(navigation image)
Home American Libraries | Canadian Libraries | Universal Library | Community Texts | Project Gutenberg | Children's Library | Biodiversity Heritage Library | Additional Collections
Search: Advanced Search
Anonymous User (login or join us)
Upload
See other formats

Full text of "Merkwaardige bijzonderheden inhoudende de nieuwste ontdekkingen in de natuurkunde, natuurlijke historie, land-en volkenkunde op alle gedeelten van den aardbol [microform]"

PI 







IMAGE EVALUATION 
TEST TARGET (MT-3) 





// 




^ A 




O ..V 



^ 










1.0 



1.1 



lülZi 125 
■^ Itt 12.2 



^ 1^ 



UI 

KI 
KI 



■4^0 



u& 





¥' V-' U4 




^ 


6" 


► 






SJ 




m 



<v 





v> 











ó\ 



'ices 



Corporation 



23 WIST MAIN STRIIT 

WIUTn,N.Y. USSO 

(716) •72-4503 



'^ 



CIHM/ICMH 

Microfiche 

Series. 



CIHIVI/ICMH 
Collection de 
microfiches. 




Canadian Instituta for Historical Microraproductions / Institut canadian da microraproductions historiquat 





Technical and Bibliographic Notes/Notas tachniquas at bibliographiquas 



Tha Instituta has attamptad to obtain tha baat 
original copy availabla ffor filming. Faaturaa of thia 
copy which may ba bibiiograpliicaiiy uniqua, 
which may altar any of tha imagaa in tha 
raproduction, or which may aignificantly changa 
tha uauai mathod of filming, ara chacicad balow. 



D 



Colourad covara/ 
Couvartura da coulaur 



I I Covars damagad/ 



Couvartura andommagéa 



□ Covars rastorad and/or laminatad/ 
Couvartura rastauréa at/ou palliculéa 

□ Covar title missing/ 
La titra da couvartura manqua 



I I Colourad maps/ 



Cartas géographiquas an coulaur 



□ Colourad inic ii.a. othar than blua or biacic)/ 
Encra da coulaur (i.a. autra qua blaua ou noira) 

I I Colourad platas and/or iliustrations/ 



D 
D 



D 



D 



Planchas at/ou iliustrations an coulaur 

Bound with othar matarial/ 
Ralié avac d'autras documants 

Tight binding may causa shadows or distortion 
along intarior margin/ 

La re liura serróe paut causar da i'ombra ou da la 
distortion ia long da la marga intériaura 

Biai ; laavas addad during rastoration may 
appaar within tha taxt. Whanavar possibla, thasa 
hava baan omittad from filming/ 
II sa paut qua cartainas pagas blanchas ajoutéaa 
lors d'una rastauration apparaissant dans la taxta, 
mais, lorsqua caia était possibla, cas pagas n'ont 
pas été fiiméas. 

Additionai commants:/ 
Commantairas supplémentairas; 



L'lnstitut a microfiimé ia maillaur axamplaira 
qu'il lui a été possibla da sa procurar. Las détails 
da cat axamplaira qui sont paut-étra uniquas du 
point da vua bibliographiqua, qui pauvo^it modifiar 
una imaga raproduita, ou qui pauvant oxigar una 
modification dans la méthoda normalu da f iimaga 
sont indiqués ci-dassous. 



I I Colourad pagas/ 



Pagas da coulaur 

Pagas damagad/ 
Pagas andommagéas 

Pagas rastorad and/oi 

Pagas rastauréas at/ou paliicuiéas 



I — I Pagas damagad/ 

I — I Pagas rastorad and/or laminatad/ 



E Pagas discoiourad, stainad or foxad/ 
Pagas décoloréas, tachatéas ou piquéas 

□ Pagas datachad/ 
Pagas détachées 

EShowthrough/ 
Transparanca 

□ Quality of print varias/ 
Qualité inégala da i'imprassion 

□ Includas suppiamantary matarial/ 
Comprand du matériai supplémantaire 

□ Only adition availabla/ 
Saula édition disponibla 



D 



1 

8 
1 
V 



i 

b 

rl 
n 
n 



Pagas wholly or partially obscurad by arrata 
slips, tissuas, atc, hava baan rafiimad to 
ensura tha bast possibla imaga/ 
Las pagas totalamant ou partialiamant 
obscurcias par un fauillat d'arrata, una paiura. 
atc, ont été fiiméas A nouvaau da la^on é 
obtanir ia maillaura imaga possibla. 



This itam is fiimad at tha raduction ratio chacicad balow/ 

Ca documant ast filmé au taux da réduction indiqué ci-dassous. 

10X 14X ItX 22X 



26X 



30X 









W^'-^JM 












y 


























D 



12X 



16X 



20X 



24X 



28X 



32X 



B 

^tails 
B du 
lodifier 
r une 
Image 



Th* copy filmad har^ has baan raproducad thanka 
to tha ganaroaity of: 

Library Division 

Provincial Archives of Britiih Columbia 

Tha imagaa appaaring hara ara tha baat quallty 
poaaibla conaidaring tha condition and lagibility 
off tha original copy and in kaaping with tha 
ffilming contract apaciffications. 



Original copias in printad papar covart ara filmad 
baginning with tha front covar and anding on 
tha laat paga with a printad or illuatratad Impraa- 
aion, or tha back covar whan appropriata. All 
othar original copias ara ffilmad baginning on tha 
first paga with a printad or illuatratad impras- 
aion. and anding on tha last paga with a printad 
or illuatratad imprassion. 



Tha last racordad frama on aach microficha 
ahall contain tha symbol — ^> (maaning "CON- 
TINUEO"). or tha symbol Y (maaning "END"). 
whichavar applias. 

Maps. platas. chartn, etc. may ba filmad at 
diffarant raduction ratios. Thosa too larga to ba 
antiraly includad in ona axposura ara filmad 
baginning in tha upper laft hand corner, left to 
right and top to bottom. as many frames as 
required. The following diagrams illustrate the 
method: 



L'examplaira f llmé fut reproduit grlce è Ie 
généroaité da: 

Library Division 

Provincial Archiva» of Britith Columbia 

Lea imagea auivantaa ont été reproduitea avac Ie 
plua grand soin, compte tenu de Ie condition et 
de la natteté de l'exempleire f ilmé. et en 
confformité evec les conditions du contret de 
filmage. 

Les exemplelres originaux dont la couvarture en 
papier est imprimée sont fiimte en commenpent 
per Ie premier plat et en terminent soit per la 
dernière pege qui comporte une empreinte 
d'impression ou d'illustretion. soit par Ie second 
plet. selon Ie ces. Tous les eutres exemplelres 
originsux sont filmés en commenpent per Ig 
première pege qui comporte une empreinte 
d'impression ou d'illustretion et en terminant par 
la dernière pege qui comporte une telle 
empreinte. 

Un des symboles suivents epperaftra sur la 
dernière imege de cheque microfiche, selon Ie 
ces: Ie symbole — ^ signifie "A SUIVRE ". Ie 
symbole V signifie "FIN". 

Les certes. plenches. tebleeux. etc. peuvent ètre 
filmès è des teux de rèduction différents. 
Lorsque Ie document est trop grend pour ètre 
reproduit en un seul cliché, il est filmé è pertir 
de l'engle supérieur geuche. de gauche è droite. 
et de heut en bes. en prenent Ie nombre 
d'imeges nécesssire. Les diegremmes suivants 
illustrent Ie methode. 



rrata 
;o 



pelure. 
iè 



3 



32X 



1 2 3 




1 


2 


3 


4 


5 


6 




B 



i 



MERKWAARDIGE 

B IJ ZONDERHEDEN, 

INHOUDENDE 



% 



DE NIEUWSTE ONTDEKKINGEN 

INDE 

NATUURKUNDE, NATUURLIJKE HISTORIE, 
LAND- EN VOLKENKUNDE, OP ALLE 
GEDEELTEN VAN DEN AARDBOL. ^ 

III. 



• t 



Ki 



.^.4 



I»» II II i M III ti 



"S" 



I 



.) I 



i :i i 



'i A A WV/f 



u 



T 'T 



(I y. ( 



\ \ 



fc' 



o H 'A I 



ri / \ • « . . 



l! 



\\ 



31 y. 11 K w A A 11 ] > I j ; ]••. 

IX i>r. NAi rri{KT\i»j:. N.v'irtui.ifKi: msruiuK, 

1. AN1>- 1'. N A OI.K]. \ UI NI» K, 
Ol' VI. I. K CKKKl". I.VK \ 

AA X \i y.y A Aiu) r» o i.. 

1) <» o 11 . 



( * 



\ j 



s o :\x M y, K 



"t'it liot Uooa-flnil srl\. 

:m V. 'V V ]. A i' y. n. 
1) K UI) i: ]) K K I. 




lU'l vorvooi'ea dei' l)u«t ■ van MKMNiiv. 

Tr AM STKin» VM. l);i 
TKX BUIXK i'v 1>K VUIKS 

.-Ml» (' r ex X VI. 



m, Hu II» I J l 



mm^Ë ..-: ._ iJüHiaiH 



mm 



3\0 



X 

X 



/ 



INHOUD. 



mm0»>9m ^^ m MHt^ M ^ m 



Bladz* 



ï. DB LAI^DEN AAN DEN NYL. 
X^ IL CHIWA EN DESZELPS BEWONERS 



^^'IIL OVER HET AARDETEN VAN SOMMIGE /^OV» <*^ 



WILDE VOLKEN. 
tv. SAVOIJE. - 



168. 



* V. DE ^JSLANDERS. • • • • IpO» 

VI. DE LANDEN AAN DEN MISSISSIPPI. . ai». 

/ 

^ VII. REIS VAN DEN HEER LYON NAAR DE ^ 

jf HUDSONSBAAI. • • . • • ^5^* 

VIII. AARDR^JKS- EN STAATKUNDIG OVERZIGT 
, VAN HET RUSSISCH STADHOUDERSCHAP 



LS. • ira.— ' 1 



•^ 



^IMBIRSKt 



«79. 



M. 



:) 



% 



ïiflöZl 



r*' ■^■--^■■■■- -,ii 



^' 1 



« l • . 



• <% 



' .♦ 



.( 



< • •» 



. ^ .^if-jiiaui. 









I. 



D£ LANDEN AAN DÈN NYL. 



De landen aan den Nyl behooren tot die 
(heken van Jfrika^ die in onzen t\jd het naauw* 
keurigst onderzocht z^n, en zoo er ten opzigte 
van Egypte nog eenige duisternis mogt overble- 
ven , moet men die ten minde niet toefchryvea 
aan gebrek aan reizigers^ die dit oude land der 
wonderen tot een voorwerp hunner navorfchingen 
gekozen* hebben. De laatfle jaren hebben vooral 
veel toegebragt om dit.iund, het volk en deazelfs 
oudheden regt te leeren kennen, dewijl door de 
gunst en de oorlogzuchtige ondernemingen vatl 
den tegen woordigen onderkoning van Egypte^ 
MEHEMËD ALi, een groot aantal reizigers de 
beste gelegenheid gehad hebben, om door de 
landen, aan den Nyl gelegen, veel veiliger en 
gemakkelijker, dan ooit voorheen, te kunnen 
trekken, en zelfs tot dje oorden door te drin- 
gen, welke voorheen nog nimmer door e^neh Eu- 
ropeaan betreden waren. Het volgend opflel zat 
het merkwaardigst bevatten, wat de beste eir 

3. A nieuw- 



ÉÜ 



M 



I 



• DE LANDEN AAN DEN NYL. 

nicuwlle reizigers of hier ontdekt of naauwkeu* 
riger bekend gemaakt hebben. 

In het voorgaande deel van dit werk is reeds 
van de reis des Pruisfifchen generaals menu van 
MiNUTOLi gefproken. Vóór hem had echter 
onder anderen de Italiaan bel-zoni niet flechts 
Egypte bezocht, maar was ook tot in Nubi'é 
doorgedrongen. Deze reiziger mag met regc 
onder de verdienftel^'ke mannen van z^n vak 
gerekend worden* W\j hebben toch aan zijn 
icherpziend oog , z^n vermogen om alles naauw- 
keurig' te onderzoeken, en vooral aan zijne ^zeren 
flandvastigheid 9 met welke h^ de grootfte moei^ 
jelijkheden wist te overwinnen, niet flechts de 
merkwaardigfle ontdekkingen der oudheden, maar 
ook onfchatbare kundigheden aangaande de tegen« 
woordige bewoners van dit land te danken. 

De heer belzoni, die, reeds in 1800 zijn 
vaderland verlaten hebbende, zich lang in Enge» 
land had opgehouden , en eindelijk de zuidelijke 
landen van Europa was doorgetrokken, vertrok 
in Mei 18 15, vergezeld door zijne gemalin en 
eenen lerlandfchen knecht, uit het eiland Maltas 
en bereikte na eene vaart van drie weken geluk- 
kig Mexandrië, Het hoofddoel zijner reize was, 
om doelmatige en goedkoope werktuigen ter be« 
vochtiging van den grond in Egypte^ die in dat 
land nog onbekend en evenwel zoo noodig zijn , 
op te rigten. Zijne onderneming mislukte echter 

ge- 






\ 



( 






DÊ LAfJÖEM AAN DEN- NYL. ^ 

geheel, niéttegenftaande de onderdeuning van den 
Basfa. Belzoni moest reeds mee een aantal 
listen en hinderpalen worstelen , eer bij z\jn werk« 
tuig re Subra^ het gewoon verblyf van het hof 
van den Pacha , niet ver van Catro^ kon Oprigten« 
Toen dit eindelijk gereed was, en h^ de eerde 
proef met hetzelve zou nemen, mislukte die. 
De Pacha had namel^k vijftien mannen, onder 
welke ook de knecht v^n bblzoni was, in 
het rad laten treden, maar het rad had naauwe- 
lijks eenige makn rondgedraaid, toen zijne veer- 
tien mannen, door vrees overvallen, uit hetzelve 
fprongen. Hierdoor kreeg nu het rad eene zoo 
fhelle beweging achterwiaarcs, dat de knecht van 
BELZONI uit hetzelve werd gefmeten en een 
been brak. De Turkfche aanfchouwers , zoowel 
als de Pacha, befchouwden dit ongeluk, dat reeds 
in het begin plaats had, als een kwaad voortee. 
ken, en de ganfche onderneming werd verijdeld, 
zonder dat belzoni eenige fchadevergoeding 
voor de beftede onkosten kreeg. - ^ 

De heer belzoni befloot echter Egypte vAtt 
te verlaten, vöór dat hij iets nuttigs had onder- 
nomen. Hij nam 'derhalve voor, om den Nylf 
zoo ver het hem flechts mogelijk zijn zou, op 
te varen; hij huurde dus. een vaartuig, kocht de 
noodige levensmiddelen, en ging naar den En- 
gelfchen Conrul,den heer salt, om door dezen 
eenen Firman , pas of vry geleide van den Pacha 

A 2 te, 



._. :l.y üt 



4 D£ LANDEN AAN DEN NYL. 

te krügen. De heer salt dacht, dsc men zich 
van de thans heerfchende goede verflandhouding 
met den Pacha moest bedienen , om het bekende 
borstbeeld van mbmnon b^ Thebe op den Nyl 
in te fdiepen en naar Engeland te voeren, tot 
een gefchenk voor het Britiche Mufeum te Lon* 
den, Belzoni bood hem terftond zijne mede- 
werking aan, ter bereiking van dit doel, en kreeg 
nu, behalve den gewenschten Firman^ nog brie* 
ven van voorichrijving van den Pacha aan zijnen 
zoon iBRAHiM (die thans in Griekenland zulk 
eene rol fpeelt) en van den Conful zoo veel geld, 
als hij noodig had , om niet ilechts de noodige 
kosten ter vervoering van het borstbeeld van 
MEMNON te betalen, maar ook om andere oud- 
heden, die hy op zijnen togt zou vinden, te 
kunnen koopen. 

Op den vijfden Julij kwam belzoni te 
Manfalut^ en ontmoette hier ibrahim, den 
zoon van den onderkoning en Pacha van Opper-» 
Egspte^ die naar Cairo trok, deze ontving de 
hem door belzoni overhandigde brieven van 
aanbeveling zeer gunftig, en beval hem, die aan 
zijnen plaatsvervanger, den Beft er dar (penning- 
meester) van Stut te geven. Deze ibrahim, 
de toekomftige beheerfcher van Egypte ^ werd 
belzoni als een zeer wreed man gefchilderd. 
Een kort verhoor, uit weinige vragen beflaande, 
was bij hem voldoende, om iemand, die van 
;•- . . ee- 



DE LANDEN AAN DEN NYL. 



tl 



eene misdaad befchuldigd werd, ter dood te 
veroordeeleiu De uitvoering van het vonnis be- 
ilond hierin, dar de ongelulckige aan den mond 
van een tot dat einde beftemd kanon gebonden 
en dit dan losgebrand werd. Twee Arabieren^ 
die door eenen knecht van den Pacha beleedigd 
waren, hadden dezen gedood. Z^ werden eerst 
half dood geflagen en dan langzaam aan het 
vuur gebraden. 

Op den zesden bereikte bblzoni Siu$, De 
arts van ibrahim, een Italiaan, scotto ge* 
noemd, wien hij brieven bragt, poogde hem de 
uitvoering van z^n voornemen te ontraden, door 
hem de daarmede gepaard gaande «ontelbare moei* 
jel^kheden voor te (lellen. Maar bëlzoni 
bleef bij zijn befluit. De brieven voor den 
Penningmeester bezorgden hem een gunftig ont» 
haal, en deze gaf terftond de noodige bevelen 
aan den Opperflen (Caschef) van het landfchap 
Ermenf, Terflond na z^ne komst te Thehe, 
op den twee en twintigften Julij, trokB&LZONi 
naar den linker oever van den Nyl^ en zocht 
het beroemde borstbeeld van memnon, het 
voorwerp zijner reize, op, dat hy dan ook dra 
midden onder de puinhoopen van deszelfs l^f, 
en van den iloel, op welken dit beeld voorheen 
gezeten had, vond. De werktuigen, die bbl- 
zoni ter vervoering van dit borstbeeld, tot 
hiertoe had ktinnen kragen, beftonden uit veertien 

A 3 hef^ 



( 



^ 



JPJ5.Ï.4NPEN AAJN B[5N T^YL. 



hefboometiy vier dekens uit palmbladeren ge- 
maakt, en vier rollen, Hy liet yit acht hef- 
boomen eene burrie of (lede maken. Ook liet hü 
in eenen der naburige tempelgangen eene (leenen 
jiut bouwen tot een verblijf voor hem, zijne 
vrouw en diegenen, die hem vergezelden, dewjjl 
de Nyl te afgelegen was, om iedeien avond naar 
het vaartuig terug te kunnen keeren. Het werk 
moest ook terftond begonnen worden, dewijl de 
tüd der gewone jaarlijkfche overdrooming na* 
derde, wanneer het ganfche, omliggend land pn? 
der water zou gezet worden. '^' 

Belzoni ging derhalve den vier en twin* 
tigfien Juiy naar den Cascheff van Erment^ 
om van dezen de noodige bevelen aan de min* 
dere ambtenaren, en vier en twintig Arabieren 
als werklieden te ontvangen. De Caschef ont« 
ving den Firman van den Penningmeester te 
Siut wel met diepen eerbied, en beloofde ook 
]pEi.zoNi op alle mogelijke wijze te zullen 
onderfleunen, maar verklaarde echter tevens, dat 
het zeer moe^jelijk z^n zou, zoo vele arbeiders 
te verzamelen, dewijl de oogst reeds begonnen 
was en de groote vaste naderde. Belzoni 
liet zich echter hierdoor niet afichrikken, en gaf 
te kennen, dat hij voor iedere onderileuning 
erkentelijk z\}n zou, en nu beloofde hem de 
Caschef, op den volgenden dag zynen broeder 
te zullen uitzenden, om de noodige werklieden 

op te zoeken. 

Is'ie- 



r I 



DE LANDEN AAN DEN NYL. 7 

Niemand verfcheen echter op den volgenden 
dag. Belzoni ging daarom andermaal naar 
den Caschefy maar zeide echter flechrs , dat 
hij gekomen was om eene p^p met hem te 
rooken, en hield zich voor het overige alsof 
hem aan de vervoering van het borstbeeld weinig 
gelegen ware. Toen hij intusfchen eene poos 
met hehi gebroken had , gaf hij hem een 
gefchenk uit buskruid en eenige pondeiT kofi^' 
beilaande. Dit gefchenk werd met dankbaarheid 
ontvangen, en nu herhaalde belzoni zijn ver- 
zoek, maar gaf tevens te kennen, dat de Cas* 
chef niets meer zou krijgen , als h\j zijn woord 
oiet hield. Deze bedreiging was van eene goede 
uitwerking, want hij beva^ terflond den ambte» 
naar te Gurnah om de iioodige perfonen te 
bezorgen. Deze beloofde ook de ontvangene be* 
velen naauwkeurig te zullen volbrengen. Maar 
eerst na drie dagen, toen belzoni gedreigd 
had terftond naar Caïro aan den onderkoning te 
zullen fchrijven , zond de Caschef eenige FeU 
lahs (*), die dra door meerdere gevolgd wer* 
den, fchoon belzoni tot hiertoe vergeefs ge- 
poogd had hen te huren, dewijl z^ het niet 

durf* 



(*) De Fellahi zijn Arabifche boeren, die van den 
landbouw leven en in dorpen wonen. Die Arabieren, 
welke in de woestijn, zonder vaste woonplaats rondzwer* 
ven , heeten JStf Jtfffftf». db vert. 

A 4 



« DE LANDEN AAN DEN NYL. 

durfden wagen eenig werk op zich te nemen, 
zonder verlof van den ambtenaar. Belzoni 
beloofde ieder hunner dagelijks zestig Paras» 
omtrent negen Franfche fous, te, zullen geven , 
en hiermede waren zij zeer tevreden, dewijl zij 
met den landbouw naauvi^el^ks half zoo veel 
verdienen konden. ''n 

Nu ging men rustig aan het werk» De Ara- 
bieren hadden het voorheen voor onmogelijk 
gehouden, het borstbeeld te vervoeren, hoezeer 
ilonden z]j nu echter verbaasd, toen hun werk, 
door middel der hefboomen, ondor het beftuur 
van BBLZONi, ten minile zoo ver flaagde, dae 
het borstbeeld werd opgerigt ! . Zij hielden dit 
voor toover^, en in dit gevoelen werden zij 
verflerkt, toen zij befpeurden, dat bëlzoni 
van tijd tot tijd eenige aanmerkingen in zijn 
zakboekje opteekende. Het borstbeeld werd nu 
ook op de burrie of (lede gebragt en kon door 
middel der rollen verder naar de rivier gefchoven 
worden* Den vijfden Augustus waren zij reeds 
op eene plaats gekomen, die belzoni» zoo 
ipoedig dit flechts mogelijk, ware, wenschte te 
verlaten, dewijl hij wist, dat die binnen weinige 
dagen door het water van den Nyl overftroonid 
zou worden. Hij vond echter den zesden des 
morgens flechts den timmerman en de wacht, 
die hem zeiden, dat de ambtenaar van Gurnah 
de Fellah$ verboden had, om langer voor de 

ChriS' 



i 



X 



DE LANDEN AAN DEN NYL; 9 

Christenen te werken. Die befigt maakte bbl^^ 
zoNi zeer verlegen, wa"t indien het borstbeeld 
niet vóór de overftrooming kon vervoerd wor* 
den, dan zou het in het flijk zinken, en dd 
wegruiming van hetzelve zou nieuwe kosten en 
moeite veroorzaken. B-el zo ni vernam nader« 
hand, dat deze ambtenaar den Caschef op het 
denkbeeld had gebragt, om het borstbeeld' Xfiit, 
op deze plaats te laten brengen en dan de ver-^ 
dere vervoering te beletten, om 2oo doende m 
hec vervolg alle pogingen te verydelen. B bl* 
zo NI zond nu terllond naar den ambtenaar en 
liet hem naar de reden van die verbod vragen, 
maar deze was intusfchen naar Luxor getrokken* 
H\j zocht hem echter ook hier op, in gezeU 
Ichap van zynen Janitzaar, en deed hem dezdfde 
vraag, maar deze zocht zich door kale uitvlugten 
te ontfchuldigen. In hec eerst poogde bblzoni 
door infchikkeliükheid en zachtmoedigheid zijn( 
doel te bereiken, maar de ambtenaar befchouwde 
dit flechts als zwakheid en vrees, werd daarom 
te trotfcher, fchold op de Italianen en Engel- 
ichen, en waagde het eindelijk zelfs belzoni 
aan te vallen, toen deze ^ich echter verdedigde, 
trok hü zijne fabel, om naar hem te houwen, 
maar bblzoni kwam hem voor, greep den 
Turk aan, ontwapende hem, wierp hem op 
den grond en deed hem de overmagc z^ner 
Jigchaamsflerkte op eene gevoelige wijze erva- 

A5 ren. 



lo DE LANDEN AAN DEN NYL. 

ren (*) Deze behandeling had het gewenschte 
gevolg. ï)e Tark werd terHoud handelbaar, en 
verklaarde, dat dè Caschef hem bevolen had 
de Fellahs terug te houden, en dat hij als min* 
dere ambtenaar verpligt was te gehoorzamen. 

Bblzoni ging nu terftond zelf naar Ermenff 
om met den Caschefte fpreken; toen hü ech» 
ter hier kwam, zat men juist aan tafel, en dit 
was dus geen gepast tijdftip om van bezigheden 
te fpreken. Intusfchen werd hij verzocht om 
mede aan te zitten, en hij nam deze noodiging 
aan, om na den afgeloopenen maaltijd een ge* 
ichikter tijdftip af te wachten, om zijn verzoek 
aan te dringen. Deze gelegenheid kwam ook 
eindelijk, maar de Caschef zeiden dat het thans 
onmogelijk was arbeiders te krijgen, dewijl de 
Fellahs voor den Basfa op het veld moesten 
werken. Belzon i verklaarde nu, dat^ als hij 
hem geene lieden kon bezorgen, hy dan zelf 
die te Luxor zou zien te krijgen, maar dat dan 
de Cascheff" het «hem beloofde gefchenk ook zou 
verliezen. Tevens maakte hij zich gereed om 
te vertrekken, verklarende dat hij Luxor wilde 

be- 

(*) Belzon I was een man van ecne aanzienlijke 
lengte en fterkte, en had aan deze zijne vreesinboeze- 
mende houding voor een groot gedeelte het wél flagen, 
niet flechts van deze , maar ook van z^jnó overige onder- 
nemingen , te danken. Hij is echter reeds overleden. 

DE VERT. 



_3 



DE LANTEN AAN DEN NYL. xi 

bereiken y eer het avond werd. De Cêfcheff 
verzocht hem nu niet zoo te haasten, dewijl hü 
immers, uit hoofde der fraaije Engeliche pisto- 
len, die in zijnen gordel zaten, niets te vreezen 
had. Belzon I, die de begeerte van den Cas* 
cheffvizsx deze pistolen niet ontging, antwoordde: 
dat deze pistolen zeker een paar getrouwe en 
onontbeerlijke leidslieden op eenen togt door 
Egypte waren, maar dat zij evenwel tot dienst 
van den Cascheff waren, als hij zin in dezelve 
had, hoewel hij reeds voor eenige dagen naar 
G7ir0 had gefchreven en een paar nog fraaiere 
voor hem had bedeld, die ipoedig komen zou* 
den. De Caschef Ck hoorende, klopte hem op 
de knie, zeggende: w^ willen vrienden zynl 
Ook gaf hij terflond eenen nieuwen Firman, 
niet welken BEL zoNi nu n^ Gurnah terug* 
keerde, en op vertooning van denzelven binnen 
een uur al zijne arbeiders weder kreeg. 

Op den twaalfden Augustus was het borstbeeld 
gelukkig aan den oever van den Nyl gekomen. 
Hij gaf nu aan lederen Arabier, behalve het 
beloofde daggeld, nog eenen Turkfchen piaster, 
of twaalf fous, waarmede zij zeer tevreden waren 
en die zij ook verdiend hadden. Hij zegt by 
deze gelegenheid, dat £uropefche werklieden , 
bij de buitengewone hitte, die hier heerschte, 
gewis niet zouden gedaagd zijn, om eenen zoo 
zwaren fteenklomp, ilechts door middel van hef* 

boo- 



p» DE LANDEN AAN- DEN NYL. 

boomen en rollen over eenen zandigen grond 
. zoo ver te vervoeren. Het verwonderde hem 
voomameiyk, dat deze menfchen dit zware werk 
grootendeels met eene ledige maag verrigteden» 
dewiijl het hun, gedurende de vaste, niet geoor«> 
loofd was voor den ondergang der zon te eten' 
of te drinken. 

De infcheping van het borstbeeld van mbm« 
NON op den Nyl^ kon' echter thans nog niet 
gefchieden, dewijl belzoni eerst een tot dit 
einde gefchikt vaartuig uit Cai'ro moest laten ko- 
men. Eerst op den vijftienden November, nadat 
hy intusfchen eene reis, den Nyl verder op- 
waarts, tot Nubië had afgelegd, en bet borst* 
beeld, om het voor befchadiging door de over* 
ibrooming te bewaren , met aarde had laten be« 
dekken, gelukte het hem, onder ontelbare zwa* 
righeden, hem door de traagheid, list en hebzucht 
der ambtenaren en van den C^fc^^/* veroorzaakt^ 
deze infcheping te ondernemen. Hienoe werden 
honderd vijftig werklieden vereischt. Deze 
groote (leenklomp woog ruim twee honderd 
veertig centenaars, en hij bezat geene andere 
hulpmiddelen dan hef boomen en rollen. Van de 
plaats, waar deze klomp lag, tot aan de rivier^ 
was de afftand ruim honderd voeten. Op den 
zeventienden November was eindelijk dit moei* 
jeiyk werk gelukkig volbragt. De Arabieren 
fielden vast, dat het vaartuig terfiond zou zin- 
ken. 



D£ LANDEN AAN DEN NYL. 13 

ken, zoodra die blok in hetzdve werd gezet* 
Hunne verwachting werd echter niet vervuld. 
Bblzoni vertrok met zijnen buit vol vreugde 
den een en twintigften November van Thehe^ 
bereikte Caïro voorfpoedig den vijftienden De- 
cember en den veertienden January van 1818 
Alexandrièy van waar het (landbedd vervolgens 
naar Engeland werd gebragt. 

Toen deze onderneming gelukkig volbragt 
was, keerde bëlzoni naar Caïro terug, om 
eene nieuwe reis naar Nubi'é te ondernemen, en 
daar naar oudheden , welkers fporen h^ reeds op 
zijne vorige reis ontdekt had, te laten delven. 
Wy moeten dus, om den zamenhang, van deze 
eerfte reis vooraf iets zeggen. 

Belzoni was, 'lo. de eerde helft van Sep« 
tember 18 16, in NuhiS gekomen* Bij de (lad 
FarraSi boven Detr^ de hoofdilad van Beneden 
Nubiè' j hield h^ roet ziijn vaartuig ftil, om 
den aan den oostelijken oever van den Nyl lig* 
genden tempel van Ibsamhul te bezien. De 
noordenwind had hier zulk eene menigte van 
zand opgedapeld, dat de ganiche voorgevel 
van den tempel hierdoor bedekt en de ingang 
geheel gefloten was. Nadat men een hoop zand 
van het bovengedeelte des gebouws had opge- 
ruimd, ontdekte men daar den kop van eenen 
in (leen gebouwenen iperwer, uit welks plaatfing 
BELZONI vermoedde, dat hij juist boven de 

poort 



14 DE LANDEN AAN DEN NYU 



poort (laan moest» De grootte van dezen kop,^ 
die flechts tot aan den hals uit het zand (lak, 
liet vermoeden 9 dat de geheele lengte van den 
vogel meer dan twintig voeten zijn moest. B el- 
zon i berekende verder, dat de groote poort 
van den tempel omtrent vijf en dertig voeten 
onder het zand bedolven moest zijn. Het was 
nu eene zeer moeijelijke onderneming zulk eene 
groote hoeveelheid zands weg te ruimen, vooral 
daar hij bij dit werk flechts op den bij (land der 
inboorlingen kon rekenen, die niet alleen met 
zulke ibort van werk geheel onbekend, maar ook 
niet gewoon waren voor dagloon te werken, 
want het gebruik van geld was, gelijk flraks 
zal blijken, in deze flreek nog onbekend. Ëven<* 
wel befloot belzon i eene proeve te nemen, 
en ging tot dat einde nog op denzelfden dag 
naar Ibsamhul^ om den daar wonenden Cascheff 
ossEYN, voor wien hij brieven van aanbeveling 
had, op te zoeken en de noodige werklieden 
te krijgen. 

^ Deze was juist afwezig en belzoni ont* 
moette flechts zijnen zoon daud, die insgelijks 
Caschef en reeds vijftig jaren oud was. Hij 
vraagde belzoni naar het doel zijner reize, die 
hierop antwoordde, dat hij eenen brief voor 
zijnen vader had, en niets anders bedoelde, dan 
oude fleenen op te zoeken* Daud lachte hier- 
over, en meende, dat belzoni dan zeker de 

kunst 



\ 



i 



i '1 



D£ LANDEN AAN DEN NYL. 15 



\ 



kunst moest bezinen om deze (leenen in gond 
te veranderen» Onze reiziger dacht, dat bet 
beste antwoord wa», als h^ zeide: dat de 
(leenen, die h^ zocht, overbl^jffelen waren van 
oude kunstftukken, die tot het oude volk der 
farao's hadden behoord, en die de ËngeU 
fchen thans opzochten , om uit de opfchriften 
te ervaren, of zij mogelijk ook van dit volk af* 
damden. Daud vraagde hem nu, waar hQ 
zulke fteenen hoopte te vinden? en belzoni 
noemde den tempel van Ibsambul^ gevende te- 
vens z^jne begeerte te kennen, om, ter wegrui» 
ming van het zand, genoegzame arbeiders te krij* 
gen, die hij voor hunne moeite met geld wilde 
betoonen. Van welk geld ipreekt gij? hernam 
DAUo! is het dat van mbhemed, Pacha te 
Cairo P Wat zouden wij daarmede doen? Bel* 
zo NI zeide hem, dat hij het naar Asfuan kon 
zenden, om durrah te koopen. Maar, hernam 
DAUD, dan zullen zij het geld houden en ons 
geenen durrah geven! Belzoni werd thans 
overtuigd, dat deze lieden wezenlijk het gebruik 
van het geld niet kenden, en flechts met den 
ruilhandel bekend waren, dewijl zij durrah en 
zout voor dadelen ontvingen. Hij haalde nu 
eenen piaster uit zijnen zak en zocht hem te 
doen begrijpen, welk een voordeel h^ zoude 
genieten, als hij dit geld in zijn land invoerde» 
Maar daud antwoordde: dat dit niet gelukketi 

zou- 



I I 



i6 DE LANDEN AAN DEN NYL« 

tonde, want dit zij» die in NuhiS geen beha^ 
gen meer hadden^ dan hunne koe^jen en geiten 
souden verkoopen en naar Egypte trekken. Hij 
was vrijmoedig genoeg, om deze aanmerking in 
tegenwoordigheid van zijne dooi hem zeer* onder- 
drukte onderdanen te maken. Een dezer nam 
nu den piaster in handen , en vraagde : wat men 
dan wel voor zulk een (lukje metaal zoude kun- 
nen krügenf Belzoni antwoordde hem: dat 
hiJ Hechts met dit geld naar zijn (chip moest 
gaan, waar bij voor hetzelve zoo veel durrah 
zou ontvangen, als hij in drie dagen noodig had; 
De man liep nu terflond naar het vaartuig en 
bragt na eenige minuten eenen voorraad in eenen 
lap, dien hij daar wezenlijk, volgens een vooraf 
gegeven bevel van belzoni, voor zijnen pias- 
ter had ontvangen. Dit maakte eenen gunfligen 
indruk op de inwoners, en zij waren nu bereid, 
om voor een dagloon van twee piasters te werken. 
; Na eenen grooten omflag, veroorzaakt door 
het verlof, dat de oude Caschef osseyn geven 
moest, en dewijl de gehuurde werklieden weder 
wankelmoedig werden en grooter dagloon be- 
geerden, dat echter bel zomi voldrekt weigerde 
, te geven, verklarende dan liever van zijn voor- 
nemen af te zien, en zich ook reeds tot zijn 
vertrek gereed maakte, kon eindelijk het werk 
begonnen worden. Maar de menigte van zand 
was zoo groot, dat belzoni dra ontwaarde, 
'. . dat 



DE LANDEN AAN DEN NYL. 17 

dat er veel meer tvd vereitdit werd» om tot 
der eigetilpen ingang van den tempd te ko- 
men , dan hij in het eerst gedacht had, niette- 
genihande tachtig mannen dagelijks werkten. Een 
nog groocer hinderpaal was, dat het medegebragce 
geld niet toereikend zjn zoo. H$ liet dos de 
gemaakte bres met palen omringen, en dt Coi* 
chef beloofde hem voor ecne goede bdooning» 
dat hü tot de terugkomst van bblzoni zor« 
gen zou^ dat niemand bü de begonnen opdel» 
ving komen zoo. Hierop voer hü den l^^l 
weder af, om de reeds gemelde infcheping van 
het borstbeeld van memnon te bezorgen* 

Bblzoni reisde nu andermaal naar l^uhlï 
in Februari i8i;r. Hy liet echter thans z^jne 
gemalin te Cairo ^ en nam den heer bebchby. 
Secretaris van den Ëngelfchen Conful, mede. 
Bovendien beftond zijn gevolg nog uit eenen 
Griekfchen knecht, een* tolk', een* Janitfaar, die 
hem de Onderkoning medegaf en eenen kok. 
H\j zond echter, na eenige dagen, den Janitiaar 
weder naar huis, omdat deze zich ilecht ge* 
droeg. Zij trokken eerst den iVy/ opwaarts^ 
Onderweg echter vernam bblzoni te Erara* 
mun door eenen hier wonenden Engelfchen» 
BR INE genoemd, die met een gunftig gevolg 
het raffineren van ibiker in Egypte had inge- 
voerd, dat reeds vóór zijne komst twee agenten 
van den Franichen Conful dro vetti te Cairo^ 

3* B met 



■!■ I 



ifnét weUcè' hy: zeèda. oVetj het borstbeeld van 
MEMNöN getwisb had en die aajiie onderneming 
met;^ flijdigé oogen beicbouwdea , i hier doorge* 
trollen en roet allen ipoed te paard naar TheH 
, gereden. war«n. Hö zag diidelijk, dat hun oog* 
tHeife was hem voor te komen, en alles, wat 
de^ FèUaht in den laatften tijd mogten ontdekt 
liebben (^>, te. koopen, opdat hij na hunnen 
oogst ftechcs de arenlezing hebben zou. Hij 
befloot diiv<t hen voor tel komen , huurde een 
^aard ' en èenen ezel^ nahi flechts zijnen knecht 
mede , lï^k b e e c h e v bij de pakkaadje in het 
vaartuig blijven en ging midden in den nacht 
op weg* Na eene allermoeijelijklte reis kwam 
hij op den vijfden dag des avonds te Luxor 
bij Thebe. 

• Onderweg Ontmoette hy tusfchen Siut en 
Tahta eenen troep ruiters , bedaande uit Be* 
4utnen der woestijn. Zij trokken naar Cairo ^ 
om^in dienst van den Onderkoning te treden, 
die ook geen ander middel wist om zich van 
deze rooversbende te ontflaan ^ dan hen op eene 
hooge földy in zijnen dienst te nemen, om hem 
' . : . op 

f (♦) öë FêMs hebben zich- in de laatfte tien jaren 
federc z^ befpeurd hebben, boe gretig de Europeanen 
van alle nfitien Ëgyptifche oudlieden opzoeken, toege- 
^.egd o;n zel\^e die op te delyei^, en verUoopen thans 
voqr ^tgene relcening Mnnimiên» Sarkophagen, fteenen, 

«QZ. -^ -• » i • ' o E VERT. 






\ ' 



PJ5 LANDEN AAN I>EN NYJL. 19^ 



op z^ne krijgstogcen te vergezeliea. Die mid« 
dd, zegt BELSSONi» is ook zoo goed geflaagd^ 
dat bijna alle jonge PeduXnen thans in z^neti 
dienst zijn, en men in de woest^n (lechts grys* 
aards en vroiiWen ontmoet, en Egypte dus van 
de aanhoudende invallen en plundedngen dezer 
xoovers bevryd is. i . » 

Ongelukkig waren echter al deze inipannln- 
gen van belzoni te vergeefs* Door verzuim 
van den tolk had' de Penningmeester te Siui 
de gefchenken niet ontvangen, die hem reed! 
vroeger uit Cairo hadden behooren gezonden te 
worden. De partij vali bblzoni, de beide 
voornoemde Franfchen , wisten zich van het mis» 
noegen des Penningmeesters over deze teleur; 
flelling zoo tot; bun voordeel te bedienen, dac 
zy thans alleen zijne gunftelingen waren. Bel- 
zo NI weru echter dooc deze en andere onaan* 
genaamheden niet moedeloos, maar befloot tö 
G^irnah en Qamak andere opdelvingen te on* 
dernemen. . i ;. , 

t Deze bezigheden gaven aanleiding, dat bbl« 
zoNi dikwüls met de Fellahs moest verV^eren^ 
en dat ihij dus meer dan eenig reiziger vóór hem 
gelegettheid had, om hen daauwkeuriger te lee* 
ren kennen. Hij zegt: 9, als men in Europa 
wist, met welk een ellendig ras van menfchen, 
de reizigers, die isf Egypte oudheden opzoeken, 
moeten verkeeien , en hoe moeyel\jk het valt vast 



f-.^ j. 



B 2 



de 



«9 DE LANDEN AAN DEN NYL. 



Vi 



si' 



de heb- en winzucht descer halve wilden iets te 
krvgen, dan zouden zij datgene, wat uit dit 
land medegefleept wordt, reeds daarom hoo- 
ger waarderen* Deze moeijelijkheden zijn echter 
vooral dan zeer groot, als men met de Fellahs 
van Gurnah. te doen heeft. Deze toch beroe- 
men zich, dat zij de onafhankelijkfle bewoners 
van Egypte zijn, en nooit de opperheerfchappij 
noch der Mamelukken, noch der Franfchen, noch 
zelfs die der Pacha's van Cairo erkend hebben* 
En dit is ook inderdaad waar. Want hoewel 
men hen op het wreedst vervolgd heeft, zoodat 
hun getal van drie duizend tot drie honderd 
verminderd is, zoo hebben zij zich evenwel in 
hunne ontoegankelijke fchuilhoeken weten flaande 
te houden. De omtrek van Gurnah bedaat uit 
eene onafgebrokene keten van rotfen, omtrent 
twee Engelfche m^len lang, die zich oostelijk 
van de ftad met honderd poorten (Thebe) langs 
den voet der betgketen, die het Nyldal vm de 
woestijn fcheidt, uitftrekt. In deze rotfen wor- 
den de door kunst gebouwene graven der oude 
bewoners van Thebe gevonden, en bij den ingang- 
dezer graven wonen thans dQ Fellahs van Gur-' 
nah. Men kan deze katakomben noch met 
fteengroeven, noch met gewone mijnen vergelij- 
ken; zij bezitten eenen eig'Uien aard, en zijn 
nog weinig bekend, dewijl de meeste reizigers 
zich vergenoegen, dat gedeelte dezer graven te 
fcjj be- 



DE LANDEN AAN DEN {ïYL: at 

bezoeken en te befchrijven* dat zij zonder groote 
moeite bereiken kunnen. — Het dieper dringen 
in deze grafgewelven gaat echter met de grootfte 
hinderpalen gepaard. De lucht in dezelve is 
verdikkend heet , en een fijn ftof, verpest door 
de uitdampingen van duizende lijken, rijst op 
onder de voeten der reizigers, wordt, niette^en- 
ilaande alle voorzorg, gedeeltelijk ingeademd en 
ilremt de werking der longen. Zelfs de gangen^ 
die naar deze gewelven in de rotfen leiden, zijn 
zoo door Mummiên of zand verftopt, dat men 
dikwijls op den buik liggende moet kruipen , toe 
men door de, vaak honderd vijftig vademen lange. 
Corridors in de eigenlijke holen komt, in welke 
de Mummiên b^ honderden, ja bij duizenden op 
eikanderen gedapeld zijn. Het zien dezer laatfle 
fchuilhoeken des doods is huiveringwekkend. De 
hoepen van lijken, met welke men omringd is; 
^e zwartheid der muren en gewelven; her zwakke 
licht van de fakkelen der Arabieren, die, uitge. 
teerd en met ftof bedekt, zelve zulke Mummiên 
fchijnen te zijn, als zij de reizigers toonen; de 
afiland, op welken men zich daar van de overige 
bewoonde wereld bevindt; die alles zamengeno- 
men vervult de ziel van eenen Europeaan met 
eene kille huivering. Ik bezocht deze holen dik- 
wijls, maar was in het begin ileeds bij het ver- 
laten van dezelve onpasfelijk, en hoewel ik 
allengs aan dp Qio^iijelijkheden en de vreesfelijke 
%.. B 3 • toor 



't/ 



tt ÜZ :t ANDEN AAN DEN NYL. 

cooneelen, die dcate holen opleveren, gewende; 
200 maakte evenwel het zeer fijne, bijna onzigc* 
baie dof» dat zidi uit de verbreking en het ver« 
gaan der gebalzemdé ligchamen ontwikkelde, tel« 
ken3 op mijne zintuigen, inzonderheid op dat 
van dien reuk, hoewel die bij mü zeer ftomp 
is, den onaangenaamften indrak^ Ook verheft zi<:h 
het (lof, zelfs big de minfle roering, tot zulke 
dikke wolken, dat men dikw^ls genoodzaakt is 
een Jcwartier en langer op dezelfde plaats te 
bleven flaan, tot het weder verdeeld is. Ook 
zijn de gsingen tusfchen dè holen zoo geheel 
met Mummiên vervuld, dat men dikwijls geeti 
fiap kan doen , zonder met zijn gezigt tegen 
dat van eenen ouden Egyptenaar te ilooten...." - 
^ De Fellahs van Gurnak leven aan den in^ 
gang van die holen, die zij reeds geopend heb- 
ben, en hebben hier woningen voor zich en voor 
hunne kameelen, runderen, fchapen, geiten en 
honden gefticht. Waarfchijnlijk is hun klein ge- 
tal de reden, dat zich de regering om dit hoopje 
geheel niet bekommert; zoo veel is ten minde 
zeker, dat Gumah de onbefchaafdde plaats van 
geheel Egypte is. Deze Fellahs toch bezitten 
bijna geheel geenen Godsdienst en ook ' geene 
moskee, en hoewel in de nabijheid dezer graven 
een overvloed van deentii gevonden wordt, zoo 
hebben zy evenwel nooit een huis gebouwd. 
Voorheen leefden zij grootendeels van den land*' 
• / bouw 






t ^ 



i 



DE XANDEM AAN DEN: NYLi aS 

boi^w der {fareek, tósfchen hunne rotiên en óis% 
oeVer der rivier gdegen. Maar onlangs hebbetii 
zij meestal deze weticaEaamheid la^n v^en, der 
wijl :2ij het voordeeligei' vonden zich <^ 4^h 
handel met oudheden toe te leggen, en i^yner 
men thans zelden de fchop in de hand *: als 019 
oudheden op te delven. De rei^^s: hebbeii 
hun echter in het begin te zeex vervend dpof 
hen veel meer geld voor hunne gevondene oudr 
heden te geven, dan zij verwacht hadden* D^ 
heeft hunne hebzucht zeer aangevuurd», en zij 
eifchen thans voor ieder voorwerp, inzonderhei4 
echter voor rollen van Papyrus, ont9etteHde fomr 
men. Verfcheidene hu&ner hebbeii ook to^^ 
zulk een aanzienlijk vermogen veprworven , da$ 
zij veilig kunnen wachten tot een teiziger komc> 
die hun voor hunne oudheden zoo veel betast» 
als zij eifchen,'* /. t 

„ Ik leerde d3 leefwijze dezer Fellahs ve,^ 
naauwkeuriger, dan andere reizigers kennen, d^ 
wijl ik mij insgelijks aan den ingang- van een 
dezer graven, midden onder hen nederzette, daar 
het mij te moeijelijk viel alle avonden na^ Luxpt 
weder te keeren. Zij wonen doorgaans in de 
ruimte tusfchen den eerden en tweeden ingang 
der graven, en verlichten die door eene kleine 
lamp, die zij met fchapenvet of Hinkende olie 
vullen, en die Hechts eeue flaauwe fchemering 
door deze huiveringwekkende plaats verspreidt. 

B 4 Ëen 



|!i 



l! ! 



64 DE LANDEN AAN DEN NYL. 

Eene mat van ftroo, op den grond gelegd, is 
het eenige voorwerp van gemak , dat men hier 
ontmoet; ik moest mij ook hiermede vergenoe» 
gen, zoo dikwijls ik den nacht bij deze holbe- 
woners doorbragt. Bij deze gelegenheid had ik 
dikwijls reden mij te verblijden , dat ik dit ver- 
blijf had gekozen. Want de Arabieren bragten 
my des avonds , als wü b^j eikanderen zaten en 
over oudheden ipraken, dikwijls zeer merkwaar-^ 
dige (lukken, die ik dan ook terftond kocht* 
Ik was fieeds verzekerd, diit voor m^jn avondr 
maal ten minfte melk en brood te zullen vinden , 
en als z^j vooraf wisten, dat ik bij hen zou 
overnachten, dan flagteden zij doorgaans eenig 
gevpgdte en bradeden het in eenen kleinen bak» 
oyen, die zy met (lukken van de doodkisten 
der Mummiên, of met derzelver gewaad, ja fom? 
tüds zelfs met de beenderen der dooden heet 
maakten. Men zit hier dikwijls midden onder 
ichedels en beenderen, die mogelijk tot de lijken 
van de tydgenooten der ftoi^omeussen be- 
hpord hebben, en de Arabier, die thans in deze 
graven woont, maakt geene zwarigheid, om zich 
van dezelve tot zijne huishouding te bedienen.'* 
B E L z o N I kon , dewijl de Penningmeester 
(Defterdar) van Stut tegen hem ingenomen 
was, zyne opdelvingen te Gurnan niet vervol- 
gen , en moest zich thans, vergenoegen met het*» 
^en hij tot hienoe verzaipeld had. Hij trok 

au§ 



PE J^ANOEN AAN DEN NYL^ ^$ 

dus n^ar Ibsambul^ om daar de uitdelving yxa 
den tempel, die hij in het voorgaande jaar be« 
gonnen had, te yoltooijen. ;».vi:.v 

Toen hij de Caschefs zijne komst had l^ten 
melden , zonden zij een* bode om overtuigd te 
worden, dat hy dezelfde perfoon'was, die voor* 
ledeu jaar hier geweest was. Vervolgens kwa- 
men zij zelve, en gaven hem, nadat hi^j hun 
twee fraaije geweren, kruid en lood» tabak en 
zeep gefchonken had, verlof om het begonnen 
is^erk voort te zetten* 

Op den eerden Augustus genoot belzoni 
pindelijk het vermaak , om de vruchteti zijner 
inipanning te mogen plukken» dewijl hij den in« 
gang tot den tempel geopend zag, en de eerlle 
was die eisn gedenkduk der oudheid betrad, dat 
met de fraaifle, die Egypte oplevert, naar den 
rang kan dingen. Bij het eerde gezigt ilonden 
hij en zijne geleiders vooral verbaasd over de 
ontzettende uitgellrektheid van dit gebouw, maar 
zij verwonderden zich dra nog meer over de 
prachtige kunstwerken van allerlei foort, die z^ 
rondom ontwaarden. 

Eerst traden zij in een vertrek,- dat zeven en 
vijftig voeten lang en twee en vijftig voeten 
breed wa?. Dit werd gefchraagd door eene rij 
yan vierkante puilen, op welkers kanten, zoowel 
?ils op de muren, fraaije hieroglyphen Honden, 
die zoowel wat de uitvoering, als wat de af beel- 
. B 5 ding 



4 



ft6 DE LANDï:N AAN BEN NVL« 

ding der voonretpen betreft, fn eenen beteren 
of ten tnmttt (louteren ftijl, dan de Egyptifche^ 
vervaardigd waren. De ichilderyea en beeld* 
houwers werkeü verbeelden deels gevechten, 
deels belegeringen van vestingen, zegepralen o^ 
de Ëthiopiérs behaald , offerfeesten, enz. Ver^ 
fcheidene zuilen waren befchadigd doeree grooté 
Warmte, die in dit gebouw heerschte (45 gr^ 
van reaumur). 

Uit de eerfte zaal kwam men in eene tweedei 
die zeven en dertig voeten breed , v^'f en twin^ 
tig en een half lang en twee en twintig hoog 
was. De muren wai^ zoowel als de vier grooce 
vlerkante zuilen, die de zaal fchraagden, met 
fraaije en goed bewaarde hieroglyphen bedeku 
Aan het dnde depzer zaal was eene derde, die 
wd niet zoo lang , maar insgelijks zeven en der* 
tig voeten breed was, en van hier kwam men 
in het eigenlijk heiligdom, uit hetwelk dan eene 
poort naar verfcheidene kleine , acht voeten lange 
en zeven voeten breede, kamers leidde. Onder 
de ichilderijen , met welke de muren bedekt 
waren, waren de volgende de voornaamfl^ : 

Vooreerst eene groep van Ethiopifche krijgs- 
gevangenen, op den westelijken muur der grooté 
galerij; vervolgens op denzelfden muur een krijgs* 
man, die met zijne lans eenen vijand doorboort, 
terwijl een tweede , reeds door hem geveld ^ 
voor zijne voeten ligt; en eindelijk het beftormen 

van 



DB LANDEN AANf DEN NYL. ü^ 



gs- 
bte 

Irt, 

i 

[en 
an 



van een vast ilocy ten ooaten van den eerden 
ingang, 4 

De buitenzijden van dezen tempel leveren eeh 
niet minder eerbiedinboezemend gezigt op. De 
voorgevel is honderd zeventien voeten breed en 
acht en tachtig voeten hoog; tusfchen de kroon- 
lijst en de poort bedraagt de hoogte zq3 en zes* 
tig en een half voet en de poort is twee en 
twintig voeten hoog. De ingang is verflerd door 
vier zeer groote zittende gedaanten. Behalve dé 
groote Sphinx te Cairo ^ die tot deze flaat als 
drie tot twee, zijn deze de groótfte beelden, 
die ik in Egypte zag. Van den fchouder tot 
den elleboog zijn zij vijftien en een half voet 
lang, de ooren zijn drie en een half, het gezigt 
zeven, de baard vijf en en een half voet lang; 
de breedte tusfchen de fchouders is vijf en twin- 
tig voeten vier duimen, de ganfche hoogte be- 
draagt een en vijftig voeten, behalve het hoofd- 
dekfel, dat alleen veertien voeten hoog is. Bel- 
zo n i kon flechts twee dezer reusachtige beelden 
geheel van zand bevrijden, het derde was nog 
door hetzelve bedekt en het vierde omgevallen.; 
Boven de poort ftaat nog eene andere reusach- 
tige gedaante van twintig voeten hoog, die osi- 
ris verbeeldt. De ganfche tempel was twee 
derde deelen met zand gevuld , dat een en dertig 
voeten diep moest weggegraven worden, eer 
men den ingang bereiken kon. Hij is geheel in 

. . ee- 



•i 



s 



■■i 



.^,.1 



f 






I 



f§ DE LANDEN AAN DEN NYL. 

eene rots gehouwen, en dit is het laatfte gebou\v 
van deze foort, als men uit Egypte in Nubii 
komt» DczQ tempel ligt omtrent anderhalve dag- 
reizen van fTady Halfa of den tweeden val van 
dpn Nyl in JSubië, Belzoni had twee en 
twintig dagen laten werken, om den ingang te 
Openen, be^tialve de zes dagen» hiertoe reeds in 

het voorgaande jaar hefteed. * 

De uitflag van selzonTs onderzoek in het 

dal van Beban el Maluk , achter de bergen van 
Gurnahy werwaarts hij zich op z^'ne terugreis 
van Ibsambul begaf, was nog fchitterender. ^ 
Het dal van Beban el Maluk begint bij Gur4 
nahp en loopt van hier naar het zuidoosten en 
dan naar het zuiden. Het verdeelt zich in twee 
dealen: het einde van het oostelijk deel is vijf 
mijlen van den Nyl verwyderd, het ander wordt 
van Gurnah door de keten van rotfen gefchei- 
den, over welke men op dpn weg van Thebe 
klimmen moet. In dit gedeeke liggen de in de 
rotfen gebouwene graven der oude koningen van 
Thebe. Heroootus, die omtrent vier hon- 
derd vijftig jaren vóór onze tijdrekening door 
Egypte reisde, vernam van de Egyptifche pries- 
ters, dat hier* meer dan veertig zulke graven 
gevonden werden. In den tijd van strabo, 
omftreeks de geboorte van christus, kende 
men nog naauwelijks de helft dezer graven. 
Tegenwoordig telt men flechts nog negen of tien 

gra- 






:l 



i 



DÊ LANDEN AAN DEN NYt. tf9 

graven van den eerden rang, en vier of zes van 
eenen minderen, Belzoni kon flechts tien of 
elf van de reeds ontdekte en geopende graven 
voor de eigenlijke graven der koningen houden. ' 
Hoewel die dal reeds zoo dikw^Is door rei* 
zigers was onderzocht en hier een aantal merk- 
waardige ontdekkingen gefchied waren , zoo hoopte 
hij echter, zich Verlatende op zyn door oefening 
gefcherpt oog, dat hem reeds dikwijls zoo ge-* 
lukkig, even als door eene natuurlijke neiging, 
op het regte fpoor gebragt had, nog iets nieuws 
te zullen vinden. Zijne verwachting werd ook 
niet te leur gefield. Na verfcbeidene opdelvin-^ 
gen van minder belang had hij op den zestien* 
den October het geluk, eene ontdekking te doen, 
die hem, zoo als hij zich uitdrukt, al zijne 
moeiten en kosten rijkelijk vergoedde. Hij zegt: 
„ Ik befchouw dezen dag als een' der gelukkigile 
van mijn leven, en zij, die uit ervaring weten, 
wat het zegt, in eene langdurige en gevaarlijke 
onderneming eindelijk het gewenschte doel te 
bereiken — > deze alleen zullen zich de vreugde 
kunnen verbeelden, welke ik gevoelde, toen ik 
Haagde, de eerde onder alle thans op aarde le- 
vende menfchen te zijn, die een der fraaifte en 
grootfte gedenkteekenen van het oude Egypte 
mogt betreden ; een gedenkteeken , dat dusver 
voor de wereld zoo goed als niet beftond, en 
dat zoo voortreffelijk is bewaard gebleven, dat 

men 



,; 



l 



^ p^ LANDEN AAN DEN NYL. 

men in vctzockitig zou komen , zich te verheel*^ 
den, dat |iet pas volcooid geworden was. Wij 
kunnen in die ons bedek geene volledige befchrü- 
vlng van dit prachtige praalgraf geven, onze le- 
zers zullen zich dus met het volgende uittrekfel 
moeten vergenoegen. Hij kwam eerst in eenen 
gang (Corridor') , die zes en dertig voeten lang, 
acht en twee derde breed en zes en drie kwarc 
voet hoog wasj vervolgens b^ eenen trap van 
drie en twintig treden, aan welks onderde ge- 
deelte eeq tweede gang van zeven en dertig 
en een half voeten lang gevonden werd» Aan 
het einde van denzdven was eene diepte of eene 
foort van groeve, over welke de Fellahs twee 
balken legden, zoodat hij door eene opening van 
den muur aan de andere z^de ii> eene fraaie zaal 
kwam, die zeven en twintig en een half voet 
lang, vijf en twintig en vijf zesde voeten breed 
was' en door vier pilaren gefchraagd werd. Aan 
bet einde dezer zaal diet eene andere van acht 
en twintig en een half voet lengte en vijf en 
twintig en een half voet breedte» Links uit 
de eerde zaal leidde een trap van achttien treden 
naar eenen tweeden gang van zts en dertig en 
een half voet lang en zeven voeten breed, 
aan welks einde hij weder langs tien trappen 
moest nederdalen, om in een derden gang te 
komen, die zeventien voeten lang en tien en 
een half voeten breed was, en die hem weder 
:,.-,.. ■ . in 



t s 



DE LANDEN AAN DEN^ NYL. %i 

in eeiie zaal van twintig en een derde voet 
lang en dertien en twee derde voet breed bragt. 
Op deze volgde eene tweede grootere zaal van 
zeven en dertig en drie kwart voet lengte en 
derden en drie kwart voet breedte. Aan beide 
z^den dezer zaal lagen twee kleine kamers, ieder 
tien voeten lang en zes voeten breed. Digt bü 
deze zaal (lond verder eene andere eenigzins 
kleinere en gewelfde, zoodat eigenlijk , daar men 
ilecbts met ééne trede in dezelve kwam , beide 
zalen een geheel uitmaakten. Aan het einde de» 
zer tweede trad hij door eene groote deur in 
eene drie en veertig en een half voeten lange 
en zeventien en een half voet breede zaal , 
in welks midden een Sarkophaag flond, welke, 
volgens zijne gedachten, de fraaifte w.4^, die 
ergens kon gevonden worden. Hij was negen 
voeten zeven duimen lang, drie voeten zeven 
duimen breed, en uit het fchoonfle Coster£ch«: 
albaster gemaakt. Dewijl hij flechts twee duimen 
dik was, zoo was hij doorfchijnend, als men 
achter zijne zijden een licht plaatfte. Hij was 
zoowel van binnen als van buiten mer beeldwerk 
bedekt, dat uit honderde gedaanten, die flechts 
twee duimen hoog waren, beftond, en dat, vol* 
gens BELzoNi, de ganfche lijkftaatiie, die de 
begraving van den dooden vergezeld had, ver- 
beeldde. B £ L z o NI heeft dit prachtig kunstftuk 
der oudheid naar Engeland gebragt. Het dekfel 

ont- 



3a DE LANDEN AAN DEN NYL* 

ontbrak flechts, die was in vroegeren tijd weg^ 
genomen en verbrijzeld, want hij vond nog 
eenige brokken van hetzelve in de zaal Beneden 
dezen Sarkophaag ftond een trap, die naar eenen 
onderaardfchen gang leidde , h^ kon échter in 
denzelven niet verder dan drie honderd voeten 
dringen,» dewijl hy toen geheel verfcopt was. 
Waarichijnlijk had hij tot eenen uitgang aan de 
andere zijde van den heuvel geleid en was na 
het binnen brengen van den dooden met opzet 
verftopt. Hy vond ook aan den ingang van 
bijna alle zalen duidelijke fporen, dat zij voor« 
heen met groote fteenblokken gefloten geweest 
waren, maar dat deze met geweld doorbroken 
en de zalen zelve geplunderd waren geworden. 
Waarfchijnlijk was dit echter reeds voor eeuwen 
en door diegenen gefchied, die van het geheim 
wisten en den ingang kenden. 

Al deze zalen, vertrekken en graven waren 
met het fraaifne beeldhouwers, werk en fchiiderüen 
verfierd, welke laatfte gedeeltelijk nog zoo frisch 
waren, alsof zij pas door den Tchilder voltooid 
waren. Belzoni gaf de afzonderlijke deelen 
van het praalgraf namen , bij voorbeeld : portaal, 
zaal van fckilderijpti^ zaal der fchoonheden y 
pilarenzaal 9 vertrek van Isis^ enz. Op de 
muren telde hij meer dan honderd rachtig le/ens- 
groote figuren, meer dan acht honderd van vier 
tot vijf voeten hoog en twee caizend hieroglyphen 
-r.i'j » > van 



» . . I 



bE LANDEN AAN DEN NYL* 3$ 

Van een tot zes duimen hoog* Hü maakte af«' 
drukfels in was van verfcheidene dezer beelden. 
De heer ricci, die in het vervolg dit konink- 
lijk graf mee al deszelfs figuren en hierogljphen 
heeft afgeteekend^ bezigde hieRpe negen maan» 
den^ en vond in de eerfte zaal :i^en twee en 
twintig duizend hieroglyphifche teekenen» D^ 
heer youn o vermoedt, dat dit praalgraf vooc 
den koning psammis of z^nen vader MSCHa 
beftemd is geweest, en dus omtrent v^f honderd 
jaren voor Christus geboorte gebouwd is. 
' Niet minder ftrekte het ter vereeuwiging van 
BEL^ONfs naam, da$ hij de tweede piramide 
van Gizeh (Dschiseh) , in de nabyheid van 
Cairo , Het openen. Toen h\j namelyk van 
Thebe te Cairo was teruggekomen, en zich in 
het begin van het jaar 1818 gereed maakte om 
naar Jeruzalem te reizen , werwaarts z^'ne eeht^ 
genooce reeds vertrokken was, vergezelde hy eens 
ecnige Europeanen naar de piramiden van GiMhf 
Terwijl zij de eerfte befchouwden^ ging h^ rond* 
om de tweede, en plaatfce zieh in de ichaduiW 
van den bouwval eens ouden tempels in hare 
nabijheid* j, Ik befchouwde ^- zegt hy -»- dezen 
ontzetcenden fteenklomp, die reeds zoo vele eeu« 
wen tot "^en aantal gisfingen over de eigenl^ke 
befcemming der piramiden aanleiding heeft gege« 
ven, dewiijl de Ëgyptifche priesters reeds H£&o« 
DOTus verzekerden, dat er geene veruekken 
3. C in 



H 



li I ' 



«: ÖÈLA^DflN AAN-DEN JNYL.^ 

iii dezelve gfevónden worden. Ook hadden reed« 
een zoo groot aantal reizigers en onder deze een 
geheel <:orps Franfche geleerden op eens , zoo 
geheel vergeefs beproefd deze piramide te ope* 
ncri^ d&t het völftrekt onmogelijk fcheen ooit in 
déze ónderneming gelukkig te zullen (lagen* J>]og 
öhlangs hadden de Engelfche Conful 'm Egypte^ 
de heer salt en de kapitein g Ai vigl ia vier 
fhMndeü lang' itt de nabijheid dezer piramiden 
laten delven , zonder dat zij datgene hadden kun- 
nen- vinden^ wat men reeds zoo lang zochtk Ook 
hadden voor eenige maanden fonimige in Egypte 
Wóöéhde Franken éen pkn oijrvor ^:n ^ on* eene 
ilièüwe proéve te nemen,. ten ei: :^, ... deze piras* 
üiide door mijnen of andere middelen te drin* 
génf, en daartoe door geheel Europa eene ln« 
fchrtjving van een half millioen franken < laten 
openen , om de kosten dezer onderneming te 
Véfjgoeden, die onder hötbeftuur ftaan zou van 
dö$"«* Franfchen Cónful. de heer drovetti. 
iiSi^i al deze overdenkingen konden mij niet alleen 
ttfet ' moedeloos flïaken, maar dienden flecht-^ Oin 
teijn verlangen- ftantö vuren dit te ondeiii-^ 
ëhrliet denkbeeld 5~dat ik mogelijk gelukkig 
llagèn , 'overineesterde mij zoo zeer, dat ik op- 
fpiórtg<,' e4 tètflbild ' het oriderzoek begon, en 
^fel* teerst aate dëtt ëfüiderkant vart dit gedenktee^ 
*ehi waarb^ ilr^alié'ideelen, ja 'ik durf wel zeg- 
^gerr,- iedereh fieèn'Op'zichiJeivêö op her naauw- 
>.i ,» teu- 






DE LAKDÈM AAH DËN. ^YL. ^9 

icéurigst onderzocht^ zonder dat ft imusfchen 
eemg f^oofy dat tot handleiding diende, vinden 
kon. Ik had door de menigvuldige nafpoiingen^ 
die ik te Theh bewerkilelligd had , eene zeken 
bekwaamheid gekregen, om zelfs het geringfte 
Q)oör te vinden en niets over het hoofd te zieo^ 
welke bekwaamheid echter velen met de geleerdflt 
hulpmiddelen voorzienen reizigers ontbreekt ^ ea 
die mij echter dikwijls tot de jslukkigfte 0II^ 
dekkingen geleid had.** " ^ q-' ' 

-Daar nn B£L2iONi op de zuidzijde niets ont» 
waarde^ zoo wendde hij zich naar den noorder^ 
kant, en vond hier wezenlijk eenige fpoten^ die 
jop eenen gelukkigen uitflag deden hopen. Hg 
ging nu naar zijne reisgenooten en keerde met 
hen naar Caif0 terug^ Hij ttok den voigeödeti 
dag andermaal naar Gizeh , om zijn onderzoek 
te vervolgen. Ten ei^de echter geen opzien ^ 
baren onder de Franken in Cairo én alle moge» 
lijke hinderpalen, die hem zijne vijanden inden 
weg zouden kunnen leggen, te ontwijken, wendde 
hij zich niet onmiddellijk noch tot den onder* 
koning, noch tot andere perfonen van aanzien 
aan zijn hof, om verlof tot opdelvmg te veo 
krügen , maar flechts tot den Casshef van Efum 
babeh^ in welks regtsgebied de piramiden van 
Gi2^^ .liggen, en kreeg van hem en den KrMih 
Bsi te Cairo den gewenschten Firmant die hem 
vriijheid gaf tot dit. onderzoek. 

Ca Bbl- 



M ~*tt 



* % 



Bl5 D^K LANDEN AAN DEN NYL* 



f" B'kLzbNï behoefde dus -ttiet niet meer dafl 
twee honderd ponden fterlings in kas» eene onder- 
pemingy die men berekend had dat een half 
inillioenfranl^ën zou vereifchen* Hij huurde tachtig 
arbeiders en verdeelde die in twee afdeelingen» 
ten einde niet ilechts de noorder-, maar oc^ d$ 
oosterzijde der piramide te onderzoeken. £r 
wer4 ' meer dan twintig dagen gewerkt , zonder 
dat hij eeneti gunHigen uitilag ontdekte, en nu 
kwam hy op het denkbeeld, om nog eens den 
ingang van de' reeds' lang geopende eerüe pira- 
mide naauwkeurig te onderzoeken, en vond, dat 
de tot he|: binnenfte van dezelve van buiten let* 
idende^ gang niet naauwkeurig in het midden, 
maar meer zijdwaarts, naar de oosterzijde van 

-■■ de kamer dei« kónings, lag. Hieruit maakte hij 
op , dat ,- wanneer er een ingang tot deze tweede 
{»ramide>be(lond, die dan niet op de plaats^ 
waar hij tot' hiertoe had laten delven, namel^k 
juist in het midden van den voorfien kant, maai 

' omtrent dertig voet meer oostelijk liggen moest, 
Terdond werd nu met nieuwen moed het werk 
hervat, niettegenftaande de Arabieren overtuigd 
waren, dat alle moeite vergeefs en belzoni in 
hunne oogen een gek was. Het tegendeel bleek 
echter den tweeden Maart, want toen vonden 
«ij eenen gang van vier voet hoog en drie en 
sen half breed, die onder eenen hoek van 26 gr, 
honderd en vier voet verder nederwaarts naar 
•., jL^--i M ^ .^ nee 



DE LANDEN AAN DEN NYL. 37 



in 

n 
n 



het middelpunt der piramide leidde. Deze gang- 
verdeelde zich aan het einde weder: in twee an«* 
dere, en hier lag eene loodtegte diepte ,van vyf-> 
tien. voet, in welke bélz o ni langs een.ton^tir: 
nederdaalde* Hij vond hier: weder eenen gang^ 
die in denzelfden hoek naar het middelpunt dec 
piramide helde, geiyk de boverifte. : Aan het 
einde van dezen gang kwam b^lzoni inieenct 
zaal, die drie en twintig en eén half voet hoog^ 
zes en veertig en een derde voet lang en zestien 
en een kwart voet breed was* Hare muren w»* 
ren gemaakt van groote brokken kalkdeen^ die 
naar boven naar eikanderen hdden en in bet 
middelpunt van het dak zich y^reenigden, .zoom 
dat de zaal de gedaante der piramide zelve had^ 
Dit dak was befirhilderd. Aan de; oostzijde der 
zaal (tond een in de aarde gezonken Sarko» 
phaag, die acht voet lang, drie en een half voec 
breed en twee en een kwart voet diep^^^niuic 
het fraaifte graniet gemaakt was, echter zondet 
eenige hieroglypben. Het dekfel was half.ge^ 
broken, en het binnenfte met aarde en (leenett 
gevuld, onder hetwelk de beenderen van den in 
denzelven gelegden, verllrooid waren. Eenige 
dezer beenderen, door hem medegenomen, weifc 
den naderhand te Londen door de leden van dd 
Akademie der Chirurgie onderzocht, welke, vet" 
klaarden, dat deze de beenderen van eenen fties 
waren (belzoni had in een der vertrekken 
V. i C 3 van 



II! 



Ili 



i 



*i 



jr. DE EANBEN AANT DENVNyL* 

van het graf vari ps ammis* xtThebe de M^-HTiAé 
▼an eenen ilier gevonden). Uit een Avabiscli 
opfchrift , zoowel als uit andere kenieekenen » 
bleek 9 dat deze piramide, waarfchijnlijk terilond 
in den eerden t^d na de veroveing van het land 
door de Arabieren , reeds eens geopend was, 
maar ook weder gefloten moest zijn; vermoede- 
lijjk met geen ander oogmerk, dan om fchatten 
in dezelve te zoeken. 

n £er w^ nu overgaan tot de reis van bbl- 
^oni van Cairo naar de Roode Zee^ moeten 
wij vooraf van eenen anderen reiziger fpreken, 
namelijk van den heer c a i l p i a u d , een Fransch» 
nan, die te gdijker tijd met bei^zoni in 
Egypte vf9S. 

yyCAihViJLUD was een juwelier, te Nantes 
geboren, en een leerling van den in de berg* 
fiof kunde beroemden hauy. Hij trok in 1815 
fiaar Egypte en ging in dienst van den Pacha 
|fSH£MED ALi) die hem door zijn land liet 
reizen om goüdr en zilvermijnen en edele ge^ 
iteentén op te zoeken. Zijne eerde belangrijke 
onderneming was in 1B16 het wedervinden der 
reeds in oudere tijden onder de Sulcans van 
Egyffe bewerkte Smaragdgroeven in het ge- 
bergte OUahi^ in de woestijn Aidah^ op den 
ouden weg van Koptos naar Berenice» Cail^ 
LlAUo verliet Edfu aan den Nyl^ op allerlei 
W^z^ '^oor den Pacha lirachtig onderlleiind , en 



•>»« é 



c. 



na- 



li 



DE LANDEN AAN OEN. NYI;; 3^ 

nadat hij op eenen verouderden weg, waar iiü 
nog vele bouwvallen van plaacfen » bronnen , en9« 
vond, zeven dagen oostwaans gereisd was, oni- 
dekte hij in een naauw dal aan den voet van 
den hoogen berg Zabourah^ in het woeste bergr 
land der Ahadehs^ eenen ilam van Beduïn-Ar^ 
bieren, op de grenzen van Opper "Egypte en. 
Nubiëy omtrent vijf geographilche mijlen va» 
de zee, deze Smaragdgroeven. Hij telde pn^ 
trent zestig zulke groeven* Sommige dezer Ji^ 
pen tot vier honderd, ja vijf honderd voet ver 
in den berg. In het binnenfle van deze von^ 
hij kristallijnen ftukken van deze^n gezochten fteen» 
die hij aan den Pacha overhandigde (*). Bovei^r 
dien ontmoette hij nog touwen, koren» hefboQ- 
pien, ronde flijpfteenen, vaten, lampen, enz, i|i 
dezelve. Overblijffelen van woningen;^ die nist 
ver van deze groeven, insgelijks aan deü voet 
van den berg Zahourah lagen, hield Caii^^ 
LiAUD voor puinhoopen der oude ftad Beror 
nice, Belzoni vond echter, toen hij in hoc 

V . ,'w ..'iui^c:;; vei> 



'i"#ï'. t-*r\xf r r» 



r..,,. ' 



C*) Volgens fommige Engelfche' iiatunrlcünéfgen was 
dit Beryll of jlquamarin» De h€er ritte r dehkt drft 
deze fleen de lookgroene Heliotrap is, dewijl.de meeste 
antieken , bij de Ouden in zoo genoemden Smanigd ge^- 
fuedeue Gemmen, die men nog in de kunstkabjnetteo 
vindt, in dezen lleen gewerkt zijn. De ecjite Smaragd 
worde tot hiertoe flechts in Per» gevodden. ^■ ■■ ■ 

DE VERT. J 

C4 



«üv; 



|o DE LANDEN AAN DEN NYL; 

vervolg deze fo-eek insgelijks bezocht , dat dit 
wel de ftad der oude berglieden , maar geenszins 
Berenice geweest was. Deze plaats heet thans 
Sakiet of Sekkef. Onder de bouwvallen ont* 
dekte cailliaud ook tempelen in eenen Grieksch 
Egyptifchen ftijl met zeer oude opfchrifcen. i 
In het vervolg bezocht cailliaud de Oase 
van Thebe, die ja wel b^ de ouden zeer bekend 
was en door de Romeinen onder anderen tot een 
verbluf voor bannelingen werd gebezigd , maar in 
]ateren t^'d echter, ja tot heden aan de £uropea-r 
nen bijna geheel onbekend gebleven is, en ilechts 
door de karavanen, die uit Egypte naar Dar-f 
Fur trekken , bezocht is geworden. B r o w n £ en 
FoucET hebben deze Oase ook wel bezocht, 
maar hier weinig ontdekkingen kunnen doen , 
dew^l zy zich van de karavaan niet duifden 
verwijderen. Zij ligt in de woestijn, ten westen 
van Thebe, Cailliaud kwam eerst van Esne 
{Syene^ in een dorp, in het zuidergedeelte der 
Oase gelegen, genaamd Hagageh^ en daarop in 
een ander, dat Begrys heette en omtrent zes 
'})pnderd inwoners had. Zij namen de vlugt bij 
^e komst van cailliaud, ^n zijn gevolg, 
beftaande uit zes Arabieren en eenen tolk, dewijl 
zij hen voor afgezanten van den Facha hielden, 
herwaarts gekomen om nieuwe belastingen te 
(leffen. Dp velden dezer liec^en werden door 
^^pp zeer rijk^ wa^me bron bevochtigd , welks 



II ii 



/ 



DE LANDEN AAN DEN NYL. 41 

water door middel van goten op eene zeer regt« 
matige wijze door den JScheik verdeeld wordtt 
Drie mijlen zuidel^ker van deze plaats vond 
CAiLLiAUD eenen onvoltooiden tempel, die 
van eenen Egyptifchen oorfprong was, gdyk 
bleek uit het beeld van osiris. Het merk<* 
waardigst in dezen tempel was het fchrynwerk 
van het Allerheiligfte , dat regelmatig gewelfd 
was, eene omftandigheid, die doorgaans in ge- 
bouwen van den ouden Egyptifchen ft^jl niet 
gevonden wordt. Waarfch^jnlvk had men dezen 
tempel eerst beginnen te bouwen in dien t^d, 
toen Egypte reeds onder de heeriqhappü der 
Romeinen was gekomen. Op de kransl^st der 
buitenfte poort ftond.een Grieksch opfchrift, en 
bij het opdelven vond h^ verfcheidene flukken 
JMozaik uit glas van velerlei kleuren. Niet ver 
van dezen grooten tempel ftond een kleinere 
pit tigchelfteenen met verfcheidene gewelven, 
oogenfchijnlijk van eenen Romeinfchen oorfprong. 
De kamers bevatteden eenige koptifche ichilde* 
rijen, nog frisch van kleur, als ook een aantal 
Griekiche opichriften. Verder naar het noorden 
kwam CAILLIAUD nog te Buïak^ een dorp 
van omtrent vier honderd inwoners, die hem le- 
vensmiddelen gaven en zeer beleefd waren. Ook 
hier vond hij overblijffelen van Egyptiiche tem* 
pels en fchrijnwerk me; gewelven. Nog verder 
noordwaarts bereikte hij eene flac), El Kargeh 

C5 ge. 



4» Dfe LANDfei^ AAN DEI<^ NYL. ' 

genoemd, die men als de hoofdftad van deze 
Oase mag beföhouwen, dewijl zij twee duizend 
inwoners bezit, die van rijst en dadelen leven. 
Zij hebben de ftraten met planken overdekt, om 
zich tegen de zandftormen te beveiligen , en hier- 
door zijn deze zoo donker geworden, dat de 
wandelaar langs de muren al tastende moet voort- 
gaan. Kort bij deze flad liggen de overblijffeleil 
van eenen ouden Egyptifchen tempel, die uit 
hoofde van zijne grootte en pracht te T/teba 
verdiende te flaan. Hij is honderd een en ne- 
gentig voeten lang, behalve zijne drie voorhoven. 
De hieroglyphen zijn goed gewerkt en de fchil- 
derijen fraai, levendig en frisch. Op de buitenfte 
poort ftaat een Grieksch opfchrift, uit omtrent 
negen duizend letteren beftaande , dat c a i l l i a u d 
opteekende, en tot dit moeijelijk en vermoeijend 
werk twee dagen befteedde. De letters der bo^ 
venfte regels zijn twee en een half duim lang, 
en worden allengs kleiner, hoe lager zij liaan, 
en dus beter kunnen gelezen worden. Op 
eenert kleinen afftand van de ftad El Kargeh 
Hond eene zeer merkwaardige NekropoUs of Ro- 
meinfche begraafplaats , die ruim twee honderd 
graven bevatte, die uit tigchelfteenen gebouwd 
p^ élk met bogen omringd waren. Niet ver 
van hier ontdekte hij veel oudere Egyptifche 
holen met Mumraiën, Van hier trok hij weder 
naar den NyL ■■'■■-' 

Kee- 



bU tmuEf4 '/^am nuu tfiYL: 4% 

' Keeren wij tlians tot belzoni terug* Deze 
ging, nadat hij de 'tweede pir^^mide geopend m 
bezigtigd had, insgelijks naar de Roode Zee^ 
zoo als zijn 'voorganger cailliaud. : Hiy 
onderzocht denzelfden oudachtigen, thans eene 
Woestijn zijnde weg, dien deze reiziger ontdekr 
had. Het was oudtijds een weg voor hande- 
laars, die PTOLOMEUS PHILADELPHUS, Om* 

trent twee honderd zeventig jaren vöór onze 
tijdrekening, aangelegd en van ftreek tot ftreelc 
tnet bronnen en rustplaatfen voorzien had, van 
welke beide reizigers nog vele ovetblyffelen von^ 
den. Tot den tijd van strabo werd deze 
weg zeer bezocht door kooplieden, die van 
Egypte naar Indië en wederkeerig trokken. Na» 
dat BEL ZON I ook de Smaragdgroeven bezien 
had, bereikte hij de kust der Roode Zee ^ en 
drie dagen later ontdekte hij de bouwvallen eenef 
oude fcad, welkers huizen gedeeltelijk door het 
«and bedolven waren. Het is zeer waarfchijn- 
lijk, dat deze de overblijffelen der oude, insge* 
lijks door ptolomeus philadelphus ge- 
bouwde koopfcad Berenice zijn, Belzoni 
vond door meting, dat de lengte dezer puin* 
hoopen, van het noorden naar het zuiden, zes- 
tien honderd, en de breedte van het westen naar 
het oosten, twee duizend voet was.' Een tem- 
pel, in dén Egyptifchen ftijt gèböuwd, muntte 
ijitji iiij is bonderd twee voet lang, dtieèn veertig 
mi breed , 



44 DE LANDEN AAN DEN NYL. 



i V 



breed, en h^eft vier zalen. De huizen, een 
getal van omtrent twee duizend bedragende, z^n 
klein, want de grootfie z^n niet boven veertig 
voet lang en twintig breed. Het is roerkwaarr 
dig, (dat de tempel alleen uit vierkante blokken 
van zandfceen gebouwd is, die echter zeer dooc 
het weder geleden hebben. De overige huizen 
zijn uit kdkfteen gefdcht. De geographifche 
breedte komt omtrent met die van den noorde* 
l\jken keerkring overeen. 

De gidfen van belzoni op dezen togt waren 
eenige Beduïnen uit den ftam der Abahdehs^ die 
in de nab^heid der Roode Zee van Suez tot 
den keerkring wonen. Wü zullen uit z\jne be- 
rigten over dezen weinig bekenden fcam het vol- 
gende overnemen. 

Onaf hankeiykheid is voor de; ^hahdehs het 
hoogfte van alle aardfche goederen. De woestü* 
nen en rotfen leveren hun geen ander voedfel» 
dan water. Zü ruilen durrah voor kameelen* 
Als zij eens eene magere geit kunnen Aagten, 
dan is dit i;oor hen een feestmaal* Voor deze 
behoefte worden zü echter fchadeloos gefceld 
door het gevoel, dat zij aan geen Sultan of 
Pacha onderworpen z^n. Hun voornaamfce rijk<» 
dom befcaac uit kameelen, z\j voeden die op, en 
ruilen die voor durrah. Deze dieren leven van 
de Easillah plant, eene foort van venkel, dip 
alora in de woestijn wordt gevonden* Ook hqu* 

den 



DE LANDEN AAN t)EN NYL. 45 

den zich de werkzamere onder de Abahdehi 
met het branden van kolen bezig, die zy naar 
den N^l voeren, en hiervoor durrah^ fineer en 
zeildoek voor tenten ruilen. Evenwel doen dit 
flechts weinige, want het giootfte gedeelte is 
geheel werkeloos. Eene tabakspijp is by deze 
laatfle ee» teeken van weelde en een ftukje vee 
ibhapenvleesch de grootfte lekkem^. Zy gaan 
b^'na geheel naakt. Hunne gedaante is klein en 
leelijk, maar zy hebben fraaie oogen. Slechts 
de getrouwde vrouwen dragen eenig deklèl, maar 
alle, zoo vronwen» als meisjes, dragen grootezorg 
voor de verfiering harer hoofden. Zü laten haar 
zeer kroes haar groeien en vlechten het in (laar- 
ten en krullen. Als z^ (chapenvet kunnen kr^ 
gen, dan befineren zij hiermede haar ganiche 
hoofd en laten door de zon dit fmeer fmelten. 
Het vel dezer Abdhdehs is van eene donkere 
chdtoladekleur, hunne tanden z^n wit, maar lang 
en zeer uitftekend. > -^ 

fi' Bij de geboorte van een kind flagt de vader 
een fchaap en geeft den geborenen eenen naam* 
Wordt iemand ziek, dan legt hij zich gelaten 
op zijn leger neder, en wacht tot de natuur hem 
redt, of de dood hem vanzen l^den' verlost; 
Verfcheidene grijsaards, die belzonl fprak, 
wisten niet hoe oud zij waren, dewijl zlJ geen 
denkbeeld hebben van eigenl^ke tydrekening. Zy 
fchenen meer dan negentig jaren te tellen. Als 

een 



f 



• ' 



^^ DüE LAJIÏIIEN A.AN DEN IfV:i^4 

etn jihahdeh. fteïfc, dan gooit men het lyk ift 
«en: gac,: dat dikwijls daar wordt gedolven^ waar 
bij zynén, adem uitblaast, en dan. wordt ds tent 
ifecbts een, weinig zyd waart» verplaatsa 
oi Dezj Abahd&ht Yermeng;en zich nooit met 
flndejre ilanimen, maar trouwen onder eikanderen. 
i)e i bruilofcsplegtigheden zijn zeer eenvoudig. 
)Als een jongeling een meisje heeft gekozen , dan 
2S£ndt hij haren vader eehen kaïueel tot een ge- 
ichenk. Wordt dezen nu aangenomen, dan mag 
-hij het meisje bezoeken en naar hare hand liaan* 
-^eft zij hare toeflemming, dan wordt de briii^ 
ioftsdag behaald, en de ganfche trouwplegiigheid 
«begaat : hierin , dat Je bruid aan den bruidegom 
iii hare teiit plegtig wordt overgegeven.: , Ter 
iviéring van het feest worden een paar.fchapen 
.geflagt en eene harddravery van kameelen ge- 
ïhoüden. Op Jen voigendeö dag betrekt het 
jjeög^dige.paar dé tQnt van den ech^enOoU De 
kameel, dien hij vóór de verloving aan den vader 
•jder/bsröid heeft gfXchonken , wordt thans de 
.eigendom der jonge vrouw. . fu c|?;iiibi m 
irxDe hard'ï leefwijze der Abahdehs maakt diit 
.-zij, onverfciiillig wórden omtrent de gemakken 
.des levens. \ J2y kennen dus ook weinig hand^ 
;wérk(?n.^ Het aan den N'^l geruilde durrah wordt 
fterilond in de nabijHggende dorpen gemalen, ea 
tflèch^s het meel naar huis gebragt. Zij eten het 
.vleesch raauw. Belzon i z^ hen een etmaal 

MIJ . ' ZOil- 



I ♦ 



DE LANDEN AAK DEr^JNYL. 47 



«onder eten of drinken in het warmïle jaargetijde 
gaan. Toen hij bet éérst bij hen kwam^ was 
er in drie jaren geen regen gevallenw^ . .... 
r- De ergfte vijanden der Abakdehs zijn de flam- 
men van el mahasa en banusi, die de 
^woestijn van Sues tot Syrië en het binnenfte 
van Arahië bewonen. Zij voeren ook dikwijls 
oorlog m«5t den ftam der Bicharim^ die verder 
ten z^uiden van hen huisvesten. Hunne wapenen 
bedcan in fabels en lanfen van eenen ouden 
vorm; de klingen van dezelve zijn aan de greep 
'fmal en aan de andere deelen breed;: Zij bezit- 
ten weinig fnaphanen^ en flechts zulke, die met 
lonten voorzien zijn. > ^f i;f.'>ri.ji;ii>ft •>[> mo 
< "Dq Abahdeh^ zïya ook minder godsdienftig, 
dan de Arabieren^ die aan den iVy/ wonen. 
BEir^ONt zag nooit een hunner bidden. Zij 
waren zeer toornig op de Turkfche wacht der 
in de Smaragdgroeven arbeidende bergwerkers, 
uit hoofde van hun flecht gedrag, en zij zouden 
die ook dra verdreven hebben , indien de Pacha 
liunne Scheiks niet bij tijds als gijzelaars weg- 
gevoerd had. 

- 'Laat ons thans eenige andere reizigers hoe- 
ren, die later dan belzoni de landen, aan 
'den iVy/ gelegen, bezocht hebben, ;.. ■-. . i 
^- De Engelfche Sir archibald e dm on- 
ston b, die in gezellchap van twee vrienden 
dn 1819 den iVy/ afvoer, met oogmerk om de 
• " , - . Oase 



45 DE LANDEN AAN DEN NYL* 



'i:'! 



Ï 



Oase van Thebe te b'^zoeken, ontmoette bed» 
ZONI9 en hoorde van hem, dat cailliaud 
die reeds doorzocht had, maar dat er ten westen 
van deze eene andere lag, die tot hiertoe nog 
door geen Europeaan bezocht was, maar die de 
Franfche Conful dbov£tti eerstdaags dacht te 
bezoeken. 

Op dit berigt liet eomonstonb terflond 
zijn plan, dat h^ voorheen gevormd had, varen, 
en befloot deze laatfte Oase op te zoeken. Nadat 
hij en zijn reisgenoot sin et dan den Nyl be- 
reikt hadden, verzorgden zij zich met Mameluk- 
fche kleederen, ezels om te r^den en kameelen 
om de pakkaadje te dragen. Zij kwamen dra 
achter BemaUhih^ een leger van Beduwen, 
uit omtrent vier honderd huisgezinnen beflaande f 
waar zij zes mannen tot gidfen huurden, die 
zich ieder van een paard en twee kameelen voor- 
zien moesten. Zij betraden thans eene onafme^ 
telijke zand woestijn, waar zelfs geen grashalmpje 
groeide, en ook geen het minfte fpoor fcheen 
te zijn, dat ooit menfchen dezen grond betreden 
hadden. Slechts fommige hiei en daar verftrooid 
liggende geraamten van kameelen bewijzen, dac 
reizigers reeds langs dezen weg getrokken zijn. 
De weg liep naar het zuidwesten , en eerst op 
den avond van den zesden dag, nadat zij twee 
en dertig tot vijf en dertig Duitfche mijlen had^ 
den afgelegd, zagen zij aan fommige palmboomea, 

dat er een dorp in de nabijheid was< 

Toert 



PE LANDEN AAN DEN NYL. 49 

Toen zij dit dorp, dzt Bellata heette, bereikt 
hadden, werden zij door de inwones vriendelijk 
ontvangen. De Scheik , bezocht hen terllond , 
en fchonk hun brood, kaas, ryst en eenige fcha- 
pen. Zij vraagden of hier ook bouwvallen wa« 
ren, en werden nu door een fraai bosch van 
Akacia's geleid, die gedeeltelijk zeer groot wa- 
ren, eene dezer had zeventien voeten drie duimea 
in den omtrek. Aan gene zijde van dit bosch 
vonden zij fporen van gebouwen, maar edmoh- 
STONE kon niets naders van de inwoners ver- 
nemen. Toen zij nu verder naar het yvesten 
trokken, ontmoeteden zy drie dorpen en over^ 
nachteden in het laatfte. Op den volgenden 
morgen bragt hen de Scheik naar El Kazar^ 
een zeer aangenaam oord, gelegen aan den voet 
eener rij van heuvelen, en met akacia's, palm-^ 
curoen* en andere boomen omringd. Hier wordt 
eene heete zwavel- en eene ijzerbron gevonden, 
van welke ; :h de bewoners bij ziekten bedienen. 

Op hunnen verderen togt naar het zuidwesten 
ontdekten zij eenige puinhoopc i en eenen nog * 
tamelijk goed geblevenen tempel, gmoemd Har 
El Hadfchar: hij was in eenen Egyptifchen ftijl 
gebouwd, maar op eenen affland van twintig 
ellen met eenen muur van ongebakken tigchelfteen 
omringd geweest, die waarfchi' jk door de Ro- 
meinen was opgerigt. Niet ver van deze plaats 
vonden zij fporen eener groote ilad, maar alles 

3. D ^ was 



%ö DÉ lanöen Aan dën myl: 

\^as ioo «eeif Vei'vallèn, dat zij flechts 'nog de 
OverblijfTden van eenen tempel en de brokken 
•van een ftatidbeeld van wit marmer, waarfchijn» 
lijk van Griekfchen oorfprong, herkennen Iconden. 
'J Wat nu deie ganfche Oase over het algemeen 
betrof, zoo vernamen onze reizigers van den 
"^eheik, dat dezelve uit twaalf plaatfen béftond, die 
^Jf of zes Engelfehe mijlen van eikanderen lagen. 
'öeiamuhfty of zoo als DftoVETTi, die deze 
"^öüse ook bezocht, fchrijft, Qualiniulhn^ is dö 
"hofplaats van het opperhoofd , en heeft huizeui 
'die drie verdiepingen hoog zijn. Niet flechts 
te El Kazar , maat óok elders , worden heeie 
zwavèlbronnen gevonden. D it o v e t t i befchouwt 
het veelvuldig gebruik dezet baden als de reden 
dët bÜtidheid, die men hier zoo dikwiyls, en eN 
defS niet ontmoet. Hij zegt ook, dat deze 
heete bronnen dezelfde verfchijnfelen opleveren, 
als de beroemde zonnebronnen bij den tempel 
van Jupiter Ammon^ van welke hergootus 
berigt, dat zij in den middernacht warm en op 
den middag koud zijn. Aan deze altoos fprin* 
gende bronnen hebben de bewoners van El Kazar 
zoowel de vruchtbaarheid hunner tuinen, als die 
<hunnet garst- en rijstvelden te danken. Dadelen 
van de fchoonfte foort vindt men hier in over- 
vtoed, even zoo ook citroenen en oranjeappelen. 
Uit een e in het wHd groeijende plant bereiden 
dfe inwoners op eene zeer eenvoudige wijze eene 

foort 



DE LANDEN AAN DEt^ NYL. st 

iborc van indigo , waarmede zg hunne kleedeien 
verwen. 

Dr o VET TI noemt deze Oase het dal van 
El Dakel^ en de Scheik zeide tot e dm on- 
ston e, dat niemand zich herinneren kon ooit 
eenen Frank hier gezien te hebben (♦), Er 
loopt ook geen weg door dezelve, en niemand 
wist iets van een verder naar het westen liggend 
bewoond landlchap. Sommige Arabieren hadden 
wel onlangs beproefd om op ontdekkingen in 
deze (Irekking uit te gaan, m^ar waren reeds 
op den derden dag door eenen zoö vreesfelljken 
zandllorm overvallen » dat zij weder hadden moe- 
ten omkeeren. Onder de Ouden is olympio- 
DORUs de eenige Schrijver , die, voli^ens de 
gedachte van edmonstone, deze Oase ge« 
kend heefu 

E D- 

(*} Edmonstonb en drovetti betwisten elkanderen 
de eer der ontdekking van deze Oase, Drovetti zou 
verklaard hebben, dat hij deze reis reeds op h^t floc 
van het jaar 1818 had ondernomen. Daarentegen houdc 
EDMONSTONE llaande , dat hij op z^nen terugtogt nic 
deze Oasct den een en twintlgften Februari iSipt dro- 
vetti ontmoette, die toen eerst derwaarts trok. Zie 
Qjtaterly Review a. a. O. filadz. 70, Daar wordt ook 
van de nieuwe, onder het beftuur van jqmaro gemaaktfl( 
kaart van Egypfe gezegd, dat men deze Oase «laar ver- 
keerd heeft geplaatst, dewijl hier noorden en zuiden is, 
wat oost en west had moeten z^n. 

DB VBRTt 

-MU Da 



^:^ 



5ft DE LANDENT AAN DEN NYL. 

1 EdmonsTönë keerde terug door de groote 
Oase , die cailhaud voorheen bezocht had v 
en ontdekte hier nog eenen fraaijen tempel in 
het zuidoosten^ Kazar tl Zian genaamd, die 
dezen' reiziger ontglipt was. Een Oiieksch op- 
Ichrift, uit het derde jaar der regering van an- 
TONiNus pius of honderd veertig jaren na. 
CHRISTUS geboorte, ftond op denzelven. Het 
opfchrift van El Kargehy door cailliaud 
opgeteekend, is van het eerfle jaar der regering 
van keizer GA LD A of van het jaar 68 na 

CHRISTUS komst. . ^'J 'i> 

-Zoo veel van Egypte, Laten wij thanis on^ 
oog vestigen op de landen aan h^t bovenjie ge^ 
deelte van den Nyl gelegen, waar in de laatst 
verloopéne jaren verfcheidene Europeanen gele^^ 
genheid hadden om onderzoek te doen. . . ; ,1 
Mehemed ali, Paclia van Egypte^ had 
^ich, gelijk bekend is, van de tot hiertoe zoo 
njagtig geweest zijnde MameUikken op den eer- 
ften 'Mei i8m omflagen, toen in Cairo vieren 
twintig Beis en vijf honderd man dezer M<ime- 
lukken werden omgebragt. De overgeblevene 
verborgen zich onder roovers en plunderaars, en 
omtrent vier honderd van deze vestigden zich 
eindelijk in het zuidelijk Nubië^ 'm het koning- 
rijk Dongola^ dat toen onder verfcheidene opper- 
hoofden der Scheygya Arabieren verdeeld was. 
De I^eer suückhart^ een geboren Duitfcher, 

i '1 die 



ETE landen aan DEN.NYLi 53 



die 



die in 1 813 en 181 4 door NuM'ê reisde, veri 
haak : dat deze Maraelukken door het opperhoofd 
MAHMUH EL ADELANAB met gewone gast- 
.vrijheid ontvangen zijn, en naar hunne verkla- 
ring, dat zij zich in Sennaar wilden nederzet- 
ten, aanzienlijke gefchenken in paarden, kamee- 
len , flaven en levensmiddelen beftaande , van hem 
gekregen hadden. Naauwelijks hadden deze vlug- 
telingen hier echter eene maand vertoefd, toeti 
zij, bij gelegeiiheid van eenen nietsbeteekenenden 
twist, hunnen weldoener , benevens . velen van 
zijn gevolg vermoordden, en zich hierop, roe* 
vende en moordende, door het ganfche land 
verlpreidden. Een van de opperhoofden det 
Schey^yas verbond zich zelfs met de Mameluk^ 
ken te;!;en zijne landslieden, terwijl zijn broeder 
naar Cairo fnelde, om van den Pacha hulp .tegei| 
deze bende roovers te verkrijgen. '*y 

Hoewel de Mtmielukken tot hiertoe het bene- 
denfte gedeelte vdxi Nubiè en Egypte niet ver- 
ontrust hadden, zoo was evenwel mehemed 
A L I , die hunne roofzuchtige en oproerige denk» 
wijze kende, terfiond bereid om een heer, onder 
het bevel van zijnen zoon ismael pacha, 
qen jongeling van omtrent twee en twintig jaren, ' 
af te zenden, die, onder voorwendfel dat hij 
flechts de Scheygyas tegen de Mamelukken zou 
befchermen, echter gelast was beiden te vernie- 
tigen. Dit heer beftond uit tien duizend . foldat 
•a V , D 3 ten, 



m 

lm 



i'HI 



'lil \i- 



Bi;! 



il ti 



m '.H 



m 



54 DE LANDEN AAN DEN NYL. 

ten , onder welke echter flechts vier duizend 
regelmatige troepen waren, en voerde twaalf 
(lukken gefchut mede. Het waren meest bezol- 
digden , by de maand gehuurd en bellaande uit 
Beduinen» Albanezen , Mog^ebynen en AziatiTche 
Turken. 

Dit heer kwam in den zomer van 182O9 zon- 
der eenigen tegenftand te ontmoeten, te Don' 
gola^ dat de Mamelukken terftond ontruimden 
en naar Schendy terug trokken. I s m a e l wendde 
zich nu, in plaats van de Mamdukken te ver- 
volgen, plotfeling tegen de Scheygyas, ter wel- 
kers befcherming hü eigenlijk geroepen was. 
"Dtzt flam van Arabieren genoot tot hiertoe, 
gelijk de Beduïnen, eene voldrekte onafhankelijk- 
heid en muntte uit door eenen hoogen trap van 
gastvrijheid* Zij bouwden veel tarwe en durrah , 
en dreven eenen aanzienlijken handel met Das' 
fur, Sennaar en Suakin» De afdeelingen dezer 
Scheygyas haddt. ieder hunnen eigen Scheik, 
maar flonden bovendien nog onder twee Maleks of 
koningen, CHOwEsenzosvER, evenwel flechts 
in krijgszuchtige ondernemingen of ten tijde van 
een gemeenüchappdijk gevaar. Zij gaven noch 
den Scheiks noch den Maleks eenige belastingen. 
De magt die zij zamen thans tegen ismael 
in het veld bragten, bedroeg omtrent tien dui- 
zend mannen, onder welke meer dan twee dui- 
isend ruiters waren^ 

(':V; ■ ^- Is- 






DE LANDEN AAN DEN NYl<. fé 

IsMAEL gelaistce hun lerftotjd m zijne kwn^t 
ie Dondola zich aan de hecrfchappij der Pacha's 
van Egffpte te ond'ïrwerpen. ^aaf zij aofwooc> 
'deden: dat zij voornemens waiien liun land, gCf 
4ijk tot hiertoe geüciiied was* te bewerken , ea 
hem tevens eene belasting te betalen* Ismaeju 
^eischte echter, dat de Scheygyas, tot een bewijs 
;van de opregtheid hunner gezindheid, hunn^ 
wapenen en paarden zouden overleveren. Z^' 
lierhaalden flechts hun voorgaand antwoord. N4,i 
iiet hij hun echter zeggen : dat z^' vportiaan gee^ 
Jcrijgshafcige ftam meer konden z^i» want daic 
h^ van zynen vader gelast was, om hen in eei^ 
volk van landlieden (^Fellahs') te veranderoi* 
•^ij antwoordeden trotsch; da^c hij dan maar I;o* 
men en hen aanvallen moest. Nu trok bij op 
«n dra kwam het tuslchen hem en eene a£deelit^ 
«der Scheygyas tot een gevecht, in jtietwelk 4? 
jaacde teruggeflagen werdetu 

Benige dagen na dezen flag werd isiiAEJ;',> 
die aan den linker oever van 4en iVy/, niet ver 
van KorH^ met drie honderd man h de woestj^'ri 
^gelegerd was, zoo plotfeling door meer dan dui* 
2end Scheygyas avervallen, dat hij naauwdijl^ 
tijd had zijne tent te verlaten «n op z^jn paar^ 
te ipringen. Spoedig werden de Beduaoeu eA 
en Moggrebynen in het front gq)laatst9 om den 
iCerften woesten aanval van den v^and te ve;rdu- 
len. Deze behaalden wel in het e^st eeojg 
.-.::... D 4 voor- 



Siiii 



S6 DE LANDEN AAN DEN NYL. 

voordeel y maar dra moesten hunne lanfen en 
zwaarden voor de Turkfche vuurwapenen zwich- 
ten, en zij moesten het veld ruimen, met ach* 
terlating van zes honderd dooden, terwijl is- 
MAEL weinig dooden en flechts twaalf gekwec- 
ilen telde. 

Onder het gevolg van dezen Pacha waren fom- 
mige Franken, namelijk 'de Ridder frediani 
uit Milaan; een Amerikaan, enolish ge- 
naamd, en twee geleerde Engelfchen , w a o d i n o- 
TON en hanbury; op de verdere togten van 
ISMAEL vergezelde hem ook de Franschman 
CAiLLiAUD. Bovendien had ismael nog 
eenen Griekfchen lijfarts ,demetrios genaamd, 
en eenige andere Grieken uit Smirna en Cairo 
in zijnen dienst. Wij hebben aan de berigten 
der voornoemde Europeanen voortreffelijke bij- 
dragen ter kennis van deze dusver bijna onbe- 
kende landen , door welke het heer van ismael 
trok, te danken. 

Waddington en, hanbury waren juist 
in dien tijd, toen de voornoemde flag met de 
Scheygyas was voorgevallen , in November 1820, 
in het leger van ismael gekomen. Eigenlijk 
ftrekte 7ich de Firmatiy dien zij van Pacha me* 
^hemed ali hadden ontvangen, flechts uit tot 
'Wady Halfa^ of tot den tweeden waterval van 
den Nyl^ maar toen zij hier gekomen waren, 
vernamen zij, dat abdin cascheff^ Stad- 

. r>* ' hou- 



DE LANDEN AAN DEN NYL. 57 

houder van Dongola^ voor wien zy brieven van 
aanbeveling hadden medegebragc, en van wiens 
bekende gastvrijheid, die alle Ëngclfche reizigers 
hadden ondervonden, toen hij nog Caschejf yzxi 
Minieh was, zij alle mogelijke oiidcrileuning 
konden verwachten, met het heer voorwaarts was 
getrokken. By geluk kon de Aga den Firman 
niet lezen, en toen hij vernam, dat de Engel- 
fchcn brieven van aanbeveling aan den Caschef 
hadden, zoo bezorgde . hy hun terilond zes ka- 
meelen, waarop zij hunne reis ter opzoeking der 
bouwvallen van Meroë zonder uicdel vervolgden; 
- De onderfcheidene (laten , zoo zij anders dezen 
naam verdienen, die van fFady Halfa^ omtrent 
onder S2 gr. noorderbreedte, naar het zuiden 
langs den Nyl liggen, zijn Batn El Had^ 
fchar^ omtrent veertien Duitfche mijlen lang, 
Sukkoff tien mijlen, Dar^ dat is land, Mahassy 
twaalf mijlen, en Dongola^ dertig mijlen. Hier 
wordt, omtrent tusfchen i-j^ en 19 gr, breedte 
eene groote kromte van den Nyl gevonden, ter- 
wijl deze rivier haren loop naar het noorden 
verlaat, zich naar het westen, zuidwesten en 
vervolgens andermaal naar het westen wendt, en 
eerst bij Oud Bongola^ 18 gr, breedte, de vo- 
rige rigting naar het noorden weder aanneemt. 
Aan het oostelijke of het van het noordoosten 
naar het zuidwesten loopend gedeelte van dezen 
hier door den Nyl gevormden boog ligt Bar. 

Scheygya. 

T> s Wad- 



gB DE LANDEN AAN DEN NYL. 

Wadoinoton en z^jn reisgenoot trok<cen 
ilechts langzaam voorwaans, want de Aga had 
z^ne belofte, dat zij op de bepaalde plaatfen 
thdere kameelen zouden vinden, fiecht vervuld. 
Zij waren dus genoodzaakt, zich tot hunne ei- 
gene hulpbronnen te bepalen, en zochten dus 
ten minde, zoo goed zij konden, bet groote 
eiland van dtn Nyl, Ar go in Dongola^ omtrent 
tusfchen ipi en 19^ gr. breedte gelegen, te 
bereiken. Hier werden z^ ingeha&kl door eene 
^deeling vin foldaten, die het heer van den 
Pacha opzochten. Waddingtom wendde zich 
terftond tot hunnen bevelhebber of Aga, en 
kreeg op z^n verzoek eene plaats in eene fchuit, 
die zestig voet lang en twaalf tot veenien voet 
breed was, en die zestien foldaten en vier ma^ 
trozen aan boord had. De vaart ging ^room 
opwaarts zeer langzaam. Daar deze r:'<.igers 
nu geheel van de Turken afhankelijk waren en 
(lechts zeklen aan wal konden komen, zoo zijn 
hunne waarnemingen over het land en deszelfis 
bewoners, gedurende dezen togt, niet zeer be- 
langrijk. Vestingen in puinhoopen veranderd, 
vervallene leeme hutten, heilige graven ^ eene r^ 
van eilanden, klippen en zandbanken, palmbpomen 
en akacia^s, fchepraderen en onafzienbare woes- 
tijnen aan beide zijden van 4en droom, waren 
de voorwerpen, die onze reizigers zagen. Zel& 
Oh4 Angola was een puinhoop* In de dorpen 

ichft- 



DE LANDEN AAN DEN NTL. <$ 






fchenen flechts grijsaards, vrouwen en kinderen 
te z\jn overgebleven, dew^l de mannen deels 
het heer van den Pacha , deels dat der Scheygyas 
hadden moeten verfterken. Het gedrag der vcou*^ 
wen, en vooral hare fchreeuwende en kr^tende 
ipraak, had iets zeer onaangenaams. Hare leel^ke 
aangczigten werden door geen fluyer bedekt, dat 
4e Turken ;7eer ergerde. 

Hoe meer onze reizigers het leger van i s m a e l 
naderden, dat toen bg Meraweh^ (niet het oude 
Meroe) , aan den oostel^ken nijlboog omtrent 
onder i8i gr. breedte (lond, des te meer ver* 
incnigvuldigden de fporen van de verwoestingen 
des kr^gs. ^ Onze knechts," zegt wadoino- 
TON, M ^^^ "33^ ^^ ^^^^ gezonden waren ^ 
vonden in hetzelve flechts eene oude vrouw mee 
afgefnedene ooren. De Pacha kocht menil^n- 
ooren voor vijftig piasters het fluk en zond die 
in groote menigte naar zynen vader, tot een 
bew\js van zijne voorfpoedige vorderingen. Dit 
geeft nu aanleiding tot duizend wreedheden. De 
lucht is verpest door het aas van runderen, gei- 
ten, kameelen en l^en van menfchen, die hier 
onbegraven Hggen.** Vele der haitllen waren 
bovendien nog op eene vreesièlijke w^ze ver* 
minkt. 

Toen zij hunne reis voortzetteden, vernamen 
zij, dat de Scheygyas zich aan den Pacha had- 
den onderworpen, en dat thans over dwa vx«de 

on- 



I 



il' 






m 1 



i 



€o DE LANDEN AAN DEN NYL. 
I 

onderhandeld werd. De gevlugte bewoners der 

vlekken en dorpen keerden nu, mee toeftemming 
van isM A EL, weder naar hunne verlatene haard- 
fleden, om hunne ellendige hutten weder op te 
bouwen, en de lijken hunner vrienden en bloed- 
verwanten te begraven. 

, MeraweAy de hoofdftad van het onder Malek 
CHOWES ftaande rijk, van denzelfden naam, 
befchrijfc waodinoton als eene aanzienlijke 
ftad met lange en donkere ftraten , omringd door 
dikke aarden wallen. In dit oord, geheel van 
menfchen ontbloot, hoorde men geen ander ge-' 
luid, dan het gehuil van uitgehongerde honden, 
die hier gebleven waren , toen ^e inwoners deze 
plaats verlieten. 

j Onze reizigers zagen hier een merkwaardig 
voorbeeld der mengeling van edelmoedigheid en 
wreedheid, met welke in deze ftreken den oor- 
log gevoerd wordt. De overblijffelen der gefla- 
gene Scheygyas, die nog fterk in kavallerie wa- 
ren» legerden omtrent eene dagreis verder ftroom 
opwaarts. Eens op een' morgen kwam nu de 
zoon van Malek cho.wes, vergezeld door eene 
wacht van honderd man, in het leger van is- 
MA EL, en verzocht, terwijl hij Zijne Hoogheid 
vijf paarden fchonk, vrijheid om hier te mogen 
blijven, tot zijne wond, die hij in den laatften 
veldflag had ontvangep, door Europefche. heel^ 
meesters genezen was. De Pacha flond hem dit 
.1. ver- 



DÈ LANDEN AAN DEN NYL. 6i 



der 



ten 



iit 

tr- 



verzoek toe, beloofde alle mogelijke iot^ voor 
hem te zullen dragen, en liec door de terugge- 
zondene wacht aan den vader van den jongeling 
zeggen, dat deze, zoodra hij genezen zou zijn, 
terftond weder teruggezonden zou worden, om 
dan op nieuw te kunnen vechten. De jonge 
Prins was een korte , dikke knaap , omtrent 
zestien jaren oud, in houding en kleeding gelijk 
aan den geringilen onderdaan, flechts het gevest 
van zijn zwaard verraadde zijnen hoogeren rang. 
De wond aan zijn been was v;m weinig belang, 
maar de Scheygyas verftaan de kunst niet om 
gefchotene wonden te genezen. Men vond de 
lijken van twee mannen, die lappen en werk 
in hunne wonden geflopt hadden, om het bloed 
te llillen, maar dit had: zich eenen weg door 
mond, neus en zelfs door de oogen «gebaand, 
en hun dood was dus Hechts fmartelijker ge* 
weest. ..<!.t'jm 

■ Op den volgenden dag na hunne komst in^ 
het leger te Merawe -werden onze Engellchen 
bij den Pacha ismael gebragt, die hen op. 
dé fofa naast zich het zitten, en hun zeide: 
dat zij zich naar hun welbehagen , en geheel 
naar de wijze der Europeanen konden inrigten. 
Het gefprek duurde omtrent twee uren, en liep 
meest over de ftaatkundige gefteldheid van Eu- 
ropa ^ met welke de bevelhebber vrij naauwkeu- 
rig bekend was. 

De 



6i DE LANDEN AAN DEN NYL.: 

De vredesonderhandelingen met de Scheygyas^ 
waren dra afgeloopen. Het grootfte gedeelte van 
het volk behield hunne wapenen en paarden, 
maar moest zich ook verbinden om in den dienst 
van Pacha ismael te treden, en met zijne; 
armee toe overheering der zuidelijke volken te 
marfcheren. Wat de Mamelukken betreft, zoo 
hadden zich deze, gelijk reeds voorheen gezegd 
is, voor de komst van ismael te Dongola^ 
reeds naar Sehendy begeven* Hun getal bedond 
uit ruim vier honderd mannen, benevens eens 
zooveel vrouwen en flaven. De Mek (opper- 
hoofd) weigerde wel, hen in de ftad te ont- 
vangen, maar veroorloofde hun echter buiten 
dezelve een leger op te flaan. Toen h^ echter 
de tijding van de overwinning der Scheygyas 
door ISMAEL ontving^ werd hij verlegen, en 
beval de Mamelukken zijn land te verlaten. De 
meesten trokken nu onder hunnen Bei abdah 
KOCHMAN naar Dasfur^ de overige wendeden 
zich naar de Roode Zee, en eenige weinige 
gaven zich over op genade en ongenade. Daar 
nu, gel\jk wij uit latere berigten van i8ai en 
i$32 weten, het heer van ismael federt tot 
Kor dof an is doorgedrongen, en zich, na eenen 
levendigen tegendand der inboorlmgen, onder 
welke men zegt, dat eene afdeeling ftalen har- 
nasfen had, van de hoofddad heeft meester ge« 
maakt, zoo is het meer dan waarfchijnlijk, dat 
uu • de 



DE LANDEN AAN DEN NYL. 63 



De 



lar- 

dac 

de 



de gefchiedenis der Mamelukken haar einde be- 
reikt heeft. 

Kort na de laatst verhaalde gebeunenisfen 
trokken onze beide Engelfchen, nadat zy is* 
MAEL te vergeefs verzocht hadden, hem op 
zijne togten naar het zuiden te mogen vergezel* 
len, naar Egypte terug, en werden voor hunne 
reis door abdin CAscHEPr, op de onbe* 
krompenfte wijze, van al het noodige voorzien» 
Wij zullen hen niet vergezellen op hunnen togt, 
maar flechts een uittrekfel geven van de aardrijks* 
en oudheidkundige berigten, die hun dagboek 
bevat. 

Het rijk van den koning der Scheygyas, zo- 
BEYR, ftrekt zich uit van Dshehel Dager tot 
Zum^ en htvtuWady Bahit^ Machfur^ Hannihy 
Magasch en Zum. Hierop volgt het gebied van 
den Mek medineh, dat uit Churo^ Dette en 
Kadscheba^ de hoofdftad, beftaat. De naastby- 
gelegene plaats is Toraif^ de eerfte ftad dt& 
konings cpocoES vm Merawe^ wiens rijk zich 
op de andere zijde tot Kasinger uitftrekt. Het 
bevat de fteden: Tor ai f ^ H^allad^ Grait^ Ba- 
hazzdt^ Merawe^ ffallad Mi^ Asfun^ Schih- 
bah (het verblijf der Magiers), Bzrkel^ Kerin^ 
€erfelf Handow en Kasinger, Nu volgt het 
rijk van den koning hamet wallad asla> 
dat, zoowel als deszelfs hoofdftad, Amri heet; 
het is een fteenachdg land en ftrekt zich drie 

dag- 



Iir 




64 DE LANDEN AAN DEN NYL. 

dagreizens uit tot Berber, De voornaamfte (le- 
den in hetzelve zijn Zowera^ Amri en Doum 
el Guzar, By Z^weru is een waterval, en 
boven denzelven het eilandje Dotdga^ waar, zoo 
als zich een Scheygya uitdrukte, „de gebouwen 
tot de wolken reiken." Naderhand vernam w a d- 
D I N G T o N , dat het eiland door deze gebouwen 
omringd is, en dat het eiland zelf, zoo als ; de 
grot van Paucillippo bij Napels , doorboord is. 
Wad DINGT ON meent, na al wat hij over deze 
gebouwen heeft kunnen vernemen, dat men die 
eer voor vestingwerken, dan voor tempelen hou- 
den moet. ^ - 
:J< . W A D D I N G T o N hoorde van een' inboorling : 
„ dat in de woestijn eene ftad was, de tuin der 
Gazellen genoemd, die zoo ver van zijn leger 
lag, dat een man, die pas uit den iVy/ had 
gedronken, die plaats bereiken kon eer hij weder 
lafenis noodig had. Hij bevestigde ook het reeds 
vxoeger vernomen berigt, dat eene rij bergen 
teiftqnd bij Kosti begint, en dat een weg van 
drie dagreizens over deze naar Schendy loopt ^ 
dat er aan het einde van dit gebergte twee kleine 
in rotfen gebouwene tempels of grotten met 
zuilpn en figuren gevonden worden, die nog twee 
dagreizens van Schendy verwijderd z\jn. Deze 
plaats heet El Dschehel of BschehaiU Hij ver- 
haalde verder, dat in de bergen de Hasfanaije- 
Arabieren wonen, die niet van de Scheygyas 
^':<^ af. 



DEVLANDEN AAN DEN NYL* «5- 

afhangen, én zelfs onlangs beproefd hadden, zich 
van den linker oever der Nyl en van eenige 
eilanden meester te maken, dat Malek chowss 
hen wel terugfloeg, maar hen niet tot in htm 
eigen land kon vervolgen, en eindelijk, dat zü 
vele kameelen, paardea en woldragend vee had- 
den." 

Aan den voet van détt berg Bsekebei el Beckel 
b\j Meraweh vonden onze reizigers merkwaar* 
dige óverblijffelen van- oudheden. W ad d inch 
Ton, de eerde £uropedah, die dezelve onder-» 
zocht, verdeelt die in twee \CiSisSs\\\ tempelen of 
andere openbare gebouwen, en piramidetté De 
eerde, die de ilad der levenden (ierden, liggea 
naar de zijde der rivier op den zuidoostelijken 
kant van den berg, en rondom dezelve is de 
grx)nd met potfcherven bedekt. De laatde^ die 
de rustplaats en het . gedenkteeken der dooden 
zijn» 1'ggen op de west* eii noordwestzyde tus- 
fchen het zand en de ileenen der woestijn. De 
berg zelf is omtrbnt andedialve Ëngelfche tnijl 
van;de rivier verwijderd, wiens oevers hier zeer 
vruchtbaar zijn. Zijne hoogte is zeer aanzien- 
lek, zijn onltrek onregelmatig en ziijhe kanten 
zyn deil. 

Wat nu de óverblijffelen de? tempelen van 

Dschebel'El Beckel betreft,, zoo vindt men thans 

nog fporen van zeven deenen gebouwen in de 

nabüheid van den berg, die gedeekeiyk in de 

.3. E rots 



■^■p 



i 






ï 



fots gehouwen zijn» 1 Als men van het noorden 
begint, dan volglen zij in deze orde: '< ■ . j 
r :I.v • Eerllelijk ziec raen de pedeftallen of iluk* 
ken^ der:^£thachcen van veertig zuilen, die een- 
diameter r van twee voet twee duim tot twee voet 
vijf I duim hebben , en . meerende^Is, met zand be* 
dekt zijne £en iluk van een ileenen grotidflag 
kan V men aan her oostelijk einde, waar waar- 
ibhijnlijk de ingang was , nog vinden* Dat hier 
eenS'ZÜmubon ilondeni, kan men flechts opmaken 
vit een* hoop verbrijzelde met mortel vermengden 
stffiiddeeny die rondom den tempel ligt*. Het 
zou vergeefs zijn ^ over de wijze van bouwen 
^fan een gebouw, van hetwelk nc^ flechts zoo 
weinige bouwvaUen overig z^jn ^ flelfèls te iineden» 
C'IL De naastbijgelegene puinhoopen beginnen 
twee., honderd zestig voeten ten westen van de 
vorige en zijn nog onbegr^'pelijker. Intusichen 
£^hijnen zij afkomllig te zijn van eenen tempel, 
aan wiens noordoostzijde 2es zuilen flonden , 
tirelkers grondflagen inen nog zien kan. Twee 
of dde Egyptilche kapiteelen liggen op verfchei* 
dehe plaatfen verilrooid, en drie andere zuilen 
fiaan nog bijna in het middelpant*'eener hoogte, 
die door het puin van een groot gebouw fcbync 
ontftaan te zijn. 

< ilL Tachtig 'ichreden zuid • zuidwestelijk vah 
dezen hoop ppin en fcherven, daat de buiten- 
muur van eenen tempel, dié, wat zijnen omtrek 
./ r ^ <i ' be« 



D^ t ANOËN AAM ' DIN lï Yr* fSf 

betreft, mogelijk voor geen gebouw der öudhekl 
behöefc' te zwichten* De hoofdingang is naai 
den iV^/ gerigt en vijftien voet breed* De poort 
van den grootendeels nog (laanden voorgevel ii 
bijna vier eti twint^ voet breedé Het ceerüc 
venrek is honderd 2even en veertig voet hiig 
en honderd §If en een half voet breed. Ter 
regterhandy twaalf voeten van den rounr, flaan 
de overblijffelen van vier zuilen, die een gedeelte 
Van èene rij geweest z^n, tegenover welke bui* 
ten twijfel op den anderen kant eene foortgelgke 
rij geilaan heefc Haar diameter is vgf en een 
half voet. Digt bij dezelve zijn op den mufit 
nog eexiige hiéroglyphen zigtbaar, maar die o^ 
de zuilen geflaan hebben zijn verdwenen. 

De tweede- kamer is niet zoo regelmatig, de^ 
wijl zij de brokken van een met den binnenmuur 
gelijkloopcnden muur bevat, die twee en denig 
voet van dezen ftaat en met hieroglyphen en 
andere beelden bedekt is. Van negen zqilen 
cener volledige Colonade ziet men flechts nog 
eenige overblijffelen en de eenigfte onbefchadigdö 
is de aditerfc& der bianenrij« Zij is niet hooger 
dan vijf en twintig voet, en beftaat evenwel Msit 
zestien lagen van fteen. Dè diameter dezer zui- 
len bedraagt iets meer dan vijf voet en zij ftaati 
zes tot acht voet van eikanderen verwijderd. In 
een* hoek van het vertrek, in den muur, die het 
van het eerüe fcheidt, ziet mengde test van eenen 

E a trap. 



^ 



•' i 



!! 



r 6 



I i 



m DE LANDEN AAN DEN NYL. 

trap, die voorheen tot den top van het gebouw 
leidde: De muur is thans zoo vervallen, dat de 
treden van den trap binnen in denzelven op ver*, 
icheidene plaatfèn kunnen gezien worden. Op 
den binnenmuur ftaan hier en daar hieroglypken» 
fiet ganlche venrek fchijnt honderd drie voet 
lireed en honderd drie en twintig «voet lang ge* 
weest te zijn. Het regter deel van den achtermuur 
IS thans ileqhts een groote hoop puin* :^,) 

Het derde vertrek is veel kleiner en flechts 
zes en veertig en een half voet lang, en bijna 
even zoo breed. Op iedere zyde fcond nog 
eet^e rij van vijf zuilen; tusfchen die ter regter** 
hand vindt men pedeftallen met beeldwerk veiw 
fierd, op welke voorheen fcandbeelden gefcaan 
hebben. De muur dezer kamer fchijnt aan de* 
zen kant kort achter de zuilen, en van den bui* 
tenften tempelmuur door een klein vertrek van 
drie en dertig voet lang en negentien voet breed - 
gefcHeiden te zijn geweest* Op de linkerzyde 
vindt men geen ipoor van zulk een vertrek, en 
de daar ftaande zuilen ftaan dertien voet van 
den muur verwijderd, die tevens de buitenfte 
tempelmuur is. 

De vierde kamer is zestig voet lang en veer»» 
tien en een half voet breed. Men vindt in de* 
zelve een pedeftal van zwart graniet, die v^f 
voet' in het vierkant, met fraai beeldwerk ver- 
fierd, maar aan twee kanten zeer befcbadigd iSè 
* ■' '. ... 4* Het 






DE LAND£N AAN DEN NVL. 69 

Het weinige 9 aan de muren nog zigtbaar beeld- 
werk, levert bewijzen op van de groote zorg 
voor de goede uitvoering gedragen. Hier flond 
buiten twijfel het beeld van den Afgod, aan 
wien dezen tempel was gewjjd, of dat van den 
koning , die dezelve gedicht had. Aan de linker- 
züde ziet men drie kleine vertrekken, in welke 
nog de resten van vier, drie en twee zuilen 
gevonden werden. 

Links van deze kamer is eene v^fde, acht en 
veertig voet lang en vijf en twintig voet breed, 
in welke een foortgeiyk maar grooter voetftuk 
gevonden wordt, dat acht voet vier duim tn 
het vieikant bevat. Dit is nog beter bewaard en 
heeft waarfchijnlijk tot hetzelfde oogmerk als het 
eerde gediend. Men befpeurt nog de gaten in 
hetzelve, die gediend hebben om het beeld, op 
dit voetftuk geplaatst, vast te houden. 

Het zesde en laatfle venrek wordt van het 
vierde gefcheiden door twee muren, tusfchen 
welke een zeer naauwe gang loopt. De lengte 
dezer kamer bedraagt omtrent zes en twintig voet 
én hare breedte negen voet, zij ftaat regts door 
eene deur mep twee kleine vertrekken in verband, 
i maar links vindt men Rechts een grooter vertrek. 

De tempel is over het algemeen omtrent vier 
'honderd vijftig voet lang en honderd negen en 
vijftig voet breed, maar Hiij iS, helaas, zoo ver- 
vallen, dat van z\jne voorgaande majesteit e^ 



E 3 



fraai" 



: 



fo DE I,ANDEN AAÏ^. DEN NV^t. 

fraaiheid weinig meer is ov^gebleveq. Evenwel 
meenc waddinoton deze twee zaken te kun? 
nen vastftellen: vooreerst, dat .z^ne tegen woor« 
^e overbiyffelen het werk van zeer yerfchiU 
lende, ver van elkander verwijderde tijdperken 
zijn,: en ten andere, dat zelfs tot het ^uweq 
van die deelen, die zeer zeker tot 'het oorfpron? 
kelijk. gebouw behooren, bij vooobeeld dePro^ 
pylon en ^>c ringmuur, vele fleenen gebruikt zyn^ 
die van een nog ouder gebouw afHlaramen. HÜ 
inaa)ct dit op, omdat hü onder het gruis midden 
in den dikken buitenmupr een (leen vol figuren 
vond, terwijl de groote onregeknatigheid in dq 
grondilagen en in de plaatfing der zuilen geeil 
twijfel ten aanzien van h^t eerde punt overlaten^ 
De Propykaa zijn zeer vervallen,* zelfs de nog 
Aaande deelen zijn zeer befchadigd en gelijken 
onder alle . oudheden van Pgypte en iV«^/>* hen 
meest naar den voorgevel van den tempel te 
Sebot^a (*). \ .^iv^i/ 



■f»" r'-'ftrf 



I-J? 



(*) ff^ady Seboua^ dat is Ifgeuwendalt ligt in Onder» 
plubië» In deszelfs nabijheid liggen de zeer merkwaar- 
dige ruinen van eenen ouden tempel • tot welken medt 
van den oever des Nyh langs eene dubbele rij van lig^ 
gende Sphin^en komt. Deze. zyn leeuwen met jonfge- 
Ungs hoofden , en z^n , van dei| neus tot den Haart geme^ 
tfm, elf voet lang* Van deze leeuwenfphinxen heeft dQ 
plaatü haren naam ontvangen. Al deze brokken fchijnen 
van de hoogde oudheid af te (lammen , en BuftcKiiARDt 

houdt 



t^ 



!h4 



Dl LAWDEN AAN I>EN^NYL. 7^ 

'^MétT kan Mg een gedeelte der figuiéh «in dé 
binnenzijde der tweede höofdpqorr zien, maar 
het is onmogelijk hare bèteeteenis ie verklaren* 
De kop der eene ftaac op die plaats^ ,waar dé 
voeten der andere boven haar- ftaande^imoestei^ 
gevonden worden. Voeten eii armen fchijnen 
met dezelfde ftrÜdigheid tegen de natuur verdeeld 
te z\jn. Alle zyn echter 200 zeer uitgewischt, 
dat w A D o I N o T o N liever aan^ eem bedrog der 
zinnen Van zijnen kant wil. gelóoven^ dan aan 
tè nemen dat een der prachdgfce gebouwen^ dis 
ooit gcfcicht zijn, door zulke ongeremde fieradea 
zou onteerd geworden zyn. j/Ii ^ / utt- !J;">b 
Het t(rerk op dC: pedeltallen van graniet 13 
zeer fraai, enfommlge hier en daar verftrooide' 
befchadigde Sphinxen z^n uitnemend bewerkt. 






De 



houdc de gedenkteekenen van Opper» Egypte flechts voor 
navolging van deze. In den eerllen opflag fchljnen z^ 
zeker veel johger dan de laatfte te z^n» dew^l zïj nog 
onbefchadigd en als geheel niejiw zich v.^rcoonen. Maat 
die Is, volgens hem, op alle NubUche gedenkteekenen^ 
in vergel^king met de Egyptifche , toepasfeiyk, en is 
Hechts een gevolg van den fleèds droogen ftaat des damp- 
krings in Nubtë. Daarentegen hebben ai deze 'over- 
bliJfTetenVan de bottwknnse der oudheid veel > meer van 
eenea anderen vijand te liiJdQn en te duchten, namel^k 
van het ^eeds^meer voortrukkend zand der woest^n, 
dat zoo vele gedenkteekenen reeds geheel bedolven en 
b^Jna alle tempelen vervuld heeft. ' 



BE VERT* 



.'■»/» 4» 



£ 4 






<^\i 



72 DEVLANDEN AAN DEM NYLt 

De fundbeelden, die eens desen tempel veHfer- 
den, 'liggen mogeiyk nog onder hec puin bedol- 
ven, en zouden waarichünl\jk kon bij de voec- 
üukken, op welke zü gefiaan hebben, kunnen 
gevonden worden. Nergens kon men echter iets 
ontdekken, waaruit men kon opmaken, aan welk 
eene Godheid deze tempel gev^üd geweest was* • 
. M Midden ondei deze puinlKK>pen -r zqo verr. 
volgt WAbDLBioTON; -r* vonden wij het Igk^. 
van tenen AraMer, die herwaarts als naar een. 
heiligdom icheen gevlugt te z^n, maar ook hierj 
door z^ne vetvolgers niet geQ)aard was. Het; 
denkbeeld was akelige dat voor ons den weg 
naar deze gedenkteekenen van den glar» eener 
vreedzame voorwereld ilechts door doodflag eo. 
moord gebaand was; ^at w\j over menfchdl^ke 
^ l^ken tot hetzelve waren gekomen, en nu nog 
zelfs onder de bouwvallen van dez^n tempel een. 
\flagtofFer vinden moesteq.*' 
^ '^IVk Kon aan de ^uidwestzijde des grootep 
tempels ziet men de resten van een gebouw, in 
hetwelk een fteenen pedeftal ftond. De muren 
:^LJii meer dan elf voet dik. De ganfche lengte 
.des tempels bedraagt drie en zeventig voet ^ 
,^de breedte van het eerlte vertrek twee en veertig 
' tn een half voet. De muren zijn met beeldwerk 
veriierd, onder welke wij een paar vroüwelijkie 
armen, ze^ goed ggwerHt, konden onderfchei- 
den. Qin h^ gebouw ziet men oude grond- 



T 



mu< 



DE LANDEnW AAN DEN NYL. 73 



muien 9 en onder deze is er een geheel uicge * 
graven, en benevens zijne fceenen verdwenen. ') 
V» Omnrent veertig ellea een noordwesten 
van het voorgaand gebouw, worden de over- 
blüflelen van eeneii tempel gevonden, welks bin* 
nenfce vertrekken door het infcorten van een ge- 
deelte des bergs geheel ichijnen verpletterd .te 
zijn. Het ponaal is beter bewaard gebleven, 
^an dat van den grooten tempel, en aan den 
eenen kant^ tot aan de fpits, onbeCehadigd. Deze 
tempel was aan Jupiter Ammon gewijd* Op 
een altaarftuk ziet men de gedaante van eenen 
ramskop, en op het front van het portaal fiaac 
ter regterzijde een Briareus met dertien hoofden 
door den overwinnaar overweldigd. Daarby ftaac 
een jeugdige God met een kleinen baard, en 
niet, zoo als gewoonl^k 'm Egypte ^ osiRrs 
met den kop van eenen havik. Het wapen dat 
die God in zijne handen houdt, is van dezelfde 
gedaante, als /dat, hetwelk hij in de Egyptifche 
en Nubifdie beelden uitftrekt, flechts met dit 
onderfcheid, dat zich hier de ramskop, boven 
met een^ kogel prekende, aan de ipits bevindt» 
Op eene andere plaats ontdekt men eene gedaante, 
die vazen om te offeren brengt, ^00 als dit over 
het algemeen in Egypte en Nubië menigvuldig 
wordt gevonden. 

VL Omtrent honderd ellen ten westen van 
het vierde gebouw, ftaat weder een tempel. 



E5 



wel- 



^li- > 



welkers twee eerfce vertrekken gemetfeld zijn^ 
de vier binnenfte zijn geheel in 4e rots gehou^i 
wp-i en evenaren hierin de tempelen te Gyrs<:h6^ 
Seboua en Dsrr. Het eerfce vertrek is vijf eftf 
veertig voet breed en omtrent veertig diep, en- 
bevat drie rijen zuilen, ieder van vier ftuks. Die 
der twee binnenfte rijen zijn vierkant op ronde' 
voetftukkcn, de overige alle *ond. Voor haar 
ftaan ftandbeelden van den baardigen Bacchuu' 
Dwars over de heupen is dit gedrogt vier voec 
twee duim breed. In het tweede vertrek ftaan' 
vier londe zuilen omtrent achttien voet hoog, 
maar minder dik,- en met beeldwerk verfierd, '? 

De derde kamer is doorzwaren fceen gehouwen, 
het dak wordt door twee rijen zuilen gefchraagd , 
en hier is weder Bacchusy maar in eenen nog 
ru weren ftijl dp^i vooiiieen, en bijna zeven voet 
hoog te zien. De architraaf k< met hierogly^ 
phen bedekt, en de kleuren zijn hier en over 
het algemeen in den tempel op den k&'k zeer 
frisch gebleven. De muren zijn met beeldwerk 
verfierd. Ter regterhand zit Atnmon en links* 
Horusy achter beiden fiaat hts. 

Het vierde vertrek, het AUerlieiligfte {Ad'^tumy 
is drie en twintig voet lang en twaalf en een» 
half breed. Aan beide zijden vindt men kleine 
kamers. Op den regter muur van her hoofd* 
vt^rtrek verfchynt Jupiter Ammon^ Isis^ Apis 
en Osiris met haviks- en Isiskoppenj verder 

Ho» 



DE LANDEN AAN DEN NYL. rS 

Uorufty een jeugdige God met eeo langen maar 
zwakken baard, en Isis, Eene orafluijerde ge* 
daante met offers, Msndes en een krijgsman met 
eene verfierde korenmaat zijn op de linkerzijde i 
uitgehouwen. Regts ziet men in ilen achterhoek- 
een gehoornd dier met eenen kogel op den kop, 
dat op eene foort van pedeftal rust, uit welken 
een tak groeit, wiens bladeren veel naar die ont- 
zet doornen zweemen, — In de kamers aaa 
beide kamei van het. heilige der heiligen vindt 
men minder kundig beeldwerk. De ilijl, in 
welken dit uitgevoerd is, evenaart dien- van Der 
in Nubië, maar is niet zoo ftout, noch verfchil-» 
lend. Ock zijn de werken zelve min belang- 
rijk, dewijl zij geene gelchiedkundige ftof tot 
eenen grondflag hebben. — De ingang ligt bijna 
in het zuidoosten, en de tempel, die, onder alle 
die hier zijn, het best bewaard is gebleven, is 
omtrent honderd voet lang. Waarfchijnlijk was 
hij aan Bacchus gewijd, hoewel hij het af beeld- 
fel van alle Egyptifche Goden bevat. > 
^ VIL Omtrent tien ellen ten zuiden van dezen 
tempel is een foortgelijk maar kleiner gebouw. 
F^-.t is ook hierdoor van de andere onderlchei- 
den, dat vijf zijner kamers in de rots gehouwen 
zijn. Het eerfte vertrek daarentegen , dat zes en 
dertig voet in het vierkant is, ftaat op eenen 
kunftigcn fteenen grondllag, waardoor het met 
de ' rots waterpas ligt. De muur die het eerfte 
-^ ver- 



fi': 



il 






76 DE LANDEN AAN DEN NYL. 

vertrek van het tweede fcheidc, is weL hecht, 
maar niet zeer dik» Dit vertrek is twintig voet diep 
en een en twintig en een half voet breed, en bevat 
de resten van vier dunne ronde zuilen. — De 
derde kamer is nog geen elf voet diep en om- 
trent zoo breed als de tweede. Het vierde of 
bet heilige der heiligen is ruim twaalf voet diep 
en bijna elf breed. Het hechte, thans meest 
ingeftorte dak, was elf voet hoog. Op den ach- 
terften muür van het vertrek, dat regts van het 
allerheiligde ligt, ziet men twee bijna uitgewischte 
gedaanten, de een den Jupiter Ammon^ de an» 
dere de voorheen genoemde jonge Godheid Horus 
verbeeldende. In alle kamers zijn fporen van hie» 
Toglypben, Boven de rois,die den achterflen muur 
van het heilige der heiligen vormt, ziet men zes 
tot acht lagen van groote en kleine (leenen^ zonder 
cenige kunst gemetfeld, zij waren hier mogelijk 
gep.uatst om den tempel tegen de fteeo'^n, die van 
den berg rolden, te beveiligen, Wapdington 
denkt dat deze tempel ouder da^i alle Egypti- 
fche, ja zelfs als de Nubifche is, uit hoofde van 
de eenvoudigheid van het muurwerk, de kun? 
fteloosheid en het geheel verval van het beeld- 
werk, en de ruwheid en bedor venen flaat der 
muren, die evenwel door de llerke rots eeuwen 
lang tegen wind en weder befqhut waren. ; 

r^ergens konden zij ontdekken, dat het beeld* 
werk opzettelijk weggeruimd of bedorven was, 

::v en 



DE LANDEN AAN DEN NYL. 77 



en 



en hieruit mecm waddington te mogen op* 
maken, kt deze ruïnen roeds^ toen het Chris* 
tendom zich door dit land verfpreidde, in den 
tegenwoordigen itaat geweest zijn. 

Onze reiziger gaat nu over om de piramiden 
bij Dschehel El Beckel te befclirijven. Zij ftaan 
aan de west* en noord westzijde van den berg, 
en haar getal is zeventien. In grootte worden 
zij door de Egyptifche overtroffen, en fommige 
zijn thans flechts puinhoopen* De grondfiag van 
de grooifte heeft een en tachtig voet in het vier- 
kant , maar is te zeer vervallen, dan dat men 
hare voormalige hoogte met eenige zekerheid 
zou kunnen bepalen» De in hare nabijlieid 
llaande piramiden zijn nog kleiner, de eene heeft 
eenen grondflag van vier en dertig, de anderc, 
die nog konden gemeten worden, naauwelijks 
twintig voet in het vierkant. 

Eene andere groep, die omtrent drie honderdi 
ellen ten noorden van de eerde ligt, bevat be- 
langrijker voorwerpen. De eerfte of noordelijkile 
piramide, op welks top waddinoton deix 
omtrek befchoiiwde, is bijna, vonbefchadigd, veer- 
tig voet hoog en zes en dertig voet in het vSex- 
kant. De tweede, die ilechtü tien ellen zuid- 
westelijk van de eerlle .(laat, bevat aau den 
gtondfïag en in de hoogte ruim twee voet meer*' 
Zij onderfcheidt zich van de eerüe door een 
aan de zuidwestzijde geplaatst aanhaogfd of ka- 
mer. 



' k 



75 DE L mm. H AA H Ö WTv ^ Yïii 

flier ^ die vijf tic» voet \mg is «n een verwelfd 
nieeraideels vervallen dak lieefi. Hare breedte 
bedraagt i bij. het verwelf^ bijna zes voet. Het 
middelfte gedeelte van den doorbrokenen muur was 
uit mortel en kleine fteenen opgetrokken, en de 
JPónkus is bijna geheel met zand bedekt* — * 
De derde piramide, die acht en veerdg voeten 
lioog is eu welks " vlakke grond omtrent vier en 
denig voer bedraagt, heeft insgelijks "eenen nog 
onbelchadigden gewelfden Porticus van zes en 
€CH half voet breed. Juist onder het begin van 
den boog vindt men eene procesfie van kleine 
gedaante»* ' Aan het einde van den regtermuur 
ziet men eene in Egypte zeer gewone gellake met 
lürgeljireide vleugelen , die drie voet hoog is, 
mast haar ilaan twee andere, eenigzins grooterei 
Drie. fóorcgelijke figuren vindt men op de andere 
zijde. Het gewelf iw«J zonder beeldwerké Regts^ 
Sfüot d^nPorSkusy ftaan de grondflagen van vijf 
kleine zuilen kort bij eikanderen. Voor deze 
iiggeo ruïnen, die tot een klein, thans vervallen 
vertrek fchijnen te behooren. Aan den voorkant 
dezer piramide ziet men , kort bij haar toppunt^ 
drie ronde ondiepe gaten, in welke een of andef 
verfierfel met fterk cement was vastgemaakt ge- 
weest is. Zulk een gat is insgelijks zigtbaar in de 
tweede piramide. — • De vierde piramide, vief 
en vijftig voet zuidoostelijk van de dc'^'^e, is 
een weinig grooter^ en heeft, bij eene gr pnd vlakte 
,. . ^ -. . van 



DB XANDEN AAN DEISF NYL^ ?§ 



van, twee en dertig voet in het vierkant, eene 
hoogte van. drie en vijftig voet. Zij heeft ins- 
gelijks eenen Porticus van acht voet breed ^ maar 
een plat dak, dat zeer befchadigd en met zand 
bedekt is. — De vijfde piraaiide is da minst 
befchadigde van alle. Haar Porticus 'h&dt 'ms^ 
gelijks een plat dak, en is even zoo breed als 
die der beide piramiden. Hij is ook op de- 
zelfde wijze verfierd, en het beeldwerk fchijnc 
zelfs met meer naauwkeurigheid, dan dat der 
derde gemaakt te zün. Een gedeelte van den 
achtermuur is zoo behouwen , dat het naar eene 
deur zweemt, die tegenover den ingang in het 
binnenfte der piramide leidt. Dk heeft in vroö* 
geren tijd de nieuwsgierigheid of hebzucht gaande 
gemaakt, en men heeft eenige fteenen uit den 
muur gebroken, In plaats echter van eenen 
ingang in het gebouw, hebben zij flechts het 
hechte binnenfte der piramide ontdekt, na welks 
voltooijing de Porticus waarfchijnlijk eerst als 
eene kapel bij dezelve geplaatst is, om het ge* 
heel te heiligen. Op de piramiden vindt men 
geene beelden, en naar de wijze van bouwen en 
de bouwftof, een fraaije zandfteen, te oordee- 
len , is er geene reden om te befluiten , dat deze 
kleine tempelen later gedicht zijn, dan de gra- 
ven, met welke zij in verband ftaan« Dovende 
ftliijnbare deur is de heilige boot in fteen ge- 
Jiouwen. Regtfi in den achtedten lioek is de 

God- 



n 



Ih 



80 DE LANDF I AAN DEN NYLi 

Godheid afgebeeld, op eenen fcoel zittende, die 
door een Sphinx wordt gedragen. In hare reg- 
terhand houdt zij een' boog,. zoo als dien de 
vlugtelingen in den uitgeholden tempel te Ka^ 
khsche en elders, zoowel in Nubi9 als in Egypts 
voeren. Wat zij tevens met den boog in deze 
hand houdt, kan men niet duidelijk onderfi:hei* 
den. Mogelijk was dit een fpeekuig. De tak, 
dien zy in hare linkerband draagt, fchijnt die 
van een' palmboom te zijn. De kleine gevleii* 
gelde gedaante, die achter den God ftaat^ wien 
eene andere kleine figuur een offer brengt, heeft 
denzelfden ftand en grootte, als die in den Por* 
tkus der beide piramiden. Achter deze dragen 
verfcheidene kleinere geftalten takken van de- 
zelfde fport, als die de God in zijne haqd houdt, 
als ook hazen , vogels en vaten. Sommige dezer 
zijn van het vrouwelijk geflacht, en voor haar 
fcaat eene foort van bank, op welke zij eenig 
werk verrigten. De hoofdfiguren op den linker* 
kant zijn zeer gelijk aan die ter regterzijde, 
maar de kleinere verbeelden daarentegen bijna 
Hechts vrouwen, die, uit hoofde harer bezighe» 
den, naar de banken bukken. Men vindt ook 
op den anderen kant gedaanten, die bukken, 
maar over het geheel niet zoo diep. Het geheel 
is overfchilderd geweest en herinnert den aan- 
fchouwer zeer het voornaamfte graf te Eify* 
thyia (^El Kab) in O^fer-E^fte. Hoewel 
. ; • " r het. 



5* ! 



D£ LANDEN AAN DEN NYL. 8i 



het, wat de verfcheidenheid en het belang der 
voorwerpen betreft, met dit niet kan vergeleken 
worden, zoo is het evenwel niet minder dan 
dit, wat den ftijl betreft, in welken het is uit- 
gevoerd , maar overtreft dit zelfs in fraaiheid. 
Dewijl de Pacha volftrekt verboden had, om 
werklieden bij deze piramiden te bezigen, zoo 
kon WADDINGTON dezcn Porticüs niet van 
het zand laten zuiveren. Hij was wel niet zoo 
zeer door dit zand bedolven als de overigen, 
maar evenwel nog genoeg om deszelfs onderzoek 
zeer moeijelijk te maken. 

Er ftaan nog meer piramiden in de nabijheid, 
maar van deze Valt niets merkwaardigs te mel- 
den. Slechts de zevende, welks basis vier en 
vijftig vierkante voeten bevat , beftaat, gelijk 
eene der piramiden te Saccara^ uit drie ver- 
diepingen , maar is bijna geheel een bouwval 
geworden. De zandfteen, tot het bouwen van 
deze piramiden gebezigd, is veel fraayer ea 
hechter, dan diej uit welken de tempelen ge*- 
bouwd zijn. Drie of vier dezer piramiden heb-, 
ben door den tijd weinig geleden, en bij den 
top der twee best bewaarden ziet men een eenig-; 
zins effen dak, gelijk dit bij de tweede piramide: 
te Gizeh befpeurd wordti , >h f ra 

Eindelijk fpreekt waddington nog van 
de piramiden van El Bellal^ die op den linker 
oever van den Nyl zes of zeven mijlen opwaarts 



F 



den 



l 



U DE landen: AAN DEN NYL. 

dé» ftroom van Dschebel el Bechcl^ op cenc 
rotfige, met zand omringde plaats ftaan. Hij 
maakte de fchets van het geheel op den top der 
middelde, om welke de overige, op eenen ta» 
melijken afftand , onregelmatig verdeeld zijn. 
Haar ^etal bedraagt veertig fluks, van verfchil- 
kndc grootte, en onder; deze zijn elf grootere, 
dan die te Dschebel el Beckel gevonden worden» 
De overige zijn meest, heuvelen van brokken 
öeen, gruis en zand geworden. De grootfte en 
merkwaard igfte ftaat twee honderd twintig voet 
van de middelde, hare grondvlakte is honderd 
twéé en vijftig voet in het vierkant, en hare 
hbogte honderd drie voet 7 duim. Zij is met 
verdiepingen, gebouwd , maar het merkwaardigfte 
fó, dat zij in haren buik, eene andere piramide 
van eenen hoogeren ouderdom, ftof en wijze 
tan bouwen bevat. Dit inwendig gebouw, dat 
in het andere als in een' koker zit, fchijnt om- 
trent twee derde van het geheel te bevatten en 
is fraai gebouwd. De ftof, uit welke het ge- 
maakt is, is een harde gele zandfteen, duur- 
zamer dan die, welke dit gebouw eeuwen lang 
beichermde, en thans van dezelve gevallen is, 
Mogeïijk heeft een koning van Ethiopië^ jaloers 
op den roem van eenen zijner voorvaderen, die 
gedenkteeken met een ander overtrokken, om 
voor zich «elven zulk een gedenkteeken te 
f^ichten, ijiuc- i^'r^ 






■3" 



11. i 



! 



ÜE LAKDEN AAN DEN NYL. 



85 



In grootte volgen op deze piramide andere van 
acht en tachtig, zes en tachtig, vijf en tachtig 
en twee en tachtig voet in het vierkant ; de 
hoogfce onder deze bereilit vier en zeventig voet. 
De lengte der ruimte, op welke al deze pira- 
miden ftaan, bedraagt omtrent duizend voet. Zij 
fchijnen ouder te zyn , dan die van Dschebel el 
Beckel^ en zijn over het algemeen flechter be- 
waard gebleven, dan de vervallenfte te Saccara^ 
dat men gedeeltelijk aan den weekeren zandüeen 
moet wijten. Vele dezer zijn geheel in bouw^ 
vallen veranderd, en zelfs de beter bewaarden 
hebben haar uitwendig bekleedfel verloren, In 
plaats van cement fchijnt men leem gebezigd te 
hebben . W a d d i n o t o M beQoot uit fommigc 
zeer groote fieenen, die hij naast eene der oos^ 
telijke piramiden vond,, dat zij naar het zuid^ 
oosten eenen ingang moesten gehad hebben, maat 
hij kon geen middel bezigen om in dit punt iets 
zekers te bepalen. 

Ten flot merkt WADDii«GTON aan> dat de 
ftad, tot welke de befchrevene ruïnen eens bfr* 
hoord hebben^ niet, zoo als men mogelijk uit 
den tegenwoordigen naam Merawe zou kunnen 
befluiten, het oude Meroë (want dit heeft bruca 
reeds een weinig ten noorden van Schendy go 
vonden) maar Napata geweest is> dat ten tijde 
van keizer augustus de hoofdfcad van Ethiopië 
was.- \- ^ 

'Fa Heb- 



,! 



i I 



i 



84 DE LANDEN AAN DEN NYL. 



nl 



r 

Hebben wij nu onze lezers een overzigt mede- 
gedeeld van de merkwaardigfte ontdekkingen der 
Egyptifche oudheden, zoo als die in de laiitfte 
lien jaren door verfcheidene reizigers aan de oe- 
vers van den Nyl en in de nabiiurfchap dezer 
rivier opgelpoord zijn , thans zullen wij hun kor- 
telijk bekend maken met de natuurlijke gefield- 
heid en den tegenwoordigen toeftand van Egypte^ 
zoo als deze in onzen tijd onder den tegen- 
woordigen beheerfcher mehemed ali beftaat. 

Egypte zou zonder de jaarlijkfche overftroo- 
ming van den Nyl^ die van het zuiden naar het 
noorden door dit land loopt, eene even zoo on- 
vruchtbare woestijn zijn, als de uitgebreide ftre- 
ken, die het van de beide zijden dezer rivisr 
inlluiten. Er valt toch flechts zeer zelden regen 
in Egypte. Van Maart tot November is de 
dampkring droog en de lucht zonder wolken. 
Dewijl dit land tusfchen den vier en twintigften 
en twee en dertigften graad noordelijke breedte 
ligt, zoo heeft het eene Aequators hoogte van 
acht en vijftig tot zes en zestig graden. De zon 
ftaat dus in die maanden , in welke zij het noor- 
delijk halfrond doorloopt, niet ver van het top- 
punt, ja ten tijde van den zonneftand zeer kort 
bï] hetzelve, en zelfs in December, wanneer 
zij den Steenboks keerkring bereikt, heeft zij 
... - . , fteeds 



■~~i 



DE LANDEN AAN DEN NYL. 3$ 

fleeds nog eene middagshoogte van 34I toe 43^ 
gr. Daarom is dan ook de gemiddelde warmte 
van Maart tot September 25 tot 26 gr. van 
REAUMUR (60 gr. fahrenheit), en in de 
overige maanden ia tot 13 gr. van reaumur 
(60 gr. F A H R E N H E I t). Dc nachtcn zijn door- 
gaans koel, en er valt een fterke dauw. Ilec 
gevaarlijkfte voor de gezondheid der inwoners 
en den wasdom der vruchten zyn de over de na- 
burige woestijnen waaijende winden Sammum (*) 
en Chamasin. . .1 

.. De heer larrey, opperheelmeester bij den 
flaf der Franfche armee in de jaren 1798 tot 
1800 onderfcheidt in Egypte vier bepaalde jaar- 
getijden. Het eerfte begint dqn twintigften Au- 
gustus, wanneer de Nyl het eerfte buiten zijne 
oevers treedt. Deze overftrooming neemt toe 
tot de nachtevening in den herfst. Het lager 
gedeelte van Egypte, van Cairo tot aan de zee, 
vertoont dan een uitgeftrekt meer, uit hetwelk 
de fteden en dorpen als eilanden oprijzen. Te- 
gen het einde van September valt het water, 
en de vruchtbare grond wordt nu bebouwd, 
Larrey noemt dit jaargetijde het vochtige. 
Westewinden en dikke nevelen heerfchen dan en 
telen de. bekende, aan Egypte eigene, oogziekte 
(pphthalmie) y kooriièn, loop en zinkings. h 
.^-^^y^^' Het 

. C*) Zie eerfte Deel, bl. 205—217. ... • - \ 




IMAGE EVALUATION 
TEST TARGET (MT-S) 






V 




//^.^^!^ 



A^ 



^* 




^ ^ 






1.0 v^^ 



l.l 



£? L£ 12.0 







Hiotograftóc 

Sciences 
Corporalion 




\ 



^ 



^ 





•^ 





:\ 



\ 











;\ 



lüwesT 

(716) 



MAIN STRHT 
, *1.Y. I4SM 
«72-4S03 



'4^ 






/ 







W: UB, LANDEN AAN DEN NYI^f 

Het tweede jaargetijde begint tnec Decen^r 
en duurt tot Maart. De heerfchencle ' wind is 
4e oostenwind. De nachten zqh koel, maar over 
dag heeft men eene warmte van 16 tot 90 gr. 
van REAVMUR* Alles kiemt en groeit dan we- 
lig en rpoedig. Dit is de lente van Egypte» 
LrAH^sy noemt dit het rruchtbaar jtaagQnjde^ 
Dit is gezond, als men zich fléchts niet aan de 
koele nachtlucht bk)ot(lelr. 

Van het begin van Maart tot het einde van 
Mei duurt het jaargetijde des Chamsins. De 
oostenwinden, die gedurende de lente de Lttte 
lemperden, veranderen allengs in eenen firhader 
l^ken, heeten en droog^n zuidenwind,* die ein<» 
delijk vijftig dagen aanhoudend blaast, en hier-» 
van z^n^n naam Chamsin heeft ontvangen. Hij 
voert onafmetelijke wolken van zeer fijn flofachtig 
zand mede, die de zon verduisteren en de lUchc 
eene geheel «igene tigtblaauwe kleur geven. Door 
4e groote droogte wordt 9I het houtwerk dor, 
Iprimpt en ipringt; de planten verwelken, en dd 
afgematte, zieke, neerflagtige inwoners verlaten 
de ftraten en markten, en fluiten zich op in 
hunne woningen. De heer ruppel heeft on» 
langs bewezen , dat deze wind zeer elektriek is. 
Het vierde jaargetijde, hetwelk larrbv dat 
^er regelmatige mn4en (*) noemt, bq;int in he; 

mid- 

(*) Bigenlijk Saiigm itisienpe. Deze benaiQing komt 

'j " vin 



UK ELANDEN AAN ÏXBN lElYK, 8^ 

midden van Juny en duurt tot het begin del 
Dverftróoming van den NyL De wind is iil^d« 
eerfle weken ver^derlijk, ilia^ set zich.:d^ 
tegen de hondsdagen in het nootden vast, en 
waait nu regdmatig uit deze ffareek, zoodat hg 
met den opgang der zon begint en eersr met 
den ondergang der zon gaat leggen* Niettegen^ 
ftaande de koelte, die deze winden veroorzaken; 
is dit jaargetijde echter, vit hoofde van den 
hoogen (land der zon, het heetfle, maar daar de 
lucht zuiver en droog is, ook het gezondfte van 
het ganfche jaar. i 

< De grond, die door het i\^/water bedekt ge4 
weest is, is zeer vruchtbaar, en hoewel hij reeds 
meer dan drie duizend jaren onafgebroken jaar» 

lijks 

inn het Grleksch itunm , zoo als reeds de oude Grieken 
de voornoemde winden noemden. Vele reizigers , en on. 
der deze ook larrey, denken, dat deze winden de 
reden zijn van de in dezen t^d In Ethiopië en jtbyifinië 
2oo veelvuldig vallende piasregens , die , zoo als bekend 
is, de overftrooming van èen Nyl voortbrengen, omdat 
ée waterachtige dampen, die zlJ uit de Middellandfcht Zeé 
medevoeren , zich tegen de bergen dezer landen verdik* 
ken en in wolken veranderen. Maar andere natuurkun- 
digen meenen, dat deze uit ée Middetiandfche Zee mede- 
gevoerde dampen niet voldoende zijn, om zulke zware 
i^gens te veroorzaken, en denken dus veeleer, en waar* 
fchijniyk te régt, dat de meeste c^ampen tot dit einda 
door de zuiden- en zuidwestenwinden uit den Indifehen 
en Atlantifchen Oceaan aangevoerd worden* 't 

DB VERT. 

F4 



il DE LANDEN AAN DEN NYL. 

l\jks een of ook wd twee oogften heeft opgele- 
verd, en geene andere mesting ontv)|ngt dan hec 
üiikt dat de Nyl achterlaat, zoo fchijnt z^ne 
vruchtbaarheid evenwel geene merkbare vermin« 
4eriQg ondergaan te hebben; maar deze vrucht* 
baarheid van Egypte fchijnt evenwel, inzondu- 
heid in die flreken, die door het i^/w9ter niet 
l>evochtigd worden, veel te hoog gefchat te wor- 
den. De tarweoogst vooral is zejsr middelmatig 
en levert flechts een zes» of achtvoudigen oogst 
op. De grond van Egypte fchijnt het best ge- 
ichikt te zijn voor de mats en durrah^ en deze 
beide (bonen van graan, gepaard met rijst ^ linzen 
^n eenige groenten^ zijn het voomaamfce voedfel 
van negentien deelen der bevolking van Egypte ^ 
dewijl het telen van tarwe een monopolie van den 
onderkoning is en meerendeels buiten het land 
wordt gevoerd. Evenwel is deze uitvoer thans 
zoo fterk niet meer, dan voor acht of tien jaren, 
tpen er niet minder dan acht tot negen honderd 
iK;hepen jaarlijks uit de haven y^ai Alec^andrié 
oaar MarseilUy Genua ^ Triest^ Malta en Kon^ 
ftantinopel zeilden en kontant geld of Ëuropefche 
waren naar Egypte bragten. Een Engelsch koop- 
IQan beproefde eerst in het jaar 1821 eene 
lading lijnzaad^ om olie te flaan, uit Egypte 
naar Engeland te voeren, Niettegenftaande de 
hoogere vracht, die dubbel zoo veel was als de 
Rusfifche, vond men evenwel, dat dit een zeer 

^ v^ voor- 



DE LANDEN AAN DEN NYL; Sg 



Voordeelig artikel van invoer voot Engeland zijn 
zou f indien het Hechts van de zware J)elasting 
der quarantaine kon bevrijd worden , die : bij 
den invoer van het Rüsfisch lijnzaad geen plaats 
had* Deze belasting werd dan ook dra door dé 
regering aatimerkeiyk verminderd, en de invoec 
van £gyptisch l^nzaad in Engeland is federt zoa 
toegenomen, dat die in het jaar 1833 reeds vij£ 
en twintig duizend Quarters bedroeg, en alleen 
meer dan twintig Britfche vaartuigen bezig hield. 
Onder alle voortbrengfelen van Egypte is bin« 
nen kort de boomwol of katoen het belangrijkda 
artikel voor den koophandel en ambachten van 
Gnnt'Brittannië geworden. Ik bedoel hier^ 
mede niet de bekende grovere foort, die reeds^ 
federt lang in Egypte is geteeld geworden, maaK 
eene veel voortreffelijkere, die men uit BrazHiscJti 
zaad voortbrengt. De eerde proeve met dici 
zaad nam men, op bevel van den Pacha, in, 
1822, en de oogst bedroeg vijf en twintig dui-i 
zend zdcken , ieder tot twee centenaars. Eenige^ 
balen, die tot eene proeve naar Liverpool gt-^t 
bragt werden , verkocht men voor elf tot zeven-j 
tien pences (twaalf pences zijn een Engelfche. 
fchelling of omtrent twaalf duivers vaa onze,- 
munt) het pond; vele duizende ponden gingen i 
naar Frankrijk^ Italië ^ de Nederlanden en het» 
zuidel^k Duitschland, Ia het jaar. 1823 was de > 
oogst van de boomwol zoo groot, dat men, niette*. 



■«viVJ 



F 5 



gen. 



po D£ LANDEN ÜAN DEN NYL* 



geniltonde datgene ^ wat die landen, aan 6c Midi 
dellandfche Zee gelegen, beildd hadden, evepwd 
nog ruim vijf dg duizend balen overhield, dio 
naar Engeland uitgevoerd konden worden. De 
Facha' breide de teelt van dit voordeelig gewas 
nog fteeds verder uit, zoodat Egypte binnen 
korten t\jd, voor Engeland ^ zoo veel boomwol 
2al leveren, als dit land thans uit Amerika haalt; 
Door de herilelling en zuivermg der oude kana* 
len, zoowel als door het graven van nieuwe, is 
in het algemeen de bebouwbare grond van laag 
Egypte zeer vermeerderd geworden. m 

i Benevens de boomwol mag men ook ét zijde 
en het vlas onder de artikelen van uitvoer van 
Egypte rekenen. De Pacha toch heeft aan de 
;Bi;deteelt groote fommen befleed. In fFady 
Toummlat zïjn planuiadj^ van meer dan een mil* 
lioen moeri)eziënboomen, die door duizend rader* 
bronnen bevochtigd worden. De ganfche inrig- 
ting kost viijf en veertig duizend beurzen^ iedere 
beurs opv^f honderd piasters gerekend. Zes 
duizend os(ën en twee duizend werklieden wer- 
den voorheen gebezigd, om het water in de 
groote en kleine kanalen te brengen , en dit kostte 
jaarlijks vier duizend acht honderd beurzen. Maar 
fmds het kanaal van Zahazik voltooid is, worde 
een gedeelte der moerbeziënplantaadjen zonder ra* 
derbronnen bevochtigd, en de jaarl\jk(che kosten 
bedragen thans flechts een duizend vier 'honderd 
^ beur- 



UZ tKmxiS,N AAN ]>£N NYL. 91 



rdc 
ra* 
ten 



beurzen* Niettegenffaande deze nitgeftrekte ^lan** 
caadjen van moeibeziênboomen, was de opbrengsc 
der zyde in 18 19 niet grooter dan negen hon* 
derd Oka's (eene Oka is dertig duizend een hon^ 
derd zeventig Nederlandfche aren), dewql men 
uit onkunde der behandding» de hoornen te fterk 
bevochtigd had. De bladeren fproten te laat uic 
en het grootfte gedeelte der zijdewormen ging 
door gebrek aan voedfel verloren. Andere hia^ 
derpalea van de zijdeteelt zijn de muggen, die 
vele rupfen dooden, en de Chamsin, dooi wien 
vele hoornen verdorren, mm De uitvoer van het 
ylas bedroeg in de laatfte jaren :dercig duizend 
cemenaren; het meeste ging naar Italii en 
Turktjë. 

In Qppsr' Egypte 9 in ket landlchap Mlfiyeh^ 
legt men zich vooral fterk toe op het planten 
van fuikerriet* De onderkoning heeft te Reyre- 
mom b^ Minyeh eene Engelfche fuikerraffina- 
derij en eene rumftokerij laten aanlegen. Intus* 
Ichen vinden de Egyptenaren de op de Engeliche 
wijze geraffineerde fuiker niet naar hunnen fmaak. 
Indigo 9 Safpor en Henna worden ook voor 
lekenuig van den onderkoning fterk gebouwd* 
in het fchoone landfchap Fayoum flagen de wijn* 
ftok en de olijfboom heerlijk. 

Met regt merkt echter onze Schrijver, de 
heer men o in, aan, dat de onmiddellijke tus* 
£:henkomst van jaehe^mbd ali big iedere foort 
^ öo ; van 



pa DE LANDENT AAIST DEN' NYLV 



van plaiitfoen en teelr, niec geichikt is om deiï 
jjver en de werkzaamheid der £gyptenaren zeer 
te bevorderen, dewyl in dit land de boer wel<# 
tevreden moet z^q, als hij flechts zoo veel dur^ 
rak en mais voor zich zelven bouwen kan ^ als» 
hy tot onderhoud van z^ijne huishouding noodig' 
heeft. Voorheen vergenoegden zich de ónder-' 
koningen van Egypre met . de ontvangst des 
fftiri of grondbelasting y die geëvenredigd was aan 
den aard van den grond. Maar mehembo ali 
heeft zelf een groot gedeelte van den bruikbaren 
grond in bezit genomen, en den 'vorige eigenarett 
eene foorti van lijfrente gegeven , die echter in 
Vele gevallen niet eens naauwkeurig betaald wordt.» 
Daar dit jaargeld ook Hechts zoo lang duurt als. 
de eigenaar leeft, zqo< zijn zijne kinderen, als 
hij geen meer vermogen heeft, na zijnen doodi 
bedelaars. De onderkoning heeft, zich voorna-- 
meiijk meester gemaakt van die -landerijen, die 
voorheen behoorden aan de Mamelukken , of aan> 
zekere geftichten ter fpijziging van armen, of tot 
onderhoud der moskeen, icholen en algemeene 
bronnen, zoowel als van die, welke de eigen^. 
döm waren, der Scheiks en van eenige andere 
b^zoodere perfonen* Ja zelfs de eigenaren Vaa 
die landerijen, welke de Pacha hun heeft laten 
behouden, zijn niec eens meester over derzelver 
voortbrenglèlen. Hij behoudt het regt van voor- 
koop , . en . zij mogen niet : eerder . over hunne 

goe. 



DE LANDEN AAN DEN NYL. 93 

goederen be(chikken, voor dat zijne ambtenaren 
het noodige, en wel voor eenen door hen zelven 
bepaalden prijs /uitgezocht hebben. Hieruit kaïi 
men het groot verfchil verklaren, dat, volgend 
den heer mbncin, tusfchen de vruchtbare vet* 
den en tuinen y en den ellendigen toeiland dei 
dorpen en derzelver bewoners alom gezien wordt; 
. 1 Wat nu de Fabrijken en Manufakturen be-i 
treft» ook deze worden, grootendeels voor rekeU 
ning van den onderkoning bewerkt. Hij levert 
de ruwe (lof, beiïaande^uit z^jde, fooomwol en 
vlas, en de wever wordt ftukswijzebeta^; Ia 
de magazijnen wordt alles geftempeld, enfleohta 
geftempelde góéderen mogen in het land ver^^ 
kocht en /uitgevoerd worden. Het vlechten van 
biezen zelfs is niet eens uit de monopolie van 
den onderkoning gefloten. : Zijn& twee höofd«< 
fabrijken,. eene linnenweverij en het bewerken 
der boom wol, zijn te Cairo en te Bmlaki Men 
kan ligt beCefiPen, dat voor het overige hier alles^ 
in vergelijking met Eurapa^ nog zeer achterlijk 
is. De onderkoning is zelf nog een vreemdelinge 
In de eerfte beginfelen der Staats ^ huishoudkunde 
Zijne fabrijken met hare iloomwerktuigeiv, toef 
welkers ftoking jSgj^^/^ rioch ibout noch>^^en«« 
kolen levert, ilaan onder het beduur van (zfenige 
Franfehen, die uit baatzuchtige beweegredenen^ 
hem geftadig tot nieuwe ondernémiQgep.van de* 
zen aard 8an4>oren, oiei;tegénfiaaiide ^hi) dezelfde; 
rjfi - , wa- 



b^.4.i .A^. . 



94 DR Br AN©fi N ' AvAN ETE N NTt. 

W8ien> voor het vijftie gedeelte van den prijs, 
die z^ hem kosten, uit Engeland en van elders 
kragen kon* 2yne denkbeelden , betre£Fende de 
Staats •huishoudkunde, komen, volgens den heer 
MBNom, vry wel overeen mee die van den 
boer in de fabel, die z^ne gans flagtte, en zich 
vecwonderde» dat hy geene gouden eijeren in 
haren buik vond. Z^ne prijzenswaatdigfte ver^ 
dienfie, maar deze is zeker ook groot, is, dat 
hy de Europefche befchaving genegen is, en die 
onder zijn Volk poogt te verfpreiden. Voor het 
overige mag ik hier eenen grcoten hinderpad 
niet verzwijgen, die het opkomen der ambachten 
met Europefche werktuigen, altoos in den weg 
zal ftaan. De allerfijnlle zandflof, met welke 
de dampkring fteeds vervuld is en tegen welke 
niets beveiligt, doordringt het raderwerk en alle 
fijne: deelen der werktuigen, zoodat, als z\j niec 
e iioudelijk gereinigd worden, dat veel t^d 
ku>r.^ zÜ niet flechts in hunne werking belemmerd 
worden^ maar ook dra itilftaan moeten. Uit 
hoofde der groote hitte en droogte, vooral ia 
den tiijd van den Chamsin^ fpringt en krimpt 
hier ,ook het hout zeer ligt, en de draden ia 
de katoenlpinnerü breken eiken oogenblik. Men 
zet vaten met water gevuld, onder de werktui* 
gen, om den dampkring vochtiger te maken* i 
Yitt arfenaal^ in de citadel van Cairo gelet 
gen, is zeer aanzienl^, een Franschman heeft 

het 



V^N 



DE LANDEN AAN DENNYX,. 0s 

het opzigt, en onder zgn beftuur werken hier 
omtrent zes honderd menfchen. Her heeft dé 
Pacha ook eene gelchungieterij en een* kruidmolen 
laten aanleggen* Egypte leven, behalre de houts« 
kolen, de noodtge ftoffen ter bereiding van hec 
buskruid. Salpeter wordt alom in de woestijn 
«n in de Natronmeren gevonden, en men heeft 
tuslchen dtn Nyl en de Roóde Zet verfcheidene 
zwavdmynen ontdekt (*). 
i De herftelling der oude kanalen en hec aanleg* 
gen van nieuwe, zijn ondernemingen, weUcen 
weldadige, gevolgen voor Egypte algemeen ge« 
voeld en dankbaar erkend worden. Onder deze 
verdient vooral de aandacht der reizigers hec 
Êdert korten tijd eerst voltooide kanaal van Mahf 
mudiah , dat de haven van AUxandrH met den 
Nyly bij Fuahy vereenigt, en door middel van 
hetwelk alle ter uitvoer befcemde voortbrengfelen 
van Egypte^ thans gemakkelijk en veilig naaz 
de phats hunner lading gebragt kunnen wordem 
Toen in den winter van 1817 bijna door geheel 
Europa gebrek aan koren heerschte, zeilde een 
aantal ichepen naar Egypte , waar oVervlbed van 
graan voorhanden was» Muur de zandbank aan 

den 



(*) HeduraidmtgazlUn ce Cairo fprong 10,1834, en bler^ 
door werd niet alleen de cludel bijna, geheel verwoest» 
maar ooic meer dan vier duizend menfclien gedood. 



DE viaT. 



■/ 



'lili' 



I I 

i 



14 0E L A ND E N AA N DEN N Y U 

déri moftd van deil Nyl^ bö Rofetti^ en heÉ 
ftormacHdge weder langs de kusten, belette de 
veFkeéring taiet de haven en het binnenfte dei 
landSy én dus moesten van tuim drie honderd 
vaartuigen, nadat zij lang te vergeefs gewacht 
hadden, veifcheidene flechts met eene halve la- 
ding, ja andere alleen met ballast, weder^ ver* 
trekken i en hét verlies w&s dus zeer groot. B^ 
deze gelegenheid werden de voordeden van een 
bevaarbaai! kanaal in deze fcreken , den Pacba 
onder het oog gebragt, en hij liet nu terftond 
dit werk beginnen. Elk, die \\\ Neder -Egypte 
werken. kon, werd ontboden, en ieder dea loon 
van eene maand vooruit betaald, 'opdat hij zich 
van levensmiddelen zou kunnen voorzien. ledec 
dorp en district werd zijn aandeel aan dit werk 
naauwkeurig aangewezen. De Arabieren kwamefV 
mét troepen van duizenden , ja van tienduizenden 
ónder hunne Scheiics, en verdeelden zich lang$ 
dei linie van het kanaal, dat gegraven wordea 
2ou, en het is zeker, hoe overdreven dit ook 
in den eerften opflag mag fchijnen , dat fömtijds 
meer dan twee maal honderd viijftig duizend 
menf^en te gelijken tijd^ aan die werk bezig 
wasen. In zes weken was de geheele uitgraving 
voltooid en de arbeiders trokken nu provifioneel 
weder naar hunne woningen. In den volenden 
herfst echter, toen dé jaarlijkfche overftrobming 
voorbij was, werden weder eenige duizenden 

om- 



ont- 



DE LANDEN AAN DEN NYI,- n 

ontboden, om het metfelwerk te vmigten en hec 
kanaal geheel vaarbaar te maken* Het is b^na 
acht en veertig Engelfche mijlen lang, negentig 
BngelTche voeten breed « en heeft eene diepte van 
viyftien tot achttien zulke voeten. Op den le- 
venden December van 1819 werd het geopend. 

De oprigting van hoogere en lagere fcholen, 
de verdraagzaamheid en befcherming, die de be« 
laders van allerlei Godsdienst in Egypte thans 
genieten , de invoering der inenting met koepok« 
dof, en vericheidene andere Europefche genees^ 
kundige inrigtingen, de «org voor de openlijke 
bronnen, en vele andere weldadige ondememin- 
gen, zullen 'den onderkoning (leeds tot groote 
eer (Irekken. Evenwel' zijn zijne Muhammedaan-» 
fche onderdanen over deze nieuwigheden zeer 
misnoegd, en haten zoowel den onderkoning als 
de hem omringende Europeanen, die hem hiertoe 
aanfporen. Hoewel hü de Europeanen begun* 
iligt, zoo maakt hij echter, wat het regt betreft^ 
geen onderfcheid tusfchen Christenen, Heidenen 
en Muharamedanen. 

Aan het hoofd van het ganfche burgerlijke en 
regterlijkc beftuur van Egypte flaat de Kiaya- 
Bey^ voor wien alle foorten van klagten en aan^ 
brengingen gebragt kunnen worden* Onder hem 
(laan alle burgerlijke en regterlijke onderhoorigen* 
De Aga der }anitfaren waakt voor de orde op 
die plaatfen, waar troepen liggen, en vooral voor^ 

3. C de 



mmmmmmm 



' i 



f9 DÉ ÈANfrÉN AAN DEN NYL. 

de orde onder dezelve Dè Aga der Policie 
heeft hec öpzigt over die onderdanen, die niet 
tot den foldacenftand behooren^ en houdt voor- 
namelp. het gepeupel» dieven, roovers en hoe- 
ren in het oog. Déze laatfle moeten ook eene 
bijzondere belasting betalen. De opzigter der 
markten (^Motchecelf) houdt het opzigt over ma- 
ten en géwigten. De Pacha^Aga leidt de pa« 
trouiDien, en ontvangt de berigten, die de fpion* 
nen in de koffijhuizen, op de markten (^Bazar's) 
en elders verzamelen. Al deze Staats -ambte* 
haren en hunne onderhoorigen ontvangen thans 
vaste traktementen en mogen geenerlei gerigts- 
kosten berekenen. Bovendien is er nog in ieder 
kwartier van Cairo eene foort van vrederegter 
aangeileld, die in zijne nabuurfchap voor orde 
en rust zorg moet dragen, kleine verfchillen be« 
flist, enz. Het gevolg hiervan is, dat thans de 
firaten van Cairo ook even zoo veilig zijn, als 
die van eene Europeiche ftad , behalve bij oproer 
%an volk en foldaten, dat hier fomtijds nog voor^ 
valt, maar ook fpoedig weder gedempt wordt. 
' De Pone zendt jaarlijks eenen Kadi naar 
Cèiroy die daar gedurende een jaar opperrigter 
iè; in het volgende jaar bekleedt hij denzelfden 
post te Dschedda , en in het derde jaar keert 
hïy naar Konftantinopel terug. De Scheiks ftaan 
ohder dezen Kadi, maar zij houden hunnen post 
zoo lang Zij Icveh, Zij onderzoeken voorloopig 
' , de 



DE LAMOEN AAN DEN NYIi. .pp 



igter 
fden 
teen 

taan 

)OSt 

)p»g 

de 



de betwiste regtszaken, hooreti de pan^ea en de 
getuigen, en zeggen dan hunne meening over 
het ganfche beloop, dat de Kadi dan. volgt of 
verwerpt, In belangrijke %{3plegingen woóüc 
de Kadi zelf de vergadering, van het begin af ^ 
hij. De Scheiks hebben ook dan flechts eeneii 
invloed van eenige beteekenis, als de Kadi dieÉ 
hun vrijwillig geeft. De proceskosten mogea 
nooit meer dan vier van het honderd bedragen^ 
en de veroordeelde moet die ook terftond betalen. 
J^ezt geregtskosien behooren den Kadi ^ die Hechts 
een vijfde gedeelte van deze aan zijne medehel- 
pers, 'de Scheiks, afïlaati» Hij trekt ook nog 
eenige inkomden van den ondeiisoning, deze be- 
taalden hem voorheen de moskeen,; eef dp. on- 
derkoning hare eigendommen by zijne kroongoe- 
deren voegde. — Bovendien is deze Kadi ook 
oppernotaris, en maakt voor twéé ten honderd 
van de waarde der 'goederen, contracten over het 
verkoöpén van grondïlukken, verzegelt dezelve 
en bewaart (die in zijn archief. 

De Kaznadar heeft het ganfche financiewezen 
onder zijn opzigt, en de Divan Effbndi het 
befcuur over het koren, dat buiten het land 
verkocht wordt. De Sdikdar Voert het bevel 
over de lijfwacht van den onderkoning; De 
Andkdar Agasji is öpzigter der roerende goe- 
deren in het paleis van den oiderkoning* De 
bevelhebber der citadel moet register houden 

G a over 



! 



100 DE LANDEN AAN DEN NYL. 

over den voorraad van de in of buiten Egypte 
gebruikte en verkochte naturalien van den onder- 
koning , dewijl deze voorraad onder hem berust. 
Al deze Staatsdienaren z\jn tevens hooge amb- 
tenaren van het hof en trekken aanzienl\jke trak- 
tementen* In fommige gevallen vormt de onder- 
koning uit deze een Staatsraad en vraagt hun 
om hunne meening* Onder de een duizend v\jf 
honderd perfbnen, die tot de hofhouding behoo- 
ren, telt men vier honderd Mamelukken en zes 
honderd man l^fwacht te voet. Hunne kleeding 
is prachtig 9 vooral op feestdagen. 

Het ganfche heer van den onderkoning van 
Egypte was, volgens den heer mengin, ia 
i8s3, op de volgende wijze verdeeld: ; 

-1% 'i^i nwn infantorie. rnitars* 

de armee in Arahte befiond uit i3ooeni2oo, 

- NübVS en Sennaar 3400 - 2000. 

- Kordofan. • • • • • aooo - 1400. 

- Opper 'Egypte s • k 600 - 800. 
Bezetting van Cairo • • • 500 - 2000. 

■■ — Alexandri'ê • • • s • 30a. 
' ■ ' ■ ■' — Rofette •••;•• • 150. ,, 

I ■ — Burlos ••••••• 50. 

■* — Abukir •&•«,..; 6o, 
■ — Damiette •••••• 200 - 60, 

— — aandenNylarmvanZ)»w/V//^4oo - 500. 
. ■ *— — Nylarm van Rofette 600 - 900. 
' {. " — — Delta fc 300. 

— — Damanhour . • • 150, 

De 

1 



DEXANDEN AAN DEN NYL. loi 

! De ardHer^ befiaat uit denig veldfiukken en 
een duizend twee honderd kanonniers. Het Q>reekt 
echter van zelf, dat hy deze troepen, in tijd 
van nood, aanmerkeiyk vermeerderen 'kan. 

De ftad Cairo ^ eigenlijk El Kahera^ dat is 
de Zegenrijke^ heeft omtrent een en dertigdui- 
zend huizen, van welke echter, volgens men« 
GIN, ilechts vijf en twintig duizend bewoond 
zijn. Zij werd door oaubar, een veldheer in. 
den dienst van den eerften Kalif uit het geflachc 
der Fadmiten, in het jaar 96B na de geboorte 
van CHRISTUS, aangelegd* De beroemde Sala* 
din omringde haar het eerst met muren» Zij is 
echter federt de verovering van Sultan selim, 
in het jaar 151/^, zeer vervallen. . Bovendiea 
moest Cairo ook daardoor reeds verminderen, 
dat de Portugezen de vaart om de Kaap üa 
Goede Hoop ontdekten, waardoor de koopfieden. 
van Egypfe hare belangrijkheid, tot hienoe ge- 
handhaafd, verloren. Cairo heeft ook onder de 
regering van den tegenwoordigen onderkoning 
niet toegenomen. De weinige gebouwen toch^ 
die hij heeft laten oprigten, z^'n ligt gebouwd, 
met dunne muren, die geene befcherming gev^n 
tegen de drukkende hitte van Egypte, Oqk be» 
zitten deze huizen gpene fraa^'e terrasfèn, waar 
men des nachts koeke genieten en des morgens 
de frisiche lucht kan in^deinen. De vele vakken 
in de muren zijn broeinesten voor allerlei onge- 

G 3 dier- 



ia» 



lOfl DE LANDEN AAN jPEN NYL. 

dierte. De nieuw aangel^de tuinen hebben noch 
fonteinen noch boschjes. ::■..«.. 

De bevolking van Cairo bedaar, volgens den 
heer men gin, uit twee maal honderd duizend 
zielen (♦). ZJj is, gelijk die ym £gyp:e door- 
gaans, zeer gemengd. De meeste opleuendheid 
verdienen é& Kapten ^ hoewel deze geenszins het 
grootfle gedeelte d^r inwoners uitmaken. De 
overeenkomst, die er heerscht tusfchen hunne 
wezenstrekken en der beeldtenisfen van de oude 
Egyptënaren, bewijst reeds, dat zij van deze 
aiïlammen. Ónder deze zijn er omtrent honderd 
vijftig of honderd zestig duizend nog getrouw 
gebleven aan den Christel\jken Godsdienst. Zij 
zijn door het ganfche land ver(fa:ooid, omtrent 
tien duizend leven in Cairo. De tegenwoordige 
Christelijke Kopt blijft nog (leeds gehecht aan 
de oude vaderl^ke gewoonten. In geheel Eg^ptei 
uitgenomen 4lexandri9^ is de befnijdenis der 
zonen en dochteren ingevoerd^ Hnnne vrouwen 
dragen den fluijer, zelfs in tegenwoordigheid ha* 
' rer naaste bloedverwanten. Ziü zijn hunne gees- 

te- 

(*) Do generaal mi nut o li fchat het getal der zie- 
len van Cairo en Boulak zamen op iets minder dan drio 
maal honderd duizend. Dat vele fchrijvers dit getal 
voor veel gr^ bter hpyden » wordt veroorzaakt door het 
pnbefchrijfelijic gewoel, dat In alle Itraten dezer ruime 
Ülsd.vsti den morgen tot den avond plaats heeft. 

Ï)E VERT. 



ISsr i»:iL 



DE LANDEN AAN DEN NYL. tos 

tdijken zeer gehoorzaam» Voorheen waren z\j 
dikwijls de rentmeesters der openbare en bijzont 
dere goederen, maar heden zijn velen Hechts be- 
zoldigde fchrijvers bij de financiën. De priesters 
zijn gehuwd, maar noch zij noch hunne wedUf 
wen mogen een tweede huweliijk aangaan. De 
Kopt trouwt niet buiten zijnen ilam. De brui* 
degom belpoft de bruid by het (luiten van het 
huwelijk eene fom gelds, van welke zij de eene 
helft terftond ontvangt, maar de andere helft is 
tot hare begrafenis beitemd. De jonge Kopt kent 
zijne bruid flechts uit verhalen; zijn deze nu 
gunflig, dan verzoekt hij om hare hand^ en zendc 
haar tot dat einde door eene z^ner naastbeilaan^ 
den eenige (lukken goud. Neemt zij deze aan^ 
dan is dit een teeken van hare toeftemming. £c 
heerscht bij het huwelijk deze zonderlinge ge- 
woonte, dat er,, als de vrouw voor het eerstin 
de woning van haren man treedt, een hamel 
wordt geflagt, in wiens bloed z\i dan hare voeten 
zet. Men befchouwt het als een groot geluk 
vele kinderen te bezitten. De meeste Koptifche 
meisjes trouwen tusfchen haar tiende en twaalfde 
jaar. ledere getrouwde vrouw draagt eenen zwar- 
ten, en ieder meisje eenen witten lluyer. Om» 
trent vijf duizend Kopten hebben zich met de 
Roomfche Kerk vereenigd» Hun toeiland, on<« 
der den druk der Turken , is zeer beklagens- 
waardig. De arme landman leeft het erbarmeüykst» 

G 4 De 



104 DE JCANDEN AAN DEN NYL, 

De bevolking van Cairo tellaatv, behalve uie 
de Kopten 9 uit Turken, Arabieren, tot de loet 
van MUHAMMED Wedergekeerde Wechabieten, 
Joden, Grieken, Armeniërs, Maroniten, Levan- 
tifche Roomfche, en federc de regering van den 
tegenwoordigen Pacha ook uit vele Europeanen. 
De Turken in Egypte zijn volkomen gelijk aan 
hunne landslieden, die elders wonen. In Cairo 
en in de zeefteden fchünen zij echter eenigzins 
verdraagzamer te z^jn. Velen zijn in den koop? 
handel en handwerken zeer bekwaam en ijverig. 
£r zijn, gelijk bekend is, in Egypte twee klasfen 
van Arabieren, naipelijk de Beduïnen en de Fel? 
'lah*s. De eerfte, de Arabieren der tenten, ver*, 
beelden zich, hoewel zij roovers wareti, dat zij, 
voor de komst van den tegenwoordigen onder- 
koning, veel edeler waren, dandelaalie. Maar 
de thans regerende onderkoning heeft dezen trots 
aanmerkelijk gefnuikt, zoodat de meeste hunner 
nu leven moeten van het verhuren hunner. ka* 
meelen, toe het dragen van waren en van andere 
takken der veeteelt. Zij zijn,, gelijk de Fellah's, 
zeer matig, en kennen daarom ook weinige ziek* 
"een, ook zijn zij grootendeels bevrijd van de in 
Egypte inheemfche oogontfteking {Ophthalmie^ 
Hec hoofdvoedfel der Arabieren is dadels, brood 
van Dorray melk en water. In Cairo drinken 
jeij echter, nieitegenftaande het verbod van hun- 
nen Profeet, ook fterken drank , als zij dien (lechts 
Juijgw (vunnen. 

Da 



DE LANDEN AAN DEN NYL. 105 

; De Fellah'Sy die het giootfte gedeelte der be« 
volking van Egypte in de dorpen uitmaken , 
z^n, volgens men gin, landbouwers , en waar* 
ichynlijk reeds federc lang een mengelmoes van 
eigenlijke Arabieren , oude Egyptenaren en Sy-^ 
xiërs. Wij hebben onze lezers reeds hierboven 
verfcheidene hunner eigenheden medegedeeld. Er. 
leven thans in Egypte^ aan den regter oever van 
den N^l^ zes en twintig Arabifehe ftammen, 
van welke twee duizend acht honderd acht ea- 
twintig te paard zitten, en vier en twintig dui«' 
zend negen honderd vijftig geene paarden hebben.. 
Aan den linker oever van den Nyl leven vier 
en twintig omzwervende ftammen van Arabieren,, 
die twee duizend negen honderd vijf en vijftig 
ruiters en tien duizend negen honderd zeventig, 
man voetvolk kunnen leveren. \ 

De Joden bewonen in Cairo een eigen kwar». 
tier, dat echter niet onder de aangenaamfte dee* 
len der fiad behoort en zeer ongezond is. Als 
de pest uitbarst, 'dan is doorgaans de vraag, of 
zy niet in den Jodenhoek zich allereerst vertoond 
heeft. Evenwel beminnen de hier wonende Jo- 
den dit hun verblijf zeer, en toen de hjcer 
MEN GIN, na zijne terugkeering, eens eene Egyp- 
tifche Jodin te Parijs ontmoette , vraagde zij hem 
op eenen weemoedigen en verlangenden toon: 
ach, mijnheer! waar is Cairo? waar is het kwar- 
tier der Joden? -r In Cairo wonen omtrent 

G 5 vijf 



io6 DE LAtI0EN AAN DEN NYL. 

vyf duizend Joden , en in de overige deden van 
Egypte ruim duizend. Zy worden zeer door 
oogziekten geplaagd en het menigvuldig gebruilc 
van Sesamolie bedekt hun gezigt met puisten» 
Zy (laan niet onder de Policie der ftad , en kun« 
nen, zonder dat zy eene fchatting behoeven op 
te brengen, koopen en verkoopen, wat zy willen. 
De Armeniërs zyn in Egypte^ vooral na de 
vernietiging van het ryk der Mamelukken , zeer 
vermeerderd, en een groot aantal is uit Kon-' 
Pantinopel herwaarts gekomen. Zy geiyken naar 
hunne broederen in de overige Oosterighe lan* 
den, dry ven koophandel, houden hunne boekea 
in de Armenifche, maar (preken de Turkfche taal.. 
Wat de Grieken betreft, zoo moet men de 
geünieerde van de niet geünieerde wel qnder* 
^ Icheiden. De geünieerde of Roomfche Grieken 
ftammen eigeniyk af uit Syrië ^ en inzonderheid 
uit Damaskus. Syrië noemt men in Egypte y 
dat gedeelte der Levant f dat by Gaza begint 
en by Aleppo eindigt. De gehuwden hebben 
een eigen kwartier in de ftad, maar de onge* 
huwden leven gemeenfchappeHjk in zoogenoeilide 
Okeh (herbergen). Deze geünieerde Grieken 
hadden weleer over het regtsgebied met den 
Patriarch van Konftantinopel meermalen hevi- 
gen twist, die eindeiyk door een verdrag beflist 
is, volgens hetwelk zich de geünieerde Griel^en 
verbonden, om aan den Patriarch jaariyks drie> 

hon- 



D£ LANDEN AAN DEN NYL. 107 

honderd piasters te betalen. Zy trouwen (kchts 
met hunne geloofsgenooten. 

Vericheidene niet geünieerde Grieken z]jn nog 
afllammelingen van de aloude Grieklche volkplan- 
tingen in Egypte, Hunne gelaatstiekken z^n 
heden nog zeer Grieksch, en hunne hoofdkleur 
is niet zoo verbrand» als b^j de Arabieren. Eene 
tweede klasfe der niet geünieerde Grieken is» 
ten gevolge van gunilige handelsbetrekking en hec 
wel flagen hunner ambachten, herwaarts geko* 
men» of is in den laatilen oorlog met de PortQ 
naar dit gewest vertrokken. In regtsgedingen 
ilaan z\j onder de Turkfche overheid, maar ^n 
zaken, die den Godsdienst betreffen, onder hun- 
nen Patriarch. Twee hunner kloosters z^n zeer 
geacht, zelfs bij de Turken. Het eene is hec 
St> George- klooster te Oud -Cairo, want meit 
gelooft, dat de monniken van dit klooster krank- 
zinnigen en andere Chronifche zieken, zoowel 
onder Christenen als onder Muzelmannen» gene* 
zen kunnen. Het tweede is het klooster van 
den berg Sinai\ dat muhammed in het tweede 
jaar der Hegira eenen vr^brief fchonk. 

De Europeanen of Franken, zoo als zij door 
geheel Turkije genoemd worden, zijn meestal 
herwaarts getrokken uit de landen aan de Mid^ 
dellandfche Zee gelegen, zij zijn óf kooplieden 
óf in de fabrijken van den Pacha aangefleld. 
Hun getal bedraagt naauwelijks duizend, de eene. 

helft 



fp8 DE LANDEN AAN. DEN NYL. 



<» 



helft woont te. Cairo ^ de andere te AlexandriS^, 
De Venetianen hebben in Egypte de eerde £u^. 
ropefché volkplanting opgerigt, en naderband z^n 
hen andere Ëuropefche volken gevolgd. Alle. 
Franken (laan onder hunne Confuls, en door 
middel van deze onder de wetten van hun va« 
derlandy zoowel als onder de algemeene wectei> 
der policie voor de havens der Levant. De be- 
langr^kde Confuls in Egypte zijn de Franfche, 
£ngel(che en Spaanfche, deze worden onmiddel* 
l^k door hunne hoven benoemd. Maar de ove- 
rige Confuls integendeel, zoo als b^ voorbeeld» 
de Nederlandfche , Oostenrykfche , Ruslifche» 
Pruisfifche, Zweedfche> Deenfche en Napellche, 
krügen flechts hunne aanflelling van de Afgezan* 
ten hunner hoven bü de Force. Ieder Conful is 
sigter over al zijne in Egypte aanwezende land* 
génooten, en kiest uit de vermogendfte en bé* 
fchaafdfle van dezen van twee tot vier bijzitters» 
Dit gerigt veroordeelt tot boeten, gevangenne* 
ming en ballinglchap. Bü grootere misdaden^ 
plagt men den fchuldigen naar Europa te zen* 
den. Ge^n Europeaan betaalt hier belastingen, 
behalve eene kleine bijdrage tot onderhoud van 
het ziekenhuis te Alexandri}}^ in hetwelk zieke 
zeelieden van alle natiën gebragt kunnen worden» 
i Cairo heeft , volgens den heer m e n c i n > twee 
honderd veertig (Iraten en (legen, zes en veertig 
pleinen, elf bazars of overdekt^ (Iraten, vie;^ 

hon- 



0E LANDEN AAN D£N NYL. 109 

honderd moskeen, honderd veertig fcholen, drie 
honderd algemeene regenwacersbakken, een dui- 
zend twee honderd v^jf en zestig Okels of open- 
bare herbergen, een duizend een honderd zes 
en zestig koffijhuizen, v^f en zestig openlyke 
baden 9 maar flechts één ziekenhuis^ dat. nog. bo* 
vendien zeer ellendig is* '^r? -»* "! '^ !/I 

Men moet, volgens den generaal minutoli, 
zich draaien en in allerlei bogten wringen, om 
onbefchadigd door de naau we, hoekige ilratente 
komen* De }ais, die voor de paarden en rü- 
tuigen der rpen en grooten loopen, roepen van 
alle kanten: Regleh (zorg voor uwe voeten!) 
Al Emschi! (regts) Schmakk! (links)* Als 
liien niet geftadig opgehouden wil worden, moet 
men zich van ezels bedienen , die ten getale 
^van twintig tot dertig duizend ileeds gereed 
ilaan, om verhuurd te worden, en die dooi 
hunne meesters tot eenen fnellen flap afgerigt 
'Z^n. De beste ezels komen uit Opper 'Egypte, 
en wel uit de Ibreek van Aktnin, zij z^n groot 
en fterk; een goed gedresfeerde ezel kost vijf- 
tig tot honderd Spaanfche daalders. Voor één 
piaster kan men met zulk een beest reeds een 
goeden afftand afleggen, en de eigenaar of leids- 
man van den ezel loopt (leeds vooraf, de voor- 
noemde woorden roepende. 

De hoogte der huizen verbant uit de flraten 
het licht der zon, en waar deze flechts. eenig- 

zins 






tio DE LANDEN AAN DEN NYL. 

zins ruimer worden , rigt men een dak vaa biezen 
matten op, om alzoo fchadmv te hebben. Aan 
beide zijden der ibraat (han winkels en waren. 
De meeste ambachtslieden verrigten hun werk 
voor de deuren der huizen, en het gewoel, dat 
hier (leeds heerscht, is verdoovend. 

De meeste moskeen z^jn in den Saraceenfchen 
fl^l gebouwd. Volgens den heer m i n ü t o l i , 
munt onder deze vooral uit die van den Sultan 
ACHMED SBN TELUM, Welke naar het voor- 
beeld der groote moskee te il/i;^^^ gebouwd is. 
Maar zij vervalt, en er wordt niets gedaan, om 
haar in (land te houden. De heerlijke moskee 
van den Sultan el hakem is reeds een halve 
bouwval , en in dezelve kan geen Godsdienst 
meer gehouden worden, ook is reeds een ge.» 
deelte van dezelve afgebroken, om de fleenen 
tot het oprigten van nieuwe gebouwen te bezi- 
gen. In de groote moskee El Azar wordt niet 
alleen gebeden, maar men houdt ook in dezelve 
voorlezingen over den Koran en de wetten. De 
leerlingen wonen ook in dit ruim gebouw, en 
alle twee dagen worden acht en dertig centenaars 
brood, benevens olie ter verlichting, en elke 
maand nog eene kleine fom gelds onder hen uit- 
gedeeld. . 

De OkeU of herbergen zijn vierkante gebou- 
wen, zij hebben op de binnenplaats eene bid« 
plaats en eene fontein ter wasfcbing. In de 

on- 



\ 



DE LANDEN AAN DËN NYL. iii 

pnderfle verdieping vindt men de magaz\jnen voor 
de waren der vreemdelingen, en z\j wonen op 
de tweede verdieping. 

In de citadel wordt de Jozef sbr on gevonden » 
die twee honderd zes en zeventig voet diep en 
aangelegd is door eenen Kalif, die jozbp heette. 
Deze bron is geheel in de rots gehouwen, en 
men kan langs eenen (teilen wenteltrap tot op 
den bodem van dezelve nederdalen; £ene ope- 
ning boven de eerfle verdieping van deze bron 
wordt voor het graf van den aansvader jozef 
gehouden. De zoogenoemde korenmagaz^nen 
van JOZEF worden ook in de citadel getoond, 
en zyn door denzelfden Kalif gebouwd. Het 
merkwaardigfte gedeelte dezer magazijnen z^n 
de hooge zuilen, welke de luchtige ponalen de- 
zer gebouwen fchragen^ de meeste z^'n afkom- 
flig van de bouwvallen van het oude Memphisy 
maar hebt)en door de bewerking gedeeltelijk hunne 
oude gedaante verloren. 

Het afgebrande paleis van den Pacha, dat ins- 
geiyks in de citadel ligt, is weder herfteld. Uit 
deszdfs zalen, vertrekken en terrasfen, inzon- 
derheid uit de op dezelve üangelegde tuinen, 
heeft men een verrujckeliük gezigt over de aan 
den voet van dezen burg liggende ruime (lad, 
haren omtrek en het dal van den Nyh 



e 
1- 



11. 



\ 



Vx \ 



V.hh \ 



'^•-i ii 



'■.i f 



i«pakM« 



* 



n. 



CHIWA EN DESZÉLFS BEWONERlS. 

^ ... 

JdLec was federt peter den grooten tot 
op onzen t^d de vurigfte wensch der Ras(i- 
iche regering, eenen weg voor den koophandel 
te openen door de ontzettende heiden^ ten oosten 
der Kaspifche Zee 'en het meer Ar al gelegen, 
door welke roofzuchtige Kirgizen en Turkojnannen 
(Iroopten en die onveilig maakten» naar de landen 
van het midden-^ en zuidelijk u4zl^, Nischnei^ 
Nowgorady Makariew en Astrachan , die thans 
leeds middelpunten van eenen grooten «handel 
geworden zijn, zouden nog veel aanzienlijker 
worden, indien de regering kon flagen, om de 
karavanen, die op de uit het binnenfte van Azië 
derwaarts leidende wegen reizen, tegen deze roof- 
zuchtige aanvallen te beveiligen. Maar al de 
proeven, die men tot dat einde dusver heeft 
ondernomen, z^'n vruchteloos geweest. Evenwel 
befloot voor eenige jaren de fladhouder van 
Georgië^ de generaal iermolow, eenen gezant 
naar den Chan van Chiwa te zenden, om met 

de- 



CHIWA EN DESZELFS BEWONERS. 113 



iet 

kle- 



dezen een verbond van vriendfchap en koophan* 
del te (luiten. Z\jn oogmerk was^ om aan de 
oostkust der Kaspifche Zee bq Krasnodouwsk ^ 
eene vaste plaats te (lichten, werwaans niet flechts 
de Rusfifche kooplieden uit j^s f rakan hunne la^ 
dingen veilig brengen konden, maar die ook door 
de karavanen van Chiwa en Buckara in korte- 
ren tijd dan dusver tot de reis over Mangusch' 
lak vereischt werd, bereikt kon worden. De 
ibdhouder koos tot afgezant den hoofdman der 
garde, nicolaas van murawiew, die den 
zeventienden Jun"^ 18 19 vertrok, en, na eene 
zeer moe^eiyke reis door de wildernisfen, in het 
midden van November te Chiwa kwam. Nadat 
h^ hier lang als een gevangen behandeld en fcherp 
bewaakt was, ja reeds, dewijl men dacht dat hy 
een fpion was, gevaar had gdoopen, om op last 
van den Chan ter dood gebragt te worden, Haagde 
h\j. toch eindelijk, zich als eeb gezant te zien 
erkennen , en bij den Chan den twintigften No* 
vember een plegtig gehoor te verkrijgen. Dit 
viel zoo gelukkig uit, dat de Chan beiloot, ins- 
gelijks een gezantfchap, uit drie petfonen be-» 
ilaande, naar den (ladhouder van Georgië te zen- 
den. De hoofdman van murawiew venrols 
reeds den volgenden dag met deze gezanten van 
Chiwa, en kwam gelukkig den twaalfden De- 
cember aan de Kaspifche Zee^ en in Januarij 
1820 weder te Ti^iV. 
fiiS. H De 



114 cmWii EN DESZELFS BEWONEllSj 

De heer VAN murawiew gaf te Moskau 
in i8sa eene lezenswaardige befchrijviog dezer 
reize uit, en w\j zullen uit dezelve eenige alge'» 
meene aanmerkingen over Chiwa en deszelf» 
bewoners overnemen. ' > 



De grenzen des Chanaats van Chiwa kunnen 
in tweededei opzigc bepaald worden. Zij bevat-» 
ten naiüelijk óf het eigenlijk Chiwa, dat is, dat 
land, dat door de eigenl^ke Chiwezen wordt be- 
woond, bij welke zich echter ook hier en daar 
andere, den Chan onderdanige volken, nedergezet 
hebben; óf zij beteekenen den omtrek van al 
dat land f dat door volken wordt bewoond, die 
óf fleeds óf flechts fomtijds van de Chiwezen 
afhangen, dewijl zij óf door de wapenen zijn 
overwonnen, óf uit eigene zwakheid hunne be- 
fcherming zoeken, óf eindelijk dewijl zij van 
Chiwa^ uit hoofde van den koophandel, afhan- 
kelijk zijn. 

Het eigenlijk Chiwa of de kern van dezen 
Staat^ wordt door geene vaste grensicheiding be- 
paald, want het is alom omringd door groote 
onvruchtbare heiden, die zich niemand toeeigent^ 
Het ligt in de buiging, die de rivier Amu Deri 
vorm:, voor dat 2^ij in het meer Ar al flon, en 
loopt noordelijk aan den linker oever dezer .ivier 
tot het voornoemde meer. Bovendien (loot het 
:.u in 



ClfiWA ^N PESZELFS BEWONERS, tig 

in het noorden nog aan de heide, die zich ten 
oosten van het meer ^ral uitftrekt, en in welks 
de Kirgizen met hunne kudden rondzwerven* 
Ten noordoosten is de rivier Amu Deri dé 
grenspaal van hetzelve* In het zuidoosten fcheidt 
insgelijks eene heide Chiwa van BucharyJf^ en ten 
zuidwesten liggen groote zandwoestynen en hei* 
den, die Chiwa van het gebied der Turkoman* 
nen van den ilam Teka fcheiden. Ook in het 
westen ilrekt zich eene groote en onvruchtbare 
heide tot aan de Kaspifche Zee uit, zy Is meei^ 
dan honderd vijftien geographÜche m^len lang en 
grenst aan de Turkomannen van de ftammen 
lomud en Atta^ die aan deze zee wonen* Niet» 
tegengaande deze heiden en zandwoestijnen , die 
Chiwa van alle kanten omringen, wordt het door 
aanzienlijke beken ilerk bewaterd, die den grond 
zeer vruchtbaar, maken. De lengte van het ei* 
genlijk Chiwa of deszelfs uitgeftrektheid van het 
zuiden naar het noorden, bedraagt z&s en twin- 
tig, en de breedte van het westen naar het 
oosten twintig geographÜche mijlen. 

Voormaals heette het tegenwoordig gebied van 
Chiwa Chorazarty en (Irekte zich meer westetijk 
uit langs den ^mu Deri^ den Oxus der Grieken. 
Deze rivier flortte zich toen in de Kaspijche 
Zee^ en was de grensfcheiding tusfclien de twee 
groote rijken Iran en Turan^ dat is tusfchen 
het tegenwoordige Perzië en het oude vaderland 

Ha der 



it(S CfflWA EN DES2ELFS BEWONERS^ 

der Tutkeik Bene vreesfelüke omwenteling der 
natuur, van welke men ook nog meer fporen" 
ontmoet, veranderde dezen ouden loop van den 
ftroom en wees hem zijn t^enwoordig bed aan. 
Evenwel kan men hét oude bed thans nog in 
de heidp op vericheidene plaatfen duidelijk onder- 
icheideny en de heer van murawiew trok 
op z^joe reis meermalen door hetzelve. 

Behalve het meer Aralf dat intusTchcn ook 
flechts aan de grenzen ligt, vindt men geene 
andere meren in het ganfche Chanaat van Chiwa» 
Dit meer wordt door de wateren van den Amte 
Deri en Sir Deri, de Inxantes der ouden , 
gevormd. Zijn water is zoet (*) en zijne diepte 

(*} T)It wordt tegengefproiken doof den heer EVEits*' 
MAN, die, als reisgenoot van den Rusfifcben Staatsraad 
HE CRI, op zijnen togt als afgezant naar JBuchara, in de 
laatfte maanden van 1820 by hec meer ^r^/kwam, en 
deszeHs water zoutachtig vond. De oevers waren mee 
eéne korst van bitter zeezout bedekt, dat, naar den 
fhiaak te oordeelen, van denzelfden aard was, als dat, 
hetwelk de daar zijnde zoutzeeên bevatteden , die buiten 
t]MriJfel overblijffelen van het achterwaans gegaan zijnde 
meer jiral zijn. Aan den mond der Sir vond evers- 
MAN niet flechts de oevers dezer rivier, maar ook den 
boezem in welken z^ ftort, b^na overal op eene aan- 
merkelijke breedte met riet bedekt, dat tot de hoogte 
van drie mans lengte » ja meer , wast. Zoo ver het oog 
zich uitftrekte , was de westelijke horizon met dit riet 
bedekt , en men kon dus , uit gebrek eener genoegzame 

hoogte , de oppervlakte van het water geheel niet zien. 

-,.- De. 



CHIWA EN DESZELFS BEWONERS, tif 

in dei nabijheid van den ver in hetzelve zich 
uitftrekkende oever, gering. De Amu (want 
Deri is een b\ivoegfél, dat zoowel meer als 
groofe^ rivier beteekem), is in C^iV/f omtr&nc 
?es honderd voeten breed. H^ bewatert en be> 
vrucht door een aantal kundige kanalen zelfs de 
afgelegenfte oorden. Op ^verfcheidene plaatfen 
vormen deze kanalen door kunst gemaakte me* 
ren , die de inwoners ten t^de der groote droogte 
negen gebrek aan water beveiligen» De hoofd- 

I>eze rietvelden dienen velen in de grootfte armoede 
levenden Kirgizen , ,die vai) den landbouw en visfcher^ 
leven» toe een verbluf. Hunne liutten, die insgelil^ic» 
vit riet gemaaict-zijn, liggen meerendetiJ , om tegen 
wind en weder beveiligd te zijn , in de rietvelden. Hec 
riet is dezen menfchen alles , het dient han tot brandltof^ 
timmerhout, voeder voor het vee, en ook, dewijl zij 
de ftoppelen der afgefnedene velden in brand (teken , tdt 
een goeden mest. Dan toch groeit het jonge gras , dat 
hun, groen in den zomer, en, gedroogd in den wimer, 
tot voeder voor het vee dient , beter en weelderiger.; o^ 
zij bebouwen deze afgebrande vlakte én bedienen zlcÜ 
yan dezelve tot den landbouw, die zich tot gierst en gwse 
bepaalt. De korenvelden, die (leeds kort bQ het water 
moeten liggen, beftaan uit vele kleine diepe vlakten, die 
door opgeworpene kleine wallen van elkander gefchei- 
den z^n. Er loopt een hoofdkanaal tot aan het uiterfte'' 
einde van het veld, en verwijdt zich daar tot een bek- 
ken, uit hetwelk het water in kleinere kanalen geleid 
wordt, die lederen akker met hetzelve voorzien en 
onder water zetten. 

DB VEDLT. 

H3 

KI- 



r 



M 



fiB CHIWü ENT DÉSZEL7S ISEWaNGKSl 

küaalen zgü derdg voet breed, op fofintnigft 
plsatïèn zyn zijj door kunftig gemaidtte d^ken 
hooger dan het land, en door middel van bo- 
gen loopen zelfs (bmmige boven elkander. -^ 
De bronnen in geheel Chiwa bevatten zeer ilecht 
water, dat daarom ook weinig gebruikt wordt. 

Toen de heer van hiuRAWiEW op zijnen 
togt naar Chiwa omtrent twee derde van den 
weg van Krasnowod aan de Kaspifche Zet^ had 
a%elegd, zag hÜ op eene plaats, waar het oude 
bed van den Amu lag, op eenen kleinen afftand van 
Jieczelve eene hooge fteile helling, omtrent hon- 
derd twintig voeten diep naar de helde. Zij was 
overal dezelfde en geel van kleur. De ileenen, 
die van' deze helling rolden, w^ren broos, kon- 
den gemakkelijk fijn gewreven worden en bevat- 
ten veel Marieglas. Volgens het verhaal der 
inwoners zou hier eens de oever eener zee 
geweest zijn. De uiterlijke fctiljn maakt dit 
jgeVoelet) zeker aannemel^k, en waarfchijniyk 
&d^tie zich de Kaspifche Zee eens tot hienoe 
xk\ evenwel moet dit in eenen vroegeren tijd 
geweest z^n, dan toen de Amu nog in den 
Jpalkanfchen zeeboezem ftortte. De andere tegen- 
óvergefielde oeyer van deze vermoedelijke zee 
ziet men na twee dagreizens van Besch Bischik 
mar Chiwa y ter regterzijde, waar men ook de 
luinen der Vesting Vtim Kala ontdekt. Het 
(chijnt dus alsof de tegenwoordige weg door eene 

yiDprmalige engte dezer zee loopt. 

. " ^ ... . ^^^ - ^ p^ 



I 

^ 



CHIWA EN Dei^ELFS BEWONERS. 119 

De wildemlsfen, die het gebied van Chiwa 
omringen, zijn grootendeels zandwoesdgnen en 
geheel onvruchtbaar. Siedits hier en daar ont- 
ddct men iets groens, en de eenige flruik, die 
hier nog het meest wordt gevonden, is de zoo- 
genoemde goudroede (Soüdago Virgaurea van 
LiNNABus), die echter bijna geene bladeren 
heeft. Men brandt uit deze (buiken kolen, en 
bedient zich tot dat einde voornamelijk van hc: 
droog afgevallen hout. Hier en daar vindt men 
iporen van voormalige groote bosichen, en hunne 
verrotte ftammen zoowel als de molm bewijzen , 
dat eens in deze ftreken eene groote verandering 
plaats mbet gehad hebben. — Te vergeefs zoekt 
men in deze heiden zoet water. De bronnen 
bevatten flechts zout en biuer water, behalve die, 
welke in het oude bed der rivier Amnoï Oxm 
gevonden wórden. 

£ene reis in den zomer door deze wildemis- 
fen is met groote gevaren en moeijelijkheden ge- 
paard. Dikwijls veroorzaken de ftormên zulke 
ontzettende wolken van zand, dat de reiziger 
hierdoor als in een dikken nevel gehuld wordt. 
Op die plaatfen, waar geen zand ligt, is de 
grond vast, droog en heeft eene witgraauwe kleur. 

Behalve het eigenlek Chiway dat men als eene 
Oase in deze zandwoest^n kan befchouwen, zijn 
er nog eenige andere plekken in dezelve, die 
;&eer vruchtbaar en goed bebouwd zyn, bij voor- 

H4 beeld 



^ 



^to CHTWA ENDESZBtFS BEWONERS. 

'beeld het loid der Turkomaimen van den Aam 
Teka^ ten zuiden van Chiwt^, Men zegt, dat 
het land^ aan gene z^de van Ckiwa^ hoe ver- 
der men naar het oosten komt, ook meer be^ 
volkty |)ebouwder en rper aan zoet water is. 

In het noordelijke gedeelte des Staats van 
Chiway diir, waar het aan de heide der Kirgizen 
grenst, vermoedt van murawiew uitgefliekte 
bosfchen, dew^l de Kirgizen groote vlotten bou- 
wen, op welke z^ (broom opwaarts den Jmu 
naar Buchary'é bevaren. 

^ Het eigenlek Chiwa vormt met z^jne het om- 
ringende wildernisfèn, ten zuidwesten van jimu^ 
eene groote vlakte, die flechts door de kleine 
bergketen Sara Baba en de voorheen gemelde 
helling of oever der voorgewende zee wordt aff 
gebroken. Ten oosten van jtmu verheft zich 
de bergketen Schich Dscheriy die noordelijk 
van Chiwa langs den /iral loopt. Westelijk van 
Amu en noordel^k van het gebergte Schich 
Hscheri vertoont zich, zoo het fch^jnt, zonder 
eenigen zamenhang met deze bergen, het ge- 
bergte Fuba^ dM. echter waarfch\jnlijk met dat 
VBn,Manguschlak in verband flaau 

Niettegenftaande de m'oeijeliijkheden, die de 
vreemdelingen, namelijk de Rusfen, b^j hun on- 
derzoek naar de gnderaardfche fchatten van dit 
land ontmoeten, vernam de kapitein van mü- 
pA)yiB\v evjenwel, dat meq algemeen geloofde, 

dïif: 



CHIWA EN DESZELFS BEWONERS, laf 

•dat het gebergte Schich Dscheri ryke goud- ea 
z^verm^nen bevatte. Het is zeker, dat hier veel 
lood en zwavel^ benevens eenig koper worde 
gevonden. Men graaft naar lood en koper , maar 
met weinig kunde. Dat de Amu goudzand zou 
opleveren , houdt onze reiziger voor een ver- 

dichifel, , 

Wat de zoogdieren betreft, men vindt in het 
gebied van Chiwa wolven ^ vos f en ^ fchakals en 
ratten* Onder de laatde is vooral eene foort 
merkwaardig, die te Chiwa Elingirdsch heet, 
en zoo groot is als een volwasfen kater» korte 
voorpootcn en een zwart gelbeept vel heeft. Z^ 
leeft in het zand. Beeren Vipdt men in dit 
]and niet; men brengt getemde, als eene zeld- 
zaamheid uit Rusland f herwaaits. Herten en 
eene foort van Antilopen of wilde geiten, Dscke* 
r^/fi genoemd, die men zegt dat twee roaandeiji 
zonder drinken kunnen doorbrengen, worden hier 
in menigte gevonden* Van murawibw ver^ 
moedt, dat deze dieren hunnen dorst des mor* 
gens met den fierken dauw (lillen, die hier plagt 
ïe vallen. Waarfch^nlyk z\jn er ip den Amu 
bevers en vischotters* 

'! Onder de roofvogelen, die hier gevonden wor- 
den, behooren inzonderheid de adelaren en ha* 
vikken. Deze laatlle wprden door de Chiwezen 
op de vogelvangst en de jagt der Antilopen 
^gerigt. Pe karavanen wprden gevolgd door 
j:j H 5 groo- 



U2 ^HIWA ÉN tRB^2ËL»g BfiWÓNËRl?. 

groote icharen rapen» -« Bv de meren , door 
de kanalen gevormd, vindt men vde fneppen^ 
op #elke de Chan en z^ne voomaamfie ambte- 
naren jftgt maken» 

De jfmü is r^k in visch, en de kanalen be* 
vatten inzonderheid vele karpers. 

Nergens vindt men in de heiden een gebaan- 
den weg. Enkele iporen of voetftappen in hes 
2and zijn 9 als de wind die niet uitwischt, de 
eenige kenceekenen, uit welke men eenen weg 
vermoeden kan. Waar geene woningen gevon» 
den worden, daar is de zon de gids der reizi* 
gers. De bronnen bepalen de plaats, waar meit 
ftil houdt, en waar deze ontbreken, legen men 
zich bij zonnen ondergang op de eerile de beste 
plaats. Men hoort nooit, dat de bewoners de« 
zer wildemisfen verdwalen, ook dan zelfs niet^ 
als de weg door geen eenig tedcen kenbaar is^ 
Zdfs de kameelen bezitten deze hoedanigheid, en 
komen, als zij den règten weg verloren hebben, 
weder te huis, op eenen af Hand van honderd 
twintig tot honderd veertig Uren. * 

Het klimaat van den Staat van Chiwa is bijna 
overal hetzelfde, dewijl dit land niet groot iSb 
In den zonier zou de hitte eenige maanden on- 
dragelijk zijn, indien de veelvuldige oost- en 
zuidoostenwinden de lucht niet weder eenigermate 
verkoelden. Het regent flechts zelden. In den 
herfst waaijen daarentegen fterke winden, die uit 

de 



de woestijnen» die het Chanaat omringen, eene 
tnenigce fijn zand medevoeren, dat de lucht als 
een digte nevel verduisten. De winter duurt 
niet lang, de koude is matig, ilechts zelden 
daalt de kwik tot 16 of 18 gr. onder nul van 
REAUMüR. Het fneeuwt zeer zelden, maar 
het gladde ^s, dat inzonderheid voor de karava- 
nen zeer nadeelig is, dewijl de kameelen met 
hunne zachte hoeven hierop niet kunnen voort- 
komen , en dus dikwijls aan hun lot moeten 
worden overgelaten, wordt hier veel gevonden. 

De lucht, die biijna altoos zuiver en zonder 
wolken is, zet in den nacht aan alle voorwerpen 
eenen bijzonderen glans bij, de lucht is dus in 
Chiwa zeer gezond. Nooit heeft hier de pest 
gewoed. 



tnnrc: 



De Staat van Chiwa wordt door vi&c onddi^ 
(cheidene volken bewoond, namelijk: 

L door de Sarten^ die de eigenlijke of eerfle 
bewoners van dit land zijn. 

II* door de Karakalpaken (dat is Zwart* 
mutjhn)^ die in de nabuurfchap der voonioenide 
natie rondzwerven en als hunne vafallen moeten 
beichouwd worden. 

m. door de Usbeken^ vteemdeluigen, die in 
yroégeren tyd het land veroverd hebben, en tot 

hier- 



iH CHIWA EN DESZELFS BEWONERS. 

hiertoe in het bezit van hetzelve gebleven zün; en 
IV. door de Turkmenen (Turkomannen) , die 
uit verfcheidene (lammen beftaan, en zich, in- 
zonderheid om den koophandel, hier hebben 
nedergezet of rondzwerven. Door tijdsverloop 
hebben zich echter deze vier volleen dikw^l^ 
met elkander vermengd, en men kan than$ 
de inwoners van Chiwa doelmatiger in koop- 
lieden, bouwlieden, heeren en kr^gslieden ver* 
deden. 

De Sarten of Tata (Bucharen), de oorfpron* 
kel^ke bewoners van dit land, leven in de ileden 
en houden zich voomamelük met den koophandel 
bezig, Z\j z^'n bedriegelp, listig, in ongeluk 
en ellende voor iedere laagheid vatbaar, als zj 
hierdoor, flechts iets kunnen verkregen, doch in 
geluk en welvaart trotsch , en heerschzuchtig; 
maar voor het overige meerendeels rijk of ten 
ininfle g^oed. Dewijl z\i zeer lafhartig z\jn, 
zoo hebben .z^ geene kennis noch van wapenen 
noch van paarden. Men kan op verbonden met 
hen geen ftaat maken. Zij blyven onverlchillig 
bij alles, wat hunne eigenbaat niet gaande maaktl 
In vreemde landen, die zij om den koophandel 
wel eens bezoeken, geven zij zich aan drank en 
ipd over. De armere bebouwen ook het land, 
maar bleven echter hierb^' aan hun nationaal 
karakter getrouw. Zü worden door de Usbeken 
veracht. Hun getal ichat men op honderd dxxu 

zend. 



CHIWA £N DESZELFS BEWONERS, tas 

aend, maar dit is waaifchijnlük te gering (^). 
' De Karakalpaken zwerven deels aan gene 
z\jde van den Amu rond, deels bebouwen z^j 
hec land, ten zuiden van het meer AraL Zij 
zijn, uit hoofde hunner armoede, aan de krvgs- 
zuchtige Usbeken en de listige Sarten onder- 
worpen, en draven geen handel. Hun getal 
bedraagt nog geene tien duizend zielen. 

De Usbeken zijn trotsch op den naam verwe* 
raars y maar zijn federt de twee eeuwen, dat zij 
de Sarten overwonnen, zeer verw^fd geworden, 

en 



(*} Volgens eene aanmerking, die de bekende Oos« 
(erfche geleerde julius klaproth, in de Franfche 
venaling van die werk » op deze plaats maakt , behooren 
de Sarten geenszins, zoo als men doorgaans Hele, toe 
de Turkfche volkstammen , maar tot de Perzifche , ook 
is hunne moedertaal de Perzifche. De naam Sarty hebben 
zy van de Turkfche volken gekregen , en die woord be- 
ceekenc niet oorfpronkeiyk, zoo als men dusver heeft 
aangenomen, maar flechts daarom een koopman ^ dew^l de 
Bucharen alleen in deze (treken handel draven. De naam 
Sartf is voor het overige vr^ oud, want de Mongolen 
noemden ten tijde van Dichingit Ckan , zoowel de kleine 
als de groote BucAary, Sartohl, De Bucharen zelve 
noemen die Tadschik , hetwelk de oude naam van PerziB 
is. Hec woord 7^7/ is, volgens castellus, den naam, 
die den Perzianen door fommige (lammen , die tusfchen 
Hamadan en Kurdiitan wenen, worde gegeven. Volgens 
anderen beteekene echter l*^t de overwonnene volken , ia 
welkers land de overwinnaren zich nedergezet hebben. 

DE VERT. 



126 CHIWA EH D]^S^£LFS BEWONERS^ 

en thana niet meer in ilaat iets groots of waartoe 
volharding vereischt wordt, t^ ondernemen. Maar 
niettegei^llaande hunne neiging tot traagheid, gaan 
z$ evenwel nog dikwijls op buit uit, dewijl 
zy deze; kostwinning voor eene eervolle bezig* 
held houden* De verdelging der ongeloovigen 
befchouwen zij, als Muhamniedanen, als eenea 
godsdienftigen pligt. Zij vallen de karavanea 
aan op de wegen , maar twisten nooit onder 
elkander om de verdeeling van den buit. Daar, 
waar z^ overnachten, betalen zij nooit. Ja zij 
nemen daarenboven nog alles met geweld mede, 
zoodra zü denken, dat hunne waarden hen niet 
gastvrij genoeg behandeld hebben. Haat en 
wraakzucht erft bij hen over op kinderen en 
kindskinderen, en dikw^'Is eindigt eene beleedi* 
ging, als er geene verzoening kan getroffen wor* 
den, met de verdelging van den ganfchen ftam* 
Over het algemeen bezitten zij wel eenen krijgs« 
zuchtigen aard, maar zijn echter het best ge- 
fchikt voor korte ftrooppartijen. Z^ liooren 
gaarne oorlogsgefchiedenisren verhalen en eeren 
fiandvastige volharding. Zij fchenken daarom 
dikwijls eenen flaaf vergiffenis, als hij eene pijn- 
lijke ftraf fiandvastig verduun. Wat edelmoe* 
digheid en eerl^'kheid betreft, hierin overtreffen 
zij alle volken van het Chanaat, en regtvaardig* 
heid is een hunner hoofdtrekken. Zij haten 
de leugen, het kruipen en de eer. en geldzucht. 

Het 



CmWA EN DESZELFS BEWOï^ERS. lay 

Het is gedeeltelijk ook om dezen reden , dat z^ 
de Sarten en Karakalpaken haten* — Het 
getal der Usbeken bedraagt omtrent dertig dui« 
^nd zielen* ^y z\jn in vier hoofdfcaintnen 
verdeeld y wonen meerendeels in de fteden, b&* 
kleeden de aanzienlükfte posten in den Staat, 
bezitten de kleine Sloten of Burgen, die in me< 
nigte verftrooid in het Chanaat gevpnden wor« 
den, en verpachten aan de Turkmenentn Sarten^ 
die geen eigen land bezitten, het hunne, en la- 
ten dit door dezen bewerken (♦). 

De Turkmenen (of Turkomannen^ zoo als 
KLApROTH en anderen hen noemen), bewonen 
onder velerlei namen de grootfie en uitgeftrektfie 
fteden van het Midden- Azië. Men vindt hun 
in het noorden van Indië en Tibet ^ in her wes* 
ten van Chiwa^ inde nabuurfcbap det Buchary 
en de Kaspifche Zee. Al deze ftammen zijn 
van eenen Turldchen oorfprong. Maar de ge- 

meen- 



g- 



(*) Volgens den heer murawiew beteekent Uihek 
zoo veel als eigen heer, namelijk üs heet in het Turksch 
zeifs en Sek Heer, maar klaproth verwerpt deze 
afleiding. De Usbeken z^n, volgens zijne gedachten , 
overbUlffelen der figuren, Nainumen en andere Turk- 
fche voiksllammen. Bij de Arabifche fchnOvers heeten 
zi^ Cos oi Guc, Zy bezitten federt do zestiende eeuw» 
niet flechts Chiwa , maar ook de naburige landen Balk , 
Bttchara , Fergnnah en eenige flreken aan den Bellustaj. 

DE VBRT. 



iaS CHIWA EN DËSZÊLFS BEWOfNERS. 

« 

mèeöfirhappeiyke band van dit talrijk volk is ge« 
heel vericheurd, zoowel door de zand woestijnen, 
die hunne bebouwde en vruchtbare woonplaatfen 
van elkander fcheiden, als ook door de aans* 
vaderl^ke inrlgting van lederen ftam onder zijne 
eigene oudften en opperhoofden, en eindel^k 
door den verren aficand* Geheel verkeerd geeft 
men aan dit volk gewoonlijk den naam van 
Tartaren (♦). 
-i Het 

(*) Klaproth zegt, «lat de Turkomannen in dö 
elfde of twaalfde eeuw over den ÜscAihun of Oxus 
Q/fmu Derf) te Chorasfan %éko\XLtn zii)n, en zich van 
daar over het noordelijk Perziê en wescel^ker naar •S'^rriif 
en Klein A*ië verfpreid hebben. Om den naam Turkman 
te verklaren , verhalen de Perzianen , dat deze de nako- 
melingen der Tarken zijn, die zich te Chorasfan mee 
vrouwen van dit land vereenigd hebben , en dew^l hunne 
taal de ruwheid hunner vaderen heefk behouden, z^n 
z^ Turkman , dat Is turkachtige genoen.d. Dewiijl echter 
ook dat gedeelte der natie, dat niet in Perziê gekomen, 
maar aan den Dichihun gebleven is, zich zelf dezen 
jaam geeft, zoo kan men dien onmogelijk uit de Perzi- 
fche taal afleiden. Voor het overige leveren, volgens 
KLAPROTH, de Turkfche tongvallen, oi} de bovenge- 
noemde groote verdroog) ing der verfcaillende Hammen, 
liet hoogst merkwaardig verfchijnfe) op , dat zelfs de 
verafgelegenfte elkander, zoowel, wat de woorden als 
de regelen der taal betreft, zeer gelp gebleven z^n, 
zoodat bij voorbeeld de Turk uit Konftan/inopel , dien 
uit Tomsk en Jeniitiik kan verdaan , als h^ langzaam 
fpreekt. 

DE VERT. 



gHI\yA EN DESZELFS BEWONERS* laji 



/ Het heer van Chiwa beftaac groocendeels uk 
Tarkomannen ^ dew^l deze voortieffelyke ruiters 
zijn, Wac hec uiterlijke betreft, zoo zweemea 
zij meer naar de Usbeken^ dan naar de Sarten% 
maar zij overtreffen deze ver in den ftr^d, in 
krijgslist en behendigheid te paard. Zy z^n 
geldgierig, wreed en bedriegel^k» Zjj bezitten 
alle ondeugden der Usbeken, maar geene hun- 
ner deugdeUé Het getal der Turkomanxen , die 
van den krijg en van den roof leven, is, zeer 
veranderl^k. Z^j willen flechts als vreemdelingen 
befchouwd worden, en verlaten de plaats, waar 
zij zich heden nederzetten, morgen weder. Vele 
wonen, fleÉhts om het land niet te bebouwen, 
midden in de heide, waar zij dikwijls groot ge« 
brek aan water lijden moeten. , , 

Het getal der gezetene Turkomannen kan vyf* 
tig duizend bedragen. Zij houden zich met den 
landbouw bezig, en wonen daarom bij elkande- 
ren in dorpen* . 

^ Bij deze vier klasfen der bewoners van Chiwa 
kan men nog, als eene vijfde, de vreemde y?^y^» 
voegen, welkers lot en leven geheel var hunne 
heeren afhangt. Deze flaven zijn deels Rusfen, 
deels Perzianen en Kurden. Het getal der Rusfifche 
fiayen bedraagt drie duizend. Zü worden mce^t 
door de roofzuchtige horden der Kirgizen aan de 
grcazeu van Orenburg geroofd en in Chiwa ver- 
kocht. Men dwingt hen al dat werk te verrig- 



I 



ten 



*5o 



CroWA E^ ÈESZiELFS BÉWONËRS; 



téii, dat de Chi.wezen niet verdaan, en zij krij- 
gen maandelijks niet meet dan zeventig Franfche 
ponden meel en fomtyds een verfleten ftuk der 
kléedereii van hunnen meester. Datgene nu, 
W^t zij van dit meel kunnen bezuinigen, verkoo- 
f)en zij, en bewaren dit geld benevens hetgeen 
iij door dieverij kunnen verzamelen. Hebben 
zij eindelijk, maar hiertoe worden wel twintig 
jaren vereischt, dertig of veertig Tilla^s (eene 
'Tilla bedraagt ruim zes gulden) verzameld, dan 
koopen z\j hunne vrijheid. Maar zelfs in dit 
geval mo^en zij het gebied van Chiwa niet ver-* 
laten, én ; ':n zij te tweeden male op eene 
poging om k ont vlugten betrapt, dan worden 
'20 met den dood geftraft. Een Rus van vijf 
en twintig jaren wordt met zestig tot tachtig* 
Tilla s betaald, maar een Perziaan van denzelfden 
ouderdom met eene mindere fom. Daarentegen 
Is eene Perzifche vrouw duurder dan eene Rus* 
fifche. Het getal der Perziaanfche flaven in Chiwa 
bedraagt wel dertig duizend. De Turkomannen 
vangen die op de noordelijke grenzen van PerzVe\ 
meest in het gebied van ^strahad aan de Kas» 
pifche Zee, Die den marsch door de woestijn 
niet kan verduren, laat men over aan zijn lor. 
Dikwijls worden de in Chiwa verkochte Perzi- 
fche flaven nogmaals door de Turkomannen ge- 
ftolen , die hen dan weder naar Perziè' brengen , 
om van hunne bloedverwanten een goed losgeld 
^ . . - te 



CHIWA EN DESZELES BEWONERS* 131 

te ontvangen. Gewoonl^k worden de PerzianeQ 
gedwongen hun geloof te verzaken » maar geens^ 
zins de Rusfen» die men zelfs toeftaat om de$ 
avonds in een vertrek ter verrigting van hunnen 
Godsdienst te vergaderen. Ook geven de heeren 
nunne Rusfifche flaven jaarlijks twee feestdagen ,' 
dan vergaderen zü en drinken zich dronken in 
door hen zelve bereiden brandewijn; gewoon- 
lijk eindigen zulke feestdagen met moord en 
doodilag. De heeren bedienen zich zelden van 
hun regt, om hunne ilaven te mogen dooden., 
dit laten z^ echter niet zoo zeer uijt menschlie- 
vendheid, als wel uit eigenbelang; des te me* 
nigvuldiger zijn echter kastijdingen, die in zweep- 
(lagen, affhijden der ooren en opfpl^ten der neus- 
gaten bedaan. 

Men vindt ook reeds van ouds Joden in Chiwa^ 
maar van andere natiën ontmoet men hier nie- 
mand; want welk vreemdeling zal eenen Staat 
bezoeken, waar roof, despotisme en oproer hec 
leven en den eigendom gedurig in gevaar bren- 
gen? Al de vier hcofdklasfen vtai Chiwa bela- 
den den Muhammedaanichen Godsdienst, en zyn 
Sunniten» 

De bevolking van den ganfchen Staat worde 
op d.ie maal honderd duizend zielen gelchat» 
Maar het juiste getal is zelfs den Chan niet be- 
kend, en kan ook zoo gemakkeiyk niet' bepaald 
worden» De heer van mueawiew meent 



^^ifAfx 



1% 



€€b<; 



._..J:. 



m 



I 



ijft CHIWA KN DESZELFS BEWONERSi 

iechter, dat de volksmenigte fteeds nog toeneemt ^ 
waanoe deels de veroveiiiigen van den Ghan^ 
deels de nieuwe volkplantingen, der Turkomattm 
nen , die hij door gefchenken .weec te lokken, ' 
veel bydragen, iltO .^al5I>^ : .> 

j'; In het ganÊti'e Chariaat wn * CS/Viï vindt rae^ 
vijf aanmerkelijke fteden , namelijk : 'J " 

^'L- C^iV^, de hofplaats van den Chan. Mcrt , 
2egt, dat deze flad reeds geflicht-was, toen de 
Amu Deri nog zijnen ouden loop naar dè 
Kaspifche Zee had , en dat 2ij toen Ckiwak 
heette. Zij heeft drie duizend huizen en tien 
duizend inwoners, is met leenen muur omringd, 
en ligt aan een klein, uit den jimu ontfpriti^ 
gend, kanaal. De flraten zijn naau^. Hier ea 
daar ziet men eenige kramen, twee malen in de 
week is het gewone marktdag* De gebouwen 
zijn meest van aarde gemaakt en met leem over- 
trokken, dat hun hij het meest helder en droog 
klimaat, eene genoegzame vast- en duurzaamheid 
-geeft. De voc^naamfle gebouwen zijn: de groote 
taoskée, met eenen koepel van turksch blaauwe 
kleur, die door de Muhammedanen zeer geëerd 
•wordt; het paleis van den Chan en nog eenige 
^mo^kéën. Rondom Chiwa^ zoowel als om de 
"oVerige fteden, vindt men talrijke tuinen, tus- 
fchen welke kleine (loten, burgen en miQde];e 
gebouwea liggeué . ... : . 

-. -> L- l ^ II, Nieuw- 



msr- 



aarwA en deszelfs bewoners; is^ 

IL Nieuw 'Urgendsch y de eigenlijke hoofd- 
(lad van het Chanaac, waar een fladhouder van 
den Chan zich beftendig ophouden Z^j is groo- 
ter dan C^iH'^ en het middelpunt van den gam 
ichen handel, en daarom ook meest door Sarterk 
bewoond* In de kramen en wmkds dezer groote 
ilad vindt men alle kostbaarheden van het oostem 
iVlALTE-BRUN! geeft haar een duizend vijf hon- 
derd huizen en v^'f duizend inwoners, maar dit 
is zeker veel te gering. Zij is met muren om- 



lingd. 



.VwU'i ti'. 



HL Schewat met twee duizend, en 

/ 

IV. Kat met een duizend vijf honderd inwo- 
ners, die voornamelijk met de Kiïrgizen koop* 
liandd drijven. 

li V. Giurlen^ met vele en rijke kooplieden. 

De gebouwen zijn in al deze (leden zeer flecht 
en meest uit aarde en leem beftaande. Zelfs de 
muren di^r fiad zijn uit leem gebouwd en Hechts 
^ier en daar met (leen bekleed. Hun grondilag 
is achttien voer breed en zij z\ji]i vier en twiur 
tig voet hoog. Van afi(i:an4 tftf aflïand* ftaan 
torens. •» . 

Behalve desce vijf fleden zijn er ook nog eenige 
dorpen, die, uit. hoofde van den koophandel , 
;.opmerking ver4ieneii , bii voorbeeld Qhisarist p(p 
jdea weg paar Bucharyë en eenige Jai^dgoederep 

I 3 van 



i 



^i 



i 



154 CmWA EN DES2ELFS BEWONERS; 

van den Chan en zyne gunftelingen, in welkers 
nabijheid aanzienlijke dorpen liggen. 

Voor het overige is de ganfche ten westen van 
Chiwa zich uitftrekkende heide op eenen verren 
ifftand mee ruinen van gebouwen bedekt; ook 
vindt men (leenen vaten, gouden munten, enz., 
ten bewüze dat eens aan de oude oevers van den 
jimu Deri aanzienl^ke fteden bloeiden. Onder 
de voornaamfte overbl^fïèlen behooren die van 
Oud'Urgendschf dat echter niet op die plaats 
gefcaan heeft, waar men thans Nieuw -Urgendsch 
vindt. 



Sedert de regering van den tegen woordigen 

MUHAMMED RAGIM of RAHIM, IS in Chiwa 

eene munt opgerigt, waar hy geld laat (laan* 
Het voornaamfte is deTilla, eene ronde gouden 
munt , van goed gehalte en zeer duidel^ken fcem- 
'pel. Op de eene zijde ftaat in turksch fchrift 
den naam muhammed ragim chan, en op 
den anderen kant met Arabiiche cijfers het jaar, 
de plaats der munt en eene Arabiiche (preuk uit 
den Koran. Om deze ftaan punten, die de waarde 
der munt in kleinere zilveren fpeciên opgeven. 
Eene T//Ai bevat veertien /ihasfen^ de ^to \s 
«chter Hechts eene rekeiiingsmunt , om het bedrag 
van twee Tengels uit te drukken* De Tenga \& 
van zilver en op dezelfóe wijze gemunt als de 
i Til' 



CmWA EN DESZELFS BEWONERS* 13$ 

Titta, Op eene Tenga gaan ook yeertig if^tf 
rapul. Oic is een üuk koper, dat ilecht ge* 
fiempeld is (*). 

. Onder de vreemde munten zyn bier in[orof 
loop: de Buchaarfche getidmunten en de Hol* 
iandffihe dukaten i van de laacfte bedraagt een 
gerande tien Abasf^n of acht bouderd Karapul^^ 
De Perzifche ziivermunten kent men hier qnder 
den naam vm Realen ^ v^f en een half van flez^ 
bedragen een HoUandCchen dukaat. Intusfchen 
blijven al deze vreemde munten niet lang in^om? 
loopy dew\)l de Chan die zorgvuldig la^t opzoe*. 
ken en terftond fmelcen. Ook de voorheen ge^ 
noemde oude gouden en zilveren munten, die 
onder /3e ruïnen van Oud^Urgendsch en elders 
gevoii/Éen worden, moeten, wil men zware ftraff 
fen vermeden, terftond bü den Chan gebragjt 
worden, die dezelve insgel^ks laat fmejiten. 
Hier z^jn vele valiche Tenga^s in omloop, 

.waar- 

(*) In SttcharyS is b^na dezelfde munt ingevoerd* 
Volgens den heer evbrsman vindc men daar de volr 
gende munten: i«. goud: de Te/a (dac buicen cv^^fel 
betzelfde woord met TfUa is) vier en zeventig of vQif 
en zeventig van deze evenaren honderd Hollandfche du<> 
katen, die hier Basaki heeten; a^, zilver: éeTSnga 
{Tenga) waarvan een en twintig tot drie en twintig eto 
Tela uitmaken; ook^ is de Tenga een zestiende deel van 
een dukaat; 3<*. koperen munt. de Pul, van welke vier 
én vyfcig öf viilf en vijftig ééh Tdnga bedragen. 

PB VBS.T. 

I4 



13^ CmWA EN DESZELFS BEWONERS. 

waarmiede de vreemdelingen inzonderheid bedro- 
gen worden. Ook verflaat n^cn liier de kunst 
de Tilla^s te befnoe^jen. Hun ontbreekt echter 
de kennis der büvoegfelen, en daarom beltaat 
het geld enkel uit goud en zilver. 

De inkomften van den Staat of beter die van 
den Regent van Chiwa^ beftaan in hoofdgeld, 
geichenken, die den Chan gegeven worden, op- 
brengst z^ner landgoederen, paohcgelden, tollen, 
iiandeel aan den roof ,. belastingen der karavanen 
en buitengewone oorlogslasten. 
"^ Alle onderdanen behoeven echter deze belas- 
tingen niet te betalen. I>e Usheken zijn hier- 
van ontflagen, dewijl zij posten bekleeden en tot 
den krijgsdienst verpligt zyn, ieder hunner moet 
dus gereed z^n, om, zoodra de Chan dit be« 
veelt, zich op eigene kosten uit te rusten en hem 
te volgen. Zij betalen flechts belasting als z^ 
kooplieden z^n. 

De Turkmeneny die tot de armee behooren, 
•betalen insgel^ks geene bela&ringen, maar ont- 
vangen veel meer npg gefchenken van den Chan, 
dew^l hy zich van deze bedient om de Usbe*, 
kaff% die zü haten, in toom te houden. 
' • De voornaamfte inkomst is het hoofdgeld^ of 
zoo als men het behoorde te noemen , de belas' 
ting op de huishouding^ dewyl die van iederen 
ketel wordt geheven. De daglooner, en elk^ 
^ie geen eigen huis of tent heeft en niet in 

zij- 



CHIWA EN DESZELFS BEWONERS. 137 

z^'nen ketel kookt, is hiervan ontüagen. De Chan 
bepaalt jaaxl^ks de fomy die de (lammen en tak- 
ken der bewoners van hec Chanaat moeten op- 
brengen, en een door het volk gekozen man, 
die juist niet altoos hec opperhoofd van den (lam 
is, bezorgt dan de verdeeling der ibm over de 
huishoudingen, en wel zoo, dat de armeren min. 
der, de rperen meer moeten betalen. De grootfte 
opbrengst van eenen ketel is jaarl^ks omtrent 
twaalf daalders, de kleinfte een dukaat. Deze 
belasting treft meest de Sar ten en Karakalpaken^ 
die bij het meer jiral wonen. 

De inkomden, die de landgoederen van den 
Chan opleveren, z^n zeer aanzienlijk. De goed 
bewaterde grond wordt vlijtig door flaven be- 
bouwd, en men vindt hier groote, door Sarten 
en Karakalpaken bewoonde dorpen, die zich 
meest met den landbouw bezig houden, en dus 
ook geen hoofdgeld behoeven op te brengen. Om 
den prijs, zijner veldvruchten, tarwe, rijst, Seiam, 
enz. te verhoogen, heeft hy alle inwoners op 
dooddraf verboden, hunne vruchten eerder te 
verkoopen, tot hy de zijne voor een bepaal4^ 
prys afgeleverd heeft. 

Onder de inkomften, die de verpachtingen 
opleveren, is de waterpacht de voornaanifte. 
Het groote kanaal Huik Tam ^ en vele andere 
kanalen, zijn namelijk de eigendom van den 
€han, van wien dps het. gebruik dezer waterpn 
wioet gepacht worden. 

I5 De 



■ j 



13* cmv^A EN nESZELFs bewoners;? 

Dè inkomften vtn den tol zijn ook aanzienlijk. 
Alom (laan tolhuizen aan de grenzen^ waar allo 
in het land ingevoerde waren zes en derdg pCt» 
belasting moeten betalen; even zoo veel moet ook 
van het vee, dat flecht^ door het land wordt 
gedreven, betaald worden. Eindelijk moet ook 
iedere kraam en winkel, zoowel als de (leden 
voor het verlof om wekelijkfche of jaarlijkfche 
markten te houden, eene belasting opbrengen. 

Als de Turkomannen eenen roofzuchtigen in« 
val in het Perzifche gebied gedaan hebben, dan 
trekt de Chan een vijfde gedeelte van den buit» 
die in (laven, paarden, kameelen en ander vee 
en waren bedaar. 

Behalve deze bronnen van inkomften ontvangt 
de Chan nog van de in z^'ne Staten wonende 
Sarten en Turkomannen aanzienlijke ge(chenken; 
van de eerften, omdat zij zich alleen cp den 
koophandel toeleggen , en dikwijls ongeftraft groot 
bedrog plegen, en van de laatden, als h\j op de 
jagt gaat, en in de nabijheid hunner woningisn 
vertoeft. Evenwel geeft hij ook aan de Turko' 
mannen^ om in hunne gunst te blijven, gewoon- 
lijk nog aanzienlijkere tegengeibnenken* De heer 
VAS MURAWiEW denkt, dat deze belastingen 
jaarlijks omtrent twee millioen gulden bedragen. 
Wat nu de uitgaven van den Chan betreft; 
zoo leeft hij matig, maar befteedt zijne inkom- 
ften gedeeltelijk aan zyti heer, gedeeltelijk tot 



l l 



It^irvl^i jKf ^itvt*\^^'fi ^■"SQ" 



CfflWA EN DESZELFS BEWONERS. 139 

geichenken voor zijne dienaren en ambtenaren, 
gedeelceiyk om nieuwe kanalen aan te leggen en 
nieuwe gebouwen te fHcb^en, ds ook verfchei<- 
dene kunilenaren te beloonen, die h^ uit vreemde 
landen Iaat komen. Het volk denkt dat de Chan 
eenen grooten fchat van goud en zilver bezit ^ 
maar de heer van murawiew gelooft dit 
niety en meent dat z^jn voornaamfte ri^jkdom 
in wapenen, gwfchut, fraaie hengften en edele 
gefteenten beftaat. De Turkomannen kosten hem 
bet meest, ieder hunner, die te veld trekt, ont- 
vangt voor z^jne uitrusting v^f tot twintig Tillds* 

Onder de kostwinningen , op welke zich de 
Chiwezen toeleggen, bekleeden de landbouw en 
het tuinieren de eerde plaats. Door de talrijke 
kanalen z^n de onvruchtbare wildernisfen van 
dit land gedeeltelijk in vruchtbare velden, wijn* 
bergen en boomgaarden veranderd geworden , 
welkers bezitters in overvloed leven, dew^l zij 
veel meer telen, dan zij noodig hebben. Het 
overige wordt door de omzwervende horden, 
de bewoners van Manguschlak en Balkan^ een 
deel der Kirgizen en der Turkomannen van de 
{lammen Atta en Teke gekocht; 

De granen, die hier gevonden worden, zijn 
tarwe ^ rijst ^ Sefam en Dschogrn^ dit laatfte 
dient tot voeder voor de paardf;n. De korrels 
der Dschogan zijn zeer hard, gelijken naar 
erwten en groeijen bijna als Turkfche tarwe. 



140 CHIWA EN DESZEtFS BEWONERS; 

Zij droogen de druiven en verkoopen dio on- 
der den naam Kischmisch» In de tuinen wor-^ 
den, behalve onze foorten van ooft, ook granaat- 
appelen en moerbeziën, be^ievens allerlei groenten 
geteeld, behalve kool, radijs, rapen en aardappe- 
len. De uijen worden zeer groot en hebben 
den bitteren fmaak der Ëuropefche niet. De 
meloenen zijn groot en uitmuntend. ' 

De veeteelt is insgelijks zeer aanzienlijk, men 
fokt alom groote kudden van kameelen, fchapen 
en runderen. De ztjdeteelt is insgelijks zeer 
aanzienlijk. , 

De manufakturen en voortbrengfelen der fa« 
brijken dienen flechts tot eigen gebruik der im 
woners en worden niet buiten *slands vervoerd. 
Al wat zij behoeven maken zij of hunne ilaven. 
Ook weven zij boorawol, en uit eigene of Bu- 
chaarfche zijde, allerlei duurzame (loffen. De 
Turkomannen 9 die in Chiwa wonen, maken 
tenten van vilt , kamelotten en fraaije , (lerke 
tapijten. In velerlei handwerken zijn echter de 
Chiwezen zeer onhandig; de Rusfifche ilaven 
zijn hunne eenige fmids, zij weten het koper 
hunner eigene bergen niet te bewerken. Van 
het glas maken hebben zij geen denkbeeld, en 
het glas, behoon onder de koscbaarile voorwerpep 
der weelde. Het koren malen zij met hand- 
molens of eene foort van molens, die door k^^ 
meelen gedreven worden. 

De 



CHIWA EN DESZELFS BEWONERS. 141 

De koophandel is, geiyic reeds gezegd, is, 
meest in handen der Sarten. De Binnenlandfche 
is van weinig belangd en bepaalt zich Hechts toe 
koren en flaven» Maar voor den Buitenlandfchen 
handel is de ligging van Chiwa^ midden iii 
onvruchtbare heiden, aan den weg naar Rusland 
en op eenen kleinen afiland van de Zuid- Azia- 
tifche ryken, zeer gunftig. Met Rusland worde 
den fcerkften handel gedreven. De uitvoer be^ 
ftaat echter voornamelijk in koren, de ^overige 
waren halen de Sarten uit Barbarij'ê en andere 
Aziatifche Staten, en brengen die dan naar ^s* 
trachan exi Orenhurg. Deze hapdd zou nog 
l)elangrijker en zelfs voor den Chan voordeeligec 
zijn, indien de tirannifche heerfcher goede denk« 
beelden van den handel had, en niet maar de 
kooplieden Hechts als middelen befchouwde om 
zijnen rijkdom te vermeerderen* Maar nu wor. 
den zij zoo gedrukt, dat ieder bevreesd is om 
zijn kapitaal in waren te fte! 1 en over het 
algemeen welvaart te doen blijkt n. Onder een 
zachter en wijzer beftuur zou Chiwa ..en gan- 
fchen handel van Midden- en fFest'^ziJ^ ja 
zelfs den Indiichen koophandel aan de Kaspifche 
Zee kunnen leiden, en de fchatten van uiziê 
naar het westen door Rusland kunnen voeren. 
. De waren, die de kooplieden van Chiwa uic 
^ Bucharyë halen, beftaan deels in vootwerpan 
, van dat gewest, deels in vreerade voortbrengfo. 



'' * 



!1 



14a CHIWA BN DESZELFS BEWONERS. 

]en, als: verfchillende foorten van gedrukt lijn- 
waad^ zijde, en onderfcheidene z^den en half 
zijden ftoffen. Shawls van Kaschemir, Chineesch 
poriëlein, zijden gordels, wollen waren, zwarte 
lammerenvellen van Buckaryë, die men voor 
ds beste in gansch jizië houdt, tabak en nog 
vele andere waren, van welke een gedeelte in 
Chiwa tot eigen gebruik bl^ft, en het overige 
naar Rusland gaat* Urgendsck is de voor- 
naamfte flapelplaats en het middelpunt van dezen 
handel. 

De Chiwezen bedienen zich, gelijk de overige 
Aziaten, van kameelen ter vervoering van hunne 
waren door de wildernisfën. Uit Urgendsck gaan 
de karavanen in zes tot zeven dagen naar Bu^ 
chara. Bovendien vervoeren de Chiwezen hunne 
waren ook op vlotten op den Amu Deri, Deze 
vlotten worden ftroom opwaarts getroklcen, be- 
flaan uit dikke balken en kunnen vijftig paarden 
dragen, ook hebben zij riemen. 

De goederen die zij in Rusland koopen, be- 
flaan in fijn Engelsch laken, bombaz^n, gefpon* 
nen goud en zilver, fuiker, naalden, ichrijfpap 
pier, fcheermesfen, fcharen, koper* en ijzerwerk 
en verfcheidene andere Eiiropefche fabrijkwerkeiu 
De meeste Chiwezen, die hunne goederen naar 
Astrachan bedemd hebben , gaan flechts tot 
Manguschlak aan de Kaspifche Zee^ werwaarts 
de Rusüfche koopvaardijfchepen uit Astrachan 

e ' » •**. KO" 



GHIWA EN DESZELFS BEWONERS. 143 

komen« Vele Sarten komen echter ook onmid- 
dellijk herwaarts en trekken zelfs tot Moskau 
&i Petersburg, Diegenen, die den i weg naaf 
Orenburg inflaan, moeten eerst met dt Kirgis^ 
Kaisaketiy door wiens wildernis^ zij trekken, 
onderhandelen, en huren dan gewoonlijk van hen 
de noodige kameelen, voor ieder van welke zij 
van Urgendsch tot Orenburg tien dukaten beta^ 
len. Ieder kameel moet ten minde zes cente- 
naren dragen. De weg van Urgendsch nasï 
Orenburg wordt in drie en dertig, en die naar 
Manguschlak in negen en twintig dagen afgelegd. 

Dewijl de uitvoer van goud en zilver door 
den Chan van Chiwa ftreng verboden is en de 
Chiwezen deze edele metalen ook niet gaarne 
misfen, zoo beftaat de koophandel meestal in 
ruiling. 

De Rusfifche kooplieden wagen het niet de 
gevaarlijke reis naar Chiwa en Urgendsch door 
de uitgeflrekte wildernis te ondernemen, dewijl 
zü overtuigd zijn, dat zij bij de minile fpanning 
tusfchen Rusland en Chiwa^ of ook zelfs bij 
«enige verdenking, die één hunner zou verwek- 
ken, allen op het wreedst zouden behandeld 
worden. Maar de ^rmeni'êrs bezoeken, niette- 
gendaande dit alles, Urgendsch. Zij worden 
door de groote winst herwaarts gelokt, want 
daar zij nog fluwer zijn, dan de Sarten^ zoo 
flagen zij bijna (leeds om deze zelfs in den 

koop- 



144 CHIWA EN DESZELPS BEWONEUS^ 

koophandel aanmerkeiyk te benadeelen, gQiykdit 
ook de naar Manguschlak trekkende Sarten doo{ 
de daar uit Astraehan gekomene Armeniërs we* 
dervaatt, 

De^ koophandel met Verzit is van geen be- 
lang, uit hoofde der tusfchen beide volken heer* 
fchende v\jandfchap, maar levendig is die, welke 
Chiwa met de hier omringende zwervende voU 
keren voert, namelijk met de Turkomannen^ 
de onafhankelijke Karakalpaken en de Kirgis 
Kaisaken» Van deze volken krijgen zij fcha- 
pen, kameelen, kamelot, enz. Voornamelijk koo^ 
pen zü echter van de Turkomannen dekens en 
vilt, en van hen^ die aan de rivieren Giurgen 
en /itrek wonen, paarden, die, uit hoofde van 
hunne uitmuntende fchoonheid en kracht van 
fpieren, door gansch Azië beroemd ' zijn. De 
Kirgis Kaisaken brengen eene menigte kleine 
heipaarden in de flad Kee te koop, die, dewijl 
zij goed flappen, door de Chiwezen gretig ge- 
kocht en op verre togten gebruikt worden. Dat 
al deze zwervende volken ook flaven op de 
•markten van Chiwa brengen, hebben wij reeds 
ivoorheen gezegd. 



it 



ti 



i; J>& krtjgsmagt des Chans van CMwa betee- 
kent over het algemeen weinig, en de inrigting 
ivm het heer, de wapening, wyze van vechten, 



jh 



enz. 



êmWA EN DESZELFS BEWONERS. 14^ 

enz. gelijkt die der overige Aziaten. Men be- 
hoeft, gelijk onze Schrijver zegt^ deze uoepen 
(iechts te zien, om terftond te befeffen, met hoe 
weinig kracht en moeite een Ëuropeesch heer 
hen daan en verftroöijen zou* De grootfte moei- 
jelijkbeid is gelegen in deze horden te bereiken, 
en op den marsch door de woestijn levensmid- 
delen voor twintig tot dertig dagen mede te 
voeren. Ook zou het onmogelijk zjjn de ge- 
ilagene troepen b^j het vervolgen te achter- 
halen, dewijl de ruitedj der Chiwczen die der 
Europeanen in voortrefifelijkheid der paarden en 
in behendigheid en fnelheid van alle bewegingen 
overtreft. De kapitein van murawiew geeft 
z^ne gedachten over de mogelijkheid eener on-^ 
der het juk br^- '?ing van Chiwa düs te ken- 
nen c „tegenwoordig kan Rusland met drie dui- 
zend man zijner dappere krijgslieden , onder hec 
bevel van eenen verftandigen en onbaatzuehtigen 
veldheer, Chiwa overwinnen. •• Men kon zich 
van de kunde, die men van het land heeft, van 
de vriendfchappelijke (lemming der naburige rond- 
zwervende Turkomannen^ die flechts daarom 
aan Chiwa onderdanig zijn, dewyl zy van daai 
hunne granen ontvangen^ bedienen, als men hun 
insgelijks koren bragt , dat zij veel gemakkelijke^ 
van den kant vm Rusland konden ontvangen^ 
en waardoor zij zeker geheel voor Rusland zou" 
den gewonnen worden, in Chiwa kon het heer 
3. K door 



h 



146 €HtWA EN DESZELPS BEWONERS. 

dooif drie duidend Rasfifche flaven verftierkt wor- 
den, jl zou dra door dertig duizend ongelukkige 
'Perzifche flaven vergroot worden, dewijl zidi 
ideze gaarne met de Rusfen zouden vereénigen.. . 
De weg naar 'Chiwa van de oevers der Kaspi' 
fcke' Zee is tegenwoordig bekend genoeg, en 
wat de levensmiddelen betreft, zoo behoefde men 
immers flechts zoo veel mede te nemen, als tot 
onderhoud op weg nöodig is, dewijl va Chiwa 
:zelve koren en vee genoeg gevonden wordt. De 
vervoering der levensihiddelen Zouden de Turko" 
mannen^ die aan de Kaspifche Zee wonen, wel 
öp zich nemen, ook konden de Rusfen paarden 
van hen krijgen, die reeds aan de Wildernis ge- 
wodrt waren. De mogelijkheid van zulk éene 
onderneming blijkt ook daaruit, dat muhammed 
'kAGiM reeds eens met twaalf duizend ruiters 
^t aan de Kaspifche Zee gekomen is. De Rusfen 
^konden dus met mirtder troepen en met behoor- 
lijke maatregelen van voörzigtighwid lig|t tot in 
Chiwa dringen. Mijiis bedunkens is het tegen- 
woordige oogenblik hiertoe illergefchiktst, want 
*de inwendige politieke toeftaiid van Chiwa is 
tot dat einde thans zeer gunftig, daar de Chan 
zijne magt nog niet vast gegrond en de talrijke 
fchaar der onvergenoegden nog niet geheel tot 
zwijgen gebragt heeft, dat henl, als men hëiti 
tyd laat,' echter eens zeker zal gelukken. 



!«>> 



f Ml n<.ii. 



De 



' (CttlWA ÉN DESZÉLrS;BEW0NEP.3. 143^ 

: De, Usbeken iïjn over het algemeen verftandig, 
aangenaam en vernuftig, van .een VASCrkaraktei-^ 
leugen, bedrog en baarzuchiige dienstvaardigheid 
hatende. Dewijl zij alle handwerken, verachten, 
ZOQ leiden z^' in vredestijd een traag eti zorge- 
loos leven. Maar wanneer hunne geliefkoosde 
bezigheid, de krijg, hen roept, dan zijn zij, 
niettegenilaande hunne tegenwoordige verachte* 
ring, onvermoeid^ ftout en vermetel» Zy zijrt 
fterke, fraaije en groote lieden, hebben ja wel 
in het gezigt iets kalmukachtigs , maar dit maakt 
hen echter niet onbevallig» Zij hebben grootd 
oogen , eenen doordringendeti blik én zwarten 
baard. :Zij;;tija: zeer gezond ^ en worden dikt ' 
wyls honderd en. meerdere jaren , oudv - - ^ -^ 
Hunne kleedmg \3eiut uit drie of vier met 
watten gevoerde rokken j die zij óver eikanderen 
aantrekken, j zelfs als hec zeer heet is* Deze 
rokken zijn uit. :eene zijden geftitepte ftof get 
maakt , en hebben grootendeels eene . , lilaldeur i 
hunne hemden zijn als die der Rusfen, dat \i 
met uitgefhedene kragen* i In den -winter dragen 
zij liemden met watten gevoerd^. als ook zulke 
broeken j en gröote gele laarzen met hooge hieleii 
en lange fpitfe neuzen* •«-*• Zij fnijden hun haaè 
jöooic en dragep eene groote zwarte muts, uit 
lanlmerenvêllen \9n Buekarye gemaakt, en önde^ 
deze een Icapje van dezelfde kleur als hun 
rok, -, De Turk^mahnen ésstgsn- tokken van 

K a geel 



rt«\f « 



N 



• f 



148 CHIWA EN ÜESZELiPS BEWONERS. 

geel kamelot, en de rüken rokken van laken, 
evenwel vindt men dit weinig. Zij zitten gaarne 
met bloote voeten, en het best onthaal van eenen 
gast is, ab men hem verzoekt z^ne laarzen uit 
te trekken. — In den winter dragen de Usbeken 
ook pelzen. 

De vrouwen z^jn zeer fraai, hoewel haar ge- 
laat ook iets kalmukachtigs heeft, hare kleur 
is bruin, maar aangenaam, hare kleeding echter 
zeer zonderling, gewoonl^k z^n z^ geheel met 
eenen iluijer bedekt. Haar lot evenaart dat van 
alle overige Aziatifche vrouwen. 
i,„De Ckiwezen houden zich bijna geheel niet 
bezig met de opvoeding hunner kinderen. De 
zorg, die de ouders voor deze dragen, bepaak 
zich tot flaan, waarmede zij zelfs den kleinften 
misdap beftraffen. Daarom worden z\j ook van 
hunne kinderen niet bemind, ja men ziet deze 
dikwijls met (leenen naar hen werpen. Voor de 
befchaving van hunnen geest zorgen de ouders 
volftrekt niet, op het hoogst leeren zij hun de 
gebruiken van de Godsdienst ffareng waarnemen, 
fomt^ds ontvangen zij ook* eeiiig onderwijs in 
lezen en fchrijven. Van het twaalfde of deniende 
jaar treedt de knaap als knecht b^ zynen vader 
in dienst, en blijft dit zoo lang, tot hij trouwt. 
De flaverny, in welke deze jonge lieden door 
hunne vaders gehouden worden, is bijna onge* 
loofelü'k. Zy mogen in tegenwoordigheid van 

den 



C^WA EN DESZELFS BEWONERS. 149 

den vader noch gaan zitcany noch zamen mee 
hem eten, enz. 

Hebzucht en gierigheid behooren onder de 
heerfchende karaktertrekken der Cbiwezen, even- 
wel houden zy hunne fchacten, uit vrees voor 
den Chan, zeer geheim. Hoewel zü jegens 
vreemdelingen zeer gascvr^ zijn, zoo zorgen zg 
echter, dat het onthaal zoo min mogel^k kost, 
en zoeken de uitgaven door eigene ontbering in 
het vervolg weder te vergoeden. Waar 4) zelve 
gasten z^n^ z^n zü zeer gulzig, maar in huis 
zeer matig. Hun lievdingskost is Plaw, eene 
foort van rüst^en^bry , evenwel eten zy die 
zelden; doorgaans eten z^ een klein goed ge- 
bakken tarwebroodje, eene melkfoep, wat icha« 
penvleesch, enz. Deze ipijs noemen zij Mus' 
tapha. Als z^j iemand ordelijk willen onthalen, 
dan voegen z^ bij dit geregt nog eene vette 
foep en een* fchapenbout zonder boter, op kolen 
gebraden. Zij verfmaden echter ook h^t kameel- 
^n paardenvleesch niet, en dikwijls ziet men hen 
op hunne togten het vleesch dezer bezwekene 
dieren verteren» — Zy eten ook gaarne lekker* 
n^en, inzonderheid fuiker en konfijt. 

De Chi wezen haten alle flerke dranken en 
hebben een' afkeer van dronkenichap, maar deze 
ondeugd heerscht zeer onder de Sarten en 
Kisil Dichilamsy dat is Rusdfche, Perzifche en 
ICurdiTphe ilaven. De thee is d^ geliefkoosde 

K 3 drank 



\ 



1 5<ï CHIWA m DESZELFS BEWONERS ; 

drank der Ghiwezen, zij drinken die zeer (lerk 
en zetten die in ketels van brons, waardoor 
t\J9 volgens hunne gedachte, eenen zeer aange^ 
namen fmaak krijgt. Zij drinken die zonder 
fiiiker en beilendig van den morgen tot den 
avond. Zelfs de afgetrokkene bladeren wordeu 
niet i weggeworpen, maar gegeteh. Op reis l^den 
^ij liever dagen lang hanger, dan de thee to 
omberen. Bü hen is ook de zoogenoemde Kal- 
mukfche thee. in zWang, die; uit melk., boter en 
zout bereid WC "dt, en in het eerst hem, die. 
aan jdQzen drank niet gewoon is, zeer onaangc» 
naam ünaakté Voor het overige z^'n de Chi« 
wezen niet flechts b^ het eten, maar ook in 
andere opzigten, zeer morfig; het menigvuldig 
wasibhen, waanoe hun de Godsdienst verpligty 
beeft flechts den ichijn van zindelijkheid. •— Zi) 
beminnen inzonderheid (lerke Q}ecerijen en weU 
riekende' kruiden. In de thee werpen z^ fonu 
tijds peperen gember, en kaauwen geftadig opium. 
Zij rooken tabak van Bucharyëy uit eene p^'p, 
Kaljan genaamd, die uit een Pompoen gemaakt 
en zoo ingerigt is, dat de rook door het water 
gaat en daardoor verkoeld wordt. Somtijds loo-* 
ken de Chiwezen ook hennep of Béng* 

De hoofdbezigheid en het grootst vermaak 
der Usbekm zijn de valkenjagt; zy jagen op 
deze wyze op wilde geiten en verfcheidene vo^ 
gelpn* Da jagt ipet honden beminnen zij niet,' 



CHZWA EN DESZELFS BEWONERS. 151 

dewijl zü als Muhammedanen deze dieren voor 
onrein houden en verachten* Zij z\jn vrienden 
ym wedloopen en daarin zeer belcwaam. In 
huis fchaken en dammen z^* .-j 

i De Chi wezen beminnen ook de muzijk^ maat 
weten niets v&n maat of harmonie; hoe grooter 
het rumoer is, des te fraa\jer is bü hep de mu- 
Zijk. Toen de gezanten van den Chan met den 
iupitein van murawibw tü TiJUs kwamen , 
bewonderden z^ niet zoo zeer de ilerkte en 
harmonie van het veldmuzijk, als wel het ge* 
druisch der inftrumenten, b^ voorbeeld', de Turk- 
iche trom, de trompetten , de fchelletjes, enz*— « 
By het zingen is de tekst voor hen bdangrükec 
dan de zangwijs, dew^l de eerfte gewooniyk 
uit de beste dichters genomen is. — Hunne 
fpeekuigen bedaan, behalve de Trommel^ uic 
eene citer met twee en eene viool met vier to- 
ren. De eerde wordt in de kwart gedemd efi 
of met eene veer of met de vingers beipeeld. 
De laatde plaatst men met het onderde gedeelte, 
aan hetwelk >eeh voet zit, als een bas, op den 
grond en fpeelt die ook ais dit indrument. Hoe- 
wel de Usbeken gaarne muz\jk hooren, zoo hou- 
den z\j het echter voor onteerend, zich daar« 
mede zelve bezig te houden, en verachten der* 
lialve alle fpeellieden. vifü .' v} 



K 4 



Wat 



mm 



152 CHIWA £N DES2ELFS BEWONERS; 

Wat nu de befehaving van dtn geest der 
CAiwezen betreft, zoo fcaan z\j in dit opzigt 
nog op eenen vf^j lagen trap. Zy ftellen 
veel pr^'s op waarzeggen. Hunne geleerden 
flaan tot dat einde de fcarren gade, hetgemeene 
volk echter bedient zich hieicoe van twee mid** 
delen. Het eerfte beftaat hierin, dat de waar- 
zeggende een g(bed verrigt en dan op zijn hoofd 
den Koran of een ander boek b^j den vragenden 
brengu Dit flaat h^ dan op en let op de 
eerfte letter op de opengeflagene bladzijde. Van 
daar telt hij tot de zevende bladzijde en let 
hier weder op de eerfte letter van den zeven- 
den regel. Dew\jl nu het volk aan iedere lectec 
eene b^zgndere beteekenis toefchrijfc , zoo vormt 
de waarzegger hieruit ^^'n orakel en vooripelt 
de toekomst. 

De tweede foon van waarzeggerij gefchiedt op 
deze wijze: men legt zoo vele fcokjes als er let- 
ters ia het alphabet zp, ftraalsgewijs op elkan« 
der. Ieder ftokje is met eene letter gemerkt. 
Hierop werpt men met geflotene oogen eenige 
andere ftokjes op deze gemerkte en waarzegt nu 
ü nadat deze zoo of anders vallen. 

De meeste Chiwezen kunnen noch kzeh noch 
fehrijuen» Slechts penige zijn in het Arabisch 
en Perzisch bedreven. Deze geleerden kunnen 
l>!:edeelfelijk ook verzen maken , verftaan de astra^ 
(ope ^fi l)ebf}e}i Icennis van de genees- en heelf 



CHIWA EN DESZELFS BEWONERS. 153 

kunde. De Poolftar noemen zy Demur kasik^ 
dat is yzeren fpits, dewijl zij gelooven, dat bij 
het einde der aardas is. In Chiwa leeft een 
man, die de zon- en maansverduisteringen wist 
te berekenen, zeker flechts werktuigelijk , hij 
wordt tchter voor een groot geleerde gehouden 
en leeft aan het hof van den Chan. De ftarre* 
kundigen van Ckiwa houden de eerile voor een 
rond , naar eenen watermeloen zweemend ligchaam* 
Nieitegendaande de geneeskunde onder alle 
wetenfchappen bij hen den hoogden trap heefc 
beklommen, zoo is zy echter hier nog in- den 
ilaat der kindschheid. Zij genezen bijna fleeds 
door tegenovergeftelde middelen, by voorbeeld 
hitte door ijs, zwakte door verfterkende midde- 
len, enz. De post van arts is erfelijk, want 
zij kennen een aantal geneesmiddelen en houden 
die geheim, en even zoo vele medicinale plan- 
ten. Wonden weten zij zeer goed te heelen* 
De Chi wezen achten de Europefche artfen hoog, 
en nemen, gelyk alle Aziaten, gaarne medicijnen. 
Intusfchen verfmaden zij in ziekten echter ook 
de hulp van toovenaren en hekfen niet.— Vol- 
gens de leer hunner artfen worden vier dingen 
tot onderhoud van het merflchelijk leven ver* 
eischr, en onder deze zijn gal en hioed de voor- 
naamile, waarom men die dan ook zorgvuldig 
moet t*^chten te bewaren. Intusfchen is het ader* 
laten bij hen ze^r in zwang, dewijl dit meestal 
ecii goed gevolg heeft. 

K 5 ^ De 



SB 



154 CHIWA EfÜ DESZELFS BEWONERS^ 

De geleerden inCkswa beoefenen <ie oude 
gefchiiRdems vatt het Oosten, vlyiig en zyn in 
deze zeer bedreven» ; Het i$ echter jammer, dac 
zy ook hier het ware met veel fabelachtigs ver^* 
Itoengjetl. rè::rdï;5W kk'u^:'! • ' /•:.•. ' u<i 6s 
?i In^e wiskunde z^n zij echter zeer onwetend* 
In^plaacs van cijfers bedienen zij zich van letters , 
zop als dit eens bij de Rusfen in de kerkboeken 
gebrfiikelijk was* Slechts eenlge weinigen kennen 
dé decimaahekening; maar ook deze kunnen geene 
gietalfen zetten, die baven de honderd duizenden 
gaan ,r en zelfs de vier fpeciën zijn hun onbekende 
;' Dewijl de Chiwezen alom door groote wilder- 
illsfëtï ouiringd zyn, zoo hebben zij van andere 
landen Hechts geringe en gebrekkige denkbeelden» 
Onder de; hen nabijgelegene landen kennen zij 
flechts Perzië en Bucharyè eenigzins naauwkeu* 
riger. Het laatfte houden zij voor het grootfte 
rijk in de wereld. Van Rusland weten zij, dac 
het in twee en vijftig (ladhouderfchappen ver- 
deeld wordt, van welke zij dat van /Istrachan 
het best kennen. Hoewel zij door de Sarten 
eenig denkbeeld van de magt des Rusfifchen 
Staats gekregen hebben, kunnen zij evenwel 
toch niet begrijpen, dat een rijk zoo uitgeftrekt 
zou kunnen zijn, dat het eenige zeeën in zich 
bevatte. Zij houden dus de aan Chiwa gren- 
zende ftadhouderfchappen voor landen, die van 
eigene erfelijke vorsten afhangen, die zich Hechts 

,. , ^ aan 



l 



— r -..¥-. TH'^inf f 



CHIWA EN DESZELFS BEWONERS. 155 

aan den wiften c z a a r (zoo noemen zij den * 
Rusfifcïlien keizer") onderworpen fiebben. 

Astrachan noemen zij Chadschi Terchan, of 
het vrije, geene belastingen opbrengende, Chad' 
fichi;. Orenhurg Engihafq^ dat is, de nieuwe 
vesting. Het ftadje Gurjew Saradschik^ den 
kleinen burg. , ^^ ,,, ^.. '\"J o 

Afghanistan kennen zij "beter. IndVé is hun 
ook niet onfeekènd, 'dat héét bij hen i>f«//^»,* 
zelfs van Cochin hebben zij eenige, hoewel^^et 
gebrekkige kennis.' — - Chiwa noemen zy tschin 
..oi Tschini' Matsehin» -^ Europa hQQt hij hen 
Frankktan oi h&L land der Franken, waarom- 
zij dan :aok , gelijk de Turken , lederen £ulX)«' 
peaan eenen Frank noemen. De Ëngelichen dra*^ 
gen bij hen den naam van heeren der 'zee* ''^^ 



ii, naj^fï;m' • 


.* 


. !■!•) i.MOü 


! -v: üfis^- ^ «^^ïiVi^^i- Y^J 


■^?i^ s'^'^'^^V/'^r^^'. 




;•"■;• rrdl'f:fnf mh f > 


^^'^n tP. ^ :.>;;. 


'^>lai>iï;lri 




-- . '! •'■'•• 


;. . ■-.'] -eb 


, '^A\AU-;0 . '. r 


. ■/ 


» U- V 


>"11'MV!T «>i ' ^^ 




*'■■*- k 






[ . ivj\ 


.■'■*'> -j » 




. biklói 


:. fbsiv öt ■ ' ■ 




. ^ . . ■ ' 't 


-^\0 •05 ISifbfli::-- 


. ■ • ■ 


. . ■• ;^;) 


„f- • i . . . . .^ 




» 


:'- i' V /<..■.' 


- - ** 


■ ■ , '^UlvUI 



,}i>l , iiiïu 



III. 



wmmmmmmm 



"3.'>? 



J>;t^S'i;>#.'KL 



■ 'unn 



f^5 , . . 



IIÏ. 



«'/>.•■ 



OVER HET AARPETEN VAN 
SOMMIGE WILDE VOLKEN. 



I Ueheeren VAN HUMBOLDT en bok^lant 
hadden op hunne reis door een gedeelte van 
Amerika y toen zij de zendelingsplaats Ürania 
aan de rivier Oronoko^ onder 7 gr. 8 min. noor- 
deliijke breedte en 69 gr. 40 min. westelpe 
lengte, van Parijs gelegen, bezochten, gelegen» 
heid om merkwaardige waarnemingen te doen 
omtrent het aardeten der Otomakeny eene Ame- 
rikaanfche natie, die nog op den laagilen trap 
der belchaving flaat. 

Zoo lang de wateren van den Oronoko en de 
zich met dezen ilroom vereenigende rivieren laag 
zijn, voeden zich deze wilden met visfchen en 
fchildpadden. Maar zoodra de overflrooming van 
den Oromh begint, dan houdt de vischvangst 
ook b^na geheel op, en dan verbinden de 0/a- 
ptakeffy om hunnen honger te (lillen, eene groote 
mtnigtQ aarde. De heer hvmboIsDT vond in 
hunne hutten hoopen van aardkogels , drie tot 
...-. vier 



^i I •• 



OVER HET AARDETEN, ENZ. 157 

vier voet hoog als piramiden opgeftapeld, die 
vijf tot zes duim in dooHiiede hadden. Zij be* 
flonden uit eene zeer fijne en fmerige klei, die 
zij ^c^a noemden, en hadden eene graauwgele 
kleur. Dewyl deze kogels een weinig bij het 
vuur geroosterd waren, zoo had de harde korst, 
uit hoofde van den ijzerkalk, dien deze aarde 
bevatte, eene roodachtige kleur. De fcheikundige 
VAUQUELiN heeft flukken van deze aarde, die 
onze reizigers medegenomen hadden, onderzocht, 
en gevonden, dat deze veel fteenaarde en om- 
trent drie tot vier honderd 'deelen kalk bevatte^ 

Deze aarde eten de Otomaken in den regen* 
t^d gedurende verfcheidene maanden. Zi|j eten 
echter niet allerlei aarde zonder onderfcheid , zoo 
als zij die vinden, maar zij kiezen tot dat einde 
die lagen, die de rivier aanipoelt, en die uit de 
vetfte en fijnfte klei beilaan. De zendeling van 
Vsuana zeide hun , dat de Otomaken deze klei 
niet laten bederven, en die ook niet met olie 
van ichildpaddeneijeren of met het vet der kro* 
kodillen vermengen. In een etmaal eten zij drie 
kwart tot één en een kwart ponden van deze 
aarde. Het zonderlingile echter i9, dat* de Ot(h 
maken door dit aardeten geheel geen nadeel aan 
hunne gezondheid l^den. Z\j worden hierdoor 
niet eens mager, maar zijn integendeel zeer (lerk 
en 'krijgen ook geene harde of gezwoUene bui- 
ken. In den oogenblik dat zij deze aarde eten. 



-'^Vk 



be- 



• \ 



p 



N 



bevoclicigen zy dezelve ieen weinig. Onze rei-» 
ziger koa niet Uitvindétiv l^oe gióot de hoeveel* 
heid was^ die zij. wekelijks tot voedfel uit het 
dieren^ en plantenrijk nuttigdep, maar zoo veel 
bleek echter duidelijk, dat zij het gevoel vaii 
verzadiging,. dat zij ontwaarden, alleen aan de 
kleiy en niet. aan Jiët weinig voedfel, dat zij van 
tijd tot tijd bij dezelve gebruikten, toefchreven. 
Dit voedfel bedaat in éene) ha.£^dis, een op het 
water drijvenden vi^ch of wortel van varen, die 
zij toevallig krij^eii kunneti. Voor het overige 
eten de O tomaken deze aarde, hoewel in min^ 
dere mate', ook het ganfche jaar door. Zelfs ibij 
de rijkfte vischvangst, gedurende het droóge 
jaargetijde, mengen zij een weinijg van deze aarde, 
even, als ^ecerijeri, onder hunne fpijzen. 
f -De heer van hümboldt zegt,. dat hij deze 
gewoonte om aarde te eten, hoewel niet zoo 
regelmatig en in zulk eene .groote hoeveelheid^^ 
ook bij andere volksdammen onder deze lucht^ 
ifareek, heeft gevonden. Reed&tbij .de kinderen 
vertoont zich deze zonderlinge jeeduat. Men. is 
dikwijls genoodzaakt hen óf op) te fluiten óf de 
handen te binden , om hen daardoor te beletten 
aarde te leten, .als het geregend lieeft. Aan de 
oevers der rivier Mdgdakna^ it'het dorp Banca^ 
zagen, onze reizigers: Indifche vrouwen, beizig 
net pottön te maken^ die van tijd tot t^d een 
iluk .klei aten. Deze wareü echter geene zwan- 
-vii , ge- 



il 



ff 



SOMMIGE WILDE XrOL'KENi i^ 

gere vrouwen. Zij verzekerden dat dit haar geen 
kwaad deed. Evenwel vertoonde zich elders 
de fchadelijke invloed van hét aardeten op dé 
gezondheid. In de zendélingsplaats varf San 
Borja zag hij een Indiaansch kind van het volk 
Güahiba^ dat zoo mager was als een geraamte. 
De moeder zeide hem, dat dit kind federt vier 
tnaanden bijna niets anders dan aarde had willen 
genieten. 

De Negers aan de kust van Guinea in y^frika 
eten als eenè lekke^rnij eene geelachtige aarde, 
die zij C^r«^^ noemen. Als zij als flaven in 
Amerika komen, zoeken zij zich hetzelfdö'gë-. 
not te bezorgen, en kiezen, dewijl zij hier geene 
Caruac2i2itdiQ. vinden , eenen naar dezen gelijkenden 
roodgelen (vulkaanfchen) tuffteen. Hij wordt 
op de markten van West'Indiï heimelijk Ver- 
kocht, en de Negerflaven zijn zoo belust op 
denzelven, hoewel hij zwaar te verduwen i» -en 
'hevige maagpijn veroorzaakt, dat • zij door' de . 
zwaarfte ftraffen van het gebruik niet terugge- 
houden kunnen worden. -'^ 

Op het eiland Java in den Oostindifchen 
Archipel züg labillardiere, tusfchen Su" 
rahaya en Samarang^ kleine vierkante roodach- 
tige koelten verkoopen. Zij beftonden uit klei, 
waren zwak bij het vuur geroosterd en werden 
door de inboorlingen gaairne gegeten. Deze noem- 
den deze aardkoeken Tanaampo of Ampo, De 

heer 



i4o OVER HET AARDETEN VAN 



•i. 



Il 



li 



il ' ■ 



\ 



heer lbschbnaulT) een natuurkundige , dief 
den kapitein bauoin op %üne reis vergezelde, 
had, gedurende zijti verbluf te Java f gelegen- 
heid hieromtrent naaüwkeurigere berigten te ver- 
zamelen. Hij zegt: », de roodachtige en eenige 
iijzerdeelen bevattende klei^ die de inwoners van 
Java fomtijds als eene lekkemy gebruiken^ worde 
óp eene plaat van ijzerblik uitgefpreid^ en, nadat 
ziJ een weinig geroosterd is , omtrent als de ka^ 
neel opgerold; zij heet dm^mpOy en wordt op 
de markt verkocht. Deze ilof bezit eenen, doe» 
het roosten veroorzaakten, eigenen fmaak, zij k 
ilerk opdroogend^ kleeft aan de tong en maakt 
het gehemelte' droog. De vrouwen eten b^jna 
alleen deze aarde , het zij ten tijde harer zwan- 
gerheid of om mager te worden, want de ma- 
gere vrouwen worden hier voor fchoon gehou- 
den. Het genot dezer aarde is echter zeer on- 
gezond; de vrouwen verliezen hierdoor allengs 
den eetlust en gebruiken flecbts met tegenzin een 
weinig fpijs, enz. 

De wilde bewoners van Nieuw ' Kaledonië in 
Australië eten ook in tijd van nood, om hun* 
üen honger te (lillen, groote {lukken van eenen 
brozen tuffteen. Vauqüelin heeft bij het 
onderzoek dezer flof, behalve kalk- en fleenaarde 
in gel^ke menigte, eene kleine hoeveelheid koper- 
oxyde in deze gevonden. Te Popajan en ia 
vericheidene bergachtige ftreken van Peru z^gen 

de 



dé h'^erèn VAN HUMBbLDT len BoiiPi.ANT op» 
die; >markc, benevens andere levenamiddelen , ook 
zeer.iijn gewreven kalk verkoopei}^ Om van 
dlc voedfel gebruik te maken» wo/dt dit kalk« 
poeder onder de Coca^ dat is de bladeren van 
Erythroxyl9n peruvianum geipeiigd* De Indi- 
S:he bpQdfchaplQQpers genieten verlciljeid^ne d9gea 
niecs' anders ddn kalk en Coca* Beide bevorde- 
ren de afzondering van het fpeekfel en maaglap; 
zy dillen den honger, zonder het ligchaam voed*^ 
iël te bezorgen. In andere deelen van Zuid-^ 
jimerikai op de kusten van Rh 4^ la Hacha 
eten de Guajiror den kalk op ziiqh zelven, zon«^ 
d^r die nietj)lanten te vermengen. Zü hebben 
fieeds een klein busje met kalk in den zak, zoo 
als bij ons eene fnuif* of tabaksdoos. DezQ Ame- 
rikaapfche gewoonte maakte reeds de oplettend- 
heid der ^erfte ontdekkers gaande. De l^alk maakc 
de tanden zwart, en in den Indifchen jirchipel^ 
zoowel als by de. meeste Amerik^anfche horden^ 
worden zwarte tanden als fraai befchpuwd. I^ 
de koude ftrekqi van het koningr^k Quito ^ eten 
4e inwoners van; r/g»4,.uit lekkernij en zondec 
fiadeel, eene met kwa^^zig zand vermengde zeec 
fijne rkleiaarde» ^ Deze in water, opgeloste klei 
maakt dit vocht melkachtig. Men vindt in hunne 
hutten groo|:e vaten met dit water gevuld, dat; 
tot drinken gebruilu wordt* Ook in DuUschland 
worden aardeters gevonden, D& weddieden in 
;,.3« L de 



* *. 



ièa OVER HET AARDE TE>Ï VAN 



•■*■ 



de zandfteengroeven van den Kifhuizef berg in 
Turingen fineren op hun brood ^ in plaats vati 
boter, eene fijne klei 9 die zij fleenböter noemen. 
Z^ houden die voor verzadigend en gemaklcel^k 
te verteren, - f 

De heer van humroldt zegt nu: als men 
al deze daadzaken vergelijkt , dan zal biyken, 
dat de ongewone zucht om klei-, bittere en 
kalkaarde te eten onder de volken der heete 
luchcftreek zeer algemeen is; dat het genot dezer 
fg^s niet altijd ziekten veroorzaakt, en dat enkele 
fiammen de aarde uit lekkernij eten , terwijl an* 
dere dezelve uit nood en om hunnen honger te 
ftillen verflinden. Een aantal phyOoIogifche ver* 
Ichijnfelen bewijzen, dat de b'^nger eenige oogen- 
blikken kan ophouden, al is ook de fcof aan de 
werktuigen der {pijsvertering aangeboden, geheel 
niet voedend. Het uit klei eii fteengruis beflaand 
mengfel, dat de Of omaten eten, levert waar- 
Ichijnlijk flechts eene kleine of wel geene bijdrage 
ter vorming der menfchelijke werktuigen. Deze 
werktuigen toch bevatten kalk en magnefia in de 
beenderen, in de limfe van liet borstkanaal, in 
de kleur des bloeds en in de witte haren; zij 
bevatten flechts zeer weinig fteengruis in de 
zwarte haren, en volgens vauquelin flechts 
eenige fcof^es van kleiaarde in de beenderen , hoe^ 
we! vele plantenfïofii^n, die tot onze voeding be* 
hooten, in menigte in dezelve gevonden worden. 

Het 



SOMMIGE WILDE VOLREN. %6% 

^ Hét gevoel van honger moet men niet veiv 
wisfelen met het algemeen gevoel van zWakte, 
dat uit gebrek aan voedfel en andere oorzaken 
ontftaat. Het gevoel van honger houdt reeds 
lang op eer de vertering plaats hebben, of het 
fap der fpüs in melkfap veranderen kan. Dit op^ 
houden is óf het voortbrengfel van eenen nerveufèn 
of tonifehen indruk der fp^zen op de wanden 
der maag , óf der vermeerderde afzondering van 
het maagfap, als een gevolg der prikkeling van 
de fl^jmhuiden, door de de maag vervullende 
ftof. Aan dezen tonifchen indruk op de zenu* 
wen 4er maag kunnen de fpoedige en heilzame 
uitwerkfelen der zoogenoemde voedende artlfe^ 
nijen, der chocolade, en aller zacht prikkelende 
en tevens voedzame ftoffen worden toegefchreven. 
Wanneer daarentegen de genotene ftof noch als 
eigenlek voedzaam middel noch als eene tonifche 
prikkeling of (pecerij kan beichouwd worden^ 
dan is het ftillen van den honger waarichijnlijk 
flechts het gevolg eener vermeerderde afzondering 
van het maagfap. Wanneer katten of honden 
een onverteerbaar ligchaam verflinden, bij voor-» 
beeld een* fceen, dan verzamelt zich in de holte dev 
maag een flijmig zuur (ap, dat, wat zijvie beitand^ 
deelen betreft , gelijk is aan het menfcheiyk mug* 
fap. Derhalve is het zeer waarfchijnlijk, dat, wan^ 
neer gebrek aan voedzame ipijs de Otomaken ett 
Nieuw "Kaledoniërs dwingt, om een gedeelte 



ff ;v^^ 



L2 



des 



V 






|fl4 OVER lH^T:AARDE.Tf::N :VAN 

to jisr» Irictriea ip^fteeDrte verflinden, dap :9ok 
^ezé foortienv van a&fde in dei; werktuigen hutii^^f 
verduwing:/ie0o.e; fierkere afzondenog der g4% 
tdfche en ;^ai)creattrche Tappen ce weeg bren? 
gen. Twee. jp;)ge Phyfiologen,. de,heere^ clch 
Q UE T t ea a R E s e H E T naiQielJïjk , hebben deze 
helling ; vr» den heer vanhumbolot pnlangs 
door proevenr bevestigd. Zij: liebbcn, nadat zij 
vooraf opzettelijk' een geruimen tüc^^honger h^ 
den gdédiet) » v^f oneen van eene zilyergcoene 
en zefcr böigzame leitalk gegejeni. Hunveetlu^t 
was hierdoor geheel geüil^ en zij befgcurdeii 
geen het rainfce nadeel van eene foorcvan VQe4f 
üiLi aan wdke hunne werktuigen geheel niet g^ 
wooiu waren»: ii.«^ ■i^ii.i . . , viv;.»oj..»iij j.-j fH^'ui 
.De vblmaakct gezondheid der Ofomaken^ g^-i 
ébrende dtn tijd dat zij flechts weinig beweging 
hebben en een' zoö ongewoon voedfel genieten* 
Wijft eveaWeb onbegrijpelijk. /Want, indien al .d^ 
veirduwing der aarde door de vermeerderde fft65 
sondering dfijc. twee voornoemde fappen bevpir^ 
derd wordt;: zoo zou men .evenwel moeten yef* 
moeden^; daiC; deze vermeerderde afzonderingen , 
deSwijl het > ligchitaiu zelf geene nieuwe bertand<^ 
dleelett wordenj.tQegevoe.rdy pp den duur een gc^ 
voel van ujtputting moeten voortbrengen. Waar-^ 
Ichijnlijk kan het raadfelachtige van dit verfchijnfel 
flechts opgelost worden door de langdurige ge* 
ifoofite van.aaxdeten, die federt vele geflachtet| 
onder deze natie in zwang geweest is* 



,^ 



Ei^jn o^ dieren; id}«), 'ilvittij Ulieden mmk 
honger moeien l^jdM, klei ^iifilMOsft» Tpekfieen 
vreten. Dit doen^^e wolven '4fii'4i«rinoordDosceit 
Wh Eur0pa>iil\satit'ó6 rtutÖiteél^-itn > rhecëa iir 

Amur bedienen zich de Rusfifche jagttrilvan èena 
ttlftiiafibtige' ftot' , die 1 2nj> rDAr/^^f^^ndemen ^i kot 
tiasr De dieren (ruiken dit Irc^dsavaA i'ver* i' Bft 
heer B R o w N verhaak ki z^he rgefcbiedenis vaa 
Jamaika » dat de , ^kiokodiHeti - ïna ^Zuid^ i^méi 
r/i^^ kleine il«enen.^en r ftloiikeii. van/ ^li zjedr 
hard hout veriHnden', <^wanneer:r/den'iQeréh^'>i(i 
welke 2ij 'iuch ophouden , . r Kiii^edrdDgd:^zijn,Mof 
als zij geen voedfel vindeflL/b;De heere» vAi» 
HUM^o];.OT pn fiONPLAMT ^mjêdeden eeilen 
krokó(iil, die 'elf voet lang wb^^ éri vonden, 
behalve vérfcheidene 'hak* verteerde vlÖbltóJi-, ook 
ronde • fcukken - graniet , > vatf'.'drils «6c Vier* duim 
diameter 9 in zijne maag, •'^vHèt 4s*>'yjiiuM^lijks 
gelodfbaar, ,dat de krokö3ïIIëir Beze fteenen 
ilechts toevallig zouden inflikken. De Indianen 
koesteren: het bélagchèlijk vermoeden', dac Qèze 
dieren zich daardoor zwaar trachten te iraaken ^ 
óm des te gemakkelijker, te kunnen duiken^ rWaar* 
fchijnlijk gèfchiedt. dit -flechts om eene vermeet^ 
derde > afzondering^ van het maagfapvcei bewerkend 
De proeven van m a g £ n o i e fc^j Vét) de^ w^ze 
smn verklaring, r De;ibekende: gewoonte der kOf 
f envretende : vogelen , vooral^ dk uic het ^eüacht 
nii-i L 3 der 



■^p* 






l! 



ii' 



$66 OVER HET AAaDETEN VAN 

der hoenders en finiisvogelen 9 om zand en kleine 
flcencjes, zoowel :alsk4lk te vreten, heeft men 
tot hienoe aaa eene rgeichapen zucht toegefchre- 
vcn, om daardoor het vermalen van het voed&l 
in den fpiei^obiig^n en digten maag dezej: dieren 
ie bevorderen. 

Het oncier;6oek9 dat de heeren gay lussac 
en THENARD gedaan hebben , onder anderen 
ook omtrent de fcheikündige beflanddeelen van 
het fiijffel en het eikenhout^ is zeer merkwaar- 
dig* Z$ vonden flechts een gering verfchil der 
betrekkingen van zuur-, water- en koolftof in 
beide de2se ligchamen. Honderd deelen van beii> 
den bevatten namelijk: : 



n 



j'.- 






Koolftof 43,55. 
Waterftof 6,77. 



r- r 



•AVAV, 



100,00. 



Eikenhout* 

. 5a>53- 
100,00. 



...^ 



- Het fch^'nc niet onmogelijk, dat de ichdkunst 
eens flagen zal, die verbazende menigte van ge* 
wasfen, die verharde weeffels der vaten, uit 
tielke de boomen onzer bosfchen beftaan, in 
voedende ftof te veranderen (de Scheikundigen 
van onzen tijd zijn reeds gedaagd, om uit zaagiël 
fuiker en onlangs bederfwerenden az^'n, enz. te 
maken). Maar dese ontdekking zou echter dan 

eerst 



^7:\ / 



SOMMIGE WILDE VOLKEN. 1C7 

eerst belangrijk worden, als men tevens een een- 
voudig en onkostbaar middel uitvond, om die 
voedfèl te bereiden. Indien nu deze, zeer zeker 
hoogst onwaarfchijnlijke vooronderftelling , eens 
plaats had, dan zou zij buiten twijfel groote 
veranderingen voortbrengen in de betrekkingen 
der Staten en maatfchappijen, in werkloonen en 
in de yerdeeling der bevolking 0^ aarde. Zü 
zou de men^chen mogelijk onafhankelijker ma» 
ken, raaar ook tevens düür'^oor de gezelfchappe- 
lijke banden verbreken en de grondflagen der 
werkzaamheid en befchaving ondermanen. 



r 



f^ ..ï 



.■T:-»^ 



\ 'i'.if 






-Kil ' L 4 






IVj 



é 



"W^WP^HU JIPPL1"-«MH"IW^»^"' 






u 






iJu}ti.ii.i:.:;;t?ci c-'^ 



S A V O I J E. 



nmvvihsimi'. 

rij- > ■ ,■ ■• - -- - - - ^ — - ^^^^ fiMtt'ïï^. -««il» 

^ Savofje behoort tot die landen, welke, met 
uitzondering van eenige badplaatfen, zeer weinig 
door reizigers bezocht worden. Het is wel niet 
arm aan fchoone natuurtooneelen , maar levert 
echter aan de gewone fchaar van wandelaren, 
die jaarlijks de Alpen bezoeken , veel minder ge- 
mak op, dan Zwitferland^ en men laat het 
daarom, ook dan zelfs als men uit Frankrijk 
naar Italië trekt, ter zijde liggen. Het nieuwfte 
wat wij over dit land bezitten, is de reis van 
den bekenden Engelfchen onderzoeker der bergen 
(Geognosi) bakewëll, die in de jaren van 
1820 — 1822, niet flechts door een gedeelte van 
Savoije ^de Tarentaisé^ , maar ook door Zwitfer* 
land en Auvergne reisde. Hoewel het hoofddoel 
van zijnen togt was waarnemingen te doen over 
'de vorming en aard der bergen van Savoije en 
Auvergne (en te dezen opzigte heeft hij ook 
veel belangrijks ontdekt), zoo vindt men even- 
wel ook in zijn werk te Londen in twee deelen 
in 1823 uitgegeven, een aantal fraaije aanmer- 
kingen over de door hem bereisde ftreken, het 

ka- 



r • 



SA yjoiyzi 



16^ 



karakter', de'befcbaying, zeden, gev/öomen , enz. 
van derzelver bewoners, de gedeeltdy kook hier 
verdienen medegedeeld te worden, te meer de- 
wijl het, om de voornoemde reden, niet waar- 
fchijnlijk is, dat het oorlpronkelijke iu onze taal 
zal 'overgebragt worden* ..-. ^ti^i.^^ U: :;;; ; .. 

_.i/-iaw ri7',v"xf gooiii 

fiSavotje ligt aan de westelijke helling der Peti' 
mnifche en Grajifche^ en aan de noordweste- 
lijke van een gedeelte der Cottifche Alpen» Höt 
is daarom geheel met bergen bedekt,;, en bezit 
nergens eene groote vlakte. Slechts aan de wes- 
telijke grenzen, naar den kant van Frankrijke 
eindigen eenige deeleii in eene eenigzins a^unner- 
keiijke breedte. ïn het midden van het land en 
naar het hooge gebergte vindt men echcer fom- 
niige dalen, die de natuur van het overig ge- 
deelte der wereld gelieel heeft afgefcheiden , de- 
wijl dikwijls Hechts eene naauwe en diepe berg- 
Jcloof, waar de muilezel her fnialle pad met de 
wateren moet deelen, den toegang tot hetzelve 
vormt. De hoogde toppen der Alpen aan de. 
grenzen, zoo als de Mojn-Blanc^ de Géam^ 
de Mont'lserauy enz. verheffen zich' duizende 
voeten boven de grenzen van de eeuwige 
fiiepuw, en de ijsbergen (Glatscher) aan hunne 
liellingen verlpreiden zich ver xn de dalen van 
Savoijs, Meer naar het biiuieafte des iands 
j^H . L 5 woj> 



wm 



ifo 



S A V O ï J E* 



« 



worden de bergen lager, en zijn, als zy niet al 
te fteil zijn, en flechts eenige vruchtbare aarde 
op dezelve kan hechten, met ilruiken en zoden 
bekleed, zoodat het vee in den zomer hier wei- 
den kan» De laagfle heuvelen en hellingen , zoo* 
wel als de dalen , kunnen alleen met ichop en 
ploeg bewerkt worden. 

Mogelijk zal de volgende opgave van de ge^ 
Aeldheid des bodems van twee der bergachtigfte 
landfchappen van Savoije onzen lezeren een juister 
denkbeeld van dit land geven, dan eene alge*» 
meene belchryving. Zij is getrokken uit een 
algemeen register der grondftukken , dat de rege- 
ring in i;^38 heeft laten maken. Dewyl nu de 
mensch, in verloop van tijd hier weinig of niets 
ter verandering van de gefleldheid des lands heefc 
kunnen bijdragen, zoo mag men dit veilig ook 
in onzen tijd als juist aannemen en volgen. }v ' 

"' Het graaffchap r^rfffjurmVff bevatte: ^ 

Beb«,wd land . . . HÖ^^^sSSgL 

Weiden , gemeene gronden 

en bosfchen . « • 200,012 m..., „..,„,^. , 

Rotfen,ijsbeïgen, rivieren, .:w.,;,:: ,.,:;i. ■, 
en land door het inftorten ..-/..l.r :.: 
van bergen bedekt ; 9%Z^^ * » -^-v.r 

zamen dos 445,6a 3 Piem,vierLm» 
(het is niet onwaarfchijnlijk , dat dit laatfte getaï 

federt 1738 eer toe-^ dm afgenomen is,) ^'" 

-.v'v/ r . Het 






S AVO IJ E. 



in 



•wv' 



Het graaffchap MaurUnne bevatte: 

Bebouwd land. . . n».o4.E?r^l 

Weiden , geraeene gronden 

en bosfchen • • « 178,601 ' -, 

Rotfen, ijsbergen, en door 

het inftorten van bergen ; 

bedekt land , . . 101,720 — - 



IM^^tj^ 



zamen dus 522,362 Piem. vierk. nu 

Indien Savoije flechts eenige graden noordelijker 
lag, dan zou het, dewijl deszelfs laagde dalen 
meer dan duizend voeten boven de hoogte der 
zee liggen, en één graad der breedte ten opzigte 
der warmte van de lucht eene verheffing van drie 
honderd voeten evenaart, een zeer onvruchtbaar 
land zyn. 

■ De volgende lijst der hoogten, op welke nog 
verfcheidene boomen en planten gekweekt kun- 
nen worden, kan ons omtrent de tempering van 
Savoije en Boven- Wallis onderrigten, (tusfchen 
45i en 46^ gr. noordelijke breedte). De waar- 
nemingen zijn gedaan op ftandpunten, die de 
middag- en avondzon genoten en tegen den noord- 
oostenwind beveiligd waren, 

«7;. ^ „ Q « f Engeïfche voeten boven 

Wyn. . . . n^^U^^i'Mellandfche Zee. 

Turkfche tarwe 3 2772 .- .-™— . 

Eiken • « : * 35'^ ■ ' ' ■ ■ ■■ 1 ^ 

Wakioceii ''}^\ 3620 •— -w f—- 



m . 



lil 



Ipea- 



':f:H. 



m 



S AVO IJ" e; 



If' 

f 






m 



.'■ifa 



^.yX Eng. voeten boveiïde 
3^*" l Middellandfche Zee, 

4180 ' ' - .; — - 

4270 ■ « ^ 



►-'i. 



> ' '>> 11 



■*?.;■ 



-••i* 



Mt> J 1,%/ 



Ipenipoomen ,i^' V'^^^ 

Uarsj: » . • . j , V 

Kerfenboomen . • 

Aardappelen • • • 4450 

Hazenoten . • . 4500 

Beuken • • • • 4806 

Berg - Ahornen l^ " «^ 5 1 00 

j^ilverberkien ,,^"^r." 550Q 

Lorkenboomen • • 6000 

Dennen ' ..'•..'. 6300 

Èéiië foort van1?ijiiboo- • ' ' 

^ men (^Fifius Cembrd) 660Ó 

Aipen- rozen (^Rhödo' 

. déndrony^i'V''.7±oo ' * 

De boomlinie flrekt zich uit tot zes duizend 
aeven honderd voeten boven de hoogte der zee, 
en die der flruiken tot acht duizend vijfhonderd. 
Op granietachtigen grond vindt men nog gewasfeii 
op eene hoogte van tien duizend zes honder^ 
voeten, onder welke eenige foorten van mos be- 
hooren. Op elf duizend voeten houdt alle groei 
van planten geheel op. In het zuidelijk ^^vö^'ö 
vindt men nog wijnftokken op, eene hoogte van 
twee duizend zes honderd voeten, maar bake« 
WBLL be{peur(|e echter, dat de druiven in den 
kouden zomer van 1821 noch., vol vvasfen noch 
rijp geworden, waren. , ^ 

Alle rivieren .en meren van S^vüije ftorten óf 



# » 



S A.V O IJ Ei 



17S 



irt dö Rhofie óf in de Isere, De drie YOor< 
naamfte Fiviereo zijn de Isere^ de ^r^ en dö 
^ry^. De Isere. heeft hare bronnen op de oos-i 
telijke helling van den Mottt - l^eran ^ vlotvf dooi 
het graaffchap Taremaise , waar zij de ^rly in 
haren boezem ontvangt, wendt zich dan we^t- 
waar^s eii ftröomt naar Frankrijk ^ waar zij zich 
bij Falence in de Khom ^oiu i sm.''iiJ^ r tob 
i De -^rt: ontfpringt uit de westelijke helling 
van den Mont-Iseran, vormt eenen bijna kring# 
yormigen boog door het dal van Maurienne en 
vak dan in de /r^r^. "' - 
< De Arve heeft haren oorlprong te danken aan 
de fiieeuvv- ,en ijsbergen van Chamouny , en 
(Iroomt, nadat zij alle wateren, van de noordzjjde 
ées'.Mont'Blancs en nog verfcheidene andere 
heeft ontvangen, naar de Rhoney die zij een 
iveinig beneden de plaats , waar die uit het mees 
van Genève vXoéx, bereikt* Dewijl de jirvci 
uit hoofde; van haar llerk verval, dezen loop 
naar de Rhone in. zeer korten tijd aflegt, zoo 
houdt haar water nog iang de lage cempering[ 
harer bronnen^ en is in den zomer dikwijls 15 gr* 
van FAHRENHEïT kouder, dan het water der 
Rhone. Dewijl hieruit ; nu eene verfchillende 
zwaarte der wateren van beide rivieren ontftaat^ 
zoo loopen zij eenen aanmerkelijken afftand on* 
vermengd naast eikanderen, zoodat de zuivere 
blaauwe Rhone zich westelyk en de heldere 
i..*i /ir» 



«74 



S A V O I J E. 



I 



I 



:f'/. * 



jirve zich oostelijk houdt. Somt^ds zwelt de 
laatfte, doc^* plotfeling ingevallenen dooi in het 
dal Chamouny zoo zeer op, dat z^' het water 
* der Rhóne dwingt achterwaarts te vloeijen. •— 
Ook de meren van Annecy en Bourget loozen 
hun water in de Rhone. 

Dewijl alle rivieren van Savoije^ uit hoofde 
der plotfeling invallenden dooi, dikwijls aan flerke 
wasHng blootgedeld z^n, zoo bedekken zij den 
bodem van het dal, in hetwelk z^ zich dan 
uitbreiden, met eene verbazende menigte ileenen, 
die zij van het hooge gebergte medevoeren. 
Menige rivier, die bij de gewone hoogte van 
het water zeer onbeduidend. fcheen, heeft even* 
wel fomtijds op verfchciidene plaatfen van haren 
loop een met (leenen overdekt bed van twee 
duizend tot drie duizend voeten breedte, zoodat 
een aanzienlijk gedeehe van den fraaiften grond 
hierdoor voor den landbouw verloren gaat* 

De bebouwde hellingen aan den voet der ber* 
gen lijden ook veel door de menigvuldige neder* 
ftortingen der hoogten^ die dikwijls meer dan 
duizend vierkante morgens voor eeuwig met 
hunne puinhoopen bedekken. 

De rijwegen zijn, uitgezonderd drie of vier 
hoofdwegen j zeer fmal, oneffen en gevaarlijk. 
De toegang tot fommige aanzienlijke dalen eti 
aanmerkelijke ftreken is flechts mogelijk op pa- 
den van muileüc \ De groote weg van Lyon 

naar 



S A VOIJE» 



17$ 



t)aar Chamhery bereikt Savoije b^ Pont de Beau* 
yoisin^ loopt door de galerij van Les Echelles 
(eene der grootfte en verbazendfte werken van 
napoléon), vereenigt zich met den weg van 
Genève naar Chambery, en gaat dan over den 
Mont'Cenis verder voort. De Simplons weg 
loopt aan de noordelijke grenzen van Savoije 
langs het meer van Genève. Men werkte (i8ai) 
aan eenen nieuwen weg van Annecy naar VHos» 
pital aan de Isercy door welken de weg van 
Genève naar Mant -Cents zeer verkort wordt. 
Ook leidt van Genève een goede rüweg' naar 

Bonneville en Salenches. '^ 

j1 y}\'. ,tr.hvi 



♦: . 



Wij zullen nu eenige merkwaardige bijzonder- 
heden aan onze lezers mededeelen, die wij in 
het verhaar van bakewbll ontmoeten. 

Hij bragt een gedeelte des zomers van iSar 
aan het bekoorlijk meer van Annecy^ in het (lot 
Duing, door, en zegt bij de befchryving dezer 
ilieek het volgende, over den boerenfland aldaair. 

Hoewel de boeren in dit gedeelte van Savoije 
over het algemeen arm zyn, zoo bezitten even- 
wel de meeste kleine Hukken lands, op welke 
zij de jaarlijkfche behoefte van aardappelen, hun 
voornaamfte voedfel , telen kunnen. Dit geeft 
hun nu een zeker gevoel van onafhankelijkheid, 
waarbij zij evenwel tegen vreemdelingen zeer 
* be- 



Ï76 



S-AiV O IJ E. 



^T^ 









befchéid^ blijyeh; Zij handelen dus niet gdijkr 
de bewoners van het dal Chamouny^ die ^ dQor< 
de meni<j vuldige bezoeken van vreemdelingen be« 
dorven, den reiziger op lederen ila^) naloopen, )ea 
hun door het onophoudel^k aanbieden van bloe^ 
men, vrachten en melk lastig vallen; deze land- 
lieden daarentegen groeten den voorbijganger be« 
leefd, beantwoorden zpe vragen vriendelijk , ea 
vallen hem op geenerlei wijze lastig. ^ ,15,1*^ rtfia 
ri,-De talrijke kleine kudden van fchapen en gei- 
ten, onder welke zich een paar koe yen bevin- 
den , verhoogen , als zij des avonds bij het te 
huiswaarts keeren langs de kronkelende bergpaden 
nederdalen, het fchilderachtige dezer llreek zeer^ 
De vrouwen of meisjes, die deze kudden hoe- 
den, zijn tevens op eene nuttige wijze bezig 
met breijen, vlechten van ilroo of fpinnen. ^.f» 
De boeren in Savoije maken bijna ieder (tuk 
der kleeding, die zij dragen, zelve. De wol 
hunner^ kleine kudden wordt door heti zelve 
geiponnen en door den wever van het dorp 
geweven, In, dit land vindt men vele zwarte 
fchapen. De landliedep vermengen nu de wol 
der zwarte met die der witte fchapen, en krijgen 
op deze wyze een graauw mengfel, waardoor 
zij het verwen uitwinnen. Even zoo fpinnen 
zij ook het vlas en maken van hetzelve hun 
linnen. Rondtrekkende fchoen- en kleerenma» 
kers maken voor den boer kleederen en fchoenen 



S A V o I J E. 



177 



In zijne eigene woning, en onthalen hem boven- 
dien nog op allerlei nieuws uit de nabijheid en 
van verre. 

In den omtrek van het meer van Annec<$ en 
in de dalen van dit gedeelte van Savotje worde 
de walnotenboom zeer veel gevonden. Deze 
boom is voor de inwoners dezer ftreek de plaats* 
vervanger van den olijfboom^ dewijl hij hun niet 
Hechts de olie, tot eigen gebruik noodig, levert» 
maar ook nog bovendien eene aanmerkelijke hoe- 
veelheid, om die naar Frankrijk en Genève te 
voeren. — De walnotenoogst begint bij het flot 
Duittg in September. Men flaat de noten met 
lange (laken van de boomen. Nadat deze ge« 
bolsterd zijn, legt men die in afzonderlijke ver- 
trekken om te droogen^ en hier blijven zij tot 
November liggen. Thans begint de bereiding 
van de olie. £erst moeten de noten gekraakt 
en de pitten uit de doppen gehaald worden» 
Tot dat einde vergaderen des avonds, als het 
dagwerk volbragt is, in het flot verfcheidene 
boeren lAet hunne vrouwen en kinderen. Dit 
gezelfcha'p beflaat uit omtrent dertig perfonen,' 
die zich rondom eene groote ronde tafel plaatfen* 
Aan ieder einde der tafel zit een man met eenen 
kleinen hamer, die de noten kraakt en ze de 
overigen toewerpt « .die er dan dé pit uithalen. 
Deze wordt echter niet gefchild, dewijl dit een 
te moerdijk en lang ophoudend werk zou zijn. 
• 3^ If De 







IMAGE EVALUATION 
TEST TARGET (MT-3) 




1.0 



1.1 



b&|2£ 125 

mm m22 






140 



IL25 Hl 1.4 



H£ 



1^1 



I.Ó 




Hiotc^raphic 

Sciaices 
Corparalion 




m 



^"^ 



<^^ ^^ 







33 WiST MAIN STRIIT 

WIBSTIR,N.Y. USM 

(716)«72-4S03 



^%^' 

^V^ 

^ 









> 



^fB 



S A VO IJ E; 



DerSflvooifctie boeien , levendig en fprri^izaam van 
nord» bezielen dit werk door hec verhalen van 
allerlei geichiedenisfen , grappen en lagchende 
vrolqkheid. Om den uie worde de tafel opge- 
fuimd en hec goufer o£ avondeten opgezet^ dat 
m gedroogd ooft, brood en wijn beftaat; hec 
overige van den avond brengen z^ met danièn 
fn ziogen : door, en gaan dikwijls eerst tegen 
^demacht na^ur huis. In vruchtbare jaren is 
de wilnotenoogsc des eigenaars van het (lot Duing 
goo rykelp, dat deze avondbyeenkomften meer 
dan veertien dagen duren. De arme lieden uit 
den omccek verheugen zich hierover jaarlijks 
vooraf, als over een naderend feesc. Z\j kragen 
geene betaling voor dit werk, maar hec gouter 
cm hec vermaak zyn hunne eenige , belooning* 
De uitgehaalde pitten worden nu op kleeden ge* 
^reid om te droogen, en na verloop van veer- 
tiea> dagen naar den molen gebragc, waar zij in 
deeg veranderd worden. D&a^ wordt in doeken 
gerold en onder de pers gelegd om de olie uit 
tt perièn. ' De besc^ olie, die ter bereidiog der 
'fpiiB gebruikt wordt» krvgc men uit hec koud 
gQ)er8te deeg; eene mindere foorc, coc branden 
befiemd» wint men door het heec maken van 
^let deegi ïksóg perfonen kunnen pp eenen 
.avond zoo vde noten doppen» als tot zestig 
pmieB de^ veteischt w^ordt, uit welk deeg 
jMMreoc v^en :fdkMs olie ,gf$9xpc wordt. I>e 

ii 4op- 



5U 



S A V o I J £• 



m 



doppen, worden echter ook door een zoo zuinig 
volk\ als de Savoüaarden zyn, niet weggewor* 
pen^ ipaar tot aadi verbrand , van welke zij 
zïfh ter bereiding van loog bv het wasichen be- 
dienen. Twee ponden der asch dezer Qoten«i 
ba^en doen tot dit einde even zoo veel dienst* 
aU dr}^ ppoden houtasch ; maar het kali (de 
potascb)» die de eerfte bevat, h zoo bjjjtendf 
dat het dikwijls het linnen doorknaagt. Hec 
deeg, dat na het perfèn overbluft, worde toe 
koeken gemaakt, die gedroogd en onder den 
naam P^in^ambtr^ bitter brood, door kindeten 
en arme lieden gegeten eo openlijk verkodic 
worden. 



"ft-/ 



Over de jaarlijkfehe togten der Savoijaatdên 
kreeg bakewell van eenen geestelyken de 
volgende, b^ ons weinig bekende berigten* 

Deze togten beginnen met het einde vaa 
October. Een oud kramer uit St, Ferrolf dlè 
door z^n veeljarig rondreizen eene naanwkeur^ 
kennis van de onderfcheidene deelen der landen 
en hunneir inwoners heeft gekregen, veigadcn 
om dezen tyd alle jonge knapen van cena 
(Ireek, die lust toonen om hem te volgen» De 
vaders brengoi hem hunne zonen, en vefznimetl 
ni^ hunne bekwaamheid en ligchaamskrachc zoo 
veel mog^k op t» vezelen. De oude krimef 



;•« 



Ma 



QQfi 



i8o 



SA VOIJ E. 



onderzoekt hen nu zok'gvuldig, even alsof' z^ 
rekruten waren , beproeft hen op velerlei w^ze 
ten aanzien hunner verworvene bekwaamheden, 
en bepaalt ni» den priys, dien h^ de ouders wil 
betalen 9 voor de dienden, die hun door anderen, 
gedurende de afwezendheid hunner kinderen, 
moeten bewezen wordeti. Voor knapen van acht- 
tien tot twintig Jaren geeft h^ zes en denig^ 
voor jongens van veenien tot achttien twintig, 
en. voor kinderen van twaalf tot veertien jarc;n 
twaalf franken. ''Als de handel nu gefloten is^ 
dan treden al deze jonge lieden onder het bevel 
van den wandelenden kramer, en nemen affcheid 
van hunne ouders, die hen emflig tot gehoor- 
zaamheid en trouw jegens hunnen leidsman en 
baas, zoowel als tot deugd en godsvrucht ver* 
manem Dé oude trekt nu met de gan{ché fchaar 
de w\ide wereld in, verhuurt ieder hunner voor 
weken, of dagen tot allerlei huisfel^ke verrigtin- 
gen , en ontvangt het bedongen loon. (n groote 
fteden, bü voorbeeld te Partjs ^ v/otdt dit 
dag- of weekloon in eene gemeenfchappelijke kas 
gelegd, uit welke de noodige uitgaven goed ge- 
maakt worden. Wat nu na het betalen van deri 
voor de ouders bedongenen pr^s overbluft 9 «^ 
de eigendom van den verhuurder. ^--4-*'* 

ir. Het terugkeeren dezen jonge Savo^aarden, óét 
in de volgende lente gefèhiedt, wordt den' bewo* 
ners van het dorp. door herhaalde pistoolfehoten 



.. ; 



,:A'. 



be- 



S A V o r J E. 



i8i 



bekend gemaakt. De wederzijdrche vreugde van 
oudere en kinderen behoeft niet geschilderd te 
woeden. Dikwijls heeft de kleine, karavtt^n van 
hec weinige zuinig befpaarde 'm Parijs^ een ge- 
ichenk voor de kerk hunner plaats gekocht. Dit 
wordt |iu terftond. na hunne komst aan den 
Pastoor ter hand gefield , en door dezen op den 
voUgehden zondag op het lütaar, ter aanfporing 
dfnr g«akomeii4$ i^gd» openlijk ten toon gefteld. 

x\K ^^'^ ,n-.rr ',-'-:> f: ■; . ' ' 

n^De heer b^arewbll vertoefde eenigen tijd 
te jiixy^ om de daar beroemde warme baden te 
gebruiken, .i-^^ ü^'^h- • ^^ ^'i 

^^Deze reeda. bij I de Romeinen beroemde plaats, 
die toen ^quae /illebrogun en later Aquae Gra^ 
tianae heette, is in de laatlle eeuwen dikwijls 
fel door brand geteisterd. Het laatfté ongeluk 
van dezen aard overkwam deze ihd in het jaar 
17 %9. Zij ligt tegenwoordig omtrent vier uren 
van, Chamheryt in de diepte van een dal, dat 
ia vroegere dagen een gedeelte van het naburig 
meer vm Bourget fchijnt geweest te z^n. Deze 
ligging der (Ud aan den voet van een hoog 
l^alkgebergte, waar de twee heete bronnen ont- 
fpringen, heeft veel onaangenaams, dewijl de 
hitte van' den zomer door de dampen van het 
veelvuldig warm water, dat onophoudelijk uoor 
de üraten vloeit, nog aanmerkelijk wordt ver- 
.*j^ M 3 . groot. 



lu 



S A VOIJE. 



groot. Indien mea de ibd op eene hoogte, een 
vi^einig boven de baden, had geftkht, dan had 
men dit ongemak Verineden, en tevens een firaai 
gezigt op het meer van Bourget en de omlig- 
gende (Ireken gewonnen. ^ V ^ - ! 

Jix was voorheen met tnuren omringd en had 
drib poorten. Behalve de markt (/<» grands 
place') 9 ziijn de ifaaten zeer naauw en de huizen 
klein. Deze ibd bevat omtrent een duizend zes 
honderd inwoners. Van de merkwaardige oud- 
heden uit de tijden der Romeinen, heeft jfix 
fledits nog eehen overdekten wandelweg:* een 
viedcant gebouw (dat volgens fonimige een tem- 
pel van Diana 9 volgens anderen een tempel van 
Fenus geweest is) en bouwvalen van een drdip- 
bad overgehouden* M>èoV . u^^^i* n>j uiu 

De twee heete bronnen liggen omtreiH écht 
tot negen honderd voeten van elkander. De 
bovenite of St, Pauls'bron^ ook oneigenlijk de 
jtluin*bron genoemd, Qmngt onder den voor- 
noemden Oud-Romein(chen overdekten Wandel- 
weg uit de rots. Zij heeft omtrent dezelfde 
tempering als de benedenfte Ct 37 ^^^ 3^ &• 
van RB AU Af ur) en wordt door fommige zieken 
als een zacht laxeermiddel gebruikt. Somtijds 
dibnt zij ook tot druipbad. Het warer vormt 
eene beek, groot genoeg om een' molen te dryvei^, 
en lager een groot bekken of bad, in hetwelk 
thans nOg paarden met (lijve leden met gpéd 

ge- 



SAVOt 






iéi 



f^volg bedraipc worden. "Vllor iedere ma&l wordf 

vijftien Huivers betaalde wtèfhtét heette dit het 

koningsbekken (^Bassin 0oij af) vdH Hendrik 

bBN viERDEM, konifg vail Frankrijk^ dié 

;Bich hier 5 na het tn' beisit nemen van Savot/s 

in f660, baadde. 

De beAedenfte bron heet het zwavelbad» 

Zii is zeer waterrijk, fmakelöos en riekt naür 

zwavel Men bedient zich thans voomameiyk 

van deze bron als een druipbad» dewijl het water 

met den daartoe vereischten graad van warmte» 

uit de rots ipringt^ en aan hetzelve, uit hoofde 

van de hooge ligging der bron » eene meer of 

min aanzienlijke hoogte vaci nederitoning kan 

gegeven worden. Zonder dat men het behoeft 

op te pompen. (Te Aken is het water te heet» 

en men moet het voor het gebruik eenig^ins 

koeler laten worden.) — Tot 1772 was dit 

zwavelbad niet meer dan een groot in de rots 

gehouwen hol, dat door een* muur in twee dee« 

len, één voor dé mannen en één voor de vrou- 

* 

wen, verdeeld werd, en van voren met een 
ijzeren hek voorzien was. In het jaar 177a liet 
echter de koning van Sardinië het tegenwoor- 
dige fraaije gebouw (lichten, en wel uitdrukkelijk 
voor ^en druipbadé Dé vijftien badkamers liggen 
naast eikanderen in eenen halven cirkel. Ëene 
verdieping lager vindt men nog tutree badkamers 
voor b^zondere omftandigheden, als men hebben 
H'- 1 M 4 ' wil. 



M 



— — '•---r..ir,1l 



184 



SiVOIJE 



wil 9 dac Jiec wa^ei ifn eene grootere hoogte ne- 
derftonen en 4us kratitiger y^eiken zal, i^^^^ .y 

Aan de zuidz^de ^n die .gebouw ligt.he^ 
groote, voor de konioklijl^e familie bedemde 
bad, omringd met kamers om zich a^ te Hleer 
den. £r zijn ook nog bijzondere afdeeltngen^ 
die tot een druipbad voor arme zieke^^ zonder 
eenige betaling , gebezigd worden. Iedere bad* 
kamer beftaat uit een gewelf van omtrent dertien 
voet lang, elf voet breed en twee en twintig 
yoet hoog, van het hovende einde der plaats, 
waar de badende zit. Boven zijn twee openin- 
gen of korte püpen , uit welke het watet met 
armdikke dralen nederdort, en 0^ den grond in 
goten wordt opgevangen, die hunne uittoozing 
op draac hebben. In iedere badkamer zijn, 
naarmate der fekfe, twee. mannen x)f twee vrou- 
wen, die het. werk der bedruiping waarnemen. 
Voor de deur wachten twee rosbaardragers, om^ 
den zieke, zoodra hij uit het bad konit, ter- 
ilond naar huis te dragen. Men is gewoon, de 
kuur met een of twee warme baden , die men 
in huis neemt, te beginnen. 

Voor elk, die dit druipbad de eerde maal ge- 
bruikt, heeft de wijze van handden, die hier. 
plaats heeft, iets afichrikkends. Toen ik voor/ 
bet eerst in de badkamer trad, was, nadat meo: 
de deur gefloten had, alles donker voor m\jn; 
Qogy en ik was geheel in zwavekeuk en water- 
damp 



\- 



SiA V o I J E, 185 

4u^P^ ; 8^h^|d, . . Ik , herdelde m^ echter dcf; . en 
W(?r4 een ,zv(ra|c icliünfel ontwaar» dat het dag- 
licht door een klein, met eene gordijn bedekt 
vinder boyea. de deur, in het vertrek wierp» 
Thans befpeurde ik ook twee (loi^ime, byna 
geheel naakte gedaanten, die ik voorheen mee 
gezien had, die met omblopte en uitgeftrektc 
armen geiteed ftonden, om mü» zoodra iic zou 
ontkleed zijn $ te omvangen. £r was geene zeer 
levendige verbeelding noodig , geweest , om bij 
het huivering verwekkend gpheel in deze g^d^an- 
ten öf.iwee heUche geesten óf twee {beM^^nd^r 
Inquifitie te zien , en het akelig i geföhreeuiiir der 
perfonen in. de naburige vertrekken , die de drai* 
gers d^pen, kon dienen om iemand nog meer 
in dezen vf9SLW te verfterken. Toen ik de trap- 
pen naderde, die ik, om b^ het eigenlek- dnijp* 
bad te komen , moest afdalen, trad ik' teriig., 
dewijl ik niets zag, waar ik mijn voet zou ne- 
derzetten. De mannen dachten, dat ik vreesde, 
en riepen daarom : wees gerust, wij zullen U: 
zoo zacht behandelen als een verwend kind. Ziji 
leideden mij nu onder een* der waterftroome», 
die uit de püpen in het gewelf nederflones^i en: 
verzochten mij de armen op te heflfen, opdat 4e 
flraal daardoor gebroken zou worden en zich al- 
lengs b\j gedeelten over het ganiche hgchaam kon» 
verfpreiden; want het zou voor m^ te onaan* 
g^naam zijn, om mij eensklaps aan den ganlchen? 

M 5 hee- 



'y\::^-.-^.-:;;-":«3i^. 



IÉ< 



6 A Vo ty Bi 



heeceti waterifaraal bloot re (lellen. Toen ik 
poos In deze houding gellaan had, werd ik al- 
lengs aan den hoogen trap der warmte van het 
water gewend. Ik ging nu 'zitten en nu begon 
het eigenl^'k bedruipen. Aan de opening van 
het gewelf, door welke het water indringt, zaten 
lange, uit vetfcheidene leden beftaande en be- 
weegbere blikke püpen, van welke ieder man er 
een io de hand neemt, en die, terwijl het water 
door dezdve loopt, over alle deelen des ligchaams 
heen en weder leidt, terwijl h^j met de andere 
hluid de plek^ op welke het water vak, ilerk 
Wrijft De eerfte maal duurde dit bedruipen 
fleehts vijf minuten, maar lederen volgenden dag 
(leeds Ittïgér, vot ik eindelijk in (fauit was hec 
twintig tot dercigf minuten uit te houden. Zoo<é 
dra het bedruipen geëindigd was, verhieven de 
ketels het vreesiëlijkst gelchreeuw, dat ik ooit 
gehoord had. De rosbaardragers traden nu bin* 
nen, grepen mij, en rolden mü, zonder mij 
af te droogèn, v^n hét hoofd tot de voeten in 
een linnen laken , en hierop weder in eene groote, 
dikke wollen ddcen* Om het hoofd en de voe- 
ten bonden zij nog andere doeken. In dezen 
dos moet ik veel overeenkomst gehad 'hebben 
met de lijken der ouden. Nu droegen mij de 
didgets in de rosbaar, lagen mijne kleederen in 
dezelve, en renden met roij door de ftraten naar 
de herberg en hier zelfs de trappen op tot in 

-v- mij- 



S A V o I j E. 



rt? 



mviie (huipktmer. Dit laatfte is eigenlek het 
vreesfëiykst gedeelte van het ganfche tooneel. 
De trappen zija gewooniyk fteil en fhial, en 
daar de dragers zeer (hel opftvgen» zoo ichpt 
het byna onmogel^k het evenwigt te honden , 
vooral daar handen en voeten omwonden z^jn, 
en dns niet gebruikt kunnen worden. Intnslchen 
loopt door de langdurige oefening en behendig- 
heid der dragers alles ftéeds zeer goed af« Het 
bed is vooraf gewarmd , de dragers ontdoen den 
zieke van zyn wollen en linnen bekleedfet, de 
^ g^t hem by het hoofd, dé ander bif de 
beenen, en zoo leggen z^ hem in het bed, dek- 
ken hem toe en vertrekken. Naarmate nu het 
voodchrift van den ans en den aard dér ziekte 
dit eifchen, moet de zieke koner of langer in 
het bed bleven y tot dat een fterk zweet uit- 
breekt. Het fchijnt in den eëKteti opflag vreemd , 
dat men den zieke zóó lang in een vochtig bè« 
kkedfel laat liggen, maar men heeft hieruit nooit 
kwade gevolgen zien ontdaan, en ik weet dóór 
eigene ervaring, dat ik op deze wijze fterker 
zweette, dan wanneer ik my voor het nederlig- 
gen liet afdroogen. 

De ganCche betaling voor het druipbad, de 
dragers hieronder begrepen , bedraagt telkens an- 
derhalve &ank. Van dit geld krijgen de niarinen 
iti het bad en de dragers fïechts ieder eeh^ ÉdW 
ver; het overige trekt de regering, die jaarl^ksf 

• » ruim 



;i3e 



S AVO f JE. 



ru|m een duizend viijf honderd ponden fterlings* 
zuivere inkomfcen van deze baden ontvimgt. Het 
i^ den bedruipers en dragers verboden npg afzon* 
4pr]üke gefchcnken aan te nemen ; ihtuafchen 
hangt eene bus in het badhuis , in welke ieder 
zieke» na het afloopen der kuur^ nog eene klei- 
nigheid werpt. Dit geld wordt verzameld eq ter 
onderfceuning dezer lieden in ziekten of, ouder- 
dom gebruikt. Als de baden fterk bekocht wor^ 
den, begint het bedruipen reeds des morgens 
om drie ure, en duurt doorgaans tot twee of drie 
ure des middags. Een dezer bedruipers, een 
dik oud man, zeide m^, dat hy dikwijls reeds 
des morgens voor drie ure had moeten beginnen, 
en tot des avonds om negen ure volharden*^ Men 
ZQu denken, dat het aanhoudend verbluf in zulk 
eene heete, vochtige lucht , de gezondheid moest 
benadeden, maar die man verklaarde my, dac h^ 
dit; werk reeds dertig jaren had verrigt en zeer 
gezond gebleven was. In den winter weven 
deze menichen en houden zich met andere werk- 
zaamheden bezig, r— Het regte jaargetijde tot 
gebruik der druipbaden is Tan het midden van 
Jimy tot het einde van September, Voor en na 
dezeti tijd is het bedruipen, uit hoofde der koude 
morgen- en avondlucht, gevaarlijk. Het jaarlijksch 
getal der badgasten ^bedraagt een duizend vjijf 
honderd tot een duizend acht honderd. Iedere 
week wordt eene badlijst uitgegeven. Zelden 

blyft 






^AVOIJE. ]S9 

blvft een zieke langer op eens dan drie of vier 
weken, dewijl deze kuur ce zeer aantast» dan 
dat men die langer zou kunnen verduren. Bü 
hardnekkige kwalen echter laten de artfen den 
zieke na de eerfte kuur verfcheidene wtken 
rusten, en dan vervolgens, eer de badend ten 
einde loopt, het druipbad weder gebruiken. . 

Deze wateren bewijzen hunne genezende kracht 
voornamelyk in verlammingen, jicht, zinkingen 
(^Rheumatïsmen) verftuitingen en ftyfheid der 
leden, als ook bij kliergezwellen. 












■'1\i 






n ;i / n 






■'■? fX'» 



'■' ( it v^i'>f 'f r">^) < 



"^nrr 



'S.' 






'i5v :nCl' 






. 'di'-fJ 



V. 



>l 



.? ? 



»f 



V. 



^* DE IJSLANDERS. 

Xn hec jaar S6t na de geboorte van chris* 
Tus werd een Noorweegsch zeeroover, nadod 
genoemd, naar het eiland IJsland gedreven, en 
roemde dit alom met fiieeuw bedekt land, Sneeuw* 
landf Drie jaren later vertrok de Zweed, 
GARDAR suAFARsoN, die in Denemarken 
woonde en van deze ontdekking berigt had ont* 
vangen, insgelijks om dit land .te onderzoeken, 
voer het geheel rond en noemde het Gardarsm 
holm. Nadat hj hier overwinterd had, keerde 
hü in de lente van 8^5 terug, en verhaalde, dat 
het land goed en met veel hout bedekt was; 
Dit verhaal bragt te weeg, dat de Zweed flokb 
wiLGERDARsoN, in het jaar 868, vmRoga» 
land in Noorwegen der^xfaarts trok, om zich 
daar neder te zetten. Opdat h\j nu zeker zou 
z\jn, dat h\j het bedoelde land zou vinden, nam 
h^ drie van daar medegebragte raven mede, naar 
welkers vlugt h\j z^nen koers rigtte, en het land 
ook gelukkig bereikte» H\j bleef hi£i eenigen 



;/ 



tyd. 



DE IJSLANDERS. 



191 



cijd, onderzocht de kust en vond hier ved drijf- 
hout, maar ook veel drU^VS» en gaf daarom aan 
het land den naan^ Island (IJsland)^ dien hec 
ook behouden heeft. Hec land behaagde hem 
echter ni^t, hü verliet hec dus weder, en ver- 
haalde bü zyne tehuiskomsc dat die een zeer 
middelmatig verbluf was. IJsland zon dus mo« 
gelijk nog lang onbevdkt zün gebleven, indien 
niet een zamenloop van b^zondete omftandighe* 
den inwoners derwaarts gevoerd had# 

HBRALD HAARPAOER namelijk had juist 
toen geheel Noorwegen averweldigd, en bewoog 
daardoor vele Noormannen hun vaderland t^ ver- 
laten, dewijl daar hunne oude vrijheid t^ 9eer 
beperkt werd. Bij deze gelegenheid was hec 
nu, dat verfcheidene Noormannen, voornamelijk 
uit hec Drontheimfche, naar IJsland, trokken, en 
het was zulk een gezellchap, dat i^ich in het jaar 
874 onder aanvoering van in golf hier neder- 
zette. Hij had voor eenige jaren, zamen met 
een' zijner bloedverwanten, hiorleif genaamd, 
het land behoorlijk onderzocht, en deze twee, 
met degenen, die onder hen (londeii, moeten 
dus air de esrfte bewoners van IJsland be« 
fchouwd worden. Zij zetteden zich aan de 
Zuidwestkust neder, terwijl «andere de ovei^ge 
deelen van het eiland in bezit'^namen { w^ntr h^ 
verhuizen m Noam^egen duurde üe^d^ voort, 
%(K dat het eindfilijjfi wd^ 9wm ftraf w^4 
..j ver- 



ipft 



DB IJSLANDERS; 



i i 



verboden. ' Onder deze verhuizende Noormannen 
waren ook v^rfcheidene Denen en Zweden, zoo- 
dat dus deze drie voiken als de fbimvadcrs der 
IJsIanders kunnen befchouwd worden. m 

'^-Reeds in 928 vindt men ,i dat het Jand eenen 
regeringsvorm had, die meest aristokratiscb was» 
en dac men het in vier hoofddeelen, en deze 
weder in twaalf afdeelingen verdeelde. £ens 
m het jaar had er eene groote algemeene ver- 
gadering by den Thingwallewatn (het meer 
Thingwalle) op den zoogenoeraden Althing^ 
plaats-, waar de Lagman^ zamen met de voor- 
naamlfen dés lands, alle belangrijke zaken befliste 
én vonnis velde in al die twisten , die naar hunne^ 
hoewel, den tijd in aanmerking genomen zijnde, 
zeer goede wetten, niet hadden kunnen vereffend 
worden. 

■^'Deze regeringsvorm/ hield zich drie eeuwen 
fcaande, en de burgers van dezen in het hooge 
Noorden gelegenen vrijftaat munteden, meermalen 
laki'-lxi hét begin van dit tijJperk, in hetwelk 
Europa nog in duisternis gehuld was, bloeide 
9it dichtkunst reeds op IJslands met fheeuw 
bedekte velden, en de gefchiedkundige Muze 
i^honk ons vele heerlijke Saga^s* Onder de 
fchr^'vers van verdichtfelen munten uit wolu spa 
én HERW'AMAAL, gelijk onder die der Sagifs 

SaMC^NO t'ROOfeS en SNORRO STURLËSONS 
èODA, HBRWARAftS 6n ÉVRBEGGlAS-^AcAé 

■ • en 



1 1 



Dfe JtJSLANDERSi 



»^ar 



ét tindere. Verder ihoet men' nog onder de ge- 
(chiedfchr^jvers den Are-Frode^ zooWel alfi on* 
der de gefchiedkiindigè wérlcen , verfeheidene jalr* 
boeken der IJslandöri niet vergeten, ■ ^ ''''^'■ 
Op riet flpt ^ei* tiende eeuw (^Sr— tooo> 
werd het Christendom \n IJsland ingevoeM, en 
op de ^Igemeene volkavergadering by het meet 
Thingwalléy pl^cig aangenomen. Het heeft edi« 
ter weinig verandering in de leefwijze der Ijs* 
tenders gemaakt* De oude inwoners kenden 
ilechts weinig weelde en beichaving, en moesten 
dikwijls vele moeijel^kheden verduren; hoewel 
men aan den- anderen kant ook wel vooronder- 
ftellen mag, dat het klimaat voorheen niet zoo 
iruw wlas, als het thans is, c^w^l toen zoowel 
koren als bosfchen goed Haagden ^ dat beide thans 
niet meer gefbhiedt. De toenmalige IJslanders 
hielden zich, gelijk thans de tegenwoordige, voor- 
namelijk bezig met de visfcherij en ^^eeceelt, en 
leefden voor het overige, gelijk heden nog, in 
woningen , die uit hout en aarde gemaakt waren. 
'In 4e dertiende eeuw dreigde de AristokratU 
in Oligarchie te zullen ontaarden, en er ont^ 
fiónden vele burgerlijke onlusten, die daarmede 
eindigden, dat het land in het jaar 1261 zich 
grooteüdeels aan den koning ukg^tsi van Noor* 
^^^«/i onderwierp 9 en het overig gedeelte drie 
jafèn later dit voorbeeld volgde. In het jaac 
2386 werd Jfilandf benevens Noorwegen ^ mee 



N 



De- 



m 



Pfïj gaLAN08R^5.:ï 



Bdfiemarien^^ ym^vïigdr ea U federt dien t\jd« 
hy het Iwtfe .iryk geblgveq. . rish 'aovn«i i. 3fftii 
,Jkz^ yereco^g yan, eeaejB voonpaügen vrijisn, 
(Uat met eeni^ j^rppeichd ïionarchg mpest nan 
ipmiytc y^ ) inyloed op hec ijiatiofiaal karakter 
m4^ ^en der inwoners hel;>b9n* De jaarlijkkcHei' 
Vplkay^rgadefingfin; weir4en;ja/wel npg fleeds gen 
hQudti^j;^%jyel.9nder op:?igt van den a^ngeftelt 
deni {^dhouder , maar verloren, dra hare ibelangin 
igijkheid, voornamelijk om diie reden, dewijl zoon 
wel de Noorweegfch^;» als naderhand de Deenichei 
koningen hec land/ zoo zachc regeerden , dat de, 
inwoners geene aanleiding vonden,, om zich tet 
verzetten. Maar deze yerwisfeling van regerings-» 
i^orm had ook het gevolg , dat de , voormaligct 
flrooptogten ter zee geene {^aacs meer mogteni 
hebben, en de IJslanders verloren dus. allengat 
veel van hunne vorige kracht en werkzaamheid. 
Dra kwam ook de handel geheel in handen dec 
Buitenlanders, en zelfs begon het klimaat allenga 
te verergeren. Het eenige , wat onveranderd 
bleef ^. waten de goede eenvoudige zeden der. 
eerfte geflachtenw ni 

: Sedert IJsland vatx. Denemarken veieenlgd is ^ 
heeft dit gewest vele rampen moeten verduren^ 
Jn het jaar .:i40ft woedde hier eene vreesfeij^^e 
pest (de zwarte ^oö4 genoemd), die bijna twe# 
derde der bevolking wégraaptey en verfcheidei^a 
cmheilen na zich iieepte, z^ als bij voprbeel4 



^■■j. 



Y . 



het 



DE tS^ANDÊRS. 



195 



het (tetven van het grootfle gededte van het 
vee; en bijna gel^ktydig^ in de jaren 141 9 tot 
1425, plunderden en roofden ËngelTche zeeroo* 
vérs, van Hulli LynH en andere oostelijke ha* 
vens van Engeland ^ op de IJslandiche kusten, 
ja doodeden zelfs, in 151a, den toenmaligeri 
iladhouder* Ook werd aan het einde der V4J& 
tiende eeuw het land door eene ziekte bezocht^ 
die insgelijks vele menfchen wegfleepte. — De 
IJslanders zonken van dezen tijd af in traagheid , 
onkunde en bijgeloof. 

Evenwel flierven in dezen tijd vdn rampen, 
in welks begin sturla t hord sou zijne Stuf' 
lunga Saga fchreef , de geestvermogens dtr IJs- 
landers niet geheel, want reeds in het jaar 1530 < 
werd in het noordelijkst gedeelte van het eiland^ 
in Holum^ eene boekdrukkerij opgérigt, In het 
midden dezer zelfde eeuw werd ook de kerk- 
hervorming hier ingevoerd. Gudbrand i'hor^ 

LAKSEN, ARNORIM JONAS eU BIÖRMA'* 

SKARDSAA zijn mannen uit dien tijd, welkers 
wetenfchappelijke kennis alle achting verdient, 

In het begin der zeventiende eeuw waren de 
IJslanders in zeker opzigt geheel in de magt der 
Hamburger en Bremer kooplieden. De zeeroo* 
verijen der Franlchen en Engelfchen duurden 
nog fleeds voort , ja zelfs de Algerijnen voerden 
véle inwoners weg. 

'^ De achttiende eeuw was ook voor IJsland 

Na door 



*9^ 



D£ QfSLANDEKSi 



door vele vreesfelijke plageq zeer noodlottig. In 
het jaar 170^ fleepte de kinderziekte meer dan 
zestien duizend menfchen weg; van i;^53.toc 
1759 volgden verfcheidene jaren vol .ellende , 
dewijl een algemeene hongersnood meer dan 
tien duizend men^lien doodde. In het jaar 1783 
begon eindelijk de vreesfelijke uitbarsting van 
den vulkaan Skaptna^Iökuls^ die met ziekten 
en hongersnood vergezeld ging, zoodat de be« 
volking van het eiland andermaal met bijna elf 
duizend menfchen verminderd werd. 

Evenwel werd de befchaving van het volk, 
gedurende deze noodlottige tijdperken, niet on* 
derdn«':t , en IJsland heeft zelfs nog in de laatfte 
twee eeuwen verfcheidene beroemde mannen, bü 
voorbeeld thormo::;us TORpaus, arnas 
MAONaus en finnur jonson, zoowel als 
den nog levenden beroemden beeldhouwer thor* 
WALDSEN geleverd* Het is echter zeer te be« 
Iclagen , dat met de toenemende verlichting in de 
achttiende eeuw ook weelde en dartelheid hier 
zijn doorgedrongen. Zelfs vreemde modes be- 
ginnen ^ich hier te vertoonen. Sedert zich de 
aanzienlijken aan rum, punsch, bisfchop en fijne 
wijnen gewend hebben, is ook de gemeene man 
met bier en mee, Franfche wijnen en brandewijn 
bekend geworden. De thee, v(5orheen zoo flerli; 
in gebruik , is door de kofiSj verdrongen , en 
in plaats van de eigene gemaakte (lof toe klee- 

d©- 



~/jr" 



DE U^L^tNDERS. 



197 



deren te bezigen, begint men thans zi^de en 
fluweel te gebruiken. 



De IJslander heeft eene middelmatige lengte, 
in het Noordwestland echter is hij gewoonlijk 
klein en gezet. Zijn hoofd is van eene middel- 
bare grootte, het gelaat open, de trekken zeer 
fraai, inzonderheid bij de vrouwen, de wang* 
beenderen evenwel eenigzins (lerk uicdekende* 
Zij hebben in het algemeen fchoone tanden. Hec 
haar is blond , zelden krullend. Men vindt wei* 
nig dikke perfonen. Hork er meent befpeurd 
te hebben , dat de vrouwen doorgaans eeneq 
platten boezem hebben, dat ontdaan zou, omdat 
zij dien van der jeugd af flerk inrijgen. In 
Aumundarfiord ^ en gedeeltelijk ook te Dyrc» 
fiord laten de IJslanders hunnen baard groeijen, 
en onderfcheiden zich ook door hunne kleeding 
van de overige bewoners des lands. 

De IJslander is zeer gastvrij. Daar, waar hij 
niet te dikwijls met vreemdelingen verkeert, is 
hij nog niet bedorven, en over het algemeen 
zedelijk en gedsdiendig. Het onderwijs gefchiedt 
in huis door de ouders, dewijl de kinderen, uit 
hoofde Van den verren afdand der woningen en 
de ontoegankelijke dreken, geene fcholen kunnen 
bezoeken. Volgens Denderson vindt men 
de verlichtde inwoners van het land, in den om- 
trek van Oefiord, 

N 3 Ce- 



1^ 



UZ'^SléAnf>nK^* 



f Gefihiedenh en tfialkundv zijn de wetenichtp- 
peo, op welke zich in de laatile jaren de IJs- 
landen voornamelijk hebben toegelegd. Men 
ontmoet verfcheidene perfonen, die zoowel Latijn 
Èhrüven als fpreken, eii in de klasfieke fchrij* 
vers niet onbedreven zyn. De hier eens bloei- 
jende dichtkunst heeft echter, zoo al niet hare 
vereerders, dan ten minde toch haren vorigen 
luister verloren. De befchaafden, zoowel als al 
diegenen, die met de Deenfche kooplieden moe« 
ten verkeeren , verdaan en fpreken ook de Deen« 
iche taal, die echter van de IJslandfche ook niet 
veel verfchilt, dewijl de laacde eigenlijk de oude, 
onvei^anderd geblevene grondtaal der beide Scan^ 
diriavifche hoofdtongvallen, namelijk de Deenfche 
en Zweedlche is. De IJslandfche taal wordt 
overal bijna op dezelfde wijze geiproken, en 
flechts in Ostland befpeurt men eene zingende, 
naar het Noorweegfche zweemende uitfpraak. 

Hoewel de fchoone kunden in IJsland niet 
liloe^'en, is het evenwel opmerkel^k, dat dit 
eiland den grootden , thans nog levenden beeld- 
houwer , den beroemden thorwaldsen name* 
lijk, heeft voortgebragt; 



Allerwaarlchijnlijkst was het getal der inwoners 
in de bloeijende tydperken des lands veel groo» 
ter, dan thans, nii dit gewest door rampen van 



D£ USLANO^EkSL 



199 



«fleirlei fbort, gedurende verfèhddeoe -eeuwen , 
bezocht 18 geworden, en, hetgeen nog 'érger is, 
het klimaat federt dien tiüd odgenIHiiJnlijk ver- 
ergerd is. Uit de opgaVen, di&' w^ over de 
bevolking des lands bezitten, fch^nt deze afne- 
ming der bevolking te blaken* ÏJtkmd had 






namdyk: > 

^jjn het jaar 1703 • • , 50,444 inwoners.y>, 
■ .1707 omtrent 34,000 ;^ * 



^T5o :.^.;v f 

1769 . . 

1778 . 'i 

1783 . ;. 

I80I • p 

1804 • • 

x8q8 • . 



50,700 — 

46,001 «^^ 

50,ai2 — 

47,a87 — 

47,207 — 

4<Ja349 — 

48,063 — . 



LV 



Onder de zeven en veertig duizend twee hQn« 
derd zeven menfchen, die, volgens de telling in 
het jaar 1801 (ook volgens st e in) gevonden 
Werden, waren een en twintig duizend vier hon- 
derd zes en zeventig van het mannelijk en vijf 
en twintig duizend zeven honderd een en dertig 
van het vrouwelijk geflacht, dus eene groote meerr 
derheid der laatfle, naar evenredigheid van omr 
trent vijftien tot dertien. Volgens de gehoone- 
en (lerflijsten van tien jaren waren, door elkan^ 
üer gaekend, jaarlijks getrouwd twee honderd 
^ftig paar, geboren een duizend drie honderd 

N4 . vyf- 



HQO 



dB 1JSLKUDEK$. 



vijfüg en geftorven een duizend tv^ee honderd 
\ijUif menicben, zoodat, volgens deze betrek- 
Ifing, een jaarl^jksch batig overfchoc van honderd 
menlchen zou plaats hebben. Hoewel men ni^ 
enkele jaren heefc, in welke dit overfchot zes 
tot zeven honderd menfchen bedroeg, zoo kan 
men evenwel regelmatig geen hooger getal (lel- 
len, dew^l weder enkele ongunftige jaren een 
even zoo groot, zoo niet grooter getal weglie- 
pen. De betrekking der gehuwden tot de gan* 
fche menigte des volks Haat als een tot honderd 
acht en tachtig, dat der geborenen als een tot 
v^f en dertig, en dat der geftorvenen als een 
tot zeven en dertig. Het getirl der onechte kin* 
deren bedraagt dooreen jaarlijks omtrent honderd 
v^ftig, zoodat dus ieder negende kind onecht 
is. Onder de geborenen worden jaarlijks dooreen 
viijf en veertig dood geboren, zoodat dus ieder 
dertigile kind dood ter wereld komt. Tweelin- 
gen vindt men jaarlijks omtrent vijftien paa^. 

De raad st^phense^ heeft inlateren t\jd ^en 
pverzigt der bevolking medegedeeld, die hij om 
nieuwjaar van i8ai op acht en veertig duis^end 
v\jf honderd een en vijftig menfchen £chat, en 
waarby hij tevens opmerkt, dat zij in twintig 
jaren tnet ^en duizend drie honderc^ vier en 
veertig zielen i^ yerpeerderd* Dewijl er echtei; 
in i8<;^t llcclits een duizend vier honderd viec 
fsn ;^esug kin(|.er^fi geboren e{) een duizen^ zes 

, non- 



/ 



PB IJSLAND E RS. 



ftOt 



Jiondjerd' negen en twintig tnenfchen geftorven 
2Ün, zoo is het opgegeven getal van een dui» 
zend drie honderd vier en veertig weder met hon* 
derd v^f en zestig verminderd , en men kon dus 
op nieuwjaarsdag van 183a de bevolking van 
ïjüand ilechts op acht en veenig duizend drie 
honderd tj^ en tachtig zielen ichatten. In den 
loop van het jaar 1892 z\jn een duizend zeven 
honderd vier en twintig kinderen geboren en 
Hechts acht honderd een en veertig menfcheu 
geftorven, waardoor dus een batig overfchot van 
acht honderd drie en tachtig zielen , en op nieuw* 
jaarsdag eene bevolking van negen en veenig 
duizend twee honderd negen en zestig menfchen 
ontftaat. Onder de geborenen waren weder twee 
honderd een en zestig onechte kinderen^ dus naar 
evenredigheid omtrent als eeo tot zeven (waar* 
uit men kan opmaken, dat het zedebederf toe« 
genomen is). 

£en verbazend aantal kinderen derft vóór het 
tiende jaar ; de arts c a l l i s e n oneent , dat de 
verkeerde gewoonte, in lateren tijd ook bij de 
IJslandfche vrouwen in zwang gekomen , om hare 
kinderen zelve niet te zogen, maar die b^ vroed* 
y^Quwen te beleden en met melk van koeijen 
te laten voeden, hiertoe veel bedraagt. 

Dew^l de jaarlijkfche bezigheid van vele man- 
ieën in de visfchery beftaat, zoo bereiken zij 
doorgaans zulk eenen hoogen ouderdom niet, als 

N 5 . ' dQ 



•os 



m XrSLAKDERS. \ 



de wouwen. Ab zü vijftig jaren idlen,' worden 
s\j dikw^ls door alleilci borsckwalen en tering 
overvallen, die hun leven dra doen eindigen. 
i^< Behalve de gewone ziekeen der kinderen , aan 
welke vele dezer onnoozelen derven (in 182a 
bezweken alleen aan ontfteking in de keel zes en 
negentig kinderen), is de zoogenoemde Ginklofe^ 
eene foort van Rachitis of zoogenoemde Engel- 
fche ziekte f eene der vreesfelijkfte, die veelvul- 
dig op den Westmander (^ff^estmans.' eilanden) 
heerscht, en dan alle nieuwgeborene kinderen 
wegfleepc. — Schurft , tering ea beroenen wor- 
den hier insgel^ks dikwijls gevonden , omtrent 
de v\jf en twintigfte van het getal der geborenen 
komt door ongelukken om het leven, namelijk 
door '^ verdrinken op zee en door bevriezen. De 
roode loop, de fcheurbuik, de geelzucht, kol^k 
en waterzucht zijn wel ook vr\j algemeen, maar 
echter minder doodelijk, dan de voornoemde 
kwalen. De ilerfce is allerfterkst, als zich gal* 
achtige,. katanhale- en^^senuwkoortfen veripreiden, 
die ligt epidemisch worden. "Minder gevaariijk 
zijn de heete koortfen en andere ontftekende 
ziekten. De zeer algemeen heerfchende fchürft 
moet men aan de gtooce morfigheid der inwoners 
toefchryven. 



I Het blnnenfle des lands is geheel onbewoond, en 
de bevolking ürekt zich flechts uit tot eene ftreek 

:> der 



DE 0^8XAN13ERIS. 



•o) 



dat kust van omtrent drie honderd vieikiuice 
mijlen. Dé IJslanders leven othier grocendeels 
in afzonderlijke verftrooid^ womngeil , en de 
weinige (leden en handelplaatlbn z\jn, in verge- 
l^king van het geheel, zoo wehiig betéekenend, 
dat zy naauwel^ks dezen naam verdienen. De 
meeste woningen, tuslchen welke men i hier en 
daar eene kerk ziet, worden in de grasr^ke 
vlakten langs de rivieren gevonden. In den zo- 
mer hebben de inwoners ook Selér^ dat is SePt» 
of ^lpen*h\xttQn, boven in het gebergte, waar 
dan hun vee weidt. 

Men vindt in IJsland flechts weinige ileenen 
gebouwen , fommige zijn van hout, ver 'de meeste 
echter op de volgende wijze gebouwd. Eene 
woning C^/7i, dat is boeren hofilede), beftaat 
gewoonlijk uit verfcheidene kleine huizen (^iWtfy)^ 
die ieder hunne beilemming > hebben, en flechts 
Bit ééne afdeeling beilaan. Allen echter z^n we* 
der met eikanderen verbonden , en vormen op deze 
wijze de ganfche woning. De buitenile muren 
zijn uit turf zamengeileld, gewoonlijk ilechtsvier 
en een half voet hoog, beneden vier voet of 
nog iets meer, maar boven echter flechts drie 
voet dik) en aan de buitenzede dikw^ls met 
zoden, aarde of fleenen bedekt, waardoor zij 
nog dikker worden. Dé daken beilaan uit boo- 
itien of ftruiken, zijn met zoden gedekt, en 
hebben kleine, met glas of met eene zeer dunne 

fcha- 



i wimm ii 



ft04 



I>£ USLANDERS. 



fchapenhuid voorziene openingen, door welke 
het licht in het huis kan dringen. De muren , 
die deze kleine huizen met eikanderen van bin- 
nen vereenigen, beftaan insgelijks uit turf. -De 
dikke buitenmuren geven zekerlijk veel warmte, 
msar vermeerderen echter ook zeer de flechtheid 
van den dampkring, die in zulk eene kleine 
ruimte is opgefloten en zeer bedorven zijn moet, 
deels uit hoofde van de heerfchende morfigheid 
en de verfchillende hier bewaarde (lofifen uit het 
planten- en dierenryk, deels dewyl geene verfche' ^ 
lucht in dezelve kan gebragt worden. Daar nu in 
den zomer de muren ^ zoowel als de daken groen 
worden , en het ganfche gebouw niet hoog is, zoo 
kr^'gt zulk een$ IJslandfche woning de gedaante 
van eenen kleinen heuvel. De ingang is gewoon* 
li[jk aan de zuidzijde, en de deur meestal rood 
gefchilderd. In den gang, in welken men door 
deze deur komt, loopen meer of minder ingangen 
uit, naarmate hier meer of minder ruimten of 
huizen gevonden worden, die tot een dagelijksch 
venrek, flaapkamer, keuken, eet- of melkkamer^ 
(tallen, enz. bellemd zijn. De binnenfte ruimte 
is fomtijds tot een vertrek om gasten of vreem-» 
delingen te ontvangen, ingerigt, zoowel als eene 
der naburige ruimte tot eene badkamer. De buU 
tende ruimten dienen tot bergplaatfen van levens- 
middelen, visfchen, gereedfchappen, enz., gdijk 
Qok eene tot eene finederij. De grootere woningen 

heb* 



DE IJSLANDERS. 



ao5 



liebben afzonderlijke paarden-, koe- en Ichapenfcal* 
len, maar de kleinere flecbts éénen fcal, en zel£i 
de armfce daglooner, die maar ééne koe bezie » 
heeft evenwel voor deze een afzonderlijk verbluf. 

Digt bij de huizen vindt men gewoonl^k eene 
omheinde plaats (Tuun) , zoowel als verfcheidene 
hooiichelven, die met zoden bedekt, zijn. Ia 
Osfland heeft men doorgaans eigene fchuren of 
kleine huizen , waar men des winters het hooi 
bewaart. In dit zelfde gedeelte van IJsland vindt 
men ook dikwijls de huizen met het ftroo van 
het hier veel groeijend Arundo arenaria gedekt. 

De IJslandfche kerken zijn niet veel beter dan 
de woningen, zij zijn zoo laag, dat men met 
de hand aan den zolder reiken kan, maar echter 
iets bieeder, dan de huizen, en de muren met 
planken bekleed, zoodat men de aarde niet zien 
kan. Het altaa» fcaat gewoonlijk aan de ooste- 
lijke zijde; men vindt hier ook eene |;k>o|>vome» 
en her koor is doorgaans van het overig gedeelte 
der kerk gefcheiden. Behalve den predikftoel, 
die bijna in alle kerken fiaat, vindt men in vele 
ook bidbankjes, ten minfte voor de vrouwen. 



j» 



De IJslander kleedt zich meest in ftof, dk: 
hü zelf gemaakt heeft; evenwel vindt men, zoo 
als voorheen reeds gezegd is, b^j meisjes en 
vrouwen dikwijls z^den en andere Buitenlandfche 
,^. ftof- 



ftot 



DET^cSIiANIïlpR^J 



{toSecu Deideedóren der mannen zijn doorgaans 
gel^kr die der matiozeri gemaakt ^ eene korcè 
ronde buist^ van eeneblaauwe, graauwe of zwane 
kleur,, ruirhe broek van dezelfde fcof , wollen 
koafen en fchoenén vair osfen- of fchapenvellen , 
van wdke het haar of wol a%ekrabt is, en die 
b^'na tot: aan dé kuiten komen, evenwel zonder 
hielen, eiü met riemen boven den voet vastge^ 
bonden. Somtijds zijn deze fchoenén ook wel 
uit iruwe zeehondenvellen gemaakt. De visfchers 
dragen pelfèn van fchapen- of zeehondenvellen, 
die dikwijls, met eéne kap voorzien zijn, die van 
achteren over het hoofd wordt getrokken. An- 
deis draagt de IJslander eenen ronden hoed; 
onder welken het haar uitfteekt. Wat niet tot 
de lage klasfe behoort, gaat zoo gekleed als an^ 
d^e lieden in befchaafde noordelijke landen; en 
zelfs het gemeen heeft doorgaans een beteren 
rok, dien \ zij in de kerk en bij plegtige gele- 
genheden aantrekken» ' 

. 'De' kleeding der vrouwen is reeds zamen- 
geftelder en menigvuldiger. Gewoonlijk dra« 
gen. zij rokken en jakken , en over dit alles 
een ruim, zwart kleed, met vele plooijen, dat 
de gegoeden met zilver rijkelijk bezetten. De 
rokken zijn beneden met '"^n breed lint geboord, 
en boven met drie groote zilveren knoopen 
voorzien. Aan deze v/ordt de boezelaar, door 
middel van eeu' gordel, vastgemaakt, die met 
. : groo- 



DT^gSL ANDERS 



f 



407 



grooté pUten van zilver of ged koper .be^tisi 
Heü jak is gewoonl^k zwarty en heeft natuwe 
tot. tan de hand reikende moui^n; van voren 
is het met zijde bezet, in hetwelk r^ggaten zicv 
ten, die dikwijls met gond* of zilverdraad ge* 
boord zijn. Aan den hals zit een kleine, drie 
vingeren breede , regtop ftaande , ftijve kr^^ 
die insgelijks met zijde, goud- of zilverdraad 
geboord is. Dikwijls dragen zij ook eenen gordel 
met zilveren verfierfelen; Als zij naar de. kerk 
of dders gaan, dan hangen zij gewoonl^'k eene 
foon van regenkleed of mantel over dit alleSb 
Deze mantel is doorgaans van eene zwarte dof 
gemaakt, en van voren met twee ftrepen laken 
van eene andere kleur bekleed, die v^n boven 
tot beneden in de lengte op den mantel genaaid, 
en overeenkomfcig de omfcandigheden der be« 
zitfter meer of min met zilveren verfierfelen 
bezet zijn. Om het hoofd rollen zij eenen grooo 
ten, witten doek, en over dezen weder een 
fijneren, zOodat hierdoor eene el hooge, krom 
gebogene kegel, of een naar voren overhangende 
hoorn gevormd wordt , om welken men eindel^k 
nog een zijden of katoenen doek bindt ^ opdat 
«lies vast aan het hoofd fluiten en de haren ge- 
heel bedekt zouden zijn. Om den hals dragen 
zij een fluweelan kraag, of zij flaan flechts een 
zijden of katoenen doek om» ^oowd deze 
kraag als hiet hoofdverfierièl woidèn min of meer 
. V • met 



ftO^ 



Dr 5SL ANDER Si 



mét zilveren knóopen of andere fieradén bezet ^ 
al nadat 'zij , die dezen draagt, meer of min ver-» 
mogend is. Ai de zilveren verfierièlen eener 
aanzienlijke vrouw kosten ruim vier honderd 
rijksdaalders. De hemden van mannen en vrou^ 
wen beftaari doorgaans uie wadmei of flanel^ 
zelden uit linnen. 



•Aia 



.- Her ganfche huisgezin werkt tevens ti\et de 
dienstboden van beiderlei kunne, en bereidt alles, 
wat tot voedfel en dekfel noodig is. In den 
winter ftaan tij om zes of zeven ure op, en dan 
beginnen de gewone bezigheden van den dag. 
(In het voorbijgaan wil ik hier melden, dat de 
IJslander dag en nacht of vier en twintig uren 
in negen tijdperken verdeelt. Het tijdperk van 
middernacht tot drie ure des morgens heet 0//4P, 
van drie tot zes ure Midmorgum^ van zt& tot 
tiegen ure Dagmal, van negen tot: twaalf ure 
Hactel^ vm twaalf tot half twee ure Midmunda^ 
van half twee tot drie ure Noon, van drie tot 
zes ure Miduraftur ^ van zes tot negen ure 
r^atmal^ en negen ure tot middernacht MidnatS) 
Nu zorgt de een voor de fchapen , de an- 
dere voor het oveiig vee. Sommige maken 
touwen van wol of paardehaar, andere zijn in 
de fmederij om hoefijzers te fnieden, en op^^ deze 
wijze heeft ieder zijne eigene bezigheden. De 



■.■,*W-*i'» 



vrou. 



DE IJSLANDERS. 



ft09 



vrouwen fpinnen meest op de fpil, romtijds ook 
op het fpinnewiel) en zij» zoowel als de mannen « 
breijen en weven ^ terwijl andere wederom bezig 
z\jn om vischkleederen van fchapenvellen te ma* 
ken, of wol te krabben en te (pinnen* Teiw^l 
allen nu op deze wijze bezig z^n, leest eeti 
hunner de overige gewoonlijk iets voor, en wel 
op eenen bijna zingenden toon. Men vindt daat<» 
om byna iti ieder huis eenige boeken, ^ie yet» 
tiftien. of gérchiedenisfen bevatten en tot dit voor* 
lezen gebezigd worden , en deze boeken verwiS' 
feit men^bij (|e naburige familien voor andere « 
Eoodat het niet aan afwis&ling ontbreekt* Dez^ 
verwisfeling gefchiedc doorgaans in de kerk , dia 
(leeds door verfcheidene, zelfs in het (trengdd 
jaargetijde, bezocht wordt. Somtijds (pelen zij 
ook eene (bort van dam* of (chaak^el, in het* 
welk zü zeer bedreven zijn, of zij fpelen op 
de kaart. 

Eigenlijke danfen hebben de IJslanders niet^ 
hun gezang is ook zeer eentoonig, en de hekiett« 
dichten worden bijna fchreeuwend gezongen* 






mMM 



Pe voomaamfte drank der IJslander^ i3 zatA 
of -geronnen melk, die met water gemengd etl 
Syre genoemd wordt | dikke tnellc of Skiif Jd 
een hunneE hoofdgeregten. Tot de2ö behöOfC 
Dok de boter» ^e zü in groote menigte getikteti f 



•éimitgm 



ri« 



fiÉIJ^L'AMd^H^. 



het liefst echter ongezouten en wel zeer oud; 
«Is het hun aan boter ontbreekt, eten zij vet; 
Zij maken ook kaas, maar flechts zelden eii 
Hecht. De voomaamfte geregten huntieï maal- 
c^'den zijn visch, fchapen- en rundvleesch, en 
fléchns weinige ^'zen nit het rijk der planten* 
'Zij gebruiken even zoo zelden zout in humte 
overige f|)i}s als in de boter» Om het korsn 
te malen, bedienen zij zich van handmoletis, 
Ichoón niét' dikwijls, dewijl de ichepen meel; 
zoowel als wijn, bier, brandewijn en andere aiv 
tikelen aanvoeren^ die thans tot de dagelijkfchë 
t)ehoieften behooren, en té weeg brengen, dÉi 
imén' in IJsland ^^v&i zoo goed als elders met 
alle voortbrengfëlén der volkplantingen voor^ieH 
kan worden. De IJslander^ gebruiken zeer veéi 
fhuif, en dragen diè in kleine hoomtjès in den 
iak^ uit welke zij ihuivén. 



^.^^^1;: 



mm 



"'Vouwen zoowel als mannen reizen üeédi té 
paard, en als dé reis lang' zal duren, dan nemeil 
zü eenige paarden n;ede, om te kunnen verwis- 
felen, als het rijpaard vermoeid wordt. Het eene 
|m£d' 'wordt aan' Het andere gebonden, en 'zoo 
üntftaat. als er vèel pakkaadje is, fömtijds eesé 
kn^ rij van paarden. Dé pakkaadje worde aan 
fielten pakzadel van turf vastgemaakt, én-Mtigt aatt 
tlèlde ziijdèii van ' hét paard. Bei de IJ^dé^ 



DB IJSLANDERS. 



fiil 



zijne reis begint , doet hy gewoonlijk een kon 
gebed. De vooraaamfte reizen, die hij onder- 
neemt, zijn van ïïëdafen by de ^rivieren naar 
de kust om te vislchen , of om z^ne voortbreng- , 
felen in de handelplaatfèn voor waren te verrui- 
'len, of ook om van de eene (Ireek naar de an- 
dere te trekken, en in den hooitijd te helpen. 
Reeds^ in Fel>roarij begifit een groot giedeelte 
zich reisvaardig te maken, om naar de zuidel^ke 
en westelijke kusten te itekken, waar z\j fbhdiep 
gaan, zoodra het weder dit toelaat. In het be- 
gin van Mei keeren z^j weder naar hiinne wo^ 
ningen, maar laten de visichen achter. In het' 
midden van Junij onderneemt de IJslander z^nd 
tweede reis, op welke h^ al zijne waren mede^' 
voeu^ als wol^ talkv, boter, vleesch, enz., on^ 
andere behoeften voor dezelve te koopen, welkef 
hy dan, benevens de visfbhen, die hij niet he^ir 
kunnen verköopen, mede naar huis neemt. Op^ 
de ruime eenzame heiden, door welke hij moet 
trekken, vindt men dikwijls aan derzelver gren« 
zen bepaalde rustplaat&n ; hier legt gewoonlijk 
ieder ceiziger op eene bq>aalde plaats eenenileen^ 
waardoor allet^ groote fieenhoopen ontdaani 
2^ulke fteenhoopen zjet mdi i^Oexnedal^ op da 
Smiörwatns ' heidg y xxis&hen ^apéefiord ea do 
FUotséah Harde^ en eenen onder den naam Beih 
ntdtjeiling iifc Kaldedal in Bórgefiords Sysfsly enz; 






VL 



.1 r: 
mr 



" JT -UiJrA JBf! Hlï 



VI. 

* ■ - 

\Z DE LANDEN AAN DEN MISSISSIPPI. 

■■ JJe groote landitreek in Noord -Amerika f 
die zich van de westel^ke helling van het ge* 
bergte Alleghany tot aan het rotsgebergte uit- 
firekt, is in onze dagen merkwaardig geworden 
door de menigte^ van volkplanters , die gedeeltelijk 
uit Europa^ gedeeltet^k uit de oostelijke laHien 
4er vereenigde Staten in Noord 'jfmerika der-^ 
waans getrokken z^n. Om zich een denkbeeld 
van dé groote uitgeftrektheid dezer landftféek te 
vormen^ moet men overwegen, dat zij omtrent on* 
der den 38 gr. breedte en 20 gr. lengte gelegen is 
en van den Mexikaanfchen zeeboezem tot die 
verheffing des lands in het No(»:den, waar de 
naar het Zuiden vloeijeude wateren van die^ 
wdke naar de Ijszee en de Hudsonsbaai ftroo* 
men, fcheiden, gerdcend, bijna even zoo vele 
graden van breedte meet, als eene ruimte van 
meer dan zeventig duizend vierkante geographi»^ 
fche myien bedraagt. Door al deze fireketi 
firoomen de Misfispppi en de daarujt voortkom 

men» 



« é 



D£ LANDEIi AAM DEH MlSSISSIPPf. ii^ 



n^ide rivieren y dié tot op onzen t^d grooten« 
deels zoo onbekend waren ^ dat men zelfs niet 
eens de bronnen en al de byxivieren van dezen 

Öroom kende, ri cr:^»^. ^n^L-brj /? . 

i Dt gefchiedenis berigt ons niets aangaande de 
gefteldheid der landen van het gebied van den' 
Mis/is fippi in vroegere t^den. £venwel vindt men 
hier ^oren van vroegere, bewoners dezer ftreken, 
die de tegenwoordige in kunde en belchaving 
aanmerkelijk fchijnen ovenroffen te hebben. Hier« 
toe bQhooren vooral de heuvelen der ' doodeng 
welke men aan de monden van alle rivieren' in 
den Misfisfippi vindt* Men rekent dat het getal 
dezer heuvelen meer dan drie duizend bedraagt^ 
De diameter van den grondflag der kleinfte is 
honderd en zijne hoogte twintig voeten, men 
vindt er echter ook , die honderd zeven en veertig 
voeten hoog z\jn. Doorgaans (laan deze heuvels 
in groepen bij elkander, en de overblijfïèlen^ 
van vestingwerken, uit aarden wallen beflaande,< 
doen vermoeden, dat er voorheen in de nabyheid 
dezer graven ook (leden gedaan hebben. In het 
binnenfte dezer doodsheuvelen, die ulc kleine 
ongehouwene (leenen kegelvormig opgeftapeld 
zijn, vindt men menfchelijke gedaanten, urnen, 
koperen munten en fieraden, brokken van wa«- 
penen en afgodsbeelden, die gedeeltelijk gelijken 
naar dié, welke de Spanjaarden eens in MfiX$c0^ 
vonden» ... :: u. 



O3 



Waar» 



fti4 PIS i^AmeHJMI ]>EN MKQI8SIPPL 1 

Waairichünlül^ bebb^ tot de thans verdvtrenenoi 
volksttammeii» die; dese (Ireken aan den Mis^ 
fiffippi beivoondeOf ook: die Ujken behoort » die 
niet lang geleden, in eenige holen van den fhmi 
V9P Kentuoky ontdbkt z^n.' Zü waren geheel 
uitgedroogd 9 en, gelyk de Ëgyptifdhe Mun»* 
niën»; in verfcheidene hulfels gewikkeld* Om 
liet 1^'k was grof, zeer eenvoudig geweven linnen 
gewonden» Hierop volgde eene foort van netweik 
van grove draden en met vogelvederen door* 
vlochten, die echter dezelfde rigting hadden ^n 
das eene gladde oppervlakte vormden. Over dit 
tweede bekleedf^l zat nog een derde of het bui^ 
tenfte, dat bij fommige l\jken uit hetzelfde grove 
lynwaad als het eerfte, maat by andere uit za- 
mengepaaid leder beAond* Nog merkwaardiger 
was de, van de ranke geftalte der tegénwoor<i 
djge Noord «Amerikaanfiihe Indianen geheel ver^ 
ichillende ligchaamsgefteldheid dezer lijken. De 
meeste waren geene v^f EngeKche voeten laiig^ 
2seer weinige zes voeten. Het voorfte gedeelte 
yan het hoofd was zeer laag, het gezigt )cort<en 
breed, de wangheenderen uitftekend, de holieii 
der oogen wiJd en de kin kort. : ;:yïïnr> 

Deze voormalige bewoners van het gebied ides 
Mi^fippi ovQttïoiïen^ gelijk reeds gezegd js^ 
niet ilechts in befchaving, maar ook in menigte 
de tegenwoordige Indianen. Bezé laatfie toch^ 
bedragen naauwelijks meer dan dertig duizend 

... . ; _' ^ zie- 



Vi 



fcielcQ» 9SOo4at dporjBen Hechts tw«e Qf ^ri^oien* 
iohen op eene. vierkance myi.lands kjunnen ger^r' 
J(cq4 wKtr^en^en dij^ ^ing getal v^rmindeii 
zdfs nog van jaar tpt jaar door 4e vermenging 
net de zich fieeds meeodv uitbreidende blanlqfsny 
«n het 19 ni^CjOQwa^rcbüidi^^.d^t na vefloqy 
van eene halve eeuw ,eep echt koper Ift4ia0» 
onder de zeld^aamhe4en zal.behQoqpn, ea jdat 
de ftammen der Tsefii$rokefep$^ en ande/re fiechts 
in naam bekend zullen zijn. • Vauc.A. . i 
trf« Onder de rei^beTchrü vingen , door welke d^ 
Kennis van het gebied de3 Misjkfip^i. in on^c^ 
cüd wezenlijk vermeerderd is, verdienen voQ^a) 
de drie volgende, otvze aandacht^ , 
. L Account ofan Expedition from Pimhftrg^ 
40 the Rocky moutains f performed in the years 
ilSjp, |8ao; by order of the Hon: yc cal» 
«axiN, Secretary of War ^ untcr the i^omman4 
tf Major s. h. long, of the v* s..< tof, Eifr 
fiZMB£Rs« Compiled &Qm the l^otes qiMAyot 
LOM o, M. T. 8AY, and other gendeipen of the 
Party. By kdwin james, Bouanist and Geoc 
golist to the Expediiion. . .-,« . . . 

^ix. H» Narrative Journal of Travelt frotn De* 
troit Northwest through the great Chain of 
American lakes. to the tources of the Msfisr 
fippi river in theyear 1820,- ^:yH.R. schooLj. 
$&AFT« P^rformed as 4 loeiuber of th^ S^pe 
dition under general cas^* Albiiny iBj^Ij, i 
,v, A O 4 111. ^ 



tU DE LANt>£N AAN DBN MISSISSIPPI. 



' IIL ji Journal of Travoh into the Arkémss 
terriforyy during the year 18199 with occasie' 
nat ohservation^ on the manners of the Jborl» 
genet. Btj -r. vvttalu "? 

De twee eerde dezer reizen z^'n op bevel der 
legering door Amerikanen , en de derde door 
cenen Ëngelichen ondernomen. 

Uit de regelen 9 den majoor lono vooi^go» 
ibhreven, ibhünt ^e volgen, dat het deel zijner 
reis krijgtkundig en tevens wetenfchappelijk fge- 
weest is; daarom beftond ook het reisgezelfchap 
uit eefie afdeeling foldaten, een dagboekhouder, 
kruid*, dier. en delfftcfkundigen, hunne helpers en 
eenen fchilder. Zij gingen te Pittsburg zzn den 
Qhio aan boord van de iloomboot, ^« westelyke 
/ngenieur genoemd , voeren deze rivier af, vetw 
volgens den Misfisfippi en den Misfouri tot aan 
den mond der Platte opwaans; zij volgden hierop 
den loop dezer laatlle rivier tot aan hare bronnen 
in het rotsgebergte, trokken langs deszelfs voec 
naar het Zuiden, en verdeelden zich hier in twee 
partyen, waarvan de eene de Ar kansas y de an» 
dere de Kanadifche rivier afvoer, welke laacfte 
-^iJ9 geheel verkeerd, voor de roode rivier hiel» 
deQ« Toen beide panijen den Misfisfippi weder 
bereikt liadden, keerde ieder naar zijn verbliijf 
terug. 

Pe heer soH^ot^cHAPT van Buffale^ «ene 
kleine ftsd Aan \m oostelijk einde van het meer 

, Erien 



'K 



DE LANDEN AAN DEN MISSISSIPn. aif 



Sriê^ watt de Niagara uit hetzelve ftroomCp 
vertrekkende, voer door de keten der bekende 
v^f groote meren, kwam ait het boven 'meer in 
het zandmeer^ en van hier kwam hü in deaMisfit' 
fippif dien hy tot aan deszélft broi\ bereisde. Ver* 
volgens voer b\i dezen (fax)om weder af tot dèn mond 
der Ouscoming (Ohconsini)^ ea keerde idoor dezen 
en de Fot' rivier nau het meer MiectUgan temgé 

De heer nuttall eindel^k voer door den 
Chio in den Misfisfippi^ en dan ait deze rivier 
den Arkansas tot den mond der keper*' green 
rivier opwaarts, en onderzocht het land aan beide 
Icanten als knüd- en delfïlofkimdige. Men ziet 
dus welk een groot gedeelte van het gebied des 
Misfisfippif door deze drie reizen in onzen tijd 
onderzocht is. ■ y '^fi v •<. 

Pitfshurg^ wfOLt de majoor lono, als ook 
de heer nuttall, hunnen togt begonnen , ligt 
aan den 2:aiïienloop der Alleghany en éti Mon» 
angahela^ welke beide rivieren hier den grooten 
Ohio vormen. De bronnen der jilleghany liggen 
zuidoostelijk van het meer Erie^ en wel zoo. 
kon bij dit meer, dat de fcheepvaan tu3lchea 
beide wateren flechts door eene ruimte van drie 
Duitfche mijlen (vijftien Engelfche), over welke 
de goederen, enz» moeten gedragen worden, 
belemmerd wordt. Door eenige andere rivieren, 
van Welke in het vervolg zal gefproken worden, 
is insgelijks eene verbindcenis voorhanden tuslchen 

O 5 den 




hi 



fiS OE LANDOEN AAN >DGNl|aiSSISSIPIVl 

(den boezem vaa Mexko en de xivier Laut^f^ 
^i)flechts door eenen nog kleinerea liinderpaai 
gefkemd wordt. tïw ïurirA jntisvn 3j<j(jri i^iv 
. ; De ftad Pittsburg heeft hjiren Woei vooron- 
n^^k te danken aan 4e rijke l)edd]ngBn van 
fleenkolen in hate nabuKuich^ De aardkundige 
faetnokkioipen dezer lagen van koden is aanmer^ 
Jtenswaardig, :iirant onmiddellijk, ónder deze ligt 
eene- bedding; van .^nadüeen met glimmer, en 
onder éozt weder een kalkftetn., éiQ Ter&bratu^ 
Uien bevat (*)• B^ Wheelingy. dat lager aan 
éeit tO&ro ligt^ vindt men insgelijks beddingea 
san fleenkolen van dezelfde dikte. Zij liggen 
eslder kalkfleen. 

MjDft: faimering van kolen ichiijnt inzonderheid 
langs de oevers van de rivier AJieghatty zeer 
verbreid te z^'n. Sporen van deze deifftof vindt 
men onder andeten omtrent honderd Bngeliche 
mi^ boven Pittsburg^ waar eene bron zoo veel 

< '.C*y TfrebratuUten z^n verfteende fch^Ipen , van welke 
pen voQrhern geloofde, dat levende dieren van deze 
foort in de tegenwoordige zeeën niet meer gevonden 
Werden. Dit h intusfölien eene dwaling. Men vindt 
deze Verfteeningen in alle gebergten van overgang en 
2eifs in aangefpoeld land zeer mejiigvuldig, en wel van 
d^ grootte eener Uns to^ drie duimen lang. De voor- 
iipemde kalkileen is een overgangskalk , dewijl by onder 
de fleenkolen ligt. < ^^ 

lisati^i ..-4, . .. v. iii^m-^ j i ..i^^j.0.. ü'. ; BÉ- VIR.T. ** '•' '' 



tï^fJ 



4 



•V 



i 



IHS' CrANDBN AAN DËN MISSISSIPPL «19^ 



ïr 



iléenoüe opleven , dat één peiibon dagelijks ver- 
fcheidene gallons verzamelen kon. Soortgelijke 
verichiijnfelen vercoonen zich langs de^ ganfehe 
westelijke helling van hec gebergte Alleghanytot 
aan den mond van den Ohio* Zelfs op hec hoogde 
punt van den rug des Laurels in dit gebergte^ 
komt de zandfleen der koolvorming te voor^ 
ichijn, afwisfelende met dunne lagen Van hars^ 
aditig leem en lei. Deze kolen worden «^ 
gedolven en verkocht. * 

De ilad tVheeling is, uit 'hoofde harec voocb 
deelige ligging aan den Ohio en hare kolenmijnen ; 
in de laatfte jaren eene geduchte mededingfter 
van Pittshurg geworden. Hier eindigt ook de 
groote landweg van Cumberlatidy die zkh thans 
honderd veertig Engelfche mijlen uitffarekt ën een 
miUioen acht maal honderd duizend dollars gekost 
heefc Men heeft het plan gevormd, om dezen 
weg aan gene zijde van den Ohio in eene regte lijn 
tot het zuidelijke f.inde van het meer Michigan 
voort te zetteii. ^^^*^ 

1 Op halfweg van Pittsburg naar den mond van 
den Ohio ligt de ilad Cincinnati* Het getal harer 
inwoners is van twee duizend vijfhonderd, dat zij 
in :8io bevatte, in 1819 tot twaalfduizend aange* 
groeid. Her land tusfchen deze beide (ledien Is zeer 
fraai, het beftaat uit heuvds en dalen. De e^Tfté 
zjuntniet hooger dan twee honderd of drie honderd 
voeten^ met bosichen bedekt, die grootendeels nog 

door. 






.1Ï 



^«9 D£ LANDEN AAN DEN MISSISSIPPL 

door geene menfi^elijke hand izün aangeroerd. < Op 
de g^dde oppervlakce van den (til (Iroomenden 
m^jefueuzen Ohio vertoonen zich de omtrekken 
der naburige heuvelen zoo duidelijk, als op den 
blaauwen grond van het gewelf des hemels* De 
grond der vlakten is zeer vruchtbaar en levert 
bü de gemeende bebouwing eenen zestigvoudi« 
gen.oog9C. De boomen, die aan het bovenfte 
gedeelte der rivier het: weelderigst flagen, iz^n 
de Schierlings den en de groote ff^eymuthspijn^ 
welke laatfte onder de fraaifte en hoogftc boomen 
der Amerikaaniche bosichen behoort. De regte 
«n gladde ftam, van vyf tot zes voat in door- 
ibede, bereikt eene hoogte van 2 i ^ tot tach* 
pg yoet^ (volgens andere reizigers zelfs tot hon- 
derd vijftig voet% en fteekc met z^jne digte 
kegelvormige kroon, die de takken vorm 1, bo» 
ven aUe overige boomen uit, gel^k de palmboom 
pnder den keerkring. Behalve deze boomen vindt 
inen hier nog> beuken, berken, fuikerahomen en 
olmen. Ook z\jn twee iborten van paardenkas* 
tapjes (j;astane4i, Equina) hier zeer gemeen* De 
eene heet Boksauge^ vaii eene langachtig :'di 
vlek, di^ op de vrucht zit. Dewyl dezc ;;p. 
ilechts in de westelijke ftaten wordt gevonden» 
zoo geeft men de hier geborene. inwoners insge- 
lüjks fomtijds den ipotnaam Bocksaugeny om hen 
te pndericheiden van diegenen, die uit de oos« 
teiyke fiateu herwaarts zyn gekomen., en die 
}anhihs (Tankees) genoemd worden. 



DE LANDEN AAN DEN MISSISSIPPI. lai 

In de nabijheid van Lauisville heeft de Ohhit 
op eenen affcand van nog geene twee £ngel(che 
mülen, een verval van twee en twintig voeten. 
Aan het einde van dit verval ligt de fiad Ship^ 
pingsport (infchepingshave). De oevers decv 
rivier worden van hier af, tot zij in den Mit* 
fisfippi valt, gedurig lager, tot eindelijk, omtrent 
twaalf £ngdiche m^len beneden deze plaats, hec. 
ganfche land aan beide kanten van den ftroom. 
zoo laag wordt, dat het by de overftroomingen 
twaalf tot veertien voet hoog onder water ftaat;^ 
De grond beftaat dus hier doorgaans uit aange- 
fpoeld land en is met digte bosfdhenvbodekt. 
Hier en daar worden deze echter afgebroken door 
groote fcreken, die met ondoordringbaar altoos 
groenend riet begroeid zijn* Deze rietplanten 
(^Arondinaria macrospermdy worden Jertig voet 
hoog en beletten door hare fchaduw den groei 
van alle andere gewasfen. Ten tijde van den 
faoogfcen vloed des Misfisfippi wordt het water 
van den Oi^/t? dikwgls dertig £ngel(che müleni 
tegen fcroom teruggedrongen; terwijl echter de 
wateren der laatfce rivier wederkeerig dezelfde 
uitwerking in den Misfisfippi voonbrengen. ..i.. 
'De lengte van den loop des Ohh^s wordt door 
den heer james op duizend drie en dertig En- 
gelfche mijlen gerekend* Het water is, met wei* 
siige uitzonderingen, zuiver en doorich\jnend. De 
inelheid van den loop bedraagt, naar gisfipg, 
vj , niet 



tsftr DF LANDEN AAN DEN MISSIS5IPPL 



niet meer dan twee en eene halve £ngeliche 
mijl in het uur, en het verval vier en een ^ half 
duim op de Ëngelfche mijl. Bij hoog water 
kunnen fchepen van drie honderd tonnen tot 
Cincinnati varen. De grootere ftoombooten, die 
deti Mtsfispfpï en Ohiï^ bevaren, gaan doorgaans 
niet verder dan Schippingsport t flechts de kleine,' 
die niet meer dan zeventig tonnen bevatten, 
kunnen Pim^»rg bereiken; en dit ook nog maar 
Wéinige maanden in hét jaar. Rijen van klip- 
pen, dié^ de rivier op twee of drie plaatièn door* 
feijden, en ondiepe zand- en fteenbanken z^n^ 
echter nog de eeni|^ hinderpalen niet, met welke 
dé fi:hippers op dea Ohh worstelen moeten* De* 
ttalr^ke wortelen en fiammen van gezonkene boo-*. 
tteti, of van pulken, die op de oppervlakte des 
i^aters drijven, brengen hen geftadig in gevaarJ 
Op den Alkghany en Ohh zijn pramen en' 
Vlotten de meest gewone vaartuigen. Zij voeren 
geheele liuishouditigéti met paarden, runderen en 
huisraad naar hét beloerde land, „ dat aan gene 
2^e der plaats ligt, waar de zon ondergaatw'^v ] 
"De voomaamfte rivieiien, die den Ohh ver-' 
gezellen, zijn aan den regeer of noordwesteUjkeiy 
dëvér de Wahatdh^ de Miami^ de Shfo ién de 
Muskingum; aan den linker of zuidooscëlijkenr 
kant dé groeft KenawOy^ de Kentacky^ de 
Kumberlaaïi Qti d6 Tennésfih^ De laatftejoops 
byna fwee' heüdeïd Ëng^féhé mijlen l^ng^ itf 
■ ''^ - ee- 



M LANDEN AAN DEN MSSISSIPPIJ 923 

e6ne^ den Mispspppi zeer naderende en hem 
bijna paralel gaande^ maar juist tegenovergefc^ilde 
'igcii'g» namelijk van het Zuiden naar het Noor* 
den; een bewijs » hoe laag en vlak de grond van 
het Misfisfippi'ddi zijn moet, ' 
^ '^ Op den eeriten Julij bereikte de fcooo^ooc ds 
Westelijke Ingenieur de» Misfisfippii^ waar wij 
haar provifioheel zullen verlaten, om den heei 
^CRooLCRAFT te vergezdlett, die denkc dit« 
hij de' eenige onder de thans levenden is, die 
zoowel de bronnen als deiï mond van dezen 
Wonderbaren ftroom bezocht heeft. Zijn berigt 
hierover is zeer duidelijk gefceld, en ook, mét 
eenige weinige uitzonderingen, zeer naauwkeurig^ 
' 'üt Misfisfippi ont(pringt op eene hooge, mee 
meren" en móérasfen bedekte^ vlakte, die zich 
tusfchen 48 en 49 gr. noordelijke breedte^ van 
het rotsgebergte tot het hovenmeer uitfttekt. D« 
Wateren^ die uit deze rivier fcroomen, nemeii 
hunnen loop naar de Poolzee^ de Hudfonsbaal^ 
den Laurensboezem en de Golf van Mexko^ 
De heer ^choolcraft houdt het roode cede^ 
ren meer^ dat hij ter eere des ftadhouders vaii 
het gebied Michigan^ het Cass^meer noemt^ 
voor de hoofdbron van den Misfisfippi^ hoewd 
hj erkent, dat zich eene, uit het zestig Engels 
fche mijlen noordwestelper liggende Beesi^ 
iw?tfr komende, rivier in hetzelve ftort Van hét 
Cass^ meer af rekent 8 ch ao &c r aft, dat dë 

gan- 



■■;:■.» 






114 D^ LANDEN AAN DEN MISSISSIPPI. 

ganfche leQgte van den Misfisfippi tot aan den 
mond in den Mexikaanfchen boezem twee d Jizend 
negen honderd acht en zeventig, maar van het 
Beesch-meer af drie duizend acht en dertig 
£ngelfche of meer dan zes honderd geographifche 
mijjlen bedraagt. De ftroom doorloopt op dezen 
ontzettend^ afTtand bijna alle afwisfelingen van 
het klimaat, van den b^na altoosdurenden winter 
af (sCHOOLCRAPT vond in het Cass-meer in 
Juiy nog ^s) tot in die fcreken van den keer* 
kring, waar altoos planten bloeijen. 

Ten opzigte der natuurlijke gefteldheid van 
den üiUsfiifippi^ ftelt schoolcraft vier af- 
deelingen. 

De eerfte ftrekt zich uit van het Cass»meer 
tot de watervallen van Peckagama^ een afftand 
van twee honderd dertig ËngelTche mijlen, door 
welke de rivier, met eene fnelheid van anderhalf 
Engelfcbe mijlen in het uur en een verval van drie 
duimen op de müU zacht ftroomt. Hare breedte 
neemt van zestig tot honderd voeten toe. Het 
land. aan beide kanten is vlak en laag, en met 
wilde r^'st, biezen, lies en andere moerasfige 
planten bedekt. Op de kleine hoogten, eenige 
ni^len van de rivier regts en links gelegen, vindt 
men eenige weinige gele pijnboomen. De vaare 
d0ot dezQ eentoonige eindelooze Savanen is boven 
alle befchrijving vervelend. Evenwel vonden z^ 
lm tw^, Ffan£:)ien, die zich, uit hoofde van 
V '^ den 



II 



DE LANDEN AAN DEN NflSSISSIPPI. 112$ 

den ruilhandel mee de Indianen, in deze treurige 
ftrekén hadden nedergezet. Een dezer was diep 
ongelukkig. Hij had, terwijl hij zich hier! met 
den handel in pelterijen bezig hield, naar 'slands 
gebruik, eene Indifche vrouw genomen, en ver- 
icheidene winters in deze ruwe oorden doorge- 
bragt. Gedurende den laatften^ winter overviel 
hem in het veld een hevige florm met fneeuvir 
vergezeld, en beide zijne voeten bevrozen zoo 
zeer, dat zij kort na zijne tehuiskomst van z^ne 
beenen vielen. In dezen hulpeloozen toeftand 
onderhield hem zijne vrouw een t^d lang doot 
visfchen, die zij in het naburig meer ving;- 
maar zij verliet hem eindelijk, en bij onze komst 
had hij reeds verfcheidene maanden geleefd van 
het onkruid, dat rondom zijne hut groeide. Dq^ 
wijl hij niet gaan kon, zoo was hem dit onkruid 
door zijnen landman en de Indianen toegewor^ 
pen , die hunne barmhartigheid jegens iiem hiertoe 
fehenen bepaald te hebben. Wij vonden hem 
in eene kleine donkere hut, zittende op eene mat 
van biezen, de (lompen zijner voeten met herte-t 
vellen omwonden, maar het overige gedeelte des 
ligchaams naakt, zoo zeer vermagerd, darmen 
ieder been door het vel zien kon, met eenen 
langen baard, ingevallene wangen en diep lig* 
gende oogen vol wanhoop. Hij kon geen Etï* 
gelsch, maar (tiet in zijne moedenaal onophou- 
delijk vloeken uic over z^n eigen lot en al wat 
* 3* P hem 



9atf DB LANDBN AAN mN MISSISSIPPI. 






hem omringde* Wij konden dit vreesfeliijk gezigt 
ilechts een oogenblik verduren, en haastten ons 
dit liol der ellende te verlaten. Evenwel zond 
hem, eer w^ deze plaats verlieten, de heer 
€A8S eenige Indifche waren, en huurde eenen 
man^ om den rampzaligen naar het fort van hec 
Amerikaansch gezeUchap, dat in pelterijen han- 
delde, en dat aan de Zandzee lag, te brengen» 
waar zijn treurige toeiland eenigzins verzacht 
zou worden. 

De tweede afdeeling van den Misfisfippi be- 
gint by de watervallen van Packagamaj waar de 
eerde rotsbeddingen en het eerde met hout be- 
groeid eiland gevonden wordt, en drekt zich uit 
tot de watervallen van st» antonij, dat een 
afdand van zes honderd vijf en tachtig Engel* 
iche myien bedraagt. Oe breedte van den droom 
neemt hier, uit hoofde der talrijke rivieren, die 
zich van oost en west mee hem vereenigen, van 
dxie honderd tot acht honderd voeten toe* Uit* 
genomen die plaatfen» waar de fcheepvaart door 
dft &elheid van den droom, draaikolken en wa* 
terv^n, verbindeed wordt, bedraagt het middel* 
toe verval der rivier, zes duimen op de £n-s 
geUche mijl, en de fiiellisid drie mijlen op het 
ups* BJL) de watervallen van P^ckagama eio* 
ëig/tn dQ Savanen aan beide zijden der rivier^ 
•n men ziet nu bosfchen van olmen, ahorQ« 
teikea, eiksii, pppulii^n en es&hen» Omtrenb 



M-r.-- 



DE LANDEN AAN DEN MISSISSIPPI. m? 

honderd mijlen lager komt de zwane walnoten- 
boom, en drie honderd mijlen verder de wilde 
vijgenboom eerst te voorichijn, en hier zijn ook 
de dorre weiden, die zich langs deu oostelijkea 
oever tot de watervallen van st. antonij uit* 
ilrekken, en door buffels, mosdieren en ander 
grof wild bewoond worden. Op die plaatfen, 
waar de flroom zeer fnel vloeit, belpeurt men 
klompen en banken van graniet, die zich hier 
en daar honderd, ja twee honderd voet boven 
het water verheffen. Maar de oevers beftaan iti 
het algemeen uic aangefpoeld land, en men vindt 
hier zoetwaterichelpen van eene buitengewone 
grootte; ScHOOLCRAFT klaagt bitterl^k over de 
zwermen der llekendex muskieten in deze ilreken; 
Hij zegt : „ er is eene groote mate van geduld 
noodigy om de bloedgierige aanvallen dezer vrees^ 
fèlijke infekten te verdragen. Al kan de reiziger 
het fkalpeermes der wilden en de aanvallen der 
woedende beeren trotferen, zoo verzet h^ zich 
evenwel te vergeefs te^en eenen vijand, die té 
klein is om gevreesd en te talriijk om ver^ëtig4 
te kunnen worden." ' 

De derde afdeeling van den ftroom ftrekt 2kh 
van de watervallen hij st« antomij tot deni 
mond van den Misfouri uit, en bedraagt achd 
honderd drie en veertig mijlen. De hoogte deze^ 
watervallen is veertig voeten. Hier befcaan da 
oevers uit fieile ka^ocfto» dic 2ich van boadeitf 

Pa tot 



^98 DE LANDEN AAN DEN MISSISSIPPL 

tot vier honderd voeten verheffen en door cede- 
ren en pijnboomen uitmunten , die op hare top- 
pen groeiien. De breedte van den ftroom tus- 
fchen deze kalkoevers bedraagt omtrent zes hon» . 
derd voeten. Honderd mijlen beneden de water- 
vallen van st. antonij vormt de Mispspppi 
het fraaije, vier en twintig mijlen lange en om- 
trent twee mylen breede Pepin'tneer» De oos- 
telijke oever beftaat uit eene reeks van hooge 
kalkrotfen, maar de westelijke is eene verhoogde 
SaWne, wel van boomen ontbloot, maar rijk in 
de heerlijkfte weiden. Van het punt af, waar 
de Mhfispppi het Pepin-tneer verlaat, wordeit 
de uicgeftrekte en van tijd tot tijd van plaats 
veranderende zandbanken, eilanden, ftroomeng- 
ten, enz., die de fcheepvaart meer of min hin* 
derl^k z^jn, tot aan den mond fteeds talrijker. 
• Dé grootere hij rivieren van den Mis/ts/tppi 
in deze derde afdeeling zijn , aan den westelijken 
oever f de Sf. Peter ^ Ocano^ Jowa^ Turkey^ 
Desmoines en zoutrivier;^ op de oostelijke zijde 
de 5/!. CroiXy Chippeway^ Black , Ousconsing^ 
Rock en Illinois» De plaatfen, in de Rock (rots- 
livier^ waar de ftroom zeer fnel is , zijn zes m^len 
lang, en veroorzaken aan de ftoombooten groote 
binderpalen* De rivieren St, Croix en Bois' 
brulé, brengen, door middel van eene kleine 
ruimte, waar de goederen overgedragen moeten 
ivorden^ den Misjfïs/ippi met het hovenmeer in 
30J ■- s^. ^i ver- 



DE LANDEN AAN DEN MISSISSIPPI. toa 

verbindtenis. Iets fborrgel^ks heefc plaats bij 
Chippeway en MontreaL Ook cusfchen den 
Ousconsing en de y^mv/Vr bedraagt de plaats, 
waar alles te land moet vervoerd worden, niet 
meer dan een en eene halve Engelfche mijl over 
een vlak land, en het onderfbheid tusfchen hec 
waterpas dezer beide rivieren is zoo onbeduif 
dend, dat ten t^jde van het hoogfie water dik* 
wijls booten uit de eene in de andere varen. 
Op deze w^jze beftaat dan eene wezenl^ke ver* 
bindtenis tusfchen den Misfisjtppi en het meer 
Michigan* In het algemeeq is ook in dit ge- 
deelte van jfmerika het waterpas van dein grond 
zoo weinig verfchillend, dat een goede djjk van 
achttien of twintig voeten hoogte, die men dwars 
door den mond van het meer Erie bij Bufalo 
kon leggen, in ftaat zou z^jn om alle waieren 
der groote Amerikaanfche meren in den boezem 
van Mexico te drijven, zoodat het bed der Z«(y« 
rens rivier bijna droog zou worden, 
: De vierde afdeeling van é^n Misfisjtppi ^ év^ 
echter de heer schoolcraft niet bezocht, 
begint b^ zijne vereeniging mti étn Mts fouri. 
Deze vereeniging van de rivier Misfisjtppi met 
den veel fterkeren ftroom Misfouri, is zoo innig, 
dat het karakter van den eerften dra geheel in den 
laatften verloren ^ gaat. Het water der Misfisjtppi 
is hier helder en groenachtig, maar dat van den 
Misfouri troebel en witachtig. Van dit pun^ 

P 3 de- 



iSo DB LANDEN AAN DEN MI$SISSIPI.. 

dezer vereeniging tot aan den mond in den zee- 
boezem vmi Mexico bedraagt de afüand een 
duizend twee honderd twintig Ëngelfche mülen. 
In plaats echter van met schoolcraft te 
ftellen, dat de ftroom in deze ganfche ftreek 
dezelfde natuurlijke gefteldheid bezit, kan men 
hem veelmeer in dit opzigt in drie, duidel^k 
van elkander verichillende afdeelingen fplitfën; 
de eerfte gaat van den Misfouri tot den mond 
der Ohh^ omtrent twee honderd v^jfiig mijlen; 
de tweede van hier tot den Arkansas^ omtrent 
vier honderd m^len, en de derde tot aan dezee^' 
' In de eerfte afdeeling fcort zich in den Mis^ 
fisftppi geene rivier van eenig belang. De rots* 
keten aan beide zijden eindigt geheel omtrent 
dertig £ngelfche mijlen boven Cm mond' der 
Ohio^ en nu begint een uit a Cpoeld land 
beitaand oever, dat eerst op eenon aanmerke* 
Ipen afftand van het water met heuvelen bedekt 
wordt. Bij den mond der Ohio loopt eene rij 
van rotfen dwars door den ftroom, en fielt 
de fcheepvaart een grooten hinderpaal in de» 
weg. Hec bed der rivier befcaat tot hiertoe uit 
loodregte beddingen van zandfceen, onder welke 
men, aan den kant van Illinois uitgefuekte lagen 
Tam fieenkolen vindt. Eene rotsklomp, diezich^ 
addden in den ftroom honderd vijftig voeten 
boog verheft, heet de groote toren; de heer 
|AM£.s meem, dat deze klomp eens zees goed. 
• .^ , * ,j, * tot 



DE LANDEN AAN DEN MtSSTSSIPPL 131 



tot een middelden pilaar zou kunnen dienen bü 
het leggen eener brug over den MisfisfippU 
Omtrent op de helft dezer afdeeling van den 
ftroom ontmoet men aan den weètcljjken oever 
loodmijnen en aan den oostelijken zóutbronnen, 
maar beide leveren niet veel op. Het aange*- 
fpoeld land, dat hier begint, is reeds meet diin 
eene eeuw, zonder gemest te worden ^ bebouwd 
en levert nog (leeds een voordeeligen oogst op. 

Oe tweede afdeeling bellaat op de westzijde 
geheel uit die vlakke onafgebroken voortloopende 
ianddreek, die onder den naam van h^t groot e 
moeras 9 of ook wel hüt treurige moeras bekend 
il^' -^ Naauwelyks ziet men in eene uitgeilrektheid 
van drie honderd Ëngelfche mijlen éénen boom of 
ilrUik, behalve den Treurwilg ^ welks tallooze ke- 
gelvormige uitfpruitfels, die uit de wortelen fchie- 
ten, veel zweemen naat de gedenkteekenen op 
een kerkhof, en het donker treurig gezigt van 
het ganfche landfchap flecbts nog zeer vermeer- 
deren. Hoewel deze boom ook bij ons zeer 
gemeen is, zoo heeft men hem toch nergens 
zaad zien dragen, noch die groote uitfpruitfels 
voortbrengen; waarfch^nlijk is onze loditftreek 
hiertoe te koud, dewiiji hü in Amerika^ zoo ds 
de heer jam es opmerkt. Hechts zelden noorde- 
lijker dan 3Ö gr. breedte gevonden wordt. — 
De sooscet^ke oevers ziia insgel^ks vlak en flechts 
hiet en daar met kaikheuvels bezet» De loop 
^Krj-Ml Pa van 



I i 



jtja DE LANDEN AAN DEN MISSISSIPW. 

van den flroom is gelijkvormig, hoewel niec 
zonder rotièa en maalftroomen , die gevaarlek 
zijn voor de fchepen. Slechts zelden beipeurt 
men hier, volgens kuttall, eene menichelüke 
woning. Een weinig verder nederwaarts vindt 
men intusfchen eenige door gebannen Franfchen 
uit boomflammen gebouwde hutten, die zij den 
prachtigen naam Nieuw 'Madrid gegeven heb- 
ben, — Deze afdeeling van het Mis/tsfippi-Cial 
is niet alleen zeer ongezond, maar ook aan aard* 
bevingen onderhevig, die gebouwen, bosfchen en 
oevers op de vreesfelijldle wijze teisteren. De- 
wijl deze aardbevingen dikwijls wederkeeren, zoo 
ziju de weinige inwoners dezer ilreken allengs 
hieromtrent geheel onverfchillig geworden; en 
wanneer een vreemd reiziger, die in hunne wo- 
ningen komt, over eenen onver wachten fchok, 
die hem bijna op den grond werpt, plagt te 
verfchrikken, dan zoeken zij hem gerust te (lel- 
len met de verzekering: ^>, dat het Hechts eene 
aardbfiving is/' 

• De derde afdeeling beftaat insgelijks uit eene 
groote ftreek aangefpoeld land, in hetwelk zich 
echter de droom een bed van ten minlle honderd 
voeten diep heeft gegraven. De losfe oevers 
beftaan uit leem-, ijzer- en keizand. ledere over- 
(Irooming ondermijnt bijna een gedeelte van de- 
zen oever, zoodat, als die indorc, velden en 
plantfoenea door den ilroom worden medege* 

ileept, 



DE LANDEN AAN DER MISSISSIPPL i)? 



ileepc, die hier door dQ groote zwarte rivier ^ 
de Ar kansas^ de Waspita en de roode rivier 
aanmerkelijk vei groot is. Bij Pointe Coupée^ 
in de nabijheid der ilad St» Francisyille^ begin* 
nen de oevers lager te worden, en van Baum 
Rouge tot de zee z^n zij flechcs weinig hooger 
dan de water^iegel, en zouden b^ hoog water 
overftroomd worden, indien hier de zoogenoemde 
Levées of door kunst gemaakte d^ken niet ge- 
vonden wierden, door welke eene fmalle rij van 
plantfoenen, die zich van omtrent tachtig mijlen 
boven tot zestig mijlen beneden Nieuw "Orleatis 
uitfcrekt, tegen de overftroomingen beveiligd 
wordt* Aan gene zijde dezer d^ken ziet men 
eene uitgeftrekte geheel efiene moerasfige vlakte, 
door duizende kanalen dooïfneden, met welig 
gras, onkruid en biezen begroeid, en geheel van 
boomen ontbloot. Men zegt, dat de ove;rtroo« 
mingen van den Misfis/tppi meermalen de ont« 
zettende hoogte van vijftig tot zestig voeten 
bereiken. 

Men kan zich ligt verbeelden, hoe verderfeiyk 
eeiïe doorbraak de^^er dijken voor de voornoemde 
plantfoenen zijn zou. Men heeft dus alle mo- 
gelijke doelmatige maatregelen genomen, om dit 
te beletten, als ook, om, zoo dit ongeluk on* 
verhoopt mogte gebeuren, de overfiroomden den 
vereischten bijftand te bieden. In zuUc eenen t^d 
is het ganfcbe land aan gene zijde der hdlende 



P 5 nüT 



oe- 



^34 DE LANDEN KXH DEN KiBSISSIPW, 



oevers van den ftroom, verfcheidehe duizende 
vierkante mijlen ver, eene ontzettende openbare 
zee. Dit gebeurde in het jaar 1823, toen meer 
dan drie honderd plantaadjen Overftroomd en 
hare oogften geheel vernield werden. De ong&> 
zondheid van zulke fcreken loopt van zelve in 
liet oog en wordt door de duizende grafceeke^ 
nen op de kerkhoven van Nieuw 'Orleans be*- 
vestigd* Het onderfcheid tusfchen hitte en koude 
is ook zeer groot. In Natches^ onder 3^^ gr. 
breedte valt dikwijls fneeuw, en in Nieuw-Orleans 
onder 29 gr. 57 min. breedte, vriest het iederen 
winter. In den zomer ftaat het weerglas dikwijls 
op 90 gr» van fahrenheit, (25$ gr. van 
HEAUMur) en is zelfs wel tot 98 gr. fah«' 
RENHEiT (29! gr. reaumur) geklommen. 
De ftrenge wiuterkoude , die men alom in deze 
deelen der vereenigde ftaten ondervindt , wordt 
aan de noordwestewinden toegefchreven, die van 
het rotsgebergte komen. De ware reden van het 
koud klimaat fchijnt intusfchen gelegen te zijn in 
de groote menigte van wateren, meren, poelen en 
moerasfen, met welke het grooifce gedeelte van 
dit landfchap overdekt is. 
jiïDe heer schoolcraft fchac de hoogte van 
de bronnen des Misftsftppi op een duizend drie 
honderd dertig Engelfche voeten boven de At' 
lantifche Zee, leggende hij bij zijne berekening 
4e hoogte van het bovenmeer tot eenen grond* 
ibg. Maar anderen denken, dat deze fchatting 

te 



'■■r. 



Èt LATTEN AAN DEN MtSSISSIPPI. aaf 

te hoog is, en dat de hoogte dezer bronnetl 
tiiet meet dan duizend voeten bedraagt.' ^ 

1 'Maar het wordt tijd, dat wij weder tot het 
teisgezelfchap van den majoor long terugkeek 
ren, en hen op hunne ftoomboot, den Misfouri 
afvarende, vergezellen. £er zij nog aan den 
mond van den Misfouri kwamen iUlaakte een ver* 
fchijnrèl aan den oever van den Mi^fisjippi\ niet 
ver van dezen mond, de opmerkzaamheid der rei- 
zigers gaande. Zy beipeurden namelyfe op de 
loodregte oppervlakte der kalkrots, op welke de 
ilad Sf* LouU gebouwd is, duidelijk de afdruk* 
fUen van m^^ tMnfchenvoeteth Sommige Anse- 
rikaaniche natuurkundigen houden die voor even 
zoo oud, als de menigte van zeedieren, diemeti 
zoo dikwijls in den kalkfteen vindt. Maar an« 
dere meenen, dat zij flechts het werk zijn vatt 
eenen geestigen Franschman uit ÓV. Louis in 
een vroeger tijdperk dezer volkplantingé 

Kort bij de *reeniging der beide ftroomeit 
vindt men eene menigte aardheuvelen, van ver- 
fchillende gedaante en grootte. De kleine fchijnen 
niet zeer oud te zijn, en zyn gedeeltelijk door 
de thans nog in dezen omtrek wonende Indiaan- 
fthe flammen over de lijken homier opperhoof- 
den opgeworpen. Een opperhoofd der Omaw» 
kawsj MEERLB geuoemd, die in tjoÖ ffierf, 
werd op den top cens'kalkheuvels, op zijn beste 
paard zittende, begraven en met eenen hóóp aarde^ 
-ii^'1^ be- 



L 



ts6 DE LANDEN AAN DEN: MI$SISSim<; 

bedekt. Toen men eenen der nieuwe doodenheove* 
len opende, vond men in denzelven het lijk van 
een blanl^ officier in eene zittende houding, h\j 
was gescalpeerd en vermoedelük een Spaansch 
oi^er geweest, 

, By de plaats, waar de Osage (Osages) zich 
met den Mhfouri vereenigt, was onlangs eene 
Had aangelegd, die men Misfouriopolis genoemd 
had. De gundige ligging dezer (lad geeft veel 
hoop, dat zij dra zal bloeyen. — De bron- 
nen van den Osages liggen zuidelyk op het ge-* 
bergte Ozark; hy evenaart in grootte den Cum* 
herland en Tenn^ssih^ maar is met zandbanken 
bedekt. Deze konden evenwel ligt weggeruimd 
en daardoor voor de fcheepvaart eenen weg van 
zes honderd Engelfche mijlen geopend worden, 
door een vruchtbaar en digt begroeid land, dat 
in i^der opzigt de westelijke helling van het ge* 
bergte Alleghany evenaart. De ftoomboot voer 
in eenen dag van Misfouriopolis tot Franklin^ 
eene (lad, die insgelijks nog eerst gebouwd wordt* 
Hare omtrekken zijn rijk aan zoute bronnen, die 
dagelijks veel zout opleveren. 
. De vaart op den Misfouriy boven en beneden 
de plaats , waar de groote rivier uit het noorden 
in dezen droom valt, ging, uit hoofde van den 
flroom en de menigte van zandbanken, met vele 
moeyelijkheden gepaard. De ftoomboot geraakte 
eiken oogenblik vast, en er was de grootfte in- 
-Lj *an. 



T-7 



DEXANDEN AAN DEN MISSISSIPPI. asr 

ipanning noodig» om het fort Osage te bereiken, 
dat omtrent honderd Engeifche mijlen boven den 
mond der groote rivier ligt, onder 40 gr. wes- 
telijke lengte van den mond des Misfouri, toen 
de westelijkde volkplanting der blanke Amerika^ 
nen. Maar de ijver dezer achterbosch lieden' (♦) 
is zoo groot, en zij zijn zoo afkeerig van alle 
gezellige nabuurfchap, dat geene berigten over 
de onherbergzame geileldheid dezer ilreek in 
ilaat zijn, om hen van hun voorwaarts dringen 
naar het westen terug te houden. £en dezer 
nieuwe wilden, die allengs op z^ne wandelingen 
van Tennessih tot in deze ilreek gekomen was» 
zeide tot onze reizigers: dat men te vrijer en 
gelukkiger leefde, hoe minder buren men had. 
Deze burenfchuwe menfchen , zoo als men hea 
noemen kan, moeten intusfchen niet met de zoo- 
genoemde witte Jagers verwisfeld worden, eene 
ruwe flechte foort van menfchen, die insgelijks 
de westel^ke wildemisfen bezoeken, en, volgens 

. . den 

C*) In het Engelsch Baek^woodsmen; zoo noemt men 
eene in de laatfte jaren zeer talrijk gewordene klasfe van 
Amerikaanfche verhuizers uic de oostelijke Haten, die 
zich in de onafmeetbare bosfchen en woestijnen der tea 
westen vpn den Misfisfippi gelegene landfchappen , die 
tot hiertoe flechts door Indianen bewoond werden, ne- 
. derzetten, en van alle voordeelen des gezelllgen levens 
aflland doen , om flechcs een geheel onaf hankel^k levea, 
te kunnen leiden. 

' os VIRT. 

^f7 



■»' 



•\ 



138 DB LANDEN AAN DEN MISSISSIPPI. 

den heer james, dikwijls uit misdadigers vaii 
allerlei foort bellaan, die uit de maatfchappij ge- 
floten zijn. Zij leven gelgk de wilde Indianen, 
niet welke zy i^coophandel draven, z\j bedriegen 
en 'bederven, 

In het midden van September bereikte de 
iloomboot den mond der Platte in den Misfouri. 
Deze arm van den Misfouri voert bij den vloed 
eene grootere menigte water mede, dan de hoofd- 
arm, dien lewis en clarr op hunne reis 
naar den grooten oceaan tot in het rotsgebergte 
opvoeren. £en weinig boven den mond dec 
Platte bouwden onze reizigers woningen, om 
te overwinteren , en zonden de iloomboot naar 
huis. De plaats van- dit winterverbl^f lag onder 
41 gr. 25 min. 4rek. breedte en 95 gr. 43 min* 
53 fek. westelijke lengte van Greenwich* De 
warmtemeter van fahrenheit daalde gedurende 
den winter dikwijls onder nul en het ijs van 
den Misfouri was zestien duimen dik, maat 
was echter in het begin van April reeds ver- 
dwenen. 

Niet ver van deze plaats hebben ds Ameri- 
kanen een fort gefticht, in hetwelk eene bezet* 
ting van eenige honderd foldaten ligt. De heer 
JAMES zegt, dat den ganfchen winter door, 
zware ziekten onder deze manfchap heerschten, 
en dac omtrent honderd man van hen aan dc' 
fcheurtïuik gellorven zijn. 

De 



! 



DE LANDEN AAN DEN MISSISSIPPI, «39 

De berigten over het karakter, de leefwijze, 
zeden en gewoonten der hier wonende Indiaan-* 
fche (lammen, naraelyk der Omawha^s^ Ottu^s^ 
PanihSf enz., met welke james en z\jne reis- 
genooten veel verkeerden, bevatten niets nieuws. 
De majoor long zegt: „ de trekken van een 
fijn gevoel, overleg en fcherpzinnigheid, die ons 
vele reizigers van deze wilden berigten, z^n 
jneest verdicht." — Het kan en zal zeker waar 
zijn, dat de voordeelige fchilderingen van d& 
Amerikaanfche wilden, welke wij bij de vroegere 
ichrijvers vinden, niet geheel meer op de tegen* 
woordige Indianen pasfen. Maar men moet ech* 
ter niet vergeten, dat de kennis met de Euro- 
peanen, het ilechte voorbeeld van deze, en inzon* 
de "id de federt dien tijd onder de wilden in 
zwang zijnde gewoonte om flerke dranken in 
overdaad te gebruiken, de reden zijn, dat deze 
kinderen der natuur thans meer bedorven zijn. 
Onder hunne flechtfte trekken mag men met regc 
tellen, de verachting van den hulpeloozen ouder« 
dom, dewijl zij op hunne togten ieder, die niet 
meer voort kan, zelfs de naaste bloedverwant 
ten, met eenige weinige levensmiddelen achteri 
en aan hun lot overlaten. Anders heerscht ech* 
ter eenige groote liefde tot hunne naastbeftaam 
den onder deze Indianen, en de dood van eenen 
hunner bloedveiwanten maakt hen langen t^d 
zeer bedroefd. Deze twee zich tegenfprekende 
*y4 ka- 



• \ 



140 DE LANDEN AAN DEN MISSISSIPPI. 

'i 

karaktertrekken vindt men onder anderen ook bij 
de Betschuanahi in Zuid- Afrika^ die de heer 
CAMPBELL in het jaar 1820 bezocht. 

Op den zesden Jun^j 1820 verlieten majoor 
LONG en zijne reisgenooten , met een genoeg- 
zaam, aantal paarden en muilezels voorzien, hun 
winterkvvartier , en vervolgden hunnen togt langs 
de Platte. De weg liep door een eentoonig 
geheel vlak land, dat zich bij eene breedte van 
drie tot acht mijlen, meer dan honderd mijlen 
langs deze rivier uitilrekte. Het zweemde naar 
eene zeer groote \/eide, op welke flechts zelden 
een boom of flruik te zien was. Evenwel gaf 
het ontzettend getal wilde bloemen of het wel- 
riekend Indisch gras, met welke deze Savanen 
bedekt zijn, aan dit Amerikaansch landfchap éene 
eigene bekoorlijkheid. 

■ Deze weiden nemen toe in getal en grootte, 
hoe verder men opwaarts den Misfouri komt, 
en naar die mate Indt men ook minder boomen. 
De kalkfteen en fteenkolen eindigen hier, en 
hunne plaats wordt vervangen door den rooden 
zandfteen der groote woestijn, die zich fteeds 
zacht opklimmende omtrent vier honderd Engel- 
iche m^len ver tot aan den voet van het rots* 
gebergte uitftrekt, en zich ook van het noorden 
naar het zuiden ruim vijf honderd mijlen ver* 
fyreidc. De met vele kloven, die meer dan 
honderd voeten diep zijn, doorfhe^ene oppervlakte 

dft. 



■4..*4 



m LANDEN AAN DBN MISSISSEPPI. ü^t 

dezer zandfteendreek is ipaarzaam met pikden^ 
nen» kleine eiken, roede cederen, wilgen i en 
eenige andere boomen begroeid, die de oevens 
der in de diepte firoomeode rivieren en hekea 
bekenene Maar op de eigenlijke vlakte der groote 
woestijn is voKlrekt geen fpoor van eenige Ibort 
van booftien te vinden. Haar bodem bedaar 
vooraamelijk 'uit zand, dat op verfcheidene plaat* 
£én zoo de overhand neemt, dat men jgeene 
vruchtbare aarde zien kan. Hier en daar vindt 
men fchilfers en grootere brokken van graniet, 
gneis en kwarts. Waar zich nog eenige plapten 
vertoonen, daar zijn het toch maar boschjes van 
verwelkt gras, kruisbeziên en die zoutachtige 
planten, die zelfs in den zandigften en onvrucht* 
baarden grond groeien. Twee foorten van Cactus 
behooren onder de aanzienlekke gewasfen dezer 
flreken, namelijk de Cactus ferox en Cactus 
. cylindricus. De eerde heerscht in uitgedrekte 
dreken, en belet ieder paard en ander dier den 
bodem, wa^ z^j groeit, te betreden. Evenwel 
vindt, volgens den heer nuttall, de Antilope 
middelen, om met hulp harer hoeven, de dekels 
ter zijde te drukken, en de plant te nuttigen. 
(Iets foortgelijks verhaalt de heer vA|f hum- 
boldt van de muilezels in Zuid' Amerika^. — 
De tweede foort van Cactus groeit flechts hier 
en daar, en eindigt boven in eenen dikken hMt^ 
del, die dikwijls zoo groot wordr, dat de plant 

Q . op 



■^ 3' 



/■ 



*K 



^f)<éef)efi ftfftand' VDÖr èenbn JSj^e^' wordt gé* 
Qioudecu' ' Zij 19 zoo di^ mfivlït vrëestel^kfté 
^^yikkek^ezótiote 'i^oh mensch^ noeh ^beest wa^ 

^I»at&n'^vMt : xneh look losfe ^brokken vmi ^ol^ 

tfcaftiiföhè 4]iibavstingefi , ' ^ ^en JÓp andere kleine , 

^^Astê ruim 'hondend voaen hooge xocfenw Nev« 

*gids. ontdekt -nren echter éen ;ipoor van volks»- 

4ietf^ flefdlifiis vs^ de diepere punten van den Mish 

fotéH m MisJ?Jf/^pi ziet men ^dikwijls rook en 

rVlammeif uit^'dë^^ta&rde tarsten. i^ Dat ! de grond 

^dfllaï vulkkansch is, bemjzen ook de aaidbévia- 

<geh, van welke wij voorheen "gefpifoken hebben. 

- lloie#é( mi -deze woeste en I trenrige vlakten 

-avei het ^gemeen Hechts zelden' eenige gewasfen 

'eii 'dieren opleveren , zóo vüidt mèn evenwel in 

'^e nabijheid der nviereni^ min die dalen:^ door 

^elke deze ilroomen, dikw^s :2alke groote :kad- 

den van 'Bisoti-csfen^ dttt de 'oppervlakte van 

^eene groote flreek geheel' bedekt is mes deze 

^diet*en. De heer jamtES zegt: ,yik overdrijf 

liiet, als ik zeg, dat ik eens' op eenen dag ±eker 

'meer dan tien duizend dezer dieren b^ elkande- 

•ren zag,** Toen liij eehter den volgenden mor* 

'gen deze plaats weder befdioöwde, warön zij 

allen verdwenen. Moe hooger men' van' dit 

oord de rivier Piatte bpvaart, dés te talrpèr 

^is het land met allerlei dieren bevolkt. ledetien 

dag ontmoeieden 2ij Bisons (die geheel verkeerd 

Buf' 



u 






D^ I^A^a^EN AAK P^N MlS^SIfl^ fl^a, 

^uff<flf genoemd worden), he^n. fs^ fe^^t 
l^feii en wolven^ Onde^ de lieren vin4( fp^ 
1^^ €^\ in 4efi wliiteitüd 4e^ g];uwelüMn !?$9f; 
C?/rw AornèUff%i ah bü eldqc« gebrel? )vüg(! 
aan besfen en ander voedfel uk hec pl^fitenf^^ , 
:i^^ü verfchiynlêl aan deze ftrekei^ gef^el figfn, 
ï$rjde zoogenoamde wei4ehonds ^dovfet^ Zf^ 
htinm naniel\jk de hoopsiggevijs ;ifap^nliggeci49 
woningen eener kleine foort véffi M^rmofUPPé 
die men» uit hoofde der ing^beeld^ gelijkheiii 
van hun aanmelden^ ^n waarlchnw^od ge&hrorow 
me; ^at vgn her hevig blgffe» yan mwn hQ^A% 
^en dwazen en ge^el ongep^^ton oa^ weÜti 
hffn4 gegeven Jieefc, De woning v»i diï Weinfl 
#eF, l)e(laat 1^ aei> agrd(iol ifm eiei^en aa;dea 
Wia) v^n %m^ ^t achtp^n diii9(i^n boog» pp 
W!?lks top d^ ingang wordt geypjidi^i^. Hier apiüi 
het beestje, Wtft pn Jcwjspi^k pii^t; 4en ftaar$, 
iMpit ephter^ibiif d^njninften ichijp yan geva^i^s 
gdyk 4e nipisi jn ^jjn hol. Men yindt 4ikwJLJl^ 
z^ een aan^) dezer woningen by elk^nderen, 4^ 
s^jli yerfche^enp yierkgpte rojjlen land$ bedekken, 
Gedurende den wünt^- il^^pt dQ inarmot» fli^ii 
echter vopraif zorg vqldig den ^gatjg zijper WQr 
nïngf en maakt; ^ch tpt dat e|nde e^ne nett^ 
kegelvormige cd vai^ zacht hooi, i^et eene op^ 
ning, die pas grpot gepqeg is oiq eeiü' vinger ii^ 
dezelve te ileken^ ^{en zeg^» 4^1 4^ hol -uil 
i^fri» cunfcul^riisf)x een m?44wgei van 4en 
; Q a 'iyei' 



f *> 



«44' DÈ tANDËNf AAN DEN MlSSlSSIPPf. 

weidèhond is en in foortgel'^ke holen woont; 
itiaar of z^ dezelfde hden gemeenlchappelijk mee 
^de2e dieren bewonen, of zelve eigene woningen: 
bouweii, konden onze reizigers xnet geene zeker* 
hetd bepalen. 

r Het verrukkelijkst gezigt voor dezen was dat 
der wild& paarden^ die in groote kudden, van 
velerlei gedaante en« kleur, met eene verbazende 
ihelheid over dé velden renden. .^ Het zien on- 
ter perfonen — zegt de heer jam es — fcheen 
dezf dieren eer dartel, dan bevreesd te maken. 
Zy vermaakten ons,, reeds op den aflland van 
eene myi, door hunne veelvuldige fprongen. en 
het verwekken van (lof wolken, die hen bedek* 
ken , fcheen hen> zeer te vermaken.*' Het 'n 
bekend, dat deze beesten de verwiklerde aflhim>- 
melingen van die Europefche paarden züii; die 
de Spanjaarden mede in de nieuwe wereia Drag* 
ten. Zij kwamen dikwijls zeer kort bij onze 
reizigers , maar elke poging, om een dezer paarden 
levend te vangen , mislukte. £r is evenwel eene 
eigene wijze, om de^e dieren te bemagtigen. 
Men fchiet hen namelijk door een gedeelte van 
den nek, maar zoo, dat de kogel flechts het 
Vleesch raakt , zonder het been te kwetfen. Het 
fchot doet het dier ter aarde (lonen, en bedwelmt 
het zoo, dat men het vangen kan. 

Onder den honderd tweeden graad der weste- 
lijke lengte van Greenwick verdeelt 2ich de rivier 
• y Plat' 



--j f 



OE LANDEN AAN DEN MISSISSIPPI. 945 

Ploite in twee armen, de noordelijke en de 
zuidelijke vork genoemd (of liever de PlMte 
ontftaac hier uic de vereeniging dezer beide wa^ 
teren). Ieder dezer armen is op de plaats der 
>rereeniging omtrent acht honderd voeten breed 9 
en mcomt met fiielheid over een zandig, ondiep 
bed. Dv^'.ze beide vorlcen hebben hare bronnen 
in het rotcgehergte, omtrent honderd twintig 
m^len van eikanderen. Het reisgezelfchap ver^ 
volgde hunnen weg langs de zuidelijke vork^ 
maar zü vernamen , dat de t^oordelijke^ door eene 
vruchtbaardere en fraaijere landdreek , dan de 
zuidelijke^ vloeide. Inzonderheid zou hipr een 
overvloed van bevers gevonden worden, omdat 
deze dieren hier ongedoorder konden wonen, 
dan in de nabuurlchap der blanken of der Indio 
i^he jagers. 

Dra bleek de invloed, die de nabijheid van 
het rotsgebergte op de luchtsgefteldheid had. Ge* 
durende de groote hine van den dag blies van 
het gebergte een zachte verfrisfchende wind. 
De mieren fchenen ook met deze tempering der 
lucht bekend te zijn , want bij alle ontelbare troe- 
pen dezer infekten vond men den ingang hunner 
woning onveranderlijk ^.an de oostelijke z^de. 
De warmte der lucht ging zelden die van 80 gr. 
van FAHRENHEIT (+ &!§ gr. reaumur) 
te boven, terwijl het water in de Platte omtrent 

75 gr. PAHRENHEIT C+ IPè gf» REAÜMÜr) 

aanwees. 

Q 3 Tot 



II 



a4TS ÖE Ï^MÖjm AAK 15ÉN MtfeÖSélM 

Toe hiehoö hadden m^t tmgé£S iiog |èèft 
tóehfchelyk wezen op huntiert tögt doör ^ze 
-eenzame en treurige flreken ontmoet, maar tóén 
'«ij het gebergte méér naderden^ vonden zij aan 
^cn oever der Planè de overblijfTelen van een 
'indisch leger , dat, zöoiiet feheeh, eerst onlarig^ 
DReriaten was. Het vormde éen€n kleinen kring 
Wi was vij£ Voeten hoögj uit half verrotte boofnv 
^mmen gebouwd, onder wdke geraamten van 
^isóHrosfen gevonden werden. Voor den in» 
^ng zag men op eenen kleinen afftand, eenen 
uit zestien fchedels van Bisons gevormden halven 
drkel, welkers neuzen allen naar de rivier gerigt 
Waren, Hierbij lag nog een met een aantal 
loode ftrepen gemerkte ïchedel. De verklaring 
dezer foort van hieroglyphen is, dunkt mij, 
deze: het leger was dat der Pawnes hup In- 
dianen geweest, die van eenen togt tegen cenige 
- westelijke ftammen teruggekeerd waren. De roode 
ftrepen zouden waarfchijnlijk te kennen geven, 
dalt het i^ezeUchap uit zes en dertig perfonen had 
tefiaan. De ftelling der fchedels wees den weg 
«an, langs welken zij teruggekeerd waren, en 
twee ftaken, ieder met twee boscbjes haar, be- 
teekenden, dat vier huiden van {chedésXScalpsy 
het ioon hunner infpanning geweest v/aren, 

Na vde moeijelijkheden en ontberingen bereik- 
ten majoor LONG en zyne reisgenooten de rots- 
Woof vatt het gebergte, uit welke de zuidelijke 

vork 



vofk der Plan^ te voorfphyi» komt^ Zü wa» 
hier, vijf eii twintig coeto br€e4 et]i d^ieivoecen, 
diep, hejc water heJd^r e? ko^4./jen,:^e^4l?fOaiq 
ft^k* Hier werd eQ9 leger Qpg^OageQ,, ^. m^ 
vond, dat deïe pte^fS Jag oq 38 ^. i§ miji,^ 
19 fek. breedte en 105 gr. 39 min. 34!^^. leugtq 
ten westea vsn Gr^eenwich^ jpe zandfl^etivpr* 
ming der woQ$qjn, die ziqh bij, het naderen;. vaa 
faet rotsgebergte gedi^rig meei; l>ad veiheyeQ , 
werd bier een bijna lopdiegtQ honderd tot tw^e 
honderd voeten hooge rotsninuf^ die met é% 
hoofdketen in dezdfde xigüng liep« Het dal» da^ 
tusiclien beiden lag, was omtrent eene mij^ biieedi 
en het ganfche landichap leverde. e^ fchildefach^ 
tig tooneei op, zoo als dit alle, zandfteenbergen, 
bij voorbeeld het Sakfisch Z'ivitferland^ dQro^f 
fen van Adershach^ enz, opleveren, •— - D^ 
hoofdrug van het rotsgebergte beftaat uit graniet^ 
op welken beddingen van zandfteen rusten. 

Sommige van het reisgezelfchap befloten dea 
hoogften top van het gebergte te beklirameiv 
Op het gebied van den zandfteen ontmoetedei| 
zij eenige weinige eikenboomen en jeneverbesfenf 
fcruiken. De eerfte rij van het oorfpronkelijk 
gebergte beftond uit groven rooden graniet,, welr 
kers oppervlakte met losfe brokken van gneis 
bedekt was. De weinige planten dezer ftreek 
beftonden in kruisbeziën, Tuccasy kleine eiken 
en jeneverbesfen. Zü vonden ook groote en 
..-41.- Q 4 voor- 



148 DE LANDEN AAN DEN MISSISSIPW. 

vocntreffelijke bramen» en eenige roode bezien, 
die wel rijp» maar hard en fappeloos waren, en 
by hen, die dezelve aten, hoofdpijn verwekten. 
Hooger op zagen zij nc^ hop, vlier en Sasfih 
paril , geiyk ook vele andere planten der ooste- 
lijke futen. ^ 

Daar, waar de planten der Alpen het eerst 
zigtbaar werden , venoonde zich ook eenige 
verandering in den aard van het gebergte. De 
graniet ging hier tot fijn korreligen Sienh over. 
De roode ce(kr en de buigzame pijnboom vond 
men nog op eëne hoogte, waar geene andere 
boomen meer te zien waren. Evenwel waren 
zy laag en armoedig, en boven of aan den kant, 
die aan de nedervallende fteenen blootgefteld 
was, van takken en fbhors ontbloot. De heer 
JAMES fpreekt echter met verrukking van de 
fraaiheid der ^/^^^planten in deze fcreken. De 
bloem is bij de meesten het aanzienlijkst gedeelte 
van het gewas, en de glans harer kleuren ver- 
wekt bewondering. Het donker blaauw is de 
heerfchende kleur. Zelfs andere plancen , die ook 
wel in lagere ftreken gevonden worden, hadden 
hier een veel donkerder bloefem. Men fchrijft 
dit toe aan de fterkte van het licht in dezen 
zuiveren, wolkeloozen dampkring, welkers ftra* 
len teruggekaatst worden door de onafmetelijke 
fneeuwklonipen. i 

Hoe meer onze reizigers den top naderden 



DE LANDEN AAN DEN MISSISSIPPL a4S» 

des te zeldzamer werden de ^Ipenpimten, en 
eindd^k hielden die geheel op. De top was 
b^na geheel vlak en omtrent tien tot vijftien 
morgen groot, men zag Hechts hier en daar eenig 
mos. De thermometer van fahrenheit (lond 
op 42 gr« (+ 4$ gr. van reaumür), terwijl 
die beneden in het leger op hetzelfde uur op 
^6 gr. PAHRENHEIT (+ a8| gr. reaumur) 
en des avonds op 8o gr. f a h r e n he i t (+ ai J gr. 
reaumür) ftond. Het bovenfte gedeelte van 
den top bedond uit Sieniet, De lucht was (lil 
en helder; maar naar alle rigtingen zweefden door 
dezelve wolken van fprinkhanen, die fomtijds 
het daglicht verduisterden* Het fcheen dat deze 
dieren te hoog gedegen waren, want een aantal 
lag dood op de fneeuw. Het uitzigt beant- 
woordde aan de hoogte van het flandpunt. Naar 
het noorden, westen en zuiden zag men rijen 
van bergen met befneeuwde toppen ; naar het 
oosten breidde zich voor het oog van den wan- 
delaar, gelijk eene kaart, de onaf meetbare vlakte 
der woestijn uit, welks talrijke wateren met fmalle 
ftrepen van bosfchen omzoomd waren. Bij het ne» 
derdalen verdwaalde het gezelfchap, en was genood- 
zaakt eenen tweeden nacht op de helling van den 
berg, bij eenen fland des thermometers van 38 gr. 

PAHRENHEIT (+ 2* gr. REAUMÜr) doOr tC 

brengen. Deze piek vertoonde zich van den kant 
der woestyn als de hoogde onder alle bergen van 



i 



\ 



fl5<J ÖE XANDEN AAN DEN MISSISSJPPJL 

)i6t rocsgebeigréy en zijne verheffing boven de 
vlakte werd^ volgens berekening, acht duizend 
Vijfhonderd Engelfche voeten bevonden. Reken; 
men nu, dat zijn grondflag drie duizend voeten 
boven den fpiegel der zee verheven is, öan be- 
draagt zijne hoogte boven het waterpas der zee 
elf duizend vijf honderd voeten, 'r r-h'," : ^ 
Niet ver van den voet des bergs ontdekte 
JAMES in den op het graniet gelegerde zand* 
lleen tQHQ fpringende bron. De voor het overige 
koude en heldere ipiége! van het water, dat aan 
den rand eener kleine beek uitbarstte, was na- 
melijk gelijk kokend water, aanhoudend in eene 
bonelende beweging, die veroorzaakt werd door 
het opflijgen van het koolzure gas, dat deze 
bron in eene groote hoeveelheid bevatten moet. 
Het watCT leverde ook, gelijk de bronnen te 
Karehbad, veel kolenzuren kalk op, uit welken 
allengs een fraai, groot, natuurlijk bekken van 
eene fneeuwwitte kleur ontilaan was, dat drie 
tot vier honderd gallons water kon bevatten, 
James denkt, dat deze bron vijftig galbns water 
elke minuut oplevert. De warmte van het water 

was 63 gr. FAHRENHEIT (+ ISj gr. REAÜ- 

mur) bij eene warmte der lucht in de fchaduw 

van 68 gr. fahrenheit (-f^ i6 gr. reau- 

mur). Op den grond lagen in het rond een 

aantal paarlen van glas en andere kleine fieraden ; 

waarfchijnlyk ofl^rs der Indianen, die voor alle 

bronnen eenen diepen eerbied koestereut 

Ma- 



m hémm Am WÉfi^iiimt^êmk ^^ 



* Maijdor lönÖ Wfinddé ïkh h« öiet aJijrie rei^ 
^hödten naar het ^Uideni töt Èij den Arkansai 
t>ereikteti. Hij ^önd ïlii eené afdeeiing langs 
den oever dezer riVie^ tec aati haren '^oor(^rong 
in het rotsgebergte. Zy Ilróóradè he\dg tiic eené 
diepe en fmalle rötsklove. Het gebergte befliond öit 
gneis j hetwelk zich zoo plötfeling overal Verhief j 
dat men aan geen verder doordringen denken 
kon» Het rëisgezelfchap fcheidde nu bij deti 
Arkansas^ terwijl het eene deel, onder kajiltein 
BELL 9 langs deze rivier néderWéarts, eft het 
andere, ohder majoor lono, op óqü Canadian 
verder zuidwaarts ging. De Canadian is eetl 
arm van den Arkansas^ die men intusfchen ver- 
keerd voor de roode rivier hield. De moDd 
van den Arkamas in den Misfisfippi ligt om* 
trent onder 34 gr. breedte en 91 gr. lengte wes-* 
ttelijk van Grtenwich, Zijne ganfche lengte vatl 
de feron af wordt o^ eeii duizend vijf hónderd 
Engelfchè mijlen gefehat. De Camdian kan wel 
duizend mijlen lang zijn. •-•* 

' Beide afdeelingen van het rëisgezelfchap tnöesten 
veel lijden door het ftormachtig weder, gebrek 
aan levensmiddelen en vooral aan water, dewijl 
het water der rivier meest zoutachtig of modde- 
rig was. Het dal Arkansa leverde, zoo ver 
het 4ich door de woestijn oitftrekte, niets dan 
makte zandrotfèn op, die dikwijls met eene zout- 
kerst , als met ijs , overtrokken waren» De bed* 
- - • din- 



\n 



üSii' DE LANDEN AAN DEN MISSISSIPPI. 

dingen der beide rivieren waren drie tot vier 
duizend voeten breed; die van den Canadian 
was meestal droog, behalve eenige kleine (laande 
poelen. De thermometer ftond in het midden 
van Augustus des middags in de tent op c^^ toe 

XOO gr. FAHRENHEIT ( + ft8 tOt %0% g(. 

R E A u M u r). Wolken van fprinkhanen vervulden 
de lucht en verdoofden de ooren door hun tui- 
tend gedruisch. Ratelflangen van allerlei foort 
en ontzettend groote Scolopanders kropen op de 
naakte fteenen, en reusachtige, zwarte, harige 
(pinnen, gelijk de Zuid-Amerikaanfche vogelfpin 
(JMygaïe avicularid) loerden aan den ingang 
hunner onderaardfche woningen op roof. Men 
werd in deze dorre zandige flreken door de 
muskieten wel niet geplaagd , maar in plaats van 
deze, werden de reizigers , zoodra zij de woest^n 
verlieten , door eene andere plaag overvallen , na« 
meiijk door eene ontelbare menigte kleine, bijna 
onzigtbare hoschluizen (^Nigud)^ tegen welke 
hen noch wind, noch rook, noch de digtde ]e<r 
deren kleeding kon befchermen. Deze infekten 
boren in het vleesch en veroorzaken groote en 
fmartelijke gezwellen. 

Toen onze reizigers in die landftreek kwamen, 
waar de grootere dieren inheemsch waren, hield 
het gebrek aan levensmiddelen op* Men kan 
zich verbeelden, hoe verkwikkend voor hen, na 
zulk een langen en moegelijken togt door de 

wees* 



' 9 



DË LANDEN AAN DEN MISSISSIPPI. ^53 

woescyn, het gezigt van eenen met fdsch |i;roeii 
bedekten grond zijn moest I De moeibeziên* 
boom^ de Guilandine, de Hibisetis^ enz. gaven 
de nadering tot het laiid der burgerl^ke maat- 
fchappij te kennen. De wijnranken» vol r^pe 
druiven hangende, leverden hun den kosteiykften 
maalt^d. De w^nftokken (vitis viniferd) groeyen 
In dit gedeelte Van Amerika in het wild. y^ De 
klehie dmen langs dit dal — • zegt jambs — 
bogen zkh onder den last van ontelbare rijpe 
druiventrosfen y die het ganfche landfchap eene 
bonte gedaante gaven. Op den tegenovergeftel- 
den oever der rivier zagen w^j eene rij van lage 
aardheuvelen, met wijnftokken bezet, die naao* 
welijks één of anderhalf voet uit het zand (laken. 
Zy waren de oorzaak van het ontftaan dezer 
zandheuvehjes, dewijl zij het door den wind 
voortgedreven zand tegengehouden hadden , onder 
hetwelk zij thans bijna begraven waren. De 
druiven werden hier in zulk eene menigte ge- 
vonden en de trosiën zaten zoo digt bij elkan- 
der, dat er van den (lam of ranken des wijn- 
gaards bijna niets meer te zien was. Zij finaak- 
ten aangenamer, dan al de overige in. en uit- 
landlche druiven, die w^ Ooit in de vereenigde 
Staten gevonden hadden (*). Het bedekken van 



i |.;, 4 



■ i!ai;:uiavt -0:^x1 ü 'jMnVéïi <«{'< 



hec 



C*) Men moet wel in het oog houden, dat onze 
reizigers uit de woestyn kwamen en reeds iangen tyd 

ge- 






MMt hier de pl^aiE» VDn |i«jc (hoeijien^ d^wül 
de b^dolvenp hMderpn en Woeifewiï; -mh m% 
]smmrim¥fMfiim% w de vrijWüvende deeleo 
d^iTranken,dM i^B jpvjopd yw. het liehc «n de? 
hitten diQor dis. teruglf^a^riRg. yan bet j;a0d,< in 
wrwii/.hiyQgftR?^ (w genietenf Mejj jbebooide, 
waair, mett kw, de^ft • hand^iwüj^ der mmm bij 
den .feiwft^en wijnbomvK na je fojg^^hoeistrcl 
oi0( I overal de d«^oe, yerei^hfe gefteld^id vao 
griwjd en ligging voofhanden is# ,n,i<u.ijfio'f^*if> 
i .Wij moeten ; hier eindigen. Het h^ m Mn 
ganfchen inhoud der drie, feier ko^Hj|( mede? 
gedeelde . reisbefchry vingen ; dat een ; ^ groot get 
defdfee van het dal des Mlsfiffippf y^r^i j^ on) 
lD!fib0vwd en door belèbaafde men^ben jbe^yoond 
te iworden ; dat het geheel binqen de g^atigd^ 
lochuftteek ligt^ en hoewel nlom kpöder, daa 
Mkrofia ondQt dezelfde graden der breedte^ event 
w^ niet ongunftig is voor dm gT^m-^f planten; 
diac;: eindeü^jb; > de ongezonde g^M^h^id dezei 

gébttk. aan verkwikkende vmc1ite8::geledeni' nadde»J 

Qy.9r het al^eme^n moet men bij de- fpfaUderin^en 4er 

rj^isl^^pbrijvers va;i Areli:en, voorcbrengfelen t menfchen^ 

fiirlgtiiigeQ, enz. fl^eds p)s de plaa» rètcen^ uil: welke 

^^' iöo even Icvfrainfen. Hét- contrast "heeft toch ftëeds 

^té\ invloed op hunne oordeelvellingen. Van daar de 

verfchillende uitingen van onderfcheideue reizigers over 

dezelfde flrekèn. ' '''^ ^-' - -■'• "->''^ f'^^^- C ' 
b(ij v.j.j-?.', ^[y^oz r;r. i.'üi.T.v.'f i jl-..'j OPE : VE-RJT;.":''^"!:^'-'! 



A. 



DE LANDEN AAN DEN MISSISSIPPL ^55 



ftreken niet zoo zeer aan het klimaat, dan wd 
aan de uitgefcrekce poelen, moerasfen, digte bos* 
fchen, enz. ïs~""toe*' teTciïlyven , 3ie door de 
werkzaamheid van vlijtige volkplanters dra ver- 
dwijnen zullen. Houdt men hierb^ in het oog, 
dat met naar evenredigheid geringe kosten eene 
verbindtenis te water tusfchen het Misfisfippi dal 
en At ' Mantifche Zee , aan ét oos&ust, ' be- 
werkfceUigd worden kan; dan kan'tmen iüet ge* 
noegzame zekerheid voorfpellen, dat na verlpop 
van weinige leeftijden der menfchea deze Huiden 
onder de bdangrijkfte van Amerika zullen ger&> 
'kend worden. Bet doordringen der kolonisten 
mar dit westelijk gebied van ide vereenigde 
Staten neemt van jaar tot jaar toe. Evenwel 
gek)Oft majoor long, dat de dorre zand woes» 
tijnen 'aan deti Arhansas en Misfiuri öinddlijk 
dezen voortgto^ zullen bepalen^ ' - '-.j. ^ ^ti :ji ji 

t*JVO'jirf'7;i;T;. T 'fj ,t^tinii3. 'Jlfü lil"'/, nü^fïït 



5D <.'J1 



J' ' VA'J V" 









m ^ .. \' -^:;'- \ ' VIL 



' I 



'VfJ 



VII. 



:'J 



...jREIS VAN DEN HEER LYON 
NAAk DE HUDSONSBAAL 

{ Hoewel de reis van den heer lyon, ten 
aanzien der bereiking van haar doel, mee geenen 
gunfcigen uitflag bekroond werd, zoo was zij 
evenwel niet nutteloos voor de kennis van lan- 
den en volken, en verdient dus wel, dat w^j 
onze lezers ccü kort uittrekfel uit dezelve geven; 
: De tweede reis van kapitein parry had aan- 
leiding gegeven tot bet vermoeden, dat een ge- 
deelte der westelijke Poolzee op geen grooten 
affcand van de Repulsebaai^ dwars door het 
fchiereiland Melville^ liggen kon , en de verkla» 
ringen van alle Eskimoos^ die parry hierover 
ondervraagd had, kwamen eenparig hierop neder: 
dat de Poolzee flechts drie dagreizens verwijderd 
was. Indien dit nu wezenlek zoo ware, dan 
moest er ook waarfchijnlijk eene vereeniging tus- 
fchen de fcraat Fury en Hekia en deze zee 
plaats hebben, en het moest van groot belang 
zijn, den ganfchen loop der kust tot het punt 



;i '• Y 



van 



Reis van den iieer lyon , enz* ^$7 

yan Omkeer ing (^Point Turhagain)^ Waar f H a N It' 
LiN z\jil onderzoek moest eindigen» naauwkeurig 
te leereti kennen. Tot dat einde liet de Britibhd 
regering in de knte van 1824 het koningsfchip^ 
de Griper^ uiirust0j^, en gelastte den kapiteiil 
LYoN, den kapitein parry te verzeilen , die 
toen insgeiyks eene nieuwe reis naar de Pootzeé 
ondernam. De heer lvon kreeg last^ om iil 
de Repukehaai te overwinteren, en dan in de 
lente van 1835 met eenige geleiders dwars doot 
het fchiereiland Melvilh te land, tot het voor« 
noemde punt yüh Omkeering te trekken , eti 
daarb^ de kust der Poolzee op deze zijde naauw« 
keurig op te nemen. Het fchip, eene brik vaA 
honderd tachtig tonnen, die reeds in 1819, ondeC 
bevel van den luitenant lid don, kapitein pa RRV 
Dp zijne eerde reis naar de Noordpool verzeld 
had , werd op de beste wijze rijkelyk met alle 
vereischten tot eenen zoo langen en moeijelijketi 
togt , zoo als b\j voorbeeld met levensmiddelen ^ 
warme kleederen, werktuigen, fleden^ enz. voot* 
Êien. De manfchap bellond, met den kapitein^ 
de officieren en ambtenaren, uit een en veertig 
perfonen. Bovendien werd nog een eigen Pro» 
viantfchip, de Snap^ onder het bevel van lvom 
. gefteld, dat hem tot de Hüdsonsbaai zou ver»» 
gezellen y daar den ingeladen voorraad aan hem 
overhandigen, en dan w^der terugkeeren moest* 
In bet ^lidden van Juiy des jaars 18^4 ver*. 
3^ R . lié- 



iSB REIS VAN DEN HEER LYON 



Heten beide fdiepen den Teems en kwamen opr 
het einde van die maand in de liaven van Stromnes 
Op Pomona , het voornaam flc der Orkadifche of 
Shetlandfche eilanden* Zïj verlieten dit eiland 
Op den eerden Juiy en bereikten op den tweeden 
Augustus de hoogte van kaap Chidley of Chid* 
high 9 aan de noordkust van Labrador, aan den 
ftigang der Hudsonsbaai gelegen (*)• 
- LtoN werd hier drie dagen tusfchen ijsbergen 
épgefloten, en zijne vtart werd terdond hierop 
zoo zeer door dr^^'s belemmerd, dat het beter 
«eilend Proviamfchip, de Snap^ den Griper 
fbmtyds op het fleeptoaw nemen moest, Dew^l 
dé ingang in de Hudsonsfiraat aan dezen kant 
door ijs geflopt was, werd ir on gedwongen 
naar het Resolutie -eiland té iluren, H^j flaagde 
door groote infpanning, westwaarts naar de eilan^ 
den der wilden te ftevenen. Zij zagen wel de 
èfïanden Salisbury en Nottingham van verre, 
maar konden die echter niet naauwkeuriger waar- 
fïemen. Lyon geraakte op het zuidelijk einde 
van het eiland Southampton in eenen ilerken 

zee- 

^(♦) Wij volgen hier, ter bekorting, het berigc, dat 
de Britfche Admiraliteit over de reis van Lyon, terdond 
na aljne terugicomst in November 1834, beleend maakte. 
Benige bijzonderheden zullen wij, uit de reisbefchr^ving 
van Lyon ze(ven, op hec eerde laten volgen. 

, DB VIRT^ 






NAAR OE HUDSONSBAAL fl59 

iseedroom en had b^na ichipbreuk geleden* HÜ 
vond die eiland op de kaarten vr^ naauwkeurig 
geteekend. De Grlper^ die thans, volgens onc* 
vangen last, de Snap reeds naar Newfoundland 
had gezonden, was genoodzaakt op de zuidwest* 
kust te ankeren, uit hoofde der ondiepten. Het 
verlies van een anker door eene windvlaag kon 
men verkroppen, dewijl men nog drie ankers 
had. Het water was b^ den vloed vier vade* 
men diep, maar bij de eb zoo laag, dat het roer 
grond raakte. Hier Zat het fchip den eerden 
September vast. Nadat het weder echter gunfti* 
ger was geworden, vervolgde lvon zijnen togc 
verder noordwaarts naar RoweS' welkom ^ maat 
tegen windenf noodzaakten hem dra terug te kee« 
ren* Door groote infpanning en door zich van 
lederen gundigen wind te bedienen, bereikten 
2ij eindelijk kaap Tullerton^ aan de westkust 
van Rowes -welkom, ten zuiden van de Wagen* 
haai gelegen. De menigvuldige en gevaarlijke 
klippen op dit gedeelte der Amerikaanfche kust 
en de ilechte toeftand van het fchip dwongen 
kapitein lyon om weder naar het eiland Sout^ 
hampton te zeilen. De vloed dreef echter het 
fchip pal naar het zuidwesten. Zij werden daar- 
enboven in den nacht van den twaalfden tot den 
dertienden September door een hevigen Üorm 
met zware fneeuw overvallen, en wierpen nu 
drie ankers uit, om het fchip, zoo goed moge» 

. Ra lük. 



>■ 1 



^ 



%6o REIS VAN DEN HEER LYON 

lyk , vast te houden. Al wat boven op het fchijj 
was, werd door de hevig over hetzelve (laande 
golven met eene ijskorst bedekt, zoodat zeilen 
en touwen bedierven. De fneeuw viel zoo digt, 
dat de manfchap alle krach:en moest infpannen, 
om het dek fchoon te houden. De ijsfchotfen, 
die door den ftroom tegen het fchip gedreven 
werden, befchadigden het zeer en doorfneden 
verlchcidene touwen, Daz^ nu ftorm- en fneeuw- 
buijen fieeds toenamen, zoo konden eindelijk de 
drie ankers het fchip niet meer houden, en zij 
verloren die die drie in den nacht* Het gevaar 
klom nu ten hoogften top en zij vreesden iederen 
oogenblik te zullen ftranden. Zij verzuimden 
echter geene maatregelen van voorzigtigheid en 
de ganfche manfchap gedroeg zich in dezen be- 
naauwden nacht , die nog akeliger werd door 
zulk eene duister/iis, dat men geene hand voor 
oogen zien kon, zoo t)edachtzaam en moedig, 
dat hen de heer lyon in zijne reisbefchrijving 
den grootften lof toez waait, De nood klom Jaar- 
door nog hooger, dewijl zij niet wisten, naar 
welke ftreek het fchip werd gedreven, dewijl 
het kompas geene afwijking teekende, en de 
naald bij voorbeeld daar bleef ftaan , waar men 
haar met den vinger bragt, Waarfchijnlijk waren 
2ij hier op of kort bij de magnetifche Pool. 
De fteeds toenemende diepte van het water deed 
heu echter tot hunne gecustfidilng vermoeden , 
( ' - dat 



' T NAAR DE HUDSONSBAAL 2<5f 

dat de wind van het land kwam. Eindelijk drong 
de zon en des nachts ook de fterren, die ver»« 
feheidene dagen en nachten onzigtbaar geweest 
waren, door de wolken, en nu zagen zij, dat 
zij RGwes welkomst achter zich hadden. Lyon 
befloot nu, nietcegenftaande alle ankers verloren 
waren, evenwel, indien ditflechts mogelijk ware, 
bij den invaart yr>n Chestesfield (^Inlety ten 
zuidwesten van de PFagershaai} of nog zuide- 
lijker te overwinteren. Hij poogde dus met alle 
infpanning de Amerikaanfche kust te bereiken. 
Dewijl het fchip echter naar de ondiepte der Hud' 
sombaai gedreven werd, zoo zocht hij naar het 
eiland Salisbury te fievenen, om hier, als het 
weder eenige dagen gunftig mogt zijn, zoo veel 
mogelijk de geledene fchade te herftellen. Maar 
het weder bleef aanhoudend onftuimig, en lyom 
werd hierdoor, zoowel als door den Hechten 
toeftand van het fchip, de uitgeputte krachten 
der manfchap en het fteeds toenemend ongunftig 
Taizoen, genoodzaakt van zijn voornemen af te 
zien, de Hudsonsbaai geheel te verlaten en we- 
der naar Engeland te keeren. Deze terugreis 
liep ook gelukkig af en de Griper bereikte op 
deii achtften November de Engelfche kust. 

Hoewel nu hei hoofddoel der reis mislukt was, 
zoo was evenwel deze togt niet geheel nutte^ 
loos voor de wetenfchappen. Uit lyon's naauw- 
keurige waarnemingen toch blijkt, dat de baajl 

^ ^ Sir 






M ^i 



Ri 



kSt REFS VAN DEN HEER LYON 

S*'r Thomas R.owe's welkomst veel fmaller is, 
dan tlie dusver op de kaart geteekerid fcaac, en 
dat die baai eene menigte ondiepten heeft. Daar- 
entegen heeft het eiland Southampton, ten minfte 
Jn die ftreek, waar lyon langs deszelfs kust 
voer, eene veel grootere uitgeftrektheid , dan de 
tegenwoordige kaarten aan hetzelve geven, LyoBf 
heeft ook de ligging van verfcheidene voorge- 
bergten en andere punten der kust van de Hi^d* 
fonsbaai verbeterd. Niet minder merkwaardig 
is het onderrigt, dat de reis van lyon over het 
eigendommelijk verfchijnfel der magneetnaald in 
deze ftreken ons heeft opgeleverd. Reeds in da 
fludsonsftraat begon het kompas onzeker te 
worden , verder naar het westen werd het fteeds 
meer onbruikbaar, en in Rowe's welkomst toonde 
de naald, gelijk reeds gezegd is, geheel geen^ 
afwijking meer, maar men kon dezelve naar welr 
gevallen draaijen en zetten. 

De kapitein i^ygn vernam van eentj wal» 
vischvanger bij zijne terugkomst, dat de Expe» 
ditie van den heer pae^rv, in het midden van 
Augustus, onder 71 gr. noordelijke breedte, ge- 
heel door ijs ingefloten, gezien was. Den gan- 
fchen zomer -loor was het weder zeer onftuimig, 
en de zee federt dertig jaren niet zoo fterk met 
^s bedekt geweest te zijn. 
• De Griper werd op zijne vaart door de Hu4' 
êomjlraat en IMaomhaai meermalen 4oor Es^ 



NAAR DE HÜDSONSBAAÏ. ii6$ 

kmó's bezocht, en wy zullen uit de reisbefcliry- 
ving van lyon, de plaatfen, die hiertoe be- 
trekking hel>ben, aanhalen. 

Op den twaalfden Augustus, toen de Griper 
in dit Huds onsbaai was, zagen zij den eerften i^f- 
kimo , die in zijn fchuitje naar het fchip roeide. Er 
was Hechts weinig aanmoediging noodig, om heia 
te bewegen aan boord te komen, Zijne eerfte 
bezigheid was nu, het weinige, wat hij bij zich 
had, ter ruiling aan te bieden. Lyon was zeer 
verheugd, dat hij door dezen man volkomen 
verilaan werd. De Eskimo Iprak byna den- 
zelfden tongval als de bewoners v?n Iglaiik^ 
dien lyon met parry op zijnen tweeden togt 
en overwintering in de Hudsonshaai geleerd had. 
Deze Eskimo heette .Kipungehli, hij vernam 
ook zorgvuldig naar den naam van ï^yon; eene 
gewoonte, die zij (leeds, als zij vreemdelingen 
ontmoeten, plegen te volgen. Hij drong zeer 
aan, dat de Griper aan de naburige kost zou 
landen, en toonde, toen hij zoo alleen was ondec 
de Europeanen, een groot verlangen om zijne 
iandajenooten dra te zien aankomen, 

Dqzq. kwamen dan ook binnen een half uur^ 
ten getale van omtrent zestig» Zij waren in acht 
Kayaks of mannenlchuiten., en in drie Uniaks^y, 
of vïouwenfchuiten verdeeld. Toen de vrouwen 
naderden, begonnen zij met alle magt Ui jukheOj, 
en de maaiCchap van den Griper was geenszins 

K 4 zoo 



m 



fe<54 RBiS VAN DEN HEER LYON 

jBoo onwellevend, om deze groetenis niet te be« 
jBntwoorden , inzonderheid toen zij de grooce 
jnutfen uit fijne witte hazenvellen zagen, die 
deze dames op hare hoofden droegen , en op 
welke ïTien, ten behoeve der verzameling, reeds 
bij voorraad jagt maakte. Toen al de fchuiten 
Ojp het ijs gehaald waren, had hier een tooneel 
plaats, gelijk bij den torenbouw van BabeL 
X-rYON belijdt zijn onvermogen, om het fnateren 
en fchreeuwen, dat thans een paar uren op het 
ichip heerschte, voldoende te befchrijven. Eenige 
dezer Eskimo's waren iniusfchen door verbazing 
en vreugde geenszins zoo bedwelmd , dat zij alle 
overleg verloren en vergeten hadden, waarom zij 
eigenlijk op het Europefche lehip gekomen wa* 
ren. Een der flimlle jonge knapen was in korten 
ïijd zoo gelukkig geweest, om, gelijk een be» 
dreven zakkenrolder, verfcheidene zakken heinie^ 
lijk te ledigen, en kon zell^, toen hij betrapt 
werd, niet teruggehouden worden, om nieuwa 
proeven te nemen. Onder anderen ontftal hij 
den kapitein j^yon zijnen zakdoek, en lachto 
llïirtelijk, toen deze dit ontwaarde* Eene duch-» 
;jge oorveeg, die hij voor dezen dief (lal kreeg, 
kon hein evenwel niet beletten tusichen deks te 
l^limmen en een* zak rnec matrozenkleederen te 
lkft|>en^ eene vengst, dia hij voiürekt niet wilde 
wedergeven >^ tot i-yoN daagde hem op het dek 
m Ényt^i^s llti da overigea weyd eehwr 4*^ 



I' 



"I-^ NAAR DE HUDSONSBAAI. z6s 

koophandel op eene eerlijke wijze gedreven; de 
vrouwen haalden haren voorraad uit een fraaijen 
kleinen zak van vellen, dien de matrozen met 
den naam van eene ridicule vereerden. Deze 
Eskimo's waren voor het overige niet zoo ge- 
goed, als die, -welke lyon op zijnen voorgaan- 
den togt ontmoet had. De hoofdartikelen hun- 
ner ruiling waren wapenen en kleederen; twee 
vrouwen waren zelfs onbefchaamd genoeg, om 
hare onderkleederen aan te bieden; een trek, die 
LYON bij de vorige Eskimo's niet befpeurd 
had. Behalve wapenen en kleederen, werden nog 
een klein getal robben-, herten-» en hazenvellen, 
gelijk ook eenige vellen van jonge honden , mui- 
zen, en de huid van eenige vogelen geruild, 
waarbij nog een paar kleinigheden van elpenbeen 
en eenige tanden van zeepaarden kwamen. Ia 
eene der voorheen genoemde ridicuk'*s vond 
men een ftuk zeer zuiver potlood, ter grootte 
van eene walnoot, en onder de zaken van ivoor, 
een den kapitein geheel onbekend fpeelgoed. Dit 
was een groot lomp ftuk ivoor, met vele gaten, 
die alle op eenen regelmatigen afitand van elkan»- 
der, maar naar verfchillende rigtingen, in hetzelve 
geboord waren. Eene kleine pen was met een' 
riem aan hetzelve vastgemaakt, en het fpel be- 
tond nu hierin, dat men het ftuk elpenbeen in 
de hoogte wierp en dit dun weder op de pen 
poogdti te vangen. Lyon kocht ook eene 

Il 5 nieu- 



, 



>A 



!i 



965 REIS VAN DFPffi HEER LYON 

nieuwe foort van kammen en eenen fpiegel, die 
uit eene breede plaat van zwart glimmer be- 
ftondy en in eenen lederen koker zoo vast zat, 
dat men die van beide zijden kon gebruiken. 
De handel met de Eskimo's had reeds lang ge» 
duurd, toen de Ëngelfchen in de vrouwenbooten 
vier jcnge honden ontdükten, die terftond ge- 
kocht werden, om die in het vervolg als trek* 
dieren te kunnen bezigen. 

Bij deze gelegenheid herinnerde zich lyom 
het vee van den Griper^ en beval de varkens, 
benevens de kleine paarden (*) te halen , en die 
aan de Eskimo's te laten zien* Deze weken, 
bij het zien der paarden, vreesachtig terug; zelfs 
de varkens, die luid fchreeuwdeu, en zich uic 
de handen van hen , die dezelve vasthielden , 
poogden los te rukken, vermeerderden hunne 
vrees. Maar zij bedaarden dra, en gaven nu 
door hun luid lagchen en juichen hunne vreugde 
te kennen , omdat zij nu twee nieuwe foorten 
van Tucktu (rendieren} hadden leeren kennen. 

De laatfte koop, dien lyon deed, was een 
zeer zinrijk gemaakt zeil van eene vrouwenboot. 

Dit 



(*) Deze piarden waren op het eiland Ptmona ge« 
|(Ocht , gedurende hun verblijf ce Stromness, Zij hoopien 
die bij hunne landreis door Noord- Amerika te kunnen 
j^ebruiken, maar moesten die in het vervolg dooden, 

PE VERT. 



<iW 



NAAR DE HUDSOMSBAAI. atf; 

Dit zeil was boven negen voet vijf duim en 
beneden zes voet breed en denien voet lang. 
De darmen , uit welke het gemaakt was , befton- 
den uit flrepen van vier duim breed, die met 
garen uit dezelfde Hof netjes zamengenaaid wa» 
ren. Het ganfche zeil woog niet meer dan drie 
ponden en drie vierendeel. 

Kipungehli berigtte den kapitein, dat hunne 
kolonie zich terftond achter den Noord -Bluff 
ophield; maar lyon kon den naam dezer plaats 
volftrekt niet verftaan noch onthouden, dewijl 
de Eskimo, ziende hoe moeijelijk den Engelsch- 
man de uitipraak van dezen langen naam viel, 
dien ichalkachtig hoe langer hoe fneller uitfprak, 
hoe meer lyon naar denzelven vraagde. Hij 
verzekerde den kapitein, dat hij daar overvloed 
van Bisamrosfen, wild en de gewone zeevisfchen, 
als ook, volgens zijne befchrijving, eene menigte 
zalm zou vinden. 

Op den zeven en twintigften Augustus de« 
morgens was de Griper aan de zuidoostelijke 
kust van het eiland Southampton, waar lyon 
op eene gefchikte plaats naar wal ging, om 
waarnemingen te doen. Op het ftrand flonden 
verfcheidene J^skimos^ die men reeds in den 
nacht had hooren juichen. Toen de zeelieden 
nog naauwelijks eene Engelfche myl van wai 
waren, zagen zij eenen dezer Eskimo's naar do 
iloep roeijeUi Maar in plaats van eene fcbuit, 

bo* 



I 



968 REIS VAN DEN HEER LYON 

» 

beftohd zijn vaartuig uit drie opgeblazene zakken 
van robbenvellen , die door insgelyks opgebla* 
zene darmen zamenhingen en ligt op het water 
dreven. De Eskimo zat in eene rijdende hou^ 
ding op den middelilen zak, terwijl de twee 
andere op beide zijden lagen , zoodat hij in eene 
foort van holte zat. Zijne voeten met waterdigte 
laarzen van robbenvellen bekleed, hingen tot aan 
de kniën in zee, en zijn kleine riem van wal» 
vischbeen, was ter meerdere veiligheid aan den 
zak vastgehecht. 

Toen hij nader kwam , liet hij eenige teekenen 
van vrees blaken. Het was kennelijk, dat hij 
eene foort van heraut zou verbeeLjn, dien de 
overige, die aan het flrand (tonden, hadden af* 
gezonden, toen zij de Engelfchen zagen nade» 
len. £tn gefchenk, dat men hem liet zien, en 
de vriendelijke houding van lyon, maakten hem 
echter dra moediger. Hij kwam nu bij de floep « 
en wierp den kapitein, als een vredeteeken, een 
paar gedroogde zalmen en een lompen pijl, met 
eene ruw gemaakte punt van keifteen, toe. Op 
de noodiging van lyon fprong hij in de floep, 
en fleepte zijn opgeblazen vaartuig naast 'dezelve^ 
terwijl zij naar de kust roeiden. Zijn gedrag 
was echter, gedurende dezen tijd, zeer onrustig, 
onophoudelijk wenkte en fchreeuwde hïj z^ne 
landslieden op het fl:rand toe , dat hij veilig was, 
e^i dat de kapitein hem drie naalden had vereerd* 

De. 



«•;;, 



NAAR DE HUDSONSBAAI. aöp 

Deze Eskimo fcheen omtrent twintig jaren oud ie 
z^n, klein en bruin, en zijn gelaat was zeerinne* 
mend. Hij noemde zich Niakudlu^ en fprak eene 
taal, die wezenlijk verfchilde van alle andere, die 
LYON ooit Eskimo*s had hooren Ipreken, Hij lachte 
en praatte onophoudelijk met zich zelven, maar 
fteeds met nedergeflagene oogen. De zes overige 
inboorhngen, die lyon aan wal vond, fchijnen 
noch woorden noch gebaren van verwelko- 
ming te kennen, zij overhandigden hem flechts, 
toen hij bij hen kwam, twee half gedroogde zal- 
men , waarfchijnlijk als vredegefchenken , want 
ieder trad terug, toen de kapitein deze visichen 
had aangenomen, zonder een tegengefchenk te 
verwachten. Lyon zag een morfig ftuk been 
in hunne handen. Op zijne vraag, wat dit was, 
antwoordeden de arme lieden , dat dit hun 
Pannas of mes was. Dit beftond uit een ruw 
ftuk fpits gemaakten keifteen, zweemende naat 
een populier blad , en aan een fmal ftuk been, 
dat omtrent zes duim lang was, vastgemaakt* 
Deze mesfen waren de eenige ftiijdende werk^ 
'tuigen van dit armzalig volkje* Lyon kocbl 
dit mes van hen, en gaf hun voor hetzelve een 
groot flagers mes, dat de Eskimo* s fidderen^e, 
fchoon met alle teekenen van vreugde ontvingen, 
' terwijl zij dan eens het mes, dan weder dea 
kapitein befchouwden , en eindelijk zuchtende ei^ 
op den toon der diepfte dankbaarheid het woord 



4^0 REIS VAN DEN HEER LYON 

Kuyinnd (ik dank ii) uitfpraken. Zy herhaalden 
dit woord ook nog dikwijls in het vervolg, zoo 
lang de Ëngelfchen zich aan hunne kust ophiel- 
den. Geen hunner lekte echter de hem gefchon- 
kene dingen, fchoon anders de Eskimo* s gewoon 
z^n dit te doen* 

Terwijl de heer lyon zijne werktuigen aan 
wal liet brengen, en daar plaatfen, om zijne 
waarnemingen te doen, (londen de inboorlingen 

, bedaard, fchoon verwonderd bij hen, en fpraken 
geen woord. Eindelijk noodigden zij de Engel* 

' fchen, om hen naar hunne woning te verge- 
zellen, die twee Engelfche mijlen van het flrand 
lag. Op den weg derwaarts zagen zij verfchei» 
dene moerasfen met verfchillende watervogeleji 
bedekt, van welke de officiers fommige fchoten* 
Maar hoewel de inwoners het fchot hoorden en 
den vogel zagen vallen, zoo toonden zij even- 
wel noch verbazing, noch vrees, noch nieuws- 
gierigheid om de geweren te zien. Zelfs de vijf 
vrouwen, die zij in twee uit robbenvellen flechc 
gebouwde hutten vonden , lieten noch vrees noch 
verwondering blijken , toen onze zeelieden bij 
haar kwamen, even alsof zij jaren lang aan hec 
gezigt van Europeanen gewoon waren. Slecht» 
de kinderen verfcholen zich. Eene dezer vrou- 
wen fcheen op het oog naauwelijks meer dan * 
vijftien jaren te tellen, en evenwel droeg zij een 
Üerkea jongen, van ten minde twaalf maanden, 
>. op 



NAAR DE IIUDSONSBAAI. 271 

op haren rug. Haar gezigc was een volmaakt 
eirond, gelijk dat van verfcheidene Europefche 
meisjes, met regelmatige, ja zelfs fraaije trekken. 
Hare moeder had ook zulk een gelaat, maar zag 
echter zeer fcheel. De overige vrouwen hadden 
de gewone breede en platte gezigten, met uiu 
puilende wangbeenderen. 

Naauwelijks was lyon in de tent van ni^- 
KUDLU getreden, of deze, zich, zoo het fcheen, 
het gefchenk herinnerende, dat hij van den ka- 
pitein had ontvangen, nam eene groote nieuwe 
huid van een rendier; rolde die op en gaf die 
hem met de woorden Kuyinna (ik dank u). De 
grond Van de hut was, behalve de flaapplaats^ 
geheel met zalmen en hun ingewand bedekt, en 
dewijl LYóN geene lamp, maar flechts eenen zeer 
erbarmelijken pot om te koken: ontwaarde, zoo 
vermoedde hij, dat de Eskimo's deze visfchen 
raauw aten. Ruim twintig honden lagen in de 
nabijheid dezer hut, die echter, uit vrees voor 
de vreemdelingen, terilond wegliepen. Sleden 
zag men nergens. • ^ ;. 

De Engelfchen ontdekten ook in deze hutten 
die kleine huisfelijke gereedfchappen niet, d^ 
LYON bij de laatde overwintering van parrV 
gezien had» Eerst bij hun vertrek zaghij eenige 
zeer aardig gemaakte beenen naalden, die hy 
terilond voor een aantal ftalen ruilde. Een paar^ 
insgeüyks door hen gemaakte iijzesen naalden, dit 
- . ^ de 



■ 






A^ 







^ 



IMAGE EVALUATION 
TEST TARGET (MT-3) 





{./ 



<_ 

^ >. 










^ 



1.0 



1.1 



11.25 



12.5 



£ |££ 12.0 



11^ 1^ 



6" 




Photograiinc 
_Sciaices 
Corporation 



WIBSTlR,(4.y. USM 
(716) •73-4S03 







l\ 



4^ 



r<\^ 





V> 



^i-'X 



4^°^ 





;\ 



'^.*'- 



.(g^>^ 



'4^ 



" 






K^ 



tj^ 



<i 




071 REIS VAN DEN HEER LYONf 

de vrouwen nog voor den dag bragten^ fcheneil 
uit dijkers gemaakt te zijn^ maar het oog was 
zoo klein » dat z^' naauwelijks te gebruiken wareUé 
De beenen naalden waren van de vleugelbeen*' 
deren der vogels gemaakt, die vaster en tevens 
buigzamer zijn, dan alle andere beenderen* 

Lyon zag ook in eene der tenten op den 
grond een klein fcuk dennenhout ^ dat omtrent 
drie duim lang was, liggen, het was glad en o^ 
de eene z^'de zwart gefchilderd* Het huisgezin 
befchouwde dit als een' fchat, hoewel het huti 
nergens toe nuttig was, waarfchijnlijk had het 
tot een Ëuropeesch fchip behoord en was door 
de golven aan ftrand gefpoeld. Dit ftuk hout 
en drie bogen, ieder uit verfcheidene ftukkea 
zamengefteld, waren al het houtwerk, dat deze 
Eskimo* s bezaten; hunne fperen waren v^n walf 
vischribben, en wel zoo lomp gemaakt, als lyoh 
die tot hiertoe nergens gezien had. Nietcegen* 
ftaande deze zeldzaamheid van het hout, ver^ 
Kochten dit de eigenaars evenwel bl^moedig, en 
gaven één* boog met v^f pijlen voor eenen metalen 
knoop. Lyon verdeelde mesfen, pieken en 
glaskoralen onder het klein getal dezer hutten- 
bewoners, en befpeurde, dat ieder hunner, zoq 
dra hy zijn gefchenk had ontvangen, het beste ^ 
wat by bezat, hiervoor aanbood. De Eskimo* i 
hediteden in dit opzigt de meeste waarde aan 
kleine rollea van gedroogde zalmvellen^ en kleine 

mik* 



r 



NAAR'^DE HÜDSONSBAAI; * «73 



Itukjes keifteen, om nesfën en p^len van dezelve 
temaken* De arme ni&kudlu» die twee mes* 
(èn had ontvangen, was zeer verlegen , toen 
LvoN de daarvoor aangebodene mörfige (lukken 
keifteen en vischvellen weigerde te ontvangen* 
Daar hü zich nu verbeeldde , dat lyon die als 
te klein befi^uwde, greep hy een fleenen mes» 
om een grooter ftuk van een zeehondsvel af te 
filmden, het eenige w6t hü> bszac Maar lyon 
bedankte ook voor dit ge&henk, en de iumip 
Eskimo kon nu niets anders doen, dan hei^ 
liaakie rei^n z^nen baneUjken dank te betuigen. 
1 De vrouwen waren ilcÊhts luer en daar infaec 
gezigt met kleine plekken getameerd; waarichyo^ 
^k ontbrak- bet haar aan fijne naalden, om dk 
werk zoo regelmatig te verrigten, als anders b^ 
ét* Efkimoh in gebruik is. De handen waren 
niet geprikt, en de haren in twee kleine bundel» 
gevlochten, die over de flapen van het hopfü 
hingen* Lyon kocht twee kleine verfierielBii 
van beenderen, die aan deze haren hadden gch 
hangen* Aan het eene zag h^ omtrent zes kleine 
onregelmatige llukjes lood, die by afwia&Ung iMie 
vierkr.nte ftukken/van den klaauw eens vof^ 
'aan hetzelve hingen. De vrouwen droegen ^^;etoe 
.broeken , maar kleine doeken om de heupt gewoA» 
den, zeerihooge iaarzen, en éen gefdieiird jak;, 
geiyk aan dat, hetwelk h\j by de inboorlingen 
^an é^ eilanden: dein wilden gezien ha^ ..^ . 
• 3* ^ S Da 



r 



èU RSrS'Va^N DSN HESH LYON 



h 

I < ■ 

1 ; 



'-■ De kleedin^ der mannen zweemde ook naar 
die 'dezer eilanders y hunne broeken waren echter 
frorter en de kniSn minder bedekt; Hiirjie hand- 
Ibhoénen beftonden uic de omgekeerde huiden van 
«^élen » die fle6bc9 gedroogd en verder niet be- 
irèid waren.- Bene andere bijzonderheid der man- 
nen ^ was- eèn-groote bos haar, tóo groot als 
%èn kInderboófiSy die kogelvormig opgerold, op 
l^ét 'bovenlfe gttdedte vanr het voorhoofd Hond. 
f^yóN liet zulte ten* haarklomp iosm^en, en 
4K^, dat d!e beilond uit zes lange ftaaneif^ ö^ 
^ene eigene wijze gevlochten^ maar dooi vtulig^ 
1^d< zoo hard geworden, dat die naar toëwen 
llèiditen» Deze waren onder op hét hoofd kort 
ttiamèngebondeO) en hunne iehg^e. bedroeg otai- 
trent vier vöetem -'' rnioyi- .'lov/ 

i'-'Dé heer lyo^ liet zich ook ndar de plaats 
'brengen, waar de zalm gevangen werd. Deze 
%nd ben klein, fnel óver eenen fl:er:ngrond (troo^ 
Hui&tié water ) omtfent honderd' ichreden van de 
üatten gelegea»^^ Dit water was omtrent veertig 
^fltds breed. Dwars door hetzelve was een dam 
jgëwörpen, en achter dezen wachteden de vis- 
''ÈHntm met hmMie lanièn op de zalmen, die over 
^HMR^ dam ^iODgea« Eene iulve Engelfche najL 
-^MH 4ez)e hotten flond eene gtoote winterhoc, 
Jto m den zeeboezem, muk ltom htd geen' 
11$^ om die ie bezoeken» 

Eer biff tmt acüne floep ging^ taztdit hv de 



t-i 



fj 



in« 



" NAAH DË HÜDSÖflSBAAI. v7§ 

inwoners hem eenige zalmen tfit himtlen voottaad 
ie verkoopen. 2ij ftettidefi dit verzoek blijmoê^ 
dig toe 9 en hierdoor kregen de Engelfchen eenen 
zeer aanzienlijken en niet onaangenlftmen toévoet 
va» tevensmiddetdff. 

Geeti een dezer Étküno*s viel hm doórbedé-^ 
leR of (leleii lastig, raaan allen tóomd^Yk tot o^ 
hoii vertrek^ Onophoudelijk hunne dankbaarheid 
•voor de ontvangene gdbhenken. 

Uit het voiftrekt giebrék aan ijzer ett dei grodtef 
armoede, die hier heerschte, beOuif dè htet 
LYOK^ dat ddze menichen tot hiertoe nog geeilé> 
Europeanen gezien haMSden, hoe\ipel Aet mtat^ 
ichijalijk Iè, dat zij meermalen fchepen in teS 
zolien ontdekt hebben^ Hiin goed gedrag' eitf 
onbevreesd vertrouwen, van hetweUt Niaitu'iyLt^ 
teeds in het begin zulk een (lerk bew^s óplé'^ 
verde, maken hen in allen geval tot een 2ee(' 
beminnelijk vdkje. 

Op den negen en twintigften Atiguütr» landde 
tYöN op eene andere plaats dezer kust, dié 
meer zuidwestelijk lag.- Hier zag hij die o^N 
UiQfiêlea van verfdheidenef #óiiit^n êet inbdot^ 
Kngen» Men zou tchtitst gedacht heblitit<,^(itte 
federt Vetffcheidene jaren niemand hier ge\^ée«# 
ms'f indien i«en^ niet- eenigen vck>ri^ad vm Vt* 
vcnsAiiddelen had> gevonden. Deze bè(fonden \&t 
gevilde,^ aan de pooten o^hangené, vogelen^ 
fiuktoi van wü/<üsitm tdbbeü^ «deken ^ vM« 

S 9 visdv; 



§7^ KBlSr VAN DEN HEER LYON 

yischrpek en nog ongeplukte koningseenden , dief 

eenen aflchuwelvken fmnk veifpreiddem Op eeneot 

lippgen , korc bü de kusc van Aeenen opgerigteo 

^la^r lag een gebroken boog, een fceenen p^l» 

een mes van fteen, benevens eene luw bewerkite 

ipeer, als ook eenige icukken van het vell/en 

vleescl^ van een' walrus. Die alles was waar-: 

fbh^jnlük de eigendom geweest van eenen Es*. 

kimOf die hier begraven was. Niet wet van hiec^ 

kort bij eene zeer kleine uit turf gebpi^wde hm, 

yond n^en een omgekeerden kookpot, befcaands) 

uit dunne platen van kalkfceen, ruw i^a/^^" 

voegd. Onder dezen pot lag eü^n fteenen mes, 

een fiuk elpenbeen en een klein ituk verrot dr^jf'* 

houtw £enige walvischbeenderen waren onder. 

eenen grooten fteen verborgen. Uit hunne zivarte 

kleur kon men opmaken, dat zij de dakfparzen 

óener rwinterhut geweest waren. Men zag ool^ 

op den grond nog eenige zulke zwarte beendet 

ren Ijggen, die dus, dew^l in deze barre ftreken 

nergens hoornen gevonden worden, jdoor dejsQ 

armoedige menfchen als werkhout gebezigd wor?* 

den* Langs het ftrand waren tien dubbelde jn? 

kren van fteen opgerigt, om vaartuigen op de^ 

aelye te leggen, en verder in het land zag meQ 

26S groc:e winterhutten, in eenen zeer morjügen ^ 

en vervalleen ftaat. Dewijl de zit- en flaapf 

plaatfen met mos" en gras begroeid waren, zoo 

kon hier «federc, lang niemand gewoond hebben« 

De 



►i.w"; 



4 ■ "■ 


» 1 








^1 4W 


.„ ,' 




• 




ff i ^ 




K^ 


i^ -^ 


• 




M'« '1 










,<«■ '■ 










i* 




Eiiül 


#•• 


"• *■ v> 




\ 


^'■Irtl 




4 




:■ \ 


;v^:fl 




T 




i '^ 






f 


;\ 



^.-- ■ -^^^^^^'^^ — ^_ _,.^^-^^ 






De 




verf 




van 




kleir 


'■' ■ 


idat 




deze 




jBen 

• 



ir-y 



. .'NAAR DE HUDSONSBAAL 177 

De groote menigte beenderen, die in iiet rond 
yerftrooid lagen, beilonden meest uit beenderen 
van bruin wild. Lyon vond ook, op eenen 
kleinen afdand van het (Irand, een (leenen mes» 
)dat kort bij een kleinen hoop (leenen lag, onder 
dezen ontdekte hij nog een ander mes, eenen püU 
jcen donkerbruinen keiftcen, om fn^dende werk- 
tuigen van denzelven te maken, en twee flukken 
verrot hout. Kort bij deze plaats vond h^ een 
grooten aardhoop, die een menichelijk lijk be* 
vgtte, dat ia een vel genaaid en waarich^niyk 
reeds lang hier begraven was. Men had dit l\jk, 
volgens de gewoonte bij fbmmige fiammen der 
Eskimo^ s in zwang, zoo zamengerold, dat het 
de gedaante van eenen dwerg had. Waarfchyniyk 
waren het zulke lijken, die de heer luke Foit 
op de eilanden van Sir Rowé*s welkomst vond, 
en die hem deden vermoeden, dat de bewoners 
naauwelijks vier voeten lang waren* 

, Nier ver van het ^grooté" graf zag men eenen 
anderen ileenhoop, onder welken een even zoo 
zamengebogen lijk van een kind lag. Een fheeuw- 
ortolaan had eenen weg door de los geflapelde 
(leenen gevonden, en zijn thans verlaten, maar 
aardig, nest op de boist van het kind gebouwd. 
Dewiijl deze vogel alle huisfel^ke deugden van' 
ons roodborstje bezit, zoo hadden hem de £n* 
gelfchen ook (leeds in de woest^nen van de 
Pool met vermaak gezien, en 2\jn vrolijk gekweel 

S 3 zoo* 



s 






' 



•Ti REIS VAN DEN HEER LYON, ENZ. 

zoowel als z^n onbevreesd vertrouwen hielden 
zelfs den hongerigften jager terug om hem te 
fchieten. Ik kon dus — • zegt de heer lvon «— 
dit nest op de borst van een kind, niet zonder 
een wcLnioedig gevoel befchouwen, en had wel 
gewenschty dit dichterlijk te kunnen bezingen. 
Beide graven hadden eene (Irekking van het 
noordoosten naar het zuidwesten. 

Eer de ËngeUchen weder naar boord keerden, 
lieten z^ op deze plaats mesfen, fpiefen en an* 
dere nuttige zaken voor de inboorlingen achter. 



^n|.if^,;;!jT<j«;'/ 



i"V 



avAï'yj na: 




.105 n 




■ v/: : .ji 


r ' 


•. -5^ ai 


1 


r'^Tp'-"*? ■''''■■ ' 








l'y:v 



«.\ '• » 



VUL 



--r' 



!^; 



'*l TT' r 



'■y- ■ "'f ,;io:i: • 



^.a 






VIII. 



.>J 



Al 



AARDR^RS- EN STAATKI^NDIG QVËRZIOT 
VAN HET RUSSISCH STADHOUDERSCHAP» 

SIMBIRSK.. 

riet tegenwoordige ftadhoudeHchi^ Simhlrsk 
vormde voorheen, met de fladhotiderrchappea 
Pensa^ fyiauk^ Kafan en PermUn^ het ClttQ*' 
naat of koningrijk KaféA. In het jaar 1552 
kwam dit ryk onder Rusfiiche hèerlchappij» e« 
Simbirsk werd in 1780- tot. een eigea ^dhoi^ 
dericiiap. verheven. Het; ligt tusfcheo S% ff* 
3a min. en 55 gr. 40 min. noordelijke breedte^ 
en 6a gr. 58 min. en 68 gr. ^5 min. aostdijke 
lengte van Ferro, Dit ihdhouderfidiap is voU^ 
gens 8C HU BERT 1403t§$ vierkante geograpbiicbe 
mijlen, of 68,045 vierkante wersten gropt..! Qlp 
oppervlakte van het land is over het geheel ^ol€* 
achtig effen, met kleine hoogten en licuv/eleii. 
Intus&hen verheft zicb de westelijke im^f. dor 
fVolga^ die van het noorden naar bet jviidffti 
door het fladhouderichap firoomt, hoog bovitii 
den Oostdijken , inzonderheid daar, waacldi^iiiWttr 
'ii:v S 4 zich 



&8o AARDR. EN STAATK. OVERZIGT VAN 

zich met eenen aanmerkel^jken boog naar het 
dosten wendt; want hier rijst het land tot eene 
hoogte van meer dan vier honderd voelen. Naar 
bet zuiden en oosten verliest zich de grond in 
eene heide, die zich tot de Saratouwfche en 
Qrenburgfche ftadhouderfehappen uitllrekt. 

De grond is meestal zeer vruchtbaar. ^ De 
Vlricten z^n dikwijls met de beste tuinaarde be- 
dbkc» De bergen óa fFolga en van den Sok 
integendeel beftaan. uit beddingen van klei, mer* 
gel, lei, kalk- en zandfteen. 
v.De wateren, die door dit ftadhouderfchap^ 
Iboomen, behooren allen tot het gebied van de 
rivier de fTolga, en de voornaamfce van deze 
zijn: de Sura, de Swiaya, de Ufa, de Sys* 
ranka, de Tscheremschan, de Sok en de Samara» 
Groote binnenmeren vindt men hier niet, maar 
Wel eén aantal kleinere, als ook v^vers, welkers 
getal v^f honderd zes en zestig bedraagt. 
- Het klir/Mat is tamelijk getemperd, de winter 
\a echter zeer koud en de zomer zeer heet. In 
liet eene faizoen daalt de thermometer van reau- 
iffUR fömtijds tot op 30 gr. onder, en in het 
"«ndere r^st h\j fomtijcls tot op 30 gr. boven nuU 
.Maar zelfs in de heetfce zomerdagen blazen dik- 
^^b ruwe winden. De Wolga wordt doorgaans 
^in het midden van November met iijs bedekt, 
>dftt^tot in het midden van April plagt te bleven 
^ggtttr In Atert verfch^jnen evenwel reeds fcharen 
I!^i..: van 



r HET. STADHOUDERSCHAP 8IMBIRSK. »lli 

van trekvogelen, en in Mei begint het meestal 
zeer heet te worden. De llerke zomerwarmte 
veroorzaakt,, dat hier in de opene lucht ver« 
icfaeidene vruchten van het zuiden goed dagen, 
en flechta een konen t\jd behoeven om ryp te 
worden, b^ voorbeeld vericheidene foorten van 
meloenen* . De eikenboom daarentegen wordt door 
de (hengheid van den winter in z^nen wasdom 
belemmerd, en zijne kroon is dikw^Is door de 
vorst geflorven. Evenwel is ook in dit opzigt 
het klimaat van het Simbirskfche ftadhouderichap 
(leeds nog zacht;er, dan dat van Kafan^ wat:^: 
men (lechts zelden appelen en watermeloenen 
(^^rbusen) in de opene lucht ontwaren kan, 
cerwül deze /riichten hier in overvloed gevonden 
worden, Hec hovenieren heeft dus ook hier 
grootere vorderingen gemaakt en meer liefheb- 
bers gevonden, dan te Kafan^ zoodat men op 
ver(cheidene plaatfen een aardigen aanleg vindt. 
( De voomaamfte voorthrengfden der natuur 
van het Simbirskfche (ladhouderfchap z\jn: 

L Uit het rijk der delfftoffen: kalk, gips, 
klei , mergel , vol - aarde , bouw-, molen- en Hjp* 
fteenen, ijzererts, vitriool, zwavel, aardhars 
en turf. 

I II. Uit het r\jk der planten: winterrogge, 
zomertarwe, ^It, gemeene garst, witte en 
zwarte haver, gierst, heulzaad, boekweit, erw<! 
len, Jinzen, hennep en vlas, die op akkers ge* 

< S 5 teeld 



i8i AAlÜSft. EN STAAIOt. OVEaZIGT VAM 

ceeld worden; verder rapen , kool, uUen, a^rd- 
«ppelen, tabak» watermeloenen » velerlei besfën, 
appelen, kerfen, pruimen en peren, die men in 
de tuinen kweekt; als ook boomen des wouds: 
berken, eist, populieren en eiken, maar minder 
iaag hakhout. Slechts het noordelijk gedeelte van 
het fladhouderichap heeft uitgeftrekte bosichen» 
namelijk in de kreitlën Kurmysehf Alatyr en 
Buinsk; de overige deelen hebben gebrek aan 
hout. 

in. Uit het rijk der dieren: paarden, runde» 
ren , fi:hapen , geiten , varkens , beeren » vosfèn , 
linkfen, marters, wezeltjes, hermelijnen, bisam- 
ratten, eekhoornijes en hazen; wild en tam ge«- 
vogelte, als kalkoenen, gafnzen, eenden, hoen^ 
ders, auerhanen, fneppen, korhoenders, patrij- 
zen; verfcheidene visfchen, als haufen, fleuren ^ 
fterlecen, zeeroggen, prikken, kwabben, zalmen , 
fnoek en karpers. De beken zijn vervuld mee 
kreeften, 6n op vele plaatfen houdt men bijen 
met een goeden uitflag. De bosichen bevatten 
ook wilde bijen. 

De bevolking zal thans wel ruim een millioen 
honderd duizend perfonen bedragen, die dertien 
(leden , omtrent een duizend v^f honderd dorpen 
en vde enkele hoflleden bewonen. Men kan 
dus óp eene vierkante m^l zeven honderd vier 
en taehtig en een half hoofden rekenen. De 
bewoner^ beflaan m Rusfen, Tartaren^ Tsch»* 

re- 



HBT STADHOUDERSCHAP SIMBIRiK. êl) 

remisfin y Mordwinèn^ Tschuvasfihen^ Xalnmk^ 
ken &^ Kisiibaichen, . 'iJI r>b 

De Rusfen zijn hier zeer talrijk en meer dm 
een müUo^ Hieck. 

De Tartaren 9 Uit den (lam van Kafantn wul 
den oever der Tsckeremtehan wonende , tellen 
acht en veertig duizend zielen. * ^^ -^ ' 

De Tscheremisfiny die noch eigen fehrift nodi 
tijdrekening bezitten , gelijk ook na den dood 
van hunnen laatften Chan in de zeventiende eeuw 
geenen vorst of adel, (laan onder Sotnih^ DesMt' 
nikt tn Stat^osten^ en zullen tusfehen de zestien 
en zeventien duizeod zielen bedragen. Hoone 
dorpen z^n tusichen de Rusfifche verdrooid* 

Het getal der Mordwinen zülnkt boven twaalf 
of dertien honderd beloopen* 

De Tschuwatfiheni die voornamelijk aan den 
oever der Tscheremschan wonen, zijn ook niet 
talrijk. 

Maar de Kalmukken kunnen ruim zes di^zend 
zielen tellen. 

De Kisilbasehen 9 dat is uit de flaverfi^ det 
Kirgisen^ bevrijde Chiwezers en Tadschikty 
maken een getal van zes tot zeveii honderd uit. 

Behalve de Rus fin y zyn ook de Mordwinen 
en Kalmukken y benevens het grootfte gedwee 
der Tscheremisfin en Tschuwasfin ' leden der 
Triékseh 'Christelijke Kerk^ zij hebben hier 
zes honderd tien kerken, die onder déff Bisièhop 

van 



|k84 AARDR. en STAATK. OVERZIGT VAN 

van Kafan ilaan; tervir^l het kleinfie gedeelte 
der Tschuwasfen nog bij den diemt der Schd^ 
mans f zoogenoemde toovenaars en waan^eggeis, 
volhardt. De Tartaren en Kisilbasfchm z\JB 
Muhammedanené v 

ƒ Volgens het nieuwfte onderzoek van den Aka* 
demist herman tellen de dertien ileden van 
jhet Smbmk fladhoaderichap zes honderd een 
en vijftig familieleden onder de Geestelijkheid^ 
een duizend vier hondei^d zeven en tachtig on* 
4er den ^^/, drie duizend negen honderd negen 
en zestig onder dQ Militairen^ v»^ duizend 
negea hopderd onder de Kooplieden^ dertien dui« 
zend acht honderd vp en vijftig onder de Bur? 
gerf, vier duizend twaalf onder de Ambtenaars 
en negentien duizend «en honderd oen en negentig 
onder de overige bewoners van beiderlei fekfe. 

De bewoners der dorpen behooren groocendeels 
onder de klasiè der boeren ^ en volgens de zesde 
telling Jsedrpeg het getal dezer boeren, die lijf- 
eigenen waren van de kroon » twee honderd twin? 
dg duizend drie honderd negen en negentig, en 
dat dergenen y die de eigendom waren van den 
adel, twee honderd vier en denig duizend vijf 
{londerd zes en tachtig van het mannelijk ge- 
Dacht, als men dus de vrouwen hierby voegt, 
kan men dit getal gerust verdubbelen. 

Ondier de kos$w inningen bekleedt ét landbouw 
de eeiü^ plaats. De voornoemde voortbiengfeleii 



HËTSTADHOUDERSCHAP SlMBIkSIC. 28^ 



uit hec r^k der planten coonen, waarmede óe 
boer zich bezig houdt. Men mest de grond hief 
en daar door de kudden op ^enzelven te draven ^ 
ibmtijd^ ook door het afbranden der ilóppden. 
Het koren blijft in de opene lucht (ban. < ^ 
, D^ veefokkerij is niet' min aanzienlijk , de /ü^/^ 
vmkken hoïxéexi zich hiermede bijna alleen es 
in den grootften omvang onledig; want yexlbhei^ 
dene hebben honderd paarden^ e^ven zoè vele 
runderen en* meer dan vier honderd fchapeh ^ ihec 
breedë fiaarten en grove-wol; j .* ^ *[«;::' ;b 

Bijen y90tdi&i inzonderheid door de Tartaren 
tn TscAuwasfchen onderhouden en leveren voor^ 
treffel^keh zeer winen honig^ van eenen balia<i< 
mieken geur. . »*'^/> ^ ^ v^*uv/ 

Dt visfihertj is insgelijks zeer voordeelig* Db 
jagt beteekent minder. - De houtvesterij yffot^ 
niet met behoorlijke omzigtigheid waargenomen^ 
ifltuslchen levert zij echter hout, dat bruikbaar 
is voor don icheepsbouw, dit neemt evenwel 
van jaar tot jaar af. 

Wat nu de Fabrpen betreft, zoo vindt me» 
hier drie en veenig brandewgnsbranderijen , zeven 
mouterijen, een en dertig looijeryen, vier ly»^ 
waad- en drie boomwolweverijen, drie lakenfa-' 
braken, vQf potaschzied'^jrijen, éóne talkfindteriji 
zeven kaarfenmakerijen, zeven zeepziederiijen^ 
ééne hoedenfabrJLJk en ééhe klokgieter^r Vooi 
het overige worden ook vele der voonbrengfeleni 



m 



van 



wi»^J-i I l^^^l^w^t^wiw^HHiPi 



i^ AAIU>!1. EN «TMTIL OVERZIGT VAH 

Y«n dese üsbrijken m het kfóin op htt land ^ 
maakt » gelijk men ki. dë fceden en op de dorpen 
^og vcrfeheideoe «iidere ambachten oefent* 
. De koophandel is ook niet onianjsienl^^ en 
worde zeer doof de ff^olga beguitfcigd» 'De vaot« 
Hejt^ vail ttkvoer» inzonderheid firoomopwaurts, 
X jn : köreo , faénitep ^ ^pckn , waceninefc)elnen f 
pfHttden^ rondere^ ^biiidai^ leder , talk, vischy 
molen»* en rflöp^eeneftv er tir Lriu: 
::;De ifikoiHfiétfp Mt éeÊï Staat van dii fcaditou» 
derfchap trekt, bedtt>egen m hec jaar 1808: aan 
bc^aatH)^^ j<^ petfonÈn en goedereD* zooWét als 
aaa derpacfat: van de» btaiüdew^n) twee müHosi» 
vkt jnafdr hooderd vijftig duizend roebels, van 
welke Tom een en zeventig duizend vijf honderd 
nstfbela toe ondedioud ?an den burgerleken ftand 
befteed worden» De perfoneele belasting worde 
door de burgera en boeren betaald, de kooplie» 
den moeten die op het vermogen leveren,, en de 
tandfiwijnspacht é» Oêkupschtschiks y die alleen 
het regt hebben hun distrikt van üerke drahkeir 



ir voorzien. 



'■ji.) it^t <tit « « 



! .Eer mi de poUtidce incigdng vm. Itec gitn&iici 
fiadhonderfcbap^ in desz^s tien krekfen be^houf 
Wttn>. Wilten' wij tiit de ïeis van deo^ heer erd*' 
liAii ieta overnemen, aangaande de leefwijze ent 
^en itf(at van befehavtng^ der inwoneilSé Dei heer 
mitlyMAif bepajdfi ïick voornamel^ tot dem^i^i^ 
fotf irdken in. Rmlaitdf bebaWe de offidocen. deD 
! ..V ar« 



ff: 



HET STADHOUDERSCHAP SIMBUtSK. a97 



onfiééy ook de burgerlijke ambtenaren bebyooren; 
terwvU gelijk in Rusland in hec gemeen^ de 
overige ftanden» met uitzondering va^ weinige 
kooplieden der eerfce klasfe en de pachters der 
goederen van d< kroon ^ bijna geheel e^een^pp^ 
nig leven ^jden en van minder beteekenls! ssya, 
dan in andere Siaien. -r^s-it^r/., : o 
:i) De add van dit fcadhottdeifch^ iaryl^» Wan- 
neer in dat van Ka/aft fieohts omtret^t vier en 
ttcbtig duidend atihc honderd boeren van edelüof 
den gevonden worden^ maar de ovref ige bewoi^eis 
iiic boeren der ktoofti of vreemde natiën beftaan, 
zoo tek de Add :ya9 . het . 6imèirsk üadhouder*- 
fchap meer dao t^^e. mad hood^rd vier en der^ 
dg dttiisend eigene onderdanen, en wel op eenev 
doorgaans vruditbaren grond en gunüige^ klimaat; 
Over het gdieel kan men bij den Roafilchen adel 
eene zekere vermindering der befebaving duideli^ 
4»t waren, naarmate zij op eenen verderen afitao^ 
vafi eene der hoofdfceden wonen, die dan oo^ 
op de Iq^fw^ze en het genot des levens op v^ 
lerlei wyze invloed heeft. Deze wordt echi»^ 
jdoor de menigvuldige verplaatHng der hooge anM>^ 
tenaren van de eene provinde naaf de and^ 
dikwijl '^der uirgewischt* Dezelfde waameiiun|[ 
l&an men ook bier maken* De k^nis dipr Fwr 
iche taal^ beaevens het letea van eenige maaad» 
Schriften en romantf voldoen met, ^ de natuur 
Jevm te weinig afwififding cqp^ "Mssn zodu dnt 

de 



kèe AMDii; ÉN^stAAtK. overzigt van 



' 



'f 



!i 



de tijdvervèlihg te verdrijven door dagelijklche 
bézoékenib^ maaltijden, aan de thee- en fpeeU 
tafel, indleif geene gewigtige ambtsbezigheden de 
werkzaamheid eifchen. Mitar deze uitfpanriingeh 
Z^n tot dat einde in den winter flechts voldoende^ 
deoinjl men zich in den zomer op het land plagt 
op te houden, waar de tödverveling moeijelyk 
te overwinnen is* Men zal mogelijk denken, dat 
de landhuishoudkunde besiigheid genoeg moest 
opleveren. Maar dit heeft hier geene plaats, 
deels dewijl die in deze fcreken nog te eenvoii* 
dig is, deelë omdat men doorgaans te? wéinig 
finaak vindt in het bezorgen der b^'zohdere dee* 
len^ en die aan de ohdergèfchikten plagt over te 
laten. Dit wórdt door het groot getal der lijf- 
eigenen zeer vetligt. De boer bezorgt de eerite 
voortbrengfelen der teek; de dienstboden^ die 
men in Rusland verlcheidene ambachten laat lee^ 
«en, houden zich met de verdere bereiding be^ 
«ig; de opzigter of rentmeester ontvangt, be- 
waart of verkoopt die. En dus heeft de heer 
niets anders te doen, dan te bevelen, of , zoo 
hV verftandig is, een oog in het zeil te houden; 
Imusfchen laat hy dikw^Is alles over aan den 
iemmeester; want men offert hier gaarne de 
winst aan het gemak op. Geen wonder dus, 
wanneer de ondergeichikten , bij hunne natuurlijke 
overhelling tot traagheid, zich van de nalatigheid 
hunner heeren bedienen, en zoo weinig doeitj, 
i"') als 



Hfcï i^¥Ai)ttöia)Ëi^<Gll!AP sa^llUlft.^^^ fOf 



ftts iEÜ fcunnén of darv^n. -Züil b^ ons tweei 
öf ^ié dienstbodéh vddoeftde^ öm Itf eebe totIP 
ziel^lijke hiHóhoüdi»^ alles in dett ^%€st6n Hand 
té houden , zoo Véhnist meii hlèr ^ big éene ichiifi 
lijf knechts en kaïtaetriers , die dé' vdodoühérs Vdr^ 
vuïleÉ en hahtïe gebieders oibrlnlgeh^' eVenwd^ 
dikwijls orde en zindelijkheid, en vaak fteektde^ 
^racfht en kosten in fommige ftukken léelp # 
bij het gebi^ek aan i^etheid Van hét gelieèl. Gë-^ 
VQkRidsiafiél^ wat desizelfs 'aarddjRskU!f»digé %• 
ging beereft, twee Wereïddeeletl to^ehbórty zoo^ 
vèïreeiiigt zich ook in de leefwij2$e zij^r bewè^ 
nets ' liet Aziatifche met het ËuropëföhéyM^ wtilP 
te nieer^ hoe verder men oostwaarts trekt, jf^aotiil^ 
openbaart zich echter dë^oo^erfchë geest iH dë^' 
weelde. Van daar de menigte van diénstbodöi' 
en paarden, van daar de kostbaarheid in-de^klee^^ 
ding def dames, bij een mogelijk 2éér 'eehvèudfg^ 
of onvolledig meublement der karticrs in eènöi 
koude woniïig* Echter moet mfen wel in htt# 
oog bodden, dat hetgeei) wQ riaar ön^'lééf^pe^ 
eh gewoonte in dit land vérmlsfen, niét altötf 
als een wezenlijk verlies voor de inwoners inocl^ 
beichouwd ^^ordeni "^ '^"''^ ";€ liJSf? f / A^ A nc< j\ uh 

pe heer ftttDMAM kert ons, dat deHusfiii^e 
Uïiiverfiteiten het opzigc hebben over ^lé gé^ 
kerlie inrigtingen in hunne distrikten , én dat ^de^ 
organii^iie en vdmaking van déze eene hairer^ 
hoofdbedoelitilgen >isé Van tiüd tot tp wórdenp 
- 3* T dus 



■TFTHnW 



i! 



feftit|iten,;i8Z(wd^n, Maar hpffly4iife»iz§gti:teis 
^jBCóijarjsn. gil plkftp(}eiï tpi^/j^g^ mjJ^^i^^s-ifta^y 

i^ftroV^nrpfep- r*8 17 . hei gele^r^e : kprip^ .4ef 
KafaQicliP *lWg?frlwl pog nipï ws volledig, on^ 
^zoc^i ^ewylf idif; vfiertien Jla(ihoM,derfch^j?^ 
cg;pndc5,,rf^ejHi^.(^er,uifgeftrfik|i(S:,^vM j;,i 

^p^^e/i5fe^^dSi'?'^M>iiZ9Pw^t-^^ yan da^r oagr 

S4f!fmnM^m^m i in d^n:;?pnier va? iSifi^., 

qg^hpQg^ l^5i!€j ppdcrnqmen, om,, volgen^, 4ei,jr>- 
ijgliog der y^iy^rrueic ^e ^^j^/; , , de, gymfffiAim^ 
Is^ejif^nfLide openbare en bijzondere fbhQletii vap 
ijfze odi^e;- ftad^ouderfchapppn ,ü5 .-©jider^oekjen^ 
£ijn irei^g^nopt vvaa eep toenmalige ^djuiict van 
dffa ^erretoreïi ^iKa^an, imAXi-tmQKoWf^ 
tlfttisi hQogJ^^-^ajj dier fknokmi^^ xe Mafan:, dh. 
ff^rtöi i*.(|8f9 jtot i82i,Mijet kapitein «el?! 
i^^lij^ijy^^w d<?; rpi? yondom jd$ ^wereld Jieefc 

qif^^p^?^.. watbhü Mi^ <3^^ gÈifegenheid ovar; 
dQ fcholen en het onderwijs hei^ft- «pgfiteekendé 
ofli^Plg^ïB liiQt LPlan. der regpwï^ niQet, -behalve 
döjolagere -Mioimr-M ifdj^^jhppfdftad. Vao 6eK 
fWl^jq[Md|?rich»p:[]^n:;Cj^w«<7J^w^'^^^ Ml ieduiei 
fcfeteflad, , €ene knijg^fehool befttóo. Dit : iplan -» 
cwhteri daof, 1^1 jgt^ïirgl^^/rijfciopi yetïe .>o« /Pog^ 

1^ met 



^^\\j 

'^'. 



^■^- 



iHBT sisADHOcmeRseua»^ i 



ilv' •;( u:,[', 



•»• 



jK>ud(3rrch^9 dat uit cieniiiiciiitl^ b^^Uüfioot 

fiene ilrijgsfcliooL in de M Sdmhifiêk^ i» J<9e«| 
«ndete^^d! loen ttenej»kni»ftiigie («))QaI>ji b^4lif# 
v^.AIiBftyr ^nvriar ;eahtej! in plen» ' vanj^^ae lnöSlK 
^u)oLii flecl^s eene paoochiöickKilK:: voorhapcfw 
wii^' Mea »d> zich echtet niét lal tf^seer vijffy 
wondeiren, daCidicLphm ter iftrigting deaser HtHo^ 
len hbg nietirdledig'uii|;evoei!d' id, ;^mta qvei^ 
«Tdegc, sdot : ijsdere Dieuwe- ondecoeming r Ml mik 
2warigheden worstelen móet. Ifoi^wd de RojtGn 
iché keizer zeer edelmoedig eèneL/geboegzamd 
{bml toe onderhoud der geleerde inHgtingen; nè 
den ichat van het rijk bepaald heef^,.200 lant» 
liréekt het echter nog dikwijls aanc de> Qoodq^ 
l^osten tot de eerde grondvesting, zooiwd idar 
aèn: de vereischte leermeesters. Waart kreits^^ ^ ó£ 
parochtefcholen zijn opgerigt, daat 'hebbea: é£ 
partütulieren een huis totvdat einde geicfaoalien^i 
'd£ de lot. onderhoud d[er fcholen bf^paaldb gdden^c 
^i^v^zoo opgeloopen, dat men een daartoe noo» 
dig' gebouw heeft kunnen koopeU;^ oj^ dp^ kr;^n 
h^0 tp^ , dit, gebruik een lokaal, i^§ng§yy^^*ff Dia r 
lageringi heeft, voor; de vermeerdeHngidiffHkeEr' 
meesters daardoor gezorgd, dat op haie kosten^ 
0^ de hoo^holen, zoowel als o|); ftHniiT^è^ 
g^mnasien eëf^ .9fmtai kweekelin^err ,0jf^^(^r^9u4en^ 
worden, di^ pjf dien hoofde verph'gt zyn, om, 

T ü na-- 






i9t AltlQDR^ Vlf STAArTR;fOVBII2IGr^AK 

tMt klM^^^énén* vötbra^ft 2ijn,' zeé jaren \mg 
iti' elene operibdfe jnfigcmg toe onderwas te dienen. 
f'^^Hott' weMUÜlg^ no ook het plan 4er regering 
WMm idgec^öti syfi mo^e^ om dooe het üichten 
^ fymiMiiM 'Voomatnelijk den Adel gelegen» 
hi[|$*tb géVeflf hUfine Itindetten te laten onderwigjk 
Hth; tsoer malleen deze echter weinig gebruUc vint 
dSl^voorfêgt; ) Wahc in liet Gymnasium x& Sim^ 
ifü^fk (*>^ w^rèa jflechti twee en derjig j leertin^ 
gsof^' tn-wéï'j bètialve «eii paér 'èrme adellijken j 
aHen ikindc^èni -van. burgert, ienkóc^lieden. Da 
rijkeht, liarnelijk] Haten hunne^lcindeien liever dooc 
buitenlandiè^e htiisleeimeestecsy of in dd hiiül 
<ioDr-:eenie ^Branfcbe familie bp^erigte kost&holen^ 
eeiie «voor, jöngènë en éene .voor meisjes ,i onder^^ 
wigttn^i afzenden dié naar i andere plaatfen, bijt 
vX)orbeekl -na^r Petersburg in èet kadettenkorps^ 
dfnaar eene fchool te iikr^/yu Hieraan is gedoel^: 
tèKjk^- hét ^vooroordeel ' der Adellijken tegen dc' 
gsmëén&hapl^elijke opvoeding hunner kinderenr 
ipec di^ der Iqgere Handen, deels het gebrek laan^ 



'Ouil »<.>iiij|Wi HjO ».;.i; 



Jttli f fi'C<i|* ' 



VOf< 



(*) Dtc Cymnasium Is geplaatst in een wel bonwyat- 
1^,' maar echter rtifm en goed getegen hais^, en ▼olgens 
faècvborfchrift verdeeld in vier klasfen , In wellce, on-' 
dfir hei;, opzigc van een direkteur^- acbc leermeesters on«>i 
disrwUs geven^. Het bezit eene bibliotheek, eene ver-, 
zadieling, van^hylifche werktuigen ^ eeh Aer^arium 
yiv»i»'etf éêïiWzameliDg van delfn ...vuv<,^^ 

^lïiu ^.'i{.tiS J^itjl </ « n ."■ :. jjj VlIÏT» '■^*'''**' 



HET.STADHOmiERSCHAP :$0lAltm3Kk |S|S 

vordering in nieuwere talen ^ die ïDog^ J)ec.;nii«!B8t 
giéachc zyn, fchuld» Buiten twijfel is ook; h^ 
onderwijs in de ^Gymnmenym Rmland V4^ 
te uitgebreid om , grondig te kunoen ;^vP9 A^ 
reden hiervan pioet men daarin zoeken,, dat inèn, 
voor de (lichting éssi hoogefehpl^p , . bedodde , 
om ook de hoogere bcfchaying jot ; 4en diep«c 
van den flaac in deze inrigting te bereiken ; tiet 
volgend register der lesfen zal dit bewezen; 
Godsdienst, Lat^nfche, Duitfche en F^nfche 
taal, w\)sgeerte en fchoone weten(ch8ppen,^f^ 
tuurkunde, Mathefls, Phyüca, T^hnologie, koop-^ 
handel^ gefchiedenis, aardr^kskimde^ftaatkundCt 
politieke oekonoipie^ teekenen en fcluld^ren, B^ 
zulk eene menigte van onderwerpen, die meh, 
rendeels tot de hoogefcholen behooren, kan mea 
flechts oppervlakkige kundighedeti verwachten* 
De kennis der talen, wordt het meest verwaar* 
loosd. Voor het overige worden de meeste 
kweekelingen yoor het afloopen van den Cursus 
door hunne ouders uit dit Indituut gehaald, de* 
w^l de minde zich aan de geleerdheid w\jden* ^ 
De kreitsfchool beantwoordde veel beter aan 
hgar opgmeikv Zij telde in drie klasfen honderd 
leerlingen, die, onder het opzigt van eenen Xn^, 
fpecteur, door vier meesters onderwezen werden. 
Zij bezit geen eigen gebouw, maar is geplaatst 
in het huis van het Qymnasiumytn de hoog- 
i^eraren hebben bevolen, dat zij. zich van .de 

T 3 ver- 






I 



n 



; I 



hKWk: BN staats; ovbrzigt van 

verifétQëUh^, die hier gievonden wordt, zoo ver 

dit noodig is» bedienen mag. • Want hoewel zv^ 

tAt bier onderwezen worden, flechts kinderen 

vihi armen «niyfeigenen zijn , zoo munten deze 

cébier zeer liil door de vorderingen » die z]j maken^ 

De heer BRDiviAN wa)^ als artSy verpNgt^ 

om nog drie weken ^ na het afloopen zijher be^ 

iSgheden, te SiMirsk te vertoeven» uit hoofde 

èéMer ziekte-^ die in hét huia van den Gouver* 

fiëiir heérschte. Hij had dus gelegenheid» om 

ofvër den (laat der gezondheid van de bewonera 

dèizer ^d deels^ eigene waarnemingen te doen» 

deels van de déar wonende artfèn het noodige 

ie vernemen. De uiiflag was^ dat de ligging 

dd^ (lad over het algemeen voordeelig voor de 

Rondheid was. De meeste hier heerfchende 

ziekten oi^tdaan uit gevatte koude» en openbaren 

zich óf in de gedaante van ontflekingen , óf als 

ifheumatismen^ katatrhen^ loop» enz. Bovendien 

BéieHchlén hier in dé lente en herfst afgaande 

kèortièn» maar de aanftekende Typhus is hier 

miïider gemeen en niet zoo gevaarlek alis op an* 

dere plaatfen. 

Het iladhouderfchap Simbirsk wordt, wat de 
politieke verdeeling betreft» in tien krehfen ver* 
déeld» die naar de hoofdfleden genoemd worden^. 
Zi^' zijn de volgende: 

h De ShnIHrfkfche krehh Deze bevat acht 

en zestig én eéa kvipart vierkai^te m^lén "én Ifgc^ 

^wv ^ - op 



.,i„. 



6^'iden westdgken kanc der fTolgaf b^na miÜ^ 
den in het landfchap. De^é kreicis wordc dö'Öf 
het Simbirskfche^ SchutfcMfèhe ^ 'JridarsRifchè' 
en Gorodischtschenkifchè gebergte doorfiiedèri* 
In het eerfce wordt kalk'y doormengd niet ver<^ 
fteende 'fchelpdieren, gel\jk ook gips gegraven; 
In het Undarshifche gebergte heeft itien, niet 
ver van het dorp Undacy , derilg Werkten vaii 
Simbirsk^ in het jaar 1818 ^zerri^e minerale 
bronnen ontdekt; en op de Gorodischtschenkifchè 
bergen vindt men verfchanOngen, die een omtrek 
van twee honderd vademen hebben , en - wier 
oorfprong onbekend is. Voor het overige ïs de 
grond vlak en vruchtbaar* De wateren , die doót 
dezen krelts ftröomen, zijn: de Swiaega, dt 
TasêUa, de Bedenga^ 'de Guscha^ de Kos* 
minka^ de Seld (aan wiens oevers zich takken 
van het Simbirskfche gebergte naar het westen 
uilTcrekken y die deels uit zacht krijt, deels ui| 
eene roode vuurfceenaarde beftaan), de dtoogé 
Birjutsch en de groot e Birjutschy óq kieifie en dei 
gfóote Zplnay de Kar la &^ de r«ffi^«^. Aldez^ 
rivieren ftorten 9 behalve de laatfce , in de ÏFplga% 
De groote Birjutsch bevat pareloesters en Forel» 
len, en in zijne oevers worden bij het dorp Na* 
gatkina welbewaarde beenderen van olifanten ge- 
vonden ^ ook zegt meh , dat men liier bij het delven 
van eenen put, op eene diepte van honderd vijftig 
vademen, in het jaar 1767 boopen van jnenfchen» 
beenderen beeft gevonden^ zulke beenderen, be- 

T 4 ne. 



If^i 



<if 



lil 



!t|! 






f9tf MÏ^QÏW ;^N; «TAATKt. OVfiït^IGT VAN 

{i^yens üz^rep fpiffeq ^n anjd^ kr\jgsgereediphap 
^oirdet) roint:yds dpor de golven van den ^ir* 
jmch aa^ wal jge^peld. ^en befluic , hieiaic, 
dat hier eens eea velciflag moet z^'n voorgeval- 
len, in welke ook olifanten moeten gebruikt 
z^n ('^). Eindelijk moet ik nog melding maken 
van de Simbirskfche iinh^ ^tn \v2l\^ dien de 
Czar ALEXSl nicHAiLowiTscH van bec 
itadhouderfchap fForonesch doo^ (^eze ftreken 
tot aan de JFblga. opwierp. Men kan den loop 
dezer linie nog duidelijk volgen, hoewel zü (>P 
vele plaaifen verwoest i^s. 
, 1 De , voorpaaipfte plaatfen van de Simhirshfcha 
kreits zijnj 

, r !• De hoofdftad van het ganfche ftadhou- 
^erichap Simblrsk^ van wie het den naanp||»nt» 

... . leent. 

' (•) Met regt zegt hier de Schrijver: men zegt. 
Want fchoon het niet onwaarfchiünlijk is , dat hier mlb- 
ichenbeendcren gevonden zijn, is het echter niet waar« 
^h^nlijic, dat die In zulk eene aanmerkelijice diepte 
liggen zouden. Alle ultgegravene menfchenbeenderen 
der voorwereld zijn, gelijk uit het nieuwfte onderzoek 
gebleken il, ft eeds raadfblachtig , en zouden de voor* 
noemde menfchenbeenderen uit een tateren tijd oorfpron- 
kelijk zijn» zoo kennen wij geene omwentelingen der 
qatuur, die deze honderd vijftig; vademen diep zouden 
kunnen bedelven. De beenderen d.er olifanten zijn niec 
lihdera , dan overblijffelen van den Mammuth , die , ge« 
t^k bekehd is, in dit gedeelte van /tziS, zoowel als 
door gaim:h Sibetiê, veelvuldig gevonden worden. 



*i<^aJ*-^jk*<»''' 



-(.-li. 



■ Jii.i^J 'l ..: 



PB V^RT, 



-Ï?U 



^^ r 



J^TiS^ÜADHOUDSRSCHAH SiMBmSK; m 

]eeDt.;-£^J9 ligi onder 54 gr^ 34 min. noordel^ke 
breedte ren ;<^6; gr. 21 min. oostelüke lengte van 
Fevroi zeven honderd; vier en vyfiig wersten 
van Maskau en een duizend vief honderd v\j£ 
en tachtig wersten van Petersburg; deze (lad 
werd in het jaar 1684 gefticht, en wordt in 
de bovenfte, op de hoogte gelegene, en in de 
henedenfte^ aan den oever der fVblga^ ver- 
deeld. Tusfchen beide deze deelen liggen talrpe 
tuinen. Het eeifte gedeelte, dat ver hetgrootfte 
is, wordt weder door de beek Simbirskay die 
tusfchen hooge oevers flroomt en zich in de 
Swiaga ilort, dooriiieden; het laatile, ongelijk 
kleiner, flrekt zich in de lengte uit langs de 
Wolga^ zonder evenwel aan de overibroomingen 
dezer rivier blootgefteld te zijn. — Men vindt 
te Simbirsk veertien kerken, ééne kapel, één 
monniken- en één nonnenklooster, één Gyrrna» 
si^y een hospitaal, dat door den Adel in 1804. 
onder den naam van het Alexandrowskifche ge- 
dicht is, roet een vondelingshuis, m hetwelk ook 
vroedvrouwen onderwezen worden, één lazaret 
voor het garnizoen, een tucht- en werkhuis, en 
twee ftads apotheken. In de ftad worden vier 
en dertig regie en breede ftraten gevonden, van 
welke zes en twintig tot de bovenftad behooren. 
Het getal der inwoners was, volgens de laatile 
telling, dertien duizend drie honderd negentien. 
Ondejf deze bekleeden, gelijk in alle Heden van 



il 






^YWi y 'tt^ 



T5 



de 



mm 



MMMPPMii 






de Rusfifehe (hcHsDuderfchappen^ dé laden Vaüf 
het beftuar deft eerden ringr ^ Dèi votgc dé 
overige adel, verder dë kooplieden^ dati de bur^ 
gerftandy kundenaars tn handweük^rdVeti einde* 
lijk de klösfe dèr dienstboden. '^ïov; xi.fi ;:j 

^-Dè koophandel worde beguilftigd door eèné 
kermis, die vier dagen duiirC) namel^ijk van vijf 
tot negen Julij. Eén der voottlöamftè takkeii 
van bedaan van de burgere is hét Vervoeren Van> 
goederen op de fFolga\ die deels tot' uitvoer^ 
deels tot invoer beftemd zijn. Tot de eerde 
Ibon behooren voornamelijk koren, vislchen en 
vruchten; tot de laatde bouwhout, dat hier otlt^^ 
btcekt, en buitenlandfche waren. • 

Wat de fabrijken betreft, 200 bedaan hiet 
vier zeepziederijen , 4 kaarfenmakerijen, elf looi* 
jerijen en eene klokkengieterij. 

ia. Tagaii voorheen eene dad, gelegen aan 
de Pausyrka en de Tagai, twee rivieren, üé 
zich kort bij de linie met de Seld vereenigen, 
negen en veertig wersten van Simhirsk; de in- 
woners leven van den landbouw en de lederbe^ 
reiding. . - 

3. Ureriy liggende aan een riviertje, dat den-' 
zelfden naam draagt, niet ver van de Simhirsh 
fche linie; de bewoners houden zich, behalve 
met de voornoemde bezigheden, ook met tinne* 
gieten bezig. . .1 

4. luschatisk en . -. ' y^^ > »f'- ' 

. . * 5. Tolsk^ 



mm'm 



HBT STADHOUDERSCHAP StMË^!^ 119P 

. 5i;5 Tèhki^ Voorheeh veringen dèï litóe; 

6. en eindelijk Undary , door visfeherg en 
fi:heepvaart welvarende, en thanit ook merkwaar- 
dig door hare minerale wacerett. ' 

4Iv De Stawropolfche kreits ligt aan de züidi 
oostelijke grenzen van het üadhoudékfchap, aaü 
di^n oostelijken kant van de H^olgai én beflaat 
twee honderd zes en zestig vierkante mijlenè 
De grond is vlakken, met Uitzondering van eénige 
handige en moéra&fige plekken, vet en vrucht- 
ba»'. Midden door dezeii kreits firoomt de 
griHfte Ttstheremschah ^ die, voordat hij in dei 
ff^olga ftott, regts den kleinen Tscheremschan^ 
den Melekesy de Sosnowskay de lerykla^tn dem 
Such^dolu links den grooten ^wraly dfe Birljd 
en verfcheidene kleine beken, in zijnen boezem 
dpnèemt. Bovendien ftorten nog de mtt At Kau* 
dala en Krasnaja vereenigde Tinackay verder 
die Uren, de Kolmajur, de Buschnika en de 
Suskan hier in de ff^olga , en wel de vier laatlte 
ifi den arm dezer rivier, die Atruha heet, gelijk 
eindelijk ook het mvtiiyt ] agodnaja. De groote 
Tscheremschan heeft eenen fterken ftroom, uit 
hoofde van zijnen grooten val. De regtcr oever 
1^ veel hooger, dan de linker, en heet daarom 
de bergkant, gelijk de andere de weidekant* Het 
water dezer rivier is helder, en bevat, ten minfte 
aan deszelfs mond, alle fborten van visch der 
fFolga, Aan den oever van dezen laaiften ftroom , 

ge. 



V ,. 



* > 



mm 






300 AARDR/ EN STAATR. OVERZIGT VAN 

gelijk ook aan die der Mekkesy ftaac laag hout, 
(|ac giïnoegzame brandftof óplevett; .. .,) 

. De inwoners beftaan, hth2i\vt Mk Kalmukkeü^ 
inzonderheid uit Tartaren ^ Mordwinériy Tschu- 
v^asfchen ep Kisilbaschen. Dt Kalmukken tn 
Kisilbaschen houden zich bijna alleen met de 
veeteelt t>6zig, maar de Mordwinen, vervolgens 
de Tschtiwasfchen en eindelijk de Tartaren, be* 
oefenen den landbouw* 

Onder de voortbrengfelen van den landbouw 
behooren, behalve de gewone foorten van granen, 
zoo als tarwe, rog, garst, haver en boekweit 
(de tarwe levert eenen zesvoudigen, de overige 
granen eenen zevenyoudigen oogst pp) ook nog 
lyater- en gev.'pne meloenen, en gedeeltelijk QoK 
tabak. 

De voornaamfte plaatfèn van dezen kreits zijn: 
, I* De Kreitsftad Stawropok Zij ligt aange- 
naam op den hoogen oever van den oostelijken 
arm der Wolga^ die den naam Kun ja Wploschka 
draagt, onder 53 gr^ 27 min. noordelijke breedte, 
en 66 gr. 53 min. oostelijke lengte, op eenen 
afftand van honderd een en dertig wersten van 
Simbirsk^ acht honderd negen en veertig van 
Moskau en een duizend vijf honderd negen en 
tachtig van Petersburg. Deze ftad werd in b^t 
jaar 1737 voor de gedoopte Kalmukken uit 
óe Songarei, die zich hier hadden nedergezet, 
gebouwd, en heeft eenefteenen en vier houten 

ker- 



1 ,..,, 
-•.i-, 



mr^sTijnKïöïmscm^ 3ot 



keiken ,- • ééné - fchool, eéti - gerè^ihof ^ Mm VijE 
honderd huizen en twee duizepd vier én cé<fht% 

'- Hec middelCcè gedeelce id eene Ibort van ves« 
ting, met palisfaden , torens en eene baner ij f de 
hoofden det Kalmukken en keiifceÉHjke ai^bténai^ 
wonen via dit giedéehe. Hèt böVenfte ge^éeKd 
der itad' i$ voor de Kozakken én andere ^mtiitairëfi, 
befcemd y iftaar het benédeiifce gedeelte voor Üé 
burgers, die, -gelijk een deel der Koz^kktWf 
inzonderheid van den landbouw ' léven ^hoewd 
zij ook eenige looijerijeh bezitten. Dé kck)plie^ 
detiVlevea afzonderlijk in d& Slöbo^e (voorftadj^,^ 
en in de fiad zelve worden flechts levensmiddel 
len verkocht, «ven wel wordt hier eiken dingsdag 
eeni groote marktdag gehouden. . ^ ^^ */' '' 
' Aan^deilandzijde is de ftad doof heuvels J 
met pijn- en berkenboomen bédiekt, öniriftgd^ 
maar» aan den waterkant rtiét' vrij hooge kalkher- 
gen, die naar het dorp SchuguHcha de Scku^ 
kulkifche genoemd worden. 'i ^'"^ : iionr 

9. Het ftadje Tiimk aan de Tia, die itfldé 
Tscheremschan valt, gelegen. ::,>x,A 

3'. ' lerikluisky liggende aan den mond 'döf' 
lerylka^ waar die rivier in deii Tscheremsèiat^ 
Itort. ■■■■"— : -.i ■ - , -- '■^■- 

4* Beloi lar, aan de /iTö/g^ gelegen. ■' ''^^ 
' $• Bohchaga Kaadala m ^'-^'^ 

6é Melekes met koren «'btandewijnfcokerijen; 
» , . 7. en 






I i 



II 



> 



0^ AAA{m/iSNjin6ai!&40(VBIU]^ 

paf^fnfi^if^jj,],,!:;:':: :^ vr/j fit» n-Ni:,f.f I>i.Lnou 
III. De kreifs Samaraiffhdy twee hontieid dri^ 
«n, jwiji^gtvi^ika^j mijlen' gcoojf , JijglMAide ödde 
femqji dfli:; ^5^^>:- en grenst teiï!rfl98CQii:iftafi d:^ 
Qr^nif^gfc^fii^^i^m^ ?uideti nn^M^Sara^nfahd 
tendYjOQgdifc ; .fold^^ö kreiis vsilj§n in di^. i^olga^ 
f»;:W^ PB v-d^ ^infeec^iWe j (df 'jji?/^., die uegïs d^ 
lCm4t49t9sh0^ fnen de TdSfhhMa^ Upgw^aM 
J'f^^^noit^kaM, linfes ^e ; Qrl^^nk^ , J^^hsr^tfwka 
^XK.Tros^0enk0 omvangt; iverderdls; iS4t»<ar<j, 
dii? wwic het Qrenbur^fche ter (voorfchö" komr^ 
^gx& den, grpaten: Kinel en dö grmte Tstkern 
pQwka m/u zlffh vereenigt y vervQlget%s de Matt 
scha ^Pide grenzen van h&t Saratowfche g©< 
bied, en eindelijk.de -ö^x^/w/j^^/^^, Aan de reg? 
ter^yde ftonen tk\\ fleclus de Usa ^n Schinew 
f,ujprak in de fFblga., 



-f! :ir 



.Jfei'het noprden, van de oostelijke beJtftj dejfes 
^m^\ verh^flfeti. ;9*5lïvl^engs ; b§rgen» die - tot .den 
mond der Sok fteeds .hoogef. Iïjjgen»j:n_ro2t} d0. 
b(?fgiBn der i^§s^lijker hplfi ïaiöönlöopfftv .Zij 
heeten de Schikulewfkifche en Mar^w^fkifrh^ i 
ofthfc^^ piet de /^^/^^«^^r^^»,iti verband, aan 
W^K^rs yoet |jroirnpni;ivan keukenzout-, met de 
hierna genoemde in de JFolga vloeijende beek 
fFblka^ gevonden WQfden» r Vopiheert fiond tóer 
ccne zoutkeetf die ecjitt^r» uit hopfdé deii\ toene- 
mende pv^ji:itroQmij9g 'der Wolga. m uit gebrek 
f.j .T aan 



nft hoiutin li^cütea tüd afg^^okoin ia. 'fVooBiirat 
overige vindc men vitriool en tsmravcA ift dize 
föeek,::'ii&i: laatfce. ii^oni^rheid Joi eenen v Istftg, 
^te. zichi^ bijna ;egttnboiv^ -ii^n, nfeDQd . . vjn : den 
^fiii, üeü' vanr^en oever :detaH^/^4f .loerhi^i 
Deze berg; befiaac uic witten » , digtea IcaBticeco^ 
ia welken giootè nesten] vadv^st^nvetl «losfeii 
;dbi3ter / éeels;:piet onzuivere!^ jgroenachtige , deel$ 
met fraai gickdstalleei:de^ g^te: zwavel verineogdi 
gevonden wordeiD. :Men segtv^cidac misni/lhiet 
doorfdblijnendeü fctikken yatl.:%érrcfatideiie .ppAddft 
ontmoeC'heeft. .Ook ( vindt meüllikx iZHiver^: tot 
yeiifteiigl^s iiruikbaac) Moskowischrrglafiü -^f» : 'In 
het begin dflr> ivorige eeuw > weed: .hier liene zmnn 
ntdüoktïij oiigec^t^ die jaartijksjeén duizend v^ 
honderd pud zwavel leverde, ondet welke om» 
trent viecróhonderd pud zmver e gelouterde na* 
tuurlijke zwavel was. Deze fabrijk fcond. toiC 
in-het; j^ar i/ap pnder het opzigc der Woiwood- 
i^Q kanfddfiji.te Samara^ vervolgens kwain zij 
onde^ dat:>JrAnvdfi[)kanrdarij tier > artillerie en ves^ 
tingen , • onder i welke h^c r;werk roatiini i pr57r jwerd 
YiQQütg^er* . "^B^t zij echte^ : aan -den ^ kooparan 
V^^A^iTO wa:^ iJPeursburgj weïd overge^ven^ 
heeft /ZÜ lopgehoudeni/te: :beftaa;iv Het dal, dat 
fjosfcbyet) dtri fvóombemdeii *zwavelberg op de 
U^tzijdË. .en; eenen anderen kalkberg ligt, is, 
stelfs il den zóiner , zeer. koel ,' en de landlieden , 
dierin de nab^Jieid van hetzelve werken ^ over« 

nach- 



V=J 



méhien hier difeviryis, om beveiligd té worden 
voor de Éiuggen."M ^" '; . f ii-;i. j;. tlv -ji'./^'''} 
i De* voomaamfie voönbrengfèlen'van' dezen kreits^ 
z^n: tarwe, rog, garst, haver ^ gierst, boekweit^ 
fpeic en watèfmeloèneiu (De tarwe levert hiet 
een vieryoud^^n,de rog een zesdubbelen, dé 
gaist, haver, boekweit en 'fpekeenen acht<^ eii 
de gier3t ^eenen tienvoudigen oogst op;} Bcne^ 
yens 'denv landbouw, r is de veeteelt hier i^en 
hoofdtak van 'beTtaatx, ja zelfs. der i^isfcherij in dq 
^olga, m émTsvIuremsthan en de Samara 
is I zeer aanztètilijk« - ^hoon hier de Spaanfciid 
«vliegen in menigte gevonden worden , bedient 
men zich echcër. van dezelve niet. > Onder dé 
zcrrdélijke* infekien .ontmoet me^ hier ook reeds 
ét Taramuiai ' :■ ^:•:^ h--] :.::-J.a:'^A 

'De aanzienlijke plaatfen imétnSamarafchen 



iiQtóV» lOvJJWX 



iliiiij 



kreits zijn: i:i .ü^^'ü 
*h<Ky. De hoofdftad^^i^/^r^, gelegen aan Sdeii 
bostelijken oever der fFóIga eti. aan dèn noorde^ 
lijken van den Samara, bij de^> vereeniging de^ 
zer twee rivieren, :daar, waar de eerfie eenetf 
grooien boog vormt; zij ligt onder 53 gr. 53 itim/ 
noordelijke breedte, en 6^. gr, 3 1 ' min. 45 ^féki 
odstdijke lengte, honderd, zeven ,;qi zevekigf 
wersten van Simbirsk^ acht honderd drie' ea^ 
negentig van Moskau en een duizend zes honderd' 
drie en dertig van. P^/tfrj^«r^ Deze ftadw^rd^ 
reeds in het jaar. 159^1 gefticht, om het land) 

te- 



>HEr- STADHOUDERSCHAP 'SiMBIRSKv Z9i 

legen de invüHen der Kalmukken en Baskiren 
te beveiligen. Zij werd daarom oorfpronkehjlc 
met eene houten vesting- voorzien , die echter in 
f/05 afbrandde 9 en het volgende jaar door eene 
verfchanling, meer oostelyk op eenen lagen heu# 
vel gelegen , vergoed werd. In deze» vrij hoog 
liggende, met eenen zandigen» fteeu^ en klei^ 
achtigen grond omringde ftad, ilaan drie fteenen 
en. twee houten kerken, en zij heeft, volgens 
de zesde teUing, vier duizend drie honderd ze« 
ventig inwoners, die van, de veeteelt en den han* 
del met visch, kaviaar, Kirgififche en Kalmukiche 
ichapen, buiden en talk leven, gedeeltelijk echter 
oeUL 2sich .met hovenieren en zeepzieden bezig 
Jaooden^ r . 

In den winter verzamelen zich hkt deKasi^ 
mowfche Tartaren^ die van de geruilde lammer- 
^tiUén der hier wonende Kalmukken pebzen laten 
maken, om die te Moskau en op andere (daatfeip 
;tièt tndfkc te brengen, gcjl^k. ook van hier in de 
lente en den herfst weder karavanen naar t/ralsk 
trekken, om voor graan en fabrijkgoederen van 
sdb. daar wotiende Kozakken visch te ruileti* t 
tjvA. Bilaèfsk aad den Tsckeremschan y vaet de 
^uwvallen en wallen. eener oude Bulgaarfcbe fta^k 
iX\^, Tsc/hremschansk door de nakomelingen 
tv^nlnyaliden^v diC' zkh hier ned^settedeni en i 
H. 4^ . Tschekaskafa ,dQot KoskHlfüken l^woond* 

,Vérder . . i»b :iO';b fie;.;.'-^! tAx>.^'\-n'W\\.: \.::^\ 

^^3. V s. 



' ^> ^9 ^ en B de SModin^ Fretschimkaja^ 
Bhtaf^atka met eene linnenfabrjjk , Jekaterinskoi 
(sti St^oi Nurtm; verder 
^ü^. n.jfJejeeewfkf aan den regter- oever der Sa» 
mat ai beneden den mond der Kind^ zoo men 
jEegt in f 790 gebouwd, en ter eere van den Czar^ 
'^técM ALïxÉi »ETR0wiTSCH ZOO geuoemd* 
' to. Z^éW^kurgamkaja Sloboda^ aan den 
régter roever der Sok^ by den mond van den 
Kurt^^ naar den iiabttrigen berg Zarew Kurgan 
genoemd, met eene aarden fchans. Volgens oude 
berigten zou dësse berg door den berugten roo«- 
v^ iTENit'A RAfiN gevormd zijn, maar dit 
Vermoeden wordt wederlegd door de groote ilee* 
nen, dikw^Is eenige honderd pud zwaar, die ia 
denfel ven gevonden worden. 

i'i^ Efndel^ liec dorp ff^aly (Wal), xoo 

IfenocKnd naar ^ «ode vestingwerken bij de Schv* 

^Hilifehe bergen« ■ • ^juxüiü 

^^ In dezen kreira vindt men eene ze^ziedefg^ 

«éfié Itaarlënftibpijteiett eene talkfmelterf, die hare 

•vdortbiengf^en naar Petersburg veneenden. > j*?* 

IVi Dg Syranif&kékreht aan de noordelijke 

^enxën van bet Saratowfche gebied , is twee 

^mnétsA een en twintig vieticante mijlen grooc^ 

>6n gelegein op >beide kanten der W<4ga» De 

nVieifen ÏAM^, Sysramy Erymsa^ een gedeelte 

4l6rt/«d^ ^'l^imfifwhewkaj MMsdkeiha^ KimO' 

deika en Bekschanka Itroomen door dezen fcrckt» 



tC 



«.. 



en 



HET STAOHQIIDBRSCHAP SIKWUKf' 39^^ 



en in haren omtrek hebben de Sttr4 «Q df M4*^ 
ritsch haren oor^rong. I>e IrgU qS E^ 
Tschagntvotm. de grenzen, tuslchen dezen kieittr 
en het Saratowfche iladhouderfcbüp* Het Qpv 
den linker- oever der fVjflga gelegepe gedee^cii 
van den kreics is vlak, gededytelül^ üandig 91^ 
droog; maar dat op de regtersüde ifi vol bergcOp 
onder welke de Kaspurtktfcia de hoogfie z^ 
Zij beftaan uit graauwen zandfteen m^t zpur» 
zwavel en fporen van koper» onder welk9 M^, 
dingen van (leenkolen liggen, in de daleii vuijll 
men B^lemniefen en iindere verfteening^n yan 
zeedieren^ Van deze bergen af wordi M g^094 
op (Ie westzijde vlak» yet en viucbcb99r» 9oqdM 
de tarwe eenen viervoudigen, de rogge 66(199 
vüfvoudigen, de gar$c eenen drievoudlg^iis ^ 
, haver eenen achcvondigen» de giqm e^pen tW9flMV 
dubbelden en de fpelt een^n v^jfvQPdigen OQgH^ 
o^e veten. Ook ontbreekt het niet aan !iFei49llf 
niaar wel aan bout. 

De vopmaaniftfi plaatCên in den \imf». wiv^^ - 
- t.v. De aanzienlijke hoofddad Sy^ran* 2Ü ligl 
op. eene aangename hoogte aan de fFfilga, tMr 
fchen de Krymsa en Sysrankaf die>^eh IMP 
vereenigen» otider 55 gr. ^ mifl» 5} fëk» jsQordelJijkd 
ère^dte, eo 66 gr. 4 mio. 45 ^ek* Ooa»^jHj9 IfiAgtHb 
èondcisd drjbe en twintig wersten van Simkifsk^ 
tdit honderd wijf e» wifmg v^fX Moikatt m eftp 
^tfizend Kij/t hóndccd y& ee zestig ^m Pe$$ri» 
i Va if*Hi 



i n 



fir AARÖk. ÈN STAATK. ÖVERZIGT VAN 

tkrg; bevbt tien keïken, een klooster, dertien hotr- 
derd tien buizen en zavcn duizend negen en^ 
tiichtig inwoners 9 die, behalve van den hindbouv/ 
én veefokkerü y inzonderheid van de vischvangst, 
kec bo^en^ zeepzieder^en , het telen van oofe 
én groenten, zoowel als van den korenhandel 
kVen. Onder de huisdieren vindt men hier ook 
de Chineefche gans (j^nser cygnoides oriëntalist ^ 
4ie Hiit Artrakan herwaarts is gebragt. Op den 
achfften Julij van elk jaar wordt hier eenc aan« 
zienlijke veemarkt gehouden. ^ 

^ ^. De landdad Kanadei^ aan den Systran 
en Kanadeika gelegen, lieeft twee duizend twe^. 
honderd vijftig inwoners, twee kerken en drie è 
vier honderd huizen. Zij Kgt onder 53, gr. 1 9 mfn^ 
30 fek; noordelijke breedte en 65 gr. ;" min sofek. 
oostelijke lengte, honderd drie en twintig wersten 
van Simbirsk^ acht honderd vijf en twintig van 
üïoskau en een duizend vijf honderd v^ en zes* 
tig van Petersburg. IJe inwoners houden zich 
voórnamel^k met den landbouw bezig. In de 
iiabuurfchap dezer flad vindt men bouwvallen 
cener verwoeste plaats , maar de naam van de* 
'SKlve is onbekend. 

*' 3. Kaschpur {Kaschgur^ ock Kaschker ge*- 
«iiaarnd), was voorheen eene bevestigde (hd, en 
(is gelegen aan eenen arm der fFolga^ bij den 
^mond der Kaschpurka; zy is ouder dan Sysrafu 
' «• 4. Kostytjfcki is een groot dorp^ vdat voocv 

heen 



i^-u* 



« i 



HET STADHOUDERSCHAP SIMJURSK^ 395^ 

hfien de eigendom was der IVolgafehc berg tar* 
taren; van hunjie (lecnen woningen vindt mea 
hier nog fporen. . > 

5* Te Batrak woede in Jun^ eene grooce 
jaarmarkt gehouden , op welken kaviaar en visch 
de hoofdwaren uitmaken. r 

6* AUschkino^ wa^r m^n groote nu)len(lee- 
nen hakt. f 

^ 7« ff^asowka^ waar viscli en bevers gevangen 
worden. ., 

8. Popowka met eene linnenfabrykt j 

9. Sergoi Corodoh met eene zwavel- en.vi- 
trioolftokerij. 

ip, II en 12. Uda^ Nowospaskolm Sofino.^ 
aanzienlijke dorpen, ,.»•.... ^.^ 

V. De Shgil&efch^ kreits is gelegen op de 
wesu\jde der IFolga ^n bevat twee en tachtig 
en ^diie kwart vierkante m\jlen ^ mei ë^ne ftad 
en twee en tachtig dorpen. Door dezen kreit^ 
vloeijen de Tuschna^ A^ Singileika en dcUsa^ 
met den Bolgoburak en den Ter&ngun; hier ont* 
fpringt ook de Schwiaga 9 die door de Gpscha 
verderkt wordt. Langs den oever der fFblga 
loopen é^BaiduHnskifche en Nowodew.ifsfhifche 
bergen, tnaar naar het westen wordt de grqn4 
vlakker. Het land is niet zoo vruchtbaar in 
granen als in de vorige kreitfen, en hpeft^ool; 
gebrek aan hout, maar is r^k in weiden, j\ 
^ D^ Yoprriaij^mfte plaatfen zijnr* ^, .^.-..vnè, 

V 3 ! I. De 






, n 



Mi 



Jlö^ AAftöüt. ÉN êtAAtft; ÓVEtólOT VAk 

t. Dd Itrdislhd Singiüif gelegen aat) deif 
teohd dét Sifigileikat ondei? 53 gr. 57 min. 
50 fek. noordelüke breedte en 66 gr. ^^ min. 
I5 fèk. oostelijke lengte, negen en veertig wersten 
VvSiSimbirskf zevenhonderd negen en zeventig 
van Moskau en een duizend vijf honderd négen« 
tien van Petersburg. Zij heeft eëtte (leenen 
kerk, omtrent vier honderd huizen, en twee dui«> 
Èttkd Vier hoitderd zeven en tachtig inwoners, 
die zich voornamelijk met den handel in gtaneA 
en Ieder bezig houden. 

A» Tarenga met lakenMrijken. 

3* lasaschwU Taschia met molf.nfteengroeven « 
ioet eêneki Prhtan (een voornaam ambtenaar). 

4* Nowodewitschie. . 

5, 6 en f. Bektiastkka^ iwancv^skoi en 
Doriésk&iy adilzienlijke doi^n, waar men zich, 
bdtalve met den landbouw , ook met het weven 
VaM linnen en katoen bezig houdt. 
« V!. De Karsmfthe kreits is gelegen aan de 
tiostdpe grenzen vau faet PtnsahcA ftadhtmdet^ 
iföhlip, ert bevat honderd wegen en veertig vier» 
kiftüte mijten. De hoofdtivier is de Barpch^ 
mehiö: ttog de Reschefka^ Tü^yanna, den groih 
M ën kleinen Karsttn^ de Ure, de Méii»ir en 
dten Stemas in haren boezem onivai^gt. Langs 
èls w^esfteiyke grenzen fhroomt de •S^r/t, die ver- 
flerkt Worde door de Sawaïyieha, de p'tmi 
^rgasch, de Tjcheremenjay de Styrma e» de 
' ~ -■ * Xö- 






fWSB 



.HET STADHOUDERSCHAP SIMBIHSK. SU 

Lotcha* Pe golfachcige, vrij vnicihtbavè grond 
0verc dooreen eenen vierdubbelen oogsc op, en 
bexh ook brandt en bouwhouc. Ui het jaar 1808 
ontflond in den hooitijd, vier wersten van Kar- 
fUHj een aardbrand, die in 1810 in eene raimte 
vtn vijftien vademen, nog aanhield. Volgens 
de verklaring der inwoners was, niet ver van 
ideze plaats, omtrent *:wincig jaren geleden, een 
foortgelijke brand ontilaan, die na het blusichen 
^ne holte achterliet^ uit welke eene bron te voor- 
£:hijn kwam. Hier vindc men vericheidene bran^ 
dewijnbranderijen , eene glasblazerij , eene katoeii- 
labr^k «n eenen papiermolen» 
De voornaamfle plaatfen van dezen kreits zijn : 
!• De kreicsftad Karsim of A<)r^iM, gelegen 
aan den mond der groote Karsun^ waar hij in den 
Sarysth ilort, onder 54 gr. 13 min. noordelijke 
breedte, en 64. gr. 33 min» oostelijke lengte, 
een en n^endg wersten van Simbinky zes hon- 
derd drie en tachtig van Mos^as^ en een duizer.a 
xkt ho«iderd drie en twintig van P^wslurg» 
Zij telt twee kerken, van welke de eene een 
beroemd beeld van maria bevat, omtrent zes 
bonderd huizen ^ en drie duizend zeven en twin* 
tig inwoners, die aanzienlijke k^oijerijen bezitten, 
m «enen ^oote» handel, inzonderheid ^ec paar« 
ften , drijvené Op het fbest der Heilige Drieëen<- 
Md k het hier keimis, die «cht dtgen dumt, 
en op welke de Rusfen en Armóntën veite zij* 
den, boom wollen en andere waren brengen. 

V 4 a. Koh 



I! n 



3f« AARDR. EN STAATK. OVERZIGT VAN 

; 9. KofjakoWf efen landftadje, aan den régtér 
oever der Sura^ onder 54 gr. 19 min. 30 fek. 
oostelijke lengte, honderd tien v/erscep van Sim" 
hirsky zes honderd vier en zestig van Moskau 
en een duizend vier honderd vier van P^tersr 
burg gelegen. Zij heeft ^ene houten kerk, tien 
iBOlens, ruim zestig huizen en vier honderd ne- 
gen inwoners, die meestal van den landbouw 
Jeven. 

3. Sursk^ een vlek gelegen aan den Sura^ 
op die plaats waar de Sawalyscha in denzelven 
Hort, met eenen Pristan, 

4. Argasch is een vlek , waar in de maand 
Juoij eene jaarmarkt wordt gehouden. l 

5. Kalinskaje heeft ruim acht honderd in- 
woners; en 

6. eindelijk Sesnowcfja- Garta^ die eenegroote 
potaschfabrijk heeft. 

Vn. De Aratowfche kreits heeft drie en 
zestig en eene halve mijlen in het vierkant, grenst 
in het zuidwesten aan het Pensaifche^ en in het 
noordwesten aan het Nischnigorodfchs (l"idhou- 
derfchap, en heeft eenen golfachtigen, tamelijk 
vruchtbaren grond en goede bosfchen. Door dezen 
kreits ilroomc in eene oostelijke rigting de rivier 
Ala*'<iry in welke hier de Nuga^ de Bar ach* 
manka en de Uskium ftorten. Ook ontfpringen 
hier de groote en de kleina Sav0), de Sfyrim 
en de Lofcfta* .* 

De 



»p 



li 



•iBET STADHOUDERSCHAP SIMBIRSK* siy 

ülfe voornaamfte plaatfen zijn: 
'^i. De kreitsftad Ardatow ^ aan den regter 
oever der Alatyrka gelegen, met eene kerk? 
omtrent drie honderd huizen en twee honderd 
vier en dertig inv/oners, die meerendeels van den 
landbouw leven. Zij ligt . onder 53 gr. a min. 
noordelijke breedte en 63 gr. 51 ooscelijke lengte, 
honderd acht en veertig* wersten vstn Simhirskf 
vijf honderd zeven eh negentig van Moskau en 
een duizend drie honderd zeven en dertig van 
Petersburg. . . , 

in ft. Turchanowo aan de Alatyrka gelegen, met 
n-eer dan een duizend vijf honderd inwoners. 
' /lii; De Alatyrfahe kreitSy aan de zuidelgke 
grenzen van het Kafanfche ftadhouderfchap ge^ 
legen , is zes en negentig vierkante mijlen groot ^ 
zeer ruchtbaar en rijk aan fraaije bosfchen. De 
hoofdftroom van dezen kreits is de Sur a^ in vvdke 
zich regts de Barysch^ de /r^*, de Kublak^ 
de Kuwalda^ de Kesdna^ de Ljulja^ ét.Adra$ 
en Kurja^ links echter de Tschebeotschankay de 
groot e en kleine Sava en de Alatyr ftorcen. 
Behalv: ^^vï^ hoogten aan de Sura^ i» de 
gronJ v^} lak* . ^^i)^ 

'^ De aanzieulijkfte plaatfen zijn: ^iv;\ 

'-( I. De kreitsftad Alatyr , gelegen onder 54 gr. 
39 min. noorduijke breedte en 63 gr. 34 min. 
oostel^ke lengte, honderd vijf en dertig wersten 
^n Simhirskf zeshondexd achttien \m Mosia» 

en 



-ï^'C^ 



V. 



pi AARJDH. EN STAATK. OVERZIGT VAN 



en een duizend drie honderd acht en vijftig van 
Psfenhurg^ op die plaats, waar de Atatyrka 
ia de Sava vak. Zij bezit drie kerken, een ' 
monniken* en een nonnenklooster, bijna zeven 
honderd huizen en drie duizend drie honderd zes 
en negentig inwoners, die gedeeltelijk handweru 
ken, gedeeltelijk landbouw beoefenen* Hier 
maakt men veel leder en dryft eenen aanziea>. 
lijkeo Jbandel met granen. 

9. Promsino Garodischtfahe \\f§i aan den Hn« 
ker- oever der Sura^ hier vindt men nog ovexw 
Wijffels van «en *i •' i wal, die opgeworpen 
. werd tegen de invallti. ier Kabanen^ i : 

^ ^<3« BarpcAsJkaja Sloboda^ gelegen aan de 
Surat tegenover den mond der Baryscb met 
eQïïQn Prisfan^ en verfcheidene groote dorpen 
in den omtrek» 

Men vindt in dezen kreits verfcheidene bran- 
dewijnüokerijen, cwee zaagmi:>lens , eene linnen^, 
cené leder-,, eetie potaschfabrijk en .mie glas^ 
blazprg. 

,^'JX^. De Eurmysckifche kreits Is gelegen aan 
de noordelijke gienzen van het Niseèninowgo^ 
rodfche en aan de zuidwestelijke van het Kafath 
fche ftadhouderichap , en bevat twee en zeventig 
vóstk^te m^ien» pQor desen kreits (faroomt de 
Sura^ in wielke livio: legts de jilgaschi^ 4^ 
zwarti fitker y dt Mj^lez^ de KumascAka m 
étluwwka, hx^ jdtMêttj^a, Kisfk^^M^ana^ 

Pja- 



I' j 



HET STADHOWÖERSCHAP aiMBIRSK. $«( 

Pjanaja^ Kurmhchka en ürenga^ aan de gren- 
zen van de Kafanfchc en Nischninowgoroéfth^ 
ftadhouderrdiappeny vallen* Ook vindt men ver^ 
fcheidene meren in dezen kreits, onder welke M 
PaschkowOf Kon^oje^ Iwanowo^ Ploskoj^^ Knr 
W0& en Samygino de grootde zijn* De gfifa^hr 
tige giond is vruchtbaar^ en op denzelveo ftoTV^ 
den voorbeen aanzienlijke bo^Cchen» die eahiec 
thans meestal omgehakt zijn. De bevolking bor 
ftaat gedeeltelijk m TarfareM en Mordwinm^ 
De vooraaamfte plaat£èn xijri, 

1. De kreitsftad Kurmysah^ gdegeo dwr, vnm 
de Kurmyuhka in de Sura icon. Zij bee& 
eea«n Prisaan^ len Hgc onder 5$ gr. 53 mu 
noordelijke bf^dte en 64, gr. 44 min. 15 9^ 
oostelijke lengte» twe^ hondisnl ^even en vii^ 
iwerscen vmSimkmk^ vijf honderd vm M95km 
en een dweend iwee honderd xeven en ésmg 
mn Pemvihurg* Zij tok vior fieei^ en.drie 
houten kerken» omtrent; dne honderd huisen «1 
een duizend twee honderd ses jn voners^ die 
zich, behalve mee 6m Jb«)dl»)i;w# veel mo). de 
fcheepvaarc bezig houden, onder deze wonen 
nog afTtammelingen van de beruchte Strelitzefu 
In den omtrek dezer ftad vindt men nog ipo« 
ren van oude vestin gw e rk en. 

2. Ratowo; en 

3. lasykowop waar jaarmarkten gehouden 
worden« 

D« 



r 



%i6 ÖVERZ. VAi4 HET^^H. Sï^miRJ$K. 

' X. De Buitiskifche kreits ligt aan de zuidelijke 
grenzen van het i^^/^/T/r^f ftadhouderfchap en 
heeft honderd negen en veertig vierkante mijlen 
in den omtrek. De grond is vlak, tamelijk vrucht* 
baar en bos^hachtig, behalve den oostelijken oe« 
ver der fTolga. Hier valt in de SchwiUga de 
Tagaika en de Karla. Landbouw en veefok- 
kerij zijn de vooroaamfte takken van het beftaan 
der inwoners* ' 
De voornaamfte plaatfen zijn: *' ' ' 
I. De kreitsftad Buinsk , gelegen op die plek 
"^iïn é^ Karla in de Schwiagd valt, onder 
54 gi^* ^ mini* noordelijke breedte, 66 gr. 6 min« 
4K>8ieiyke lengte en zeventig wersten van Sim* 
èifskp zeven honderd twee en twintig van Moi» 
kau en een duizend vier honderd twee en. zes* 
tig van Peterthurg, Zij heeft ééne kerk en 
pmtrent een duizend vier honderd bewoners. 
' a. Tijfgj/, voorheen een ftadje, thans flechis 
«cn'vlek, aan de Tagaika liggende, - Ji- - 
'^■'3,. ;■ jilgatchi^ tn i/iyO'i>-. siiwJ bjto:^iub r-t) 
• •4. TschelUn^ Sloboden* j«a svfiiltjfi ^rlJ^i 









f i?)ü<-';!^3 i .:<»ii:iiUi.:.£ 



'V' 



.1.-.