcft in imu, & ipfum ab infcriori partc furfum copcilere, atqj
" excitarc,fimulqi ab intcriori partc dirigcre.ad quam rcm nullus alius medicus
» magis idoneus cft, fi homo id darc opera vcHt, audeatq;, qipfius digiti mdi-
» ccs. hi cnim maxime fccundu naturam funt . admoucrc aute vtriaque digitum
" conucnit, vt toti nafo inh^rcat^atqj ita quicfccrc,potiflimu,fi fieri poiTet afti- i o
- due, donec glutinaretur,vcl ccrtc plurimu tcmpus, vt di€lu cft:aut fi non ipfc
- sgrotaus, falte puer,vcl mulier aliqua digitos demittat. moUibus fiquide ma-
" nibus opus cft,vt optime nafus curetur. Verum,vbi no reddatur fimus,{ed dc-
- orfura fpedans,in ncutram parte inchnctur.cquide nuUu vnquam nafum vidi
" iia fradum, qui non pofTct protinus coponi, fi priusqcallus increfcerct, com-
- pcUcrctur, modo quis rcde mcderi vcllct. Atqui dcformitate homincs maxi-
- mc odcrunt: curatione vcro partim ignorant, partim non fuftinet,nifi dolorc
- prcmatur,aut mortem pcrtimcfcat.quanq in naribus callus cito increfcit,nam
- dcce dicbus fanefcit, nifi corrupatur.Quibus os a latcreabrijpitur, curatio ea-
» dem eft. dirigcrcnimiruoportct,no ^quc ab vtraq;partc,fed ca,qu^ inclinat, 30
- ad naturalc fitum adurgere ab cxteriori parte copellcndo: in naribus item alte
- conquircrc, quod in inicriorerapancm conuerfum eft,dirigcdo ailidue,dum
" reftituatur,cum co,vt fciamus nafum, nifi protinus dirigatur,dirigi poftea no
" poftcjfcd pcrucni. Qup ad naturale fcdcm compulfo, ad eum locu admouedi
» funt digiti,vel vnus,vcl plurcs,fcu ipfius hominis,fcu altcrius , vt qua excedit,
- rcpcllatur, du fra<aura fancfcat. fcd & minimus digitus in nafum fubinde co-
- i jcicndus cft,quo componatur,qu2e dechnant.vbi nis infiamatio fuperucniat,
» farina vti conucnit cx aqua fubada: digitofq; fimiliter dare,eiufmodi ctia fa-
- rina induda. Vcriim,fi qua cartilago cft,nafus a latcre pcrfringatur^neccfTc cft
- cxtrcmum pcruerti.itaque oportct ad cxtrcmu nafum ahquid cx ijs,quae dida 40
- funt adhibcrc, quod ipfum componat,vcl aliquid talc dcmittere. multa enim
» inueniri poftlmt accommodata,qu£e odorcm non moucnt,& alioquin mollia
- funt.Ego intcrdum fruftum pulmonis ouilli coicci, id cnim fonc nadus fum.
» nam fi fpongi2eindantur,humorem combibunt.
Si nequcant(inquit)digiti in narcs demitti,adhibcndu cft id inftjumcntu,
quod nuc ficut in fuperioribus cria C-jnscAearrfop appcIIat.quo vcrbo intelligitur
pm^c id,qup ad illincndum vrimur,qu.alia funt fpccillum,{path5,idqi infbii-
mentum.
COMMENT. II. %6^
I mentum,quod <ficcwqhoy dicitur, qnx omniain {ummo capitulum Kabentro-
tundum^fedquemadmoduinruperioribusadal^vftione opusfliit tenuilli-
misjita nuncplcnioribus.quandoquidem & digitos,vbi Iicct,admouemus, Sc '
in nares conijcimus,eosncmpe,qui aptantur,& qui fradam nafi partem com-
poriant.qua ratione autem vti coueniat hoc inftrumento, ipfe aperte cxpofuic
imperaris,vt indatur in cauum,non in inferiorem partem nafi,fed qua potifli-
mum frada pars rn eius cauum decidit . ea fiquidem eft,qua: impulfu eget, vt
cxcitata poffitin fuamfedcm reueni.nibil enim aliud efi: componerc quamli-
betpan:em,quam vnamquamque eius particulam in fuum locum compelicre.
10 Chix fubijciuntur,per magnam partem orationis plana funt.
» A D hxc ex parte exterioricorij Carthagincnfis incidenda habcna cft,qu9
» iJL vel pollicem lata fit,vel quantum conuenit,& cxtrinfccus nafo,qua dccli-
» natur,aggIutiiianda:poft hxc mtcndenda eft,quantu expedit,pauIo aute ma- '
^ gis qua vt nafus dirigaiur, intendi debctrtum fub aure(longa enim efCe habe-
" na debet)furfum circa caput adduceda. licet autem fronti extremam aggluti-
" nare-.Iicct & vlterius ferre,& circacaput volutam vincire . h^c fiquidem iuftc
" nafum dirigit,& intendi,& remitti poteft,atque vbi velis,nafum in contraria
» partem,ac iacct,magis aut minus repellcre.Nam & quibus a latere nafus abru-
» pitur,in ciEteris eadem curatio c6uenit,qu£e propofita eft.plsrifque aute opus
zo eft nafo extremam habenam agglutinare,vt in cotrariam pane repellatur,at-
» que iricIinet.Quod fi fradurevlcus acccdit,nihil follicitare nos debet,fcd nu-
» triendum eft cerato,quod picem habeat, vel aliquo exijs mcdicamentis, qux
» protinus craentis vulneribus inijciuntur. hxc fiquidem facile curationem ad-
« mittunt.^que etiam,vbi ofTa receffiira fint, primo dirigerc affidue conuenit,
» nullare pr^termifla, & in poftcrum digitis compcllcrc laxius fuperdatis , iii-
« perdatis tamen.nafus enim cx omnibus corporis partibus facillime componi-
» tur. Atqui habcna agglutinata, & impulfu m contrariam partcm, atque nafus
« declinatur,nihil vti omnino prohibct,nequc fi vlcus fit,neque fi inflammauo.
- innoccntcrcnimeiufmodi prsfiLdiaadhibcntur.
30 [Appcndaturjdixit a-^^M, quo verbo fignificauit vniuerfam rarione cxtc-
dendi,& quafi dirigendi nafum pcruerfum,pcr ca, qus agglutinantur . quod
autcm nunc pr^cipit,experimeto imbeciIIucomperi.nam,fi habcna vehemc-
riusintedatur,gluten difcutitur,refoIuiturquc:fi modice,nihiI fere proficitur.
Dc aurc.
■ » T N fradura auris quodlibet vinculum inimicum eft,neque enim ita laxii cir-
» 1 cumdabitur,quod fi magis adftringatur,plurimum pfficiet . quadoquidem
- integra auris fub vinculo adllrida doIet,puIfu vcxatur, atque inftammatione.
Vbi continuum foluitur graece in carnc feAJt©^ appcllatur,in ofiTe n^TxyfM^in-
40 cartilagine non habet proprium vocabulum, fed eam fraduram Hippocratcs
abufus K^Tdiyfj-oi.^s noraine nuncupauit.
• r^ Ed & cataplafmata,qua2 maximi oneris funt,penitus ahena funtipl^raquc
.. O etiamnoxia funt,atque abfccfiTum concitant, & muccos plurimos , fuppu-
» rationemquc infcftam rcddunt.quibus minime opus eft auri comminutx.
Omnia figillarim ijs confentanea funt,qus oftendimus in libro dc rationc
curadi . namque Hippocrates ctia nunc \xdi aurem afTerit catapIafmate,quod
cxperimento confpicitur.abunde enim ficcaricam voIuit,quum natura ficcif-
i7o D E AU TI C V L I S
fima. fit,co quod cx cutc conllet,& cartilaginc.Ofterum autem cft vnaquam- 1
quc partcm,<juatenus ficcior cft,catenus iicciorem curationcm requirere.
» "pvRoxima quidem eft(modoquidfupcrimponicoueniat) farina glutinofa.
" 1 H^c autem ncceiTario grauis ne fitac minimum contingat.interdum enim
- optima mediciua eft, medicinam non facerc,& ad aurem,& ad alia raulta.Ca-
» uercinfupcr homo dcbec , ne in cam partem dormiat . extenuareaute corpus
" expcdit,illi potifTimum^qui auris .fuppurationcpericlitatur,& aluum mollire.
Proximu inquit circ ei,quod non obcft,cataplafma ex farina glutinofa.con-
ftat enim hoc nvagis ficcarc,quam aha.dixinius aute paulo ante, vbi de illincn-
do nafo tra<aauit,qualem appellet farinam glutinofam.huic fimilhmu catapla- lo
fma conficiuntexpcrimcntoedodi^qui inpal*eftraverfantur,exfarre inacc-
to madcfado,dum maccretur, atquc ita temperato.
» n Ed,fi homo facile vomat,vomerc debct,vt modicc exhauriatur.
^ Vetercsappcllabant <jv5.aoct<?iif,quummodicchomoexhaunebarur,feo
vomitu,£eu dcicdione,tale quid nunc heri iubct codem vocabulo vfus. Multa
autcm funt med.icamcnta,quje hoc pr^ftanL nam & mel copiofe afTumptum,
& mulfa miniis diluta,vcl crcmor ptifTanas ex aqua decodus, feu per fe, feu cU
melle,magis adhuc vomitu citat radicula,& bulbusnarcifTi. His efFicacior eft,
nondum tamen valens radicula,in qua furculos radicum vcratri albi defixeris,
datapoftridie,fiueperfe,fiuecxoxymelle. lo
'^ Ed,fi ad fuppuratione veniat,no cft celcriter aperieda.multa eni ex ijs^qu^
^ videtur fuppurare,intcrdu abfbrbentur,ctia fi nullu cataplafma inducatur.
Caucndum cft,nc auris incidatur ob cartilagine cuti fubieda.nam,nifi,vbi
incifa eft,confolidetur & glutinctur,periculu cft, nc cartilago obefa reddatur.
[Abforberi] (quod cax-m^ dixit)hoc cft,difcuti ac digcri pus ibi colle<3:u,no-
nimquam pcrca,quxfuperimponunturfimplicia medicamcnta,acleuiafinc
morfu ficcandi vim habetia.cuiufmodi eft niuccus cochleas adiedo thure: ac,
fi valcntiijs ficcare opus fit, vel a!oe,vel myrrha,vel vtrifque. Eode modo fic-
carc poteft mel atticum inundum infperib quouis ex propofitis racdicamen-
tis,benc contrito. voco autcm fine morfu thus,aloen & myrrham. 50
» A T,vbi incidere coadus fis, cclerrime fanefcir, fi candens ferramcntum ab
- i\ vna parte ad altcra dcmittatur. Ccire autem certum licet aure curtam red-
« di,& mancam magis quam altcra,fi candens ferramentum traijciatur.
Curta necefTario fit,& manca,cum non exigua pars & cartilaginis,& cutis
ipfam comprchcndetis,vftionc abfumatur. Ad quod prsefidiu monet,vt con-
fugiamus,nonnunqua veritus,nc cartilago iEgre fanefcar. namque vbinuda-
tur,cicatricem non recipit,pr£efertim fi res aliquot dies protrahatur,neque eu-
tis a icdione protinus coeat & glutinetur.
» C Ed fi candenti ferramento non traijciatur , inciderc conuenit, quod magis
» Ocxceditjfedione nonadmodumcxigua. aq
Nc quid fupcrfit puris, quo cartilago l«edatur,incidi non parum iubcr.
- /^ Vandoquidem pus altius inucnitur,quam quis exiftimct.
V-<[,Jpecipiuntur,qui fecant,in cognofcendo pure,quod fubicdum cft,ita,
vt cxiftimcnt id in fummo contincri,& cutem tenucm e&. Quo pado autem
in hu nc crrorem incidant,ipfc Hippocrates proxime dcmonftrabit.
^Erum(vtfummatim dicam)ca:tera quoque omnia,qua: muccofa funt,,&^
muccosproducunt, vtpote gIutinofa,vbi tangatur cito in hanc,verilkm
partem
:v;
COMMENT, II. i7t
I « parte di^kis ckhuniur.quaobrem alciora hxc medici repcrmnt,^ cxiftiment,
In dignofcendo loco fuppurante,vbi in affeaiparte, quum tangeti mode-
rate cedit/edione adhibita contentupus inuenitur, mcdici poftquam eudem
cedcndi modum in quauis alia parte comprchcndcrint,putantes eam fimihter
fuppurare,vt illx,quas prius intuiti fueriht,venicntes ad fedionem crrat,ifque
error interdum duplcx eft,& quod nullo modo ibi pus inuematur, quumji^c
multo crafTiora fmt quam opinentur,& quod mcdicis ca fuppurarc videatur,
qux muccofum humorcm in fe continet. id, quod eucnit,quoniam huiufmo-
di humor(vtipfc ait)vbi tangatui-,cito elabitur. contrahi autem folct in carEi-
10 lagine,chordis,ncruis,achgamentis,vtdeincepsoftendet. ^
■ » /^ Vandoquidem,& ca tubercula^qu? gangha dicuntur,cum huniida funt
„ V-4& muccofa carne continentur, a multis aperiuntur indc iluxuru humo-
» rem putantibus. Medicum itaq-, in fedionc animus fallitrfcd ci,qui fedus cft,
- nullum affertur detrimentum.qus autcm loca aquofa fint,velmuccorum ple-
« na,quibusve partibus fingula,qu« apcriuntur, homincm intcrimant,Ycl altc-
" r us noxas caufa fint,alibi exponentur. t - r
Uxc enim ganglia circa cartilaginofas partcs, & circa neruos ex horu ali-
mento increfcunt,onunturque ex humore glutinofoac muccofo.hoc enim elt
proprium neruorum ahmentum.
zo \ /Biquisigituraure fecuerit,abftinereabomnicataplafmatc,atqueomm
» V hnamento debet,medcrique vel medicametis, qua^ protinus cruetis vuU
» neribus inijciuntur, vel alio,quod nequc oncrc I^dat^neque moleftiam afterat.
Auris quii ficca eft,idcirco ficcantia medicamcnta requirit,non tamen plus
iufto ficcanda eft, vbi a fcdionc protinus mcdicameta inducuntur. diftedunt
cnim,cum nihil habeant,quod leniat.Sed nequc oncrari auris dcbet mole eo-
rum, qu^ fupcrimponuntur . dolet cnim & infeftatur . Optimum eit igitur a
fcdione mcdicamcntis vti,qu^ modice ficcent,cujafmodi funt, qu^ crucntis
vuIneribusprotinusinijciuntur.Cataplafmatalcniuntquidem,fedreroluunt,
atquc effoeminant.fuperantem ver^ humorcm non difcutiunt,pr?fertim cum
So dutinofusfit&craflus.
- ]V T Amque,vbi cartilago nudari incipiat, coitumquc habcatpurulentum ac
" l^muccofum,rcsinfeftiffimacft. .
Adiicere oratiom oponet[humorum]ficut nonnulh adfcribunt, vt vniuer-
fa fit huiufmodi[Namque, vbi cartilago nudari incipiat, coitumqiliumorum
habeatl.Vocat autem ^^aoa? coitum humorum,qui intus continetur,& ex-
ccrni debent puns vidclicct & mucci.res (inquit)infcfti{rima :cft,hoc cft, do-
lorcma£Pert,quodpatet,quumcartilagovitiatur. , r
GVius illa curatio quoquc caufa eft.In ommbusautem, qu^ recrudclcunt,
maximcabundecftcandcnsferramentumtraijccrc
40 Quam curationem damnat?c£mne,quam paulo fupr^ mdicauit, pr^cipics
vt cauplafma,linamcnmm,quod onerat,quod dolorem cxcitat,vitcmus .
EINIS SECVNDI COMMENTARII
GALENMN HIPPOCRATEM
0E ARTICVLIS»
x-j^ D E A RTIC VLIS
Galeni inHippocratcm dc articu-'
LIS COMMENTARIVS TERTIVS, VIDO
VIDIO FLORENTINO INTERPRETE.
De fpinavcrtebris.
I Pina: autem vertcbrae.
Adiccit [fpinas] non quod in alijs corporis partibus vcrtc-
I br« rcperiantur,omnium cnim vertcbrarum compofitio vo- lo
I catur (pina: fccl <juafi ita dixerit venebr2e,quarum fitus eft in
j rpina.Quibufdam tamcn cx iunioribus placet fpinam nomi-
S nari,non vniuerfam vertebrarum compofitionem^fed earum
tantum,qu2e ad thoracc fiint,& lumbos.iuxta quos Hippocrates nunc de ver-
tebris agere videtur,quae in lumbis tantum,& dorfo fitse funt,non de ijs,qu2
in ccruicibus. vertcbrarum vero compofitionem vniuerfam in hbro de ofilbus
ad eos,qui primas inftitutiones addifcunt,ad vnguem narrauimus,in quo ex-
crceri illum volumus,qui perccpturus cft ha^c commetaria,intuitum exqmfitc
quaha fint fingula ofla in cadauere arefado hominis,vcl certe fimiae.
QVibus ob morbos trahuntur,vt gibbum efficiant. io
^__Gibbum dixit Jtc/^^^ojicj, vocatur autem {pina gibba, quum inpofi:erio-
rcm partem conucrtitur,quod vitiu oTnoS-oxucjxaojf gra^ce nominatur:ficut curua,
quado in priorcm partem.dicitur aute hoc gr^cc Asg<ftc>w; fed CToAi'««f ,cum de-
prauatur a latere.NonuUi autem exiftimant fpinam in poftcriore partem per-
uerti (quod virium Ki^raaiks quoquc gracci nominant)vbiineafuerintcnida
tubercula magna,dura,ac diuturna,quorum onere vertebra: inpofteriore par-
tcm compellantur.neque intclUgunt,fi fupinus homo iaccat,non pofTc fubic-
&as vcrtebras tuberculis onerari,nequc etiam fi ftet,aut fedeat,ac ncqj fi in la-
tus couerfus cubet. Ad hxc abfurdum eft, cxiftimarc tubercula ad tantu pon-
dus,ac duririem pcruenire,vt oflibus grauiora fiant,& duriora.-fed,& a crudis 30
rubcrculis ipinam in priorem parte conucrti Hippocrates ipfe paulo poft do-
cebit.Illud item animaduertendum cft,non folum eos,qui iibrum hunc expo-
nunt,fcd Hippocratem in propofitis vcrbis dixifife [trahutur, vt gibbum effi-
ciant]quum dicercpotuiirct[impclIuntur]quemadmodum hisplacct. Abfur-
dum vero videbitur aficrcre vertcbras,qu^ in pofteriorem partem erumpunt,
trahi a morbo inpriorem. hoc fiquidem magis propriu eft illius vicij,fub quo
ipina in interiore partem conuertitur.Quonam igitur pado rcs vera fit,quid-
que Hippocrates fentiat, conabor cxponcre. Vertcbrarum quidem ofia per fe,
nequc pcrucrtuntur a tubcrculis,ncque trahutur/ed primum vitium eft in ijs
corporibus,quibus vertebr^ aUigatur.Igitur,vbi ad vertebras tuberculii oria- 40
tur,cijm in tumorem afifurgit^atqi augetur,ab interiori fiuc priori parte, vtro-
quc cnim vocabulo appcllatur, ncccifc cft,vt tubercuium fequantur hgamen-
ta,atquc hxc rurfus vertebrs. Itaque,fi in vna parte diitaxat tuberculum oria-
tur,vbi hcc in interiorem trahatur,ipina in priorem partem conuertetur:fed,fi
in duabus,vbi aliqua intcricda fit inuiolata,gibba euadcLvtroqj enim tuber-
culo adiundam vertebra trahente,qu«e in medio funt,a pofteriori partc gibb^
fiunt. quod cuidcntcr intucri hcct omnibus euenirc, quas curuari modicc pof-
funt.
COMMENT. IJL . 173
I funtjcuiufmodf funt viridcs rami,& cx fcriptorijs calamfs pI?riq;,<juos jfl <juis
dextrx digitis ab vna partc,iiniftr£e ab altera, prchcdcns aa fe traxcrit,mcdiii
in contraria parte attradu gibbumque coipiciet. Atqui ncq; alia dc caufa fpi-
na ad latus conucrtitur,^ ob crudum tubercuIu,quod a latcrc cius fit.Hcc au-
tcm tria vitia in fpina incidunt,eijm vcrtebrse loco mouetur.na vcl Jtt»4>©w fit,
vel A3g<fta«f,vel ffxo?Ja<as.cuai in pofteriorcm quide partem conucrtitur, xi^xaw,
quumin priorcm,X9g<ftwif,quum in latusinclinat, moXiam. Extrahaecquartum
vitium in fpina incidit,quod oaoi? vocatur,vbi vcrtebra: loco manent,fed ca-
rum compago dimouetur,
10 T\ Laerunquc folui nequeunt , praccipue, vbi fpina fupra fcpti tranfucrfi con-
» X iundionem gibba fiat.
NonnuIla(inquit)qu2 in fpina incidunt^aigre foIuuntur,prascipucquc vbi
fupra eam regioncm,qua cur^cpto tranfucrfo coiungitur,gibba nat,hoc eft,
in vertebris thoracis.dixit au^n -zsyA^ fignificare volens [praccipuc] qucmad-
modum etiara in principio huius libri,quixm inquit[Omnmo enim mclior cft
ac firmior cxigua herba quam grandior, pr^ecipue antequam ad maturitatcm
vcniat]. vbi verbum prajcipuc dixii •m-n. Scd qua ratione «egre tubercula fol-
uantur,proximis verbis intelliges.
» T Nfra vcro qu^da foluuntur cu varices in cruribus fiunt.illi aute magis gibba
10 1 fpinam foIuunt,quf in vena poplitis oriuntur,fiunt ctia & in vcnis inguinu.
Quxdam(ait) vitia infra thorace,ncmpe ad lumbos, a varicibus vcl tormi-
nibus foIuuntur,cum fucci,qui ca faciunt,primo fcrantur in vcnam maximam
ipfius fpinae,deinde in eas,qu^ ab eade didu<ft^ ad crura intcndunt. huiufino-
di autcm in thoracc nulla vcna cft,qu2e pofilt vitiatos fuccos recfpcre , quado-
quidem vtrfnq; odo coftis vna ahmentu fubminiftrat : fcd fupcrioribus, duae
aliie tcnucs,fcilicet ab vtroq, latcrc vna.qua: omncs pcr thoraccm diftribuun-
tur,diflipanturque.Idcirco,fi fuccus aUquis ad ipfas ex tubcrculis tranffcratur,
cxccrni non potcft, pr^terquam ^ ^gre etiam admitutur. {ucci cnim,qui cru-
da & dura tubercula faciunt,glutmofi funt,& craffi,quarc no facile pcr tcnues
30 vcnas fcrutur:fcd vena,qu2 ad lumbos cft, latiftima eft, & fangm"nc ad vcnas
omnes tranfmittit.ergo,cum hos craftbs ac glutinofos fuccos reccperit,fi affc-
dx partes viribus adeo valcant, vt quod fuperat, cxpcllant, ad vcnas hic fitas
tranfmitnt.quo fit,vt latcfcant,& in varices afturgant,vbi quide fuccf craflio-
rcs fuerf nt,f d accidft f n f nguf nc protinus,fin mediocrf ter crafli,fn pophte. na-
quc,vbf primum,eo q? crafTi fint,& glutinofi,conferti fubfiftunt,fbi vcna dff-
ten<lut,diiatantq-,. Etenfm,qufbus citra caufam hac varfccs fn crurfbusorfun-
tur, vf<icrc hcet venas pro portf one fuccoru craffitudfnfs latefccntes,vbf craf-
fififmf fint^lariffimasjcuiulmodi vcn^ funt inf nguf nc-.vbf mfnus crafiS,mfnus
Iatas,qualcs f n poplf te. Interdum cnfm,quiim maforcs vcnas obftruunt,hunc
49 afFcdumcxcftant : fnterdum ad inferiores concurrunt, cpx anguftiores funt.
in vniucrfum autem in varicibus crafTus fanguis corinetur.nam id vitiu plx-
runquc a fucco melacholico,intcrdii etiam ab alijs crudis craffifque cocitatur.
» r^Olutumquoqueiamidvitiumcftatorminibusdiuturnis.
^ Vbi fucci,qui pr^ter naturam in corporc funt,ad inteftina tranffcrun-
tur,tormina fiunt, quum abradatur inteflina ob fuccos acres,qui ad ipfa con-
fluunt, aempe, vbi tubercula fuppurant, ncquc cnim alitcr ob fuam craflitu-
dinemconfluere ad intcftinapotuifTcnt.fed infuppuratfonfbus crafli fucci
^74 DEARTICVLIS
cxtcnuantur,&natiiram afPcd^ partis ad expcUendum cxcitant ia,quod in i
cacontcntumiammoieftumcft. ^ ^ c c^y
QVibus vcro adhuc pueris fpinagibba fit, antcqua corpus perfea:cmcrc-
{cat,his corpus ad fpinam non augeturcfed crura & brachia duuxacper-
- ficiuntur,qu^ funt ad fpinam,non compientur. ^
Nihil mirucft, fi m his morbis fpina no mcrefcat, qucadmodu lupra m lu--
xatis tradidit,cum inquit,[Q£ibus recondi no potuit].Nam & propter vcnas
vtqu£eiampcrfcdcincrcucrunt,t.^_ ,^ , , v , r ,
iuxta fpinam prohibcantur.Scd,quae a vitiatis partibus iongius abfunt,vt bra.;
chia,& crura, fine noxa omnino feruantur . ca cnim, qu^ fic vitiata funt, non
totum corpus,fedfoiummodoproximaspartc^fficiunt.
„ j^ Vibus itcm fiipra feptum tranfucrfum gilM fpina fit, cofix in iatitudi-
„ V^Znem augeri non foicnt,fcd in partem priorem.peaus vcro iatum non fit,
» fcd acutum-.fpiritus difFicultcr mouetur,& cum fono,quum cauum, quo fpiri-
..tusrccipitur,atquccmittitur,angu{liusrcddatur- ^ ^ ^
De ijs agcs,qu£ adhucincrcfcunt, dixit,quc iuxta fpina funt,his augcn no
cofucfirc.Ergo,vbi fpina gibba fiat in vertcbns thoracis,hc maxime increfcerc
in iongitudmc jphibentur. Hac igitur dc caufa,& lila etiam,^ vertebr^, cum z o
Ipina gibba fit,in pofi;eriore parte conucrta£ur,ncccfrc cfl thoracc anguftum
rcddi,atqi acutu:& idcirco interiora caua,quJE fpiritui accomodantur,minora
cffici,fic, vt,vbi fpiritu attrahunt,corpus minori modo ipfius fruatur.Diximus
autc, & in libro dc difficuitatc fpiritus, vbi is minus attrahatur,quam opus fit,
ncccfle circbrcuiori temporis interualio proxime nirfus attrahi, quam fi priiis
fccudum natura attrahi ccepifTct. fpiritus autc^qui breuiiori intcrualio attrahi-
tur, crcbcr rcdditur, in<juo confiftic id gcnus fpiritus difficuitatis , fub quo &
cxiguus,& crcber cooritur.fonus autcm adijcitur, ob angufi:iam iuxca fauces,
& afpcrara aneriam.augct angufi:iam hanc id,quod proxime fubijcir.
" A Tqui cogucur ctia ccruices iuxta magna vcrtebam in priorcm parte con- 36;
" /^ucrtcrc,nccaputincandemproijciatur,hocautcmfauccsrcddit admo-
» dum ano-ufi:as.nam ijs ctiam, qui natura redi funt,id oifis, fi in interiore par-
•• tcm inciinctur,fpiritus difficuitatcm affert,dum repcliatur. Ob id. igitur,qu6d
« ita figurentur,guttur his hominibus magis cxtarc vidctur, ^ bcnc valcntibus.
Cum vcrtcbr^,qu£e ad pedus funt,vbi gibba fpina fit,in pofi:criore partem
fi)cd:et,ncceffe eft coliu in priorc coucrti.quare & ipfu caput,iiii enim c rcgio-
nc fupcrimpofitu cil. Accidet igitur ijs,qui gibbi funt, ambuiarc ita figuratis,
ficut ca:tcris omnibus,cum totu coiiu fpinaq-, inciinac,& vtruqi curuates a po-
fteriori parte gibbi tcrra fpcdat.quod vt cuicet,qui gibbi funt cogutur coiiuin
poftriore partc rccuruarc,eius vcrtcbris,vt qu^ minimu moucctur,ad hoc paru 40
cofcretibus; fcd,qua potiifimu moueri ahquid pofiunt,vaide rccuruatur. pof-
funtautc quadu^e prim*e vcrtcbrie intcrfe,& cu capite comittijtur.Quemad-
modu igitur figuratur iuxta capitis comiffura iili,qui bene vaietes caput in po
ftcriorc parte copcIlunt,ica gibbi,cum crcdi funt.pr^terca,vt ijs,qui naturaH-
tcr habcCjguttur extat,vbi caput in poftcriore parte rccuruatur,fic gibbis,cum
rcifiu cotinctur.vocauit autc ^;6^go>^w cos,quibus cxtat^v^jquo vocabuio
vcrifimilc cft,vel afpcra arccria totam,vcI guttur dutaxat appciiaffc hinc autc
COMMENT. II L 2,83
ofris,ad illud rcfcres,quod prfncipio orationis propofucrat,ciim inquitf Atqui
cosuntur ctia ccnuccs iuxta magna vcrtcbram in priorcm partcm coucrtcrc].
vnde poflet quis conijccre magnam vcrtcbram appdlari fccudam, qu£ magis
potcft m priorcm partcm vrgcri,at<juc indc rurfus rcpclli. Coftat autcm can-
dcm regioncm,& pnorem,& intcriorcm ab ipfo vocari.priore quidem,quijm
vertcbra; apofteriori panc in cam crumpant: interiorcm,quum fit in profun-
10 ditatc corpons,fi fpcdctur fumma pars fiue prior,fiue pofterior.
- LJ Is tubercula pkrunque circa pulmonem funt, eaq; dura & cruda.pkrif-
» 1 Aquccnimciufmoditumorcsfuntcaufagibbi,&diftetionis,quibuspro-
» ximi nerm afficiuntur. ^ r
Quibusfpinafuprafeptutranfucrfumgibbacfl.hispl2runq-,aittubcrcula
tieri circa pulmonem: coflat autem,& quibus ad lumbos gibba fit,his ca partc
tubcrcula vcrfari.Dixit[pIxrunqi]^ptere^ q, & cafu,& idu fpina gibba rcd-
ditur,& tum in priorc partcm,tu in latus conucrtitur. At cum inquit[pl«runqi
cnim ciufmodi tumores caufa gibbi funt, & difleuonis] cande fcntctia tradir,
quaaprincipio,cum ait,[fpin$ vertcbrs,quibus ob morbos trahutur,vi gibbii
io efficiat]. quodautcnuncfcribit [quibusproximincrui afficiuntur]ad neruos
dorfi refertur,ac vertcbraru.nos vcro antca caufari fumus vcrtcbraru ligamcn-
ta attrahetia,quibus cum & ipf^ vcrtcbra: trahutur.non enim arbitramur ner-
uos,qui a fpinc medulla oriutur,attrahcre fccu vcncbras poffc, cum & proptcr
cxiguitatc,& jpptcr mollitie longe imbecilhores fint, | vt pr^flarc id poffint.
quippc,qui ab offibus no depedet,quemadmodu ligameta, qu^ firmiora funt,
& neruis coniunda^ac,^ tubcrcuhs afiTiciantur/ccu irahcrc vcrtebras pofTunt.
- \ /Erum cx his quibus fub fepto tranfucrfo gibba fpina cfl,nonnullis rcnum
« V & vcficx viria fupcrucniunt. fcd & abfccffus ad iha & inguina, qui diu
« manent,& ^grc fanantur,quorum ncutrum gibbum foluit.
50 Ob cofcnfum fanc propofiri affcdus fupcrucniunt. cofcnfu autc afficiutur,
& qua: funt ciufdcm ^cncris,& qua: vicina,qu^ fupra fignificauit, quijm pro-
ximos dixit,{cd quj comunia primo funt,maxime I^diitur.Tormina igitur,&
variccs,quoru caufa crat fuccoru tubercula cxcitantium trasfufio,gibbu curat:
fcd cx ijs malis,qu9 cofcnfus caufa oriutur,nuIIu cfl,qd priore morbu dcpcllat.
" 1_J Is autcm cox^ cxtenuantur,magis quam quibus fpina fupra gibba cfl.
1 1 QuibusfpinaadIumbosgibbacfl,hiscox5graciIiorcsfunt,5quibus
ad pe<aus.hinc autcm manifcflum cfl coxas, quibus fpina ad pc<aus gibba cfl,
gracilcs modicc reddi,proptcr confcnfum,qucm habent cum fpina.
" ' J Ota auteni fpina longior his cfl,quam quibus a fupcriori parte gibba eft.
40 1 His qui astatc nodu robufla funt^pr^tcrj ^ comunis cfl macics,accc-
dit q, zffcdz partcs no augetur,qucadmodu & antca dida cfl; Nuc difcrimc
aliud adiugit,non ab ^tatc^fed a locis afFcdis.nam fpina,quo magis verfus fuu
initium vitiatur , co minus augctur,cu habcat & originc & incremetii fupnc.
• ""^ Vbcs autem & barba fcrius incrcfcit,& minus compIctur,minus itcm foc-
cundi fiunt,quam quibus gibba cflpars fupcrior.
Ad communcm rationcm confcnfus acccdit difFcretia cx natura locorum.
Communis igitur ratio cfl,vt qu^ vitiaris locis proxima funt,cofenfu affician-
:p;
^7<r DE ARTICVLIS
lar; propria autcm, vt,vbi hx partes l^duntur, c^uac fpiritm accommodantur, i
fcquatur,vt fpiritus ^grc A cum fono moucatur vbi,quat mfra feptum tranf-
ucrfum,pubcsfcriusincrefcat,l2datdrqucctiambarba.
„oEa?mb«scorporciamrobuftogibbafpinafit,hiscui^^^^^^
. S tunc cxiftcntcm. temporc tamen cius aliqmd fc oftedit, ficut & ijs,qui lu-
- morcs funt,aut plus ^ut minus. pkruq-, autem,hi affedus minus maligm funt.
Euidenter k-jr^M- nuncdixit,quod nonnulhahjcx veteribusdixcrmaj-
W.Apei-tcigitur,&(vtdixeritquis)quafircsmanutcncatur,gibbalpinaad-
mittit ea, qux qu^m morbus iudicatur,id cft,foluitur,expclluntur,videturquc
cx toto morbus fummotus.fupcrfunt tamcn rchquix paru^, qu^ irritantur, ii lo
quidvelinrationevi<auspeccetur,vclnoxiumcxtrinfecusoccurrat. .
" \ A Vlti qmdcm gibbi, facilc,& no fecus,quam benc valentes lam vtquc ad
.. iVlfcncautem id mah fuftinucrut,praefcrtim qmbus corpus carms plcnum
« & pmguc effcamn cft v pauci tamcn cx ijs ad fcxagefimum annum peruenc-
"runt,pl£riquccnimcitiusmoriuntur. . ^ a
Ob validas vircs,ob morbum lcuc,iamqi ob vniucrfam vidus ratione, qua
viuunt,nonnulli gibbi quafi fani ad fcncdutcm vfquc vitam degunt.
NOnnuilis etia vcncbr? ab hac vcl iUa partc in latus moucntur Hsc tame
vel omma,vel coplura incidunt,eo q, fpina ab intenori partc deprauctur.
Antca la diximus fpina ad latus conucrti orto ab cius latcrc tubcrculo,quod z o
ad (e traherct ligameta.hoc Hippocratcs ficri d^xit Ji^ csi ™^f id eft,p neruos.
. ^r^ Vofdam etiam in id vitium compcUit, vna cum morbo habitus illc, quo
» V / iace rcconfucucrunt. • n j -j
Cooirrit ad fpina gibba cfficicnda,& quod matcria magis conlluat ad id,
quod humihus cft,& q3 pars,in qua quis cubat,magis coprimatur.Prima autc
& prxcipua caufa,& tubcrculi, & cuiuflibct vitij eft partiu natura morbo op-
portunior.Dcmonftrauimus cni ad ciufmodi partcs cocurrcrc ca,qu^ %crat.
„ T /Eriim dc his agcmus,qua dc diutinis affedibus pdmonis.ibi cnim de his
^ y fQturorumpulchcrrima;prognoftjcationcstraduntur.
Multa quoqi alia in hoc hbro fcripturu fe polhcetur,qu2 nuc non cxtat.Ea 3 o
fortaile vel non fcripfit, vcl intcricrunt, qucmadmodu & multa aha antiquo-
rum volumina,quiE nunc non extant, dc quoru intcritu complures fcripfcrut.
Dc diutinis i<»itur affcdibus pulmonis muka habcntur , & in. maiori Iibro de
morbis,cuius^initium eft .[Si pulmonis arteria cxulccretur]. atqi ctiam m pri-
mo hbro dc morbis, qui non rcde ita infcribitur,cuius initium cft, [Qui vtiq;
intcrroo-are dc curationc rcdc vcIit,rogatufque rcfpoderc]. Sed in ncutro ho-
rum plcne cxcquitur,qux hic poUicctur.
QVibufcunqi cadetibus gibba fpina fit, paucis ita coualefcit,vt djrigatur.
Adhuc fcripfit de fpina citra cxteriore caufa deprauatlqu^ deiceps^ad-
fcribit^ia fut dc vcrtcbris^qu? ob cafu vcl idu aliquS ledutur. Plcraqj aute pla 40
nafunt,nifi ficubiopus fit omilTacaufaadijccre,qucadmodu & nuc,cu afTcrit
raro luxatafpinareftitui.cuius rei caufam,& fi nuc afferrepotuiiret,in fequeti
bus dcmoftrat, cu fcribit vcrtcbras cardinis modo iftru<aas,ita, vt,vbi vna ah-
qua quouis modo cxciderit,! fua fede magno negocio rcucrtatur,cu in fingu-
hs multi jpccffus fint,multi finus.hoc autc & afpedu ipfo in offibus didiciftis.
» T Am vcrointetio,qu3e fupcrfcalamadhibctur,nullum,quodfciam,reftituit.
« 1 Ea potifiSmum vtutur mcdici, qui apud yulgus vidcri volunt magnum ah-
quid
CO MMENT. 11 1. Z77
I » <iuid molin. Apud hoc enim achniradum cft fufpcnfum liomincm intucjcf,vel
» proiedum,yel tale quidpiam/emperque hac ab ipfo landantur, cui ncc vltra
« car^ eft,<]uinam eltedus fequaturex huiufmodipraefidio,bonusncanmaIus.
» medici verojqui h^c ftudent,rudes funt,quos quidem noui .Inucntio qtiidcm
» vctufta eft,atquc cgo fanc primum audorcm laudo,non folum huius,fed cu- '^
» iufqi machinamcnti fccundu natura excogitati, minime cnim diffido nonulla
» rcftitui pofFc,iiquisrc<9:e prjEparansconcutiat.fcdturpecxiftimauiciufmodi
'. morbis itimcderi, quum ciufmodi machinationes magis fint impoftorum.
Quoniam (vt oftcndimus)in omnibus articulis rcftitucndis, pr^cedcrc dc-
10 betindiucrfaspartcs cxtentio,candem quoque adfpin^ ofla necefTe eft adhi-
bcrc. qua yero ratione intendere in diucrfa conueniat,in fequcntibus doccbit.
nunc de ca intcntionc loquitur, qu<E minus redc adhibctur, quod facerc con-
fueuit,ficut in prioribus iam monftratu eft. Primo cnim rcijcienda funt,qux-
cunquc malc a quibufda mcdicis fiunt,demceps tradenda funt falubriora.Igi-
tur,quum medici complurcs luxatam fpinam per fcalam extendant, afTerit in
primis ciufmodi inucnrioncm nihil proficerc:fi quis tamcn ca vti veIit,docet,
quomodofacereidoprimepoffit.Ergo inintendenda fpina propofitumcft
fuperiorem partcm intcndcrc pcr vincula propc afFe<aum locum inie<aa, infe-
riorem,pcr corporis pondiis. Ad hoc itaque fpedans^qu^ ab ipfo fubijciunt ur,
i o pcrcipics,maxima enim cx parte clara funt.
" /^ Vibusjppe ceruices fpina gibba fit, par cft minus fuccurri f nterione ad-
" ^^-^hibita pcr caput deorfum demifTum^paru cnim ponderis habet caput,&
" vtrinqi lati fcapularu offis fummitas,ciim cleorfum fpe<9:ant: fed hos verifimi-
» le cft in pcdcs deorfum cocufTos magis reftitui.in ca enim part.c demiffi maius
~ pondus habent. Atquibus infra gibba fit,hos concutcrc magis coucnit capitc
- dcorfum fpe^State.Si quis igitur cocutere velit,rem fic rede moIictur,fcala flcr-
•> nere fcorteis puluinis tranfuerfis debet, vel cx lana benc aUigatis,ac paulo plus,
- & longitudinis,& latitudinis fcal^ tcnentibus,^ occupct hominis corpus.
♦ Quum fpina vel propc inirium Icdatur, vel propc fine, vcl in mcdio fpacf o,
50 primo agit de noxa ipfius propc ceruiccs.Ergo in hoc cafu,fi quis fuper fcalam
a pedibus hominem fijfpendat,ficut nonnulli mcdici Hippocratis feculo con-
fucuerunt, nulla ferc intenrio fiet ab infcriori parte, quum parum ponderis fit
in capite,& ccruicibus:fcd,fi in ima vitium fit prope os facru, maximc fpcra-
rc quis potcrit huiufmodi vim ab infcriori panc abude futuram . fubdit dcin-
ccps,qua ratione id optime fiat.
- T\ Oft hxc homo fupcr fcala refupinctur,dein pedibus non diuaricaris iuxta
» 1 talos ad fcalam alligetur vinculo , quotl quide firmitcr ac finc coprcffii tc-
« neat,fcd moUe fit:vinciatur itc, & ab infcriori,& a fuperiori parte circa vtriiqi;
40 genu,& tii circa coxas,circa ilia infu^ & pc<5fcus habena ita Iata,vt cocuti nOjp-
* hibcatur:fcd brachia iuxta latera cxtenta ad ipfu corpus,n6 ad fcala religetur.
Exprimit omnia euidcntcr. vinculum, quod firmitcrac finc compreffii tc-
neat ^o;{sAS dicit.
» ^ Galaita pr^parata attrahenda eft ad turrim altam,vel ad culmen domus.
«3 Turrim dixit ivgffjjj^culmen vero domus,id eft,altiffimam partcm ipfius
aeTafca.ita cnim appcllat cam tcdi partem,quae attoUitur in fpccie trianguli.Si
quis enim folarium faciat,pro tcguhs te^^um ftruct planum, quod calorcm no
prohibcat: fed,fi tcguls imponantur,propofitu cft,vt pluuiaUs aq^uapoflit cf-
fiij
^78 DE ARTICVLIS
flucrc.Hk isitur dc caufi mcdmm tcdum fn bngitudinem a priori & poftc- r
riori partc attoUitur,'vtrinq-, autcm ^ panctibus humilc cft . Maiorcs igitur ad
cxemplu alarum demiffarum hanc partcm domus ab aquila videntur at^p ap-
pcIlaircquovocabuIotea:umappcllat&Pindarusmplciadibus,ybiait,
- ^'Jis^ oim^ ^-^ '<^^V ^^' & Euripidcs m Hyfipylc,cum inquit,
fS^ ^3f tu3i^'Ji<ciix.k^stau^^y^M-«i o««^otfMt^pW»f.quod-ivg«f turrira
fi2nificet,idoncus tcftis cft Dioclcs Chariftius,qui iuxta verbaC-nycJ^^^H gr?-
ci dicut)locu huc cxponit I libro dc fafcijs.Inqmt igitur[attrahcda fcala clt ad
turrim alta,vcl ad culme domus] vbi turrim,qu£ Hippocratcs a:Je«p,^gw dixit.
~ T Ocus autem fupcr quem concuti homo dcbct, rcnitatur : qui vcro lurrum i o
- Lattrahunt,nonignari fint,vt 2qualitcr,rc<ac, & in ncutram partcm^inch.
» nantcs repctequc dcmittant,nc fcala in alteram partem inclmata ad terra pcr-
« ucniat,nevcipfiin priorcm paitem conucrtantur. ^
Summam fcalam afubUmiori loco fufpcnfam,qu£(vt didu cft) alligatum
homincm habeat,in pauimcntum fubito demittit, vt cadente hac, atquc con-
cufla rccondantur fpinse vcrtebr^ fuo loco mota:. Mcrito autem ad huc vfum
duro & renitenti pauimento opus eft.nam,fi ita moUe fit,vt cedat,fpin£ cbn-
- cuirusremittetur,acfincvlloeftea;urcscrit. ^ _^ ^
- \ /Bi vcro a turri demittas, vel a malo, qui carchcfiu habcat anncxu,como-
- V diiis adhuc rem parabis,fi a trochlea, vcl ab axc funes demittas, fcd mole- ^ o
- ftumcftinhislongiusimmorari. Pcr hastamen machinationes concutiquis
- maximc poterit. Quod fi fpina in partc admodum fupcriori gibba fuerit, at-
- quc omnino concuti hominem oporteat, cxpcdit in pcdes concuti,vt iam di-
- aum cft.hoc fiquidem pado magis in inferiorcm partem compellctur. .
Quum fcala cx fublimiori aliquo loco fufpcnfa in tcrram dcmittcnda fit,rc-
pcnK^2cquaUter,& in ncutram partcm incUnata, fatius cft,inquit,vincula ipfa
circa trochleas volui, fic cnim facile, jequalitcr, & fine inclinationc duccntur.
Antca turris tantum,& cacuminis domus metionem fccit, nunc malu adiun-
2it,quem l^v appellat, fignificas maximu atquc ercdum tignum, cui fummo
fupcrpofitum eft aliudlignu tranfuerfum,a quo fiifpcnditur vcIum,quod <V/o^ 30
ersecc nuncupatur.Differunt enim inter fc hlo}) trium fyllabaru,& Isos duarum.
hoc fiquidcm vocabulo malus fignificatur,qui(vt rctuli) tignum cft, quod in
naui credum affigitur.-fcd illo lintcu,quod a vetis inflatur. funcs vcro in fum-
mo malo carchefi j nominantur . Ergo vbicunquc ad fulpcndcndam fcalam
malo vtendum cft,id efficicndum cftpcrtrochlcas,& carchefios . nihil ctiam
dctcrius cfle afErmat ad hxc vti axicuIis,quos appellat owo»w.
» T~* Vlcirc autcm pedus debcs ad fcalam fortitcr alligans, atquc itcm ccruiccs
« jL^}iabcnavaldelaxa,quatcnus,quodcxcefIitinfuum locum rcucrtatur; atq;
>• infupcr caput a fronte ad fcalam dcuincirc,ac brachia extcnta ad corpus non
« ad fcalam.reliquum tame corpus folutum fit, nifi quodpluribuslocishabcna 40
« laxa circumdctur,quatcnus,quod cxceflit,in fuum locum reucrtatur.
In fupcrioribus quoqi oftendimus igf*«Ta dici ab Hippocratc fulcimcnta,&
tjfwJoW fuicirc; atquc hoc cfIc,quod \ poeta fcribitur, <:z^ M^^ 'i^rac. «c^^.
A Scalacumfconcispuluinis.
B Turrisalta.
C Locus,fupcrquemhomoconcutidcbct.
D Trochlca.
Scd vidcndum
comme;nt.3^il
t75>
f iiij
^8o DE ARTI C VLIS
. C Ed videndumcft^ncliuiurmoaivmculacoiKutihominenon fmanr.cru- 1
» Oraverononaa rcala,feainterrevincicnaa,vtercgionerpm^depcndeant.
- harc fiquiacm ira aamouere coucnir,fi homo fupcr fcala omnino concuuedus
. fit.turpe autem eft in omni ane, ncc mmus eria m mcaicina fine vllo profcdu
« ma-namaahibererurba,magnufpcaacuIumpollicen,&muItaverba faccre,
Qu6a fi homo,qui concutitur, nullis corporis partibus, exceptis iuperiori-
bus^ fcalam vinciatur, facile in latera aeuoluitur: at rurfus, fi fortiter allige-
rur 'vt immobilis fit , concuifu nihil leuatur . Ambo h^c igitur fpeaantes ita
hominem vinciemus,vt neque immobihs fit, quum cocutitur fub vincuhs iir-
miter aaflnausmequc ita laxe fuper fcala contmeatur,vt in latera deuoluatur.. i o
Hippocrates autcm huiufmodi extenaenai rationem contcmnens,quo tamen
moao optime aahiberi pofret,aafcrip{It. Quanaoqmae viait, qm ca vtuntur,
iicfcirc ipfam optime aahibere.huc acceak quod fupenus aixit[minime enim
aiffiaon5nuIIare{lituipoire,fiquisreaepr2parasextenaat].
» T N primis quiaem cogaofcenaum eft,qus fit natura fpms . a^ multos enim
- 1 morbos ca opus cfl. ^ u • j • n.
Notarc fcmel ahcubi voIumus,atqi in memoria reaucerc,que a nobis di^a
funt a principio m primo Iibro ^e ratione corporii inciaeaorum Hippocratis,
in quo cmpiricoru impuaetiam cognofccs, qui auaet Hippocratem appeliare
cmpiricu. Fuitenim omnium,qui meaicinam exercucrut,maximc expericns, lo
maximequc cxpcnmcntorum fpeaator,ijfque omnia comprobauit,qu^ mul-
ris fretus rationalibus argumcntis inucnit . potiifimumquc rationi corporum
inciacnaorum operam aeait , vt quas: mirum in mo^um a^ artem confcrat,
quoa nunc aperte aocet,cum Cpmx naturam intclligi velit,quam cmpirici non
fecus quam ca^tcrarum partium omnium eife inutilem aicunt.
Ertcbrce igiturab interiori partc , qua a^ ventrem fpcdant , intcr fc funt
aequales.
' Vertcbr^ a pofleriori parte procefTum cxigunt acutum,extrema parte car-
tiIa<^inofum,qui fpina nuncupatur-.a cotraria vero priori fcilicct, iiue interiori
(vtroq; cnim vocabulo nuncupatur) squccartilaginemfupcricdam habcnt, 30
qua rofunax funr, & leucs nullumq; acutum proccifum cxigunt,nequepror-
fus eminetiam aliquam,vcl breuiiTimam^quemaamodum & a poileriori par^
tc,& a latere. Quales igitur iingularu vertebrarum proceifus iint ex caaauerc
ariao intelligcs . ex quo planum ctiam fict id^ cpod ait vcrtcbras ab interiori
partc cifc squales, hoc eft,£Equari iingulas, qua inter feiunguntur.Q£oniam
leitur ea parte nullum proceifum habent, aptiifimeque inter fe conueniunt,
:EquaIcs eife intcr fc aixit,hoc eil a:quari,ca parte, qua coh^renr.
~ Lligantur autem inter fe muccofo ac ncruofo Iigamento^quQd a cartilagi-
^ ne orfum vfque a^ fpins meaullam progrcaitur.
Naturam commiifurx vcrtcbrarum ad vnguem inaicat. non enim alte ad- 40
modum in vnitatcm coeunt a parte interiori,iicut nonnulli exiilimarunt. nam
fic vbi in poileriorempanem plurimum curaanda fpina eifctjvel cx toto rcni-
tcrentur , vel diuellerentur . nunc autcm rcs ahter habet . quum non coeant in
vnitatcm,fed veluti vinculo alligetur muccofo,neruof6que, atq; idcirco Icni -
tcraliquid hac panc mouetur,qua nullo modo motse fuiifent^fi continuarcn-
tur. At nequc vmculum earum ad ipin^ mcdulla vfque pertinet.Sed interieda
aipera membrana in orbem meduliamipfam compleditur, quae non fccus,ac
cerebrum
:V
:A
CO MMENT. III. i8x
r ccrcbrum tenui membrana prinio vcla tur.poftea crafliori . fed hoc tegmento
fpina:meciulla fepta eft prater ca,qu2B in cerebro funr,ne doJcat, qiium verre-
brarum oflibus ofFenditur, vbi fpmamouctur. Circaipfas aute vertebras in-
natum eft vinculum muccofum,hoc cft gIutinofum,& quafi pituit? plcnum,
vt vertcbrjE promptius moueantur,ipfum<juc vinculum minus Isdatur.In ve-
hcmenti enim motu abrumputur, qax licca funt,& fine humorc,atquc idcir-
co qui loris ad vehicula , & iumenta vtuntur, ipfa inungunt. quanquam eiuf-
modi muccofus humor in omnibus articulis ob eandem caufa m inuenitur.
» /^ V^dam alia ctiam ligameta nemofa,pcrpctua adnafcuntur, & hincatqj
10 V,4iii2^^^^^<^"b>usipfarumintcndunt.
Perpctua Iigamcnta intellexit,qu2 afupcriori partc deorfum feruntur plu-^
rimum Ionga,nihil tamen habco,quod fcribam,quamobre Iigamenta,que iu-
xta intendunt, neruofa dixerit.diccndum enim fuit,no ncruofa,fcd nerui,"nifi
fi valida appellauit neruofa . nerui autem cuidenter pcr vniucrfum thorace iu-
xta ynamquanque vcrtebram intcndunt,quorum fuperiorem originem in cor-
poribus incidendis demonftrauimus . ad ceruiccs autcm & lumbos fuper vcr-
tcbras mufcuh funt, pcr quos feruntur ncrui.
» T~^5 ycnis aute & arterijshuc pertinentibus alibi tradabimus,quot & qua-
« JL^lesfinr^vndeinchoentur^quidqueinquibuspoflint.
zp Has quoqs didiciftis in corporibus incidendis . fed & in. Iibris,quos de vc-
nis & artcrijsjdc neruis itcm incidendis habctis.quse omnia diligcntius tradi-
dimus in libro de ratiojic incidcndi corporis . quare pluribus hic dc illis agere
opcr^prccium nbn eft . quum neque ipfe^Hippocrates perfcqui in hoc operc
vniuerfani earum naturam vclit,fed eam fictttaHa multain alium locum difFe-
rat.Iicct,qu^ de venis & artcrijs fcriptanuncpolIicetur,non extent. dcnerais
autem iuxta vcrtebras tendentibus in fecudo libro de morbis vulgaribus, non
plcne quide,fed fn commetarij modu tra6i:auit,tanqua de alijs,quc nos oftedi-
mu.s in co libro commetarij modo, & no plene ab Hippocrate fcripta.folumo-
do enim primu & tertiu libru de morbis vulgaribus abfoIuit,ita,vt edi pofTet.
3 o T^ Vm de mcdulla fpin^, quibus tegmcntis tegatur,vnde originem duceti«
« 1 bus,qua partc finitis,quibus cum coniun(3:is,quidquc valentibus.
Tegmenta ac velamenta alicuius rei veteres appellant eMu^Tf a, atque idcir-
co Hippocrates nunc medulI^E fpinx tegmenta iMu<^« nuncupauit , qu^ nos
paulo ante narrauimus.duo quidcm intrinfecus omnino funt: extrinfccus vero
communia omnium vcrtcbrarumligamcnta. Oriunturautcm membran^ a
mcmbranis,qux cercbrum tcgunt,fed tertium vekmentum,quod extrinfecus
eas complcditurjoriginem habet a caluaria,qua cum prima vcrtebra commit-
titur.Huiufmodi autcm hgamenta no fecus,atque ipfa mcdulla ad imam fpi-
namfiniuntur[finitis] Hippocratesdixit Jtgouvouy», ficutpoetaquum inquit,
40 "^t^^ <fH M^iOf yixstJ. & lirn.K^ciMio^ 'i<;ta. quid veropoftijit,exquifite iam often-
dimus in opcrc de rationc corporum ihcidendorum, atquc ctiam in proprijs
libris,interquospra:cipuuseft,quidcvfupartium infcribitur. nunc autefcri-
pfifTe abundc eft mcmbranas,qu^ cingunt fpin^ m cdullam,eundem pr^ftarc
vfiim,atquc in ccrebro,quod craflamembrana defenditur, ne a circumpofitis
offibus Isedatur.Eft & aliud ccrebri vclamentu,& quafi cutis innata,quo hsec
ne<9:untur,ncmpe tenuis membrana.dc tribus aute his tunicis in meduUa fpi-
nx paulo fupra pertradauimus.
"I
x8t DE ARTICVLIS
N vltcriore autcm partc^vcrtcbr^ cardinf s modq commifTuras habent. i
Quum explicare fpins naturam inftitucrit^orfus ab intcrionbus partibus
ipfius,qua vertcbr^ aptc inter fc coh^rctes ad ventrem rpedat,& inter fe funt
sequales,iurc nunc fubdit, [In vlteriore aute pane vcrtcbras cardinis modo co-
miiTuram habetj.vltcrior enim pars ijs,qu2 propofitas funtjcrit pofterior,qua
inquit vcrtcbras cardinis modo inter fc comitti.non debes autc intelligere po -
fteriorcm parte eam,qug fita cft contra hgamcntum propofitum,quod Ccilicez
a iundura vertcbraram procedit, is enim locus medius cxquifite pojflcrior eft,
vbi ipina tantum cft-.fcd eam,quae vtrinquc eft a commifruris.iprarii vertebra-
rum.qu£e,fi ad fpinam referatur,erit a latcribus fpinasifi ad priorem panem,in lo
qua dixit vcrtcbras intcr fe coiIigari,pofterior.fcripfit autem eas commiiTuras
cardinis modo cfTcjquoniam quatuor exigunt proccfTus, quibus comittuntur,
duobus quidem admittunt cmincntias proximjc vertcbra:, duobus fc in alte-
ram infinuant.efficitur autcm quodammodo ftrudura cardinum fimilis.
NErui omnium c6muncs,& ad extcriore partc,& ad interiore procedunt.
Pars vencbrarum,qu3c ei opponitur,qua illigantur, pofterior & cxte-
nor appcUari poteft: ficuti ea ipfa,qua illigatur,interior,& prior. vcrum a po-
ftcriori partc non rcperiuntur nerui,quos nunc liw dixit,fi nerui intciligatur,
qui motum voluntarium prasftant. qua cnim vcrtebriE inter fe committuntur,
foramcn eft,pcr quod vnufquifque ncruus a fpins mcdulla traiedus, protinus r o
diftribuitur,cuius alix partes ad priorcm rcgioncm intcndunt , alix ad pofte-
riorcm, atque in mufculos difTipantur, qui, quum fpinx fupcricdi fint, ^«.yiTou.
grxcc nominantur.
Slngulx autem vertcbr2e,tam maiorcs,quam minorcs in exteriorem partem
fingulos procefTus exigut.his autcm proceffibus adieda cft cartilago, atq;
, ab ea germcn oritur ligamentorum,qu£E neruis cxterioribus germana funt.
Singularum vcrtcbraram proccfTus pcr medium dorfum intcndunt, atquc
vniuerfam fpinam componut.cxtrcmo autem proccflui cartilago innexa eft,a
qua oritur gcrmcn ligamctorum,quae(vt ipfc ait)neruis gcrmana funt,quo fi-
gnificauit,vcl fimiHimajVcI intcr fc cocutiajimmixtaq-„vtruq-, cnim veru eft. 50
Diun<9;«c aute coftas funt capitibus in interiorem partcm fpedatibus ma-
gis ^in extenorem,quas figillatim cum vnaquaque vertcbra comittutur.
Coft£E,id eft,thoracis ofTa^qus a fpina intendunt tranfuerfa ac modicc ob-
liqua ad pedus, grsecc non modo ab Hippocrate , (ed ab omnibus iunioribus
mcdicis,nominat^ funt ^a>g«a.Has inquit cum vertcbris committi,quod 'ri^ocf-
u^^S^ dixit, quafi dicat <A«g3gcS<33, quod vocabuli apud iuniores medicos ma-
gis in vfu cft.co cnim fignificat offium commiffiiras quibus talis incft motus,
vtfenfu aliquatenus pcrcipi pofrit.Coftarum capita vocauit extrema,perqua:
cum vcrtebris coniunguntur,in radices procefruum a lateribus fe infinuantes.
Exquifite autem dixit ipfas magis in interiorem paaem fpedare . noftis enim 40
rcm ita fc habcre. ipfarum vero commifTuram quodammodo dupiiccm con-
fpeximus. quam rcm Hippocratcs pr^tcrmifit , vcl quod non ex toto vniuer-
fam naturam commifTur^ fuerit intuitus,vei quod tam diiigentem cius inqui-
fitionem ad propofitum pcrtincre non cxiftimaucrit. .
* IV /4 -^^^"^^ autcm &CXX funt hominfs coftas,& modo coru,qu2E curaa funt.
IVi Intcr omniaanimaliahomocoftashabctmaxime curuas,quoniam
& pcdus omnium Iariffimum:cx cactcris ycro animalibus, alia magis,alia mi-
nusacuto
:AJ
COMMENT. II L ^83
I ms acuto pedore fant.latiffimiaiitcm pedoris cft homo^dein fimia,qu2 pc-
ctiis habet anguftiiis homine,latius quam cxtcra animaha.Commune eft au-
tem omnium animalium^quaethoraccm habcnt,coftis cfTc ab exteriori partc,
qua tangimus,gibbis,a cotraria,intrinfccus fcilicet,ftmis.Id cnim neceftarium
hominibus fuit,vt thorads fpaciu latum reddcretur,quoniam iuxta os pcdo-
ris dirigi coftas oportuit:rcHquas carum partcs, quum dcbcrent ad fpinas vcr-
tebras pcrucnire, opus fuit plurimum curuari. Rcs igitur, quam ^roponit» ex
eo apcrte inteUigitur,quod ipfc aitcoftas maxime curuas efle^quodque carum
figura tale fc oftendit.Reftat quaeftio,qu? ad rcm non perrinct,ficut prior,fed
10 ad voce,quum Hippocratcs cxplanarionis,vcl exempH caufa vfus fuerit verbo
goieoa<ffc«,quod maiore affert obfcuritate, ^ res ipfa,cmus graria id exeplu aiFer-
tur.tunc tbrtafte vox crat vfitata,alioquin verba hsc[modo eorum,qua; curua
funt] non dixiflet §ojJSo4<J^ot (^o-zsoks: deindc vfu cxplofa, obfcura cffcdo. cft. Vox
quide gojxo4<!^a per x,apudThcocritu curuu fignificat inco carminc,vbi inquit,
p'ojxop <|[^ ;caAsa>^itAfl«a? AJi-Ttga X9§^aA^.
Idcm quoque fignificat apud Archilocum,quum fcribit,
p'oj}tof ccjdtptixUi jSe^HJtci? -zstxjt xcu^iks -zsKiai, Apud Nicandrum fimiliter,
zo Pcr ^ autcmfcriptum eojfopnefcioquid fibi veIit.Quanquaminnonnullis ex-
cmplaribus pcr j8 fcribatur,fedinmagisprobatis,per X.
« /^ Vod autem inter coftas cft, quodquc intcr proccffus oftiuni ycrtcbraru,
" ^ /vrrinq; complcnt mufculi, qui a ceruicibus orfi vfqj ad nexii intcndunt.
Quod in corporibus incidedis apparct, non admodum confenrit cum ver-
borum fententia.nam quod apparet huiufmodi cft. a coftarum capiribus, qua
cumvcrtcbris committuntur, mufculi funtapofterioriparte,qui ^j^-raanun-
cupantur,ah j in longitudinem fpin? tedunt vfque ad initium crurum;a priori
parte in longitudincm mufculi non procedut, fed tranfucrfi inter coftas, quos
^ao-zAfi/e^ow appellant: dcindc ad aliquot coftas pcrtincntmufcuh,qui ftoma-
3 o cho fubicai funt , a quibus totum coilum in priorcm parte attrahitur, & pau-
lulum etiam annuit , vbi capiris commifturanon moucatur . ipfacnim pcr fc
maximum habct motu in annucndo,& abnuendo, fi quis cam cum vcrtcbris
confcrat, qux poft primas funt. aharum enim intcr fe commifturas paululum
moucntur: fcd & a regionc iuxta lumbos procedunt ad cxtrcmas thoracis co-
{hs eorum mufculorum fummitatcs,qui 4oVdicuntur:in mcdio autcm thora-
cis ad coftas mufcdi non pcrrinet,qui firi funt ad vcrtcbrarum proceftus^a k-
tcribuspofitos,qua comini coftaspofui : funt & alij duo mufculi angufti,at-
quc cxigui, qui ab cxtcriori partc pcr vniuerfum thoracc iuxta mufculos, qui
pa:!^«i dicuntur,intcndunt apriori partc, non a pofteriori vcrfus fpinam.H^c
40 isitur cft pofitio,ac natura mufculorum circa vcrtcbras^qu^ ex corporibus m-
cidcndis inucnitur.Videamus dcinccps dc quibusnam Hippocratcs memmc-
rit.ac dc ijs quidcm,qui intcr coftas funt,patct ipfum minime cgiflc, quum ait
fmufcuh, quia ccruicibus orfi] fupcrcft igitur , vt cos intellexerit, vel qui-f ot-
^,«i dicuntur, vcl,qui iuxta hos firi funt. fed neutri redc dicentur,quodmter
coftaseft,qu6dqucinterproccirusofriumvertcbrarum,complcre.e«x^q;m-
dcm mufculi vniucrfis propofitoram ofliumcommifihns in totothorace fa-
pcrinicai funt a pofteriori partc, nihilrchnqucntcs, quod non contcgant, fcd
2-84 DE ARTICVLIS
omncs coilarum radices,& vertebranim proccfrus,€iui a lateribus funt,ad hxc i
quodinter ipfas radices cft,comple<auntur. Angufti autem mufculi,qui iuxta
Hos vcrfus priorem partcm fiti funt, prorinus pofl commiffiira funt, ad extre-
mitates eorum proccfruum,quos vertebrae a lateribus exigunt.-quinetia, quod
in fincpropolitorum verboru adiungit [vfcjue ad ncxum] fi de anguftis mu-
fculisintelligatur, neccire efl ad fepti trafuerfi nexum refcramus,fin de ijs, qui
^xx^na vocantur,ad crurum ncxum, qucm -jrgetfzl^uwp dixit,crurum fortafTe iun-
duram intclligens.Equidem verba ha:c nequeo accomodare ad id,quod fen-
fai apparet,arbitr6rque initio protinus erraffe primum librarium,ficut in alijs
multis veterum fcripturis.Scd,quum ita habeant,qu? in corporibus apparent, i ©
quacflioidoneae expofitionis communiter omnibus proponatur.quod autem
diAin<au,& aliquatenus probabile videtur,huiufmodi cfl. Coflas accipiemus
pro ipfarum coftarum capitibus : proccfTus offium venebramm , pro ofTibus,
^ua: fpinam conflituunt:fcd mufculos complcntcs vtrinq-, cam regionem,qu^
intericaa eft, ix^rcis intelligemus:nexum fepri tranfuerfi. Pelops autem pr^-
ceptor noflcr cofl:as,nunc ab Hippocrate voluit nominari omnes vertebrarum
procefTus^qui a lateribus funt:fcd nexum retulit ad feptum tranfuerfum.
- T Pfa autem fpina in longitudinem rcde obliqua efl.
1 Obhquam dixit <tooA/«/j cam fic appcUarc fohtus,qua2 in latus inclinata cfl:
nunc autcm no^in iatus, fcd in poflenorem & priorcm partem fignificarc vult. ao
fpina enim in logitudinem re<aa paululum in pofleriorem & priorem partcm
mclinatur,vtipfe dcinceps docebif.
- A BpfFeficrovfqueadmagna vcrtebram,quainh(Eretcrurumncxus,fpi-
- i X na caua cft. quoniam vcfica , panes naturalcs, & id intcflinum , quod la-
~xumcitfupraanum,hacparteconrinetur.
Jprunim nexus,mulus modis intcUigi potefl, maxime quidem propri^ for-
tafTe is,<iui a coxarum commifTur^ eft,quum fcilicct fcmoris caput coxaru oftl
pcr lata ligamcnta ilhgatur, & pcr id, quod rotundum cft, quo altiffimis par-.
ubus caui ipfius coxas inne<aitur,tumpcr mufcuIos,qui commifTuram fcmoris
mouem.mcritovtiqucdicipoteftcrusnc<aifupcrioribuspartibus:dcmdepcr,o-
ncruos,pofteaperarterias Avenas. VidcturautchicHippocratcsncxum pcr
ncruos exponcrc,quum ab extrem^ lumborum vertcbr^, qu^ comittitur cum
oflcquod & latum & facrum nuncupatur,oriantur ncrui,qui tendunt ad cru-
ra. comprobatur autem,vel cx co,quo^in corporibus mcidendis apparet, vc-
ficam,&partesnaturales, & id intcftinu, quod laxu fupra anum cftfhac partc
contineri,quamobrc ab xtcriori parte gibba ftru<aa cftf Naturaies pancs quas
^s dixit intellexit eas,qu^gcncrationiaccommodantur, vtcrummfcemi-
ms,qu^fcmimaptanturmmaribus, y,m^ nuncupantur . id autcm , quod
^nr/ft I"^'''T ^^" ^^^^ "^' i^ %"^^-m facro oiTi fupcrilo.
- A B ^cadfepritranfucrfincxum re<aaininteriorempartcm rccuruatur.
Ouaren^r^'"^"r ? '^^'"'^•"^^''59"^^^^^" inferiori vtcrus & vcfica,
rjcmmabipIamagnamartenam,acvcnamoportcbat,
Atquc
COMMENT. riL ^85
1- A Tquchiclocusfoius abintcrforiparccadiundosliabetmufculosjquos.
» x\^oxs appcllant.
Exbispotiffimum vcrbis conijccrc quis pofTctjHippocratcm fpin^non an-
numcraflc vcrtcbras ccruicu . quali enim ipina vniucrfa lato oiTe Sc vertebris,
quaj ad Iumbos,& qua ad thoracem funt,contincatur, dixit [ Atque hic iocus
foius ab intcriori parte adiudos habet mufculos]. Nam,ii fpinx ceruicu quo-
quc vcrtebrasannumcretjfalfumvtiquc critliunc iocum dutaxat habere ad-
iun<9:os mufculos,cum & in ceruicibus ab interiori parte grades mufcuii coti-
ncantur. quos, quum grandcs fint , non latuiffe Hippocratcm nemo ignorat.
10 quando etiam , fi exigui fuifTent , nulio modo ipfum latuifTent.Iiorum tamcn
mufcuiorum,qui 4^Vnominantur,particulamvfqucadeam rcgionem perti-
ncrc,qua feptum iranfuerfum inned:itur,propofitis verb is non notauit, vt qui
opcrieprccium efle tam exquifitc docerc non exiflimarit.
- A B hoc itcm ad magnam vertebram, qus flta efl fubiimior comifTura hu-
" /l.mcri cum lato fcapuiarii ofTc, rcda in gibbum vertitur^fed magis adhuc
- "V idetur, quam fit. habet cnim fpina in racdio ofTmm procefTus akifTimos , ab
" vtraque autem partc humiliorcs.
Verrebra:,qua: ad coflas funt,ab interiori parte fima: paululum videntur,a
pofleriori gibb^ muitum propter fpina: procefrus.vcrtebram autem,qua ma-
io gnamdicit fitam fupcr commifTiu-a humcri cum lato fcapuiarum ofTe^noui-
^is^&: reminifcedi caufa habctis in commentario,quem de ofTibus fcripfi.His
autcm,que proponuntur,accommodanda illa funf.ncquc opus cfl me vlterius
explanate,nifi fi quod verbu alicubi occurrat,quod cxpofitionc rcquirat,cuius
caufa huiufmodi comcntaria fcribuntur.queadmodu cucnit in hoc ipfo loco.
« T Pfa vcro ceruicum commifTura in interiorcm partem fpcdat.Quibus igitur
» 1 vertcbr^ gibb^ fiunt,magna vi coniiiftionc abrupta cxpcilitur,vel vna ver-
»> tcbra,vei piurcs.qus res non accidit multis,fcd paucis.non enim facile inciduc
» huiufmodi cafus.nam nec faciic in extcriorcm partcm vcniunt vcrtcbr^,nifi a
» priori pcr vcntrcm vchcmeti idu trudantur,fic autcm homo intcriret; aut nifi
50 quis ex fupcriori loco decidens in coxas , vcl fcapuias cadat, fcd & fic quoquc
>• cxpiraret. A poilcriori aute partc non facilc cxpeUitur venebra in intcriorcm,
" nili ahquid grauc admodum fupcr ipfam incidat . offa cnim,qua2 ab exteriori
- parte proccdunt, finguia taiia funt,vt potius frangi poffint,quam coadis liga-
« mentis,valdc in intcriorcm partcm crumperc.
Spcdat in priorcm partem, dixit X9g<fSp.ita cnim confpicitur. Duasautem
funt prim^e vertcbr£e,quibus ccruicum commifTura cfficitur, pofl quas relin-
quuntur tres,quarum non mcminit,quomodo collocat^ fint inter fecunda, &
fcxtam,nempe tcrtia,quarta,& quinta,qu§ maxime videntur rcdum pofitum
haberc . hx autcm vcrtcbr^ iongc minorcs funt duabus , ■& prscipuc tertia,
40 quarta enim hac maior cfl,ficut his rurfus quinta, fcxta vcro non his duntaxat
maiorefl^fedfcptimactiam.Abhac aute vfque ad extrcmam fpinam pro ra-
tionc altera maioraltera cfl.fi hxc in homincperpcndatur,vci in ca fimia,qu9
homints facicm magis reprxfentat, & magis quam c^teras, rcda inambulat.
namquch3cc,& inalijs,& in ofTibus homini fimiliima cfl» vnu autem in fpi-
na liabet alianim quoquc quadrupcdum commune,quod in homine non re-
pcritur,ncmpe lumbos pro magnitudinc rehquarum partium corporis logio-
rcs,quam homOjCui ad iumbos quinque duntaxat vcricbrse funcln fimijs au-
zSC DE ARTICVLIS
tcm ficut in alijs quadmpcdibus fcx.lUud autcm animaducrtcrc in propofitis i
vcrbisoportct,quoci Hippocrates,quum dc fpinx figura tradarc coftituiirct,
orfiis hoc modoppfa autcm ipina in longitudinercda obliqua cft]in cxtrcma
orationc adiccit ipfa vero ccruicum commifTura in intcriorem parfe fpcdat].
vidcbitur cnim hic rurfus ccruiccs fpinse partcm pofuiiTc.
ET articulis,quiah'osrccipiunt ,&inaliosconijciuntur. mcdullaitcmfpi-
nJE Iaborarct,fi parumpcr loco mota inclinarctur, vcncbra hoc modo cx-
- pulfa:luxata infupcr vcrtebra medullam coprimcrct, fi non iaccrarct.h£ec autc
• comprciTa , dctcntaque multis locis grandibus, & przcipuis, torporcm affcr-
• rctjita ,vt mcdico no amplius curac cfictjqua rationc dirigcrc vcrtebram dcbe- lo
• rcr, circumfiantibus multis alijs malis violetis.fed raanifcftum quoquc cft rc-
• ftitui non po{rc,neque concuticndo,ncque aha via.
Vcncbrarum articulos dicit inprocefiibus a latcribus fitis,quoru altcr al-
lcrum cxcipit. cos autem aitrecipcrc,& in alios conijci, co quod vtraque ver-
tcbra duobus proccffibus fubhmioribus cum fuperiori vcrtebra committatur:
duobus humilioribus cum infcriori,fic,vtaIijs proxims vcrtcbra: proccf-
fus admittat, alijs in altcrius proccfius conijciatur. cjux pcrfcde cxequuti fu-
mus in hbro dc ofiibus.
• "^T^^ hominem fcccs,dcinde manu altc in vcntrem indita ab intcriori par-
" X/Szcin cxtcriorc compclias.quod quidcm mormo ficri hcct, viucntc,nullo 2. o
- pado. Quorfum igitur hxc fcribimus ^.quoniam nonnulh fibi pcrfuadet fe fa-
• nailc cos,quibus vcrtcbr:^ articulis ex toto cxccdcntcs in interiore partem vc-
» ncrunt. Qu^anquam nonnulh facillimum cxiftimcnt vencbris co modo luxa--
• tiscuadcrc,nihilq; opus cflc reftitucrc,fcd cas pcr fe reftitui.MuIti fanc igna-
• ri funt, & ob impcririam lucrum faciunt,vuIgo cnim fuadcnt.hoc itaqj paiSo
• dccipiuntur.fpina,qu£c in dorfo cxtat, putant cfTc ipfas vcrtcbras,nam fingu-
• la tadu ibi rotunda fcntiuntur.- ncquc intcUigunt hxc offa a vcrtcbris procc-
» dcrc(dcquibus paulo fupra tradauimus) ipfas vcro vcrtebras multo magis in
• priorcm pancm fitas cflc . Siquidcm cx omnibus animahbus homo pro ma-
- gnitudinc vcntrcm habct angufiifiimum a poflcriori panc inpriorcm, pr^ci- 3 ©
- puc ad thoraccm . £rgo,vbi aliquod cx ijs offibusjqus valdc exccdunt, com-
• minuatur,fiuc vnum,fiucplura,is locus humilior fit, quam qui hinc cft, atque
• hinc. ac propterca crrant putantcs vcrtcbras in intcriorem partcm procidifTe.
» quos item fallit habitus corum, qui idi funt.nam,fi curuari veIint,dolent,cum
• qua panc percufli funt,curis tcndatur, ficq; offis fragmcta carncm magis vul-
• ncrct:fin ita figurari,vt fpina a poftcriori partc caua fit,Icuatur.cutis cnim,qua
» fra<aura cft,Iaxior cfficitur, & offa minus vulncrant . quin fi ca parte tangan-
• tur,ccdunt,fpinam in priorcm partcm compclletcs, ifque locus inanis & mol-
. lis tangcnri apparct. Hxc omnia,quac dida funt,mcdicos fallunt . cito autem,
. ac finc aliquo dctrimcnto huiufmodi hominespcr fc fancfcut.H^c enim ofTa 40
• omnia,qua: rara funt,callo cclcritcr glutinantur.
Manu altc indcrc in vcntre,caufa conquirendi,qu£ ibi funt,dixit iaixdJost^,
IAm vero ijs,qui fani funt,obhquafpina fit pluribus modis : namquc & na-
tura,& vfiific habctjfcd & ob icnium,& fub dolorc.h^c fiquidc colli<^an-
. di vimhabcnt.Gibbaautcpl5crunqucfit,quumhomo vclincoxas,veiinfca-
. pulas cadit. nccefTc cnim cft in fpina gibba vnam aliquam vcrtcbram rchqua-
. rum omnium confpici maximc fubluncm.cas autcm,qu5 ^inc atqi hinc funt.
COMMENT. II I. ,87
I « miniis.Nec plurimum hufurmodf vertebra ab alijs receaft,fcd parum,quando
.> fingd^ fubico plurim^m cedunt. Hac f gftur de .caura,& fpma: medulla faciia
» fcrt,quum ita peruertitur,quum fiat gf bjba f n orbcm, non ad angulum.
ybi fpmagibba fit, hoc eii,in pofteriorem partem conuertitur,JC!i<^«« ap-'
pellAt . ^<!bmi> vbi curuafpeaatq^ in priorem: vbi obliqua & m latera <^oA.W;.,
q^o yerbo vtitur aho modo ad omne Ipins deprauacf onem fignificadam, f n-
dicans verbum generale magfs clTe quam alia.f n qua figmficatione nune quo-
que ait fpinam cmoMuai^^quza dicat quouf s modo pcrucrtf :atqi fn fuperf oribus
etiamdixit, [Ipfaautem fpfnafnlongftudincmrcdeoblfquaeft] obhqua vo~
I o cans <^o?Jlw,vhi eammclmare f n priorem & poilerf orem partcm f ndicauf t.
" Cl^f^^f- ^^^^^ reftitucdf raifonem hufufmodf prsparare.commodc quf -
» Vydcm hgnum firmum ac latum, quod fn longftudinem fncifum fit, fodi-
» tur: commode ctiam^ pro ligno parf es m logf tudf nem excauatur, quod capum
» apammento,veI cubitum,vel quancum rcs cxigit, attoIIatur.Dem velutiqua-
" dratacohimnaquernatranfuerfaadhibetur^qux a pariece caccnus recedac, vt-
« ahquis incerjtruque vbi opus fit,tranfire queat. fternitur columna h^c,vel tu-
- mcis,vcl quapiam rc^qu^ molhs fit,& non admodum cedat.Homo fouetur,&
» fi fuftmet multa aqua calida Iauatur:deinde in ventrem iacet,'exteius brachijs
» fecundum naturaporredis^atque ad corpus alligatis.Loru item mollc latumq^
z o abundc,& longum , quod coftet duabus habems, mcdium mcdio pcaori in-
» ledum bis circumdatur,quatum poteft iuxta alas, poftea, quod cx loris fupcr-
« cft,circa alas humeri capiti obuoluitur, capitaquead aliquod Iignu cuf ufmodi
« piilillum eft , allf gantur . eorum enf m longftudo aptaturiongf tudfnf cf us h-
» gnf,quodfubfc(aum cft,vt hpcpfftillo cxtcndentf mora fit.Huiufmodi ctiam
» ahud vinculu fuper'genua,& fuper calccs datur, capftaque efus ad alfquod ta-
- lehgnum vfncfutur.Aliudfnfuperlorumlatum molle ac valens habensmo-
« doconucnfenterlongum,aclatum coxfsfn orbcm firmftcr dcufncftur,quam
« maximc potcft prope coxas:dcinde lori, quod fupereft vtrumque caput fimul
» ad hgnum, quod ad pedcs fit , alligatur. Homine ita figurato intcntio in di-
30 uerfa adhibetur, fine vlla inchnanonc fimul, & redia . nullum enim magnum
» dctrimcntum inferre eiufmodi intentio poteft,fi rede pr^parctur,nifi quis dc
" fnduftria f d agatrmedicus vcro vel ahus quiuis modo pr^ualcns fit,& no im-
>' peritus,fubhmiori vniuspalmaepartc, qua fpina gibba eft,data, atque alterius
« palmx fublimioriparte luperinic^aa comprimit,intuitus num reda dcorfum
- vcrfus caput,vcl verfus coxas debeat comprimere. Adhibctur autcm hoc mo-
» do vi& maxime innocenter: innocentcr criam,fi quis fuper eam pane,qua fpi-
« na gibba cft, fcdeat,fimu!que vbihomo extenditur,fe attollens concutiat: (cd
- & pedibus confiftere fupcr fpina,qua gibba eft^fuftmeriquc & leniter concu-
" tcrc,nihil prohibet,ad quam rcm faris idoneus eft quilibctpal^ftr^ afifuetus.
40 Aptiftimeautcmcogitur,fiparies,qui excauatur, vel lignum, quod foditur,
» quatenus conucnirc videbitur,infra hominis fpina incidatur^afier vero e riha,
» vcl cx akcro hgno non tenuis fccctur.tum fupcr fpina,qua ^i bba eft,vel mul-
" tiplcx panniculus, vcl paruus ahquis puluinus fcortcus imponatur, fcd quan-
- tum minimepotcft,conuenit h^c fubijcerc, videndum eft foIummod6,nc af-
» fer prx duritic fruftra dolorf fit : ca autem pars fpfn£,qu^ gfbba eft,fit maxf-
" me e regf onc cfus panfs,qua parf es cxcffus eft, vt aflcr, qua maxime fpina cx-
» tatjfupcrimpofitus maximc prcmat : adhibitus vero aft^er a miniftro vno, vcl
z88 DEARTICVLIS
» altcro fi opus fucrit,cogatur,aIi j(vt fupra oftefum cft) hf nc atquc hinc in Ion« i
«gitudincm corpus intcndant.Licet &pcr axcs extendcrc , vcl iuxta lignum
- dcfoflbs, vcl contcntos in quibufdam lignis in ipfum dcfixis, quac crigantur,
« fiuc vtrinquc a latcribuspaululuracxtantia, fiuc in vtraquc eius extrcmitatc.
« Accommodatur autcm vis, qusc pcr hxc adhibctur, & vbi vchementiore , &
- vbi leniorc opus cft. tantum cnim roboris habct , vt fi quis non in mcdicina,
..fcdadtorqucndos homincs cam adhibcat,prajftanter ad id valeat.ita, vt,fiuc
» tantum cxtcndamus in longitudincm,hinc atq; hinc nihil vkra cogentes,fiue
« citra intcntione afTcrem duntaxat admoucamus,abundc fit. Optimum autcm
•> cft vti ciufmodi via,quam in ipfo vfu,& intcndendo,& rcmittendo modera- i©
« ri potcs, quarVc fecundum naturam cft. Qu^ecunquc igitur cxtant compreffa,
- in fuum locum redeunt: qux pr^etcr naturam coierunt , intenta fecundum na-
« turam compelluntur. Equidem cogendi alium raodum meliorcm , aut mftio-
» rem habco nullum.
A Quadratacolumnapalmivnius
alcitudinc pannis ftrata.
B Piftillaadcaput&pedcs. ■
C Laqueipcduscircumdantes,qui
fcruntur ad fuperius piftillum.
D Laqucus fupcr gcnu & talos.
E Lorum coxis firmiter aUigatum.
F Parics excauatus..
G Aflcr c tilia fpinae, qua maximc
gibba cft, fupcrimpofitus.
Quse fubijcit.
C O M M E N T. III.
i85>
z^o DE ARTICVLIS
Qux fubi jcit,planc omnia expHcat.quarc fi quis non pcrcipit,qua: propo- 1
nuntur, huic non explanationc opus cft, fcd monftratione. quin & commcn-
laria ad cos icnbuntur,qui ciufmodi curationcs iam infpcxerint.Monuictiam
in fupcrioribuSjVtjfi quis prima lcdione no intclligat,qua2 ita clarc ab Hippo-
crate fcribuntur, itcrum & tertio, & fspius diligenti animaduerfionc relegat.
» quod,fi hoc faciat,quiE planc ab ipfo traduntur,omnino intelligct.
" X TAmquum c rcgioncipfiusfpinaeintcntioadhibetur, abinfcrioriparte,
» l^ & iuxta os, quod facrum appeIlatur,non eft locus,qui prchcndi pofiit ; a
" iupcriori iuxtaccruiccs & caput , cfi: quidcm , fed afpe^Su indccorus ,practcr-
" quam quod,fi corpus ab hac partc valentius extedatur, alia quoquc noxa afFc- i o
- retur. Expertus ahquado fum vtremnpn inflatum,quem refupmato homine
" /pin^,qua gibba crat, fubieci,dcin fiftula «enea dcmiffa inflaui, fcd paru pro-
;• ceiTit.cedebat cnim vtcr,quum homo bcne extendebatur^ncq, fpiritus impcl-
•• Icrc qurdquam potcrat,fed alioquin vtcr prompte labcbatur,quum fe compcl-
» lcrcnt & gibbus fpmx locus & rcpleti vtris tumor; at contra, quum non valdc
.» homo cxtcdebatur,vter ob fpiritum in tumorcm afTurgebat^fed homo magis
- quam expediret,in priorem pancm coucrtebatur.De induilria autc ha:c fcri-
' pfi. pulchra cnim huiufmodi monumenta funt eorum, quaE,quum experti fu-
" mus,finc cfFcdu inucnimus,& caufarum,cur parum procefTerint.
Locum, quiprehcndi poffit aSiAajSZoj, quau a^-nXoL^hjj^ & avSAxvl^^ dixit, co io
quod obcx,& mora fit inicd:is Iaqueis,fic,vt h^reant,qua cminet, & minime
decidant. Ab ofTc facro nullus talis locus cfl : a fuperiori parte, quamuis ccrui-
ccs fint,& capuf.homo tamcn f^rangulari vidcbitur,fihacpartcprchendatur,
- atquc idcirco ca intcndcndi ratio indccora habcbitur/cd & noxam inferct, fi
laqucus ad gutturdelabatur.
" /^ Vibufcunquc autcm vcrtcbrajin interiorem partcm coucrtuntur, vel <^
" ^^-^y^oJ^o ceciderit, vcl quod grauc aliquid fupcr ipfum incidcrit^pl^runquc
* nulla vcrtcbra valdc ab ahjs reccdit.vbi non valdc recedat, fiuc vna,fiueplu-
- rcs,homincm non praecipitat,ficut antca didum efV,ciim fpinain orbem,non
•• adangulum pcruertatur.his quidcm vrina,& aluus magisfupprimitur,quam 30
- quibus vcrt ebra; iji cxteriorem parte conuertutur,pedei'que,& crura tota ma-
- gisfrigefcunt,atq;hxcmagismortifcrafunt,quamqu2pofitafunt,quibus,fi
" euaduntjvrina fine voluntate magis prorumpit, cruraq, magis refoluuntur,&
- torpcnt.Qu^od fi fupcrior fpina in priore partem conuertatur,vniuerfum cor-
•• pusrefoluituractorpet. MachinationemautenuIlamhabco,quafpina refli-
- tui pofTit^vbi fic luxatur.quod fi nihilproficiat concutiedi modus,qui per fca-
" lam admouctur,vcl alia fim.ilis curatio,fcu extcndedi via,quahs paulo ante di-
-- da cfl,nullum noui impcllcdi fimul & cxtcndendi modu,qui id pr^flare pof-
" fit, quod afTcr, vbi fpina gibba erat.nam, qui fieri potcrit, vt a priori partc per
- vcntremimpcIIatur^.Ergo,neq-,hoclicet,nequctuffis,aut ilernutamentuvim 40
" aliqua habet,qua ad extcntioncm coferat. Nihil etia proficies,fi fpiritu in ve-
" trcm indas.quin,& qui magnas cucurbitulas dcfigunt,vt furfum attrahat ver-
- tcbras,qu^ m interiorem parte cxciderut,fummoperc aberrant.expcllut enim
- magis,quam attrahant,qu3m rcm ignorant,qui eas dcfigunt . nam quo maior
•• cucurbitula cfl, co magis fpina caua fit, quum a fupcriori cutc vrgcatur. Ahos
- itcra concutiendi modos prster iam pofitos adducere pofTem, quos exiflimcc
- quis ad vitiu magis perunerc,fed eos ( vt porc quibus parum cofidam) omitto.
Illud
COMMENT. in. ^^j
i»IIluaauteinvnmcrrum,vtfummarimafcamus,inte]%ereoport^
«pnmitj&pisrunquetorporcmnoninfert. ^
on,5rn,„,m.J„ir .. ""?"''= '"^P^^oaicit-neruicnimomncs,
qu.arpinamcduIaoriuntur,mintcnorempartcmproecdut.Prcmmurer2o
mag,s, vb. fpmam hancpartemconucrtiturfquim vbi m ^«/„^"3
.Jsvrgentur.<ju^cunqaepartesfpm^fupcrin>tdent.quofit,vtmrdum7u-
cft VKmm^r • "1="'T '""'" f-''I"t.s,qux vna cx naturalibus
laelt,neruorum afFcaus.fed vcGca & mtcftmis afFcais,periculum eft ne ho-
vnnarcfpondcat. Quemadmodumautcmmufculus,quivcficamadftnngit,
Xrn """''^"2'n"°r"""-™='"'"^''-.'^verifimilffi
io V^^habeat/pma,quum,ncxtcnorempartemconucrtitur-.fcdquum in
. mteriorem,vtrumquc hoc eiEciat,acccda'nc^e alia complura
Quumproximcpropofucrichisvrinam&aIuummagisfupprimi,qu^m
quibus vcrcebrs m extcnorem pancm conucrtuncur, nun? cau^m adiccit h.s
vcrbis, [quum nec alui «t.ncra d.ftcndat],id cft,exitum eorum, qua: per vcfi -
cam&.pcranumexp=Iluntm:.Diftcndiautcmpartcs,perquash«fcfutur,&
a compreffionc vertcbrarum, & a confortio , quod cum neruis habent, 1 ra-
tionc mmime ahhnrr/»!-
MVko autem plurious crura,& brachfa rcfoluuntur, corpus torpct, vrfna
fupprimitur quibus vertebr^ nec fn cxterforem partem,ncc in fntcrfo-
3oremexcidermt,fedconcuir^vehementerfucrfnt,manentesarcgfonefpfn^.
» quibuslpmadeprauatur,mfniishacpatfuntur.
Vtdeprauationemexprfmat, mutuatur ii^i^vocabulumtanquamecnc-
ralcagcns^de vertebns,quomodocunque fuo loco motis. vniuerfa autem ora-
tio clara cft.venit enim ad quartum genus vitiorum fpina:,quod gr^cf a con-
cutiendo 0««, appellant Id autcm efl,quum vertcbraru fpf n^ compago vnf-
uerfa dimouctur, pcriculumq, eil, nc conuellatur atteratdrquc fpfna vchcm^-
terconcuira,quodmaIum ipfcteilatur multo detcrfus eiTc , quim,fpfn£ non
concuiHvcrtebra:peruertantur.Infcqucntibusadcoilaspcrgit,quibusabr«-
ptisnuiuimodiquidpiamaccfdft. 101
40
• I>e fradura coilarum.
>' jV/l Vltaquoqueaham mcdicfnalf artequfsfnfpfcfet,quorum,qu£ vehc-
» l V lmentiafunt,quummorbf momentumomncfnfe contfneant, non no-
» cent ••qu«Ieuiorcm^iFcnfamafferunt,maIa concftantdfuturna, &reliquum
"corpusplunmumaiticiunt. .
Locutus de vftfo,fuhquofpfnaconcutftur,vcrtcbrisnullo modofuafc
dccxccdcntibus, fubijcit multa fnmcdfcina lcuforaeirerc vcr^^quanquam
^5^ DEARTICVLIS
grauioravidcnmr.mulucmm qua=mmusa£Gcmnt parte ca~^^^
confortiumhabcntcs,vt,<lu3cnulUmcxpr«ipaispanibiis tedant. icd m (c
mo bf momcntumhabcant,minusmolcfta funt quamui.gramorav.dcan-
tTlnfcqucntibiis gratii cxcmpli dc coftarum aiFcaibus mcminit , indicans
eorumalios2rauesapparere,alioscfre. ,. ., ■ n. i
,!^ Vin&coftisabruptistaleqmdpfamacadit.quibusemmcoftavn^
. Vj pluresabrumpuntur,ficutpermultisabrumpividemus,fi commmuta
. ofiL^ue in intenorem partem compellatur^neque in fupenorem^pauci ad-
. huc febncitarunf.fed neque multi etiam fanguincm fpuerunt,nec multis item
.contradumeftpusinthorace,autlinamentisopusfuit,autvitiatumoseit.vi^ lo
. dusautemquiuisidoneuseft. . . .
Ex propofitaoratione,qu:E longacft, non parum intelhgi poteft oiatioms
modum ad facilitatem coducerc. Nos priorem partem fupra attigimus, quam
Hippocrates longius labens obfcuram fecit , paucis autem ita loqm potmt.
Vbi cofta abrumpitur,fi fradura fimplex & fola fit, cafus qmdem afpenor vi-
detur, licet leuior fit, quam vbi atteritur . celcrrim^ enim curatur , & hne pen-
culo, fed abfquc fradura, vbi caro circa coftas atteratur, in maximo mtcrdurn
penculo reuoIuuntur,qui fic affedi funt. Caput quidem orationis hmulmodi
cft,fin2ula autem demceps videamus.Si pnmam partcm huius orationis pau-
cis Hip pocrates expIicafret,quemadmodum cgo, quum dixi, vbi lola & lim- z o
plexcoftarumfracturafit,apertius fcripfifret. veriim ipfe,quafi exponens ait,
fsioiraabrupta,ncque in mteriorcm partcm compcllanturj. vocauit autem
mteriorcm partem intenus fpacium thoracis, in quod crumpere os abruptum,
pcr fc non potcft, nifi nudctur a toti carnc fupcrieda, mfi item fcindatur me-
brana,qux coftas cingit. pcr haec igitur fimplicem fraduram indicamt ; dein-
ceps notauit cafus lemtatcm, quiim ait, paucos febncitaffe^raros itcm fangm-
nem expuiire, aut pus in intenori thoracis regione contraxifTe , raroque opus
fuiffe hnamenti$,vcl coftarum os vitiatum fuifrc,& idcirco abunde efTe vittus
rationemquauis.hancfpfc(vtdidicifti) vbfque <^=o!>xlm nommat,eam,qus ex-
quifit? cotraria eft,fignificans.Propofit^ igiturpartis oratioms vmuerfus fen- 30
fushuiufmodicft.adrcliquaigiturpergamus. ^
^ >^ Vin, & vbi contines febns non inuadat,detcnor eft mcdia,quam cibus,
" vJ& dolore,febrem,ac tuffim magis concitat vcnter enim modice repletus
I cofhs^ri<^it,quas inedia fufpcndit. at vbi fufpendantur,dolorem infcrunt.
Tumo?ventris coftas fulcit.Quare, vbi hie rumpuntm, qui magis ventri-
cofi funt , minus dolcnt : quibus gracilis vcnter eft & contradus, dolore ma-
gis yexantur , quiim coftas fentiant finc fulcro fufpcnfas. Quod fi connncns
{chvis hominem occupet, inedia vti debet(quod ipfe ff gnificauit verbo icvta-
>««p)quoniam magis Isditur a cibo,quam a coftis no fuiais- At fi nulla febns
fit, cxpedit eatcnus cibum fumere, vt venter in eum tumorem affurgat, vt co - 40
ftis fedcs fit,ac fulcimentum citra offenfs partis compreflionem.
« A B extcriori parte vincire quoufs modo fatfs cft:tantum cerato,pannfs,fa-
» iVfcijfquelenitcradftridis dcbcmus «quale vinculum redderc,aut etiam
- lan? aUquid fuperf nijccre.Confcruet autem cofta vf gf ntf dfebus.in hufufmo-
« df cnf m offibus cfto callus fncrcfcf t.
Vincf endf modum,quemuf s <>owA5p vocat,qucmadmodum & vf <5i:um,qm
contrarius cft cf ,qui fumma dflf gentf a adhibetur.
At carne
COMMENT. III. X5,}
I » A Tcarnccircacoftas detrfta,quodhomopercutiatuf,cadat,rcaIi"<juavr-
» /i.geatur,autaIiotalimodo,multiiamfanguinem expuerunt.
In memoria habcndus cft hicfermoproptercos,qui exiilimant in lateris
dolore necefTarium cfFe, ali(jua cx fibris pulmonis afEciatur . nam,<juijm pro-
ximusfit'latcriinflammato,a{Ieruntaliquidadeumtranfmirti ex tcnui fan-
guine,qui in injflamationc fubfiftit. pulmonc ergo nihil violato, fed cofta af-
feda,quofdam ait fanguinem expuere.quo pado autc hoc iiat,Iicct per ocium
requirerc. Nos fanc qusftioncm hanc pcrpendimus in his, qux fcripflmus in
librumErafiftratidefanguinisfputo:nuncillud duntaxatintellcxifreabunde
lo eft,quofdam fine vitio pulmonis fanguinem fpucrc, proptcrca, quod morbus
circa coftas verfetur.Vidiftis fa:pc,& in alijs inuiolata cute,qu« fraduram te-
git cfFundi cruorem,fic,vt faCchs impleat,quamuis cutis mcmbrorum dcnfior
multo fit,quam membrana,quce coftas ampleditur. Qu^are nihil mirum cft,fi
fanguis per hanc ab afFcda cofta in intcriorem regioncm ducatur, dcin proti-
nus in ipfa cxpirationc in afpcram artcriam, qucC in pulmonem diftributa cft,
transferatur,quemadmodum in ijs vidcmus,quibus mcmbrana hasc vulncra-
tur. quicquid cnim pcr vulnus in thoraccm inmllaucris, per os continuo rcd-
detur. qua rem, quum Erafiftratus ignorafTetjabfurda fcripfit in libro dc fan-
guinis fputo.fcd quain rc decipiatur,eius fcripta dc me audicntes fa*penume-
io ro didiciftis.
» T zEn^ enim & arteri2,qu2 perid,quodcftintercoftas,intcndunt, & ner-
» V ui,exijs,qua;incorporepra:ftantifrimafunt,oriuntur. Multi igitur fajpe
- tufri,tubercuhs,pure in thoracc collcdo opprcfTi funt,& ad id venerunt,vt li-
~ namentis cgcrent,coftaquc vitiaretur: fed & quibus nihil tale fupcruenit,car-
» ne circa coftas attrita, tardius dolore liberantur, quam quibus pcrfrada cofta
» eft,atquc in eiufmodi cafu dolor faspius locum repctit.Verum nonnuUi longc
» magis hxc mala contemnunt,quam fi abrupta cofta efTet.
Arterias & venas o^risi vocauit:quod autcm eft inter ofla fingularum co-
ftarum ?^ci/foi> dixit,qua parte mufcuh funt, qui, quum mcdijs coftis intcric--
5 o di fint,fitOT-3j?tdi/gtoj gr^cc nominantur.ncruos vcro appcllauit imf.Onii autc ait
hiEc omnia ab ijs,qu^ pr^ftantiffima funt,quoniam initium harum venarum,
perinde atque arteriarum eft m vicinia cordis-.ncruorum autem ad fpin^ me -
dullam.quae ad thorace eft, quibus aliquid cognationis eft, cunl^alio pari ner-
uorum,qui a ccrebro proficifcuntur.Quje dcinde adfcribit, cuidetiffima funt
ijs,qui mcmincrint,qu£e prodita funt in prioribus commentarijs.
» CEd &curatione cgent magis cxquiuta, fi fapiant . conuenit enira inedia
» kD extcnuari,corpore quam maximc conquicfccre,abftincre a vcncre.
Exquifitiorem vbique appellat ffKt6go7Egap,cui contraria eft fimplex Sccpx-
uis,quam (puuMwnominat.
40 T Tem ab efculcntis pinguibus, & fauccs exafperantibus, ac tuffim mouenti-
- 1 bus,& ab ijs,qu£e valentiffims funt matcris.
Efculenta,qu2 fauces exafperando tuffim moaet^xS}^)<^/cl)(fn nuncupat.huiuf-
modi autem funt pinguia,acuta, atquc acria. valentiffim*B matcriac inteUigit,
qu2 ^gre concoquuntur.In cxcmplaribus autcm magis idoneis, verbi it^xia-
^« fecundafyflabafcribiturpcr w,dudo vocabulo a miho,quodIoncs icfc§-
>^cp appellant. id accidit,vbi in faucibus afpcra ^uacda mihj modo cxigua fen-
tiuntur. Quod autem in fupcrioribus dixit, de ijs, quibus circa pulmoncm tu-
t iij
154 DEARTICVLIS
bercula funt, diuturna, qux ^gre ad maturitate perucniunt,& Cpiritus redditur x
cum rono.)t4>>g<ref abfquc v^fcribitur.ducitur autema verbo iag5c«F,quod fonum
notat, qui, vcl anguftia Ioci,quo fpiritus redditur,vel humoris multitudine ac-
cidit,plc£runque tamcn vtroque concurrente,qucm fpiritum nonnulli c/kdci.,id
eft, afpcrum vocant . fcd qua dc caufa abllincre homincm velit ab efculcntis
tuillm mouentibus manifcftum cft, quum a&dx partcs omnes quietem po-
ilulent,arquc idcirco filentium rurfus imperatrmanifeftum itcm cft,cur cauc-
ri voluerit ea, quse vchcmentcr dimouent vniucrfum corpus . quandoquidem
cum toto pars etiam dimouetur.
- A D h^c vcnam fccare in cubito conucnit,& quam maxime filentium ha- lo
» iJLberCjinducereque fuper fcdcm attritam pannos no multipliccs, fed com-
- plurcs,&: muko latiores quam fitattritus locus, ceratiiniidionc adhibita, lin-
" teifquc latis, ac fafcijs item Iatis,&: moUibus alligare, modiceque adilringcre,
» ita,vt qui deligatus eft,dicat fentire fe vinculuno valde adftridum, ncq-, iteni
" laxum.inde autcm ordiri debet,vbi locus eft attritus,ibiqi maxime infidere.
Meminifrc huius loci oportct aducrfus cos, qui exiftimant vcnam folumo-
do fecandam eflc^vbi ca concurrunt,qu2 multitudine dcnunciant.E quorum
nurncro cft Menodotus Empiricus.oftedimus autem in opere dc vene fedio-
ne,&: in eo,quod de multitudincfcriplimus,falfam efte eiufmodi opinionem,
qua; priEter aiia multa, vel ex co reijcitur,quod, vbi quardam partcs ciufmodi zo
plagas accepcrint,mcdici ad ven^ fcdioncm confugiunt,quanquam,qui i&:i
funt, multitudine no tentatur. co q),nift ijs fanguis detrahatur,maxime infla-
mationcs oriutur,quod,cum cuenit,alia infequutur,qu^ morbo accidere folct.
" Nijciendum vcro vinculum medium eft,& in vtramque partcm attrahcn-
dum,ne cutis circa coftas in altcrutram partcm inclinet,fed ftne inclinationc
" fcructur.dcligandii autem,vel fingulis diebus,vel tertio quoqi dic.fatius item
" cft aluum mollire leui aliquo mcdicamento,quod deiedionem citet:ac decem
" diebus inedia vti,dcin corpus rcficcre & implcre.
Cutis fupcrie<5i:a coftis plxrifq; laxa cft,pr2fertim, fi quo tepore homo pla-
gam acccpcrit,plcnior no fucrit.his crgo aitmagis quam alijs opus cfte fafcijs, 50
quae mcdiae primijm inijciantur. nam cutis perucrtitur, fi ab vno capitc fafcia
ordiatur.quod fi,vt cautior fis^crafTos quoquc ita alliges,nihil la:des,pra2cipue
vbi rcgio prope alam attcratur,ibi enim cutis fcmper laxa cft.
D ha:c dum offcnfus incdia vtitur,ardius alligandus eft:vbi pleniore vi-
<rtu,laxius.Quod fi ab iniuo fanguincm expuat,quadraginta diebus ha-
» bendacura,alligandumque eft:fi fanguinem non expuat, fere viginti abundc
.. funt.conijccre autcm tempus cx vi cafus oportct.
Comune hoc eft omnibus fraduris^quod vna cum multis alijs, cpx hic ab
ipfb traduntur,ante ctiam cxpofui, quum Iibmm de fraduris cxplanarem. Ea
igitur magis funt vobis in mcmoriam rcuocanda,q fsepiiis a me repetenda. 40
» /^^ Vicunque autcm rem parui fcccrint ob huiufmodi idum, fub quo atte-.
-. V.^^ntur,qu*e circa coftas funt,quamuis in aliud malum detcrius non inci-
» dant,carnem tamen magis muccofam habent in loco attrito,quam prius. At,
~ vbi talis rchnquitur, ncc curationc ad bonum habitii refticuitur, res peior eft:,
« fi muccofa circa os ipfum relinquatur, quum caro non ampliijs fimilitcr os at-
» tingat, & ipfum os morbis opportunius rcddatu r. ob ciufmodi autcm caufas
» ofta multis vitiantur,quod malum diutias cxtrahitur.
Muccofum
:l
:Ai
C O M M E N T. I II. Z5 5
I Muccofum humorem appcllare confueuic glutinofum & album,qui colli -
giturin partibus exanguibus,vc in oflTc, & cartiiagine , vbi ip£bru natura rede
concoquerealimcntu non poilit.relinquit enim quafi quodciam fcmicodum,
qucmadmodurelinquuc infirm^ oculorii mcmbrans pituita crafTiorem, qux
;G^ grajce nominatur. vis auteimbcciIIiorrcdditur,vcI ob fuam tempcrati.O'
ncm immoderatam , vcl ob mukitudinem concurrentis humoris, quod etiam
cuenitin tumoribus pr^etcr naturam. c«ctcra omnia orationis huius clara funt.
, - /~\ Vod fi no,qu5 mxta os funt,fed ipfa caro muccofa fiac,nihiIominus fub-
» V ^,^^^ morbus & dolor reuertic, fi quis corporc laboraucrit. quocirca da-
lo re vinculum cxpedit,& bonum,& valdeaccommodatum,donec ficcecur,dif-
" cutiaturque fanguis inattrico loco fuiFufus., & caro inccgra ibi augeatur , au-
« gccuraucemofTiscaro. .
Caro & qu<elibec pars, fanguincm habens non per fc muccofa fic. id enim,
quod propric in ipfis fupcrac,calc efl,quale in fluxu, acque in deiedionibus ob
iocinoris imbecillicacem cofpicicur. Quocirca,vbi ofTa, cartilago, membranac
l2duncur,muccofus humor fkpe cocrahicur: carne afFeda raro,idquc vcl pro-
pter cofortium,quod h^c habet cum.eiufmodi partibus.vel propccr humorcm
copiofe defluenccm,vbi muccofus fuccus,auc picuita in^ca contrahitur. conflat
autcm ciufmodi fuccu maximo ncgocio exccrni,co ^ necperfufionc,catapIa-
io fmate,aut mcdicametis cuocari,digcrique poffitrneqj alio pra:fidio cduci,nifi
cx toto antea tcnuctur,atquc in vapores rcfbIuatur.Ergo,quia fuccus glurino-
fiis in vapores foluendus efljidcirco segre mouctur. vbi vero tale aliquid fupe-
rans rclinquitur,leui de caufa pars affligitur, cijm ob infirmitatcm quidquid in
rcliquo corporc qualitate,vel modofuperans collcdu fucrit,prompce rccipiat.
» /^~\ Vibus autcm ncglexfius morbus inueterauerit, & locum dolor exerceat,
" V^ ^caro quc muccofa fit,his fcrramcntu candens mcdicina optima eft.quod.
»- fi"caro ipfa muccofa fit,adurere conucnit vfquc ad os, ca obfcruatione, ne hoc
« ipfum calcfiat:vbi intcr coftas haec fucrit, ncquefic,in fummo couenit adurc-.
« re.cauendum tamen cfl:,nc candes ferramentumpcnctret vfquc ad panem in-
30 tcriorem . vbi fcdes iuxta os atcrica efTe videacur^ fedrecens cafus fic, nequc os
» adhuc viciacum fueric , fi cxiguum vicium fit, ica vrere conuenir, ficuc didum
•' eftcfin obIongumfic,quodinofrcaccoIlicur,pIuribusinlocisadurerc cxpc-
» dic. Dc coflis aucem viciacis dicemus , fimulacquc de ijs cradabimus , ad quo-
" rum curacioncm finamencis efl opus^
Muccus glucinofus ciim diffipari per medicamenca non pocefl, rchqua cu -
ratio cfl adurere,qu£e quo pado admouenda fit,apcnc dcclarauit.
De femore ex coxa prolapfo.
» /^Vod fifcmoris aniculus c coxa prorumpat,prorumpitautcminqua-
40 V ^tuo r partes,fgpiflime in interiorcita,deindc in exteriorcm,in priorem &
» poflenorem«xcidit quidcm,fcdraro»
C^i coxje cauum infpexcrit,non cfl,quod defideret caufam a mc doceri,
quamobrcmin intcriorcmpartem^f^pifrimc moucatur,deindc in extcriorcm.
qoum imumcaui,non fit omnibuspartibus asqualc:& articuius, quaparte ora
humiUor cfl,facilius clabatur.
** \ /^^ ^^§° ^^ interiorcm partem vcnit,cnis longf us cfl, fi cum altcro confc-
r V ratur,idque iurc duplici dc caufa.offi cnim,quod a coxa furfum procedit
t iiij
xc^e D E A R TI C V L I S
" ad pc(3:incm fcmoris caput inhsrct , ccruixque articuli cauo fuftinctur , rurfus r
•• ab cxtcriori partc clunis cauus apparct,Yt pote quum fcmoris caput in interio-
'• rem partcm excidcrit.
Orationcmhanc fcrcvniucrfaminitioorfusipfc ita euidcntcr adfcripfit,
vt ncmo loqui poffit cuidcntius : fcd & corum, qua: tradit,caufas etiam adie-
cit.Quarcquod f^piiis diccrc confucuimus,nunc ctia adducemus,fi quis con-
iidcret,qLie proponutur ,ea,{i non vbi primo,fakcm vbi fecundo,vel certe ter-
tio lcgcrit^pcrcipiet.
- T"" Xtrcmum rurfus fcmur iuxta gcnu fpcdarc cogitur in pane extcriorem^
» i^ fimilitcr crus & pcs. Ergo,quum pcs in cxteriorc partcm conucrtitur, inx- i o
» pcritus mcdicus,quum hoc akerum confert,non hunc cum fano,atque idcirco
- crus Ixfum muko longius videtur ,quam integrum.
Hocctiamcommuniterpertinerc adomniaoiTa luxata anteaquoquc dc-
monftrauimus, quum akcra cxtrcmitas fpcdet fcmpcr in contrariam partcm »
atque ca,qu^ prolapfa cft.Nunc igitur femoris capitc in intcriorcm parte pro-
lapfo,akcra extremitas,qux ad genu cft,mcrito in cxtcriorem conuertitur.
" ]\ /4 Vkifquc ahjs modis crror in his accidit.
i VI Errorcm 7rct/?a(ZJt«p dixit,quo vocabulo confueiTe Hippocratem ap -
pcllarc non quemlibct crrorcm,fed eum,qui vero proximus eft,& ea de caufa.
probabilis, uipra quoquc indicauimus. Errant crgo nunc, quatcnus in confe- zo
rcndo aftc<9:am partcm cum intcgra in naturah habitu decipiucur . dcbuerunt
cnim intcgrum cruri rcdo ilatu cxtento,quod vitiatu eft compararc,fcd con-
trarium faciunt,intcgrum enim i^ilimant ad cxcraplum vitiati.
» /^ Vin,ncc ad ingucn flcdcrc crus pofrunt,fimiliter atquc ab intcgra partc. :
*• ^-sAddc,^ fcmoris caput,fi contingatur,inter anum & naturalc promines
.. fcntitur. cxhisitaqueindicijs colligiturinintcriorcmpartemfcmur vcnifTe.
Fle<5liit quidcm,fcd cum dolore, ac minus pcrfede . cuius rci caufa funt po-
ftcrioris partis mufcuU illis, qui fcmur inflcdut, oppoiiti . quod donec cx to-
to fcmur cuructur,iinc dolorc non fcquantur.quoniam, vbi fic fcmur cxcidcric
in maximo £cxu finguli plurimum pr^tcr naturam cxtcnduntur. 30
" t^\ Vibus ergo articulus prolapfus fucrit, neq; repofitus iit, fed reponi non
" ^^po^"grit,ncgIcdufquc {it,dum ingrediuntur, crus circumagut, pcrindc
» ac boucs,plurimumquc integro pcdc nituntur.
Quiim vitiatum crus logius rcddatur fcmorc ica proIapfo^ncceiTc cil homi-
ncm bouis modo ingrcdi. ille iiquidcm cox^ articulum iaxiorem habet, iicut
ipfc fupra ia principio huius opcristeilatur. fortaiTe autcm no oportuit laxio-
rcm duntaxat articulum caufari, fcdmouecium quoq-, mu
