(navigation image)
Home American Libraries | Canadian Libraries | Universal Library | Community Texts | Project Gutenberg | Children's Library | Biodiversity Heritage Library | Additional Collections
Search: Advanced Search
Anonymous User (login or join us)
Upload
See other formats

Full text of "With the 4th Canadian Div'l Signal Coy. C.E. on active service [microform]"

CIHM 
Microfiche 
Series 
(Monographs) 



ICiVIH 

Collection de 
microfiches 
(monographies) 




Canadian Institute for Historical Microreproductions / Institut Canadian de microreproductions historiquas 






Technical and Bibliographic Notes / Notes technique et bibliographiques 



The Inslitu'e has attempted to obtain the best original 
copy available lor lilming. Features ol this copy which 
may be bibliographically unique, which may alter any of 
the images in the reproduction, or which may 
signilicantly change the usual method of lilming are 
checlsed below. 







n 

D 

D 
D 
D 

D 

D 

n 

D 
D 



Coloured covers / 
Couverturo de couleur 

Covers damaged / 
Couverture endommagee 

Covers restored and/or laminatL-d / 
Couverture restauree et/ou peiliculee 

Cover title missing / Le Hire de couverture marmue 

Coloured maps / Carles gcographiques en couleur 

Coloured ink (i.e other than blue or blackl / 
Encre de couleur (i.e. autre que bleue ou noire) 

Coloured plates and/or Illustrations / 
Planches et/ou illustrations en couleur 

Bound with other material / 
Relie avec d autres documents 

Only edition available / 
Seule edition disponible 

Tight binding may cause shadows or distortion 
along inlenor margin / La roliure serree peut 
causer de I'ombre ou de la distorsion le long de 
la marge inteneure 

Blank leaves added dunng restorations may appear 
within the text Whenever possible, these have 
been omitted from filming / II se peut que certaines 
pages blanches aioutees lors d'une restauration 
apparaissent dans le texte, mais, lorsque cela etait 
possible, ces pages n'ont pas ele lilmees. 



L'Institut a microfilme le meiileur examplaire qu'il lui a 
ete possible dt ae procurer. Les details de cet exern- 
plaire qui sont peut-etre uniques du point de vue bibli- 
ographique, qui peuvent modifier jne image reproduite, 
ou qui peuvent exiger une modifications dans la metn- 
ode normale de filmage sont mdiques ci-dessous. 

I — I Coloured pages / Pages de couleur 
I — I Pages damaged / Pages enuommagee. 
I — j Pages restored and/or laminated / 



D 

D 
□ 
D 

D 

D 



D 



Pages restaurees et/ou pelliculees 

Pages discoloured, stained or foxed / 
Pages decolorees. tachetees ou piquees 

Pages detached / Pages detachees 

Showlhrough / Transparence 

Quality of pnnt varies / 
Qualite inegale de I'impression 

Includes supplementary material / 
Comprend du materiel supplemeniaire 

Pages wholly or partially obscured by errata 
slips, tissues, etc.. have been relilmed to 
ensure the best possible image / Les pages 
totalement ou partiellement obscurcies par un 
feuillel d'errata. une pelure, etc., ont ete filmees 
a nouveau de lacon a obtenir la meilleure 
image possible. 

Opposing pages with varying colouration or 
discolourations are film'Sd twice to ensure the 
best possible image / Les pages s'opposant 
ayant des colorations variables ou des decol- 
orations sont filmees deux fois afin d'obtenir la 
meiileur image possible. 







Additional comments / 
Commentaires supplementaires: 



Various payings. 



This Item IS filmid »t the .eduction riiio ch«ked below/ 

C. document .it film. >u tau. d. reduction .ndiqu. c.-d.nou. 



MX 



inx 








14X 








lax 








22X 









JbX 






^__, 




1 1 


I 1 






□ 














L 


7 














J 
















1 1 


I— ' 




' ^ 


1SX 








20X 








24 X 








VBX 











Th« copy filmtd h«r« hai bean raproducsd thanks 
to tha ganarotity of: 



L'axamplaira filmA fut raproduti graca A la 
g*nirosi*A da: 



McMditer University 
Hamj 1 ton, Ontario 



McMaster University 
Hamilton^ Ontario 



Tha imagaa appaarrng hara ara tha baat quality 
posaibla conaidaring tha condition and lagibility 
of tha originat copy and in kaaping with tha 
filming contract apacificationa. 



Laa imagaa suivantaa ont 4t* raprodui:as avac la 
plus grand soin. compta tanu da la condition at 
da la nanat* da l'axamplaira filmA, at an 
conformity avac las conditions du contrat da 
filmaga. 



Original copias in printad papar covara ara fllmad 
baginning with tha front covar and anding on 
tha laat pago with a printod or illuatratod impraa- 
sion. or tha back covar whan appropriata. All 
othar original copias ara filmad baginning on tha 
first paga with a printed or illustrated impraa- 
sion. and anding on tha laat psgs with a printed 
or illustratad impression. 



Lea exemplairea originaux doni la couvartura on 
papier eat imprimia sont film4s an commancant 
par la premier plat at an lerminant soit par la 
darniAre page qui comporte una amprainta 
d'impression ou d'lllustratton, soit par la sacond 
plat, salon la cas. Tous las autras axamplairas 
originaux sont filmAs an commandant par la 
pramiAre page qui comporte une amprainta 
d'impraaaion ou d'illustration at %n tarminant par 
la derniAre page qui comporte une telle 
empreinte. 



The laat recorded frame on each microfiche 
shall contain tha symbol «^ (meaning "CON- 
VINUEO"}. or tha symbol V (meaning "END"), 
whichever applies. 



Un dee symboles suivants apparaitra sur )a 
darniAre image de chaqua microfiche, salon la 
cas: la symbols *-^signifie "A SUIVRE". le 
symbols V signifie "FIN". 



Mapa. platea. charts, etc. may be filmed at 
different reduction ratios. Those too large CO be 
entirely included in one exposure are filmed 
beginning in the upper left hand corner, left to 
right and top to bottom, as many frames aa 
required. The following diagrams illustrate the 
method: 



Les cartas, planches, tabtaaux. etc.. peuvant atre 
filmAs A das taux de reduction diffArants. 
Lorsque le document est trop grand pour atra 
raproduit en un seul cliche, il est filmd i partir 
de I'angle supArieur gauche, de gauche A droite. 
et de haut en bas, an prenant le nombra 
d'imagaa nicessaira. Les diagrammas suivants 
illustrent le m^thode. 



1 


2 


3 




1 


2 


3 


4 


5 


6 



MICROCOPY RESOLUTION TEST CHART 

ANSI and ISO TEST CHART No 2 



I.I 



'"IB ||Z2 

;.: Ilia "^ 

': m lli M 



1 1-25 iu 



1.6 



^ ^PPLIEn IM/IGE In 



; 2S8 - ',<iej Fo. 



SCRIPTORUM CLASSICOHUM 
BIHLIOTH'CA OXONIENSIS 




OXONII 

E TYPOCRAPHKO CLAU KXDONIAKCJ 

I.O.NDINI i:r- Novi KBORACI 

Ai'i'i) ni;\RrcLM : 'louiji.; 



M. TVLLI CICERONIS 

ORATIONES 



cv,Msi,\A!vu;r<AiiA>,K.(;;r <\ I'oi'vi.oniiAiiAs Fr.ii 

III. HOMO SVA |,r. IIAIUSl'ICVM ri^imn^o 

ri;i» srsiio in vaumv.m 

i)l. I'KDVNXll-, tUNhVl.AlUllVS 

.■:io iiAi.iio 



mcOGNOVlT 
liKrVil.lVF. ADNOIAIIONE CRI' CA INSTUlXIf 

CALIKI.MVS PETKRSON 

KtCTUM \NIVEH»I1 \US llA^' il 1.1,1 ANA I: 



OX OX 1 1 

K TVpnGKAl'DI-jj CI.AKKXDOXIAXO 



o.\:o.\7/ 

F.xa,du.!l H.r\„s 11.1,1 
Typogyaf Jitn acadttittcui 



PRAi: l-ATIO 



OkATiOXKs cdiuiriis quae in hue volumiiic contincu- 
tia- iurc postern opus dctiectare quicta, ut ita dicaiii, 
movcndi et controvcrsias pacnc .sujMtas qua.-i c cincri- 
bus suscitandi. Scd iic \idcai- rem practcrinitlcrc qua-.' 
omnibus debet curac esse qui ■altiorcm ' (juam vacant 
artem criticTn cxcrccant, bievitcr admoncndum cA 
non omncs semper ut vcrc Tullianas a philoloijis ijro- 
batas esse. Sane praecedit lias oratiunes in libris 
manuscriptisdeclamatio'pridic quam in e.xilium iiet ', 
quae pariter cum ilia in Sallustium iiivcctiva statim 
sub renatas littcras. ut ait Gesnerus.a^niita ct damnata 
est : inter quae spuria subditivaque opera et ycrmanos 
Tullii nostri libros quantum intcrsit vel raptim Ic^enti- 
bus continue apparcbit. Sed plus dubitalionis, nee 
sine causa, attulit quaestio ilia primum a Marklandu 
instituta (174,1), dein a !•. A. VVolfio lunfjius p-;vect,- 
(iHoi ,num iure Tullioatlribucndaesint.ut quaeiudicio 
et elocutione perfeeto oratore parum videantur dignae, 
quattuor iliac oratiunes quae inscribuntur Post Redi- 
tum in Senatu, Post Keditum ad Ouiritcs, de Dumo 
sua ad Pontifices, dc Haruspicum Responso (-is.). Ipse 
Wolfuis eas de (juibus agiturorationesco consilio cdidit 
ut Tullio indi,^nissimas cs.sc dcmonstraret ct a declania- 
tore alic|uo vcl e.xercendivel ostentandi in.-enii causa es>c 
conscriptas. Marklandi argumentis respondit c.>: altera 
parte disputans vir doctissimus I. M. Gesnerus (i ;j^ 4), 
iii 



PRAKFATIO 

quern scciiUis Savolsius (182H) totam rem profligaspe 
sibi est visiis cum id apjeret lit fidcm ct aucto; itatcm 
orationum culpatarum vinclicarct tria praccipuc dcmon- 
Jtraudo: primum. a Tullio re vera scriptas esse 
fiiationcs do icbus quae in his quattuor orationibus 
pcrtiactentur, dcinde eas qiias nunc habeamus orationes 
iam indc ab ipsius Tullii aetatc usque ad tciiipora 
I'lisciani semper ab omnibus pro verc Ciceronianis 
liabitas ct laudatas esse, postrcmo nihil in iis incssc 
quod ab ipso Cicerone non potuerit proficisci. Ab 
altera parte rursus stans C. L. Kayscr, in editionc 
M. T. Ciceronis opcrum (vol. iv, p. 9, 1X63), invtctus 
est in has orationes ut in quibus omnia aliqucm 
eloqucntiae magistrum redolcrent, qui ut antiquitatum 
ct historiac cognitioncra cum quadam copia ct volu- 
bilitate verborum sibi comparavisset, ita ingcnii vim 
et cclcritatem, decori sensum, iudicii acumen, diccndi 
suavitatem ct Icporem non potuisset adipisci. Quod 
argumcntandi genus quani multa in se habeat futilia 
ex CO clarc apparcbit quod ii.-dcm rationibus usi 
impugnavcrunt alii orationes tam certc Ciccronianas 
<iuam procul dubio sunt iliac in Catilinam habitac. 

Sane in omnibus quattuor orationibus post rcditum 
habitis, ct pr.iccipue in prima ct altera, loci obvcrsantur 
nitcrdum qui dcclamatorem potius videntur redolere 
quam summum ilium qucm novinnis oiatorcm : in 
quilius tuniidac cxsislimt ct tritae sententiac, insulsa 
dictio, quasi rhctoris alicuius plcnissimo semper ore 
declamitantis. Sed nimis in singulis elaboravcrunt ii 
qui fidem his orationibus dcrogant. indicia alicnac 
manus acutis naribus indagantes : plus momcnti debet 
habere univcrsa ct innata sanitas quam quae maculae 
iv 



I'RAEFATIO 

ill cxtcnio corpoi-c incssc vidcaiitiir. Illud quoqiiecst 
admoncndum, non semper codcni ointionis -ciicrc iisiini 
esse Tulliiim iiostiiim, iicqiic uno tcnorc, lit .liunt, in 
iliccndo (lucre : temponmi ct causarum divcrsiUitcin 
rc.-picere debcmus si voluimis iiubis lepracscntarc qiia- 
lis ille uno quoque in arguir.ciito orator esse poUicrit. 
Nee vero sunt omnia ad aormam perfectac i) lius ct abso- 
liitac eloquentiac c.Npendenda.' \a„i si raptiiii scriptac 
sunt prima ct altera earum de quibus ayitur oratio- 
num, ve! fortassc ex itincre scribis dictatae, ntquc ulla 
posteriore cura rccognitae et ad extreni'um paruin 
diligcnter editac, non est mirandum >\ vestigia hie illic 
festinationis atque incuriac legentium ajiimos Icviter 
offendunt. Ouin etiam illud quaerere libet inter ali.i : 
si hae orationcs a dcclamatore ah'qiio sint conscriptae, 
et rebus ct sententiis ex vere Ciccroniai.is oratioiiibus 
compilatis, quo landem evanncrunt deperditae iliac 
orationcs quas scimus a Tullio habitas esse, et quas 
liomo scholasticus ante oculos sine dubio Iiabiiit ? In 
univcrsum igitur aestimantibus videtur in scntenlia 
vulgata es^e acquiesccndum, et ita statuenduni cum 
Madvigio; 'Sunt Iiae (.raliones tiniiidae . . . sed 
Ciccronis sunt, dc statu deiecti, pristinum dignitatis 
(t auctoritatis fastigium nequc firmis viribus' ncque 
con.stanti et gravi animo repelcntis, maiores <iuidem 
duae certissimae ' (jUk-frs. Crit. ii, p. 211). 

' •Pomvmo Cicii-imcm prrfrrtum cssi- orator.m sl;iimnit [.ui 1 
■M\Wm sit Roinaius pcTl'.'ctuin visum, .siici Hiilicant scn-u ■ ' nine 
.Ii»1.IkciU Cioiioiuaiia esse negaiU. Qui si l.itum Ci,er,i„is seribeiuli 
ceiuis I.I.ere ccisidcrasselit. iioss.^nt iiiuUa Rumaiiis oraloiia vi^i 
ess,- (|uae iiolns deelamatoria videantur, lliinicn ornatoiuill verbuiiiin" 
-SI logicorum .sevenias adliiljcatur, turl.idmn sacpe reperiri. arK„mci,l.T 
imilla e eiilliymemata et valdc innima |,oni et eadem aliis atque 
allis verl,,, rep,.(,, _ Jli.dviji,!,, ti;,,:,,. ./„,,/, |, 5 ,y^ :_ .,,^,.^;^ ^ ' ' 

V 



PR A KK AT 10 

Sunimaliin brcvilcrquc c!c liistoria hu;i,s contro- 
vcrsi.io disputa\i, iit qunm omnino sustiilcrit rccens illiid 
Ziclinskii de clausiili.s Tullianis opu.s,> quo dcnion- 
Ktr.u-it vir doctissimus qua.s in hac re leges atquc re- 
fjiil.is noster sibi i)rac.scripscrit, casdem et in liis quat- 
tuor orationibu- v.ilcre. Quod si quis rem acc.iratiiH 
co-iiosccre ct cxamiii.uc vclit, inspiciat libcllum decern 
abiunc aunis a v.d. H. M. Leopold conscriptiin, = qui 
Vetera arma colligcns et argumcuta undiquc exquircn.s 
patiocinumi sc dicit causae dcsertae relictacquc 
siiscipcre. Qua i„ re tamen seriptor ingcnuus his 
verbis statum controvei. .,ic, ut nunc est, reote vidctur 
dcpuigerc, nequc sati" adducerc causae cur quisquam 
ab altera parte stare vclit: 'si dcniquc transimus a-l 
ipsam nostrani actatem, vidcmus onirics fere hodiernos 
\iros dd. in eaui rcccidisse opinionem quae valebat 
antcquam Marklaudus utilissimo suo conscripto libro 
pnniam dc nostris orationibus movcrat suspicionem • 
ctenun opinio liodie inter philologos tantum non est 
communis, omn- s hasec orationes Ciceroni re vera esse 
\:nd,candas, nequc tam gravia esse ca quae contra 
canim yn, rwu,7a possint affcrri ut iure a summi 
abiudiccntur oratoris nomine.' 

I\ragnopcrc auxiliabatur iis qui has orationes falso 
Ciceroni subditas esse disputavcrunt textus qualis turn 

V : 60, 3 T r, : 26, 5 + M : 6. I + S : i. 2 X p . , , 

^;^.:^::^z '" '"'"'""■ ""' ■■-"■"- '-"'"^ -'^^■^''- -■<■= 

t I' '■iitiitiii.it rjiKie mint ui ( ircioiti 7'iii/fi/-/iii/t,,- 

f.pec„„e„ l,.te,anu,„ inauR.ralc. I.„gd„„i liatavon „. .",„ S C 

i-J.oiub KiJil>, I'rogramraa Monacotiso, 1S81. ' 



rRAICFATK) 

oral coiidicio cum primiim libris imprcs.-is est com- 
mis.su.s; namquc pluiibus liialj.it in locis, ct iiiamini 
intcrpr.latriccni .sacpc numcn^ vidcbatur pcrtulissc Soil 
lianc ciilpam non h, ipsum Tullium ,scd in libiarfonin, 
cnorcs plcnimqi.c confcrcndani esse intliorcs iam 
nacti hbros diliicidc possnnuisdcmonstraic. (Juo cnim 
tempore Wolfiu.s haiiim qiiattuor oiatiomun cditioiicm 
ciM-avit, nondiim in Iiicem protractLis crat optimi.s illr. 
codex I'arisinus 7794 (/-).. cuius ope nudti loci qui 
yidcbantur conupti. ct in quibus non sine causa 
bacrebant editorcs, iam in intc.^.rum .sunt rcstituti. 
Hunc c-o librum post multos dcnuo cxcussi, ct 
qiioniam in hoc fundamento nititur omnium orationnm 
quae ni hoc vohimine continentur contextus, liccat hie 
pauca prr.efari ct dc ipso cod. /' c; dc cclcri.s qui ab eo 
dcnvati sunt codicibus. 

Igitiii-omniumquotquotcxstant liLioium ita familiam 
ducit cod. P ut qui actatc ei .slant proximi o.ioinem ex 
CO traxi.sso vidcantur. I'rimum sub fi.icm sacculi duo- 
decimi, vel incunte .saec. xiii, e cod. J' de.sciiptus est 
Bci-nensis 13^, (/;}, cuius libraiium signa qnaedam in/' 
po.-tcnus inlata sccutum ose demonstravi,- quibus in- 
tcrpunclioncm sui codicis mehorem reddeict. Oui 
cum manum ahcram in /' accurate in omnibus IcTci, 
scquatur, pro ceUo affirmarc possumus quidquid in 
cod. /y non invcniatur id a rccentiore quam /« manu 
in cod. P es.^:c scriptum. I fane manum aUcram {P ) 
ut mterpolatriccm falso rcpudiavit Ilahiiius, cui co 
post Hertzium adver.satus demonstravi verba qime 
supplevit P- plerumquc a textu abessc non pn.s.^e, et 



; Chatelain r„l,',j,!;,-„pl,i,- ,lcs cla-fiq.irs hll,,,. PI, xxiii 
- LI. quae fi.siiis c^po-ui in ChisMnl Oitarlerh. vol. iv'. p; 
vii 



,67- 



I'RAKFATIO 

«£:.:::';.::,""">■- "'— « -".» 

rroximus Berncnsi cudici e>t I'anMnns ia-„ • 
■n ns ora..onib.s c cod. /; .ccta dc-ivatun L Z 

t.o,>um s,„c notabili divcr.si.a.c nobis est t.adi u = K 
uKl. i dcscr.pli sunt Pan-. 6q6g ct — - n . 

WolfcMibnttcIanus .o - M ' '"" """ '"'''^'' 

"m-J /ii, § 10.3 mtchanim- G ,om /'/;^- o>,;n nf ■ , ^ 
-sistunt cuibns dilucidc dc.on^ttc S " ^r'"? 
^^_pas..,cxaHo^ntcessecon.cctnnj;a~, 1^ 

l^urgi Bri.govia? >mJ^T ' J:Z°''T'', '■""H'-l.o,ni„s (Fri- 

a cm alio -di.c-cu,!,' o; S\.r, o'd:.t",''", ''"'°""'" P"'«'" " 
<ssc ita lit ,.v i,„ *^ . •''^'i'"'"'-Mripluscrat-rnn,n„ 



corngcrcjiiliir.' ^ '" "' ""'^l cram nir^rriiiiur alia 

Va;i^::!t™^,S;;;;;4^-;:-|;;i-- "-esse era. per S..ia,.,„ e! 
'im eo consilio ut in loris Ldh , ' ] 7.?l'°™ni crrorcs coriigirem „ar 

'■-v^j-r:;;:;2{^^^^t;^-3^fc.ero. * ^„„„; ,„ ^,„„^ ,, 



PKAIiFATIO 

V^ 61 m'com,man /wsth.m] ,uc comm„ni„m hostium .-./ 
ommum 6. Cf. quae scrip.sinius in Chssic.l Q,„„Urlv 
'c ,p. ifiy scn.,ubi apparebil ct ordincm vcrborun, saepc 
numeroiMcod.6-immutatumcttu,batumc.s.se. Scdalii 
sunt s,s„a imdc cullisere possis huins codicis on^incm 
cum I an.s.cn.si, ut ait Madvigiu.s,coniu„cti.,.simam esse et 
rcrccomnnmem. rrimumenim ilia foliorn.n permutatio 

■n Ge,nblacens, comparet. Dcindc magna ilia lacuna 
q".ice,st in omnibus codicibusad Vat. .^ 4.ct initio in P 

1 adrag.nta feinicasnostri tcxtns pertincns-rccurrit 
a.am ,n cod. 0, sed .ine ullo defcctu.s in<licio: quae 
'cs m.h, quKlcm eerti.ssimnm videtur pracberc a,-u. 
mentum et codici.s Gemblacensis et ceteroru.n onn,irm, 
<luotquot exstant h-brorum fontem in his onuionibns 
lubendum es.se et communem originem cod. /> IHud 
tantum concedendnm est, inter /' et G medium quen- 
Jam nnercessisse librum in quo dcscriptae .sunt variae 
Icct.ones e.x alio fonte, ut fieri .solet. derivatae ■ 

r.o.x,nu,s Gemblacensi est codex ille lufurtensis 

qiuicdam in cod t •,lio„„T;. Murnn,/, ,„s, m.iigi„.ilia 

> 'ar cxcmplo, iliud vocalu,i,n, T,/," ,1,,, /^ '"T- '" "°™ 

^i^^i^^^r^cllS^^j^"-- -,»- - ^ ^'""'"'--^^^ 

r.tl,ib,.b.,t. 'l^P^rdilo, qu, discrepantes a cod. P lection^s 



rKAKKATrO 

(/O, -^cc.Nii-xiiic.N,ir,-u„s,quI IScmlmi nunc r,<!,sri-van„- 
(m>.s. Lat. ::,-,: 1. Scd cimi iam miitilus sit hie lil,cr. no,, 
nis, in orntfonibi,., ,f,- /f„rus/: K.s/^o^so. ,h- Provwd,, 
ionnihnhus ct fo I'.ntbo adhibitii.s est. Xnrictatcs 
fliiasclam ad orationcin post rcdit.mi in Samlu habif im 
c.tat M, cclitiorc Ttmccasi Halmit.s, c qcibus dcmon- 
strarc l.ccl auuicm Iransponcndi viam in-rcssum esse 
cochrs ICrun-tcnsis librari,,,,, cjnam se^tUi s„„t et 
Gcmblaccns.s ct, i,t postea cUiccbit, lulan-ensis U\- 
CNC.TipIo si„t i,i loci in quibas ordo verbon.n, in A 
<l.scr:p:,t a /V/ et rcll., in Sen. ^ : nobis no.nwt ip.ol 
^ - '"•'^""■"' '/."/«. § :,caliiinc anni, J ,, ,,/,/ n'ca 
con, {car,rs,l>i,ncal'll sibi cara nwa IfC) 

narleia,n,m 49:7 post eodd. (i x H „omino, non 
<l»o mfcnons sit nutac, sed quia hune librum ita cm 
vccent.onbus coni.mgc.c volo ut fonten, per has o.a 
l.ones tcxtiis qucm voeant vidgati fuissc demc.strcm 
Aamquc ,n Scstiana ct in \-atiniana dccurtatus ct cod 
//, casden, fc,e cxeisiones c.xhibens quae ct in quinti 
ke,m, saceuii eod.cibus reperiuntnr, inmio in editionc 
Komanaeetcns<iuc libris impressis usque ad Ascensia- 
"am d,-,3i) ct ] Icrvagianam (,,-.^4, propa^antun' I„ 
cetcns quae in hoe voluniinc contincntur oratinnib.s 
proxnnus est codiei I>arisiensi,et ccrtcdignus est cuius 

\atimanac l,ic c^"" il e c o ,, is n "r^!'™'™ "■'^•«-'' ■ ^••"'"s sit fincm 

,os.,. „. ,...;™;z;/;^^™'::^°2r';;r;;::^'''v ^'''■''' '"■' 

r.imn^laitl„„i omimiis ,„■ I /7„. '"■"'""""' '"•"gcir. A,„i mni^^itn 

'lam imuilmion. s pA-tu i c'"d T'"'" ^''■""""•■■^ P""""-- """'"OS T.as- 
7779' al,i,,„,. eiusdim g ^ens iibri ;i"-lP"""/"'^l'" "''■ ^' '■■•"■- 
.ucuratc reddunlur: o,| ^Q -tt . T^/ '/" 'f "°"" V?"^'" '^'' 



I'RAKFATIO 

acciirata collatio mine ilcimim •■•! medium profcr.itur. 
Inter libros qui sacciilo qiiiiito decimo rN.-irali sunt 
pracciimc -ommcmorandiis est cod. S. Ararci 2;-, (Ai, 
quo iam in Vcriinis cdendis iisiis sum, ct de (luo'plura 
nnpcr scrip.,it Alb.itns C. Claris (v. An.r.lol.i Ovoti- 
C'>s,n, Classical Series, l-a,t ix, p. 4 s,,., ), \-idetnr 
libraniLs luiius eoclicis textum viili;atnm ila esse seet:- 
tns nt omnia imdiquc collegcrit quae iis tcmporibus 
suppc.ebant ad eirore.- tollcndos. Sed per Sestianam 
ct \ atinianam easdeni exliibet /' lacunas quae iam in 
// den(,tatae sunt. lUud tantum est admoncndtmi, in 
dimidiaScstianae parte (usque ad § 74) et p.r \-atinia- 
nam,— sed non in fine lunus orationis, uhi cum // 
prorsus con-ruit /.,-ab altera mnnu (/;-) Ua cxplctas 
cs.sc ca.i lacunas ut contcxtum inter se faciant b et /■- 
talem omnino qualis in editione Komana (1471) nobis 
est traditus. 

Quod a /;- in liis orationibu.; pr-ictcrmis.suni est id in 
duobus .uppktur codicibus ([uorum pleniorcm noti- 
tiam Clarkio de!>cmus (op. cit., p. -•) : l,i .sunt Oxon. 
Canon. 226 (.-i ct Paris. 7771; (k\ Scriptus c^t 
cod. /■ anno i4;,9. et potest posterior esse quam cod. 
r, ut putat Clarkius: nam priorcs in sc vidctur 
comprehcndere conatn.s, ct aliipiando cmendatiorcm 
praebct textum qu.im <■.' Illud in cod. /• in primis 

' .Sign,™ sit communis cm codd. iialiisquo oriRinis quod po>.( 
lerba «- ,,„ pui„„„, host. 5 , ,g scnnitiir locus c 5 n6 lr.-,„sl'ili,s /, /, 
'^L 'a''""!'-""' f-'"l'^^"'™"l"sio in cd. komana 1.47 1 ot in cditio. 
n.bns Angel,, (,5,5 a.,|nc .VanRerii ,5,9. rcpcnt,,r: in c,l demnn, 
."P"'^'""" '■Y",/'""" rcstiluiturt,-xt„s. codice .nlic|„o nimirum a.!. 
h.bito qu, a cod. /^,„inus d„tal,al. Confer ctiam lu.s locos do quib. . 
e me|s sCcdis nolnla- quasdain p,-orcro, „nds liqncbit mcnda h„i,„ 
n.,n,l,ac alhns a cod. Ha,l..i.nno plo,„,nque esse potita : do Dom. 8 
/>•»,.,„„,„,„„„, ,.,.,^,„ „ ;,„,,, „„„„„•, ^„ , 1,1,^^. 5 /,„,. ,,, ' . 
ranKuiu,,,, , = l,od,e esse pal,-ici,i,n . \\ b k : : ibid. § 37 (>„■ f,-.,-,_ 



I'KAKrATIO 



ot iiot.iiuliim, lit c ciii;.-,, 1, 

cccn , , ,, ,.e„u,s ,,l„;„lot,.oru,n innotucr.nn i.un antca 
' '""^ '\'^™ C",„,,:„.c.n„ ,cf, Clark, op. cit.. ,, „s s , 
> cm valet ./,. /;.„, ^, „^ ,.,,,„ ,^. P „ „- ,;i;i '• 

Vbi (Icfitit, lit in oriti'cn,. /■ /) i , ■ 

I.- r . ■ , '".uKiHL ,tc Doiuo labia ro,l 

;r.n-tcns,s,^.adhi,,at.ostaBaUca.ra,a,in.'::,r'; 

-Htate <.c,i.ian,u ,. .„,• e.-'Ji I, ^2:, : 
I'qwat.unibn. iudica-i potest • c - .M, c^ 

"b Ital,, .nvcntas esse danonslra^■it Clarkii.s ' 

i'Cd piactcr codd. I'arr r,,r„, ,,t-- „ • ,. 

sir- v;~;i';, ft :--'-"-;'" 

^ ,r lo.- , . " ' "Smcm habiM.ssc tcstatiir 

e. K- lacuna ad oratioMcni//v-Ar//'u^ -fi/YV,. 

inmi.ci) Accnon ccnmcmorandi.s est cod I>n,- 
. «^4,q.,c„,oInnC.,.i,tea„i fbi.se sd..ein.e,cn"cho 

I'll ii/iiifn): et 5 g, /, .,^.„ / ■ ■ ■■ 

^liatL'Iaiji. PI. .-(..iv. "f'l"- " *. 

■ In vni.'. (Ic Iliuiis/i. R,./, Jt - F „ ,- ',; 

' l^- -"-'-g 25 (Cljattlain, Pi. .xxiv . 
xii 



l'UAl:i-ATK1 

Mciuidcm ctiam .Ii.os in Musco I!nl:,n,,ic„ co.licc. 
■ J/ i-i ii.in. ,>,-,[, cum I, (,-s picriiniqilc 
conscjiticnti's. 

In diiabus piioiibus po.,1 rcditiim Iwbitis oiai;oi,im:^ 
contulit Ilalmius codiccm Krlan-cn.scni -58 (,),cxu cxi- 
mias <|»as(l „i dcbcMnus Irctioncs, ,|„a.s ego pace I lalmii 
(A//. M/, ,x, p. ,2 , i„ annot.) c coiiicdiMa ortas cs.c 
adfiimavt-nm. I;t niiniurn luiic libn, tnb„ti]ni esse co 
iiia-is acldi.cr m civdam icf.y;,,-/,. ,„.,i ,sf, in Sen ,^ j) ' 
qu.Kl cun, ip.c Hc.idolbcKac inspc.vi ■ Icctioncs cdici's 
1 .thocant ab llalmio itcruin post (..a-vimncx manrin, 
cxcmi>li Lambiniani [Argrntorati i-SiJ cxsuiptas ' 
(/■;, statim a-novi quam nulliu.s c.xscnt prctii: optimac 
tantum ab llalmio citantur Icclioncs, cum cod. I'llan- 
t,'cn.si plerumque congi ucntcs, cum nulliun intcica facial 
vcrbum quo divinaic posse, prorsus futilia esse cctcr . 
iKitur 'codicis/.-' nullani .mnino rationcm liabui. 

Codicibus Ciccronianis cptimc suflVa-antur lemmata 
schobastae Hobien.sis (Sc/r/.) quae conllnentur in pa- 
limpscsto .Ilo \alicano quern cdidit A. .Maius ct qu- 
bus nn.Itam nupcr insumpsit operam vir dociissimiis 
1 h. .-itanj,'!. Solus aliquot locis manifesto veram prae- 
bct schohasta sc.ipturam. Scd moncndum est, ut qui 
verba Tull:i adnotatioiiis tantum adscribendae causa 
poneret. cum interdum ita scripsisse ut, licet aliqua 
omisent aut transposuerit, Integra semper vidcrctur 

.-/"", i ,. ,r. a„.M., (. . ,l,id. r;;, ,„„;„„, j ,, /„;?/„ "'""■ 

xiii 



i'KAi;r.\Tio 

drivm I-. ,'"■""'•""""■■■' •iccin-atius red- 

4 ,„■;,■ ''"'"'""■■ •""■''^"' ^'""'"'-•'n-uulao sunt 

K^'';;:::::t':nc''i;r'''''r''^'"'"^''"^ -'-'-• 

A " nTn ' """ '""" """-• ^-""t"-»i"nan, cdd. 

■ ^ ' cnsi.ina tJiiarti /i-ii\ ir • •-"»-». 

(en. line P m',' •'■'■• "'^^^••''K'an.i (,,3,;^), Ald;„a 
(r ntc P. Manufo, .,-40-4/5, Robert,' ct Carol; 

Aua,,n.a..coJia„n dili.o,Uor inter .c comparata, 

' I'nor,.,,, il alteram \,i„ir..rii 



■inJuniationc, „g„i5Ui=,li„ximus^ 



i'K.\i;i-.\Tio 

Gratias a^.. i^luriinas vir,. ciocti^>m,o K. Husche, uui 

''.U,,„cs ,Hr l,t,..,-asc..„u,n,nicav,t. l.u.r „„,tratc. 
";■''''-" '-"l^oSKcidc., Alberto C-.aa,Waa-c.p,u,n 

->-a. co,Hii. a aua.,ri,at,Mna,no, J adi^it' 



\HI.' 'I,:, i:„. u„lni,nrl,,ly , r' 



. I'. JOO 



M. TVLLI CICEROXIS 

ORATIO CVM SENATVl GRATIAS 
EGIT 



CIC RED. IN 3EN. 



mt^, J^ 



t' = co<l I'aris. 7794, jacd. ix 

^'^= cod. Harleiamis 49:7, saccl. xii 

^^coJ.S. M^,a25s,l.ag.6J,5a«l..^v 
f - cod. I ans. 7779, ,imo 1459 scriptus 

' - "''■ "™"- Canonici 226. saecl. nv 
^ = codd. /v 

' = cod. Eriangensis, anno 1466 sciiptus 

/^cod. Jjtrn. 254, 5,ied. XV 

' = cod.Pala,i„„s,525,..„n„„67,„j 

c * / , ^'™'^«"sis '5734, saed. xv 
i,chol ^ lemmata Scholiastae iiob.ensis 



'm^'}^^.: 



M. TVLLI CICERONIS 

ORATIO CViM SENATVI GRATIAS 
EGIT 



Sr, patres conscripti, pro vcstris immortalihiis in niu 
fratrenique nieiini liberosiiiic nostros mcritis paruni vobis 
cumulate gratias egero, (juaeso obtestorque nt moac naturae 
potius (luam magnitudini vcstrorum benoficiorum id tribuen- 
5 dum putctis. Quae tanta enim potest exsistere ubertas ingeni, 
quae tanta diccndi copia, quod tani divinum atque incredi- 
bile genus orationis, quo quisquani possit vestra in nos 
universa promerita non dicani coni[)lccti orando, :^ed per- 
ccnscre numerando? qui mihi fratrem optatissimuni, me 

10 fratri amantissimo, liberis nostrls parentes, nobis liberos, qui 
dignitatem, qui ordinem, qui Unas, qui amplissimam rem 
publican!, qui patriani, c]ua nihil potest esse iucundius, qui 
denique nosmet ipsos nobis reddidistis. Quod si parentes 3 
carissimos habere debemus, quod ab iis nobis vita, patri- 

15 monium, libertas, civitas tradita est. si deos inuiiortalis, 
quorum beneficio et haec tenuimus et ceteris rebus aucti 
sumus, si populum Roniainim, cuius honoribus in aniplissinio 
consilio et in altissimo gradu dignitatis atque in liac omnium 
terrarum arce conlocati sumus, si hunc ipsum ordinem, a 

!o quo saepe magnificentissiniis decretis sumus honestati, im- 



4 id trib. Iir.hk ct pier. ■ 
merando b^s 13 qua . 



idtrib. PB-Ze 
. . iucundius : 



/. P' 



pof=set ^'f 



zs^'vmt,:. 



1 1 



M, 



I'VI.M CICEROMS 



mensum c,u,ddan, el inf.nitu,,, c.t quod vobis debeamu. 
qui vestro s.ngulari studio atque consensu p.rentum bene- 
fica, dcorum nnn.ortaliu.u „>unm, populi Roman! honore. 
^es trade mo mul.a iudicia nobis uno tempore on.nia reddi- 

n e'lli' "" ';"'"^'™'^''^' "-«"'' l-I-'o Romano, innu- 5 
merab,l,a pare,.t,bus, omnia dis immortalibus debeamus 
haec antea smgula per illos habueri.uus, nunc universa „e 
vos reciperanmus. ' 

3 Ituciue, patrcs conscripti, quod ne optandum quidem est 
homm, ,n,mortal„atem quandam per vos esse adepti vide ,0 

nos beneficorum me.nor.a ac fan.a n.oriatur? Qui illo ipso 
tempore cumv, ferro metu „,inis obsessi tene enun" In 
n.uUopc^d,scessummeum„,cun,versi.evocavistis':": 

.1 e pesffe annus et maxm,e f.delem et minime tin.idum, si 
d n tcare placu.sset, defensoren, salutis n.eac: postea qu ,n 
u,b,s decernend, potestas non est pernussa per eum tribunum 
P lebts qu, cum per se rem publicam lacerate non posset, sub 
eno scelere delituit, nuuK,uan, de me siluis.is, numquam .0 
atn salutem non ab iis consulibus qui vendiderant fla " 

c u n- T" ""™ ''"''° '"'"' •■'"^''^"'^'^ P^^f^^'"'" 
u p.e ,He annus quern egomihi quam patriae malueram 

2 aalen, orto,r,b.mos haberet qui et promulgarent de 
salute mc^ et ad vos saepe numero referrent. Nam consuks . - 
■nodest, legumque metuentes impediebantur le^n n a " 
quae de uK-, sed ea quae de ipsis lata erat, qui" me" 
~s ..omuigavit ut, si revi,ssent ii qu! r™ 

est c" se ■ ''" '^■''■^^■'"^ 1"" <■-"- "<™"'q«e conLsus 
est, ct se tllorum v.tan, desiderare, et n,agno in periculo ,0 



I dcbcmus li' l.mitli , 



cum^ quo Hbkts ,8 „on est per. 

non est < " ^a delit;,itr d'clui, Vn !!'"'"" ««"""■""' ■ facta 
hos f./i : turn //* J, „,;,,> , ■ ■"* °"° ' : l'»c /'S : 



UKATKJ I'osr ki;i)ir\M i\ sknatv iiahha 24 



rc-m publiami futurani si, cum luiblus alquc interfectort'^ ni 
puhlicac iLviNissent, ego iKin rcvertissom. IdeiiKjue illo ipsii 
tamcn annci, cum ego ccsslssuiii, princcps auteni civitati> 
non legum pracsidio scd parictuni vitam suam tueretur, res 
5 publica sine consulibus esset, neque solum parentibu-. per- 
petuis verum ctiam tuloritjus annuis esset orbata, senteii- 
tias dicere prohiix'reniini, caput nieae proscriptionis reci- 
taretur, iiumquam dubitastis meaiii salutem cum conimuni 
salute coniungere. Postea \ero ouam singular! et prae- ^ 

ic stantissinia virtiue P. Lentuli eotisulis ex superioris anni 
caligiiie el tenebris lucem in re Ijublica Kalendis lanuariis 
dispicere coepislis, cum Q. Mctclli, nobilissimi honiinis 
atque ojiiimi viri, summa dignitas, cum (iraetorum trijju- 
norum plebis paene omnium virtus et fides rei publicac 

15 siibvenissel, cum virtute gloria rebus gestis (.'n. I'ompeius 
omnium gentium, omnium saeculorum, oninis memoriae 
facile princeps tuto se venire in senatum arbitraretur, tantus 
vester consensus de salute mea fuit ut corpus abesset meum, 
dignitas iam in patriam revertisset. Quo quidem mensc '' 

JO quid inter me et meos inimicos interesset existimare po- 
tuistis. Ego meant sahitcm deserui, ne pr^'pter me civiuni 
vulneribus res publica cruentaretur : illi meum reditum non 
[lopuli Rontani suffragiis sed flumine sanguinis intercluden- 
duni putaverunt. Ita(iue postea nihil vos civibus, nihil 

25 sociis, nihil regiiius resjiondistis : nihil indices scntentiis, 
nihil populus suffragiis, nihil hie ordo auctoritate dei I iravit ; 
mtitum forum, elinguem curiam, tacitam et fractam civitatem 
\idebatis. Quo (luidem tempore, cum is excessisset qui 7 
caedi cl flammae vobi^s au( toribus rcstiterat, cum fcrro ct 

.^o lacibus homines tota urbe volitantis, magistratuum tecla 
impiignala, deorum templa inflammata, summi viri et claris 

2 Idcmquc senp.'^i: itaqnc rnrfV. f'yneter t (atqur^ 3 tamcii nm. 

ii : turn k 6 vos aute scntcntia'- ltd \ K. Lehiitnun 17 non 

arbitr. t 18 ut licet corpus Hb's, id. R., el m P s. I. niwi. m. 



3 7 



M. TVIl.I 



t i. i.ROXIS 



|.m,i o,n.ulis r.„.is fra,,„s, lor.issi,,,, a.,,uc op.,„,i .nb,,,,, 
I'l. MS an«,ssMm„n corpus n„n tacttun ac violatum manu 
s>d vulncratum fcrro r,„.fectum,|i,e vidistis, ()„a strr-L- 
"on ,n,lli pcrmoti magistrates parti,,, nu-tu murk, pariim 
<l.sp.ra„o,H: rci publioac pauiulum a mea causa reccsserunt ■ , 
rcl..|u, fucrunt ,|uos nequc- terror ncc vis, ncc spcs „cr ,„ctus' 
nee pron„ssa ncc „,i„a., ncc tela nee faces a vcstra at.c.ori: 
^ tatc, a popul, K,„„an, d.y.matc, a mca salt.tc dcpellfront 
, Innccps 1'. I.,„,i,lus, parens ac deus no.strae vitaj (or 

ZT"T'" "'""'""' '>°"P'='=--" virtutis, hoc indiciun, ,o 
.,, h,„ lunten cmsulatt.s sui fore putavit, si hk- mihi, si 
".c s, s, vobis, s, re, publ.cae .eddidisset. Qui u, est desi 
K.« us, numquam dubitavit sententiam de salute ,nea se et re 
pub..ca d„nan, dicere : cun, a fibuno plebi.s vetaretur, c , 
praeclaruu, caput rectaretur ne quis ad vo.s relWret, no quis „ 
J.en^et. ne d.spu.aret, ne loqueretur. ne pedibus iret ! ' 

no e , ; ■ """" .'"'"'■ "' ='""•■ ''-'■' I'n-rip.ionen, 
no., lege,,, putav,,, qua cvis opt,„,e de re publica n.eritus 

— .„,_.ne,udiciou„acu„,sena,ureipublicaelss 
nZse' '/"°.'""' .-^fe-tratun,, no,, dican, quid e.it « 
>r,u,s, e..,u,d on.n,n„eg,t aliud nisi ut me conservatovestram 
9 n posterun, d,gn,taten, auctorita,e„,que sanciret ? Di i , I 

Jno v"TZ '"" '™'-"'"'™"" ''^"■^■^" ""-""'■ l-'t oc 
ded,sset,s M supenore anno fuisset! Nee eni„, egui.sen, ., 
n ed cma consular,, nisi consulari vulnere concidissem. - ' 

Sclfo r:r""'"" '^""^'"^ ^*^- ^P"- civi et viro. 

,,,„,; ■' P' """"' "™'"'^"' in,probu„,, duo vero 

nu,, a,,, „ ,..„^ 

causan, se.npcr fore br„,issin,an, d,cere solebat, dun, vel u„us 30 

=8 duo P>// : duos ZJ?-/ ■ 'l"anto; quo qu.vUo //6*s, „/ /? 

'^"y^y cinnano ^ ; Rcrmano p" ";^"^"''7',P°'" '*°"""" "^O'xli'am -i 



(IKATKI I'OST K!;iill\M IN SKXATV HAiillA 49 

in re puljlica consul esset ; quod vere dixcr.-; si illud de duo- 
bus ccmsulibus, i|uod ;intu in re puljlica lum fuerat, perenne 
ac propriuMi nianere potulsset. Quod si y, Metellus illo tem- 
pore consul fuisset [inimicus], dubitatis i]uo animo fuerit in 
? luc conservandc) futurus, cum in restituendoaucloreui fuisse 
adscriptoreniiiuc videatis? Sed fuerunt ii consules (juoruni ro 
menus :'ni;uslae humiles pravae, oppletae lenebris ac sor 
dibus, nomen ipsum consulatus, splendorem illius honoris, 
magnitudinem tanti imperi nee intueri nee sustinere iiec 

10 capere i)otuerunt,— non consules, sed niercatcjrcs pnivineia- 
runi ac venditores vestrae dignitatis ; riuoruni alter a me 
Catilinam, amatorem suum, mullis aiidientibus, alter Cel!ie 
gum consobrinum reposrobat ; (jui nie dno sc eleratissimi 
[lost honiinum juemoriam nun consules sed latrones non 

15 modo deseruerunt, in causa praesertim publiea et consulari, 
sed prodiderunt, oppugnarunl, omni auxilio non solum suo 
sed etiam vestro ceterorunK]ue ordinum spoliatum esse 
voluerunt. (^)uorum alter tanien neque me neque queni 
quam fefellit. Quis enim ullam ullius boni spem haheret 5 

JO in eo cuius primum teminis aetatis palam fuisset ad omnis " 
libidines divulgatum ? qui ne a sanctissima quidem parte 
corporis potuisset hominuiu impuram inteni[)erantiam jiro- 
pnlsare? <|ui cum suam rem non minus slrenue (juam 
liostea puhliram confeeisset, egestateni et luxuriem dome 

25 stico lenocinio sustentavit ? (jui nisi in aram trilnmalus ron- 
fugisset, neque vim praetoris nec multitudinem creditoruni 
nee bonoium prosrriptioiiem effugere potuisset? qui in 
magistratu nisi rogationem de piratico bello tulisset, profecto 
egestate et improhitate ciiaelus piratieam ipse ferisset, ae 

:o minore quidem c um rei puhlieae detrimento i]uam quod 

2 non oiii, t : trf>f/io niirt. >fcL Knvsi-r 4 iniinirus .svf/. /Itj/iii : 

non inim. //M.S'. AViiii elsi inim.t §25 ii duo Hits - parvai' 

f'fxt II a >. /. /". ;r//. : aiirt. Ilctlniio uiii. etid. 20 oinrics P 

uU. pmeU'rte omniinn q.\ luxiiriani Hhk.^ I'l'tr. v, ^ 80 27 

'lui cotiii, /'laf/et te cjiui no fjiiam '|no cittii. Ciimt. 



.mis^s^m 



S 'I 



M T\I.1.I CICKROXIS 



mtiT( rdiTc licuret, ut c\ \i.ll i ... r.',,R , * 

' '--»-:, r:™-;;r:;:,;;: 

•"-ig'n,, • ' '« •"""■'"■fii >rli,„/,„,. „„„,,„„ ,„,y,„ 



ORATIO l'f)ST RF.DITVM IN SKNATV llAUl lA 6 



■ 3 



prodiictus c-ssct, primiini iiroccssii, qua aucloritalc vir ! vini 
siimni suipri plonus, madinti cdnia.coniposilo lapillo, gravi 
hus (inilis, fliiiiitibus biiccis : prossa voir it timiilenta, 
(lucxl in civis indcmnatos .ssut animadv.-rsiini, id sihi dixit 
f gravis auctcir vchonKiilissiiiu- displiceiL-. Vlii nobis haoc 
auctoritas tani dill tanta l.Uiiit? rur in lustris ct holluationi- 
1ms huius <alamistrati saltatoris tarn uximia virtus tarn diu 
cessavit? Nam illf altir Cicsoniniis ( aUvnlius al) aduk>- 
scentia vcrsatiis ist in loro, cum i uin prattLT simulatani 

10 versutamiiur Iristitiani nulla r>s ( omnKndaret, non con- 
silium, non diccndi coiiia, non rci Miilitaris, non cognosccn- 
dorum honiiiium studium, non libcralitas. Queni prautcricns 
cum incultum horridum niaustumiiuu vidisscs, utiam si ai,'re- 
stem Lt inliumanum cxistimart-s, tanun libidinosuin tt per- 

15 dituni non putarts. Cum hoc hominc an cum slipite in loro 14 
<:onstitissos, nihil credcrcs interesse : sine sensu, sine sapore, 
elinguem, tardum, inhumanum nenotium, Cappadocem niodo 
abreptuin de grege vei-alium dicere.s. Idem domi (]uam 
lihidinosus, quam impurus, (piam inlemperans, non ianua 

30 reccptis sed ])seudoth) ro introniissis voluptatibus ,' Cum 
vero etiam litteris studere inripit et belua inimanis cum 
Craeculis philosophari, tuin est Ivpicureus non penilus illi 
disriplinae, quaecuuKiue est, deditus, sed captus uno verbo 
voluptatis. Hahet aulcm magistros no.i ex istis incptis qui 

25 dies lotos de ol'tieio ac de virtute disserunt, ijui ad laborem, 
ad industriam, ad pericula pro |)atria subeunda adhortantur, 
sijd eos qui dispute 'it iKiram nullam vacuam voluptate es^e 

3 htacsa voce Cfj/c to vcisittamqiic /'/> ; vittaiiKjue (< ; irii- 

Umf|ilo //(T'4r< : irrilal,-im<|ne /■ non consilium, non diccndi copia. 

non "(;•(/>! I// § 15 non eonsilio ncque elofjuenlia : non inconsnlta 
(non cos. <7.s , stndiuni non dii-endi \itia ima iia) P/i rt /'/n. : non inns 
stndium non diccndi non t,- : non visconsiiii non iitris civilis prudcntia 
Miiell.\ non diccndi faciiltas non scientia Lamb. 1 ^ putares f : 

putasti PliHh : putasscs ,v stipitc 4'( : stipe/" : etio|)i/'- : ctliiope 
B( : stipe vcl acthiupc G 2t litteris cod. Erfurt. C^ t! : litteras 

PllllTs belua , : velnus cnrr. hcluus" /': bcluus li : htlino A, : om. II 
27 disputant Lamb. %n tn^. 



6 



M m.r.r rirj-ROMs 



diljiTi', in niiini ruri,. ron 

'^^-diu„, .Hc.,.,,,!,;,,,,,,j:;;;;,-";y- ';i-'- aii,uod 

f-'ot.s lil,i,|„,u,„ suunnnXi v„ u , i ' ''"''^'' '''"•^^• 

'ur. Jloruin illu anil,,,; InlJUtnJinn ivs>,- vidca- 

'■"-0 ,„,... , ■ ^ ; ' " '"'^ 7- '''-'i"-, omnia fiaj„ia 
7foru„. clHuhss... ,';;,' ;■•"'" "'""■■■ ""l-ortunun, in 
-""' Vr^VUr Hison ,X':;;; '" ''""'— "Knoran. .0 

'"''-.pi.. ,.„,i , ri^:;™'"'- -^ ^"«i^ -pcrciliUo 

.-"... uic...n,i:Xc^:'r vr?""""'"™"" 

™ns„u pcMis nicae ' \on , iV """ "'"*'^i'"^' 

-"i anhcitus, ncn fro,^" „ "r""'"''""'^"'" ""-■ """ 
cogitationcni addu.-d,-, ,7""'^'^ ,""'a'" vc-stigii. i„ ,a„, 

'"' "on liVrrci' Cnn, I, "!"•'"''■' '""'•■» "agilia diiuiu.s 
Jifinita,c„,. ut rd puh^ '"",?"' '"'"' ^^ "' ™>»>.larcn, 
"' '-ivi. opu-HK n i L "■ "''"'■'"" •■'-•■'-'a.c--n>, 

'ate sua, scd n u ^ "■"'"""' ""''— 'on- 
■■ venire? Capuac-ne " ,' f? '' '"'"" ^"' '^"''"'^^- ^^l'" 

Po^e. an Ro .a? • , !; """f'"" '''''^' -'-^"t -as co tern- 

a^.m,,,Mc,v,tatco„,ncs an,, vo. consults 30 



ORATIO I'OST RKDirXM IX sr,.\.\T\ ll.\liIT.\ 7 ,7 

senatui parucrum ? Tu cs ausus in cirro Maniinh. pm- 
ductus cum luo illo pari tlicirc Ic sinipir inis.Tic«rclLni 
fuisst? quo vcrbo scnatum atquu oiiinis Ijoik.s, turn cum 
a patria pustcm clc|)ellcrunl, crudflis dtinonsiralus fui^w. 
5 'I'll misuricdrs me, adlincm uiuiii, (lucm i:uniiiiis prao 
rogativac- primum custodem pracfLCLras, (luuiu Kal.ndis 
lannarlis tcrlio loco sontcmiam rugaras, constricium inimicis 
rei imlilicac tradidisti : tu mcum gi-ncrum, propi;i,,uuni luum, 
tu adnm-ni tuam, I'lliam nicam, supcrhissiriiis < t cr■lld(■li^,^imis 
10 verbis a gcniljiis tuis r.'ppiilisti ; idcniquc tu clemcruia ac 
misericordia siiiKulari. cum ego una cum re puhlica mm tri 
bunicio scd ( onsulari iclu C(;ncidisscm, lanlo seek rr lanlacjuc 
intcmpcranlia luisti ut ne unam (|uidcm liorain inlcrL-.sc 
patcrcre inter iiicani pestem et tuam praedam, saltern dum 
15 conticiscerct ilia lamcntatio et gemitus u^bis : X.indujn .s 
palam factum erat occidisse rem publicam, cum tibi arbitria 
funeris sulvebantur : uno cudem(|ue tempore domus mea 
diripiebatur, ardebat, bona ad vicinum consulem de I'alatio, 
de Tusculano ad item vicimnn alternm consulem dilere- 
!o bantur cum, isdem operis suffragium ferentibus, eodem gla- 
diatore latore, vacuo non modo a bonis sed etiam a liberis 
atquc inani foro, ignaro [jopulo Romano ([uid ageretur, 
senatu vero ojipresso et adflicto, duobus impiis nefariiscpie 
consulibus aerarium proviii iae legi ones imiieria donabaniur. 
J5 Horum consuluni rulnas vos consules veslra virtute fulsistis, 8 
summa tribunorum plcbls praetorunKpie lide et diligenlia 
sublevati. yuid ego dc pracstantissimo viro, T. Annio, i,j 
dicam, aut quis de tali cive satis digne um(iuam UMjuetur ? 
Qui cum videret sccleratum civem aut domesticum potius 
JO hostem, si legibu uti liccret, iudicio esse frangendum, sin 
ipsa indicia vis impcdiret ac tollcret, audaciam virtute, furo- 

aparc/' s.-mpcrr-m. S,/,»/. 4 dcpclkmillexpellercntfrf. ff • 

dc-piiliss. „ „■. dur. '.sscnt / i,„„4. : tu,i, . . . dcpfllt-rent om. ,rl/.,Ml 

rut,. [\am lmlc< „/,„/. Q„o vcrbo ccteros dcmohstr.ibas rnid-les 

; ,. 5 '"'■/"'' ''""'aiisii.W. ,, a,,/, cum. f; 7 rouara^i r, ■ 

r..[;nl,,-,s /',.,//. fi r.-i piili. m,,. S,/,./. ' 



'"" '""""'"'in.'. tc.,„er,..,t..n, co„.s,li„, ,„a„um coDiis v.n ' 

-=-::-:::;•;;:--,;;;;*,;:: 

" lH..,-.,r,lini, M-rvitMCn, d..p.,li, civiti>i , '• '"""^^■"> 

vcslra au.ioriiate, ,,r„ statu rivitUK „, Ih i • ' " 

diim i,.,i,|uain i,„tiv;, •.""""•*"•»'■■ "'^''ninen vitan 

M CUn,-,, J "'"''^"''""""'"""sfiiL-nti.u-ai.sa. 0„iU 
i»<licio es,a off M "'^' '■"'""' '■" P'ivato 

rr::::;:r.:r-7--M..n:,:rk:r:t:2 



est, ea contra 



V)ni et 



///,9 



set/;.: et/'^// „;,/„, :,;":"'" 'w„, 5 "'^'i'"''- 7spem,- 



* m<- inca r; 



lilii //> 






iL.*f ':f 



DKATIO I'(JS|- KKDITWI IN >I.\.\T\ llAlilTA 8.. 



fcrrum iJtrficere polui»>ct, nicii^i hmiunci iiosinini slatiiin 
rcciporasscmiis ; (jucni ad ■-.ilutein iiicaiii volumes iiii|>iil<i, 
vis reUrdavit, auctiiril.is ^l•^lra n-vuLavil. lam vero prai - 9 
tores (juo aiiiiiui in im- fucrint vos e\istlmaro potuistis, rum 
f I,. Caccihus privaliiii me suis mimilxis lopiis stinliRrit 
sustentarc, piiblicc pnumiltjarit de nicu salute mm .oiilegis 
paene omnibus, direplorihus auterii l)c>ni)rmn meorum in ius 
adeundi pulestalem nun I'eiirit. M. auteni Calidius >tatim 
designaius dementia sua <iuam e^si I cara silii mea salus 
10 declaravit. Omnia uriicia (', Septiiiu, <,i. X'alrri, P. Crassi, j.i 
Si'V. (^liiiiKlili, C. Curnuti sunmia ct in mi et in uni [luhli 
lani lonstiterunt. 

Quae cum lilienter rommemoro, turn nnn inviuis luin 

Mulliirum in mo rufaiie ((Hnmis-.a practcieo. \on isi rnei 

■ 5 temporis iniurias memimssc, ([uas egDctiani si ulnsci possi^m, 

lamen ublivisci mallem : alio transl'crcnda mea tuta vita est, 

ut bim- de no. muriiis rcferar:i jiraliam, anr i'i ts iyni uer- 

speitas tucar, cum apcrtis lioslibus bclluni geram, limidis 

amicis ignoscam, prOvliturus indiceni, dolorem prijfcclionis 

>o incae reditus dignilate ccinsdler. Quod si nnbi nullum aliud n 

tssct ofticium in omni vita relic|uum nisi ut erga duces ipsos 

et principes atijue auctuies salutis meae satis gratus iudicarer, 

tamen exiguum reliciuae vilau tempus non modo ad refe- 

rendam vcrum etiani ad lommeniDrandani gratiam mihi 

=5 rclictum putarem. (.luando cnim ego buic luimini ac libcris 

eius, quando omnes nui gratiam refen ni ? (,)uae niemoria, 

iiuae vis ingeni, .[uac niagnitudo obscrsantiac tot tantis<)ue 

beneficiis respondcrc pot, ril = i]ui rnihi piinius adflicto el 

iacenti consularem fuleni ilivtram(|uc porre\it, cpii me a 

:,o morte ad vitam, a desjierationc ad spcm. ab i \itio ad salutem 

vocavit, c|ui tanto amore in nu-, snidio in rem publicam f'jit 

8-10 X.ini (iccrit, . . . dcclarjrit! 17 amicitia st-Kiii P-Bl 

18 tiR'ar (c : tucn P ycorr. Im;ic : le /; amicitias . . . liiear ,oii. lIGs) 
iq indicem Sfii/'si : non indi.-.Tii ,,„/,/. ; !..,n vindicfr!! iti //.';.'.-'»« 
itud : \ind\ccm Mat/:', : convincam it/«f//, 31 nvoc.ivit i*T 



9 H 



M. 



I'vi.i.i cilISionis 



^5 



quid praeclarius „,ih ? ^ ^""^ '""" "'^^"ificentias. 
publican, sa'IvH I; ,"''' '" °"'"'' """''' 'l'"' ^-" 

agrisa.queoSsdvs J"'' "T'"' °'""''' "^^ ""'"''bus 

potui .,in,r r hof ':™r t?'"^ '""^ '"^'-'« 

"""d '■•ndisset eun, r,.m , M '"<^'cas.se, qui civis n,e 

valuitu.dedecuserflSi •:'""' "^'™^ -"-'- ^ignitas 

•-oRo.ua„,:jXi:rZe;!:jrr-"-- 

P0.ui.stis. Nam Q.M S . eT i"" "°'"""' ""^■"^■^-- 
I'^rspecar^stravohnta .on, """' "' '■'■^"^^ '"''""■^i. ^° 

P- Sorvilius, vi um i" '''''r"''"''''''--''"^""-- 1"<-™ 
amici.sin,u , et Z^'T ""\^-'=™ °P"'"- -ihique 
gravitate ad sui g r c 1' "'""" '"''^ '''""^ "l-dan, 

3 refurenle , : rente- />-.«■ 
9 omnis ex ,. ex 2 ' """T^"?"™ ferenle Bst- ccienf^ ^7,c 



OKATIO I'OST VAn-n-M i.N .EKXiy HAHITA lO .5 

omnibus, s«l luctu. .,. ..„. „ v...us es,. F.aque divinitus .6 
exstmt non modo salmis defensor, qui u,Ue hoc unum benefi- 
aum fuerat min,icu,s, verum otian, adscriptor dignitatis meae. 
Quo quidem die cum quadringenti decern septem cssetis, ma- 
5 gistratus autem omnes adessent, dissensit unus, is qui sua lege 
conmratos etiam ab inferis excitandos putarat. Atque illo die 
cum rem publicam meis cnsilii. conservatam gravissimis 
verbis et plurimis iudicassetis, idem consul curavit ut eadcni 
a pnncip.bus civitatis in contione postero die dicerentur ■ 
"> cum quidem ipse egit ornatissime mean, causam, perfeeitque 
astante atque audiente Italia tota ut nemo cuiusquam con- 
ducti aut perditi vocem acerbam atque inimicam bonis 
posset audire. Ad haec non modo adiumenta salutis sed " 
etiam ornamenta dignitatis meae reliqua vos idem ad- '^ 
■ Sdidistis: decrevistis ne quis ulla ratione rem impediret ■ 
qu. impedisset, graviter molesteque laturos-illum contra 
rem publicam salutemque bonorun, concordiam(iue civium 
facturum, et ut ad vos de eo statim referretur ; meque etiam 
SI diutius calumniarentur, redire iussistis. Quid? ut age 
.orentur gratiac, qui e municipiis venissent? quid? ut ad 
illam diem, res cum redissent, rogarentur ut pari studio 
convenirent? quid? denique illo die, quem P. Lentulus 
mih> fratrique meo liberisquo nostris natalem constituit, non 
modo ad nostram verum etiam ad sempiterni memoriam 
2s temporis, quo die nos comitiis centuriatis, quae maxime 
maiores comitia iusta dici haberique voluerunt, arcessivit in 
patriam, ut eaedem centuriae quae me consulem fecerant 
consulatum meum comprobarent-eo die quis civis fuit qui .8 
tas esse putaret, quacumque aut aetate aut valetudine esset, 

(l.ic1-i^i"^/T^„f,""\' extitit«.:dirail,i,. dimiuilur ^//. fraO.r'^ 

^:ff'^pL, : „— s^ ^7t; <rT' "^ 

MS Lm„l,. 28 CO die M«dv. : quo die codJ. "" 



II J<< 



M. T\ I.I.I CICKKOXI!, 



non ... de .aluto ,„.a .cucuia,., ferrc? Quando tantam 
fa_que„.,am ,„ ca„,po, ,a„„„„ .plcndo,,,,, I.aliae to u 

to s cu.todc.sque v,d,.„s .> I,a,,u,. V. I,„n,,li bcneCcio ev 
e e,u, ,u„ue d.v.no no„ r.ducti .su„,us in patrian, sicut n" , 

'9 Po.s.,un, ego sati.. i„ („. Pon,pnun> u„„,u.u„ gratus vid.ri ' 
qu,„o„s.un,apudvos,quio„,„esiden,.em,eha,i'ed 
<-on.scr.atan, p,,- „,. ,t oo„,unctan, es.sc- rt„„ n.ca dixerit ■ 
iu. causan, ,„ea,n prudcntlbu., conuncularit, i„,perit .' 
docueru eodenK,t,c tc.n,poa. improbos aucorita e su co 
pr sseru, bonos excitant; qui popnlum Ro„,anun, pro n 
'.unquan, pro fratrc aut pro parcntc non solun, ),ortatu, sT ,- 

cation s et sangum.s dcnio .se tencrcl, ian, a .unerionbus 

n^nn.^et,eritntd...a,uten.aetpronu,,garJ:':t 

m !',T .n colonia nupcr con.,tituta cun, ipse g.rerel 

praes,d.um ad mean, sakUc-n, implon.ndun, putarit ; qui 



urn ipse mihi son,per 



:imici.isimus fuissel, etiani ut suos 



omens I. .^nn, benefina remunerabor? cuius omnis ratio 
C0g,tat,o. totus denique tribunatus nihil alind fu", ,^i ' 
.a„.s perpetua fortis invicta defensio sa.utis ntcae. qL "c 
P. Sest,o loquar? qu, suan, erga n,e benivolentiam et lidein 
-jo,u„,anin„doloresedetia. corporis XS 30 

5 non solum rrducti /I/)<T ,.■ . jj 



ORATIO I'CST REDITVM IX .SKXATX' IIAWTA 13 ;o 

\'obis vero, palrus conscripti, singulis et egi t't again ^-ra- 
tias : imiVLTsis egi initio, (|uantuni potui, satis ornate agerc 
niitio mod,, possum. Et ciuamquani sunt in me praecipua 
mer.ta multorum, quae sileri nullo n.odo possunt, tanien 
5 mu,s tcmpons ar timoris „,ei non est ronari comn.emorare 
l)enelicia ui me smgulorum : nam difficile est non alinuem 
nefas quemquam pmeterir,.-. Ego vos imiversos, putres ron- 
senpti, deomm numero rolerc debeo. S.d ut in ipsis dis 
immortalibus non semper eosdem at.pic alias alios solenms 
10 ct venerari et precari, sic in hominibus de me divinitus 
mentis : omnis crit aetas uuhi ad eorun, crgu mc merita 
praedicandaatque recolenda, hodicrno autcm die nominatim „ 
a UK magistrat.bus statui gratias esse agendas, cl dc pri,atis ' 
iini, <|ui pro salute mea municipia coloniasquc adissct, popu- 
IS lum Romanum supplex obsecrasscl, soilentiam dixisset ean, 
quam vos secuti mihi dignitatem meam r,.l,lidistis. \-„s 
me /lorentem semper ornastis, laborantem nmtatione vestis 
el prope luetu vestro, rpioad licuit, defendistis. Nostra 
memona senatoics ne in suis iiuidem periculis mutaru vf. 
20 stem solebant : in meo periculo scnatus veste nmtata fuit 
quoad Iicu.t per eorum edicta qui mea pericula non modo 
suo praesidio sed etiam \estra deprecationc iiudarunt. 

Quil.usego rebus obiectis, cum nnhi privato conHigendum 3, 
viderem cum codeni cNercitu cjuem consul non armis sed 
H vestra auctoritate superaram, nmlla nu-cum ipse reputavi 
Dixcrat m contione consul se clivi Capitolini poenas ah 13 
equitibus Romanis repetiturum : nominatim alii compella- 
I'antur, alii citabantur, alii relegabantur ; aditus templorum 
erant non solum praesidiis et manu vcrum etian, deL.iolitione 
.,0 sublati. Alter consul, ut me et rem publi.ar.i non modo 

a'/. . possum COM. phr , , nieritis : s,c ,'.,Mux,. ■ drir ,l,.„lrml„y 
oonfcrenrfa nul vix satis (cril • ,)/„,//,.: „rf ,/. „,/ n,„, i" JZ 
PTnqu, . . mihi ail dcprccandam calamitatcm mcam nmi liicruMl 



'3 



M. IVl.l.I tl( KKOMS 



dcerc-ra ...d .t,a„, hostibu. r.i puhHca. prodcret, puctf,, 
n<bus se s.iorun, pracn.oruin ol,ligara.. Krut alius ad por.us 
ai.,1 inipen,. ,n multos annos magnoque e-:erc-it„, nuem cl-o 
"'.nm:um n.ihi fuisse non riico, tacuisso, a,„, ,liccrct„r c.so 
33 .n,n„cus scio. I),,ae partes esse in re publ.ca , um puta- , 
rontiir altera .„e deposcere propter inimicitias, altera t,n,ide ' 
defendere prc-i.ter suspieioneni ,aedis putahatur. (1„i autem 
na. deposcere videhaMtur, in hoc auxermu dimicationis 
nietun,, ,,„od nun„,uam infitiando suspicio„en, hominum 
curamque mnnicrunt. ( )ua re cum videreu, senatu,,, ducibus .o 
orbatun,, ,ne a magistratibus partim oppugnatum, nartim 
produtu,,, partu. derelictun,, servos sin.ula.ione conlegi orum 
nom,n.tun esse conscriptos, copias omnis Catilinae paeue 
sdem ducbus ad spem caedis et incendiorun, esse revocl- 
tas, e<iu,tes Romanes proscrip.ionis, municipia vastitatis t. 
on.n.scaed,sn,e.u esse pennotos, potui, pottu, patres con: 
^cr pt,, nu,lt,s auctonbus fortissimis viris me vi arnu'sque 
defendere, nee m,l>i ipsi ille animus idem meus vobis non 
mcogn.tus defu.t. Sed videban,, .i vicissem praesenten, 
ad ersarmm, nnnmm nmltos mihi alios esse vincendos; si .o 
ictus essem, multis bonis et pro me et mecun, etiam post 
me esse pereundun,, tribuniciique sanguinis uUores esse 

H ^T'T\ """-■ """■"' "*"■''' ''"^'"" '-■' Posteritati reser- 
_,^ yiri. ^„lu,, cum consul conununem salutem sine ferro 

lter"e r,'"' '""": ""^ ""-'-"-'-^fendere, bonosque vires ,5 

im rf ■; "'"' ""'"' ''"'"' ^'-^ '^'^^■'-"'^ ■' ='^. - ^"'"^ 
csscm mterfectus, mih, turpe, si cum nmltis, rei publicae 

nestunr fore videbatur. Quod si „,ihi ae.e;nan, esse ae! 

umu,am propos.tatn arb^trarer. morte me ipse potius quam 

sem,.erno dolore mul.assen,. Sed cum v'ider'em n.e'nol^o 

dmtms quam ,psam rem publicam ex hac urbe afuturum, 

ii 1>"C CO,.,. J/„/," ' ^od,l Prarlcr. hoc' , , > l„„us , b (ii Luius' : 
Ollk. '^ 'P=' "'""«"•■• ■■ ipse COM. 36 at 



ORATIO POST RKDITVNr IX SEXAT\- HABITA ,4 34 

neque ego ilia txterminata iiiihl remantndum piitavi, ct ilia, 
simul at(|ue ruvocata est, me secum pariter reportavit. Mo' 
cum leges, meciim quaestiones, mecum iiira magistratuum, 
moriim senalus aiietoriuis, mecum lilx-Tta.,, mecum etiam 
5 frugum ul.erU'.s, mecum de<jrum et lioniiiiuni sanctitales 
omnes et religioiics afueruiit. Quae si semper abessent, 
magis v<'Stras Ibrtuiias lugerem quani desiclerarem meas ; sin 
ali(|iiandi) revocarentur, intellegel)am nuhi cum illis una esse 
ndeundum. Cuius mei sensus certissimus testis est hie .,,, 
10 idem (|ui CMStos ca|,itis fuit, Cn. Plancius, qui omnilnis pro- ' ' 
vmcialiinis ornamentis commodisque depnsitis totam suam 
quaesturam in me sustentando et ccinservando eonlocavit. 
Qui si mill! quaestor impcratori fuissct, in fili loco fuisset : 
nimc certe erit in parentis, cimi fueril rmisnrs non imperi 
15 Kcd doloris mei. 

Quapropter, patres conscripti, quoniam in rem pulilicam 3O 
sum pariter cum re puhlica restitutus, mm modo in er. de- ' 
fendenda nihil niinuam de libertate mea pristina. sed etiam 
adaugeijo. Etenim si cam turn defcndebam cum nuhi aliquid 15 
20 ilia debebat, quid nunc me facere oportet cum ego illi pluri- 
mum debeo ? \am quid est quod animuui meuni frangereaut 
debilitare possit cuius ipsam calamitatem non modo nullius 
delicti, sed etiam divinorum in rem publicam bcncficiorum 
testeui esse videatis ? Nam importata est iiuia defenderam 
n civitateni, ct mea voluntaie suscepta est, ne a me defensa 
res publica per euiidom me c\tremum in discrinien voeare- 
tur. Pro me non ut pro P. Popilio, nobilissimo homine, 3r 
adulescentes filii, non propinquorum multitudo populum 
Romanum est dcprecata, non ut pro Q. iMetello, sunmio et 
30 clarissimo viro. spectata iam adulescentia filius, non I,, et 

I rciiiaiu.,„l„m .implins ,r j est o,;,. PB ,3 impcralori .( 

14. 15 "ira luent. . . mei ,/,/. Guml. 14 coiisors sr'iip.i ■ quaestor 

toM. ye.% quae s. que , quaere orluin ess, p„lat .1. C. Claik. cf. ad 
Mur. i 51 : vcrlnim amissmi, f.olt,! essr censors, particeps socius • 
quaestor <a„uo) non imp-.i A'. Busl.W ,8 imminuam , a, 

clivinorum PB : duorum > I inorum Maih: 24 Nam et , 



15 sr ORATIO POST RICDITVM I.v SKNATV HAIIITA 

r. Metclli, consiilacs, ,„,„ .onm, lil.ci, ,„.ii U. Mct.Hu, 
Nqios, ,|>„ lun, consulatum |,ticl.at, n.„, l,„culli, Scrv.lii 
hcp.ones, Metcllarum lllii /lentcs a,: .sordi.laii p„n„|„ R,,' 
mano supplicavcrunt ; sed inuis fralcr, cp,i in m. pk-tatc 
ninis cons,l„s parens, a,n„rc, i,t crat, frater invmtus esi , 
squalore ct lacrimis ct ctidiani.s prccibus .Icsicl.rimn n,ci ' 
nonnnis renovari ct rernn, gcstarum nicnoiian, „s„r|,,ri 
r<« ,■.!. Qui mm slatuissot, nisi per vos me rcriperass'et 
oan.lcm suh.rc' fortiinam at.pic iciem sil,i .lomicilium et vi^ ,e 
et mort.s deposoere, tamen nimiqnam nee nua^nitudinen, ,o 
negot, ncc .snl.tu.lmni. suam nee vin, iniinirorum ar tela 
.,s pert.num. Alter fuit propu,.nator mearum fortunarum ct 
defensor adsiduus, smiima virtute et pie.ale, C. I'iso gener 
qui mmas inmiirorum meorum, qui ininiieitias adfinis mei' 
propinqu. sui, eonsulis, qui Po.itnm et liitl.yniam .uiae' „ 
«or prac mea salute neglexit. Nihil um-piam .enalus dc' 
I'. I'opilio decrevit, numquam in hoc ordine de ( ) Motellu 
mentio facta est : tribu-iiciis sunt illi rogationihus'interfectis 
immie.s den.que restituti, cum a'tet eonun senatui paruisset 
alter vmi caedem<iue fugisset. Nam C. quidem Marms, qui .o 
liac hommum memoria tertius ante me consularis tcmpestate 
o.vih expulsus est, non modo a senatu non est restitutus 
.sed reditu suo senatum cunctum paene delevit. Nulla de 
illis magistratuum consensio, nulla ad rem pul.liram defen- 
dendam populi Romani convocatio, nulltis Italiao motus 25 
39 nulla decreta municiiiiorum ct coloniarum exstiterunt Oua re' 
cum me vestra auetontas arcessicrit, populus Romanus vo- 
carit, res publiea implorarit, Italia cuncta paene suis umeri, 
rcportant, non committam. patres consrripd, ut, cum ea mihi 
sint restituta quae in potestate mea non fuerunt, ea non ha- 30 
ueam quae ,pse praestare possim, pracsertim cum ilia amissa 
reciperarim, virtutem et fidein numquam amiserim. 

vo? "'".'nf:;;' p:'S""'- '■ •°.""" '"''■'■ « '"-'■ '■"" ""■ '"-^^ ■- -- per 
sipr,^ , P '° '^■^r"^'"'^ Mnrlv. : -crrt coM. 27 arces- 

sierjt , /v. --.^ , „r<-rs5rrit ri'.II ,irrn,si,ril Ch^r^ -^ , arces- 



M. TVLLI CICERONIS 

URA'IIO C\'I\I I'OPVLO GKATIAS 
EGIT 



CIC. REIi. nviR. 



srrii.A 

P = cod. Paris. ;7g4, »aecl. ix 

/•■ = cod. Hern. 136. s.ierl. xii-xiii c c„d. /' descriptus 
i - r(,d. I'ar.s. 14749 jneimlc' 5:iecl. xv e r»J /,' 
descrjptus 
// = cod. Harkiiimis 4927, saecl. xii 
'/ = cod. (;finblacensis, nunc liru.xellensis 5345, s.iecl vii 
t' = cod. .S. .Marci 255 (L.-.g. 6), saecl. xv 
/■= cod. I'.iris. 7779, anno 1459 scriptus 
<■ = cod. Ovm. Canonici 226, s.iecl. xv 
^ = codd. /v 

g = cod. I'aris. 16:28. s.iccl. xv 
/ = cod. liern. 254, saecl. .\v 
c = cod. I'alatinus 1525, anno 1467 scripius 
.1 = cod. Mon,acensis 15734, saecl. .xv 
Schol. = lemmata Scholi.istae Bobicnsis 

''"T^r '"'"''"'" ^" (''"^'f^M-.-..- 205. r cod. ^ 



M. TVLLI CiCERONIS 

ORATIO CV.M I'OPVLO GRATIAS 
HGIT 

QvOD preoatus a love Opfmo Muvimo reterisn,, r ■ 

:r ';' "' *™-- «• "■■•>-■' ™,.:",r ,;,;;;: 

q- vestros fu.sem, ut aliquando vos pat,cs,uo o Z, 

onfess,o,K. ,n,n,icorum, bencflno divino immor.a 1 "to 

optand.n, q„an, pn.pera aequabili. perpHuaquc fortuna 

™.^^;i*:i..,,e&,^rSi^^'*--^'^ 5 , :„efice.e, 
"""' explcrctur „„/ ddlTveieicl ,""'""<=' ''""'.'• ■ Patedorcl /!„,/ ■ 
1"-;^/ : mi., nVnrti,,,,..,- J.Sid „m ,. ;i '"'f;'7"l'" .I.^idmum- 

iJiwro ,ts, .„„. Q,„nt,-, .1/,,,/,.,^ ,,/,„/; 



I J M. I \ 1,1,1 ( i( l:l<(IMS 

I'M uinlu \ it,ir -iiiu; ulLi ()|T< n^iitiif rursu, I.iinrii, si iinhi ir.in 
fiuiila <t pKii at.i (mini, I Iiu^miiI, inrredihili ([Uihlani t-i panu; 
t!i\iiia, i[ua nuiir \c^lro IjciK-licid tViKir, larlitiaL' 'voliipiatc 
larui^sum, f^hmi diilciiis honiiruini gciuri ali n.iUira <' itum 
LSt fjuani .sLii cuiijiie libcri ? liiihi vc-ro vX pn'i'lrr imiulL^in- 5 
tiani UR'arii ut propter excullons corutn in,i:i iiium \iia sMiU 
ima rariorcs : trinien mm tama vokiptatc tr.iiu sus' ' pli 

.1 ijiianta miiu- Mint ristitiiti. Niliil cuiiiuani fuit imniiiam in- 
( uiulius qiiarn niilii incus fratc-r : nun lam id -stiuicliani mm 
fruulir.r ([uani tuiii cum careham, ct po^tea iiuani vos me 10 
illi It mihi cum uddidistis. Res familiaris sua (iULinc[uu 
drketal : ri,liquae miac fortunai' rccipcratau i)lus mihi nunc 
Miluplalis adftrunt (piam tum incolumcs adfurclunl. Ami- 
(iliu', ccinsULtudincs vicinitatus, cliontchu ludi dunicpic et 
diis fcsti (|uid li.i'n.i ,; voluptatis can.ndo ma,L;is iiUiUu.xi i,; 

I ([iiain frmndci. Iain vero hci.os, dignitas, locus, ordo, brnu- 
ficia vcstra, (luamquam mihi semper clarissinu visa sunt, 
tameii ca nunc renovata inlustriora videntur quam si ul}scu- 
rata non e.ssent. Ipsa autem patria, di immortales I dici vi.x 
potest quid caritatis, ([uid voluptatis habeat ; ([uae species 20 
Italiae, quae celehritas op|)idorum, ijuae forma regionum, 
qui agri, quae fruges, quae pulehritudo urbis, quae humani- 
las ci'.ium, quae rei publicae dignitas, (juae vestra maieslas! 
Quibus ego omnibu.s antea rebus sic friiebar ut nemo magis; 
scd tamquani bona valeludo iucundior est iis ijui e gravi 25 
morbo recreati stmt quam qui numquam aegro cor[)ore fue- 
runt, sic haec omnia desiderata lULigis quam adsidue percepta 
(ielectant. Quorsum igitur haec disputo ? fjuorsum ? ut in- 
teliegeru possitis neminem umciuam tanta clocjuentia fuisse, 
rieque tam divino atque incredibili genere dicendi, qui vestrani 30 



u pacata ciitf. 3 A'lim lactitia et voliip. (/>»o Sulfa § glj 7 

taritac voluplati . . . quaiitae Scltol.^IIahtt 13 quam turn incoltinics 
/-i', 25, i/ofoiii. : quantum incolumitate P aitt. quam tum incolumita- 
tis. ft ita li till. : qua"! turn in incoluuiitate Halm 20 habeat 

/.ri.,i4, ; liabcl (.»/(/. jj iis ,SV//„/, ; las rrll. v oni. Srilul. 



"'•'-'"""'"""' ii"ill,iudu,.n>.|„>. l„,„l„,(,r ,|u,, m ,„.. 

iMir.'in.u,..,,,,,,,,, cllil,.T,,.n,,M,„.r,„„„l,Mi.„,„, ,l.,„i 

*■''•■■"" ';'™''- "•■'"' .-'I '■'"•"„,■,„■.. ,„„,■„„.,,,„ „. 

A|>..n„t,ln„, i.l.iu...! m- .v..,. ,,,,, ,,,,n „. -„n ,„,1„, 

5a^ol„.s,ul„ss,„„,.„„.„l.,rl.. lU, „„ln (r.ar.n, im, ,,„„„„,' 
MU.Ms luHim. ,...,, ,|,.,l.™.„, ^„. .,,.,, ,uun, .,i ,„, r, cl.l.il, 

''"'■" -""•"" I'-'l'li'li^ii- Km, puMir.un ill,. ,.,,v|„ 

t.ini»,nlni> r.„„ .lU.lc |,,lr,„- .•„,„..,, .si, n vol.is ,.,„„ rcri- 

l«.-|-.iv, ciiia,,, Mli.|,i.,i„l„ 0,1, „rs u„i„s „|„ ,,, ,s, ,A.u.,i„ mdin- 

'0 vcrunl, I), i,n„,„rt.,|,s inihi IIIkio,. ,lr,l,.r„„i, v,,s r, ,l,ll,li„,s 

Mult.i piarU..,,-,, ,1 dls imrmirtalilMis .iptata ninsccm, siiimis ■ 

'""' """■•' ^>'l""l'i>i I'uis^c „„i|,„s an\w> nmnrril,„s v.m-- 

rc-.n,,.. \\.s,n,s ,l,„i,,„,. |„„,„„.., ,,,„„ ,,,,„„,^ „^„|„.,,, 

SIMKulos a,lv., „„. i„„„. ;, u.l„. „„iu ,s,., l,,,l,.„,„s,m ,|„,,„. 
'5 turn a„t.;a |.a,v„i,lH,- ,|un,u,„„ ,li,s i„„„„„,,|i|,„s. ,|„,,nl„,„ 
v<,l.isi„ct ,p.s,s, t,uu„,i, 1„„- tc„,p,,„ mmr,.-,mn cuncl., p„. 
piilo Komario cIlIu mi,,,,.. 

Nam ,•„,„ i,i ipM, l„„Hi,„, xc-st,-,. t,,nta M,a:;„it„i|,, ^.i ,„ r. 

uimcoi„plcrti,.rali„„fm.„po.M„i,n„iiinM.id,isVcMr,st.ii,ii 
»oa„in,o,-„i„ <ln-larata rsl volu„ia, „t „„„ m,I,„„ ,ala„,i,,,t,„, 
mih, d>,raN„M,., Mtl cliai,, di.miiialc, nux,v-,r videa„„„i 
N,>n cn„„ p,,, ,„,„ r.diu, „t pn, ]'. V„^„u, „ol,ili.si,„i ^ 
humiMis, adi.lcvv,,!,., ni,i ,■! i„„l„ pr,,.lrnM,.,:;,mti at.,,,.. " 
adhncs dqmrali s„„i, ,„,„ „[ ,„,, ,_,, .\i,,,, ]],,; ,-Urissi,;,„ 
^f vi,v,, ,;„„ sp,ri..ta a.iatc Idius, rn„ I,. I .,a<l,„,;ui,s ,..„,s„ 
laiis, sai,i„ia aucK.riiatc vir, i,on C. MrU-llus ,viiso,h,, „o„ 
e„rum lil.ci, „.m i>. Metclhis Nc-pus, ,,„i „„„ , „„sula,u,„ 
petcliat, non soror,im filij, Luculli, Sc■r^ilil, S( ipinins ■ p, r- 
niiilti ciiin, 11,1,. .M,.,rlli aiit M, tdlanim hln^ri pn. ( 1. MHrlli 
3= reditu vol,is ac pati-il,,,, ^vM,■is M.pplicav.ru.it. '(juod si 

1 f|i,ac .■ „,V. r/ n,U. s. I. II: n,in T' • tn.a fiv/, ,,-// o ,. , ■ 



86 



M. I \ I I I ( K I.KOM-, 



l|)^iu^ MliMn.l (llj;nil.l^ m..\illl.lr.|U,' r^^ ;;, M.lr non ^.lll^ \..lc 

runt, t.iinrn lili pic-i.is, |irn|jin,|ii,,runi prrc, s, ailiiliMcntunii 
squiilor, niaidruni n.ilii l,ii:riiiKK- |)o[iuliini Kunianuni niovurc 
7 potiurunt. N.ini ('. Mm, qtii post illi,s vcteros rlari^siiiios 
consiilaris, Ii.k vcst:a p,ilriiiiic|uc iiuiiKiria. Icrtiiis aritr nii' f 
Tonsillaris siihiii ill(lign;s^inlanl lornnuiii pra. stanti>sin)a sua 
((loria, dissiiiiilis I'uii ,mui ; nun cnim illu duprLralionc reiliit, 
M-il in (lisrcsMi I iiiiiiii .-Mri ilii M' arniis(|iu- rcvocavil. At 
ni.- miduni a prcipinqni., milla lOKnatiiinc miniitiini, niillci 
ariiidruni ac tuimiltus niitii, C, I'isdnis, Hcnuri nui, divina ro 
i|uacdnni it inaiidita aiu-ti.ritas ati|ik- virtus, Iratrisiiuu misiT- 
rinii atiiui' optinii cotidianar Ku riiiiar s.irdisriuu lugulircs a 
S vohis dipriratat- sunt. Kratcr nat unus ciui suu s.iualori' 
Visirc.s iiiul.,, infliTicrtI, .|iii suo ll,.tii drsi,i,ritiin niui nu' 
ni(Miaiiii|Ui' r.nmant : ,|ui si.iiiirr.ii, (Jiiiriirs si ;„. m,, ,i|,i ,- 
lion ri-ddiili-M-tis, ramkni suhiir lortuiiain , laiilo in im 
amnrc rvsiiiii ui m-aivl fas rssc. non inodo ddiiiirili ,, s.d 
nt- s. puliTii (iiiidini V a nic esse si iunctiini. I'm iiic pr.ir 
siiito sLii.mis h(]ininiiiiii|ui- piaLtina vitsinti niili.i vrstnii 
mulavcrunt, pro riiikni nic .iliMiUf iiiiiiis si]ual(Mviii surdis- .-o 
i|Uu vidistis. \'nus hie, ,//// quidini In fiiro possft i-sse, niihi 
pictato filius inventus ust, licnufiiiti parens, amoru idem qui 
SLiiipi r fiiit Iratcr, Nam coniugis niisiTac sqiialiir ct luctus 
atqiic ii|)timaf filiaL- niairnr adsiduus filiquc p.irvi dusidi-rium 
mil larriniacquo puurilus aiit itincrilius ncrc-ssariis aut ma -•■; 
4 gnani iiartum ti'Ctis ac tcncbris conlinuliantur. (^)ua re lioi- 
mams ust vcstrum in mis promcTituin, quod non nuiltituilini 
propin.iuorum scd noliismct ipsis nos n-ddidistis. 
y Si-d iiuvm ad nicidum |)ropinqui, qiios ugo paiari' non 

1 \alirtiil r, : valcnl c„M. fki. : valebant //titiii. r/ /I,,//, 5 i 
3 filn .Wi-f,,,,,- (, : illi „„/,,, , ill, ,,,/ It , , .,„,,,„ritas ,'„M. 

fnnilf 1 inamlita salque- ; pintaK /:,„.. /Mm so c-oilcm ini- mi-. 
I«; cral.m 'rm/. Lmi,/,:-. en fBif : e<, mc G« : m.- T. 21 qui 

quiilcmTOV. Lcillrniiiiid. ■ quidi m /' )W/, qui liimiim 4»,sl adi-ssc 

milii. pictatc //„/,/, -'J iiicmquc /" -m narvuli r , n// -= 

am itiii, /'/J. lilt m„. ,dl. 



OK.MIO I'OST kl.l)|r\ \l Ah i<\ IKll I.. 



4 'J 



l-otui, niihi .»1 <lq,r<vanda.n . ..lainKatcn, mean, „„„ Cunml 
M<- -illu.l ,,i,od im-a virt,.> pra.Mar... .l,-l.im-,„liut.,rr. ;,„' 
<:t..r.sh„rtalon-v|uc.a,l nu- rrstiiu.ndum ua inulii lu.rm,! ul 
bng.. su|K-ri..rcs ,„„„is h,v .li^niiat. rnpiaquc su|,cTar.n, 
« Numquan, tie 1'. |'„,„li„, , lans,i„,o a, lortiss,,,,,. v,r„, „„,„. 
'luan, cK- (.), M,,.,!!,,, n„l.il,\Mn,„ ct . ,m.la,uissi,„o , i>. 
nuinquam <lc C. Mari,,, , „s,„.l.. rivMatis at.|,a- imp.-ri v.slri' 
m ..nal,, ,„cnl,o fa.ta .-si. Trihimicii, s„pc,iur« illi r„Ka' .- 
tion.l.us nulla au.torilai. smatus s :„t r.Mituli. Mariu^ v, r„ 
." ..on .„o,l„ no,, a M-natu scd . „a„, „ppr..s„ M..„atu cm rest, 
I""'-- NVr r,Ti„„ Kcstar,,,,, „„.„ori,, ,„ u.lilu C, \|.„, srd 
i^^vuv„„s a.quc a,nia vnliaruni . ,„ d. ■„,. ,„ viUrcl scnip, , 

sc'„al„s HaKi.avii, ,„ ali,,„a„do pr„n,v„,, , ,:,„ pn,„,„„ lin.i, 
lrc<|i,Lnl,a alquc an. toritatc pcrf.-ril. \„1|„. in c.riMh , diiu 
': ...oius muniripiornn, K , ,,l„niaru,i, la, ,u^ c,, ■ ai n„ in ,,, 
man, KT sni.s dc, re.i. Italia run. u r, v,„avii. Ill, i„„„i,,'i, 
.nlirfolis ,nag„a i ixmn, , a..-df la, ta r,.d,„ ., „>,. ,, ji, 
a q.nl>usri..,-tus smn pr,,u,„ las „l,„n, ■nil.ns. ,n,nnr(,a,"„'n,' 

7"""" '"" '■' '""i-i" '"«"/,■ all,,,, ,„n>„l,. r..|c.,vn,,. „' 

JO du,:ia., su„,, , un, is i,„n„, ns, ,|u, ad n„a„, p, ,„„ „ ni u. ,„ 
■^uan, ,„,nnn„,iU,, |,„.,i|„„ p,a..|,n„., ,, ,,,„„„ ,Unuu,^a 

vivi-r... r,. ,,u,drn, infra „is „,„fi,a,s a.nandatL. cssct 

"luar, If P. I'opil,,, I.. o,„„n„s, i-,„„ss,mt,s c„„.„l' 5 
n ' •; ■'■ ■" <). MlhII,, i,„n n,u,l„ C. .M.„ius, q„i ^rat inl- " 
^5 ...ics, s.,i „. ,s ,,u,d.„, ,,ui sccutus est, M. Antonius, homo 
cloqu. n„ssi„,ns, ,■„,„ A, All.ino conlega senatnti, aitt pupu- 
lu... .Ht cohortalns : at pro „,c superior^. «,ns„l.s s.mp.r 
m refcrrc-nt flagita.i sunt; «d vriti sunt no gratiae ca.'sa 
laiuro v,derontur. ,|nod alur i.nhi adllnis irat, altcriiis , ,„ 
:.o san> ,-ap,t,,s rccepcra,,, ; <,ni provin.iarnn, fofduv inh.rati 






5 " 



M. TVLLI CICERONIS 



totum ilium ;innum querelas senatus, luctum bonorutn, Italiae 
tSemituni perlulerunt. Kalondis vero lanuariis poslea quam 
orba res jjublica consulis fidcm tamquam legitimi tutoris 
imploravit, P. Lentulus consul, parens, deus, salus nosirae 
vitae, fortunae, memoriae, iiominis, simul ac de sollemni s 
deorum religione rettulit, nihil humaiiarum rerum sibi prius 
1 2 quam de me agendum iudicavit. Atque eo die confecta res 
esset, nisi is tribunus plebis quem ego niaximis beneficiis 
quaestorem consul ornaram, cum et cunctus ordo et multi 
eum summi viri orarent, et Cn. Oppius socer, optimus vir, lo 
ad pedes flens iaceret, noctem sibi ad deliberandum postu- 
lasset ; quae deliberatio non in reddenda, quem ad modum 
non nulli arbitrabantur, sed, ut patefactuni est, in augenda 
niercede consumpta est. Postea res acta est in senatu alia 
nulla: cum variis rationibus inipediretur, voluntate tamcn 15 
perspecta senatus, causa ad vos mense lanuario deferebatur. 
r j Hie tantum interfuit inter me et inimicos meos. Ego, cum 
homines in tribunali Aurelio palam conscribi centuriariquc 
vidissem, cum intellegerem veteres ad spem caedis Catilinae 
copias esse revocatas, cum viderem ex ea parte homines, 20 
cuius partis nos vel principes numerabamur, partim quod 
mihi inviderent, partim quod sibi timerent, aut jiroditores 
esse aut desertores salutis meae, cum duo consules empti 
pactione provinciarum auctores se inimicis rei publicae tradi- 
dissent, cum egestatem avaritiam libidincs suas viderent 25 
expleri non posse nisi me constrictum domesticis hostibus 
dedidissent, cum senatus equites?«e Romani flere pro me ac 
mutata veste vobis supplicare edictis atquc imperils vetaren- 
tur, cum omnium provinciarum pactiones, cum omnia cum 

5 sollemni dcorura Hnlmio auct. Muell. : solcm de P nil praclty zv 
solcmpni del lo Oppius PB : Pompeius nil. 13 arbitra- 

bantur Naugerius {l^ ■ arbitrantur rorfrf. 15 voluntate Lg. 24 : et 

voluntate rcll. 16 perspecta Angeliiis : perfecta codd. ad] apud 
Prrll. 17 quantum Madv. 26 me SMppl. Naugerius (l) an 

cquitesque * ct corr. ct : cquites retl. 



ORATIO POST REDITVM AD Q\IRITES 5 ,, 

libus foederareconciliationes?„.gratiarum sanguine nic, 
...icirentur, cum omnes boni non recusarcnt (luin vel pro mo 
vel mecum perirent, armis decertaio pro moa .salute nolui, 
riuod et vmcere et vinci luctuosum rei publicae fore putavi 
S At m,m,c, mei, mense lanuario cum de n,e ageretur, cor- .4 
ponbus cvmm trucidatis flumine sanguinis meum reditum 
intercludendum putaverunt. Ita,,ue, dum ego absum, earn 6 
rem publicam habuistis ut aeque me atcjuc iilam restituendam 
putaretis. Ego autem in qua civitate nihil valcret senatus 
.oomn,s esset impunitas, nulla iudicia, vis et ferrum in foro 
versaretur, cum privati parietum se praesidio non leaum 
tuerentur, tribuni plebis vobis inspectantibus vulnerarentur 
ad mag.stratuum domos cum ferro et faeilius irctur con- 
subs fasces frangerentur, deorum imniortalium templa in- 
.5 cenderentur, rem publicam esse nullan. putavi. Itaque 
neque re publica exterminata mihi locum in hac urbe esse 
duxi, nee, si ilia restitueretur, dubitavi ijuin me secum 
.psa reduceret. An ego, cum mihi esset exploratissimum ,, 
1 . Lentulum proxmio anno consulem futuruni, qui illis insis 
»o re, pubhcae periculosissi.nis temporibus aedilis curulis me 
consule omnmm meorum consiliorum partieeps periculorum- 
que soaus fu.sset, dubitarem quin is n,e confectun, consu- 
lanbus vulnenbus consulari medicina ad salutem reduceret' 
Hoc duce, conlega autem eius, clementissimo at.jue optimo 
"? v,ro, prmio non adversante, post etiam adiuvante, reliqui 
magistratus jjaene omnes fuerunt defensores salutis meae ■ 
ex qmbus excellenti animo virtute auctoritate praesidio 
copns r. Annius et P. Sestius praestanti in me benivolentia 
et divmo stud.o exsti.enmt ; eodemque P. I.entulo auctore 
30 et pariter referente conlega frequentissimus senatus, uno 

kse anu pnvatj *) : parietum Hlfics : parietis I'BCc 



6 



M. ■; VLLI CICERONIb 



d.ssentiente, nullo intercedente, dignitatem meaiii <|uibus 
potuit verbis aniplissimis oriiavit, saluteni vobis niunicipiis 
i6 coloniis omnibus commendavit. Ita nic nudum a pro- 
pmquis, nulla cognatione munitum, consules, praetores, tri- 
buni plebis, senatus, Italia cuneta semper a vobis depre'cata 5 
est, denique omnes qui vestris maximis beneficiis honori- 
busque sunt ornati, product! ad vos ab eodcm, non so- 
lum ad me conservandum vos cohortati sunt, sed etiam 
rerum mearum gestarum auctores testes laudatores fuerunt. 
7 Quorum princeps ad cohortandos vos et ad rogandos fuit 10 
Cn. Pompeius, vir omnium qui sunt, fuerunt, erunt, virtute 
sapientia gloria princeps : qui mihi unus uni private amico 
eadem omnia dedit quae universae rci publicae, salutem 
otmm, dignitatem. Cuius oratio fuit, .juem ad modum 
accepi, tripartita ; primum vos docuit meis consiliis rem 15 
pubhcam esse servatam, causamque meam cum communi 
salute coniunxit, hortatusque est ut auctoritatem senatus, 
statum civitafs, fortunas civis bene meriti defenderetis; turn 
me in perorando posuit vos rogari a senatu, rogari ab equiti- 
bus Romanis, rogari ab Italia cuneta, deinde ijjse ad ex- jo 
tremum pro mca vos salute non rogavit solum verum etiam 
17 obsecravit. Huic ego homini, Quirites, tantum debeo quan- 
tum hominem homini debere vix fas est. Huius consilia, 
P. Lentuli sontentiam, senatus auctoritatem vos sccuti me in 
eo loco, in quo vestris beneficiis fueram, isdem centpriis =, 
quibus conlocaratis roposuistis. Eodem tempore audistis 
eodem ex loco summos viros, ornatissimos atque amplis- 
simos homines, principes civitatis, omnis consularis, omnis 
praetorios eadem dicere, ut onmium testimonio per me 
unum rem publicam conservatam esse constaret. Itaque 30 

6 honoribusque P rl cod.:. / „•. (et lionor. 5") : honoribus f/r , 

ab eodem 6» Hnrl. a68i : nb eadem rcll. (om. Hb^s^ ,g me del 

'.J.J B ™' ""'■ '■ ^'''■"'*"' 24 rae hk mppl. Halm, post in 
coed.K. 30 nnum on,, /Jb<r all. 



■■n 



ORATIO 1'U.ST RKDITV.M AlJ nVlKims 



7 ■; 



dK^'s^'n "'""'"• «^^'"^^'"'- ^■" '^t orna.issi„,us .-.vi. 

":£:~'S »='-?==:■ 

bu. ,^- , •'<""l>eio, omn,l,u.s homin.l.us .av.nti- 

'■''■n<"-l-rumi„„,,onaliunnno„,Jvi, n C-di,r" 

«quo,„an, n,. i„ civi.aten, res puhli.a ipsa rH^ „, '' 

loco r..i puWicae dcfutum.n Quod si i . '"' 

vo.un.a.e.se,,,.a.aautdebiK; rr:l:r" 

.s;:r:is-i,^r::;— nr'""'''-^^^ 

-su„„„a sceotute. non „,odo „on inf..,o anin!:;:;::; 

.ot^w"" *:; 'jpiTJ'rr": '' 5 En ego .„. /y^,, „,, ^ „^„ 

/-.;„,., ^,;.:.:'l,/-/.^J''";«"'"-ade,n*:„,,^ 



8, 



,\I. 



iVLI.I CICEROMS 



i".k^i"lu<l„um (■nl.ini;ial.,s. s«l cnlirniato al,|i,c rm.a.I.. 
=<= Qucm egoinct diccrc audivi |u,n se fuissc niisfriMn cun, 
carcrct patr.a c,ua,n ohsidi.mc lilHravis.sct, cum sua buna 
poss.dcri al, ni.mici.s ac diripi audlrct, ,-um adulcsccnt.-m 
himm VKlcRt cusdcn. s<,ciun, calamitatis, cun, in paludibus ; 
demursus co,.cursu ac miscricordia ' -inturncnsiun, corpus ' 
ac vitan, suan, conscrvarct, c.nn parNa navicula perv'octus in 
Afncan,, ,,u,bus r.gna ipse dcderat, ad eos ino|,s supplcxque 
venisscl : recporatavcro sua dignitale sc non commissuruu, 
ut, cun, ea quae a.niserat sii,i restituta essent, vir.uten, ,c 
annn, non liaberet quan, numquan, perdidissct. Sed l,o,- 
■nt. .• UK.. at,,ue illun, interest, ,,uod ille, qua re i,iuri„,un, 
|K)' .. I'd ipsa re :.,iniirns sues ultus est, arn,is, eu'o ,|ua con- 
si- ular »«//«„■ .juoniam illi arti in bello ac seditione 
^' locus est, hui,- ui pace afpte otio. Quam.|uan, ill,. anin,o ,. 
■r.tto n,l„l „K,, do inimicis ulciscendis agel.at, e-o dc insis ' 
«»/.v.v tantun, quantun, n,il,i res pul.Iica pern,itt'it cogitabo. 
» l)e„„|ue, yuintes, ,|uoniar„ me quattuor oninino bominu,,, 
genera v.olarunt, unun, eorum qui odio rei publicae, quod 
cam ,ps,s mvit.s conservaram, inimicissinn' n,ibi fuerunt .o 
alterun,, qu, per simulationem amicitiae ncfarie n,e prodide- 
runt, tert.un,, ,|u, cum propter inertian, suam ea.lem adsequi 
non possent, u,viderunt laudi ct dignitati n,eae, quartum 
<1'H cu„, custodes rei publicae essedeberent, saluten, meam' 
staltm, cvtatis, dignitaten, eius in,peri quod crat penes ipsos .5 
vend.dertutt : s,c uL.iscar facinora singula, ,,uen, ad modum 



! cum /A 

ly. ;■-*. imcl. /!„;,„ 



P(s\r-r,i!.-: 



7 traicctii.s /'i-^ 



ro amiscrit 
ronvioti,,™,- I'c/yJl ,, , =o",viusW:co,!vilisPl: 



liu*«A. 



OKA no I'OSf REDIIAM 



AD (.)\ IkirK 



9 " 



a(,u,lH,.s,,uc. „um provoca.r,, ,„alu. . ,v,» ,c,„ ,,»l,|„,,„ ,„„.. 
«-,Klu, ,..,.,.s a„,icos „ih,l .....,,.„.„. a.< .,. ,„ ^ ^ 
u-nj,., .nvulos vmuti c gloria.- surviundo, n ercatcrc „ o 

cs.,,uc„, ad n,odu,nvobis, ,,ui d. n,ctti. opti,"",^^ ^ 

C;:;:t™''''™'"''--^'-dun,ini,nicL„,i" 

c udc ,a „„,u. p.rs«,uar. K,.nin, ulcisccndae iniuna. ,a- 
<-'l>"r ,.: : , .St quam bcn.noi anunu-randi, prop.crca ouod 

t\ac quan. 1 u„, .t,an, ne tan, necessarian, quidc.n est male 
n .r. ,s quam opfn,. n.eritis ref.rrc quod dibeas. O i . ,, 
^ 1 preabus nmtgan potest vel tcnporibttsrei publicae o " 

.. ^U vetustate sedar,; bene meritos «<■ colas, nee exorari fas 
est. neque ,d re. publicae remittere utique necesse est n 
-texcusatiodifficultatis, neque aequ!,; ^ ^^ S; ^ 
memortan, benefici definire. Postremo qui in "c sc 1 
->.ss,or fu,t, n, eo ..«///,„« ^perte laudatur ; a, gravi'sime 
- . uperaturqu, ,n tantis beneficiis quanta vos in " 

\. eToffi ^™"',^"""' ""1^'"« "Pl«-'"-<"r necesse est. 
deb.tae, propterea quod p.cuniatn qui retinet non dissouT 

- ,..-u:,e ,t..,,i.a.. ,. : ,., p,..^./,'',.,;^/^,, i;:;;/'^^'^ ^ ^ "■ ^ ^9 



9'.! OKATIO i'CisT l<i;iiIT\M Al. (j\II<IT|;s 

qui rodilici.t nr.n l,al,. t : ,ur.u.,.,n .1 ,|u. rwtulii lubct. ,-1 „ui 
habet dissolvit. 
^^ Quapropter nUMHoriani vrslri btiicfiri coluni benivolemia 
sempiterna, nee taiitum duni aninia i^vspirabo niea, scd etiani 
cum me Vila .ie/ect-rit, iUa moiiumemu vestri In mu Ittncfici 5 
permanebunt. I„ referenda autem gratia hoc vobis repro- 
muto semperque praestabo, mihi neque in consiiiis de re 
pubhca cap.cndis diligentiam neque in periculis a re publira 
propulsandis anmuim neque in sententia simpliciter ferenda 
Mem neque m hominum voluntatibus pro re publica laedcn- .o 
dis libertatem nee in perferendo labore industrian, nee in 
vestns commodis augendis grati animi benivolentiam de- 
=5 futuram. Atque haee cura. Quirites, erit inflxa animo meo 
semp.terna, ut <:um vobis, qui apud me deormii inimortalium 
v.m et numen tenetis, turn posteris vestris cunctisque genti- ., 
bus d,gn,ss,mi,s ea civitate videar quae suam dignitatem ' 
non posse se tenere, nis, me rcciperasset, cunctis suffragiis 
ludicavit. 

comV ^"'^f'- vita defecerit mulla W.., .«/«,//. • ulla /> / 

COM. pUr. (cum nulla G,e ■ cum mortuo M" vi,lg.\ g re leret^da 4?' 
'"■ ■■ c re publ. ferenda J„p ,6 ea JlCKs : ex %"" 



M. TVLLI CrCERONIS 

DE DOMO SVA AD PONTIFICES 
ORATIO 



sir.i.A 



/' = cod. r.iris. 7794, ^ilcc!. i\ 

I: = cod. Bern. 136, s.iccl. xii-xiii u cod. /' discriptiis 
S = cod. I'iiris. 1474y intuiile saccl, xv c cod. /.' 

dcscriptus 
7.' = cod. (lueIferl)yt;inLis 205, c cod. 2 dcbcriptus 
// = cod. Ilarlcianus 4927, saecl. xii 
G = cod. (Jemblacensis, nunc liruxellensis 5345, saecl. xii 
/' = cod. .S. .Marci 255 (Lag. 6). saf'cl. xv 
I; = cod. Paris. 7779, anno 1459 scriptus 
c = cod. Oxon. Canonici 226, s.aecl. ..^■ 
T = codd. kc 

.I/ = cod. Med. xlviii. 8 (I,g. 8) 
/ = cod. Hern. 254, saccl. xv 
t' = cod. Palatinus 1525, anno 1467 scriptus 
s = cod. Monacensis 15734. saecl. xv 
Schol. — lemmata Scholiastae liobiensis 



DK I)OM(, s\A AI) l-OXTIFICHS 
okA'iio 

rv,nnu!ta diviniius, l.onlina.s, a maiorihus nostn\ invc-n, > I 

arc.I,K,o„,lH,.sdcoru,u i„,„K.r,aliM,„ ct su.nnuK. r.i pul.lt " 
praecssu voluerunt, ut amplis.i,.i ct clarissi„,i civ ■ , " 

5 bhcam bene ^erendo religiones, reli«iones sapien " , " 
prcandn ren,pul.lica,„ conservarent, Quod . u , .^ 

™a,„a cau.. ,„ saccrdou,,,, populi Ron,;,. .udKio c : 
^a^c; versataest, haccprofecto ,a„,a est ut o„,nis rei p,„C. 
d,gn,tas o,nnu,m cvium salus, vita, lil.ertas, arae foe di 
.openau. ...na, fbnunae, do„,iei,ia vestrae . .ien.nt^ ^. 
"tea, con,m,ssa creditaque esse videan.ur. Aol is ,,„. . 
d.c,no d,o cons.m,endnn, est utnn,, pos,l,ac an,entis a" ' 
perd.tos n,ag,s.ratus i„,p„.„on,n, ac secle,a.ortnn eivinn 
praesKl.o m.dare, an etiam deortnn imn,„r,ali„m rc.li.lon" 

Hum pest.ferun, et f„nest.,m lril„,nattn„, q ,en, aequ,,.," 
^u."anatnenn.„ potest, divinareligionedUnderi, 
caen„,on,ae n„i„s or„n,, alii antistites deornm immor. Iiu„ 
ah, ,„ erpretes religionun, requi,endi : sin auten, vestra ' 
- ctor„a,e sap.ent.aqne, pon.ifiee, ea qt.ae fnrore in.proboann 

OflnYn';,!^" .,)- ''""'';.'!""'' "■* ' . ,t "^ p. b..,c crcnd, .1/,,,// 

rciiKicibis sap. intcrprettll' , /^ ';';;;, ^ -l.g on,,, i.. //,„,„ . 
A": «»/ciudicin rrij// L"i--r J • 7 '" "i Baiter tta 

bo,,c,u„, iii,,,„re bunonlra ^/-'1;;'h;7'"''""™'''*^^ 

CIC, IJE UIJM,, * 

3 



u M lAI.I.I Clr KKOMS 

ill IX- puhlic.i .ill ,ilii- upp.^^.i, .ill .liii^ ilrsirla. ali ahis pro- 
ilita gi'sUi sum re ^1 iiulunltir, nil i .ui>,i riir ronsiliuni maio- 
rum in amph\siiiii> viri- ,i(l s.irirddii.i dclis^enclis iun- iw 
i iiKritii l.iudar. pi>^^iuHis. Scd r|U(iniam illi' dLiiuns, si ua 
i|uul- piT licis dies v^o ill SLiiatii dt- tc puhlica stnsi vitupi-ras 5 
set, aliquLiu se adilum ad aiiris vcstras esse linliitunmi pula- 
vit, Diiiittam urdini'in tl„ cndi nuum : rospondcbo lioniiiiis 
furiijsi lion oratiuni, qua illc uti ncm poti>t, vt\ r(in\i -io, 
cuius L-Nurcitationiiu cum iiUniciahili piliilaiitia tum ctiaui 
diulurna impunitatc niunivit. 10 

a Ac priiiuim illud a tc. homiiic wsaiio ac furiuso, rccjuiro, 
qu.ietc tanla [xicna tuoruni sc 'crum fla.^iticirunKiuc- vcNct ut 
hos talis viros, — (|ui mm solum cciiisiliis suis scd itiaiii specie 
ipsa dignitatem rei jiuhlicac sustinenl^—quod ego in seiitentia 
dicenda saliitem c iviuin cum liniiore Cn. I'duipei coniun- 15 
\erim milii esse iratos, et aliud <le suninia religione lioc teui 
4 pore sensuros ac me absente senserint arhitreri'? ' I'uisti,' 
inquit, Mum apud pontifices superior, sed iaiii. iiuoniam te 
ad populuui cniuulisti, sis inferior necesse est.' Itane vero ? 
(luod in iiiiperita niultitudine est vitiosissiimim, varielas et 
inronstantia et crehra taniquam tenipestatiim sic sintentia 
rum coiimiulatio, hoc tu ad hos transferas, quos ah incon- 
stantia gravitas, a lihidinosa sententia certum et definitum 
ius religionum, vetustas cNemplorum, auctoritas litterarum 
monumentoruniiiue detenet ? 'Tune es ille,' incpiit, 'quo 25 
senatiis carere non potuit, (luem honi luxerunt, (]uem res 
puhlica desideravii, (|uo restituto senatus auctoritatem resti- 
lutam [lutahamiis (|u:im prinuini adveniens prodidisti ?' 
Nondimi d.- iiiea sm lia ili. c ; inipudentiae prinuim rc- 



I in r. p. Ill Oiclli iln llli, : rii ],. r ,1 1,1,1. : r, n. (7.1«' -. re- 

scindentur KiirH- : -antur /;,„f,// ., p„b. „,„. PJiz 14 digni- 

taten. r.-, p /■ „//. ;,,„,,,,. ,,/ ^., jij,„i,,„<, rem p„bli.-,„n- ,6 alii.d 

//ST rf ;„ 1 „i„„ ,rc. : alitcr .!/,/«,/. „■,/,■ §3, : Am^ P irll. .ilias 

Op) IB tiini //u/,„„. : tn.wW. tu in(|uil //A/. 22 x\i Hbk ■ 
tunc mm. Ilnliii. turn I'll -. tamcn (ri totum CM, 
FBI 



29 pnmam 



I>K l)()\| 



o s\.\ \i, roNTiii 



< K> ()K.\11( 



lliiiu i-j.nm. finii si,i ,, , 



siJondilji) 111,, 

'-'"''-...-:: ::;;i; ■::::: ::rr^;r'"'''"^'''''" 
->i>'"-"H,,,.a«i.,„,.a.a,os,,.u ;:•;:'•'"''''■''•■''' 

:".=::r;:::;;,r;;:::;:rtET=' 
''=;"^if';;r;::;:: ■";■""-'""-=■ 

"'-■ a- do re ,n,l, , :?,; • '""'"'"^ ""'■^"' °1"''"^' 'lo ? 

11- luioiu.i iiuritiis. nini () \r,.t,Ji,,o 

'"'■"^ inim.Vas .s.,,, ,,,,,, unj ,,, ' '"' ™'" 

A.«i.ivonn„ n,a„„ 2 :.::::.^Tr?'''- '■''■''•'" 

"■l--".uu,nciu„,.„nu , iT ^•''""^•"""""■^'•'• 



6 cocpisli tain/,. 
''"II- 3. ^v„,,. 

' "': ulnimn.- ;-,,'/. 



m lit Lehnuiiiii iln /, . 



'II. I, 5ci;, 

vi.riiri-111 coiiil. 






\r 



I'VI I.I CK KKOMS 



est lLin|m.,ah.|u,„i >| s, M.iiuin ^>.■,ll.^, turp.. sit, an .a 

rus cTOt ilia .Ic i|iia a..luluf .11 nm i|isam r. |ni,liar.- ,1 , „,, 
^ .lui agrlunt cuMil.nnKirrd.iwrcni? Priimun .lice s, nal.iris 
rsso lioni scni|)ir In sciialuni vcnir.-, nir cum his scnti.) <|iii 
slalmmt minus boms t.'m|K,ril)ns in sciiauun iiisuni mm 5 
vrnirc, non intcUcvcntis lianr suani nimiam | -rvtranliain ' 
vihrnuriUr iis(|u.iruni aninnun ofrL'iuIuru vnhuTint d gra 
lam rt 111. uiKlani fuissr. At rm'm ;:.:, luilli |..-M|il,r tinior, m, 
quo,! sr in V nam luio n.,n , ,sc .:,i.itral,anliir, .IIm ,ss, nun.' 
Nnn .v|ii,l„,.,l,,, ,„,■ ,,,,,,,-0 fu.rilnf ali.|ui,l |,rrt,ui.'„ ,„- 10 
''"111 |>iii., Ml,, qiic-m,|ni.' arliiiratu tin.nv np,,ri, iv. Cur 
ly.i n.iii tiimurim quaiTis? quia to illiiH al.i>M n.nsialiai. 
Cur, cum vi: juni non nulll putarint tuto sr in s, 
non po.s.si ego non idem sLUMrim? Cur, cum 
Aisli'i i.scm tuto omnino in <ivii.itc 
rc>,,a iscrunt? An aliis licet, 



uiil 1 1 nicaui a alioriim 



iialii (SVC 
I u:o nil- 
esse non p[issc, ill! \-. 
' ' rrctc lii I t, ill nil II uiciu 
sio, nihil timiTC : mihi uiii ncccss, 
vici in pLTtimcscciv? 
y An rpiia non condomnavi scntcntia nun duo . onsul, s, 
sum rcprchcndcndus? Kos igitur rL;o polissimun. d.unnarc' jo 
dcbui (luorum lege pcrf.clum est lu- .-.n, inih-mnatus .,t,|,u- 
optima dc ru puliaca muritus, d.imnatorum i)ocn;iiii susii. 
nercm ? Quorum ctiam dclicta propter corum egrei^i.uii in 
me conservando voluntateni non rao.lo me sed omnis l,n,„,s 
ferre ojiorteret. eorum optimum consilium e.go p.,!i,,i,mi,i, 25 



1 venire Giiinl. : ixnislis P 
lil.i /'I <itir. .Tur.s re ili.i : .in 
tnli^ tT.nt ut ///,/• 1 2 cos] rris 
f»<telcy Cih lis. r is 



a ri's erat ilia ll,il,i, ; .mres ri ■ i 
.lurra iTiBcrc ilia /',.'//,,. .,„ r. ilh, 
•ria. loiisules mm. /.(tiiLX .( Iii>, /';,//. 

ipsis ncn venire liccre./,,/, intelkfvnl /',/ M' , r..,, ///,/• ' 

grat.im III GMc ila I'Bl : gralam 1/,'k 
rins , l") -avisseni !■/■ : nin. /'' 



7 It 

15 e.Kislunnsarni .Wtiif^r- 

iy,j,' ,, , • t'xtimas^em i,i. r. ; aestitriavisscm 

I'Btu- 

Clink: ... .^,...,,,,,,1, ,,„,„„, („„ „■ ,, , III tli/nh- 

illlcienin t) An aim T- r,//. /.„„i,-, J/ A„ ,..,■..., r- __ ij, ■ ,„,, /.| 



,,, ,, ,, - putarini n/senserim 

'" If. icnianscnint M„:/f,j, /.,„/,. /.idiii-t, % ,o ivriint 
ensennil (.M, : ,„.n i.lcm s, nsenml I.„„^, : ivsUt.riint A f 
<mm rene.runll llahnil ciU. R. ,/ (' ' i]],,,. |r, ' ' 

: lenin t) A,, aliis P"- MLfuuIn M . ,\n eislrf G an m. 



'"• I'O.MOSVA Al. l'OM,,.u|;s<M<.\ 



11(1 



49 



Mlior.|„„lur,:,„? .\l ,,„,„„ .su,umu,M ,liM > ITi,,,,,,,,., , 
,„„„„■ ,- . """""" l'r"l'l'r in.iunr moii in a. si li- 

::::::':'n '''^'■'^^" •• '■'■'■-"---.«: 

''''"^^''''''''■'■"'"'— "^-m,c,.,„.,„,es>^u.. 
^.tuv.u.n,,.,„.|, .,,|„,,„|, „„„f,i,, ,„ panes in., 
''' '"-I" ? <.'"...' .;,.,... „,a,„r ,|u,u„ fames . ss. ,„„ui, 

•'■' ■"- mncsia la„oc,nia oh an„o„a. ,,,„san> ,„„a.n = 

»-i..s-.f„„ , ' ■ ''"" ^''■'""' ^"-'■' """ <^""1 i" 

lit si,l,;„, „ ■ "'" ''■"'«"» '"MlinL-hant. 

^-1 m |.ra, ..nt, a„,u. „„,..„, ul„s ,,r„,,„.i,„ ,„,„,„,, „,,,„, 



1 diLTnilati III vni. /'/;v 

■'••/</. iiJit/c Qu.iL- \ 
f-iin-.' it,( t " 



""" 'I'!. Km.slci ^,v„-il,ani / ■ =■' '■'■'""■■. vcM.lilo- 

"">■'■ .6 s„i, ZtlTl, ;;;;;■ ' "^'f" ""*' ■ ;;'"''■"■"■ 



5ii 



M. TXl.l.I CICEKOMS 



id conicctuni i)io.si>iciobaiiiu,s, sucl iam cxpcrli \itlibannis. 
Nam cum ingravu-sccrct aniiona, ut iam plaiiu inopia ac 
fames non raritas timcretur, concursus est ad tenii)Umi Coii- 
cordiae factus, senatum illiic vocante Metcllo consule. Qui 
SI verus fuit ex dolors liomiiium et fame, certe consiiles 5 
causani suscipero, certe senatus ali(|uid consili capere po- 
tuit ; sin causa fuit annona, seditionis qiiidcm instimulator 
ct concitator tu fuisti, nonne id agendum nobis omnibus 
13 fuit ut materiem subtralieremus furori luo ? Quid ? si utruni- 
que fuit, ut et fames stimularet homines et tu in lioo ulcere lo 
tamquam inguen exsistercs, nonne fuit eo niaior adbibenda 
niedicina quae et illud nativum et hoc inlatum malum 
sanare posset? Erat igilur et piaesens caritas et futura 
fames: non est satis: facta lapidatio est. Si ex dolore 
plebei nulio incitante, magnum malum; si '' Clodi impulsu, 15 
usitatum hominis facinerosi scelus ; si utrumcjue, ut et res 
esset ea (jtiae sua sponte multitudinis animos incitaret, et 
parali at(|ue armali seditionis duces, videturne ipsa res'pu- 
blica et consulis auxiliuni iniplorasse et senatus fideni ? At- 
quin utrum<iuc fuisse perspicuum est ; dilficultatem annonae 10 
sumniamtiue inopiam rei frumenlariae, ut homines non iam 
diuturnam caiitatem, sed ut famem plane timorent, nemo 
negat : hanc istum oti ct pacis hostem causam arrepturum 
fuisse ad incendia caedis rapinas nolo, pontifices, suspicc- 
13 mini, nisi videritis. Qui sunt homines a Q. Metcllo, fratre Jj 
tuo, consule in senatu palam nominati, a quibus ille se lapi- 
dibus adpctitum, etiam percussum esse dixit ? L. Sergium 
ct .M. Lollium nominavit. Quis est iste Lollius ? qui sine 
ferro ne nunc ([uidem tecum est, qui tc tribuno plebis, 
nihil dc me dicam, scd riui Cn. Pompeium interflcicndum 30 
6 seiintim 



(56= 



. Irn,l. 



dclicatiini Kor/t 



plcbcio6=r/ 16 f; 



. . oporluit M,,,/!-. 10 lilcci-c //*T n//, : viitrc /" : vi- 
12 iiilaUiin sir,/.,./ : dclirtum a„M. ; oMalimi /a. Miidlrr 
MR : (/■ siiblatos/>rasubicctos§ io6 : a tc nctuiii ><■/> ■ 
• adicctum J/nrfi. i, picbci PBlllfi: plobcm C: 
itincrosi /': -on 



i Birll. :rf. § 



fc'- §§81,95) 



"K I.OM(, SV.\ AI. POXTl KICKS ORAIK. 



513 



'4 



dcpoposn. Qu,s est Scrgius? arn,igor Ca.ilinae, st.pn.or 

d. mnatus „„ur,arun,, perrussor, lapidator, fori dcpotn,lalor 
ohscsor curu,o. His a.,.,, cius modi dunbus '„, tu in 
5 nnonae can.at. in conM.l.s, ,n s.na.um, i„ bona for.ina" 
que locnplotunn per causan, inopun, atcjuc imperitorr , 
repent,no.s n„pe.ns .omparares, an. .ibi alus " " o 

nulla posset, cun, desperatis d.-ibus de. uriatos ae dlrp^ 
-ercs exerc-uus pcrditornn,, nonne providendun, sena u 

.:p=^°;^=na::— -^^^ 
^::nris--trrL;;:nrr£ 

•luas, vcro ego aut Vei frunK.ntariae praefuissem au torn 
pressum ahquod frun,ent.,n, teneren', aut in i„ JnTre 

-o™,n,o <,u,a,uan, ant cnratione aut potestate va, ™ 
Sed homo ad caeden, imnnnens n,eun, non.en operis edi- 
derat, unpcnt.s ,n,ecerat. Cun, de nua di.ni.ale n ten,pb 
lov.s Opt.nn Afaximi senatns freqnontissin^ns uno i toX 
s^nen.e decrevisset, snbito i„o ipso die carissima„: an I 

'5 nan, ne<:op„,a,a v,l,.as conseruta est. Krant qui decs x, 
.n.™ortal,s- ,d quod ego sen.io-nun,i„e suo redittu , meum 
d -erent con,pr„I,asse : non nnlli au.em illan, rem ad i am 
r tonem con,e,:.uran,que revoeabant, qui, quod in moo rc- 
d, tu ,st,es ot, et concordiae si,a videbatu-, in discessu autem 

3oco„d,anus sed.t.onis tin,or, iam paene belli depulso me.u 

/firt'^tS,// -■""-'-'— cr.cS.,,,/, i,„:iac,a 
ipsam iludl. : „|i"",-r%; ' ' ''''' ''"' '"™ ('""^ratiQ„cm^ Wrf. 



6< 



M. TVLLI CICERONIS 



commutatam annonam esse diccbant ; quae quia rursus in 
meo reditu facta erat durior, a me, cuius adventu fore vili- 
7 tatem Ixjni viri dictitabant, aimona llagitabatur. Ego deni- 
quo lion solum ab opcris tuis impulsu tuo nominabar, sed 
ctiani, depulsis ac dissipatis tuis copiis, a populo Romano 5 
universe, qui turn in Capitolium convenerat, cum illo die 
i6 minus valercra, in senatum nominatim vocabar. Veni ex- 
spectatus ; multis iam sentcntiis dictis rogatus sum senten- 
tiam; dixi rei publicae saluberrimam, mihi necessariam. 
Petebalur a me frumenti copia, annonae vilitas : possem lo 
aliquid in ca re necne ratio non haljebatur. Flagitabar bo- 
norum expostulatione : iniproboruni convicia sustinere non 
poteram. Delegavi amico locupletiori, non quo illi ita de 
me merito onus iUud imponereni— succubuissem enini potius 
il)se— sed (juia videbam id quod omnes, (juod nos du Cn. 15 
I'ompeio pollicereiimr, id ilium fide consilio virtute auctori- 
'7 tate felicitate deniciue sua facillime perfecturum. Itaque 
sive hunc di inuiiorlales fructum inei reditus populo Ro- 
mano tribuunt, ut, quern ad modum discessu meo frugimi 
mopia, fames, vastitas, caedes, iiicendia, rapinae, scelerum 20 
impumtas, fuga, formido, discoidia fuisset, sic reditu uberias 
agrorum, frugum coi)ia, spes oti, tranquillitas animorum, 
ludicia, leges, concordia populi, senatus auctoritas mecuni 
.smiul reducta videantur, sive egoniet alicjuid adventu meo, 
consilio, aurtoritate, diligentia pro tanto beneficio populi 25 
Romani i)raestare debui : praesto, promitto, spondco,— nihil 
dico amplius, hoc quod satis est huic tem|)ori dice,— rem 
puhlicam annonae nomine in id discrimen quo voeabatur 
^ non esse venturam. Nuni igitur in hoc officio, quod fuit 
praecipue meuni, sententiu mea reprehenditur ? Rem maxi- 30 

1 1 in ca re nccnc ratio „l com. Garni il„ t:\n ua rct-cncralii, /Vis ■ 
... .a r. . . ral.u G : i„ ,a r. gcrcnda UK ,9 .ril,„c ° i" .; 

=4 v.d.an.rC ..,cucc..siii„a„clori,atc, ././'= =5 pr-P" i R^.mni 
b Lamb. : -o -o /U : p. r. a,.l ,.„. w,/. //„■. ^8 quoO' quod/V 



I>E WMO SVA Jl, ,m-TlHCB OKA-, n ,„ 

-.. No^l:{:;:r:;-:sr;^■--'-;^... 
S::;:;!:::::::;::r•™-"-"-'-^■'^^--- 
10 ago; cum hi. Iwuc a niL- hni, ■'"'"• '^"" "■» t«um ,9 

dare; cum P,,,,,,,,,, 4^", ^J T' "'"" ""''""■"" 

'-■"pedio.c„.;r --.n ;:;:-rr''r''"^'^'"^^"■ 
o^aincm ad palria,„ dcfUnLn I^^ ;::""' ^^'" 

"cm l,cllu,n cum Mithrid ■>';■• ' "'" "'''" ''^'^'- 

"n.i.po.um<amcn;;:S'is~'r.^t- '^''^"'"" 

I iiiissci nolnifisu /'/if •-, 

l"on,ms. „,„,„e //„/„, ^ ,"'.";;;' l,"""'";'!"^- -"'"//-.■ >-i s..H,„„i 
ced.hus Gj)/c ., ^x/>i. ■,„/>'// K ''■"" ■"C.W, 2 

JM"! : niiKalis Lahmcw: m,m Scil ,„.^„. i"""! ' '' '''''■■" "■' "^^P""' r..;;/. 

'^'".; Pa.sc.. : ,,a,,cndi ^^j^^^. „„/7;;;:' ''^ ■■ - /' -.-A /,r;; 

=.5 palrocinium r„dd • ,n° "v^ ", ■ > '^' ''"'" * <■'«• ' ^.^A § 57^ 
'^»«i'./-. 'rf</.: palrima.>iuin;(vim>./.r. ctT''-' I^Locini™ /„L 



8. 



M. lAl.I.I Crci'.KOMs 



ft, Ml I. s ~,,ui., tltlcml.Trt. i,cll(, .m,icndo .\l. C.iUMiciii prac 
iUcciMi. Iii.v, : 1^)110111 ^ir,ll1l : sanctissiimiiii, prudiMitiVsi 
imini, tbrtissiiiuini, .iiiiicissinuiin rvi piihlicii-, virtutc, .(in- 
^ilio, rationc vitac mir.ihili a.l kui,lcni ii p..,pe singulari ! 
Sed quid ad to, qui iiog.iv cssl' ^cniin qiirinquaiii iilli rei 5 
gpublicae CNtra urdineiii piarHi i ;> Atqiic in l,„c s.ilum in- 
omstanliani redarguo liiani : i|iKin lu in ea ro non pro 
illiiis dii;nitatL> prodiiarcs, sud pro m.. s<clerc suhdu- 
ceres, (]in..in tuis StTi^iis, Lnllii., litji, (.etcris(;i.c cac- 
dis et incendi.iruni du.'ihus chirrcras, ,,■„,,„ carnificem ,o 
civium, c|iiuni indoninatoiuni no. is prin.ipeni, (piem 
crudclitatis auctoruni fiiissu ^iivLxas, ad hunc honorcm et 
iniponuni extra ordinL-nt riominatini rogatione tua dutu- 
listi. Kt tanla luisti intcniptrantia lit illiiis tui scolcris ra- 
J3 tione.n orrultarc non posse-,; lilteras in contionc rocitasti ,; 
ciuas tibi a C. Caesaru missas di. eres ' C'alsak Tvlchko,' 
cum etiani cs ar-unientatus anion's esse hoc signuni, ,/iiod 
cognoniinilnis tanluni uteretur ne.iue adscriberel ' I'Ko con- 
svi.K' aul • iKiiiv.v, III,,;,-: dein gratulari tibi quod 
^t. (■ato,iem n tribunatu tuo reniovisses, et quod ui direndi jo 
in posterum de evtraordinariis potestatiljus libcrtatem adc- 
missus. Quas aut num<iiiani til>i ille litteras misit, aut, si 
misit, in contione leeitari noluit. At, sixe ille misit sive tu 
Tinxisti, certe consilium tiium de Catonis honore llkrum 

rS'vZ//'"'"' n *,'';"- '/'"'''■ , ^ '"-■^°"" rcip„b./,= : rei p„l,. parti 
r .«;. I/,,//. , ^o., ,„./„, rcdarmio liiam /,„„a,t o,„„cs „,/./. „ui in 

in ipsu C.,l,.n<; .1/,,,// ,<..,,„<; ,„ |,oc . . . q„i ii.ipsoCalonc <*/,. 

;,W,/ rr' ^"',"7, ''':""" '"'•' P""^'"^'^'-^'^ ■ ■ ■ Mll^duxcias ,,ucm 

minis / c,,m m„„,„„I„,s /'^ „//. /,„„■/,■,■ C.Ve vccgi,cmini.« ,8 

7"l " ,'/ / '; ■ /"'"■'"" ^'-y'. -P™™"^"! -9 Pl.bis Gl all. 

'I n.iil l.ainli. ,/„ c : quoil idem in postcriiin M. /' „//. 30 a i« 

'. .. . inii.: ,.m. ,oM ci diccmli //„/,;/ : iliiciidi .l/W;.. : cidcm 

/i.i/n..>.i ; fKtas protuiiali D. Scrnys ■ misissc nnxisti A,»,;, 



";r~;~j:--":r„^;;":" -. - 

»m»p.,,ir- ;'.:-;;"";::;"'. "'-'■ 

'■•"--'-,iu,ipe,..e„a.„„U... :^";, "r T '■' 
> iiiiDunssnu, „I..,„-..,.;.„.-. . ,. ' . '■"'" f-'c' ITacdomin 



3° impunssimo ijicni.ssimis vdi.s 



iiavigarL-s— si quae turn pr,,. 



' '^' cnbiis aerarii Sa.th, M,„l, ' , ,, ,•:"'" '"''': " '■■•'••I'nfl 8 

It.e //„/,„„. de,,.e,a |,.ge cof.'rf. per scna- 



linn (lccrcla<i /«„« 'lolmn. dcrrcl; 



10 ;4 



M. rVI.M CICKROMS 



imilg.i.sti cuiistiliiisii i)ronii.sisli VLnilidisli pcrferru potiiisscs, 
ec(|ui liiciis orhi iLTrarum vacuus cxtiaorjinariis fascibus 
aUjUu inipcric) Clodiano fuissct? 
3S -Si-'d cxiitatu.s ali(|uando Cm. I'ompL-i— dirani ipso au- 

diL'ntc (iuo<l si-nsi et scntio, c|uo(|uo aninio audilurus est 5 

fxcitatus, iiiquani, aliiiuaudo Cn. I'onipci niinium diu ru- 
conditus ct pinitus ahstrusus animi dolor sulivunit subito rci 
pulilKML-, (-ivitutciiKiue fractani malis, immiinitani m- dL-bili- 
tatani, abic-i taiii nalu ad ali(|uani sp.ui lilurtaiis ct pristinuu 
di-nit,uis iTLNit. Hie vir Lstra cmliiiLin rui fruuicnlariae jo 
I>raul)cicndus m.ii fuit? Scilicut tu belluoni spurcalissimo, 
praoHustatori lihidinum tuaruni, homini ogcntissimo ut faci- 
ncrosissimo, Sex. Clodio, socio tui sonnuiiiis, ijui sua lingua 
ctiam sororcm tuani a tu abaliunavit, omiic frunicntum jiri- 
vatum ct publicum, omnis pr,)viiK:ias frumcntarias, oiiniis 15 
maucipcs, omiiis liorrcoruni clavis lege tua tradidisti ; i|ua 
ox lege prinunii caritas iiata est, deiiide inopia. Impeiidebat 
fames, inceudia, caedes, direptio ; imniinebat tuns furor om- 
j6 iiuini fortuiiis et bonis. Querilur etiani iiii|)ortuna pestis ex 
ore liupurissimo Sex. Clodi rem fruiiienlariani esse ereplani, 30 
sujmmsque in periculis eius viri auxilium implorasse rem 
publicam a (|uo saepe se et servatam et amplilieatam esse 
meminisset: Extra ordinem ferri nihil placet Clodio. Quid? 
de me (luod tulissu te dici.s, patricida, fratricida, sororicida, 
nonne extra ordinem tulisti ? An de peste civis, queni ad 35 
niodum omne-s iam di aKiue homines iudicarunt, conserva- 
toris rei |iul)Iicac, quern ad modum autem lute ipse con- 
fiteris, linn niodo indeninali sed ne accusati tpiiilem, licuit 
tibi ferre noil legem sed nerariuiii priviKgiuiii, lugeiite 



Al un. mn, /,-„//. sn. mc ,1 iln ,,/. r.) 8 ii]iiiiimiUiiii /•■ I!' 

■^c/iiiin// : mut.itain eiM. : imil.im N„:,:;,nlii (il: mulilalaMi .lii,-,/,n's 
13 l.nciii..;-. /'/J/// ,, ex leg,, //„,„, . (,,i|je ^,1 . ,,^ |.^, /; , .,^ - ,_^ 

|..-nrlcl..-il ///„//.; ii„|K.,li,.|),a,inp. PC 33 Clo.lio ? .l/m7A I- -, 
parrKida PI: cl /./c: fralriciila oin. GM nalr. soror. ,1,1 I ,„iqc 



I)K 



'X'.MO S\.\ ,\„ POXTIITC KS OK.\TIO 



10 If, 

*natu, macTontibus l,onis on.nihus, ,.„iu,s I.aliac |„vcilms 
-im,l,a„s „pp..s.a captaqu. r. pul.lioa : ,„i,,i ,„,, .,, ^ „ 

<■- fl..g,.un„bus, „„n licui, de sal„tc pop„li Roman sen- 
•' ':■>•■■">' -1--? (,.,a quklon, i„ ...ucntia si Cn. I',,,,, i ,- 

l..u,lan,l us ..ss,.,n s, .„,s di,„i,:„i sufftagatus vi.lcrcr nui 

;- saUu, op,.,„ ... a>ni,i,„„ „„i...,. llsi,™,, dj;:,,: „ 

".n,... ,Ml..,„ ,,,,.. .h,n,ssp.,.a,v ,,,.,-,, ,i.,,,un,p,.s.. ,,,,,. 
- ■...n„.nl>usam,.as,ant...,n p,.,.,.„K,,„„, ,,,,„,,,,„ 

•— -•-ns.lans,uiu„n,|u. , l,a.- nvi.a.e ,.o„i„m-,^a 

quan, funm,s ,n.cr nos 0,0 ct Cn. I>o„,peius? ,,uis apud 
populun, Ko,„anum de illiu.s digni.ato inlus.riu.s ,,ui / 
scna.u saq„us dixit? qui tantas fuit lal.or, quae simul.as 

ZL?'"'-T-r"' ^^" """ "™ ""- "i^-'^'"^ --- 

perm? ,iu, al. ,!!„ ,n m. hono.,, quae praodicatio dc- „,ca 
aude, quae remuneratio l>eniv„lentiae praeter,m.,sa est? 
Hauc nastram coniunrtioncn,, banc conspirationem in re .8 
l.ul<l.ca bene gercn.la, hane iucundissimam vitae atque offi- 
aoaorum omnium sociota.em cerli homines fictis sermoni- 
1.US et fals.s cnmMibus diremerunt, cum idem ilium m n,e 
metueret, me caveret, n.oncrcnt, idem apud me mihi ilium 
.m, esse mun.cssu^um dicerent, ut neq.e ego ab illo quae 
nuh, pe.enda essent satis audaciter petere possem, neque 
^-11., tot sus|)icionil,us certorum hominum et sceleie ex 
"I'-eratus, ,|uae meum tempus pnstularet satis prolixe mihi 
poll.ceretur. )ata n,erees est erroris UKa magna, pontif.ces ,9 
i.t me non solum p.geat stultitiae n,eae sed etiam pudeat 
qu., cum me non lepentinum aliquod tempus mcum sed 
30 veteres nn,lt<, ante suscepti et provisi labores cum viro fortis- 
Mmo et clanss.mo coniunxissent, sim lassus a tali amicitia 

=tn„s COM i„ ^,. , ,, ^„„„, ^,::!:Tn:::^'^j^tii- """- 



II 2., 



M. r\I.M CICKROMS 



Uistrahi mi, ii,.i|uu intilk'xcririi ,|iiilms aiit ut apertis inimicis 
oljsisterem atu iit inskliosis amicis non cruikrcm. I'roinilc 
dcsiiiant aliquamlo iiiu isdcni innarc virhis : 'Quid silii istu 
viilt? ncscit (iiianturn auctoritati' valeat, c|uas res gusserit, 
<iua (ligiiitatu sit rfstitutiis ? ( 'ur ornat euni a quo dcsurtus 5 
30 est?' ligo vi;ro neque inc luui descrtuni jiuto scd paoiic 
dodituni, nee quae sint in ilia rei publicae flamnia gesta 
contra me, neque quo niodo, neque |)or quos, patefaciunduni 
mihi esse arliitror. Si utile rei jHiblicae fuit haurire me 
unum pro omnibus illam indignissimam calamitatem, etiam lo 
hoc utile est, ([uorum id six'lere conflatum sit, me occultare 
et tacere. Illud V(.to est liominis ingrati tacere, itaque 
libentissime praedicabo Cn. l'omi>eium studio et aurtoritate 
aeque ,7/,/„e unum quemtjue vcstrum, opibus, rontentione, 
precibus. periculis denique praecipuo jiro salute mea la- jj 
12 borasse. Hie tuis, 1>. I.entule, cum tu nihil aliud dies ct 
noctes nisi lie salute mea cogitares, consiliis omnibus inter- 
fuit; hie tibi gravissinms auctor ad instituendam, fidelis- 
simus socius ad rom|iarandam, fortissimus adiutor ad rem 
perficiondam fuit ; hie municipia coIoniasc|ue adiit ; hie Ita- 20 
hae totius auNilium cupientis imploravit, hie in senatu prin- 
ceps sententiae fuit ; idenxiue cum seiileii/iam di.\isset, tum 
.V etiam [)ro salute mea populum Romanuui obsecravit. Qua re 
istam orationem (]ua es usus omittas licet, jiost illam sen- 
tentiaui quam dixerani de annona liontificun- animos esse j; 
mutatos; proinde quasi isti aut de Cn. |-,,mpeio aliter 
atque ego existimo sentiant, aut quii". mihi pro exs|,ectationu 
l)0|)uli Romani, pro Cn, I'ompci nu-ritis crga me. pro ra- 
tione mci leniporis fariendiun fucrit ignorent, aut etiam, si 
cuius forte pontificis an:,- um, quod certo .scio aliter esse, ^o 

I mmM Lalimryry. posl stm Lnuge 2 invidiosUin./tv = .0 
Ilk : ,„n I Boll. R patf faciimdum PIIG : ...n.liitn lUl vnl- ,. 
atqiicn.W. Klol: : ;,i ,,/. (- (ut acqiie unum *1 16 I'ubli PB//el 

V, 7™^- '■/•''''" """"" "' ■''• scntoutiam (causam r si,f,flrl A C 
a.nk Cu„h;l Ruck Se,l. S, ,=9: cu,n ^ ir is qui . . , p.itriae con- 
servatae dedit ' 



DK DOMO s\,\ .\|, I'OXTII I( K 
MHa Miituiuia (,ff.-,„lii. ,,|i,, mod,, sit ,„„. 



ORATIO 12- 



"ii^mmiirii, ,nn (I,, 
ivi^ ciiuini L-iiiii .\\)i 



iilisiom. pcmtilVx ,im dc re jiiililicM 
incTiiiicnhriiiii .ik ant dvitatis sahis (Di-irit 

5.ut o|„n,o t„l,.r„ a.,t voluntas nua ; s.-.l o.m ,„. pnrjtnn. 

vol„...ssec„i„avn,, tun, ..„an,v,Mra in „,..attentuanclicn,lo 
..n.Knttas provcxit o.aiionrn, n„ :un. S.,! hor cotnpcnsaho 
iHWitate cus orationis .|„ae pctin. I a,l ipsan, causan, nvni- 
tinn...„,r|ue vcslram; ,|„ac c„„, sit in ins rdi.ionis cl inlus 
.ore, pnhl.atc clis,ril,uta, reli,,ionis parte,,,, .lua. n,nlto c.t 
vcTl,os,or, praeternnttan,, ,1c iure rci pnhhVac Jican,. Qnid „ 
-■St on,n, ant tan, a<lro..„,s ,,na„, do religion., dc r.hns 
-l.Mn.s, .-acnmonns, sa.-ris pomincun, co„U.gin„, doccTo 
'■""•■■'■'• ;"",'•"" ^'""""> 'I"-"". - 'l"is qnid in vcstris lil.ris 
.5 ■■"vn.r.t, ,d „arrare vobis, an, tan, .-nriosu,,, qnan, .a srir. 
ve Ic. dc qtnbns n,a,„res noslri vos solos et ,-ons„li ct s.ire 
volucrtnu? N..,o potniss. ,nro publico, legibns iis quibus ,3 
ucc c,v,tas umur, qnen,qna„, civcn, ulla cins n,o<li ,.alan,i- 
t^ite adfi,-, s,nc. ,ndi,-io : I,,,,, inris in ba,: Hvitatc etiam tun, 
.ocnn, r,g..s essent diro fuisse, bo,- nobis esse a n.aioribu, 
tradnnn,, hoc esse deniqne propriun, libe,-ae civitatis, ut nihil 
<le cap.te c,v,s ant de bonis sine iud.cio senatns ant popu'li 
n„t eornn, qu, de qua,|ne re eonstituti indices si,u detr:.hi 
|.oss,t. ^ ,desne „,e „o„ ,-a,licitns evellere o„,nis actiones 34 
^5tuas„eque ,ll„d a,e,v. quod apertun, est, te o„,nino n.hil 
gessisse ,ure, non fnisse l,ibunum plebis. h„di,. esse patri 
niim? [),co apud pon.ifices, a„,;r,ues adsuni : versor in 
,iied,o lure publico. 

U„"<l est, |,ontifices. u,s adoptionis ? \c„,,k^ „, j, ,,dop,^., 



«3,14 



N' IM.I.I ( l(l-K()\|s 



qui n.q,i, ,,r.,n,,,„ ,,„„ l,l,,„,s |mks,i, ,, , „„, p,.tu,.nl s,i 
.ArrtMs, i.i„;„. .Icin.lr ,;.„s;, , „i,|„c- sil adoplionis, ,juac 
Mtin^uvrnm ar d ■nitalis .|iia,: snrronm,, quauri a p.mli- 
n.-:i,. cnlugio .ol,t. Q„i,| ,.st l,on,n, i„ U.x adoptione 
'luaiNitum ? Adnptat annus viHinti iiat„s, , tiani minor, scna- 5 
I.Tcm. l.ilH-roniinn.' ,a.i.a? At pnu-rearL- pntoM ; l,al)rt " 
u^nrcm, sis,,p,,t ^.s ca lih,-ro., ; CNlurodaliit ii;ii„r p.i.T 
.15 lilMiin. (,)„,d? sarra Clodiao ■^rmis n,r intrr, unl, ,|„.„i i„ 
t'-i'-l? quae iinnisnniio pontilU uni, rum adupiarciv ,^-l. 
d..hml : nisi fort,- ex Ic- ila q.iacsitum est, niim perlmhar,' r.n, ,0 
pul icam suditumihiis vcilcs ft ob cam causam adupi iri 
non ut cms filius c.ses, scd ut tril)umis plebis fuTcs ut 
fiinditus cv.rtcTcs civitatcm. kcs[)ondisii, crc<lo, tc ila vclle 
I'ontilicilnis hona causa visa est : adproliavurunt. N„n act is 
ems qui ad..ptal>at est quacsitn, ut in Cn. Aufidio, M. Pupio >, 
quorum uturquu nostra mcn.oria summa seneclutc alter 
Oresten, alter I'isonem adoptavit, quas adoptionus sicut alias 
mnunierabilis liereditates noitiinis pecuniae sacrorum sccutae 
sunt. Tu ncque Fonteius es, (lui esse debehas. nu(iue patri.s 
hurcs, ncque amissis sacris paternis in hacc adoptiva vcnisti ,0 
Ita perturbatis sacris, contaminatis gentibus, et quam dc- 
seruisti et <iuam polluisti, iure Quiritium legitimo tutelarum 
^^ et hereditatmm relicto, factus es cius filius contra fas cuius 
j^ per aetatem pater esse potuisti. Dico apud pontificcs; nego 
.Slam adopl.oneni pontificio iure esse factam : prinmm .mod >; 
eao vestrae sunt aetates ut is ,,ui te adoptavit vel fili tibi ' 
loco per aetatem esse potuerit, vel eo ,,uo fuit : deinde quod 
causa ,,uaeri solet adoptan.li, ut el is adoptct ,|ui quod na- 
tura lam adse-iui n,.n potest Ic^gitimo et pontificio iure quae- 

8 filiiun"'/"^. '" ^ ^V f '" "/ '"? '' '-'"■ f'""" <" f'^'-'"^ 

sint /'-'•// "^ '», « 'tauum I'lU., ; turn II M,^ ,5 sunt CM ■ 

(<•/ </r. Ma,,,,/,;.:. ,„„ i,L ' ■ '• ■ ■-' 'P^" ''I" lo™ M" !■■ 

v.l .u cjL,„ l-.i, M. jlZn' ' '" ' ■■'"""-■"' -""'■■ ■»• ■*■'■'■'"-)■» 



14 



»'■; I'"M(),sV.\.\n invril I, ■,,>., KATK, ,4,0 

'■". -' ii....-l„|u.i ut nc,,uicl aut dc diyMitate ^-cncrun, am 
'lo ■....n.run, religion.- niimiatur: illud i„ |,ri,„i., nu ,,„a 
■■ili.mnia, m- ,|„a fraiis, „c ,|ui dolus a.lhilH-a.ur : ut haec 
M.Mulata a.l..l.li„ nii ,,„a,u nuslm. veritnt.n, ilia,,, M,scip,V„- 
f.loru,„l,bon,n„„i,„i,atacs.,.v,d, .' .r. Ouaeniaiur ,alu,„„ia ,, 
e-t .|„a„. venire i„>bcrhui„ a.lulesrcntuluu,, bene valcntcn ' 
^"^ "'amu,,,, ,li,xTO riiuu, scutoun, ,,„,,uli Ro„,a„i sibi 
vellc ad„,,lare ; id au..,„ scire u . uicr. ,„„„|s. „o„ ut illo 
'lius ,n.t,tuatur, s.d ut c |,at,„ ii. .val ,/ tril,u„us pLbis 
>o l.cr, p.,- -;,, idarro a.Iuptari ? nc.|Ue id obscure ; na„, a<in,,ta. 
turn ema>,c,,,an st ,ti„i, „e sit ems lilius .|ui a.loplarit Cur 
tr^o adoptabat? l',obate jicnus ad„pti„„i. : ia,„ ,„„„iun, 
sacra uitenennt, ,|uoru„, custodcs vos esse debctis, iam 
lulr,cms „c„io relin.pietur. Cur e„i,n .(uisqua,,, vellet tri- 
■5 bunuM, plebis so fieri ,„m licce, annusliure,„ sibi esse peti- 
t.unen, consulatus, in saeordotium cu,ii possii venire, ,|ui, 
l"trK,o n,.n sit is locus, „„„ venire? \\ , u„,uc aluiuid 
accident ,iua re connnodius sii esse pleheuan, siu.ili ratione 
adoptab.tur. Ita poi.ulu.s Koinanus brevi tempore nenue 38 
=0 regen, sacrorum „e.|ue llamines „ec Salios liabebit, ilec ex 
parte durnda reIic,uos s..cerdotes ne.,uc auctorcs centuria- 
torun, et cur,aturu,n coniitioru,,,, auspiciaque pupuli Rou.ani 
s' magistratus pairicii creati non sint, intereant ne.esse est 
cun, interrex nulltis sit, quod el ipsun, patririuin esse et 
n a palncs pro.li necesse est. I)i,i apud |,ontif,ces istau, 
adoptionen, nullo de,-,eto i.uius eonlegi probata,,,, contra 
unine pont.ll. „,„ ,us lacta,,,, p,„ „ihi|o ,,sse habendan, • 
qua sublata nitel.egis tuluu, trilnmat,,,,, luu„, concidissc 



\ eiiio ad augures, (luoruiii ego libros, si 



sunt reconditi, '' 



patrH-,1 /', : a patricio P'O ,M lo,„. a C) V'"'"'^ «<"'■ . a 

CIC, DE DO.MO 



39 



15 yj 



M. i\i 1,1 (Hi:k()Ms 



lion scrutor; non siiiii in iMiuircmlu iiirc .luguruin nirinsus, 
h.u(; ((uac una ( urn |)i>|iu1m Jiilii i, i|iiac >m\k: in i iinlioniliiis 
tcspdnsa sunt, novi. NcK.mt f.is ^■n^<; agi cum populi) cum 
de c.ifli) scrvatimi >it. (^un die du tc lex ciiriata lata 
esse dicaUit, audcs nogarc do caclo u.s.-.u scrvalum ? Aili.st s 
pracscns \it singulari virlutf, constaiuia, ^ravitatL' pracdiliis, 
M. UiliuUis : hunc cunMiIcm illo ipso die cuntondo ticrvassc 
dc ladu. 'Inrirmas igitur tu aila C. (.'acsaris, viri fnrti', 
binii?' Mininiu; ncipiu iiiim nica iam iiuicquani intcrcsl, 
i\<iptis iis tdis i|uac i:\ illius actionilius in niuuni corpus lo 

40 inmissa sunt. Scd liacc de aiispiciis, (piai,' ego nunc pcr- 
l>rcvitcr attin^jo, acta sunt a tu. Tu luo praccipitanto iam ct 
dcbilitato Iriljunatu auspiciorum patronus suliito cxstitisti ; 
la M. Bibulum in contiimcm, tu augurcs produxisti ; liiii 
intcrroganti augurcs aspondcrunt, cum du caclo scrvatuin 15 
sit, cum populo agi nun possu ; til)i M. liilnilus ipiacrcnti .u; 
dc caclo scrvassc rcspondit, idum(iuc in cdntionc dixit, al) 
Appio tuo fratrc productus, tc omnimi, quod contra aus|iicia 
adoptatus usscs, tri!)unum non fuissc. Tua dcni(iuu omnis 
actio postcrioribus mcnsibus fuit, omnia quau C. Caesar 30 
cgissut, ([uod contra auspicia csscnt acta, per senatum 
rcscindi oportere; quod si fier.t, dicebas te tuis umeris 
me I ustodLin urhis in url)em relaturuni. \'idele lioniinis 
aniuitiam . ' ^ per suum tribunatum t'aesaris actis inligalus 

41 tiiicielur. Si et sacrorum iure pontilkes et auspiciorum 25 
religione augures tuluni evertunt tribunatum tuum, cpiid 
(|uaeris ami)lius ? an etiam a[]ertius aliquod ius poi)uli at.pic 

i6 1egum? Hora fcjrtasse sexta diei questus sum in iudicin, 
cum C. Antonium, conlegam meuni, defendereni, ciuaedam 

8 Infirinas ipitiir iii M<ulv. : infirm.1 sunt ipitur tua rorft^. tu.T (jij/. 
G : tiKl SLiilcntia /' g cnim Inc mca J* cf />hr. ; mc oiii. bk I t 

lihi iiinrrupantt ut ami. Litbiiu-y.rtlal: tu iiilrJTotr.-iiiti -ante IiG.ln>'l) 
/' *(■//. /'littfct , Ic intcrroKati : a tt: iiilLrroj,'ati Mnitnits. 21 

fjuodc/: quii J'/i : qua>: I/OM//T : ^/oit. '/lioiiiniu' Darfi-r ^> t ut 

suiiiii bit rti. y. : ubi per suiini Ninii^crin-^ (i) : nuasi non ipse per 
^ii/>/'I. llahn: CLHl tamen ipsu pel ta<'iiii<jty 



II u 



;!:,.;;r'"7;"'T """"'"""'■ '" '— -„ 

; "":■ "•"'■l"""""-'"'l'-.lMa,l,,„„.Mlamvir.,sl.,n„ 
-■-"^^'"lu-.M,„ ,li,u,M„, ,l,,ul.run.. Ilorannn,, 
'""'!'•" 'I'-' '" - n,l..|„.„„.. Si ,|u,„l i„,.„.risk.uil,u 

*;:;::;:"'";' x''-r.,.ru...,,j::\!:,t:z 

"""7'"^/-'""»- '"'"I rq,r. ha„l„; sine..,!. .„ ul,scrv,uul. 

(-■nlM,,>.M.,diaM,Uac >..,.,„, ,„„,„1,H„,.M ., , ^i ; 
"«■ "' ;;i^ "HUH gLiKTc iuris, ,|„,„1 i„ sa. ri ., .| ,: ,„„ ,.,, 
"';i.i'«lml,.il,u. Mt,t>-tril,„m,M, ,,W,i „.„. .■,.., V,,,,' 
'""■.""""">"■> Mn,.,.a„sardi„.|u„. • . ^ ,;.,„„.',, ' , ,, ;/ 
■ lari,sMi,„« virus, prinnp.-s civilalis, .r.|„..t l^.i- urV , ' 

'u,nplei,oiurcaKcrci,,,tmW.;,|i,iM,.,., ,1 -,,,,.;,, s,', .'.,„', 

"•■> ro;;at,o„. fu.KTo .la.an, r.m publ,.:a, • . ,sc li,, , ,' , 

..tamu, .d fu,u,s, csi „,i.scrum a.c,ue ami,,:,,, -,.■.,, , ' 

'-I-'""' -- di.d,a,u ;,,,,,„! d,,,,,,i,,ii,. ,/,;,,;, ' 

••Hsp.c. . uhsscH, ,ure c,i.sc: dircl,a.,t. (J,,,, re lircl.it „t 
'•Pmor, „ob,s .as ac,i.,ncs „o,. i„fi„„arc, , uil.us illi ac „ 
» l.Hs .:„ns.„ut.„„ .ril,„„.,t„„, ,uu,„ .•,„„prol'avcrun, 

l"c |,sc /. .S.rv,i,us, ^,r o„,nil„,., rebus .lari.sin.ns a.„ue 
n,pl.s,„,.,s: ,,„„ i,,,,, ,„„ ,„„,,, ,„ • - 

"u„„na.„„ de cap,,., civis i,„lc,„„a,i tulis.i? \- „.„, :! " ., 
'5 sacralae, vetant XM tabulae le,espriva.is hu„,i„ibus inl.^^i^ ' 

V- 19: i^v -'<,"<-, ii I, itJ' ' ■''^''■'"■■^"'"y-<i"'-<n/f. 

== i'. Scr'ilius V/X Ta,K.; fs ■; 'l'' 'i"'' * >4 : S„//„ 5 87) 

pnv.ais l,nmi„ibi,.l privMi; „,o„, /'/./; /*"""'' '' '''• "■ =5 



l> 



17' 



M. TM.IJ (ICKKONIS 



id est cnim |iriviUg!-.-;;i. Nemo umi{iuini Uilit ; nihil est 
orudc:lius, nihil pcrniriosius, nihil quod minus haec riviUis 
ferre possil. Proscriplionis miscninium nonien illud et 
omnis acfrbiuis Sullani R'niporis quid habet quod ma\imo 
sit insigiK' ad nicmoriani crudelitalis? opinor, [jounani ins 

44 civis Romanos nouiinatim sine iudicio constitutaui. Ham 
vos igitur, pontificcs, iudicio alque auctorilatu vestra tri- 
buno plebis potestateni dabilis, ut proscribcrc possit quos 
velit? Quaero cnim quid sit aliud iihi i)roscribere Vklitis 

IVDKATIS VT M. TVI.MVS IN CIVITATE NL SIT l'.ONA(.>VK KIVS lo 

\i MKA siNT ; ita L'liim re, elsi aliis verbis, tulit. Hoc plebci 
scituni est? haec lex, haec rogatio est? hoc vos pali potcslis, 
hoc ferre civitas, ut singuli cives singulis versiculis e civ\- 
tate tollantur? E<iuideni lani perfunctus sum; nullani vim, 
nullum impeluni metuo ; explevi animos invidoruui, jjlaiavi ij 
odiu improborum, saturavi etiani perfidiam et srelus prodi- 
toruni ; denique de niea causa, quae videbatur perditis civi- 
bus ad invidiam esse proposita, iani onines urbes, omnes 

45 ordines, onuies di atque homines iudicaverunt. Vobismet 
ipsis, pontifiees, et vestris liberis ceterisque ci\ ■ pro ve- -o 
stra auctoruate et sapientia consulere debetis. Nam cun; 
tani moderata indicia populi >int a maioribus constituta, 
lirimum ut ne poena capitis cuiu pecunia coniungatur. deinde 
ne improdicta die (juis accuseiur, ut ter ante niagistratus 
accuse' inlermissa die ciuam uuiltam inroget ant iudicet, i-, 
([uarta sit accusatin trinuni nundinutn prodicta die, cjuo die 
iudiciuni sit futurum, turn niulta etiaui ad placanduni atque 
ad niisericordiani reis concessa sunt., deinde exorabilis popu- 
lus. facilis suffragatio pro salute, ilenique etiani, si ipia res 

9 sit aliu* y" ta!iuij II' : ^\ tali vi I'*'- trll. nisi .^ii/^pL Laiiii- 

,s'"/ §§ 5J. 54 '• ac f/niin §51 proscrihcve lul. l-tjii^i- 11 ic 

etsi Moiniiis, : iLM-it si cutfd. fecit ctsi //W- plcbiscitum J/Gbr et in 
tii^. t 24 iinproditla Moiiitu.s.: in prodicta i'G: in praedicta i?/iV; 

pro inilicta IJbc : indicia k 25 capitis iudicet Liiiigc 27 turn] 

cum Lnn£e 38 sunt Me Khtz : sint tWrf. 



46 



I)i; DOMO SNA AD POXTinCKS ORATIO ,745 

iMiun dium aut aiispiciis aut excusatione siistulit, tola (ansa 
iudiciunique sublutum est : haec cum ita sint in iure, i.bi 
crimen est, i,l>i acciisutor, ubi testes, riwi.l indignius qLaiii, 
<liii neque adesse sit iussus ne(iue citatiis neciiie accusatus,' 
5 de cius capite, liberis, fortunis omnibus conductos et sicarios 
et egentis et jierditos sufTragiiim ferre et earn legem piitari ? 
Ac si hoc de me potiiit, quern honos, quern dignitas, quern '* 
causa, quem res pul>lica tuebatur, euius denique pecimia non '' 
expeteliatur, eui nihil oberat praeler eonversionem status et 
10 mchnationen. communium tcniporum, (|uid tandem futuruni 
est us ijuoram vita rem.ila ab honore i)opuIari et ab hae 
inlustri gratia est, pecuniae autem tantae sunt ut uas nimium 
multi (gentes simiptuosi nobiles coiicupiscant i" Date banc 4, 
iribuno plebis licenliam, et intuemini paulis]KT animis iu 
■Sventutem et eos ma^inie qui inniinere iam cupiditate 
videntur m iribunician. potestatem : ronlegia medius falius 
irib.jnomm i)lebis tola reperientur, hoc iure firmuto, <iuae 
coeant de honnnum locuplctissii.iorum bonis, praeda prae- 
sertmi populari et spe largitionis oblala. 
>o At quid tulit leguui scriptor peritus ct callidus ? \ ri ,t„ 
ivnr,ATis VT M. Tvm.io aqva i:t „;n, intkko.catvr? 
Crudele, nefarium. ne in sceleratissinio quidem civi sine iu- 
d.cio ferundum ! Non tulit vi intmki.k atvr. (),ud u-o' 
VT IN rERiMCTVM SIT. O caeiiiun, o porientiim,' o scelus ' 
>5banc tibi legem Clodius scripsit spur.ic.rem lingua sua, ut 
inlerdictum sit cm non sit inl.rdinun, ? SeMe nosier, bona 
vcnia, quoniam iam dialecticus .s el haec quoipie li..inis 
quod factum non est, ut sit fartum, ferri ad populuni aut 
verbis ulhs saneiri aut suffragiis confinnari potest ? Hoc tu 48 

Jin<' .:, O ccnuin ///// : ucc^unnn /•■ : J.unm /'■ 



1848 



-M, TVIJ.I CICEROMS 



scriptore, hoc coiisiliarin, hoc niinislro omnium noii bipedum 
solum sed etiam quadrupedum impurissinio, reui puhiicam 
perdidisti ; nequc tu eras tam cxcors tanique duniens ut 
ncscires Clodium esse (jui contra leges faccret, alios (|ui 
leges scrihere .solerent ; sed neque eorum ne(iuu rcturoruni, 5 
in (|uibus essut aliquid modestiae, cuius(iuani tilii potestas 
f'uit ; neque tu legum scriptorihus isdein potuisti uli (juihiis 
ceteri, neque operum architectis, ne(iue pontilircui adhihure 
quern velles, postrenio ne in praedae quideni societate 
mancipom aut praedem extra tiiorum gladiatortnii niuiicrum 10 
aut denique suffragi latoreni in ista tua proscriptiojie (|ueni- 



quam nisi furem ac .sicariu 



ni repenrc potuisti. Ita(iue cum tu 



florens ac potens per nudium forum scortuni poi^ilare 
tares, amiei illi tui te uno amico tecti et beati, qui se populo 
commiserant, ita repeliebantur ut etiam I'alatinam tuani 15 
perderent ; qui in iudicium venerant, sive acrusatores erant 
sive rei, te deprecante damnabaiitur. Denicjuo etiam ille 
novicius Ligus, vcnalis adscriptor et subscriplor tiuis, rum 
M. I'apiri, sui fratris, esset testamento et iudicio improbatiis, 
mortem eius se velle persequi dixit : nomcn Sex. I'roperti jo 
detulit: accusare alienae dominationis sc derisiiue socius 
50 propter calumniae metum non est ausus. I)e hac i.uitur lege 
dicimus, quasi iure rog.ata videatur, cuius iiu.ini (juiscjue 
partem tetigit digito voce pr.aeda suffragio, quocuuKjue venit, 
repudiatus conviclus(|uo disccssit ? j. 

Quid si iis verbis scripta est ista proscriptio ut se ipsa 
di.ssolvat? est enim ; Qvoii M. Tvi.iivs iaisvm si:.\.m\, 
coNsvi.TvM RKTTvi.KKiT. Si igiiur rcttiilit falsum senatus con 
sultum, turn est rogatio : si non rettulit, nulla est. S.itisne 

SI quadrip. Hliu iriipiirissimol spurcissimo Oheiilirb Ad. Lamjtri,!. 
Altx. Sevti. 9. .; oinminn unn saliiiii hifiidum s,,/ cl,.im i/i,nr/iii/'Ciiii:i: 
s;,urnssiino\ 4 liunc m;/f CliKliuiii /VW' facr.- .l/(i;//Ji|.. 10 

piacd.MJl Garnt., Unit. : pracdum soc-ium co<ii/. /'rai/rr G.M praudai; 
socium) lib pracdonum sorium i;i lorum nl. I'. loHj.siorUini 

foyi l> : viii. nil. 21 dimiinac domiiialioMrs /JV„l/ -^3 .piasi 

Mai/v. : iiuat- r,„/,l. 2, praoda d,/. Jonl.vi : pratdicatiunc mm. 

Halm agtsll '/ur!. /nus/al i:st1' Murller 



HE noNrn .sv.\ ad coNTiiin s oratk, ,950 

tilM viJctm a senatu iudicatun, ni.^ „on nioclo n„„ cnicruitm,, 
ossu auctor.tu.n, cius „uli,m, sod tliam un„n, ,,„st urboni 
ronditam dili-emissiniu suiiatui pamissu ? Qiiol inodis dec-, 
l.>'..-m islam, ,|uam vocas, mm essu legem ? Quid ? si eliain 
5 pliinluLS derLhus uno sortitorc tulisti, tameniie arl.itrarls id 
qin.,1 .\[. Drusus in K-gil.us suis i-leriM,,,,, perl„.„us ill,. v„, 
i\r. N-aiin, ct I,. Crasso coiisiliariis n.in ..l.iinii. ,,i „| i,! 
iioss,., ,>,„nium facin„rum et stuproriim homnicm, Doumis 
••t t lodiis aiictoribus ohtincrc? Tulisti do me nc reri,Krer 5, 
10 non ut exirem, quem tu ipse non potcras dicerr non li, cr.' 
esse Rumao. Quid enim diceres ? Danmaluni? certe 20 
m,n. Expulsum ? c|ui licuit ? Sed tan.en ue id quiden. est 
smplum, ut ex.rem ; poena est, qui reeeperit, quam omnes 
ne.,leNeriuU; eiectm nusquam est. \-erum sit : quid ? operum 
15 I.i.l,]„oru,„ exa.li.,, quid? nominis inscriptio tibi num aliud 
Mdrtur esse ac nieonuu Iwnorum direptio? praelerquam 
'1""'I lie Id quidem per legem I.ioiniam, ut ipse tibi rura 
tx.nem |..rres, lacere potuisti. Quid? h„c ipsum cpiod nun<- 
aii.Kl pcmtincx's agis, te meam domum rnnsei-rasse, te iiumu 
-■o u.enl.nn fecisse in meis aedibus, te si^.Muim dedirasse, eaque 
U: ex una n.galiunrula ferisse, unum et idem videlur esse 
al.|ue 1(1 ,|uod do me i])so nominalim tulisti ? Tarn licrcnle ,,j 
est unum (piam quod idem tu lege ima tulisti, ut CpHus ' 
rex, r„u,s maiores luiic populo s..n, a; ,ue aniiri semp.r 
H luerunt, cum boms omnibus ,ul, prae.oneiii siihireretui et 
exsules Ily/antium redueerentur. • Ki,K,n,,' inquit, ' ulraque 
de re negotmm dedi.' Quid? si c-idem nv^n'.nim dr.lissel 
ut in Asia cistopborum flagilaret, iiide ire; in Ilispaniaii, 
rum Roman, de.vs.i.sset, ronsulatiim ei peteiv lireret, eiuii' 

'";,,: '.'■"^^^/'""'S l.„lu,uy,r. ,„„or,.„. ,V/,„.//., „ol,il,ssi„„,. AV../- 

n. .11 ..<„/i,., I,.,„„uiii, foraniiim llif^, l,„ml,„.ni C f,,. ,, •a,,,, 
,.m,mi,n / r.H. I,„mm< m far. .1 slup. oirnium Ihnl. ,', lu rc„ .: 

k"m...n f7,„„/. ■ R,.,,,;,, „„// K-m.i/ . :„,!,■/,„,.', ' ' ' ■' 



ao 51 



M r\ 1.1,1 ( KI-.ROXIS 



lai-tus issLt, prnviniinm Syri.ini i4)iinerit,— qiioniam de iino 
53 liomiiie srrilxTit, una i\-. i ^sut ? Quod si ium jiopulus 
Rimianus df isl.i u- c oiisukus essci et non omnia pur servos 
latroiies'|iic ges.^isM'., iioiinr licri poicrat ut populo de Cyprio 
ri'i,'e plidTc'l, do iasuIiIhn ily/aiuiis (li'iplircrot ? Quae usl, 5 
(juacso, alia vis, (|u:ir si-ntemia C.ifciliac li-.^is el Oidiac ni.-.i 
hauc, no populo ik res-,.' -.il in coniumiis rebus rduipluribus 
aul id quod nulit aenpcn' :;ut id rjnnd velil re[)udiare ? 

(Juid ? si per vim tuii^ii. tanienne le\ est? aut quiequani 
iure i;eslum videri potesi c|U(«l |ier vuu ^estum esse ronslel? 10 
An, si in iiisa l.ni()?ie tu.i i\ip!j iam uri.e lapiil. s iarii, si 
manus rnnlala nun esi, idrin ,, m ad illani Lilieni alque 
eluviiin i-ivilalis villi' suinin.i \i prrvnmv pnlnisti ? ( 'luil in 
trihunali Aurelio rnnM rihrlia^ palaiu noii ni.ido liberos sid 
etiam servos, e\ r)ii,iii!,rs vii is 1 inicihnc.,. vim tum videlicet ij 
lion paraiias ; euin cdietis ti;is Liinrnas 1 l.iudi iuhebas, 
non vim i'liperitae nuikiludmis, sed hominum lionestorum 
niodestiaui prudentiaimiue i|naerel)as : eum anna in aedeiu 
Castorib eoniportalia-, nihil aliiid nJM iili ne (piid per vim 
agi posset niacliinaliare : eum \en. ^i.idus I'astoris run- 20 
veliisti ae reuiovisti, mm, ul mini, si,' lilii aiji re lii'en 1, 
homines audai is .ih ( iu^ t, inpli adiui .iiqui jm-iiisu reppu- 
listi ; eum eos qui in eonvenui eirnnim 1 j. 1; ;. inim \i.-rl)a de 
salute mea feeerant ade-^e iu-~isn, 1 oruiii,ue ,i(l\Meatiunem 
manihus ferro lapidilius dix iivsis;i. Mm pr.if, .10 n-ti :i<listi 25 
55 \iiu lilii ma\ime displieere. Wrum lia. ■ turio^a \is \aev,iiii 
triliuni pleliis laeilo superari fra:\i;ique puluil \ in. rum liono 
-um vel virtiile \ el mulliludine. l,)uuP 1 mu ( i.iliinio ,Svri,i 
dahatur, M.iei'donia I'l-uiii, utriipie inlinilum iinprriiim, in- 
.:;eiis pe( nnia, iit lilii nmnia peniiitlerent, te ad;u\arenl, lihi 30 
luanum.enpias.tilii suiiss|„ etjin, 1 riu;n-iciii' s. tilii peeuiiiam, 

6 qn.ieSM m;-. /.„,„,',. ; ,,i;;..,i ,, ,/,/, J.,, I. hi I ii'iiim ?! clni.'m 

/'' : lui'iii '"..ji... 10 ,..j,,\ iiil.^iut, /!'■/ p.ir.nl. as (/ 1. /;./!/« .iiirr, 

IV.ilf. il.l. M,„ll. .:■) m ,1,1,1^ Mminii.. 31 p. .lal.is ,.,„/. A'>.f/i, 

.Miitll.: spcr.ltos furf././r,ir/<-<- ///,/• I |,riratij : p.jniilos /.(l/iiiirvfi 



DK IiOMf) SVA .\n I'ONinUKS OKATK 



) 21 ;.; 



iIIh 



n Ijmilias i-oiii|).iraiTnl, W siiis snkraiis ( (mtioiiiliu^ sul, 
l.vai. nt, seiiatus aiictc.ritatrni inridtruiit, ci|iiililiu.s Kcjiiianis 
inortLMii i)rosrri|)tii)]H.mriia- minitari'imir, uk- l.rRrL-tn niijiis, 
mihi cinlini ,1 (limii:atiom.'ni ilrmuuiarunt, niuam dnimini 
f rifritaiii viris bonis jht aniicos suos coniplcn-m prosrri- 
I)llnni^ iiKiu. 1110 froqucntia nudarunt virorum hcmoriim, mil- 
|)raisidio spoliarent sciiatiis pio nu; non modo |.n;,'iia.\' 
amplissinm.n oidiiuni, sud cliani pl,„arr <i sti|,pli,-arc nuilata 
vvsto prohilxiMit, lU' turn (|iii(lrni vis , rai ? IJuid iL;ituro!;o "2 
loccssi, am (jiii tinin.- fuit ? non dir;im in in,' lai- n„. tin'^i ■='' 
duni .ssr na;nr-a: ,;nid? ilia n.i Mronnn roi-ti-.sini.innii 
nulla, ([nid? niMri u<|iii!rs k.imani. c|uid? M-iiatus, ,|,iid? 
deiii.pK' onmrs hnni, si niilla limi vis. ,an- nir llint.s pciius 
prosmiti snm .|,iain aut innvpant.s rrtinikiunt ant iiati 
15 rrii,|ui'innt? An li„r tinirl.ani, si nirruni a.ynvlnr in,.rr in- 
s!Uut,ir|ik- mainrnni, nt possvm piaist-ns siiMin.n-? Vmini, ;; 
SI dks dicta c>s>l, indiiinni niilii fnil pcitniksivnduiii an " 
sinu indie i<, piivil.-iuni= Iiidirlumn,- ? Causa tani tnipi. 
s'lhc.t, hdin,' qui cam, si iani esse t i-ncita, di.vndci mm 
;o licsscin cAplicarc. An (|uia .an^ani piclxirc^ non poliram ? 
.■mus tanla lionitas rst ut ca ip ,, n.m mode) sf, si-d etiam 
m.- abs, niini p,r s,- probani. An s, natns. an ordims „m/,.s, 
■m II qui caincia t- Italia ad nu' r, vocamlmn c-o,.volavc-runt, 
sc:^niiiivs m,. piac s, ntc ao ,v ivliiK-ndmn vl c-oiiscrvandum 
2=,hu-...nt. in ca cai^a ,;iiam ip,c iam parnVida taleni di<;at 
Imssc lit iiK- ab oninibu, ad nicam piistina-i di.;nitatcm 
i'xspcvtat.im atqiR. ivxocatmn cni.iatiir? An vcto in in- js 
dicio pcri.mli nihil lint: pn\,l,^ann p, niiiini, „^., „,ii,i 
prac-stnli si niiilta inic.^an'liir, nnn,: ml, ncdcT. 1 1' ■lam 
soinops aiitem cuo riain ab aniic- am t.iiii n.ida r 



I'll 



lo pi-.si n,,/,/. /'/ri. i8 hi'l 

Iiuiifinni in cMiisa i.im liirp, ' scii, 
c-liaiii -,1 ,-:iiis.-i I ^-. t ifiMila i- (i„|j, 

IS h,,ll.,, (,■„,„/ ,p ,|,|| „„, 

al^i.ilti' III M,„i,., ,1,1 Hi ,,i„„e„ , 
/''"■■ -'7 -Nl 1,-nj M„.lv ■ ■,,/ 



iiiiMirn 


ii 


. •> 


./-/r; 


III 


Mn 


lU;..- 


hciiio ,< 


<i.i. 


<c 


' isl! 


irii 


y Ml 


n \-{\\\ 


intii t 


1 c; 


ll-i.T 


ta;it (1 


'P 


sri 


• 'in 


Mil Kfnf 






.!j n 


lit..' 


<\ /' ■ 


.id, ('.,u 


tt. 




-■3 ■ 


i 


. In 


■.'■<i'i. 



33 ^8 



M. TVI.l.I CKKRONIS 



23 



blica a magistratilms? giikl ? si vocal^ic trilnis cssent, pro 
scriptioiicm non dicaiii in mu, ita dc sua salutu niL-rilo, sul 
oninino in ullo civi cnmprobavissont ? An, si ugo pracscns 
fuisseni, vt-tcrcs illao copiac cdniuratorum tuiiiiic piriliti 
riililcs at([iio tgcntcs ot nciva iiiamis scL-lcratissininrum am- 5 
suluni rcirpori iiici) pcpurcissunt ? qui rum eoruni oiuniuni 
iruilL-litati scekTi(|UL' cussisseni, ne al)SL'MS cpiidum lurlu 
riKo mentis corum salian: potui. Quid unim vos uxor mta 
niiscra violarat, quaiii vuxavistis, raptavistis, nnuii (■ru<lL'litate 
laccrastis? (juid mca filia, cuius flclus adsiduus sordi.-s(iuo 10 
lu^ubrcs vohis crant iucundac, cetcrorum omnium mentis 
oculosquo fl(jrt(jl)ant ? ([uid parvus filius, (]uem, quam diu afui, 
nemo nisi lacrimantem confectumque vidit : quid feeerat 
quod eum totiens per insidi:.s interficere voluistis? quid 
frater meus? rjui cum aliquanto post nieiuii discessum ex 15 
provincia venissct nc(iue sibi vivenduni nisi mo restilutu 
putaret, cum eius maeror, squalor inerediliilis et inauditus 
onmibus inortalilms miserabilis videhatur, (juotiens est ex 
60 vestro fcrro ac manibus elapsus ! Sed (juid ego vestram 
crudelitatem exprobro quam in ipsuiii me ac meos adlii- ;o 
buistis, (|ui parietibus, (|ui tectis, qui columnis ac |)ostibus 
meis hostifirum (|iioddam et ncforium omni imlmtum odio 
bellum intulislis? Non enim le arbitror, rum post meum 
discessum omnium liicupleliuni fortunas, omnium pru- 
vinciarum fructus, tetrarcliavum ac rrgum Ixjiia spv- atque 25 
avaritia dcvorasses, argenli ( t supelleclilis nu le cupidilate 
esse raecatum : non existimo ( ampanum ilium ronsuUm 
cum saltalore conlega, cum altv,ri tolam Acliaiam, Tlus-a 
liam. Hoi-otiam, Ciraeciam, Macedoniani onuuuique l>ai- 
bariam. bona rivium Romanorum rontlonasses, alleri Syriani, 30 
l*al'\loneni, IVrsas, intcgerrimas pacatissimasque genli^, r.<] 
diri|)iendum tradidisses, illos taui cupidos liminum incoruni 

3 At Lclintnitn 5 nova nianiis /// ^fYTr;7»v j/rt /■ : luv.i 'mis 

f novanos // : nova /j'5/ : liuvn vis I'-CMlr 20 cx[)r'>!ii(i 

Etiu^lt: i.\|irutm> tuiil. 



24 



l)F. DO.MO SV.\ AD I'ONTIFKT.S ORATIO 2360 

01 rolumii.iriini ct v^ilvnniin fiijssc-. iN\.,|ik' pomj \\h niamis 61 

c-()i)irn-(|ur C.itilinac caiMiicntis ac testis kctcirum mmrum 

SI- fanuni sdmdi cxplL-tiiras |mtaviTiirU : scd ut Imsliiim 

urliLs, iHO <Miiniuni licstiuni, v.riirn loriini i|uil.iis.iim 

sacxTliiim I1.II11111 iiiUriicriviniKiuc MiNnpinuis, nun prni_da 

mMuiu s.,1 ,„|i,, sc.l, inns iNscindi-r.', <|UrKl, in qucs |,i-,,|,i,.r 

.ouiiii ciiKkliial.ra iiilluiHiiaiac ni. ntis niisir,,.' h.Miini, 

( urn lionim tli.nn t«:tis a ,m .liliiis ivsi.lrru ali.|U(,d l„ Hum' 

scm|KT \iil.'tllr r « !- 

10 Nihil crat latum dr 1110; ,,011 ad.ssi' cram iiissii.s, iKin 

citalDsafueram ; eram cliam tuo iudiri,, civis incokmiis, cum 

domus ill I'alatin, villa in ■fusculanc, altera ad alturum oon- 

Milrm IranslerLbatui sciliivt cos cc.nsulcs vocabant i(,lum- 

nac iiiainDrcarix acdibus nieis inspectanlc p<,|Hili) Romano 

■sad siHTur.) c.nsulis portabantiir, in fimdum autum virini 

(onsiilis nnn iiistrimicntiun aut oriiatmnta villae, sud iliam 

arborys translcrebantur, cum ipsa villa non |)raudaecupidilalu 

<iuid uniin Lrat prawlae ?- sud odir it irudulitatc liinditus 

lAcTlcrrtur. Diimus ardcbat in I'alali,) ni n loriiiii,,, ■.• .i 

20,.!,i.ii(. ini-cndi.i: o.nsulrs cpulabaniu'- ut in .nniurat'.rum 

L;r,au',uii»H' viTsabantur, laim altrr se Calilinai 

alter C.-thi'.^'i r-iinsiibrinimi fuissr diciTct. 11 inr 

pDiiiilic. s, lioc scolus, luDH- furnrcm men rMrp.)r, 

il> nmniiim li.mornm rer\irilius dr|v.ih\ . iiinrui'iu. 

25 dis. iirdiaruin, nmnrm diu ri.nlcTlam Mm 

)iivrl, ralj,,,mprrs.,,,.dio;a.|W,>tacil,,i.,i)i iiun.j 
lalii .uidaci, iluec-, ixcpi men mrp,,,,., I„ „ 
sularcs fan", iattac iiianilms tribiuiirii^, i; 



( :as, 
vim, 6,5 

""■'■ "pp,,silo 
|Uc uiipitam 
I'nrmn. .u.ic 
i" I'.i! iiani'l.L 
(•(in 
|uac 



'Uiia.! 







lit' r 


1' liMlinqlli <,'}■,! 


u 


Nil 


uuui 


vu /ii/ <t , tl. 


9 


\ ii 


.liir 


. ttii^'rhii^ v'uUr 


\: 


lit 


S.V (/. 


'■(5 or; a. On. 


' ' 


lis 


il.s 


\oraharit P ,.-!/. 


s< 


n.i 


11 m f 


.)ii-.ii!( s voi-nh.Tiit 


;,( 


> ti 


ns , 


'iv'ilal.ant /\ ui : 


M. 


If;, 


VvC. 


!■.»., I //,,/,;; 



C'"^ -'^-■!7 : «u. , „, /•: ,„. 

o . x^ciii-iiTi Maitm. ; (■\cii>.-rc t,>ii~i. 
<r ,.iil,l. I, Siilir.t e..5.-..ll.;Hles Vi.,;l- 

17! : sio .nim vu< nhaiitiir Ra.l : m n:itii- 
■.(/■/f'f f.M/ -^cMtus ronsiiltn \M!;it>;int - 
.. in „,,ih.. v.. .„.,/,/,. .,1,1, ,,„. .v,,/. 5 ,, : 
in-.iin n„r, I.iIkuiI ^I.,.I:k : , .•,i;ilL,m i'..,i 

"HiLl.; /'■ iiact.iin (, ■ i:-. :: Uiin / y.HI;! 



34 6:, 



M, rVlJ.I CICKKONIS 



t'gd (iiiondaiM ri'tiiKk'iani, rnniuralionis i^efaria tela adluf si-- 
rum. (^»ii(ul ■>!, ut multis Ibrtissimis viris pKn iiit, vi cl 
armis ( ontr.i \\\u dtOLTl.irc v<iliiisscni, aiit virissoni cum 
iiia^na imcrncciom' iiiiiiroboritm, sctl tanien riviuni, aut 
intcrfLTtis liDnis oiiinilui'^, (iiiod illis optatissinuim crat, una 5 

^■(4 cum re ]u!l)lira l■(l1u:i(li^ itii. \'i(leltain vivo scnalu popu- 
](H\iu- Koni.im ciknni m ' -umma cum dignitau- rcdiluui, 
luc iiU(llr-cl)ani Ik ri d' ;. i;s posse ut milii non licurcf cssr 
inra rv puhli'a (|u.nu '\\ ser\assein. i.>{uid si non li(orrt, 
audiuram ct Iciicraiu chuis-^imos nustrno ci\itaiis \'nu\ st- mi 10 
iiicdios hostis ad p(i-'|ii(. nam iniirli.iu pro salulu cxercitus 
iniei.'issi- : il;o pro ^alulo univirvir rti puI)!iiao dnhitarem 
hoc mcliurt; condiciiinc »■>-■(■ (|uaMi l>ctii. '[uod illi nr 
auditorts (|uidfni '^u.h- j;loriac, i;j,o i-tiam s|ic'it.Uur tiiL-af 

25 laudls cssi' iMituissrin ? Itaqiu' itirracius fumr tuns inanis t,:; 
lacieljat iuipctii> ; oinnom niim vim oumiiim si iKiaiuriim 
a<i'rliitas iiu i ca>UH .■\co[)crat ; non i ra' in tain innnani 

r.3 iniuria lanlis4Uc minis no\ai' crudilitali loru.s. Cato tiunu 
pro\inni^. (Juid a,^L'rc^ ? non urat ul. (jui modus (Mnoril)us 
liiLTat, idem t-'-'Set iniuriar. <^hiid po>scs ? i \lrudLiv ad 20 
Cvpriam pccuniam ? i'racda pcritrit. .\!!a non deetil ; 
liinc modo amamlandus i>t. Sir M.Cato in\ isus quasi {kt 
huniTiciimi Cyprum rulegatur. ICiriuntur duo, quos vidcre 
improlii non poturant, alter per honon-m turpissim\nn. alter 

66 per honrslissitnam ealamitatcm. .\t(|ur ut sciatic non 2:-, 
hominiltii^ islum sed virtutilius lio>lrm m luptr tuis>r, me 



I r. ti;.Kraiii -U/ fri'tii'l. //. ri-iituJ. /■ : n'tmiiliTnni /'/3 3 frat /■ : 
fiiisM'l /,-, o: am. ;.//. u iliil'itarfin nir (i( vo\i;it.' rjiii' hot- iiu 1. 

ruii.l. is-cin r-'iii. llahn 19 jmntrilius iii/'^i : llH)nbil^ roiM. : 

odiis ./. ( . (7i!»l\ /.•■CII-: T'fJV,' f ;;(. m/d/'f.v : '.|iu).l ;ijrt-'i'(--s iion crat l 1 
nt i|ui tiiilii (lux nmnibii'. in n bu . Im rat iilfin sofius t-ssct iniiiriat- 
l.ttinli.: Quid a^d-i-s ; iiuii crat nt (jiii milii sociiis laboris fiicrnt 
iloni rs-ct iiiiili-iar vl//M-/i'. -'O f^iiiil ■ \)Os^i:^ rtc. liar/. :-'2 bine 

niudo anianilanihis o^t Mini!. : hum- niodo amandatnm t ssc in iiii^. /> : 
liaiH" modo amainlu-; 1 — !■ / '// ; liaiic inutlo aniand.itas -is, -u, -atu 1 
-■ ^r i>ll. ;.mandaiid.nn /■. >/ n/^.c): liun;- inuln aiiKirulfiliiis Miii/:; 
invi-ns' irivtu-^ A-cj,/.. 



!)!■. HOMO >\ A Al> I'ON III I("i:s OKA'IK) 35' 



cxpulho, ( \itunt; aiuiindiito, in cun» ipsuni m' (onviriii (juo 
aiirioru, (|uo ■idiuiotv in cuntionibus ca '[uac ^ercljni omnia 
quaefjiie gesserat st- ct t'ccis.^c ct fa^'ere tlirL'l)at : ("n. Poni- 
pcium, (jucm oiiiniuin iudicio longc prinripcin vs^v 1 iviiatis 
5 videbat, diutius furori suo vtniam dauiruni non arbitrabatur. 
Qui ux cius custodia per in^idias regis aniici liliuni hoiteni 
captivuni surripuissut, el ua injuria \iruni fortissinuun la- 
(cs-'iissct, speravit isdurn su i(>|)iis tuni illo posse Ciindigcru 
(liiiliuscuni ego noluissi'Ui Ixmorum ptriiulo diniicaru. et 
10 prinio iiuidein a(ii-.;>ribus consulibus ; poslca frtgit focdus 
GiUjinius, I'iso iLiiiien in fide niansit. (^)uas isle tumcaedis, 67 
(jua.s lapidalionLs, ([uas fugas fecerit, quam facile ferro to- 
tidianiscjue insidiis, cum iani a firmisi-imo roliore copiaruni 
suarum rcliclus esset, Cn. I'ompeiuni foro curiacjuc priva- 
te ril domique conlinucril, vidistis : ex ([uo iudicare polcstis 
([uania vis iila fueril oricns et congregnta, cum haec Cn. 
Pouipeiuni lurrui-rit iaiu distracta el exstiiu la. 



Haec vidit in sentunlia dicenda Kaiendis lanuariis vir 
prudenlissimus ct cum rei publicae, cum mihi, tuni cliam 

JO vcrilali amicissimus, L. Cotla, {[ui legem de nieo rudilu 
ferendam non censuit ; (jui mu consului.ssc rei publicae, 
■rssisse tempesUUi, amiciorem vobis cderisiiue civibus ([uani 
mihi cxstiti■^sr, vi, am ' , dis.si.-nsionc liominum et cacde 
instilula novuquf doiiiinalu pul>um esse dixit ; nihil do mco 

25 capitc poluissc fcrri, nihil esse iure scriplum aut i)0sse valere. 
omnia contra k-ges moremque maiorum teiiicre, lurbulcnlc, 
I>cr vim, jtcr furorcm esse gesla. Quud si iUa lix csscl, nee 

3 ct fL'ciSbC Gii/idiii, ; ft'Vcci'^--r iO'i({. pi'Ukr M It'fi\>c 6 rcpis 

AriiU'iiii La/iinnn \^ (Joiiiiqiic ilumtiiqiic ' lOtitiiiHi ;it sni/y:it 

'^iio : doinumqiic /'-///>Vf/'7 doiiiiiiitiqiic /''. oiMnmiii'jiiL- >jJ/ conic 
cciit au/rf. (oiii. /-") : roiii|mlerit //itfiii liar. AV^/*. § 58I 23 niilii 1 
inihi ;icta Lht r^/itl/G : iitPictlm icla i:;.t ^/r/c/fi >/(;// : iiiilii ac iiiL-ia 
Atiitj^iiiiit '^1 ; mi III ac I' iiic /''.r/. /'. : i.iint iiiihi hnc >. ca tt-mpcslatc ' 
cxstitissL' /'- : -xpctris'^c /''/>/ 1 -is^e it dhbcnsioin: m^W. : <liscri- 
ptionc Atm/i. rlescript. Mntii:', 'J. 5 129 ct P- nil. : aut P' i,ad 

Cii^'.Icin :'(f/i'. 2.1 iiT-litiita ■ inst.iurata firi(i,rf, § 6 25 iurc 

scnptiiin Lamb. : iiiscript.;!!! ." le/l. printer GM proscriptum. 



26 

6S 



36 6S 



iM. TVI.l I (I( I'.koN'lS 



rcfcrru ail SLiiatuni rdiisulilius ncc hcnlmliarii din ro silii 
liierc ; (niorimi inriiini|iiL- cum llcTit, noii Dportcru ut dc 



IIIC 1( 



.■\ IcircUir dcri rni, lu- ilia i|iun: nulla e.ssct issc lex 



luiliiarciur. b<,ntcmi.i vcrior, uruviur, mclior, uliliur rci 
puljlirac nulla esse potuil ; lidininis cnim srclirc tt furore 5 
notali) siniilis a re |iul>lica labcs in [losteruin dmiovelxiiur. 
(k) Nei|ue hoc- Cii. i'liiniieius, ([ui ornatissiuiain de nie .sen- 
tenii.iui (l;\ii, V!K(iue, pi.ntifiees, (|ui nie vestris senti-nliis 
auetoritatilmsiiue defendistis, nun vidistis, h^^cm illani esse 
nullani, aUjue esse piitius llaniuiani teniporis, interilirUiin 10 
scek^:^, voieni funiris ; sed prospexistis ne (|uao popularis 
in niis alii]uan<lo invidia redundarel, si sine pcpiili iudieio 
rcslituti vidiremur. Kodeimjue eimsilio M. I'-ibuli, lortis- 
:,inii viri, senauis scntentiam sojutus est, ut vos de mea douio 
statucretis, nun 'luo dubitaret (|uin al) isto nihil kgibus, nihil 15 
religionibus, nihil iure esset actum, sed ne (juis oreretur 
aliiiuandu in lanta ubcrtate ini|)rol)urum ([ui in meis aedibus 
aliiiuani religidiieln residere diceret. Nam legem quidem 
istam nullam esse, (luotienscumque de nic senatus senten- 
tiaiii dixit, totiens iudicavit. Quoniam c|uidem scripto illo 20 

;o istius scntentiam dicere vetabatur, at<|ue banc rem par illud 
simili. I'iso et i;abiiii,,>, vidit, homines le;^'uni iudicioruni- 
que IK tuentcs, cum ric(|uentissinius senatus eos ut de 
me rclerrcnt ci.tidie IhiLjitarc t, nun se rem improbare dice- 
bam, Sed Ic^c istius imjiediri. Erat l;(jc vcrum : nam ^5 
impediebantur, vcrum la Ickc (juae. idem isle de Ma< e 

27 donia Syriaque tuierat. Mane tu, 1'. l.cntule, jicque privalus 
iKque coMMil lenem esse unKiuam putasti. Nam Iribmiis 
plebis rdeicntilms sei'i.ch.iam de me desigiiatus cun^ul 



9 leRem /./,■ .s/(/.//. 
laJliill. iici.uc/", 



I coiis.ililiiiK ,i,_tr. /.,„„J. : cnnsuks cn:/,t. 
.V/.,//. r /.., 7 ■II:, m /„,;,/,. 11 Mc <ni.ic /'- : ni 

16 vwixair J/,i/:„ ■ (,r,ir, tiir /^' : inirctur /,//. jo iutlicavil mc 

(lisliiiM. Ihllii:nii„ ^r,„/„s, fiab.Zirlmiti: iudicavit. f|tlmiiani . . . diccrc 
V. I.nhalur. Alqiie ,/c. „/. /(. 2, vctab.uur roll. irr. „inn. ,1, I': 

liJ. batur I" nil. 



Di; DO.MO SVA AD I'ON Til' ICl-S OKATIO 8770 



sai'pc dlxisti ; ux Kalcndis lunuarlis, (|uc.ail pLrfccta rus est, 
du iiic rcttuli-ili, legem proniulgasti, tiilisti ; ijuorum lil)i, si 
r »SLt ilia lex, nihil licurct. At ctiaiii (^. Metfllus, roiilcga 
tims, clarissiimis vir, ([iiani legem esse homines alienissinii 

5 a I'. Cl(>di(i iudicarenl, I'isii el (iabinius, eaiii nullam esse 
tr.iler l\ Clodi, eum de me ad senatiim teeiini una relluiit, 
itidicavit. Sell \< rii isti (jiii ("lodi leges limueruiit, (jnein ad 71 
mukIuih ceteras <)bser\arunt ? Seiiatus ijuidem, cuius est 
gravissiunnii iuditium do iure kgum, (|U(itienseuni(|ue de 

10 me consultus est, lotieiis earn nullam e^se iudicavit. (^)uod 
idem In, I.entule, vidisli in ea lege .|uam de me tulisti. 
Nam non est ita latum ut mihi koniam venire liceret, setl 
ut venirem ; non enim voluisti id quod licehat ferre ut 
liceret, scd me ita esse in re publica magis ut arcessitus 

15 imperio populi Romani viderer (]uam ad adminislrandani 
civitatem restitutus. 

Ilunc tu etiam, portentosa pestis, exsulem appellate ausus ;j 
es, cum laiitis sceleribus esses et llagitiis notatus ut omnem 
li>cum (|Uu adisses cxsili simiUinium redderes ? Quid est 

20 enim cxsul ? ipsum per sc nomen calamitatis, nun tur[ii- 
tudinis. (.)uando igitur est turpe? re vera, cum est poena 
peccati, opinione autem hominum etiam, si est poena 
daiuiiali. Virum igitur peccato meo nomen subeo an re 
iutlic.Ua ? I'eccato ? lam netpie tu id dicire audes, i]uem 

35 isti satellites tui * felicem Catilinam ' nominanl, neque 
(|uisi[uam eorum ijui solebant. N'on modo iani nemo est 
tarn imperitus (jui ea ijuae gessi in cnnstilatu puccala esse 
dicat, setl nemo est tarn iiiimicus [>attiae ijui non nicis 



consiliis patriam ( onser\alam esse fateatui . (Juoil enim est 



28 



10 esse 111,1/1/ ,i/„sm' Zu/iiisI.; i=, ad /,-, „::i. ir/l. : s i.kn-r '.tI) 

aitm. CIV, (Ulain rcstitutlls Alil'/r. ^li}/>. Zitliu^h.: ati adill civ. tlrl. 

KmsUii 17 Hie til X'luKni iiie apittll. .1/ff^/;'. l8 t]a(;itii. 

H'lil.: facli lii, /': factis liC'.t : et llac om. 11^ -n , mIhiiii 

nintit Mud/. per be ebt Ilahn 33 anlc nomeu aiU, i. /. cxulii 

tec. mttn. in 1' 



MICROCOPY RESOIUTION TEST CHART 

ANSI and ISO TEST CHART No 2 



1.0 


f m 


ilia 




•'- Ilia 


lie 




.': m 






I.I 


'C lifi 


iiiiffl 

m 


1.25 


1.4 


1.6 




=^^ 


- 



^ APPLIED IIVMGE 



'e^3 East Wain Sfe 



38 



^' I'VIl I {■[( i;k,,v,. 



T::::::rz: ■ r ' - 

;;:™;n.'=:;:::::;x-::;,:::;r;;;:;b. 

'"- "nun, d.k.„,l..„d,„„ u.„ir,:,u, os.cnditn.,,. , ' "'' '^ 
cnu.sh.r. '"'""^'•"': ' '-""""^ est l,u,r ,!„.ni,„i „rdn 

.>ut niontan,, ,|,„,„a,„ nl,|„ , „„ ""^-''''". "»"' pn.^an, 

=:t::r:;;:;, :-^^^^^^^^ 

I i'"nciliiim.l/mi',-. , ,,./,/,„;, , ,, , 



I'K 



I'O.MO SVA AD I'u.VllM 



I I.S (IRATIO 28 -; 



■l"'i-^ ''■"l>"-''lleunusdi.>,,,u„,l„. „,,,„,,Hih,s' 
a P-iU ,n Capitolium at,,,,,, i,„l,. d,„„u,„ s,,., ' 



ili('(.'re sfil 
komaiius 

, , . ■ ~ ■-('.v.^..i.Mi ai,j,i,j iiKif (.1(1, ,1111 

relehmato lact,ha<,ui; co,n,,.,l,„„ hon.st.,v,t. i,,„.,,r „„hi 

maled,. ti, no ,|,„s,|ua,„ uun a„deat rqirchcdcr. <„„.,,la„„„ 
n-mtotta.nistan,on,n.isiudiciis,tc.in,„n,is,a„c.o„.a 

.0 "- -do n„l„ null..,,, „bi..e.as, scd ...an, ,,..,d.n. 'i, 1.,. . ' 
n.c u, , .„„d tc. au. fieri a.-, fingi dc.n,.nti.,s ,«,e.t ? Ynn cnin, 

:;™rf T'''''™'"^"™'^■■■^-^-"-^--- 
a.m ,d f«-, quod onines non negant inniiortall.aii, si fi.ri 

potest, „,andandun,, tu supplicio punicnduu, ,,utasti iter.,,,, 

.?<•»„■ luu,n n,.,ltoru„,que practer te i„fla„„i,atum in l„,nos 

°;™': """'^"'" '!""" ^"^P"- '^-••Pi. -■ -". civitatcm ,,ua,n 
servissom intrm.s armatus in dis<ri,ncn addurerc-m 

Lsto, n„n fu,t in n,c poena ulla pcccati ; at fuit iudici. 7; 
tuu ? qu,s n,c u...iuan. ulla lego interrogavit ? quis 
.0 postulavt ? qu,.s d,en, dixit ? Potest igitur dan.nati poenam 
st.nere mdemna.us? est ho. tnhun.cium, est populare" 
Quan,qua,„ ub.tu te popularen,, nisi cun, pro populo fecisti, 
potes dicere ? Sed, cun, hoc i„ri- a „,aionb..s proditu,,, sit 
ut nemo cv.s Romanus aut libertalem aut civitatem pcsii 
,5 -"mere, n,s. ,pse auctor factus sit, .,uod tu ipse potuisti in 
tua causa discere (credo cnin,, (,ua,nquan. in ilia adopta- 
t.one leg,t,n,e factum est nihil, tamen te esse interrogatum 
auctome esses, ut in te P. Fonteius vitae n.cis,,ue pote.^tatem 
3 ixcit.in.la //„/„, : cmcnda,,,!,! cor/,/ emcnHi /«.',■'■ .- ■• j 

on, ,.//. (de * ,4 l,bcTUtc„, tlr, 5 80 :„DicU .,„ , yf ' 



89 77 



M. TVLI.I ncEROMS 



l-..il)crel, ut in filio), (|iiario, hi aut rK-j:.isses aut tacuibsi.:,, bi 
tanidi ill xxx curiai- ill^M^M■llt, iium id iiissuni essctratuiii ? 
r.rtr lion, i^liiiil ita ? quia ins a iiiaioribus nostris, qui noil 
li' ti' It f.illacikr |)t)pulans scd vlto ut sapii'infr fiicriint, ita 
roniparatmii est ut civis Ronianus libcrtatcm nemo pos.sit 5 
;« invilus aniitlLTi'. (,)i!in cliaiii hi ilcmiiviri sacraniunlum in 
hbertatijiii iniuhluiii iuilicas.^LMit, taniun, fiiiotiinscunniu. 
vcllct (juis, hoc in genuru solo rum iiidicatam icirrri posse 
voluerunt ; civitatem vero nemo uni(|iiani uli ■ |)opiili iussu 
30amittet invitus. (jui cives Ronuini in colonias l.atina- 10 
profieiscebantur fieri non potcrant l.atini, nisi crant aiiclnn , 
lacti nomenque dederant : i|ni iTanl rcium capitaliuni 
condeinnati non prills bane e'\itaten! aiiiittebant quani erani 
in eaiii recepti, quo vertcndi, hoc est nuuandi, soli causa 
venerant. Id autem ut esset faeiundiim, non ademptione 15 
( ivitatis, sed tecii et aquae et ignis interdietione faciebant. 
79 i'opulus Ronianus L. Sulla dictatore ferente comitiis cen- 
tiiriatis municipiis civitatem ademit : adeniit eisdem agros. 
De a.i:ns ratuni est; fuit cnim popul! polestas ; de civitate 
ne tain diu (|uidein valuit quam diu ilia Sullani temporis 20 
anna vaUierunt. An vero \'nlaterranis, cum ctiam turn 
essent in arinis, I,. Sulla victor re publica recipcrata comitiis 
centuriatis civitatem eripere non poMiit, liodieque Volaturrani 
non modo cives, sed etiam optinii cives fruuniur nobiscum 
sinuil hac civitate : consulari homini P. Clodius eversa re 25 
pubhca civitatem adimerepotuit coiicilio advocate, conductis 
opens non solum egentium, sed etiam servorum, Fidulio 
80 pruK ipe, (|iii se illo die confirmat Romae non fuisse ? Quod 
hi non fuit, quid te audariiis. (]iii eius nomen incideris ? 
quid dehperatius. i|ui ne eiiientiendo (juidem potueris 

/-?/ '^''^";J'""i""' ■ rcfcrrc ,oM. 1 1 ni«i om. P' : ni ;<■//. /•mi/c- 
(•M 111 H^ ,riui : Latini, ]iriiisquam l..nini crnlitauctoics coki. Mail, 
16 faiiebaiit mid. ^lob. ^icliiist. : ndigcbaiitllr //iilii, 18 ctllcru;, 

.nrlcmil ^,f/.pl. s,l. n o, All vcro Lamh. : h.inc vcro wM. 

20 rii.i. .) , msnomrn ini-idc-ri* .(.;/,. ),,i^„.(/. (ii, cius nomcn «■ eius 
lloniLn 111 ..cslncid. Mmlkr. inif'r,,!,, ^iclmj:. 



"KI'OM„,VA.U)lt,.vrin,,.;s.,K.v,K, 30., 

-no.,.. ,J„„,I,™., „,„.,„„, S.„,a.u,„„,,,„„„,,,,,„^ 

l'n-,„„..,. |,rol,av,..n.? 1 loc, i.i.ur, 1„„.,„ .J , ^ 
5 ".- n,nn..u„ cviu.cn, ., l,l„.r,„t.„, „„.,,„„,„; ^ 

;"'-■•-'-' -vdK.,.Mul,,,,,.,l,..n,,t,p,.Mtu,,us,,,„.,.e 
■0 -nx.r,=n. ,|,ue „.,: V,. ,„„p.,ru,„ n. po,en.,:M,K„Mr ,u n 

Ji..i;".::;;.;:-:::'r;,;— ,:::;:>. 

■5 .1.01, .„n l.,c„. statua,,, in „„.i. aoliln,. p,„.,i,, ,,,:„„ 

2bn ; ' r" '" '"';-'>''''- Ana,„i„i. „u,l.o n.a.ori 
a ".'T ''"'"'' ""^ «'-'-'--clcm Ana.„iac 

- M- ropa.onc. ,,,,an, sc lulnl.us nc,at saLc, u. au,r '' 
utacutu, praed.n .rilnn.Uu. l.o„„„i.. d,,„i,a.ecohon. es' 
auc,„re„,a„,pl,...n. -..du„K.n, si nihil d.„,.tu,i,,:^^ 
ni.m..s css.„> non n„„!„ in ..,vi,„„ „„„,„„, ,,j ,,,,„' ^^ 
eo '.o ,n ,,u,. „,. ,,„n„... ,„„„„ R.„„ani ,,,n,oJ n 

consuIuM! s pc„,„-u,„ ,„ v,de. ual„:i,s sena.,,,, p„,,nii 
Roman,, Itaha. t„ti,. l,onosta,u,„, ,,u.,n n. tunc , i,L 
cu,n aberan, n.,a,-e pot.ras c«c tua lege scnature.n I V," 

= qui B^i/. : qiiuin AVo/- . „„, „„/,/ 

per pr.uian, c„,i,l ,- I , v,,. ' ' , ! ' l?';^--"""! .l/,,rf,-.. : 

■9 ..sq„a,„ r,-„/„./„- ,,J.'„^ Anaj:n,„,s „-W, r„l//„,- or„at,ssim,s 
P'cxcri, ,„,«. ^„,,, .,/;■;„; I ^,'' ""'''■ ■■ ■-•"^'--il.itcm in/g. am. 



31 Si 



M. rVLLI CICKKONIS 



enim tulur.is ut iiiilii aiiu.i ii ijjni iiiterdiccretur ? quod 
('. (Jraci.luiSi dc 1'. I'oijilio, .saturninus de McIcIIm liriil, 
liomiiifs seditiosi.sMiiii de oi)timls ac fortissimis civibus ; 
noil lit iNset intrrdicliini, quod lurri noil potcrat, tulurunt, 
^cd ut interdicerL-tur. Mii cavisti no nieo nic loco cen.or 5 
in M natiiin kgLrct? quod de omniljus, ctiam quibus dani- 
ti natis iiiterdictuni est, bcn[)tum est in legibus. (Juaere liaec 
ex Clodio, scriptore Icguni tuarum. iube adesse ; latitat 
oninino, sed, si requiri iusseris, invenient homincni apud 
sororeni luara oecultantuiii se capite demisso. Sed si patrem 10 
tuum, civeni medius fidius egre^ium di.ssiniilemque vestri, 
nemo umquam sanus exsulem appellavit, qui, cum de eo 
tribunus plebis promulgasset, adesse propter iniciuitateni 
iilius Cinnani temporis noluit, eiqueiniperium estabrogatum 
— si in illo poena legitima turpitudinem non liabuit proi^er ij 
vim temporum, innie, cui dies dicta numquam est, ([ui reus 
non fui, qui numquam s.im a tribune plebis citatus, damnati 
poena esse potuit, ea praesertim quae ne in ipsa quidem 
3= ropatione praescripta est ? Ac ' ide quid intersit inter ilium 
'' iniiiuissimum pairis tui rasiim et banc fortunam condicio- 30 
nemque nostram. Patrem tuum.civem optimum, clarissimi 
viri lllmm, qui si viverct, ([ua severitate fuit, tu profecto non 
viveres, L. Philippus censor avuneulum suum praetcriit in 
recitando senatu. Nihil enim potcrat dicere qua re rata non 
esscnt cjuae erant acta in ca re publica, in qua se illis ipsis 25 
temporibus censoreni esse voluisset : me L. Cotta, homo 
censorius, in senatu iuratus dixit se, si censor tum essetcum 
s? ego abcrain, meo loco senatorem recitaturum fuisse. Quis 
in meum locum iudicem subdidit? quis meorum amicorum 
testamentum discessu meo fecit qui niihi non idem tribuerit 3° 
quod [et] si adessem ? quis me non modo civis, sed socius 



I igni pi : ipnib icl/. 
5 inc oiii. Pl b qi 

ig proscripta Gtntviit.' 
del. Bail. //. i 8- 



3 tiilit. Homines . . . civibus. non Mtteli. 

'Hiifcl.npi r;,M 7 hacc PBb : hot' fell. 

-3 ipsis /'tr iHatnani om. Bail, 31 ct 



I)K l>OM() .s\-.\ M, I'ONTIFKKS ORATIO 32,5 

rc-ipcrc ronirn tii.ini k-eni ct iiivarc <lul,itavit ? n,„i,u,e 
iiniversiis sonattis, nuiltoanle quani csl Int.i lex de ni. ^alias 
ag,-nd.,s <vns„it rivii.-ailms iis <,,i.h. M.T„||ium- lanl,i,m„o 
■m.m. c..,,,n.- -, iv, m oplin,,, <le n- |„,bl„;a niirlt.in, nr, pi, 
S«'"t. Kt in uiuH ,,,.,. f,.r fivi. unn ,.Mitut,.,r nrMs ,.,sr 
r,vom,,iKn, c,crt„„, „,mcrs». scnatus „o„ ,no.l,,' riven 
sccl ctian, .-rcvium , ivui, scnij.cr putavit ' At v.n. m !:r, 
annalt^ pop.ili Roman, it nionmmnia vctnMali^ I„.n,umur 
Kacso ,lle Quinctius ft .\I. Furius Caniilhi.s .1 C, Smilit.s 
•o Alula, cut,, essont uptime de re pul.lica meriti, lan.en populi 
■nctati vim .racundiamque suhicrimt, daMinatiqn,. ,omitiis 
ccntunatis eum in exsiliim, proft.gissent, nirsi.s al, ,..,,len, 
poi,i,lo placato sunt in suam pristinan, dignitatem restituti 
giiod SI his damnatis non modo „on imminuit calamitas 
IS riarissim, n.iminis gloriam, scd ctiam honestavit (nam etsi 
optabilius est curMim vitae conticcre sine dolcre ct sine 
.nmria, tamen ad immortalitaten, gloriae plus adfert desi- 
deratiim esse a suis c.ivibus ,,uam omnino n.im,iuam esse 
v.olaluin), „„hi sine ulh, iedicio populi proftrto, cum 
joamplissimisomninm itidiciis restitute, maledieti locum atit 
crimmis obtinebit? F„rti,s et constans in optima rations 8, 
civis P. Poiulms semper fuit : tamen eius in on.iii vita nihil 
est ad laudeiii mlustrins quam calamitas i-v,a : r,uis cnim 
.am mcmimsset eum bene de re publica meiu.im, nisi et ab 
=5 Huprobis expulsus csm t et per bonr.s restitutus ? ( 1 M,.,,.]]; 
praeclarum imperium in re militari fuit, egre^-ia'censura 
omnis vita plena gravitatis; tamen huius viri'laudem ad 
scmpiternam memoriam temporis ealamita., propagavit 
yuod s, [etj lUis, qui expuisi sunt inique, sed tamen legibus 3, 
joreduct, immicis interfeetis rogationibus tribumeiis non 
auctontate senatus, non eomiliis ccnturiatis, non decretis 



8 locuntur PJ/i 
I'll. C. (iainl. : M 

28 scmpitenii Mwh. ,5,1 



9 Knt 



rnc'So /" : ccy r,.\f, : censor P' 
3 ii'Eljiiitu //■; : r. ^tiliuiu/'ic.I/,- 

-■Q ct iM. I.^,„l,, ;/,,/ ,.tn,„ 



33^: 



M. I\l.l,l CICICkOM,- 



It. ill. 10, nnn ^U■^i^K■rllJ ciMtalis, iniiiri;i inimi('f»runi jir(")I)ro 
iKJiifiiil, in iiiL', i|iii [uuf, lll!^ Mini inti.-,;;ir, ;ilui liniul iiiiii 
re i''j!i!ir,i, rcdii riiiii maxima dimiilaic II' \i\(j, t'ralrr Ino 
r'//, ;w, allrro lunsnli; ralih'iitr, allrlo j |irai lure ' |ijticntc, 

■""^ luiiiii SI- lii^ Miiiini ijiiiliriiiii [tiita-^ c^^o ti)i<.ilrri? Ai sis 
MR- pupnlus KojiianiN, in( itatiis iracnnili.i 'Uit iiuiiiia, u 
ci\italt.- i'icrN^t.-l itU-nniuu pnsica iiua in rvm pulilicain 
brniliria rue ordain;, -,0 coiilL;/isscl, tcnicritatu'in alqnc iniii- 
riani Miani rostiuuiunL' nica u prL-hcndisstt, tanicii prolccto 
ncmcj lam i ssl-I aniens (|ui miln tale popiili iudiciiini non lo 
dignitati poiinsquani diduunri |iutari;t esse (iporttre. Nunc 
vero cum me in iudieiuni popiiii nenm onniium vocarit, 
condeninari non potuerim fjui accusatus nnn sim, deni"uc 
ne pulsus (iiiidem ita sini ut, si contenderem. supcrare non 
posseni. contraque a populu Romano semper sini defensus, 15 
amplilli atus, ornalus, iiuid est qua re quisiiuani niihi se ipsa 

Sy populari ratinne anleponal ? An lu pnjjulum Romamini 
esse ilium putas qui constat e\ iis qui mercede condueuntur, 
qui inipelluntur ut vim adferani manistratilius, ut obsideant 
senatum, optont cotidie caei. ai, incendia, rapinas ? qucni JO 
tu tamen populum nisi tabernis clausis frequentare non 
poteras, cui populo duces Ijentidiiis, I.ollios, I'laguleios, 
Sergios praefcceras. O specieni dignitatemiiuc populi 
Romani, quani rcges, quam natinnes cxterae, (luam gentos 
ultimae pertimescant, multiludinem honiinuni ex servis, ex 35 

yo conductis, ex facinerosis, ex egentibus congregatai,i : Ilia 
fuit pulchritudo [jopuli Romani, ilia forma iiuam in canipo 

2 i-uin re [)iil)Ii,;.T, rcdii cimi Panttii^ntJni • : ciiin r< ip. r. p. ''- 'Ii,nm 
ml,/, (hc-.im mil. t 3 te t ^o/. : clli : ml Qiin: i 10 4 .-iliL'MomW 

Ldit'l.iiivf pnictuic till. Liiiui^yiif \y tieiitc Mtliilit. ■ petciite 

n></i/. /'lii: : rcpetcnto II,itiii : rrftTcilte A' .J : ni>ii r(>nu-.niiicelUe 
Gaynt »(Ti;i n/ (7 r,/ liiiciUe : //«;» iion iinpi diciitt ■ : quicSL'cnIi: /j;/*r 
till,'.' Mih/lriiis luiQini. §§ [5. 18 . Toliint /oaiiii hue iiindu if^lilitit 
Litntli^iaf Buy^uni, 1886. ii, p. 227 sif. : U: \i\o. (uiHi'/ iVati-c tuo 
(alieiio). aluru consuK- rniitccntc. altcru jLlti^iitr Si.-l. ^ 87. /Vs. § 35 
16 inipsa£>/i. 20 opLiiit ,111 copitiinl' ii;ii/i//l/iii//(/- 26 faci- 
nerosia /': -oruiis li tell. 



DK l)(i\[() SV.\ AI> I'ONI II ins OKA I Id jj , 

vidisti tuiii I iini ili.iiii til. I cnntr.i scintu.-, IcIilmiui; Ii.iIi.il 
aiK:lorit,itii]i ii stutliuiii iliruiili |.(,i>.-,i.i-. ri:i:. I1!l' pi.imlu-. 
est doniiniis rii;inii,\ ii inr atiiie iiii|ii.i.ilc>i ..iiiiiiiiiu i;. ntiuiii 

(lllL-ni lll(. ll.lli,.Mln(i ill,-, Mi-ln.llr, M.li^tl llllll .11111 uliiiu-, 

: prinri|iLS iiMi.iii,. i.mnc-. Immiih^ .luliiiiiin :ii.|ii. .irLiiinii 
oniniuiii sulTi.i-iuni :,f in.n ilc \i, ^L■ll di- ciMi.ui^ s.il;iU' 
tlcniiju.- lioniiiK'S i 



"1" 



ferre ccnscluiit, 

tabtrnis scil !iiiiiiiri|iiis . l.lu^i^ v.iKr.ini. llor r_n |...|iiil.i, 34 

si tuiii ...iimiIl-. :iiit l\ii,,ci.t in rr |iiil.lii:\ .lut i.inniMo nun '''' 

10 fiii.s.som, iiullij l.iliiiiv till. iiraiTi|iUi Uimri il.im- impii. .srd./ri 
rL-stiti.-..-.iin. .Sl'cI |iuliliiaiii r.iu^.iiii ru.ur.i vim .inn.ii.nn sin,; 
publico piMij.sidio sustipurc nolui, n.miiui) niilii 1'. S. ipn.iiis, 
fortis.-,inii viri, vis in 'Ii. 6>i((vA', privati hominis, di-;.;ii Lrn, 
sodScipiuni^ (iictuni stutiin 1'. Murius onsul, cpii ingcrenda 

16 re Ipublica] putabanir li.isM.- sct^niur, ^.-sta nuilti, stnatiis 
consultis non imido dik-ndit, scd ctLiin .irnavi. ; niih; aiit 
te intcrfccto ciini consiilibus, aiit W vivn cl tc iini l1 i inn 
illi.s arnii.-. dccertanduin fuit. Erain to tcinpi.rc nnill.i i tiaiii qj 
alia inrtut-nda. Ad sltvos nicdins lidius n .■, piililii.i \tniv 

20 set ; tantuni homines ini])it)s ix vetcru ill.i c .miiiniiionL- 
inustuni nufariis nientibus bonoruni odimn liiiibal. 

Hie tu nil; etiani _t;loriaii velas ; ni;L;,is cs-c friLiiiI ; quae 
solcam dc me pracdirarc, .1 h.iniu fa. lIus indiui^ i;tiaiii s.r- 
moncni urbanum ae vi-niisliiin, nic di.iic soKre esse nu- 

25 lovem, eundem.iiir diciiiaic Miner\,iiii c^sc s. iinri/iii niu.im. 
Non tam insulins huni, qn.id loMm cse nic dii.., .[lunn 

u Ilk', ill.- r-ni 5 holllilic, aM. llnliii < al. iv, j i.i . Xiiiu 

omnium oriliniitii ;itqiie .n.'t.itiiiii liuiiiiiiis ' 5j .^o, 7.^ 8 \. 11. r.irii 

Erucsli.ftal: /.uhii-k.: \i-.m\Mr„ilil. ac Tr_ \,ub. M.iih: 12 pu- 

lilii-o r;.!.,!/. /v.. ■. ji. S,~l. <-. 31 : popiili C'^lrl. 13 vis in Ti. 

^iracrtiu Mmll. ■ Ti. Clr.ic.-luini liait.\: \i. inti /'' ; \i.s intiin.i i,ll. 
' intima (,;)/. (iMc : \i^ iijtiiti.-i .^[fiiittl. : \ K,Ii iitLi Mi'iiun^. : . ts ri 
ci\is Ufthn • vi^ in trii-iiiui pi. I.i.i J,,f : virtus in Ti. Gniccliu .1/../, 
I.i public;i ./,/. Ilahn. l;„i!. r.' s.;st,i ill lltiliii ilii t 19 1. -, 

ptib. \-enissft //(7/;;i: rt-s piirvcni^sLt r..//./. 21 .. ilium t.rc!..it - ./. 

liiivng.: odiumne (oiiiiim iii' tr11ch.1t r'"lil. pi,i^ f'l IlU^lh^-. -'Iium 
rL-tincb.nt : ' die llethf-ii; i^t iivilt :it fnuhn ' '/.uliii-ki 



3^'ji 



M- i\I.I.I rirr.RciNis 



merud.tus, ,,uod Mn.e, ,a,„ .,„.,.,.,„ I„v„ .sscc-is,imo • .ed 
'■"":■" '■ ' "»l'i v.r.,rc,nvir,„K-,n,>d.r,.s,:o,tu sn„,re„. Hum 
v.n.n,.,„ ,:s . no;, .,.,,,, s.d vide no tn .. soleas loven, 
,3S<lir,r., ,,,„„1 ,„ ,ure..,n,l,.m sororcm et uxnrrm apnellar,. 
.,.1 1'"-'^- M nunnian. h.,c rcpn-h.ndis, ,,uod suk-,o „,e dicas , 
dc n,c. ,,,.o gloriosins pra.dirarc, quis .,nu,ua,n audivi, cun, " 
oj;o do nio nis, cactus ac nooossati,, dirorc^m ? Nun 5; 
cum m,h, fnria largi,i„ne, lil.idino. ohi, inn.ur, ,.,0 rospon- 
d.re soico nwh oonsili.s poHruHs lalx.nhus p.u'riain esso 
s.rvalam, nnn lam sum oxisun,andusdegostiH rohus ■■loriari ,0 
quam de ol„ert,s cnf.ton. Scd si nnh, ante haoc .In^ssim. 
re. publico tLmpora „im, m,„|uam alind obiortu.n ost nisi 
crudd.las e,us t.nins tom,»ns, cun, a p..ria pornicion, .h.puli, 
qu,d ? nie hmc maledicto „trun, no„ rospondore an donisso 
94rcsponde,o docnit? E, , voro etia... roi publicao scn,p ., 
■n eresse pu.av, me illius p.lcherrn., facti, ...od c. auc'ri 
tate sonafis consensu bonorum onmimn pro salute patriae 
t,'ess,ssem, splondorcm verbis dignitate,„,,ue ro.iner, prao. 
serfm cm m,h, t.ni in bae re jmblica audiente populo 
Ron,ano o.er. n,oa banc t.rbem et banc rem pubbcam esse .0 
sa ham utrato d.cere fas fuisset. Exstincum est iam illud 
malcd,c,um orudob.at.s, <,uod me non ut crudolon, tvrannun, 
■sed ut ma,ss,mum parentem omnium civitim studiis desido- 
95 ratnm, repet.tum, arcossitum vident. Ahv.d oxortum est ■ 
ob,c,tur m,h, mens ille discossus : cui ego crimini respondore .5 
sme mea maxuna laude non possum. Quid onim, pontifices, 
debeo d.cere? Peccatine conscientia me profugisso? at ,J 
quod m>h, cnmini dahatur non modo peccatum non erat 
sed erat res post natos bomines pulcberri.na. ludiciun,' 
popul, pertunuisse? at id nee propositun, ulkun fuit, ot si o 
fu.sset, duphcata gloria discessissem. Bonorum mihi prae- " 

mc COM. 30 ij ,/,,, Z;„;;y B,„, '' ^■"^'""^ ''/"'"' ■■ P-ca.i 



OK HOMO .VA MM.nvrn„,..<,K.u;u ,5, 
^^'-..■. ...„.? uls.,,,,..,. M.,„on,.n, .,„„„.,>„„„, 

5 " 'l"am possum nus.nu . „•,. d,V.. ! c , ■„„ ■■""'' 

■ovicssum, tenuis r.i,n,bli,.aereli,„„,s si.: '■ ■"' 

^-- y-ci .:u.n iu.i.as:!:r :«■'::,;:■•'';■ "''"^ 

'l'«-.d,um, lil,.„„un, carissin,„run, soliuul m n r ^^ 

«dui,^ . : :;'::,;':''"^"' "-«-- -luc incrfd,!,,-,.,,,,, 

esse a>,|„o;uin,Vto ioqud a " \ ' """"" """" '™-'" 

rerun, tanta v.nctau. Hk ^^'^ '"'"■""'• ''""' ■■> "" 

-™--™.^ «"'i«»cj;;r:;;,r„;r; 



36 



.37 



J7' 



\l. I\ I.I 1 CK i,K<iSi- 



^l.iiitc iirlio uniini pcrpi/ti, ct i.iin sc \ hIimc dislr.ilii ,i i ijiii|i|. \u 
siiDriiiii, (Jiitiirli.iri in l.i, il'ti]M l.pri, ii,i^. |utn,a- (iLiii'iiic 
I. 111-.. I iMln.iin i|p-.,ini aiiiUUTr. ^|«)li.iii puimli komuni Ihmiu- 
fl' IK .niipli^'^iiiii-., pr.iri ipil.iti i.\ ,illi,,niiu ili^inl.Mii -nilu, 
Milit,' |jr.irtr\l,ili)^ ininiiiD^ ih.ikIuiii iihuic ii iMi|i|. ir.il.i 5 
arliitri.i prtrniiA I'iukti^ ; li.u<' cmiiili Miliirf i'iinsi.T\,iiH|i-ruiii 
civiinii i.iu^.i, ,Ui|Ui 111 cum (IcIurUiT aiNis noii t.uii ^.lpiL■ns 
(|u:im li (ini nihil iiii ml, ^rd l.iiii ,.:,.,in^ tucrum ,ir ml qiMin 
( iiiiuiiiiiiK liuriunil.i, poslnl.it, l.i l.uis praci l.ii.i aii|uu (i:\iiia 
t>t. \am ipii LM rpiar nimii|uani <ara ar iLiriiiid.i diiNil 10 
aniiiioan|uorri puhla ai' causa iK-Mrlt, imllaui buniMilcntiaiii 
iiisigiiLiu in rc.ni puhlic.acn dec l.n.il ; cpii aulcni ra rclincjuil 
rti [iiihlicae causx a ((uiliu- c urn •.unnno dcilore (livcllitiir, ci 
cara patria est, cuius salulLin cuinti antc|if)nil sudruni. 
9'j Qua rv dirumpalur licet ista funa atc|ue /'ls/i's, audiui hacc 1 = 
e.\ niL', c|uoniani lac:c.'ssivit : liis scrvavi nm /•ii/'/hvw, i|ui 
consul togatus arniatos vie crini, privatus consulilni'i annates 
ccssLrini. \'triusciue tcmpuris I'ructum tuli nia\iininii : 
..upcrioris, epic id ex senatus auctoritatc- it sunatum it oninis 
bonos niLae salutis rausa nnitata vusto vidi, pcisterioris, ipiod jo 
et senatus et popuUis Roiiianus it oinnos niortalus ut pri\ atini 
ct publici' iudicarunt sine nico reditu nni puhlicam salvani 
esse non [)Ob.Se. 
100 Sed liie iiieus rcdilus, punlillees, vestro iudicio continetur. 
Nam si vck me in meis aedihus ecinlcjcatis, id ipiod in onini 35 
mea causa semper stiidiiseonsiliisauctoritatiliussententiisi pie 
feeistis, video me plane nc senlici restilutum : sin mea domus 
non modo niilii non reddilur, sc'd eli.im inonumentum prao- 



.T pr.lctextato^ /■ 
/"/J//, ii.i tcini mm 
vitarc lit Afih/v. 
tiT asftsis iK.ii tiim 
BJt.l/, ; om.r,,li 
patriae' flail. : tim. 
Mmh : .M.llal ,0,1.1. 
Onrnt. cjni ditat. : 



■trxti 



7 ill i-iiin >0(/.-!'; ita funi ila turn 
urn llh : ita pari lit //iitiii : 



nil. 
• nil. : ita lit rum tik: ita pati iit liiinn ; ntci 
Is, s non lam alini-. /<<■ m,/,/. /•iv/ri- l"M, .iuli-ii 
.lithntiT iVras , t sis non tani /ltd/. 10 est C 
'3 'lisriiinpatiir r;,l/ pcstis .^f/■(/,^(■ : p.^ti 
"/(/. Cy. tax ai- I'nria palriai' § 102 amiit 



It) rem piiti. 
■..,/.: /i.n,/,i ;, 



liir ■ 



I lit 



m //tilni 



'"■• ""M'> >V.\ Al. i'0.\i!||, I., , ,^|„, .^^^ 



qin,.nt,|,„lu,nrrcdrun,|„„n,., ,,.,„„, .,„„ ,u„|,„. ,,m,„ 

'"'"■': '" '""M-'tu pr„|,e .„„,„ ,„!., ,|„„a„ ,„ ,.,., 
'■""'""■■■ ""!"■' ^M„...„.i,ll,„| no,, „„„„„„,„„„„ ,,,„„; 



''"""■''"l""^"*''i'M,„l,.l,„a„,lr,n,„,,.u,|„ „ „ 

''"'"" '''■^^i'"''i"-^"i'- n ■■„>,,. An .a,., „;,;;,„. - 

■'""""""'"'"'•""'"I"" .":>-"i,„ .„ „„|„HK„tu,. |,„. ' ' 

, "!" '"■ '' ^'"'"^ -",„„run „„. „;,„„ „„„„„„ 

■oa.K.iiMi ictims iii,Iirar,i, m la |i,, 



.-■rs..m, „.,„,, bm,„H,„,„cns,, i., I, ,, s;,. , „„i,„u„,, .i ,,h 
i-lin. .'-./."/ rx.tnu,,,,,,,.. ,„„„.„. ,„ ,„„|„ ,„,,,„., ,H. 
"""I"-"" <on.i.:„.s.,.n. |,o.. „,,„. i„„„„„,„.> ^ ^1,^.,; 
K'fjnun, adpcla.u-. .1,„„ ,,, ,-, ,,„,,|.„ul,,, ,, ,,„, ,1I,.,I 
.? ac.|U„m'a„i.l,... ,„„ .„s k,„„,,nn^ •Mnd.o' ,„di,a^u 

"on,,,,,. ,,,.„• A,..,r„n„...l,- ,uM,i,.. „„uuc ,■ prnl,,.,., ,.,' 

-•'1.. (-..-. .i..n,„..,l. „„ulu„ ,,„,..„„,,/. vuM .,.,,„.,„ ,.■ 
"o.,nl,s,,„MUTclluns. In V.,., ^ ,, ,d,„.„;,,„„M 

\..ici.,i„a.,u,l,l„.,ta,>ict,:u,-,., ut,n,. a. ,n„. „„„a,„a 
.o,t ,,o„„„. |,„, ,„„a,,„„. .M. M„„,„„ ,,^^,„ ^_|, ^^^^^,^^^^_ 

■'l">"l><.all.,r„,n„„|„.„;„, r,.p,,„|,,,,,, ,„,„ ,,,,, ,,„„^„,_,^ 

'"■"^■lli I ^1.1 ,:;l.,na ;,■..,,„„„ a,l|.,,,.M- CM l,„la afl, ;..,■,.„ ,.„,. 
'■I"'"""'>^c-r.a,„,l„„|„„ i„n. ,„„v,„,l,„„ v„l,„. 0„„„ 

i,m,r „,.,„„.„,....,., lea.,, a,- „.,a„„,.,„,,„s „.,.■,:,„ 

^5 P"-'".ii,i.. „,.„„„, ,„.,>.a,l„„ai,s,„a,,a,„l,„,,,.„s„i„h„ ,p 

MM.iul,,,, „l.i|.,„l|„,-,,,n,-, ,„,.;,,„ ,„,„ ,,.:,„,,,,,,,,„„;,■ 

"""'^" ^"'^■"^ -^■'' ■" ■ " 'luv ■■„-... ,„!,a,.. I,,,;, ,_^ 

'"■'"■ """^'-'■'l'-iiiti"||itiul,m. cl ..,<o,„ta,.na.. |,„u.„i ' 

'I : ,/■' ,/,/.,,„/„;,,:„.,,: •;.;; ^-""--'■-"<i>'>« ^ ',,. ,„m 

r^ a.-.lrm -„W. I,n„', , , , , ,,„i, ,|I„J /.. s,.,- :\ \ \ l^,, '"] '■'; ,f 

i-^> I i.iikht mi„,or,n ci ,,.,«./.,,„/,•,. /., „„„,;,,, ;' "•"; 

ini rn(ifi-i M,.n, .,. /j^.j ' nil iiiuit.i.- , , .1,115, iris 



mi riioria iiominu Rail. 
wijc.iii,,,, G 



l.iiin.iri, 
I'-aJitur /'I ; 



38 



M. TVI.M CICERONiS 



39 



populi Romani dignitas susiinere, vivo scnatu, vobi.; prin- 
cipibus publiri consili, ut donius M. Tulli Ciceronis cum 
domo Fiilvi Flacci ad mcmoriam poenae imblice constitiuae 
coniuncta esse vidcatur ? M. !■ laccus quia cuin C. Graccho 
conlra salutem rei oublicae fecerat ex s.natus scntcntla est j 
interfectus ; cius domus cversa et publicata est ; in ,]ua por- 
ticum post aliquanto Q. Catulus de manubiis Cimbricis 
fecit. Isla autem fax ac furia patriae cum iirbem Pisone et 
Gabi- io ducibusccpisset, occupasset, teneret, unoeodenKiue 
tempore etclarissimiviri monui monumentadelebatet nieam lo 
domum cum Flacci domo coniungebat, ut, (jua poena senatus 
adfccerat eversorem ( ivitatis, eadem iste oppresso senatu 
addceret eum quern patres conscripti custodeni [ 'riae 



,03 iudicassent. Hanc vero in Palatio atque in pulcherrimo 
urbis loco porticum esse patiemini, furoris tribunici, sceleris t- 
consularis, crudelitatis coniuratorum, calamitatis rei pulilicae, 
doloris mei defixum indicium ad mcmoriam omnium gen- 
tium sempiternam ? quani |X)rlicmii, pro amorc quern habetis 
in rem publicam et sempor habuistis, non modo sententiis 
sed, si opus esset, manibus vestris disturbare cuperetis, nisi 30 
quem forte illius castissimi sacerdotis superstitiosa dcdi'catio 
deterrct. 
104 O rem quam homines soluti ridere non desinant, tristiores 
autem sine maximo dolore audirc non possint ! Publiusne 
Clodius, qui ex pontificis maximi domo religionem eripuit, 25 
is in meam intulit? Huncin vos, qui estis antistites caeri' 
raoniarum et sacrorum, auctorcm liabetis et magistrum 
publicae religionis? O di immortales :_ vos enim haec 
audire cupio-P. Clodius vestra sacra curat, vestrum numen 
horret, res omnis humanas religione vestra contineri putat ? 30 
Hie non inludit auctoritati horum omnium qui adsunt 
3 M. FuW\ Mom,,,,. ,0 rt mcam HU : meam ct /' a /,/,-, • 

Ull,'., pin,- so!, a ana ct ,b. A„,^,l,„s ,6 is in ,,/ }UU„i,a HbU ■ 

^^.oM. I.„UM I. ynx) Himcin coM. praeln G 'himcinc , / !u,nc 



I'K DOMO SVA Al. roXTlMCES (.KATU, 39.04 

.ununorun, viruru,,,, „o„ vc.tra, l-on.hkus.gravimteabu.itur' 
t-x i.lo ore rel.gionis vcrl,u„i cxdd.rc aut clabi poiost ' 
quam tu coden, ore, accusando senatim, ,|uod ..v,re .l. 
rd,g,one decrnc-rct, impurissimc taelcrrin.cnuc viola.d 
sAsp.cte pontifu-es, h„min.m rdiyios,,,,, .t. si voi.s v,,!.' 40 
ur, quod ...t lK,noru,n pontifkun,, inondc cim, modum '°= 

cooler" 7:V'"f''""" """'"'" --e supcrs,i,i„su,n no,, 
o, o ,,r.. . )u,d „h, neccss. f.i, an.li su,,ersti>ionc., l,on,o 
fanatR-., sacnhcuin quod alicnae dcni lleret inviserc = qu ic 
.oam,,n tc tanta „,cmis in.teclliia. tcnui, ut non putaros 
^..ssat.s pos.e placari nisi ctian, nmlicbribus rd,gioniln,» 

qm et sacra privata colucrunt et publicis saccrdotiis prae' 
fuerunt, cum sacniiciun, lionae Dcao f.eret interfuisse' 
.5 nen,,nc„,, ne ilium ,,uiden, qui .acus .u fartus, F.x quo 
mtelleg,tur multa in vita falso homines opinari, cun, i L- 
qu. n,h,lv,derat sciens quod ncfas ess.,, lumma an.isi,: 
> tms, qui non solum aspcctu s.d eiiam inccsto flagiiu, et 
stupro caerm,onias polluit, poena on,nis oculorun, ad caeri- 
- ae„, mentis es, conversa. Hoc auctore tan, casto, ,a„. 
rehgioso, tam sancto, tam pio potest.s, pontilices, r.n com- 
niover,, cum su,s dicat se manibus do,,, nv. eivis optimi 
cvertisse ct earn isdeni manibus consecrasse ^ 

Quae tua fuit con.,ecratio? ' Tuleran,,' in,iu,t, 'ut mihi ,06 
^5l.ceref Quid? non exceperas ut, si ,,u,d ius non "set 
rogan, ne esset rogatum ? I„s igitur statuetis esse unius 
cumsque vestrun. sed.s, nras, tocos, deos pena.is subiectos 
esse lib,dm, tnbuniciae? n, quem quis<|uc per homines con- 
c.tatos mruerit, quem impctu pcrculerit, huius donmm non 

3 tnum Li,,,,/,. : cum coM. =; Asuicile /„< 17 1/A' 

amis,t ^■aesels6.: cum . . . L:^" .l' ,/^Z :''',; ^^^'T i-^,' 



40 lad 



M. rVI.M CICEKONIS 



41 



solun, adfiiucrcs c|uo(i est pracs.ntis hisaniu. quasi tempe- 
stalls rcpentinac., s.d etiain i,. p„steri,n, tcmpus sempitern 



3.rcl,K,on. „bl,garc? K,|i,idc,n si. arrcpi, pontiikes, in re- 
liK.on.biis suscpiondis caput esse interpretari <|i,ae voluntas 
deorun, unn.ortaliun, esse videatur ; ncc est ulla erga deos , 
pietas >mi «Vh„nesta de nuniine eorum ae niente ojmiio ut 
c.xpet, n,h,l al> ns, ,,u,.d sit iniustum at.jue inhonestum 
>us^um ,u,t /,„.,. s„„« nrl.nrcr,,.. Ilon.inem invenire i,tJ 
labes, tun, cum omnia tcnclxit, ncn.inem potuit cui meas 
aedis add.ceret, cu, traderet, cm donarct. Ipse cum loH ,c 
'"■US, cum aedium cupiditate flagrarct ob eam.,ne rausam 
unam funesta ilia rogatione sua vir bonus donnnun, sc- in 
me.s boms esse voluisset, tamen ill,, ipso in furore suo non 
est ausus meam domum, cuius cupiditate inflammatus erat 
possidere : deos mimortalis existimatis, cuius labore et con' ,5 
silio sua ips, templa tenuerunt, in eius domum adfliclan, et 
evcrsan, pei [vim] honnnis sccleratissinii nefarium lalro- 
.cs cninnn inmigrare voluisse ? Civis est nemo tanto in populo 
extra contaminatam illam et cruentam P. Ciodi manum. ,„,! 
rem ullam de n.eis bonis attigerit, ,|ui non pro suis opibus »o 
.n Ilia tempestate mo defenderit. At qui aliqua se conta 
g.onepracdae, societatis, cmptionisconta.ninaverunt, nullius 
neque privat, ne<|ue publici iudici poenam effu^-ere potuerunt 
l-A Ins ,g,tur l,oms, e-.v quibus nemo rem ullam attigit ,|ui 
non omnium iudiciosceleratissim'i. haberetur, di immurtales ., 
domum meant concupiverunt ? Ista tua pulchra Libertas 
deos penatis et familiaris meos lares expulit, ut sc ipsa 
.09 tam.iuam in captivis sedibus conlocaret ? Quid est sanctius, 

arbitrcrc.o,/.,, f/ O . 4 ,. f "' ' ' ■ '"Slum aul lioncstum 

arhiir.r,. V; ^' '-'"•'^- '73 :ut...lascssoarbitrirL-.l/,„V/. cum 
r ,; P rf 1 "''''■ •■ """ • ■ ■ ■■"•Wtramur „portcrc //„/„, T cum 
i.tun/ et/,/tr ,:; luncsta .l/„r// 54a ■ una o.„ CUn^T. 

Gnml ; tc rcd,l. „ tc . . , conlocarctur l!k ' 



DE DO.MO .SVA AD I'OXTIFICES ORATK. 4, 



1C() 



c.vmm ? ii.c arac sum, hie foci, l„c di punatos, l,ic sacra 
religiones, cacnnioniae contincitur ; |,oc pcrfui,.u>n, est ita 
sanctum omnibus ut in.lc al.ripi neminen, fas sit. Quo 42 
5 n,a,,s est ,s„us fur„r ah auribus vcs.ris repcHen.lus ,,ui ,1 • 
ma,orc.s nos.n religionibus tuta nobis ct sancta esse v.Ilu^runt 
^i .ste non solum contra relig,„ncn, labefactavit, ,ed cl.an,' 
ipsius religionis nomine evcrtii. 

.O.St ab» te deUicata, ' I.ibertas,' inquit, 'est.' Tu igi.ur 
dom, meae conlocasti, quam ex url,e tola sustulisti' T.t 
cun. conlcgas tuos summa potestate jiraeditos negares l.heros 
esse eu„, ,n templun, Cas.oris aditus esset apertus nenuni, 
eum huncclanssnnun, virun,, sunnno genere natu.n, sunnnis 

.5 poiH,!, benefieus usum. pontifieen, et consulare.n et sim^ulari 
l»n,tate et n.odestia praeditum, ,,uen, satis n.irari ,,uibus 
<.cul,sasp,cereaudcas non ,,ue.,, audiente populo Romano 
a P^di.seqms conculcari iuberes, cun, indemnatum me extur- 
bares pnvlegns tyranmcis inrogatis, cun, prineipem orbis 

.0 terrae v,ru,„ .uelusun, do„,i contineres, cun, forum am.atis 
cate,v,.s perd,torum hon,inum possideres, I.ibertatis simula- 
crum n, eauomoconloeabas, quae don,us erat ipsa indicium 

cr^t ,t""' v" "''""■™'"' ""' ""■^^"'■"■•■'^^ >"'^"li '^"■^"i 
se mtutis? Kun.ne i.otissimum Libertas do.no sua debuit 

^5 pellere, qu, nisi luisset in servorum potesta.em civitas tota 
vemsset ? A, unde est ista inventa I.ibertas ? quaesivi enin, « 
^"■genter. Fanagraea quacdam meretrix fuisse dicitur '" 
E.us non longe a Tanagra sin.ulacrun, e n,ar„,ore in senul- 
cro pos,t.tm fuit. Hoc quidam homo nobilis, non alienus 

.^0 ab 1,0c rel,g,os« Libertatis sacerdote, ad ornatun, aedilitatis 

HntJoTJl Ba, ,a" y/°'am ,„//„/,„ ,,,,4 ,= vcUro. 



43 III 



M. TVLLI CICLRONIS 



suae dcportavit ; etenim co^itarat on.nis suporiores muneris 
splendorc superarc. Itaqiie omnia signa, tabula.s, ornamcn.- 
torun. <iuod superfuit in fanis et locis comniunibus in tota 
Ciraecia atque uiMiiis omnil.us honoris populi Romani uiusa 
..i sane frngaliter donni n suam dcportavit. Is postea .|uan, s 
intellexit posse so intcrversa aedilitate a ].. I'isone con.ulc 
praetorem runnnliari, si niodo eadom prima litiera ronipcti. 
toreni habuisset aliqucni, aedilitattm duobus in 1.,, is partim 
in area, partim I- hortis suis conlocavit : signum de busfo 
meretncs ablatum isti dedit, quod esset signum magis ,o 
.storum qua, , publicae libertatis. Hanc deam .juisquan. 
violare audeat, nnaginem meretricis, ornanientum supul- 
••n, a fure sublatam, a s.-;rrileso conlocatam ? haec me 
donio niea pellet? haec victrix adflictae civitatis rei publicae 
spolns ornubitur? haecerit in co monumento .juod positum 15 
est ut esset jndicium o, pressi senatus ad memoriam sempi- 
M3 ternae turpitudinis? O Q. Catule !-patremneappellem ««A 
an fihum? recent.or enim memoria fili est et cum nieis 
rebus gestis coniunctior-tantumne te fefellit, cum mihi 
summa et cotidie maiora praemia in re publica fore putabas > .0 
Negabas fas esse duo consules esse in hac civitate inimicos 
rei publicae : sunt inventi qui senatum Iribuno furenti con- 
strictuni traderent, qui pro me patres conscriptos deprecari 
et populo supplices esse edictis atque imperio veu.rent, 
ciuibus inspectantibus domus mea disturbaretur, diriperetur,' 25 
qui denique ambustas fortunarum mearum reliquias suas 
u+ domos comportari iuberent. Venio nunc ad patrem. Tu, 
Q. Catule, M. Fulvi domum, cum is fratris tui socer fuisset' 
monumentum tuarum manubiarum esse voluisti, ut eius 
qui perniciosa rei publicae consilia cepisset omnis memoria 30 
funditus ex oculis hoininuni ac mentibus tolleretur. Hoc si 



3 locis //* : om. yell. in //«= 
licenliae Markland cf. § 131) 
14 victiix £171. : ultrix loM. 
-am llbk ir/, § 87) ,, .,1 

coM. 36 tiias PlIG, vua. 



■■om. rill. ,totac Gr. hk) 11 istorum 

13 audeat * : audeat et Pb ct plir. 

16 scinpiternac ut GMe ita PB'S.t • 

lie an Momnii. : an ante Halm: an 

m h ni ,ua= Ililm 



!>'■: DOMOSVA M, l'0\Tir!fI.:s ORATIO 43,,, 

M'"s 1.1„ ,,c.,l,ncani, ,ILm, p.mi.un, d„v,vt, for. ...npu, nun 

H tnhunus plchLs, qui .u.toruah,,, vn.uns, iuU.n. „„,„ 

rm„ o.nnmn, ncyliM,,,,, tiuiin luo.uimcuhin, ,-n„,„lilms 
"'■" iH.Klo in.|.,M.,;niluK vctuii, ad,iiv,mtihi,s di.lurh.uel 
5 cvcrlcT> 1, Mque run, ciu. nvi, ,,„i rc,„ ,n,l,l,,-,un ex .nulns 
^""■""";"^- '""-I ^l''--".l,>... d..,„„ ,.„„iu,„uv,, „„„,„. 
u-.l«.i.d,T, ^ 1,1 ,„., ,.vcT„i ,,vil,iU- arndnc ,,0.1 po.,,.' 

■\i v,d,,t,. l,n„„„,s ,nt-.l,.ml„l,:m audaruin cu.n pr.u.ru'** 
>iuad..„, ct .■ff.vn.aacupidil.ac. Mcnuncntun, i.,. u.nnr „., "■' 
■ o aut reliy.oncin ullani exco.uii.nit ? Il.d„L,rc l.ix- ct nr.-ni 
fice voluit dua.s.iue ct maj;,us , t noh.lis domos ™„inn^ crc 
Kodeni puncto tcinporis quo nans di,cc-sus i.„ cans,,,, 
cacdis cr.puit, a Q. Scio cotitendit ,u .ibi clo,„um vcndcret ■ 
cum ille Id negarct, pru„o se lu,.ii„iln,s cms esse ol,st,„ 
>5 oturun. uiinahutur. Adfirmahat Postunius sc v,v<, ,11„„ 
domum istius inmiquani futurani. Acutus adul.sccs cv 
.ps.us serntcic intcllcxit quid fieri cporterct : h,„„i„cu, 
vencio apcrt.ssinic sustulit ; cuiii d„m„m 11, iiatoribus ,1c 
fatigatis pnipe duiiidio carius ijuaui aestiiuahatur. ( )„nrsum 
^oig.tur haec ,„ati., portinct ? I),„nus ilia „,ca pn^e tola ,,r, 
»acua est ; vi.\ pars aedium mean,,,, deciuia a,l Catuli porli 
cum arcessit. Causa fuit ambulaliott ,nonu,„,.,nu„rct ista 

lanagraeaopprcssalibertatel-ibcrtas' I„ |'alati„p„l,I,crri„u. 
prospctu poriicum cum conclavibus pavimcitata.,, trecen- 

^5 turn pdun, .oncupicrat, amplissin,,,,,, pcri>^^lu,„, .-ctca 
euis mod. la, lie ut „mniu,„ do,„„s ,1 laxitatcct di-uilatc 
supcrarc-t. l-t h»n,„ religiosus cu,„ a.-,lis mcas i,!cm cn,cret 
ct vcidcrct, ta.ncn illis ta„tis tcncbris non est ausus suum 
m.n.cti empti„„i illi a,is,Tiberc. P„.„it Scatonem illu,,, 

30 hommcm sua virtute cgcntcn, „t is ,,ui in Marsis, ul.i natus 
est, tectum quo imbris vita.idi causa succederet iam nulhu,, 

cv^r;i:?!^';i;s,;;;::r^::^; --.-:,"{ ft^/>'-'-c<ii..,.b.ro, 



44 < !'■■ 



M. ni.l.I nCERONIS 



45 



haberet, acdis in I'ala'io nobilissinias rmisse sc diceret. 
Inferiorem audiiim partem adsignavit non suae yenti Kon 
teiae, sed (Modiae, quam reliciiiit, qiieni in numeruni ex 
muUis Clodiis nemo nomen dedit nisi aiit egeslate aiit scelere 
perditus. Mane vos, [Kintifiees, tam variam, tarn novam in 5 
omnigenere voluntatem,impudentiam,audaeiam,cupiditatem 
, comprobabitis ? 

'Pontifex,' inquit, 'adfuit.' Non te pudet, cum apud 
pontifires res agatur, pontificem dicere et non conlegium 
pontificum adfuisse, praeseriim rum tribunus plehis vel de- 10 
nuntiare potiieris vel etiani cogere? ICsto, conlegium non 
adhibuisti : quid? de conlegio quis tandem adfuit? Opus 
erat enim auctoritate, quae est in his omnibus, sed tamen 
augct et aetas et lionos dignitatem ; opus erat etiam scicntia, 
quam si onines consecuti sunt, tamen certe peritiores vetustas 15 
118 facit. Quis ergo adfuit? 'Frater,' inquit, ' uxoris meae.' 
Si auctoritatem quaerimus, etsi id est aetatis ut nonduni con- 
secutus sit, tamen, quanta est in adulescente auctoritas, ea 
propter tantam coniunctionem adfiiiitatis minor est [>utanda ; 
sin uutem scientia est quaesita, qi;ii erat minus peritus quam 20 
is qui paucis illis diebus in conlegium venerat ? qui etiam 
tibi erat magis obstrictus beneficio recenti, cimi se fratrem 
uxoris tuae fratri tuo germano antelatum videbat. Etsi in 
CO pre v'idifti ne frater te accusare possit. Hanc tu igitur dedi- 
cationem appellas, ad quam non conlegium, non lionoribus 25 
populi Roniani ornatuni pontificem, non denique adulescen- 
tem quemquam t, cum haberes in conlegio faniiliarissimos, 
adhibere potuisti? Adfuit is, si modo adfuit, (juem tu 

I cmissc sc 1)1: all. : cmisisse P' : cmisissc sc /'' [Verr. iv, § 133, 
emisissc /?, emissc p, emisse se vulg. 5 tam codd. praeitr P^ 

(tantam) : lantain, tam var. Ilalin 6 voluntatum Mndv. 9 et 
ont. r^ ]i Opus erat cniiii auctoritate L, Spnii^rl : opus enim erat 
auct. Mayklautt : posuerat eniin anctoritateni anhl. 17 nondum 

magnam Lchinaint 27 quemquam ohelo iioln quemquam alium 

MiitU. : qu, scientem Kntitli. : tiitin qu. nobilem * ioni. Momins. non 
denique alium praeter ilium adolescentem 



ur; DOMo .s\A ad I'oxinin.s (iratic) 45, ,s 

inipulisti, soror rof^avii. iii.ii. r i oi-ii. \ idric initui, |)onii iiy 
ficLS, quid statiiati, ill iiici c,m:,a ilc oiiiiiiiim fortiinis : 
verbone jKinlificis putctis, si i^ posaiii leiuiLTit et aliquid 
dixurit, domimi iiniiis cuiiisque consccrarl possu, an istae 
6 dudicationus t-t teniploriim tt dL-lubroruni relijjioiics ad 
lionorem dcoriim imniortaliuni Mnc iilla riviiini < alaniitate 
a maioribus nnstris constitmaL- -.int. i;st inwiitus tribumis 
plebis qui, consularibus ropiis instructus, oniiii impetu 
fiiTDris ill euni civcni inriicrit (luem pcroiilsum ipsa res 
10 ]Hil)lica suis niaiiibus uxtolleret. Quid ? si qui similis islius *^ 
— noque enini iam dcerunt tpii imitari vclint— aliqucm mei ''" 
dissiniik-m, cui res publica non tantiim deljcut, per vim 
adflixcril, donuim eius |)er pontifireni dedicaverit, id vos 
ista auctoritate constituetis ratum esse oportere ? Dicitis : 
ij'Qiier. .eperiet pontificem ?' (^uid? pomifex et tribunus 
plebis idem esse non potesl.? M, Drusus, ille clarissimus 
vir, tribunus plebis, pontifex fuit. Krgo si is i). Caepionis, 
ininiici sui, posteni aediuni tenuisset el pauca verba lecisset, 
aedes Caepionis essent dedicatae? Nihil liiquiir de ponli- m 
20 fieio iure, nihil de ipsius verbis dedicatioiiis, nihil de religione, 
caerimaniis ; non dissimulo me nescire ea quae, etiam si 
scirem, dissimularem, iie aliis niolestus, vobis etiam curios 
viderer : etsi cflluunt mulia ex vestra disciplina <]uae eli . 
ad nostras auris saepe permanant. Postern teneri in dedica- 
J5 tiono opo'tere videor audisse templi ; ibi enini postis est 
ubi templi aditus jt valvae. Ambulatinnis postis nemo 
umquani tenuit in dedicando ; simulacrum autem am aram 
si dedicasti, sine religione loco moveri potest. Sed iam hoc 
dicere tibi non licebit, quoniam pontificem postem tenuisse 
30 dixisti. 



n aliqucm forfrf. /Hdf/fi- /" qvicm" 14 Dicitis j1m;e/ins : diris 

wM. 13 rcpperit J"//G : rcp|)crcrit nil. pontifex et trib. iil 

cow. Urn/, el pom cl trib'. ila t : pnntifcx imi. irll. 20 ipsis 

Halut 21 et L'a<rim. I.amb. : (ic i-aerim. //{jlm 26 et 4- : 

est ti/l. : (St ct ?'i(/;'. sunt lI Halm 



47 !-• 



M. TM.I.I CICF.RONIS 



" (,iu.imi|uaiu (|iiid cuu dc dedicatioiiL' lc>i|iior, aut i|ind ilc 
vistrii iur<; ct rcligioiH' conlra quam |iro|i(iMioram di^|iiil(i? 
l-.L',i) viTd, si (.ninia sullfmiiihu.s virbi.s, vctirihiis tt Iraditis 
iri-iitiiiis ai ta esse dii'cTini, tamcii nic rji piililii ac iiiru 
dilcndrrciii. An nmi tii, I'iiis livis diM issii i uiii^ iiiiiiis 5 
oprra MnatiK ali|iio (inincs honi civitatrni cv.s.' iiicnluiiii'iii 
lulioiis iiidicasscnl, i)|i|)rossaiii t.icttrriiiiu Litnii inm cuni 
duolius scelcratissiniis consulilms rem iml>li(aiii rnuTr^, 

donuim cius qui palnaiii a su stivaLiiii pirin: mid i nc 

noliiissct per ponlifn-uni aliqucni dcdicasse.s, possel recnata 10 
J23rcs piiblica sustincre? ')iUo huic religioni adituni, potiti- 



ficcs : iam millimi fonmiis roiiiii 
All 



cxi'.uni rt.'[)L'riLli: 



SI postcin temiuril pontifex ci verba ad religioiieni 
deoriim ininKirtaliiiiii coini)osiia ad i)ernit!eni riviuni trans- 
tiilerit, valcbit in Inliiria n'lnicn sanctissimum rcligionis . si 15 
trihunus plcbis verbis non minus priscis et aeCjUe sollemni- 
bus bona cuiiis|)ianiconse(rarit,nonvalebit? Atqui C. Aliiii'is 
patruiii nicmuria bona (). Metelli, (jui cum ex senalu censor 
eicccrat, avi uii, Q. Metelle, et tui, 1'. Servili, et proavi tui, 
I'. Scipio, consecravit forulo posito in rostris adhibitO(iuc 20 
tibicinc. Quid turn ? num ille furor tril)uni plebis ductus 
ex non nullis perveterum lemporum excmplis fraudi Metello 
ii4 fun, summo illl et clarissimo viro? Certe non fuit. Vidimus 
hoc idem Cn. Lentulo censori tribunum plel)is facere : num 
qua igitur is bona I.entuli religione obligavit ? Sed quid 35 
ego cetcros? Tu, tu, inquam, cajiite velato, contione advo- 
cata, foculo jmsito liona tui Oabini, cui regna omnia Syrorum 
Arabum Persarumque donaras, consecrasti. Quod si turn 
nihil est actum, quid in nieis bonis agi potuit ? sin est ratum, 
cur ille gurges, helluatus tecimi simul rei publicae sanguine, 30 

I Icquor . . . dispute Mnniil. : loquar . . . disputabo coil-l. 3 tradi- 
tis Madv. : pracditis codd. (prodilis *, h'licgelsb.) : pu ,io .■■.. ,//^r. / 
II Date] dc P 1/ /)/ri-. 15 in 0:11. codd. pinclcrT i,in iniuriaml 

16 aequo coui, Bdit. : paene codd. : plane l.t.nilt. 17 civis cuius- 

piam Hhk a) nuni qua Bail. : numqiiam codd. pyaclcy k (num 

quae) ; mimqnid ((/ A' 



"4 



48 

I J - 



I>i; l.'OMC) S\.\ AD I'ONTIlKi; . RATIO 47 

;ul racluiii uwn ,v,taiit villain i„ Tu., .il.mo vIm , ril.Ds 
aiTari, ir.ihi iiicis niiius, .jii.iruiii ,■,,, Miiiil,-,,, tniain urhcr.i 
essu passiis null Mini,as|,i,fr,' mm li. nil ^ ( ),iiiiio ( laliininin ■ 
quidi' e\ci.iplo tno hnna iiia ,,,,1,1,0 |„ \„„,,„,, ^ir oii,i)i„„,' 
S fnrllv^inii,s al,|,iL' 0|,t,„it,s, c.nvLCai il ? (,J,i,„| .i, ,|i,ia ad 
ic pcrtiiict, ranini ,■,.,,• i„ ,a, „|„.rMv, o, ima , ,.i,s't,i„i,il 'i„ 
liracrlaro Iriliujiatu tuo .luibi,. i,, u- ,„mvr-.i, r.ri:^ar,s. di,.s 
^•vcrI^^^; ,in isla c.hmc ralic, K-iii„,a i^t, ,|i,i,i .st ,|u,k1 
l.n.laniiin in tuis Inmis ...c |h,-,s,i = An 1 <,i,sc. ratio null,,,,, 
10 huhct ,„s, dedi.ati,. ^sl rcli;;i.,sa= (juid en;,, ilia t„a tnn, 
obtcsU.t,o til,i, inis, quid f„rulus ,,,.:d ,,r,r,,s ,,uid rv,/,, 
pnsiM valuLTuin? ,,„,cnUr,, fallrre, ahuti duonni, j„„„„r- 
talium nun, 111,- ad honiinum iii„orL-m i|uid Vdh.isti? Na,n 
sicstilliidrntum-inittoCJabiniuM, liiadoinus a rte el c|ui,-- 
■ 5 (luid hahes aliiid Cereri c.t ( imscrratun, ; .in ille Indus ' 
fmt, ,|u,d !,■ i,i,|iurius, qui aligiuiics omnis pollucns aul 
einentiundo aut stuprand,,? 'la,,, fatcor,' inquit, • n,e in u6 
f.al),n,o ne(ar,ui>, fuissc' (.Hiippe vidcs pocnam illani a te- 
rn ahum msiitutain in tu ipsuiii esse conversan,. S.d 
JO ho,no o.nniun, scelerun, flayitioruiuque dorununtuin, ,|uoci 
in Cahinio faleris, cuius i,npudieit,ai„ pueritiac, libidines 
adulcscenliae, dedccus el ef^e.taten, leliquae litar, lalro- 
Cinium consulalus vidimus. ,ui „.■ ista r|i,i,lem ipsa tala- 
mitas iniuria potiiit ar.-idere, icl in „„■ inllrmas, el ^ravius 
25 esse dies quod imo adulescenle ,|uam .[u.-d e„nti„ne tola 
teste fecisti ? 

■Dedicatio ma.^nan,; inqnii. 'babel reli^ionem.' .\,,n„e "'^ 
volus Xun,a Pompilius videlur loqui ? l)is,,ie orationem "' 
pontifices, el vos, llamines ; eliain tu, rex. dis.e a "enlili 



4 Xintiiiis fitintf. : Xti,i,ii,i-. r. 
bl,i,„t„o/V;: ,/,5 42 ,o,vsi 

iMiiih.. „nll,i!„ vim hiihnCiHit, 
criint ,;, nil;, t : voliicn,,,, >,!l. 



7 n-i. 



'W. 6 ea (7-7>- .i „//. 

■■■"■'"-■■""■'■-■ •■ ■: l.lliet,-,liL,„ 

II veil),, ,„l,l. Iluhu ,, v.illl- 

3 mcUai, lim.,|-,-m,|iii.- //„/„, 



caiamitas luria /^' ; c.ilamitatis iimiria /'■ u//. 



49 



M. ivi.M { I(:i;k().\is 



tun, (|uaiiii|u;ini illu Ki-rUcni Ui.iin rcliiiuit, scd tanien iliscL' 
.■lb lioiiiiiio ruliHiunibus licdiio ins totum omnium nlinionum. 
Ouidi" in dodic:ilionc nonnc et quis dedicct cl (|uid cl quo 
modo ([uaerilur? An tu hacr itn (.onfundis c-l |icrlurlus ut, 
quicum(;uc.' vclit, quod velit tjuo modo vclit possil dedicire? 5 
Quis eras tu c|ui dudicalias ? Quo iure? cjua lege? quo 
cxc-niplr)? qua potustatc? Vb' tu i.sti rei populus Romanus 
praeffcurat ? Video eniui esse legem veierem tribuniciau:- 
quae vetet iniussu plebis aedis, terram, arani coiisecrari ; 
lieciue turn hoc ille Q. I'apirius, qui luuic legem rogavil, to 
sensit, n- que suspicatus est fore perieulum ne domicilia aut 
posscssiones indcmnatoruui civium conseerarenlur. N'eque 
cnim id fieri fas erat, ne(|ue quisiiuam fececat, neque er.it 
causa eur prohibendo non tarn deterrere vic'ereuir (|uam 
ij8 admonere. Sed quia consecrabantur aedes, non privatorum '; 
domicilia, sed quae ,sacr.ac nonunaniur, (:onsev;rabat.tur .igri, 
ron ita ut nostra praedia, si qui vellct, sevl ut imperator 
agros de hostibus captos consecraret, siatuebantur arae, 
quae i tigionem adferrent ii)si ei loro (/.vo essent consecrutae, 
haec nisi plebs iussisset fieri vetuit. Quae si tu irUerpre- lo 
taris de nostris aedibus atque agris scripta esse, non repugno; 
sed quaero quae lex lata sit ut tu aedis meas consecrarcs, 
ubi tibi haec potestas data sit, quo iure feceris. Neque ego 
nunc de religione sed de bonis omnium nostrum, nee de 
50 puntificio sed de iure publico disputo. I,ex I'apiria vet.at 35 
aedis iniussu pleliis eonsecrari. Sit sane ho. de nostris 
aedibus ac non de publiris tem])lis : unum ostende verbum 
consecrationis in ipsa tua lege, si ilia lex est ac non vox 
i.'gsceleris et crudelitatis tuae. Quod si tibi turn in illo rei 
publicae naufragio omnia in nienleni venire potuissent, nut 30 
3i tuus scriptor in ilio incendio civitatis non syngra|)bas 



3 dedicct Bull, 
pmeler w et quid j 
Mndv. : ',jsi loco quo Rniti 
Klotc : Jpsac, si loco ynr^^^r'stt 



dicit roM, el quid ct //tl. ot qui P irll. 

9 onsccrarc c^.-'f/. ig ipsi ci loco quo 

ipsi ^ijiso Ifi .ii loco fOfld. : ipsi loco, si 
20 plrt.c- ^.l/;c 



1)1. DOMU SVA AD I'ON TllK KS (IK.MIO 50.;., 

cum lijvaiuiis exsiilihus ut mm le^atis llronitari C.in.n I, Mil 
vacuo aninio libi ista non sriia scil |Kirtcnta ccjiisi nhcrut, 
esses omnia, si minus ru, at verbis k^itimis consccutus, Snl 
uno tenipiiru cauticincs fiilKiit picii.uarum, fncilcra firic- 
J hantur |iriivinciarum, rcgum appcllationes venalis tr.inl, 
servorum omnium M.-atim icluljrahatur tciia urht- discripiiii, 
inimiri in gratiam rcconriliabantur, impcria scnljchai-.tur nova 
iuvcntuti,(J,ScioVLnLnummisrroparal)alur,deCn.l'oinpcio, 
propunnaturu ct custodc impiri, inlcrfii icndo consilia ini- 
10 bariiur, scn.itus nc i|uid ossct, ut higcrtnt semper l)oni, ut 
capta res publica consulum prodiiione vi tribunicia tene- 
retiir. Haec rum tot lantacpie lyerentur, non niirum est, 
praesertim in furore animi et caecitale, multa ilium ct te 
fefellisse. 
15 At videte quanta sit \is huius I'apiriae legis in re tali, non 'io 
(piakm tu adfers sceleris plenani ct I'uroris. Q. Marcius 
censor sii; .um Concordiae feceral idque in publico conlo- 
carat. Hoc signum C. Cassius censor cum in curiam trans 
tulisset, ccnlcgium vestrum consuluit num quid esse causae 
.■o videretur (juin id signum curiam(|ue Concordiae dedicaret. 
Quaeso, pontifices, et liominem cum honiine el tempu.s cum 51 
tempore et r^ni cum re conqjarate. Ille erat suninui mode 
stia et gravitate censor : hlc tribunus plebis scelere et audacia 
singulari. Tempus illud erat trani|uillum et in libertate 
35 populi et gubernalione positum senatus: tuuni porro tern- 
jms libertate populi Romani oppressa, senatus auetoritate 
deleta. Res ilia plena iustiliae, sai)ientiae, dignitatis (censcjr 131 
enim, penes quem maiores nostri, id (juod tu sustulisti, iudi- 
ciuni senatus de dignitate esse voluerunt, Concordiae signum 
30 volebat in curia curiamque ei deae dedicare), prueclara volun- 

I BroRitari IMiii '//nr. W, 7.. § 28 : S,~t. § 56 : rugilatis .ro^atis 

/«: c:iM. /.<m/,i /'I rogitaris, 6 servurum .hi^,liits : svrmonfs 

coM. dcscriptio coM. - -iiur Lmiili. : adscrib. roM. 

(impcri adsiT. /" : dcscrih. (7,r, 6 O. om. Ill 20 st.iiatus 

lie dipnilalL- :U r;.I/,v iM PBlibk aoriau digiiilati., Mn,li. Iiis 
CSS. /" : his ,1,1. I" 



5' <M 



M. I'VII.I CK l.kOMS 



t.i^.ili|uc c.iiini l.nd.' iligii.i ; (imim rjlurc tiiiiii ^e .irl.!!.,i 
ijaliir ut Miir sliidiis (lissL'tisi )ni-. srnlriili.ic dictniitiir, m 
scdt-'in ips.iin .ic tuin|iluiii piihlii i <()n-.ili rcli^iiiiii.' (imichi 
diiiu ckvimissel. 'I'li cum firm, cum iihuj, curn cdii lis, 
(um iiriulc-iis rum iiraesciitilniscci|iiis prrdilDriirii, ;ll)M■llti^ j 
txtrcltus tirriirr it minis, rcmMihmi sociit-iti; Lt ni Cirir) fui'- 
dcrc- sirviliitL- oppicssani rivil.itt-m Icnfrrs, l,il)L•rt;lti^ sigmmi 
posuisti niaj;is ad liulil)riimi imptuliiiliaf quam ad siimila- 
lioncm rcli(;i()iii-,. Illc in curia (|iiac potcral sine cuiusi|uaMi 
inc imiiKKlii dedirari, til in civis 'ipliniu dc re puiilica mcriii ii 
cruorc ac paenc ossihus simulacrum nun lihertatis puhlicac, 

'.U sedliccnliaLTonlocasti. Atc|uojlli tamciiadconlcgium rtttu- 
lit, 111 ad (iiicm rctlulisti? Si cjuid dclihcrarcs, si i|uid tilii 
aut piandum aut institiicnduni fiii^sct rdigicnc domostlia, 
tanien in^titut() cctcrorum vcterc ad pontilicfm dctuIisMs: 15 
novum dcliihrum cum in iirlii-, clarissimo loco iiefaudo cjuo- 
dam at^iuc inaudito instituto incuuares, referendum ad sacer- 
dotes publicos non piita.sli ? At si cimlegium ponti' 
adiiiljcndum non videbatur, nemone liorum tibi idi 
visus est, (|ui aetato honore auctoritatc antecellunt, cum qi jo 
''c dedicationc comimmicares ? Quorum (juidcm tii non 

i2 c(mtempsisti sed iK;rlimuisti dignitatem. An tii auderes 
(|uaerere ex F. Servilio aut ex M. LucuIIo, quorum euo con- 
suio atquo auctoritate rem piiblicam consul ex vestris mani- 
bus ac faucibus eripui, (|uibusnani verbis aut quo ritu— 2^ 
primum lioc dioo -civis douium consccrarcs, deinde ( ius 
c;us cui princcps senalus, turn autem ordines omnes, deinde 
iMlia tola, post cunctae gentes testimonium buius urbis at- 



I dign.in/)! ril:ill. 
mil;: ,ltdi.-.ivit : Hi A7,-/.-: .Ic.L 
i.s tamcii iiisl vctcioium ;;;;-. /"; 
III /' luntiii !',if}niii .nf^niii ,■,/' : , 
niliilisses: mini: iio\ um del. /AiA; 



:lfilii 'rit uin . IS P: di .iiinri tii in civ.< 

Siijtiuiri tnnmrdi.ir, tU J\',ir!,'i/~/i. 
.null /:,i,l. ./;,.„ •/...-/.lunRsti .1 
itica, nii>ri' vfti rr ad poiititii-riii 
vi-tirt'/.X-r em J/ : lUcrcre ir//. 



rctuIisses.fl/;/r//. i6 ijiiodain .it.iiic inaudito <'/. /'S 20 nmioi.o 

iVj//. : a,m en ,nM. 'nt ,um en HI,H a, di- dediialicc J/Jn, : 

dedic.itjoiiem loM j, faueibus /; frf, /?. : fatibus mtM. fU-r. 



"i: I'l-'MO s\\ .\i, PoNTiii, ,.-,s ,,K.\TI,, 5a 

qti.- impcrl ronservati ,l,-,l,vscm ? .,iiml <Ji, vu ., „ ,„ 1 „ ,1 1 
1 1 .-rniridsa lah.s civitalis ? • AcIl-s, I.uci.llc, ,1.!, , s. ,mI, 
(liuii il.diro domiiiii Cxannis. ul niihi i,r.,c,.,ti. |,.vm,„|„J 
tcncatis;' Ks .., .I'li.l.m ,.„„ an,l.,. ,,, „„„ i,„,„„|,,„ia 
J sinKi.Uri, V ,1 til>i t.uncn ... ul,. ^^l,„s. u rlu r, , Mis., nl,. uin 
I'- viri, .|ui Mia di-nii.,t.- prrvnani |»,|mli /w,„„.„/ a„,,„. 
aurtoritat.in inijuri susiiii, r.nl, i,il.is ;;r.a i,,ii„i, -.uit^.j 
rui.s^c■nl, ,K-,,,K- sil.i |-,,s ...„■ ,l,\,ss,nt tun,,, in,. ,J>c luo 
atquc m iMtriae |ianin,li,, , s-ailiarr. ( >u.v . um ii.lcrcs 
'o tuin tu ad tuuiii adll.uin r,.,n d. k, Inin a tr, „,! ulwunn 
a ivltris r.mtuliMi. (Jiam <-,. , unci. <r,I,,, -i , ,| „t;n-, al, 
illis quos menuiriae prodituin est al. ipsu II, r. ulr pcrfmi, i„ 
lam Ial.,.rd.iis sacra didicis.sf, in viri f„rtis acrunmis non ita 
rriidckm luis.c lit in vivi .■tiam ct spiraiitis -apit,- hu^tuin 
'5 SIMS iiianil.iis imponercl ; (lui aut nihil dixit nrc fc. it omnino 
pocnaniquc hanc niaternar timcriiatis tulit ut niiitam iri 
deli.-to iiersonam iiniucnque praLl.ur,.t, aut, si dixit alajuid 
verbis hacMtantihiis postemqif. trcni. lunula mam tctigit 
certu mini rito, nihil .-aste, nihil m<,r,. in-titutcqiu- pcrfocit' 
so \ idcrat Ilk' Marinam, vitrictmi siiuni.r' ,,uleni dcsiL^naltim 
ad me consukm cum Allcb-onil.u, communis cxiti inda ,a 
adfcrrc, amlicrat ev ill,, so a m, |,is sahiicm a, ,■ .pi.sc 
s.-paratim scnul, itcnim cum univcrs.s. g„a „ ,juis est qui , 
existmiare possii huic novo pontili, ,, primam hanc ixist 
=5 sarcdotium inilum rcli-ioncm mMiuicnti vo, cmqu^: init- 
tcnii, non cl liii-uani ohnuituiss,- cl inaiuim ,,l,i,,rpui^M- ,1 
menlcm dchilitatain metti concidisse, pracscrtim (um -x 
conlci,-io tanto non ix-Lm, no„ /lamincm. non pontili.xin 






I.M 



= A,l,'. I.uc. a,l, ', 
6 pupiili nirh/. : piifn 



I.ttc. 



«■: A.lc~. a 
. . . , .1 k.ima„i ,,/. A'. |.„ 
ni.rt. .Villi/. ■ , I si-cl, n- ,,.i/,/. ■ , s, , H^.,.,. /; 
,.,^./,„ vi,i. =69: .kdi,5,.,„V. ,, i„ ,,,,, ,,1.,^ 
,ti:,m .l;i„„;),«4 ,.t spiram.s .1/, ./ 



S,rv. /''m/w 
o I xsiilta,-,- A', .<■/;. 

1,1 cliill^i,-,' /•,■-,,,., 
ill Vi- 

T ; 



i<»/,^. : 



sp,ra„l,., r ,el. p„uUr G si in„,iis , is„n„„„ ,.„,„,, ,,;,„„^ 

(•,<<nl. capMt h„s.,,m M- : ,„pi„b„s „„„ ,„,/rf. , , ,mp ,„ , ,, 7- 

.6 m,„.„n A,„s„„„ , , ,„„„,,„ ,„,,,, ,„ ,,„,,„^,,7.^™";; ' 



53 i.<5 



M. TVLLI CICERONIS 



vidoret, fierique particeps invitus ulieni sccleris cogeretur, ct 
gravissimas [X)enas adfinitutis impurissimau sustinuret ? 

136 ^^'-^ "' rovertar ad ius publicum dedicandi, cpiod ipsi p(mti- 
fices semper non solum ad suas caerimonias sud etiuui ad 
popiili iussa adcommodavurunt, habutis in conimentariis 5 
vestris (J. Cassium censorcm du signo Concordiae dedicando 
ad pontificum ccuilugium rettulisse, ciiiuu M. Aumiliuui 
pontificem maximum pro conlegio res|K)ndisse, nisi cum 
populus Romanus nominalim praefecissel atque eius ii;ssu 
facoret, non videri earn posse rcctc dedicari. (^)uid? cum ro 
Licinia, virgo Vestalis summo lo, o nata, sanctissimo sater- 
dotio praedita, T. Flaminio (). Metellii coasulibus aram et 
aediculam et pulvinar sub Saxo dedi<-asset, n.jnne eam rem 
ex auctoritate senatus ad hoc conlegium Sex. lulius praetor 
rettulit ? cum 1'. Scaevola pontifex maximus pro conlegio 15 
respondit, Qvod in loco i"-ulico Licinia, (;ai iii.ia, 
iNivssv poi'vi.i DEDiCAssKT, sACKV.M NON vidi;kii:k. Quam 
quidem rem quanta fr- veril sevcritate quantacjue diligentia 
senatus, ex ipso seiiaius consulto facile cognoscetis. 

137 \'idetisne praetori urbano negotiuni datum ut curarel iie ao 
id sacrum esset, et ut, si quae essent incisae aut inscriptae 
litlerae, tollercntur ? O tempora, o mores ! Turn censorem, 
hominem sanctissimum, simulacrum Concordiae dedirare 
pontificcs in teniplo inaugurate prohibuerunt, post autem 
senatus in loco augusto consecratam iam aram tollendam ex 15 
auctoritate pontificum censuit neque ullum est passus ex ea 
dedicatione litterarum exstare inonumentum : tu, procella 
l)atriae, turbo ac tempestas pacis atque oti, (juod in naufragio 

3 dedicandi .1/ Miidl. '% 738I iudicandi rcU. 10 cam Rail. : 

ca coJJ. rcctc posse J//ik Khlz, imf^rob. Zi,liii.,k. 18 traclaverit 
sevcritate Dmii.-iler: sustulcrit post sen. consiiito ml,l. Ilbk cilil. R. 
fl y., pMt scnalKs ynugriiiis i, egerit //.i/;ji, persecntiis sit Lnmb.\ : 
qua quidem in re . . . sen. fuerit coiii. Mu,i<. ig /-o,,/ cognoscetis 

.stippl. Lfunb, Recita senatns con.'^ultiini. ;. natvs consvltv.m. Et 
/•rlrst-/iii</nii,:\a<ii\frb/lrm ■/<■ y Ktdia -'5 iam Z.'iil/. : nam codd. 



'M^s'.wm 



IJE DOMO SVA AI) PONTinCKs ORATIO 53,,, 

^.^!Z: '""''" ""'"^' '^"'"™ ''"'""'^ '^— ■ ' 

-- v,ola.a reli,ionis ta„,e„ no„,i„e co„,a,ni„;iJ :: 
c nb s em., qu, urbem suis laboribus ac pcriculis con, r- 
''■'^^'-:' "^°""'""'t"n. Jcl.tac roi pul,l„:ao conlocari, , 
acqmtum „ota dolci,, bonorun, o.nniun, sublato r u 
non.nc „v,dcri,, id sp.rasti rem publican, di "tiu, , ' 

z::L"r'' '"" ^^""'^'' ^^^"^' •''^ n,oonibu, ':::: 

•" Ac si, 1 „nir,cos, ncquo is cui licuit, „equu id c,uod f., «* 
u. dcd,cav„, quid n,. a.tiue, ian, illud teniun, q od p^^ ''' 
posuoran, docer., no,, iis ins.itu.i.s ac verbis q.ibu, caeH 
..o„,ae petulant dcdicassc ? Di.i a principio'nihi, n fa 
- - vestra. n,hi, do s.cris, nibi, dc absconditu ponti ut 

-.-t,a, qu, pcnti,,imu,pon,ifc.x fuisscdicitur, a~ 
stare, aut s, M. „„ra,ius ille Pulvillus, qui, en.; 
I-.p.er „n,d,am fici, roligionibus inq.edir em, res, 1 

^am,s,n„a n.cn.e . apitoliun, dedicav.t, hui s n, d, "^ 
'. ded,ea>,on, praefui,.e,, .amen in scclere religio non vaS, 

(quod :„} „//. ^ ' ab ico;,ifmn > ,.'' "'"'''"' '" - '"■'"- <i"™ 

tarn, ad dolor™,,// '^''"T"ii;"/."''7" ''°,"^" ''"'"'' ^ ••"' equit.nn n"' 
lege ,/,/, a .SV„„v,' ,: ,',.:,:, ^ , '■ ,, 'fi ^^ sen. , ons. ex 

cipcre P^ ,,//, : prarb.ri /ll„l, " ^ '^-^ ' P''"'"^^ '" ^ P"=- 

exiornincanir -ana/- -fi .or,,,,'. =P, "^ ' '■ toriiricaiiii &„/. : 

-^= valcrc, nc"„cd„m VW,,,™; ^^'f^, ("« dcdicationnn /-I 



PP 



54 'JQ 



M. TVI.LI CICERONIS 



55 



nevalcat iilciuoil imperitusadiilcsccns, novussaccrJos, sororis 
prLcil)US, iiKitris minis addiutiis, ignanis, invitiis,siiiu ronlegis, 
sine libris, sine auctore, sine firtore, furtini, mente a( lin,:;ua 
tiiubante ferisse dicatur : praesertim cum iste inipurusatciiie 
impius hosiis omnium religionum, tjui contra fas et inter 5 
viros saepe mulier et inter rnulieres vir fuisset, ageret illam 
rem ita raptim et turl)ulente uti neque mens neque vox 
" necjue lingua consisterct ? Delata turn stmt eiJ ad vos, ponti- 
lices, ct post onvii im scrmone celebrata, quem ad modum 
is'.e praeposteris verbis, ominibus obsccnis, identideni se 10 
ipse revocans, dubitans, timens, baesitans onmia aliter ac vos 
in monumentis hahetis et pronuntiarit et lecerit. Qtiod 
quidem niininie mirum est, in lanto scelere tantaijue dementia 
nc audaciae nuidem locum ad timorem comprimendum 
fuisse. l';tenim si nemo unKiuam praedo tarn barbarus 15 
at(iue immanis fuit, qui cum fana spoliassel, deinde aram 
aliquam in litore deserto somniis stinmlatus aut religione 
aliqua consecraret, non borreret animo cum divinuni numen 
scelcrc \iolatum placare precibus cogeretur, (|ua tanilem 
istuni jjcrturbatione mentis omnium templorum atcjue tecto- 20 
rum totiusciue urbis pniedonem fuisse censetis, cum pro 
delestatione tot scelerum unam aram nefarie consecraret? 
141 Nim jiotuit ullo modo— ([uamiiuam et insolentia dominatus 
cxttilerat animos et erat incredibili armatus auilacia —non in 
agendo ruere ac saepe i>eccare. praesertim illo pontifice et 25 
magistro qui cogeretur docere ante ciiiam ipse didicisset. 
Magna vis est cum in deorum immortalium numine tum 
vero in ipsa re [uiblica. Di immortales, suorum templorum 
custodem ac praesidcm sceleratissime pulsum cum vidcrent, 
e\ suis templis in eius acdis immigrare nolebant, itaijue :,o 

a I il fililiill : di l:ita tum sunt aj . . . celebrata P ir!l. pinrfri- CM 
Drl.iluni I St ad . , . relcbratum) : dtlata tum res est. . . cc!( bnila 
M'li/L II rc\noans Mcrih.r n sneandn 'vt/d. ^5 ct i/i/. 

PmuI. 2-1 ill t M,!. 30 scdcb I'ilCt 



DF. nOMO S\A AI. 1.0N'TIKlC,.;s ORATl., 55 ,,: 

isfu.s va.vord.sM.m „i.,uc,n , „m n,,,,,,.,,^ „,,viM„t ■ „. 
vero puhlua ,|u,u,„|„.u„ crat ev.rrnnnal. ,„o un,, ,:„„,„ 
obversa «,„r ante o.uh.s ox,s„nct„ri.s sui, ot ah is.ius i„- 
n^immato atque mdomito furore i.u„ ,um su meque repetebat 

.see ere praercps, neque in.ti.utas caerimonias persequi ncqu,' 
verbum nllun, sollemne potuit ,-ffari ' ' 

Quae cum i,a sim, pontifi,,., rcv.,rateia,„ animos ves,r.„ 56 

abhaosub.,l,nostradisp„iati„„eadunivc™mr.„,publi,an, "^ 
.oquam antoacm viris fortib,. ,„u,tis, i„ hac vero La sol.s 

montr:"^'""'^: ^•■'"--ersi.enarusperpetua 
auctoraa. cu, vosMK. ,ps, praes.ant,.sin,e semper in „,ea 
causa praefu,st,s, vobis Italiae nuagnilicontissinu,: iUe n,„tus 
mun,npK,runK,uc concursus, vobis eampus cen.uriarumque 
.. una vox omnmn,, quarum vos principos atqueauctores fuistis. 
vob.s omnes socetatcs, omnes ordines, omnes ,,ui aut re au 

studuun et u,d>e,um non n.odo comnnssum verum e.iau, 
ommendatuu, es.e arbi.rabuntur. ■ Vnique ipsi di innn,.: .„ 

.0 tales qu, banc urbem atque hoc imp.rium tuentur, ut esset 
o.nmbus genfbus posteritatique perspicuum divine ,„e nu- 
" me esse re, puhhcae redditum, idcirco mihi viden.ur fru- 
ctum reduus -ratulationis meae ad suoru,.. sac-rdo-um 
polestatem u,u,ciun,que revocasse. Hie est enim redi.us 

.5Pont,fices haec restitutio in dom„. in sedibus, in a,^ In 
'"CIS, m d,s peimt.l,u.sreci|,erandi,; ,,uorum si ,ste ^uis 
seelerat.ssnnts manibus tecta .sedisque , onvellu, ducihuM.ue 
consuhbus tamquam urbe capta banc unau, domum quasi 
acerrmn propu^natoris sibi delendum putavit, iam illi di 

I cum mctiisriue iV; ctirarmTiiipP,//,/ . ■ . .-, . 

b"ct„I R.Ti . P, i9.lrbitrantiirZ.,i,„/,. jj r,-d,liii„„ 

u,n..;, ;w,, '^■■■•'""'"" '"''''• '■-'"■■" iP^-"^ "CWv ., ,a„. ,,,X ■ 



56 .4.', 



M IVLI.I C:iCF.RONI,s 



penates ar familiares mei per vos m iiK-am tlomum mpcuii. 
57 erunt restituti. (^)u(«-irra tc-, ( -apitoliiK', ([uem propter hene 
Ikiu populus Roniamis Optimum, proptur vim Maxiiiumi 
nominavit, tequc, Iimo Rcgina, ot te, custos iirbis, Minerva, 
(luae sumper adiutrix consiliorum tneormn, testis lahonim 5 
exstltisti, precor atcjiie quaeso, vosqiie qui maxime me repe- 
tisiis atque revocastis, ouorum de sedibus haec mihi est pro- 
posita eoritetitio, patrii pcnates faniiliaresque, qui huic urbi 
et rei publicae praesidetis, vos obtestor, quorum ego a tern- 
plis atquc delubris pestiferam illam et nefariam flammam .0 
depuii, teque, Vesta mater, cuius castissimas sarerdotes a' 
hominum anientium furore et scelere defeiidi,cuii;sque igiiein 
ilium senipitcrnum non sum passus aut sanguine civium 
145 restingui aut cum totius urbis incendio commisccri, ut, si in 
illo paene fato rei publicae obieci meum caput |;ro vestris rs 
caerimoniis atque templis perditissimorum civium furori 
atque ferro, et si iterum, cum ex mea contentioue interitus 
bononmi omnium quaereretur, vos sum tcstatus, vobis ms 
ac meos commcndavi, mcque atque meum caput ca con- 
dicione devovi ut, si et eo ipso tempore et ante in con- jo 
sulatu meo commodis meis omnibus, en olumentis, prae- 
miis praetermissis cura, cogitatione, vigiliis omnibus nihil 
nisi de salute meorum civium laborassem, turn mihi re pu- 
blica aliquando restituta liceret frui, sin auteui mea consilia 
patriae non profuissent, ut perpetuum doloreni :i.vulsus a meis 25 
sustmerem : banc ego dovotionem capitis mei, cum ero in 
meas sedis restitutus, turn denique convictam esse ct com- 
146 missam putabo. Nam nunc quidem, pontifices, non solum 
domo, de qua cognostis, sed tota urbe careo, in quam videor 
esse restitutus, ^'rbis enim coleberrimae et maximae partes 30 
adversum illud non monumentum, sed vulnus patriae con- 

6 mc l>s/m,lximc■^s«/,;^/, Nm,g„i„s {,) : om. codd.(mc maxime*) 
9 praesidetis G\h : pracsides "ij : praesidcs estis »l Halm ,ta HiA 
la amentium Monims. ■ amentia codd. 



DE nf)^tn sv.\ ad pontificks oratfc) 57 „r. 

tuentur. (Jucn, ,.„,,, ,nih, c.^nspeciu,,, n.orte >nagi.s viandu,,, 
fug,enclun,quec.se videatis. ncli.e, -(..a^so, .u,n rums recli.u 
rest.tutam ren, publican, fore putastis non sohu,, dignitatis 
ornamentjs, sed etian, urbis patriae u.s„ velle c.sc privatum' 
5 Non me bonorun, direptio, non tectorun, exc.o, „on dc- s8 
l.opulat,o praed.urum, non praeda consulun, ex me.s fortunis 
crudel,ss,me capta permovet : caduca semper et mobilia 
haoc esse dux,, non virtutis atque ingcni, sed forlunae ct 
.etnporum n,unera, ,,uorum ego non ta.n facuuaten, umquam 
-oe cop,am expe.endam putavi quan, et in utendo rafoncm 
et m .arendo paticntiam. Etenim ad nostrum usun, prope .47 
modum ,am est definita mod.ratio rei fa„,iliar,s, libeds 
autem nostr.s satis amplun, patri„,oniu,„ paterni non.inis ac 
memona. nostrae rei.nquemus : dome per scclus orepta per 

acd ficata quan, eversa, carere sine maxima ignon.inia rei 
puW.cae, n,eo dedeeore ac dolore non possun,. Quap opte 

. ,s_.a.,bt,s,sisena.ui,sipopuloKon,ai,li^r 
ctae Ital ae, s, provmcus, s, e.teris nationibus, si vobismet 

-,ps,s, qu, ,„ mea salute prineipen, sen.per locun, aucto 

,tate,„que tenu.s.is, gra.un, et iucundun. u,e.u„ reditum 

.ntelleg,t,s esse, quaeso obtestorque vos, pontifi, es, „t n,e 

qucn, auctor,tate studio sententiis restituistis, nun.-, quoni u ,' 

-natus ,ta vult, manibus quoque vestris in sedb s .2 

25 conlocetis. 



^iim TF-^T"' 



M. TVLLI CICl-ROMS 

DE HARVSl'ICVM RESPONSO 
O RAT 10 



CIC. Vi. HAR. HLbP. 



SIGI.A 



/' roii. I'.iris. 7794, saccl. ix 

/' ((kI. iicrn. 13^1, s.iccl. xii xiii c cod. /' dest riptus 
li-icoil. I'Miis. 14749 inciintc s.ierl. xv •; cod. /.' 

(Ioscri[)tus 
w — cod. (liiclkTbyl.imis :;o5, c cod. S dcscriptns 
//^ ((nl. Il.irlci.liuis 4927, siieci. xii 
(»' - cod. (kniblarcnsis, nvmc liruxcllcnsis 5J45, saccl. xii 
A' mil. l:rfurte:isi.s, saccl. xii-xiii 
t = rod. .S. :Marci 255 (I-ag. 6), saccl. xv 
/!■ ra coil. Paris. 7779, anno 1459 scriptus 
f = C(k1. Oxon. Canonic! 226, saecl. xv 
T = codd. l-c 
M - cod. l.aiir. xiviii. 25 (Lg. 25) 
/ = cod. licin. 254, saecl. xv 
.S, hoi. ^ Iciainala ydioliaslau liobicnsis 



M. TVLLI CICF.ROMS 

ORATIO Dli HARVSl'ICXM 

RKSl'ONSO L\ 1'. CLODIV.M IN 

Sl'NATV HAHITA 

UF.STKRxoclio, pMrcs ronsrripti, cum me ctvcstraclignilas ' 
ct fraiuom.a ciuitum Romanorun, prnLscntimn, ciuihus sc-- ' 
naltis dabatur, magno opcro conimos.sct, ptiiavi n.ihi repri- 
n.cndam esse P. Cl„<li i„,pu(ji,an, inipudcntinm, cum is 
5 pul.hranoruu, causa.n stultissinii.s intcrrogationibus impcdi- 
rcl, I'. I ulliom Syro navarct opcram aKjue ci se, cui totus 
vvnierat, ctiam vobis iiispcclantibus veiKlllarct. Itatuie 
lio,nu„,ii. furenten, exsullantenique coiUinui siniul ac iK-ri- 
ruluu, UKlici intcndi : duobus i.iceptis verbis omnem in,- 
.0 peluni gladiatoris ferocianiquc romprcssi. Ac tamen ignarus a 
illc qui consulcs esscnt, cxsauguis atque acstuans se ex curia 
repentcpronpuit, cum <iuibusdan, fractis iaiu atquc iuanibus 
nun,.s et cum ilhus l>isoniani tem|>oris (;ab,niani(iue terrcri- 
bus : quem cum egrc'lieutem inse.iui coel.isseui, cepi e(|ui. 
ij clem fructum maxuiium et ex consurrectione onmium vc.lrun. 
et ex com.tatu publicnnorum. j^ed vaecors rq.ente sine suo 
vultu, sine colore, sine voce constitit; deinde respexit ct 
smiul atque Cn. I.entulum consulem aspexit, con.ldit in 
curiae paene limine ; recordatione, credo, Gabini sui dcsi- 

iiJm oTnrwT '- '"V'^'V:/-'- Q""'<- V. . .. ,= 2 pracsen. 



'1^'^m.l 



1 1 



M. TVLl.I (.ICKkONIS 



(Icri'ii lie I'iviiiis. Cuiii^ Lj;o dc crlnnalo cl pmuripiti 

fiirnrr rjuid dirnni? //// potest ^ravioriiiUs a nic virbis 

vulnc r.iii i|ii,iiii f-t Matiiii in ficto ipMi a ^;ravi^^illlo viro, 

P. Scrviliii, rfinfci'lus ar truciil.ilu^ ? cuiii^ si iaiii vim cl 

gnivil.iicni illtun singiilarcin ac pacnu (li\in.iin ail^ciiui 5 

poiscni, taniun ncin duhilo iiiiin ca tula quae runiLCi rit ini- 

micii;i nuam ca ijiiar ronlcga patris cniisit Icviora atijuc 

_ hclietiora t"->c vidoantiir. 

3 

, Hcd taim-n imt facli ratiourtn cxpoiurc illis voio qui he- 

stcrni) die duln't: 111c datum ct irarumlia lon^iu-. |)ro[>c pro- 10 

grussum arhitral)aiUur (|Uam sapiciilis liomiiiis ciigitata ratio 

postulassct. Nihil feci iralus, nihil impoleiili aiiiiiio, nihil 

non diu coiisideralum ac niulln ante iiieditatuni. Kl'd cnim 

me, patres conscriiili, inimicuni semper esse iin.fessus sum 

duobus, ipii nic, qui rem puiilicam cum ilcfcndere deherent, 15 

servare pussent, cunK|ue ad consulare ol'Ikium ipsis insi(^ni- 

bus illius imperii ad meam salutem non solum aiutoritatc 

sed ctiam precihus vestris vocarentur, primo reliquerunt, 

deinde prodiderunt, postremo oppugnanint, pracmiisquc 

nefariae pactioiiis funditus una cimi iv publica uppressum 20 

exstinctiimque voluerunt ; qui (|uae suo ductu ct imperio 

cruento illo atqiie funesto suppliiia ncquc a sociorum moc- 

nibus prohibere netjuo hostium urbibus inferre potueruiit, 

excisionem, inflammatininni, cversionem, de])opulationcni, 

vastilatem, ea sua cum praeda nieis omnibus tectis Ique 25 

4 agris intulcrunt. Cum his furiis et facibus, cum his, inquam, 
exitiosis prodij^iis ac pacne hiiiu.s inipcri pcstibus belluni 
mihi inexpiabiledico esse susceptum, neque id tamen ipsuin 
tantupi quantum nieiis ao nicorum, sed lantum quantum 

3 vester atijue omnium bonorum tlolor pnstii]a\ it. In C.lndiiim 30 
ver.) non est hodie nieuin mains odium quam illo die fiiit 



r ..iVcii, /'(7; cllVeii. /;//T/. C7 5 5-' 2 An -r,,/-i, /o,-/ Hicam : 
aul r„rf,/. /./iv. .liauil/' : •■11. I>!S 15 icni p fT/J: nm PI! : rem 

mcam UM^ ao pactionis Ari/f^'CHai ^i : lactionis /^ '1// 



i>F'. ii.\k\-si'icvM Rr.sP()\>() <iK \ri() 



34 



mm illtini amhu^liim ivlif;ioM\simi, i,;Mil,ii, ,„^,„,vi rimlic- 
liri ornalii f\ mn^[n ^uipn. at.iu,. ex ilmiu, poniin, i. „„,xi^ 
mi eniKMiin. ■ruin. iii,|i,.iin, timi ^i,ll :i,- nmh,, .nil,- pio- 
spe.vi iiii.inl.i t.in|irM.u .Acitari'iiir, i|u.iril.i imp, iicKicl 
sprorclh Tci |.ni.|i,,,.. Vi.l. luin illiid s, , Ins l.iiii im|v„i„. 
num.aiidariain i.iin iii.nuiuiu ...lul.-. , lui, fiiivmi., n,.],]];-,, 
viiln.Tili lion |in,„- an. li ,,ii rnnl.n 
lum ali(|uancln, ■,i iinpuniu: 
Ni'ii niiillnin inlhi 



I'll: 
lil> III' i, 



npinn 
it, ail jii niK i 



^nl (l,li( 



I innd ma- 
il I iv italis. 
it. Nihil 5 
VI ritalis, odio 



10 cnim coiiira mn fui 

tlit;nitatis, „,li„ „i piililii ac : ram m.. ma-i, vinlavi' ,|t,atn 
scnatiim.quamiiiniic, Rmiiaiios, i,uaiii laiiiiis l„,ni„, ,,uam 
Ilaliam nmriam : nnn ilciiii|iii' in mc m-, leiaiiia- fiiit quam 
111 ip-(i> llt■l)^ iiniliortali-.. lamini illo^ c. sn-K-n: violavil 
i;i|Uo ncinn anlL'a : in iiic liiil euikiii aiiinio iiu.i i tiaiii liiis 
lamilian\ Calilina, si vi. i..„ i, fui„;.t. Iiaijuc cum nuin- 
quam a mo tssc accusaiKlimi piitavi, mm plus qiiam siipiiciii 
illuiii f]ui f|iiorum homimmi tsscl nt.M ircmus, nisi su I.iL;iirrin 
ips.-i esse ili. ere;. (,)iiicl .iiiiii hunr iiersuquar, iierml.iii ar 
aobeluain, palniln iniiiiiinrum niLnruin it ^lamle rnmiptiim ? 
qui si si-nsit quo si- scelire dcvinverit, non dnhiio quin sit 
iniscmmiis : sin aiit. in id non videt, periculum c-1 ne se 
stuporis lAcusalion,- delendat. Acn-dit i liain qiu.,! e\ o 
spertationr omnium forti^siiin, et <Liii,siiiio \iri,, 'r. Aiini.., 
;sdevota el loiistitiiia i-ta lii„iia esse videtur : <ui ;iie piae' 
ripere de-ponsam iam el di-Minatain landiin, rum ipse eiii, 
oiiera et liyniiateni el salutnn leriperariin, valde est mi 
(luum. Ktenim ui 1'. ille Snpio llatll^ niiln' vidi lur ad 4 
inleritum exitiumi|ue Carthagini,, qui illam a iiiu!ti> impna- 
sotorilius olwssnm, oppn-natam, laliefaiiam, paene raptam 
aiiqiiando qiia-i fatali ailM niu solus evertil, sir T. Aniiius 

_6 iiol)ilis moMli^ Dm/iJ,,. niluil.mi- K. n„„l,. R,,r .-I,,,,,- 5 , ,1). 

,'.'•/?' ■<:. Vi-ntali, //,„A ...sgo u.lio ,Ji^.,Hl..lis' //if : 

oi;i. / c//,Ur. 15 ,,„« / ,/ //,„/. „59o . „„.„., ,, ,/ ,„.,„,,, ^,, _^,,,^ 

■JO lalxfnctam /•/!/./: l.ili. l-i,ialcim IK.EMi ,1 ,on . h 



4f, 



M r\l,l,I CICFKOMS 



ad illnni insloin ( oinpiinn iidaiii, tx^tinL^iicniliiin, fiiiidiltis 
(Itlcndam tialus ( ^su \idrlur ft 'luasi divino iniiruTc ilon.itus 
rci luililiinc. Siilu> illf coj^novit (|UL'ni a<l motluin arnuitum 
civt'in, ijiii l.ipidilius c|iii fcrrii alios fiinnrrl, alin-, duini (cm 
litnTi't, 'iiii uri)fm tolani, qui curiam, ijui formn. '[tii triiijila 5 
(tttiriia ( aido iiK enditsqiii- ttrriTtt, noti r.Mido vitui viiutn 

7 riiiiii \in(iri iipcirli iLt. lliiir iy,<i il lali ul ii.i dr inc .u dr 
palria mrriio viro minniu.iin mca vnlnrilali.' pracriijiani iiini 
j)rai'«Tiim reum cuius il)c inimiritias non solum .suscc|iit 
[iropti r saluti'iii imam, vcrum ctiam adpftivit. Scd si cliaiu 10 
nunc inlaijucatus jam omnium Iciiimi pcriculis, inrctitus oiliu 
bonorum omnium, c\spcctationc suppliri iani non dluuirna 
implicatus, fcrctur taincn liacsiians ct in nic impituni im- 
pcditus faccro conaliitur, rcsistam ct aut conccdcniu- aut 
ctiam adiuvanle Milonc cius conatuni rcfutalio ; vuUil liu- 15 
stcrno die cum niilii stanti taccns niinarutur, voce tantuni 
atti^i legum initium ct iudici. Conscdit illo : coniicui. 
Diem dixissct, ut iccerat ; fccisscm ut ei statim turtius a 
practorc dies dlccrctur. Atiiuo hoc sic mi.'"rctur ct coniivt, 

si ci>ntcntus sit iis scckrihus quae conmusii, esse Sf iani jo 
consecratum Miloni : si quod in nie tclum intendcrit, statim 
mc esse arro|)turuni arnia iudicioruni atiiue legum. 

8 Atcpie Jiauli) ante, patres conscripti, c )ntionem liahuit 
(juac est ad mo tola tlelata ; cuius contionis prinumi luiivt r- 
sum argununtum sententianiquo auditc ; cum riseritis ini 25 
pudenliam liominis, tum a mc de tola contione audielis. 

5 l)e religioiiibiis sacris et cacrimoniis est contionalus, ]); 'res 
conscripti, Clodius : I'uhlius, in(]uam, ('lodius sacra ct !..ii- 
giones neglegi violari poUui questus est ! Nun iniruui si hoc 
Vobis ridiculum videtur : ctiam sua contio risit honiincm, 30 
quo modo ipse gloriari solct, duceniis confixum senati con- 

7 vin<:iri Fubn'citts, ct in mi;. / : vinrcrc aW'/. 17 leciim nuliim 

MaJii. (qiioil iiialit Zitltn^kt l8 iciLTat Em, : ftcLTat f"r/'/. 

19 lit cogitct //i//»n 20 iis/'^Z/rt//. ; is/'/': his/ye %i: um. Cjiitl. 
31 sonati /*/? ■ stnatus j(7/. 



Di; ii.\Kv>;i'irv:,f kisponso ok \ i k. 5. 

<ulti-., iiiiac ^uiii •Mnni.i i untr.; iIIdiii pru i. Ii-Kiml.ii . lai i,i, 
.iijriiiiK.'iii<|ii>' cum i|iii puUiii.uiliii-. Ili'iiic il' ar siu|iiiiiii 
iimilcrit, lmi|Ul' sacra (luac'virl iu'iil;i m iiii|rruikiui-, .luiili m 
.^^Ili<■i f.is ot mm solum a>,|K'itu virili Mii llatiiiio >,lii|Jt(i 
6i|iiL' vicilarit, in luiitinnu do rcli,L;ioiiil)ii.s riif^lrriis r.in'|iirri. 
Ilar|iic nun. proxima lontio oius e\spi.< tatur ilr puilicilia. >) 
(^Miid cnim inlrrcsl utriim ali nllarihus riliHinsisMiiiis fii(;alin 
dc sacris ct rcli^iuniliiis cuni|iii.Tatur, .in t\ son n urn culii 
:ulo c^;rcssiis pudorcm pudiritiamniu; difLiidal? Ri spun^ 
10 Sinn liaruspicum hoc rcicns dc frcmilii in i ontionon ( iiavit, 
in ([uo i:uni aliis multis sLriptmn tti.ini illud Lst, id quoil 
audislis, I.ocA sacka k.i H[.i.|(;im,a riaiiA.s a li,\i;i,Kr : in ra 
causa esse dixit doniuju nicam a rtligiosis^imo sn colotr, 
1'. Clodii), consccratam. (iaudcu milii du tolo lioi: osimio, lo 
isiiuod baud stio an gravissinmm multis liis annis hui" ordini 
nuntiatum sit, datam non niodo iuslam scd ttiam nen.s- 
sariam causam esse dicundi; rcpcrictis cniin i.\ lior tot,) 
prodigio atcjuc tL-sponso nos do istius sceli ru ai furore ac 
dc impcndcntibus pcriculis maxiniis propc iani voce lovis 
.■3 Ojitimi Maximi p^aemoncri. Scd prinium cxjiialio rLliLiioncni 1 1 
atdiuni mcunun, si ul lacLTC vcru u^ '^'iic cuiusquam dultita- 
tionc potero ; sin scrii|iulus tcnuissinuis rcsidcre alic ui viilo 
bitur, non niodo paticnti scd etiam lilitiiti aiiimo porlcntis 
dLorum innnorialiiim rcligioniciuc parclio, 

25 Scd (juac tandem oi in hac urljc tanta domiis aii isla 6 
sus|iii ione religionis l:'-ni vacua atijuc pura? i^)iiaiiiiiiiaui 
VLStrac doinus, patrcs consc ripti, cct. torumi[Uc civiuni niuil.i 
maxima ex parte sunt lilierac rcligione, tauuii una mea 
domus iudiciis onniihus liherala in hac url»e sola est. Te 

30 enim appello, Lcntulc, et to, Philippe. \'.\ hoc liaruspicum 
r<'spon.-io decrevit senatus ul de locis s.icris rcligiosis ad 



8 soritnim k: siniruni n't : siuuiini 
ncri iii'kt : pronioviTi, itcnnuvcri rtU. 
MiuU\ : aliqiim eucid. 



jronim I lain, 2c 
L'j scripiilu-j I'll 



6ii 



M TVI.I.I nrF.RON'IS 



hiiiic ordinciii ulcrrctis. I'oti'slisnc Rfcrre dc men domo. 
quae, iit dixi, s<,l;i i„ h;„. „rlv omiii rL-li,t;i>,iie omnibus 
iudiciis lil)crat:i u^t ? (,)uani priimnii iniiiiinis ij.M' in ilhi 
tempc-state :ic iiocto rci pulilicae, cum celera si ..lera stilo illo 
impiiro Sex. Ch.di ore tindo con.scripsissel, ne una (juidern 5 
af. ,,, lithia r. Ii;;i(,nis; dcinde eandum dnnuini populus 
Romanus, cuius est sumina potestas omniniu rerum, ccmitiis 
cenluriatis (.uiaiuni aetatnm (irdinunuiUL' .suflVai^.i-; eiideui 
mre esse iussii ,|iio fuiss, i ; pustea vos, palivs'c.nscripti, 
noil quo duliia res esset, scd ui luiic furiae, si diutius in 10 
hac urhe (iuam delere cuperet nianoret, vox interdieeretur, 
decrevistis ut dc niearuni acdium re'igicne ad pontilieum' 
u conlet^ium rcferretur. (,)uae tar.ta religio est (jua mm in 
ncstris duliitationilHK at.|ue in maximis supcrsiiticnihus 
unius 1'. Serviliaut M. I.ueulli responsr, ae ^el•|)(> lihcreuuir ? 15 
l)e sacris pul.licis, de Uidis niasinus, dc deoruui ponatiuni 
Vestac(iue matris caerimoniis, de illo ij.so saerifieio quod 
fit pro salule populi Romani, (|UOil post Roinani runditam 
luiius unius easti tuloris religionum srelero violatum est, 
iiuod trcs ])ontinees slatuissent, id semper popiil,, Ror.iano' 20 
semper senatui, semper ipsis dis immortalil)us satis sani turn,' 
sat)s augustiuu, satis reli,!,'iosuni esse visum est. M verc) 
meam douium I'. I.entuliis, consul et poniil-x, p. Scrvilius 
i\r. I.ucullus, (). Jletellus, M'. Clabrio, M. Messalla, 1.' 
Lentulus, (Innen Marlialis, I'. Calba, n. Mctellus Sri'pio^s 
C. 1-annuis, M. I.epidus, L. Cllaiulius r. x sa.ronuu, .\l' 
Seaurus, M, Crassus, C. Curio, Sex. Caesar (lauirn Qui 
nnali.s, Q. Cornelius, 1>. Alhinovanus, Q. Teteniius, ponti- 
fices nunores, causa co-nita, duolnis locis dirta, maxima 
fre<iuentia amplissimorum ac sapientissiniorum eivimn ad .,0 

1 1 xnbc quirq„aii, ilclen: oipcrvt, vox inturil. M,„/v. ',„ r ft,,, 
iirbe ,->Y ,,/,„/„„„ :.„,.,„„„. ,„anircl ... I. ,„!,(. „,. j intcrcli.d.T. i„r 

M : u,l.n.p.n,„r (.■„/„/„,. : i.K.kler.tur 0,,..,..::J '^^ 



in- 



I)I-. HARVSPirVM RF.SI'OXSn ORATIO 6i.. 

slnnto, omiii reliuionu iiiiti nirnte omnr^ lihi-ravrnint. Xl--o ' 
iimi|ii;ini post snrr.i roiistituln, i]uoinn, cadc.ii , M anti.iuitns '''' 
'l,"'""" ;' ■■' ' '■■'"''. '■"•' <■'■ If, I" ill- rajiitc riuidrm virgiimiii 
^ *-■■ ■''""''■ '"''■' "■■,"in^ ( (.iilr,;:ium illdi(^^^se. (,)ii.inii|uam 
sad ;.i liMii, d.sr ,iM-ti,,iKiii intncsl ad.ss.' t|iiaiii pliiiiMios 
'''■■> ■ ■■ ' "' ' '111' rprrtatiu ilLi pominniiii, m i-idnn )i'.tesla- 
t>'i" hahcaiU indi.nni), rrli^iunis lAplana.io vrl al. miu 
V'mUiW p,;-;,,, ,-crl,. fieri p,,i,.,t «|,„„| id,,,, ,„ i,„i„.i„ 
raj, III, diinii,, aPiue i„i(i,ii,„, rsl\ tai,,ci, .sir i-.pciiclis, hv 
10 qi,Liu,on-.s p(,„i,n,v, dt „„,i ,ln„io ,|„,,,i, ii,,i.|iiaii, du rarri- 
nH.iuK vi,^„„„,, i„di,asso. I'nsl,-,., ,1„. l,v-i,aa,ti,M„i„.s 
srnalas tc .oiimiIl' .1,-M:;i,at.., I.ciii,,!,, s,„iciii,ar p,,i,rip,. 
1'. Lcntulo cl ij. .Meu'llo ro„M,lil,us r,r,-,vnid,iis Mai,iii,' 
ciil,, o,i„,cs p,-.ntiriiTs ,n,i ria„l lii,ii,s ,,idi„i, adrsscilt, ( ,„„! 
15 qu.; alii (jiii huncrihus popiili K,i„,an, anurcdcliant multa 
d. coidoHi iiidiri,, vcrlia fecssnit, oi„m>.ii,c iduii, scrihcndo 
adL'sseiu, do,,, 11,1, i„ea„i iii.li, i„ p,,i,iifi,„,„ ivli.nionc lihci-a- 
la„, v.d.a-i. I).. h„c i.:;it,„- 1,„ o ,,,rn, p„iissi,„u„, vi.lriuur ,4 
lia,,is|,ir,s di. err, qui loriis solus c\ piiialis locis oi„iiil,iiH 
20 hoc p,a,r,p„c ,„ris hal.ci, „t ah ,ps,s ,i„i Harris praesimt 
sarcr mm c-sse i„dir,,i„s sii ? \V,iii,i n Ili-Io, <|„od c\ siaia- 
U.sronsultofa,r,v,l,.h.„\. .\„u nl„s ,-,,,.„itio dal.iu,,-, ,,„i 
prm,! dr l,ar dn„„, s,-,ik-miai,i dixisiis rt ran, ,Tl,uioni. oi„i,i 
lilH-rastis, aiit s.aialas ipse ii,di,-al,ii, ,,„i uno illi, sol,, a„li- 
-5 si,!,. sa,,-onu„ .lissenliuite fn-inc„tiss„„us am, a iiidi.avit, 
aut, ,d <|i,.,d cr,w fK-lr ad p,,i,tif„x-s rcinrtiir, ,j,ion„„' 
amitontal, fidei p,nd,.),i,ac niai.avs „ostn sa,aa rdiuioi.us- 
que ct pnvalas a puhli.as .•,.„„„,.|„lari;nt. IJnid cr^o ii 
possum aliiid iiidi,:a,-o ar iiidii.nviiinl ? M„lue sunt do- 
30 mus in hue urh,-, pativs <„ns,aipi,, ,,i-inu hand s,io an paenc 

4 Q".„nqi,;i,n ,/,-. , ,/,. ,/„„„„, A/,„//,.,„„ „r„l„~. K,/,/ /,„/:,„/ 
Uil'iXZ^' 'l".'">q,,a,„ , . . .|„„„ p|,„„„„,.. „a ,.st . .. iu,l,c„,„. 
9 ' 'S,a //,;/„; jS ii J', ],, jjjjf., 



7 >4 



M. I'Vl.I.I CICF.ROXIS 



cunrtac iurc Optimo, sud taincii iuru privato, iuru herciiitario, 
iurc aiKtorilalis, iurc mancipi, iuru nexi : ntgo essu ullnm 
(loimini aliaiii privato codcni quo quae optima lege, puiilico 
vero onuii praccipuo ct huniano ut divino iurc n)Uiiit;.ai ; 
rs quae ])riiuum aidificatiir ex aiirtoritate senatus perunia pu- 5 

l)liia, deiude contra vim nefariani liuius gladiatoris tot senati 
8 ( onsuliis luuiiita atcjue saepta est. I'rinuuii lu-gotium isdem 
magistratibus est datuui anno siiperiore, ut curarent ut sine 
VI aedificarc milii lieeret, qiubus in niaxinu's pcriculis uni- 
versa res jniblica comniendari solet ; deinde, cum ille saxis 10 
et ignihus ct ferro vaslitatcm nicis sedibus intulisset, de- 
crcvit senatus eos qui id fecissent lege de vi, quae est in cos 
qui universam rem publicaui oppugiiassent, tencri. Vobis 
vero referentibus, o post honiiniuu menioriam fortissimi atcjuc 
optinii consules! decrcvit idem senatus frequentissinuis (|ui 15 
meam donuim violasset contra rem puljlicam esse facturum. 
ir> Nego ullo de opere publico, de nionumcnto, de teniplo tot 
senatus exsiare ronsulta quot de mea doiiio, quani senatus 
unani post banc ur' jin constitutani ex aerario aedificandani, 
a pontificibus liberandani, a magistratibus defendend.uu, a 20 
iudieiJHis puniendam putarit. P. Valerio pro niaxiniis in 
rem publicam beneficiis data domus est in Velia publice, at 
nuhi in I'alatio restituta; illi locus, at mi'ii etiam jjarietes 
at(iuc tectum ; illi (luam ijise ijrivato iure tueretur, milii 
(|uarii publice magistratus omnes defenderent. Quae (]ui- 25 
deni ego si aut jjcr nie aut ah aliis haberem, non praedira- 
rem apud vos. ne nimis gloriari viderer ; sed cum sint mihi 
data a vobis, rum ea attemptentur eius lingua cuius ante 
inaiiu I versa vos mihi et liberis nieis nianibus vestris rcddi- 

3 qm f|uat] tiuoij: /': quo.|m >,//. 5 sun.itus coM. pmrlei Pli 

(stnau) M ntdibus 6'£" 12 LssitiVms/i 2i puniin. lain />'///; 
rill, /'yilttcr PC \\\Qcn'n\\ddm): miiliiciulam /V/i-«s- /•«/«>■ putarit/Ai/o/: 
putarit rurfi/. 22 in Vi:liapiil>lu'c/<ii>»,-, /',i/jiiir/,,s: in ulla publita Z^'- 
in villa publica />- n/A 24 at milii C«ra/. 27 cum I quae G£ 

28 ca] iani cutii. Mttell. 



UK HARVSI'ICVM RKSl'ONSO OKA IK) 8 ,r; 

ilistis, noil ego dc iiieis ,st.',l ,lo vcstris lacli. I,,,,,,,,,, ,„,,. 
vc-roor ne Imec i»ea VLStronir,, hL-iiulK:i>,n,m i.r.icili. ,ai,i ,„,„ 
gral:, potius quaiii adrog.ms vidcatur. (Juanuiuam si ,uc r; 
latins lahonhns proconiiiumi salulu |KTfiiiirti|.ii ,rf, nvt ali- 
sqiiando ad ,i;l.,riaiii i.i rcfiitandis iiialLdiciis lini.ii,,,,,,, i,,,. 
l'r.'l,,,iin,i aiiinii ,|iiiilam dolor, ciuis mm r-nusrrivi ^ \i,|i 
mini lic--t,.Tm, dio ,iin.-ndaiii iiuiniiiiram.an, .|uri,i aul.ani 
n^'gar..- f.Tii iiic posse, qaia, cu,„ al> l„„: eodc-in inipurissim,, 
IKirricida ro-arcr cuius ossliii civitatis, ruspondi vw pro 
lobamilnis ct vol.is a i-pjitil.u.s Ko.uanis, .ius esse 'quae 
carc-re me nou potuissct. Illc, ut opinor, in^c■l.luit. duid 
igitur rcspoiidercm ? quauro ex co ipso qui (erre n.e non 
potest. Me ci^em esse Rouiainiui ? liueratc respondisseui 
Ati tacuissein ? desertuni iiegotium. Potest quis.jua.u vi, i„ 
15 rel)us luagiiis cum iruidia versatus satis iiraviter innuiii <„n 
tumelus s]i,o sua laude respondere ? At ij.so >,on niodo 
rcspondet quid(iuid potest, cum est lacessitus, sed etiani 
gaudet se ah amieis (piid respondeat admoneri. 

Sed t|u<,niam mea causa expedita est, videamus nunc <j."d 9 

2oharuspices d.cant. Ego emm fateor me et uumniludn.e " 

osteiui et gravitate responsi et una atque eonslanti h.iru- 

si,ieuni vocevelienicnter esse comm-.tum ; neque is sum ,,,ii 

SI cui forte vidcor ])lus (juain ceteri ,|ui a, que alqu,: euo 

sunt oeeupati versari in studio litterarum, ius dele, ler aut 

25 utar omnino liileris cpiae nostros animos <leterrent at,'|ue 

avocant a religione. ICgo vero prlmuu, halieo auctores ac 

niagistros religionum colendarum ma.ores nostros, ,,uorum 

mihi lanta fuisse sapientia videtur ut satis saper.pie prudentes 

smt ,]U1 dlorum prudentiam non dicam adsequi, sed <iuanta 

30 fuerit perspicere possint ; ipii slatas sollemnis<iue caeriuiunia.s 



ti 



a esse vidcaliir 2,rf„,,« ^ ccfcrrcl /' : , n\.rrcl /;/-, ; a I 



9 is 



M. IVI.I.I ClfKRONIS 



[Kjiniliratu, rerum Ix ne j;eriind.irimi aiictorilates augiirio, 
faloriim VL•tcr^■^■ praitlirtioncs Apollinis valiim lihris, porlen- 
torum txpialioiiLs ICtiiisroiuin diMiiplina I'onlinori |)iitave- 
riml ; iniae iiuiiltiii taiua ct ut nostra iiKjiiioria prinumi 
Italm liclll finiL".ta ilia principia, post Sullani Ciiinanifpu. 5 
tciiiporis cxlruniiini paciK' discrimen, turn hanr rcrcntem 
iirliis inflaniinandae dtlo'uliqiii' iniperi coiiiiiratiiini 111 nnn 
19 oll^,■ul•e iioIhs paiilo aiilL- pracdixciint. l)L-inde, si i|uiil 
halmi oli, (■tiaiii comiovi iimlta homiiu's doctor s;ipicMitis.|iic 
ct dixisso it sdipta do dioruni iiiHiiortaliiini mniiinc iili- ,0 
qiiisso ; quae (iiiaiiiqiiain diviiiitus purscriina video, tanirn 
• ins modi sunt lit ca inaiores nostri domiisse illos, non al> 
illis didic:isse videantiir. Etunliii c|uis est tani vatrors qui 
aut, cuin suspexit in carluin, duos c-ssi; non siiuiat. ct ca 
quao tanta mente fiunt ut vix quis(iuam arte iilla ordineui 1; 
reruni ac necessitiidinem pcrsi-i|ui possit casu fieri putrt, 
aut, cum deos esse intellexerit, non intellej,'at eoruni nuniine 
hoc tantuui iniperiuni esse natuui et aiu turn et retentuni ? 
(,luani volunuis licet, patres conseripti, ipsi nos aniemus, 
tauien nee nuniero llispanos nec rohore Callos ncc eallidi- 10 
talc I'oenos nec artihus Graecos nee denique hoc ip.,o huius 
gcntis ac terrae doi ,astico nativoque sensu Iialos ipsos ac 
Latinos, scd pietate ac religione atcjue hac una sapientia, 
quod deonini nunu'nc onuiia regi guljcrnarique perspexinius, 
omnis gentis natioiiesqiie sii|)eravinnis. jj 

^ (Jiia re, ne |ilura de re niinime lotjuar (hibia, ailhiheti' 
aninios, ct mentis veslras, non solum auris, ad hanispicum 
vocem a(liu,.vcle: (^)\(ii. in aoko Laiiniknsi .wiuia-. ist 
sikKFrr\s cvm iuimiis. Miito haruspiees, leitlo illam 
veterem ah ipsis dK iuunortalilius, ut honiinum lama est .0 



pr.irdirtioncs /.■ : 



ni.du-.ih. n.s /'/7/7I7/ 3 cxiHaliHiics .SV/-, 

Mat.;-.//, O Mill),;//. : U,m , ;:,/,/. d,H-"lo 

saiiicntisi|uc /': doi-lissimos s.ipicntiMiiie I ■ i.ll. /•iiirtiy EM ,|,Hli> 
-iii.ns sa|)iciiti^sinios,|iiu ,(, pat. i-..ii. licit //«■ -jS l;,ii..i|. 

/ : laUi.-nii n nll./iimin //Ml.l.- latintnsi. 



I'l: IIAKVSI'ICV.M RKSI'ONm. (.k.MIO ,o .-o 

Ktrun.io lr,-„lil..,„ ,ii>r,pl„um : nos nr.nne haruspircs t^.c 
l>o^Mmm. ? i:xai„!ii„s in .,,uro pre,,,,,,,,,,,, a suhurb.ino >.t 
*.trcp.tu,,|u„l.u„ .rronciiti.s .t l.onihilis frcnmi.s armnnin,. 
yii,. c.t ,A p.anlil.u.s illis ,|u„s poeuc (crunt l>ellun, dis 
5 immortahhus .ntullssr, i.un in.pius ,|ui hoc Mm novo Innlo- 
(lucnmlu non ,„.,^,„im alNp.id ,lc„s p„pul„ Ronum, pmc- 
im.nslr,,rc ,1 praccimrc I'.itLatur ? Dc cm re srnpti,,,, ,.st • 

l>0>,„..nM;. ...Klnv,, Sa.V.N,,, \,,,VN,., TkI.I.V,.,, ,„. 

CAi..i.,:Minv>, Audi,, ,i„il,.is di. vi.,lalis csputio dri.cat.ir :. 
10 sedlionunni.i ,,„:„. oh d>;li, u ,p,arro. I.m.c, m.n'v. i,,,,. 

GFNTKR ,ACIO> P, .M.VTO., ,VK. 0„„s hldos ? Tr appello, 

I.entulL-,^lui .saccrd.iti sunt lensae,ciirrirula,pf,n,:c-(_iuio liidi 
M>ati„ncscpulac<|uo hidorum.^vo^ipn., p„ntifi,,s, ad'quos 
qmloncs lovis Optimi Maxinn, si .pnd .st praetern.issun, 
.5.-1111 ^,„nnll^s^l.n,adfurunt, .pinrum du scntcntia ilia cadcm 
ren.nala at-pic mslannda cdrhranlur. ,>u\ sunt ludi minus 
dihgentcT facti, quandoaut quos.aicrc polluli? Kcspondo- 
bis ct |.ro tL' vt pro ronlcuis tuis, ciiani pro p.mtificun. <-on- 
Ic^io. nihil .uiusquam aut ncglegtntiaconteniptuni aut scclere 
aocssf polhilniu ■ omnia solleninia a. iusta ludorum omnibus 
rebus obscrvatis sumrua rum cacrimonia c^ ,e servatn. 

<Juos igitur haruspices Uidos minus diligcntur factos pollu- " 
tosque esse diaint ? ];os quorum ipsi di inimortales at.jue '' 
Ilia mater Idaea tc,- te, Cn. l..nlulc, cuius abavi manibus 
as cssLtaccuptn,- spcctatorem cssevoluil. (Juod ni tuMcgalesia 
illo die spcrtare voluisscs, baud scio an'viicre nobis°atque 
bis dc rebus iam ipieri ww liceret. Vis enim innumerabilis 
inritata ex omnibus vicis conleeta servorum ab hoc acdile 
rehgioso repentc ,' fornicibus ostiis<|ue omnibus in seacnam 
iosigno dalo inmissa inrupit. lua turn, tua, Cn. I.cntulc, 

I n„is csl ni,i est ex /.rl,„„„w. ,V„.» Quis est vel ex ? 8 p.,i,i,. 
1-ncs (ML: p..sU,laOo„es ,W,/. ,; ,|„a„do ,„;,/„„„,, ,,/i', 

.|na„to,r//. 24 Idaea /•■„,,■„,„ : ,|aea /': ,lca B nil ■■ ,'„ 

*^ZJ'y ,?■ ■'■°"'^' ^'°*- ^"■'""*- -'^' '°- '♦; : qus relicera PB 



M. TVI.t.I CICKKOMS 



eaili.in viitii'i fuit i|ii:ic in privatn (|iion(laiii luo pro.ivn . tc, 
nonien, iiuprriiiiii, vuroii, :is|)Lrtiini, iiiipttum tmiiii si, in., 
st'n.ilus Cfiuiitsquo Romani ct omnes boni seciuebanlur, ciini 
illc scrvorum cludcntiuni nuiltituilini scnatuni populuniqiie 
Romanum vinctuni ipso corm.ssii ct constrictiini sp(,ct:'.culi.s 5 
'i .ilrnie ini|)e(Iitum turlu ct angustiis tnulidisset. An si kuliiis 
constitit, .lut tihiccii rcpcntcconticuit, aut piier illc palrimiis 
et niatrinui? si tcnsani non teniiit, si lorum oniisit, aut si 
acdilis vcrbo aiit simpiivio aberravit, liidi sunt non rite facti, 
caquc errata CNpiantur, et mentes deorum inimortaliiim 10 
liidnrum instaurationc plarantiir : si hidi al) hctitia ad 
mettini traducti, si non intcrniissi scd perempti atqiie siiblati 
sunt, si rivitati iinivcrsac, scclcre cius qui ludos a<l luctuni 
confcrr<.- voluit, CNStiterunt dies illi pro fcstis pacne funesti, 
dubitabinius ciiios illc fremitus nuntict ludos esse pollutus? 15 
34 Ac si volunius ca quae de quoquc dco nobis tradita sunt 
rccordari, banc Matreni Atagnani, cuius ludi vinlali, polluti, 
[Kicnc ad caedeni ct ad funus civitatis convcrsi sunt, banc, 
imiuarn, accepinius agros et ncmora cuui quodaui stropitu 
13 frc'iiiiiuque peragrarc. Maec i^itur vohis, haec populo 20 
Koniano ct scelcrum indicia ostendit et periculorum signa 
patefccit. Nam quid ego de illis ludis loquar quos in Falatio 
nostri niaiorcs ante tempUun in ipso ^ratris Magnae con 
spectu ^tegalesibus fieri cc!cl)rari(iue volucrunt? (jui sunt 
tnore institutisquc maxime casti, sollenuics, rcligiosi ; ([uibus 35 
ludis prinium ante populi consessum senatui locum P. Afri- 
canus iterum consul ille maior dedit, ut cos ludos haec lues 
mipura pollueret I quo si qui liber aut spectandi aut etiam 
religionis causa accesserat, manus adferebantur, quo niatrona 
nulla adiit propter vim cunsessumque scrvorum. Ita ludos 30 

1 il.ulcnlhim K:„I, : et Imlcnti.im r„M. 8 si icnsam non 

toiuiit .Int. .!„g. : SI terrain nun tcnnit aut tcnsam mM. „ sim- 

piivic .-lyiwlmis : sinipuiu /" ; siml)iil,) / ! : simbolo /;/ : s, mulo llh ■ 
SI nulu h- ,si v.mn k ^4 Mcgalcs.bus t^Il: Mcgalensibus B rcU 

i^a pollucnt ut Faeruus ila b 



\>li IIAkVSI'irVM KKSI'OXSO OkAllo ,aj^ 

LOS, quonmi nli^io t.inia est m ex uliimis torris .irressita u, 
iKir iirlie rdiisalcrit, qui uni ludi ne vltIh) qiiiilcin niijicl 
lantur Latino, ut vooilnilo ipso ct ai)|utita rcli-io uxtcni.i 

tt Matris Magnau nomine siiscciita declan.-tu lios liulos 

Sservi fcrcrunt, servi •.i«.ctavorimt, tcta diniqiie hoc ac.lilo 
servorum Me^alLsia fucriint. I'ro di imniortalLS ! (|iii niagis H 
noljiscnm loqiii possetis, si essetis vcrsaruinini(|ik. noljisciini f 
I.iidos esse p<,Ilut,,s siKnific.'stis ac plane dicitis. Quid nia.nis 
in(iuinatiuii,durormatun), perversuui, conturbatum dici potest 
10 (luam ouine servitiuiii, pcrniissu iiaKistratus liberatuni, in 
alteram scaenam inniissum, alter! praepositum, ut alter con- 
sessus potestati servorum ol.iceretur, alter servorum totus 
essct ? Si examen apium ludis in scaenam caveamrv venisset, 
haruspices acciendos ex Etruria putarenms : videmus uni- 
'5 versi repente examina taiita servorum inmissa in iio|iuIum 
Roniaiuini saeptum atque inclusum, et non commovemur? 
Atque in apium fortasse examine nos ex ICtruscorum scriplis 
haruspices ut a servitio cavereums monerent. Quod i^ltur 20 
c\ aUquo diiuncto diverso(iue nionstro significatum cavere- 
lomus, id cum ipsum sibi nionstrum est, et cum in eo ipso 
pel iculum est ex quo periculum portendilur, non pertiniesre 
niu..? Islius modi Meyalesia fecit pater tuus, istius modi 
patruus? Is milii etiani generis sui mentionem facit, cum 
Atheiiionisaut Siiartaci evempio ludos lacere maluerit quain 
25 C. aut Apiii Claudiorum? Illi cum ludos facerent, servos 
de cavea exire ialiehaiu : tu in alteram servos iiimisi-.tp, ex 
altera liheros eiecisti. Itaque qui anteavoce praeconis a liberis 
semovebantur, tuis ludis non voce sed manu lilieros a se 
segregabant. Ne hoc quidem tibi in mentcm veniebal, 13 
30 Sibylline sacerdoti, haec sacra maiores nostros ex vestris 

10 lihcnhim t: all. (§ 30' : libcratiis P'HEM: libcrtiim P!l ■:,,„ 
libcnim B\ ; libera vi .s. libom adilii Mah: 13 scai;inin cavtaravo 
yeimsct Momms. : caonam cavcam vcniss.t P' : ica.nam ven'ibsi^l 
1 'H nil. 22 istiub modi patruus ». /, f 



13 jO 



M I'M. I 1 ( |(;i;k()\is 



liliris cxpi'lissc? si illi sunt vislri ruios lii impi.i mi.iili; (on- 
fiuiris, violatis ociilis k^is, lonnniiiiatis manilnis attrLCtas. 
'7 llac igitur valr suack'ntu i|uoiKlaiii, dcfc i Italia Pimiro 
l>t.ll(i atqiif ((/' Hannibak' vexata, sacra ista nnstri niaiorcs 
adscila e\ I'liry^-ia Koiiiac coiilocarunt ; (|iuu- \\t is acccpit 5 
i|iii I'st o[)tiimis popiili Koniani iudicaliis, I'. Scipio, fi niina 
autini (|uac iiiatrimaruni lastissiiiia putahatur, (,l. Claudia, 
( iiiiis prisraiii illam scvcritaleiii (sacrilkil iiiirificu tua soror 
i-\istiinatiir iniitata. Nihil tu ijjitur iieiiiR' inaioas liii ccn- 
iimcti cum his rcligionihus, in;i|ue saccrdotiuui ipsuiii, i|uij io 
est liacc tota rclij^ic) ccmstilula, iicque curulis acdiiitas, quae 
inaxinic hanc tucri reli^;icincni sokt, permovit (|Uo iiiiiuis 
castissinios ludos onini Hagitid pullucrts, dcducdre macu- 
iS laros, scclcru ol)li};ares ? Sed (]uid cyo id adiniror? (|ui 
ai rcpta [)ecuiiia IVssinuiitcm ipsuni, sodeni domiriliunKiuc 15 
Matris dcoruni, vastaris, ct lirogitaru (Jallogracco, iiiipuro 
himiini ac iiefario, cuius Icgati tu trihum divider.- in aode 
Castoris tuis (i])cris muuinos sok'baiit, totuni illuui locuui 
fanuiiKiue veiididcris, sacerdotein al) ipsis aris pulvinaribus- 
que dutraxcris, omnia ilia quae vetustas, ijuae I'crsac, quae 20 
Syri, (juae reges omiies (|ui Kuropam Asiam(|uc tciiuerunt 
scnipcrsuTumareligione roluerunt, pervorteris : (iuacdcni(|ue 
nostri niaiores tam sancta duxerunt ut, cum rcfertam iirbeui 
atiiue Italian! fanorum hahcremus, lamen nostri imi)erat()res 
niaximis et periculosissiniis Ijcllis huic deae vota facerent, 25 
t\i(]uc in ipso I'essinunte ad illaiu ipsam principcni aram el 
I'j in illo loco fanocjue persolverent. (Juod c uni Deiulaius 
religione sua castissinic tueretur, quern ununi habenuis in 
orho terrarum fidelissiniimi huic iniperioat<iue amanlissinujm 
nostri noniinis, Urogitaro, ut ante dixi, addictuni ptcunia 30 
tradidisti. Atcjue hunc tanien 1 )eiotaruni saepe a seiiatu 
regali nomine dignuiu existimatuni, clarisbinioruin impera- 

( :ih uiii. cuiiJ. 8 ^acrilicii iff/. £'*««i/i'f/ rt//. minii^d PBIIt 

el io(f. i : tua aoror niaifica // ed. R. (L s. mirilkc k til. V.) 



I)K llAKVSI'IfVM RKM'ONSO ORAIlO 



'3 ■■■) 



loruni tustimoniis ornatuni, lu ctiaii. ickciii .ippcllar, ruin 
lironilani iuhcs. S.d alter est rex iudirio scnatiis per ii..s, 
pccunia lirugitanis per te appellatiis . . . alteruiii piit.d li 
regcm, si habucrii undc tilii solvat iiiioil i i per syiinraph.iiii 
5 rre<lidisti. Nam cum multa reyia :,iirit in Deiotard liiiii ilia 
1 lax iiu, (|U(„| tiiii miiHiiuim iiullimi didit, (luiideain |.,irtem 
K),n tiia'.- qnai' (im^riKlial nim iudirio seiiatiis, ut ip-.e re\ 
esset, 11(111 ivpudi.ivit, r|ur,il IVsMinimem per srehis a te 
violatuiii et sacerdiite sarri^iue s[«ilialimi rei iperavit. ut 
10 in pristina religiui,,- .v rvarel, (|uod caerimonias ab oimii 
vetustate anrptas a llrc-itaro pollui non >,init, iiiavultipie 
(jenerimi suuiii iiuiiiere tuo iii.am illud faiiuiii anti(|uilale 
religionis < arere. Sed m ad liaec liaru^pieuni responsa 
redcani, e\ (juibus est primtiiii de kidis, ijuis est ([ui id non 
15 totuni in istiiis kidos praedietum et lesponsum espe lalcaliir? 
yeijuitur de locis saeris, religiosis. O impudeiuiaiii miraiii ! '■• 
de niea domo dieere audes ? Coimiiitte vel < on-,ulibus w] ''" 
senalui vel conlegio pcintificimi tuaiii. Ac iiiea iiuidem his 
tribus omnibus iudiciis, ut di\i antea, lil;erata est ; at in iis 
2oaedi[)us cpias tu, y. Seio, eiiuite Romano, viro optim.j. p, i- 
te apertissiiiie interfecto, tenes, sacellum diecj fuisse ./ aias. 
Tal is hoc censuriis, meinuria multoruni nrmabo ai doc ebo: 
agatur modo baec res, (piod ex eo senatus c (insullo .,uo.l 
nuper est factum referri ad \os nccessc est, habeo ipiae d.: 
3.= locis religiosis velim dieere. Cum de domo lua di\, ro 111 .-i 
qua tamen ita est inaedificalum sacellum ut alius Iccerit, 
tilii tantum modo sit demolieiidum, tum videbo nuia niihi 
necesse sit de aliis etiam aliqiiid dieere. I'utant eiiim ,id 



3 l<icni,ac SK„I„„ n,/./. K:,ys. ami. 11,,,!. : appcilallis .illu'. Turn 

l.bcrt.-,5t f.: libcnit li ^, ct „„,. r ,W. : ,, ',,,= ,U. ziclj.h 

22 ccnsonisrt,.!/. :icnsoi:s/»Gft-: consoles /^/J.l///M- i,i,=„riim!'/i/- 

23 iiuodjquam £■/«.: Vjund refcrii necesse cM //,«.,/,, ,/,W,„„ c-/ , f/ 
quo.l lien nccessc est, ut rckr.tii. •Mmllti j, ms W- ii„s ;,'// 
28 .Id mc nun niilli /' 11 iioa t;.,. /'' ; noii nulii uiii ui ' ' ' 
me //tit aid. R , K 



tic. ta; ii.\u. lost' 



nun lailli ad 
8 



14 3< 



M. INI, 1,1 CU'F.RC ,|- 



iiii- non nnlli pirlitiiir ni.iL!ni''iitariiini 'I'llluris .ipiiirr. 
Nii|Mr ill p,itiii>s<- iliriim, 1 1 , ;;ii riconliir. Nunc samiis- 
siiii.iin [Lirliin ar s. dciii nu.siniar ivli^ioiiis privato iliruiu 
vrstilmld ((MUiiuri. Miilt.l iiio iiiovcnl : ipi. d acilcs 'rilliiri-, 
t■^^ ciiratiimis niua^'. ijuod is (|iii illuc' nia^^mt'iUariiini sustulil 5 
liiia ddiiHi poiitilii iiiii iudiiii) lilnrata mi iindiim fraln.ni 
sinmi iudiratum i-ssr dicrlial ; niov- t mr 1 ti.iin in liar i ari 
tall- aiiMiiiiar, strrililati- ai;r(ituill, iiloj)ia Irn^ilm ri liL,iM 
Tliluiis, el ID ina^is liuod rinklU (islrllti) 'IVIIuii postiiio 

,^3 drlicri diiitiir. W-tcra fnrtassi' loiniiiiuir ; <niaiivniani hm- to 
si minus rivili iiirc pcrscriptuni I'st, li-gr tanicM naliirac, 
1 oninuiiii iiiru grntium sanctiiMi est ut nihil niurtalrs a (lis 

15 innnortaliluis iisu capi rr possint. \cruni taiiK-n antiqua 
iK'^it'giniiis : L-lianitK' ua ni;;lrj;t iiius ijuar fiunl cum m.i\imr, 
(ji'ii vidt-nius ? L. 1 . ^onrni i{uis iiusrii his tumporiltus 15 
•[1,' , ^ Maximum ct samtissimum Diaiiao .s;iitHiim n ( 'ailicidii 
siistulissc? Adsiint vii.iiii cius liH;i ; nmiti sunt ttiam in 
hue ordinc qiii siirrificia gentilicia illo ipso in sa(rllii stato 
loco annivirsiiria factitarint. Kt quacrimus di immurtalcs 
quae loca dcsidurcnt, (|uid significciU, de ciuo l(«|uantur? ao 
A Sf\. Serrano sanrtissima saeella suflbssa, inaeilil'icata, op- 
pressa, summa deniiiue turpitiidino fiiedata esse nescimus ? 

J3 'I'u meam domimi religiosiim farere potuisti? Qua mente? 
(]uam amiseias. ( Jua tnaini ? ijiia disturliaras. Qua voce? 
(|ua incendi iussoras. Qua lege? quani nr in ilia qiildem 1=, 
■nipunitate tiia scripseras. (,)uo pulvinari ? quod stupraras. 
Q)uo simulacro? quod ereptum e\ nieretiic is se|)ulcro i/i 
iinperatoris monumento conlocaras. Quid habet mea donuis 
religiosi nisi quod inipuri et saerilegi parietem tangit ? Ita 

I niaymcntarium Mutitiin;. : acmentan'um f'n//. prn'tir Mh-l- arma 
mentariumi 6 pont indicio I/M/iT : iud. "Ht. irn. iiii]ii.io pontificiim 
Afomitis.) 14 neple^imus //, -igimns il//'^-. -cecinus /*(T : -iyctmis 

B£w, -egamiis /, ti/ ami. MmlL : ibid. neglL-gcmus I^iill -iiremus 
Dkl all. : -(.■Ramus P' 18 stato P'C statuto I" irll. ig'aniii- 

versariai A'(i/n'i»™s(2 : -mP'OH: arn Bli'k all. v; \nu»i. Pit 
pier, (in patri- b- til H. 



UK IIAK\SI'I(\M Ki:>l'(i\>(l liKAl Id 15,, 



i|Ui' rir i|uis iiirnriiiii inl|J^l.lrn^ intrn-im , 1. In. 1111 (Icnmiii 

|in^Mt .1,- Ir sariM lll.| tn.i Cii irill. Ill \i,\.\r. Inllani :llllU', 

In mill, linn lit . :.,! 1,. ,1, s|m-i,iiii, ., .1 111 n. .i>i)ii i.i^ urliiin 

IMIll ']ll.llll lit trli' \nlllisli. 
5 ."^'il i.iiit ti Mtwt ir.-iiii. .. ' 1 .. ., . : I n. . '^ 



II ti.irii>[i[ 



I. Im|ii,i h •,|jiin^,i \iil, .111111,, f )i; \ 



.Vt 



Inlil s 1 n\ I !■ A a , I ^,,,1 1 i\- 1 1 i;l K |.i,. (Miiil I si line ? 

Ilo .\l. A.iiiilnnis .,„■ \i(l,(j Ml- nnii ; cjii.iii ,l;o iinii 

•"''I'"". .^i'' I iiiiii s, mi,,, ill., l,-.iii,riiiii, ciiiii lioniiiiuiii 
piarMilh. iiiiiiiuiiiii -.ii. Ill 111 , li.iiii iliiiii,, ill],. , s.. \.ill,itiini. 

10 .^1 il 'iU.l, 10 ,l|, ill,, .jiii i,|||||is illiil,, , l|il,i||,i,, , , ,11, ,.,-,. ii, 

fiiruin ilhiilit, riiJus .irl, 1111,1 si, .»• nim,- ,,iiii„ , ui,|i],. i,iiiiiia 
\riirn,i tnirt.mliir, .|iii . uiii 1 1, iin.in lin Chi,, syn^r.i|ili.is 
fi fit, cciiuid sri.it umiiii ac, rriiiiiiiii .ul\,-ts,iiiiiiii I Inniari lii, 
'llunddsium, lri;aHiiii ail ■.lai.itiiiii .1 c ivii.iiL- lili.r.i misMini 
15 si<-,i iiia-russum ? i|iici,l iidii ininii, .|ii.iiii d,- AU A.iiulriiiis 
11; iigilllin ilis iinni(irl.ilil,iK csi- vi, 11111 icitn •.li,,. \',.,. ;; 

Confrr,, nunc 111 !,■ UIUlIll nlllln.l. ,S[„ s ln.linr rs.M t s.llulis 

SI |ir.uU-r If luiiKi is,a iiii|niriK: |,iur,'.s sunt ; line ct tii 
lilii ccinfiilis iiin,i;is it nus pidp,' ivirc. dii'tuliimi.,. (Jiiis 

20 I'l.iliir, Ml r\ (IrrMid,-, qii.ic p.irs .M.indcini.i,. liln-ra ^st, 
lioniinuiii in illis ],«]-, rl.iriiiii ar noMlmi, lc;.'.nuni ThLSsa- 
lonicaiii ad nusiiiiiii, iit m' ipse appiil.ix it, • iininratiirrin ' 
vciii.ssi- m-scit:" 'itiLan illc pniptir p,-,-iiniaiii, iiii.uii ah co 
e.\ti)ri|ik'rL' nun pulcrat. in \ini la cimi.-rii, it in.-ili, ami in- 

as troniisii siiiiiii (|iii 1,l;,ii,, Miric. aiiiicu lihuro feu (lissiiiu; c-t 
crudclissiiiK- ven.as incidint. Sn iiris su.as cniciit.iri sia^K re 
noluit : nomcn quiiUni poimli RiHii.ini tantu srckic con- 
taniinavit ut id niilLi u- piwsit nisi ip^iiis snppli, in lApi.iri, 
tjiialis hunc carnilins piit.iimis lialnTf, qui (.li.ini lucdiris 

30 siiis non ad s.ilutriii scd ad iu-(\iii iit.itui? 

Scd acitiimib quid Sf,|iiatur. l-iiii:\r i\„j\i; ivkan'- '^ 
lAM .mm;i,K"i\m. Hni- i|ui,l si; per sc ipsiini nnn f.irilc''' 

I possit tn.nm 'lonuiin //M/^l: 9 \.ili,,tuni /,■ ; \-,.':ittim I'lillFl.' 

vellatlimC; 2^ lilid.lW/, ///,-,. villeul.i /,;■ :-il ,|,„i,l si.qiiiiiir 



'7 y. 



M I'M. 1.1 CU I:R()N1S 



interprt lor, M(i tx ro in'od siqiiitiii sii^jiuot d. tiioruiii 
iiulit uin luatiifi^ti) iiiritirio ilirj, <|tiiltits ipliiti ciipli t s^cni 
nuniiiii iiihi a scii.itu |iriusi(liinn |)ci^iul.isMrit. <jn.i rtj ,iuii in 
(11' lis (liri siispii cr huif c.Liisa est, (jikkI sic sl.itiut, tl iihiil 
in liai- I ivil.ilf tsst' niasinir inlusln- ali|iti' insi^?nj prriciriuin, •, 
(I ir 'iisMui tanirn lu prriuri < rinicn ali iis ([iiibuM uni 
( ctriiura>li noii \(» ari. 
;.; la viil.o in ilanl^|^ir^Mn rcsponsuni liacc (■s^c Mit)innfla : 

Sm Ull II I a VI I \ six 111 ( \ I IA'.i\ I, MIN\ 1 Ml hi M I k I \< I A 

I'iH.IA I Ai^\ i;. Haru^piix-s luiuc In'|uunliir an palm priia lo 
tusquu di ? Miilli iniiii sunt, crnln, in quo^ huiiii niatiliri 
suspicio cadat. (^)uis prartiT luinr mnini? OIim urr dioitur 
(luau sacra pollnia sint ? Quid planiiis, (pml niigiiisius, 
(|uid yraviu.s dici potust ? vktvsia oc'cvi.TAi.ni;. Ntyo 
iiUa vcrlia I.tnUilum, [jravcm oratorcni ac <liicrtum, sarpius, if 
cum tf aciusarit, usurpassf (|iiani haec quae nunc c\ 
Etruscis libris in tc convcrsa alque interprctala dicunlur. 
Ktuniin (juod sacrificium tain vutustum est ([uani hoc quod 
a rcgitius auqualu luiius ur 'is accepinius? quod autcni tain 
occullum quani id quod non sokim curiosos oculos cxcludil 20 
scd ctiaui crraiuis, i|uo non niodo imprubitas scd nu im- 
prudcntia iiuidcni possit intrare ? <|Uod quidciu sacrificium 
nemo ante P. Clodiuin umni mcmoria violavit, nemo uniquam 
adiit, nemo nui;lexit, nemo vir aspicerc non horruit, (|uod 
fit per virgines Vestalis, fit pro populo Romano, fit in ca 25 
domo quae est in im|)erio, fit incrediliili caerimonia, fit ci 
deae cuius ne nomcn quideni virus scire fas est, (|iiam iste 
idcirco lionani dicit quod in tanto silii scelerc ignoverit. 
18 Xon ignovit, inilii credc, non : nisi forte tilji esse ignotum 

4 iis /* : is /^ : Iiis /?/ )((/. 6 in periiirii crlnii n Mdri'r. : in 

pur. pounam j^'tiui^fniis :.• ; in pcriiirium imprinio 'itiiiiiinc .Vh'Tt) 
codd. liis /■• i-t f>h'y. 8 subiicta E lo Liijiintiir GE 

II sunt Ulik all. : imi. I'BGE 12 diciUir Plllil.' : dicil mrr. Bl 

22 impuni: possit Mijiinits. 23 piiil^ MClllu ^. /. I^ : iiitti' Cludium 

el omni /Hit;. Uitlniio iittct. Uailcr 28 dicit fcssc CE 



111. ll.\k\>l'I( A M iJSroNSd OKAI III 18,17 

pmns, .|iK«l U- iu(li<-is 1 niiscriiiil i\russiiiii M 1 \ii.uisliim, 
SIM iiiilicio ;iliMilulilhi. (inilillllli ' ollil.iiiil.iluni, .1 it i|ii.i,| 
'"iilos, 111 i>|jini,, illiiis i<li^i.ini> . ^t, TMii |., •.li.li^ir i_iii,, -I 
iiiiin .inii- Ir s.it n ill.i vir m .. iiv miIi r.il, ui ■|n,.|ii,iiii 
f 11.1,111111 ,|ii,ii' sr.|ii.r. iicr ill srclii^ M irr |i"^M.t' An iihi 

lllllilni^ ul« SM't r.uril.is pill, ,|11. nil III Pllliiu^? \i 1.1 i|liiiK 111 

s.'ntH, r.iiii\cntis ill.., ...uId, .ilM\i "i iii.i-is (i|.t,ii»l. ., 
I'lii^v c|ii,iiii li.,, Ilagranlis suinii,? 'I'll.i v. m, -.i clilii;. i.' 1 
.Itltnii. s, intilli,;.-. li. iiiiinfllii po. ii.is th.^^c .ujliur, n.'ii 
10 (l.i.iiim. 1 l.*iii''i . t.' ill n: fociii^-^iiii 1 i|. r. mi. runt, ii.iinini ^ 
tlll|li^^illllllll niircniK.siiiiuiii.|iii- I, 111. I. mint, ln'iniiui pii.|i.- 
I .inlii.'iitLin iuili.iii lilicr.u.runi. li.Mniiiiliii-. iniiin 1 tin ^lupii 
inl.it. 1 in ipN.i. (li)l.iri nun fiiit, hnniiii. ^ tihi .un ,i .li i m ni. , 
.ilii pii^I in ilhim invirtiiiii lixiiii (IciliTiint, lii.iiimuni Ihir-- 

15 III i.i pi' .rsur, ciiiii'Lil.i ti'ii i.nii iii'.im mm . ^^i; qii.u un.l.i : 
.1 ill iui(k-ni iiiini.irl.ililius i|ii.iu pi.l. t li.inniii ni.ii.ir < -^m- ,',.> 
pocn.i liiriir. .it.nic ilcnKiiti.i? nisi foil,' in U.i^;... iliis i|ii.,s 
\uliKTf .i.'dulorc corporis (Til. iri - t rdnsiiini viil. s, ^r.Tviorcs 
ilciiriini ininiDria^iuni iras miIi;; ^u nn illus qui furi-nlrs 

;o iiiiliu untiir piii.i, X,in sunt illi . iiil.iliis .t l. ii;itus I'liiln 
rlrt.u-t.nn Uiiscn, i|uaiiii]iiaui sunt ,1. . ilii..|u.iih I'l i . \,iiltali.i 
Alliaiiiantis . t '|ii.iiii s. iiiiiin 111. un. .Lunin Tii cuiii fuii.i!; . 
in lonliiiniluis vn.xs inittis, cum il.ini.)-, . ii;iiiii r\. rtis, inm 
lapijibiis iiptiiiins virile r.ii.i p His, cum .nil, nti. I.i.rs in 

35 virin.irum tirl.i i.ii i.iv, cum .-iidis sa.ras inilanim.is, cuiii 
s, r\.» i ..licit. IS, cum s.i.r.i lu.los.jiio c.'iUurl..i^, c um uM.irm 
s. ir. iieiii.|iii' nun ilisccrms, cum i|ii.)il incas cuhile noii -Luti^, 
turn li.i. . h.uN. lum fuiiv, imn .1 , , , is p.n'ii.i, .piau s.,l.i(j 
M'lU linminum s. . I. ri a ili^ mmi.irt ililnis . .nisiitiiiac. N.iiii 

.10 curpiiris iiiiiiliiii niisiri inlirmitas mullns subit c.l^us per sc, 

1 iinl.' 1, /'////■; ;iiit.- /;i-,', 7 ,,, niv.nl : l.-l.- „:! : c.iilii.nl. s 

l''IUIUi:i M v,j|-„nis stspiis K..ili. im/.;..'.. /.i.hnst. 15 liiji 

i.uil miiiiira ll.ilni ■ lihi.iiii.iuir.i /'. til.i .it .ic /. iiiai.ira /'-/I'/ZW' 

ii3 5..Mliiim P y(U. smilliii.'!! /./, ,ai,ia Jtff' 20 tuiis/it.//. 

fnuUt GK fillfris : In- li . /' 



i8 



.19 



M. IVI.I.I CICKROMS 



19 



AVXII.IOC^VK 

JIA HE M. \\v.\r nrPKRIVM 

-AM liXEKCITVSOVK AI'VI,.-\S lIKMIN VTIOQVK 

Haruspicuni vurba sunt luiec omnia: nihil addo 



(iL-nique ipsuni corpus tenuissima clc causa saei«j confiritur : 
dcoruni tula in inipioiuni niunlihus figuntur. Qua ru niiscrior 
cs cum in onmem fraudc-ni rapcris oculis c]uani si oninino 
oculos non hahurus. 

40 ^^"^ <luoniani dc lis omnilnis (niau liariis|iircs commissa 5 
esse dicunt satis est dictum, viduanuis (|uid idiin haruspices 

a dis iani inuuortalibus dii-ant nuineri. Moncnt Ni. rcu 
fU'ri>TAiiv\r rlls['lkln^^r mssinsioxi \in\ 1 patkii;vs prin- 

CII'JI'.VSI.IVI; CAKIil.s }'I.KI(.VI AI,.M., ckl.KNTVU 
DlVrNI NV.Mr.MS I'KIK lANTVK, t( 
PI.CVMAI-: Kl.Dl 
ACCMIAI. 

de niuu. Quis igitur optiniatiiun discordiam molitur? Idem 
iste, noc uUa vi ingtni aut consili sui, scd i|uodam crrorc 
iiostro; qucm iiuidcni illc, (juod ohscurus non crat, facile 15 
perspexit. Hcic cnim eliam tuqHus adflictatur res publica 
(|uod ne all eo i|uideiu vcxatiu', ut tanuiuam fortis in ptigna 
vir acceptis a forti adversario vulneribus adversis hdnesle 

41 cadere videatur. Ti. Craccluis convcllit statum civitatis, (|iia 
.gravitate vir, ([ua el(«]uentia, i|ua dignitatc ! nihil ut a patris jo 
avKpie Afncani |)racstal)ili insignii|ue virtutc, praeterquani 
ciuod a senatu desciverat, deflexissel. Secutus est C. Grac- 
chus, (pio ingenio, ipia elo(iuentia, quanta vi, quanta gravi- 
tate d)cendi ! ut dolerent boni non ilia tanta ornamenta ad 
mehorem uientem voluntatemque esse conversa. Ipse Satur- 25 
nuius ita fuit cffrenatus rt paene demens ut actor esset egre- 

4 Imberes IlMl.k i„,,b. Zieliiisk.) ■ habueris nil. =, l,i, co<t,l. 

lr!\?,'""" """,.'■/■'"■■ a dis (diis if//, iam BS r/ ^/r,: : iam om. 
'■'-'"''■.■ ';'',"'„'' '''s ""'"' 10 divini niimiiiis AV/i : diminiiilis /'• 

dirmimns /■ B „//. : -li mt : divinitns .1/ .-,d uni.is imp.rium res 

r^d.-^acan, Law/, J=,, ,, p,:,„„iac o,,/,/. /.r„r/,r /,(■ provii.ciac) 
ap.ds.is Gl: ,,,,,. P< : pulsus /'J „//. ; cxcr< ii.isqu.- puisi doiuinuliqnc 
aj'ccdaiit ™,». (7„m^ diir.iniit. /•„//. ,;^ idtuHiauc //r;A-.l/k- 

iH lioncstc .V4. I, nf 1,1,1^: hoinincs nMIIIi: cl Imncslis n „ll 

'~> ."' \, ',"'"■ '■ -^ S.-Unrnimis PISMI : 1„ Sntun.iiuis IlCEhk 
j6 a^lor Mn.li: ■ auclor (i,rl,l. 



DK IIARNSI'ICVM KESl'OXSO OKA llO 19 ^, 

gius et ad animos iniperitorum cxcitaiidos inllamman<Io'<r]uc 
p-Tfcrlus. Nam (juid c^'o de .Sulpicid IcKiu.ir ? luiiis tania 
in diccndo gr;. 'tas, tanta iucundilas, taiua lireviias (nit, iit 
po;,sfct vtl lit piiidentrs errarent, vol lit boni minus !x.nc 
5 sentia-m perHrert; direndo. Cum hU lonflictari tt pro 
salute patriae coiidie dimicare erat i.niiiind illis (|uj turn rem 
puhlicam gulj-rnabanl molestuni ; sed lialiLliat ta uiolcstia 
r)iiandam tanieu dignitatem. Hie: vero deijuuego i])sc tarn ''° 
multa nunc dico, pro di immortales! cjuid est, (|uid valet, ^' 

io(|uid adfert, tit tanta civilas, si eadet,-quod di omen oli- 
ruant!— a vim tamen confecta videatur ? qu\ pest patris 
mortem priiiiani illam aetatulam suani ad scurrarum lacuple- 
tium liliidines detulit, (]uoruni intemperantia c\|)leta in 
douiesticis est germanitatis stupris volutatus ; deindc iani 

TS robustus i>rovinciae se ac rei miliiari dedit, atcjue ibi pira- 
tannn contunielias per|)essu.s etiam Cilicum libidines barba- 
ronmK|ue satiavit ; post ewrcitu I,. Luctilli sollicitato [icr ne- 
fandum scelus fugit illim, Romae(|ue rccenti advcntu suo rum 
propinquis suis decidit ne rcos facerct, a Catilina pecuniani 

ao accepit ut turiiissime praevaricaretur. Inde ( uni Murena so 
in Galliam ( ontiilit, in qua provincia mortuorum testamenta 
consciii>sit, [lupillos nicavit, nefarias cum multis scLlerum 
pactiones societatesque conllavit ; unde ut rediit, quacstuni 
illuni maxime fecundum uberem<|iie canipestrem totum ad 

J5se ita redcgit ut bonio popular!, fraudaret iniprobissime 
l)Opuluni, idemque vir c lemens divisores onmium tribuuni 
domi ipse suaecrudelissima morte mactaret. Exiirta est ilia rei 43 
publicae, saeris, religionibus, auctoritali veslrae, iudicii.s pu- 
blics funesta (luaestura, in i|ua idem iste decs honiinesque, 

30 pudorem, pudicitiam, senatus auctoritatem, ius, fas, leges] 
;.'dicia violavit. Atcpie hie ei gradus -o misera tenipora 

:. .Sulpi, ,» ril/ ■ p. Sulpin,, //r./f.l/M 6 roti.iic ///,'« : . olti.lir 

,8 .llmW': ill./- ill,,,,, «„//./.„,,„ //m.r,ll„u' " =6 cl'mc^ 
/«: denicb /'„,/. 3, /,,-/ f:,-,-.,i>r, /,„4,/ ,. /. f„ii . 



20^3 



M. TVLLi (:k:kronis 



stul' -sque iioslMs discordias ! — V. Clodio gradus ad rem 
piiljlicain liic |)rinuis/(«yLt aditiis ad popularem iactationcni 
atqiie adsccnsiis. Nam 'I'i. (Iraccho invidia Numantini foe- 
deris, riii fcriendo, tiuacstor C. Mancini consulis rum csset, 
inlerfiierat, tt in to foedere improbando scnatiis suvurilas f 
dolori ut timori fuit, eaqiie res ilium fortem et olarum virum 
a gravitate [)atrum descisccrc coegit ; C. autem Gracchiim 
mors fralcrna, pietas, dolor, niagnitudo animi ad expetendas 
domesti( i sanguinis poenas exiitavit ; Salurniiuim, quod in 
aiinonae cariiate (juaestorem a sua frumentaria procuratione lo 
senatus auiovit eiqucrei M. Scauruiii praefecit, scinuis dolore 
factum esse ])opularem ; Sulpicium ab oi)tima causa profe- 
ctum (iaioque lulio consulatiun contra leges petenti resisten- 

, tein longius (juam voUiit popularis aura provexit. Fuit in 
his omnibus ctsi non iusta, — nulla cnim potest cuiquam male 15 
de re publica morundi iusta esse causa, — gravis tamen el cum 
alicpio animi virilis dolore coniuncta : 1'. Clodiusa crocota, 
a mitra, a muliebribus soleis purpureisque fasceolis,a strophio, 
a psalterio, a (lagitio, a stupro est factus repente popularis. 
Nisi cum muliercs exornatum ita deprendissent, nisi ex eo jo 
loco (juo cum adirc fas non fuerat ancillarum beneficio 
cmissus esset, populari honiine populus Romanus, res publica 
cive tali carerct. Hanc ob amentiam in discordiis nostris, 
du quibus ipsis his prodigiis recentibus a dis immortalibus 
admonemur, arreptus est unus ex patriciis cui tribuno jilebis »5 

45 fieri non liceret. Quod anno ante frater Metellus et concors 
eliam turn scnalus, senatiis principe Cn. I'ompeio sententiam 

I I*, s. /. /^i 2 fuit ct aditus Math. : est aditus 'additus; axiff. : 

hir [iriinils fuit, hit- primus aditus Laiiif/. Niitii liic primus ct aditus 
fuit : 6 fuit La<iuc /liiit, : fuit itaquc ;ista(|uc H/tki P nil. firaclii M 
(liiit 7 C. s.l. /'• 13 hilto Mauiititifi: tutio /■*' : tutio (tucio) 

I^tilL 15 ontniliu^ causa GA'jt/Ai i-j a\\\m\ict}iiiynniiK: animi 

ltd.//./. "18 fasc<..li5 ut Unit, ila llli'k: fanolis /'Zi : fasciis CA' 

20 dipn-ud, />': dcpracnd. P : deprclieud. it erf. /^. 27 scnatiis, 

sciiatus fodtl. /-fi»i/j. : scnatu, senatus I'liw : scnatus {scmct) teil. 
{Prov. Conn, § I si priiiccl'S cam sent. dicercHi) 



Dli llARVbi'ICVM REbi'ONbU OK.Vl lU 2145 

diccntu, cxckiscrat accriimLiiuc una voce ac nienlL' rcstiterat, 
id [Kist discidiiMii o|)iiniatiinn, du quo ipso nunc nionciniir, 
ita pertuiljaluin itacjue pcniuitatuni est ut, quod fralcr con- 
sul nc floret oljstilcrat, ([uod adfinis tt sodalis clarissimus 
5 vir, urn ilium rcuni non laudarat, excluserat, id is consul 
efficcret in discordiis principum (jui ijli unus ininiicissiuius 
esse dcbuorat, eo fecissc auctorc sc diix-rcl cuius aurloritatis 
nemint-m jjosset pacnitLTc. Iniecta fax est foeda ac lurtuosa 
rci puhlicac; petita est auctoritas vestra, gravitas aniplisii- 
10 nioruu) ordinuni, consensio honorum omnium, lotus denique 
civitatis status. Haec enim certe petebantur, rum in me 
cognitorem liaium onuiium rerum ilia flamma illurum tem- 
])oruni conieiebatur. Kxccpi et pro patria solus exarsi, sic 
tamen ut vos isdcm ignibus circumsaepti me primum ictum „ 



15 pro vobis et fumanteni videretis. Non sedabanlur discor 
diae, sed etiam crescebat in eos odium aquibus nos defend! 
putabamur. Ecce isdeiii auctoribus, I'ompeio principe, iiui 
cupientcm Italiam, flaf,'itanlis vos, iiopulum Romanuni 
desideranteni non auctoritate sua solum, sed etiam precibus 

JO ad meaui salutem exeilavit, restituti sumus. Kit diseordia- 
rum fmis alitiuando, a diuturnis dissensionibus conquiesca- 
ir,':s. Non sinit eadem ista labcs ; eas habet contiones, ea 
miscet ac turbat ut modo sc /lis, moihi vendat illis, nee tamen 
ita ut so qui^quam, si ab isto laudatus sit,laudatiorem putet, 

25 sed ut eos quos non amant ab eodem gaudeant vituperari. 
Atqueego hunc non niiror— quid enim facial aliud? — ; illos 
homines sapientissimos gravissiiiiosiiuo miror, |)rimum quod 
qucuKjuani clarum liominem atcpie o|)time de re publiea 
sacpe meritum iuipurissimi voce hominis violari faiile patiun- 

30 tur, deinde si existimant perditi hominis profligatitiue malc- 
dictis posse, id quod minim..- c<indiicit ipsis, ruiusquam 
gloriam dignitatemque violari, postremo quod non sentiunt, 

7 core*/. ^mrfr.-A/ itco'. i,i virl, ritis /'l 16 defend! 

Hhk (sfrf om. nos ; dcfciisi P tl (.Itr. ; dtfensum iri ro.ii. Halm 
83 5C his modu add. Batt.., Lamb, scattiis 



46 



32 4^ 



M. T\ I.I.I CKKRONIS 



id quod tnniun niilii iani siispioari vidcntur, iljiiis furenlis ar 
47 volatioos iinpclus in se ipstis [><>ssc converti. Attiue ex iiac 
niiiiia non nulloruiu alienatiiinu a iniibusdani liacrent ca tela 
in re publica quae, ciu,.iii diu liaereliuiit in uno me, (^raviter 
eiiuideni scd alii|uanlo levius ferel)ani. An iste nihi primo 5 
se dedis^et lis (luorum aninicis a vestra auctoritate sciunctos 
esse arbilrahatur, nisi eos in caelum sui.s laudibus pracclan" 
auctor extolleret, nisi exercitum C. Caesari.s— in quo fallebat, 
sed cum nemo red;' ^Jebal — nisi eum, incjuam, exercitum 
signis infestis in curiam se inmissurum niinitaretur, nisi se 10 
Cm. I'om]ieio adiutore, M. Crasso aurtore, (juae litcicbat 
facere clamarel, nisi consules causam coniimxisse secum, in 
quo tuio non luentiebatur, confirmaret, tam crudelis mei, 



^ tam sceleratus rei publicae vexator esse potuis.set.' Idem 
postea quam respirarc vos a metu caedis, emergcre auctori- 15 
tatem vestram e fluctibus illis servitutis, reviviscere nieiuo- 
riam ac desiderium mei vidit, vol)is se cocpit subito failacis- 
sinio venditare : tuni leges lulias contra auspicia latas et hie 
et in contionibus dicere, in ijuibus Icgibus inerat curiata ilia 
lex i|uae totum eins tribunatum continebat, quam caecus 20 
amentia non videbat. I'roducebat I'ortissimum virum, M. 
liibuluni ; (luaercbat ex eo, ('. Caesare leges ferente de caelo 
semperne servasset ; semper se ille servasse dicebat. Au- 
gures interrogabat, (]uae ita lata essent reclene lata ossent ; 
illi vitio lata esse direbanl. I'crebant in orulis liominem 25 
(|uidam boni viri et de me optimc meriti, sed illius, ut ego 
arbilror, luroris ignari. I.ongius processit ; in i|)sum Cn. 
rompcium, auctoreni, ut praedicare est .solitus, consiliorum 
49 suorum, invehi coe()it ; inibat gratiam a non nullis. 'I'um 
veru elatus est spe posse se, ciuoniam togatum domestici belli 30 

3 hiUTCiU ca tela Mmiut. : hacrcntia tela cod<L 7 arbltrabatiir 

itl Maitttt.ilab. arbitrabamur?r//. 8 C. oni. 1- 1/ /'In, C'aesaris... 
cxuicitiiin .s. /. .>i(/>/)/. r- JO (|iiainl <jiiu(l M/tr/i'. J3 -lie ///' ; oiu. 
PB 30 (_st Il'ol/. nnct. add, Knvs. Turn vcro est ratiis sc posst 

/lAfiik cd. li. 



84 



I)K lIAinSPICVM RH.Si'ONSO OKATIO 23 „ 

LxMiiicinriin nofario sccloru focdassi't, illiini eti.iin, illuMi 
cxternonim l!(ll.,rum iKisliumqiic victorcm ad/li-eru ; luiii 
est ilia in tcniplo Gistoris scelcrata e' paene deklrix luiius 
impcri sica dupren.sa : tiini illecui nulla liostium dimius in lis 
5 unii|iiaiii ruit clausa, qui ouinis angustias, onmis altitudines 
niocnium oliirctas semper vi ac virtutc perfrcgit, dlisessus 
ipse est domi meque non nulla inipcritorum vitupcralii 
timiditatis niuac loiisilio el fa. to suo liliuravit. Nam ^i C.i. 
Pompi-io, viro uni omnium Ibrtissimo i|uicumque uati sunt, 
10 miserum magis luit rjuam turpc, .]uam diu ille tribiuius plebis 
fuit, lucem non aspicere, carere iiuhliiio, uu'nas fius [Krlerre, 
cum in contionilnis diccret %-flle se in farinis aedillcare 
alteram porticuni, quae I'alatio responderet, < ,r;u milii e.\ire 
domomea ad privatum doli.rem fuit lu. tuosmu, ad rationem 
15 rei publicaegloriosum. \idctis igitur hominem per se ipsum V 
lam pridem adnictum ac iarcntem perniciosis <i|)tiniatium '° 
discordiis exeitari, cuius initia furoris dissunsionibus eoruui 
qui tuni a vubis sciuncti videbantur su.stentata sunt. Kuli(|ua 
iam praecipitantis tribunatus etiam post tribunalum obtru- 
JO ctatores eorum atque advcrsnrii defcnderiint ; ne a re publica 
rei publicae [Kjstis rcmovert^tur restiterunt, ctiam ne causam 
diceret, ctiam nc privatus esset. Ktiamuc in sinu atque in 
deliciis quidam optiini viri vipcram illam vcncnatam ac pesti- 
fei-am habere potucrunt? quo tandem dccepti uumcrc? 
25 ' \'olo,' imimunt, ' esse qui in contii.ne dctrabat de I'ompcio.' 
Dctrabat ille vitupcrando ? \-flim sic lioc vir sunimus atque 
optmiu de niea salute meritus actipiat ul a me diritur; dicam 
ciuidem certe .|uod scntiu. Mihi me dius fidius turn de illius 
amplissima dignitate dctrahcre emu ilium maximis laudibus 
30 ecferebat videbatur. N'trum tandem C. Marius splendidior 5. 

4 Hcprensa PB : .irprch.-M.n k ,;/. R. j aiti.,„lim:5 mo...,„„„, 

obiccus /!„,/. : alt. miiniuni ..l,i. ,ta r„,/,/ „, ^i,,,, ^,„. /■ . 

scn,it.i .„M. ..8 ,|,ml P/U/G =9 Mhim //GEH' ■ ..,„ 1' „ll '■ 

cnm r.m, n,,,!. 30 .-Ucr. /': cllcr. Bl/t Umdum .h,^,l,„: ' 

tamcn r,u/,/. turn Mh't, •=■ 



"4 51 



iM. rVI.LI CICIiKONlS 



cum cum C. Giaucia laudaiiat, an cum oundcm iraUi.s postea 
vitupcrabat? An illcj (lumens tt iam pridem ad pocnam 
exitiumciut; praeccps focdicir ;tut in(|uinali(]r in Cn. I'onipeio 
accusando quam in univcrso sunaln viuiinrando fuit? (juod 
(juidem niiror, cum altcrum gratum sit iratis, allerum esse 5 
tain bonis civibus non accibum. Scd no id viros uptinios 
diutius (klcctct, Icgant banc eius conlioncm de (|ua lijc|uor; 
in (jua IVmipcium ornat, — an polius deformat ? ccrte laudat, 
ft iiiium cssu in bai; civitatc dignuni buius impcri gloria 
di( i(, ct siynificat se illi esse amicissinium et roconciliationeni 10 
52 esse graliac factani. (Jucid ego (luamquani (|uid sit nescio, 
tamen bocstatuo, liunc, si amicus esset Pompeio, laudaturuni 
illmn non fiiisse. (juid enim, si illi ininiicissimus cssrt, 
am|iliusadeiuslaudcm niinuundamfaccro [raluisset? Videant 
ii cpii ilium I'ompeio inimicum esse gaudebant, ob eamquc 15 
causam in tot tantis(iue sceleribus conivebant, et non nuni- 
(|uam eius indoniitos atijue ecfrenatos furores plausu ctiam 
suo prosecjuebantur, ((uam so cito inverterit. Nunc enim 
iam laudat ilium : in eos invebitur quibus so antca vendita- 
bat. Quid existiniatis eum, si reditus ei gratiae patuerit, ao 
esse facturum, ijui tarn libenter in o[)inioneni gratiae inre[)at? 



Quas ego alias optimatiuni discordiasadis imniortalibus do- 
fmiri puteni ? nam lioc (luidcni verbonequc P. Clodius netpie 
iiuiscpiam de gregalibus eius aut de consiliariis designatur. 
Habent Etrusci libri certa nomina quae in id genus civium 25 
radere possint : Dkteriorks, kkpvi.sos, quod iam audielis, 
bos appellant quorum et uientes et res sunt perditae lunge- 
(jue a conuiiuni salute diiunctae. Qua re cum di iumiortales 
monent de oiitimatium discordia, de clarissiuiorum et oplime 
nieritorum civium dissensione praedicun' ; cum prinripibus 30 
periculuni caedeuKpie portendunt.in tutoconloeant Clodiuni, 

4 qiiam in univcrso 5. /. P^ 15 Pompcio corltf. : Cii. Pomp. et/. 

R. Cn. s.l Ifi) Rau.icniit /'B 16 coiituchant P li fin: (rf. 5 38) 
17 ccfrLH, /^: cffrcii. /ij(7/, 20 oi in gratiam Z.(?J)/''. 21 irrcpat 
;// Anscliiis ila Vkl : incrcpat Pel phr. 28 diiunctae F'BH : 

(.kiunclac y : disiunctac OEMhk 



I)K HARVSl'ICVM KKSl'ONSO ORATIO 25 ?3 

qui tantuni ;il)L-.st a priiicipibus qiianlum a puris. (|iiantuni 
ah roli';iosis. Vobis, o carissimi ati|Uf oplinii cives, lI f.( 
vestrae saluti consulundum ct prospiciendum videiit. Caedts 
principum ostcnditur ; id (juod inturitiiin oplimatiiini sc(|ui 
5 ni:res.se est adiiingilur ; no in unius imperiuni res rrcidat 
adnicinL-mur. Ad quern inutum si dcorum monitis non 
duttreniur, lanien ipsi noslro scnsu roniuituraqur rapcrc- 
niur ; neque enini ullus alius discordiarum soli.'t esse exitus 
inter (lams et ]M>tentis vircjs nisi nut iiniversus interitu.s aut 
10 victoris doniiiiatus ae regiuim. Dissensit 1 um Mario, rlaris- 
siiiio (ivi, consul nobilissimus et fortissimus, I.. Sulla; 
horum uterijue ita cecidit vietiis ut victor idem regnaverit. 
Cum Octavio conlega Cinna dissedit ; utrique horum secunda 
fortuna regnum est largita, ad\ersa mortem. Idem iterum 
15 Sulla superavit ; turn sineduljio habuit regalem potestatem, 
quaraquam rem publicam reciperarat. Inest hoc tempore 55 
baud obscurum odium, atque id insilum penitus et inustuni 
aniniis hominum ami)lissimorum ; dissident principes ; cap- 
tatur occasio. Qui non tantum opibus valent nescio rjuam 
JO fortunam tamen ac tempus exspectant : qui sine controversia 
plus possunt, ii fortasse non nimuiuam consilia ac sententias 
inimicorum suorum extimescunt. Tollatur haec e eivitale 
discordia : iam onints isti qui portenduntur nietus exstin- 
guentur, iam ista serpens, quae turn bic delitiscit, tum se 
35 emergit et fertur ilUic, compressa atfjue inlisa morietur. 
Monent enim eidcm Ne occvlus coNsn.ns ri;s I'vmi.k a 26 
LAEIJATVR. Quae sunt occultiora cjuam eius qui in contione 
ausus est dicere iustitium edici oportere, iuris diclionem 
intermitti, claudi n.erarium, iudieia tolli? nisi forte existi- 
30 matis banc tantani conUivionem illi tantamcjue eversionem 
civitatis in mcntem subito in rostris cogitapti venire potuisse. 

a larissimi ciM. firarlci b-k ilarissijni 9 ut cil. R. : „m. milil. 

(poteiit(squc 6* ed. V.) 10 ;ic Mn.lv. : .lut nd-l. : ct Lrliimiiiii 

15 turn H'k: tami n ;///, 16 retupciarat I'llE : -arant G : -avit 

H.Mlik Ji d,ht^sciiHGEM/jk oi ii< nvnt':m h'jk'.tl/. : iir.incnlt-- 
/-* : iiiitiiiiicnttni /If 



■26, 



M. TVM.l fl( KKONIS 



Kst c|uiiitiii illu plumis vini stiipii somiii, pluiiusinie incoii- 
siclc.T.ilissiniae ac demeniissimae teniuritatis ; venini tamen 
noclurnis vigiliis, t'li.iiii cdiiione liomiinmi, iustitium illiid 
coiii-dctuiii al(|in; imditatuin est. Meinenlolc, patrcs con- 
soripli, vcrho illci nefario tciiiptatas auris nostras et pcrni- 5 
riosaiii viaiii aiidiciidi ronsiiitiidiiio esse nuiiiitaiii. 

56 Sc(|iiitiir illiiil, Ni; ijI'.tkrioriiivs ri.I'\ i,sisi.>vf. mo\os 
a\(;k\i\k. Kepiilsos \ideaimis, nai'i detcrioit:?! (lui sint, 
post locL'lio. Sfd laincn in uuni cadcio hoc verliiini niaxiine 
(jiii sit uiuis oniniinii niortaliiiin sine ulla diibitationc dcler- 10 
rinuis, conccdcnduin ust. Qui sunt igitur repulsi ^ Non, ut 
opinor, ii ([ui aliquando honorcm vitiii <:ivitatis, non suo, non 
suntadsicuii; nam idi|uidt'ui nuiltis satpc-oi luniscivibusa.- 
(]ue liimestissiuiis viris accidit. Repulsi sunt ii c|Uos ad omnia 
proi;redienlis, (]uos nmnera contra leges gladiatoria parantis, 15 
<luos apertissimu largicntis non solum alieni sed etiam sui, 
viciiii, trilnilcs, urbani, rustic! rcppukrunt : hi ne honore 
aiigcantur monent. Debet esse gratum (|u{xl praedicunt, 
sed tamen huic nialo populus Romanus ipse nuUo haruspi- 

57 cum aduionitu sua sponte prospexit. IJeteriores cavete ; 20 
(luorum quidem est aagna natio, sed tamen eorum omnium 
hie dux est atque princeps ; etenini si unum hominem deter- 
rinumi poeta praestanti ali(iuis ingenio fictis coiKiuisitisque 
vitiis dcformatum vellet inducere, nullum profecto dedccus 
reperire posset quod in hoc non inesset, multa(|ue in eo 25 

27 penitus defixa atque haerentia praeterirct. I'arentibus et 
dis immortalibus et patriae nos prinium natura concilia! ; 
eodem enim tempore ct suscijiimur in lucem et hoc caelesti 
spiritu augemur et certani in scdem civitatis ac libertatis 
adscribimur. Iste parentmn nomen, sacra, memoriam, gen- 30 
tcm I'onteiano nomine obruit ; deorum ignis, solia, mensas, 

13 atque //iii- : at P/i : a« M iS mo;n,nt (rE/ : nioii'-t PB : 

inoncmur/Al/i ^3 conqiiisitisqiie vitiis //G'^il/ii- : cunqiii5itis(oHj. 
que vitiis PBf 



DF. IIARVSI'KVM RF.SI'ONSO flkATIO 375; 



al)tlitos .If [ti-iu'traii^ roco-., 'Kciilta t-l in.itiliiis non 11 \ isa 
sdIuiii, scd tli.im inaiiclil.i sarni incviJialiili srcicio inr\citil, 
iJcnique caruin luMi|ilimi inllaiiiiiiavil dt-Mrujii quariim Dpi' 
ctiain aliis incuinlii,-> ^lIl)\■L■niUIr. (Juid »ic jialria Itji]uar?5S 
5 i|iii priimim c-iini civciii vi, IVrro, pcrirulis iirbt', (iiimibiis 
patriae [iraisidiis ilc|)iilit ciucm viis patriae iMiisirvatorciii 
I'sne saepissinio iuditaiitis, dcindc lvitmi ^niatus, ut uffy 
semper liixi, coinite, diicc, ut ilie diixliat, .^enatun1 i[isiim, 
priiK-ipciii saliitis iinntiM|iio piililiiau, vi, caedo iiiceiKliisiiue 

10 [lorvertil ; susiulit duas Uv-'s. Aeliam ct luliani, Diavinic rci 
pultlicac sahitaris, < cnsurani cxstinxit, inttTic-<Nionum rc- 
ino\it, aii.^picia dcicvit, cun^ulus srclcris siii soiios aorario, 
lirovinciis, oxercitu arniavit, rc^'es (lui trant vundidit, iiui 
non crant aiipcllavit, C'n. rdnipciiini fcrro donumi coni- 

15 pidit, iiiii)eratoriini nionurnciita evurtit, inimicornm donius 
di^tiirljavit, vostris nionumentis Mium nonicn inscripsit. In- 
finita sunt scclfra (piae ah iilo in patriani sunt tdita. (Jiiid ? 
quae in singiilos civis c|u()s nccavit, socios qucw diripiiit, ini- 
piratorcs (|vios prudidit, txercitus quos tuniptavit? (Jiiid 69 

20 vcro ? ea ([uanta sunt cjuae in ipsum se srelcra, <iuae in suos 
cdidit ! (^)uis nunus umiiuani pepcrcit liostium rastris quani 
ille oninilnis corporis sui partilius ? quae navis uiu(]uam in 
fluminc publico tani vulgata omnibus qiiani istius aetas fuit? 
ipiis unH|uam nepos tarn libere est cum sccirtis quani liic 

2f cum sororibus volutatus ? quam dcni(|ue tarn immanuni 
Oharybdim poctau fingendo oxprimorc potucruiit, (luac tan- 
tos exliauriret gurgitcs (|uantas istc IJy/anliorum Brogitaro- 
rumque praedas cxsorbuit ? aut taui cmincntilnis canibus 
Sryllam tamquu ieiunis quaui (|uibus istuui videtis, ficlliis, 

30 Clodiis, 'I'itiis, rostra ipsa niandL'ntciu ? 

Qua re, id quud cxtrenuun est in haruspicum rt'Spr)nsr), Co 

14 fcrro/ZW' <il/. ■ fcrrc /'' : I n- /"■' ;,//, 15 J,iinus/VJ : domos 

IIGEM 27 cxhaurirct IJtrhn : exhatirirc I'B : exhaurire pur. 

posset .«, possit IICKMU 31 q.iuil U(iT nil. : cii:n I'I}l nsponso 
ttt Bn^t. lid Bit : icspunsuP: rtSpuiisis y/.UiT : responsum (7 



37 (So 



M. TVM,] C IfK.RONIS 



|)r()vidLtu Nk kki I'vni.icAr, sr.Mvs ccimmvii. jvh . lIuiiiiii 
\\\ li;icr, si iinclic|iic fiiliianuis i:iiii l.ilnf:i(:ta, viv, imiimm, 
28 nixu ill (imniiiin nostruni umcris coliaerclmtit. l'"uit (iiK>n- 
il.iin iui firiiia li.iec civitas et valcns ut ncglugcntiain sciiatus 
vcl etiani iniurias civium fcrrc possut. Iain non polusl. 5 
Aerarium nullum est, VfCtigalibus nun fruuntur qui redemc- 
nint, auctoritas ])rincipuin cccidit, consensus ordituim est 
divulsus, iuilicia pcricrunt, sulTragia dusrripta tL-nriitur a 
paucis, bonoruin animus ad nutuni nustri ordinis cxpcditus 
iain non cril, civcin (pii se pro patriae salute npponat invi 10 

61 diae frustra postliac recjuiretis. Qua re liunc statum qui 
nunc est, qualiscumque est, nulla alia re nisi comordia 
retinere possunnis : nam ut meliore sinuis loco ne oiitandum 
(piidem est illo in.punito ; deteriore autem statu ut simus, 
unus est inferior gradus aut interitus aut servitutis ; quo ne is 
trudamur di immortales nosadmonent, iiuoniam iaiu ptidem 
liuniana consilia ceciderunt. Atque ego banc orationcm, 
patres conscript!, tam tristeni, tani gravem non suscepissem, 
non ([uin banc personam et has partis, honoribus populi 
Romani, vestris plurimis ornanientis mibi tributis, deberem 20 
et possem sustincre, sed tanicn facile tace' lus ceteris reti- 
cuissem ; sed hacc oratio omnis fuit nor ..ctoritatis nieae, 
sed publicae religionis. Mea fuerunt \ 'ba fortasse plura, 
sententiae fjuidem omnes haruspicum, ad iiuos aut referri 
nuntiata ostenta non convenit aut eoruni responsis conimo- ij 

()2 veri necesse est. Quod si cetera magis pervulgata nos saepe 
ct leviora movorunt, vox ipsa deorum immortaliinn ron 
mentis omnium permovebit ? Nolite enim id putare accidcre 
posse cjuod in fabulis saepe videtis fieri, ut deus aliqui dela- 
psi de caelo coetus hominum adeat, versetur in terris, cum 30 
hominibus conlo(|Uatur. Cogitate genus sonitus eius quern 
Latinienses nuntiarunt, recordamini illud etiam quod non- 
dum est relatuni, quod eodem fere tempore factus in agro 



29 aliquis MbT [Frot'. Cuiis. § 14) 



32 etiam illud EMc 



1>K HARVSPTCVM RKSPONSO ORA'I lO a8 6j 

Piceno Potentiac nuntiatur trrniu hhuus hurnliilis ciini <[ui- 
busdum tmultis mctuendi^iiuu rt-lms : hacc cadcin proftTlD 
(juac prospicinuis iinprndcntia pertimcscitis, Ktcnini liauc ^'A 
dooruin iiumnrlalium vox, hacc paenc oralio iudicanda tst, 

5 nun ii)se imindiis, cum niaria at([iic tcrrac iiiotu fiuodatn 
novo contrLiniscunt d imisitato ali'Uiid sono itirrcdibiii'iiiu 
praedicum. In {|uo consliiuendae nobis (piidcni sunt pro- 
curalionts et ohsocratio. (|uem ad nioduin nionrmur, Scd 
facilcs sunt prtTcs apud cos qui ultro nobis viani salulis 

loostendunt; nostrac nobis sunt itUt-r tios irau di^curdiacquc 
placandac. 

3 tmiitii 0"U. inultis ' infandK- -/. ():■. Mil. w ^\ mitlhi irr 
liKtiuniia uiimttnr : nioiihlris Miull., liladv. 'fcittii^ nioiistrls riniti-. 
mctiicndis(]iie, dil. rrhiis : invisis Monini-. 5 riini iiiaria nttjiic 

Jei/> onct. MiifU. : turn apri atqiiu "-(A/, tii ra^. f^ : atquc apri ium ///■ 
etl.y.: cum ipsi ayritiiiii /i' ; cmti'iin- .i^ii A'A./,- : ciiiii .ht at'Hic terra 
(iaiat. 6 cnntrfinescunt P imisitalo /l///.kf nil. ■ imii-jMtatu 

/^ ; iiivisitato MucU. 



CK , i't KAR. RFep. 



M. TVl.T.r CICHRONIS 
I'KO P. SESTIC) OKA'IIU 



SIGLA 



P — cod. Paris. 7794. saccl. ix 

1> = cod. Bern. 136, saccl, xii-xiii e cod. /' desi rintus 
2 = cod. I'aris. 14-49 incunle saccl. xv c cod. li 

dcscriptus 
IV = cod. (luelferbytanus 205, c cod. 2 descriptus 
G = cod. Gemblacensis, nunc Uruxellensis 5345, saccl. \ii 
s = cod. Monacens! 15734, saecl. xv 
///'^' sunt in hac oiatione decurlati : in cod. r St'stianu deest 
Citantur hie illic duo codices qui in Museo IJrilannico conser- 

vantur — IJurn. 157 et Harl. 26S1 
Schol. = IcniMiaui Schohastae liobicnsis 



M. TVLLI CICERONIS 
PRO P. SESTIO ORATIO 



Sr (jiiis ante;i, iudices, niirahaliir fluid csset quod, jiro 
tantis (;i)ibus rci publirae tantafjue dignilate inii)cri, nccjiia- 
(liiam satis mulli cives forti ct niagno animo invunircntur 
cHii aiiderent se et saluteni siiam in discrimen offerre pro 
5 statu civitatis et pro coniniuni libortate, ex hoc tempore 
niiretiir potiiis si iiuem boiium et fnrteiii civeni viderit, qiiam 
si iiuem ant timidum aut sibi jwlius quani rei publicae con- 
siilentem. \am ut omittatis de unius cuiu>que casu cogi- 
tando riLordari, uno aspcitu inlueri potestis eos qui cum 

10 senatu, cum bonis onmibiis, rem publicum adflictam exci- 
tarint et latrocinio domestico liberarint, niaestos sordidatos 
reos, de capite, de fama, de civitatc, de fortunis, de lil)eris 
dimicantis : eos autem qui omnia divina et humana violarint 
vexarint perturharint everterint, non solum alacris laetosquo 

15 volitare, sed etiam fortissiniis atcjucoptimis civibtis periciilum 
moliri, de se nihil timere. In quo cum multa sunt iiKhgna, 2 
turn nihil minus est ferenduni ([uam i|uod iam non per 
latrones suos, non per homines egestate et scelerc pcrditos, 
sed per vos nobis, per optinios viros optimis civibus peri- 

10 culum inferre conanlur, et quos lapidibus, (|uos ferro, (|Uos 
facibus, quos vl manu cojiiis deler^? non potuenmt, hos vestra 
auctoritatc, vestra religione, vestris sententiis se oppressuros 
arliitraiitur. Ego autem, iudices, (|ua voce mihi in agendis 
gratiis commemorandoque eorum qui de me optimc meriti 



5 libertatcl libertati^s /'' r 
hoc fi(7jtf 'fff. CM; -^3 r,i 



„lr 111,. <,s> , 
<-in} V'.-rr- i: 



If Mouun^fii lib. is 
\ 'j-ioniam 'y-u--. Ifa'ttr 



M. TVLl.I CI( ERONIS 



sunt l)eiieficio esse iitendiim pulabam, ca nunc uti cogor 
in eorum ptriculis depellendis, ut iis potissimum vox liiicc 
serviat ([uorum opera ct mihi ct vobis ct populo Romano 
restituta est. 

Et (juamquam a Q. Hortensio, clarissimo viro atquc clo- 5 
iiuentissinio, causa est P. Sesti perorata, iiihilque ab eo prae- 
termissum est quod aiit pro re publica conqucrendum fuit aut 
pro reo disputanduni, tanien adgrediar ad dicendum, nc mea 
propugnatio ei potissimum defuisse videatur per ([uem est 
perfeclum ne ceteris civibus deessct. Atciue ego sic statuo, 10 
iudices, a me in hac causa atque lioc extrenio dicendi loco 
pietatis potius quani defensionis, querelac cjuani elociueiuiae, 

4 doloris quam ingeni partis esse susceptas. Itaque si aut 
acrius egero aut libcrius (juam qui ante me dixer\mt, |)eto 
a vobis ut tantum oration! meae conccdutis ijuantum et piu 15 
dolori et iustae iracuudiae concedcndum putetis ; nam ne(|ue 
officio coniunctior dolor ullius esse potest ([uam hie meus 
susceptus ex boniinis de nie optime meriti periculo, ne(iue 
iracundia magis ulla laudanda est ((uani ea quae me in- 
flanunat eorum scelere ([ui cum ouniibus meae salutis de- 20 

6 fensoribus belluni esse sibi gerendum iudicaverunt. Sed 
quoniam singulis criminibus ceteri responderunt, dicam 
ego de onmi statu P. Sesti, de genere vitae, de natura, de 
moribus, de incredibili amore in bonos, de studio conser- 
vandae salutis communis atque oti ; contendamque, si modo ^6 
id consequi potero, ut in hac confusa atrjue universa defen- 
sione nihil ab me quod ad vestram ciuaestionem, nihil quud 
ad reum, nihil ([uod ad rem publicam pertineat practer- 

2 eorum susp. Lamlgmf rf. § 144): reorum Slinigl: aiiiicorum 
IVeidtier: mcorum coui. Mttetler iit ^upplevi, (t Uhrario nliqiio, ut 
videtiir, oniissunt, qiti illud uti ivTirs) tnaU post ;'ocohnhcin copor iUrat-i 
opmnliisrsi [CI. Qii. iii. 266) 16 nam ncquc iitMatlv. Hit f."^ : n3q: 
(^ namqiie^ P : nam qui BZ: numqnam //: nequc k 17 ullius/* 

rcll. praclcr Uwks ^ullus : el :1a Mniiv. cdd.) 19 lauiianda est 

Ilalni : laiulandans P' : laudand^i nil. quae me oiii. /" : quam 

mca iiinaniinata /In/ni : <iiiaul lUa quae Millammata G .'7 ab iil 

Halm ita III- ■ .1 PD eon: r.x ad. * 



PRO 1'. SESTIO OR Alio 



25 



niibsum esse videatur. Et quotiiam in gravissimis teiiipo- 
ribus civitati.s atque in minis vcrsae atquc adflictae rei 
publicae P. Sesti tribunatus est a Fortuna ipsa conlocatus, 
non adgrediar ad ilia maxima aUjue amplissima prius quam 

5 docuero quibus initiis ac fundameiuis haec tantae summis in 
rebus laudes excitatae sint. g 

Parente P. Sestius natiis est, iudiccs, liomino, iit plcriqui' (, 
meministis, ct sapiento et sancto et severo ; qui rum Iribunus 
plcbis primus inter homines nobilissimos temporibus optimis 

10 factus csset, reliquis bonoribus non tam uti voluit (piani 
dignus videri. Eo auctore duxit honestissimi ct spectatis- 
simi viri, C. Albini, filiam, ex qua hie est puer et nupta iam 
filia. Duobus gravissimis nr />/e/iissimis autiiiuitatis viris sie 
probatus fuit ut utrique eorum et carus maxime et iucundus 

15 esset. Ademit Albino soceri nomen mors filiae, sed cari- 
tatem illius necessitudinis et benivolentiam non ademit ; 
hodie sic hunc diligit ut vos fariUime poteslis i\ hai- vel 
adsiduitate eius vel soUicitudine et niolestia iudicare. Duxit 7 
uxorem patre vivo optimi et calamitosissimi viri tiliam, 

JO L. Scipionis. Clara in hoc P. Sesti pietas exstitit et omnibus 
grata, quod et Massiliam statmi profectus est, ut soceruni 
videre consolarique posset fluctibus rei publicae expulsum, 
in alienis terris iacentem, quern in maiorum suoruni vestigus 
stare oportebat, et ad eum filiam eius adduxit, ut illo in- 

25 sperato aspectu complexuque si non omnem at aliciuam 
partem maeroris sui deponeret, et maximis/>-tf ///<! iifcessi/ii- 

5 haec /' : liac Pcoir., DIlGk 13 Iliiobub gravissimis PBS : 

duobus his grav.kall. ac plcnissimis sii/'/'l. K. Biische {r/. 5 130, Cm/. 
§ 63 rt vins /lonestissnuis ar /yUiiiasmn:! digiiitalis', : gravissimis summac 
antiquitatis Momma. : gravissimis antiquae sevcritatis Ebcrliard : 
gravissimae antiq. dell., ed. V. Cf. Viil. § 19 14 ut "'"■ ^' : "' 

utrique eorum G : utrique eorum ut F^B rell. 15 mors i-. I. 

siippl. P 18 Alteram duxit Sclmiiz : Duxit iterum Momnis. 

ao L. Scipionis filiam Scliol. 26 pro ilia necessitudinc sludiis et 

officiis scripsi '5 6; in Sen. isi; e/. CI. On. iii. a66l ; praetcrilas esse 
sc diis ct olT. PT, : officiis f, cllcrU dtlclii, el sic Biw : praetcrca 
ad^iiduisque oti. Momma. 



37 



M. TVLIJ CICIiKOMS 



ifine sliidiis et officm ct illiiis aurumnam, quoad vi\ii, ut fili.u' 
solitudineni sustontavit. I'ossum muUa diccrc du lihcralilatL-, 
do doniosticis officiis, du tribunalii iiiilitari, do provim-iali in 
CO magistratu abstincjiitia ; sed iiiihi ante orulus iibversatur 
rui publicae di^nitas, (|iiaf mn ad sese rapit, hauc minora 5 

S rilini|UciL- iKirtalur. (Quaestor liic C. Antoni, conlegao niui, 
indices, fiiit sorte, sed socielate consilioruni mens, Imi-odior 
nun nullius offici, ul ego iiilerpretor, religioiie citio minus 
cxponam quani nuilta 1'. Sestius, cum csset cum conlega 
nieo, senscrit, ad mc detulerit, i|ur,'ito ante providerit. Atque lo 
ego do Antonio nihil di-i. praeler ununi : numquam ilium 
illo sumnio timorc ac ])ericu!o civitatis neciue conninmem 
metum oinuum nee propriam non nullorum de ipso suspi- 
cioneni aut uifuiando tollere aut dissimulando scdare voluisse. 
In (|uo conlega sustinendj atciue nioderando bi meam in '5 
ilium indulgentiain coniunctam cum suinma custodia rei 
l)ublicae laudare lere solebatis, par propc laus I'. Sesti essi,' 
debet, qui ila suum consuleni observavit ut et iili quaestor 

. bonus et nobis onmibus optinuis civis videretur. 

g Idem, cum ilia coniuratio ex latebris atque ex tcnebris ao 
erupisset palamijue armata volitaret, venit cum exercitu 
Capuam, (juam urbem propter plurimas belli opportunitates 
ab ilia impia et scelerata manu temptari suspicabamur ; 
C. Mevulanum, tribunum militum Antoni, Capua praeci- 
pitem eiecit, hominem perdituni et noii obscure I'isauri et 25 
in aliis agri Gallici partibus in ilia coniuratione versatum ; 
idemi|\ie C. Marcellum, cum is non Capuam solum venisset, 
veruni etiam se quasi armorum studio in niaximam familiam 

9 P. Scstiiis. . .senscrit^) ; om. reJI. 19 et nobisomnibus srn>si' 
mm hlol:in CI. Qii. Hi. 267' : ct vobis omnibus s, /. sn/i/./. I^{iwii ' man. 
yfc: : iinm ,/„ Rllk icll. : om. nC: et bonis omnibus Ilitschf. : et om- 
nibus bonis .f, et bonis Rkhltr : ct omnibus Koccltlv. (J. vos et omnes 
boni § 31 : Hm: Krs/>. § , 23 manu ut ( - vi !) // : manu attentari * 
24 mcvulannm PG (mevol. G'} : me vulcanum BX : Mcfulanum 
fliii bury, Menolavum HtrtZt ittritmque ex iiticripl't. 
IVcidncr 



27 Itcmqu'- 



PRO I'. SESTK) OKATIO 



4 9 



coniecisscl, cxtcniiinaiKluiii ex ilia iirhc lur'.vit. Qua (k- 
rausa ct turn conVLnliis illc Capiiac, (lui proiitcr salutcm 
illius urbis con.sulatii conscrvatam iiiio hk- uniini luirorium 
adoptavit, luiir a|)iiil me I'. Ststio nuxinias gialias cgit, ct 
5 hoc tem|)i)ic Lidem liomiius nomine i nmmutato coloni de- 
curione.s(|ue, fortissimi atqiit' optinii viri, licncfitiuni 1'. Scsti 
testinionin dci larant, puriruluin deircto siio dt|]rccantin'. 
Rt'cila, (jiiauso, I,. Sesli, quid decrcrint Capiiau dc( uriones, lo 
ut iam puerilis tua vox possit alicjuid significarc ininiicis 

lo vestris, (jiiidnam, rum se conroborarit, ulTcctura csno vidcatur. 
ni:cvRioxv>t iiiCKITA. \(in rccito dccrctimi officio aliiiuo 
expressum vi( initatis aut cliuntLlao aut hospiti publiii aiit 
ambitionis a\it rommendationis gratia, sod recito niLiiioriam 
pi-'rfuncti pcriculi, praodicationcm aniplissimi bcnLllii, voocm 

IS offiri pracsentis, testimonium praeteriti tcmporis, Atque illis > ' 
ti'mporiI)us eisdem, cum iam C'a[)uam metu Sestius libcrasset, 
urbem senatus atque omiies lioni deprehensis atijue oppressi.s 
domestlcis hostibus me duce ex periculis maximis extraxis- 
sent, ego litteris 1'. Sestium Capua arcessivi cum illo exercitu 

30 iiuem tum secum habebat : quibivi hie litteris lectis ad urbem 
confestim incredibili celerilate advolavit. At(|ue ut illius 
temporis atroeitatcni rccordari possitis, auditc littera: ct 
vestram memoriam ad limoris praeteriti rogitationem exci- 
tate. I.iriKK.M-; CrcKRONIs coN'-vi.is. 

25 Hoc adventu P. Scsti tribunorum plebis novorum, - turn 5 
ext'-emis diebus ronsulatus mei res eas quas gesserani xare 
cupiebant, reliquaequeconiurationis impetus et conatiis si I 
retardati. Ac postea <iuam est intellectum, .1/. Catone tii 13 
buno plebis, fortissimo atque ojitiuio cive, rem publieam 

4 P. Sestio M'L Miimiini^ 5 (idem' qiiidini ioit\ in quidam 

8 L. Iloluiiiaiui^ lid /', ni. xiii. 8 : 1>. PMII, d<-cTcverint IIG 

9 puerilis Srhdl. ct G ; virilis V nil. 10 \c'^tris tilt. I '. oiu. H:<' : 
nostris f72 rt//. 12 nnl {/frfhnit (hlfn voluit riu\xfrs 14 voccm 
annate quiftani Ldnihim: viccm roitd. : inditem ki'ir/t/v : \indi(i m 
['rlirli.s 16 isdeni /' ill vidctur , S 2; luill oiii ^il'ml. =8 Jl. 
^iifpl. Oiitl, 



5'» 



M. TVUA CICERONIS 



dtjfundeiUf, per so ipsuni stnatum populiimciiie Romanum 
sine niiliiuni praesidio fieri (aeilu maieslr.tc sua dignitatem 
coram (jui saliituni coninumeni pcriculo suo defendisbent, 
Sestius cum illo excrcitu summa celeritate est Antonium 
consecutus. Hie ego (]iiid pracdicem (luibus hie rebus con- 5 
sulcni ad rem gcrendum exeiturit, quos siimulos admoverit 
honiini studioso fortasse victoriae, sed tamen nimium com- 
niunem Martem belli casunn[iie nietuenli ? Longuni est ea 
dicere, scd hoc breve dicani : si M. Petrel non excellcns 
animus ct amor rei pubhcac, non praustans in re piibUea to 
virtus, non summa auctoritas apud niilite:;, non mirifieus 
usus in re mihtari exstitisset, neque adiutor ei V. Sestius 
ad exeitandurn Antonium, cohortandum, aceusandum, im- 
pellenduni fuissel, datus illo in bcllo esset hiemi locus, neque 
umquam Catilina, cum e pruina Appcnnini atquc e nivibus 15 
illis emersisset atque aestaiem integrani nanctus Italiae callis 
et pastoruni stabula praeoccupare coepisset, sine niulto 
sanguine ac sine totius Italiae vastitate miserrima conci- 
13 dissct. Huncigituranimuin atlulit ad tribunatum P. Sestius, 
ut quaesturam Macedoniac relinquatn et aliquando ad hacc 20 
propiora veniam ; quamquani non est oniittenda singularis 
ilia integritas provincialis, cuius ego nuper in Macedonia vidi 
vestigia non pressa leviter ad exigui praedicationem temporis, 



2 maicstate sua dign, ll'fufticr: maiestatem siiam dign. corfrf. (dipni- 
tatemque //(i//itO ; cum maicstatc sua dign. ;l//7(/;'. 4 C. Antonium 

consecutus est Halm. and. edd, ricc. : v. CI. On. iii. 267 5 consuleinq. 
/" : cousulem quaestor Wcidury 6 quos Schol. : qiiot P yfl. 

7 fortasse Sc/iol, : fortassis P»y//. 10 amor Giitielni. : amcre torW., 

etita Lauih. ahic voaif>idoct{PB), quod in /' del. maniis ycfen(ior,oiii. w. 
A'//;yiet (ardens)amore reip.? 13 aceusandum] acuendumPrt»/. Serf 
f/". §122; ad Fani. i, i, § i 15 e alt. s. I. P: oui. G 16 nan- 

ctus P': nactus /^ rf//. lisWaQ del. Paul : sWveHtrcs Eber/iard: sal- 

tuum A'. /iusclie{r/, Lh: xxii. 1^.8) 17 stabula praeoccupare Afuell., 
Koch : stabulae praedarc /*', con; in. 2 st. praeclara (stabuli praeclara 
Bjw): stabuta praedari liahu^ , Kaysfr: st. pcragrarc Afadv., perva- 
gari U^cseubcrg : stabiila cepisset S'ovak. qui vocal', pracclarc dcfcf, 
ut librarii alirutiu-^ ctilatitatioucnt. Nitut acst. int. nanctus /intra) callis 
ct past, stabula praedari coepisset? 21 propriora PG^ 



I'RO r. SKSTIO OKATIO 



5 iJ 



sod fi\a ad memdriam illius provinciae scnipilcriijni. Vcrum 
liaec itii practureanuis iit taniun intui-ntcs ct rcspcctuntcs 
rclinquamus ; ad tribunaliim, qui ipse ad scsc iani dudum 6 
vocat et quodam modo absorbct urationcm iiic-am, cuntcnio 
S studio cursutjuc veniauuis. 

I)e quo (luidcm tribunatu iui dictum est a (J. Hortensi'. M 
ut eius oralio non dcfcnsioncni modo vidcrtrtur criniitiuni 
contincrc, scd etiani niemoria digtiani iuvcntuti lei publicai.' 
capesscndae auctorilatcni disciplinauiquu pracscribLrf. Scd 

10 tamcn, ([uoniaui triliunatus tutus 1'. St"*ti nihil aliud nini 
Tiiuum nomcn causamquc sustinuit, iicccssariu niihi dc isdeni 
rebus ess(i ari)itr(>r si tvin sulitilius disputanduni, at certu 
dolcntius duplorandum. (^)ua in oratiuiie si aspcrius in 
quosdam homines invuhi vullcin, i|uis non lotucdtTCt ut 

1 5 cos, ((uoruni scelcris furore violatus esseni, vucis libertate 
perstringerem ? Sed agani nioderato ct huius |)otius tcmpori 
serviaui quani dolori ineo: si qui occulte a salute nostra 
dissentiunt, lateant ; si (|ui fucerunt aliipiid aliquando atquc 
eideni nunc taccnl et (|uiescunt, nos (iuo(|ue sinius obliti ; 

:o si qui sc offerunt, insectantur, ipioad ferri po'.crunt, pcr- 
ferenius, ncfjue (]uenn|uani offendet oratio niea nisi tpii 
sc ita obtulerit ut in euni non invasissc sed incucurrisse 
videamur. 

Sed necesse est. ante (|uani de tribunatu \\ ?esti dicert: 15 

»5 incipiani, me totuni superioris anni rei publirae naufragium 
exponere, in c|Uo conligendo ac reficienda salute communi 
(inuiia reperientur P. Scsti facta, dicta, lonsilia versata. 
Fuerat ille annus tani in re publica, iudiccs,t cum in magnn 7 
niotu et multoruui timore intentus ts/ arcus in me unum, 



6 est inry. C,\ oui. I' ft rndii. plrt: 8 Jifrnam iii\cntuti Madv. : 

dignain iuti /■*• : digna uti I^ >r!l, 2o insectantur sal. U'iclm-t 

28 tarn cotld. : lam Mndvit^im Post indices quaalinn intfni- 

dis>e aybitri'y : Fiierat ille annus lam in re pub., indices, (in/antito.'^u:: 
fjniUit fore .•'ii.-'/'icabanrnr turn) cnni qiiani i-^H ~ (piem^ in TiTa^ll" 
,(r. (J. 5 i6 ; Hni. Ra/: i i ; ;■. (/. On. iii. 267 8 J9 est ■"/■/'. 
Af,tdi 



7 "5 



M. TVLLl CICERONIS 



siriit vulgo i^iiari ruruiii loi|uel)antur, re (|iiidcm vera in 
univc'r>.im rem piihliiam, Iraductionc ad plelHni fiiribundi 
homiiiis ac ptrdi'.i, niilii irati, sed nuilto arrius dti ct cum- 
munis saliitis inimici. Huiic vir clarissiimis milii(iuc iiiullis 
rcpugnantibus aniicissimus, Cii. I'ompcius, oiimi cautionc, 5 
focdere, cNsecratinne doviiixcrat nihil in trilninatii contra mc 
esse factiiruni : ([uod ille nefarius e\ omnimn sceleruni con 
iuvicme natus parum se foediis violaturum arbitratus a/, nisi 
ipsuni eautoreni alicni perieuli sviis propriis periculis ter- 

i6 ruisset. Hane laelram inimanein(iiie beluani, vinctani au- lo 
spic'iis, adligatani more maiorum, constrirtam legum sacra- 
tarum catenis, solvit subito lege curiata consul, vel, ut ego 
arbitror, exoratus vel, ut non nemo putabat, niihi iratus, 
ignarus (juidem certe et iniprudens inipendenlium tanlcjruni 
sceleruni et maiorum. Qui tribunus plebis felix in ever- 15 
tenda re publica full nullis suis nervis — <]ui cniiii in eius 
modi vita nervi esse potuerunt lioniinis fraternis flagitiis, 

17 sororiis stupris, omni inaiidita libidinc e\sanguis? — sed fuil 
profecto quaedam ilia rei publicae forluna falalis, ut ille 
caeeus atque aniens tribunus plebis naneisreretur — (]uid Jo 
dicani ? consules ? hocine ut ego nomine appelleni e\ersorcs 
buius imperi, proditores vestrae dignitatis, bostis bonorur.i 
omnium, qui ad delendum senatum, adflig'.'ndum cijuestrem 
ordinem, exstingucnda omnia iura atque instituta maiorum 
SL' illis Tascibus ceteris(]ue insignibus summi bonoris atiiuc "5 
imperi oniatos esse arbi^rabantur ? Quorum, per deos 

r \-.ra -. /. /'= 7 (|iio.l io,l,l. priu-hr I Iks at 8 est suf'l'l 

f'L v. Ill P f<l arbitriUiit ; f""f natiis luniiiaiii sii^/^iullltr Rtt/lfri, 
natus ^non solum ipse turpitcr ncfi:lcxit. vcruni ctiam P "iiim a im- 
avcrtit.) |)ariiin . . .arbitratus nisi rfc 12 lept- '. Titiiirh- 

ns : It.L'iim curiata F jed dttolni^ f.vtiriiiis lillrrin ^ : Icgiiin 

curiii ' ; legum jf//. 13 putab.Tt 5f//<>/. ; putari , ,itaret /*■//. 

A'(f/;/ putare tnalebat ' mitii iratus ■Vrt//;*'J7H,'; ( 2 ; miratiis iuralus 
ti-) lOfM. /■iiK/ir Srliol. iratus' 18 cxsanguis A'(«// (§ 24 : iiisani 

roiid. '(on; /' c,r in sane : infainis XangeniK 2' : eTierva:i Kai>l 11. 
A'liiHinsanicntis^ 19 in ilia ^''/i 22 pcrciitorcs roll/. AVr, 111 

/■'s i 64) 



I'KO r. SESTIO ORATIli 



7 ■: 



8 



inimortalis, si tinnduin sciUr.i viiliuraiiut; iiuisia ici piiltli* ;[c 
vultis rec(jrdari, vultimi al'jnc inccNsuni aniniis inUkiuini : 
fa<iliu5 t'oruni facta occurruiu nicnlibiis vu»tri\ si ura ipsa 
orulis pniposueritis. 
5 AltiT unuuemis adfluLiis, ralaniistrata coma, dispiciciis 
ronscios stuprnruin ac vtlCR's vexatorus actatiilae sii.u', 
pulcali Lt faciiuralorum grcgilms inflatiis, a quibus com 
pulsus olini, no in Scyllaco illo acris alioiii tanii|uam [in] 
fretu ad coluninatn adhacresccret, in tribunatus portuni per- 

10 fugerat, contumnubat Ciiuitcs Romanos, niinitahatur scnatui, 
venditabat sc operis atqui; ab iis su trcptum no do anibitu 
causain dicoret praodicabat, ,ib isdoni(|Uc sc otiam invito 
scnatu provinciam sporaro dicobat ; oaniquo nisi adoptus 
tssot, so inroluiiiom nullo modo foro arbitrat)alur. Alter, 19 

15 di boni, (]uam taetor iiicodi liat, ()uam tniculcntus, <|uaiii 
tcrribibs aspectu ! un .n ali(iuem te ox barbatis illis, ex- 
oinplum inipori votoris, imaginom antif|uitatis, colunion rei 
publicae dicores intueri. \'osiitus aspoic nostra hac purpura 
(jlobeia ac paono fusca, capillo ita liorrido ut Capua, in (|ua 

JO ipsa turn imaginis ornandao causa duumviiatuni gorobat, 
Seplasiam sublaturus vidoretur. Nam quid ego de supercilio 
dicani, quod tuni homiiiibus non suporcilium, sod pignus roi 
publicao vidobatur? 'I'anta oral gravitas in oculo, tanta 
coiitractio frontis, ut lUo supercilio annus illc niti tamciuaiH 

Invade vidoretur. Erat hie omnium sermo : 'est tanion roi jo 
publicae magnum rirmum(|ue subsidiiun ; habcci quern op- 
ponam labi illi atquc caeno ; vultu me dius fidius conlegae 



t noTidum fttK riiiygirs: on ncfaiula ■ 7 inll.iui.sl insiiltans O. 

Ribbcik .1 qmbus 5£"/it>/. : qui/"^; at(iue<v-7. 8 \n f>i: Sihoi, : out. 
codd, t.imquam Scliol. : qui. aiitiL in nil. del. Siy^ert, sect. Mttcll. 
fretii P^ : fri-to yell. Xiint iie in Sryilaeo illo aeris alit.iii (iactatus) fretu ' 
21 supercilio] supero iilu /'/is 24 anniw /.(M*/^. : antuus /' in tug. 

an mantuus 2): mantuus, anantuus. anmantuus iflL, Rhadamanthus 
Witnder. consutatus Sclitiets, magistratus Hernianit (supercilio ac 
nutu annus ille I.andgrtt/) 35 \acie •^nfi/^l. RIadv. e.r ViiU}io Prolo 

(T. iv. />. 19. 18 (■/ 30. 37) 



8 30 



M. TVI.1,1 CirKRONI'^ 



sui libidinem leviiatuiiii|iie fMnntl ; habeliit senatus in hunc 
annum queiii sc(]iiatiir -. non dei rit aiirtcir et dux bonis.' 
Mihi denicjui.' homines praecipiic (,'raluliihantur, quod habi 
turus essfiii contra tribunuui plcbis furiosuni it audaceni cum 
amicum el adfincni turn ttiani forteni ut gravem consulem. 5 

9 Atque eoruni alter fefellit neniineni. Quis enim clavum 
tanti iniperi tenere et gubernacula rei publicae iractare in 
maximo cursu ac fluctibus posse arbitraretur honiinem emer- 
sum subito ex diuturnis tenebris lustrorum ac stuproruni, 
vino, ganeis, lenociniis adulteriisque confectum ? cum is 10 
praeter spem in altissinio gradu alienis opibus positus isset, 
qui non niodo tempestatem impendenteni intueri teniu- 
Icntus, sed ne luceni quidcm insolitam aspicerc posset. 

Ji Alter niultos plane in omnis partis fefellit ; erat enim 
hominum opinioni nobililate ipsa, blanda conciliatricula, ij 
commendatus. Omnes boni semper nobilitati favemus, et 
<iuia utile est rci publicae nobilis homines esse dignos 
maioribus suis, et <\uii\ valet apud nos clT-orum hominum 
et bene de re publica nieritorum memoria, etiaui mortuorum. 
Quia tristem semper, quia taciturnum, ijuia suhhorridum ao 
atque incultuni videbant, et quod erat eo non, me ut in- 
generata familiae frugalitas videretur, favebant, g.mdebant, 
et ad integritatem maiorum spe sua hominem \,)eabant 

»2 materni generis obliti. Ego autem,— vere dicani, iudices, — 
tantum esse in homiiie sceleris, audaciac, crudelitatis, 35 
quai'tum ipse cum re publica sensi, numquam pulavi. Ne- 
quam esse hominem et levem et falsa opinione [errorej 
hominum ab adulescentia conuiiendatum sriebam ; etenim 
aninuis eius vultu, flagitia parietibus tegebantur. Sed haec 
obstructio nee diuturna est neque obducta ita ut curiosis 30 

a derit P 15 opinioni P^B: opinione uli. : hominum opin. 

Mrie voliiit Kimmig 22 gandebant feci. Halm stii tf. expulcrit 

rclcgarit 5 29: ofl'irunt inscctantwr § 14!: plaudcbant Pntil. 
27 errore dtl. Halm: [falsa opinione] Pltnjit't-^, ffalsa' opinione 
: errore OrtnuTitn 



I'KO ]■. srsiIO ORAIIO 



9" 

lO 



cuiili-, pcTspici lion |iO!,»it. \idcbaiiius genus vilac,d<Miiiaii 
inerluiii; incliisas eiiis liliidinos riui |i.iiilii |)ri)|iius aciis 
sL-rant iiitiiebanlur ; dcni.|ue eliaiii scriiio iiofiis ansas daltit 
iiuibus reconditos ciiis seiisii!) teiicrc possmius. Laudabat .'i 
S homo d(,'t' .i philosophos ncscio (jiios, nc(|iio eoriini taiiicn 
iioniina potcrat dicere, sed tamcn cos laudaliat inaxinic qui 
diciintur pracler ci-tgros esse autlorcs ct laudatorcs volu- 
ptatis; cuius ct quo iciiipore ct quo niodo non quaerebat, 
vcrbuni ipsum omnibus viriiiis animi ct corporis di-vorarat ; 

locosdcmque praeclare dicere aiebat sapicntis omnia sua 
causa facorc, rem publicam capesscrc lidniiiicni bene sanum 
non oportere, nihil esse praestabilius otiosa vit.i, plena ct 
conferta voUiptatil)us ; cos aulom qui diren nt dij;nitali esse 
servienduni, rei pulilicae consuleiiduiu, offici rationem in 

15 onini vita, non coiuniodi esse ducendaiii, adeund.i pro paina 
pericula, vulnera cxripienda, nidrteni (ippetcndam, vaticinari 
atque insanire dicebat. F,x his adsiduis eius cotidianiscjue ^4 
sernionibus, ct (piod videbani (luihuscuin honrinibus in 
interiore parte aediuiii viveret, ct quod iia doiiuis ipsa fiiiiia- 

ao bat ut niuha eius ffi/ii,>rfkm',s imliria redolerent, statu, bam 
sic, l)oni nihil ab illis mi),'is cxspertandum, mali <]uidem 
certe nihil pertimesLcndum. Sed ita est, iudires, ut, si 
gladium parvo puero aut si imbecillo seni aut debili dederis, 
ipse impetu suo nemini noceat, sin ad nudum \el fnrtissimi 

ij viri corpus acccsserit, possit acie ipsa et ferri viribus vulne- 
rare: cum bominibus cnervatis ati|n,- exsaiiguibus con- 
sulatus lamquam gladius esset datus, ,|ui per sc pungcre 

3 sermo nobis Klol: : scrmoiiis rncM. : scrmo hnrr- •-. Jcfl. ■ scrmo- 
nes. . .dabant Saunc 9 viribus ,.,/././. W,.tni, mo.lis Ifl Dmn 
157 <'«'■ R:, parlibus Off//., nervis Wndnii. onii , vi animi M,i,h ■ 
post corporis n/» aim, ul fon^ Jacob, poris //„■/.- ; animi ct cod. vorat 
P' : animi cl corporis dcvorat / ' ir//. dcvor.irat A„gtli„s : dci 01 abat 
Anii^enii^ l\ 13 usscuin. Sclwl. 20 consorlionis -r,,',, con-cn- 
Monis! 5 87 ; sermonisrorfrf. : soniionLim //,;•/.- : nidoris AY., . '.i/i/.sodali. 
tat.s Piobsl ■ abdominis A'. B„.c\e m P,\. j 66 . rcduk-r. i ,)/„,„„,„, 
21 n!(,Msil/(i/MOT- (ill Sen. 5 13 < ■.secxspccl. f; an nijebili Phi^-er; 
m utiU cum a<i,l. Il,ilm sic, L.u„h. ,;, m^. iln vulneriri Pr, ' " 



lO 14 



M. I'VI.I.I ( l( I kONIS 



rifmificm iiTiiju.ini |l(llnl^^clll, ii Miiiiini iriiptTi noiiiiru.' 
ann.Ui rem pulilii .tin cdMlrui ularutu. I'Dcdtit fitorutit i'lirii 
triliiiiKi pltbis pal. nil, ul all id provinri.is an i|>frfnt c|r.,ii 
ip^i villcnt, exficiiciMi It pcininlam (|iiam.ini villfiii, > i IfLji', 
si ipsi prius Irihunn pit liis adtliclani ct <tjiistri( i.i!.i roiii 5 
piil)UiMni lrailitlisst.'nl ; id .tiitcin fticiliis nuo sanfitiim u '■•lu 

J.i sani:iri pdssc diu'lianl, (Mia re p.iufaita iU'iihl' ciiiiii dis 
sitiHilati l.intiiiii sfcliis potcrai ncc l.itcri* prt)imilL:antur 
uno c(>dt.'tn(|iic tempore rofjatioiics al) cuduiii tnbuno de 
nit;a |H;rnii"ic ft dc provim ii.s rorisuluni nominalim. 10 

II Ilic turn scnatiis sollit ittis, v(is, ci|iiitcs Kiimaiii, evritati, 
Italia ciincta pormota, oiiiul's doriit|iie oiniriiiin gcncnim 
attjuc ordinum cives simimae rci publitac a ctnisulitnis atipiu' 
a siiinmo iniiM;rit> pctoiidimi esse auxiliiim urliitrabaiitiir, 
euni illi soli essenl praetcr fiiriosimi ilium trilvintim duo rei 15 
publicae turbines, ipii noii niodo pr.acripitanti patriae noii 
subvenirent, .sed cam nimimii tarde coiicidere maercrent. 
Klagitab.itur ab his cotidie cum iiiierelis bonoruin omnium 
luni etiam precibus senatus, ut meani caustini susciperent, 
agerent aliijuid, ilenitiiie ad senatuni rcfcrrunt : non modo ao 
nogando, sed etiam inridendti aniplissimmn fjuomque illius 

aC ortlinis ins..'(iuebantur. Mio siibito cum int:rcdibilis in 
Capitolium multitudo es tota urbe cunctai|ue Italia con- 
vunisset, vcstcui mutandam omnes meque iam omni ratione, 
privato consilio, iiutjiiiani piililicis ducibus res publica «5 
carorct, defendindum putarunt. I'.ral eodeni tempttre senatus 
in aede Concordiae, (|uod ipsum icmpUuu repracsuntabat 



1 n G: hii P' : hi fB s .iriiiali t.im PC (~r,l iit P lilleiii ti 

tarn iJWji. ^ec, ex/ntiirli.^ : itiu/t- arin.i Bs : arniataTn Ileitz ; arinati 
tanlam Mnclifv, arm. ttiin. tamcn. tt.taiii. citnctain. 1 lam <i!ii \ armati 
niiiiatam /iiuIiikiii'i. Nfiiii arm;iti ttnivi-Tsain ^ tnrttiticitlartint 

PP% averunl rrfr/, 6 icttim ir«W., M. Xo/il mI if. loqiiaci- 

tatem . . . inretitam rctartjart.in Vat. .5 3^ : tanttiiii Kcdi^ iiistiim 
Wfitfiifi ; sangtiinc ifi posse Fhiyi^n-, : foil, ici t^t saiiciri posse 
17 eaiii P ull. pmttn C titiam l8 his /-' ////. pyadet G lis) 

ao agf-rtiit. aliqtlid tjeliiqiie »/ I7f/v- /Al (/i'//ii.vi/i? -' t u\m Miidv.'. 

eliam cod<L : omni ratione etiam K"iy/i/v 



I'RU 1'. SESIM OKA no 



II 16 



13 



inenioriain consulatiis imi, cum llni-. imiult^u-. i>r(l(j ( in- 
cinnatuiii ronsiilfni orab:it ; n.irn alter illc liorridus ct scvcni', 
consulto !>c (Jiinii ronliiiehat. <,)ua Uiin suiiciMa lacmmi 
illtid a»: lahcs anl[Ili^^iIui ordinis pri-rus ct clari^siiiiorunt 
5 fiviuni iacriiiuis rcpudia\it '. ino ipsiun ut lotiu-iiipsii Iwlluo 
patriae ! nam (imd c;;o patrinioni dicaiii, 'inoil illo imn cum 
qiiaestiini ficcrut an i ,' ? Vonislis ad sctiatiini, vo>, ini|uam. 
pquites Roniani ct iiiiici Iwni vtstc mutata, misijuc prn 
nifo capiti! ad | rdis !• !i:ims : pm ^siiiii pruic<;istis, cum, 
10 vcstris prccihii' > 1 iironc I'l-i ' pi' iMiis, vir incrcdiliili fnlc, 
niagiiitudint; .ii .;'', i ui^anna, I N^'nius, ad scnatum dc 
re piililica icttul.;, ••-iKiai; i . I.-, i' mis vcstcm pro luca 
salute niula'i'iam ceii iit. 

dicin illi.m, wv'u ls, ft nest urn ^cnatui bonisque omni- ^ 
15 bus, rei piiblicai. luctiict n, \t hi ;'U domcsticuni macrortm 

Hraveni, ad posieritatii ruuoiiam ^loriosum ! Quid mini 
(|uisc|uam potest ex oimii ii.tmuria sumere inlustrius (piain 
pro uno civi et bonus omnis privato consensu et univers'n:. 
scnalum publico consilio mutasse vesteni? Quae r"uii.i:ii 

JO turn nnitatio non deprecationis est causa facta, scd .: 
([uem enini deprecarere, cum oinnes essent sordidat'. ir- 
hoc satis csset signi esse improbimi, cpii mutata - < " 
esset ? Hac mutationc vcstis facta tanto in lucti. i ■ * 
omitto quid ille tribunus omnium rerum divinarun. in ■ la.i. 

95 rimuiue praedo feccrit, cjui adessc nobilissimos adulescei.t 
honeslissimos ccjuites Romanos, deprecatores salutis meae 
iusserit, eosquo oiwrarimi stiaruin gladiis ct lapidibus ob- 
iecerit : dc consulibus loquor, quorum fide res publica niti 

1 mcinoriam Aiis;rliHS : me rodd, 6 turn cum quacstuin Paut : 
turn quaquaestiim y^' : tiim cum quasi qnai slum m//. ; tntum cjuauivis 
quacstum Ilitlnt 7 Vciiistis Hdlnt : vcnissct codd. 8 vestc 
mutata F^ rttl, prattir G vcstcin mutastis) 9 proiecistis. 1 iim 
Ilahtt ]8 priv. consensu c//. 19 publ. consilio yjii. 5c/io/. 20 est 
causa facta ut w I'fa PB% : causa est facta ed, R, 21 deprecarere 
bonum l^nut boni omncs Fictiler 22 qui] si quis Knntett 
23 Ilac 'ac tVetdncr) . . . facta aal. Ebcrltatd 

cic. I'RO SEsT. 10 



,3 2^ M. TVLU CICERONIS 

j8 deljuit, Exanimatus cvoUu c % <^cr.atu, noii minus perturbalo 
animo atque vultu quam bi annis anlc paucis in creditorum 
convcnuim incidissct ; advocat tontioncin, liabet orationem 
talem consul qualeni numquani Catilina victor habuissct : 
eriare homines si etiam turn scnatuni aliquid in re publica 5 
posse arbitrarentur ; cquitcs vero Ronianos datiiros illius 
dici poenas quo me consult' rum gladiis in clivo Capitolino 
fiiissent ; venissc tempus iis ijui in timore fuissent— con- 
iuratos videlicet dicebat ulciscendi sc. Si dixisset haec 
solum, omni supplicio esset dignus : nam oratio ipsa consulis 10 
perniciosu potest rem publicam labefactarc : cpiid fcccrit 
jg videtc. I.. Laniiain, qui cum me ipsum pro suinnia familiari- 
tale quae mihi cum patre eius urat umce diligebat, turn pro 
re publica vel mortem oppeterc cupicl)at, in contione role- 
gavit, edisilque ut ab urbe abesset milia passuum ducenta, is 
quod esset ausus pro civi, pro bene merito civi, pro amico, 
pro re publica deprecari. 
13 Quid hoc homine facias, aut ([uo civem importunum aut 
quo potius hostem tam si ' Uurr reserves ? qui, iil omittam 
cetera quae sunt ei cum .jonlega immani impuroquc con- jo 
iuncta ;.t(iue comnum'a, lioc ununi habet proprium, ut ex 
urbe expulerit, relegarit n<Ki dico equitem Ronianunt, non 
ornatissinuim atque oi)liniuni virum, non aniicissinumi rei 
publicae civem, non illo ipso tempore una cum senatu ct 
cum bonis omnibus casuni amici reiciue publicae lugentem, li 
sed civcni Roinanum sine ullo iudicio ut edicto ex patria 
■o consul eieccrit. Nihil acerbius socii et Eatini ferrc soliti 
sunt quam se, id cjuod pcrraro accidit, ex url)e exire a con- 

6 illius dii-sGf//. ix. M. 6 die f 1 quo me fi. Asc. 153'; qui 

uic G ■ nuiui- P : <|ui f^ine /-^ veil. 8 iis G ; liis I'D g ^m lUh» 
fulci5Ccnd<K /.■ : liacc III P irll Hit Scliol. : hoc II r^eiibag. 

Cf. i;i Sen. 5 13 13 cum palrc Be/ cd. Asc. 1531 : cum Iralre cum 

natrc P 16 ausus csbct Scliol. =2 relegarit sccl. rfii Rich (5 3i) 
-6 ut (aut r' nil. frnrlcr h' atqucl edictc. del. Lnmli.: vi edicto 
Se\ffiri : ul del. Mamiiiiis =7 socii ct I.alini Sclicl. cl Madv. : 

socielalini P : socii atini B : co.r in iilmim b.cii rcalini. cl ila I 
a8 id . . .iLcidi'. ■-'■'. 6'liol 



PRO 1'. Si;STIO ORATIO 



"3 JO 



sulihus iuberi : atiuc illis crat tuiii roditus in suiis civil. ites, 
ad suos Kares familiari'i, el in illo coninnini iiKommodo 
nulla in (|uemqiiam propria ignominia nominaiim cadulial. 
Hoc vero quid est ? K\terniinal)il civis Romanes edicto 

5 consul a suis dis penatibus? Kxpollct ex palria? Deligul 
quern volet, damnahit atqiie eiciet nominaiim ? Hir si 
uniquam vos cos ([ui nunc estis in re publica fore putasset, 
si donique imaginem iudicioruni aut simulacrum .iliquod 
futuruni in civiiale rclicpmm credidisset, uniquan ausus 

10 csset senatum de re publica lollere, e(iuitum Roinanorum 
prcces aspernari, civium duniquc omnium novis tt inauditis 
cdictis ius libertatemque pcrvortere ? 

Ktsi me attentissimis animis sumnia cum benignitale jt 
auditis, iudices, tamen vereor ne (juis forte vestrum miretur 

16 quid haec niea oratio lam longa aut tatn alle repctita velit, 
aut quid ad I'. Sesti causam eorum qui ante huius tribuna- 
tum rem publicam vexarunt delicta pertineant. Mihi auteni 
hoc proposiluni est ostendere, omnia consilia P. Sesti nicn- 
tenique lotius tribunatus banc fuisse, ul adflictae el perditac 

30 rei pultlicae (luanlum posset mcderelur. Ac si in exponendis 
vulneribus illis do me ipso plura dicere videbor, ignoscitote ; 
nam el illani mcani cladem v<is et omnes boni niaxinuim 
esse rei publicae vulnus iudicaslis, et P. Sestius est reus non 
suo, sed nieo nomine : qui cum onmom vim sui tribunatus 

35 in niea salute consimipscrit, necesse est moam causam 
praeteriti lemporis cum huius pracsenli defensione esse 
coniunclam. 

Erat igitur in Uuiu senatus, sriualebat civilas publico ^ 
consilio veste mulata, nullum eral Ilaliac municipium, nulla 

30 colonia, nulla praefeclura, nulla Romae socielas vecligaliuni, 
nullum conlogium aul (oncilium aut oumino aliquod com- 

I ztqnl FIccicisen crat tinn /VJ5 : turn cral /''*//. /i 12 iub 

5./. F^ 14 vestrum forte ^c/i"l. 18 prop. c~t, ostendere Klots. 

flaliit j8 in hictu ^!\itas ^rjna!. sen. /Vt/(/ 2g vtstc mutata 

fiti ^loiaciiKili Uttbct /■* Sch'jcll JO vcctigalium fftl. fan! 

HI* 



,4 j, M. TVLLI CICERONIS 

niunc consilium quod turn non honorificentissime de mea 
salute decrevisset ; rum subito edicunt duo consules ut ad 
suum vestitum senatores rcdirent. Quis umquani consul 
senatuni ipsius decretis parere prohibuit? Quis tyrannus 
miseros lugere veluit ? Paruninc est, Piso, ut omittam 5 
Gabinium, quod tantuni homines fefellisti ut m-glegeres 
auctoritatem senatus, optimi tuiusque consilia contemneres, 
rem publicani proderes,consulurc nomen adfligeres? Etiamne 
edirerc audebas ne maererent homines meam, suam, rei 
publicae calamitatem, ne hunc suum dolorem veste signifi- lo 
carent? Sive ilia vestis mutatio ad luctum ipsorum sive ad 
deprecanduni valebat, (juis um(iuam lam crudelis fuit qui 
prohiberet quemquam aut sibi -rere aut ceteris suppli- 
,3 care ? (>iid ? sua sponte homines in amicorum penculis 
vestitum'mutarc non solent? Pro te ipso, Piso, nemone 15 
mutabit? ne isti quidem quos legates non niodo nullo 
senatus consiilto, sed etiam repugnante senatii tibi tute 
legasti ? Ergo hominis desperati et prodiloris rei publicae 
casum lugebunt fortasse qui volent : civis florentissimi beni- 
volentia bonorum et optmie de salute patriae nieriti peri- 20 
culum, coniunctum cum periculo civi.atis, lugere senatui 
non licebit ? Idemque consules, si appellandi sunt . onsules 
quos nemo est quin non niodo ex memoria sed etiani ex 
fastis evellendos putet, pacto lam foedere provinriarurn, 
producti in circo Flaminio ni contionem ab lUa furia ac as 
peste patriae, maximo cum gemitu vestro, ilia omnia quae 
tum contra me contraque rem i)ubliram aset'aiilur voce ac 
sententia sua comprobaverunt. 
15 Isdemque consulibus sedentibu, atque inspectantibus lata 

3 tonsiiUm. G consultuni I'B 9 audcbas ul ..o«. Lamb^ 

=3 quin non Ga.alow qu, non a,M --7 apM.antur -„Ppl. H^^ 

parabantur Kod, . Icrebantu. 0,M : .Iterant I, cj. It d.xcr-t 



PRO P. Si:STIO ORATIO 



15 33 



lex est, Ne avspicja vaikrext, ne qvi? ornvntiarkt, 

NE QVIS LKCl INTERCEDERET, VT nMNIBVS F \ST1S Dir.l'.VS 
LEGEM FERKI I.ICF.RKl', VT Ll-.X Ak.I.IA, l.KX KvFlA NE 

VALERET ; qua una rogatione quis est (jui non intellegat 

5 universam rem [uitilicim esse deletam ? Isdemque con- 34 
sulibus inspcctantilms servoruir. dilectus habobatur pro tri- 
bunal! Aurelio nomine ronlcgiorum, cum vicatim homines 
conscriberentur, decuriarentur, ad vim, ad manus, ad racdeni, 
ad direptionem incitarentur. Isdemque consulibus arma 

10 in templum Castoris palani comportabantur, t;radus eiusdeni 
tenipli tollcbantur, armati homines forum it ronliones tene- 
bant, caedes la|)idationesque fiebant ; nullus erat senatus, 
nihil reliqui magistratus : unus oninem omnium pote>tatcni 
armis et latrociniis possidebat, non aliqua vi sua, sed, cum 

15 duo consules a re publica provinciarum foedere rctraxisset, 
insultabat, dominabatur, aliis pollicebatur, terrore ac nietu 
multos, pluris eliam spe et promissis tenebat. Quae cum 35 
essent eius modi, indices, cum senatus duces nullos ac pro 
ducibus i>roditores aut jjotius apertos hosti^ haberet, equesti.r 

20 ordo reus a consulibus citaretur, Italiae totius auctonias 
repudiaretur, alii nominatim relegarentur, alii nietu ft peri- 
culo terrerentur, arnia essent in templis, armati in foro, 
eaque non silontio consulum dis^imularentur sed el voce 
it sententia comprobarentur, cum omncs urbem nondum 

If cxcisam et eversam sed iani captain atque oppressam videre 
nius : tamen his lantis nialis tanto bonorum studio, iudices, 
restitisscmus, sed me alii metus atque ahaecurae sirspii iones 
que nioverunt. 

I'xponam enim hodierno die. iudices, omneni Mtmnenj 



6 liilcctus :f, dt'I. /''f//. 9 cons, lonivcnublis ftj«(. Pliiygfi^: 

cons, inspectantibus Htjtoiit. 10 tcmpliirii j\(iii^fiw= (2 : teniulu 

eoftti. ri contiones] ^^ 42. 106: cumiliLitn runt. A'. Biftlif § ;5 ; 

V,tr. i, 558; lit, §9: V, \ 170 16 (liiiuiEuibatiii dti r/iiif alits 

pollic -rr/. /'htv^'er-i tninsbaliit ,il,i^. :illi- pulli<' Tltl/> f I'fit. iv. 



i6 •/' 



M. TVLLI nCERONlS 



facti ft consili mei, iieque huic vtslro lanto studio audiendi 
nee vero huic tantae multitudini, quanta mea memoria num- 
quam uUo in iudicio I'uit, decro. Nam si ego in causa tani 
bona, lanlii studio senatus, consensu tarn incredibili l)onoruni 
onmiuni, tarn parato />opii/o, tola denique Italia ad umneni 5 
contentioneni expedita, cessi tribuni jilebis, despicalissinu 
hcjniinis, I'urori, conteniptissiniorum cimsulum levitateni 
audaciam(]ue pertimui, niniium me timiduni, nullius animi, 

37 nullius consili fuisse confiteor. Quid enini simile fuit in 
(,). Metello? cuius causam etsi omnes boni probahant.tamen 10 
ne(iue senaus publico nequc tillus ordo proprie necjUe suis 
decrelis Tlalia cuncta susceperat. Ad suam ei' 11 quandain 
magis iUe gloriam quam ad perspicuam salutem rei publieae 
resficiens rem giisenU. cum lUius in legem per vim latain 
iuraie nolucrat : denique videbatur ea condicione tarn forlis 15 
fuisse ut cum patriae caritate constantiae yloriain com- 
mutaret. Erat auteni res ci cum exercitu C. Mari invicto, 
habebat inimicum C. Marium, conservatorem patriae, sextuin 
iani ilium consulatum gerentem ; res erat cum I.. Saturnino, 
iterum tribuno plebis, vigilante homiiie, et in causa populari 20 
si non moderate at rerte populariter abstinenter.iue versato. 
C'essit, ne aut victns a fortil us viris cum dedecore cadcret, 
aut victor multis et fortibus civibus rem publiiam orbaret. 

:,S Meam causam si luius |vUani, ei|uester ordo acerrime, cuncta 
Italia publice, onmes boni pn.prie enixeque susceperant. Jj 
Eas res gesseram iiuarum non unus auctor sed dux omnium 
voluntatis fuissem, quaeejue non modo ad singularem meam 
gloriam sed ad communem salutem omnium civium et prope 

5 populo ^uf'l'l Monttii^.. <>']iicstri nrdin-j Kay^fr 8 iiimiiirn 

a me /■■. cu}y. II 14 itspioiiM'S rem Kc-scrat .<rri/"i 538 : 

sumpsorat ran/, r/. rlniir. § 88, nut : spiritiis siimpseral hxli : 
spectar.it .V(IH,i,'» *-/"s i.rl man. irr. tn F turn ,eo tempore ^ spictaial 
Matli'. : rcspexerat Hnhii : suspexerat Jctcob CI O" i'i 269' 
17 C. Mari «/'/, /'*"</ Ji ar>stininterqiK-t a isti neterquc /'/?S at 

isle ne lersi '■ Al'sTlvi 11 nvvK as pri.pn. ■ 1 prnpere /vm/c./ 



PRO 1'. SESTIO ORATIO 



l6i8 



gfiitium pertinerunt ; ea condicioiiu gesscraiii ul intum 
facuini semper omnes praest-'e lueriiiuu debcreiil. 

Erat aiitcm mihi coiUontio nan cum viclore exercitu, sfd 17 
cum opcris ronducli» et ad diri|)ifndam urbem concitatis ; 

5 liahebam inimi^um non ('. Marium, terripiem lio^tiimi, spem 
suhsidiuiiKiuu patriae, sud duo imporiuna prodigui, quus 
egcstas, (juos aeri.s alieni magnitudo, nuos levitas, <iuos 
improbitas tribuno plebis conDtrictus addixeral ; nee niihi 39 
erat res cum Saiurnino, ([ui q\iod a se ([uaeslore Osliensi per 

10 ignominium ad principem et senaUi.s et civitatis, M. Scaurum, 
rem frumentariani tralatani s'-'-'bat, doloreni suum magna 
conlentione aninii persequebatur, sed i um scurrarum k)cu 
pletium scorto, cum sororis adultero, cum stuprorum sacer- 
dute, cum venefico, cum testamentario, cum sicario, cum 

15 latrone ; quos homines si, id quod facile factu fuit et quod 
fieri debuit (juodque a me optimi et fortissimi civcs flagita 
bant, vi arcnisijue superasseni, non verebar nr quis aut vim 
vi depulsam rciirehenderet aut jjerditorum eivium vel potius 
domestieorum hosiium mortem maereret. Sod me ilia move- 

20 runt ; omnibus in contionibus ilia furla clamabat se quae 
faceret contra Siilutem meam facere auctore Cn. I'ompeio, 
clarissimo viro mih";ue et nunc et quoad licuit amicissimo ; 
M. Cr.ivsus, quocum mibi omncs crant amicitiae necessi- 
tudines, vir fortissimus, ab eadem ilia paste infestissimus 

25 ' sse meis fortunis praedicahatur ; C. Caesar, qui a me nullo 
i.Hjo merito alienus esse delxbat, inimicissimus esse nieae 
saluti ab eodem cotidianis contionibus dicebatur. His ^e 4° 
tribus auctoribus ic consiliis capiendis, adiutoribus in re 
gerenda esse \i.-uruui dicebat ; e\ ((uibu.-. unum habere 



1 ft ea will. Kiirsci il trnnslatam /^C •'i vil . . , 

liostium 0111. iV/m/..'sYi/. A'.iimc 19 mortem .iciiol. 0', ,1 man. m. 
inP: .Hirll.f>iiirtfik inorte ; c^xQdcm t el cod. Steph. 
coM.- ilvvu\c'c<:\. Slio/. ilia -ilia /Vo4s( 

t Ti^debaUir //^^" 541 : \i>i'.balur t>/ifA* 
t.'tiii. cont. oi'i. SiIkjI 



inaererft 

?6 itcbcbat totid. : 

^sc [tintt miac i/ /. 27 



17 40 M. TVLLI CICERONIS 

exercitum in Italia maximum, duo, qui privati tum essent, 
et populo Romano praeesse et parare, si vellent, exercitum 
posse, idque facturos esse dicebat. Nee milii iUe ludicium 
populi nee legitimam aliquam contentionem nee discepta- 
tionem aut eausae dictionem, sed vim, arma, exercitus, 5 
imperatores, castra denuntiabat. 

18 Quid ergo? inimici oratio, vana praesertim, tarn improbe 
in cl.iiissimos viros coniecla me movit? Me vero non illms 
oratio, sed eorum tacilurnitas in quos ilia oratio tarn improba 
conferebatur ; qui tum, quamquam ol) alias causas tacebaiit, 10 
tamen hominibus omnia timentibus tacendo Icjqui, non 
infitiando confiteri videbunlur. Illi auttm aliquo tum timore 
perterriti, quod acta ilia atque omnis res anni superioris 
labefactari a praetoribus, infirraari a senatuatque a principi- 
bus civitatis putabanl, tribunum [(opularem a si- alicnare 15 
nolebant, suaque sibi propiora esse (jericula ([uam mea 

41 loquebantur. Sed tamen et Crassus a consulibus meam 
causam suscipiendam esse dicebat, ci eorum fidem Pompeius 
implorabat neque se privatuin publice susceptau causae 
defuturum esse dicebat ; quern virum studiosum mei, cupi- 20 
dissimum r'^i publicae conservandae, domi meae certi 
homines ad eam rem positi nionuerunt ut esset cautior, 
eiusque vitae a me insidias apud me domi positas esse 
dixerunt ; atquc lianc eius suspicionem alii litteris mittendis, 
alii nuntiis, alii coram ipsi excitaverunt, iit ille, cum a me 35 
certe nihil timeret, ab iUis, ne quid meo nomine molirentur, 
sibi cavendum putarct. Ipse auteni Caesar, quem iiiaxime 
homines ignari veritatis mihi esse iratnni putabant, erat ad 

3 populo Romano p- r. praeMse in,p<, 5 107- : pnec^roM. 
!sc i\tmluil ■ pracsto esse /"-. C. IVolff: reip. praeesse Orrll CI. y... 
iii,*. 269 : Rirniac esse Mmllti 7 Q""" ergo ia.i/4. 8 non 

illius P tell, ptaetei k in quo lit : non mo%it illius ut man. rec. ui P : 
illius oratio tarn improha PR Pa~l :«(it. tacUurnitas a,U. moveblt 
Schol. qm f/lam jmproba ouiis>t vi alio Bak€. qw vtrht Mrl^uod . 
putabant 13 acta prioris anni 5r>Kt/, so 'letnMimi' '«//' 

r,.<l.l. rec. m P : Mn. BS. =1 .l^i n.. ae ,l,i E, m I, -■:-■ ...1 e:im 

rem positi <W. B»he 



V 1 



PRO I'. snSTK) ORATIO 



l8 41 



portas, erat cum imperio ; erat in Italia eius exercitus, inque 
eo exercitu ipsius tribuni pkbis, inimici mei, fratrem prae- 

fecerat. ,g 

Haec ergo cum vidcrem.—neqiieeiiiinerantocculta, — seiia- ^^ 

5 turn, sine quo civitas stare iion posset, omnino de civitate 
esse sublatum ; consulus, ijui duces publici consili esse de- 
berent, perfecisse ut per ipsos pul)licum consilium fundltus 
toUeretur; eos qui plurimuni possunt opponi omnibus con- 
tiimibus falso, sed furmidolose tanien, auctores ad pernicieui 

10 meani : conliones haberi ccitidie contra me ; vocem pro nie 
ac pro re publica nemineni mitlere i intenta signa legionum 
existiniari cervicibus ac bonis vestris falso, sed putari tamen ; 
coniuratorum copias veteres et efTusain illant uc superatani 
Catilinae importunam nianum novo ducu et insperata coin- 

15 mutatione reruiii esse renovatam ;— haec cum videreni, quid 
agereni, iudices ? Scio enini tum non mihi vestruni sludiuni, 43 
sed meuni prope vestro defuisse. Cuntenderem contra tri 
bununi plebis privatus arniis ? Vic issent iniprobos bom, 
fortes inertis ; interfectus esset is qui h.ic una medicina ^ola 

JO potuit a rei publicae pestc depelli. Quid deinde ? Quis re- 
liqua praestaret ? Cui denique erat dubium ([limi ille san- 
guis tribunicius, luillo praesertim publico consilio profusu-,, 
consules ultiires et deft-nsores esset baliilurus ? cum quiduui 
• in cimtione dixisset aut mihi semel |)ereunduui aut l)i> esse 

3f vincendum. Quid erat bisvincerei" Id profeeto, ut, j/cum 
amentissirao tribuno plebis decertassem, runt cunsulibus 
ceterisque eius ultorihus d::uicarim. h^go veru, vel si per 44 
eundum fuisset ac non accipienda pluga mihi sanabilis, illi 



I erat . 
01)/. Sc/ti'l. 
i 89 

P niftn. 



exert i'.us f/f ( htin'iit 
1 j sup' '.aani i"JJ. 
I 7 me pn»pe Fle<l-ii 
: quis reliqiia i 

qiud !■ )iq 



^/iiiin (u Knmttii; 1^ ac honis 

tia.upatam (helli (If Lig- Agt. 11, 

20 quis reliqua praestaret 

itaret /* 'fii. quia reliqinarnm ri-staret 

restarct t I'l Cm (.tilittmui- 



quofl ,-.1 qiioi P : quid I'-it/F. 
OMili mm /' itujil ix'i . 



23 quulaiM S'/nj' 
i,:, mil. Il,l!iii. ■•Ill 
■111 icii/i/. 



ill /•/./.'. : 
i,'rla«sem 



19 u 



M. rVLl.l CICERONIS 



30 

45 



niorlifera qui imposuisset, scnicl pirire tanien, iudices, nia- 
lui^«.-ni qiiam bis vinceix' ; trat enim ilia altura uius modi 
rontuntio lit iieque victi neque viclores rem publicum ttneru 
posscmus. Quid, si in prima contentione vi trihimiria victus 
in foro cum muUis bonis viris roncidissem ? Senatuui con- 5 
sulc-s, credo, vocassent, quLMii totum de civilate dclerant ; ad 
ainia vocasstnt, qui nc vestitu ([uidcm defcndi rem publicam 
bissent; a tiibuno plobis post inlcritum disscdisscnt, i|ui 
M., ...n horam meae pestis ct suorum pracmiorum usse 
■,v); 'Issent. '° 

Vnum autum niihi rostalnt iilud quod forsilan non nemo 
vir fortis et acris animi magni(|ue dixerit : ' restitisscs, re- 
pugnasses, mortem pugnans oppetisses.' l)e cpio te, te, 
inquam, patria, testiir et vos, penaies patriique dei, me 
vestrarum sedum lemplorumquc causa, me propter salutem 15 
nieorum civium, quae mihi semper fuit mea carior vita, dimi- 
caliimem caedemque fugisse. F.tenlm si mihi in aliqua nave 
cum meis aniicis naviganti hoc, iudices, accidisset, ut iiuilti 
ex multis locis praedones classibus earn navem se oppressuros 
miniturentur nisi me unum sibi dedidissent, si id vectores 20 
negarent ac niecum simul interire quam me tradere hostibus 
mallent, iecissem ii)se nie potius in profundum, ut (-etLTOs 
conservarem, iiuam iilus mei tarn cupidos non modo ad 
certam mortem, sed in magnum vitae discrimcn ...Iducereii.. 
46 Cum vero in banc rei publit.ie navem, ereiit.s scnitui gu- 35 
bernaculis fluitantem in alto tcmpestatibus seditionum ac 
discordiaruni. armatac tot classes, nisi ego essem uiius 
deditus, incursurae viderentur, cum proscriptio, caedcs, di- 
reptiu denuMliarctur, cuui alii me suspiciune penculi sui 



I qui imposiiisscl //.ilm: quv inpos. /' •'■>' ""•"■ "C. quaral 

- ocassenl Em. rl iM. voc.isscnt /. 6 Wtidiir, ■ vocirLiit lurfrf, : 

^■iirU ^iin.Tcsscnt § 47 8 in'orl'um lu-um n/. /licwi.-. 

11 aukiii ^aif-i- >-"im /'i.//. :.,d :i< f -nm ni. ire. inrmiim 

mil If iliain I/,iliii : Uxruvn Ku' l.| inquam am. Siliul 

I'G et /'HifWili/- : --Lilium I" ml. i-'o d. ■iiss.iil f k nil. 



(/. vi.-ll 
1531 

scii/'l.) : 11 
15 scduin 



iiV. '<">- 



HI) Hake 



PKl) 1'. SFSTIO ORAIIO 



30 46 



non tkfciidercnl, alii vitcrc odio himoriim iiiciiaruntur, 
alii iiivi(Jfri.nt, alii olMarc silii luc arliitrarenliir, alii iilLi>ci 
doloiciu aliquLiu iinmi vtlleiit, alii R-ru ipsam piiljlicani 
atiiiic hunc bonoriirii statuiii (itiiinniur iidissenl it cil) 

5 lusce c-iisas tiil taimiiic varias mo imiiin di.|i(iM crcnt, 
depugtiari'iu potiiii cum svimmu nun dicani usitio, scd peri- 
culo cL-rte vrstro lihororunique vislroriiin, qtiam id ijuod 
()iiinil)iis iiiipindi-iial iinui prr) i)ninibu> MiMipinni ai: 
Mihirc-in? -I 

10 ' \iPti cssunt iniprohi.' At ( ives, at ah eo privato (jui ^inc ^, 
armis ftiam cimMil rem puhlicam ronscrvaral. Sin vicli 
ensciit boni, qui ■-uperessent ? Nonnc ad sltvos vidctis n ni 
vcniurani fiiissc? An niilu ipsi, ul qui. lam putant, fuit mors 
aequo animooppcliiula? Quid? Turn nKirtemnc fugiebam? 

15 An crat res ulla quaui niihi niayis (ii)laiidam putareni ? Aut 
L-go illas res tantas in tanta iniprDborum multiludiiie lum 
gcrt'bam, nun niihi mors, non cxsiliuin ob oculos vtrsaba- 
lur? Non haec denique a me lum tanuiuam fata in i[>^^l re 
t;erenda ranebantur? An erat mibi in tanto lurtu meoruui, 

ao tanta diiunctione, tanta acerbitate, tanta spoliatione omnium 
reruui quas niihi aut natura aut fortuna dederat, vita reti- 
nenda? Tarn cram rudis, tam igiiaru; rerum, tarn cxpirs 
cunnili aut inyeni? Nihil audieram, nihil videram, nihil 
i|ise legendo (|uaerendo(iuc cognoveram ? Nim iebam vitae 

J5 brcvcm esse tursiim, ^Inriae sempitirnum ? cum esset omni- 
bus defmita mors, oiitandum esse ut vita, (juai; necessitati 

I .ilii . . . inrilarciitiir ,/,/. rmil : in^marrntur /ro incitarenu 
/'lul'^l: in nu' iiu it. //!■/; 2 imiikrc /'rafe(: mihi inviilirL-nl //om 
5 iinum oninis Kfili : ujuim ciincti l/nu- 7 c|iKim non ill enrfrt. 

10 At CUTS m<W. . at acic /\iiil : at vi liilkr /'oil at civcs nrfrf. at 
arnu:. Jlmtni-- ai) to privatn lodi/ : armato tifltl. -iw nf^ttmo fi'-n^ 
i,;,i,;ii.r,.' iinl, privato I aiii'i.. /■(,</ privato Wivnliiig !-■ rfin i 

lua /'' (i»y. nm. fl I'r /. : r<Mii pnt.licain (>lr tl n'-,itioi wnnu- m F 
(5 61 ; Bnlb. § 5 14 Quid tuni 1 Rini : -,-./ </. turn /. 18. ,/ riiil. 

ii § :;o I tir nil/: Cil. I'liinp. i J.i ; I'm. ii. 5=1 '1 ixiliiini II., loin.. 

M„„:: ;..o ,jiHjn. 1. /■' ; .lisiiinc-t. /' rr//. JMi -= l.onric 

llaliii III /'ri'il /I. la.ii.n. I., iif. Iiliiiii , 



ai 47 



M. IVl.1,1 CICERONIS 



dcberetur, patriAc potiiis donuta finam rescrv.ita naturae 
vidLTetur ? Nesrkbam inter sapiciuissinios honiinus haiic 
contentioiiem fiiisse, lit alii diccreiU aninios honiinuni seii- 
siisquc morte rcstingui, alii aiitein tuni niavinie mentis 
sapiuntiiini ac fortium vironini, rum l mrpore c\cessisscnt, f 
stntire ai- vigere? (pioriim aUrnim fugiendum non esse, 
curcrc seiisu, alteram cliatn (iptandum, nieliore esse sensti. 
4R I)cni(|in-, <nim omnia semi>er ad dignitatem rittulissem nee 
sine la c|uic(|iiani exiictcndiim esse liomini in vita pulassem, 
iiioriLiii, i|uam elium virgines Atlu-nis, regis, 0|iinor, Ereih- 10 
thei filiae, pro patria contenipsisse dicuntur, ego vir consulans 
tantis rebus gestis timeriiii? praesertini cum eius esseni 
civitati^ex ipiaC. Murius solus in castra Porsennae venisset 
eunique interficcre [iroposita silii morte lonalus esset ; ex 
qua 1'. I)ei:ius primum pater, post aliquot annos palria vir- if 
tute praeditus filius se ac vitam suaiii instrurtaaiie pro salute 
populi Komani victoriaque devovissel ; ex qua innumerabiles 
alii parlim adipiscendae laudis. partim vitandae turpitudinis 
. ausa mortem in variis bellis ^ie(iuissimis animis oppetisseiit ; 
in qua civitat.- ipse luemiiiissLni patrem Innus M. Crassi, 30 
fortissimum virum, ne videret vi.lor,-m vivus inimlcum, 
eadem sibi manu \itam exhausisse jua mortem saepc liosti- 
bus obtulissel. 

Haec ego el multa alia cogilans hor videbam, si causani 
publicum mca mors peremisset, neniiiiem umquani fore (pii 25 
.uideret suscii)ere 1 ontra improbos livis salutem rci publicae ; 
itai|ue non solum si vi interissem, sed etiam si morbo ev- 
stinctus esseni, fore pulabam ut e.xempUim rei pulilitue con 
s^rvandae mecuiii siiiuil interiret. Quis enim uinquam me 
a sonatu populoqut- Romano tanto omnium bonorum studio }o 

4 mtnles maxim.- Sc/,ul. ,s •■ /^«o <■'■ '" )'''"' "'"• * . " 

AVote 10 regis oninoi- W /. I 1 pro l.alii.i 0/1/. briiij 12 ci\ il. 

css,m Sriial. .3 C. Srl,„l. : Q. P.rll. l\.rsei,„.ie B-^' : Pnr.ena.. 
CO,,. .A pnrsih.-i.- I'b IS aliq.iui nnn.iS ,t I. 19 ■" varus bellis 

(/./ P„i,l jH l.uiJis i);uliin vit.nnd.ir >. /. /^ 



32 

49 



TRo r. siisrio ok.vtio 



aa 4.> 



non restituto,— iiuod certe, si esscni inlcrfi.ciu», acciden- imii 
poluissct,— iillam rti iml)lit:ic lurtem ruin »u.i miiiinia in 
vidia audL-ret atlingure? Sc-rv^iu ii;ilur rem iiuhlicini cli-.- 
ctssu nieo, iudiics: laudcni a vclbi^ liliurisiiue vustri>, 

5 Viistilatuni, inccndia, rapinas nico di)lurc luctmiue dipuli, rl 
unus rem puWicani bis SL-rvavi, ^cniol uluria, itcrum acrnnm.i 
men. Ntfiuc cnim in hoc mc honiinem esse infuiahor mii 
quani, ut me optinio fratre, carissiniis lilxris, fidi^siiiia 
roniuge, vcstro consixjctu, palria, lioc Imnoiis uradn sine 

lodolore laruisse gloricr . .juod si fccisstin. cpiod a nie Ikmic 
ficium halKTctis, cum pru vohis ca quae niilii isscnt ulia 
rcliciuissem ? H<x' mco ijuidcm animo summi in pairi.nn 
anioris niui signum esse dilict rcrtissinuirn, unnd, cum 
abcsse ab ca sine sinnnuj dolore non posscni, luinc me per 

15 peti quam illam labclaclari ab improbis iiialui. ML'nimeram, 50 
iudices, divinum ilUim virum at(|ue e\ i«leni (|uibuh nos 
radicilnis nalum ad sUutum luiius imperi, C. Marium, sunuiia 
setKTtulc, rum vim prope iusloruni armorum profugisset, 
primo senile corpus paludibus occuUassc demersinn, deinilc 

JO ad inrtmorum ac leninssimorum luinunum Mmturncn.sium 
miserieordiam confugisse, inde navigio [xirparvo, cum .)mnis 
portus terrasquc fugeret, in oras Alricae descrtissimas pur- 
venisse. Atque ille vitam suam, nc inullus esset, ad inc er- 
tissimani spem i-l ad rei publicae iii/iri/iim rescrva\ it : ego 

as qui, queni ad modum mulli in senalu me absente dixi runt, 
periculo rei publicae vivcbam, (iui(iue ob cam causam i on- 
sularibus litteris dc senatus sentcnlia e\teris nationibus com- 
mendabar, iionnc, si meani vitam deseruissem, rem publicam 



6 bis G b cum Intiti t 
vocavit 551; = vobis I^Bi. 
unus 18 vim loiiii. : \ 

sium Pa^xtali'*!>. Lmnb. : 



iivalo rl <n /' "m»(. rtftittivi \ is f 'f. 
El httbetSchot. bis rem piih., ^fti ^ttic muif'. 
Ilctim fu"i:,stt Kcil uo MimuriKii- 
MMituriM^ wdil. Ill Bull'. §30 Allicni? 



iccl. Halm 23 Alf|iu /7n/t;"« inullus r-/. A' 

=,, inlcrilum .■c-i/..-n(V.[;i.. rn, ^ j6g ralum fi.//, : faluin /,iMto<n. 

//,n> . cl aliiim rci pub. slatum 0(T<fr/, 

tioucm /'(im/ 



luutu.-. lofid. 
ulncra luni t'»/ic/(i : rccupcr^ 



MICROCOPY RESOIUTION TEST CHART 

ANSI ond !S0 TEST CHART Nq 2> 




*- IB 12.2 



!J 



lis lllllio 



•25 IIIIII.4 



1.8 



1.6 



^ /4PPLIEn IM^GE Inc 



=^5 East Main Sire 



22 .=o M. TVI.II CICKRdXIS 

prodidissoii? In^iiKi r]indciii mine me restituto vivit mc-iini 
MDUil c\..nii)k;ni fidei |niblicae : iiuod ^i imnioiulc retiiiclur, 
i|in\ nor. iiilL'llcgit iiiiinorialmi luinc civitatem futuram ? 
., Nam externa bella rogum, gentium, natiomim iam pridem 
ita exstiiicta sunt lit praeclaro cum iis aganuis ,|uos paiatos s 
I--SC patiamtir ; deni(|ue ex bellira virturia nun fere (|uem- 
quam est invidia civiuni consccuta. I )(imesticis mali< et 
audaciuni i-ivium idnsiliis saepe est resistenduni, eorumi|ue 
penculorum e.-t in re publica retineiida medicina ; (juani 
onuicni, uidices, ])irdidissclis, si nico inieritu senatui populo- lo 
que Romano doloris sui de me declarandi potcstas esset 
eropta. (>ia re moneo \.is, adulcscentes, atque hoc meo 
iure praecipio, (jui dignitatem, (|ui rem pulilicam, qui gloriaiu 
spectatis, ne, si (juaevos aliiiuando necLr-^itas ad rem ptilili- 
eani rontra improbos civis defendendani vocabit, segniores 15 
siti-i et recordatione mei casus a consiliis fortibus refugiatis. 
f2 i'rniium iion est perieulinii ne i|uis umquam incidat in eius 
iDiidi consules, pracsertim si crit iis id quod dchetur per- 
solutum. Deinde nimuiuam iam. nt spero, quisquaui im- 
probus consilio et au\iliu Ijonorum se oppugnare rem pu- 20 
l)licam dicet illis tacentibus, nee armati exercitus terrorcm 
opponet togatis ; iieque erit iusta causa ad [lortas sedenti 
nuiKiratori qua re suum terrorem falso iactari o|>poni(]ne 
[latiatur. Nmn(iuam ai//em erit tam oppressus scnatus ut ci 
nc suiiplicandi quidem ac lugendi sit potcstas, tam captus 25 
cqucster ordo ut cquites Romani a console rclegentur. Quae 
cum omnia attiiie etiam multo alia maiora, quae consulto 
praetereo, accidissenl, videtis me tamen in meam pristinam 
dignitatem brevi tempore doloris interiecto rei publicae voce 
esse revocatum. ,„ 



.qua Erm</, : ,,„o rm/,/. 5 „s G : li,s P nil. , , quae 

na qua m. nll 15 vn.abil „/. R.: vocivit n. vnrarit 

£ri„ili 16 il aut //«/,„ ,8 ii« n. is P'. his B^2. o,u. S,M. 

= 4 autem scnp>i (§ 45 : mim toM. : dcniquc Caynl.. M ■ iam 
ct.aui „ll. ^9 brcvilatcmporc P : '/oil. f.v brcvi lantum Icmporc' 



PRO P. SKSTK) ORATin 



24 ?.? 



S. d M ixvcrtar ad ilkid quod iDilii in li.ic onini cvi oratinn, "* 
propos.tun,, omnibus niali.s illo anno scelerc conMilum re, '' 
puWicam Lsse confectan,, priniun, il'.o ipso die, ejui mil,, 
funestus fuit, omnibii.s bonis lurtiiosus, cum ego n,e ,• cm,- 
5 plevu patriae conspecti.que vestro eripuisscni, a mutii vestri 
pericuh, nnn n.ci, f,„ori liom,ni.s, sccleri, pcrlidiac tclis 
mmisq„e re.M.ssen,, patrian-.que, quae niihi crat canssinui, 
propter ,pMus jiatriac caritaicni reli.iui:»ei„, rum mtum ilium 

casumtam homhilom.lamgravcm.tani rcpentinumnon solum 
.0 honimes sed tecta urbis ac tcupla lugerent, nemo vestrun, 

forum, nemo curiam, nemo lucem aspirerevcllet : illo, inquam 
ipsod.e-d.edieo? inuno h,.ra,itque ctiau, puncto tem,.ons 
"xlem m,h, rcKpic publieae pernieies, Gabinioet Pisoni pro. 
vuicia rogata est. IVo di immortales, custodcs et ronservalore. 

■ 6 Inuus urbis at,iue iniperi, (piacnam ilia in re publiea monstra 
quae seelera vdistis ! Civis erat cx[)ulsus is qui re,i, publi- 
can, ex senatus auctoritale cmn o.nnibus bonis defenderat ct 
expulsus non alio ali.iuo, sed e.. ipso crimine; eral autem 
evpulsus sme mdicio, vi, lapidibus, ferro, servitio deni,|ue 

« coneitato ; lex erat lata vastato ae relieto foro ct sicariis ser- 
visque tradito, et ca lex .juae ut ne ferretur senatus fue,at 
veste nuitata. Hac tanta perturbatione civitatis ne noctem ^ 
quidem eonsules inter meuu, ,;,/,rt/»m ct sua,,, p,aedam " 
interesse pass, sunt : statin, me perculso ad meum sanguinem 
25 haunendum, et spirantc etiam re p-.bliea ad eius spolia dc- 
trahenda advolavcrunt. Omitto gratulationes, cpuhs, parti- 
tK,nem aerar,, beneficia, spem, promissa, pra.dam, uietitiam 
r>aucorum in luctu omnium. Vexabatur uxor mea, liberi ad 
necem (luaerebantur, gener, ct Piso gener, a Pisonis con- 
30 subs pedibus supplex reiciebatur, bona diripiebanmr eaque 
ad con5ules defercbantur, domus ardebat in Palatio : con 
4 c SI,/,/,/, a/. Ascciis. 153, (>,,, ii, r, s , ,, j„, p. ^ . ,,^ , 



24 .VI 



M. rVI.1,1 CICERONIS 



sules epulabantur. (Juod si meis incoiniiiodis iaotabantur, 
urbis tamen pcriculo conimoverentur. 

''S Sed lit a mea causa iam rcced^ni, teliquas illius anni pestis 

■'•'^ rccordainini -sic cnim facillime perspicietis quantam vim 
omnium remodiorum a magistratibus proximis res publica 5 
desiderarit Icgum muUitudiiiem,cuiii c.irum (juae latae sunt, 
turn vero quae promulgatae fucrunt. Xam latac quidem 
sunt consulihus illis— tacentibus dicam ? immo vero c-iiani 
adprobantihus ; ut censoria notio ft gravissinium iudiciuni 
sanctissinii niagistratus do re publica tolleretur, ut con'.cgia 10 
linn niodo ilia Vetera contra senatus cjnsultum rcstitueren- 
tur, sed al- iino gladiatore innunierabilia alia nova cf,;iSi,ribo- 
rentur, ut remissis senis ct trientibus ([uinta i>ropc pars verti- 
galiuin toUeretur, ut C.abinio pro ilia sua Cilicia, quam sibi, 
si rem publicam prodidisset. pactus erat, Syria daretur, et 15 
uni helluoni bis dc eacem re deliberandi et rogata les,e 
puleslas f't-r iwv.uw legem fieret provinciae commutandae. 
Mitto eam legem ([uae omnia iura rcligionum, auspiciorum, 

* ' potcstatum, omnis leges quae sunt de iure et de tempore 
legum rogandarum, una rogatione delevit ; mitto omncm 20 
domesticani labeni : etiam exteras nationes illius anni furore 
conquassatas videbamus. Lege tribunicia Matris Magnae 
Pessinuntius ille s;tcerdos cxpulsus et siioliatus sacerdotio 
est, fanumque sanctissimarum atcpie antiquissimarum rc- 
ligionum venditum pecunia grandi Brogitaro, impurohomini 25 
atque indigno ilia religione, praesertim cum earn sibi illc 
non colendi, sed violandi causa adpetisset ; appellaci reges 
a populo qui id numquam ne a senatu quidem postulassent ; 
reducti exsules liyzantium condemnati tum cum indemnati 

57 cives c civitate eiciebantur. Rex l'tolomacu^., qui, si nonduin 30 

6 mitto Icgumffii/i/cf multitudincm c/ sunt (jiii. Sr/.o/. 12 ab 
OIK. rndfi. 16 !"gc potcstas per novaiii HaUtihint -eruiit^ Hrtiie : 

III r est laatiia ^epteiiitiffiiit ffie lilleiaiuiit -!6 cam Laiiih. : ca 

coM. 30 rtolomaeub i^Ga : ptolacmcusP; ptolcm. 5c/io/. 



26 



I'RIJ 1'. SHSIK) f)k.\ III) 



26 =- 



t-rat ipse a scnatii sucius .>|ipellatiis, cr.it Uiii,-n fnitt-r eii!<: 
regis qui, cum t:-.set in eadein lausu, i.uii er.il a si-iiatu 
honorem istum conserutiis, trat eo(ici-i i;enere cisdoniquc 
niaioribus, eadcni V(.■tu^t,lle scicietatis, dniiciue crat rex, si 
5 nonduni socius, ut iion hostis ; pai.atus, iiuietus, fretus ini 
perio populi Romani regno patcrno at(|ue avito regali utici 
perfruebatur— : de hoc nihil coKitante, nihil suspicantc, 
cisdem operis siiffraijiuin ferenlihus, est rngatum ut sedens 
cum purpura et sccpiio et illis insignil)us regiis praeconi 

10 publico suhiceretur, et iiii|)cranle populo Romano, qui etiam 
bello victis regibiis regna reddere consuevit, rc\ amicus nulla 
iniuria commemorata, nullis rebus r([)elitis, rum bonis omni 
bus publicaretur. 

Multa acerba, nuilta turpia, nuilla turhulcnta habuit ille ''' 

15 annus ; tamen illi scelcri quod in nu; illorum iinmanitas °' 
cdidit hand scio an recte hoc proximum esse dicanui>.. 
Antiochum Magnum ilium maiores nostri magna belli con 
tentione terra mari(|ue supLiatimi intra montem Taurimi 
regnare iusserunt ; Asiam, qua ilium multarunt, Attalo, ut i,s 

30 regnaret in ea, condonaverunt. Cum Armenioriim rege 
Tigrane grave bellum nuper ipsi diuturnumque gessimus, 
cum ille iniuriis in socios no- inferendis bello prope nos 

lacessisset. Hie et ipse per s vehemens fuit et acerrimum 
hostem huius imperi Mithridatem pulsum Ponto opibus suis 

J5 regnoque defendit, et a L. l.ncullo, sumuio viroatque impe 
ratore, pulsus aninio tamen ho:,tili cum reliquis suis copiis 

^ ipse our. Sihot. 3 lionorem istum consccutus >, /. f= ilkim 

Wtsenh..m'!X'.\m L.mdgiaf : Focietatis ut amicitiao honorem consecii- 
tiis ir SdioUasta, Vahkii 6 miiiiitiis mil tiitus reRno Kiil 

20 Cum B nil. : quom /" : quum /« 21 luipcr ipsi //nl,i, ■ 

aut per ipsi />,: P. dait r.yp„i,cl.. oin. B rell. : per f7 : niip. r KI0I-. 
Cf. Vrrr. v, § 93 1,3 Hi.- . . . mai.sit -f,/. F.hnhard .mptob. 

Zieliii^k. hoslis vcliemcns Uuliuh : voli. iiostis Ruliler § ^g, id mil 
24 huius iinp, Mithridateni G ,t Bum. 7 .^- soli e.\ men,, r,l. R ac aF' 

tril. : a<l P : ab Ihilm I.. „iile /.ucullo add. Mndv. 26 pulsus 

Burn. i^T Aitgeliiis: pul-um wW. : repulsus //ii/(;i : victus AV/.^r : 
pronigalus Hirschf. : prreulsus Paul aniino lioslill del Oiinimni ■ 

an, larneil host. del. Puitl 

( IC. PRO sr.sT. J J 



37 5" 



M. ■rVl.I.I fICF.RON'.S 



, llunc- <n. l''""!"-'"'^ mm in siiis 
,npnstuunw,m-.nnn.. ^^.^^^_ ,,,„,, au,ue insig.e 

rebus in,per.Uis r.gn.r. >"-' ' "^^ ^^ ^,.,„,, ,,„„„ c.,n- 5 

59 str.ctum v.den. V"! «-' ^ ^,^,,,,,,it^ ,; „gna 

acernnmn, bostem m ^^S""'» ■•^; '' ' ,,^ji, ,, „,„;. 

citiae nomen ac soc.ctat,.. nuod an ^^^^^^ ^_^ 

Em cur cot.n reges ^''''"l^'" '"^ ' „ ,„ ,iaeant per tn- .5 

cun> hoc iUius funest, anu, P™''"' ':^^"l^,^,^,„i, „,„iiari ci 
bunun, aliquen. et sescentas opera, .. fortu" I 
regno on.ni posse nudar.! ,endorem maculare 

.eque alienis -"^'^^'^\^''':'':Z^^m conuuittendun, 
dum M. Catonem sed ••^■"•"■^'"^" ■"!',,, „ui in rontione .5 
;,U,a nego.ium sed i-P°-"d-M™t-cn m • ^^^^ 

palan, dixcrint linguan, so evelb. e M - on 1 ^^^ 

Lntrae.,raordinariaspo,estaeshb^^^- .^_, 

-::^Zi^=.r;:a;r'.odeun,cons.bbus 

; ; «,„,/,.■ P' ill I'll <"' '"<■""" 

;"; bcllun, sociis intuht gcss.t. q u M.,H -^^ ^, _^.,, , 

conlnhl, q',.i bell>™f ■'-'■,,, ;^^j„„/„ : l.acrel (impuvula) spU"- 
delqiie Fhtyg'" 



I'Kd 1'. SKS'IK I ( )K.\II(I 



S28''C 



illis M, ('.nil, rii.iiii Mini i.iiii dl■^|ll■l.l^■.et .ilii|iiiil aiirlurii.iio 
Mia prnlii'i posse, taiin.ii vck t- ip^.i ,ic doloru |Higiuvil, ct post 
niemii (iisCLSsiiiii lis ri-,ijneiii vi rbis fl'jns nieiim vl roi pii- 
blicae casuni vcxavit lit ilium liominein perditissiiiuim atciue 
5 iiiipudciitissiimini pacne iaiii iiiovimaae ])aLniiirLt. ' Cur 61 
i^itur roi;ationi paruit ? ' Quasi \cro ille non in a!;,:- nuo.iuc 
leges, (juas iniuste rogatas putaiLt, iani aiiir iurarit ! N'on 
olTert se ille istis tomuritatibus, ut, cum rci publicae nihil 
prosit, se civi rem publicam privet. Consule nie cu n esset 

10 designatus tribunus pkbis, obtulit in discrinien vitam .siiam ; 
dixit cam scntenti.ini cuius invidiam capitis pL-riculo sibi 
praestaiidam sidebal ; dixit vehcmcnter, L-^it acriler ; ea 
i|uae sensit prae sc tulit ; dux, auctor, actor rcniin illarum 
fuit, non (pio periculum siuim non vidcret, scd in tanta rci 

15 publicae tempestate nihil sibi nisi dc [latriue perici'lis cogi- 

tanduni iiutabat. 

29 
Consecutus est ipsius tribunatus. Quid ego de singulaii u^ 

magnitudine animi eius ai de incredibili virtute dicain ? 

Meministis ilium diem cum, teinplo a conlega occupato, nobis 

20 omnibus de vita eius viri et civis timentibus, ipse animo 
firmissimo venit in templuni, et clamoicni hominum aucto- 
ritate impetum improbormii virtute sedavit. Adiit turn 
periculum, sed adiit oh cam causani ijuae quanta fuerit iam 
mihi dicere non est necesse. At si isti C'yjiriae rogation! 

25 sceleratissimae non paruisset, haereret ilia nihilo minus rei 
publicae turpitudo ; regno enim iam publicato de ipso 
Catena erat nominatim rogatum ; (juod ille si repuuiasset, 
duhitatis quin ci vis esset adlata, cum omnia acta illins anni 
per unum ilium labefactari viderentur? Atque etiam hoc (13 

6 .nlidsB: alt.is P: allcnis G /til. 7 iuravc ii! bVv',,,/. 9 rem 

publicira Bum. 157 ; R. ,-,),/,/. /,//,-,,, r. ~,q,i,ul, ■.n.nli. pruct 
ithsoifta) 17 ipse eius /'(T/r/ c'l;., cr/. /?. : crpo cotW, 20 eius 

P nil. (-..us P' ; talis Halm. Nun, uniusi 21 in proborum 

auctorilate, irapctuiii Koch 23 ub earn causani 5f/io/. sej in loro 

tttance citato : ob causam /* nil. prartey G 'causani 2:^ -r.p, codil, 

pier. : rei publicae Orfth : in re pub. G /liini. 157. cd. /?," 

11- 



ag' 



M, 



TNl.II CirFKoNTP 



30 



videbat, .lu.inian, .ll.i in re |Hibl,cu ni.uula rcKii. pubho.it, 
n.an.Tct, quan, nemo ia.n posset elnere, qviod .x malis bon. 
poss.t in vtn, publiram pcrvunire, id milium, esse per sc r„n- 
servari .p.an. l.er alios ,fe.7>,r/. Atque iHe elian, s. al.a 
quapiam vi eM>clleretur lllis tcn,p"ribus ex hac urbe, facile 5 
paterelur. Etenim qui superiore anno senaUi caruisset, quo 
si" turn veniret me tamen sociun. siiorun. in re publ.ca con- 
silicriim viderc posset, is aequo animo tun,, n,c expulso et 
mco nomine cum univer,o scnatu turn s. ntentia sua con- 
demnata, in hac urbe esse posset? Il!e vero eidcm tern- .0 
pori cui nos, eiusdem furori, eisdem ronsulibus, e.sdem 
minis insidiis periculis ressit. I.urtun. nos hausunus 
nuiiorem, doloreni ille aninii non niinorem. 
3° His dc ti.l tantisque iniuriis in socios, in rej.'es, in civilates 
''^ liberas consulum (lucrela esse dcbuit •. in cius magistratus .;. 
tutela regcs atciue cxterae nationes semper fu.-nmt. hrqme 
xox umquam est audita =onsulum ? Quam.iuam quis audi 
ret si maxime c,ueri vellent? De Cyprio rege que-rentur 
qui me civem, nuUo meo cnmine, patriae .lomine iab.,ran- 
tern non modo stantem non defenderunt sed ne lacentem 20 
quidem protexerunt ? Ccsseram, si alienam a me plebem 
fuisse vultis, quae non fuit, invidiae ; si conmioveri onniui 
videbantur, tempori ; si vis suberat, armis ; si societas magi- 
6- stratuum, pactioni ; si per^ ulum civium, rei pubheae. Ciir, 
'" cum de capite civis-non disputo cuius modi cvis-et de ,j 
bonis proscriptio ferretur, cum et sacratis legibus et duodecim 
tabulis sanctum esset ut ne cui privilegium mrogar, licevet 
neve de capite iv ' comitiis centuriatis rogan, nulla vox est 
audita consulum, eonstitutumque est illo anno, quantum m 

P y.ri r = fur. eisdem, ut e-i tii rn. -'i>t. 'd-'- ■ , 

^:l}>a^ B,.n.. .,,.>!M =68, __ ■5^ui,.^V,„,., =0 de^nd- 
..-i-ant et ai protexcrant Buf>f. ■t//.. in,.^'o/>. A.mnf^. 
Moninis. : nequf r'>'f'f- ■ •" ^ '' '■'^"''' 



I'ko I' si> no ok.xiKi 



3015 



illi> dii.ihiis luiiiis iiiipuri p.-siiliiis fun. iurc |k»-.l- jilt opL-us 
i-oniilatMs iiULtiivis civfiii iioinin.itlni iribuni plcl.is coiKilii) 
•-•x nvitatu ixuirluri? ()um Vlto promulgata illo anno « 
fucrint, quae pniiuissa multis, i|uao coiiscripta, quae' sperata, 
S q- J co-itata, ii'.iiil dii-am? Qui l,,,-,is (irhi tiTrac iam n<;ii 
LTat alii-ui dc^lin.iui', ? Cuius iic^oii pulilici ro^itari, optaii. 
lingi curatii) |,otuil quae ikhi i>mI atlrihula atquf di^cripla? 
Quod t;c-nu.s impiri aut quau imivijuia, quae ratio aut flaiv 
dae aut ronfiandau ])LCiMiiaL' noii ixpcrie baiur ? Quae rcgio 
loorave terrarum erat laticr ii, ,|ua tiun Rgiiuni alicpiod 
statuerctur? Quis aiitiiu ux crat .i illo aiuio iion aut 
emenduui sibi quod non habuliat, aut rLdiniunduni cpiod 
liabebat arbitrarctur? Quis provinciam, quis p.cuiiiaui, 
(juis L-galionem a sunatu putcbat ? I )aniriatis dr \ i restitutio, 
15 I'oiisulatus potitio ipsi illi populari saccrduti ( iMuparabatiir. 
Hare gcmel)ant honi, sperabanl inq rolji, agebat tribunus 
Jilcbis, I'oiisulus adiuvabant. 

Hie ali<iuando, sirius ipiani ipse vcllut, Cii. I'.jinpmis 3' 
inviiissinus iis ([ui mfiituni optimi ae furtissimi viri suis con ''' 
ao siliis lktisi|ue tirroribus a difehsione nieae salutis avcrterant, 
ix-itavit iliarn suaiii iion sopitani, scd suspieioue aliqua re- 
t.irdat.iiii roiisuitudiiHui ni publiiac bcini g..-rendae. Nc.ii 
est pussus ille vir, qui sculuratissimos civis, qui aeerriuios 
hostis, qui inaNimas nationes, cjui rcges, (jui geiitis fcras 
Jj atquo inauditas, qui prardonuiii itifinitani niaiiuni, qui etiam 
sLivitia virtute viiloria.jue doniuissct, qui omnibus bcllis 
terra mari(iue conipressis inipn.uni populi Koniani orbis 
terrarum terminis definisset, rem publicani everti seelere 
pauco)uui,quaui ipse nun soluin consiliis sed etiaui sanguine 

I fucrint (1. ,1/. .V((,//i(,/.l/m/r, : fucrantrmW. fiiLiuiit* 5 orbi 

P itll. /•mr/er G 'orhis , I'cn. iv. iSa 7 poliiit] doluil PBG di- 

icripta P: dcsrript.i />' ;,//. 11 anno s. /. /■= iS aliqiianCo G 

19 isP: hisBl: iis* siiis sacvis ro«/. /?<•/,/ : stiiltis //uW,;i : 

insanis Chrk ai sopilam li-s if l.nmli. : solilain PIJ ; uiscililain I" 
idl..fi.R. 2.\ liostL, // : dvcb P/jY; cini genti.3//Wti//,, 

cd. R. : gciUia (hiii PSir 



S""'? 



M. TV], I 1 ( I< I KliNlS 



I . 



Ml., Mipc M•l•^.l^s^•t ; .-l.-r.-Ml .III cai^.ini |nll>li( miu, ri-slilil 
au( l.iril.u.j -u.i ivliqui. nl.u~, .|ii.-tns .M .Ir l.r...UTilis. 
f,s I KTi .iiwcd.iMi ;.a nu'li.ircM, spcin in. lin.ilio vis,, i-t. Dc 
rrcvit scnatu- fR'<iiK-ns ,lr n,.o R-,liui K.iUn.lis luniis rli- 
scnticmi- null.., rrtVrunt,- I.. Niimia, ruins in in. .i .MUs.i 5 
miniqiKi; fRl.s virlus.iu.: r.mtr.imiit. Im.r.vssu I..;.us istc 
nescio iiiii. .ukliU'.nientmii iiiiiiii.-orum nn'oriim. Ris crat 
ct rails,! iioslr.i t-n iani l.jri ill . ri^.■rL■ ii.-ul.w et vivire viiUti- 
tur ( iiiis.iuis irat .lui ali.|uam ]nuMn in nieo liiclu scelens 
Clodianiatlisissct,<iiio.;iiin.iUL. vrncrat, .|u..a iudi<iuni cum- lo 
,iuc su\)icrat, daninaliatur ; imvnidutur nemo (liu sl- suffra- 
..iuni do m- tulissc confituraur. 1 1. ... ss.i.it cv Asia fr.Ucr 
nieus magno s-iual.rf, s,'' inulio itiaiii m.iiniv ma.Ti.re. 
Ihii.- a.l urlHUi v.niciui l..!i ..!>viain rivitas .um l.u-ruius 
.4ciiulm,uc r-i«:.-ss.rnl T,,„|u.l,.,tur lilvriiis .. uliis ; .-..n- 1. 
riirrLl.ant i^quhv-i K.mi.in, ; I'is.J iHc t:en,r ni. ,is, .ni IriKtimi 
,mtatis suae lu.iu..' ia uu> ne.iuo ;• l)Oi>ul.. R<miani) fcrie 
li.uit, a prupii.iu.. su., siK.runi suum flanilabat : omnia 
seii.iuis v.i.ielui, nisi ,: ■ iiu- priuir.n . .msul.'s Ritulissrnt. 
( huu- .um r.s laui manihiis leiui-. lur. .:! cum .-onsules 30 
'p,„vinoiarumi.ailiom,liheilat.uiomn.uiiHnli.liss,,,t.^.lu;, 
.um in srnalu privati ut d.' i.k- s.nt.iuias di. .r. lU tlai;ila 
lianl, legem illi se CUidiam liiu. i.' di. .lunt : luui ho.' noii 
possent iam diulius siislin.av, inilur ..msiliuui de mUMtu 
Cn. I'ompc-i. Quo ,.atefaclo f-rro.iuc depreiiso. ille inclu- 15 
Mis domi lam diu fuil <iuam diu inimicus meus in Iribunalu. 
Ife meo r.jditu 0.10 liibuni piomulgaverunl i ex quo inlel 
ledum est n.in milii absenti crevisse ami.:oS in ea pr,ie- 
, nic. -If 8 vid.Trmur O. Mnrlln- 20 == <t cm c.i.i- 

S,,,„li,„ »/ /r,.,(cun, prov. p..t. . . q.iic.n,.qm:- m «n. L. -^ h^n= 

Ti -- 1,,^,- ,i..,>/7iv. (i-.nrctiLTisnCfr. «. ci>inpr. * ^7 pro 



32 

f,. 



I'Ko I', >i:si lo OKA I II) 



3969 



sertim fortun.i in iju.i nun luilli i-ii.iiu nwt^ 1 ..m' |iiu.ivit,iiii 
non eranl, sid ens vuiiinlati 111 sriiipii c .uidriii, lih, ii.iu m 
miiicaiulini sniipri luihiii'-M- ; nam (.a ncAciii trilmni'. ({'.•m 
tiinr h.ibiK r.un imns \i\i- .iIim ntcj il. (IumI, i|ui (ouniiiiirn sibi 
5 cv Ailiiiruin iiii.iginiliiH airipiiii, i|imi nui^is natidnis .'ins 
L-s.se qiuuiiginrri' \ hI,.h.iiii. llur :;:iu;r anno ni:i.:i~tMiilnis 70 
r:jvif. dc'-i.nnatis, c iii,i omncs lioni niunuii spi m im lioris 
status in LOruin I'lil. in c oimr.isscnt, |irinii|i-. I'. l.Lntiihi^ 
ailctoritalc ar ■ iit. iitia Mia, riMU'L d ( laliinL, rc|iui;nanti 

10 Ini'i, ruusani su-.rr|iii, triliuiiiM|iir nlilii^ i.riu n IcTciuilius 
praestanti^siniain cic 111. Mtucmi.iii dixit. (,)in cum ail 
gluriain siiani ati|uc ad ani]ilis-.iiiii licin.li' i ^;r.iii.im lu.i^is 
pertineieviderct caiiNani illani inttf^iain ,id Miiiin 1 on^uhitiini 
rcstrvaii, tann.11 rcni taleni ]xr alids (iiius i|nain per m 

15 tardiiis confiii niak'ljat. 

H(k; inlcTim lciiipi>rc' I'. Scstius, iudii cs, ilcsij^nalus iu r ail ^^ 
I.' Cacsartni pro iiica salute susi'cpit ; purtiiuTC it ad rem 
i.iiidiani civiuni putasit ft ad perliiiiindi raiuUatcin aniimiiii 
Caoi-ari.s a causa nun ahhorarr. (Jnid igorit, (luantuni pro- 

io lei-xrit, nihil ad (ausain. laiiiiiUiii cNi.stiiiio, »i illc, til 
arliitror, ac(|uus nobis liicrii, nihil ab hoc profectuni, sin 
iralior, non nniltuni ; scd taim p scdulitatcni atquc int(.j;ri- 
tatcm honiinis videtis, Iii,:;rrdii.r iaiii in Scsti tribunatuiii, 
nam hoc primum iter dt iynatiis rci pulilicae cau.sa suscepit; 

aj abiit illc annus ; rcspirasse homines vidcbantur noiiduin re, 
scd spe rci publicae recipcrandae. Kxiirnnl ; lalis omini- 
biis atquc cx.secrationiljus duo valtnrii palud.ili. Quibus 
utinam ijisis cvcnissciu ea quae tiini hoiiiines prcabantur ! 

1 pu*.a\'crani Briii. 157 />- <tf. R. : |nit.i\eriiiit i.//. 4 tiiiu-' ante 

(antL'a £></(■>//: tanicn AVm''. k ■aitsam mram //'. /)"/«» •f'^(A§7i) 
r6 dtsignatus t/t/, B'lkr : Iriininus desipn. coti. Car. Stcf^h. ix li. crciio, 
oyliiin in ijtto €:t iiitjrx pin iiidir, s 1 7 suscepit hiir tniii <tii/i rcrh'i 

pertincre . . . abl.orrerf. f/itn> in 'n-id nniuiiiiit f^^t -lUsccpil /. 21 
18 pcrficiundi ; -cndi nU. -_■■ Incrat caii. r>^. : fiiit toiii Rati 

i;{ Illfrcdior . . . tlih,(/,7. .l/.f-/.'. intmliul" . . . :.UM;cp!L <hl. S'liittt:. 
'<!l- 24 ic pnhli\a ri cap'rata Ktviih. 2^ pr. 'abantiir. 

tictut. . . . ptididissemiis" Ebcrlimit 



33 n 



M. I VM I I U I KciNlS 



ncMUC un, prnvuv .,>.„ M.i.cdnni.n,, , um , v-rntu ik'MU,' 
.■ ,..i.utatuin ,.. -^MKi a .,.h,„li^ o|'tn".i- |.. r,l,<li"r,m,s. In 
cMim i,.,iM.lr..linii inhuni plclii,, .|Ui cnuu-. m- ck inc pro 
nulln..•.■■r,>^ ..mlirn.aunt Kv .i- princv,,, iMuitur ;il. m, 
„,i,.is n,cU is .HUM,, l,o„„„os ,„ lu.tvi i„nJ.;n.e, Clrac.l.u,,, 5 
v,„ ahnnl, .|nc.niMi„ ul cli.m, fau.n, civil:Uis tu,l ,it ,11a « 
v,.pr,T„lis uMr.irla nitL-.:.,la rui, puLlira,,, , ..n.irctur ..dr., 
d.r. \Ucr v.ro, i,nn iUf S.Traiu.s al, arairo, -cd is dLscrla 
(Wvi Okl. a.c, r.,l,,li. Cavils „ Calati.,.- Aiilios .Msitus. 
sub.to, n.M„.,„hu. m tal.ulas rclalis, i,.m,i. t, M,„ni do talniU ,0 
su,UilM \ciiiiml KalLiidac laniiariac. V,,s bar. „iclius 
s,„r iK,tc-l.s, .MM,dL,„ audlla di. o : .|"a.' Uii,. IrcMu.nt.a 
soialUN quar . x-pcc late. IHiuli, qui r„i„ ur-us Ic^alunun 
cv halia .iimla, q>iae virtus actio, gravitas T. I.ciuiili rn„ 
Mills fu.ril, qu,h Lliani <-onU-ac ciu.s i,„«lui-alio dc i"c qui 1? 
, ,„„ ;„i,„i, ,ii,„ .il„ UK'. UN, .A rcl publica.- dis^ci,s„.„f 
Mis.cpias .-.>.• .li-.iss.I. .as s. patnhus ..oiiscnplis disit cl 
tcnipo,il)ii- rui puhli.ac piimissiirnui. 

Tun, princcps ,ogatus scntLMUiaiu I.. Cotta d,Ml id .in,..l 
di-nlssln,u,n re publica fuit, nibil dc u.c a. tuiu . s.c ,ui.-, i. 
nihil n.ori; ,nai..ruiu, nihil Ic^ibus ; ixm i>.,ssc queui.iuau. 
,],. .iMiaie l.illi -in. iudi. i.. ; di- capite non niodo lurr,, scd 
„c i.idica.i .|ui.l.'". p.js>.- iiiM .■..mitiis ccnturiatis ; vii„ fins-c' 
ilhiu, llan.iua.u ,,uas,ala.' rci p.ibli.-ae pcrturbat..run,.|uc 
icuiponiu, ; iur.^ iu.li.iis.iuc sublatis, ina^na rerun, pern.uta- ' 
,„„„• ill. pendente, d.rlinasse n,.' iiaulun, et spe rel,.i„ae 



34 



3 Qi,o<l iimiiis . . . .■oi.fiima.-.iiit, ex 1 



,l„„1 .imncs rlr. Mnilv. S ^■'"•ic.' 

•; iiiudula.."!./, et rn". : nil.l." >'.■;. 
liicliorua roM. : GaM 01. li .■(/■ « 
iH.rrco ci/. A'., l.nrto ( F. Ihniuiim : 



s his /' icll. : pr.'miilij.int 
1 k ■ Graclliillini eutii. Clark 
,„i firo.i'. i. i8i 9 "Vio- 
arca Koili. rurc Mniii:. 
(lf?iMta Ciavionim olivcti 
•,,ia .,./'r/ AW. Fl,nl„n,l: (iavii Ofilii l.o.lo ft,«Y O.-clla- AVofc . 
G ii rav,«ru,,. r,avi..H .^-ari.. ir„,;,n : Gavi l,„„o .,1.,... 10 r...... 

/^ . Galatis .u;,„.,„. == "O" --L. ""'-■"n - I '"= '"'' 'I"" ':" 
Tlmrl- -^ si.l,lat.» -.. .h'Inixil f!iMy ■ tempo....... ...re . . . Mlblat.t. , 

mtnl'v.t V-rn „a,.o... /'«//: p.:rt..rbal.one Gt : ™,nmulat.o„c 
Lamb. 



i'i-;( I I' SI, > I II J 1 ]K M ii I 



34 m 



lrnni|iiilhi.iii- |>r.n~tniN Mm iii- k iii|ii',taiciiH|uc li;j;issf ; 
qua re, iiiiii .iK^cii-. rnii {miI>Iii .uu m.ii iiiiini> iii.i^ni, prri. : li , 
quaiii .|uihI.iiii Ifnipuri- |)rai-.i'ii-. lilirr.i^M-n,, noii rcNlitui iiic 
soliiiii M'll uli.uii (■rn.iri .1 Mii.itu ili-mr. liivputaMl Lliani 
5 nmlta prudciUi-T, il.i do iiir )lluiii anniili^virmim t I'mHiga 
ti-.siriiiini lin^trin |iii.lcns ,-1 puilii iii.K- MfipM"!' .|u.ic MTi 
psi-.M.-l. lis vcrhi, riliiis MriUiii . iil. 1 li.iiii si iurc tss.-t 
rO^JillUMI, tailMll Mill h.ilnir nciu pn,,, I ; qua lU nil.', qui 
nulla k'KL- alu'sMiii, noii rrsiinii Ic^c, sid irMicari -.nalus 
10 aui tiiniaiu nporirir. Iliip n, 11,0 cral .|iiin \. li-siim- stnlire 74 
ili'.r. 1 Sl(I post mill > ,atus Cn. I'.niipi iiis, adpruliata 
laudataqiic (11:1. u sL-iitcntia, di\it -i „• nii mci tjusa, ul 
oiiini popul.iri cum itatinni.' (kriiUHciLT, , iisire ul ad scnatiis 

aiii-loritalrii piili qiM.r|ii, kc mi iKiirliHiiiii cr^a luc 

i.i .idiunmTctiir. Cum uiiiius icit.iliiu aliiisiiuc ali.i gra\ius 
atqtie (irnalius dc mca saliiic <li\issLt liiretqui; siiK iilLi 
variclalc disiissio, surrcMt, iit s( iiis. Alilu,, hie Caviamis; 
lli-c ausus L--st. mill <ssi I ci.iiH s, inter, cdcri.- ; nm tcni -ilii 
ad delilicraiiduiii postulavi Clamor stiiatus, qiu.rLljo, 

10 proi cs, sour ad pedes air us. lile sc .idriru.are pi.,Iero 
die iiHirani inillaiii esse laeiiiriiiii. Creditmii est ; (lis, .•ssum 
est. Illi inlerea deiihcratori mtrrcs liin^a iuterpusita nm to 
dupi.. ata est. ('(iiisi-euti dies patiei oiiuiim 'iiiuarin ui iise 
per quos setijiuiii lialieri lieeret ; sed lamei tuui luliil u'si 
jj de uu . 

C.uui oniui uujra, IiKlineatiune, caluuiuin senattis aurtoritas 35 
uupedirctur. veiiit tandem coiidliu de me ageiidi dies, '= 
\"rii Kal. I'ebr. Princeps rogatioiiis. \ir uiihi anueissiums, 
Q. Fahricius, teiuplnu aliquanto ante iureui orcupavit. 
.W Quietus eo die Seslius, is qui est de \i reus; aetur liii 
defensorque causae lueae nihil pi-'i-rrdiliir. rurisilia exspeclal 
inimiroruiii mei.rum. i.iuid ? illi quiirum nmsiliu 1'. Sesiiii- 



LOmiti" /.";'(/'. 



'.Cih: / - ,.U. : ,i,„. In, ll„h- In .oncili,, .Uml'i, , 
;i2 (Jill, I ' ilh :.Ui'll. Uiiid ilU ;«/.■. § 114 



35 75 >!• I'VI.l.I CICF.RONIS 

in iiidiciuni vocatur, (luo sc pacto gcrunt? Cum forum, 
comitium, curiam multa de nocte armatis lioniinibus at: 
servis plerisiiuu occupavissent, impetuni faciuiit in Kabn- 
ciuni, nianus adferiuit, occidunt non nullos, vulnerant nuiltos. 

76 Venientem in forum viruni optimum et constantissimum, 5 
M. Cispium, tribunum plel)is, vi dcpellunt, c.icdem in foro 
maximam faciunt, universiciue destrictis gUidiis ct cruentis 
in omnibus fori partibus fratrem meum, viruni optimum, 
fortissimum meiquu amantissiniuni, oculis (luaercbant, voce 
poscebant. Quorum ille tolis libentcr in tanto iuctu ac: 10 
desiderio mei non repugnandi, sud moriendi causa corpus 
obtulisset suum, nisi suaiii vitam ad speiii niei rcditus re- 
servas-et. Subiit tanicn vim illani ncfariam consccluratormn 
latronum ct, cum ad fratris salutum a jiopulo Romano deprc- 
candam venisset, pulsus e rostris in comitio iacuit, sequc ij 
scrvorum ct libertorum corporibus obtexit, vitanu|UO tum 
suam noctis ct fugae praesidio non iuris iudiciorum(|UC 

77 defcndit. Meministis turn, iudiccs, corporibus u' iuni 
Tiberim coniplcri, cloacas refarciri, e foro spongiis effnigi 
sanguinem, ut omncs tantani illani copiam et tam magni- 30 
ficiini apparatum non privatum aut plcbeium, sed [latriciuin 

ct [iractorium esse arbitrarentur. 
36 Nihil neipie ante hoc tcmpus ncque hoc ipso turbulentis- 
sinio die criminamiiii Sestiuni. ' Atqui vis in foro versata 
est.' Certe ; quando enim maior? Lapidationes persaepe 25 
vidimus, non ita sae[)e, sed nimiuiii tainen saepe gladios: 
caedem vero tantam, tantos acervos corporum exstructos, 
nisi forte illo Cinnano at(|iie Octaviano die, quis umquam 
in foro vidit? Qua ex concitatione animorum ? Nam ex 
pertinacia aut constantia intercessoris oritur saepe scdilio, 30 



8 virum . . . amantissimum 5<r/. Ktjy. : fort. . . . ainant. ^er/. Hake 
lO in tanto . . . causr '^r/. Eym^t. 1 1 non repucn. . . . causa srcl. 

Kays. 15 latuit Reid 19 effing^ W C. Stc[<li. : cIl'uiKli rBC. 

29 concitatione Oiclb : 



cunccrtationc PBG 



I'Ri) 1'. SKsriO OKA IK I 



3677 



rulia aiqiu' iniprohitalc latoris con.modo ali.iuo /w/m/to 
iiiiperitis aiit largitiime, oritur ev conivrtationc niagistratiumi, 
ormir scnsim ex claniore prinuim, deinde a!i<|ua disccssitmc 
contionis, vix sc-ro et raro ad niaiuis pcrvcnitur ; nullo vero 
5 verbo facto, nulla comione advocata, nulla /,;/,( lego con- 
(Mtatani nocturnani suditioiicni quis audivit? An veri simile 7S 
est ut f ivis Ronianus aut liomo liber (iuis(iiiani turn gladio 
in forum descendurit ante luccm, nc de me ferri paleretur, 
[jracter eos cpii ab illo pestifero ac perdito civi iam prideni 

•o rei publirae sanguine saginantur? Hie iam de ipso accu- 
satore quaero, qui I'. Sestium i|ueritur cum multitudine in 
iribunatu et cum praesidio magno fuisse, num illo die fuerit ? 
certe non fuit. Victa igitur est rausa rei indilicae, et vicla 
non auspicii.s, non intercessione, non suffragiis. sed vi, manu, 

■ 5 ferro. Nam si obnuntiasset l-'nbricio is praetor (|ui se servasse 
de caelo dixerat, accepisset res public.i |>lagam, sed earn 
(|uam acceptam gemere posset ; si interccssisset ronlega 
Kabricio, lacsisset lem puljlieam, std trihiiiidu iure laesisset. 
Oladiatorcs tu novicios, pro e\s|>ectata aedilitale suppositos, 

iocum sitariis e carcere etnissis ante kRem inmittas? magi- 
stratus tempio doicias, caedem maximam facias, forum 
purges? tt cum omnia vi et arnus egeris, accuses euni c|ui 
se praesidio uuinierii. jion ul te oppugnaret, sed ut vitam 
buaiu posset defendere ? 

I propo-sito //,-, suppl M:„ll.r. oblalo Ihlm: proposila po6l larEi- 
tionc Nmigeniis. ostcnlata Kml 5 lata ,M. Ilnim : Icf c m- itati 

(.. nclom. concilatam i Icrc recitala ronciralain 6'. ,„■• : leg.- promul- 
cata Lm„h. , 3 c rtt- cortc 17 • 5 , co „,//,„ , , I'aljrici.) 

^rrl. nnbt praetor^ .r-n. ,oM.. Irib. |.l, I,. .\„„^nii,s i:j\ ,M. Mmh 

I §1=6 : SI obnunlias^it Fa' ricio praclr.r. ariip,;sit Kimmii- sc om. 
PB : servasse: se nil. : qui scrvassct do eacl<, .Vnrf;.. ',(, ,|iceivt 

Mnmil 17 jre.iicrc auU. : Rcmere non Bnkc: reddere Kodi. 

sanarc Rt,H onnlomner,- A,,,/, Cminus) pcnere KoccUy. n„a acccpla 
emerpere Drya,,,^, ,8 tr.bnnieio -e.,/,,, : .„.,.. /' „//. pn„lc,- n- 

p. r. ; rem pub. vi.lf;. : rcr pub. Mo,n,u>.: M. U;„„l„. Ah,/i: 
2a ,n fonim inmitlas //./.' o^ p,„-pe.,^ sp.irce.s ,V„„„/. : perturbed 
/ niil: forum Icrro purgei Proltsl „,irl. Hnxlifrliln 



37 

37 

7 'J 



38 



7., M. r\ I.I.I CICLROMS 

.\ti|ui in- cv 10 iiuidcni tempore id ci,'it S'jstiu,> ul .1 suis 
iminiUis uito in loro iiiagislratuni gererci, rum jiuljlicam 
administrurct. Itiuiue fretus sanclitatc tribunatus, cum sc 
lion niodo conlra vim ct fcrruni sud etiam oontra verba 
atquo iiUerfationem legibus sacratis esse arniatum pularet, j 
veiiit in templum (,'astoris, obnuntiavit eoiisiili : cum subito 
manus ilia Clodiana, in cacde rivium saepe iam victriv, 
exclamat, incitatiir, invadit ; inermem atiiue imparatum 
tribunum alii gladiis adoriuntur, alii fragmentis sacptoruni 
et fustihus ; a (luibus hie nudlis viilneribus aceeptis ac 10 
debilitalo corpore et contrucidato se abiecit CNaniniatus, 
nei|ue ullaalia re ab se mortem nisi opinione mortis de|)ulit. 
Quern ciuir iaeentem et concisum pluriniisvidneribus extrenio 
spiritu exsanguem et confecluni viderent, defetigatione niagis 
et crrore (juam niiseriiordia ct modo aliqiiando raedere <■, 
de.^literiiiil. l-'.i i:ausa)ii dirit Sestiiis de vi ? <,)iiid ita? 
(|iiia vivit. At id non sua culpa: plaga un.i ilia c\tvem.i 
drt'uit, i]uae si accessisset reli'imuii siiiritum e\hausisset. 
.\ccusa I.entidium ; non percu.ssit locum ; male die 'I'itio, 
.•'.ibino homini Reatino, cur lam temere e.xchiuKirit occi>iiuii. 20 
Ipsum vero i|uid accusas? Num defuit gladiis? num rc- 
pugnavit? num, ut gladiatoribus imperari solet, I'eiruui non 
recepit ? 

An bacc ipsa vis e>t, non posse eniori? an ilia, quod 
tribunus ])lebis templum cruenta\it? an ipiod, cum essct J5 
ablatus primunique resipisset, non sc refcrri iiissit? \'l)l 
est crimen? ipiid reprehenditis? Hie quaero, iudicc-; : si 
illo die gens ista Clodia (juod facere voluit cffecisscl, si 
I'. Sestius, qui pro occi^o relietus est, occisus esset, fuistisne 

2 uito ill loio tun /' iti7. fnriUy k^ o,ii. tuo ; tiito in furo ihim 
Snugcriiifi 2 J Math. <:\\n\ (iiiinl. gcrcfctut KUiJiatii 5 sa- 

(r.itis satis Flnvi^'cis 10 ac tie/. Garat. all. 14 dcfct, PBH : 

dclat. kiv 19 lucuni^ totiiiii Eberlmrd male dictitio F : nialc- 

dit:ilofi2//-t : male dictio G Titio. Sabitlo i(f »//r^■/'^. JA>;;///is. : 

..im- rniiuiinfc I'lilsi. 22 nt . . . solet ^rrl. A". /". F:h''tli(ud 

J7 einiicii ' quid />V^-c : Liiinrn quod -(Jrl'ii'. iS Clodiana //^i 



PRO 1'. SKSI lO ORAird 



38 SI 



ad .irniu ituri? lui^lisiu- vos ad |utriimi illmu aiiimuni 
maioriiiiiqiu' virtmon i vi-itaturi ? fulstisnu aliciiiando rum 
publii'.im a fuiioi.) I.uriiric rcpctiluri ? an ctiain turn r|iiii;- 
scerctis, cunctaiviiiini, tiiinritis, (uni rtm pulilii am a faL-iiit; 
rosissimis sicariis ct a servis esse oppressam at(|ue ((jri- 
culcatam viderctis ? Cuius igltur mortem iilcisceremini, si 
(luideni lilxri esse et habere rem pulilicam cogitaretis, dc 
eius virtute vivi quid vos loqui, quid sentire, ([uid rogitnre, 
quid iudicare oimrteat, dubilandum putatis? At mto Ipsi Sa 

loilli parricidae, ijuorum eefroiiatus fur.ir alitur imi>unilale 
diuturna, adeo vim facinoris sui perhorruerant ut, si paulo 
longior opinio mortis Sesti fuissct, (Iracchum ilium suum 
transferendi in nos criminis causa occidere cogitarint. Sensit 
rusticul'.is non incautus — necpie cnini homines nequain 

15 tacere potuerunt— suum sanguinem quacri ad restinguendam 
invidiam facinoris C'lodiani ; mulioniam paenulam arripuit, 
cum qua iirimum Romani ad romiiia venerat ; messoria su 
rorbe contcxit. Cum (|uaererent alii Xumerium, alii (,)uin- 
tium, gemini nominis errore servatus est. Atque hoc scitis 

30 omnes, usque adco honiinem in periculo fuisse (|uoad scitum 
est Sestium vivere ; quod ni esset patelactum ])aulo citius 
iiuam vellem, non illi tiuidem mortt merrennarii sui trans- 
ferre potuissent invidiam in quos putabant, sed acerbissimi 
sceleris infamiam grato iiuodam scelere minuissem. Ac si S3 

2S turn P. Sestius, indices, in tempio Castoris animam quam 
vix retinuit edidisset, non dubito quin, si modo esset in re 
publica senatus, si niaiestas populi Romani revixisset, ali- 
quando statua luiic ob rem publicam interfccto in foro 
statueretur. \ec vero illorum quistiuam quos a maioribus 



3 tunc Hts 4 facincros, /'; UiLinoros. B ir/t. § 95 

culcahim Giilie/iii. : occiiltam mi/i/. occupatara //*s' : 
li'tidiier 8 quid cogitaic rf./. Kntsleii q At 

irll. 1 1 pcrliornicrant P, mi: i:\- -unt, el ila Bs 

lioniam s ; uiultoniam P idl. ■ mulionicam Ptisc. Lnmh. 
Jlk^: ^it P itll. t.\ scitumstl 



iut;ulalam 

; io/. : An 

16 tnu- 



36■<^ 



M. IVl.I.l CICl-.RONIS 



I ; 



iiostris morte uliiia po^it(lS in lllo loco atiiiie in roslris con- 
lociuos videtis e^sLt 1'. Scstio aut acerbiuiu- mortis aut 
animo in rem publicam praeiioiiundiis ; riiii cum causam 
civis calamitosi, causam ami<i, causam bene de re imlilica 
meriti, causam scnalus, causam Italiac, causam rei publicae 5 
susccpisset, cumque auspiciis religioniquc parens obnuntiaret 
quod scnserat, luce palam a nefariis pestibus in deorum 
liominumque eonspectu csset occisus sanctissimo in tcniplo, 
sanctissinia in causa, sanctissimo in magistratu. Eius igitur 
vitam quisquam spoliandam r)rnamentis esse dicet, cuius 10 
mortem ornandain monumento sinipiterno putaretis ? 
39 'Homines,' in(]uit, 'emisti, coegisti, parasti.' Quid mi 
^''faceret? senatui . obsideret? civis indenmatos expelleret ? 
bonadiriperpt? aedis incendt ret ? tectadisturbarct? templa 
deorum imnuirtalium inflammaret? tribunes plebis ferro 15 
e rostris expelleret? provincias quas vellet quibus vellet 
venderet ? reges appellaret f rerum capitaliur- condemnatos 
in liberas civitates per legates nostros rediiceret ? principem 
civitatis ferro obsessuni teneret? Haec ut efficere posset, 
(juae fieri nisi armis oppressa re publica nullo niodo poterant, 30 
idcirco, credo, nianum sibi P. Sestius et copias comparavit. 
' At iiundum erat maturum ; nondum res ipsa ad eius modi 
praesidia viros bonos compellebat.' Pulsi nos eramus, non 
omnino ista nianu sola, sed tamen non sine ista : vos taciti 
85 maerebatis. Captum erat forum anno superiore, aede jj 
Castoris tamquam arce alifiua n fugitivis occupata : silebatur. 
Omnia hominum cum egestate turn audacia pen'-torum 
clamore, concursu, \i, manu gerebantur : perfercbatis. Magi- 
stratus templis pellebantur, alii onuiino aditu ac foro pro- 
hibebantur : nemo resistebat. Gladiatores ex praetoris jo 

I morte obita del. Paul 4 causam (/los/ amici^ seeK Ebcrltard 

1 a Hlis : cm. P irll. yeliani I. 26 25 maereba P in fint versus) : 

maerebamini SI anno sup. sed. Koch 26 aliquando Sthlenger 

{Liv. iii. 15. 5J 29 templis' tempio Pluygers 



l>RO P. SKS'IIO ORAIIO 



3985 



comitatu coniprensi, in scnatuni introdiH li, tonfus^i, in 
vincla conicrti a Milono, cniissi a Serrano: ineiuio nulla. 
I'orum corporibiis civiiini Ronianoriim constratiini cacile 
rocturna : non mode; nulla nova (luaestio, scd etiaui vttcra 
5 iudicia sulilala. 'I'ribunurn plt'lils plus viginti vulncribus 
acccpLis iact-'Ulem nioribundunuiiie vidi.slis : altcrius tribuni 
plcbis divini bon.inib — dicaui enini quod sontio et quod 
mecuni sentiunt onines — divini, insigni (juadani, inaudita, 
nova niagnitudine aniini, gravitate, fide praediti, donius est 
10 0[)pugnata ferro, facibus, excrcitu (.'lodiano. 



40 

80 



enini uniciuam virum taiii immortali virtute vidimus? qui 
nullo praeniio proposito praeter lioc, (jiiod iani contrituni 
et conteniptunr putatur, iudiciuni bonorum, omnia pericula, 

15 sunuiios labores, gra\issinias contentiones ininiicilias(iue 
suscepit, qui niihi unus ex omnibus civibus videtur re 
docuisse, non verbis, et (uiid oporteret a praestantibus viris 
in re publica fieri et quid necesse esset : o[)ortere honiinum 
audaciuni, eversorum rei publieae, seeleri legibus et iudiriis 

20 resistere ; si leges non valerent, iudicia non essent, si res 
publica vi consensuque audaciam armis op|)ressa teneretur, 
praesidio et copiis defendi vitam et libertateui necesse esse. 
Hoc sentire prudentiae est, faccre fortitudinis; et sentire 
vero et facere perfectae cumulataeque .irtutis. Adiit ad 87 

25 rem publicam tribunus plebis Milo -de cuius laudc plura 
dicam, non quo aut ip.se haec dici quam existimari malit 
aut ego hunc laudis fructum praesenti libenter iniperliam, 
praesertim cum verbis consecjui non possim, sed cjuod 

I conprciisi PC : coinprehciisi B aid. 7 cli\ ini src], Moiimts. : 

si-d cf. cogitaris, Vr'f. % 19. Altentnl divini 7. 8) oni. k. in pnrctith. 
iu'lusil Hertz, quod sciiti.j . , . divini. — insipni^/r. 8 omncsdivina 
!'(/. R. : omiies di- -ni viri Jacob : uinnes boni viri com, Halm (omncs 
boni k) : omnes honesti viri Maeltly 12 virtute^ laude pracditum k 
17 et quid Car. Slcplt.'. sed quid codti. .quid//*, 22 (civium) 

\itaui A'. Biist/ic 25 trib. pleb. set.'. Bake 



S 
^ 



40 37 



M. TVLI.l CU T.RONIS 



txistimo, 'ii Milrmis caiisam acnisatoris voce '•nnlaud.it.ini 
probaro, vos in hoc criminf parL-m Scsli ravisam cxisiima- 
turos ; adiit igitur T. Aiinius ad causam ri-i pulilioae sic ut 
civem |)atriac rcripcraro vcllet crtptuni. Simplex causa, 
constans ratio, plena conscnsioiiisi minium, plena cDncordiae. 6 
Conlegas adiutores habobat ; consulis altcrius summum 
stiidiuni, alterius animus paene placatus, de practoribus unus 
alienus, senatus incredibilis voluntas, eciuitum Romanonmi 
animi ad causam excitati, erecta Italia. Duo soli erant 
enipti ad impcdiendum ; qui si homines despecti et con- lo 
tempti lanlani rem sustincre non potuissent, se causam 
<iuam susceperat nullo labore peracturum \ ide! at. Agebat 
auctoriiate, agebat consilio, agebat per sumnium ordinuni. 
ageliatexemplo bonorum ac fortium civium : quid re publica, 
i]uid se dignum esset, (luis ipse cssct, quid sperarc, (piiil 15 
maioribus suis reddere dcberel, diligentissinie cogitaba'.. 
*' Huic gravitati hominis vidcbat ille gladiator sc, si moribus 
agerct, pareni esse non posse ; ad ferruni, faces, ad coti- 
dianam caedeni, incendia, rapiiv.s se cum exercitu suo con- 
tiitit ; domum oppugiiare, itineribus occurrere, vi lacessere jo 
et terrere coepit. Non movit hoiiiinem siminia gravitate 
summaque constantia ; sed quapiquam dolor animi, innaia 
libertas, pronipta cxcellensquo virtus fortissimum vinmi 
hortabatar vi vim, oblatain praesertim saepius, ut fiangeret 
et refutaret, tanta moderalio fuit hcminis, tantum consilium, ^5 
ut contineret dolorem neque eadem se re ulcisceretur qua 
esset la,.essitus, sed ilium tot iam in fuiieribus rei publicae 
exsultantem ac tripudiantcm legum, si posset, laqueis con- 
S9 stringeret. IJescendit ad accusanduni. Quis uniquam tarn 
proprie rei publicae causa, nuUis inimicitiis, nuUis praemiis, 30 

4 ereptum Paiilagalhus : i- rep. ercplum llerl: : u 1 c p. turn P irll. 
6 Colli, adiut. h^b.'/>ofl Ilalia I. 9' Imiif/. I'ni'l 18 ad lernuii 

faces s. /. /=2 : ad iV-rrum. ad faci-s edil. vtlt. =4 vi vim oblalam, 

praes. *aepiiis fikl. 



8S 



I'Ro I'. SKsllo ()R.\ I in 



41 K9 



nulla h..mimi)ii iinsiulaticne ant ctiain opinion, i,l Liini 
uniquani esse lai-liiiuiii ? I'racli erant annni hominis ; hoc 
enini ai-cusanio pristiiii illiiis Mii iudici tiirpiU)(iinciii drsptra- 
bat. Kcce tibi runstil, prarior, iribiinus pltbis no\a novi 
5 generis etlicta proponiint ; ' nc reus adsii, nu 1 itotur, nc 
quaeralur, nc iiRnlioiuin oiiinino ciiiipiani iiulitiiiii aut 
iudiciorum fame linat:' (Jiiid aji.Toi vir ad virluteni, 
dignitatem, Hl.iiiain natiis \i ^.-lOcralorimi hominum con- 
roborata, k.^ibus iiidi.iis,nu. Miblatis? Cervices tribunus 
fo plebis privato, praestantissilllll^ sir piotlif;ati>siiiio lioniini 
daret? an laiisain suvepiani adfligcrit ? an sc donii con- 
lineret? Kt vinri turpe piilavit el detcrreri ,/ dam eiipi : id 
fXi/M, quoniain sibi in ilium legilius tili iion licerel, illius 
vim neque in suo neque in rei publicac periculo perti- 
15 mescerct. 

Quo modo igitur hoc ingcnere praesidi loniparati acdisas 
Scstiuni, cum idem laudes Miloncm ? .\n qui .,11a tecta 
defcndit, cpii ao aris loiis fcrriuu llaniniauKiue dcpellit, qui 
sibi licere vult tuto esse ill foro. in tcmplo, in curia, iure 
2a praesidium coniparat : ciui vulneribus, ipiae cernit cotidie 
loto corpore, nionetur ut aliquo pracsidio cajiut ct cervices 
et iugiilum ac latera tutetur, hunc de vi accusandum piitas ? 
Qiiis enim nostnmi, indices, ignorat ita naturan; rerum :j 
tuhssc ut (|uodam temiiore homines nondum neque naturali 
'•< neque civili iure docripto fusi per agros ac dispersi vaga- 
rcntur, tantumque haberent quantum manu ac viribus per 
caedem ac vulnera aut eripere aut retincre |)Otuisscnt ? Qui 
igitur prinii virtule et consilio jiraestanti e\stiterunt, ii per- 

I id cum iimqMam l.„,i,l>. m ii,/;. 1581 ; id .miuam P< : i,| umniiam 
'■ ■ ■ " nnl'iR'"! '■■«'»'. : abicorcl A'/,/,;;/.y;,. .Vo„„„<. |2^.( 

clam ctipi ■ id cirit lit sryi/'^i : cliam cripcrc < icit elegit 6" lit /''G ■ 
Vl'7 ""'"''' ''^""^ "' ' " '■'""■ • '"' '•^'"'^ (Inmcntari f/rjlj\ Pcrfccil ut 
Miut;,. ■ ct clam se cripcrc ita ut (l.hlcy -. ila c re p. fecit ut aiil c re 
p. id rgit ut likhler: s et aiimr r, p. perfcrit ut Navak : et tcgi iamia ■ 
maeum emere ct pararc roepit ut Lnndsynficf. Vnl. % ;= : „, Srii % 4 ■' 
«<iOun: § ,4) ,6 pra, sid. enmpar. >,d. /'l„yso. =3 ve:,trum *i 

CIC. I'RO vjj-x, |.> 



4a 

90 



48,,, M. IVI.I.I (HKKOMS 

M,.<lo Ktn.r. luunan.,. a..r,l,ua.-> al.,.,,- .„(;.„. .1,.M.,utas 

u,um, in Uxun, ii;....arunt .■<.>nu^ ^- H"..Uc .lb ■>,.. 

iustitiaiii .u,|i;c ad manM.etudi.K-m inmsduvun.iu. I un, 
res ad roniiinincm utilitatcm, quas publica. aiiluMlan.us, tvnn 
ronvenlirula ho,nin..n,, .l"n. po..,.. , ivilal.s nonnnutac i 
sum, un,. do.i.i.ilia .„.m..i<-la. M..a- "rl„. di> nnu., ...vcnto 
„, ft divin., .urc .1 h.,.na„n n.o.iib.,. sa.p-crunt. ALi-.c 
inter l.a.>: v.ta.„ por,„>l.tan, lu....a..ita.c a illan. ntun.nc.n 
nihil tan. .nterot ,iuan. i... atqi.c v .s. H..ru,n utr., t,t. 
nolun.n^ alter,, e.t utcndu.n, X.n. volun.u. cxst.ngn., ,„- .o 
valeit neccsse ,st, id ot ii.d.ua, Muil'"" '-'"'"'^ '^'"^ ,„nt.nclur ; 
mdir.a displi.x.U ant nnlla sum, vis don,.,iutuv ncrc-s,. .si. 
H<,.- vldcnt on.n.s : Mil- ct vidit ct lecil, „t ,..> .A|,.T,rctur, 
vin, depcllerct. AU.-v. nti ^oluil, u. virlns ;a.a..a,., v,n- 
ceret : alter,, nsns nc. cssari-, cM „c vi^.us ab anduca i 
vinreretur. Kaden,.i..c ,a.io (uh Sosti, si „.n,«s m accn- 
sando-nequc cMtin, pe, on.nis luit idc-.n ber. neccsse-at 
certc in necessitate delendendae salutis suae praesidio.iue 
omtra vim et mamim cumparando. 
43 O di immortales! qnen.nam ostenditis exitum iv.b.s . ;o 
« quam siKm rei p..blicae datis? (>.otus .p.isque mve.nctnr 
Uinta virtnte vir c,«i oplimam <l..am<,ue causan, re, pubKcac 
„„plectatnr, qni bonis viris dcserviat, cp.i scl.dam laudem 
veramque quaerat? cnm sciat duo ilia rei publicae paene 
fata, Gabinium et I'isonem, alterum hanr.re col.d.e ex ^5 
pacatissim.s at-iue opnlentissimis Syriae gazis innumerab.le 
pondus aun, beilum i.iferre c,uiescentibus, ut eorum veleres 
_, ,. ■ ,,, .,) M -. (erilate //G* : edentate P : 

ff'r'"}f',?// "'4 :^ --— "t"^-'- connncntc. Z.»,;,^ 

fZ'l fomi,,' ,1 ,c «,„t -!,/■/•'. inslilu, :,„n> AMv. 7 ut .no.nibus Am, 

Phn^a. =6 pa at Bs„n,s t^ „p„le„nssi„.ae //.,„., 

//^r =f 'l.,ies"n*u.l .iu,etis gentibu. irM„c, : gonnbu. 



I'ko 1'. m:.vi lo OKA I \ii 



43 W 



inIi!>alaM|Uf' dnilia^ in prntundiii^^iniuiii liliulinutii ••n.muii 
;;uri;itfiii pfihiiulal, \iil,iin a< diti(\irf in txuli^ uninnitn 
l.intaiii tu.^iiruiin lU iani vidculur c^-ic ilia villa ijua, , ij)m,- 
iribunus iilehi-i pi' lain olim in c(mtio^ibu^ f\[)lii ahat, qiu- 
5 torlissinunii a( siimniinr r ivcni in invidiam iionio cactus 
ar nun cupidus \t"a!il: altLiuni rhi;uii)us ac Hardanisi/^ 
pnniinu iwiuni nia\inia ])«■' tmia \t.-nditli>?ie, duinde, ut illi 
pccuniani roiilicirc jHiSM.nt, \c\aiidain ii^ Macedonian! ct 
spoliandani lradidih^t•, cutidunuiut.' iM>na trcditoruin, civiuni 

10 Ronianonitn, cum dil)iic»rilHi>. ( Irauc is divi--i>^L'. tujicrc pctu 
iiia.s niaxinias a 1 tyrrachini^, spuliare 1 hc>.-.ahjs ( urlam 
Acluu'is in anno> singulos ])t:ciniiani im[)cra\ l^•^lJ ntfjuc 
tanicn ull<> in publico aut rclif^iuMt loco ^ignu^l aul tabu 
lam aut cunaniuntum rcliquibMu ; illos sic inhidcrc t|uibus 

i_:^ onine suppliciuni attpir (inniis iurc oplinm pvJcna debctur, 
R'os esse lius duo^i (luos \idctis. O-nino i^in Nuii'crium, 
^erranum, Aeliuni, (iuis(|uilias scdilinnis ClodianaL-; scd 
lamun iii ([UOfjuL- ciiani nunc vol'iant, ut vidctis, ncc, 
dum vos dc vobis aliijuid timebilis, illi unnjuani u.c sc 

JO pcrtimosccnl. 

Nan: (juid c-gu du acdili ipso lu(|uar, .|ui tjliani diuni dixit ^- 
et accusavit dc vi Miloncm ? Xcquu hie tamen ulla uniquani 
iniuria adducctur ut ouni tali virtutc taniatiuc tirmitateaninii 
se in rem publicani fui&sc paenitcat ; scd qui hacc vident 

25 adulc-iccntcs quonani suas mentis confurent ? lllcqui monu- 
munta publica, qui ardis ^acras, qui domus ininiiconmi 
suorum o[)pugnaviL cxcidil inccndit, (jui slipatus scmpur 
hicariis, sacptus armalis, numitus indicibus fuit, (luorum 
hodie copia redundat, (pii ct pcrcgrinam nianum facinuro- 

,^0 sorum concitavit ct scrvo'i ad cacdcni idoncos emit ut in 



44 



4 illos Halm: lios anid. : vos ll'i'cnh. socios/tn/ hos bic Paul, 
20 piTtimctjcciit A'(T;(^t■J7«^■ i^a : -exeunt roi/d. 24 in re publica Koc/i 

27 cx--cidit Lamb. 29 lacinorob. FBZ </. § 81, 30 idoncos 

(/(/. Bail- 111 irib. ^cd. Jude 



ms 



M 



TVI.I,! ( Ul.K'iM- 



Under.., ..n,sarecun,,..HU^>t^...i--''^^^^^ 
«ri.Mtiir nor scnutus auot.iritatein ncn > -i ''i'" ■ 
' h c rul ost nuod de n,o ,,„.issin,u,n u. ,n a.-...-.-no 
hoc .,»! n „,„imatium'; su: en.m 

r::rv:;;s;""- ; ,.*.»..-- 

::ri-;.;'-:r,r^^:;;r:;;::r:::ni;;; 

„„f .u.iln.s es nencribus alien sc ,x,i..:lar.s, alu n opH 
™1' J t ri e^.se voluerur.t. (^ui oa .,uac facebant 
l^d Int nu,Uitudini iueunda vo'ebant esse, ponu- 

'' P "^■'""' ^" si quaeris, innunievabiles, neque en,n, 

potest Omnes optimates sunt <,u. neque n,x.eUes sunt n . 
potest. K, 1 domesticis uii pcdui. 

natura improbi nee furiosi ncc ima.is , ■ | ^ „ 

Ksto igitur ut ii sint, quam tu 'natioium appelUsti, qu, 

til C "8 ncc natura 

i,„probi rf./. /-"»' , =V"/ iff? hi «:^W "PP^"- "l"' 

r , Kt r irW : scqllltiir Mail:: '< '7 ■ " 



I'KO I'. SKMUl (JRAIIIJ 



45 'Jr 



inlrgri -.11111 I I villi ( t licllr di- II lius i|iilll,~tl. i, KillstiuUl. 

Hijiuiii (|iii volunlali, ccMiniiidis, ii|iiniijnlliu-. in j;iil)iTMaiula 
ri' piililica siTviuiU. (lilVn.sori-s opliin.iliiiin l|i'.i<|iu- (i|itiniati-N 
gra\ issinii it ilari^>iiiii civos miim.raiitur I't iirinuipfs l■ivitali^. 
5 <^)iii(J ist ij^itur prciposimm his rri pulilicai- mibLTnalorilnis g« 
qiiofl innuii it quo nirsiim siiuni di'riKire (lihraiit ? Id 
i|u(id ist pral■stanti^^ilmlnl nriixiiiii.-qur uptaljik- iimnibiis 
wnis It l.cinis ii lii.uis, 1 mil dij,'iiitatu otiiiiii, line qui 
V iiiiU, iiiiiius (ipiiiiiali V, i|ui iMiniiiii. Miiniiii vin I't i.onsiT- 
10 .iiorcs ii\italis piitaiiiur; ih.|ii,' , iiim r. nun ^.niidariin' 
dignitatc lioniini-s i-cdrri ila iiiminii ut otio nciii prii- 
spirianl, nuijiii; ulliiiii aiupli-xaii nliuiii quiid aliliiirnai a 
diHnitatt;. 

Hiiius aiilfin dtiosai: dignitatis liaei- fundaniciita sunt, liacc 46 

15 nitniliia, ciuat; tik:iiila prinripibus it \v\ capitis pi-riculii di- 
findinda sunt : ruliyiDiius, auspiiia, potestatcs magistratiiuni, 
siiiatus aiirtoritas, li'gcs, niiis niaiorum, iudicia, iuris di.tio, 
I'ldcs, provini.-iae, soi-ii, inipcri laus, res niilitaris, afrariimi. 
Harum riruin tm atque tantariiiu cssr difinsori-ni I't patro- 99 

20 mini niagni aninii ,.st, niagni ingcni niagnai-iim- lonsta'itiaL'. 
i;tciiiin in tantocivium nunicro magna niullitudo est i-oiiun 
qui aut propter iiu tuni puLiiau, pciratoruiii suoriini consi:ii, 
novos mollis conviTsioni-squc ni [luhlirat- (piaerant, aut qui 
propter insitiim iiiiundam animi furorem diseordiis civium ac 

2$ seditione paseantur, aut qui pro]iter impbeatioiieni ni fami- 
liaris ■.omnuini ineendio nialint (|iiam sun deflagran. (jui 
iiiin tiilorcs sunt et duces suorimi Mudiorum vitioruiiique 
nacti, in re pulilica tluctus excitautiir, ut vigilanduni sit iis (jui 
sibi gubernacula patriae depoposrerunt, cnitendumque omni 

JO scientia ac diligeiuia ut, coiiservatis iis i|uae ego paulo ante 

2 opillionibus //,j/i;i ; opillis I'C: : iipimis «I : opinioni ///■ : opibus 
Kmli 6 lieiJKc-iv /•■: ihrigen- /jr.//. 1 1 r.-lcrri /"(V i-ffirri 

/«,: ct ferri /'-/is iioii ,.,;,. /'/iW/ 1.7 tutores loiW au- 

•.lorcs Kaii^'iniis ■_• -^K n.-incti //n//ji ^§ 12 i^xtitaiil -lixM/i 



40 99 



M 



rvii.i (11 rKoNi- 



I : 



r„n,Un,..n,aac ,n.u - ''-'■^-- '-::' !:-':lZ 

•„,li,,.. M lUl .ivKT;un at.im- ar.Ui.vin .ml |.l.n,un."> | n 
,:!; nUKlo M,U.Hcx.rin, s, mpcr, sod .<un, ,r-U' -< 5 

,en,m ncKKcu. .1 .x.rcnn,m ipsa cWn,.,..-- -^-- 
otiun. volnm elian. smc '>'«""-"^ '^"';. ',,.,„. ,o,uc- 

;::i:^;n;^.::."e.>.n,a.ip.;u>i,.accaus.,..^^^^ 

f C.racrho (isiiUL- ml (^. \ arium m.iih. 
iJ„ua:u,UvisnUaen,inae,»nai,,vK,K>,:>e,cn 

florelm l^ominen, in populan '-^ '-- ;; ^;'' _ 
.,n,or notas„.r. oum,,m- insmvun, (.ranhun, .o,. 
,;,.iU,dn,is ,nnUUao,-onsupn,l.lm.>-, --:;;■ 
,,.„en nuan, iv.n mn- ro^aian, uidirnial lurai. u- 
i;;;;;:.^. ,.;v,.a.e nuU. .,ua. a. .^e.,a d.^^ 

tcmpestas n,...pa- honoris aura pn.ur. unv,uan, ,!,■ .uo 

-iiit sue aiit mi-lii di'moverc. 
48";;::.innUn,inM-aeosn,..n.a.i.Muid,,,..a,e,. 

'" laudcm,M"i gloria- q"^'-'-' H,., .-a,npla .«m,baM d.una. 

. i-«,.-o ID nulla iimil"-"'" ^''''■ 

millae miliar. liiilla \mMa h 



I'Ko 1' ^i;>ri() (iKAi lo 



48 19; 



liuo< irniimn.ili.i : hacc i.im.i ril.'hr.iriiur, niuniiim'mis ,11111.1 
liiiiii niaml.iniui, jp.l^lcnt.ni |jr.i|j.i'^.intur, I'.-i l.ili.n, 11. m 
iidtjo ; peril iil.l iiin;;ii.i, hwm ; 

Miiili.u' in^iidiac Mint Imnis 
J verissiiur 1! rtiiiii esi ; m i| u- 

(d ijuoil iiiulii iinidiant imilli.|uo i-vpct.inl in>iritiaMt, 
inqtiit, 

piistulari', ni-i iahortni siiiiuna rum riira OrliTas. 
Xollom idem alio luio (ll\i^,^■t. .[iind cxcipercnt iii'iirolii 

"''^'*'-"'' (idorint, diiiii iiK-iii.iiit ; 

pracclara enini ilia prae(e|ita di'dcrat iuvi rmiti. Sfd tanicn lo; 
haer via ar ratio roi pulilirac rapcs^cndac olini erat iiiagi.s 
pcniiiiesrcnda, 1 11111 niiiltis in rehus iiiiiltitiidiiiis sludiuiii 

iiaiit popiili cominiidiim ab utilitatc r,i pulilicae iliscrcpahat. 
Talicllaria K'\ ah I,. Ca^Mo frrcbatur: popiilus libortateni 
ayi putahat Miaiii ; (lis>i;nlii'bant principrs tt in salute 
optiiiiatuiiii teiiu'ritatciu iiuiltitudini, ct tabi.Hav liccntiani 
purtiiiuscubant. AKrariaiii '\"i. {'.rarduis luj^ein Icrubat : 

JOj^rata irat iKipiilo ; forninae ronstitiii tiniiionini vidi'bantiir ; 
uittbaiUiir contra o|itiniatf.s, ipiod et diNCordiani cxcitari 
videlwn et, rum loruplttos posscssionibus diMurni.s move 
rcnt'ir, sp-oliari rem publicam propugnatoribiisar'-'trabantiir. 
I'ruiiiciitariam lci;ciii ( '.( Irarrhiisfcrcbai: iucum . res plebei, 

35 villus cnim suppcditaliatur laij,'i- sine lahore : re|ni^nabant 
lioni, (|uod ct ab indiistria plebeiii ad cLsidiani avocari 
putabant et aerariimi csliauriri vidcbanl. 

Mulla etiam no-tra incinoria, i|uai' cons ;lto praetcieo, 49 



est G 8 postul.ir.iit / l^' ni~l U'r^nihr 

set St .'7(1/. I'f mill. lVf\niheii; tiix it < '»/./. 
ratio Onlli: Ii«><- <,,i h ,./ i„ tn-.. ratii 
15 ;iiit Jdcvh : ;ul C(jii'l. : ac i-niith. 
i PHZ ilriii I. 26 . Cf. I ■■,!. i. 7 



liaii^f. V. Fi: Hen 

/»«> : vidcbatiir f ,dl.. /.itliii-ki 



'fl. Tin. 6 iii&citia 

;.' : -^ivi u'iiil. 9 (!i:;i!,- 

13 iile Hnh^: 13 ac 

1 P . liacc ralin li nil. 
!i niti-bantiir 'Hii. J'HX 
?2 el (IJ7/C s)ioliari /. 23^ 



2; \id( bant .l/oj;o)is, ; \ iJcbaiitur 



|:^ 



49 ,o^ M. rVI.I.I (■KF.Rf)XIS 

luerunt in ea coiucniuinc iil pdimluiiN cupiditis a consilui 
principuni dissideret. Nunc- iani nihil rst (luod populus 
a dclcctis princiiiiliiisi|U<j dissL-ntiat ; nee llagilat rem ullaiii 
nciiue novanim rcriim est cupidus et otio suo et digTiitalo 
optimi cuius(iue et universae rei publieae yloria dele( latur. 5 
Itaqiie homines seditiosi ae turbulenli, ([uia nulla iani largi- 
tione populuni Romaniini ccmcitare possunt, ([iiod plebes 
perfancla gravissiniis sedititinibus ac disrordiis otium am- 
plexatiir, conduclas habent contiunes, neque id agunt ut ea 
dicant aiit ferant (]iiar illi velint audire ([ui in contione sunt, 10 
sed iirelic) ae niercede pcrfii-iunt ut, (luicquid dicant, id illi 
10? velle audire videantur. N'uni vos existiniatis Grarrhos aut 
Satuininuni iut i|ueni(iuani illmum veteruni qui pijpulares 
habebantur nlKuii uniquam in ronliune liabuisse conductuni? 
Nemo habuit ; ipsa enim largitio et sjjes conimodi propositi 15 
sine niercede ulla multitudinem cimcilabat. Itaque tempo- 
ribus iUis, qui populares erant, offendehant illi quidem apud 
gravis et honestos homines, sed populi iudiciis atrjue omni 
signilicatione tlorebant. His in thealro plaudebatur, hi 
suffragiis (juod cor ierant consequebantur, horum homines 20 
nomen, orationem, vultum, ineessum amabant. (,)ui autem 
adversabantur ei generi, graves et magni hemlines habe- 
bantur ; sed valebant in senatu mullimi, apud bonos viros 
plurinuini, multitudini iucundi non erant : suffragiis offende- 
batur saepe eorum voluntas ; iilausuni vero etiaiii si quis 35 
eoruni aliciuando accepeiut, ne ijuid pecrasset pertiniescebat. 
.\c taivn, si quae res erat maior, idem ilU: po|)ulus horum 
auctoritate niaxinie coniniovebatur. 



50 



Nunc, nisi ine fallil, in eo slaiu civit.is est ut, si operas 

1 concliciunc Richlti- 2 i.im AHni-. 1531 : l.in P <rll. : autem 

Lamb. 7 plebe^y^iW/. : plehsC 8 aiiipluxalur A/imV. : malexalur 
pi ■ male vexatur /'- nH. male laxatiir (.' 1 1 dicunl Halm [Balli. 

^ ^ 03 sed ut O'lilry : ct /lair : sed aillf multitudini tiaiisp. 

KoeMy -'7 Ac taiueii F Jiae tauirn B'i) : altaraen O ^5 1151 

>i (juae P' : --i qua i'- trlL 



!ffi^^'^^^5K^^r 



PRO P. SKS'IIO ORAIIO 



50 lor, 



condurtorum removeris, cmncs idtni dc re piiljlica scnsun 
esse videantur. ICteniiii iril)us Iccis signiikari niaxime de n 
puHii-a popiili Roinaiii iudiciuni ac voluntas potest, cuiuioiie, 
comltiis, liMlonim gladiaioriinK]ue consessu. Quae contio 

5 fuit per lios auiios, tjuae iiuidein esstt non conducta sud 
vera, in (jua popiili Roiiiani consensus non perspici posset? 
Habitae sunt niultae de me a gladiatore sceleratissinio, ad 
quas nemo adiUit incorruptus, nemo intCKCr ; nemo ilium 
foedum viiltum aspieere, nemo furialem voeem bonus audire 

10 poterat, Krant illae contioiies i)erditoruin liomiiuiri neces- 

sano turbulentae. Habuit de todem me P. I.eniul ,s consul ,g- 

eontionem : concui us est populi Koniani fartus ■ onmes 

ordines, tota in ilia eontione Italia eonstitit. I-git causani 

summa cum gravitate ropiai|ue di.vndi tanto sile.itio, tanta 

15 adprobatione onniium, nihil ut umipiam videretur tarn popn- 

lare ad populi kouiani auris ar, idisse. I'roductus est ab eo 

Cn. Pomixiius, (pii se non solum auctorem meae salutis, sed 

etiam supplicem poi)ulo Romano /r,ifA«iV. Huius oratjo ut 

semper gravis et grata in contionibus fuit, sic contendo num- 

-•0 quam ne(]ue sententiaan eius auc.toritate neque elo(|uentiani 

lucunditate fuisse maiore. Quo silentio sunt auditi de me ,cS 

ccteri prinoipes civitatis ! ipios ideirco non appello hoc loco 

ne mea oratio, si minus de aliquo dixero, ingrata, si satis de 

omnibus, infmita esse videatiir. Cedo nunc eiusdem illius 

' «'"'l"'-t.'» ;.<«.■. L.md,. = ,1.- r,. ,,„!,. p. r. iudirium Ba,u, : de 
P. K. lud. ,„,«,: pop. Rom. u„l. Ilk. /;„/. ,.,,,,/ ,„/„, p ,^„,„ 
consensus : de re pub. i„d. Mm,,,,,.. : de iiol.is iud. Il.,t- iL j m! 

6 ,, on perspici Z,./,„««: p, rsp. non /.„„,/,, „W. ■ n,m /,„-, in'cjua 

"(n ■/;,.;;";;,.::' ,« ' ^ ""•■.'••""fth- ,0 era,;, g ■. jj, 

>W/. M,„lv. J 4o\ „„l, ,u,p. Ron,, (;',„„(,,■,,,,: p„p ,<, ^„ cxlubiiit 
H^: pop.exh,b.(<,m.Rom. k : prolcssus est A'J. 'praeda- avit S 

om „bns/./.,-,-/„„-,/: ,„ ,„„„o„e omnibus Onll. „„,-,. Khic 20 sen- 
u-n 'an, en,s ;,„ctr,nl:,„. n.-.p,,. „ /. ..„„.,. ,-' : ,.r /„„„w. ,Z./". 
."./, nnn,q,K,„, u-um„M. A7,„/,. „,.„,.e eloHUenlia eu,n „M. Opf,,,. 

sails P' : inj^ra.u sit satis /■■-• „/.'. /.„„./,■, //(,,(■ insr. sit si st!" 



li'/^mA'-^k 



50 los 



M 



rvi.1,1 cirr.RONis 



rem imblicani, se'lUL ^i •-"'" 

.a.is, on,.es actates, omncs °"^";- ' ;^;^^^ ,;,,Je con- 
,,,a furiac con.-ita.ae «mq> - -1 J^^ "f^Lx- indignus, 

honovibus summ, v,r,, I. Ihihpp. ''' ' „^,,^t , dcinde =5 

littevarun. se -^ubito ikdia.t. Ml^n 

lh,u,aim. pcrsulam /■'--™,,--'; , .,,,r attc ^'W. "ivabai.t an 
A-"' -'^7 S"- Ar .^t...X"L "s^ne ad „a« y.^, .a- 



^pm^tsmniT'Tsai^^^e^ 



PRO I'. SESTK) ORATIO 



51 no 



anagnostae, libelli i)ro vino ctiani sacjic oppignt-rabantur ; 
manebat insaturabile abdonicn, copiat' diTiciibaiU. Itaquc 
semper versa batur in spu rcriim novarum. otio el tranquillitate 
rci publicae consenescebat. 
5 Ecquae seditio iimiiuani fuit in (jua non ille princeps ? 52 
ecqui seditiosiis cui ille mm familiaris? ecquae turbulcnta 
comio cuius ille non concitator? Cui bene dixit uniquam 
bono? bene dixit? imnio ([ueni fortem et bonum civem non 
petulantissinie est inscctatus? qui, ut credo, non libidinis 

10 causa, sed ut plcbicola videretur. libertinam duxit uxorem. 
Is de nil. suffragium tulit, is adfuit, is intcrfuit epulis etui 
gratulationibus parricidaruni ; in quo tanien est lue ultus, 
cum illo ore ininiicos est nieos sa\"iatus. (^m (}uasi niea 
culpa bona perdiderit, ita ob eaui ipsaui < ausani est niihi 

i; ininiicus, (Uiia nihil habet. \'truui eso tibi |)atriiuoniuni 
eripui, (lelli, an tu couiedisti ? I^)uid ? lu meo periculo, 
gurges ac vorago patrimoni, helluabare, ut. si ego consul rem 
publioani contra te el gregalis tuos defendissem. in civitate 
esse me nolles ? Tc nemo tuorum videre vult.omnes aditum, 

20 sernionem, congrcssum tuum fugiunt : te sororis filius I'ostu- 
mius. adulescens gravis, scnili iudicio, notavit, lum in magno 
nunicrii tutorcm libiri^ non instituit. Sed elalus odio et 
meo et rei publicae nomine, ijuorum ille utri sit inimicior 
nescio, plura dixi i|u,un diccndum t'uii i Uiriosissimum 

.-.; attjue egentis^i)uum ganeonem, Illuc revertor : contra me lu 
cum sit actum. capt,i urbe atque oppressa, (lellium, Firmi- 
diuni.'ritiuni. eiusdei oili furias illis mcrcennariis gregibus 
duces et auctorcs lu, oc, cum ipse lator nihil ab horuni 
turpitudine, audaiia, sordlbus abhorreret, .\t cum de 

artcs Lntnlinchn: sii;uilatt s MiiJ/n. ^;uiit.itcm J'anl. savia tc //c>/r, 
ganeonem Uimen I nwiiii'if. Fort .Nihil s;int' attt;nt<- ; ^non iuv. 
anapn, i pro vino .ti.-im sncpc PHC, : otiatn pro \ino saopo ^^ : ctiam 
^aepr pro vino re 6 rnt By.: qnoi P^ : qno 



./ /' II! nllii.cu. 

rotld. 22 ciatu /'- 

latum (^>rl!. -at cf. § 1: 



/'If; 7 non 

■ riiiifrii^^jflili-' ■ nllii', nun illo re rco^ 
latu';/''^ 26 t'^t Mti(/v actnnv 



\■i^ 



'■' '^x. r '1 m''"^-^7^m-mikf 



■I : 



5a u; 



M. 



rVI.I.l CICKRONIS 



aigniute n,.a f..ebatur, nemo s,b, ner v.le.u.l.n- evcu ■ 

tL.. nee senectufs satis i"-" l"-" ^ "^'^.'^'^X 
se non rem puUican, meeu.n snnul vevoeare m .^.- s^d>s 

■■•V„,.er Uibunici.nn, in n-o tres nnn.me, vehememer duo 
;'pu,ares exisun,aban,uv. Ex iis n- l-P"'"- "-^ •'^: 
Lnt„r nuibus in illo genere eonduetarum eont.onum con 
s" di potestas non erat, duo a populo Rcnuuu, praetore. 
:^ t^ ..tos , et. Huantun, sennonihus vulg, et .to .0 
intellouero polv.i, pme se populus Ron,anus ferebat s.Im Ulun 

;!!;^nat!,Cn:l.o,nitian ^^^^ ^^^-^'^^-^ ^^^^l 

Q. Ancbari fiden, ac lortitudinen,, el.an, s> n,h,l ago. poU^s^ 
sent, .amen voluntate ipsa gratum u.sse. lam d>^ J:'^; ^ 
,,„a sit existi.natio videmus : quod n>du-,um popub Ron „ .0 
, „onoriin,s eius fetnrum s,t, ne,n„. J^"""'" -^ J^; 
,„ Quid? populares ilU duo .juid egerunt ? Alter, , u tan^n 
' se continuerat, tulerat nibil, senserat tanuun d'^ - ^ - 
aliud atciue houunes exspectabant, v,r et bonus -^ ' "-'^^^ 
et boni viris semper probatus, ^uod parum vulebeet >n- .0 
::,S in tribunatu ..uid veto pc.puio P'obaretu. et J.uod 
illun> esse popuUnn Ron.anuu, ,,»> nr cont.one -"^^""^ 
batur, non tenuit etun loeuu, in quen., n,s, PoP"'- ^i 
voluisset, facillime pervenisset. Alter ,,u. Ua se n ponda 
ratione iactarat ut auspicia, legeu, Aebjun, Sena us O^ .5 
taten,, eonsulem, eotrlegas, bonorum u.d.cuun n.lnb puta et 
aedUiiaten. petivit etun bonis viris et bonnn,bt,s prm s d 
„on praestantissimis opibus et gratia ; tr.l-un, sua.u non u . 
Palutuaam denique, per qua.n onnres >llae pestes vexare ren, 

. . i>r ,,l ,„ P lit = vcl) illam expitiicl. ■ 
3 iustam 111 illam piUavU / 6 'I'l •• J > ^|,,^,^„,„s AVr..- 



'Mail 

.j6 iiiliili ll"'''' 

pest, inasinic \ 



K IZI reii. p'.l.. 0.„a,o,u^ populu.n x-roM. 



.* ISHRr'I^JSST* 



I'KO I'. SKSTU) OKA no 



S3 "4 



54 

"5 



put>li(ain (lie* li.uilnr, j)0!(iidit, ncc quitiju.ini illis ( uniiiii^ 
i|iiod hoiii viri vlIIciU nisi repulsani tiilit. \'idcli.s igitui 
popiiluiii ipsiim, ut ita dioam. iain non tsse populareni. c]ui 
ila vclicmeiiter l'OS <|ui popularcs halwiitnr nspiial, ecis autem 
5 qui ci gpneri adversantiir hcniore dignissimos iudicet. 

\"cniainus ad liidos ; facii i.-nini, iufiii-L's, vestiT i-itf in nu 
animoruni oculorimKiuc loniLCtus ut iiiihi iam liccru pmeiii 
reniissioic uti j;riure diirndi. ('(iniitiDruni I't contloniini 
signiticationt-s sunt inlLTduni vnac, sunt n(jn nunKjuani 

10 vitiatao atque corruptae ; thLatralus gladiatoriiipu; conse.ssus 
dii untur omnino solere levitate non nullnruni cniptus jilausus 
uxilis et raros excitare ; ai' taniun facile est. rum id lit, (]uein 
ad modum ct a (|uibus fiat, et quid Integra niultitudu faiiat 
vidcrc. Quid ego nunc dicani (|uibus viris aut cui generi 

IS eivium niaxime plaudatiu- ? Neminem vestrum fallit. Sit 
hoc sane leve, ([uod non ita est, quoniaiii Optimo cuique 
impertitiir; sed, si est leve, liomini gravi leve est, ei vero 
qui pendet n-hus levissimis, qui rumore et, ut ipsi ]<)(iuuntur, 
favore populi tenetur et duritur, plausum imniortalitateni, 

20 sihilum mortem videri necesse est. E\ te igilur, Sciure, iifi 
potissimimi quaere, (jui ludos apparatissimos niagnilicentis- 
siniosf]ue fecisti, cctjuis istorum populariimi tiios ludos 
aspexerit. eiquis se tlicatro populoque Romano commiserit. 
Ipse illo ma\i)ne ludius, non solum .spectator sed actor ct 

-'5 aeroama, qui omnia sororis emliolia novit, (jui in coetmn 
mulierimi pro psaltria adducitur, nee tuos ludos aspexit in 
illoardenti trihunatu suo nee ullos alios nisi eos a c|uibus vix 
vivus e/Tugit. .Seniel, imiiiam, se ludis homo popularis coni- 
nu'sit omnino, cimi in temi)lo \'irtiitis lionos habitus essct 

1 iliccltaiitiir] ord'eh.Tiuiir fMyhnyii. niolicljantur iio^^/nij;, soli h.ait 
Korh ; i/itm p. r. .pop. Rniti. pr.it (iicnl>antiir ? .^ t.lin cn'f'i. 

7 Lonitctiis Lnnib, ; loiitri.tn';. loiituitus fwlit 9 iiitcnhini veraf 

sunt ^o.-t sunt ^.l. ^Iiff!. F- : /^tiiis sirnt nni. Bs till, 12 ac 

tamcn /* rrlt. pi-nclci- <i att.imcii ; § 105 18 locnnttir P 

ai magni(lccnlissimo= .1. .'. T- 26 pTaUiia h : psaltcii.i f<7/. 



*'-■ /^I.k 



WLSdf^i'^ y< :t€' 



"■1,1,. -...>.;;:;--:■ r":L;;r:::n:"":, 

turn niunuii)! ^i"' '■^ ^'-' ' 

^alutcm iiiacbui^>ct. R„m.imi> ^t'lluc >c 

55 Quo CUKlcn, U.,.,,po.. '!'-> 1- , ;,,^ . ^ ,„,„„,„ cu,. 5 

...t .>b univcrMS aau.s, dcndc cm . ^ _^^^^ 

facicbat con.ul '^d-d't. ',^>^'- ^^ ,,,^ bcmvol.nt.am .o 

apcntos a lacr,n,an e. S.u,du .uam f,,^i,,„„du. i„- 

ac mi.cru-ordi.m dcdararunu "^ " " ' . ,„, r^. 

,.ata iUa sua vaccord, memo -^;;,.^J,L impure, 

auiue infaudo rc„re..c>um ■ ™- ^^^^^ J^ ,f,a,„,„t. Sed .5 

quid c,o populi Roman, annmun "~ ,„,,<, hominc 
;!bertat.mbn,exdiutunM..rvma^--.^ ^^^^^^„, 

hominisimminenscoivuonalaosf. 

huic, Titc, ^ 

„n post ptincipia aui"c -^^uus vitiosae vitae- . 

, ,.. i-, urn anlea tantorum conv.co con- 
S.debat cxammatu., a ^^^^f \,^_^^^,„,„ ,„„,„ vocibus .. 

::™sr;r.™:""- --«■*'"" 

vitac 



yp'^i^s ' r "«4: i?Tf " vy' 'ii ^ '!»■ 



I'Ro 1'. si;sri() (jRAiio 



55 ir-i 



cidcrc in iinipus no>liuni Mclcrcliir, (|uol1 ,u,[ i«j|iiiliHii imi- 
vcr^ium fiigciut aut nun uxpriniurul ipse .u.lyr. Kt quacM) ii<i 
hue luco, indices, iiu i|cui Icvitatu niu diirtum ad insulitiiiii 
SeniiS dicundi l:il)i putctis, si dc puulis, dc histricjnihiis, dc 
5 ludis ill iuditio luquji. 

Xon biiin tani i'jn.irus, iiidico, i ,ai>aiiiiii, nmi t.nn i)i- 56 
solcns in dictndo, ut onini ex guncro uraliunLin .an uper 
et oiiinis undi(iin: IIum ulus <ar|)ani auiiu; dLlibtin. Scio 
(|uid !;raviias vestr.i, ipiid liaec advo<atiu, (piid illc con- 

10 ventu^, iiuid dignilas !'. Susti, ijiiid pcriculi uiagnitiido, 
ipiid aitas, i|iiid honus .iieus pustiiltt. Scd niihi sunipsi 
hur liM u doctrinam <iuandani iiivintuli, qui issenl uptimalcs. 
In uiuNpliLandadcniunstranduin lsI nun esse poptilaris omnis 
los qui putentur. Id tac illinic consetpiur, si universi populi 

ij ludiiiuni verum el incorruptuni cl si intiinos stnsus civitatis 
e\[)res.scro. 

Quid fuit illud i|uud, lecenti nuntio dc illo scnatus con- no 
sultu quud factum est in teniplo \irtulis ad Indus scacnaui 
que ptrlatu, consessu niaxinio bunniius arlilcx cl uic liorcule 

JO semper partium in re puhlica lam (juam in scaena optiniarum, 
flons et recenti laetilia el niixiu dulorc ac desiderio mei.egit 
apud piipulum Rumanuni niulio gravinribus verbis meani 
causan, quam egumet dc me agerc potuissem ? Suninii enini 
l)oetac ingenium non solum arte sua, bed etiani Jolore ex- 

25 primcbat. Q)ua enim vi: 

qui rem [jublicam ceil. > aniiiiu adiiiverit, 
statuerit, slelerit cum Ac hivis — 

vnbiscum me sletissc dicebal, veslrus ordincsdeuiunstrabal ' 

= ailt lloii cxprimirtt ../. P2 3 hoc iii loaj 5r/;u/, 20 111 re 

pub. Aaiijmiij ,2, ; ill .TU -il PitI/. 21 IkiiscxBn/i 22 apud 
O i„lg. kB: cgita 1>.R PH\ : .id Mitilv. 2s vi luld. Koirltlv. Mnchh. 
edd. : (Juia enim . . . dcmoiistrahnt, rcvocabatut Klotz : qiioiii cicm ila 
unit sa". , . . dem.. rc\'oc. Reiit 2b anirao ccrlo Ribbrck. 

Ebcihaytt 



:» mm 



Ill 



.'- 1 



M IVl.l.l CICLKONUS 
56 i;o 

,evo. .il>alur al) univcisis- ^. ^^^^^j,, 

nostrac plaiiderctur : 

'^ummun. an.irun, sununo in hcllo- 
„„. ,„., n«c a, .0. adiun.o,,at a„uc„ ani.o et fonasse 
Cmesprop.e.aU,,.odde.icieriun,adprobaban.. 

summ.i ingcnio praudilum. 

„ ,.. ,11a „uan.o cun ,en,itu popuU Kon.ani ai, codcn, 

,„„.inarant. Quunto "'"; «= ;J^ " .pi,,,,,, deploraret, 
,,a„is, cur. patro,., 1'"' ;,^'™i ut, dcmonsfata pri- 
doimim inccnsani cversaiiuiuc, sic e^u 
stii-a fortuna, cum se convertisset, 

Haec 6nuiia vidi inflamnian 

:,XS:^^'^^---" '"■' 

solebat aut errotcm scnatus : , . .■ . 

Om,raunciArRivi.in,muncsGvaii,inuuen,.,rcsbenc.,n. 

rvcrsamqnC Si-' "'''.•;'' '^ ""» =1 in-munos SrAo/. : manes 

ilia au 1 § IM : qiiiri ilia, q"- ""■ ' 



I'RO 1'. SKSIIO 'iKAlKi 



57 '11 



Ndii out illud quidcin v.-nnii ; ikhi .-iiini m-inti, ,ii.l Dii^cii, 
ijiiilins Mtlcre Siilutem n (jiio mrcpcmnl n..n Ur,nu noc 
mills in (nieiiKiuam iiniquam giatior (|iKini in mi- iii.iversi ; 
seel tameii illud scripsit disL•rtissirnu^, poet.i pro me, tgit for- 
6 tissimus actor, non solum optimus, du me, cum omnis 
ordincs dcmoustrarct, scnatum, equitcs Romanes, universum 
populum Komanuni aicusaret : 

Exsulare sinitis, sistis pelli, pulsuin patimini ! 
Quae turn significatio fueril omnium, ijuae dcclaratio vohm- 
10 tatis ab universo populo Romano in causa honiinis non 
popularis, cquidem audicbani : oxistimare facilius possunt 
qui adfucrunt. 

Et quoniam hue me provoxit oratio, histrio casum meum S8 
lotiens conlacriniavit, rum ita dolenter aguret causam meam "■' 

15 lit vox eius ilia praoclara lacrimis impodirutur ; neque poctae, 
quorum ego semper ingenia dilexi, tumjiori men defuerunt : 
eaque populus Romamis non solum plausu sed etiam gemilu 
suo comprobavit. Vtrum igitur hat'C Aesopum potius pro 
me aut Accium dicere oportuit, si populus Romanus liber 

JO essct, an principes civitatis ? Xominatim sum appcllatus in 
Bruto : 

Tiillius, qui lihertatcm civibus stabiliverat. 
Miliens revoratum est. I'arumne videbatur populus Romanus 
iudicare id a mu et a senatu esse consf'tiitum quod perditi 

J5 cives sublatum per nos criminabantur? Maxinuim vero IJ4 
populi Romani indicium universi consessu gladiatorio do- 
claratum est ; oral cnim munus Scipionis, dignum ct eo ipso 
et iilo Aletello cui dabatiu. Id autetn spectaculi genus erat 
quod omni frequentia atquo umni genore honiinum celebra- 

,10 tur, quo multitudo maxinic deleotatur. In hunc consossum 
P. Sestius tribunus plobis, cum ageret nihil aiiud in eo 

4 pro re Madv. ir acRtimarc ' io(f. Vysini' 26 universi 

Schiitle: universo mdd. iiniv. consensu PB) aS Metello ScAo/. ■ 
Q. Melello P r,ll. 



CIC P'^O. 5E?.T. 



13 



■•i^fwr 



w^'iiiaeichi\^ J 



58 1^4 



M TVI.1.1 CICERONI^ 



\'> 



„,agistr,.u nisi mean. cuu,an,, vc,m .- .. ^"'^;;;^^J;;^Z. 
■ , Lh vi.k-renl venit, ul sritis, a colunina Matiiu . 

Claret, nuni.iuam est conspectus cu,n von.tet, Lmergeoa 
suhito, cum sub tabnlas suhrepserat, ui ^^ 

Mater, te appello 

dictun deretur ; itaque ilia via latcbros.or. qu. spe- 

, ■■», veniebat Appia iam vocabatur ; .lu. tamen 

— tm o co;,sp'ctus erat, non modo glad.atores 

' d "m. ips glad,atorun. repentinis s.bilis extnnescebant. 

„, vi^ 1 S - nuantum ^.UrsU inter populun, Romanum 3= 

'e, :::;tionem? dommos c.„ticnnn, omn, od,o popuU 

,.-,„f ■ 'iB i8 ille praetor qui 

tcr:,it Miff!- I^ •-'■■■■"., 



I'RO 1'. SKSIIO OK. UK) 



59 "r 



111 (ipcranini rnnlio 
Rom, mi .Mi;iiiriraiic.iic 



notari, .[Uihus .lUli'ni rrmsHUri! 
nibus non liroat, lo^, onml impiih 
di'corari ? 
Tu mihi etiamM..\iiIiumRe(,'ulumconinictnoras, qui redire 
5 ipse Carthagineni sua voluntatc aii supplicium quam sine iis 
captivis a quilius aJ senatum missus crat Roniac nianiTe 
maluerit, et niilii ncgas optanduni roditum fuisse per fumilias 
comparatas ut himiincs arnuto.i? \ini scjilirci ego dcsideravi, 6o 
'lui, dinii vis fuii, nihil cgi, et quern, si vis nou fuisset, nulla 
ions labefaclare potuisset. Hunc ego tedituni repiuliareni, nS 
qui ita (loiens fuit ut verear ne quis me studio gloriuc putet 
ideir(?o exisse ut ita redirem? Quern eiiiiii uni(|uaiii senauis 
civem nisi me nationibus cxteris commendavit ? Cuius 
uiiKiuani propter salutcni nisi meam senatus publice sociis 
15 populi Romani gratias egit? De me uno patres conseripti 
decreveruiit ut, qui provincias cum im[)trio obtinerent, (jui 
quaestores legatique cssent, salutem et vitiim custodirent ; 
in una niea causa post Romani conditam factum est ut 
litteris consularibus ex senatus consulio cuneta ex Italia 
so omnes qui rem publicam salvam vellent convocarentur. 
Quod nuniquam senatus in universae rei publicae periculo 
decrevit, id in unius mea salute ( onservanda decernen- 
duni putavit. Quem curia niagis requisivit, quem forum 
luxit? Quem aecpie ipsa tiibunalia desideraverunt ? Omnia 
35 discessu meo deserta, horrida, muta, [ilena luctus et maeroris 
fuerunt. Quis est Italiac locus in quo non fixum sit in 
publicis monunientis studium salutis nieae, testimonium 
dignitatis ? 

Nam quid ego ilia de me divina senatus consulta com- °' 
30 memorem ? vel quod in templo lovis Optimi Maxiu.i factum '"' 

5 lis Pflk ; liis B 6 a quibus code/, praeier k 'pro quibtis , fort, 
rft-te : quam lis inVLlis a quibiis Dakf, Jiif : quam salvis capt. a quib. 
Ktiii : quam sine ignomiiua n quiiis its capi. a quib. A. Biisilii 
11 quis fO(W, /»rtf/fr/^' quid i\Vi\ Klatziumtcl. Hnlnlilil. 20 sal 

\ am esse '■ 

13* 



■.MBi' \ 



K^-\xm'j^ti^'mA flf •™si«r* 



6l 111) 



M 



i\i.i.i ( i( r.RONi-^ 



;■ 1 



[■> 



c.t run> v,r is .11.. .r,|,nl,ta. n,l.,s icrrarun, nrn. nuiuc re 
einnr, trilx.s trim..|.l>is .ulii.n.t.is lunr i.nprru. nmavii, -Ir 
sTinio «.n.enli.<lictn, mihi uni icstinmn.nn, patrm.Mon..r 
vatic .lo-lil; cuius sentcnti.im ita fr«iu<^nt,ssinu.s vimlus 
s.rmus CM ut ..nus disscuircl Imslis, i.lquc ipsun, Uliulis 5 
nuhli. is nuncbRlur ad mcnu.riam ,>osi.n tcn,p<.r,s sonnii; 
IcrMni : v.l quod est postridie dcrretum in runa popuU 
ipsius Ronuni, ct eorum qui ex municipiis cotncuerant ..d- 
monitu, no cpus de c.vclo scrvaret, ..c -lu.s n.oram ullam 
adferret ; si quis alitor fc.isset, cmn plat.e c-vcrsorem ru. .0 
■publicae fore idque s.rtntuin gravissinie laturun,, et ut statu,, 
dc eius facto rcferretur. (1«a i;ravitatc sua run, fre<,ucns 
scnatus non nullorun. scelus audariau.que tardasset, tamen 
iUud addidit, ut, si d.ebus ciuinque quil).isagi de n,e potuts- 
set tion csset actum, redirem in p.ilnam digr.itate omn, -6 
recipcrata. _ ,. 

62 Oecrcvit code,,, te.„poro scnatus ut iis qu, ev tota Italia 
salut.s nicae causa convcnerant aj-ercntur gratiae atque ul 
,30 idcn, ad res redeuntcs ut venirent rogarcntur. Haec erat 
studiorun, in „,ea salute contentio ut i^ n.- . senatu de .nc .0 
rogabantur eiden, senatui pro n,e snpp'.ca.u.t. Atque iia 
in his rebus unus est solus inventus qui ab hac tan, ,n,pe,.sa 
voluntnte bonorum palau, dissideret, ut etian, Q. Metellus 
consul, qui mihi vel maximc es magnis e^ntcnt,on,bus re, 
publicae fuisset inimicus, de mea salute rcttulent ; qu, ex- »5 
citatus cum sun,n,a auctoritatc P. Scrv.l, //»« >«M> 
nuadam gravitate d.ccndi, cum ille omnis prope ab ,nfcr,s 
evocasset Metellos et ad ,ll.us generis, quod s,b, cu.^ eo 



I at'i'ic regioncs o» 
Lainli. 14 ul si 1 

P It//. : cidcm IMiii 
sniiinia cum intift. 



Sclwl = conlinuavit com. Rfid 13 •"", 
nisir.r//. ,8 utom. .ir/mA -9 I'iem 

/ PBG hi I 21' 2^ i-'U"^ summa Mntttit. : 

turn incrcditiili '•'fpl- ^'•'[•"l- "'" '"""'^ 



suiiima -urn ,v.rf<f. "■■" '";'';."|7';ji^.;;,,;;; „ ,,„,|am er. dir. AVo/.- 

'::J:r} ^v!^::^^^ luadam .r. die. U;.„^r„ 



-v^ yi> 






I'KO I'. SKSTIO Uk.M lo 



6a 



comnuin,. c^,..t, ih^niiaUn. pru,.,,-,,,,! ,ui inciUcn, a Cludia 
n.s latr,,. ,„ns rdlo,xi«cl, ■ un„,uc cum :wl d„n,csti, i cvcniil, 

""••"'"^ ' '■' •-"' N'mnidiri illiusMclclli .a,,,,,, vd^lon-.s,,,,, 

vcl KraiciM .■..invrlis,,ut, r„nl,u rinuvit vir eLjri. .„„ „■ v,ro 
J Mctdlus totui,,,,,,. sc I', Scrvili,, di.x-n.i ct.al., u„„ irad,di> 
ncc .Ham divmam firaviutcm ,,k.„am anti.,uitai.^ diutiu.' 
homo cu.sd.-m >anKiimis puimt ^uMi,„Tc ct mccun, absuis 
beneficio suo rclut in gratiani. (j„„d ccrtc, si est ali,,,,! ,„ 
sensus m mono i-racclararum virorum, , urn omnil.us 
.0 .M.tdlis ,um vcr<, imi vir.. foili.si,,,., a l.ra.stami«i,„u , ivj 
gra.,.,in,u.n, Irairi .,»,, Icct, soco lab,„u.„, pcr.uiloru,.,, 
cons.lioriii.. mcoriiiii. 

Kcditus vcro „„.u, ,|ui fuerit qu„ ,g„orat? .nicm ad 63 
modum n.ih. adva.icti la„„iuai., toiiu.s halia.al,|uc ii.sius 
'5 patriae dextran. pi.riivcriiu Brimdisini, .urn ipsis \onis 
iscM.lil.U', idui, dies adventus mei fnissc-t rcditH.^juc natalis 
.Jc.,. car.ssi,„ac (illae, ,,.,a,.. ev :iraussM„„ ,un, pri,„u,„ dc- 
s.dcno lu.tu.iiic- <o„.,|,cM, ide... clia,,, ipsius coioniac liru,.- 
d.s.n.c, ,de,.. SaL.iis, a,„„|u.. ...e do,.,us cade,,. „pti,„oru,„ 
;o ft dur,.,ss„„oruii, viroru,,,, JA I.ae„i K|a,.ci ct palris cl fri 
tnse,..., ia.,l,...su„a aocpissct, .luac p,. xivn a,,,,,, „,„.re,'„ 
ruCf|.or..t ft suu pracsidio peri,ulu,|uc dc/cdc,.,. Cu.ictae 
.tmero toto urbes haliae festo, die. agert- advctus mei v.de- 
ba.tur v,ae mi,ltitudine le.aloru,,, undiquc ...issorum 
^-elebral,an,„r, ad ..rU „. a, .xssus i.Kred.bili hominmn 

8 J&;;:r:r;7,v^ -ii-r.a.,,„e>„vi, , . ,o^j!;.^^::.:,^ 

•It scitis COM.: ut scitis, Salalis //,v„, ■ „t sv is ap, k s .''.• ' 



M 



63 I}' 



M. TVI.U CICKRONIS 



, 1 

I : 



1,„„, .clMon>u.,donn.m re.lilus erat ems modi ut .umma 
;;:: -.U iUud d:,ler. ,., cvitatc. tan, grata,, tarn m.scran, 

,3/T.":sr;;:d«n,e.ua.i.u,n".-,.op..^^^^^ 

Non est '".Uio; ut dixisti : nuod ego verbtt,,, a.nov, ; e.t 
enm" iL a .,uo utto maxin,e T. Sostit.s se op,H,gnar, v,de , 

n„i (■ Ciesarcm mitcin hon.iiiuu cl a racdc abliorrLiUcni, 

^;i;;:;::cu-t,savH,cunw.dfirn...tinu,.tr.n,,= 

,u n,, dunl hacc na.io vivcrot, sine cuux fmurum N 
If it de universis-, de n,e agere non destutt ; n.c op, .^ 
gnavi , prinuM« per indicen, Vcttit.n,, „t,en, .n cont.one 
n'oUl clarissimis viri. intervogavit, -.n ,,u" t;"-" -> - 
;:,lxiteoae„M.onoalo.tcnn.ne.utan,eu,.ng>n -. 

iclfcrebat : ille lioniinem n,ih. anucss.nnn.,, (,nl ot^n" •' " • 
™nelnt ut ,nea„. donmm ntettteret atquc a n,e tpso caseret, 
T^l ct„n ini..ico ,neo copulara. ut illun, n.eae proscr, 
Im. ,,.am adutvabat, Sex. C.odius, ho,™ ,.s d,gn,ss,, , s 
;LaLv,vit,tab,,lan,esse,scscnp,oren.css^ ,-^^ 
me u,tus ordinis .lostri discessu uieo, lurtu v.st - pa an 
ttdtav,t. l>c.,uoego,cu„,eot,dieu,eret, vc,l,u,.,K... 



, / /'^ at' omiii vi /liilii! 
17 iTjitii mii Lehman 



ante 
Mo 



o l,umi,iein ct :, i-acd^-' al 

C '9 de me l"-l, ™"" '■ "^ - ,,„; ,,, x,,„„,n(s 2 : illms 

mcac /• ..//. ,11,"- n'^„'J^ n" ius Colidius /' : Clohclius r- nil. 

=4 tab.,lam<s.c sc ="'P'°;™ '^'5^'^','. '^,,,'r,,b,.lam. s„.c ^cr. die. 

bueinam!^ esscsc sci.pt. esse oil .•,,_.„, iHi,,, ..rosenpl 

//„/,„: baiulum esse sc scr. l<='''''J\''t"'y,„s pro.eript. . , . 
ambo „na sese ser,ptorcs esse f vj^'';;-,,'^, ',,,,,'; ,,/,W/« 
t„b.iin Vat,n,um C""' '""'"'• ^"^ ^^<'P^""='" 



kimin^ 



. ^ 



I 



TRO r. SlvSriO OKATK) 



64 I.l.i 



indices, numquam ; ncque putavi, cum omnilms iii.ichinis 
ac tormcntis, vi, exercitu, copiis oppugnarcT, de tmn sagit- 
tario me qucri convenire. Acta niea sibi ait displicerc. 
Quis nescit? •, : '- ',-. :r: nicam contemnat, quae dilucide 
5 vetat gladiat' n s bieti;,;.; (,,■., quis peticrit aut petiturus sit 
dare. In q. , 1, Ins .ciner atem satis mirari, indices, nnn 
qiieo. Facit ,K''is;i le -.ontra legem; facil is qui neijue 
elabi ex iudicio lucunditate sua neque cmitti gratia potest, 
netiue opibus et potci.tia leges ac indicia perfringere. Quae 
10 res hominem impellit ut sit tani intcmperaiis iste nimia 
glciriae cupiditate ? Familiam gladiatoriam, credo, nactus 
est speciosani, nobileni, gloriosam ; iiorat studia p()|inli, vide- 
bat claniores et concursus fnturos. Hac exspectatione elatus 
homo flagraiis cupiditate gloriae tenere se non potnit tiuin 
i; CO- gladiatores induceret, quorum esset ipse pnlchcrrimus. 
Si ob (nni causani peccaret, pro recenti i)0|inli Romani in se 
beneficio p.ipulari studio elatus, tanien ignoscoret nemo: 
cum vero ne de venalibus i|uiduni honunes ^■lect^l^, sed ex 
ergastnlis emptos nominibiis gladiatoriis nrn.irit, ct sortito 
!0 alios Saumitis alios provocatores feceril, lania licenlia, taiila 
legnm cnntemptio nonne (|uem habitura sit c\itum pertime- 
scit? .Sed liabut defensiones duas : priuuim 'do,' incjuit, 1 
'bestiarios: lex scripta de ghdiatoribus.' I'estive ! Accipite 
ali.piid ctiam acntius, Dicct se non gladiatores, sed unum 
;j gladiatoreni dare ct totani aodilitatc-m in niunns hoc transtn- 
lisse. I'raeclar.iaedilitas ' unus Iro, ducenti be^ll,u■ii. X'eruui 
utatur hac defensionc : cnpio euni suae causae conlidere; 
solet cnim tribunos plebis u|ipellare et vi iudicium disturbare, 

5 pctierit ;u;l .,,/. .1/,,,/,,: p.-t,,! aill l;iiil„^„lli,i.- : Wil. §37 
10 istc . . . iupi,lil.ilc i/tl. Mail::. Ilnhii. V-n ,nim niini.i j;l. cup. 
Jn/y 16 tarn .«/(/■/'/. tii- A~nu,. 1531 p. rc.irol pro fhtlli: 

pccc. et pro f'>rf</. 21 i-ontcmptio iionnc quern n nequt" G : 

loMtcmplio ne non qiiom P' nil. praeltr I", rcinlem|.iioiir„i lif/, m 
CAfitiirt. non nequc (|uem neque rx/'mul. : cmlemplio non qucm 
Gfinil. : coriteniptio hotninnmque non Pant ^-3 cbt ^iiipta ai 

■ ls,rns. 1531 



34 



■M.- rnmn w^'mkmtibJtm-^Ti * 



64 m 



M 



rVl.Ll CICERONIS 



cum diffidii. Quei.i nun tan. .idn.iror, ,in"d "'^■■"» ''-■«:-■"' 
conlcMnnit bonunis inin.ici, quum quod sic stauut, on.mno 
coMsularem legem nullam pulure. C.ecilun, l..d,am I-.c 
„ia,n lun.an. , O.Uemps.t. lUiamne eius c,uem sua lege el 
suo benefieiu urnalum, n.un.tum, urmatum solet glonun, C. 5 
Caesaris, legem de pecmnis repeuindis non puiat esse legen - 
Et aiunt alios esse qui acta C-csaris rescindant eum haec 
optima le. et ab illo socero eiu. et ah Ime adsecula neglega- 
65tur' lit cohortavi ausus est accusator in hac causa vos, 
indices, ul aliquando cssetis sevcri, aliquando medicman, .o 
adhiberetis rei publicae. Non ea est n.edicina, cun> sanae 
parti corporis scalpellun, adlnbetur atque inlcgrae, cannh- 
cina est ista et crudelitas : ei n.edentur rei pubbcae qu> ex- 
secant pestem aliquam lam<iuam struniam c.vitat.s. 
, ,r, Scd ut extremum habeat aliquid oratio mea, et ut egu ante . 5 
dicendi finen, fa<.,am ,iuant vos n,e tan, attente aud.end,, 
coneludum illud de optin.atibus eorumque pn.Kipdms a,: re, 
pubbcae defensoribus, vos<i«e, adulescentcs, et qu. nob,les 
c.lis ad .naiorum vestrurun, in,ital,o,iem exctabo, et ([ui 
in.'enio ac virtute nobilitaten, potestis consequ,, ad earn .0 
raUonem in qua n,..Ui hon,ine» novi et ho.tore et gloria 
.37 Horuerunt cobortabor. Haec est una via, m,b, cred.te, e 
laudis et dignitatis et honoris, a bonis v,ns sap,ent,bu5 et 
bene natura constitutis laudari et diligi ; nosse d,srnpt,onem 
rivitatis a ,iiaioribus nostris sapientissime const.tutant ; qu, .} 
cun, regum potestatem non tulisscit, ita mag,stratns annnos 
creavcrunt ut consilium senatus rei pubbcae praeponerent 
.enrpitcrnun,, deligerentur auten, in id consibmn ah u,i,verso 
,,op,.lu aditusque in illun, su.n.num ordinem ommum cv.um ^ 

:^:r;is^/^tttt!..,,e,,a7^-:^!f ":.-.;-:;- 

,iuf. ^nlcf h 139 "'' '""• -5 « *» • ""'■ ""■ ' 

A''ti fr.l 



PRO I'. SESriO ORAIIO 



65 '.'.; 



mdustriaeac virluti iwluret. Senatum rt-i piiblicuc ru>t„i.icni, 
praesici 111, propugnalorcni conlocaveriint ; liuiu> i.idini- 
auctoniate mi raagi^tratu^ ct quasi ininistro, gravis.i.ni ,uii- 
Mli t.su volucrimt ; scnaliim auteiii ipsuni proximorum 
6 ordimini splcnddreiii coiiliriiiare, plubis lilK-rtateni ft com- 
moda tutri at(|iic augtTL- volucriim. 

Haec <iiii pro virili parte- dLfumlunt upiimatus Mint, ( uius- 
cununie nimt ordinis ; qui autem [.racciime suis cervicibus 
tanta munia at.iue rum publicani su.sliiKiit, hi sunipcr habiii 
io sunt optinialiuiii priiicipcs, auctorcs ct couservatorcs civiiati-. 
Huic honnnuni guiifri faltor, ut ante dixi, nmltos advurvirios 
inimir,,., invidos esse, nu,ltai)r,.poni i,erieula, !.,ultas inferri 
miurias, niagnos esse experiundos et subeundoslabores ■ sed 
nuhi onuiis oratiu est cum virtiite non cum desidia, '.urn 
i; dignitate non cum voluptate, cum iis qui se patriae, cjui suis 
< ivibu., ,iui laudi, .|ui gl.,riae, non .|ui somno et conviviis 
et delectation! natos arbitrantiir. Nam si qui voluptatibus 
ducunlur el se vitiorum inlecebris et cupiditatium leno.iniis 
dediderunt, missos faciant liunores, ne attingant rem publi- 
co cam, patiantur virorum Ibrtiuui labore se otio suo pcrfiui 
Qui autcn, bonam famam bonorum, quae sola vere gloria 139 
nomman potest, expetuiu, aliis otium quaerere debent et 
voluptales, non sibi. Sud.mdum est iis pro communibus 
commodis. adeundae inmiicitiae, subeundae saepe pro re 
H pubhca terai-estates : cum multis audacibus, improbis, non 
numquam ttuim potentibus dimicandum. Haec audivimus 
de clarissimorum virorum consiliis et factis, haec accepimus 
haec legmuis. Neque cos in laude l)ositos videmus qui in' 
citarunt aluiuando populi animos ad seditioiien,, aut qui 
,10 largitione caecarunt mentis imperitoruni, aut qui Ibrtis et 

Uf r^l""JT,R:"'- """"'' ,, 5 sple„.l„rcm confirmare B<Ur 

' "'■ 5 »■'"'>'• „ ? suslHu^nt /«> : susth.eanl P.Jl. ,, „,„Has 

k> ■■ .nv.d.as /•,.//, : ms.dins .V.^^r,,,,, ,, omni. .,„. Sifo 



66 

13S 



.'.K^ 



66 



M. rVI.I.l tICERONIS 



','■ ' 



67 

140 



claro. virns et bee de re publi™ n,erito. in invidi-*- 
vocivenmt. 1-evis hos .en-per nostn homines et .ludacs ct 
nX et pern,eio..s civ.s putavernnt. At vero qu. horun, 
■ petu,s « conatus represserunt, n-u auctor.tate, qu, fid - 
onstantia, uui magnitv.dine animi cons.lus audac.un, re tuc- 5 
runt hi gr^vU hi ^rincipes, hi dt.ces, hi attctores hu.us d,gn,- 
talis at.iue imperi semper hab.ti sunt. 

\c ne quis es nostro aut aliquorun, praeterea cast, banc 
vitae vian pertin,escat, ttntts in hac eivitate quen, qu.dem 
^e^rpossnn! di,:ere, praeo.are vir de re ."'^»- "--^'^ ^ '^ 
(^Jitts, >nd„nissi,ne concidit ; cutns -"""-- ; 
berritiunn in foro, sepulcrum desert.ssnnum n. htore 1)> 
': ino rehctun, est. .\tque l.,nc tan,en A^'l^rantennnudu 
nr„,ter interittnt. C. Craoebi [sentperj n»e poi>uU s Kontanus 
jX^hberavit: aba quaedan. civen, egregtun, tnr^ .5 
Lain procella per^ctu. Ceteri vero at,t, repent.na uje. 
c Is, ac te„,pes,ate populari. per populun, ta.nen >psum re- 
^^ sunt a t,ne revoeat,,a„t on,„ino invub^erat, ,n.olat,q e 
runt. .Xt vero ii qui sen.tus consibun,, qtu auc orOaU. 
bonoru,,,, qui instituta n,a,oru,n neglexerunt et nnper tac 
au coneitatae ntub.tudini iueundi esse voluerunt, ou„,e.s fer 
.e, pt,blicae poenas aut praesenti n.orte aut turp, ess,b< d. 
L<r,mt OiKK si apud .\tben,ens,s, bom.nes (.raecos, 

'" i:i::ostr:;;;„,.,ou,i! '.-,tated,iunctos,non« 

,ui're>n publican, contra popub ,emer,taten, defendcrent .5 
L. oJ.s qui ,ta (ecerant e civitate -erentur : s^^ hur^ 
Steele,,, iUun,, conservaturen, patrtae non <!«"■';;_ 
,,ubiica dcfendenda nee Mibiadi calanntas, qt,. ,llatn c,^,ta 
I'""' . „ \,;.;tldifu.'a au unus omnium 

ten, paulo a,ne servarat, nee Aristidi lu„a, qu, 
iustissunus fu,.s.. traditur ; si postea summ, e,usdem c.v,tat.s 3 



; atqiic 



pm ■ ,0 po^sim Ma,h: , 4 semper f-C- ■ "" ,,i„„,„o. 



I'RO I'. sKSTIO OkAl Ifl 



67 Ml 



vin, quo. n.„„M,atin, uppdlaM n..n ust neccsse, pmpos.tis 
tot cxcniplis ,ra,-,i„di,ic levitalis,|uc pop.ilaris trmien suan, 
rem p„l,l,cam illan, ,lefendorunt,-,|„id nns tandem facerr 
dLbtrniis, primiim in ea civitatc nati uride orla n.ilii gravitas 
i el magniiud.) aniini videtur, turn in tanta gloria insistentes 
ut oi„nia humana leviora vidcri dchcant, deindc ad cam rem 
puhl.cam lucndam adgressi quae tanta dignitate est ut cam 
defendentemoccidcru .//«//,„ sit quam oppugnanten> rerun, 
potiri ? 

.0 Homines Oraeci (juos anlca nn„n-navi, inique a sui. , ivi- 
iHis da.nnati atque expulsi, tame.,, q,„a l.enc sunt d. suis 
ov.lattbus menti, tar.ta hodie glona sunt non in Graeria 
solum scd et.am apud nos at,|uc in ceteris terris, ut cos a 
qml)us ilh ojipressi sint nemo non.inet, horum calamitatcm 
.5 domination, illoruu, oinnes anteponant. (.luis Carthaginien- 
•<H,n, pluns fuit llannihale r,.nsii,o, virtute, rcl.us gestis ,,ui 
i.nus cu,n tot .mperatoriln.s nostris per totannos de iraperio 
ct de glona deeertavit ? Hunr sui cives e eivitate eiocerunt ■ 
nos etiam hostem littcris nostris et memoria videmus es.e 
Jocelcbratum. g„a re in,itemur nostros Brutos, CaniiHos 
Ahalas, DecKis, Curios, Kal>rieios, Maximos, Scipiones, I.cn- 
tulos, Aemilios, innuinerahilis alios qui banc rem pub'icam 
stabihverunt ; qubs ecjuidem in deoru,,, iuimortaliun, netu 
ac numero repono. A,nen,us palriaiu, pareamus sonatui 
»5 ronsulamus boms ; pracsentis frurtus neulegamus, posleri' 
tatis gloriae serv,amus ; id e:,sc optimum putemus quod erit 
nct.ss.mum: spcremus (|uac volumus, sed t]Uod aeciderit 
feramus ; togitemus deniqu,. ,„rpus viroru,n fortium magno- 
ruu. hom,nuni esse mo,tale, aniuii ve,u motus ct virtutis 
30 glor.ain sempiternan, ; neipie banc opinionem si in illo san- 

§ 8 : on,al,usP«,, „„b,li„s, l„,dabilius, ho„csli„s „//. 4 .?„; 

in-s ,6 Ann.b. /■■ ,8 cciunt, eiciuntiir Scl,a/. ,8 ,„airnor m 
P 'cll. : magnorumquc ,> cdd. maEiioruin 



68 



■43 



68 M.-, 



M. 



r\ 1.1.1 CICKKONIS 



:]: . I 

: I 



\'i 



69 

144 



ctis.i„.., H.rculc ™n.c.ra.an, vulenu,., ,u.us. urpurc au.lm. o 
V ^cius c. virlutcn, inn.ortulius .xcep-sse duatur, n„, us 
:';"mcnnH cos „>.> l.an<- ...uam r.,n puh,„an, .u,s :;ons,l . 
.:,. ,ab.,rib«s am auxcint aut ddcndcruU au. servar.nt ..c ^ 

Sed mc rcpcnto, iudiccs. aefuv.,ss,moru,n ct dan.s,mor..m 

lain, horun. aspcctus in ip.o onsu ora.,on,. rep csm 
!^^ r. Sesti.,., n,cae salut.s, vcstrac auctor.tat.s, publ eae 
lu ae defcnsoren,, propugnatcrc,,,, actorcn, -"";;-;"' 
Ic practe.tatu,u cius niium ocul.s '-"-" •?" mc 
intuentem; video Milonen,, vind,ce„> vcstrae libcrtat.., 
" "odem saluti. n,cae, subMdium adlliclac re, publ.ca , 
e inetorem domestu i Uuroeini, repressoren, caed.s ot,- 
d a de^fensoren, te.nplorum at,,ue tecturo,,,, praes,d,.,v, .5 
curuc sordidatun, el reun, ; video 1'. I-entulun,, cuu,» e«o 

:„Vdeu,. ac parenten, stat.o fortunae ac non.n,s n,. 
'Z. liberoru,n,,ue nos.ror.m, in hoc nu.ero .,-lo - 
sordibus- cui superior annu> iden. et v.rden, luf.s et p ae- 

urn ^opuli iudicio togan, dederit, hune hoc anno .nU. =0 
o a ogalnis inius.,ssin,ae subita.n aeerbUaten, pro pafc 
°rtis2o et elari> ,iu.o civi deprecantem. Atque h„- tot e 
''' " u '„n squalor, hie luc.us, hae sordes --eptae^un 

Zer unun, me, ,,uia me defenderunt, <,u.a meum casum 
r ; dler^m, n- n.e U,genti patriae, flag.tann ^a- =s 
"i nn^lenti Italiae, vob>s omnibus orant.bus redd.deunt 
Ouod «, est m n,e scelus? t.'uid tanto opere ddu,u, 
nol "n ^idvos indicia, litteras, confcssiones eommu.us 
"■ti de^r um parui vobis? Ac si scelestum est amare 
exiti aetun, cu 1 ^ fortunae 30 

patriam, pertuh poenarum satis . cxersa u 

.„;. . . . def.nd..runt ; ^ --^^^^.'^^^^dr^,,. Ke.l mci P 
Hemc.Eberh„M ■ 1 "^ ™ ^^J"''', e ncstron.m //<./-" •. corumquc 

;■ .It bi 



'Vjif^fm- 



K5::'r f 



TRO 1', SF.STin OkAIKi 



69 1)5 



vexn.n..,d,.Mpa,i l,l,.n, ,.,,„,„,, ,onnnu, ,„u., „|mnn,„ ,„- 
fr«l,l„l, pioint.-.amnre inaiulito, mnx.mn ,„ .,|,„|„r,. vol,,, , 
u.- .St ad pedes ini,„i,i,s.sim.,ru,„ ; ,.g„ pulsus aris foris d.'is 
penafbus, distracl„s a mcis, carui pa.ria, ,|uam, ut levissin.e 
f d.cam, certe protc.eram ; portuli crudditalcm inimicon,.,, 
scelus mfidelium, fraudcn invidorun,. Si l,cc non est satis' ,46 
quod ha., omnia ddcM videntur reditu meo, multo mihi 
multo, inquam, iudices, praestat in eandcm illani reridere 
fortuna.n qttam tantam importare mfs defensoribus et con- 
.0 .ervatonbus calaniitatem. An ego in hac nrbe esse possim 
h.s pi.ls.s qui me huius urliis compo«on, fererunt ' No,, 
ero non potero esse, iudices ; neque hie umquam puer, qui 
h.s laenmis qua sit ,,ietatede,larat, a.nisso patre suo propter 
mc, me ,psum incoh.mem vulebit, nee, qnmienseumque me 
^5 VK ent, mgemescet ac pestem suan, ar patris sui se dieet 
vuerc. Ego vero hos in onmi fortuna, quaecumque erit 
oblata, com,,lectar, ncc me ab iis quos meo nomine sordi- 
datos videtis umquam ulla fort.nia divellet ■ ncquc e-.e 
natu.ncs quil)us mc senatus commcndavit, quibus de me 
'c grattas eg,t, h.mc exsulem propter n,e sine me videbunt 
Ned haee d, mmiortales, qui me suis temph's advenientem ,4, 
reeeperunt stipatum al, his viris et P. I.entiilo ronsule, atque 
.psa res publica, qua nihil est sanctius, vestrae potestati 
uidiees, commiserunt. \-os hoc iudico ontnium bonorum' 
>S mentis confinnare, improborum rcprimerc potestis vos his 
civibus ut, optimis, vos me reficere et renovare rem pubhcam 
Qua re vos obtestor atque nbsecro ut. si me salvum esse 
voluistis, eos conservetis per quos me rcciperavistis. 

r coniiix /!/!„//, , ccrtc |.i,.l<-x< ram .„„>-, cortadek- i^ 

-•. d.cxcram Arn,-,.:c. defendcram A7„/. : c. croxcra,,, «"™4 
«cenlen, crexeram Brc»,hr,g c/. 8 64; cert,- a caede lexer™ 
Hal,,, . corpore texeram Aoc/, ,5 ingemescet PC : inKemiscet B 

>rl/ I a, § 39^ sel se,e /W* : esse p,r „.,„^,.,^^ c. *" ,6 hos f 
impetuni A Biisrhe % fa) ' improoorum 



•%4ih»S^ 



"^j^Lrim. 



M. TVLLI CICERONIS 

IN P. VATINIVM TKSTKM 
IXTKRROGATIO 



SIGLA 



1;! 



/' = coil. Paris. 7794. s^t^^:'- '" , „ , • , 

/, = cod. liem. .36, s.«l. xii-xiii e cod. /' descr.p u, 

S = cod. Paris. 14749 int^"""' =""'• "' " 

descriptus 
;.,,rod.(luclfcrbytMus205ecod. sdescr.pius 

r; = end. (.cmbUccnsis, nunc Bruxellcnsis 5345. ^^leci. .sn 
£ = cod. Erfurlensis, saecl. xii xiii 

- cod. Monacensis 1 5734. sac":!, xv ^ ^ 
/Mr ■ '.t omn- s .n hac oratione dccurtati : (/•■■ - 'fi 
CHamu; hie i.l,c duo codices qui in Mu.eo Pruann.co con.er- 

v.imur - Burn. 15: et Harl. 2f>Si 
Scftpl. = lemmata Scholiasiae liobiensis 



M. TVI.I.i CICKROMS 

IN 1'. VATIXIVM TKSTKM 
IXTI':Rk()C,A IK) 

Sl tantum mo.l,>, \at,n,, ,|u„i ind^ni..,,, |,„s,„|.uc, M„,„re « 
voluls^e^,, fen,sc„, id ,|„od his ^t■lu■,m■nt,.r pl.uxhnt „t te ' 
'imi,, tcst.m.mu,,,, |,n,ptcT lurpitmiinun viUr v,r'dis„uj 
don.cst.cas nulli,., „,u„,,n,i ,nUarctur, tacitus .Inniiu-rc',, ■ 
f ncnu. .Ml,,, l,oru,n aui i,a ic afctandum m Krav.,,, advcr- 

-numaut.ta H.Kandum „, vcli„„.„„ >cst.n,a.[m,.al,a,m 
Sc^.I fm paulo anic inlcnpcraniiur l„r.a.s,sc- ,|„a,n .Icl.ui ■ 

o-Iio cM.mun-, in ,|u„ ., si „nmi. propter tuun, ,n ,nc scclus 
supcrare d.-l,.,,, ,a,„en al, ,„„nibus paenc vincr, sic sum 
.0 nctatus ut, run, ,e no,, „„nus .„„tc„,ncrcm c|„a,„ o,lisscn, 
tamen vcxatum potius ,|ua,n despectum vellcn, din.ittere 
Qua re nu t.l,i lumc honor.,,, a n,c haher, Ibrte „„,c.ro, ouod' . 
mterrogL-n, i|ucm nemo congress,,, nen,o aditu, ne„,o suf 
frag,o. nemo civitate, nemo luce di;;:u,m putet, nulla „,c 
■ 5 causa „„p„l,sset nisi ul fero. i.ate,,, ista,,, tuam co,„pri,„ercm 
et audanan, frangereu, et loquacitaten, pa,„is ,„eis in,er,o. 
gat,on,bus mretita,,, retardarcn. ICtcnin, dehuisli Vatini 
c-tiam s, falso venisses in suspici.mem I>, Sestio, tam'en „„ni 
■K.ioscere, s, ,n lanto hominis ,le ,„e optime merili pcrirulo 
^o cl tempon eius et voluntati parcre vnluisscm. Sed //he- ,, 

JioT'^/:": w ;::?'• v; ^j"i r ""■""' ^ v- «' •^""■■" 



1 i 



M. I VI, I, I ( ICI.KONIS 



slLTiio r//V pru ti^liniom.. i s.c n.enlitiini, rum ..illirmarcs 
milium lilM ciniiiino cum .\ll)ini.vamj >LTmoncrii mm modo 
(lu St.tio aiTu.andu, ^cJ imlla imv|u.iui d.: n. fiii>M', paulo 
,iMtc imprudciis iiuli. ,i.li, qui ct T. H.mdium l.rum com 
mimi.asM' ct .i Ic (unMliuni P. S.-tl an usimli pclisso, cl s 
Albim.vamuu, .[ucm ani. a ^is til'i rioUun i>.o <1im>-.c^, 
dnmum t,uu>vou.,-.c,nu.llairru,nl.i.uluindiU'ns,.l.'m.iuc 
r.Mitiniu , 1'. N-li s. lipi.i,, .pias nuiiui' iins->l iir.pic rcpcnrc 
|.,„cl, ic Allinvnanu d.-di^.r casque in lu.c iudi. in esse 
n.ilatas. In <[.:.> alliTum cs .■cmrc-sus, a tc auusaU'tcs lo 
esse m.lruiios el suliiprnatos, in altcrci inconstanliam tuaiu 
,uu. levitate luin eliam periurii. implieatam refellisti, cum, 
,iueni a U alienissinmm esse aixisses. eiim domi tuau fuisse, 
cjucm piac\ari.atoretii esse ah miti.. iudicasses, ci te (luns 
rii"asset ad aci usandiim lilii", dixeris dedisse. if 

' \iii.ium es vclicniciis leru^iue nalura : ne,u puias fas esse 
\erlnim ex ore exire ( uiusquam .ii..)d n.m iucundum el 
honorilicum ad auris tuas accidat. Venisli iraUis omnibus ; 
,luod CKO, sinml ac teaspexi, prius (|uam loipii coeiiisli, enm 
anlc (lellius, nulrieula sediliosorum omnium, lesumonmm jo 
"dicerct, scnsi alque providi. KepeiUe eniin te Lunquam 
serpens e lalibulis oeulis emivenlilms, iiiHato ,,,llo, lumidis 
rerviribus inlulisli, ul milii renovalus iUe Uius m lo . , , 



/,, ;joo, 20: r/, is>liiii,ini) ti 
htblLrllo ill Itstiiii-'Jii'i/' 
,>. qiiia.l /'7(Sr..: .|1M el ■• 
10 ill (liiM ulu-nim /" '. Ml f| 
f,7- inpli.Min/'/iS: iiiM>lii il^im " 
|.i,.cUili'li prai' litulisti """ 



4 qui cl 
1.1 quia C 
rum alien 



tci 


■ t' 


cli. h 


■^t. IIK 


/ 1 If 
Mi: 


li. 


V 

/ 




LUIll C 


/ nt'llxt q" el 

/// n<i/iii (V.I /' 

12 im|.Iiiatain 



ri fcllisti msp. Bii^rhr. qm il 
r/, Kmr. Am. § 87 14 iiulii assc 

Leln„a„., ,8 accidal Panlngnlhu. Scsl 5 icl^ : accidit P13_ 

;„.,-c,lal Ct : aice.lil // =3 1" /"• ''■ '""•/". " '^^ ""' '" ^^''- '" 
/>,,/ wnf:,ri h n,m w qw, qiuuhngmln/at hmus lexlushntac o,m>m 
■,inl irPl. millwn tirjalii^ liabctil nuiinum 



^i^fj'sr'i's?'- 



^¥X»«i«SWP^ 



IM'. VATIXIVM MXl.MIMKUK.M.M,.. ., 

.i^'-,,:::::::,::^:;;:;":^':;-'--''- ^ iu...„„; 

s „ ; :" """""'^'"'' ''■•■'•"^"' " I--- -i ..-.,., 

.^ ':::■,::;:,■■••■? -•'-™ie.j,.,„ 

111 \er(., , III Cornell deloiiMo (lisnli.L'i ,,„•„„ ,, 

^■■":■r^^;;sr:t^;;:;r-'r'■''' ^ 

30 uir perc, sanguin.n. prmcipu,,, . ivi.ati.s exsorhcre, cnid.-li 
'atom vestram odiunK.u. dii,.,i,nu,„ ,,uod i.i b 'njtl', 

' IC. VATIV, 



'''■ I 
.1 I 



3 6 M. TVLU CICERONIS 

iiiveteratum habebatis baturarc cuperctis, sceliis et furorein 

7 vestriim cedendo maluissc frangcrc quani rusistendo. Qua re 
pell) a te ut mihi ignoscas, Vatini, ei cum patriae pepcrceruii 
iiuam servarani, el, si ego te pcrditoreru el vexalorem rei 
publicae fero, tu me con.serxalorem et rustodem leras. 5 
Oeinde eius viri discessum incrcpas quern videa omiimm 
civium desiderio, ipsiiis deniijuc rei publieae luctu esse 
revocalum. At onim dixisti nun mea sed rei publicae causa 
homines de meo reditu laborasse : quasi vero quisquam vir 
cxcellenti animo in rem publicam ingrcssus optabilius quic- lo 
quam arbitretur quam sc a suis civibus rei publieae causa 

8 diligi ! Scilicet aspera mea natura, difficilis aditus, gravis 
vultus, superba rcsponsa, insolens vita: nemo consuetu 
dinem meani, nemo humanitatem, nemo consilium, nemo 
auxilium requirebal ; cuius desiderio, ut liaec minima dicam, x5 
forum maestum, muta curia, omnia denique bonarum arlium 
studia siluerunt. Sed nihil sit factum mea causa : omnia 
ilia senatus consulta, populi iussa, Italiac totius, cunctarum 
societatum, conlegiorum omnium decreta de me rei publicae 
causa esse facta fateamur. Quid ergo, homo imperitissime 20 
solidae laudis ac verae dignitatis, praestantius mihi potuil 
accidere? quid optabilius ad immortalitatem gloriac atque 
in memoriam mei nominis sempiternani, quam omnis hoc 
civis meos iudicare, civitatis salutem cum unius mea salute 

9 esse coniunctam ? Quod quidem ego tibi reddo tuuni ; nam as 
ut tu me carum esse dixisli senatui populoque Romano 
non tarn mea causa quam rei publicae, sic ego te, ciuam- 
quam es omni diritate atque immanitate taeterrimus, tamen 

3 ei cum scri/,si X'- Q«- <^- <n) ■ ^t- c'"" ''BC'f- "'/™5 =9 ! S,sl 
i loql ; cum Hks : cum clSchol. : cum ci C. Fr. lUniumn, cM. : quod 
ci Madv. pcperccrimPre//. : p>:fcrdsscm Scl,o!Md he sincvor^iq. 
quaml : peperci Hnniam,. cM. 4 scrvaram PB^H: scrucucramSc/io;. 
.1 proditorem /fBrf 8 revocalum' AVob llacn.mS^fc , '5 ^""f 
desiderio forum mutum fuit A 23 '" P •'"■ P™'" " -'"') '' ''"'': 

5 30 ; pniep. om. h, M. Madv. =5 red Jo mutuum Phiygcii a? rei 
pub. nomine = 28 c'i Wamherg : sis cadd. 



;™„r """ ''"''" "°" '^^ '- "-"> - i-'^lioae 

-r:r=^---r:;— r^'r- 
yiiaesturani petisti cum P Sf^t,-, 1 ■ ' ■, 

•I H,d etiam sordidisHimo „rf,W, :/fLe '^ ,"1 !.-' '"""' °"'- ■'^'^' 

''W;'. V,yl,„ atque infi.no . abro^inH ^"., ' ""■. "'"""'P'issi.n,, 
^S t. n.-frdo Par.:,,:,, Ii-<,}h """ ^"^ '"f/''- "' >••/;■ P' 



M, 



TVIJJ CICERONIS 



I 



-' I 
■::: I 

in 



, i 



direres cr- -itare. Quaeru abs te teneasne memoria, cum 
P Se>.tiu. quaestor sit runctis suffragiis factus, tunc te v>x, 
invitis omnibus, non populi bencfuio s. d consulis, cxtremum 
, adhaesisse ? in eo magistratu cum tibi magno rla more aqua- 
ria provincia sort, obtigissct, niissusne sis a n.e consulc 1 u^ 5 
teolos, ut inde aurum eN,,ortari argentumque proh.beres _ 
i„ eo negotio cum te non custodem ad continendas, scd 
mrtitorcu ad partiendas merois missun, putares, cu,n<iuc 
L,niun, dnn,os. apothecas, navis furac,ssn.c scru.arere, 
hon.inesque negoti gerentis iudiciis iniqu.ssnu.s mret.res, ,0 
n,ercatores e navi cgrcdientis tcrrorcs, ronscendent,s mora- 
rere teneasne .ucmona tibi in conventu I'uteohs nianus 
esse adlatas, ad mc consulem querelas I'uteolanorun, esse 
delatas? post <,uacsturam exierisne legatus m uUer.orem 
Hispaniam C. Cosconio pro eonsule ? cum dlud .tcr H.spa- ,5 
niense pedibus fere conf.ci soleat, aut, si qu, nav.gare vein, 
certa sit ratio navigandi, venerisne in Sardm.am atque .nde 
in African,? fuerisne, quod sine senatus cunsuUo t,b. facere 
non licuit, in regno Hiempsalis, fuerisne m regno Mastane- 
sosi venerisne ad fretum per Mauretan.am? quen, sc.as :o 
umquam legatun, Hispaniensem istis itiner>bus u, dlan, 
nrovinciam pervenisse? 
„' Kac.uscs tribunusplebis-quid enim te de H,span,cns>- 
bus flagitiis tuis sordidissimis<iue furtis interrogem ? (Juaeru 
ab te primum universe quod genus improbitat.s et sceler.s ,5 
Teo magistratu praeternuseris ? Ac tih, .an, ,nde prae- 
cribo ne tuas sordis cum clarissimorum virorun, splendore 
nermisceas. Ego te ciuaecumque rogabo de te ,pso rogabo, 
,e I te ex an'plissimi viri dignitate, sed ex tu,s tenebr.s 
extlaham : omniaque mea tela sic in te conicentur ut .en,o 30 
p.r tuumlatus quod soles dicere, saucetur ; ,n tuis pul- 

1 . Rr/.n/ 1 1 terrcrcs coiiscend. siippl. •" njg- " 

4 -'•enocbm.rc.^ S.W^ . jc^^^^ ii. ,, I 34 ( C.cl. § 73; 

'J, r°"i-i^ C/ O "fviTs; ^rf "• ncsa,<y„s iv. 567, =9 sqq. 



IN 1'. VATINIVM TESTEM IXTE RkO(;.\TIO 5 

monihus ac viscerilms haereU.nt. Kt ,,uo,mm omniu.n 
rerun, maynarum ab dis immortalibus principia duruntur 
volo ut mih, respondeas tu, qui te Pythagoixi.m soles dicere 
et honnnis diK.lissimi nomen tuis iinni.uiibus el b.irbaris 
{ monbus praetendere, quae te tanta pravitas mentis lenuerit 
qui tanlus furor ui, ,;um itiaudita ac n.laria sacra sus, . p,.,is 
Clim uiferorum aniu.as elicere, cum puerorum extis dcs 
mams mactare soleas, auspicia ,,u,bus haec urbs cmdita 
est, quibns oumis res publica atque in.pcriuni lenetur, con- 
.0 tempseris, u„t,o<|ue tribunatus tui senatui denumiaris tuis 
actiombus auguruni responsa at.jue eius conl.gi adro^antiam 
m,pedu„cnto non luiura? Senuidum ea quaero servarisne 
m eo fidem ? ,ium quando tibi moram attulerit quo minus 
conclmn, advocares legen.que fcrics, ,|uod co die scires de 
■S caolo esse servatum ? E; .juoniam hie locus est unus ,p,em 
tibi cum ( aesare comnuinem esse dicas, seiungam te ab 
illo, n<,n solum rei publicae causa verum etiam Caesaris ne 
qua ex tua suuu.ia indignitate labes illius dignitati adspersa 
videatur. Pnmum quaero ,ium tu senatui cau.sam tuam 
.operuuttas, quod facit Caesar? deinde, quae sit aucloritas 
eius qui se alterius facto, non suo defendat? tleinde -- 
erumpet ennu ali.juando ex me vera vox et dicam sine 
cunctatione .p.od sentio,-si iam violentior aliqua in re 
C. Caesar fuisset, si eum magnitudo contentionis, studium 
^,= glonac, praestans animus, .-xcellens nobilitas aliquo impu- 
lissLt, <,uod m Illo viro et tuiii fcrendum esset et r.iaximis 
rebus (juas postea gessit obIitteran<lum, id tu tibi, furcifer 
sumes, et Witini latronis ac sacrilcgi vox audietur hoc iiostu- 
lamis, ut idem sibi concedatur quod Caesari ? Sic enim ex ? 
30 te quaero, Tribunus plebis fuisti,- seiunge te a lonsule ■ '* 
conlegas habuisii viro. funis novem. Ex iis tres erant .pios 



I PythaKorcvim Srlio/. ■ I'yth,it-o,ic,„„ p ,rll 
mC: succ-pc-risP ,= scrv.-,ri:ne -: sorvar.n. 
nt f/s 3' ii-i !• Sriw!. lii^ /l^, ti, ^u,. 



6 biiscf[)cris 
PBxG 15 iiniis 
. Schi.l 



n 



;i i 



& 



7 ,6 M. TVLI.l CICERONIS 

111 cotidie sciebas servare do caclo, qiios inridebas, quos 
privates esse dicebas ; de qiiibus duos praetextatos sedentis 
vides,— te aediliciam praetextam togam. quani frustra con- 
feceras, vendidisse !— tertiuni scis ex illo ohsesso atqiie 
adflicto tribiinatu consiilarem auctoritatcm hominem esse 5 
adulcscentem ronsccutum. Reliqui sex fuerunt, e qiiibus 
partim plane tecum sentiebant. partim medium quendam 
cursum tcnebant : omnes liabuerunt leges promulgatas, in 
iis nuiltas mens necessarius, etiam de mea scntentia, 
(.. Cosionius, iudex nost- quern tu dirumperis cum audili- 10 

17 cium vides. Volo uti milii respondeas num quis ex toto 
conlegio legem sit ausus fene praeter unum te ? quae tanta 
in te fuLTit audacia. quae tanta vis ut, quod novem tui con- 
legae sibi timenduui esse duxerint, id unus tu emersus 
e caeno, omnium facile omnibus rebus infimus contemnen- 15 
dum, despiciendum, inridendum putares ? num quern post 
urbeiii conditam scias tribunum plebis egisse cum plebe, 

:8 cum constarct servatum esse de caelo. Simul etiam illud 
volo uti respondeas, cum te tribuno plebis esset etiam tum 
in re publica lex Aeliu et Fufia, (luae leges saepe numero 20 
tribunicios furores ilebilitarunt et represserunt, quas contra 
praeter te nemo um(|uam est faccre conatus,— quae quidem 
leges anno post, sedentibus in templo duobus non consuli- 
bus .sed proditoribus huius civitatis ac jiestibus, una cum 
auspiciis, cum intercessionibus, cum omni iure publico con- 25 
flagraverunt : ecquando dubuaris contra eas leges cvmi plebe 
agere et concilium convocarc ? num quern ex omnibus tri- 
bunis plebis, quicumque seditiosi fuerunt. tarn .audacem 

, lu r,,,, S,M. siclcbas P : sitichns flS quos . . . dicebis s,./././. ™ 
„,„ r = r qiiibus hos 5fW. 3 tc ten-!'-... vendidisse sir rf.- 

a. On. iv.iTS aediliri,in, am. SM. 4 "■"'? S'';?'' ^"''f/^, 
8 liiTbiionint rd R. : -nnl n„M. in ns in te is PBsC .=. A„l' 

,f,h« sit aiisus ot;:wH,r ' '<>„ nu^fMs ■ „„l • misp,r,i^ <lMal,s txndisse 
K. Biifrhf 13 quod Coi'fnmis : cum coiiH. 



IN P. VATINIVM TESTKM IVTERROOATIO 



7 'S 



8 



audieris fuisse ut umquam contra legem Aelian, uiu FuCam 
concilium advocaret ? 

Quaero illud etiam ex tc, conatusne sis,voluerisnc, denique ' 
cogUans,-est enim res eius mndi ut, si tibi in nien.em " 
5 modo vcn.t, nemo sit qui to ulk. cruciatu esse indignum 
putet.-cogiturisne in ilk, tuo intolerabili non regno,-nam 
cupis id audirc,-.sud latrocinio augur fieri in Q. Metelli 
locum, ut, quicumque te aspcxisset, duplicem dolorem 
geniitunique susciperet et ex desiderio clarissimi civis et 
TO ex honore turpissimi atque improbissimi ? adconc non lahe- 
factatam rem publican, te tribuno ne,|ue con(|uassatain civi- 
tatem, sed captam banc urbcm atque perversan, putaris ut 
augurem \'at.nium ferre possenius? Hoc loco quaero, si, « 
-I quod concupieras, augur factus csses,-in qua tu,i cogita- 
T5 tione nos qui te oderamus vix dolorem ferebamus, illi autem 
quibus eras in delicii.s vix risum tenebant : sed quaero si 
ad cetera viilnera, qaibus rem publicam pulasti deleri banc 
quoque mortiferam plagam inllixisses auguratus tui, utrum 
decreturus fuens, id quod augures onmes usque ab Ronuilo 
>o decreverunt, love uilgcnte cum populo agi nefas esse an 
quia t,i semper sic egisses, auspicia fueris augur dissolu-' 
turus ? 

Ac ne diutius loquar de augiirati, tuo,-quod invitus » 
facio ut recorder ruinas rei publicae; neque enim t.i urn- " 
»5 quam stantc non modo maiestate horum, sed etiam urbe 
te augurem fore putasli : verum tamen ut somnia tua relin- 
quam ad scelera veniam, volo uti mihi respondeas, cum 
M. Bibulum consulem non dicam bene de re publira sen- 
tientem, m- tu mibi homo potens irascare, ([ui ab eo dis- 

s..lagat M„f//,r„s dixcri.nc . . . dixeris § 41 ; sinti^ habcant ' ' 



.il I 



iri 



g,, M. TVI.I.I CICKRONIS 

sensisti, sed homiiiem certe misquam progredienlem, nihil 
in re public! molieiuem, tantuin animo ab actionibus tuis 
dissentientem,— cum eum tu consulem in vincula duceres 
et ab tabula Valeria conlegae tui mitti iubercnl, fecerisne 
ante rostra pontem continuatis tribunalibus, per quern consul 5 
populi Romani moderatissimus et constantisbimus, sublato 
auxilio, exclusis amicis, vi perditorum hominum incitata, 
turpiss'imo niiserrinioque spectaculo non in carcerem, sed 
,2 ad suppliciuiii et ad necem ducerctur? Quaero num quis 
ante te tarn fuerit ncfarius qui id fecerit, ut sciamus utrum 10 
veterum facinoruni sis imitator an inventor novorum ; idem- 
que tu cum his at(iue huius modi consiliis ac facinoril)Us 
nomine C. Caesaris, clementissimi atquc optimi viri, scelere 
vero atque audacia tua, M. Bibulum foro, curia, templis, 
locis publicis omnibus expulisses, inclusum domi rontineres, 15 
cumque non maiestate imperi, non iure Icgum, sed ianuae 
praesidio et parietum custodiis consulis vita tegeretur, 
iniserisne viatorem qui M. Bibulum dome vi extraheret, ut, 
quod in privatis semper est servatum, id te iribuno i)lebis 
,3 consuli domus exsilium esse non posset? Siumlquo mihi 20 
respondeto tu. qui nos qui de communi salute ronsentmuis 
tyrannos vocas, fuerisne non tribunus plebis, sed intolcrandus 
ex caeno nescio qui atque ex tenebris tyrannus, qui primum 
earn rem publicam ciuae auspiciis inventis constituta est 
isdem auspiciis sublatis conarere pervertere. deinde Sanctis- 25 
simas leges, Aeliam et Kufiam dice, quae in Gracchorum 
ferocitate et in audacia Saturnini et in conluvione Drusi et 
in contentione Sulpici et in cruore Cinnano, etiam inter 
SuUana arma vixerunt, solus conculcaris ac pro nih.lo 

= in PBS ■ urn. GEs : rei pub, /«■ nil. 4 ab /'2 : a Scl,ol. s : ad 

CK 6 cT const, o,„. S.lJ. 7 vi Sd,ol. : ut P nil. -8 domo 
C domumPsC, A',,»,don.u Ufm-, v, § .28) /9'd*G""'- 

ZuTcE =3 primnm HH : primam PB^.rl. =4 pubbcam 

y.p. el inventis am. Sriiol. 25 evrrli^re f.ft' 



IN P. VATINIVM TESTF.M IXTKRROGATIO 



9 'i 



putaris, qui consulem morti obieoeri.s, inclusun, obsed.ris 
xtrahere « suis tectis conatus sis. qui in eo .n.^^u^'Z 
'»odo emcrsens ex mendicitate sed etiam rlk.v 

."is .e.eas P ..eHsne .an. .:d:ntrrir " - 

cum 1.. \ ettmm, qu, n, senatu confessus esset se cu,n teln 
A^so, mono,. Cn. Po„,peio, su„„no et clan.sin" ' S 

n rostns, ,n illo. ,nquam, augurato templo ac loco cn„ 
'= ocan., quo aucoritatis exquircndae causa ce.e i tribu i 
Pleb.s pnnapcs c.viuuis producerc consuerunt hi u. " 
cl.cem \'e.,iun, iinguan, et voccn, suam scelc i e, d , nV 

::~'::t°'"'^"- ^---^^--^^^:^ 

«==t^-?=Si=^^^ 
=r;i^r;z-:::r-S 

";;«?:rv:si:r:ur'''™"-~"S^^ 

3 modo AiigeltHs : out /w/W 

«««,, fWo, ^«,w«/,i,..^,„,';„ „, ;,™;, f,;"""<=^ ■■ <■'"""' "»'"" r,,//,,,. 

l""rf.».*«.„ocem«4oirorrc"rf/,«/;'f ^"' ' '"<"-""> <""■ C& 

menli coM. ,3 Dixcritne s,r rf ,7 >=d.-ment,ae Gu/M,,,.: 

'8 spol,aras ... /. f„;.J^ Z 'T ''■ "" « ^ ^/^ Inclcarfsne 5 =6 

'"OS. Vatini „„„■. Jo.d„„ Xl] ,;',n i;,„,4 ■■■"" '■"'"■ "'"'" ^ ''"'<°'^ 



,0 ,j M. TVI.l.I CICEROXIS 

qiiar de illo est atquo erat, ante aliquanto timebas, I.. Lon- 
tiilum, huiic iudiceni nostrum, flamineni Martialom, qmid 
erat eo tempore Gabini tui competitor, eiusdem \'etti indicio 
opprimere voluisti : qui si turn illam labem pctemque 
vicisset, quod ei tuo scelerc non licuit, res publica victa non 5 
esset. Huiiis etiam filium endem indicio et criminc ad 
patris interitum .idgregare voluisti : I.. I'aulum, qui turn 
quaestor Macedoniam obtinebat, quern civem, ([uem virum ! 
qui duo nefarios patriae proditores, domesti-os hostis, lugibus 
extermin :at, hominem ad conservandam rem publicam 10 
natum, in idem Vetti indicium atque in eundem bunc 
2f, numerum congregasti. Quid ergo de me querar? (lui etiam 
gratias tibi agere debeo quod mc ex fortissimorum crvium 
II numero seiungendum non putasti. Scd qui fvit tuus ille 
tanlus furor ut, cum iam Vettius ad arbitrium tuum per- 15 
orasset et civitatis lumina notassct descendissetque de rostris, 
eum repente revocares, conlotiuerere populo Romano vi- 
dente, deinde interrogares ecquosnam alios posset nominare ? 
Inculcarisnc ut C. Pisonem, generum meum, nominaret, qui 
in summa copia optimorum adulescentium pari continentia, ao 
virtute, pietate reliquit nemincm, itemque M. Laterensem, 
hominem dies atque no-tes de laude et de re publica cogi- 
tantem? promulgarisne, impurissime hostis, quaestionem 
de tot amplissimis et talibus viris, indicium Vettio, pracmia 
amplissima? (lui bus rebus omnium mortalimu ron voluntate 2; 
scd couvicio rcpudiatis, fregerisne in carcere cervices ipsi 
illi Vettio, ne quod indicium corrupti indici cxst.-irct eiusque 
sceleris in te ipsum qu.aostio flagitaretur ? 
, Et quoniam crebro usurpas legem te de alternis consiliis 
reiciendis tulisse, ut omnes intellegant te ne recte quidem 30 
facere sine scelerc potuisse, quaero, cum lex esset aequa 
promulgata initio magistratus, multas iam alias tulisses, ex- 



27 



9 duo PG : duos Sr/iol. BS rrll. 
12 eRO k^ 33 impurissiinc PBltu' ; 



domest. hostis oni. Schol. 
imp. ct perditissimc G rt pifr. 

; cti.ini Ir^ 



IN I', 



\ATINIV.M TESTEM IXTKKROGATIO 



peru .„e dum C. An.onius reus fi.ret apud Cn. I,en,u- 
lun, C,od,anum et pos.ea <,uam il,. ,.t reus facus, s.a. 
tulen. ,„ e.,m .qu, „,am post legem reus fac.us esser 
u. homo corisulnns exelusus ,„iser punco ,emp„ris s, o 
5 ;areu,r beneficio et aequita.e legis tuae ? iCZ 

iacmons tu, ! Nam Maxmii quiden, su.uma laus est summis 
.n.n„c„„.s, susa.p,a causa, ,,unesi,orc eonsilioque d et 
.ommod,orem ,nm,ico suo condieionem reiecior^s dte' 
>o nohusse. Nihil Ma.i„,us feeit alienuu, auft^. " .^^ 
^^ v,r,., elar,ss,mis, Paulis, Afavin.i.s. African.s, o„ 
gor,an, hu.usv.rtute renovatan, „on modo speran/us verZ 

■"i-d est, te ,d quod promulgasses misericordiae nomine ad 
.5 crudehtat,., .empus distulisse. Ac nunc quiden, C. A oni ' 
hac una re m.ser.am sua„, consolatur, quod iu.a.int. '" 
et fratns su, fratrisque filiam non in familia sed i care ^e 
conlocatam audiro makut quan. videre 

Et ,,uoniam pccunias aliorum despicis, de tuis dMtiis " 
.0 ,nto era„t,.ssm,e gloriaris, volo u.i n.hi'respondea fectr '' 
oedera tnbunus plehis cum civi.atibus, c,u„ reg b s ' 
tc.rarch,s : erogar.sno pecunias ev aerario tuis legibu '■ 
puer,s„e part.s ,llo tempore carissi.nas par.in, ^ Cae'sar 
partm, a publicanis ^ Quae cun, ita sint, quaero e. , " e' 
»5 ex paupernu.o .lives factus illo ipso anno quo lex lata es de 
pecunus repetundis acerrin,a, ut omnes imellegere po" en 
a te non modo nostra acta, quo.s tyrannos vocas, sed'e, 
am.cssm,, tu, legem esse contemptan, : apud quem tu et . 
nos cr™„,ar, soles, qui illi sumus an,icissimi, cum ,u e" 

v.r. (viri, clar.^ m, „,/. "o ' m ', •^'"'■i.'ar.ssimis clar. 



II J- 



19 i') 



M. TVI.l.I rlCF.RONl^ 



3' 



conlumclios,ss,me totiens n.ule Jicas quoluMis W iUi adfmem 

J'^lu^.u^im illud scir. ex te rupio, quo consilio uut qua 
„,en.c f.ccris ut in q.nio ( ). Arri, familiari. me,, cun. lo«a 
,„,lla aonnnbcres? que, u,i,quu,n vider,s, que,« aud.er,s? j 
quo cxen,l.lo, quo u.orc foccris? Dices supphcafones te 
iilasnon probasse. Dp.inie : nullae luor.nt supplicat,o,,es. 
Videsne ,»e nihil de anni illi.s eausa, ,>ilul de eo quod .,b, 
„„„,n,une cum .umuus vir.s esse videatur, ^-^^ d^'"'; P™' 
priis seeleribus ex te quaerere' Nulla suppbcatu. fuer.t. .0 
L-edo .mis um<iua,„ ce.urit atratus? Ita emm ,llud epulum 
est funebre i,t n.unuH s.t funeris, epulae quidem ,psae dign,- 
■3,„is Sed omitto epulum popul, Ro.uani, festum d,en, 
'■' usenlo, vcste, <m,ni apparatu or,>atucp,e vise.ido; qu,s um- 
nLu in lurtu domesticc, quis in funeve fam,l>ar, cenav.t n 
cun, toga pulla? cui . 2 bali,ieis exeunti praeter te toga pulla 
„„„,uam data est? Cum tot hominun, milia aceumberent, 
cun! ipse epuli don.i.ms, Q. Arrius, albatus esset, tu n, teuv 
plum Castoris te ct,u> C. Kibulo atrato ceter,sque tu,s fv.rus 
Lestu,n inlulisti. Quis turn non ingemu,., <iu,s non dolu,t ,0 
rei publicae easum ? qui set,™ alius in ,llo epulo fu,t n,s, 
ha,nc tantam et tarn graven, civitatem sul„e-ctan, esse non 
3. modo furori, verun, etiam inrisioni tuae? H. .c tu n,oren 
ignorabas?numquam epulum videras?nu,r n. puer aut 
adulescens inter cocos fuera. ? Kausti, adu .ent.s nob, bs- .5 
si,ni, paulo ante ex epulo magnificent.ss.u.o famem ,Uam 
biiui, pauiu 1 f-,uem accumbere atratum 

veterem tuam non expleras ? yus=™ aceuuiu 
videras? dominum cun, toga pulla et e.us am.cos ante con- 
vivium? Quae tanta /. tenuit amentia ut, n,s, ,d tecsses 

jy I. v'i«(ondiim com. Hditft 

, fu.r,n.^./.-..; f-™« ™^ (can, ^^m^^^ K. Bus,., 



Nmig, s (l 



»5 ""V™^„i,rs ^^"- .8 videras > Videras 

do,n^>,n,.^con.L....5^;o..,^^,^'^-^'^ 
hie suppl. Bnitet : tc tanta //*■' 
insuni;! HI- (ilf- 



IN V VAT/NIVNf TKSTKM IXTI;RK,„,.m „ , ,3,, 
qnod i;.s no,, fu„. „i,i v,ola«cs ,c,„plu,„ Castoris. „o,„.„ 
cpuh, oculos ,:,v,un,, „„.rc„. vHcv,,,, e,„s ,|ui ,0 inv„.rat 
ai.-,or„at.„,, par,,,,, pu.ares testiflca.u,,, esse .upplicat.ones 
le ,ll,i.s nc, putare? 
5 Q,.aero etian, ilh,d ex to, q„od priva.us a<l„,isisti, ,„ ,,„„ "* 
cvno ,an, „!„ dicere „„n li,-.!.!, ,■„,„ ,.|.,riss,„,i,s viris ,a„san, '' 
tua,,, esse roniunctan,, p„st„la,„s„c sis U-.,- t,i,in,a ct 
I».>.a ? cdixcritnc V. .\Ie„,„,iu. praetor ex ea le-.. u( ariesses 
die tr,rens,n,u? run, is dies venisse,, lererisne ,|„oa i„ har 
-= re pul.hra „on ,„odo fact,,,,, antea „„„„|„a,„ ,., seel in 
omn, „,e,„oria es, cnnino ina„di.,„„ ? appellansne .r,l,unus 
Pl.lnsne causa,,, d,cere.--lev,usd,vi ; ,,„a„„|„a„, id ips,„„ 
ess e„„vu,„ e, no,, ferend,„„-se<l appellarisne no,„i„a,i,„ 
pestem ,ll,us ann,, f„r,an, patr.ae, ., ,„pcs,a,e„, re, p.,h|ieae 
..,Clod,„,n, Qu, ,a„,en cun, i„re, c,„„ ,„ore, eu,„ potes.atJ 
.ud,c,un, ,„,ped,re non posse,, rediit ad illan, vim et furoren, 
suum, d„cemq„e se mili,ib„s tuis praebuit. In quo ne 
qu,d a n,e diet,,,,, in ,e pot.us pu.es c,„an, al,s te esse 
quaesm,,,,, null.,,,, onus i,„p„na,n ,„ihi test„„oni : quae 
« nuh, brev, ten,pore ex eodem isto loco video esse dicenda 
-crvabo, tecjue non arguam, sed, ut in .-eteris rebus feci, 
rogabo. Ouaero ex te, \-.atini, nun, quis in hac eivita.e ,, 
post urbe,i, rond,tan, tribunos pleb,s appellarit ne eausam 
d.ceret? ,ium qu,s reus in tribunal sui ,]uaesitoris esrenderit 
2, eumque v, deturbarit, subsellia dissiparit, urnas deieeerit 
eas dcn,que o.nnis res in iud.cio disturbando <un„„iserit' 
quarun, reru,n eausa iudieia sunt constituta? sciasne turn 
fugiss^e We,„n„un,, accusatores esse tuos de tuis tuorumque 
man,bus ereptos, indices quaestionum de proxin,is tribunali- 

iv. « 5,1 excidcrh i/„5 •^^ 1"" "«"<i"« ''Br, all. ,r„r. 

.85,1. excdtn, Sc/iol. 25 dccccrit Sc/iol. : deljgcril P nil 






m 



,^ ^^ M TVLLI I ICKRONIS 

bu, C..C ilci.v,l»u>,M, lorn, hue, inM.ccuntc populo Romano 
.macsooncm, n.ag.str.Uus mor.-n. maiorum, leges, mdico, 
r.m», iKKna.u e>.c sul.laian, ? hacc onu.ia sciasnc d.l.genlia 
C Mcninii iH,l)li.:isUbulisC>.scnoUtaat(iueWata? Atquc 
iUuJ clian. Muacro. .um, postca <iuan. e^ po.u.lalus, ex lega- 5 
tione te.l.eris, - nc .l»is le iudioia defugere arhuretur- 
teque, cm. tit.i ulrun, vellcs licerct. d.etitur.s cau^an, duer. 
maUiissc, qui consenlam-mn fuerit, cum legationis perfugio 
uti noluis.es, nppellationc uiip- ..issima te ad auxilium ^^ 
., nefarium coiifugi-sse ' 

'* Ki ,iuoniam legU.n.s luac facia mentio est, volo aud.re 
de te (luo tandem .c-iatus consulto legatus sis. De geslu 
intellego cjuid respondeas ; tua lege, di.is. Ksne ignur 
patriae certissinuis parri.ida? spectamsne id, ut paltes eon 
scripti ex re publica funditus tollerentur ? nc hoc ,iu,dcn. .5 
senatui relinquebas, .[uod nemo umquam ademit, ut legati 
exeius ordinis au, toritate legarenlur ? Adeone t.l,, sordidum 
consilium puhUcum Msum est. adeu adflictus senatus. adeo 
misera et prostrata respublira ut non nuntios pacisac belli, 
non oratores, non interpretes. non bellici consili auctores, io 
non ministros muneris provineialis <en;:tu= more maiorum 
36 deligcre posset ? Eripueras senatui [.rovinriae decernendac 
potestatem, imperatoris deligendi iudicium, aerari dispensa- 
tionem ; (;uae numquam sibi popnlus Romanus appetivit. 
qui numquam senatui sumn.i consili gubernationem au- »S 
ferre conatus est. Age, factum est horum ali-pud m alns : 
raro, sed tamen factum est ut populus deligeret impera^ 
torem : quis legates umquam audivit -i-.e senatus consulto? 
Ante te nemo, post eontinu.. fe. it idem in duobu^. prodigus 



5 cum Alti. quod forfrf. 
frfrf. 1 1 volo ctiam //k: 

ytll. 30 oratores Schot 

ptissit roHd. 24 sibi p. r 



6 arbitrcliir roM. : arbilrarelur 

1 \ spectara-snc ks : spcctarisno F 

curalorcs /' ir/l =•- P"S5et tM ; 

lunnquain ~„f:f-l. - '. I" -? ■^"■"atul 



auferrerorfrf.: transfer, c .l/.,.//r, lunuquam hacr a summ, co„. gub. 
auferrc Aii_:;'li„- ^9 'den. Ittil ir/.../. 



IN- r. VAijMvM TiisiuM KnMxxn,, ,5,. 
'.i mUku < M,„ . ,,.„ „„„, ,„^, 

....™^=l:;";;;rtt;:.:*,:::,^c:r' 

ludeo.. dare? nun, <,„„„ putes illius tui c:ert,\Mmi aladi . 

r,rr':r;;rtr-- ■•--- 

'" Ac SI haec omnia contemnis ac debi)ici^ m,„.H iM , k '^ 
v..i;, „ iiuuuani (_. Catsaris omnia (iiiac 

. 'e^n^: ^:;:; ?-;;-- -- ^^ <^>"^-dam ..: 

,"' 7''"'<^ <-■ -^"iuni praetorituni permolote tii 
3o.pondisse Va.iniun, in tribunatu gra.i. nihil fecilse; q" 

-9 Ilium ic/:<j/. : ipsii,,, ,pi^, „^^ 



I •« 



I 



,K , M. TVI.LI CU'ERONIS 

ID .P 

omnia in po.unia posuisset honore animo aequo carere 
3 "d h re. Quod si ipse, qui te suae dignuat.s augendae 
c a, perkulo tuo, nuUo suo delicto, fern praocp.tcm est 
fa ile ,L.us, tan,en te omni honore ind,gn,ss,nnun ,ud cat^ 
• te licini, si adfmes, si trihules ita oderunt ut repulsam ., 
t„a,n triumphum suum du.erint, si nemo asp.ct qum >n8e 
,escat, nemo n.entione.n fact quin exsecre.ur, s, vUant, 
a,'iunt audire de te nolunt, run, viderunt, tamquam ausp,- 
•m "ualum detestantur, si cognati respuunt, .r,l,ules exse- 
c antur,vic,ni n,etuunt, adfines erubescun. s.rumae den.que .o 
ab ore improbo demigrarunt et aliis ian, se Iocs conlocarunt, 
si es odium publicum populi, senatus, unuersorun, hommum 
.sticanorum,-quid est quam ob rem P'^c^^ ^2 
exoptes quam mortem, praesert.m cum popularem te vel.s 
essenequeuUarepopulogratiusfacerepossis? -■- 

,o Sed ut aliquando audiann.s quam copiose m,h, ad roga a 
' respondeas, concludam .am mterrogat.onem meam teque n 
,7 Zmo pauca de ipsa causa rogaba Quaere quae an 
in te vanitas. tanta levitas fu it ut m hoc .ud.co 1 . Annmn> 
"den verbis laudares quibus eum verbis laudare et bon, .o 
^ri et bon, cives consuerunt, cum in eundetn nuper ab 
eadem iUa taeterrima furia productus ad populun, cu,,>d, - 
sime falsum testimonium dixeris? An ent haec opfo et 
po'estas tua, ut, cun, Clodianas operas et facurerosorum 
homlm et perditcum manum videris, Mdonen, d.cas, id .5 
ruodm contione dixisti, glad.atoribus et bestiarns obsedtss 
/en, publicam : cun, autem ad talis viros vener.s, non audeas 
„ civem singulari virtute, fide, constantia v.tuperare? S.d 
cum T. Annium tanto opere laudes et clariss.mo v,ro non 
nullam laudatione tua labeculam adspergas^-n lUorumJ 
enim numero n,avuU T. Annius esse qu, a te v.tuperantur , 
e i„,en,oscat r. : .nse^sca, ^^^.^,^^6, ^JSJ^;::^. 



IX I'. VAriX,VMTKSTl.M IXTKRROUAT,,) .7,, 

1. . nn,ocun, 1-. S.s,,,, con.iliorun, „mni„,n soci.,as fu r^ 

.uJ.ao cicclaratun, est ; est enim reu, m.n.ue o/Cnd 

5cau.an, ctc,Klcm,.n„,ino,alt,.rdicdH,ai,,con:^™ 
|.n"nM„,p.„,,,o.™ e,se,,„a„we ..„„,,,,.,„, J:,^ 

«--..,.... .■n,n,„cco„i„„,. ..„i,„o„iod,i.,„..,!.= 

.0 ,,1 .All„nova„u„,,l.,„a.va,-„.a.i„n.d,c..c..d,.:ns„c 
^ 'I l.lacu,s.en.c.,,om.i,..Scs,iumdev,rcumll,..? 
- ^'^^^ 'luov.cnnnn.accusandun, pmiu. fui,.e? Cam 
>""'! -l--n., ,au,san, Afil„„i., f,,,,,,,,,,,. ^,^,. ,^,„„,„,.," 

= esse t, ala . No,, .oarguu .nronslanlian, oralion.s ac IcMi 

.on, u,-,uas eni,„ „uiu. ac.ion.s prol,a,as bo,„. c. 

J ..^> ... ,-,,,s ,,U,r„„„ verbis teMi,„„„u„„ d,s„„ : ,„„„,„ 

-tc... e,„s ca„sa,„ peri, „h,„„|ue ,„,„„„,., ,.,,„ i ,™ 

-.d.b.,sex,„I,st,:..,, .. qnaero, nun, r Sespu , 

'" ''=«'•■ •"■'••.sa„du„ „,„„ f„i,,^, „^., "7'' ''"■• 

,)[.l(.s ,„„„.. 3 ""'"'"-"'•=''•''• '•' iL'^e eo,!dL-,iiiiari 

- ^^..u,-.»n,a„sa,„e.ribu,u,„e.eudea.,„,dixu;„J 



. /'' 



v.;rmn la,,,,.,, ,,ik„t„ A,,,,,/,. , ^lt,,,,, .li,,,,,,,, 

; '—"""iv,,, „„„„„,„„,, ,,,,;,„, ,,,, ,,, ^ - 

'i.,"i/v«:'r" ■";:";■ ^'i'^' ,.,/; r "■'•'■ '■'- "■''-"■'■ 



M. TVLLI CICI-RONIS 

IJE I'ROVI.XCIIS COXSVLARIBVS 
IN SENATV ORATIO 



> It. I'HOV. (.uNa, 



ir 



I * 



1^ 

I: 



SKil.A 

P — coil Paris. 7794. saccl. i\ 
X ll. Bom .36. ..Kcl. xi-Mii e cod. /' descr.ptus 
5 = cod. IMris. M7W incunto saecl. xv c cod. /> 

dcsciiptus 
:,, =. rod. (luclfcrbymnus 205, crod. s dt-scnptus 

//= cou. .' rlc-i.mus 4927. ^''^'^'-J^^'' 
/■" = cod. Erfiincn-is, sactl. xii-xiii 

(j = cod. Cemblacenfis. nunc ISruxellens.s 534S. ^^ecl. xu 
/, = cod. S. Marci 255 (Lag. 6), saecl. xv 
I ^ coJ. Paris. 7779, ^""i" '459 scripius 
f = I od. Oxnn. Canonici 226, saecl. xv 
•r = codd. ic 

t -- cod. Pjcrn. 254. saccl. nv 
SJwl. = lemmata .Scholiastai; Llobiensis 



^r. TVI.LI CICHRDMS 



DE ]>R()VI\CI1S COXSVLARIRVS 
IN SENATV ORATIO 

Si quis vestruni, patrcs conscriptl, uxspectat <|uas sim pro- ' 
vmcias decreturus, considcrct ipse secuni .|ui luihi hon.in.-s ' 
ex provinciis potissimuiii .Ictiahondi siiu : non duhitabii 
quid seiuirc me conveiiiat, ciun <|uid mihi sentire neccsse 
5 sit cogitarit. Ac si princejis can sontcntiani diccrem, lauda- 
rctis prolocto; si solus, ccrtc ignosceretis ; ctiam si paulo 
minus utilis vol.is sententia vidcrctur, vcniam tamui alinuam 
dolor, meo tril.ucrctis. Nunc vcro, palres conscripti, non 
pnrva adficior voluptate, vcl rpiod hoc maximc rci pul)licae 
10 conduct, Syriam Marcdoniamqne deccrni, ut dolor meus 
nihil a coniniuni utiliiatc disserniat, vcl quod haheoauctorem 
I'. hcrv.Iiui,,, <|ui ante me scntentiam dixit, virum clarissi- 
I'luni ut cum in universan, rem publicam turn etiam crga 
meam salutom fide ac hcniv,>lcntia singulari. Ouod si illc, : 
IS et paulo ante et (|uotienscumquc ci locus dicendi'ac potestas 
fuit, Gahinium et I'isoncni, duo rci iniblicae portenta ac 
paene funera, cum propter alias causas mm maxime propter 
illud msignc sccius eorum et importunam in niecrudelitatem, 
non solum sententia sua sed etiam vcrboruni gravitate esse' 
2o nolandos putavit, (juonam I'le animo in cos esse oportet, 
CUIUS ill! salutem pro pignore tradiderunt ad ex|)lend,is suas 



13 in „l ,Uig,lm> iln m/-. II. I.t II,,,' noBi ann „hl. , 
prnrkr I faj-, 2, cspltnda'i W- //,„/. 2681 el c„d Ca, 

piendas I'lu': cxpiandas n nil. ^/'I„l siv 5 iq) 



'. om.r lell. 
Stepli. : cx- 

1S» 



M 



rvi.l.l CK KRtlM^ 



/ 



rupid.LUc.? Sea cKo ,„ l,uc .cntcuia Jiccn.la no , parcbo 
dolori moo, no,, in.cu.diae scrvia,,,. < Juo an„„o u-^us ,,u,. 
nuc vcslru,,, dchet c.sc in IHos, hoc c,o: pra.cp.un, ,llun, 
c'l p,oi,riu,„ sensv„n dolori. n-oi, n"-"' t^'""^" ">^ conununc^, 
sc,',,,cr vobis niccmn c.,c dusistis, a sc„.cnt,a d.ccnda 5 
a,„ovcl.o, ad ulcisctMidi lo.pora ruserval)0. 
' Ouattuo,- sunt provinciae, patros conscnpu, do .lu.bus 
'adhuc intoUcgo .enlentias CSC cl,clas, (lalliao duao, ,,uas 
hoc lc,.H>"u 11,10 inipcno vidci.u. esse con.unctas ct 
Syria ct Macedonia, -las vul„s invilis et oppress.s pestitcr, ,0 
illi consules pro per^orsae rei puhlicao prae.nns occupave^ 
runt. De.erneridae nobis sinit lege Se.npronia duae. Qu d 
est quod possi,rn,s de Syria Macedoniaque dul„iare ? Mil " 
nuod eas ila partas habcnt ii .lui nunc obtincnt ut non ante 
attigerint .,ua,n hunc ordincn condcmnarint, c,uan, auctor,- ,5 
tue™ vestrani e civitate externiinari.u, ciua,u ndempubhcam, 
qua,n per,,etua,ii populi Ron,ani salutem. qua,i, .ne ac nicos 
. o,unis fccdissinre crudelissi,neque voxar.nt. On,n,a do.ue- 
stica atque urhana mitto, quae tanta sunt ut ,>un.iua„, 
Hannibal huic urbi tantunr .uali optarit quantu,u ,11, effece- .0 
rint. Ad ipsas venio provincias ; <iuarun, Macedonia, quae 
erat a.itea ,iu,nita plurinioruni iiuperatorun. non turribus scd 
tropaeis, quae niultis victoriis erat ia,u diu triumplnsque 
nacata, sic a barbaris, quibus est propter avaritiain pax 
erepta, vexatur ut Thossalonicenses positi ,n greiuio nu- >5 
peri .rostri relinquere oppidun, et arce,n ,uunire cogantur 
ut via ilia nostra quae per Macedonian, est us.iue ad 
Hellespo,Uun, n,ilitaris non solu,n excursionibus barbaro- 
rum sit infesta, sed etian, castris Thraeciis d.stincta ac 
notata. Ita gentes eae .|uae, ut pace titerentur, vim argent, 30 

30 magnam .."i.v vim: "•fpl- •■'<" <'"' ' '"' 



1)F. I'RON INCUS COXSXI.ARIIIVS ORATIO a 4 

ticdcunt pracrlnro nostra iiiipcutDri, iit e\h,uisUs d.mios 
replrr,.. p,>-,scnt, pro cmpta pace Ijcllum n.,!,,, pr„pc iustiim 
intiilciiinl. 

lam vcio uxtrciuis noster illr supcrhissiiiio dilc-ctii cl 5 
5 (JuriNsiiiia comniisilione (■onlcctiis omnis inturiit. Magno 3 
lior diro nini doloro : iin\eranduni in niodiini n.ilites p„p„li 
Roniani capti ncrnli dcseni disslpati sunt, incuria fame 
niorbo vastitate consimipii. m, cpiod ost indigni.siniuin 
scelus niiperatoris in p„/;7ani cxcn-iliiin,///,- exp/rttum cs.c 
■o v.deat.ir. Alquc l,an.- .Mar«lonian>, domitis iam gcntibus 
fmilimis l)arbaria.|ue coniprcssa, pacatani ipsani per se el 
qiiielam, tenui jiraeMdi,) atque exigua nianii etiani sine ini- 
l>erio per Icgatos nomine ipso popiili Komani tuLbamiir ; 
quae nunc consular! imperio atque exercitu ita vcxata e:;t' 
15 vix ut se possit (liuiurna pace recreare ; cum intcrea quis 
vestruu, hoc non audivit, ,|iiis ignorat, A.Ikuos ingentem 
pecumam pendcrc I.. I'isoni qiiotannis, vcctigal ac portorium 
Dyrraclmiorum totum in huius unius quacstum esse conver 
Sim,, urljcm liyzantiorun, vcl.is atcjue huic inipcrio fidelissi- 
20 mam h<,st)len, in modum esse vcxatam ? ,|u., illc, postca 
quam mhil exprimcre ah cgentil>us, nihil ulla vi a miscris ex- 
torquere potuit, cohortis in hibcnia nusil ; lis praeirosuit 
quosputavit fore diligentissimos satellites scelerum, ministros 
cup.d-atum suarum. Omitto iuris dictionem in libera civi- 
2r tate contra leges scnatusque constilta, cacdis relinquo, libi- 
dines praetcreo, <|uarum acerbissinumi exstat indicium et ad 
msignem memoriam turpitudlnis et paene ad iustum odium 
imper. nostn, quod constat nobilissimas virgines se in puteos 
abiccisse et morte volimtaria nccessariam tur|.itudincm de- 
30 pubsse; nee baec idcirco omitto quod non gravissima sint, 

. i.np, noslr. //W 5 ,„,erit /Y,7r 9 is imperalor it in 

patr,am cxcrc,tumq,,e cxp.atum «„/..<, a. On. iv. ,,5 : i„ pocnam 
t^xcrctus .xpeniun, r,„W. ,,r,„Ur HGEc cxpctitus J^. am ex 

i^opftll, /'.- 4 8., : pocii,, ,.x,iviti,s .xpialuni Rmi j, cons 



36 



M. TVU.l CKF.KONIS 



4 sed .luia nunr ,ine Us,,, di. o. Ipsa.n vco uvl.cn, I.y/an- 
tioru.n fiMsse rcfcrli.siinan. nWrn. <nnalisMn,an. slums qu.s 
i„norat? quae iUi cxhausli sumplil.us l.ull.s.iuc n.axMUis, 
^';,„. onmis MitluKlulicos impetus tctunuiuc I'uiUuiu arma- 
tum cflerve«:enlem in Asian, atquc cruiupctcm ore. rcpul- 5 
su„, a .■crvinlms intorclusum suis susliucrent, tuiu, u,<iuain, 
llvvanlii ct p-slca signa ilia et rcliqua url,is .,r,,a,ucnla sa„ 
- .lissime cus,„dila tcnuenuU ; tc impera„.ro u.felicss.uH, a 
' ,aaerri,„o, Causuni,u. Calvonti, civilas lil.cra, ct pr„ «mu,s 
suis bencficiis a scia,,, el a populc Ron,a„o l.beraia, s,e ,o 
spoliata auiue nudata es, ut, nisi V. Vergilius ^^^^'^ 
fortis el innocens, intervenissel, unum s.gnum l.y/anl , ex 
n,aximo n,uner., nullun, l,al,ere,u. Quod fa,uuu ,„ Aeha,n, 
,,,i,oe.,saulU,c,,sin(i.aeeialo,a.a,nsa,KU,srmm,,u,, 

ullumsimulacru,u,ulUm,orna,„entumrel,.luumst? K,u si, ,5 

, foedissimo Irihuuo plebis lun, in iHo naufrag.o hu.us urh,., 
,,,am lu ,dem qui gubernare debueras everteras,lum, .nnua,., 

emisti grandi pecunia ul libi de (.ecunus cred.l.s ,us ,n 
Xls populos comra senalus .:ons«Ua cl contra legem 
I:;:, lui Lre lieereu id e,,,plum ila ve,^,d,st, I. « .0 

S non diceres aut bonis civis Romanos everlere.. <Juor,u„ 
""nihil dico, patres conscrip.i, nunc in bonnnen, ,psum : 
d: plineia dlsputo. Itaque cnnia iUa quae et saepe 
LLis et tenelis animis, etia.u si non aud,al,s, praelerunUo 
Nihil de hac eius urbana, qua,n ille praescns ,n menubus a, 
Ss' is oeulisque defixit, audacia loquor ; n „1 de superb.a 
nh de contu,naeia, nihil de cn.delitate d.sputo ; lateant 
bidines eius illae tenebrico.ie, quas fronle et supercho 
„ pudore et te.nperanlia conlegebat : de prov,ne,a quod 
Vitur, id dispulo. Hui,: vos non submillel,sMn,nc dnmus 3c 
,^a„e;epalie,nini? cuius, ut provinriam ,el,g„, fortuna 



4 CU-- omnis IMiil : cumnis /" ■- > i 
Maih: : proximis ,n,l,l. 1' <-. ... /- 



.„hl /" .' 



. F. 



exiniiis 
^; lateant 



DK PKOVIXCIIS <:0.\.S\I.AKI1!\-.S ORAIIO 48 

cum improbitaiu certavit ut nemo posset utruiii piutirvior 
an infclicior essei iudicarc. 

An vero in Syria diutius est Semiramis ilia Rtinenda ? 9 
cuius iter in proviiicium fuit eius modi ut rex Ariobar/anes 
6 consulem vestrum ad caodem faciendam taiiu|uani .iliciuem 
Thraetem conduceret ; deindc adventus in Syriani primus 
equitatus habuit interilum, post concisae sunt optimae 
cohortes. Igitur in Syria imperatorc illo nihil aliud urn- 
c/imin actum est nisi pactiones pccuniarum cum tyrannis, 
10 decisioncs, direptiones, latrocinia, caedcs, cum palam populi 
Romani imperator, instructo exercitu, dexteram tendons, non 
ad laudem milites liortarettu-, sed omnia sibi et enipta ut 
enienda esse clamaret. 

lam vero publicanos miseros — me etian. miserum illoruni ^ 
■ 5 ita de me meritoruui miseriis ac dolore 1— tradidit in servitu- '° 
tern ludaeis ut Syris, nalionibus natis servituti. Statuit ab 
initio, ct in eo perseveravit, ius publicano non dieere ; pa- 
ctiones sine ulla iniuria faetas rcscidit ; custodias sustulil ; 
vcctigalis nmltos ae stipendiarios liberavii ; quo in o|)pido 
2a ipse esset aut <|uo veniret, ibi publicanum aut publicani ser- 
vum esse vetuit. Quid multa ? crudelis haberetur si in 
liostis aninio fuisset eo ^\uo fuit in civis Komanos, eius 
ordinis |)raesertim (|ui est semper /ro dignitate sua benigni- 
tate magistratuum sustenlatus. Ita(|ue, patrcs conscripti, u 
25 videtis non temeritalc rede]n|}tionis aut negoti gerendi in- 
scitia, sed avaritia, superhia, crudelitaie Gabini paene adflictos 
iam at(|ui- eversos publicanos : (|uibus (|uldem vos in his 
angustiis acrari tamen suhveniatis necesso est, etsi iam multis 
non potesti.s, ipii propter ilium hostem senatus, ininn'eissimum 

I prutcrvior /.(rj;!/'. : |iustcriv.rn«/(/. /^>. §66 : dctetior T. ;>/^'f//Vfi ; 
pesti Icntior i-. A'ifi/i probrusiur J 8 umquani .-(ii/is/: nt-qitu rwrW. ; 
Cfstiim m-qiic Oi.ll. ami. siippl. Klot: I'l^. § 40 : i-ocil.ilnm m que 
Math. la hortaiTtur frf. I'. : hortctiii wi/'L 13 clamct ro,fif. 

f>rartn G , concjamaret, out. usse 20 ant quo AtV : aiu qui *,//. 

23 pro adti. riuyi^crs 24 majlhtratiiuin ioiti. Kays., proh. 



5" 



M. TVI.I.I firEROMS 



ortliiiis LiiuoMris l)on(iruiiic|iir niiiimiiii, noii solum Imna scd 
ctiiini lioiustalcjin niiscri ilL-]".rilidLruiit,iinos mm larMiiionia, 
iii.ri coTitirunti.i, mm villus, mm laliur, mm s|ilL-n(lor Uuri 
. , imtviil rnntni illius licllmmis et pnicdonis auil:i(iaiii. (,)nicl ? 
(|iii sc cti.ini mine siihsiiliis patrimoni aiil aniironim lilierali- .=. 
talc siistcmanl, hos prrirc paliemur? An si ([ui frui pulilico 
noil pouiit per hosteiii, liic tct;iiur ipsa le^ue ccnsoria: (iiii.-m 
is fnii non sinil qui est, etiam si iion app^llatur, hostis, liuic 
furri auxilium non oportet? Rctinute igitiir in provincia 
diutius cum qui de sociis cum hostibus, dc civilius cum lo 
sociis facial pactiones, qui hoc etiam se pluris esse quam 
conlcgam putet, (piod ille vos tristitia vultuqiu: dcccpcrit, 
ipse mimc|uain su iv.'.nus iiuam eral nequani esse simulant, 
riso autein alio cpiodam modo glorialur se brcvi tempore 
perfccissc ne C. (labinius unus omnium nciiuissinuis existi- '5 
maretur. 
^ 1 los vos de proviiiciis, si non aliquando dcducendi cssent, 
'■' deripiendos non putarctis? ct has duplicis pcstis sociorum, 
militum cladis, publicanorum ruinas, provinciarum vastitates, 
imjieri maculas tcncretis ? At idem vos anno superiore hos 20 
eosdem revocabatis, cum in provincias pervcnissent : quo 
tempore si liberum vestrum indicium fuisset nee totiens 
dilala res nee ad extrenium e manibus erepta, restituissetis, 
id quod cupiebatis, vesiram auctoritatcm, iis per i|uos ernt 
amissa revocatis, et iis ipsis praeniiis extortis quae eniMt pro ^5 
14 scelere atquc eversionc patriae conseculi. Qua e poena si 
tum aliorum opibus, non suis, invitissimis vobis evolarunt, 
at aliam mullo maioreni gravioremque subierunt. Quae 
enim homini in quo aliqui, si non famae pudor, at supplici 
timor est gravior jmena accidere potuit quani non credi 3° 
littcris iis quae rem pulilicam bene gestam in hello nuntiarent? 

15 C. t.xtm viisuni add. lUIXI: 0:11. Ill „!!. 21 cum mdj. 

tmtler G cum vi-. ; msma qua,- est m P piorsiis iiiilln,., est nwmeiili^ 
cum vix mni. Hail. : cum iu prov. iam //4T 26 qua e qua f lell. 

prailer HGE (quae) 29 aliqui /'■ : aliquis icll. ijlar. H.-p. §62; 



OF. PROXIXCIIS COXSVI.ARIIiVs OKATK) 6 m 

Hoc Btatui, sena.us, ,,„„ fr.,non, s,„,pl,ra.io„c„. (;,,l,i„i,. 
dcncgau,: pn„,„„, ,„„„„„■ „,,..,i,,„^ um.uu.u- 

t.ssnno n,h,l os.u .Tcclendun,, dcndc a pro.li.ore, n„|„e o 
ci.cm pmescnto,,. host.,,, rci puhlicnc n,,,o.s,,UcL rcn 
S I'ul, uan, gen non pmuis.e. p„s,re,„o „e dco, .p.i.len, i,„ 
".onahs vclle ap.riri s„a tcn.pla e, siM supp,,.- ri l.o , is 
-l.-,ss„„, ., s,.d,.n.:issimi nomine. I.a, uc i„e alK, a 
.I.se est homo doaus et a suis (iraecis sul.tim.s end, 
nuibusmm ,an, ,n e.os.ra helluatu, nn.e,. post sip.,ri ,' 
'0 soM«, aut a,n,eos h.he. pruden.iores ,|„a,„ (!abini„ ' c 
nuliae lilterae proferuntiir. 

llo-^ce igitur impcralores hnhehinuis .= ,|„or„m niter nnn ' 

dctnosrert,oresfacere„.,vnnpera.ora pellaur.alteru, --^ 
. bcllar,, non cessar.nt, necesse est paucis diebus paenuen 
.5 dere: e.nus an.ci si ,,u, sun., a., si heluae tan i,nn, 
• mque taetrao possnnt nlli esse a„,iri, hac c,msola.io,"e 
muntur. et,am T. Alln.cio suppluationen, hunc ordinen d ' 
negasse. Q.,od est prinnnn d.-,n,i,e, res in Sardn,ia cu , 
"'.■>strucat,s latrunculis a propraetore una cohorte au.,lira 
.o«c.aet„e,lu,ncu„,n.avinusViaegentibus,./t>™::;: 
consular, exer, ,tu ,mperio,,ue confect.un. 1 )einde Albucius 
quod asena.u petebat. ipse sibi in .Sardinia ante decreverat '• 
CO .s abat en,n, (.raecun, homincn ac leve,,, i„ ipsa provincia 
quns .ru,mphns.se, „.a,|ue bar, eius tcnent.atem senat,,, 
H upi.bcat.one denega.a no.avit. Sed fruatur sane hoc solacio ,r, 
atq.:.. banc ,ns,g„en, ignoniinian, (,|uonia,„ uni praeter se 
">"sta est), putet es.se levioren,, dun, ,nodo, cuius exempio 
sc consolatnr, eius exitun, exspeCet, praeserti,!, cum in 
Albuco nee Pisonis libidines nee au<la, ia f.abini merit ac 
3= . nuen hac una pl,,„-a conciderit, ignoniinia senntus. 

= n.ngiiiisijia, ,M. : ,f ,/, [).., , s ,o 
>3 qua re OT,/>., „,„ /V . „,./>!!/ 3 ™nnm„ n,l„l ,„/. 



7 >7 



M. rVI I.I CICKKdNIS 



'i ' 
l: 



' rain.l :.inh-. ; .|ni auh in ;iliu..ni ( iailum ct ;.»t Syrum aut 
Ma<xdoi,i.uM, lanu,. allcri.in rclinct ./ i.i utrii.s.inc pan 
scilcro di>i.arcin loniii. lotu-in facil. ' l'a< lan,,' i.iquii, ' illas 
prutorias, lit I'lsuni cl (;al)inu. m.( ixdalur >tal.m.' M lac 5 
sinal ! turn cnim iribimiis imcrcfdcrc pulctil, nunc non 
l„,ust, Ita.iiic cuo idem, .lui nunc consulil.us ns ,:m. 
dr-i-tiali cnint Syrian! Maccdoniamque dccerno, dMcr- 
nan, ca>dcni praclorias, ut ct pracK.rcs annuas pnivnuias 
halicant ct co^ .luan. pri.nun, ^idL•anuls .[Uu-, ammo .0 
8 aequo vidcrc non |,ossu,nus. Scd, .nihi crcditc, nu.n- 
,,„am succcdctur illis, nisi cum ca lege rcfcretur .|ua 
intcrccdi dc iMOvinciis non liccl.it. Itaquc hoc tempore 
an.isso an.m, est mlcHcr vol.is csspectandus ; .[uo nueneclo 
civium calan.ilas, sociorum aerumna, sceleratissnnorum .5 
lioiuinuni impunitas propagatur. 
,s Ouod si c.bent illi optimi viri. lamen e^o mea scntenlia 
(■ Cacsari succcdcndnm nondmn putarcm. tUia de ro 
dicam, palres con., ripli, quae sentio, aique iUan, mterpella- 
tioncn mei fanuliarissi.ni, qua paulo ante intcrrupta est .0 
oratio mea, non pcrli.nescam. Ncgat ,ne vir oplimus m. 
n,icio,em (labiitio del.ere esse qnan, Caesari : omnein .Han. 
tcmpestatem cui res.erim Caesare impulsorc atqt.o ad.ulore 
esse excitata.n. Cui si primum sic respondeam, ...e co.n- 
munis utilitatis halx re rationem, non doloris mei, poss.mnc »5 
probare, cu.n id me facerc dicam .p.od csemplo lortiss.- 
morum et clarissimorum civium farero possm. ? An 1.. 
Gracchus patron, dico, cuius utina.n f.lii ne degencrassent 
a gravitate patria ' la.Uan. laudem est adei.tus, ,iuod tr.bum.s 
plebis solus ex tuto illo co.,legio I- Scipioni ausil.o fu.t, .n.- 30 
„„c.ssimus ot iosu,s et fralris eius A.ncani, iurav.t-iue ... 



3 ct id. A'. : "III. 'oeii/- 
'statim in siias Minlln '< 
2-j An (oficl. § -o : An 
tar.titri ^npf'!'' A"'"-' M"^^^' 



q nniLlorcs in sn;i:i provincias nbcant 

n,m iMnih.: At .'/ i-off'- ■ ""» ""''' 
§ 2oi. for/. Nunnc' 



l>r. l'Ki.\I\(Ils r(,\s\|,.\Kll;VS OKAiio Jm 

""'Uuiw ,r in f;r.,l.,,ii, nnn R'dl.^^■, s.,! .liciiMi, mI„ v.dcri 
cJw.ilato i...|.cn,|n„,I,„c-,cs„,„ h.,,ln„„ S,i|„..,K- ,n,„„. 

I, ■'""'•• 'I'"". ^'"'I'' sun, dun ,,„i tr,u:„|,l,,,.sci? ( »,„ „. 

pktiior M„i,ii,-,,r,„„ luit C, Mari,,? I., (■r,,sM,.s M ,S,au,i,. 

•"■■''""'• """'"""""-■^ Mu.ni:,,, , „„„„l„in.u„ mimi. 

' '"II c ^ ( ,a!l,., s.„„,„ii. ,,i, „„„ ,l„ral„.i,.,„t, -,cil d ,.ro,,lcr 
racmcn. <;all„ , l,cll, |,„n„„ iam ,-Mr.,.,r,l,Mc,., ,1, ,v,h, I, ,,,1 



' '<" t'^t ; (Idiiiiiac Mint a 

iMuiiiir :. -ihiis, iicindiiin 

'i'"" I.'. Jklluin ad- 

' I'll..- ' t'liKi 
IV V i 'i ,i 



nil, scd ita 
'111 uinnia 
instauratas 

tsic, sicul 
1 ' ' 'i ^as inimititias J 
't-ni nil, rciircln;ndi.t ? 
11.111 tunsilidriini atiiuc 



iH'i.nii. — aiiiiV 



lifllimi in Callia iii,i\ 
Caoaru nia\iiiiau nalimir,, : 
la iuro ciTto, nondiiiii saiis t] ■ i. ,,, 
fci-tiini vidimus it, vurc ■ ; i.,,iii 
ul, si idem I'Ntrcnia \« i niiiir 
pcrfccta vidcanius, si si,. . . d,,;,. i 
iiiaxinii belli rclKjiiia „c r.i 
I? senator inin.uus, si ua v. ill; 
semper liii, rei piiblicae (S^'.k. 
depuno rei publiiae causa, (|iii . m 
praescrtim cum e-o umniiuii n 

ractoriim exinipla semper ex sumiiu.niii, lumiinum laelis 
« mihi censuerim petenda. An veR, M. illo l.ei.idu,, qui bis o 
•onsul et piMUifex maximus fun, „..„ solum mtnioriae tesii- 
iiiumo, se<l etiam amulium litieris et summi poetae vu.e 
laudatus est .juod cum M. I-„;vio conies, ,|„u die , ensur 
est factus, hoimno inimicissiino, in rampo stalim rediit in 
2; Hialum, ut commune otricium ccnsuiae comnumi animu ac 
vol.iruatc defenderent? Alquc ul Vetera, quae sunt innu- ., 
mcrabilia, nuttam, tuus pater, I'bilippe, nonnu unu tempore 
cum suis imimcissimis in .uratiam rediit? .|uibus eiiiii (,mni- 
bus eadem ics publica reconciliavit ijuae alienaral Mulla 22 
.,0 ,,racterco, quod intueor coram liaec liunina at.pie ornamenta 
rei publitae, I'. Servilium et .\I. I.ucullum, Vtinani etiam 
5 alie„i M,„/:, : a],,,, ,„„ .ihine ,„/,/. 5 37 6 . i //„/,„ : ut 



g,, M. rvi.i.; cuKROXis 

I,. T.uciilliis illir ndMderct : Quae lucnint ininiiciliac in civi 
int.- sravinrcs (lunni I.ucullorum atqiieSc-vili ? ipias in viris 
fortissin.is non soUini Lxslinsit rci pul.li. ae «///;/,/. fli^nil^sque 
ipsnrum, sod etiam ad anii< itiani ronsviL-tudineiii.iue tr.idu.^it. 
Ouid? (,i. Mctdlus Nfi)Os nonne (onsul in tcrnplo Imis 5 
I'lptimi Maxinii, pernidtus cum auctoritate ve.lra tun. illius 
IV Scrvili incrcdiliili gravitate dicendi, absuns mccum suniuio 
-.u<. l)cner.cio rediit in gratiam ? An ego possum haic esse 
inimi.-us cuius litlcris fania mmtiis celel.rnntur nurcs cotidie 
23 nieac novis nominilius gentiuui nationum loiurum ? Arclco, 10 
niilii (■rcdite.iiatres conscripli,— id quod vosmet dc nieexisti- 
uiatis ct faciti., ipsi, incredil)ili <iuodam amore patriae, iiui 
,„e amor et sul>veniru olim iuipendentilnis perirulis maxiniis 
,uni diniicatione capitis et rursum, cum ouu.ia tela i.ndique 
esse intenta in patriani vidercui, suliire roegitattpie excipere .5 
unum pro universis. Hic n.e meus u. rem pul)licaui annnus 
pristinus ac perennis cum C. Caesare rcdurit, reconcliat, 
restituit in gratiam. 
34 ( luod vclent deniipie liomines cxistiment ; nemmi ego 
10 possum esse l)enc merenti de re p:"'ea non anii.us. Kteniu. .-o 
.M iis qui haec omnia llamma ac ••-..o delere voluerunt non 
inimicitias -.olum sed etiam bellmii i.idixi atque intuli, cum 
partim mini illorum familiares, partini etiam me defendcnte 
capitis iudiciis essent libcrati, cur e..dem res publica (piae 
me in anucos inflammare potuit inimicis placare non possit ? 25 
Quod nnlii odium cum 1>. Clodio fuit, nisi cpiod perniciosum 
I'atriae civem fore ptUabam qui turpissinia libidine incensus 
duas res sanctissimas, religionem ct pudicitiam, uno scclere 
violasset ? Nun. est igitur dubiuni ex iis rebus (juas is egit 
agilque cotidie quin ego in ilk. oppugnando rei publicac i° 
plus quail, otio i.ieo, n<m nulli in eodcn. defendemlo suo 



, illi,- a.ls;,len-t M'f'r. : ,llf .l.^sidurat ' -.t ^= r.,,',1. /■!.■! 
, An..,l;,s ■ ,!1. .lusin.rvt llhk 3 r.>i pnh. ulditas „.., 
publicaA r,i |,uh, l'<fll. t> Ilia /V,.,x,.> 

(.-.scl.t <■('".. //'.'." ^7 r<l"i'al'"iM /^"'ff'il 



, : rl!i' \ivcrct 
'. Jiailir ■ l<'s 
,'3 lamiliarci 



1>H l-KOVINClls (()XSV|..\KIliV.S OKA IK, ,0.4 

I'l'". Olio ,|LU,„ connnuni |.r<«|,cNcnnt ? K^.. ,nc a C Cixc ,- 
.^■■.re ,„ re |n,l,lica di.ssonsisse fateor ct .scMsis.o vob.scu.n • '" 
^cd nunc ,sclen, v<,b,.s adscntu.r cun. ,,uil,us an.ca senticl,an,' 
\o^ cnnn, :ul ,|„os litteras I.. Piso de .suis rchus non audct 
5 nmerc, .,u, (iabini lit.eras insigni c,uada„, no.a a.,,uc- i«no 
n .n,a nova condcmna..., C. Cacsari supplicationc's docrc 
v.st,s numcro i,t nen.Ini uno ex hello, honoru ut o„,ni„o 
nemm, Cur ,gi,ur cx.pcrten. honnnon, allquan ,|„i ,„, 
cun, ,Ilo ,n gratiam reducat ? Keduxit ordo a,„plli,„ 
■oe ordo ,s ,,u, est et public! consili c mcorun, om ium co, v 
s.l.oruu, auctor et princeps, Vo. .equor, pa.res con.crip 
vob,s obtempero, vob,. adsentior, qui, q.am diu C. Cae ris 

cun, ,Ilo n,„,u.s con.unctum videba.i. : poslea quau, rebus 

.. gest.s ment.s vestras ^olunta.escp.e mu.astis, n,e non solum 

co,nU.n, esse sentent.ao ves.rae sod etian, laudatore^ 

^<od quid est quod in hac causa maxinie bomnies adiniren " 
., L" ;^''^'-''-'J--"" ■"->• consil.un,, cun, ego idcn, an.ca ^^' 
- n,ul.a lecrerm, quae n,agis ad hotninis dignitatem quan, ,.1 
re, publxae nercssua.en, pertinerent ? Supplicatiouem quin- 
decu,, d>enan, decrevi sen.entia n,ea. Rei puhlicae satis 
crat lot d.erun, quot C. Mario; dis imn.ortahbus ,.on er^t 
cxigua eaden, gratulatio quae ex niaxinns ln:llis ; ngo ille 
^.^ cunu,Iusd„-run, houunis est dignitat, tnbutus. 1„ ,„,, ,.,„ „ 
.,uo consule referen.e prnutun de.cn, d.eruu, est supplica;,; 
<i-reta ( n. Po.upeio M.thndato i„terfe,:,o er in/ect,, 
M,.br,da„co bello, et , uu.s sentent.a prnnun. dupl.ca.a e 
upphca.o consular,. ,„ih, .„„„ es„sads.„sicunl, eiusden, 
..o o mpe, l,tter,s ,ec,tatis, ,on,c.„s o.nnibus maritin.is terre- 
str.busquebelhs, supH,cat,o„eu,dieru,„ derein decrevistis 



lo i:sl , I II(,EU est /';,// , I 

n,n //(,iS- "-, 7' -o *v,cnn, nil _ dccrc.r,,,, /■ 

/'"'"«)/,,. ■■ ''^"'■"""'^i' .le.u„ .l/,„„„„„ 



ni. Halm. 
(loi rcvc- 
iliiodt-iim 






M. 



IXl.l.l CICI.RONIS 



sua. Cn I'c.n.po. virtutcn K annm niaKnitud.nun. admiratus, 
,,uod, rinn i,.se ccteri> o.nnil.us c.sot omn, honorc anlclnlu., 
,„,plion.n> h.mcrcn, alter, trilH.el.at ,|uar, ,pso crat ...nsou- 
tus Krso in ilia si,i-pli'atione quan, CRo dccrevi, res ,p.a 
trihiua est dis inmmrtalibus .t n.aiorum inslitutis a ul.litau 5 
roi puhlicae, sed digr>itas verhoruni, honos ct novnas ct nu- 
„,erus <li.ru,„ Caesaris ipsius laudi gloriacque con.:cssu> csl. 
.- Rclalun, L-st ad nos tnipcr de -tipondio cxcrcUi, ; non .k 
crcvi snlun, sed etiam ut v„s dcrerncr<.tis lahoravi, muU,. 
dissonlicnlibu. respmuli, s.rilu.ulo adtui. Tun. .paoquc . 
hon.ini i.lus tribu, <iuan, noc.u . ui nccssU.iti. llUun ennn 
arhitrabar ctinn, sine hoc subsidiopceuniae rclmere excrctuiu 
,,r leda ante parta et belli.n. cmfieere p..ssc ; sed decus .llud 
a crnamenlt.n. Iri.nnpbi n.iniiendt,,,, n. -- |.ars,n.on,a nc.n 
nuiavi. Act.in. est de decern le;;alis, .|U'>- -'1" "'"'""'' '"'" ' 
dibatu, alii eNentpla .|uacrebant, alii ten.pus d.fferehant. ah, 
.,„e nllis verborun, orna.ncnt.s dabant ; .n ea .piuque re s,c 
sun, Inrutiis ut on,nes intdlegercnt u,e id qitod rc> |H,bhcar 
rausa senl.rci, facerc uberiu- proplrr .psuis Caesans dign,- 

"''"xrrgo idun mnic in provn. us deivrnendis, .pu illas 
^'> ouutis ,'e, e^i s,lentio, interpellor, run, ,n super. T,bu..aus,s 
hou,in,s urna.nenta adhomnlo fuern,,, ,n h.a- .ne n.lul ahud 
ui.i ratio belli, ni.i suu,u,a utiiita. rr, pubhra.- u.oveat. Nam 
,p.t: Caesar quid est rur in |.rovine,a cotuu.orar, veht n,s, 
„, ,.,,„,a,. pereum adfrcta sunt perferta re, puhlicae tradat? 
Vuv.enitas e„u,, credo, locoru,r, urbium pulchr,tudo, hon„- 
nuu, nationuu,<luc iHi"'"' hu„,anltas ct le!X,s, v,ctor,ae 
cupiditas, lluiun, iu.pcri propagatio ret,net. Ou,d ilUs 
terris aspcrius. ,pnd in. ..Itius oppi.hs. ,,uid .rat,oniln,s „„- 
„.,n,us.,|uidpnrrot.., uctoru, praestab.hus, .pud Ocea.ro 



i'^ 



/,.„/.■, 5 ,9 : f„r,i„L,™W. ...vc-ranA /."^;/. ..imJ...' 



nit ■rii/". t-f. 
.ilucriiit iom. 






iiis^mM^ist- 



I)l'. I'ROMN-cns ( i<\S\\..\]<l]\\> (.K \II(i 



12 If) 



longiu^ .nvcn.r, ,„,t.>t ? .\n reditu, in p.u,,a,n I,,,!., ,|i 
quam offcns.on.n, ? ulrm,, apud p,,,,,,!,,,,, ;, ,,„„ ,„„,„ , „ 
apud sonnliim a ,|uo ..nutiis t.| ^ An d.e. any, i eiu. de- 
sKlcrnnn, an n>;,,i. ol.liv.oncn,, a, ianr... ,|ia .na^nis pen- 
.'c.il.s pana a,ni.t,l 1,„„„ inlcrvallo v,r„l„at.n, ? Oua re si 

qm hominen, nun dili^unt, n,l„l cM ,, 1 en/ dc nro- 

v.nca devoccn. : ,„1 ,,|,„ia,„ dovocant, ad t,u,n,phun,, ad 
Kratnlal.onen,, ad s,:n,n,„„, h„noron, ..natn., r,iucMn\ „r. 
d.n.s p-at,an,, p„p„l, raritat.n,. S, d >, ,11c l,n, ,an, .M.nia ;o 
■ofonuna proper „,.iitaten, re p„|,I„,,. frn, „„„ pn.p.rU ' 
"' """>'■' '"•' '""n-'.^U, ,|„id .go .nalor la.x-rc dcheo,' 
q.....i, clutn, V, ,11. ,!,nd u:lle., r., puhl,,.,. ,.„„..,lc,-c opor- 

K,<, vcro .ir ,n,cllc,„, p:,„.. . onscnpM, n.„ (,.. ,w„pure 
'r m prov,n,„. der.rncndi, pcrpetuae pari, hain r, ..portere 
rationcM,, Nan, .,„,s ho,: no,, scntit, o,„n,a alia c -,c n<,bK 
vaa.a ah on,n, pericnlo atqno etian, s„.,pirione bcli, ^ Fi,„ ,, 
<l,u n.are v,donn,s illud in,n,e„.s,„„,c„ins fcrvore non .ohun ' 
n,ann„„ ,,,r,„. .,d urhcs ,,i;u„ ct viae n.ilitarc^ ,a,. !, nc 
- ban,,,,-, v,r,Mlo ( „. |.on,pc, .i. , ,,„,,„,„ K„n,ano al. Or.ano 
•■-ine ad >,lt,„„„n Ponti,i„ ta„,q„an, unnn, aliq.ic,, port,,,,, 
'^""n, ,.t clans,,,,, tccri ; nationcs .as, q„ac n„„,ero l,on,i- 
nun, a,; „„,lPn„|i„e i,,.a potrrant ,n provincias nostras rc- 

•'""f"'^' "-^ ^ "'-"' '-e l«""n r,., ,.ns, pnrtin, .vpr.ssas 

'.-m Vsa, .i„ao „„p,,r,,,n, antra „,„„„„, t.rn„nal,at, ,„„„' 
tr,ln,s noM-. pr.ix;,,, „, ,p^,, ,1,,.,,,,,, 
ivj;,onc, dc o,iin, j^cncv liM^iiinn dici, 
"■■n ai,t iia Mil,l.,ia s,t 1,1 viv c^sla, a 
scat, a„[ ,ta parala „| i ir(„,-M i,„si',,, 

io li.lhini (;al!jr„in, pat,-t.s lonscripii, C ^ ^^^ 

gOs.K,, csl, ani.a tanPa,, ,nodu ,qn,ls„„v '" s™',p«-"i||a; ' 

r/.Y//,-, 



I'ossu,,, dc 0,1, ni 

nulla ,:;c,is est quae 

11 iia do:i,ita i,t .jiiic 

,n,perior|iic lactcl,,r. 

Catsarr ii,,i.c!ai 



1 loiiKaisl ltincin»|„ 
•, an itiaRis] .ic non niagis So,o/ 
a; rcpoiin (Jc omni .. / ,;,//./. /» 



■J rtli sus .SI ///, //,,,/ _,,,e, 
,9 tcrrcbaiuur H'adnct 



13 3' 



M rVl.1,1 CUKRONIS 



iiiitinnts iiu;,ln imi>eraloreb rcful;indas potiii^ bollo quam 
latesscnda-. iiulaveriint. Ipse ille C. Marius, cuius divina 
at,|ui- fxiniia virtu> magnis populi Komani luctihus funcri- 
busque subvonit, influciuib in Italian! flalloruui nuixiuias 
copias ruprcssit, non ii)sc ad corum url)is SL-dis(|UL- penitra- 5 
VII. Modo illo nieorum laboruni pcriculorum rciiibiliciruui 
socius, C. Pomptinus, fiinissimus vir, orliuii rei)cnte ln:lluni 
Allobrosuni utquc hac scelerata coiiiuratiouc excilat'.un 
proeliis fregit eosquu doniuit ijui lactssicraiit, et ca victoria 
ixmientus re publica metu libcrata quievit. C. Caesaris 10 
IciTigo aliaui video fiiisse rationoni ; non eiiiui sibi sukuii cum 
lis (pin-, iani ariuatos contra populuni Rouianum videbat 
bullaniluiii csm.- duxi'., sed totam (la'.liani in n(i>trani dicioncni 
j3 e^^l• rcdijiriidani. Itacpio cuui accrriniis nationibus et nia\i- 
nus Cernianuruni et Helvetioruui proeliis folicissime d.cer- i? 
lavit, cfteras contcrruit, coiupulit, domuit, impcrio i)opuli 
Roniani parerc adsuefccit, et quas regiones .|uas(iiie genlis 
nullae nobis aniea litlerae, nulla vox, nulla fania notas fccerat, 
has nobtor iniptrator nosterciue exercitus et populi Roniam 
arnia peragraruiit. Scmitani tantuiii Galliae ttnebanuis 20 
antea, patres conscripti ; ceterae partes a gentibus aut inuin- 
ciM huic iiuperio aut infidis aut incogiutis aut certe ininianibus 
et barbaris et bellicosis toneljantur ; ipias natinnes nemo 
luucpiani fait quin fraugi domaricpio cupertt. Neniosapien- 
tcr de re publica nostra cogitavit, iani inde a jirincipio buuis a? 
imperi, ciuin C.alliam maxirne liniendam luiic imperioputaret; 
sed i)ropter vim a' nuiltiludincm gentium illaruui numciuam 
est antea cum omnibus dimicatum Restitimus semiier 
lacessili : iiuiu- dcniqi;- est perl'eclum ut im|ien nosln lerra- 

r nuam l.i'piitanTimt /'' l" C <i"'r (a. sans am. P/!X 

14 ( um Tialionibii'. <•. i-t II. aicnimis ct m.iximis prothis lan dn Hitl 
lliilh. 5 ,i : c.Hii .icirrimis ii.nt. 1-1. ct 11. el iiiaMir.is priithis l.aml- 
rr„l Poiiili 5 --8 i.i plurimis prorliis Wcidiur 19 cas r,Hi/. 

'liailti 2j'at r.rli- riinpt,^ x '-en, iliiil:: -■0 piilai a /'///.<■ : 

dopul.ira /'■ ini. c-s. piilaiet A7.,(;. im/..i)4. ZuUr.^k. .\um repu- 
tarcl! ,,S 24 



-Lusad .uorun, lahon.n, fruc.us ,,orvenire ^.a n cT 
Plcrcsusccpt.,,, rei .ublicn. ,„u„.,r„ „cc in,pern,„r ," ce„ 

■ ' """ '""'°^^'"- '^'"' """'■'■ ^■"•, on,nia ,11a de quibus 

cruJa'e ■'//„/;/'"■'• '°^-' Oui V,'*''"'/"'';'' ^ ^'£"=' "'"■ '^V/"-'-.''., 



cic, pR.n- 



16 



15 i'' 



M. TVI.I.I ( ICF.KONIS 



d,.scn„ ,.H.lo :>n,c ,.nu,l«. ; s,u,ul ,.,ona,l can, sc tenc.. 
,..,.„, „uan, esse Icgcn, n-gC C, quae pnr. ,.rov,nr,ae 
n?! non possa in.erccdi, banc se avdlcrc, .,uae deUnsocn, 
haheal, nn.. .^ngcrc;sinn,lctim»l lant, m, ,,uo.l , h a 

opulo da.un, sit, id uo,> viok-t, „uo.l scnatus dod.nt .d , 
s^n tor propevet aufcrrc. AUcr l.clli (ialbc, rat.onem hahot, 
ngi.ur officio honi .enatoris, legem ,,uam non ,n>.at, ean, 
Kx,ue sen-at ; praefi.it eni.n successori d,en,. 0.<.»;/- « 
n 1, nihil videtu. alicnius a dignitate disc,pl.nac,ue ma.orum 
n 1 ut r--: consul Kalondis lanuariis habere provme.am -o 
'l e,, is ut can, desponsam non decro.am habere v.dea.ur. 
,- Fne^it toto in consulatu sine p.ovn.cia cu, fuer.t, ante ,uam 
desi.-natus esr, decreta provincia. Soriietur an non Nam 
e non sor.iri absurdun, e.t, e, uu.kI sor.uus s,s non habere, 
loficisce.ur paludatus ? ()u., ^ .,uo ,>.rven,re ante certan , , 
d", non li ebit. lanuario, ,.-ebru.,r,o provu,c,an> non 
; bi : Kalendis ci .ienique Mar.i.s nascetur repente pro- 
,8 vine a Ac tan,en his sentcn.iis Piso in prov.nca perman - 
• , Ouae cun, gravia sunt /,.« nihil gravu.s ,Uo, qt.od n>ul- 
i in^peratoren, dennnut.one provincae contunjehosum .c 
e't, nejuo solum sun,mc in v,ro sed et.an, uK-d.oer, u, 
homine ne accidat providcndun.. 
,6 Ego vos intellego, patres conscripti, multos dccrcv.ss 
" e^imios honores C. Caesari et propc singular.. S. quod 
,a meritus ...-at grati, sin etiam ut qnan, con,unct,ss,u,us .., 
rlin. esset sapicntes ac divim .jist.. NO— 
umquam est liic ordo complexus honor.hus et benefic.s 
Tqui ullam dignitatcn, pracstabdiorcn, .a quam per vos 
esL adeptus pumru. Neu,o umquam h,c potu.t esse prm- 

i> II /,,!,/,, IIGEK •- ^rirr w tiu ri 
,,n,vgcr. 8Q""'"r""';;"'^\,av^ 1..""-. a ali.,m,s -WW:. : 



minus rfid 



;.i 



'M.',!. 



,1,1 nihil -l I ■ 



I/hi. 



: in- r 
-"/■/■'■''■■•■■' 



I)K I'K()VI\( II.S CON-SVI.AklllVS OKATIO 16 ,iS 

cups (lui riKikiLTit c^su |K)|)ulari>, Scd homines aut propter 
iiidignitatuni su.iiii dit'fisi ipsi sihi, aiit |iro|itcr n.li(|uoriiin oli- 
ircctaiionum al) liuius ordinis conium lione dcpiilsi, saqie 
ex hoc pnrtii se in illos flurtiis [iropu necus.sario (ontiilerunt ; 
5 qiii SI ex ilia iattalione cursiKpie popular! bene gesta re 
Iiublica rereruiit aspectuin in curiam at(iuc huic amplissiiuae- 
dignitali esse coiumendati voluiit, lion modo lion repelleiidi 
sunt verimi etiam exiietcndi. Miinemur a fortissimo viro .19 
atiiue Optimo post hominum niemoriam consule lit providea- 
10 mus ne citerior Gallia n<,bis im itis alieui decernatur post cos 
f oiisules iiui nunc eruiit designati, pcrpotuoriue posthac ah iis 
'|ui hunc ordinem oppugnent populari ac turhulcnta raiione 
teiieatur. (Jiiaiii ego plagam eisi non contemno, patres 
<ons<ripti, praesenim iiionitiis a sapieiitissimo lonsule ct 
15 dihgeiuissiiiio custodo paeis a;que oli, uuiien vehenieiUuis 
arbitror perliniesceiiduiii si lioiiiiiumi elarissiu.orum ac 
iioteritissimoruin aiil hoiiurem inim.ero aut siudiuni erga 
Iuuk: ordinem repudi.iro. Nam ut ( '. lujius unuiil.is a 
senatu exiuiiis aut iio\ is rehus ornalus j.er inanus li.iiie pro- 
JO ^in^ialn Iradat ei . ui miuiiiie \..s velitis, per .jUeu, onlineni 
ip-.e ,lUlpll^^i|||alll sit gloriaui eon^erulus, ei ne li' ■ 1 l.iteiii 
i|ui.leui reliiv|uat, a.i.luei ail sn.pi. an.hiui lu;!:., luodo 
liossum, I'u^iremo ,,1:0 (jiiisquc aiiiuio fuluius sit, n. ,, io : 
'l"i'l ^pereiii, Mdeo. I'raestarc Imi: ~eii.n.,r tlebeo, ■|::aiiluui 
J? p<),suui, ne quis vu' 1 larus aut poii,,, luiie ordini :iie irasri 
l>ov,e vi.lealur. Ahpie l.aee, -1 uiiinieissinui, e^^eul C. ^o 
Caesnri, seinircm lauien rei psibh, ae lausi. 

Sed lion alienum es.-e arbitror, ipio luiii ,, n.i, pe .,;it inier 17 
peller a n.in niillis am laeu. iin e ^i^t,alatKlne r.pn i,,lar, 
30 explicaio brevitcr ([uai iinlii -it ratio et lausa euiii C-'aexiie. 



2 


iiiiiipiiit ilijiii [1/ Si/// 


(' /,- / 


,, //J- 


n 11 


iiliir //-T. "III. 1.;/, 


.1. 1 


■ .1/, 


.1/., 


■'"' „, '9 "" 


/', 


'■'■■ /■' 


L'O 


1 |,,-i r,i,xi,c: 


..j 




A'. 


is 4-:. 15 







"tatiiM /' .ell. 



,|>l-c.l, 






17 40 



M. 1X1,1. 1 ( 1( IKONIS 



Ac prinumi ilkid t<.m|ius faiiiili.vrilalis tl consuuludinis quae 
luiiii cum illo, ([uac fratri niuo, iiu.iL- C. Wirroni, i;un»obrin(> 
nostro, al) tjuiniuui noslruui au'ilcscciuia t'uit, praetcruiitto. 
Postea c|uani su:u [lunitus in rem iiublicani ingrus-^us, ita 
(lisscnsi all illi) ut in ilisiuiRLiune scnlentiaeconiuucti t.inu'n 5 

41 anuriiia maiiurenius. Consul illc ugit uas res (|uarum 1110 
partinpiin esse voluit ; (luibus ugo si minus adsunlitliar, 
tamcn illius mihi indicium gratuui esse debcl>at. Mc illo 
ut iiuiii'iuuviralum a(cii}i!rum riigavit ; mo in trilnis sibi 
coniuncti i.iis consularibus esse; voluil ; mihi Icgationcm 10 
(luatii ' ' . fill, (]unnto cum honore vi-llcni, dctulit. Quae 
cgi) (III '..\ non ingrato animo, scd nbsunatione i|uadam sen- 
tenliac rcpudiavi. Quani s;ipiurilcr, ncm ilisputo ; multis 
cnim non probaho ; ccmslantor iiuidom ut fortilcr ccrto, qui 
rum mo firmissimis (>i)ibus contra scclus ininiicoruui numire 15 
ct [jopularis impetus i)opulari pracsidio propulsarc [losscm, 
(]uanivis cxciporo fortunam, siibirc vim atijuo iniuriam malui 
(juam aut a vestris sanctissimis montibus dissidurc aut do 
moo statu doclinaro. Sod non is solum gratus dibct esse 
qui accopit bonoficium, voruni ctiam iscui potostas accipiendi 20 
fuit. Ego ilia ornamonia ([uibus illo mo ornalxit decoro mo 
ot convcniro iis rebus quas gossoram non putabani ; ilkun 
quidem amico animo mo balx'ro oodcm loco quo principcm 

4J civium, suum gcnerum, so.itiobam. Traduxit ad pkbcm 
inimicum moum sivo iratus mihi, cpiod mo socum nt in 25 
boncficiis quidom vidobat pusso comungi, sive exoralu.^. N'o 
haoc quidom fuit iniuria. Nam postea me ut sibi ossom 
Icgatus non solum suasit, vorum ctiam r<iga\ it. No id r|uidom 
accopi ; non quo alionum nioa ilignilato arbitrarer, sod (|uoU 
tanlum roi publicao scoloris iutpcndoro a consulibus proximis 30 

18 non suspicabar. F.rgo atlhuc magis est mibi vcrcndiuii no 
uiua suporbia in illius liboralitato quaui no illms rniuria in 



i|.iuii.h Mulj 



2 \ '-i^ein X<iii 



ui: PKovixcus (;oNsvi..\Rinvs oratk, ,84. 

nostra an.icili;. reprtnclatur. K, cc ,11,, ten.pcMas, ral,™ 4, 
bonorun, ct M.l.ita a„|uc in.pr.nisi. forn.ido, .cncl-rac. rC 
pul.licac r,„„a al.|uc ii^.n.liun, dvi,a,is, t.rror inicclus 
Caesar, cic- ens actis, n.ctus caedis bonis on.nibus, consulun, 
5 scc!us, cupulitas, .Kostas, audacia ■ Si „on smn adiutus, 
non d.l.u, ; M desertus, .sibi forta.sc |,r„vidil ; si cliam 01- 
inignatus, ut quidain am ,,utant am v„lu„t, violata an.icitia 
est, accf|,i n.iur.an,, ininiicns esse dchni, non nero ■ sed si 
ulen, ,Ilc u.n, n,u salvun, esse voluit c,n„ v,« ,ne ut earis.si- 
.0 nnnn ni,u,„ des.deralutis, et si v„s iden, pertinere ad causam 
■lln.n putalx^us voluniaten, Cnesaris a sahite n,ea non ab- 
hi.rrerc, ct si illius voluntatis ijenerun, eius l.aheo testen, 
<iui ..lom Italian, in .nunicipiis, populu,,, Run,.„un„ in conl 
t.une, vus „,ei setnper cupidi^sin.os in Capi.ulio ad n.eam 
.? saiutem in.itavit, si deni,,uc Cn. I'on.peius idem „„lu testis 
de voluntato Cacs;,rfs et sponsor est illi do n,ea, no.,ne vobis 
M^leuret ultnm (emporis rerordatione et p,osi„,i n.en.oria 
med.um Illud tn^tissinnnn tempus dei.ere, si ex rerun, natura 
non possnn evellere, ex animo quiden, eerte exeidere ? 
■■» Ho vero, s, n,il,i non !„.■, per aliquot ita gloriari, „„. ,. 
clolorem atque mnnioitias ,neas ,vi puhl.eae conressisse si 
>oe „,ag,„ cumsdam honnnis et pe,sai,ie„tis vidctur, mar 
hoe, qued no,, tan, ad lauden, adipisrendan, quam ad /ita-v 
clan, v,tui,erationem vale,, hon,inen, „,e esse gr;...um, et non 
^Smodo tan„s benefieiis, sed etia,n n.edioeri l,on,i„u,n b,.„i. 
volem,a CO,. :uoveri. A ,iris n,r.issi,„is e, de n,e op.i,,,. ,9 
>nu,t,s qu,l;usda,n peto m, si ego illos n,eornn, labor,,,,, 
niquo ,ncomn,odornn, participes esse nolni, „e ,lli ,„o 
.si,aru,n ,n,micitiaru,n soeiun, velint esse, pracs,.,!,,,, ,.,„„ 
^o nnln ,dem ,lli concesscrint nt etian, ae.a ilia Caesar,s quae 
neque oppugnavi antea „e,|ne defendi, ,neo ian, iure possnn 
defenderc. Kan, su,m,„ civiiatis viri, quorun, ego eo„s,l,o 45 



6 cllbui /'■•■ /,//. ,]r|,l 

-'(■(■/. /imtef : r. j. /. P 



I " fuulrrCK dfbiiit 
'9 possum Ut 



IJ KGniantlr) 



I9 4.< 



M. TVI.I.I CICKKOMS 



rem i>iil)licam coiiscrvavi, .t .luorun. aih I'lriuue illam co,>. 
iunctioi.cm (.aciris drfuni, lulias l.gcs a cclcras .llo con- 
sule ru-atas iur . latas i.cganl : itk-n. iUam pr-scnpUorKni 
rapili. mei contn saUitcm rci pul.licae, scd saUis auspiuis 
royat.im cssl- dicchant. Ilaquc vir sunmia auctontale, suninia 5 
dcKiu.nlia, disit gravitcr casuiii ilium mcum fimus ussc rui 
publii-a., .cd fii.uis iusuini ct imliclum. Milii ipsi omnino 
pcrlionoril'icum .5/ disressiim muum liimi^ dici rci publicau : 
tcliqua mm rqircndo, ^L■a milii ad id ci.u.d scnti.. ad^umo. 
Nam si illiid iurc rogatvim diccro aii.i sunt (luod nullo i-x- .0 
cmplo fieri poluit, nulla Ugf licuit, <ima nemo dc caclo ser- 
var.it, ol)liline cr.mt lum cum illc ciui id egeial plcbems est 
lege curiata lactus dici dc caelo esse servalum ? Qui si ple- 
heius ..mnino esse nun poluil, .(ui tribunus plebis poluit 
esse' et cuius iribunatus si ratns est, nil.il est quod imituiii eN .? 
aetis ( 'aes-iris possit esse, eius iion solum tribunals mlus sed 
eti un iKTiii. iosissimae res, auspi.iorum religiono conservata, 
^r, lure lauie vi.lebiintiir ? Qu^i re aut vohis staluendi.m est 
le-ein Aeliaui manere, legem I'ui'.mi n"" t-s.e abrugatam, 
non omnibus laslis le.em ferri lie ere ; .urn lex Icr.Uur, de .0 
laelo servari, obnuntiari, inlercedi lieeie ; censonum ludi- 
ciuin ae notionem cl illud moruin severi^^imum magisterium 
non esse nefariis legibns de < ivitalo subi.ilui.i •. si patncius 
tributes plebis fuerit, contra leges sacralas, si plebeius. con- 
tra auspicia fuisse ; aut mihi. concedant homines oportct m J? 
rebus l)oms non ewpiirere ca iura quae ijisi in lH.rdLlis .1011 
esquirani. praesertim cum ab illis .ali.iuotiens condicio (.. 
Caesari lata sit lit .asdein res alio modo ferret, cpia con- 
dicionc auspicia requirebant, leges comprobabanl, in tlodio 
auspici. uiM ratio sit tadcm, leges cmnes suit evetsae ac 30 
pcrdiiiK cuitatis. 

. ,.„„„„„ k „ll. : homiiii l-n-- : o,.,. c 8 . s, ... -Wrf, .4 om^ 
„„;,, ,llfy-l ■ .. milium ,cll. 16 ralu> >»A'/. Ln.eli n re. . 

kg. 1 tni/m. coilbcrs..l.iL//* 



in; I'KoxiNcus coNsv i.Akii;\s okaiio ao^r 



UMnimiiii illiul LSI. i; 



ctit I luiniii iti.h iiiilii 



SO 



iiini (.. ( '.hsaru, l.inuii lim- tL'inp.iie rri |]nl)lii .1. . utiMilr-n-, 
niimii iiins iii.-iliml iLiiipus rc'siTvarc dclicRin : posscm cli.im 
sumniiiriim uniriiiii imiii|iI,) iiiiiniiitiai rci pulilirac r.iiNa 
J dqKincrc. Si il (um iiiiniii iliac- fiierint nuiii'iuam, opinio 
iniiiriae hcncllrio sit e\siiniia, sctUfmia niua, pnlrts con 
scripii, si clii;nilns agiuir Cacsaris, honiini triluiani ; si honos 
i|ilidani, ■.ciiatiis concordiae coiisiilani ; si aiict'iritas dn r>:- 
lorinn vcstrorum, constantiam or.linis in locKni ortiando 

10 inipcratore serval)o; si pLrptUia ratio C'.allic i hdli, r.i pii- 
lihiao providcbo ; si aliiiuod niciini i)rivalinn ut'li( juiii, nn; 
non irigratum esse pracslaljo. Al.|iie lioc vrlini prr.hari' 
omnilius, patrcs coiisi:ripii ; scd Icvissiriio fcrani si forte ant 
MS minus prol)aro qui imuni inimicuni repugnanlc vcslra 

15 auctoritato tiAcrunt, aiit iis, si (|ui mcum cum inimic.j siio 
rcditum in graliani vituperahunt, cum ipsi ct cum mco ct 
cum siio ininiico in gratiam non duliitarinl ndiic. 

I est .-mil rc.i rvM. Xiaii est qiio.i cRu ' miinirili.u- // .,7 ■ ,„„ 
''^-' ■/:■;'"*■' S S,,| W;,4.,/.„> ct ro,/,/. 6 s, ..kntiani 



MICBOCOPY RESOIUTION TEST CHART 

fANSI and ISO TEST CHART No 2 



!-iiiiia iiiiM 

2.2 




A /IPPLIED IK/M13E__lnc 



■■6) *82 - 0300 ^ 



M. TVLLI CICHRONIS 



PRO L. CORNELIO liALBO 
O RATIO 



SIGLA 

/> = cod. Paris. 7794. saecl. ix 

y? = cod. Bern. 136. s.iecl. xii-xiii e cod. P descriptus 
2 = cod. l';iris. 14749 ineunte saccl. xv e coil. /.' 

descriptus 
w — cod. (iuclfcrbytanus :o;, e cod. S descriptus 
J/^cnd. llarlciiinus 4927. sacci. xii 
A" = cod. i;rfunensis, saccl. xii xiii 
<;= cod. Ccmblacensis, nunc Bruxellensis 5345, saecl. xii 
/• --= cod. S. Marci 255 I La;,'. 6), saecl. xv 
/■ -= end. I'.iris. 7779, anno 1459 scriptus 
I = cod. Oxon. Canonici 226, saecl. xv 
T -.^ codil. h 

I — cod. llcrn. 254. saecl. .xv 
SJiol. - lemmata Scholiastae Uobiensis 



M. TVLLI CICF.ROXIS 
PRO L. CORNELIO BALBO ORATIO 

Si auctoiitstcs patroiiorum in iudiciis vali nt, nli amplis- ' 
simis viris I,. Conu/li causa dcfcnsa est ; si ii-iis, a pi-Ti- ' 
tissiniis ; si ingcnia, ah el()()ULTitis.siniis ; si studia, ah ami- 
cissiniis et cum hcneficiis cum L. CuniL-lio uiiii luaxiiua 
5 familiaritate coniuiictis. Quae sunt igitur nicao partes ? 
Auctoritatis tantae quantam vos in me esse voluistis, usus 
mediocris, ingeni miniiiie voluntati paiis. Nam ceteris 
a (juibus est defensus liunc dehere plurinuim video ; e<;o 
<|uantum ei debeam, alio loco ; i)rincipio orationis hoc pono. 

10 me omnibus qui amici fuerint saluti et dignitati meae, si 
minus referenda gratia satis facere potuerim, [iraedicanda et 
habenda certo satis esse facturuni. Quae fuerit liestcrno a 
die Cn. I'ompei gravitas in dicendo, indices, (|uae facultas, 
quae copia, non opinione tacita vestrurum aiumorum, sed 

15 perspicua admiratione declarari videbatur. " 1 enin) um- 
quam aiidivi quod mihi de iure suhtilius ...i \ideretur, 
nihil nienioria niaiore de exemphs, nihil peritius de foedcri 
bus, nihil inlustriore aiictoritate de bellis. nihil de re publica 
gravius, nihil de ipso modestius, nihil de causa et criniinc 

20 ornatius : ut mihi iam verum videatur illuil esse (piod non ,», 
nulli litteris ac studiis docirinae dediti quasi quiddam in- 

I valt-nl Erm^li : valcrcnt cail.l. : lakri dcljciit Miiell. (J. nd 
Q""- § 6 2 vins /V/T: «/;;, /,. ,.,/,„ i„f„m s,,//./. v 

4 maxima turn in mg. P. Bl 7 lolunlati pari- Arn;eliiis : volun- 

tatis (-1) parens caM. 9 pono hi .hit. .Uig. i;,i A 'oppnno a:M. 

(propono *} r 1 ailfcriMiila all'. iu,/,i. ' 1 - i,ui,i„i ia (,\,,at. : 

de mem. codd. {umle Hk nihil de mem. di- more do e.\cmpii.s ■ a<ij 
acutius Ilk ed. R.) .1 doc'niiis I'hr.' i„i,/. liti.rali ac sludiis 

doctrinisqiic ///-/• cr/. A' 



\l, lAI.I.I CK I'.KOM- 



I 



crwlibile diriTo |)Ut.iliamur, ci ([iii (iiiiiiis animo virtutts 
punitiis coniprfliLiidissc't omnia (|uae faccret ncle pivct-Joc. 
Quae enim in 1,. Crasso potuii, honiino nato ad diccndi 
singulareni (luaiidani facultatcni, si lianc caus.'m agcret, 
niaior esse ubcrtas, varietas, copia quam fuit in eo qui 5 
tantuni potuit impcrtire luiic studio 'emporis quantum ipse 
a pueritia usriue ad lianc autateni a continuis bcllis et 

.1 victoriis conquievit? Quo mill; difiioilior est hie fxtronius 
perorandi locus, ivtenim ci succedo oration! quae non 
practervecta sit auris vcstras, sed in aniinis oniniiun penitus lo 
insederit, ,t plus voluptatis ex tecordatione illius orationis 
quam non niodo ex mea, sed ex cuivisquam oratioiic capere 

2 possitis. Sed nios est gerundus non modo Cornelio, cuius 
ego voluntati in eius periculis nullo modo deesse possum, 
sfd etiam Cn. I'ompeio, ([ui sui facti, ^ui iudici, sui benefici 15 
voluit me esse, ut apud eosdem vos, indices, niiper in alia 
causa fuerim, et praedicatorcm et actoreni. 

5 Ac mihi quidem hoc dignum re publica videtur, hoc 
deberi huius excellontis viri pracstantissimae gloriae, hoc 
proprium esse vestri offici, hoc satis esse causae ut, quod " 
fecisse Cn. I'ompeium constet, id omnes ei licuisse con- 
cedant. Nam verius nihil est qtiam quod hesterpo die dixit 
ipse, ita I-. Cornelium de fortunis omnibv.s di.iiicare ut 
nullius in delicti crimen vocaretur. Non enim furatus esse 
civitatem, non genus suum emcntitus, non in aliquo inipu- a? 
denti mendacio delituisse. non inrepsisse in censum dicitur : 
unum obicitur, natum tsse Gadibus, quod negat nemo. 

2 rc-ctc (pi-acclarc ! . prociilcrc soi/.~i CI. On. 11 . 1 76 : tractarc rodd. 
,.anle facertt (i(W. H vellet ; po.^l tractarc I ndd. pcrfacile esse c: 
omnia quae vellet facile esse tractarc /• : cum . . . omnia quae fa;.erc 
vellet facillime tractarc h Hurl. 2681, ed. R. ; procedere com. 
Mnr/ler : rectc se dare Madv. : recte cadere KM Umpixib. Zic/nisk.) : 
recti liabcre Paid 8 extremus !• Hnr}. 2681 id. R. : cxercitus 

rBGH^ 12 ex mea sed 4 G^ Hurl. 2681 : in mea quam /' rill. 

in measedex//T' 13 gerundns PGH all.: Rerendus Ewe 

1 7 auctorem F^Hc rS re p. Giiral. : U' <.' : TCt, liT: rej P tfll. 



PRO L. CORXI.MO liAIJJO OKATIO 



Cetera a(:cLi.-.alor f.ilrliir. Itunc in Hi^paiiia iluiis^iiiiu bullo 
cum (). Mitullo, <:iiin C. Mi.miiiio ct in clas^c 1 1 in c\erritu 
ftiissu ; lit Ponipcius in Hispaniain \i;ncril -Mi/umiiiiiiMjue 
haln-rc i|uat.sturoiii cocpcrit, nunniuani a Mcniniin tii-^iLS 
5 sisse, Carthagii esse ol)SL'ssum, accrrimis illi.', iirotliis ct 
niaxiniis, Sucroncnsi et Turicnsi, intorfui.sse, cum Ponipeio 
ad cxtrcmuin bclii iciiipu."- t'uissc. Hacc sunt jjropria Corncli, ('■> 
l)ietas in rem publicam nostram, labor, adsiduitas, diniicatio, 
vir,.s digna summo imperatorc, spes pro peiiculis i>racmio 

10 rum ; praemia quidem ipsa non sunt in eius facto (jui 
adeptus est, scd in cius ijui dedit. Donatus igitur ust ob 3 
eas causas a Cn. Pompcio civitatc. Id accusator non negat, 
scd reprt'hcndit, ut in CorncHu causa ipsius probctur, poena 
(juaeratur, in Ponii)cio causa lacdatur, i)ocna sit nulla nisi 

15 famae ; sic innocentissinii hominis fortunas, i)raL'Stantissimi 
inipL-ratoris factum condcnuiari volunl. I.^go in Judicium 
caput Corneli, factum I'ompci vocatur. Hunc cnim in ca 
civitatc in qua sit natus honusii^simo loco natuni esse con- 
cedis, ct all ineuntc attatc relictis rt;bus sui^ onuiibus in 

30 nostris bellis nostris cum imporaloril)us csso wrsatum, 
nullius laboris, nulHus obsessionis, nuiliu^ prouli cxperteni 
fi'isse. Hacc sunt omnia cum plena laudis tuni propria 
Corneli, nee in iis robus crimen est ullum. Vljt igitur est 7 
crimen? Quod eum Pompeius civitatc donavit. Huius 

ir crimen? Minime. nisi honos ignominia i)utanda est. Cuius 
igitur? Re vera nullius. artionc accusatoris cius unius qui 
donavit ; qui si adductus gratia minus idonuum homincm 
praemio adfecisset, (juin ctiam si viruiu liomuu sed non ita 

SobsessumiV'if/i'. : posscssum corf*/, posscssunuii /J, profcclnm k t/f. 
R' 6 I'liiiLTisi Av. rossiif- : tUiriensi for/f/, ^ propria A7o/j ; 

proelia cotfd. \ prat;mi;i /» : promerita /'an/ : pracsidin Kavs. : dil, 
Madv. Corneli pittas Mitflhr: lornclitas /'' : Cornclii talis /-*- t\l!. 

pjafteyGE \CovnG\\\h\i: : Cornclii tantus //(fAv; n n//.Q5t oiii. P^ : 

est igitur i:t' A?;; 7774 fc/ (' 14 nisi On/li: s\ cof/d. f'/ry. <fi/. 

/-". ott:. BS 18 sit rnr/ef. : est Bmfn- 24 Hiiiiis /" : lutiiisce 

P^liG'i : luiiuscemoOi /' ; huiusLCiie de/t. : Imiu^iic A'AVc 28 fji.iii 



3 7 



M. TVI.I.l ClCHKClMS 



meritum, si (Joniquc aliquid iinri ( ttiitra ar lici-rut fartuni 
dicerttiir, scd rontra .114110 oporlcril, laiiicn essct omiii^ 

8 eius modi rcprulicnsio a voliis, iudiccs, reiiudiaiida. Niim 
vero quid dicitur ? Quid ait accusator ? Koi:issc I'ciinpeiuiii 
.[uod i;i facere 11011 licucril ; rjiiod gravius est qiuiiii si id s 
factum ab en dicerct quod iinii oportuissut. Kst enim 
aliquid <|uod 1. m oportuat, etiaiu si licet ; (juiciiuid vero non 
licet, certe non oportet. 

4 Hie ego mine cuncter sic agere, iudiees, non esse fas 
duljitari (juin, ijuod Cn. I'onipeiuni fecisse constel, id non 10 

9 solum licuisse sed eliani decuisse fateanuir? Quid eniii: 
abest liuic liomini quod, si adesset, iure liaec ei tril)ui el 
concedi pulaiemus? Vsusne rerum ? qui pueritiae tempus 
extrenium principium habuit bellorum atcjue iniperiorum 
masimorum, cuius pkrique aequales minus saepc castra 15 
viderunt quam bic triumphavit, qui tot hal)et triumpbos 
iiu<,t orae sunt partebcjue terraruni, tot victoria.-; bellicas quot 
sunt in rerum natura genera bellorum. An ingenium ? quin 
ctiam ipsi casus eventusque rerum non duces, sed comites 
eius consiliorum fuerunt ; in quo nno ita summa fortuna 20 
cum summa virtute certavit ut onmium iudicio plus homini 
quam deae tribueretur. An pudor, an integrita.':, an religio 

in eo, an diligentia uniquam requisita est ? Queni provinciae 
nostrae, queni liberi populi, qucm reges, qi' ni ultiniae 
gentes castiorem, moderatiorem, sanctiorem non modo vide- 25 
runt, sed aut sperando umiiuam aut optando cogitaverunt ? 
10 Quid dicam de auctoritate? quae tanta est quanta in his 
tantis virtutibus ac laudibus esse debet, ('ui senatus popu- 



4 agit G^E^ 6 Kst oiiim flh all. : sed si enim HG : si enim f : 
an r. B s'li cnim. /or/, irc/f 9-11 sic agere . . . l.-itcimur o»j. P, 

yi<{>f>l. man i.s eiii^deiii for aetali^. i/naf pr. constat saipail, f/riit corr. 
constct : ci.n%\\ui Hit fd. li.i constilcrit A 11 licuisse CZ.«»«6.) 

. . . dccuisse A7n/i ; deciiisse . . . debuissc P^ rW/. 12 ei Lnntb.: et 
todd. 18 quin /'AT: inquid (f.r inquid a. inquit Pall. : cui Afadi:, 
dfl. eiusanU consilior.:m 24 ultimae gentes ro./. Car. Slcpli. etGrat- 
litis: ult rcgcntes /' ' iiltcr,ic //T/>^ : ultra rcgcntcs BGE: cxtcr.ic 
gentes b Aiigclma 27 liis Bll all. : lis PG 



I'KO I.. CORN'lil.IO BAI-BO OKAIIC) 



4 10 



lus.juc RoiiKiiius amplisblmuc digiiitalis |iracniia dcdil noil 
pob'-ulanti, itn[)cria vlto cliaiii rccLi.santi, luiiu^ dc faclu, 
indices, ita ijuacri ut id agatur, liiueritno ei facurc ijuod 
fi'cit, ail vero noi dicaiii iion liciicrit, sud iiefas fuerit — 
5 contra foediis enini, id est contra po|)uli Roiiiani rcligionem 
et fiilem fecisse dicitur — non tur[)e rti |iublicac, noniie 
vobis? Aiidivi hoc de parcnte nieo puer, cum Q. Metcllus ^^ 
Luci :"iliuscausam de pecuniis re|)etiindisdii eret, ille, ille vir, 
ciii patriae salus dulcior ([uaiii consiiectus fuit, qui de civi- 
le tat'j deccdere (|uam de scntentia maluit lioc igitur i ausain 
dicente, cum ipsius taliulae circumferreiitur in^, uiendi 
nominis causa, fuisse iudiceni ex illis equitibus Roiiianis 
gravissiinis viris neniintm ([uin removcret oculosc/ se totuni 
averteret, ne forte, <|uod ille in tabulas publicas rettulisset, 
15 dubitasse ciuisquam verunine an falsum esstl videretur : iios 
Cn. I'onipei decretuni, iudiccs, de coiisili senlentia pro- 
nuntiatum recognoscemus, cum legibus conferemus, cum 
focdcri!)us, omnia acerbissima diligentia perpcndemus? 
Athenis aiunt, cum ()uidam apud eos qui sancte graviterque 12 
20 vixisset testimonium publice dixisset et, ut mos Graecorum 
est, iuraiidi caufa adaras accederet, una voce omnis iudices 
nc is iuraret reclamasse. Timi Graeci homines spectati viri 
noluerunt rciigione videri potius ([uam veritatc fidem esse 
constrictam : nos etiam in ipsa rehgione et leguni et foe- 
jj derum conservanda qualis fuerit Cn. I'ompeius dul)itabimus ? 
Vtrum enim inscientem vultis contra foedcM fecisse an 13 



I ainplissiina Pttttl a vero Miotitt. : veruin mcid. {i.e. tiun 

postHlaitti iniptria. veruiit etiani rc<: 6 rei publirnc (odd. : populu 

Romano edd. non nobis Gaml., Miiell., iniprob. Zit/iiisk. 8 re- 

petcndis Bw ille, ille PBHK : ille GE vir ». /. I'' 13 quin i : 
qui relt. et ow. codd. (sed k. seque b) 16 iudiccs smfisi : iudicium 

cocld..del.edd. 18 pcrpendimus G^: pertendimiisP^ : pertendemus 
P^BlIb'j 22 Turn sctipsi: cum codd. : del. Bait. all. cum . . . nolu- 

erint A'(T«^m«A" (i) : Quid? . . . noluerunt il'iidtur: An . . . noluerunt 
Paul 24 constrictam s.l.P^: viiictam rani. IlaUn s6 inscien- 

tem /'-' €t pier. : bicientem P^ : scientem OE 



5 '3 



M. TVLLI CICERONIS 



scientem ? Si scientem, — U noinen nostri imperi ! O populi 
Komani excellens dignitas ! O Cn. Pompei sic late longc-iue 
diffusa laus ut eius gloriae domicilium communis imperi 
finibus terminetur! O nationcs, urbes, populi, rcges, te- 
traichac, tyranni,— testes Cn. Poniijei non solum virtu.is in 5 
belle sed etiam religionis in ,)ace ! Vos dcniquc, niutae 
regiones, implore, et sola terrarum ultimarum ; vos, maria, 
portus, insuli,?: litora '. Quae est cnim ora, quae sedes, qui 
locus in quo nen cxstent huius cum fortitudinis turn vcro 
humanitatis, cum animi turn consili impressa vestigia? Hunc lo 
quisquam, incredibili quadam atque inaudita gravitate virtutu 
constantia praeditum, foedera scientem neglexisse violasse 
rupisse dicere audebit ? 

Gratificatur mihi gestu accusator ; inscientem Cn. Poni- 
peium fecisse significat, — quasi ve'i levius sit. im in tanti 15 
re publica versere et inaximis negotiis praesis, facere aliquid 
qued scias non licere, quam omnino non scire quid liceat ; 
Etenim ulrum i/iii in Ilispania bellun. acerrimum et maxi- 
:.ium gesserat quo iure Gaditana civitas essjjnesciebat, un, 
cum ius illius pepuli nosset, interpretationem foederis nen jo 
tenebat? Id igitur (juisciuam Cn. Pompeiuni ignerasse 
dicere audebit quod mediocres homines, quod nuUo usu, 
nullo studio praediti militari, quod librarioli denique scire 
15 se profiteintur ? Equidem con.ra existimo, iudices, cum in 
omni genere ac varietate artium, etiam illarum quae sine »j 
summo otio non facile discuntur, Cn. Pompeius excellat, 
singularem quandam laudem et praestabilem eiiis esse 
scientiam in foederibus, pactionibus, condicionibus populo- 
rum, regum, exterarum nationum, in universe denique belli 

I altefttnt scientem corfrf. , rtrffer GE (inscientem'l 15 levius 

codd.{Cl.Qll.\w.l^6) : non levius ohi. vcro 6, f/f?rt Lamb, peius, nequius, 
turpius etsimitia edd.) 11 <\Ma.m Pantagathur ; &ncodd.pruetlr G^ 

(aut) nescire Hbk ed. R. 18 qui in sapp/. Lamb, (etenim 

cumin Hkttmg. 3) 20 cum ius Madv. : cuius PB: cui GE (cuius 

linguam populi non nosset Hbk ed. R.) 34 se ante scire adiL 

Lamb. : post scire Ziilitisk, : abesse inalit Reid 27 ct codd. : suam 

et b ; eius et ed. Ifervag. : eius Bait. eius //i'" ctddidi (suam c'; 



PRO L. CORNELIO BALBO OKATIO 



6.S 



iure atque pacis ; nisi forte ea quae nos libri decent in 
umbra atque otio, ea Cn. rompeiuiii netiue cum rcquicstcret 
litterae, neque cum rem gereret regiones ipsac docerc 
potuerunt. 
5 Atque, 1 :!0 sentio, iudices, f Lusa dicta est. Tr^mporum 
magis ego nunc vitiis quam genere iudici plura dicam ; est 
enim haec saeculi quaedam macula atque labes, virtuti 
invidere, velle ipsum florem dignitatis infringere. Etenim 
si Pompeius abhinc annos quingentos fuisset, is ir a quo i6 

10 scnatus adulescentulo atque equite Romano saepe com- 
muni saluti auxilium expetisset, cuius res gestae omnis 
gentis cum clarissima victoria terra niariciue peragrassent, 
cuius tres triumplii testes essent totuni orbem terrarum 
nostro imperio teneri, queni populus Ronianus )ionoribus 

16 msignibus singularibusque decorasset,— si nunc apud nos id 
quod is fecisset contra foedus factum diceretur, quis audiret ? 
Nemo profecto ; mors enim cum exstinxisset invidiam, res 
eius gestae sempiterni nominis gloria niterentur. Cuius 
igitur audita virtus dubitationi locum non darct, huius visa 

JO atque perspecta obtrectatorum voce laedetur ? 

Omittam igitur Pompeiuni iam oratione mea reliqua, sed 
vos, iudices, animis ac memoria tenetote. De lege, de 
foedere, de exemplis, de perpetua consuetudine civitatis 
nostrae renovabo ea quae dicta sunt ; nihil enim mihi novi, 

Jj nihil integri neque M. Crassus, qui totam causam et pro 
facultate et pro fide sua diligentissime vobi's explicavit, 
neque Cn. Pompeius, cuius oratio omnibus ornamentis 
abundavit, ad dicendum reliquit. Sed quoniam me recu- 

6 vitiis quam Bailey : vitiis (ut iis />, ut his BH inquam cotU. (5 9): 
vitio quam ^a^X'. ^mw iudici ^inductus)? 9 Cn. Pompeius 

HGEb^ _ 14 lio_noribus/riVsM^^/rt;:a«/?decorasset^H^Wm5 15 in- 
signibus singularibusque Madv. : singularibusque cotid. i3 gloria 
s.I.F^ niterentur rD(/</. : nitert.it Nunettber^: nrtcscerent Klotz 
{ulntniijue improbnt Zielinski] 19 huius visa atque Halm : huius 

atque rorfrf./>ra»/ci'i;!' huius nola atque"! rl Hk^ (huius experta atque) 
2o perfecta PB, con; 2 lacdaliir Bait.. Muclt. 



7 '7 



M. TVI.LI CICERONIS 






I 



m 



sanle placuit ainbobus adliiberi luiric a nie i|ua.si perixjlicnili 
qucndam o|K;ris cxtrciiHiiii laborcin, |)cti) a vobis ut me 
olifici iK)tius (luani dicendi »i;idio banc suscej isse opcram 

i8 ac niumis putctis. Ac prius quam adgrcdiar ad ius causaiii- 
que Cornell, (luiddam de coiiimuni condiciom; omnium j 
nostrum deprccandac malivolcnliae causa broviter coin- 
memorandum videtur. Si quo quisque loco nostrum est, 
iudices, natus, aut si, in (jua fortuna est nascendi initio con- 
stitutus, hunc vitae slatuni usque ad soncctutem obtincre 
debet, et si omnes quos am lortuna extulit aut ipsorum lo 
inlustravit labor ct ind'.istria poena sunt adficiendi, non 
gravior L. Cornclio cpiam multis viris Imnis atque fortibus 
constitui lex vitae et condicio videretiir : sin autem multo- 
rum virtus, ingeniuni, liumanitas ex infuuo genere et fortunae 
gradu non niodo amicitias et rei faiuiliaris copias consecuta 15 
est, sed sumiiiam laudem, bonores, gloriam, dignitatem, non 
intellego cur potius invidia violatura virtutem L. Cornell 
quam aequitiis vestra pudorem eius adiutura videatur. 

11) Itaque quod iiiaxinie iK-'tendum est a vobis idcirco non peto, 
iudices, ne de vestra sapientia atque de vestra humanitate m 
dubilare videar : est autem petendum nc oderitis ingenium, 
ne inimici sitis inOustriac, ne humanitatem opprimendam, 
ne virtutem puniendam putetis. IlluJ peto, ut, si causam 
ipsam ix;r sc firmam esse et stabilem videritis, hominis 
ipsius ornanienta adiumento causae potius quam inipedi- 25 
niento esse malitis. 
8 Nascitur, iudices, causa Corneli ex ea lege quam L. Gellius 
Cn. Cornelius ex senatus sententia tulerunt ; qua lege vide- 
mus ri/e esse sanctum ut cives Romani sint ii quos Cn. Pom- 

3 officio PukI 4 At Pli to debet /Ingtlius : deberet mi/rf., 

edil. II poeiiae (pene, pcna) sunt coc/d.: poena essent Halm, 

idd 16 honoren coni. Rtid 23 puniendam tl' C at. R. ; 

poeniendam C/tll. : poenitendam PBlE: penit. C//: penmendam 
69 a8 videinu5*:videaraus«//. 39 rite cssi sanctum sm^isi : satis 
esse sancti cmW. (Sanctum 7"i<f)i.) : ila esse ■-iiictum i?nrf: sanxissc 
• snutum Piiilag- ■■ satis apertc. dilucide esse sanctum a//. hiPclfUr. 



HKO I,. CORNtl.IO liAI.BO OKATlO 



8 



! 



peint dc consili sententia .•.iiigillatini civitalc donavcril. 
Donatuni cssu I,, (,'oriiclium pracsens I'onipcius dit it, indi- 
cant piiblicac tabiilau. Accusator fatctur, sfd ni'gat la 
foedcrato populo qucniquam potuissc, ni?.i i» populus fundus 
5 faclu.i csset, in lianc civilatcin venire. O praeclo-'m inter is 
prctcni iuris, auctorcni anticpiitati^, corrertoruni atijuc cnien- 
datorcni notrac civitatis, c|ui banc pocnani focderilms ad 
scribal, lit omnium pracniioruni btnclkioruin(|uu no^tro- 
rum fxpcrtis facial fuedcratos ! Quid > .ni potuit dii i 

10 impcritius quam foed^;rato^ populos tk-ri lundos iiportcrc? 
nam id noti magis est proprumi foudiralori'm c|uani uiiini'in 
libcrorum. .Sed totuni hoc, ndices, in ca fuit posituui 
semper ratione at(iue sunlent ut, cum iussisset populus 
Romanus aliquid, si id adscivissent socii populi ac Latini, 

15 et si ea lex, quar- nos tiaberemus, eadem in populo aliquu 
tamquam in fundo rescdisset, ut tuni lege ead" r is populus 
teneretur, non ut de nostro iuro alicjuid den'nueretur, sed 
ut illi populi aut iure eo ijuod a nobis es: constitutum 
aui aliquo commodo aut beneficio uterentu.. Tulit apud >i 

ao maiores nostros legem C. Furius de te:,tamenlis, tulit Q \'()- 
conius de mulierum h"reditatibus ; innumerabiles aliac leges 
de civili iure sunt latae ; quas Latini voluerunt, adsciverunt ; 
ipsa denique lulia, qua lege civilas est sociis et I^tinis data, 
qui fundi populi facli non essent civitatem non haberent. 

»j In quo magna contentio Heracliensium et Ncapolitanorum 
fuit, cum magna pars in iis civitatibus foederis sui libertatem 
civitati anteferret. Postremo haec vis est istius et iuris it 
verbi, ut fundi populi beneficio nostio, non suo iure fiant. 
Cum aliquid populus Romanus iussit, id si est eius modi ut sj 

30 quibusdam populis, sive foederatis sive libcris, permittendum 
esse videatur ut statuant ipsi non de nostris sed de suis 

g faciant Lehmann j^ p.R. fd.ffen'ng. : praetor cof/d. 19-27 Tulit 
. . . anleferret otu. He non k : tii mff. supf'l. l>- 23 qua sed. 

Mttellei, ijnt ft civilas (ita) est . . . data (ut) qui fuudi sYn,'-/ 25 Hera- 
cliensium cd, R. : hcraclcnsium rodd. 26 his P et pUw. 



8 ,2 M. TVLLI (ICERONIS 

rebus, cjuo iurc uti velint, tuiii iilrum fundi facti sint an non 
quaereiuUim esse x idoauir ; de nostra vcro re piiblica, dc 
nostro impurio, dt- nostris l)ellis, do victoria, du salute fundos 

9 populos fieri noluorunl. Atcjui si iniperatoribus nostris, si 
scnatui, si populo Romano non lie ebit propositis praeniiis 5 
clicerc ln civitalilxis socioruni alipic aniicorum fortissiniinii 
atqiie optimum (piemque ad subuunda pro salute nostra 
pericula, suiiima utilitate ,ac iiiaNimo saepc praesidio pericu- 

2,1 losis atque aspcris temporibus carendum nobis erit. Sed, 
' iier deos imniorlalis, quae est ista societas, quae amicitia, 10 
quod foedus, ut aut nostra eivitas carcat in suis periculis 
Massiliensi propugnatore, oreat Gaditano, careat Saguntino, 
aut, si quis ex his populis sit exortus qui nostros duces 
auxilio laboris, conniicatus periculo sue iuverit, qui cum 
hoste nostro (■oiiuiiinus in acie saepe pugiiarit, qui se saepe 15 
tclis hostium, qui dimicationi capitis, qui morti obiecerit, 
ruUa condicione huius civitatis [iraemiis adfici possit ? 
.■4 ICtcnim in populiun Romanum grave est non posse uti 
sociis excellenti vinute praeditis, cpii velint cum periculis 
nostris sua communicare ; in sncios vero ipsos, et in eos de 20 
quibus agimus foederatos, iniuriosum ct contumeliosum est 
iis praemiis et iis honoribus exclu^os esse lidelissimos et 
coniunctissimos socios quae patcant stipendiariis, pateant 
hostibus, pateant saepe servis. \am stipendiarios ex Africa, 
Sicilia, Sardinia, ceteris provinces niultos rivitate donatos ;.; 
videnuis, et, <iui hostes ad nostros iniperatores (lerfugissent 
et niagno usui rei publicae nostrae fuissent, scimus civitatc 
esse donatos : servos denique, (pioruni ius, fortuna, condicio 
inlima est, bene de re publica meritos persaepe libertate, id 
est civitate. publice donari videmus. 3° 

•i viJeatur roM. i,lum . . . videati.r oin. Hk ; vWrtur R:<mp/ 
4 Atquisimp. P : co,r. man. m. 8 pcriculos.s Madv. ■ P'-'ncul'^ 

IMis HGEK et «•';■ £ H ^'u^i'^" l^^oris] consil.o ct laborc 

L,imlK'"f ,/.' Dom. % 107- labors coinmeatu ir-i»4. : labonbus com 
,„raubus A-,^/;../ u-^ his *,- SW -. , Nam /'/« t „an, ct /«■ 

M. to vidcmu-i III Mnmil. ila k ■ •■ idcbamus lurf''- 



PRO L. CORNKMO BAI.IIC) ORAI'K) 



10 2.: 
10 



Ilanc ui igitur, jjatioiiu fuedcruiii :ii I'ocdciaitjruin, (oi 
ciicionL'm >tatuis Gaditani.s, tuis civil)ii>, ut, (luod iis (iu(>> 
niagnis adiutoribus tuis iisi civihus arniis subtginius .Uink- 
in dicionem nostram redegimus liceat, si populus Romaiius 
5 permiserit, ut ab senatu, ctiain per imperatorcs nostros civi- 
talc doncntur, id ne liceal i[)sis? Qui si suis decretis Icgi- 
busve sanxissent ne quis suorum civium castra imporatorum 
populi Romani iniret, ne quis se pro nostro impt-rio in peri- 
culum capitis atque in vitae discrimen inferret, Gaditanorum 

10 auxiliis, cum vellcmus, iiti nobis ut liceret, privatus vero nc 
quis vir ct animo et virtute praccellcns pro nosiro irnperio 
pcriculo sue dimicaret, graviter id lure forRinns. niiniii 
auxilia populi Romani, debllitari aninios fortissimoruni 
viroruni, alicnigenanin\ n()S honiinum studiis atque i)aterna 

15 virtute privari. At' ui nihil interest, indices, utrum hacc afi 
foederati iura constituant, ut ne cui liceat ox iis civitatibus 
ad nostrorum bcllorum pcricula acccderc, an, quae nos 
eorum civibus virtutis causa tribuerinuis, ea rata esse non 
possint ; nihil enim magis uterenuir iis adiutoribus, sublatis 

20 virtutis praemiis, quain si omnino iis versari in nostn's 
bellis non liceret. Etenini cum pro sua patria pauci 
post genus hominum natum rcperti sint cpii nullis prae- 
miis propositis vitam suam hostium lelis obiecerint, pro 
aliena re publica quenKjuam fore putatis (]ui se opponat 

2 his B'S.b 3 usi civibus supplevi (5§ 26, 38 ; CI. Qti. i\ . ij-]') : 
adiutoribus tuis oM. ptaehr Hltk all, (q u pro xci^%m% habeut Gadi- 
tanis. 0)//. tuis , Lonts %-arie evicndattii \ nm^iiis a^liuti ^opibus a) 
maioribiis tuis il/(7f/i'. : magnis adiutoribus ill usi arm. subcg. Iliilin : 
Magni arniis adiutoribus tuis subtg. /CciV/ 5 ciiani per imptratores 
nostros WS-GE: ctiani per imperatoribus iiostri.s /'; ctiam ab imp. 
no!itris tit Eniest ita 2 tn uig. : ct al> imp. 11. Mitell : ab imp, n. {dtl. 
etiam ut Baiter ita Hh^ -. ct imp. n. Paul dtl. etiam ab) 10 ut 
liicrtt Paul (Gadit. ut auxiliis Pliiygers : non liceret coiid. (,uti 
cum vellemus non liceret //6T' : Wccrci Madv. : omnino liceret IVeidntr . 
lantum liceret f/altu: non liceret, privatus vcro quis . . . dimicaret ' 
Kahni 14 patfrna codd. proftn E patria : externa A>tgeliu>i : 

pnvata'ottr Hnliii 19 nihilo /,n/.?A. j.) putatis ///^'T putasti >*//. 



10 l6 



M. TVI.I.I CICERONIS 



periculis non niodo nullo proposito praemio, seel eliani 
interdicto ? 

Sed cum est illud imperitissime dictum de populis fundis, 
quod commune liberoruiii est populorum, non proprium 
foederatorum, — ex quo intellegi necesse est aut neminem 5 
ex sociis civem fieri posse aut etiam posse ex foederatis, — 
turn vero ius omne noster iste magister mutandae civitatis 
ignorat, quod est, iudices, non solum in legibus publicis 
positum, sed etiam in privatorum voluntate. lure enim 
nostro neque mutare civitatem quisquam invitus potest, 10 
neque si velit mutare non potest, modo adsciscatur ab ea 
civitite cuius esse se civitatis velit : ut, si (laditani sciverint 
nominatim de aliquo cive Romano ut sit is civis Gadita- 
nus, magna potestas sit nostro civi mutandae civitatis, nee 
foedere impediatur quo minus ex civi Romano civis Gadi- 15 
a8 tanus possit esse. Duarimi civitatum rivis noster esse iure 
civili nemo potest : non esse huius civitatis ([ui se alii civi- 
tati dicarit potest. Neque solum dicatione, ([uod in calami- 
late clarissimis viris Q. Maximo, C. Laenati, Q. Philippe 
Nuceriae, C. Catoni Tarracone, Q. Caepioni, P. Rutilio 20 
Zmyrnae vidimus accidisse, ut earuin civitatum fierent cives, 
aim banc ante amittere non potuis.sent quam hoc solum 
civitatis mutatione vertissent, sed etiam postliminio [jotest 
civitatis fieri mutatio. Neque enim sine causa de Cn. Publicio 
Menandro, libertino homine, quern apud maiores legati 35 
nostri in Graeciam proficiscentes interpretem secum habere 
voluerunt, ad populum latum est ut is Publicius, si domum 
revenisset et inde Romam redisset, ne minus civis esset. 



3 populis b AitgcUus : popiiii >rlt. fundis] foederatis coin. Srhttets 
4 commune B in mi; . 2 ; cum omne P est 2 : et rell. 

7 noster iste /' nil. prnctcr G^E nostris te~ : nostrum iste Kok, Lehmann 
10 mutari civit.itc et I. 11 mut.iri Retd 1 § 31) 12 se civem velit 

Lamb. : civis velit PattI 16 Duarum enim civitatum esse {del. 

civis noster) Plnyt^fy^ 17 civit.itis civis //fiT : civis add. 5 m mg. 

ai vidcmus Madv. 22 cum anp/'l. Madv. : nam Halm and. Baiter 
r»7 est G* : oni. rell. 



PRO K. CORNELIO BAI.BO ORA IK) 



Multi etiam •.upcriorL' mcinori.i riv..s Rdin.ini mki Miluniati,. 
indemnati et incolumes, hi^ icbus i. Iicti> alia.- s<- m i iviiatc^ 
coiitulerum. 

13 

Quod si civi Romano licet esse Gadiianuni mvc exsilio j„ 
S sive postlimiiiio sive reiectione huius civitatis, — ut iam ad 
foedus veniani, quod ad causam nihil pertinet : de civitatis 
enim iure, noti de foederibus disceptamus. — quid est iiuam 
ob rem civi Gaditano in banc civitatem venire non liceat? 
Equidom longe secus sentio. Nam cum ex omnibus civi- 

10 tatibus via sit in nostram, cumque nostris civibus pateat 
ad ceteras iter civitates, turn veto, ut (iuac<]uc nobiscum 
maMime societato amicitia sponsione pactione foedere est 
coniuncta, ita mihi maximc communionc beneficiorum 
praemioruni civitatis comir.eri videtur. Alqui ceterae civi- 

>5 tates omnes non dubitarent nostros homines recipere in 
suas civitates, si idem nos iuris haberemus quod ccteri ; 
sed nos non possumu; et huius esse civitatis et cuiusvis 
praeterea, ceteris conressum est. Itaquc in Craecis civi- 30 
tatibus videnius Atheniensis, Rhodios, Lacedaemonios, 

20 ceteros undiijue adscribi multarumque esse eosdem liomines 
civitatum. Quo errore ductos vidi egoniet non nullos im- 
peritos homines, nostros civis, Athenis in numero iudicurn 
atque Areopagitarum, certa tribu, certo numero, cvmi igno- 
rarent, si illam civitatem essent adopli, banc se pcrdidisse 

»5 nisi postliminio recipcrassent. Peritus vero nostri moris ac 
iuris nemo umquani, qui banc civitatem retinere vellet, in 
aliam se civitatem dicavit. 

Sed hie totus locus disputationis atque orationis nieae, 13 
iudices, pertinet ad commune ius mutandarum civitatum : 

2 his BSEd : lis PIIG: hi is :('(■; sms/itilm 13 14 communionc. . . 
contincri IVeiskf : communionem . . . i-ontincrc fo(/(/. 15 homines 

Oiiliehu. : omnes PllB'S.^ : oiii. GE 17 cuiusvis fd. R. : cuius 

codd. (rui£, eius*) : alins //(7/jj/ iq Athenienses /V/(v^f;> : Alhcnis 
cofii/. fSest. § 5o\ L>5 nisi post, recip. iff/. Plii\i;r}s. nn^rob. /^lehtt'k. 
reciper. FH : recuper. ii reU. 



13 



M. TVI.I.l r IfERONlS 



niliil habet quod ^it pioijniiin religiniii-, ac foedcrum, Ue- 
fendo enim rem iiiiiversam, millani lsm' gentum ex omni 
regione icrraruui, iiei|uctain dissidcnicm ii popiilo Romano 
odio quodum alque discidio, nc(iue tarn fide beiiivolontiaque 
coniimctam, ux ([ua nobis imerdictum sit ne (|ucm adstiscere 5 

31 civem aut civiiate donare possimus. O iura praeclara alque 
divinilus iam inde a priiicinio Romani nominis a maioribus 
nostris comparata, ne quis nostrum plus quam unius civitatis 
esse possit,— dissimilitudo enim civitatum varietatem iuris 
liabeat necessc est,— ne quis invitus civitatc mutetur neve 10 
in civitate maneat invitus ! Hauc sunt enim fundamenta 
firmissima .lostrae libcrtatis, sui quenuiue iuris et retinendi 
et dimittendi esse doniinum. Illud ■ .'ro sine ulla <lubita- 
lione maxinic nostrum fundavit impuium et populi Romani 
nomen auxit, quod princeps ille ci .'ator huius urbis, Romulus, 15 
foedere Sabino docuit ctiam liosiibus recipiendis auger! banc 
civitatem oportire ; cuius aucloritate et exemplo numquani 
est iiitermissa a maioribus nostris largitio et couimunicatio 
civitatis. Itaque et ex Latio niulti, ut Tusculani, ut Lanu 
vini, et ex ceteris generibus gentes univci^ae in tivitatem 20 
sunt receptae, ut Sabinorum, Volscorum, Hernicorum ; qui- 
bus ex ei\ itatibus nee coarti essent civitate mutari, si qui no- 
luissent, liCc, si qui essent civitatem nostram beneficio populi 
Romani consecuti, violatum foedus eorum videretur. 

"* l-:tenim quaedam foedera exstant, ut Cenomanoruni, In- if. 

^' subrinm, Helvetiorum, lapydum. non nullorum item ex 
Gallia barbarorum. quorum in foederibus exceptum est ne 
quis eorum a nobis civis reclpiatur. Quod si exccj)tio facit 
ne liceat, ubi noii sit ewrf'liim, il'i nee esse est licere. Vbi 

5 ut ne Ec 9-11 iuris . . livilalc ... /. P"- 19 ut . . . 

ut /»' ■ et . . . et rcU. : ut . . . ot ul Mativ. ,1a II =o genen- 

huscorU. : rcgionibus Ruii,/./ Ji suut Hr,'"r . sui nil. fmrter E 

suam) 24 consecuti Xniigrnna i : sccuti r<jrf</. assecuti 6 c/ erf. 
V.) 25 Etenim^ At enim Nuifgriui.^ -■ Cenomanoruni Maiiv. ! 

genumanhorum P^'CE : gcrmanonuii /-/>'// irll. 29 non sit (est 

BmV.' exceptum ibi siif'pl. Maiir. : ibi necessc est licere ubi non est 
rxccptum Knit^friit^ 



PRO L. COKXI.LIU UALHU UKAIIO 



■4.ii 



est igitur in foederu (laditano, nc queni popiilu^ Romamis 
Gaditanum recipial civitato? Niis(|uam. Ac sicubi caset, 
lex id Gcllia et Cc.rnelia, quae definitL- potcstateni I'ompcio 
civitateni donandi dedcrat, sustulisset. ' Exceptum,' imiLil, 
5 -est fofdus, Si (,'Vid sacrosanctvm est.' Igiids™ tibi, si 
na|uc I'oenorum iura callus (rdi(|ueras enini civitateni 
tuam) neqiie nostras potuisti leges inspicere ; ipsae enim to 
a cognitioiie sua iudicio publico reppulerunt. Quid fuit in 
rogalioue ta quae de I'ompeio a (Jullio ct a Lontulo con- 
losulibus lata est, in quo aliiiuid sacrosaiictum exceptum 
videretur? Primum enim sacrosanctum esse nihil potest 
nisi quod populus plebesve sanxit ; dcinde san< tionus sa- 
crandae sunt aut genere ipso aut obtestatione et consccra- 
tione Icgis aut pocnae, cum caput eius qui contra fecerit 
15 consecratur. Quid habcs igitur dicuru de Gaditano foedere 
ems modi? utrum capitis consccratione an obtestatione 
legis sacrosanctum esse confirmas ? Nihil omnino umquani 
de isto foedere ad populum, nihil ad plebcm latum esse 
neque legem neque poenar. consecratani esse dico. IJc 
20 quibus igitur etiam si latum esset ne queni civem reciperemus, 
tamen id esset tiuod postea i)opulus iussisset ratum, nee 
quicquam illis verbis Si <,uii, s.\ckosanct<m kst exceptum 
videretur, de iis, cum populus Romanus nihil umquan 



msserit, iiuicquam audcs dicere sacrosanctum fuisse ? Nee 

. lilVJ!^''rn.f''u" ""T""' "'^ "'■ '^■■■•" '°<^<1- Gad. except™ /?„rf 

4 c.v,late com. M„clU,, /„,/. reel, 5 si quid A trf. C. ;5 33 , : ,i 

quidem corfrf. ,0 ,„ ,,„„ aliquid Pa„t„x„ll„„ . in qua aliquid 

Hm : in qua al.qua al.qu.d nil. sacrosanctum sed. aLv., luelur 

feet rarfrf. ^«, recent •. ,3 f aut fenere ipso Bmler : ,„ ,! r/ * Or 

", §§ 103, 306 atque obt. tet consccr.i Icgis aut poena Mmiv. : 

pocnae denuntiafone LiiMcrl : pocn. irrog.itionc Lwu-c N„m atgue 
poenae! ,6 capites A„t. Aug. ; a capitis cod,l ,0 neque 

legem . . consecr. esse coM. luibent post latum esset /. 20 : tost 

iZrlrLt""! '■ r- '^■;i ' ■■=^--^»tam Mnrllcr : sacrnfam 

/(.«/ gralam coM. tralam 6T. g.atarn vel ratam Z',,,. 777, : jatani 
.-lugclms: rogatam M„,l,: =0 cliam igitur si /'B sfes 

inv/iii. eb>cl esse .t'fi'o'. : ct esse ((/,/. '-ca^ 

c.c. u.^LU. jg 



15 .14 



M. TVLLl CICERONIS 



vcro oratio mea ad iiifirniandiim focdus Oaditaiiorum, 
indices, iKTtinct ; nuque uiiim est mciini rnntra ins oplinie 
meritau civitatis, contra opinionem vctustatis, ctmtra auctori- 
tatem stnatus dicere. Duris enim quondam tempdribiis rci 
piihlicau nostrae, cum praepotcns terra niariquc Carthago 5 
ni\a duahus Ilispaniis hiiic impcrio imminerel, et cum duo 
fulniina nostri impcri suliito in Ilispania, C'n. ct P. Scipionus, 
exstincti occidisscnt, L. Marcius, primi pili rcnturio, cum 
(.'aditanis foedus fecissu dicitur. Quod cum niagis fide illius 
populi, iustitia nostra, vetustate dc'ni(]uc ipsa qu;'":! alitjuo lo 
publico vinculo religionis tuncretur, sa])ientes homines et 
public! iuris poriti, Gaditani, ^[. Lepido Q. Catulo con 
sulihus a sonatu de foederc postulaverunt. Tuni est cum 
Gaditanis foedus vel renovatuni \c\ ictum ; de quo foedere 
populus Romanus sententiam non tulil, qui iniussu suo 15 
35 nullo pacto potest religione obligari. Ita Gaditana civitas, 
quod beneficiis suis erga rem publicam nostram consequi 
potuit, quod imperatorum testimoniis, quod vetustate, quod 
Q. Catuli, summi viri, auctoritate, quod iudicio senatus, 
quod foedere, consecuta est ; quod publica religione san- 20 
ciri potuit, id abest ; populus enim se nusquam obligavit. 
Neijue ideo est Gaditanorum causa deterior ; gravissiniis 
enim et plurimis rebus est fulta. Sed isti disputadoni /ik 
certe nihil est loci ; sacrosanctum enim nihil potest esse 
16 nisi ijuod per populum plebemve sanctum est. Quod si 25 
hoc foedus, quod populus Romanus auctore senatu, com- 
mendatione et iudicio \iti!statis, voluntate et sententiis suis 
comprobat, idem sufifragiis comprubasset, quid erat cur ex 
ipso ro';dere Gaditanum in rivitateni nostram rccipi non 
liceret ? Nihil est enim aliud in foedere nisi ut pia et 30 
AETi-.RNA v.\:< sit. Quid id ad civitatem? Adiunctum 



I hacc oratio codrJ. pmelci Pli:i 
PBII^ ■ iccissc GEh : icisbc Aiif:clhi^ 
P irll. § s 23 hie -tippi Colirl 

PBGc quid//. A'«i" qui iii' 



7 Itimina Entcsti 9 fcri.ssc 

17 publlcim (c -p. Ill' mil. 

31 Quid id Eft : quod id 



PRO 1, COKNKMo iJAI.iio OK.VilO ,6,,^ 

illud ctiam est, ,|„o<l „on est in onmihi.s focderibus ■ 

flrAlKSIAIKM POPVLI ROMANI COM.TKR COXStRVVNTO Id 

halKt hanc vim, ut sit ille in foedere inferior, i'rinu.m •/ 
verb, genus hoc 'conservanto,' quo tuagis in legibus ,|uan, ' 
6 m foeder,bus uti solemus, imper.-,nt,s est, non precantis 
Ueuulo cum alterius populi maiestas conservari iubetur 
de allero siletur, certe ille populus in superiore condicione 
•ausa.iuo ponitur cuius maiesias foederis sanctione de- 
fendit.r. In quo erat accusatoris interpretatio indi.^na 
loresponMonc, qui ila dicebat, 'comiter' esse 'conuuuniter ' 
quasi vero priscum aliquod aut insolitum ^erl)UM, inter- 
pretaretur. Con,es benigni, faciles, suaves homines esse 
dicuntur: '([ui erranti comiter monstrat viam,' beniene 
non gravate; 'communiter' .luidem certe non ronvenit! 
• 5 tt snnul absurda res est caveri foedere ut maiestatem populi 37 
Roman, communiter' conservent, id est ut populus Romanus 
suam maiestatom esse salvan- velit, Quod si ,an, ita esset ut 
esse non potest, tamen de nostra maiestate, n^hil de illorum 
caveretur. Potestne igitur nostra maiestas a Gaditanis be- 
« mgne conservari, si ad eam retinendam Gaditanos prae.niis 
elirere non possumus? Potest esse ulla denique maiestas 
SI unpedmiur quo m^nus per populum Romanum beneficio- 
run, virtut.s causa tribuendorum potestatem imperatoribus 
nostns defcramus ? 
n Sed quid ego disputo quae mihi turn, si Gaditani contra '' 
me d.cerent, vere posse dici viderentur? Illis enim repe- ^^ 
tentibus L. Cornelium responderem legem popuUmi Ro- 
manum tuss.sse de civitate tribuenda ; huic generi legum 
fundos populos fieri non solere ; Cn. I'ompeium de consili 
30 sentent.a cv.tatem huic dcdisse, nullum populi nostri iussum 
Gaditanos habere : itacpie nihil esse sacrosanctum quod lege 

2 f^ 4 conscrvanto Lmnh 
A*,' ^ consrrvnndi/^Zy// 

oty. Ptrll. . r. pop. m il 

Vaii^eritti, ,31 



17 



2 conscnant J'B -cnl Hi eii. 
<rH 16 pop. Rom. «: Romanus .r.) 

1 potest*- : posset mdd. 19 a .-»/>/>/. 



18» 



M. lA I.LI CUtROXIS 



17 3" 

excfptiim vidorctur ; si l'S>^cI, tamcTi in foederc nihil esse 
cautuni praelur pacem ; addllum c«e ftiam iUud, iit maie- 
statcni iUi nostram conservurc dcberent, ciuue cerlc minue- 
rctur si aiit adiutoribiis iUorum civiliiis iili in b-llis nobis 
M„n liccret aiit praenii tribiiendi pctestatuni nullam habtrc- 5 
3,; nuis. Nunc vcro <iuid ego contra (laditanos luquar, cum 
,d quod dcfcndo voluntate forum, auctorilutc, legatione 
ipsa comprobctur? qui a principio sui generis aut studio 
rti publicae tii ab umni studio scnsutiue rocnoruni mentis 
suas ad nostrum iiupcrium nomemiue flexerunt ; qui, cum 10 
maxima bclla nobis inferrentur, mocnibus /losUm cxclu- 
serum, clasHbus inseculi sunt, corporibus opibus copns 
depulerunt; qui et veterem illam speciem foederis Marciani 
semper omni saiictioreni arce duxerunt, ct hoc fo.-dore 
Catuli scnatusque auctoritate se nobiscum coniunctissimos 1? 
esse arbitrati sunt; quorum moenia, dch.bra, agros ut 
Hercules itincrum ac laborum suoruni, sic maiores nostri 
imperi ac nominis populi Romani terminos esse voluerunt. 
40 Testantur et mortuos nostros imperatores, .luoruni vivit 
immortalis memoria et gloria, Scipiones, Brutos, Huratios, ^0 
Cassios, Metellos, ct hunc praesentem Cn. Ponipeium, quern 
procul ab illorun. moenibiis acre et magnum bellum gercnteiii 
commeatu pecunia(|ue iuverunt, et hoc tempore ipsum 
populum Romanum, quern in caritate annonae, ut saepe 
ante fecerant, frumento suppedituto levarunt, se hoc lus esse ,^5 
velle, ut sibi et liberis, si qui eximia virtute fuerit, sil in 

3 conservare Ma,u,lii,s : scrvarc wdd. ? tii .a-i/,^. on,. H4to) : 
hi B ■. aut -ac rihc^ studio rci pub. ii s,d. Bn,u,- ■ aut «-. C£, 5H.rf.1s 

hi" pro ii po».,nl : ac rci p., id est AVo/.. /?'■.'/ :h.u gencns fast.dK. 
ranti Paul ■ sivc genere sivc studio rci p. ducti 1( adne, 1 1 mfer- 
r^n .r«V,.r 7774 : lercntur, Icrrcntur .od,l. pin: hcstcm s»/./.few: 

iSentur, (cJs'a quibus inferrentur) --"■''- ^'f^/^^f^^T, 
(Ih xxviii 37 mocnibus midm.- 14 arcc P: arte Bb all. . ara 

Z.«m* lure Kraffnl 1 7 itincrum IIGE'^ M«cllo- : ipse .nrum P< : 

rose viVium /« 'r"^ ^ iP"*^ i'i""'™ O""'- "'"' '■ ''^='= ""'^"'" '"""""' 
Ted. K. =0 memoria et sloria IKEbt gloria et men,, r : memoriae 
doria P nil. Horntios, Ca.sios] Flaccus K,„,„/. ■ t^ra?^"^,,/'"'^) 
^aipsumC'Ml.ior/W/. =0iuerinlcW.'./....u-..fiJucnill5,.lt// 



I'RO I,. rORXF.r.K) IIAI.BO ORATIO 



■7 40 



i8 



nostris castris, sit in miperaloriim praetoriis, sit (luni(iiio 
intur signa atciue in acie locus, sit his grmliluis r.snnstis 
eliam ad civitatciii. (,hiod si Afris, si Sardis, si Uispaiiis 
agris stipcndic»|iie iiiullatis virlutu ai'.ipisci licut civitatcni, 
5 C.adit.inis aiitem offiinis vctustalu fide pcriculis fiit'drro con 
iiinctis hoc idem non litxbil, non Ibcdiis sihi nobisciim i,li<m 
sed ini(|iiissinias luges impositas a nobis esse arbitrabuntur. 
Atipie banc, indices, non a me fingi orationcni, sed nie 
dicere ipiae (ladilani iudicarini res ip^a declarat. Hospitiiim 

10 miiltis annis ante hoc teniptis cum I,. Cornelio Ciadiianos 
fecisse I'ublice dico. I'roforani tesserani ; Icgalos excite ; 
laiidatorcs ad hoc iudiciiim, sumnios homines ac nobilis- 
simos, deprecatores huiiis periculi missos videtis ; re deniciue 
niulto ante Oadibus inaudita, fore lit hiiic ab illo ;)ericuluin 

ij crearetiir . . gravissiiiia aiiiem in istum civem su,.m Gadi- 
tani senatus coiisulta fecurunt. I'otiiit niagis fundus, populus 42 
daditanus fieri, c|unniani hoc niagno opere delcciare vcrbo, 
si tuni fit fundus cum scita ac iussa nostra sua sententia 
coniprobat, (piani cum hospitium fecit, ut et civitate ilium 

20 mutatum esse fateretur et huius ci\ itatis honoro dignissimum 
iudicarct ? Potuit certius interponcre indicium voluntatis 
suae quani cum etiam accusatorem huius niulta et poena 
notavit ? Potuit m.igis dc re iudicare quani cum ad vestrum 
iudicium civis amplissinios Icgavit testis l.uius juris, vitae 

j; laudatores, periculi deprecatores? lOteriiiii ipn's est tani 43 
demens (]uin sentiat ius hoc (Jaditanis esse retinerdi'm, 

.S aulcml hoc GF. rf I. 15 uifia : I'nim. 5 41 ml fiiC) 6 ictiim 

supltl. Koch cf. Sal. § 24 al fin. 1 1 Profcram tcsseram ; 

Icgatos excito ; laiidatorcs ad Miidv. : Profcram testes -ferain 'proferam 
HM: Icgatos. excito laiiilatorcs. Ad hnc B^////t testeseram />'> 
14 lit hllic 11/ La,. ill. lilt I, : hiiic ut cil. R. : huic mM. 15 auteni 

Pf/G^: hoc G^E: turn A 16 ronsulta 6 : coiivita /*' ; convitia 

P'lrll. Loriim ila amiidnvif J. S. Riid: audita, nc (brte huic ab 
illo pcriculiim crcarctur, gravissima in istura civcm simm CJaditani 
in scnatit convicia fcccrunt 17 dclectaris /?'-/rf 21 indicium 

Miittv. \sed if. % ^-i' 22 poena Udtavit H'liiry. poi natavit /'' . 

pnfna nitilta\ it F^Hflh'T : poena dicniini putavit Nfih)! 



II 



18 43 



M. TVLLI CICERONIS 



B 



\i» 



ne sacptum sit lis iter /'( porpctuiim ad hoc amplissimum 
praemium civitatis, ut magnoupcre ijs esse laetandum huius 
I.. Cornell benivolenliam erga suos rcniancrc Gadibiis, 
gratiam et fnriillateni rommcndandi in hac civitate versari ? 
Quis est enim nostrum mi non Ilia civitas sit hiiius studio, 5 

ig cura, dili),'enlia coiiiniendatii)r ? Oniitto cuianlis ornamentis 
populum istuni C. Caesar, cum essct in Hispania praetor, 
adfecerit, controvirsias sedarit, iura ipsorum perniissu sta- 
tuerit, inveteratam quandam barbariam ex Oaditanorum 
moribus disciplinaque delerit, summa in ear^i civitatem huius 10 
rogatu studia et beneficia coiitiilerit. Multa praetereo quae 
cotidie labore huius et studio aut omnino aut certe facilius 
consequantur. Itaque et adsunt principes civitatis et dc- 
fendunt amore ut suum civem, testimonio ut nostrum, officio 
ut ex nobilissimo civi sanctissimum hospitem, studio ut i£ 

44 diligentissimum defensorem commodorum suorum. Ac ne 
ipsi Gaditani arbitrenlur, quamquam nuUo incommodo ad- 
ficiantur, si liceat eorum ci%is virtutis causa in nostram 
civitatem venire, tamen hoc ipso inferius esse suum foedus 
quam ceterorum, co.isolabor et hos praesentis, viros optimos, 30 
et illam fidelissimam ai ue amicissimam nobis civitatem, 
simul et vos nun ignorantis, iudices, admonebo, quo de 
iure hoc iudicium constitutum sit, de eo numquam omnino 
esse dubitatum. 

4<; Quos igitur prudentissimos interpretes foederum, quos 25 
peritissimos bellici iuris, quos diligentissimos in exquirendis 
condicionibus civitatum atque causis esse arbitramur ? eos 

20 profecto qui iam imperia ac bella gesserunt. Etenim si Q. 
Scaevola ille augur, cum de iure praediatorio consuleretur, 

r in perpet. auct. Garat. MiicUer: perpetuum codd.: pcrpetuo 
ed. Hervag. 8 miie controversias add. Ran ut: qui Erncsii: 

quod Schuets : quot Kraffert 9 quandam Lamb. : quondam codd. 

12 cotidiano Paul 13 et adsunt principes adsunt civiiatcs PBX : 

et adsunt civitates CE 18 horum codd. 20 consolabor 

ct H(?!i^ \ ccnsolaberet P\ consotabare B : consolabere G^E 
23 est Ilahn (Prov. Cons. § 16) 26 publici iuris Paul 28 iam 



PRO L. CORNELIO BALBO ORATIO ao 45 

homo iuris peritissimus, consultores suos non numquam ad 
Furium et Cascellium praediatores rciciebat, si nos ilv ac|ua 
nostra Tusculana M. Tugionem potius ciuam C. Atiuiliiim 
consiilebamiis, quod adsidiius iisiis iini rci dcilitus et in- 
5 gcnium et artom SM-yiv vincit, quis duhitct de fotderihus ct 
de totoiurc- pacis et belli omnibus Juris pi.ritissin);s inipon- 
torts nostros antcfcrre ? I'ossunuisne igitur tibi probarc 46 
auctoiem cxi ipli atque facti illius qund a te reprenditur, 
C. iMariuni Quaeris aliquem graviorcm, constantioreni, 

10 pracstantiorcm virtute, prudentia rcligionu ? Is igitur Igu- 
vinatem M. Annium Appium, fortissimuni virum siimma 
virtute pracditum, civitate donavit : idfin cohortis diias 
universas Camerlium civitak donavi', cum Camertinum 
foedus omnium foedcrum sanctissimum atque aequissimum 

15 sciret esse. Potest igitur, iudict:, L. Cornelius condeninari, 
ut non C. Mari factum condemnctur? Exsistat ergo ille vir 47 
parumpei cogitatione vestra, quoniam iC non potest, ut con- 
spiciatis cum mentibus, quoniam oculis non potestis ; dicat 
se non imperitum foederis, nr>n rudem exempbrum, non 

JO ignarum belli fuisse ; se P. Atricani discipulum ac militem, 
se stipendiis. se legationbus bellicis erudituni, se, si tanta 
bella attigissct quanta gessit et confecit, si tot consulibus 
meruisset quotiens ipse consul fuit, omnia iura belli perdi- 
scere ac nosse potuissc ; sibi non fuisse dubium quin nullo 

6 belli 6*fe/\in 7774 : iure Prell. hominibus * veins /ihtfF.I'rsitti' 
8 rcprend. PBw : reprehend. //T ed. R. lo rcligionc ? Is 

igitur Iguvinatcm M. Ann. Halm : rcligionis igitur .icquitate M. Ann. 
cofitl. : religione, acquitate. Is igitur M. Ann. Augciiits ir sumtna 

suppl. ed. Gryph. idem . . . donavit add, Madv. : idem . . . Camertium 
Reid T4 foedus omnium add. Mitellcy i8 quoniam] quern iam 

Halmauct.Rfid 19 foederum Paw/ 20 belli /?«■//. (bellii.* /^ : 
bellici iuris llalmio awl. Baiter (§ 45 ad fin.) 31 se {ante si) secL 

Mueller aa attlgisset A/h*//. ; egissct cofW. (adissetc): Icgisset 

Aid, : legatus obisset Kays. ; obisset, atit miles obisset eoni. Muell^ ; 
collegissct Paul ct unt, codd. pracler fi'T Par, 7774 ; et gessit ct 

conftjcit ed. R. : tneliH.-i fort, del, confecit Mitell. sub tot bk Par. 

7774 23 fuit WAni»i. : luissct rO(/f/. 24 nullo 9 A'dH^cr/iis (i): 

non nullo rell. 



80 47 



M TVLLI riCERONIS 



II 



ai 



foedere a re publica bene gerenda impediretur ; a se ex con- 
iunctissima atque amicissima civltate forti'ssimum quemque 
esse delectum ; neque Iguvinatium neque Camertium foe- 
dere esse cxceptutn, quo minus corum civibus a populo 
Romano praemia virtutis tribuerentur. Itaque cum paucis 5 

''" annis post banc civitatis donationera acerrima du civitate 
quaestic Licinia ct Mucia lege veni'sct, num quis corum, 
c de foederatis civitatibus essct civitate donatus, in iudi- 
ci. . est vocatus ? Nam Spoletinus T. Matrinius, unus ex 
iis quos C. Marius civitate donasset, dixit causam ex colonia 10 
Ijtina m primis firma et inlustri. Quern cum disertus 
homo L. Antistius accusaret, non dixit fundum Spoletinum 
populum non esse factum,— videbat enim populos de suo 
iure, non de nostro fundos fieri solere, — sed cum lege Apuleia 
coloniae non essent dcductae, qua lege Saturninus C, Mario 15 
tulerat ut in singulas colonias ternos civis Romanos facere 
posset, ncgabat hoc beneficium re ipsa sublata valere debere. 

49 Nihil habet similitudinis ista accusatio ; sed tamen tanta 
auctoritas in C. Mario fuit ut non per L. Crassum, adfinem 
suum, homincm incredibili eloquentia, sed paucis ipse verbis >a 
causam illam gravitate sua defenderit et probarit. Quis 
enim esset, iudices, qui iniperatoribus nostris in hello, in 
acie, in exerciti. dilectum virtutis, qui sociis, qui foederatis 
in defendenda re publica nostra spem praemiorum cripi 
vellet ' Quod si vultus C. Mari, si vox, si ille imperatorius jj 
ardor oculorum, i recentes triumphi, si praesens valuit 
aspectus, valeat auctoritas, valeant .es gestae, valeat memoria, 
valeat fortissimi et clarissimi viri nomen aeternum. Sit hoc 
discrimen inter gratiosos civis atque fortis, ut illi vivi fruan- 
tur opibus suis, horum etiam niortuorum, si quisquam huius 30 

I a re pub. f/b^zv : re pub. {oin. a) rell. coniunctissima quaque 
Paul 7 venisset codd. : exstitisset com, Murll. Nitm obvenisset ? 

(PM. ii, S 83I 15 de C. Mario rom. ilfi«//. (5551 3 dilectum 

Mtiill. (Srst. i 34) : delictum P H ; delectum nil. 28 tt clarissimi 

mn. GE il-'nt. § iq^ zg pratinsnsj ut'OSuS Lthnhlr:H 



PRO I.. CORNEI.IO HAMIO ORATIO ai . 



iir.peri defensor mori potest, vivat auctoritas iminortalis. 
Quid? Cn. Pompeius pater rebus Italico Kilo m.i\ii.,is * 
gestis P. Caesium, cciiiuum Romanum, viruni liouuin, (jnl ' 
vivit, Ravennatcni focderato ex |Kipulo iionnc civitati- dcma 
5 vit ? Quid ? cohortis duas univcrsas Caniertiuni ('. A/miirs ? 
Quid? Heracliensem Alexam I'. Crassus, vir amplissimus, 
ey ea civitatc (luacuni propc singulare fi>edus Pyrrlii tetupori- 
bus C. Fabricio consule icium putatur ? Quid ? Massiliiii- 
sem Aristonem Z. Sulla? Quid? (luoniani dv (laditanis 

10 agimus, idem serfm novem (Widitanos ? Quid ? vir samtis- 
simus et sumnia religione ac modestia, Q. Mitillus I'ius, Q. 
Fabium Saguntinum ? Quid ? hie qui adesi, a quo liauc 
quae ego nunc percurro subtilissinie sunt oiimia perpolila, 
M. C'lssus, non Avenicnscm foideratuni civitate donavit, 
J homo cum gravitate ct prudentia praestans, turn vel ni.iiium 
parcus in largicnda civitate ? Hie tu Cn. Pompei bcneficium 51 
vel potius iudicium et factum infirmare conaris, qui fwit 
quod C. Maiiuni fecisse audierat, fecit ([uod P. Crassuin, 
quod L. Sullani, quod Q. Metellum, f:ioi/ M. Ctjssiim. 

30 quod denique domesticum auctoreni palicm suum facin 
viderat? Neque vero id in uno Cnrnelio fecit; nam et 
Gaditanum Hasdrubaleni ex bellu illo Africano rt Ma.ner- 
tinos Ovios et quosdam Vticensis et Saguntinos Fab'os 
civitate donavit. Et'.nim cum ceteris praemiis digni sunt 

25 qui suo labore et peri'-ulo nostram rem j)ublicam dcfendunt, 
turn certe dignissimi sunt qui civitate ea doncntur pro qua 
pericula ac tela sub'orunt. Atque utinani qui ubicjue sunt 

5 C. Marius suppl. Laiige 6 Heraclic:i5rm Ltiiiib. ; her.iclesim PB 
9 L. add. Batter 10 servos novcni Reid: erosnovcm P^ : heros 

novcm nil. : Hannonem Gaditanum Garal. : ICrosium Gaditanum 
Halm: hom\nGS novcr.i Gad. ll^r^ttificlnifvfy 13 peromta LelimanM 
14 Avcnicnsem Rent : aucnnicnsem //A : aucnnenscm nil. prailer w 
(anntcnsem. c anemonsem; 19 quod M. Crassum Bait. ami. hie 

add. Klotz aa AsHrub. codd. pratttr C >S?s/. § 142' 33 Ovios 

Bnclianaii ■ oljvios rodd. Fabios dfl. Paul 34 donavit Tu' : 

oiii, Prr/t. 



M. IVLLI CICERONIS 



i ^' 



proimgnatores huius iniperi possent in banc civitatem venire, 
et contra oppunnatores rei piihlicau do civitatc cxterminari ! 
Ncijue enim ille siininius iiouta poster Hannihalis illani 
nia^'is coliortationem cpiani coiiiniuncm imiicratoriam voliiit 
esse : 5 

Hostem qui foriot, crit, incjuit, milii Carthaginiensis, 
Quiscpiis erit. 

Cuius civitatis sit, id habeiit hodie love et semper habue- 
runt, itaque et civis undicjue foriis viros adsciverunt et 
hominuni ignubilium virtutern persaepc nobilitatis inertiae lo 
praetulerunt. 

^ llabi-tis inipcratorum summorum et sapientissiniorum 
hominuni, clarissimorum virorum, interpretationem iuris ac 
foederum : dabo etiam iudicum qji buic quaestioni prae- 
fuerunt, dabo universi populi Romani, dabo sanctissinium 15 
et sapientissimum iudicium etiam scnatus. ludires cum 
prac se ferrent palamque loquercntur qtiid essent lege Papia 
de M. Cassio Mamertinis rcpctentilius iudicaturi, Mamertini 
publico suscepta causa destiterunt. Multi in civitatem re- 
ccpti ex libcris foedcratisque populis [' .ati] sunt : nemo 20 
umquam est de civitate accusatus, quod aut jropulus fundus 
factus non esset, aut quod foedere civitatis mutandae ius 

5j impediretur. Audebo etiam hoc contendere, numquam esse 
condemnatum quern constaret ab imperatore nostro civitate 
donatum. Cognoscitc nunc populi Romani iudicium multis 25 
rebus interpositum atque in maximis causis re ipsa atque 
usucomprobatuni. Cum Latinis omnibus foedus esse ictum 

6 mi MttclL tat:. 8 cuius civitatis sit Baiter : cuiatis siel PB: 

civitatis sict GE: cuiati' sict iii suit Enuit -icylia) Otell. quisqui' sict, 
cuiali' sict Mottta : cuiatis sict'. Habent lioc Icvc Klalz : cuiatis 
crit'. Id Iialjcnt snllcmnc Paul : Cuius Cliim quisquc civitatis sit 
tlalttt Iiodie Ifaliit : tioc rodd. cic Dmiio § 3^) 17 prac 

sc ferrent A: sc pracfcrrcnt P^GE : sacpc pracfcrrcnt P^B fcrrcnt 
//7 20 lil)crati i(v/. Bailir: libcmti sunt om. Hl>k ft iiiii, ante 

iiriitinini. Multis ill civ. rcccptis . . . pnpulis, nemo Rnd lac. 
27 esse ictum Mni/:'. : ictum i : csset cum te/l. 



..ores nostii iiini<ira praemia 



PRO L (JORNEl.IO liAI.IiO ORAI'IO 23 53 

Sp, Cassio Postunio Cominio consulihus t]iiis i^norat ? nuotl 
quidoin nuper in colunina ahunea niuniiniiinis post nistra 
incisuni et perscriptum fuissc. Quo niodo ip;itiir L. Cossiniiis 
'r]hurs, pater liuius c-ciuitis Romani, optimi at(]iie ornatis'.iiiii 
5 viri, daninati) T. Ciclio, rjuii mculo c'\ eadeni civitate '!'. 
Copoiiius rivis item summa \ irtute et diunitatc, -nepotcs 1'. 
et C. Coponios nostis,— damnato C. Ma.sone civis Romamis 
est factus ? An lingua ct ingenio patefieri aditus ad civi- 54 
latum potuit, nianu et virtute non potuit ? Anne de nobis 
10 traliere spolia foederalis licebat, de hostilnis non liccbati" 
An quod adipisci poterant dicendo, id eis inignando adsecjui 
non liceljat ? An aecusatori nu. 
quam bellatori esse voluenint ? 

Quod si acerbissinia lege Servilia principes viri ac gravissinii 24 
15 ct sapientissimi cives banc I.atinis, id est focderatis, viam ad 
civitateni populi iussu patere passi sunt, ne(iue ius est boc 
reprehensum Licinia et Mucia lege, cum praescrlini genus 
ipsum accusationis et nomen c/ eius modi pracniiuni quod 
nemo adsequi posset nisi ex senatoris calamitalu nequc scna- 
io ton neque bonocuiciuam niniis iucundum esse posset, dubi- 
tandum fuit quin, quo in genere iudicum praemia rata essent, 
in eodem iudicia imperatoruni valerem ? Num fundos igitur 
factos populos Latinos arbitramur aut Serviliae legi aut 
ceteris quibus Latinis bominibus erat propositum aliqua ex 
25 re praemiuni civitatis ? Cognoscite nunc iudiciuni senatus, =5 
quod semper iudicio est populi comprobatuni. Sacra Cureris, 
iudiccs, summa maiores nostri rcligione confici caerinionia- 
que voluerunt ; quae cimi essent adsimipta deCraccia, et per 
G'aecas curata sunt semper sacerdotes et Graeca omnino 



2 alicnca P< : aenca Pi ,rll. g .\r„K) An Mmntlms 1 , ac 

F'Bf elp/rr. iagrav. P', : o,„. GE : ct ll„ln, ,5 ct sapi.nt. s. I. P^ 
16 lus Mndv. : his codii. .lis i. 18 ul a,/,/ Hnir^li 

Emesli: possil rorfrf. o, iiidicioruin /r/ A'.ir/ /te /,r 

Mlitir firoh, Zirlinsk : omnia coM. 
Oraccanica omnia l'<utl 



rq iiossrt 
yg (imnino 
Gracec omnia ttt Kmlj\rt ilii h : 



7^Snpa^=i^ 



24 f.= 



-\1. TVI.I.I flCF.KO.NlS 



25 



nominata. Sod cum ill.im {|uaL' ("irarrum illiid sacrum mon- 
straret ct faceret ex Graecia deli[;ercnt, tamcn sacra pro civi- 
bus civcni facere volucrunt, ut doos iminortalis scientia pcro- 
grina ct externa, nientc domestica ct civili prccarctur. Has 
sacerdotcs video fure aut Neapolitanas aul Vulieiisis fuissc, 5 
foederatarum sine diibio civil.itum. Mitto Vetera ; proxime 
dico ante civitatem Veliensibiis datani dc scnatus sententia 
C. V'alerium Maccuni, praetorcni urbanum, noniinatim ad 
popiilum du CaUijiliana Nelieiisc, ut ca civis Romana esset, 
tulisse. Num igitur aut fundus factos Vel'ensis, aut sacer- 10 
dotem illam civem Romanam factam non esse, aul foudus ct 
a siMiatu et a ; upulo Romano violat m arbitramur? 

Intellego, indices, 'n causa apertaminimeque dubia multo 
el plura et a pluribus peritissimis esse dicla quam res postu- 
laret. Sed id factum est, non ut vol)is rem tarn perspicuam 15 
dicendo probaremus, verum ut omnium nialivolorum ini- 
quorum invidios(jrum animos frangeremus ; qiios ut accusa- 
tor incenderet, ut alicjui sermones hominum alienis bonis 
niaerentium etiam ad vestras auris permanarent ct in iudicio 
ipso redundarent, idcirco ilia in omni parte orationis summa 20 
arte adspergi videbatis; tum pecuniam L. Corneli, quae 
ncque invidiosa est et, c|uantacuuique est, eius modi est ut 
conservata magis quam correpta esse videatur ; tum luxuriam, 
quae non criniine aliquo libidinis, sed communi maledicto 
notabatur ; tum Tusculanum, quod Q. Metelli fuisse niemi- 25 
nerat et L. Crassi, Oassum emisse de libertino homine, 
Soterico llarcio, ad Metellum iiervenisse de \'ennoni ^"in- 
dici bonis non tenebat. Simul illud nesciebat, praedioruni 
nullam esse gentem, emptionibus ea solere saepe ad alienos 
homines, saepe ad infmios, non legibus tamquam tutelas 30 
pervenire. Obiectum est etiam quod in tribum Clustumi- 



12 arbitramuri: arhitrabamtir/''^'jEr; arbitrabimur A reU. 14 "(ttu- 
t\z%\m\5 ' nialini abcssr' liailer: pcritissinn; /'^h/ 17 invidiosonim 

fS//* : invidorum (7^ 18 acccndcrrt Bs 20 sua. PBGHhk 

37 dc Voiionii Vindicii A'r//*^*('(7HS 2 ■ dchent noiii iiuiici roifif. 



I'KO L. COKNELIO BALUO OKAIIU 



25 67 



nam pervuiierit ; quud hie adsucutus ot )e^i^> tlo anibitu 
piaeniio minus invidioso qiiam ijui legum prat-mii;, prae- 
toriam sententiam i:t practextani togam constquuntur. I'.t 
adoptatio 'rheophani agitata est, per c|uam Cornelius nihil 
5 est praeterquam propin(]uorum suorum liereditates adse- 
cutus. 

<Juamquam istorum animcis, cjui ipsi ('(irnelii) invident,26 
iion est diftieiHimuni niitiLMfe. More lioniinuni invident, in 
convi\iis rodunt, in rirculis vctlicant : non illo ininiico, sed 

10 hoc nialo deiite carpunl. Qui amiiis 1,. C'orneli aut iiiimici fS 
sunt aut invident, ii ■~unt liuie niulto vehementius |)ertime- 
scendi. '•'.im huie quideni ipsi ([uis est uniquani inventus 
inimicus aut ([uis iure esse potuit ? Queni bonum non 
coluit, cuius fortunae dignitatique non concessit? \'ersatus 

If in intima familiaritaie iiominis potentissimi, in niaxiniis 
nostris mahs atque discordiis neminem umquam alterius 
rationis ae partis non re, non verbo, non vultu denitiue 
offcndit. Fuit iioc sive nieuin sive rei puhlicae fatuni, ut in 
me ununi oninis ilia inclinaiio communium temporum in- 

20 euinberet. Non modo non exsultavit in ruinis nostris ve 
strisque sordibusCornehus, sed omni officio, - lacrimis, opera, 
consolationc, — omnis me absente meos sublevavit. (,)uoruni 59 
ego testimonio ac precibus munus hoc mcrilum liuic e' it 
a principio dixi, iustam et debitam gratiam refero, speroque, 

25 iudices, ut eos qui principes fuerunt conservandae salutis 
aut dignitatis meae diligitis et ran abetis, sic, quae ab hoc 
pro facultate hominis, pro loco fai >.. sunt, et grata esse vobis 
et probata. Non igitur a suis, quos nuUos habet, sed a 

1 pcrvcnit Mtrrfi'.iijif'iul'. Ziehti.-,/,: 2 invidiosc /'((/(/ 10 malo 
ri'. .l/)(c//. /»oh. /.iclin^k : male PBGHEk : inaledico !<tutgtiiii^ ' i ) 
(hoc malcdicentc. uiii. dcnte i^ edd. R.. V.] : maligno Madv, 11 
\\ k : hi r(lL lio nostris vcstrisquc sordibus Pnid. Mtullr^-. 

vcstris nostrisquc discordiis wdd '^ccl. discordiis Bail. nostris \e- 
strisquc disc. A7o/c iff/, disc. A'fivi;. V nostris lacrimisquc dd. /. 3i 
L-lcrimis Mndv. l>i lacriinisl airioris /'(?»/ ;;7 iioininiv. it/((f//fr : 

liuiub codd. : ciiis Luiiib. : dl ),,nvl. : lui.iiltaltlii,^. pro Pniil 



36 : 



M. TVLLI CICERONIS 



suorum, qu; et nuilti ct potentcs sunt, urgetur ininiicis ; 
quos quiclLTii hcstcm,) die Cn. I'oinpeius copiosa orationJ 
^^ ct grav, sucum, si vellent, contendere iuhebat, ab hoc impari 
5^ cerlamine atciiiu iniusta contuntione avocabat. Et erit ae- 
qua lex et nobis, iudires, atqiie omnibus qui nostris familiari- 5 
tatibus impli.-antur vehumenter utilis, ut nostras inimicitias 
ipsi inter nos geramus, aniiris nostrorum inimicorum tern- 
peremus. Ac si mea auctoritas satis apud iUos in hac re 
pondens haberet, cum me praescrtim rerum \arietatc at()uc 
usu ipso iam pcrdoctum viderent, etiam ao illis cos maiori- 10 
bus discordiis avocarem. Ktenim contendere de re publica, 
cum id dufendas quod esse optimum sentias, et fortium viro- 
rum et magnorum hominum semper putavi, nequc huic 
umquam labori officio muneri drfui. Sed contentio tarn diu 
sapiens est cjuam diu aut proficit aliquid, aut, si non proficit .5 
61 non obest civitati. ^'oluimus ([uaedam, coiuendimus, ev- 
perti sumus : obtenta non sunt. IJoIorem alii, nos luctum 
maeroremciue suscepimus. Cur ea quae nmtare non possu- 
mus convellere malunms ,iuan, tueri ? C. Caesarem senatus 
et gcnere supplicationum amplissimo omavit et numero « 
dierum novo : idem in angustiis aerari victorem exercitum 
stipendio adfecit, imperatori decern legatos decrevit, lege 
Semproma succedendum non censuit. Harum ego senten- 
tiarum et princeps ct auctor fui, neque me dissensioni meae 
pnstmae putavi potius adsentiri quam praesentibus rei pu- H 
bl.cae temporibus et concordiae convenire. Non idem aliis 
videtur: sunt fortasse in sententia firmiores. Reprendo 
neminem, sed adsemior non omnibus ; neque esse incon- 
stant.s puto sententiam tamquam aliquod navig-'um atque 
62 cursum ex rei publicae tempestate nioderari. Sed si qui 30 

.| cviljV,„i/,r: ^rulcoM. S illos] alios A,,-/ ,, Etenim 

not^'p '//""" ""'i '5 P'-o""""- '*'» ■ /" =' novo ^i,™, 

I<e,d atquc cursum om. b, drl. Cobct cursum w" * 



PRO L. CORNELIO I5ALHO ORATIO 27 62 

sunt quibus infinitum sit odium in tjuos scnitl susceptuni 
sit, quos video esse non nullos, cum ducihus ipsis, nun 
cum comitatu adscctatoribusqut- confligant. Ill.ini . nini 
fortasse pertinaciam non nulli, virtutein alii jjulahunt, lunc 
5 vero iniquitatem omnts cum aliqua crudclitate coniunctani. 
Sed si certorum honiinum mentis nulla ratione, iudiccs, 
placate possumus, vestras quidem animo.s ccrte ronfidiiiius 
non oratione nostra, sud humanitate vestra esse placates. 
Quid enim est cur non potiu:, ad summain laudem liuic ' 
10 quam ad minimam fraudem Caesaris familiarilas vakrc de- 
beat ? Cognovit adulescens ; placuit liomini prudentissimo; 
in summa amicorum copia cum lariuliarissimis eius est adae- 
quatus. In praetura, in consuhuu praefectum fabrum de- 
tulit; consilium bominis probavit, fidem est complexus, 

■ S officia observantiamquc dilexit. Fuit liic multorum illi 
laborum socius aliquando : est fortasse nunc non nullorum 
particeps commodorum. Quae quidem si buic obfuerint 
apud vos, non intellego quod bonum cuiquam sit apud talis 
viros profuturum. Sed quoniam C. Ca(!sar abest longissime, 64 

20 atque m iis est nunc locis (|uae regione orbem terrarum, rebus 
illius gestis imperiuni populi Romani definiunt, nolite, per 
decs immortalis, indices, hunc illi acerbum nuntium velle 
perferri, ut suum praefectum fabrum, ut hominem sibi caris- 
suiium, non ob ipsius aliquod delictum, sed vU suam fami- 

35 baritatem vestris opprcssum sententiis audiat. Miseremini 
ems qui non de suo peccato sed(/e huius sunmii et clarissimi 
viri facto, non de aliquo crimine sed periculo suo de publico 
iure disceptat. Quod ius si Cn. Pomiieius ignoravit, si M. 
Crassus, si Q. Metellus, si Cn. Pompeius pater, si I.. Sulk, si 

30 P. Crassus, si C. Marius, si .scnatus, si [joijulus Roinanus, si 
qui de re siniili iudicarunt, si foederati populi, si six ii, si illi 



2 sit 'Ot/ti. : est /jVii/,, R,,'/ 5 ) ( 
simiim HGF.b'T j6 du nM. Matnil 

■d- //G£ 



23 c-arissinium tt faiiiiliiiris- 
30 r, M,uh . I). I'Bb: 



38 04 



I'KO I,. COKXIiLlO BALBO ORAIU) 



anti(iui I,alini, videtR ne miliusvouisethonestius sit illisduci- 
bus errare (iiiani hoc niagistro erudiri. Sed si de certo, de 
pcrspiciifi, di; iitili, du probato, de iiidicato vobis iurc esse 
constitucnduin vidc-tis. r.olitc committure ut in re tam inve- 
«5 tcrata quicquani iiovi sentiatis. Siinul et ilia, iudices, omnia s 
ante oculos veslros proponite : prinium esse omnis etiam 
post mortem reos clarissimos illos viros qui foederatos civi- 
tate donaruni : dcinde senatum qui hoc iud'cavit, populum 
qui iussit, iudices cjui adprobarunt. Tuni etiam iUud cogi- 
tate, sic vivcre ac vixisse Corneliuni ut, cum omnium pecca- lo 
torum quaestiones sim, non de vitiorum suorum poena, sed 
de virtutis praemio in iudicium vocetur. Accedat etiam 
illud, ut btatualis hoc iudicio utrum posthac amicitias claro- 
ruin viroruin calamitati hominibus an ornamento esse malitis. 
Postrenu) illud, iudices, fixum in animis vestris tenetote, vos 15 
in hac causa non de maleficio L. Corneli, sed de beneficio 
Cn. Pompei iudicaturos. 



8 qui ho '•• : qui sc (per se corr. b, ed. R.) hoc ntl. 
hoe /ibT^l'.^tlitis : qui saepc hoc K/olt 



qui persacpc 



-••*Bp" •»>■"•■ W 



OXFORD 
CLASSICAL TEXTS 



The prices given of copies on ordinary paper are for copies Imund 

in limp clotlj ; uncut copies may be had in paper covers at (id. less 

per volume (Is. less for those priced IVoni Gs. in clotli). 

All volumes are also on sale interleaved with writinij-paper and 
bound in stout cloth ; prices in square brackets. 



Aiigiixi, mil 



OXFORD: AT THE CLARENDON PRESS 

LONDON: IIUMrilKEV MILFORP 

OXFORD UNIVERSITY PRESS, AMEN CORNER, E.G. 



Crown 8vo. Prices in cloth f A), interleaved (B), on India paper (C) 
L'nrut copies In paper covers at 6d. less (Is, for tliose priced at 6s. or above io cloth) 

. , Greek 

Aeschylus, a. SiDr,«ic« 

Antoninus, j. h. i.nin.i.n 

Apolluiiius lihodius. R. c. S«ato>(. 
iVrisLophanes. F. w. iiau., w. M. Gcloart 

I. Acli., Kn.. Nub., Vcsp., Pax, Avcs 
11 Ly.s., Thesin., U«n., Eirl., Plut. fr. 
iVristotle. I. nvwATi:». De Arte PocUca 

Ethica. (^Quarto writing-paper, 10s. fid.) 
Hucolici ClrilL'ci. U. v. Wn AWowiTZ-MoELliUDoni i. 

Demostlicnes. s. h. BiTcura .... 

I. Orationcs 1-XIX 

II. i. Oralioncs XX-XXVl 

Euripides, g. g. a. Mibbav 

I. Cyc, Ale, Med., Ht-racl.. Hip., Andr., Hec. 

II. Suppl., Here, Ion, Tro., Kl., I. T 

HI. llcl., I'hoen., Or., Bacch., Ipli. Aul., Rh. 

Hellenicii Oxyrhyncliiii cum Theopompi et 

Crutippi fragmentis. U. P. Ghf.ni-ell, A. S. Htnt 
Herodotus. K. Hude. l (Books 1-IV) 
II vBooksV IX! 
Homer, mi. Iliad.D.B.Mo»iio,T.W.Ai.i.E<.I-XII . 

Books XIll XXIV 

IIMV. Odyssey. T. W. Ailen. liuok.s I-Xll . 

Books Xlll-XXlV 

V. Hymns, etc. T. W. Ai.les .... 

Hyperidcs, F. G. Kenyon 

Longinus, A. o. Phickaiid 

Lysias. k. Hi.de 

I'liltO. J. BuaxET. (India Paper l-lll, 20s. IV-V, I8s 

I. Euth., Apol., Crt., I'll.; Crat., Tht., Soph., Polit. 

11. Par., Phil., Symp., Phdr. ; Ale. 1, II, Hipp., Am. . 

III. Thg., Chrm., Lih., Lys. i Eutlid., Prot., Gorg., 

Men. ; Hp., Ma. et Min., Io, Mnx. . 

IV. Clit., Rep.,Tim.,Crieias 

Republic separately ;-tto with margin, 10s. 6d.) . 
Clit., Tim., Crit., paper covers, 2s. 

V. Parti. Minos, Leges i-\'lll ) y 

Part ii. Leges IX-XII, Ep., Epp., Def., .Spuria . ( '^^• 
Separately : Tetr. i ; Ap. and iVlen. ; Tctr. v. paper 

covers, ^is. each. Tetr. vi 4s. 

Theophrasti Ciiai'acteres. h. Dieu . . ss. sd. 

Thucydides. H.Stiart Jones. Bks.I IV;V-VIIIeach3s. 8d. 

Tragii'oruni Fragmenta Papyracea. a.s.Hu.st as. 
Xenophon. e. c. Mabchant. i-iii 

I. Historia Graeca and 111. Analiasis . . each 3s. 

II. Libri Socratici and IV. Institutio Cyri . each :is. 

The Oxford Greek Testament. The Revisers' ) 

Text.withapp.crit. l)yA..Soi:TER ^Quarto writing-paper, f 
. 8s. (id. net). Not Sold in paper covers . . . . / 



A 


B 


C 


3s. ed. 


Ts. 6d. 


is. 6d. 


3s. 


is. (id. 


is. 


3s. 


As. 6d. 


4s. 


3s. 6d. 
3s. (id. 


7s. (id. 
7s. (id. 


8s. «d. 
is. 6d. 
is. 6d. 


■-'s. 
4s. 


4;,. 6d. 
Bs. 


,'i>i. 


3s. 


7s. 


is. 


4s. 6d. 
3s. (id. 


Hs. (id. 
is. (id. 


12s. «d. 


3s. (id. 
•.is. (id. 
35. (id. 


7s. (id. 
7s. (id. 
7s. (id. 


19s. 6d. 
jos. 
4s. (ill 


4s. (id. 


8s. (id. 




4s. 6d. 
4s. Cd. 


Ids. 
Ids. 


1 12s. 6d. 


3s. 
3s. 
3s. 
3s. 
4s. 6d. 


js. 6d. 

.is. 6d. 
5s. (id. 
5s. (id. 
»s. 6d. 


7.. 

j.s. 
5s. 


3s. 6d. 


6s. 




9s. 6d. 


5s. 




3s. 6d. 


7s. 


is. 6d. 


) 

(is. 
6s. 


19s. 
19s. 


7s. 
7s. 


(is. 


19s. 


7s. 


"s. 

(is. 


14s. 

l-2s. 


8s. (id. 



(id. 



3s. net 



7s. 
7s. fid. 



t together 
8s. (id. 

5s. fid. 



12s. 6d. 



Latin 



A 
3a. 6d. 



^9. (id. 
5s. fid. 



Asconius. a. c. Ci..n, 

Bcllurn Civile ... ' * ' ' 
Catulluij. n. Ki.i.N . . . ' ' 

With Tibullus and I'rupirliics 

Cicero. Epistuliic. i.. c. p,,„',..,. . ' ' ' 

1. ad I'Jini. ' • 

"{:ad^^'^^':d^i.L;i.!•^-^^'"'■ ■ • -^"r" 

Orationes. a. r. c.rk and w. pm,„„v ' '' 

1 ro MiLinc, Cii,-surwnac. I'hilippi.w. Cr v„k u 

\ t'rrinjie. Ihiiut^av ' . * 

Quinc-t [i„.sr. Cm,.. O,;.,-.. l'.,.„. Af-r.,' li.-.l,' Per-) 

lost Kud.hun, I).- IJOMU), ll.-ir. II,-,,,., Scsf V.,t I 

Prov. C..n.s., Ball.. Pt,,:,„„v . ' "■ :!s. 

ruli.. Font.. .Sidl., Arch., Plan,-., .Scaur. C, u,k ' 

lllietorica. a. s. \Vi,kin, 

I. De Oratore 
II. Hriitus, etc. 

Horace, e. c. w.ck„.,„. Ed..-, h. \v.g,„„„d 
Isidon Etyinolo^'iae. w. m. l.vd.w. t«o vols. .„. 

I.ivy. Hks. 1-.5. U.S.CoywAvandC. KW.w„„. », 
Lucrctiini r n 



6s. 



lis. 



-'s. („|. 



:is. lid. 



:i3. 



l-.'s. 
.Is. lid. 

ii. (id. 

7.S. ) 
<s. 
8s. I 

7s. 1 



7s. (id. 
■is. (id. 
l.'s. 



Ts. 



8s. lid. 
919. 



. 11,1. 



. li,l. 



Is. (id. 



'ill. 



:ts. 

6s. 



:ls. 
6s. 



7s. liil. 



■^>. fill. 

l.v 

4s. (id. 

[lmn,ediat,>ly. 
5s. (id. is. 
lis. (id. 
l.-ls. Ii,l 

.>s. lid. 



;is. liii. 
(is. 



(is. 

lis. 



liiicretius. c, nAmv 

Martial, w. m. i.ivdsav .... 
Xepos. K. O. Wissun, ..... 
Ovid. S. G ()«i:x. Tristia. Kpistnlae ex Ponto 

1 ersius and .Fmeiial. .s. o. o«kh 

I'lautus. W. M. L,K„,«v. I. Amph.-Merc. .' 
„ ^. II. Milcs-fraKiii. . 

1 ropertius. j. s. p„„.l,mo„c. (i. p. with cat„iius) 
atatiiis 

.Silvae. J. .S. PiiiiriMOHK 

rhebais and Aihilleis. H. W. G,»ri.o(. ' 

1 acitu.s 

Ann.iles. C. D. Fisiu:n . ' ' 

H,storiao. C. D. Kisnt:,, 
0|Kra .Miii,)ra. 11. F, iivk v,v 

lerence. r. y. Tvrheli. . . , .' .' . 3,. 

llbullus. J. p. PosiGATC. (IndiaPaper, see Catullus) «3. 
Vergil. Sir AnTHun HmryxL .... 35 sj 

Appendix Vergiliana. a. ellis . ." " 4^ 

cr,t.cus and .arsina, references. ,s. net'-, on Oxford ind,a'p:perT!;s''n:r "'"■' 



(is. 
I-S. 

it. 
3a. 6d. 



is. liil. 

ts. (id. 
7s. 6d. 
4s. 6d. 
8s. 6d. 
7s. 



his. 

Ills. lid. 

I. Vs. 
7s. 
■is. lid. 

5s. 

4s. Sd.