This is a digital copy of a book that was preserved for generations on library shelves before it was carefully scanned by Google as part of a project
to make the world's books discoverable online.
It has survived long enough for the copyright to expire and the book to enter the public domain. A public domain book is one that was never subject
to copyright or whose legal copyright term has expired. Whether a book is in the pubHc domain may vary country to country. Public domain books
are our gateways to the past, representing a wealth of history, culture and knowledge thafs often difficult to discover.
Marks, notations and other marginaha present in the original volume will appear in this file - a reminder of this book's long journey from the
pubHsher to a Hbrary and finally to you.
Usage guidelines
Google is proud to partner with libraries to digitize pubHc domain materials and make them widely accessible. PubHc domain books belong to the
pubHc and we are merely their custodians. Nevertheless, this work is expensive, so in order to keep providing this resource, we have taken steps to
prevent abuse by commercial parties, including placing technical restrictions on automated querying.
We also ask that you:
+ Make non-commercial use of the files We designed Google Book Search for use by individuals, and we request that you use these files for
personal, non-commercial purposes.
+ Refrainfrom automated querying Do not send automated queries of any sort to Google's system: If you are conducting research on machine
translation, optical character recognition or other areas where access to a large amount of text is helpful, please contact us. We encourage the
use of public domain materials for these purposes and may be able to help.
+ Maintain attribution The Google "watermark" you see on each file is essential for informing people about this project and helping them find
additional materials through Google Book Search. Please do not remove it.
+ Keep it legal Whatever your use, remember that you are responsible for ensuring that what you are doing is legal. Do not assume that just
because we believe a book is in the public domain for users in the United States, that the work is also in the public domain for users in other
countries. Whether a book is still in copyright varies from country to country, and we can't offer guidance on whether any specific use of
any specific book is allowed. Please do not assume that a book's appearance in Google Book Search means it can be used in any manner
anywhere in the world. Copyright infringement liability can be quite severe.
About Google Book Search
Google's mission is to organize the world's information and to make it universally accessible and useful. Google Book Search helps readers
discover the world's books while helping authors and publishers reach new audiences. You can search through the full text of this book on the web
at http : //books . google . com/|
Digitized by
Google
h
Digitized by
Google
Digitized by
Google
Digitized by
Google
Digitized by
Google
Digitized by
Google
Digitized by
Google
Digitized by
Google
V
ERRATA
p. 230 notandum 3, loco: 1866, legatur: 1816
p. 739 Index, sub Funera, linia 16«, loco: 1224 n. 2, legatur* 1224 n. 3
p. 765 Index. sub Religiosi, linia ultima, loco: Votum, etc. legatur: Votum), etc.
Digitized by
Google _
VI Co4e9 luriM OanonM
OAH.
TiT. V. — De potestate ordinaria et delegata 19^910
Trr. VT. — De reductione clericorum ad statum laicaleni Sll-214
Sectio II. — De clericis in specie. 216-486
TiT. VI [. -^ De suprema potestate deque iis qui eiusdem sunt eccle-
siastico iure participes . 218-328
Cap. T. — De Romaiio Pontiflce 218-221
Cap. n. — De Concilio Oecumenico 222-229
Cap. IIT. — De Sanctae Romanae Ecclesiae Cardinalibus . . 230-241
Cap. IV. — De Curia Romana. 242-264
Art. T. — De Sacris Congregationibus 246-257
Art IT. — De Tribunalibus Curiae Romanae 258-269
Art. IIT. — De Offlciis Curiac Romanae «60-264
Cap. V. — De Legatis Romani Pontificis 265-270
Cap. VI. — De Palriarchis, Primatibus, Metropolitis .... 271-280
Cap. VII. — De Conciliis plenoriis et provincialibus 281-292
Cap. VIII. — De Vicariis et Praefeclis Apostolicis 293-311
Cap. IX. — De Administratoribus Apostolicis 312-318
Cap. X. — De Praelatis inferioribus 319-328
TiT. VIII. — De polestate episcopali deque iis qui de eadem parli-
cipant 329-486
Cap. I. — De Episcopis 329-349
Cap. IT. — De Coadiutoribus et Auxiliaribus Episcoporum. . 350-355
Cap. IIT. — De Synodo dioecesana ^6-362
Cap. IV. — De Curia dioecesana 363-390
Art T. — De Vicario Generali 366-371
Art. IT. — De caDcellaHo aliisque notariis et archivo epi-
scopali 372-384
Art. III. — De examinatoribns synodnlibus et parochis con-
sulloribus 385-390
Cap. V. — De Capitulis canonicorum 391-«2
Cap. VT. — De consultoribus dioecesanis 423-428
Cap. VIT. — De sede impedita aut vacante ac de Vicario Capi-
tulari ^444
Cap. VTTT. — De vicariis foraneis 446-450
Cap. IX. — De parochis 461-470
Cap. X. — De vicariis paroecialibus 471-478
Cap. XI. ~ De ecclesiarum rectoribus 479-486
Digitized by VjOOQIC
Iniem m
OAS.
PABS SECUNDA. — De reUglosb 487-681
Trr. IX. — De erectione et suppreflskme leligionis, provinciae,
domus 402-486
Trr. X. — De religionum regimine 489-637
Gap. I. — De SuperioribuB et de Gapitulie 488-517
Gap. IL — De oonfessariis et ca|q[MUani8 618-690
Gap. IIL — De bonis temporalibus eorumque adminietratione . 631-637
TiT. XI. — De admissione in religionem 638-686
Gap. I. — De postulatu 630-641
Gap. II. — De novitiatu 648-671
Art I. — De requisitis ut quis in novitiatum admittatur. 642-661
Art. I(. — De novitiorum institutione 663-671
Gap. III. — De professione reUgiosa 672-686
Trr. XII. — De ratione studiorum in religionibus clericalibuB. . . 687-601
Trr. XIII. — De obligationibus et privilegiia religioeorum .... 682-631
Gap. I. — De (^Ugationibus 602-612
Gap. II. — De privilegUs 613-626
Gap. III. — De obUgaUonibus et privUegiis religioBi ad ecclesia-
sUcam dignitatem promoU vel paroeciam regenUe. 626-631
Trr. XIV. — De transitu ad aliam religionem 632-636
Trr. XV. — De egreseu e reUgione 637-646
Trr. XVI. — De dimissione reUgioeoruitt 646-672
Cap. I. — De dimissione religioeorum qui vota temporaria nun-
cuparunt 647-648
Cap. II. — De dimissione reUgiosonim qui vota perpetua nun-
cuparunt in religione clericaU non exempta vel in
religione laicaU 640-663
Cap. III. — De processu iudiciali in dimissione religiosorum
qui vota perpetua sive soUemnia sive simplicia
nunouparunt in religione clericali exempta . . . 664-668
Cap. IV. — De reUgiosis dimissis qui vota perpetua nuncupa-
runt 669-672
Trr. XVII. — De societatibud sive virorum sive muUerum in com-
muni vivenUum sine votis 673-681
Digitized by VjWwQiC
Yiii Oo^ Imri9 Oantmioi
PARS TERTIA. — De laiois 6M-786
TiT. XVUI. — De fideliuiD associationibus in genere 684-609
TiT. XIX. — De fldeliuro associationibus in specie 700-725
Gap. I. — De Tertiis Ordinibus saecularibus 701-706
Gap. II. — De confraternitatibus et piis unionibuB 707-719
Gap. III. — De arcbiconfratemitatibus et primariis unionibus . 790-7S5
LIBER TERTIUS
DE REBUS 71&-1551
PARS PRIMA. — De Saeramemtis 731-1153
Trr. I. — De baptismo 737-779
Gap. L — De ministro baptismi 738-744
Gap. IL — De baptismi subiecto 746-754
Gap. III. — De ritibtts et caeremoniis baptismi 755-761
Gap. IV. — De patrinis 768-769
Cap. V. — De tempore et loco baptismi conferendi 770-776
Gap. VI. — De collati baptismi adnotatione et probatione . . 777-779
Trr. IL — De confirmatione 780-800
Gap. I. — De ministro confirmationis 788-785
Gap. II. — De subiecto confirmationis 786-789
Gap. III. — De tempore et loco confirmationis conferendae . . 790-79J
Gap. IV. — De patrinis 793-797
Gap. V. — De collatae confirmationis adnotatione et proba-
Uone 798-800
TiT. IIL - De sanctissima Eucharistia 801-869
Gap. I. — De sacrosancto Missae sacriflcio 802-844
Art. I. — De saoerdote Missae sacriflcium celebrante . . 808-813
Art. II. — De Missae ritibus et caeremoniis 814-819
Art III. — De tempore et loco Missae celebrandae. ... 880-883
Art IV. — De Missarum eleemosynis seu stipendiis . . . 884-844
Gap. II. — De sanctissimo Eucharistiae sacramento 845-869
Art. I. — De ministro sacrae communionis 845-858
Art. II. — De subiecto sacrae communionis 853-866
Art. III. — De tempore et loco quo sacra communio di-
stribui potest 867-869
Digitized by VjOOQIC
Imdea jx
CAM,
Trr. IV. — De poenHentia 870-936
Gap. I. — De ministro sacramenti poenitentiae 871-89S
Cap. II. — De reservatione peccatorum 893-900
Cap. III. — De subieclo sacramenti poenitentiae 901-907
Gap. IV. — De loco ad confessiones excipiendas 908-910
Cap. V. - De indulgentiis 911-936
Art. I. — De indulgentiarum concessione 911-9M
Art II. — De indulgentiid acquirendis 986-936
Trr. V. — De extrema unctione 937-947
Cap. I. — De ministro extremae unctionis 938-939
Cap. II. — De subiecto extremae unctionis 940-944
Cap. III. — De ritibus et caeremoniis extremae unctionis . . 946-947
TiT. VI. — De ordine 948-1011
Cap. I. — De ministro sacrae ordinationis 961-967
Cap. II. — De subiecto sacrae ordinationis 968-991
Art I. — De requisitis in subiecto sacrae ordinationis. . 973-962
Art. II. — De irregularitatibus aliisque impedimentis . . 963-991
Cap. III. — De iis quae sacrae ordinationi praeire debent . . 992-1001
Cap. IV. — De ritibus et caeremoniis sacrae ordinationis . . 1002-1006
Cap. V. — De tempore et loco sacrae ordinationis 1006-1009
Cap. VI. — De adnotatione ac testimonio peractae ordina-
Uonis 1010-1011
Trr. VII. — De Matrimonio 1012-1143
Cap. 1. — De iis quae mairimonii celebrationi praemitti
debent et praesertim de publicationibus matri-
monialibus 1019-1034
Cap. II. — De impedimentis in genere 1036-1067
Cap. III. — De impedimentis impedientibus 1068-1066
Cap. IV. — De impedimentis dirimentibus 1067-1060
Cap. V. — De consensu matrimoniali 1081-1093
Cap. VI. — De forma celebrationis matrimonii . 1094-1103
Cap. VII. — De matrimonio conscientiae 1104-1107
Cap. VIII. — De tempore et loco celebrationis matrlmonii . . 1106-1109
Cap. IX. — De matrimonii effectibus 1110-1117
Cap. X. — De separatione coniugum 1118-1132
Art I. — De dissolutione vinculi 1118-1127
Art II. — De separatione tori, mensae et habitationis . . 1128-1132
Digitized by VJ^^V IC
X Codem lurii Canonici
cAir.
Gap. XI. — De matrimonii convalidatione 1133-1141
Art. I. — De convalidatione simplici 1133-1137
Art. II. — De sanatione in radice 1138-1141
Gap. XII. — De secundis nuptiis 1142-1143
TiT. VIII. — De Sacramentalibus 1144-1163
PARS SEGUNDA. - De loeis et temporibus saeris 1154-1254
Sectio I. De locia saeris 1154-1242
TiT. IX. - De ecclesiis 1161-1187
TiT. X. - De oratoriis 1188-1196
TiT. XI. — De altaribus 1197-1202
TiT. XII. — De sepultura eoclesiastica 1203-1242
Gap. I. — De coemeteriis 1206-1214
Gap. II. — De cadaveris translatione ad ecclesiam, ftinere ac
depositione ... - 1216-1238
Gap. III. — De iis quibus sepultura ecclesiastica concedenda
est aut neganda 1239-1242
Seotio II. — De temporibue sacris 1243-1254
TiT. XIIL — De diebus festis 1247-1249
Trr. XIV. — De abstinentia et ieiunio 1260-1254
PARS TERTIA. - De emlta dlTimo 1266-1321
Trr. XV. — De custodia et cuitu sanctissimae Eucharistiae . . 1265-1275
Trr. XVI. — De cultu Sanctorum, sacrarum imaginum, et reli-
quiarum 1276-1289
'Trr. XVII. — De sacris prooessionibus 1290-1295
TiT. XVIII. — De sacra supellectili 1296-1306
Trr. XIX. — De voto et iureiurando 1307-1321
Cap. I. — De voto 1307-1315
Gap. IL — De iureiurando 1316-1321
PARS QUARTA. — De maglsterio eeelesiastleo 1322-1406
Trr. XX. — De divini verbi praedicaUone . 1327-1361
Gap. I. — De cateohetica institutione 1329-1336
Gap.II. — De sacris concionibus 1337--1348
Gap. III. — De sacris missionibus 1349-1351
Digitized by VjM^!^: L^
tndem xi
CAII.
TiT. XXI. — De Seminariis 1369-1371
TiT. XXn. — De scholis 1378-1383
Trr. XXIII. — De praevia censura librorum eommque prohibi-
tione 138H406
Gap. I. — De praeyia librorum censura. 1386-1394
Gap. IL — De prohibitione librorum 1396-1406
TiT. XXIV. — De fldei professione 1406-1408
PARS QUINTA. — De kemeielis aUiavie iaatltatlB eeeledaitlels
mm eoUefflaUbma 1409-1494
Trr. XXV. — De beneflciis eoclesiaaticis 1409-1488
Gap. L — De constitutlone seu erectione beneflciorum. . . 1414-1418
Gap. II. — De unione, translatione, divieione, dismembratione,
conversione et auppressiom beneflciorum . . . 1419-1430
Gap. m. — De benefldorum collatione 1431-1447
Gap. IV. — De iure patronatus 1448-1471
Gap. V. — De iuribus et obligationibus beneflciariorum . . 1472-1483
Gap. VL — De dimissione et permutatione beneflciorum. . . 1484-1488
Trr. XXVL — De aliis institutis ecclesiasticis non coUegialibus . 1489-1494
PARS SEXTA. — De bemls Sedesiae temporaUbms 1496-1561.
Trr. XXVII. — De bonis ecclesiasticis acquirendis 1409-1517
Trr. XXVin. — De bonis ecclesiasticis administrandis 1518-1528
Trr. XXIX. — De contraoUbus 1529-1543
Trr. XXX. — De piis fundationibus 1544-1551
LIBER QUARTUS
DE PROCESSIBU8 1552-2194
PARS PRIMA. — De ludiells 1552-1998
Sectio l. — De iudiciis iti genere 1556-1924
Trr. L — De foro competenti 1556-1568
Trr. n. — De variis tribunalium gradibus et speciebus . . . 1569-1607
Cap. L — De tribunali ordinario primae instantiae .... 1572-1593
Arl. I. — De ludice 1572-1579
Art. 11. — De Auditoribus et Relatoribus 1580-1584
Art. III. — De Notario, Promotore iustitiae, vinculi Defen-
sore 1585-1590
Art IV. — De Gursoribus et Apparitoribus 1591-1593
Digitized by VJ^^V IC
Zii Codem IuH$ Canmici
CAll.
Gap. II. — De tribunali ordinario secundae iastaniiae . . . 159ir-1696
Cap. III. — De ordinariis Apostolicae Sedis iribunalibus . . 1597-1606
Ari. I. — De Sacra Romana RoU 1698-1601
Ari. II. — De Signatura Apoeiolica 1608-1606
Cap. IV. — De tribunali delegato 1606-1607
Trr. IIL — De disciplina in tribunalibus seryanda 1608-1646
Gap. I. — De officio iudicum et tribunalis minisirorum . . 1608-1696
Gap. II. — De ordine cognitiotfum 1687-1633
Gap. III. — De dilationum terminis et fatalibus 1634-1636
Gap. IV. — De loco et tempore ludicii 1636-1639
Cap. V. — De personis ad disceptationem iudicialem admit-
iendis et de modo confeciionis et conseryaiionis
actorum. ./ 1640-1646
Trr. IV. — De parUbus in causa 1646-1666
Gap. I. — De actore et de reo convento 1646-1664
Gap. II. — De procuraioribus ad lites ei advocatis 1665-1666
TiT. V. — De actionibus et exceptionibus 1667-1706
Gap. I. — De rei sequestratione et inhibitione exercitii iuris . 1674-1675
Gap. II. — De actionibus ex novi operis nuntiatione et damno
infecto 1676-1678
Gap. III. — De actionibus ob nullitatem actorum 1679-1683
Gap. IV. — De actionibus rescissoriis et de resiiiuiione in
iniegrum 1684-1689
Gap. V. — De mutuis petitionibus seu de aclionibus recon-
ventionalibus 1690-1698
Gap. VI. — De actionibus seu remediis possessoriis .... 1693-1700
Gap. VII. - De extinctione actionum 1701-1706
TiT. VI. — De causae introduciione 1706-1745
Gap. I. — De libello liiis introductorio 1706-1710
Gap. II. — De citatione et denuntiaiione aciorum iudicialium. 1711-1786
TiT. VII. — De liUs contesUUone 1786-1731
TiT. VIII. - De litis insUniia 1738-1741
Trr. IX. — De inierrbgationibus pariibus in iudicio faciendis. 1748-1746
Digitized by VjOOQiC
Indew XIII
OAW.
Trr. X. — De probationibus 1747-1836
Cap. I. — De confessione partium 1750-17B3
Cap. II. — De testibus et attestationibns 1754-1791
Art. I. — Qui testes esse possint 1756-1758
Art. II. — A quibus, quomodo, et quot testes induci et
qui excludi possint 1769-1766
Art. m. — De iureiurando testium 1767-1769
Art. IV. — De testium examine 1770-1781
AH. V. — Detestimoniorumevulgationeeorumquerepro-
batione 1782-1786
Art. VI. — De indemnitate testium 1787-1788
Art. VII. — De testimoniorum flde 1789-1791
Cap. III. — De peritis 1792-1805
Cap. IV. — De accessu et recognitione iudiciali 1806-1811
Cap. V. ~ De probatione per instrumenta 1812-1824
Art. I. — - De natura et flde instrumentorum 1812-1818
Art. II. — De productione documentorum et actione ad
exhibendum 1819-1824
Cap. VI. — De praesumptionibus 1825-1828
Cap. VII. — De iureiurando partium 1829-1836
TiT. XI. — De causis incidentibus 1837-1857
Cap. I. — De contumacia 1842-1851
Cap. II. — De interventu tertii in causa 1852-1853
Cap. III. — De attentatis lite pendente 1854-1867
TiT. XII. — De processus publicatione, de conclusione in causa
et de causae discussione 1858-1867
TiT. XIII. — De sententia 1868-1877
TiT. XIV. — De iuris remediis contra sententiam 1878-1901
Cap. I. — De appellatione 1879-1891
Cap. II. — De querela nullitatls contra senlentiam .... 1892-1897
Cap. III. — De oppositione tertii 1898-1901
TiT. XV. — De re iudicata et de restitutione in integrum. . . 1902-1907
TiT. XVI. — De expensis iudicialibus et gratuito patrocinio . . 1908-1916
Cap. I. — De expensis iudicralibus 1908-1913
Cap. II. — De gratuito patrocinio, aut expensarum iudicialium
diminutione 1914-1916
Trr. XVn. — De exsecutione sententiae 1917-1924
Digitized by
Google
XIV Oode» luri$ OanonM
SecUo II. — De peculiaribus nanniB in certis qmbusdam
iudiciiB swvandis 1025-1996
TiT. XVIII. — De modis evitandi iudicium contentiosum .... 1925-1932
Gap. I. — De transacUone 1925-1928
Gap. II. — De compromisso in arbitros 1929-1932
Tjt. XIX. — De iudicio criminali 1933-1959
Gap. I. — De accusatoria actione et denuntiaUone .... 1931-1938
Gap. II. — De inquisiUone 1939-1946
Gap. III. — De correpUone delinquentis 1947-1953
Gap. IV. — De inatructione processus criminalis et de rei con-
stitutione 1954-1959
TiT. XX. — De causiB matrimonialibus 1960-1992
Cap. I. — De foro competenti 1960-1965
Gap. II. — De tribunali constituendo 1966-1969
Gap. III. — De iure accusandi matrimonium et postulandi
dispensationem super rato. 1970-1973
Gap. rv. — De probationibus 1974-1982
Art. I. — De lesUbus 1974-1975
Art. II. — De inspecUone corporali 1976-1982
Gap. V. — De publicatione processus, conclusione in causa
et sententia 1983-1986
Gap. VI. — De appellationibus 1986-1989
Gap. VII. — De casibus excepUs a regulis hucusque traditis . 1990-1992
Trr. XXI. — De causis contra sacram ordinatiouem 1993-1998
PARS SEGUNDA. — De eausis beatiflcationis Serroram Dei et
eanonicationis Beatorum 1999-2141
TiT. XXII. — De nonnullis persouis quae in his processibus par-
temhabent 2003-2018
Gap. I. - De Actore et Postulatore 2003-2008
Gap. II. — De Gardinali Relatore, Promotoribus fldei et Sub-
proDiotoribus 2009-2012
Gap. III. — De notario, cancellario et advocaUs 2013-2018
TiT. XXIII. — De probationibus in his processibus adhibendis . 2019-2036
Gap. I. — De probationibus generatim 3019-2022
Gap. II. - De testibus et peritis 2023-2031
Gap. III. — De documeutis processui inserendis 2032-2036
Digitized by
Google
Inde» XV
CAH.
TiT. XXIV. — De proce88u beaUficationis SerYorum Dei per viam
non cultus 9037-1114
Gap. I. — De processibuB a loci Ordinario iure proprio in-
struendis 2038-9064
ArU I. — - De perquisitione scriptorum Servi Dei . . . S042-9048
Art. 11. — De processu informativo J049-J056
Art III. -:- De processu super non cultu a067-J08O
Art. IV. — De transmissione processus scriptorum Servi
Dei, processuB informativi et de non cultu ad Sa-
cram Ciongregationem 9061-9064
Gap. 1L — De causae introductione apud Sacram Gongrega-
tionem v • • • 2066-9086
Art I. — De revisione scriptorum 9065-9079
Art II. — De discussione processus informativi .... 9073-9064
Art. III. — De discusaione processus super non cultu . . 9066-9086
Gap. III. — De processibus apoetolicis 9067-9194
Art. I. — De processu apoetolico instruendo 9067-9097
Art. II. — De processus apostolici validitate diiudicanda 9096-9100
Art. III. — De iudicio super beroicitate virtutum in specie
vel super martyrio eiusque causa 9101-9115
Art. IV. — De iudicio super Servi Dei miracuIlB in specie. 9116-9194
Trr. XXV. — De processu beatificationis Servorum Dei per viam
cultus seu casus excepti . , 9195-9135
TiT. XXVI. — De Beatorum canonizatione 9136-9141
PARS TERTIA. — De modo proeedendi in monmullis expediendis
negotiia vel BUctioiiibBa poenalibiiB applioandis. 9149-9194
TiT. XXVII. — De modo inrocedendi in remotione parocborum ina-
movibilium 9147-9156
Trr. XXVIII.— De modo procedendi in remotione parocborum
amovibilium 9157-9161
Trr. XXIX. — De modo procedendi in transIaUone parocborum. 9169-9167
Trr. XXX. — De modo procedendicontraclericos nonresidentes. 9168-9175
Trr. XXXL — De modo procedendi contra clericos concubinarios. 9176r9181
Trr. XXXII. — De modo procedendi contra parochum in adim-
plendis paroecialibus officiis negligentem . . . 9189-9185
TiT. XXXIII. — De modo procedendi in suspensione ex informata
conscientia infligenda 9186-9194
Digitized by
Google
XTI Oo4em Iwris OmonM
LIBER QUINTUS
GA>.
DE DEUICnS ET ROENI8 .... 2195-2414
, PARS PRIMA. — De deliotis 2195-2213
TiT. I. — De natura delicti eiiisque divisione 2195-2198
Trr. II. — De impulabilitate delicti, de causis illam aggravantibus
vel minuentibus et de iuridiciB delicU effectibus . 2199-2211
TiT. III. De conatu delicti 2212-2213
PARS SECUNDA. — De poeids 2214-2313
Sectio I. — De poenis in genwe 2214-2240
TiT. IV. — - De poenarumnotione^speciebus, interpretationeatque
applicatione 2215-2219
Trr. V. — De Superiore potestatem coactivam babente .... 2220-2225
TiT. VI. — De subiecto coactivae polestati obnoxio 2226-2235
TiT. VII. — De poenarum remissione 223&-2240
Sectio II. — 2)6 jioetiM «M apecie 2241-2313
TiT. VIII. — De poenis medicinalibus seu de censuris 2241-2285
Cap. I. — De censuris in genere 2241-2254
Cap. II. — De censuris in specie 2255-2285
Art. I. — De excommunicatione . . 2257-22674
Art. II. - De interdicto . 2268-2277
Art. III. -- De suspensione 2278-2285
TiT. IX. — De poenis vindicaUvis 2286-2305
Cap. I. — De poenis vindicativis communibus 2291-2297
Cap. II. — De peculiaribus clericorum poenis vindicaUvis. . 2298-2305
Tit. X. — De remediis poenalibus et poenitentiis 2306-2313
Cap. I. — De remediis poenalibus. 2306-2311
Cap. II. — De poeuitenUis 2312-2313
PARS TERTIA. - De poenis in slngula delicta 2314-2414
TiT. XI. — De delictis contra fldem et unitatem Ecclesiae . . 2314-2319
Trr. XII. — De delictis contra religionem 2320-2329
Digitized by
Google
Indem xvii
CAM.
TiT. XIII. — De delictis eontra auctoritates, personaB, res eocle-
siasticas 9330-3340
TiT. XIV. — De delictis contra vitam, libertatem, proprietatem,
bonam famam ac bonos mores 2360-1359
TiT. XV. ~ De crimine falsi 2360-4363
Trr. XVI. — De delictis in administratione vel susceptione ordi-
num aliorumque Sacramentorum 2364-2375
Trr. XVII. — De delictis contra obligationes proprias status cle-
ricalis vel religiosi 2376-2389
Trr. XVIII. — De delictis in collatione, susceptione et dimissione
dignitatum, officiorum et beneficiorum ecclesia-
sUcorum 2390-2408
Trr. XIX. — De abusu potestatis vel officii ecclesiastici. . . . 2404-2414
Co4e9 iMfit Oancnici. k
DigitizedbyGoOgle
jivui Oodem Iuri$ Oammioi
DOCUMENTA.
PAfl.
DocuK. I. — GonsUtutio Pii PP. X « Vacanie 8ede Apoatoliea »,
95 Decembris 1901 661
DocuM. II. — CJonstitutio Pii PP. X « CommiBeum Nobis », 20 lanua-
rii 1904. 688
DoGDM. III. — Constitutio Leonis PP. XUI « Praedecesaores Nostri »,
cum adiecta Instructione, 24 Maii 1882 689
DoGUK. IV. — Ck>n8titutio Benedicti PP. XIV « Cum iUud », 14 Decem-
briB 1742 699
DocuM. V. -- Constitutio BenedicU PP. XIV « Sacramentum Poeni-
tenUae », 1 lunii 1741 709
DocuM. VI. — Ex ConsUtutione Pauli PP. III ^AUitudo *, 1 lunii 1537. 713
DocuM. VII. — ConsUtutio S. Pii PP. V « Bomani PonUficie », 2 Au-
gusU 1571 713
DocuM. VIII. — ConsUtutio Oregorii PP. XIII « Poptdie », 25 lanua-
rii 1585 714
Index analyUco-alphabeticus 715
Digitized by
Google
PRAEFATIO
Id fuit constans catholicae Ecclesiae propositum, ex quo potissi-
mum tempore imperii romani ieges sunt in Gorpus iuris redactae, ut
sacri item canones in unum coiligerentur, sicque eorum scientia et
usus et observantia faciiior unicuique fieret. Quamobrem nihil mirum si
ecdesiasticarum legum syliogae satis multae decursu temporis confe-
ctae editaeque sunt.
Quo in genere, nemo sane ignorat, leges, quae ante Gratianum
(intra ann. 1140-1150) latae sunt, ius antiquum, nostra quoque aetate,
appellari; quae a Gratiano ad Goncilium Tridentinum (ann. 1545-1563),
ius navum, etsi iam nobis antiquissimae sunt; quae denique post Tri-
dentinam Synodum, ius novisaitnum. Vix autem dicere attinet, novi iuris
eollectionibus, de quibus inferius agendum, iuris etiam antiqui leges
contineri, eas videiicet, quae ante Gratiani tempora promulgatae sunt.
In comperto etiam est, antiqui iuris syllogas privato consilio compo-
sita^ esse et Sedis Apostolicae iniussu. Prioribus saeculis, canonicae
syllogae nihil aliud fuerunt nisi ipsae leges, praesertim a Conciliis latae,
ordine temporis dispositae; quas inter praestat vetus collectio canonum
ab orientalibus Conciliis, praesertim Nicaeno, editorum, quae antiquarum
coliectionum fere omnium quasi principium et fons habenda est. Hanc
DiONYSius ExiGUUS in latinam linguam convertit, praetereaque aureas illas
decretales epistolas Romanorum Pontificum collegit quae saeculis I V et V
conscriptae sunt. Opus vero Dionysii Exigui, cum apud Romanam Eccle-
siam in usum venisset, multum auctoritate valuit, ita ut, accessionibus
auctum, ab Hadriano papa Carolo Francorum regi quasi proprius Roma-
Digitized by VjOOQiC
XX Ootlex IwrU Canonici
nae Ecclesiae codex dono datum sit; et apud Francos receptum, dici
coepit proprio nomine Liber canonum.
Inter chronologicas quas vocant coilectiones, fere uitima tempore,
usu tamen, etsi privato, notissima, fuit sylloge, quae medio IX saeculo
edita, supposito Isidori Mbrgatoris nomine evulgata est. Ignotus huius
auctor, amplissimae collectioni apud Hispanos receptae multas addidit
epistolas Romanis prioris aevi Pontificibus falso adscriptas. Attamen
subditiciis hisce pseudo-isidorianis decretalibus disciplinam Ecclesiae
penitus immutatam fuisse, prout contendebant calhohci nominis hostes,
nemo est hodie qui asserat.
Ex eo autem tempore coUectiones prodierunt, quas Bystematicaa
dixeris; in iis enim canones undique quaesiti secundum eorum sensum
remque ipsam de qua agunt sub variis titulis ordine quodam logico
disponuntur. Saeculo XI eiusmodi syllogae adornatae sunt non paucae
ut auxiiio essent praestantibus iliis viris qui, duce sancto Gregorio
Papa VII, Ecclesiae iura libertatemque tuebantur; easvero omnes Gra-
tiani Decretum paene oblitteravit
Sub medium enim saecuium XII Gratianus, monachus, vir acerrimi
ingenii, cum probe intellexisset, quanti ad commune bonum referret, tot
canones, qui dispersi disiunctique essent et haud raro inter se pugna-
rent, apte compositos in unum coliigi, novam atque unicam ecclesiasti-
carum legum ordinare syllogen aggressus est: quae primum Ckmoordia
discardantium cananum, post vero quam Gratianus ipse decesserat,
Decretum Oratiani nuncupata est. At non iUe nudum et coUecticium
tantummodo digessit opus, sed etiam, pro temporum ratione, rem tam
erudite sapienterque tractavit, ut studiorum iuris canonici tum veluti
fiindamenta iecerit, tum initia posuerit, cum praeclara posterorum
utiiitate.
Materiam Decreti sui ampUssimam mutuatus est Gratianus ab omni-
bus coUectionibus quae antecesserant; innumeris Synodorum canonibus
et Pontificum decretalibus et rescriptis satis multos addidit locos ex
sacra Scriptura, ex SS. Patrum et scriptorum ecclesiasticorum operibus;
quaedam etiam deprompsit ex libris apud Romanam aliasque pecuUa-
res Ecclesias receptis, cuiusmodi erant Ordo Bomanua, Liber diumua
RR. Pontificum, itemque ex nonnuUis poenitentiaUbus iibris; denique
attulit locos ex iure romano et germanico non paucos.
Digitized by
Google
Praefatio XXi
Gratiani Decreto publica nullo tempore accessit auctoritas. Quamvis
enim iUud emendandum edendumque Apostolica Sedes haud semel
curaverit, nunquam tamen authenticum declaravit, nec vim legis omni-
bus et singulis contulit canonibus qui in eo referebantur: quod quidem
cur minime fecerit, facile omnes animadvertent, quotquot eosdem canones
mente animoque perpendant. Quapropter canonibus in Gratiani Decre-
tum inductis constat non aliam unquam fuisse auctoritatem, nisi quae
fontibus esset; fatendum vero, bene multos ex variis collectionibus,
praesertim ex pseudo-isidoriana, nullam fidem mereri.
Post editum Gratiani Decretum, duo habita sunt Goncilia Oecu-
menica, idest Lateranense III et IV; Pontifices autem, qui ea aetate
Ecclesiae praefuerunt, atque in primis Alexander III et Innocentius III,
quos in praeclarissimorum legumlatorum numerum merito retuleris,
non modo Ecciesiam sapientissimis auxere legibus, sed etiam nonnulla
disciplinae capita definierunt, et quidem maximi momenti, quae vel
incerta adhuc erant, Vel ex usu non rectam interdum interpretationem
habuerant.
Cum igitur ad complendum supplendumve Gratiani Decretum novae
syllogae necessariae opportunaeve viderentur, nonnullae, alia post aliam,
compositae sunt Collectiones, quarum praecipuae, quinque numero, appel-
latae sunt Prima CollectiOy Seounda Golledio, etc. In Primam Gollectionem
seu Compilationem {axi. 1190), cui etiam nomen Breviarium extravagan-
Uum, Bbrnardus Papiensis, qui eam edidit, canones qui Gratiano exci-
derant legesque postea latas congessit; quem vero is secutus est rerum
partitionumque ordinem, eundem syllogae retinent quae hanc primam
exceperunt. Quae Tertia Collectio seu Compilatio dicta est, iussu et cura
IirKOGBNTii III prodiit, laborum socio Pbtro Beneventano, huius Ponti-
ficis subdiacono et notario; eandemque, decretales complectentem omnes
a primo ad duodecimum pontificatus sui annum (1198*1210) Iatas,.ipse-
met iNNOGENTnjs III promulgavit constitutione apostolica Devotioni ve-
alrae^ data die 28 mensis decembris an. 1210 ad magistros et auditores
Umversitatis studiorum Bononiensis, « uf eisdem, absque guolibet
dmbitationia acrupulo^ uti poaeint, cum opua fuerit, tam in iudiciie quam
in ecKoUs ». Mox Ioannbs Gallbnsis seu Wallbnsis, nullo tamen Apo-
stoiicae Sedis mandato munitus, in unum coilegit quasdam leges inde
a tempore Gratiani ad Innocentium usque III latas, praesertim Glomen-
Digitized by VJl^W^lC
XXII Codew JufU Ca^Mmici
tis III et Gaelestini III decretales; ob eamque rem, haec Compilatio,
quamvis post tertiam confecta sit, Seounda tamen nuncupata est Cam'
pilaiianem Quarlam, quae decretales Innocentianas, ad annum usque
1215 iatas, canonesque Conciiii Lateranensis IV, eo intervallo habiti,
comprehendebat, in incerto est quisnam confecerit: scriptores compiu-
res, quos inter Benedictus Pp. XIV, eam ipsomet Innocentio auspice
redactam esse arbitrantur. Collectio denique seu Compilatio Quinta, qua
HoNORii III decretales contiuebantur, huius Pontificis iussu composita
est, qui in bulla promulgationis Nome causarwn, die 31 mensis ianuarii
an. 1226 data ad magistrum Tancredum archidiaconum Bononiensem,
ita mentem suam significavit : « Quocirca discretioni tuae per aposto-
lica ecripta mandamus, quatenus eis solemniter publicaiis absque ullo
scrupulo dubitationis utaris et ab aliis recipi facias tam in iudiciis
quam in scholis ». Quae quidem paucis at satis perapicue ostendunt,
ex iis coliectionibus tertiam et quintam certo, quartam autem probabi-
liter fuisse authenticas; priores vero publica destitutas esse auctoritate,
licet canones, cum fere ad unum genuini essent, vim legis nativam reti-
nerent.
Verum, cum, in tanta collectionum mole, fieri non potuisset quo-
minus iudicia difBcuitatibus implicarentur, iniit Apostolica Sedes con-
silium novae atque unicae syiloges publice conficiendae : confecit autem
Gregorius IX, qui, adiutore usus S. Raymcndo db Pbnafort, 0. P.,
quinque Decretalium Libros an. 1234 edidit. Quibus vero de causis gra-
vissimum suscepisset opus, idem Pontifex, in bulla promulgationis Rex
pacificus, die 5 mensis septembris eodem anno data, distincte his verbis
exposuit: « Sane diversas Constitutiones et Decretales epistolas Praedecesso-
rum Nostrorum, in diversa dispersas volnmina, quarum aliquae propter
nimiam similitudinem, et quaedam propter contrarietatem , nonnullae
etiam propter sui proliantatem, confusionem inducere videbantur; aliquae
vero vagabantur extra volumina supra dida, quae tamquam incertae fre-
quenter in iudiciis vadllabant, ad communem, et maxime sludentium,
utilitatem per dilectum filium, fratrem Raymundum, Capellanum et Poe-
nitentiarium Nostrum, illas in unum volumen^ resecatis superfluis, pro-
mdimus redigendas, adiicientes Constitutiones Nostras et Decretales
Epistolas, per quas fionnulla, quae in priaribus erant dubia, decla-
rantur >. Abrogatis subinde collectionibus post Gratiani Decretum ad
Digitized by VjWWV IC
Praefatio xxiii
eum diem editis, vetuit, ne uilae in posterum sine peculiari Aposto-
licae Sedis mandato componerentur: « Volentes igitur^ ul Imo tofUum
eompUatiane umverH utantur in iudidis et in echolia, districiiua pro-
hibemus, ne quia prciesumcU alicm facere ahaque auotoritate Sedia Apo-
stoUcae spedali ». Qua constitutione, ut patet, etiam authenticis Inno-
centii III et Honorii III Compilationibus publica auctoritas adempta
est omnis. >
Sed, quatuor et sexaginta post annos, cum leges satis multae iden-
tidem latae essent, quae extra quinque Decretalium Libros consiste-
rent, Bonifagius VIII quinque iis libris sextum adiecit, eadem huic
vi et auctoritate collata, qua Gregorii IX Decretales poUebant. « Sa-
crosanctae Bomancte Eoclesiae - haec Bonifacius in bulia promulga-
tionis die 3 mensis maii an. 1298 data - qucm impersorutabilis divinae
providentiae aUitudo universis, dispositiane incommutabili, prctetulit
ecelesiis, et totius orbis praecipuum cbtinere voluit m,agistratum, regi-
mini praesidentes^ curis sollidtamur cenHnuis et c^ssidua meditatiane
urgemur ut^ iuxta creditae Ncbis dispensatianis offlcium, subditarum cam-
modis, in quarum prosperitate utique prosperamus, iugi, quantum Ndbis
ex cUta cancessum fuerit^ sollidtudinis studia intendamus, AmplecUmur
quippe voluntarioSypro ipsorum quiete, labores, et nactes quandaque trans-
im u s insomnes, ut scandala remaveamus ab ipsis. Et guM humana
natura (navas semper dq^operans edere farmas) lites quotidie invenire
conatur, nunc anliquorum declaratiane, nunc vero navorum edUiane iurium^
prout Nobis est possfbile, reprimcmus. Sane oum post volumen Decretalium
a feticis recardatianis Oregaria Papa nano, Praedecessare Nostro, tam
provide et utiliter campilaiun^, nonnulUie ab ea et ah aliis Bamanis Pofi-
tificibus successive super cHversis dicerentur articulis editae Decretales:
de quarum aliquibus, an Decretales existerent^ earumque ati^toribus dubi-
tabcUur sallicite in iudiciis et in scholis: Nos ambiguitatem et incertitu-
dinem huiusmadi^ dispendium pluribus afferentem, omnina tollere ac elu-
cidare volentesy quae de DecretaUbus ipsis teneri, quaeve deberent in
posterum refutari... Decretales huiu^smadi diligeniius fecimus recenseri;
el tandem, jAuribus ex ipsis (cum vel temparales, aut sibi ipsis, vel aliis
iur^ms cantrariae^ seu omnino superfluae viderentur) penitus resecatis^
reliquc^, quibusdam ex iis abbreviatis, et aliquibus in toto vel in parte
mutatiSj multisque correctionibus, detractionibus et additionibus fadtis in
Digitized by VjOOQiC
XXIV VodM lurU Canonici
ipsis, in unum L^rum; cum nannullis Nostris Ckmstitutionibus, redigi
mandavimus et suh debitis tUulis collocari, Quem Librum, cUiis quinque
lAbris dicli voluminis Decret(Uium annectendum, Seaolum censuimus nun-
cupari ut idem volumen, senarium librorum, illo adiuncto^ numerum
comprehendens, perfectam in rebus agendis formam tribuat et in moribus
disoiplinaip^ ». Qui autem maluissent, quinque Decretalium Libros, acces-
sionibus adiunctis, denuo edi, quam novum confici Librum, iis sic Pon-
tifex obloquitur: « iVec sine causa morem Praedecessorum Nostrorum
omisimus in hac partere patiuntur. Neque mirwn cuiq^/iam esse debet^ si parumper con-
sideret disciplina^res leges variae temporum conditioni sic accommodc^
oportere, ut labentibua annis immutentur, novisque obvenientibus causis
augeantur. Quare plures Bomanorum Pontificum GonstUutioftes Decre"
taque Conciliorum in Corpus iuris canonici nondum iUata sunt, quae
tamen dispersa non evagari diutius, cum iudiciorum, tum scientias iuris
magnopere interest. Nam quamdiu in pluribus dooumentis, veluii dis-
iecta corporis membra, sparsim circumferuntur, difficile est, qua lcUe
patet christianus orbis, rite a cundis dignosci; et si dignoscantur, opus
Digitized by VJl^^V IC
Fruefmtio xxzi
eal eaoquisita Ckdmodum natitia circumatantictrum (quae est paucorum)
ad dedinandam rerum cUque temporum in iie interpretandis confu*
eionem.
« Haec omnia mature cogitantibus subiit demisse atque enixe peiere
a SaneHssimo Domino Nostro Pio IX, ui, adhibita opera atque ingenio
virorum huius temporis dootissimorum, novum iuris canonici codicem dige-
rere et Apostolica auctoritate edere non gravetur. Opus sane arduum; sed
quo pUis difflctMalis habet, eo magis est tanto Pontifice dignum ».
Cuius quidem rei necessitatem cum ipsa Apostolica Sedes haberet
compertam, facere certe non poterat quin tot Ecclesiae Pastorum votis
et postulationibus concederet, in iis saltem quae ad disciplinam propius
pertinerent et magis urgere viderentur. Eo utique consilio Pius IX per
constitutionem Apostolicae Sedis censurarum latc^e sententia^ numerum
imminuit; I^eo XIII constitutiones dedit Offloiorum et Gonditae a Ghri-
sto, quarum altera aequius et accuratius librorum editioni et prohibi-
tioni consulebat, altera decernebat quibus regendae essent legibus Con-
gregationes religiosae votorum simplicium; Sacra denique Congregatio
EE. et RR. die 11 iunii an. 1880 Instructionem edidit « de modo quo
oeconomice procedere debent Guriae ecclesiasticae in causis disciplina-
ribus et criminalibus clericorum ». Reliqua tamen iuris praescripta cum
in eo statu mansissent, quo ante, Episcopi plerique et nonnulli etiam
Purpurati Patres Apostolicae Sedi instabaut adhuc, ut ius canonicum
emendaretur et in aptiorem componeretur ordinem, capto a recentio-
ribus omnibus civitatibus exemplo, quemadmodum Gregorius IX lusti-
nianum imitari non dubitaverat.
Pius fel. rec. Papa X, qui, ante quam Pontificatum iniret, probe
perspexerat quam praeclara Ecclesiae emolumenta eiusmodi emendatio
poUiceretur, arbitratus tempus iam esse tanti operis initia facere, con-
vocatis haud semel, ineunte mense martio an. 1904, S. R. E. Cardina-
libus qui in Urbe degebant,ut eos de proposita re sententiam rogaret,
cum Eminentissimi ii viri consilium probassent, datis die 19 eius-
dem mensis ad orbem catholicum litteris Arduum sane munus, nun-
tiavit, quod iam dudum in communibus fuisset optatis, id velle se,
« uJt universae Ecdesiae leges, ad haec usque tempora editae, lucido
ordine digestae, in unum colligerentur, amotis itide quae abrogatae essent
aut obsoletae, aliis, ubi opus fuisset^ ad nostrorum temporum condituh
Digitized by VjOOQiC
xxxii Oo4em Iwri§ OanomM
nem prapiua aptatia ». Quod ut recte ad effectum deduceretur, motu
proprio, certa scientia et matura deliberatione, haec decrevit quae se-
quuntur:
«2. Comilium, sive, ut aiunl, Gammissianem Pontificiam constitui'
mu8, quam pensa erit toHus negotn moderatio et cura, eaque oonHa-
bit ex nonnullis S. R. E. GardinaWme^ a Pontifioe nominatim desi-
ffnandis.
i II. Huic Consilio ipsePontifex praeerit et, Pontifioe ctbsente, Car-
dinaUs decanus inter adstantes.
« III. Erunt praeterea iusto numero Consultores, guas Patres Cardinahs
e viris canonioi iuris ac theologiae periHssimis eligent, PonHfiee probante.
^ IV. Volumus autem universum Episcap^Uum, iuosta narmas appar-
tune tradendas, in gr(H)issimum hoc opus oanspirare atque concurrere.
« V. Ubi fuerit canslituta rcUio in huiusmodi studio seetanda, Con-
sultares mcUetiam parabunt suamgue de ipsa sentenHam in canventibus
edentj praeside illo, oui Pontifex manda^verit CansUii Cardinalium esse
ah actis. In eorum deinde studia et sententias PP. Cardinales nuUura deli-
heratione inquirenl. Omnia denique ad Pantifioem deferantur, legiH$na
approbatione muni^tnda ».
Interea, ut Episcopi universi, quemadmodum litteris, quas memo-
ravimus, statuerat, ad tam grande tamque arduum opus conspirarent
quod in totius Ecclesiae bonum apparabatur, primum omnium Pontifex
id curavit, ut Cardinalis a publicis EccJesiae negotiis, datis ad omnes et
singulos catholici orbis Archiepiscopos litteris die 25 martii eiusdem anni,
iisdem mandaret, ut, auditis Suffraganeis suis aliisque, si qui essent,
Ordinariis qui Synodo provinciali interesse deberent, quamprimum, idest
non ultra quatuor menses a receptis litteris, Sanctae Sedi paucis refer-
rent an et quaenam in vigenti iure canonico, sua eorumque sententia,
immutatione vel emendatione aliqua prae ceteris indigerent. Praeterea
singularum nationum Episcopis ius tribuebatur ut unum vel alterum
virum, sacrorum canonum ac theologiae scientia praestantem, communi
consensu electum, atque ipsorum Episcoporum sumptibus alendum,
Romam mitterent, qui Consultorum coetui adscriberetur. Quod si
mallent, possent item Episcopi unum ex illis designare, qui iam a
Patribus Cardinalibus inter Consultores adnumerati essent, eique
sua optata transmittere cum Consultorum coetu communicanda; vel
Digitized by
Google
Praefatio xxxui
etiam aliquem e sua natione noroinare, qui, licet extra Urbem commo-
rans, per epistolas Consultoribus adiutricem operam praestiturus esset.
Quid vero ea de re concordi animo consilii cepissent, Episcopi singu-
larum nationum per digniorem vel antiquiorem ex iis Sanctam Sedem
certiorem redderent.
Tum vero Pontifex Consilium seu dmmiaaionem, de qua in litteria
Arduum 8ane munua^ constituit, in eamque adscivit Patres Cardinales
Seraphinum Vannutelli, Antonium Agliardi, Vincentium Vannutelii,
Franciscum SatoUi, Marianum RampoUa del Tindaro, Hieronymum
M. Gotti, Dominicum Ferrata, Franciscum a Paula Cassetta, Franci-
scum Desideratum Mathieu, Casimirum Gennari, Beniaminum Cavic-
chioni, Andream Steinhuber, Franciscum Segna, losephum Calasan-
ctium Vives y Tuto, Feiicem Cavagnis et Raphaelem Merry del Val.
Haud ita multo post, quo res celerius et expeditius procederet, delibe-
ravit Pontifex aliud peculiare ConsUium instituere, inque iUud Patres
Cwdinales cooptavit Dominicum Ferrata, FeUcem Cavagnis, Beniami-
num Cavicchioni, Casimirum Gennari et losephum Calasanctium Vives
y Tuto; us vero, morte interceptis, suifecit deinceps Cardinales Sebastia-
num MartineUi, Caietanum De Lai, Basilium Pompili, Caietanum Bisleti,
GuUelmum van Rossum, Vincentium Vannutelli, Michaelem Lega et
PhUippum Giustini.
Delegit autem Pontifex Cardinalem Petrum Gasparri, tum Archie-
piscopum titulo Caesariensem et a Secretis Sacrae Congregationis extra-
ordinariis Ecclesiae negotiis praepositae, qui ei Consilio esset ab actis :
totum simul opus, quod cancellariae vocant, eidem Sacrae Congre-
gationi; curam vero quaecunque occurrerent edendi officinae typogra-
phicae Vaticanae demandavit.
Pontificium ConsiUum id in primis studuit, ut idoneos adscisceret sibi,
Romano Pontiflce probante, Consultores; delegit vero tum ex peritissi-
mis Romanae Guriae Praelatis, tum ex egregiis cleri regularis sodalibus,
tum ex aliis sacrarum disciplinarum cultoribus, ita quidem, ut ex iis
omnibus, et italis et extemis, frequens brevi ampUssimumque Colle-
gium coalesceret, cui, de mandato Pontificis, praefuit idem Cardinalis
Gasparri.
Quo autem expeditius negotium conficeretur, peculiares duo e gremio
ipsius CoUegu eUciti constitutique sunt Coetus seu Oommiasionea quas
0Q4em lwri$ OenofiM. Digitized by vj^wgle
xxxiv Oodem Iuri$ OanotUoi
vocant, quae tam diligentem studiosamque in canones expendendos
apteque redigendos contulerunt operam, ut exsp6ctationem omnem
expleverint Id tamen nullo pacto obstitit, quominus, quotiescumque
pars aliqua Codicis potissima ad finem perducebatur, eius exempla ad
omnes aeque Consultores mitterentur, ut si quis eorum aliquid animad-
versione dignum reperisset, id scripto significaret. Ceterum, praeter Con-
sultores, confectionem operis complures tum itali tum externi cano-
nistae ac theologi, titulo Gollaboratorea, etsi extra Urbem degebant,
egregie adiuvarunt.
Peculiaribus Coetibus seu Gommis8ionibu8 ita constitutis,Iex quaedam
propria condita est et a Summo Pontifice die 11 mensis aprilis eiusdem
anni adprobata, qua praefinitae sunt normae, ad quas gravissimum expii-
caretur opus iidemque Coetus operam suam dirigerent. Ea quoque lege
cavebatur, ut Instituta ecclesiastica vei religiosorum virorum e suis
bibliothecis et tabulariis, si qui peterentur libri, eos sine mora suppe-
ditarent, quibusvis interdictis aut censuris, Pontificis auctoritate, una
huius negotii causa sublatis; itemque ut Consultores, servitio chori
addicti, ne spatium sibi ad officium implendum deesset neve e mu-
neris sui perfunctione quicquam detrimenti caperent, quibus horis
conventus agerentur^ choro abessent, et tamen distributiones ipsas,
quas inter praesentea vocant, lucrarentur.
Cum sensim deaidercUa Episcoporum, Pontificis voluntati ita obse*
quentium, ad Apostolicam Sedem perferrentur, eaque diligenter excussa,
in Consultorum commodum, in unum cogerentur, disceptatum est, quae-
nam totius materiae divisio facienda esset, decretumque eam adhiberi
divisionem, quae, generatim inspecta, dici merito potest tralaticia in
iure canonico, hac tamen lege, ut partitio eiusmodi ad tempus recepta
haberetur, uti quaedam operis adumbratio, liceretque eam, quemadmo-
dum necessitas postulasset, tum emendari, cum, absoluto Codice, clarius
appareret quo demum ordine res disponendae forent.
NuIIa mora interposita, e Consultoribus et CoIIaboratoribus delecti
sunt qui singulas meditarentur et appararent Codicis partes, de quibus
deinde in peculiaribus Coetibus esset disputandum. In quos delectus
cecidit, ii, quod hic meminisse gaudemus, libentissimo obtemperarunt
animo. Quodvis achematis caput, ex. gr., de haptiamo, de sepuUura ecde-
aiMtica, etc, binis commissum est Consultoribus vel CoIIaboratoribus
Digitized by VjOOQIC
Praefatio xxxv
aut, 81 quando rei gravitas postulasset, etiam ternis et quaternis, sic
tamen, ut alter nomen alterius vel aliorum, qui eadem de re scribe-
rent, ignoraret. Hi quidem ad alterutrum Coetum seu Gommissionem,
cui scripta sua excutienda deferebantur, legitime pertinebant; omnibus
autem, pontificio adstrictis secreto, dies condicebatur, quem ante diem
tradere EAo Cardinali Gasparri votum suum tenebantur.
Haec vero, lege, quam memoravimus, propria, Consultoribus et Col-
laboratoribus generatim praescripta erant:
« I. Ut Codex eas tantummodo leges complecteretur, quae discipli-
nam spectant. Nihil tamen prohibebat, quominus in Codice principia
quaedam attingi possent aut deberent, quae ad ius naturae vel ad ipsam
Fidem referrentur.
« II. Ut Consultor, aliusve operis ordinator, Ecclesiae leges de disci-
plina, omissis obsoietis aut abrogatis, diligenter exquireret ex Corpore
iuris, ex Tridentino Concilio, ex Actis Romanorum Pontificum et ex
decretis Sacrarum Congregationum Romanarum aut Tribunalium Eccle-
siasticorum; eas autem in catumea redigeret, qui solam legum partem
dispositivam continerent quique possent, si expedire videretur, in para*
graphos subdividi.
« ni. Ut in canonibus redigendis Consultor, aliusve operis ordina-
tor, e documentis excerpta verba, quantum posset, fideliter referret, bre-
vitati simul et perspicuitati studeret, alias eorundem documentorum
partes rebus declarandis aptas adderet, paginis, volumine, editione accu-
rate adnotatis.
« IV. Ut Consultor, aliusve operis ordinator, in re gravi et ad usum
pertinente, inter varias doctorum opiniones, certam proponeret ac defi-
nitam sententiam.
« V. Quod si Consultor, aliusve operis ordinator, opportunum duxis-
set aut necessarium in iure vigente immutare aliquid, canonem quidem
redigeret, admonens agi de immutatione, cuius rationes breviter exhi-
beret. Idem praestaret, si quid novi putasset inducendum.
« VI. Idem latino sermone uteretur, eoque digno, quantum liceret,
sacrarum maiestate legum, in iure romano tam expressa feliciter ».
Secundum hanc studiorum rationem, peculiares Coetus opus aggressi
sunt die 13 mensis novembris an. 1904. Alter conveniebat feria quinta,
alter die dominico uniuscuiusque hebdomadis, alia re alii Coetui ad
Digitized by VjOOQiC
XXXVI Codex lufU Canonici
disceptandum commissa. Praeses vero de singulis canonibus, in quolibet
i)oto typis exscripto propositis, Consultores, alium ex alio, sententiam
rogabat, quam cum quisqiie libere aperuisset, qui ab actis erat diligen-
tissime perscribebat. Nemo non videt, si eadem res, nulla mutatione indu-
cta, sequenti hebdomade ad singuios Go^tus delata esset, futurum profe-
cto uisse, ut et disputatio in idem confuse recideret et inceptum minus
progrederetur. Quare, ad cunctationem omnem devitandam, Praeses ipse
ex variis canonum schematibus, ratione habita votorum et sententiarum
cuiusque Consultoris, iisque additis aut deletis quae addenda delendave
sibi viderentur, unum schema mature conficiebat, ut, cito typis eiscri-
ptum, posset statim a Consuitoribus domi perpendi et insequenti hebdo-
made communiter disceptari. £t ita porro, donec Consuitores de formula
canonis componenda inter se consensissent. Quapropter nihii in novo
Codice iegitur, quod non quater vei quinquies, eo modo quo diximus,
disceptatum sit, immo etiam et deoies et duodecies, si quid occurrisset
difficuitatibus impiicitum. Quod si forte in aiiquo canone definiendo
communis deerat consensus, ad sententiam maioris partis vel ad iuris
constituti normam canon redigel>atur, subiecta tamen sententia vei mino-
ris partis vei a iure constituto aiiena. Schema, ita a pecuiiari Coetu
compositum, ad universos Coliegii Consuitores mittebatur, ut suam quis-
que sententiam scripto aperirent et hoc, intra certum quoddam temporis
spatium, ad EAum Card. Gasparri perferendum curarent. Tandem, de
schemate deque subiectis totius Consultorum Coiiegii animadversionibus,
quas idem Card. Gasparri ante perpenderat, EAi Patres e peculiari Con-
siiio, de quo supra diximus, bis saltem cognoscebant suumque postremo
ferebant suffragium.
Interea, cum novi Codicis partes gradatim ad finem adducerentur,
Summus Pontifex Pius X praecepit, ut de confecto opere Episcoporum
totius catholici orbis iudicium exquireretur, itemque Praeiati omnes
regularium Ordinum, qui iegitime ad Oecumenicum Concilium vocari
solent, sententiam rogarentur. Aliatis igitur ad Antistites eos omnes
tum primo et altero Codicis iibro, tum deinde tertio et quarto, tum
denique quinto, admoniti ii sunt, voiumina, condicto tempore, remittere
ad Apostolicam Sedem veilent, additis iis scripto animadversionibus
quas opportunas iudicassent. Quae quidem, postquam EAus Card. Ga-
sparri rite eas expenderat inque unum coiiegerat, ad Efflos Partes e
Digitized by VjOOQiC
Praefatio xxxvii
peculiari Consilio delatae sunt, qui viderent, nunquid, respectis qua-
tenus liceret Episcoporum optatis, esset in canonibus immutandum.
Dum ita Codex continenti labore retractaretur, gravissimi interci-
derunt eventus, exarsit videlicet teterrimum hoc bellum, quo Europa
fere omnis conflictatur, et sanctissima functus est vita, cum maerore
luctuque catholici orbis universi, Summus Pontifex Pius X, quo auctore
atque auspice grande Codicis redigendi opus adornari coeptum est. Etsi
vero Pontificis obitus vehementissimumque belli incendium, quo post
menses decem ftalia ipsa conflagravit, moram incepto attulit, evecto
tamen feliciter ad Petri Cathedram Bbnbdigto Papa XV, laetissima afful-
sit spes fore, ut brevi opus absolveretur, cum Beatissimus Pater, inde
a Pontificatus sui primordiis, idipsum cupere et velle se significanter
manifestasset. Ttaque, ipsomet Pontifice patrono et moderatore, ita in
re provebenda perseveratum est, ut, ineunte tertio Pontificatus ahno,
prospere atque e sententia finis novo Codici imponeretur.
Quem Beatissimus Pater cum maturo iudicio expendisset et pro-
basset, constitutione Providentissiitia Mater Eccleaia, die festo Pente-
costes (27 maii) an. mcmxvii data, proraulgavit^ eumque decrevit vim
legis pro universa Ecclesia habiturum esse a die festo Pentecostes
(19 maii) insequentis anni MCMxviir.
En igitur novus iuris canonici Codex, typis Vaticanis editus, in
quo, ad nitorem editionis quod speclat, nihil plane desideratur. Acce-
dunt ad canones, in extrema quaque pagina, notae, quae varios indicant
fontes unde ii eliciti sunt: qua in re vix animadvertere attinet, canones
haud semper cum suis fontibus omni ex parte in sententia congruere.
Quod praecipue de canonibus poenalibus Libri V intelligatur dictum,
ubi antiquae leges poenales allegantur, quamvis poenae quas adnexas
habent, a poenis in novis canonibus sancitis saepe discrepent. Fontes
in hac Codicis editione - praemissis illis, qui ex antiquo Corpore iuris
canonici et ex Conciiiis Oecumenicis hausti sunt -, audoritatie, in eadem
vero specie temporis ordine dispositi, puncto cum virgula (;) distin-
guuntur, nisi de eadem causa apud eandem S. Congregationem retractata
agatur. Quorum quidem fontium edentur, quam primum fieri poterit,
unice in studiosorum commodum, Collectanea; hisce tamen nec vetus
Gorpu8 iuris canonici nec Synodi Tridentinae Acta nec librorum litur-
gicorum praescripta continebuntur.
Digitized by VjOOQIC
XXXVIII Oodem Iwrit Ommmiei
Sic tandem aliquando» Deo iuvante, opera a tot doctissimis viris
duodecim solidos annos in rem coUata, catholico nomini unii^erso pri-
mus ecclesiasticarum legum Codex datus auspicato est. Eius vero pro-
mulgationem Summus Pontifex Benedictus XV, quem Deus diutissime
sospitet, iure confidit religiosae disciplinae firmandae esse summopere
profiituram. Quod utinam faxit benignissimus Deus, Beata Virgine Maria,
eius Sponso S. losepho, universae Ecclesiae Patrono, et SS. Apostolis
Petro et Paulo deprecatoribus.
Digitized by
Google
VBNERABILIBUS FRATRIBUS
BT DILEGTI8 FILIIS
PATRIARGHI8, PRIMATIBU8, ARGHIEPISGOPIS, EPISCOPIS ALIISQUE ORDINARII8
AG PRAETEREA
GATHOLIGARUM STUDIORUM UNIVERSITATUM AG SEMINARIORUM
DOGTORIBUS ATQUB AUDITORIBUS.
BENEDICTUS EPISCOPUS
SERVUS SERVORUM DEI
AD PERPBTUAM REI MEMORIAM.
|rovidentissima Mater Ecclesia, ita a Conditore Christo con-
stituta, ut omnibus instructa esset notis quae cuilibet per-
fectae societati congruunt» inde a suis primordiis, cum, Domi-
nico obsequens mandato, docere ac regere omnes gentes incepit,
aggressa est iam tum sacri ordinis virorum christianaeque plebis
disciplinAm datis legibus moderari ac tueri.
Procedente autem tempore, praesertim cum se in libertatem
vindicavit et per maiora in dies incrementa latius ubique est
propagata, ius ferendarum legum proprium ac nativum evol-
vere atque explicare nunquam destitit, multiplici ac varia de-
cretorum copia per Bomanos Pontifices et Oecumenicas Synodos,
pro re ac tempore, promulgata. Hisce vero legibus praeceptisque
tum cleri populique Christiani consuluit regimini sapienter,
tum ipsam, ut historia testatur, rei publicae utilitatem civilem-
que cultum mirifice provexit. Neque enim solum barbararum
gentium leges curavit Ecclesia abrogandas ferosque earum mo-
res ad humanitatem informandos, sed ipsum quoque Romano-
rum ius, insigne veteris sapientiae monumentum, quod ratio
scripta est merito nuncupatum, divini luminis auxilio f reta, tem-
peravit correctimique christiane perf ecit, usque adeo ut, instituto
rectiuB ac passim expolito privato et publico genere vivendi,
sive aetate media sive reoentiore materiam legibus condendis
satis amplam paraverit.
Digitized by
Google
XL Codew luri$ Canonid
Venim enimvero, quod ipse fel. rec. Decessor Noster Pius X,
Motu proprio « Arduum sane », d. xvi Kal. Apr. a. mcmiv edito,
sapienter advertit, temporum conditionibus hominumque neces-
sitatibus, prout rerum natura fert, immutatis, ius canonicum
iam Buum finem haud expedite persequi omni ex parte visum
est. Saeculorum enim decursu, leges quamplurimae prodierant,
quarum nonnuUae aut suprema Ecclesiae auctoritate abrogatae
sunt aut ipsae obsoleverunt; nonnullae vero aut pro conditione
temporum diflSciles ad exsequendum, aut communi omnium bono
minus in praesenti utiles minusve opportunae evaserunt. Ac-
cedit etiam, quod leges canonicae ita numero creverant, tam
disiunctae dispersaeque vagabantur, ut satis multae peritissi-
mos ipsoB, nedum vulgus, laterent.
Quibus de causis, idem fel. rec. Decessor Noster, statim ac
Pontificatum suscepit, secum ipse reputans quanto foret usui,
ad disciplinam ecclesiasticam restituendam firmandam, si gra-
vibus illis, quae supra enarravimus, incommodis sollicite mede-
retur, consilium iniit universas Ecclesiae leges, ad haec usque
tempora editas, luddo ordine digestas in unum colligendi; amo-
tis inde quae abrogatae iam essent aut obsoletae ; aliis, ubi opus
esset, ad nostros praesentes mores opportunius accommodatis ^ ;
aliis etiam, si quando necesse esse aut expedire videretur, ex
novo constitutis. Rem sane perarduam post maturam delibera-
tionem aggressus, cum sacronim Antistites, quos Spiritus San-
ctus posuit regere Ecclesiam Dei, eadem super re consulere,
eorumque mentes plane cognoscere omnino oportere iudicasset,
primum omnium id curavit ac voluit, ut Cardinalis a Publicis
Ecclesiae Negotiis, datis litteris ad VV. FF. singulos Catholici
Orbis Archiepiscopos, iisdem committeret ut « auditis Suflfra-
ti ganeis suis aliisque, si qui essent, Ordinariis qui Synodo Pro-
« vinciali interesse deberent, quamprimum huic Sanctae Sedi
« paucis referrent an et quaenam in vigenti iure canonico, sua
« eorumque sententia, immutatione vel emendatione aliqua
« prae ceteris indigerent » *.
^ Gf. Motu proprio « Ardmm sane ».
' Cf. EpistoIaD) « PergraUMv^ mihi » die 25 Martii 1904.
Digitized by
Google
Constitutio Apostolica xLi
PoBtea, compluribus viris disciplinae canonum peritissimis
sive ex Urbe Boma sive variis e nationibus in consortium labo-
rum a(;citiB, mandatum dedit dilecto filio Nostro Petro S. R. £.
Cardinali Gasparri, tum Archiepiscopo Caesariensi, ut Consulto-
rum operam dirigeret, perficeret, ac, si opus esset, suppleret.
Coetum deinde» sive, ut aiunt, Commissionem S. R. £. Cardina-
lium constituit, in eamque cooptavit Cardinales Dominicum Fer-
rata, Casimirum Gennari, Beniaminum Cavicchioni, loseph Ca-
lasanctium Vives y Tuto et Felicem Cavagnis, qui, referente
eodem dilecto filio Nostro Petro S. R. £. Cardinali Gasparri, pa-
ratos canones diligenter perpenderent eosque, iudicio suo, im-
mutarent, emendarent, expolirent ^ Cum autem quinque ii Viri,
alius ex alio, obiissent, in eorum locum suffecti sunt dilecti filii
Nostri S. R. £. Cardinales Vincentius Vannutelli, Caietanus De
Lai, Sebastianus Martinelli, Basilius Pompili, Caietanus Bisleti,
Gulielmus van Rossum, Philippus Giustini et Michael Lega,
qui mandatum sibi negotium egregie expleverunt.
Postremo, prudentiam auctoritatemque cunctorum in £pi-
scopatu venerabilium Fratrum iterum exquirens, ad ipsos item-
que ad omnes Regularium Ordinum Praelatos, quotquot ad
Oecumenicum Concilium legitime vocari solent, novi Codicis iam
digesti et adomati, antequam promulgaretur, singula ad sin-
gulos exemplaria mitti iussit, ut suas quisque animadversiones
in paratos canones libere patefacerent '.
Verum, cum interea immortalis memoriae Decessor Noster,
complorante Catholico Orbe universo, de vita decessisset, id con-
tigit Nobis, Pontificatum secreto Dei consilio ineuntibus, ut £c-
clesiae Nobiscum docentis sic undique coUecta suffragia debito
cum honore exciperemus. Tum demum, novum totius canonici
iuris Codicem, iam pridem in ipso Concilio Vaticano a pluribus
sacrorum Antistitibus expetitum, et abhinc duodecim solidos
annos inchoatum, in omnes suas partes recognovimus, approba-
vimus, ratum habuimus.
' Cf. Motu proprio « Arduum sane ».
' Cf. Epistolam « De tnandato » die 90 MarUi 1912.
Digitized by
Google
XLU Oodem luris OiUumM
Itaque, invocato divinae gratiae auxilio, Beatorum Petri et
Pauli Apostolorum auctoritate confisi, motu proprio, certa
scientia atque Apostolicae, qua aucti sumus, potestatis pleni*
tudine, Constitutione hac Nostra, quam volumus perpetuo va-
lituram, praesentem Codicem, sic ut digestus est, promulgamtis,
vim legis posthac hahere pro universa Ecclesia decemimus,
iubemus, vestraeque tradimus custodiae ac vigilantiae ser-
vandum.
Ut autem omnes, ad quos pertinet, probe perspecta habere
possint huius Codicis praescripta antequam ad efFectum addu-
cantur, edicimus ac iubemus ut ea vim obligandi habere non
inciplant nisi a die Pentecostes anni proxime venturi, idest a
die decima nona mensis Maii anni millesimi nongentesimi duo-
devicesimi.
Non obstantibus quibuslibet ordinationibus, constitutio-
nibus, privilegiis etiam speciali atque individua mentione di-
gnis, nec non consuetudinibus etiam immemorabilibus cete-
risque contrariis quibusvis.
NuIIi ergo omnino hominum liceat hanc paginam Nostrae
constitutionis, ordinationis, limitationis, suppressionis, deroga-
tionis expressaeque quomodolibet voluntatis infringere, vel ei
ausu temerario contraire. Si quis hoc attentare praesumpserit,
indignationem omnipotentis Dei ac Beatorum Petri et Pauli
Apostolorum Eius se noverit incursurum.
Datum Romae apud S. Petrum die festo Pentecostes anno
millesimo nongentesimo decimo septimo, Pontificatus Nostri
tertia.
PfiTRUS Cakd. GASPARRI 0. Card. CAGIANO DE AZEVEDO
A Secrktis Status. S. R. E. Canckllarius.
Digitized by
Google
MOTU PROPRIO
G0MMI8SIO iNSTrrurruR ad godicis ganones authbntige intbrpretandos^,
BENEDICTUS PP- XV
|um iuris canonici Codicem, fel. rec. decessoris Nostri Pii X
iussu digestum, non multo ante, exspectationem totius
catholici orbis explentes, promulgaverimus, Ecclesiae bonimi
ipsiusque natura rei profecto postulant ut, quantum fieri potest,
caveamus, ne aut incertis privatorum hominum de germano ca-
nonum sensu opinionibus et coniecturis, aut crebra novarum
legom varietate, tanti operis stabilitas in discrimen aliquando
vocetur. Quapropter propositum Nobis est utrique incommodo
occurrere ; quod ut efficiamus, Motu proprio, certa scientia atque
matura deliberatione Nostra, haec quae infra scripta sunt sta-
tuimus atque decemimus:
I. Exemplum decessorum Nostrorum secuti, qui decreto-
rum Concilii Tridentini interpretationem proprio Patrum Car-
dinalium coetui commiserunt, Con^lium seu Commissionem,
uti vocant, constituimus, cui uni ius erit Codicis canones authen-
tice interpretandi, audita tamen, in rebus maiqris momenti, Sa-
cra ea Congregatione cuius propria res sit, quae Consilio disce-
ptanda proponitur. Idem vero Consilium constare volumus
ex aliquot S. R. E. Cardinalibus, quorum unus coetui praesit,
Auctoritate Nostra et successorum Nostrorum deligendis; his
accedent tum vir probatus, qui sacri Consilii erif ab Actis, tum
aliquot Consultores ex utroque clero iuris canonici periti, eadem
Auctoritate designandi; sed Consilio ius erit Consultores quoque
Sacrarum Congregationum, pro sua quemque re, sententiam
rogandi.
' Aeta AposfolioQB Sedia, IX, 1917, 483.
Digitized by VjOOQiC
LXIY Codem Iuri$ Canonioi
II. Sacrae Romanae Congregationes nova Decreta Gene-
ralia iamnnnc ne ferant, nisi qua gravis Ecclesiae universae
necessitas aliud suad^at. Ordinarium igitur earum munus in hoc
genere erit tum curare ut Codicis praescripta religiose serventur,
tum Instructiones, si res ferat, edere, quae iisdem Codicis prae-
ceptis maiorem et lucem afferant et eflScientiam pariant. Eius-
modi vero documenta sic conficiantur, ut non modo sint, sed
appareant etiam quasi quaedam explanationes et complementa
canonum, qui idcirco in documentorum contextu peropportune
afferentur.
III. Si quando, decursu temporum, Ecclesiae universae
bonum postulabit, ut novum generale decretum ab aliqua Sacra
Congregatione condatur, ea ipsa decretum conficiat, quod si a
Codicis praescriptis dissentiat, Summum Pontificem de eius-
modi discrepantia moneat. Decretum autem, a Pontifice adpro-
batum, eadem Sacra Congregatio ad Consilium deferat, cuius
erit, ad decreti sententiam, canonem vel canones redigere. Si
decretum a praescripto Codicis discrepet, Consilium indicet cui-
nam Codicis legi nova lex sufficienda sit; si in decreto res vertetur
de qua Codex sileat, Consilium constituat quo loco novus canon
vel novi canones sint in Codicem inserendi, numero canonis, qui
proxime antecedit, ^is, ter etc. repetito, ne canon sede sua mo-
veatur uUus aut numerorum series quoquo pacto perturbetur.
Quae omnia, statim post Sacrae Congregationis Decretum, in
Acta Apostolicae Sedis referantur.
Quae Nobis videmur utiliter in hac causa decrevisse, ea
omnia et singula, uti decreta sunt, ita rata et firma esse et ma-
nere volumus ac iubemus : contrariis non obstantibus quibus-
libet.
Datum Romae apud Sanctum Petrum die xv mensisiSeptem-
bris anno mdccccxvii, Pontificatus Nostri quarto.
BENEDICTUS PP. XV
Digitized by
Google
PROFESSIO CATHOLICAE FIDEI
Ego N. firma fide credo et profiteor omnia et singula, quae
continentur in symbolo Fidei, quo sancta Romana Ecclesia uti-
tur, videlicet: Credo in unum Deum, Patrem omnipotentem,
factorem caeli et terrae, visibilium omnium et invisibilium. £t
in unum Dominum lesum Christum, Filium Dei Unigenitum. £t
ex Patre natum, ante omnia saecula. Deum de Deo, lumen de
lumine, Deum verum de Deo vero. Genitum non factum, consub-
stantialem Patri : per quem omnia f acta simt. Qui propter nos
homines, et propter nostram salutem descendit de caelis. £t
incamatus est de Spiritu Sancto ex Maria Virgine, et Homo factus
€st. Crucifixus etiam pro nobis, sub Pontio Pilato: passus, et
sepultus esi £t resurrexit tertia die, secundum Scripturas. £t
ascendit in caelum : sedet ad dexteram Patris. £t iterum ventu-
rus est cum gloria iudicare vivos, et mortuos : cuius regni non
erit finis. £t in Spiritum Sanctum, Dominum et vivificantem:
qui ex Patre Filioque procedit. Qui cum Patre et Filio simul ado-
ratur, et conglorificatur : qui locutus est per prophetas. £t Unam,
Sanctam, Catholicam et Apostolicam Ecclesiam. Confiteor unum
Baptisma in remissionem peccatorum. £t exspecto resurrectio-
nem mortuorum. £t vitam venturi saeculi. Amen.
Apostolicas et ecclesiasticas traditiones, reliquasque eius-
dem Ecclesiae observationes et constitutiones firmissime admitto
et amplector. Item sacram Scripturam iuxta eum sensum, quem
tenuit et tenet sancta Mater Ecclesia, cuius est iudicare de vero
sensu et interpretatione sacrarum Scripturarum, admitto; nec
eam unquam, nisi iuxta unanimem consensum Patrum, acci-
piam et interpretabor.
Digitized by
Google
XLVi Codem luris Oanoniet
Profiteor quoque septem esse vere et proprie Sacramenta
novae legis a lesu Christo Domino nostro instituta, atque ad
salutem humani generis, licet non omnia singulis, necessaria,
scilicet, Baptismum, Confirmationem, Eucharistiam, Poeniten-
tiam, Extremam Unctionem, Ordinem et Matrimonium; illaque
gratiam conferre, et ex his Baptismum, Confirmationem et Ordi-
nem sine sacrilegio reiterari non posse. - Receptos quoque et
approbatos Ecclesiae Catholicae ritus in supradictorum omnium
Sacramentorum sollemni administratione recipio et admitto. •
Omnia et singula quae de peccato originali et de iustificatione in
sacrosancta Tridentina Synodo definita et declarata fuerunt, am-
plector et recipio. - Profiteor pariter in Missa offerri Deo verum,
proprium et propitiatorium Sacrificium pro vivis et defunctis;
atque in sanctissimo Eucharistiae Sacramento esse vere, realiter
et substantialiter Corpus et Sanguinem una cum anima et divi-
nitate Domini nostri lesu Christi, fierique conversionem totius
substantiae panis in Corpus, et totius substantiae vini in Sangul-
nem,quam conversionem CathoIicaEccIesiaTranssubstantiatio-
nem appellat. Fateor etiam sub altera tantum specie totimi atque
integrum Christum, verumque Sacramentum sumi. - Constanter
teneo Purgatorium esse, animasque ibi detentas fidelium suffra-
giis iuvari. Similiter et Sanctos una cum Christo regnantes vene-
randos atque invocandps esse, eosque orationes Deo pro nobia
offerre, atque eorum Reliquias esse venerandas. Firmiter assero
imagines Christi ac Deiparae semper Virginis, necnon aliorum
Sanctorum habendas et retinendas esse, atque eis debitum hono-
rem ac venerationem impertiendam. - Indulgentiarum etiam
potestatem a Christo in Ecclesia relictam fuisse, illarumque
usum Christiano populo maxime salutarem esse affirmo. - San-
ctam, Catholicam et Apostolicam Romanam Ecclesiam, omnium
Ecclesiarum matrem et magistram agnosco, Romanoque Pontl-
fici beati Petri Apostolorum Principis successori ac lesu Christi
Vicario veram obedientiam spondeo ac iuro.
Cetera item omnia a sacris Canonibus et Oecumenicis Con-
ciliis, ac praecipue a sacrosancta Tridentina Synodo et ab Oecu-
Digitized by
Google
Profes8io Oniholioae Fidei XLVii
menico Concilio Vaticano tradita, definita ac declarata, praeser-
tim de Romani Pontificis primatu et infallibili magisterio» indu-
bitanter recipio atque profiteor, simulque contraria omnia, atque
haereses quascunque ab Ecclesia danmatas et reiectae et ana-
thematizatas, ego pariter damno, reiicio et anathematizo. Hanc
veram Catholicam Fidem, extra quam nemo salvus esse potest»
quam in praesenti sponte profiteor et veraciter teneo, eandem
integram et inviolatam usque ad extremum vitae spiritum, con-
stantissime, Deo adiuvante, retinere et confiteri, atque a meis
Bubditis seu illis, quorum cura ad me in munere meo spectabit,
teneri et doceri et praedicari, quantum in me erit curaturum,
ego idem N. spondeo, voveo ac iuro. Sic me Deus adiuvet, et
haec sancta Dei Evangelia.
Digitized by
Google
Digitized by
Google
CODEX IURI8 CANONIOI
LIBER PRIMUS
NORMAE GENERALES
Can. 1.
licet in Godice iuris canonici Ecclesiae quoque Oiientalis disciplina
saepe referatur, ipse tamen unam respicit Latinam Ecclesiam, neque
Orientalem obligat» nisi de iis agatuF} quae ex ipsa rei natura etiam
Orientalem afficiunt \
Oan, 2.
Oodex, plerumque^ nihil decernit de ritibus et caeremoniis quas litur-
gici libri, ab Ecclesia Latina probati^ servandas praecipiunt in celebra-
tione sacrosancti Missae sacriflcii, in administratione Sacramentorum et
Sacramentalium aliisque sacris peragendis. Quare omnes liturgicae leges
rim suam retinent, nisi earum aliqua in Codice expresse corrigatur.
Oan. 3.
Oodicis canones initas ab Apostolica Sede cum variis Nationibus
conyentiones nullatenus abrogant aut iis aliquid obrogant; eae idcirco
perinde ac in praesens yigere pergent, contrariis huius Oodicis praescri-
ptis minime obstantibus.
Oan. 4.
lura aliis quaesita, itemque priyilegia atque indulta quae, ab Apo-
stolica Sede ad haec usque tempora personis sive physicis sive moralibus
concessa^ in usu adhuc sunt nec revocata, integra manent, nisi huius Oo-
dicis canonibus expresse revocentur.
Oan. 5.
Vigentes in praesens contra horum statuta canonum consuetudines
fiiye uniyersales sive particulares, si quidem ipsis canonibus expresse re-
jnvhenturj tanquam iuris corruptelae corrigantur, licet sint immemo-
rabiles, neve sinantur in posterum reviyiscere; aliae, quae quidem cente-
nariae sint et immemorabiles, tolerari poterunt, si Ordinarii pro locorum
ac personamm adiunctis existiment eas prudenter submoveri non posse;
ceterae suppressae habeantur, nisi expresse Oodex aliud caveat.
1 BeBedictna XIY, const. c BUi pastoralU », 26 maii 1742. | IX, n. V; ep. encyd.,
c Attatae Munt ; 26 inl. 1756, f 44; 8. O. S. Off., 13 ian. 1710; S. C. de Prop. Fide, 4 lan.
1631; Utt. encTCl. (ad Deleg. Ap. pro Oriente), 8 nov. 1S82; litt. encycl. 6 uag. 1886; decr.
18 ang. 188S.
Oodem lurU Caiumtot.
Digitized by
Google
Codeit luris Canvnici
•• ••• • • •' Can. 6.
Codex vigeutein huc usque disciplinam plerumque retinet, licet op-
portunas immutationes afferat. Itaque :
1.** Leges quaelibet, sive universales sive particulares, praescriptis
huius Codicis oppositae, abrogantur, nisi de particularibus legibus aliud
expresse caveatur;
•2.** Canones qui ius vetus ex integro i^eferunt, ex veteris iuris aucto-
ritate, atque ideo ex receptis apud probatos auctores interpretationibus,
sunt aestimandi;
3.** Canones qui ex parte tantum cum veteri iure congruunt, qua
congruunt, ex iure antiquo aestimandi sunt; qua discrepant, sunt ex sua
ipsorum sententia diiudicandi;
4.** In dubio num aliquod canonum praescriptum cum veteri iure
discrepet, a veteri iure non est recedendum;
5."" Quod ad poenas attinet, quarum in Codice nuUa fit mentio, spi-
rituales sint vel temporales, medicinales vel, ut vocant, vindicativae, latae
vel ferendae seAtentiae, eae tanquam abrogatae habeantur;
6.'' Si qua ex ceteris disciplinaribus legibus, quae usque adhuc
viguerunt, nec explicite nec implicite in Codice contineatur, ea vim
omnem amisisse dicenda est, nisi in probatis liturgicis libris reperiatnr,
aut lex sit iuris divini sive positivi sivfe naturalis.
Can. 7.
Nomine Sedis Apostolicae vel Sanctae Sedis in hoc Codice veniunt
non solum Bomanus Pontifex, sed etiam, nisi ex rei natura vel sermonis
contextu aliud appareat, Congregationes, Tribunalia, Officia, per quae
idem Romanus Pontifex negotia Ecclesiae universae expedire solet ^.
TITULUS I.
De legibus ecclesiasticls.
Can. 8.
§ 1. Leges instituuntur, cum promulgantur *.
§ 2. Lex non praesumitur personalis, sed territorialis, uisi aliud
constet.
Can. 9.
Leges ab Apostolica Sede latae promulgantur per editionem in Acto-
rum ApostoUcae Sedis commentario officiali, nisi in casibus particulari-
bus alius promulgandi modus fuerit praescriptus; et vim suam ezsertint
tantum expletis tribus mensibus a die qui Actonnn numero appositus est,
nisi ex natura rei illico ligent aut in ipsa lege brevior vel longior vacatio
specialiter et expresse fuerit statuta ^.
1 Plus X, const. « Sapicnti coniilio », 29 iun. 1908; S. C. S. Off., 13 ian. 1892, ad 2.
5* C. 3, D. IV; c. 1, X, de poatulatione pi^aclatorum, I, 6.
» Plus X, const. « Promulffandi », 29 sept. 1908; Secret. Status, 20 dec. 1913.
Digitized by
Google
Liher Primua - Hformae Generales 3
Can. 10
L^es respiciunt futara, non praeterita, nisi nominatim in eis de
praeteritis cayeatnr ^
Oan. U.
Irritantes aut inhabilitantes eae tantnm leges habendae sunt, quibus
aut actum esse nuUum aut inhabilem esse personam expresse vel aequi-
valenter statuitur.
Can. 12;
Legibus mere ecclesiasticis non tenentur qui baptismum non recepe-
runt, nec baptizati qui sufficienti rationis usu non gaudent, nec qui, licet
rationis usum assecuti^ septimum aetatis annum nondum expleverunt,
nisi aliud iure expresse caveatur *.
Can. 13.
§ 1. Legibus generalibus tenentur ubique terrarum omnes pro qui-
bus latae sunt ^.
§ 2. Legibus conditis pro peculiari territorio ii subiiciuntur pro qui-
bus latae sunt quique ibidem domicilium vel quasi-domicilium habent et
simul actu commorantur, firmo praescripto can. 14 *.
Can. 14.
§ 1. Peregrini :
1.* Non adstringuntur legibus particularibus sui territorii quan-
diu ab eo absunt, nisi aut earum transgressio in proprio territorio no-
ceat, aut I^es sint personales;
2.* Neque legibus territorii in quo versantur, iis exceptis quae or-
dini publico consulunt, vel actuum sollemnia determinant;
3i* At legibus generalibus tenentur, etiamsi hae suo in territorio
non vigeant, minime vero si in loco in quo versantur non obligent '.
§ 2. Vagi obligantur legibus tam gener&Iibus quam particularibus
quae vigent in loco in quo versantur.
^ C. 2, 13» X, de consmutionihut, l, 2; c. 4, de oificio legati, l, 16, in VI»; c. 2, de
iudieiU, II, 1, Sn Clem.; c. on.^ de aequeBtratione po$$e$8ionum et fructuum, II, 6, in
Clein.; c. nn., de prohationihu9, II, 7, in Clem.; c. 1, d^ $ententia excommUnioationie,
9u$pensioni$ et interdicti, V, 10, in Clem.; S. C. S. Off. (Sect. de Indnlg.), 26 ian. 1911;
S. C. Indnlg., Ordini$ Minorum Capuccinorum, 21 inn. 18d3, ad I.
3 C. 4, X, de con$anguinitate et afflnitate, IV, 14; c. 8, X, de divortiis, IV, 19; Conc.
Trtdent.t sess. XIV, de poenitentia, c. 2; Benedictus XIV, ep. encyd. « Jnter omnigenae »,
2 Itebr. 1744, i 16; ep. « Singulari », 9 febr. 1749, f 2; S. C. S. Off.. Instr. (ad Archiep.
Qaebecen.), 16 sept. 1824, ad 2; (Tnnkin. Oocident.), 19 apr. 1837; instr. (ad Vic. Ap.
Nankln.), 26 aug. 1891; S. C. de Prop. Fide (C. P. - Jaffnae), 23 ang. 1862, ad 6. — Vide
etlam can. 859, | 1; 906; 1099, | 2; 1254, § 1.
» C. 1, X, de con8titutionibu8, I, 2; Conc. Trident.. ses». XXV, de ref., c^ 18.
« C. 2, <{6 con8tituiionihu$, I, 2, in VI<»; Leo XIII, const. « Romano$ PonUftce8 »,
S maU 1881.
* C. 21, X, de 8ententia excommunioationi8, V, 39; c. 2, de con8titutionihu8, I, 2,
in VI«; 8. C. Consist., declar. 31 mart. 1916, n. 2, 3.
Digitized by
Google
(7o4e« lurU Ommmioi
Can. 16.
Leges, etiam irritantes et inhabilitantes, in dubio iuris non urgent;
in dubio autem facti potest Ordinarius in eis dispensare^ dummodo aga-
tur de legibus in quibus Bomanus Pontifex dispensare solet.
Oan. 16.
§ 1. Nulla ignorantia legum irritantium aut inhabilitantium ab
eisdem excusat, nisi aliud ezpresse dicatur. \
§ 2. Ignorantia yel error circa I^em aut poenam aut circa factum
proprium aut circa factum alienum notorium generatim non praesuml-
tur; circa factum alienum non notorium praesumitur, donec contrarium
probetur *.
Can. 17.
§ 1. Leges autbentice interpretatur legislator eiusve successor et is
cui potestas interpretandi fuerit ab eisdem commissa ^.
§ 2. Interpretatio authentica, per modum legis exhibita, eandem
vim habet ac lex ipsa; et si yerba legis in se certa declaret tantum, pro-
mulgatione non eget et yalet retrorsum; si legem coarctet yel extendat
aut dubiam explicet, non retrotrahitur et debet promulgari ^.
§ 3. Data autem per modum sententiae iudicialis aut rescripti in re
peculiariy yim legis non habet et ligat tantum personas atque afflcit res
pro quibns data est.
Can. 18.
Leges ecclesiasticae intelligendae sunt secundum propriam yerborum
signiflcationem in textu et contextu consideratam; guae si dubia et
obscura manserit, ad locos Codicis parallelos, si qui sint, ad legis finem
ac circumstantias et ad mentem legislatoris est recurrendum '.
Oan. 19.
Leges quae poenam statuunt, aut liberum iurium exercitium coar-
ctanty aut exceptionem a lege continent, strictae subsunt interpreta-
tioni •.
1 C. 3, X, de clandeatina deaponsatione, IV, 3; Reg. 13, B. J.. in Vl^, Oonc. Trident.,
aess. XXIV, de ref. matHm,, c. 6; Pins IX^ const. c Ad univerMie », 7 febr. 1802; S*. C.
de Beligiosis, 80 iul. 1909, ad I. — yide etiam can. 988.
a Reg. 47, B. J., in VI«.
3 C. 31, X, de eententia ewoommunioationiB, V, 39; c. 17, X, de verhorum eignifloti'
tione, V, 40; c. 8, de conoeeeione praeJ>endae et eodeeiae non vacantii, III, 7, in VI*;
Reg. 46, B. J., in VI*; Clemens VIII, decr. c TfuHuB omnino », 26 iul. 1599, | 8; Inno-
centlua X, const. c Cum iicut », 14 mail 1M8, f 4, I, ad 4; Leo XIII, const. « Romanoe Ponti-
flcea », 8 mail 1881; S. C. Consist., Romana, 11 tebr. 1911; S. C C, decr. 21 sept. 1024,
1 1; S. B. C, Ordinie Praedioatorum, 23 mall 1846; Romana, 8 apr. 1864.
* C 1, X, de iuramento calumniae, II, 7; c. 36, X, de $ententia emoommunioationie,
V, 39; c. 1, de clerioie ooniugatit, III, 2, in VIo.
« C 11, C XXII, q. 6: c. 6, 8, X, de verhorum iiffnifloatione, V, 40; Bugeniaa IV, ep.
c Fide digna », 8 iul. 1440. | 2; S. C. de Prop. Fide (C P. pro Sln. - Cochinchin.),
2 iul. 1827.
• C 22, de electione et electi potestate, I. 6, in VI*; Beg. 16, B. J., in VI»; S. C
de Prop. Fide (C P. Sin. • Cochinchln.), 2 iul. 1827.
Digitized by
Google
Liher Primu9 • Normae Oenerales
Oan, 20.
Si certa de re desit expressum praescriptmn legis sive generalis siye
particulariSy norma sumenda est, nisi agatur de poenis applicandis, a
l^bus latis in similibus; a generalibus iuris principiis cum aequitate
canonica servatis; a stylo et prazi Curiae Bomanae; a communi constan-
tique sententia doctorum.
Can. 21.
Leges latae ad praecayendum periculum generale, urgent, etiamsi in
caeu peculiari periculum non adsit.
Can. 22.
Lez posterior, a competenti auctoritate lata, obrogat priori, si id
ezpresse edicat^ aut sit illi directe contraria, aut totam de int^ro ordi-
net 1^^ prioris materiam; sed flrmo praescripto can. 6, n. 1/ lez gene-
ralis nullatenus derogat locorum specialium et personarum singularium
statutiSy nisi aliud in ipsa ezpresse cayeatur ^.
Can. 23.
In dubio reyocatio legis praeezsistentis non praesumitur, sed leges
posteriores ad priores trahendae sunt et his, quantum fieri possit, con-
ciliandae '.
Can. 24.
Praecepta, singulis data, eos quibus dantur, ubique urgent, sed iudi-
cialiter urgeri nequeunt et cessant resoluto iure praecipientis, nisi per
l^timum documentum aut coram duobus testlbus imposita fuerint.
TITULUS II.
De eonsaetadine.
Can. 25.
Gonsuetudo in Ecclesia yim legis a consensu competentis Superioris
ecclesiastici unice obtinet '.
Can. 26.
Communitas quae legis ecclesiasticae saltem recipiendae capax est,
potest consuetudinem inducere quae yim legis obtineat.
Can. 27.
§ 1. luri diyino siye naturali siye positiyo nuUa consuetudo potest
aliquatesus d§rog&rc; sed neque iuri ecclesiastico praeiudicium afFert,
nisi fuerit rationabfjSi^.et Iq^time per annos quadraginta continuos et
completos praescripta; contra legem vero eccieS£Sti€&B ^^^ elausulam
» O. 1, Z, de rescriptie, I, 3; c. 1, de constitutionibua, I, 2, in VK ^*"
• O. 29, de eleotione et electi potestate, I, 0, In VI».
» O. 8, D. ZII; c. 8, 9, Z, de coneuetudine, h 4; c. #, X, de postuiatkme praela-
torum, I, 5.
Digitized by
Google
6 Codex luris Canonici
contineat futuras consuetudines prohibentem, sola praescribere potest
rationabilis consuetudo centenaria aut immemorabilis ^
§ 2. Consuetudo quae in iure expresse reprobatur, non est ratio-
nabilis \
Can. 28.
Consuetudo praeter l^em, quae scienter a communitate cum animo
se obligandi servata sit, legem inducit, si pariter fuerit rationabilis et
legitime per annos quadraginta continuos et completos praescripta.
Can. 29.
Consuetudo est optima legum interpres ^.
Can. 30.
Firmo praescripto can. 5, consuetudo contra legem vel praeter legem
per contrariam consuetudinem aut legem revocatur; sed, nisi expressam
de iisdem mentionem fecerit, lex non revocat consuetudines centenarias
aut immemorabiles, nec lex generalis consuetudines particulares ^.
TITULUS III.
De temporis supputatlone.
Can. 31.
Salvis legibus liturgicis, tempus, nisi aliud expresse caveatur, sup-
putetur ad normam canonum qui sequuntur.
Can. 32.
§ 1. Dies constat 24 horis continuo supputandis a media nocte, hebdo-
mada 7 diebus '.
§ 2. In iure nomine mensis venit spatium 30, anni vero spatium
365 dierum^ nisi mensis et annus dicantur sumendi prout sunt in ca-
lendario *.
i C. 6, D. VIII; c. a, 4, D. XII; c. 1, 3-5, 7, 9-U, X, de consuemdine, I, 4? c. 14, X>
de electione et electi potestate, I, 6; c. 13, X, de offioio iudicis ordinarii, I, 31; c. 8, X.
de iudiciis, H, 1; c. 12, 16, X, de praescriptionihus, II, 26; c. 8, X, de sententia et re
iudicata, II, 27; c. 1, X, de his, quae fiunt a maiori parte capituli, III, 11; c. 39, X,
de sinonia, et ne aliquid pro spiritualibus exigatur vel promittatur, V, 3; c. 49, X.
de sententia excommunicationis, V, 39; c. 1. 2, de consuetudine, I, 4, in VI»; c. un..
de deriois non residentibus in ecclesia vel praebenda, III, 3, In VI*; c. un., de con-
suetudiM, I, 1, In Extravag. com.; c. 1, de sepulturis, III, 6, in Bxtravag. com.; Conc.
Trident., sess. XXIII, de ref., c. 1; Leo X (in Conc. Lateranen. Y), const. a Supemae
dispositioMs », 5 maii 1514, § 36; Benedictus XIV^ eiv. <t Declarasli », 16 mart. 1746.
^ ^^-^^TdeZnsuetudine, I. 4; Reg. 45, R. J., In VI«; T^ XIH, litt. ap. a Apo
*'*^"^*^^-Ilic^^ 13 sept. 1896; S. C. de Prop. Fide, Instr. (ad Vic. Ap. Siam), 23 iun.1830.
^ cTiTa,^ ffp y^^iis iuris, V, 41; c. 1, de constitutionibns, I. 2. in VI».
« C. 24, X, de offloio et potestate iudicis dolegati, I, 29.
« S. C. S. Off. (Chan-si), 7 mail 1890; Missale Rom., tit. De anno et eius partibus.
Digitized by
Google
Liber Primu^ Normae Generalei
Can. 33.
§ 1. In suppQtandis horis diei standum est communi loci usui; sed
in privata Missae celebratione, in privata horarum canonicarum recita-
tione, in sacra communione recipienda et in ieiunii vel abstinentiae lege
servanda, licet alia rit usualis loci supputatio, potest quis sequi loci tem-
pus aut locale sive verum sive medium, aut legale sive regionale sive
aliud eztraordinarium ^
§ 2. Quod attinet ad tempus urgendi contractuum obligationes, ser-
vetur, nisi aliter expressa pactione conventum f uerit, praescriptum iuris
civilis in territorio vigentis.
Oan. 34.
§ 1. Si mensis et annus designentur proprio nomine vel aequivalen-
ter, ex. gr., mense fehruario, anno prowime futuro, sumantur prout sunt
in calendario.
§ 2. Si terminus a quo nec explicite nec implicite assignetur, ex. gr.,
suspensio a Missae celebratione per mensem aut duos annos, tres in anno
vacationum menses, etc, tempus supputetur de momento ad momentum;
et si tempus sit continuum, ut in allato primo exemplo, menses et anni
sumantur prout sunt in calendario; si intermissum, hebdomada intelli-
gatur 7 diemm, mensis 30, annus 365.
§ 3. Si tempus constet uno vel pluribus mensibus aut annis, una vel
pluribus hebdomadibus aut tandem pluribus diebus, et terminus a quo
explicite vel implicite assignetur :
1.'' Menses et anni sumantur prout sunt in calendario;
2.* Si terminus a quo coincidat cum initio diei, ex. gr., duo vaoa-
tionum menses a die 15 augusti, primus dies ad explendam numerationem
computetur et tempus flniatur incipiente ultimo die eiusdem numeri;
3.* Si terminus a quo non coincidat cum initio diei, ex. gr., deci-
mus quartus aetatis annus, annus novitiatus, octiduum a vacatione sedis
episcopalis, decendium ad appellandum, etc., primus dies ne computetur
et tempus finiatur expleto ultimo die eiusdem numeri;
4.* Quod si mensis die eiusdem numeri careat, ex. gr., unus mensis
a die SO ianuarii, tunc pro diverso casu tempus finiatur incipiente vel
expleto ultimo die mensis;
5.* Si agatur de actibus eiusdem generis statis temporibus reno-
vandis, ex gr., triennium ad professionem perpetuam post temporariam,
iriennium aliudve temporis spatium ad electionem renovandam, etc.,
tempus finitur eodem recurrente die quo incepit, sed novus actus per inte-
grum eundem diem poni potest '.
1 8. C. C, Treviren., 22 lul. 1893; S. R. C, Missalia Romani, 18 sept., 2 nov. 1634:
Clodien., 7 ang. 1875, ad IX; Placentina in Hiapania, 12 maii 1905; S. Poenit., 18 iun
1S73; 29 nov. 1882.
a 8. C. de Religiosis, decr. 3 maii 1914, n. 1.
Digitized by
Google
8 Oo40m /nHf Canamioi
Can. 35.
Tempus utile illud intelligitar quod pro ezercitio aut prosecutioiie
8ui iuris ita alicui competit ut ignoranti aut agere non yalenti non cur-
rat; continuum^ quod nullam patitur interruptionem.
TITULUS IV.
De reserlptls»
Can. 36.
§ 1. Bescripta tum Sedis Apostolicae tum aliorum Ordinariorum im-
petrari libere possunt ab omnibus qui ezpresse non prohibentur.
§ 2. Qratiae et dispensationes omne genus a Bede Apostolica con-
cessae etiam censura irretitis yalidae sunt, salyo praescripto can. 2265,
§ 2, 2275, n. 3, 2283 \
Can. 37.
Bescriptum impetrari potest pro alio etiam praeter eius assensum; et
licet ipse possit gratia per rescriptum concessa non uti, rescriptum tamen
yalet ante eius acceptationem, nisi aliud ex appositis clausulis appa-
reat ^.
Can. 38.
Bescripta quibus gratia conceditur sine interiecto exsecutore, effe-
ctum habent a momento quo datae sunt litterae; cetera a tempore exse-
cutionis •.
Can. 39.
Conditiones in rescriptis tunc tantum essentiales projeorundem ya-
liditate censentur, cum per particulas si, dummodo, yel aliam eiusdem
signiflcationis exprimuntur.
Can. 40.
In omnibus rescriptis subintelligenda est, etsi non expressa, con-
ditio : 8i preces veritdte nitantur, salyo praescripto can. 45, 1054 *.
Can. 41.
In rescriptis quorum nullus est exsecutor, preces yeritate nitantur
oportet tempore quo rescriptum datum est; in ceteris tempore exse-
cutionis ^.
1 Ordo servandus in S. Ck>Dgregatlonibas, Tribunalibus, Offlcils Bomanae Curiae,
29 sept. 1906, Pars II, Normae pecullares, cap. III, n. 0».
» C. 17, de nraehendU ct dignitatibUB, III, 4. in VI<».
3 C. 7, X, de reacriptis, I, 3; c. 7, de praebendia et dignitatihus, III, 4, in VI*;
8. C. Ep. et Reg., Amalphitana, 15 ial. 1740; 8. C. Indnlg., 20 maii 1711; Mechlinien.
et Vincennapolitana, 16 lul. 1887, ad 6.
* C. 10, C. XXV, q. 2; c. 2, 17, X, de rescriptis, I, 3; c. 5, X, de coJ^ahitatione dU-'
ricorum et mulierum, III, 2; Conc. Trident., sess. XXII, de ref., c. 5, 6; 8. C. Bp. et
Reg., Concfien,, 3 sept. 1852.
« C. 9, d€ rescHptis, I, 3. In VI»; S. C. Bp. et Reg., Nolana, 13 iun. 1846.
Digitized by
Google
Liber PfimuM • Normme Qeneralet
Gan. 42.
§ 1. Beticentia veri, seu sabreptiOy in precibus non obstat qnominas
rescriptnm vim habeat ratomqQe AU dummodo expressa f nerint qnae de
rtylo Gnriae snnt ad validitatem exprimenda ^.
§ 2. Nec obstat expoBitio f alsi, sen obreptio, dnmmodo vel nnica cansa
proposita v^ ex plnribns propositis nna saltem motiva vera sit '.
§ 3. Yitinm obreptionis vel snbreptionis in nna tantnm parte rescri-
pti aliam non inflrmat, si nna simul plnres gratiae per rescriptnm con*
cedantnr.
Can. 43.
Gratia ab nna Sacra Gongregatione vel Officio Romanae Gnriae de-
negata, invalide ab alia Bacra Gongregatione vel Gfficio ant a loci Ordi-
nario, etsi potestatem habentCy conceditnr sine assensn Sacrae Gongre-
gationis vel Officii qnocnm vel qnibnscnm agi coeptnm fuit, salvo tnre
B. Poenitentiariae pro foro interno '.
Gan. 44.
§ 1. Nemo gratiam a proprio Ordinario denegatam ab alio Ordinario
petaty nnlla facta denegationis mentione; facta antem mentione, Ordi-
narins gratiam ne concedat, nisi habitis a priore Ordinario denegationis
rationibns.
§ 2. Gratia a Vicario Generali denegata et postea, nnlla facta hnins
denegationis mentione, ab Episcopo impetrata, invalida est; gratia antem
ab Episcopo den^ta neqnit valide, etiam facta denegationis mentione,
a Yicario Generali, non consentiente Episcopo, impetrari ^.
Gan. 45.
Gnm rescriptis ad preces alicnins impetratis apponitnr clansnla:
Motu proprio, valent qnidem ea, si in precibus reticeatnr veritas alio-
1 G. 2, 8» 8, 15-17, 1», 20, 22, 2(^28, 81, 82, 87, 42. X, de re9GHpiU, I, 8; c. 84, X,
de Hectiame et electi poieetatef I, 8; c. 2, X, ile fUiis preehyierorum ordinandii vel non,
I, 17; c 8» X, il6 corpore vifiaiie ordinandie vel non, I, 20; c. 12, X, de ofido et poietiaie
iudiois deHegaii, I, 20; c. 5, X, de ogloio iudioiB ordinarii, I, 31; c. 2, X, de dolo ei con-
tmmacia, II, 14; c. 5, X, ut lite pendenie nihU innovetur, II, 16; c. 7, X, de flde ineiru-
meniorum, II, 22; c. 12, X, de ienientia ei re iudioaia, II, 27; c. 44, 57, X, de appelUh
tionibue, reoueaiionihue ei relaiionihue, II, 28; c. 3, 5, 6, X, de confirmatione utUi vel
inutUi, U, 30; c. 5, X, de coJiahitatione (dericorum et mulierum, III, 2; c. 6, X, de con-
ceeHone praebendae et ecdeeiae non vacaniie, III, 8; c. 6, X, de contanffuiniiaie et affi-
nitate, IV, 14; c. 2, de fUiie prcebyierorum et aliia Ulegitime natU, I, 11, in VI«; <f. 8,
21, 28, tfe praebendU et digniiatibue, III, 4, in VI«; c. 1, de praebendU ei digniiaiibuB,
III, 2, in Glem.; Gonc. Trident, sess. XIII, de ref., c. 5.
s G. 4, 20, X, de reecripiU, I, 3; c 54, X, de electione ei electi poieeiaie, I, 6;
e. f^ X, de ojfioio iudicU ordinarii, I, 81; c. 7, X, de flde intirumeniorum, II, 22; c. 6, X,
4e eoneeeeione praebendae ei ecdleeiae non vacantU, III, 8; Gonc. Trldent., sess. XIII,
4e ref,, c 5.
• Reg. 84, B. J., in VK
« Beg. 84, R. J., in VK
Digitized by
Google
10 Oodea ImHm Oanonioi
quin necessario exprimenda^ non tamen si falsa causa flnalis eaque unica
proponatur, salyo praescripto can. 1054 ^
Oan. 46.
Bescripta etiam Motu proprio concessa personae de iure communi
inhablLi ad consequendam gratiam de qua agitur, itemque edita contra
alicuius loci legitimam consuetudinem vel statutum peculiare, vel contra
ius alteri iam quaesitum, non sustinentur, nisi expressa derogatoria clau-
sula rescripto apponatur '.
Can. 47.
Bescripta non flunt irrita ob errorem in nomine personae cui vel a
qua conceduntury aut loci in quo ipsa moratur^ aut rei de qua agitur,
dummodo, iudicio Ordinarii, nulla sit de ipsa persona vel re dubitatio'.
Oan. 48.
§ 1. Si contingat ut de una eademque re duo rescripta inter se con-
traria impetrentur, peculiare, in lis quae peculiariter exprimuntur, prae-
valet generali*.
§ 2. Si sint aeque peculiaria aut generaliay prius tempore praevalet
posteriori^ nisi in altero flat expressa mentio de priore, aut nisi prior im-
petrator dolo vel notabili negligentia suo rescripto usus non fuerit '.
§ 3. Quod si eodem die fuerint concessa nec liqueat uter prior impe-
traverit, utrumque irritum est, et, si res ferat, rursus ad eum qui rescri-
pta dedit, est recurrendum.
Oan. 49.
Bescripta intelligenda sunt secundum propriam verborum significa-
tionem et communem loquendi usum^ nec debent ad casus alios praeter
expressos extendi •.
Oan. 50.
In dubio^ rescripta quae ad lites referuntur, vel iura aliis quaesita
laedunt^ vel adversantur legi in commodum privatorum, vel denique im-
1 O. 23, de praebendis et dignitatibun, III, 4, in VI»; c. 4, de praebendis et digni-
tatibua, III, 2, in Clem.
2 C. 6, 19, X, de rescrlptis, I, 8; c. 1, de oonstitutUmibus, I. 2, in Vlo; c. 4, 8-10,
de rescriptis, I, 3. in VI».
3 C. 34, 35, X, de rescHptis, I, 3; S. Poenlt., 6 febr. 1895.
^ C. 1, 6, 14, 29, X, de rescHptis, I. 8; c. 14, 38, de praebendis et dignitatibus, III,
4, In Vlo; Reg. 34, B. J., In VI».
* C. 2, 3, 9, 12, 16, 22-24, 30, X, de rescriptis, I, 3; c. 9, X, de flliis presbyterorum
ordinandis vel non, I, 17; c. 12, 29, X, de offtoio et potestate iudicis delegati, I, 29;
c. 2, X, de dolo et oontumacia, II, 14; c. 3, X, de conflrmatione utili vel inutili, II, 30;
c. 12, de rescriptis, I, 3, In VI»; c. 15, 22, de praebendis et dignitatibus, III, 4, in VI
c. 7, de concessione praebendae et ecclesiae non vacantis, III, 7, in VP; Reg. 54, B. J.,
in Vlo.
• C. 32, X, de of/lcio et potestate iudicis delegati, I, 29; c. 6, de rescriptis, 1, 3,
in VP; c. 16, 27, 41, de praebendis et dignitatibus, III, 4, in VI»; c. 7 de concessione
praebendae et ecclesiae non vacantis, III, 7, In VP; Beg. 74, B. J., in VI*»; S. C. S. Off.
(Southwarl£). 22 nov. 18G5, ad 1; 2 maU 1877, ad 2; S. C. de Prop. Fide (C. G.), 18 apr.
1757; Instr. tad Vlc. Ap. Pondicher.), 7 iun. 1853; S. B. C. Frisingen., 3 sept. 1672.
Digitized by
Google
lAher PrimuM - Normae Cfenerales 11
petrata f aenint ad beneficii ecclesiastici assecutionem^ strictam interpre-
tationem recipinnt; cetera omnia latam \
Can. 51.
Bescriptum Bedis Apostolicae in quo nullus datur exsecutor/ tunc
tantum debet Ordinario impetrantis praesentari, cum id in eisdem lit-
teris praecipitur, aut de rebus agitur publicis^ aut comprobare conditio-
nes quasdam oportet '.
Oan. 52.
Bescripta^ quorum praesentationi nullum est definitum tempus, pos-
8unt exsecutori exhiberi quovis tempore^ modo absit fraus et dolus ^.
Oan. 53.
Bescripti exsecutor invalide munere suo fungitur^ antequam litteras
receperit earumque authenticitatem et integritatem recognoverit^ nisi
praeyia earundem notitia ad eum fuerit auctoritate rescribentis trans-
missa^.
Oan. 54.
§ 1. Si in rescripto committatur merum exsecutionis ministerium,
exsecutio rescripti denegari nou potest^ nisi aut manifeste pateat rescri-
ptum Titio subreptiouis aut obreptionis nullum esse, aut in rescripto ap-
ponantur conditiones quafi exsecutori constet non esse impletas, aut qui
rescriptum impetravit adeo^ iudicio exsecutoris, videatur indignus ut
aliorum o£Fensioni futura sit gratiae concessio; quod ultimum si accidat,
exsecutor^ intermissa exsecutione^ statim ea de re certiorem faciat re-
scribentem '.
§ 2. Quod si in rescripto concessio gratiae exsecutori committatur,
ipsius est pro suo prudenti arbitrio et conscientia gratiam concedere
vel denegare •.
1 C. 15, 32, 40, X, de offlcio et potettate iudicii delegati, l, 29; c. 38, X, de prae-
hendi9 ei dignitatihus, III, 5; c. 8-10, de rescriptis, I, 3, in VI»; c. 4, 10, 19, 24, 41, de
praehendis et dignitatibua, III, 4, In VP; Reg. 15, 30, 48, R. J., In VP.
« S. C. de Prop. Flde (C. G. - C^nstantiuop.), 1 sept. 1783, ad 1, 2; S. C. Indulg.,
Valentinen,, 5 febr. 1841, ad 2; Ordo servandus in S. Congregationibus, Tribunalibus,
Officiis Bomanae Curlae, 29 sept. 1908, Pars II, Normae pecuiiares, cap. III, n. 49,
» C. 12, dc rescriptis, I, 3, in VI».
* C. 12, X, de appellationi^ftSp rocuaationibus et relationibus, II, 28; c. 6, X, de
crimine falei, v, QOr 6. c. S. Oflf., decr. 24 aug. 1892; S. Poenit., 15 ian. 1894, ad 1.
» C. 5, IT, 20, 24, 37, X, de rcacriptis, I, 3; c. 5, 6, X, de conflmiatione utili vel inu-
HU, II, 80; c. 6, X, de pruebendis ct dignitatibus, III, 5; Conc. Trldent., sess. XIII, de
ref„ c. 6; Benedlctus XIV, const. « Ad Apostolicae », 25 febr. 1742, § 6; ep. encycl. « Ma-
gnae Nobis », 29 iun. 1748; S. C. Ep. et Reg., Conchen., 3 sept. 1852; Ordo servandus in
S. Congrejatlonibus, TribunaUbus, Offlcils Romanae Curiae, 29 sept. 1908, Pars II, Nor-
mae pecoiiares, Cap. III, n. 4».
• CTrdo senran^lus in S. Congregationibus, Tribunalibus, Offlclis Romanae Curlae.
29 sepf. 1908, Pars II. Normae peculiares, cap. III, n. 3«.
Digitized by
Google
12 Ooie» ImrU OmmtmM
OaN. 55.
ExsecQtor procedere debet ad mandati normam, et niai conditionea
easentiales in litteris appoaitas impleyerit ac robstantialem procedendi
formam Beryaverity irrita est exaecntio ^
Oan. 56.
ExsecQtio rescriptoram qnae fomm eztemnm respicinnt, scripto
f acienda est.
Oan. 57.
§ 1. Bescriptomm exsecntor poteat alinm pro rao pmdenti arbitrio
fiibi snbstitnerey nisi snbstitntio prohibita fnerit, ant snbstitnti peraona
praefinita '.
§ 2. Si tamen fnerit electa indnstria peraonaey exaecutori non licet
alteri committere, nid actns praeparatorioe '.
Gan. 58.
Bescripta qnaelibet exsecutioni mandari posaunt etiam ab exsecntoris
snccessore in dignitate vel officio, nisi fuerit electa industria personae ^.
Gan. 59.
§ 1. Exsecutori fas est, si quoquo modo in rescriptomm exsecutione
erraverit, itemm eadem exsecutioni mandare '.
§ 2. Quod attinet ad taxas pro rescriptorum exsecutione, serretnr
praescriptum can. 1507, § 1.
Can. 60.
§ 1. Rescriptum, per peculiarem Superioris actum reyocatum, per-
durat usque dum revocatio ei, qui illud obtinuit, significetur.
§ 2. Per legem contrariam nulla rescripta revocantur, nisi aliud in
ipsa lege caveatur, aut lex lata sit a Superiore ipsius rescribentis *.
Can. 61.
Per Apostolicae Sedis aut dioecesis vacationem nullum eiusdem 8e-
dis Apostolicae aut Ordinarii rescriptum perimitur, nisi aliud ex additius
^ O. 22, X, de re»crlpti$, l, 3; c 13, X, de offlcio et poiesiatc iudiois delegati, l, 29;
c. 38t X, de prwbetidi$ et dignitatibus, III, 5; c. 30, de praebendis et dignitatibue, III, 4.
In Vlo; S. C. S. Off. (Southwark), 22 nov. 1865, ad 1; 8. C. de Frop. Flde (C. O.), 18
apr. 1757.
2 C. 8, 48, X, de offloio et potentate iudicis delegati, I, 29; c. «2, x, de appeUatio-
nibui, recutationibuB et relationibua, II. 28; c 12, de offlcio et poteeiate iuairi^ delegati,
I, 14, In Vlo; S. O. S. 0(f , lltt. encyd. 20 febr. 1888, n. 5; deW. 14 dec. 1808.
3 C. 48, X, de offloio et potettate iudici$ delegaii, I, 29; c. 12, de offMo et poteetate
Micie delegati, I, 14, In VI«.
* Reg. 46, B. J., In VI»; S. 0. S. Off., Utt. encyd. 20 febr. 1888, n. 8; 8. C. Bp. et
Reg., Brunduaina, 29 nov. 1600; Baren., 18 lan. 1641. — Vlde etlam can. 868, | 2; 485, 1 2.
« S. Poenlt., 15 lan. 1894, ad 2.
• C. 28, X, de tescripiis, I, 8; c. 16, de rescriptie, I, 8, in VI«.
Digitized by
Google
lAXm PrfMiM • "SwrmM Oeneralei 18
dansalis appareat, aut rescriptom contineat potestatem alicui factam
concedendi gratiam pecnliaribns personis in eodem expressiSy et res adhnc
integra sit ^
Gan. 62.
Bi rescriptnm contineat non simplicem gratiam, sed privil^um vel
dispensationem, serventnr insnper praescripta cauonnm qui sequuntur.
TITULUS V.
De priTilegiis.
Oan. 63.
§ 1. Privilegia acquiri possunt non solum per directam concessio-
nem competentis auctoritatis et per communicationemy sed etiam per
legitimam consuetudinem aut praescriptionem *.
§ 2. Possessio centenaria vel immemorabilis inducit praesumptionem
concessi privilegii.
Oan. 64.
Per communicationem priyilegiorum, etiam in forma aeque princi-
pali^ ea tantum privilegia impertita censentnr, quae directe, perpetuo et
sine speciali relatione ad certum locum aut rem aut personam concessa
fuerant primo privilegiariOy habita etiam ratione capacitatis subiecti,
cui flt communicatio '.
Oan. 65.
Oum privilegia acquiruntur per communicationem in forma acces-
soria, augentur, imminuuntur vel amittuntur ipso facto, si forte augean-
tur, imminuantur vel cessent in principali privilegiario; secus si acqui-
rantur per communicationem in forma aeque principali ^.
Oan. 66.
§ 1. Facultates habituales quae conceduntur vel in perpetuum vel
ad praefinitum tempus aut certum numerum casuum^ accensentur privi-
legiis praeter ius.
§ 2. Nisi in earum concessione electa f uerit industria personae aut
aliud ezpresse cautum sit, facultates habituales, Episcopo aliisve de qui-
1 C. 19, X, de offtcio et poteetate imdioie delegati, I, 29; c. 5, de reecHptU, h 3, in
VX»; c. 9, de offlcio et poteetate iudicie delegati, l, 14, in VI»; c. 86, de praehendU et di-
^atibue, Ul, 4, In VI*; Reg. 16, R. J., In Yl<^, S. C. Bp. et Reg.. Yuoaten., 26 sept. 1689;
Lwdeu., 17 noT. 1690; Oritana, 21 nov. 1600; Tranen,, 29 apr. 1740; Anui^phiiana, 16 lul.
1740; Mindonien., 7 apr. 1769; S. C. de Prop. Fide, liU. (ad Vic. Ap. Bosniae), 6 oct. 1816;
Utt. (ad Aichiep. Mexican.), 22 mart. 1817.
s C. 8, C. IX, q. 8; c. 9, X, de offloio iudioU ordinarU, I, 81; c. 13, X, de foro oom-
petenti, II, 2; c. 4, 18, X, de praeecHptianibue, II, 26; c. 14, 24, 26, X, de privHegiU et
emeeeeibue pnvaegiatorum, V, 83; c. 2, 8, 6, 7, de pHvUegiie, V, 7, in VI«. — Vide etUm
caa. 713, f 1; 722, f 1.
> Vide etiam can. 722, f 1.
^ 8. C. Indulg., Tertii OrdinU S. FrandBOi, 81 ian. 1893, ad XVII.
Digitized by
Google
14 Cod€m Iuri$ Oanonioi
bu8 in can. 198, § 1 ab Apostolica Sede concessae, non evanescanty reso-
lato iare Ordinarii cui concessae sant, etiamsi ipse eas exsequi coeperit,
sed transeunt ad Ordinarioe qui ipsi in regimine succedunt; item con-
cessae Episcopo competunt quoque Yicario Qenerali ^
§ 3. Ooncessa facultas secumfert alias quoque potestates quae ad
illius UBum sunt necessariae; quare in facultate dispensandi includitur
etiam potestas absolvendi a poenis ecclesiasticis, si quae forte obstent,
sed ad e£Fectum dumtaxat dispensationis consequendae '.
Can. 67.
Privilegium ex ipsius tenore aestimandum est, nec licet illud exten-
dere aut restringere *.
Can. 68.
In dubio privilegia interpretanda sunt ad normam can. 50; sed ea
semper adhibenda interpretatio, ut privilegio aucti aliquam ex indul-
gentia concedentis videantur gratiam consecuti ^.
Can. 69.
Nemo cogitur uti privilegio in sui dumtaxat favorem concessOy nisi
alio ex capite exsurgat obligatio '.
Can. 70.
Privilegium, nisi aliud constet, censendum est perpetuum *.
Can. 71.
Per legem generalem revocantur privilegia in hoc Codice contenta>;
ad cetera quod attinety servetur praescriptum can. 60 ^.
Can. 72.
§ 1. Privilegia cessant per renuntiationem a competente Superiore
acceptatam.
1 Reg. 46. B. J., In VI*; S. 0. S. Off., Utt. encycl. 20 febr. 1888, n. 3; 24 noT. 18»7;
decr. 20 apr. 1888, n. 1; 8 maii 1899, ad 1. 8; 20 dec. 1890; 5 sept. 1900. — Vide etiam can.
868, i 2; 485, i 2.
a Reg. 35, 42, 53, 80, B. J., in VI»; S. 0. S. Off., 17 mart. 1874; S. C. de Prop. Fide
(C. P. pro Sln. - Satchaen.), 26 sept 1821; S. Poenlt., 2 lul. 1801. — Vide etiam can.
200, 11.
s C. 10-12, X, 4e deoimU, primitiis et oblaiionibut, III, 30; c. 7-9, 16, 18, 19, 21, 24,
X, de privilegiie et ewoessihUM priiHleffiatorum, V, 83; c. 5, 9-11, de privHegiis, V, 7, in
VI*; Reg. 28, 74, B. J., In VI*; Conc. Trident., seas. XXIV, de rc/.,c. 11; Benedictoa XIV,
const. « ApoBtolioa indulta », 5 aug. 1744, i 7; Pius X, motu propr. c Inter multiplices »,
21 febr. 1905, n. 80; S. B. C, decr. 27 aug. 1822, n. 5; Oincinnaten., 27 febr. 1883, ad I.
« C. 16, 19, 30, X, de privilegiie et exoeteihue privileffiatorum, V, 33; c. 16, 25, X,
de verborum aiffnifloatione, V, 40; c. 1, <fe fntie presbyterorum et aliis Ulegitime natia,
1, 11, in VI*; c. 6, 10, de privilegiis, V, 7, in VI*; Reg. 15, 30, 48, 61, B. J., in VI*; Conc.
Trldent, sess. XXIV, de ref„ c. 11; S. B. C, decr. 27 aug. 1822, n. 5.
» C 6, X, de privilegiis et exoessibus privUegiatorum, V, 33; Beg. 61, B. J., in VI*.
• C 22, X, de privitegiis et ewcesHbus privilegiatorum, V, 33; Beg. 16, B. J., in VI*.
» C 1, X, de reguHs iuris, V, 41; c. 1, de constitutiofHbus, I, 2, in VI*; c. 6, de rescri-
ptis, I, 3, in VI*.
Digitized by
Google
Liher Frimus - Norfnae OeneraleM 15
§ 2. Privilegio in sui tantom favorem constituto qua«¥is persona pri-
Tata renuntiare potest ^
§ 3. Concesso alicui communitati, dignitati locoye renuntiare pri-
yatis personis non licet ^.
§ 4. Nec ipsi communitati seu coetui integrum est renuntiare privi-
legio sibi dato per modum legis^ vel si renuntiatio cedat in Ecclesiae alio-
rumve praeiudicium.
Can. 73.
Resoluto iure concedentis, privilegia non exstinguuntur, nisi data
fuerint cum clausula : ad benepldcitum nostrum, yel alia aequipoUenti ^.
Can. 74.
Privilegium personale personam sequitur et cum ipsa exstinguitur *.
Can. 75.
Privilegia realia cessant per absolutum rei vel loci interitum; pri-
Tilegia Tero localia, si locus intra quinquaginta annoe re^tituatur, rcTi-
Tiscunt *.
Can. 76.
Per non usum Tel per usum contrarium priTilegia aliis haud onerosa
non cessant; quae Tero in aliorum graTamen cedunt, amittuntur, si ac-
cedat legitima praescriptio tcI tacita renuntiatio.
Can. 77.
Cessat quoque priTilegium^ si temporis progressu rerum adiuncta
sic, iudicio Superioris, immutentur ut noxium cTaserit, aut eius usus
illicitus fiat; item elapso tempore Tel expleto numero casuum pro quibus
priTilegium fuit concessum, firmo praescripto can. 207^ § 2 *.
Can. 78.
Qui abutitur potestate sibi ex priTilegio permissa, priTilegio ipso
priTari meretur; et Ordinarius Sanctam Sedem monere ne omittat, si quis
priTilegio ab eadem concesso graTiter abutatur ^.
^ C. 12, X, de foro cotnpetenti, II, 2; c. 28, X, de regularibus et transeuntihue ad r^li-
gionem, III, 31. «
3 C. 5, X, de arMrie, I, 43; e. 12, 18, X, de foro compete^m. II, 2; c. 15, 86, X, de
Mcntentia ewoommunicationis, T, 89.
3 C. 5, de resoriptis, I, 8, In TI*.
4 Eeg. 7, R. J., in TP.
< S. C. Indulg., Tomaoen,, 28 ion. 1839; Taurinen,, 26 ang. 1840; Oameracen,,
22 febr. 1847, ad 8; Ordinie Carmelitarum Diecaloeat., 18 sept. 1862; 8. R. C, Taurinen.^
17 dec. 1875. - Tide etiam can. «24.
• C. 9, X, de deoimie, pHmitU$ et omtionUm», III, 30; Reg. 61, R. J., in TI«.
T C. 7, D. LXXIT; c. 63, C. XI, q. 8; c. 43, X, de reacriptU, 1, 3; c. 2, X, de postu-
latione praelatorum, l, 5; c. 12, X, de cleriois non reeidentibu» in ecclesia vel praebenda,
III, 4; c. 18, X, de regularihu» et traneeuntihu» ad religionem, III, 81; c. 11, 24, X, de
privUegiis et e9ce»8il>u» privilegiatorum, T, 83; c. 82, 45, X, de »ententia excommunica-
tioni», T, 39; S. C. de Prop. Flde, decr. 18 ang. 1774.
Digitized by
Google
16 OaUm Iuri$ Ommomioi
Oan. 79.
Qaamyis priyilegia, oretenus a Sancta Sede obtenta, ipsi petenti in
f oro conadentiae ^offragentnry nemo tamen potest caiasYis priyilegii
nsam adversos qaemqaam in foro extemo yindicare^ nisi priyileginm
ipsam sibi concessam esse l^time eyincat ^
TITULUS VI.
De dlspeiisatlonlbas.
Can. 80.
Dispensatio, sen legiB in casn speciali relaxatio^ concedi potest a
<^onditore legifly ab eins saccessore yel Saperiore, nec non ab illo cai
iidem facaitatem dispensandi concesaerint '.
Oan. 81.
A generalibjos Ecclesiae legibas Ordinarii infra Bomanam Pontifi-
cem dispensare nequeunty n^ in casu quidem peculiari, nisi haec potestas
eisdem fuerit expUcite yel implicite concessa, aut nisi difBciliR sit re-
cursus ad Sanctam Sedem et simul in mora sit periculum grayis damniy
et de dispensatione agatur quae a Sede Apostolica concedi solet '•
Oan. 82.
Episcopi aliique locorum Ordinarii dispensare yalent in legibus dioe-
cesaniSy et in legibus Ooncilii proyincialis ac plenarii ad normam can. 291,
§ 2y non yero in legibus quas speciatim tulerit Romanus Pontifex pro illo
peculiari territorio^ nisi ad normam can. 81 ^.
^ C. 8« 12, X, de privilegiU ei ewoesfibus priviiegiatorum, V, 83; c. 7, (fe privUeffiis,
y, 7, in yi«; Innocentius X, const. c Cum 9fcui », 14 maii 1648, 1 4, 1, ad 14; Ordo BeiTandas
in S. Congregationibas, Tribunallbus, Ofllciis Uomanae Guriae, 29 aept. 1908, Pars II, Nor-
mae peculiares, cap. III, n. 2*.
a G. 20, X, de electione et electi potestate, I, 6; c. 15, X, de temporibue ordinationum
et qualitate ordinandorum, I, 11; c. 14, X, de fUiie pre$byterorum ordinandUf vel non,
I, 17; c. 4, X, de corpore vitiatie ordinandia vel non, I, 20; c. 28, X, de praehendii et digni-
tatibus, III, 5; c. 4, X, de conoeMHone praehendae et ecoleeiae non vacantii, III, 8; c. 1, X,
de regulie iurie, Y, 41; c. 1, 2, de /ttiit pretbyterorum et aliie Ulegitime natie, 1, 11, in yi»;
Beg. 46, 68, 72, B. J., in yi«; c2,de electUme et electi potestate, I, 8, in Clan.; Sixtus ly,
const. c Licet ea », 9 aug. 1478, | 8, 5; Benedictus Xiy, ep. c Aeetae », 11 oct 1757, n. XI;
Pius yi, const. c Auctorem fldei », 28 aug. 1794, prop. 7, Synodi Pistorien., damn.; Qre-
gorius xyi, ep. encyd. c MiraH vos 3, Vi aug. 1882; S. C. S. Off. (Miaslon. ArdUpelagi),
8 aug. 1689, ad 8.
* G. 15, X, de temporibue ordinationum et quatitate ordinandorum, I, 11; c. 1, tfe
filiie preebyterorum et aMi ^iUegitime natie, I, 11, in yi*, c. un., de reUgioeie domihus,
tit. yil, in Bxtravag. loan. XXII; Sixtoa ly, oonst. c Lioet ea », 9 ang. 1478, | 8, 5; Cle-
mens yill, decr. c NuUue oiknino », 25 iuL 1599, 1 8; Pioa yi, coniit c Auotorem fM >,
28 aug. 1794, prop. 7, 74, Synodi Piatorien., damn.; S. C. C, Reatina, 8 iun. 151X2, ad 4;
decr. 21 aept 1624, |1. — yide etiam can. 459, 1 8, n. 8; 990; 1028; 1040; 1048; lOIS, 1 1»
2; 1245.
« C. 1, X, de reguiU iuris, y, 41.
Digitized by
Google
Liber Primus • Nomme Generale§ 17
Oan. 83.
Parochi nec a lege generali nec a l^e peculiari dispensare yalent;
nisi haec potestas expresse eisdem concessa sit ^
Oan. 84.
§ 1. A lege ecclesiastica ne dispensetur sine iusta et rationabili
causa, habita ratione gravitatis legis a qua dispensatur; alias dispensatio
ab inf eriore data illicita et invalida est '.
§ 2. Dispensatioindubiodesufficientiacausaelicitepetitur etpotest
licite et yalide concedi.
Gan. 85.
Btrictae subest interpretationi non solum dispensatio ad normam
can. 50, sed ipsamet facultas dispensandi ad certum casum concessa '•
Oan« 86.
Dispensatio quae tractum ha1)et successivum, cessat iisdem modis
quibus privilegium, nec non certa ac totali cessatione causae motivae ^.
1 Vlde etiam can. 1044; 1046, | 8; 1245, | 1.
a C. 14, de eleotione et eleoti potcetate, I, 6» in VI»; Ck>iic. Trident., sees. VI, de ref.,
c. 2; sesB. XXIV, de ref. matrim,, c 5; sees. XXV, de ref„ c. 18; Gtemeiis XII, lltt. ap.
c Oompertum », 24 aug. 1734, dub. I; Benedlctiia XIV, conflt. c Ad ApoetoUoae », 25 febr.
1742; ep. encyd. c Inter omnigenae », 2 febr. 1744, 1 11, 26; const. c Omnium eolUoitudi-
nwm », 12 sept. 1744, | 14, dnb. I; ep. c Cum enopclioaM », 24 maii 1754, i 0; S. 0. S. Off.
(Tonkin. Orient), 5 sept 1785, ad 1; 26 sept. 1754; 12 ian. 1769, n. I, II, 1, % instr. (ad Vic.
Ap. Qallas), 28 mart 1800, n. 0; 8. 0. C, Oveten,, 16 dec. 1876; 8. Claudii, 24 ang. 1907;
8. 0. de Prop. Fide, 17 M»r. 1772, ad % instr. (ad Vic. Ap. Ck>n8tontinop.), 1 oct. 1785;
(C. P. pro 8in.)^(Tun]Lin. Orient.), 14 ian. 1806. ad 2; decr. 13 apr. 1807, n. IX; (C. P.
pro Sin.)r~(Tunkin. Orient), 17 apr. 1828; (C. P. pro Sin.), 11 mart. 1848; 3 ian. 1850;
instr. 9 maii 1877; 8. Poenit, 5 apr. 1902.— Vide etiamcan. 291, § 2; 1028; 1061. § 1, n. 1;
1071; 1245.
» C. 1, 2, de fUiis presbyterorum et alii$ illegiiime natis, 1. U. in VI^ Reg. 28, 74.
78. 81, R. J., in VP; S. C. 8. Off., litt 18 mail 1869;. 1 iun. 1904.
4 C. 1. X, de regulis iurU, V. 41; c. 6, de reacHptU, I, 3, in VI^
Oodem Iwrie Canonioi.
Digitized by
Google
18 Oode» Iuri$ Canonici
LIBER SECUNDUS
DE PERSONIS
CaN. 87,
Baptismate homo constituitur in Ecelesia Christi persona cum omni-
bu8 christianorum iuribus et oi&ciis, nisi, ad iura quod attinet, obstet
obex, ecclesiasticac communionis yjnculum impediens, vel lata ab Ek^-
clesia censura ^
Can. 88.
§ 1. Persona quae vicesimum primum aetatis annum exple^ity maior
est; inf ra hanc aetatem^ minor.
§ 2. Minor, si masculus, censetur pubes a decimoquarto, si femina,
a duodecimo anno completo '.
§ 3. Impubes, ante plenum septennium, dicitur infans seu puer vel
parvulus et censetur non sui compos; expleto autem septennio* usum
rationis habere praesumitur. Infanti assimilantur quotquot usu rationis
sunt habitu destituti ^.
Can. 89.
Persona maior plenum habet suorum iurium exercitium; minor in
exercitio suorum iunum potestati parentum yel tutorum obnoxia manet,
iis exceptis in quibus ius minores a patria potestate exemptos habet ^.
i C. 31, C. XXIV, q. 1; c. 51. D. I, de poenit; c. 2, 15, de haereticit, V, 2, in VI«; Oonc.
Trident,, sess. VII, de baptismo, can. 7, 8, 13, 14; sess. XIV, de poenitentia, c. 2; Enge-
niu8 IV (in Conc. Florentin.), const. c Exultate Deo o, 22 nov. 1439, 1 10; Benedictos XIV,
const. « Et8i pastoralis », 26 maii 1742, § VII, n. XI; ep. encycl. c Inter omnigenoM ».
2 febr. 1744, § 16; ep. « Fostremo mense », 28 febr. 1747, n. 62; ep. « Hingulari », 9 febr. 1749,
i 2, 12-16; Plus IX, litt. ap. « MultipliceB inter », 10 iun. 1851; Syllabus errorum, prop. 5^
I^ XIII, litt. encycl. c Bapientiae », 10 ian. 1890; S. C. S. Off., instr. (ad Archiep. Que-
becen.), 16 sept. 1824, ad 2; 19 apr. 1837; ln.str. 22 iun. 1859; 7 apr. 1875; (Bucarest), 8 maU
1889; instr. (ad Vic. Ap. Nanicin.), 26 aug. 1891; S. C. de Prop. Fide (C. G. - Albaniae),
18 apr. 1757, ad 5; (C. O.), 19 aug. 1776; iustr. (ad Praef. Ap. Mlssion. Epiri), 25 febr. 1837;
litt. encyci. (ad Ep. Indiar.), 55 apr. 1902.
> C. 3, 6, 10, 11, 14, X, de desponsatione impuberum, IV, 2; c. 1, X, de delictie puero-
rum, V, 23; S. C. S. Off. (Pondlcliery), 28 iun. 1865, ad 2; (Africae), 18 mart. 1903, ad 2.
3 C. 4. 5, X, de desponsatione impuberum, IV, 2; c. 82, de electione et electi potestate,
I, 6, in VI«; Benedictus XIV, instr. « Eo quamvis tempore », 4 maii 1746, { 19; ep. c Po-
stremo mense ». 28 febr. 1747, n. 32, 34; ep. c Beatus Andreaa », 22 febr. 1755, 1 14; S. C.
S. Off., instr. (ad Archlep. Portus Principis), 5 sept. 1877; S. C. de Sacramentis, decr.
8 aug. 1910, n. I; S. C. de Prop. Flde, 3 mart. 1703; instr. 17 apr. 1777; instr. (ad Mission.
Caiennae), 8 maii 1779; Rituale Rom., tit. fl, c. 3, d^ baptismo adultorum, n. 11.
* C. 3, de iudidis, II, 1, in Vlo; Benedictus XIV, ep. c Postremo mense », 28 febr.
1747, n. 6; S. C. de Prop. Fide, 3 mait, 1703.
Digitized by
Google
Liter 8€Oundu$ - De PerwnU 19
Can. 90.
§ 1. Locns originis ftlii, etiam neophyti^ est ille in qno, cnm filins
natns est, domicilium, ant» in defectn domicilii, qnasidomicilinm habe-
bat pater vel, si filius sit illegitimus ant postumnSy mater ^
§ 2. Bi agatnr de filio vagorumy locns originis est ipsemet natiyitatis
locni^ si de exposito, est locns in qno inventus f uit.
Can. 91.
Persona dicitnr : incola, in loco nbi domicilinmy advena, in loco nbi
qnam-domicilium habet; peregrinus, si yersetur extra domicilinm et qnasi-
domicilinm quod adhuc retinet; vagus, si nnllibi domicilinm habeat vel
qnasi-domicilium '.
Can. 92.
§ 1. Domicilinm acqniritur commoratione in aliqna paroeda ant
qnasi-paroecia, ant saltem in dioecesi, yicariatn apostolico, praefectura
apoetolica; quae commoratio vel coniuncta sit cum animo ibi perpetno
manendiy si nihil inde avocety vel sit protracta ad decenninm completnm^.
§ 2. Quasi-domicilium acquiritur commoratione nti snpra, qnae vel
coninncta sit cnm animo ibi manendi saltem ad maiorem anni partem, si
nihil inde avocet^ vel sit reapse protracta ad maiorem anni partem. ^.
§ 3. Domicilinm vel qnasi-domicilium in paroecia vel qnasi-paroecia
dicitnr paroeciale; in dioecesi^ vicariatn» praefectnra, non autem in pa-
roecia vel quasi-paroecia, dioecesanum.
Can. 93.
§ 1. Uxory a viro legitime non separata, necessario retinet domici-
linm viri sni; amens, domicilinm cnratoris; minor, domicilinm Ulius cnins
potestati subiicitur *.
§ 2. Minor infantia egressns potest qnasi-domicilium proprinm obti*
nere; item nxor a viro legitime nou separata^ legitime antem separata
etiam domicilinm *.
Can. 94.
§ 1. Bive per domicilinm sive per qnasi-domicilinm sunm quisque
parochum et Ordinarinm sortitnr. ^.
^ Innooentiiis XII, cooBt. c Speoulatares », 4 doy. 1694, | 4.
9 BeDedictns XIV, oonst. c ConvocatU », 25 nov. 1749, n. XLIV; ep. encycl. c Inter
praeieritOM », 3 dec. 1749, i 72; S. C. S. Off., 9 nov. 1896, ad 1; S. G. de Sacramentis, Ro-
tnana ei aliarum, 13 mart. 1910, ad V, c.
s Innocentina XII, const. c Speculatoree », 4 nor. 1694, i 5.
4 8. G. S. Off., litt. encycl. (ad Ep. Angliae et Statnum Foedcr. Americae Septen-
trkm.), 7 inn. 1867; 9 noT. 1898.
• G. 3, de eepulturie, III, 12, in VI»; S. 0. S. Off., 30 inn. 1802; (Colonien.), 23 iun.
1906; 8. C. C, Romana $eu Tueculana, 27 apr. 1720; Caietana et Terracinen,, 81 ian.,
21 Mr. 1835; S. C. de Prop. Fide, instr. a. 1883, n. 2.
• 8. C. C, Romana eeu Tuiculana, 27 apr. 1720; Caietana et Terracinen., 31 ian.,
21 febr. 1835; S. C de Prop. Fide, instr. a. 1883, n. 2.
^ 8. C de Sacramentis, Romana et aliarum, 13 mart. 1910, ad V, c.
Digitized by
Google
iO Oodem IwrU OwumM
§ 2. Proprius vagi parochus vel Ordinarios est parochus yel Ordi-
narius loci in quo yagus actu commoratur.
§ 3. IUorum quoque qui non habent nisi dioecesanum domicilium vel
quasi-domicilium parochus proprius est parochus loci in quo actu com-
Domicilium et quasi-dcMnicilium amittitur discessione a loco cum
animo non reyertendi^ salvo praescripto can. 93.
Oan. 96.
§ 1. Oonsanguinitaa computatur per lineas et gradus ^
§ 2. In linea recta, tot sunt gradus quot generationes^ seu quot per-
sonae^ stipite dempto *.
§ 3. In linea obliqua^ si tractus uterque sit aequalis, tot sunt gradus
quot generationes in uno tractu lineae : si duo tractus sint inaequaleSy
tot gradus quot generationes in tractu longiore ^.
Can. 97.
§ 1. Affinitas oritur ez matrimonio valido sive rato tantum sive rato
et consummato ^.
§ 2. Viget inter virum dumtaxat et consanguineos mulieris, itemque
mulierem inter et viri consanguineos '.
§ 3. ItA ccnnputatur ut qui sunt consanguinei viri, iidem in eadem
linea et gradu sint affines mulieris, et vice versa *.
Oan. 98.
§ 1. Inter varios catholicos ritus ad illum quis pertinet^ cuius caere-
moniis baptizatus f uit, nisi forte baptismus a ritus alieni ministro vel
fraude collatus fuit, vel ob gravem necessitatemy cum sacerdos proprii
ritus praesto esse non potuit^ vel ex dispensatione apostolica, cum facul-
tas data f uit ut quis certo quodam ritu baptizaretur, quin tamen eidem
adscriptus maneret ^.
1 C. 1, 2, 6, O. XXXV, q. 6; c. 8, 7, 9, X, de oonsanguiniiate tt al/lnitate, TV, 14.
9 O. 1, 6, C. XXXV, q. 6; c. 8, 9, X, de ooneanguinitate et affinitate, IV, 14.
3 O. 2, 4, 6, O. XXXV, q. 5; c. 9, X, de oontanguiniiate et aHlinitate, IV, 14; S. Pius V,
const. c SanotiiHmMS », 20 ang. 1566. f 1; S. O. S. Off. (Cenomanen.), 11 mart. 1S96.
* O. 11, O. XXVII, q. 2; c. 3, O. XXXV, q. 6; c. 1, O. XXXV, q. 10; c. 6, X, de oonean-
gniniiate et affinitate, IV, 14; Benedictus XIV, ep. encycl. c Inter omnigena$ », 2 M>r. 1744,
i 15; S. O. S. Off. (Yonnan), 20 sept. 1864; Instr. (ad Bp. S. Alberti), 9 dec. 1874; instr.
(ad Vic. Ap. Nankin.), 26 ang. 1891.
5 O. 20, 0. XXXII, q. 7; c. 18, 22, C. XXXV, q. 2 et 8; c 8, O. XXXV, q. 5; c. 5, X, de
oon$ang%initate et afflnitate, FV, 14; Benedictos XIV, ep. eneycl. c Inter omnigenae »,
2 M>r. 1744, | 15; S. 0. S. Off. (Yunnan), 20 sept. 1864; instr. (ad Vic. Ap. Nankin.),
26 ang. 1891.
• 0. 3, O. XXXV, q. 5; S. O. S. Off., inatr. (ad Archiep. (^aebecen.), 16 sept. 1824,
ad 2, 4.
7 Benedlctus XIV, const. tEtsi pastorali»^, 26 maii 1742. § II, n. XI, § VIII, n. VII,
VIII, X; ep. encycl. c Demandatawi ^, 24 dec. 1743, § 18; const. «PfaectaH*^, 18 mart.
1746; Pius X, const. tTradita ab antiquis:^, 14 s^pt. 1912. n. VI; 8. C. de Prop. Fide.
instr. (pro Graeco-Melchit.), 15 febr. 1746; decr. 6 oct. 1868, C, a, d.
Digitized by
Google
lAffer SeounduM • De PerMtmU 21
§ 2. Clerici nnllo modo inducere praesumant sive latinos ad orien-
talemy siye orientalefl ad latinum ritom assnmendam ^
§ 3. Nemini lic^t sine venia Apostolicae Sedis ad aliom ritom trans-
ire, anty post l^tunom transitomy ad pristinum reverti '.
§ 4. Integrom est mulieri diversi ritus ad ritum viri, in matrimonio
ineundo vel eo durante, transire; matrimonio autem soluto^ resumendi
proprii ritus libera est potestas, nisi iure particulari aliud cautum sit '.
§ 5. MoSy quamvis diuturnus, sacrae Synaxis ritu alieno suscipien-
dae non secumfert ritus mutationem ^.
Can. 99.
In Ecclesia, praeter personas physicas, sunt etiam personae mora-
leSy publica auctoritate constitutae, quae distinguuntur in personas mo-
rales coll^^es et non collegiales, ut ecclesiaey Seminaria, beneficia, etc.
Can. 100.
§ 1. Catholica Ecclesia et Apoetolica Sedes moralis personae ratio-
nem habent ex ipsa ordinatione divina; ceterae inferiores personae mo-
rales in Ecclesia eam sortiuntur sive ex ipso iuris praescripto sive ex
speciali competentis Superioris ecclesiastici concessione data per f ormale
decretum ad finem religiosum vel caritativum '.
§ 2. Persona moralis collegialis constitui non potest, nisi ex tribus
saltem personis physicis.
1 Benedlctas XTV, ep. encycl. c Demandaiam », 24 dec. 1748» 1 15; oonst c PraeolarU »,
18 mapt 174«; ep. encyd. c AUatae $unt », 26 lul. 1765, | 21; Leo XIII, Utt. ap. c Orien-
taUum », ao noT. 1894, n. I; S. O. Bp. et Beg., Hydruntina, 2 ian. 1595; S. C. de Prop. Flde,
inatr. (pro Graeco-Melchlt), 15 febr. 1746; decr. 6 oct 1868, A, c.
» Benedictus XTV, const c BtH paetoroUe », 26 maU 1742, | II, n. XIII, XIV, i Vn,
n. XXIV, XXV; ep. encycL c Demandatam », 24 dec. 1748, 1 18, 15; conat. c Praeolaria »,
18 mart 1746; ep. encjcl. c Allatae eunt », 26 inl. 1755, I 20, 21; Oiegorins XVI, ep. encycl.
c Inter gravisHmae », 8 febr. 1882; Leo XIII, litt ap. c Orientalium », 80 nov. 1894, n. YU;
Piua X, const c Tradita ah antiquie », 14 sept. 1912, n. VI; S. C. S. Off., 8 ang. 1689; S. C.
de Prop. Fide, instp. (pro Oraeco-Melchlt.), 15 ffebr. 1746; (C. O.), 8 mart 1757; (C. O.),
12 mart. 1759; (C. O.), 2 iun. 1760; decr. 20 noT. 1838; (C. 0.). n dec. 1888, ad 8; litt.
17 sept 1842; decr. 6 oct 1863, A, a; decr. 1 maii 1897, n. 2; ep. 15 inn. 1912.
• Benedictus XIV, oonflt. c BtH paetoraUe », 26 mail 17^, | VIII, n. IX; Leo XIII,
Utt ap. c Orientiaium », 80 nov. 1894, n. VIII; S. C. de Prop. Pide (C. G.), decr. 19 maii
1769; (C. O.), 26 inl. 1887, ad 2, 4.
• Leo XIII, litt ap. c Orientaiium », 80 nov. 1894, n. II; PinB X, conat. c Tradita ah
ontiQuie », 14 sept. 1912, n. VI; S. C. de Prop. Plde. litt. (ad Patriarch. Oraeco-Melchit),
31 mart 1848; decr. 6 oct 1868, C, d; (C. O.), 1 inn. 1885. ad 1.
• PiQ8 IX, allocat c Bingulari quadam », 9 dec. 1854; Utt ap. c Cum Catholioa BccHe'
•ia >, 26 mart. 1860; aUocat. c Multie gravihusque », 17 dec. 186(te aUocat c Mawima qui-
dem >, 9 ion. 1862; ep. encycl. c Quanta oura >, 8 dec. 1864; SyUabus erronim, prop. 19; ep.
oicycl. c BtH multa », 21 noT. 1878; ep. encycl. c Viw dum a Nobie », 7 mart 1874; Leo XIII,
ep. encycl. c Immortale Dei >, 1 nov. 1885; ep. c Ojjloio eanctieeimo >, 22 dec. 1887; aUocat.
c Mirandum eane >, 1 ion. 1888; Utt encycl. c Libertae », 20 ian. 1888; Utt encyd. c Sa-
pientiae >, 10 lan. 1890; ep. ap. c Proeeiara », 20 inn. 1894; ep. encyd. c 8ati$ oognitum »,
29 ion. 1896; Pioa X, ep. encycl. c Vehementer Noe », 11 febr. 1906; 8. C. &, Off., decr.
c La men taHU », 4 loL 1907, prop. 62, damn.
Digitized by
Google
tt Ooie» luri$ OononM
§ 3. Personae morales siTe collegialefl siye non coUegiales minoribua
aeqoiparantur ^
Oan. lOl,
§ 1. Circa actus personarum moralium coUegialium :
1/ Nisi aliud expresse iure communi aut particulari statutum fue-
rit, id vim iuris habet, quod, demptis suffragiis nuUis, placuerit parti
absolute maiori eorum qui suffragium ferunt, aut, post duo inefflcacia
scrutinia, parti relative maiori in tertio scrutinio; quod si suffragia
aequalia fuerinty post tertium scrutinium praeses suo TOto paritatem
dirimat aut, si agatur de electionibus et praeses sup TOto paritatem diri-
mere nolit, electus habeatur senior ordine tcI prima professione Tel
aetate;
2/ Quod autem omnes, uti singulos, tangit, ab omnibus probari
debet \
§ 2. Bi de actibus personarum moralium non collegialium agatur,
senrentur particularia statuta ac normae iuris communis, quae easdem
personas respiciunt.
Oan. 102.
§ 1. Persona moralis, natura sua, perpetua est; exsting^itur tamen
si a legitimai auctoritate supprimatur, Tel si per centum annorum spa-
tium esse desierit.
§ 2. Bi Tel unum ex personae moralis collegialis membris supersit,
ius omnium in illud recidit ^.
Oan. 103.
§ 1. Actus^ quos persona sItc physica sItc moralis ponit ex Ti ex-
trinseca^ cui resisti non possit, pro infectis habentur ^.
§ 2. Actuspositi ex metu graTi et iniuste incusso Tel ex dolo, valent,
nisi aliud iure caTeatur; sed possunt ad normam can. 16841689 per iudicis
sententiam rescindi, siTe ad petitionem partis laesae siTe ex officio '.
Oan. 104.
Error actum irritum reddit^ si Tersetur circa id quod constituit
substantiam actus tcI recidat in conditionem aine qua non; secus actus
Talety nisi aliud iure caTeatur; sed in contractibus error locum dare potert
actioni rescissoriae ad normam iuris *.
1 0. 1, B,X,dein iniegrum reMtiiuiUme, I, 41.
a 0. 1, 22, 42» 48, 50, 66, 67, X, de eHectUme ei elecii poieeiute, I, 6; c. 2, X, de remm'
oiatione, I, 9; c. 7, X, de ofioio arohidlaconi, I, 23; c. 6, X, de hi$, guae fiunt a praOato
Hne ooneeneu capiiuli, III, 10; c. 1, 4, X, de hU, quae fiunt a maioH parte oapiiuli, III, 11;
c. 23, de eleotione et electi poieetate, I, 6, in TI«; Reg. 20, R. J., in TI«; 8. O. Bp. et Rec<u
Gravinen. et Moniie Pelu9ii, 30 lul. 1852.— Vlde etiam can. 172, § l:-526.
3 S. C. C, Armacana, 12 mart 1672; ForoHvien,, 16 sept 1871, ad 1.
4 C. 5, X, de hii, quae vi metusve causa flunt, I, 40; c. 5, X, de regulU iuriM, V. 41;
Reg. 64. R. J.. In VV.
5 C. 2-4. C. X, de hia. guae vi metutve oau»a flunt, I. 40; c. 2, X. de arbitrU, I. 43. —
Vide etiam can. 169, § 1. n. 1; 185; 572. §1. n. 4; 1087; 1307. § 3; 1317. § 2.
« C. XXIX, q. 1; S. C. de Prop. Flde. instr. 1 oct. 1785.— Vide etiam can. 1083; 1084.
Digitized by
Google
lAher Seoundus - De PersonU
Oan. 105-
Cum iu8 statuit Superiorem ad agendum indigere conBensu vel con-
silio aliquarum personarum :
1.'' Si consensus exigatur^ Superior contra earundem votum invalide
agit; si consilium tantum, per yerba, ex. gr. : de consiHo consultorum, vel
audito Capitulo, parocho, etc., satis est ad valide agendum ut Superior
illas personas audiat: quamvis autem nulla obligatione teneatur ad
eorum yotum, etsi concors, accedendi, multum tamen, si plures audien-
dae sint personae, concordibus earundem suffragiis deferat, nec ab
eisdem, sine praevalenti ratione, suo iudicio aestimanda, discedat;
2.* Si reqniratur consensus yel consilium non unius tantum yel
alterius personae, sed plurium simul, eae personae legitime convocentur,
salvo praescripto can. 162, § 4, et mentem suam manifestent; Superior
autem pro sua prudentia ac negotiorum gravitate potest eas adigere ad
iusiurandum de secreto servando praestandum;
3.* Omnes de consensu vel consilio requisiti debent ea qua par est
rererentia, fide ac sinceritate sententiam suam aperire ^.
Can. 106.
Circa praecedentiam inter yarias personas seu physic^ seu morales,
serventur normae qnae sequuntur, salvis normis specialibus quae suis in
locis traduntur :
1.* Qui alius personam gerit, ex eadem obtinet praecedentiam;
sed qui in Conciliis aliisque similibus conyentihus procuratorio nomine
intersunt, sedent post illos eiusdem gradus qui intersunt nomine proprio;
2.* Cui est auctoritas in personas siye physicas sive morales, eidem
ius est praecedentiae supra illas;
3.* Inter diversas personas ecclesiasticas quarum nulla habeat in
alias auctoritatem : qui ad gradum potiorem pertinent, praecedunt eis
qui sunt inferioris gradus; inter eiusdem gradus personas sed non eiusdem
ordinis, qui altiorem ordinem tenet, praecedit iis qui in inferiore sunt
positi; si denique ad eundem gradum pertineant eundemque ordinem
habeant, praecedit qui prius est promotus ad gradum; si eodem tempore
promoti sint, senior ordinatione, nisi iunior ordinatus fuerit a Romano
Pontifice; et si eodem tempore ordinem receperint, senior aetate;
4.* In praecedentia diversitas ritus non attenditur;
5.* Inter yarias personas morales einsdem speciei et gradus, illa
praecedit quae est in pacifica quasi-possessione praecedentiae et, si de
hoc non constet, quae prius in loco, ubi quaestio oritur, instituta est;
inter sodales vero alicuius collegii, ius praecedentiae determinetur ex
propriis l^timis constitutionibus; secus ex legitima consuetudine; qua
deficiente, ex praescripto iuris communis;
6.* Loci Ordinarii est in sua dioecesi statuere praecedentias inter
suos subditos, ratione hahita principiorum iuris communis, legitimarum
^ 8. G. OoiiBltt., decr. c Masima owra », 20 ang. 1910, can. 6, | 1, 2.
Digitized by VjOOQiC
24 Oodew luria Oanonioi
dioeceBis consuetudinum et mnnerom ipsis commissoram; et omnes de
praecedentia controversias, etiam inter exemptos, quatenus ii collegiali-
ter cam aliis procedant, componere in casibus argentioribus, remota omni
appellatione in suspensiyo, sed sine praeiudicio iuris aniascuiusque;
7.'' Girca personas quae ad Domum pontificalem pertinent, prae-
cedentia moderanda est secundum peculiaria privilegia, regulas et tradi-
tiones eiusdem pontiflciae Domus ^.
Oan. 107.
Ex divina institutione sunt in Ecclesia clerici a laicia distincti, licet
non omnes clerici sint divinae institutionis; utrique autem possunt esse
religiosi *.
1 O. 7, D. XVII; c. 1, D. XVni; c. 7, D. LXXV; c. 6, D. XOUI; e. 1, 16, X, de maiori-
tate et ohedientia, l, 88; Beg. 54, B. J., in VI«; Oonc. Trident., sess. XXV, de regularibue,
c. 18; Pios II, const. c Cum iervare », 12 lun. 1469; Leo X, Utt. ap. c Lioet aUa» », 6 dec
1517, I 8; Pius IV, const. c Sedia AfK)»tolioae », 18 febr. 1664, | 5; 8. Pins V, const. c Btei
mendicantium », 16 maii 1667, | 1, n. 9, | 2, n. 9; const. c Bw iupemae », 16 ang. 1667,
f 2, 8; Gregorlos XIII, const. c BwpoMcit », 16 iul. 1683; Benedictas XIV, const. c Ad miH-
tantiit ». 30 mart. 1742, § 7; const. c Et8i pastoratis >, 26 maii 1742. § IX, n. XVII; Pius IX,
litt. ap. c Multiplicea », 27 nov. 1869, n. IV; Pins X, mota propr. c Inter multiplioes »,
21 febr.1906, n. U, 21, 40, 46, 67, 66; litt. ap. c Seraphioi Fatriarcf^e », 16 aag.1910, n. I-VII;
S. O. Ep. et Beg., 18 mart. 1582; Cofiianen., 24 maii 1588; Isclana, 6 dec. 1619; Carme-
litarum, 1 lal. 1644; S. 0. O., Vicariatua Africae MeridUmalU, 14 mart. 1909; S. O. de Prop.
Fide, 80 maii 1629; decr. 6 oct. im, B, g; litt. 16 lon. 1867; S. B. O., Toletana, 6 ial. 1503;
Lunen.-Sarzanen., 15 oct. 1598; Ordinis 8. Francisoi, 26 nor. 1698; VrlHe, 8 f^r. 1594; Aqui-
leien,, 80 sept. 1596; Cometana, 10 ian. 1697; Novarien., 16 inl. 1605; MinerMna, 4 mart.
1606; Neritonen., 17 ion. 1606; Tuscanellae, 14 ian. 1608; Segohricen., 21 mart 1609; Tete-
9ina, 19 mart. 1611; Cusentina, 1 mart. 1614; Minorum Regulari» Ohservantiae, 8 ian. 1617;
Bononien., 9 dec. 1617; Mazarien., 4 apr. 1626, ad 1; Nicien., 12 dec. 1626; Aquileiae,
7 aag. 1627, ad 1; Tullen., 7 aag. 1627, ad 1; Spoletana Pedialuci, 26 febr. 1628; Aversana,
18 mart. 1632, ad 8; Thelesina, 24 ial. 1688; Lunen.-Sarzanen., 18 ian. 1639; Regni Sardi-
niae, 2 mart. 1641; Granaten., 10 maU 1642; MHevitana, 26 sept. 1643; Camerinen., 20 mali
1651; Bpheaina, 8 apr. 1656; Montis Regalis, 4 aug. 1657, ad 4; Pragen., 1 dec. 1657; Vratie-
lavien., 26 ian. 1658; LuceHtia, 8 inn. 1658; Bisacien., 7 sept. 1658; Trivcntina, 29 mart. 1659;
Rossanen., 19 ial. 1659; Farfen., 8 sept. 1^61; Mantuana, 15 ian. 1667; Sypontina, 28 not. 1675;
Terulen., 20 nov. 1677; Ampurien., 26 nov. 1678; Novarien., 24 ffebr. 1680; 8. Angeli de Lom-
bardis, 22 nov. 1681; Veroellen., 20 sept. 1687; Lucen., 15 maii 1694, ad 6; Praeneitina,
18 aag. 1701; Urhis Collegii Episcoporum Assistentium, 10 sept. 1816; Beneventana, 17 ang.
1833; Conversana Ordinis Minorum 8. Francisci de Observantia Capuccinorum, 27 febr.
1847; Assisien., 21 febr., 29 nov. 1856, ad I-III; Abellinen., 1« aag. 1877; Cephaluden.,
1 dec. 1882; SquUlaccn., 17 ian. 1887; dect. gen. 12 iul. 1892; NuceHna Paganorum, 1 mart.
1894, ad II; Monopolitana , 6 febr. 1896; laren., 15 apr. 1904; Oaeremoniale Bpiscopor., 1. I,
c. XIII, n. 12. c. XXXI, n. 15; 1. II. c. XXXIII, n. 4, 6. — Vlde etiam can. 239, | 1, n. 21;
269, I 2; 280; 347; 370, 1 1; 408; 439; 450, | 2; 478; 491; 701; 1233, | 8.
« Oonc. Trident., sess. XXIII, de ordine, can. 4; S. Olemens I, ep. c Propter suhitas »,
a. 90-99 (7), c. 40.
Digitized by
Google
Liher SeounduM - De PerMeme 25
PARS PRIMA
D£ CLEBICIS
SECTIO I.
De dericis in genere.
Oan. 108.
§ 1. Qui diyinis ministeriis per primam saltem tonsuram mancipati
sunt, clerici dicantur ^
§ 2. Non sunt omnes in eodem gradu, sed inter eos sacra hierarchia
eet in qua alii aliis subordinantur '.
§ 3. Ex divina institutione sacra hierarchia ratione ordinis constat
Episcopis, presbyteris et ministris; ratione iurisdictionis, pontiflcatu su-
premo et episcopatu subordinato; ex Ecclesiae autem institutione alii
quogue gradus accessere ^.
^ G. 38, C. XI, q. 1; c. U, X, de aetaie et qualitate et ordine firaefloiendorum, I, 14;
Oonc. Trident., sess. XXIII, de ordine, c. 4; pontificale Bom., tit. De ordinibua oonfe-
remdie; tit De cierioo faciendo,
3 Conc. Trident., sess. XXIII, de ordine, can. 2, 4, 6, 7; loannes XXII, const. c Lioet »,
28 oct 1327, art. 4, erromm Marsilii PataviM et loannis de Jandnno, damn.; Martinns V
(in Gonc. Constantien.), const. c Inter ounctas », 22 febr. 1418, art. 25, de quo errorum
Wlcleff et Hnsz snspecti interrogandi; Gregorius XVI, iitt. ap. c Cum in Bcf^esia »,
17 sept. 1833; ep. encyci. c Commiasum divinitus », 17 maii 1835; Pins X, ep. encyd.
c Vdhementer Noi », 11 fiebr. 1906; 8. C. 8. Off., decr. c LamentabUi », 4 inl. 1907, prop. 53,
54, damn.
3 Conc. Trident., sess. XXIII, de ordine, c. 2, 4, can. 6, 7; Conc. Vatican., sess. IV;
8. demens I, ep. c Propter euhitas », a. 90-99 (7), c. 40; 8. Comelins I, ep. c Quantam Boh
tidtudinem », a. 252, Professio fidei sdiismatlcorum; S. Slricius, ep. c Directa ad decea-
eorem », 10 febr. 885; Professlo fidei (in Conc. Lugdunen. II) a Michaele Palaeologo Ore-
gorio X ol^ata, a. 1274; loannes XXII, const. c Licet », 23 oct. 1327, art. 2-4» errorum
MarsiiU Patavini et loannis de Janduno, damn.; Benedictus XII, a. 1341, prop. 84, 85,
Armenorum, damn.; Clemens VI, ep. c Super quihusdam », 29 sept. 1351; Martinus V (in
Conc. Constantien.), const. c Inter ounctae », 22 febr. 1418, art. 8, loannis Wicleff, damn.,
art. 7, 9, 27, loannis Husz, danm., art. 25, de quo errorum Wicleff et Husz suspecti inter-
rogandi; Bugenius lY (in C>>nc. Florentin.), const. c Laetentur caeli », 6 iuh 1439, i 8;
Oregorius XIII, const. c 8ancti88imuH », a. 1575, Prof^io fidei Oraecis praescr.; Slxtus V,
const. c Poetguam », 3 dec. 1586, | 2; Benedictus XIV, const. c Btei pastoralia », 26 maii
1742, S If D' VI; ep. c Nuper ad Noi », 16 mart. 17^3, Prof^io fldei Maronitis praescr.;
Pius VI, const c Super soliditate 3, 28 nov. 1786, 1 1, 4, 15, 16; const. c Auctorem fldei »,
28 aug. 1794, prop. 3, M, Synodi Pistorien., damn.; Oregorius XYI, ep. encycl. c Mirari
voi », 15 aug. 1882; litt ap. c Cum in Bccie»ia », 17 sept. 1833; ep. encycl. c Commieaum divi-
nitue », 17 maii 1835; Pius IX, ep. encycl. c Amantisaimua », 8 apr. 1862; aUocut. c Mawima
guidem », 9 iun. 1862; ep. encyd. c Quania cura », 8 dec. 1864; Utt. ap. c Reveraurus »,
12 iul. 1867; litt. ap. c Aetemi Pairie », 29 iun. 1868; ep. encycl. c Uhi No8 », 15 maii 1871;
Leo Xin, Utt encycl. c Sapientiae », 10 ian. 1890; ep. encycl. c 8ati» oognitum », 29 iun.
1896; Pius X, Utt. encycl. c Paeeendi », 8 sept. 1907; ep. c Bw quo », 26 dec. 1910; S. C.
S. Off.. decr. 24 ian. 1647; decr. € Lamentahili i^, 4 iul. 1907, prop. 55, damn.—- Vide etiam
can. 109: 218; 219; 329. § 1; 949.
Digitized by
Google
26 Codem luria Canonict
Oan. 109.
Qui in ecclesiasticam hierarchiam cooptantur, non ex populi vel po*
testatis saecularis conseusu aut vocatione adleguntur; sed in gradibus
potestatis ordinis constituuntur sacra ordinatione; in supremo pontifl-
catUy ipsomet iure divino, adimpleta conditione legitimae electionis eius-
demque acceptationis; in reliquis gradibus iurisdictionis, canonica mis-
sione *.
Can. 110.
Quamvis Praelati titulo, honoris causai a Sede Apostolica etiam non-
nulli clerici donentur sine ulla iurisdictione, proprio tamen nomine Prae-
lati in iure dicuntur clerici sive saeculares sive religiosi qui iurisdictio-
nem oi*dinariam in foro externo obtinent '.
TITULUS I.
De elerieonim adscriptione alieiii dioeeesi.
Oan. 111.
§ 1. Quemlibet clericum oportet esse vel alicui dioecesi vel alicui
religioni adscnptum, ita ut clerici vagi nullatenus admittantur ^.
§ 2. Per receptionem primae tonsurae clericus adscribitur seu, ut
aiunt, incardinatur dioecesi pro cuius servitio promotus fuit.
Oan. 112.
Praeter casus de quibus in can. 114, 641, § 2, ut clericus alienae dioe-
cesi yalide incardinetur, a suo Ordinario obtinere debet litteras ab eodem
subscriptas excardinationis perpetuae et absolutae; et ab Ordinario alie*
nae dioecesis litteras ab eodem subscriptas incardinationis pariter per-
petuae et absolutae *.
Oan. 113.
Excardinationem et incardinationem concedere nequit Vicarius Ge-
neralis sine mandato speciali, nec Vicarius Capitularis, nisi post annum
a yacatione sedis episcopalis et cum consensu Capituli.
1 C. 2, 3, 5-8, D. LXIII; Conc, ConstantinopoUtaii. IV, actio X, can. 12; Conc. Tri-
dent.', sess. XXIII, de ordine, c. 4, can. 7; loannes XXII, conat. c Lioet », 28 oct. 1327,
art. 3, errorum MarsiUi PataTin) et loaunis de Janduno, damn.; Martinos V (in Conc.
Constantien.), const. « Inter cunctae », 22 febr. 1418, art. 9, loannis Uast, damn.; Pius VI,
const. € 8uper eoliditate », 28 nov. 1786, | 10; const. « Auctorem fldei », 28 ang. 1794,
prop. 2, Synodi Pistorien., danrn.; Pius X, litt encyd. « Paacendi », 8 dept. 1907; S. O. O.,
decr. 23 mail 1874.— Vlde etiam can. 147, § 2: 219; 332. § 1.
3 Benedictus XII, a. 1341, prop. 86, Armenorum, damn.
3 C. 1, 2, D. LXX; Oonc. Trident, sess. XXIII, de ref., c. U, 13, 16; Innocentius XIII,
const c Apoetolici ministerii », 28 maii 1723, S 3, 8; Benedictus XIII, const. « In eupremo »,
23 sept. 1724, | 2, 6, 28; const. « Paetoralie offlcii », 27 mart. 1726, | 8.
^ 0. 5, X, de clericit non reeidentihue in eccleeia vel praebenda, III, 4; S. O. C,
decr. « A primia », 20 tal. 1898, n. 2; decr. 24 nov. 1906, n. 2».
Digitized by
Google
Liber a9<mndu$ - De Penonis 27
Can. U4.
Habetur excardinatio et incardinatio, si ab Ordinario alienae dloe-
cesia clericns beneficium residentiale obtinuerit cum consensu sui Ordi-
narii in scriptis dato^ vel cum licentia ab eodem in scriptis concessa e ,
dioecesi discedendi in perpetuum ^
Can. 115.
Etiam per professionem religiosam quis a propria dioecesi excardi-
natur, ad normam can. 585.
Can. 116.
EbLcardinatio fleri nequit sine iustis causis, et effectum non sortitur,
nisi incardinatione secuta in alia dioecesi^ cuius Ordinarius de eadem
priorem Ordinarium quantocius certiorem reddat '.
Oan. 117.
Ad incardinationem alieni clerici Ordinarins ne deyeniat, nisi :
1.* Necessitas aut utilitas dioecesis id ezigat, et salvis iuris prae-
acriptis circa canonicum ordinationis titulum;
2.* £x legitimo documento sibi constiterit de obtenta legitima ex-
cardinatione, et habuerit praeterea a Curia dimittente, sub secreto^ si
opus sity de clerici natalibus, vita, moribus ac studiis opportnna testi-
monia, maxime si agatur de incardinandis clericis diversae linguae et
nationis; Ordinarius autem dimittens, graviter onerata eius conscientia,
adTigilare debet ut testimonia sint veritati conformia;
3.* Clericus iureiurando coram eodem Ordinario eiusve delegato
declaraverit se in perpetuum novae dioecesis servitio yelle addici ad nor-
mam sacrorum canonum '.
TITULUS II.
De inrlbiis et prlTileglis elerleoram.
Can. 118.
Soli clerici possunt potestatem sive ordinis sive iurisdictionis eccle-
dasticae et beneflcia ac pensiones ecclesiasticas obtinere ^.
^ O. 2, D. LXXII; Innoceiitliia XII, const c Bpeoulatarei », 4 nov. 1094, i 8; S. O. O.,
decr. c A primie 3, 20 ial. 1896; 8. O. de Prop. Flde, instr. (ad Ep. Stat. Foeder. Ame-
rlcae), 25 M>r. 1898.
> 8. O. O.. decr. c A pHmU », 20 lul. 1898, n. I; decr. 24 nov. 1906, n. 1».
s O. 6, X, de ciericie non reeidentibue in ecdeeia vel praebenda, III, 4; S. O. O., decr.
« A primiM », 20 Inl. 1898, n. 2-6; decr. 24 nov. 1906, n. S^ Biemarckien, et aliarum, 31 ian.
1A13; 8. O. de Prop. Fide, inatr. (ad Ep. Stat. Foeder. Americae), 25 febr. 1896.
« O. 1, D. XOVI; c. 18, O. XVI, q. 7; c. 2, D. I, de oone^ c. 2, X, de aetate et quaH-
tmte et ardine praefioiendorum, 1, 14; c. 6, X, de iraneaetionibue, I, 36; c. 2, X, de iudiciis,
U, 1; c. 2, X, de inetitutionibue, III, 7; c. 4, X, de immunitate eocleeiarum, coemeterU,
ei rerum ad ea$ pertinentium, III, 49; c. 1, X, de dlerioo non ordinato minietrante, V, 28;
c. 10, X, de poenitentHe ei remisiionibus, V, 88; Oonc. Trident., sess. VII, de aacramentie
Digitized by
Google
28 Oodem luri^ Cammioi
Can. 119.
Omnes fldeles debent clericis, pro diyersis eorom gradibus et mone-
ribuSy reyerentiam^ seqne sacrilegii delicto commacalant, si qnando de-
ricis realem iniuriam intnlerint ^
Can. 120.
§ 1. Clerici in omnibns causis siye contentiosis siye criminalibuB
apnd iudicem ecclesiasticum conyeniri debent, nisi aliter pro locis parti*
cularibus legitime proyisum fuerit '.
§ 2. Patres Cardinales^ Legati Sedis Apostolicae, Episcopi etiam
titulares, Abbates yel Praelati nullius, supremi religionum iuris pontifi-
cii Superiores, Offlciales maiores Bomanae Curiae, ob negotia ad ipsorum
munus pertinentia, apud iudicem laicum conyeniri nequeunt sine yenia
Sedis Apostolicae; ceteri priyilegio fori gaudentes, sine yenia Ordinarii
loci in quo causa peragitur; quam tamen licentiam Ordinarius, praeeer-
tim cum actor est laicus, ne deneget sine iusta et grayi causa, tum ma-
xime cum controyersiae inter partes componendae frustra operam de-
derit ».
§ 3. Si nihilominus ab eo qui nullam praehabuerit yemam, conve-
niantur, possunt, ratione necessitatis, ad yitanda maiora mala compa-
rere, certiore tamen facto Superiore a quo yenia obtenta non fuit.
in genere, can. 10; sess. XIV, 46 poenitentia, c. 6, can. 10; sess. XXIII, de ordine, c 4.
can. 7; sess. XXiy, de ref., c 12; Innocentias III, ep. c Biug ewemplo », 18 dec. 1206,
Professio fldel Waldensibns praescr.; Leo X (In Conc. Lateranen. y), const. c Regimini
univeraalis », 4 maii 1515, | 10; const. c Eomtrge Domine », 15 inn. 1520, error 13, Martlni
Lnther, damn.; Benedictns Xiy, ep. encycl. c Quemadmodum », 28 mart. 1748, I 8, 6;
Pins IX, litt. ap. c MultipliceM inter », 10 inn. 1851; Syllabns errorum, prop. 54; ep. c Bmor-
tae », 29 apr. 1876; S. 0. Ep. et Beg., Arianen,, 5 apr. 1603; CaeteUana, 22 inn. 1706, ad 8;
decr. 15 iul. 1845; S. C. C, Derthonen., 19 ang. 1730.
1 0. 8, 0. yi, q. 1; c. 10, X, de oonetitutionihua, I, 2; c. 7, X, de regulie iuris, Y, 41;
c. 2, de officio et poteatate iudicis delegati, I, 14, in yi**; Conc. Trident., sess. XXy, de
ref,, c. 17, 20. — Vlde etiam can. 2343.
2 O. 5, 11, 12, D. XCVI; c. 1-3, 5, 6, 8, 10, 12-17, 38-40, 42-47, C. XI, q. 1; c. 10, X, €e
oonetitutionihuB, I, 2; c. 4, 8, 10, 17, X, de iudicii», II, 1; c. 1, 2, 9, 12, 18, X, de foro oom-
petenti, II, 2; c. 21, X, de iure patronatus, III, 88; c. 15, X, de ewcesslbus praelatorum et
subditorum, V, 31; c. 45, X, de aententia excommunicationia, V, 39; c. 2, de foro oompe-
tenti, II, 2, in VI<>; c. 1, de clericis coniugatis, III, 2, in Vl^, c. 12, de sententia ewoommu'
nioationis, suspensUmis et interdicti, V, 11, in VI»; Honorius III, const. c Has leges »,
a. 1220, S 3; Martinns V, consl;. c Ad reprimendas », 1 febr. 1428, i 3; Benedictns XIV,
const. c Offlcii Nostri », 15 mart. 1750, | 6; Clemens XIII, const. c Inter graviores »,
30 sept. 1758, i 7; ep. c Oum a multo », 18 dec. 1762, | 2; Pins IX, allocnt. c Acer5i«ti-
mum 9, 27 sept. 1852; aUocnt. c Uunquam fore », 15 dec. 1856; Syllabns erromm, prop. 81;
const. c Apostolicae 8edis », 12 oct. 1869, i I, n. 7; ep. encycl. c Btsi multa », 21 noY. 1878;
Leo XIII, ep. encycl. c Immortale Dei », 1 noY. 1885; Pins X, motn pr<$pr. c Quantavis
diligentia », 9 oct. 1911; S. C. S. Off. (Mission. Archipelagi), 3 ang. 1639, ad 2; instr. (ad
Vic. Ap. Myssnrien.), 1 febr. 1871, n. 1; Utt. encyd. 23 ian. 1886; S. C. de Prop. Fide,
6 inn. 1796; (C. O.), 17 maii 1886; (C. G.), 6 sept. 1886.
* C. 2, 8, 17, 47, O. XI, q. 1; c. 2, X, de foro competenti, II, 2; Pins X, motn propr.
c Quantavis dUigentia », 9 oct. 1911; S. C. S. Off., Utt encyel. 28 ian. 1886; S. O. de Prop.
Fide, 6 inn. 1796; (C. 6.), 17 maU 1886; (C. 6.), 6 sept 1886.
Digitized by
Google
Liher 8eoundu$ - De Pereonie 2&
Can. 121.
Olerici omneB a seryitio militari, a muneribus et publicis ciyilibus
ofBciis a statu clericali alienis immunes sunt ^
Can. 122.
Clericis qui creditoribus satisfacere coguntur^ salva sint quae ad
honeatam sui sustentationem, prudenti ecclesiastici iudicis arbitrio, sunt
necessaria, flrma tamen eorundem obligatione creditoribus quamprimum
satisfaciendi '.
Can. 123.
Memoratis privil^^ clericus renuntiare nequit; sed eadem amittit,
si ad statum laicalem reducatur aut privatione perpetua iuris deferendl
habitum ecclesiasticum plectatur, ad normam can. 213, § 1, 2304; recupe-
rat yero, si haec poena remittatur aut ipse rursus inter clericoe ddmit-
tatur *.
TITULUS III.
De obligationibiis elerieonim.
Gan. 124.
Clerici debent sanctiorem prae laicis yitam interiorem et ezteriorem
ducere eisque virtute et recte factis in ezemplum excellere ^.
^ G. 60, O. XII, q. 2; Conc. Trident., ae88. XXV, de ref., c. 20; Pios IX, allocat. c /n
oomeietoridli », 1 noY. 1850; litt ap. c MulHplioee inter », 10 ion. 1851; Syllabos errorum,
prop. 80, 82, 48; allocat. c Luctuoeie ewagitati », 12 mart 1877; Leo XIII, ep. c Da grave »,
87 aog. 1878; Piua X, ep. encycL c Yehen^enter Noe », 11 febr. 1906.
» O. 16, X, de roitUutione epoliatorum, II, 13; c. 3, X, de eolutionibue, III, 28;
S. O. O., 15 mart. 1652.
< O. 12, 18, X, de foro competenti, II, 2; q. 15, 86, X, de Mententia ewoommunioatio-
M$, V, 89.
* O. 8, D. LXI; c. 5, O. VI, q. 1; c. 21, O. VIII, q. 1; c. 14, X, de offldo iudiois ordinaHi,
I, 81; Oonc. Trident., aesa. XIV, de ref., prooeminm; sess. XXII, de ref,, c. 1; sesa. XXIII,
de ref., c. U, 18; sess. XXV, de ref., c. 1, 14; Leo X (in Oonc. Lateranen. V), const. c 8u-
pemae diepoaitionis », 5 maU 1514, | 16; Sixtoa V, const c Poetquam », 3 dec. 1586, 1 1;
Innocentina XI^, const. c Apoetolici ministerii », 28 maii 1728, i 8; Benedictns XIII,
const. c /n eupremo », 28 sept. 1724, 1 6, 28; const. c Paetoralie offlcii 3, 27 mart. 1726, | 3;
Benedictns XIV, ep. eneycl. c Ubi primum », 8 dec. 1740, | 1, 6; const. c Firmandis 9,
6 noT. 1744, | 8; ep. encyd. c ApoetoUcum miniaterium », 80 maii 1753, i 18; Pius IX, ep.
encycL c Qui pluribue », 9 nov. 1846; ep. encycl. c Noetis et Nohieoum », 8 dec. 1849; ep.
encyd. c Nemo certe ignorat », 25 mart. 1852; ep. encycl. c Neminem vtMtruil^ », 2 febr. 1854;
ep. encycL c 8inguiari guidem », 17 mart. 1856; ep. encyd. c Oum nuper », 20 ian. 1858;
ep. c VerUe ewprimere », 15 aug. 1859; ep. encycl. c Amantieeimue », 8 apr. 1862; Leo XIII,
^. encyd. c Quod multum », 22 ang. 1886; ep. encycl. c Pergraia Nobis », 14 sept. 1886;
ep. c Offloio eanotiaeimo », 22 dec. 1887; ep. c Bweunte iam anno ». 25 dec. 1888; ep. encyd.
c OonetanH Mungarorum », 2 sept. 1808; iitt. c Depuie le iour », 8 sept. 1899; ep. encyd.
€ Fin dal pHneipio », 8 dec. 1902; Pias X, ep. encycl. c E eupremi », 4 oct. 1908; Utt. c La
rUtorasfUme », 5 maii 1904; Utt. encycl. c Pieni Vanimo », 28 iul. 1906; exbortotio c Haerent
oMmo », 4 ang. 1908; Benedictus XV, litt. encycl. c Ad beatissimi », 1 nov. 1914; S. O. Bp.
et Reg., encycl. 16 mart. 1697; S. O. de Prop. Fide. regulae (pro Sacerd. Ooptis), 15 mart.
1790, n. XX; instr. (ad Vic.Ap. N.), mense aug. 1827; instr. (ad Archiep. Fogarasien. et
AUw-InUeo.), 24 mart. 1868; Fontiflcale Rom., tit. De ordinibue conferendU: tit. De ordi-
naHone preehwieri.
Digitized by
Google
30 Oodem luria OanumM
Oan. 125.
Gnrent locornm Ordiiiarii :
1.'' Ut clerici omnes poenitentiae sacramento frequenter conscien-
tiae macnlas eluant;
2.* Ut iidem quotidie orationi mentali per aliquod tempus incnm-
banty sanctissimum Bacramentum visitenti Deiparam Virginem mariano
rosario colant, conscientiam suam discutiant ^
CaN. 126.
Omnes sacerdotes saeculares debent tertio saltem quoque anno spiri-
tualibus exercitiiSy per tempus a proprio Ordinario determinandum, in
pia aliqua religiosave domo ab eodem designata yacare; neque ab ds
quisquam eximatur, nisi in casu particulari, iusta de causa ac de ezpressa
eiusdem Ordinarii licentia '.
Can. 127.
Omnes clerici, praesertim vero presbyteri, speciali obligatione tenen-
tur suo quisque Ordinario reverentiam et obedientiam exhibendi '.
Gan. 128.
Quoties et quandiu id, iudicio proprii Ordinariiy exigat Ecclesiae ne-
cessitasy ac nisi legitimum impedimentum excuset, suscipiendum est cle-
ricis ac fideliter implendum munus quod ipsis fuerit ab Episcopo com-
missum ^.
1 Benedictus XIY, const. c Stsi pasioralU », 26 maU 1742, | YI, n. I; Pios D[, ep.
encycl. c tiingulari quidem », 17 mart. 1856; Pius X, exhortatio c Haerent anifno », 4 aug.
1908; S. C. Ep. et Beg., instr. (ad Bp. Hongariae), 28 maii 1886, n. III.
3 Benedictus XIV, ep. encycl. « Ubi ffrimum », 3 dec. 1740, | 8; Pins IX, ep. encyci.
c Qui plurihue », 9 nov. 1846; ep. encyd. c Singulart quidem », 17 mart 1866; Leo XIII,
ep. encycl. c Quod multum », 22 ang. 1880; PiUH X, ep, c Bwperiendo », 27 dec. 1904; e^zhor-
tatio c Haerent animo », 4 ang. 1908; S. C. C, 28 sept. 1878; 8. C. de Prop. Flde, inatr.
(ad Vic. Ap. Indiar. Orient.), 8 sept. 1869, n. 88.
a C. 3, 6, D. XXIII; c. 24, C. VII, q. 1; c. 18, C. XI, q. 1; c. U, C. XI, q. 8; c. 41,
C. XVI, q. 1; c. 10, C. XVIII, q. 2; c. 1, C. XXI, q. 5; c. 16, X, de electUme et electi pote-
atate, I, 6; c. 2, 7, 9, X, de maioritate et obedientia, I, 88; c. 12, X, de praeeoriptionibuB,
II, 26; c. 9, X, de oonflrmanone utiU vel inutili, II, 80; c. 8, 6, X, de cierico e^communi'
cato, depoeito, vel interdicto miniatrante, V, 27; c. 16, X, de ewceeMue praetqtorum et
suhditorum, V, 31; Gregorins XVI, ep. encycl. c Mirari vo8 », 16 aug. 1832; Pin^ IX, ep.
encycl. c Neminem veetrum », 2 febr. 1864; Leo XIII, ep. encycl. c Cum multa », 8 dec.
1882; ep. c Nohiliseima », 8 febr. 1884; ep. encycl. c Conetanti Hungarorum », 2 sept. 1893;
litt. c Depui» le jour », 8 sept. 1800; ep. encycl. c Fin dal prinoipio », 8 dec. 1902; Pins X,
iitt. encycl. c Pieni Vanimo », 28 iul. 1906; litt. encyd. c Paecendi », 8 sept 1907; exhor-
tatio c Haerent animo », 4 ang. 1908; motn propr. c Sacrorum antistitum », 1 sept. 1910,
n. V; S. C. Consist., decr. c Hawima cura », 20 nng. 1910, can. 1, n. 9^; S. C. de Prop. Fide,
instr. (ad Vic. Ap. Sln.), 18 oct. 1883, n. V, 1; Pontiflcale Bom., tit. De ordinaiione
preshyteri.
* Conc. Trldent., eess. XXIII, de ref., c. 16; Benedictns XIV, ep. encyd. c BtH mi-
nime », 7 «ebr. 1742, { 6; Pins VI, const c Auctorem fldei », 28 ang. 1794, prop. 62, Synodi
I^storien., damn.; Leo XIII, ep. encycl. c Constanti Hungarorum », 2 sept 1893; S. C. C,
Tinen,, 16 mart. 1626; NawUn., 23 ang. 1631, ad 2; Amerina, 8 maii, 17 inl. 1766, ad 1;
Urhevetana, 10 et 31 maii 1766; Triventina, 18 ang. 1860; Tolosana, 9 maii 1884, ad 2, 8;
Parmen., 17 ian. 1880, ad 3; Oalven., 28 mart. 1890; Foroiulien., 31 ian. 1801; 8. loannie de
Mauriana, 7 ang. 1010.
Digitized by
Google
lAber Becundu8 - De PeraonU 31
CAN. 129.
Gleiici studia, praesertim sacra, recepto sacerdotio, ne intermittant;
et in sacris discipliuis solidam illam doctrinam a maioribus traditam et
conununiter ab Ecclesia receptam sectentur, devitantes profanas vocum
novitates et fahd nominiR scientiam ^
Oan. 130.
§ 1. Expleto studiorum curriculo, sacerdotes omnes, etsi beneficium
paroeciale aut canonicale consecuti, nisi ab Ordinario loci ob iustam cau-
sam fuerint exemptii examen singulis annis saltem per integrum trien-
ninm in diversis sacrarum scientiarum disciplinis, antea opportune desi-
gnatiSy subeant secundum modum ab eodem Ordinario determinandum.
§ 2. In collatione offlciorum et beneficiorum ecclesiasticorum ratio
habeatur eorum qui, ceteris paribus, in memoratis periculis magis prae-
stiterunt.
Can. 131.
§ 1. In ciyitate episcopaii et in singulis vicariatibus f oraneis saepius in
annOy diebus arbitrio Ordinarii loci praestituendis, conventus habeantur,
qnos collatianes seu conferentias vocant, de re morali et liturgica; quibus
addi possunt aliae exercitationes^ quas Ordinarius opportunas iudicaverit
ad scientiam et pietatem clericorum promovendam '.
§ 2. 8i conventus haberi difflcile sit^ resolutae quaestiones scriptae
mittantury secundum normas ab Ordinario statuendas.
§ 3. Conventui interesse, aut, deficiente conyentu, scriptam casuum
solationem mittere debent, nisi a loci Ordinario exemptionem antea ex-
presse obtinuerinti tum omnes sacerdotes sa^culares, tum religiosi licet
exempti curam animarum habentes et etiam, si coUatio in eorum domibus
non habeatur, alii religiosi qui facultatem audiendi confessiones ab Ordi-
nario obtinuerunt '.
Can. 132.
§ 1. Clerici in maioribus ordinibus constituti a nuptiis arcentur et
servandae castitatis obligatione ita tenentur, ut contra eandem peccantes
sacrilegii quoque rei sint, salvo praescripto can. 214, § 1 *.
^ C. 15, X, de vita et h<me$tate clerioorum, III, 1; Pixis IX, ep. encycl. « Nemo oerte
iffHorai 3, 25 mart. 1852; ep. encycl. « Neminem vettrum », 2 febr. 1854; ep. encycl. « Sin-
gulari quidem », 17 mart. 1856; ep. encycl. < Amantissimus y, 8 apr. 1862; Leo XIII, ep.
encycl. tFin dal principio^, 8 dec. 1902; Plus X, lltt. encycl. tPaacendi^, 8 sept. 1907.
* Pius IX, ep. encyd. « Singulari quidem », 17 mart. 1856; S. C. Ep. et Reg., Luoana,
1 inl. 1579; Collen., 2 aug. 1594; S. C. de Prop. Fide, instr. (ad Vic. Ap. Indiar. Orlent.),
8 sept. 1869, n. U.
< Benedlctns XIY, const. « Firmandie », 6 nov. 1744, i 9; Leo XIII, const. « Ro-
mafH}g Pontifloee », 8 maii 1881; S. C. Bp. et Reg., Lucana, 1 iul. 1579; Ferraricn,, 13 oct.
1508; VoUen,, 2 aog. 1594; Patavina, 27 maii 1598; decr. 15 ian. 1682; Caatri Maria, 8 maii
1716, ad VII; S. C. C, Forosempronieti., 3 eept. 1650; 3 oct. 1671, ad 1.
* C. 8, D. XXVII; c. 2, 8. 9, D. XXVIII; c. 13, 7, 10, 14, D. XXXI; c. 1, 2, 4-6, 10, 11,
13, 14, D. XXXII; c. 7, D. XXXIII; c. 19, D. LXXXI; c. 40, C. XXVII, q. 1; c. 13, X, de viia
et honeetate clericorum, III, 1; c. 1, 4, 5, X, de olericis coniugatis, III, 3; c. 1, 2, X, qul
oierid vel voventeM matrimonium contrahere possunt, FV, 6; c. 4, X, de exceseibua prae-
Digitized by
Google
Oode» Juria OanoiUoi
§ 2. Glerici miuores possunt quidem nuptias inirei sed, nisi matri-
monium fuerit nulium yi aut metu eisdem incusso, ipso iure e statn cle-
ricali 4ecidunt
§ 3. Coniugatus qui sine dispensatione apostoiica ordines maiores,
licet bona fide, suscepit^ ab eorundem ordinum exercitio proliibetur ^.
Can. 133.
§ 1. Gaveant clerici ne mulieres, de quibus suspicio esse possit, apud
se retineant aut quoquo modo f requentent '.
§ 2. Eisdem licet cum illis tantum mulieribus cohabitare in quibus
naturale foedus nihil mali permittit suspicari, quales sunt mater^ soror,
amita et huiusmodi, aut a quibus spectata morum honestas, cum prove-
ctiore aetate coniuncta, omnem suspicionem amoveat '.
§ 3. ludicium an retinere yel frequentare mulieres, etiam illas in
quas communiter suspicio non cadit, in peculiari aliquo casu scandalo
esse possit aut incontinentiae afferre periculum, ad Ordinarium loci per-
tinet, cuius est clericos ab hac retentione vel frequentatione prohibere *.
§ 4. Gontumaces praesumuntur concubinarii *.
Gan. 134.
Gonsuetudo vitae communis inter clericos laudanda ac suadenda est,
eaque, ubi viget, quantum fieri potest, servanda *.
latorum et auhditorum, V, 81; c. uu., de voto et voti redemptione, III, 16, in VI^ c. un.,
de ooneanguinitate et afflnitate, IV, in Glem.; c. un., de voto et voti redemptione, tit. YI,
in Bxtravag. loan. XXII; Conc. Lateranen. I, can. 8; Conc. Trident, aeas. XXI, de ref.,
c. 6; aess XXIII, de ref,, c. 18; aesn. XXIV, de matrimonio, can. 9; Leo X (in Gonc. Ia-
teranen. V), conat. c Bupemae diepoMimie », 5 maU 1514, | 84; Innocentiua XIII, oonst.
c Apo$tolici miniaterii », 28 maii 1728, | 8; Benedictas XIII, conat. c In supremo », 28 aept.
1724, I 6, 28; const. c Paetoralie offlcii », 27 mart. 1726, | 8; Benedictus XTV, const. c Ad
militantis », 80 mart. 1742, 1 12, 25; const. « Etei paetoralie », 28 maii 1742, | VII, n. XXYI,
XXVII; instr. c Bo quamvie tempore », 4 maU 1745, | 84 sq.; ep. encycl. c AUatae eunt »,
26 iol. 1755, I 22; Gregorias XVI, Utt. ap. c Cum in Bocle$ia », 17 sept. 1838; Pius IX, ep.
encycl. c Qui pluribue », 9 nov. 1840; litt. ap. c Multiplioee inter », 10 inn. 1851; Utt ap.
c Ad ApoatoUoae »« 22 ang. 1851; Syiiabus erromm, prop. 72; const. c Apoitolioae Bedie »,
12 oct. 1869, i III, n. 1; S. C. S. Off. (Ratisbonen.), 22 dec 1880, ad I; 18 ian. 1892, ad 5;
d. C. de Prop. Fide, instr. (ad Arcliiep. Fogarasien. et Alba-Iulien.), 24 mart 1858; Pon-
tificale Bom., tit De ordinibua conferendis; tit. De ordinatione eubdiaooni,
1 C. un., d6 voio et voti redemptione, tit. VI, in Extravag. loan. XXII.
3 O. 8, D. XXIII; c. 16, 17, D. XXXII; c. 1, D. XXXIV; c. 20, 24, 26, D. LXXXI; c 1,
9, X, de cohahitatione clericorum et mulierum, III, 2; Oonc. Lateranen. I, can. 8; Oonc.
Trident., sess. XXV, de ref., c. 14. — Vlde etiam can. 2176.
a O. 16, D. XXXII; c. 21, 24, 27, 81, D. LXXXI; c. 1, 9, X, de cohalHtatione olerioorum
et mulierum, III, 2; Conc. Lateranen. I. can. 3; S. O. Bp. et Reg., VentimUien., 9 iun. 1587.
« O. 29, D. LXXXI; Benedictus XIV, const. c Ad militantU », 80 mart. 1742, | 25;
S. O. Bp. et Beg., Lauretana, 18 iun. 1597; lanuen., 25 maii 1599; S. 0. Oonsist., dec^.
c Mawima oura », 20 aug. 1910, can. 1, n. 9*.
' O. 2, X, de cohahitatione clericorum et mulierum, III, 2. — Vide etiam can. 2181.
• O. 6, D. XXXII; c. 2, 3, 9, 10, 0. XII, q. 1; c. 34, D. V, de con$.; c. 9, X, de vita et
honestate dericorum, III, 1; S. 0. de Prop. Fide, instr. (ad Vic. Ap. Sln.), 18 oct. 1888,
n. V, 2.
Digitized by
Google
Liber Secundus - De Per$ani9
Can. 135.
Glericiy in maioribus ordinibus constitutiy exceptis iis de quibus in
can. 213, 214, tenentur obligatione quotidie horas canonicas integre reci-
tandi secundum proprios et probatos liturgicos libros ^.
Oan. 136.
§ 1. Omnes clerici decentem habitum ecclesiasticum, secundum legi-
timas locorum consuetudines et Ordinarii loci praescripta, deferant, ton-
suram seu coronam clericalem, nisi recepti populorum mores aliter fe-
rant, gestent, et capillorum simplicem cultum adhibeant. '.
§ 2. Annulo ne utantur, nisi id ipsis a iure aut apostolico privilegio
sit concessum '.
§ 3. Clerici minores qui propria auctoritate sine legitima causa habi-
tum ecclesiasticum et tonsuram dimiserint, nec, ab Ordinario moniti,
intra mensem emendaverint, ipso iure e statu clericali decidunt.
Can. 137.
A fldeiubendo, etiam de bonis propriis, clericus prohibetur, incon-
siilto loci Ordinario ^.
Can. 138.
Clerici ab iis omnibus quae statum suum dedecent, prorsus absti-
neant : indecoras artes ne exerceant; aleatoriis ludis, pecunia exposita,
^ C. 2, D. XCI; c. 1, 9, X, de oelebraiione misaarum, et saoramento Euchariatiae, et
divinit oilciis, Ul, 41; c. 1, de oelehratione misearum et aUie divinia otfloiie, lll, 14, in
Clem.; Benedictus XIY, const. c Btei paetoralia », 20 maii 1742, S VII, n. V; instr. « Eo
Quamvie tempore », 4 maii 1745, | 42 sq.; Pius X, const. « Dii>ino afflatu », 1 nov. 1911;
8. O. S. Off., decr. 18 mart. 16C6, prop. 34, 35, damn.; decr. 4 mart 1079, prop. 54, damn.;
8. O. Bp. et Beg., instr. (ad Bp. Hungaiiae), 28 maii 1896, n. III; S. R. C, Marsorum,
12 DOY. 1831, ad 46; Adrien,, 7 sept. 1850; Marianopolitana, 27 ian. 1899, ad III.
a C. 22, 32, D. XXIII; c. 8, D. XLI; c. 25, C. XVII. q. 4; c. 1-5, C. XXI. q. 4; c. 15, X,
de electione et electi poteatate, I, 6; c. 4. 5. 7. 15. X, de vita et honeatate derioorum, III, 1;
c. 8, X, de apoetatis et reiterantihus hapti$ma, V, 9; c. 25, 45, X, de sentefitia emcommu'
mioationie, V, 89; c. 1, de olericie coniugatis, III, 2, in VI«; c. 2, de vita et honestate cte-
ricorum, III, 1, in Olem.; Conc. Trident, sess. XIV, de ref„ c. 6; sess. XXII, de ref., c. 1;
sesB. XXIV, de ref., c. 12; Leo X (in Conc. Lateranen. V), const. « Supemae dispositionis »,
5 maU 1514, | 24, 25; Sixtas V, const. « Cum sacrosanctam », 9 ian. 1589, i 2; Innocen-
ttns XIII, const c Apostolici ministerii >, 23 maii 1723, i 8; Benodictns XIII, const. « In
9upremo », 23 sept. 1724, | 6, 28; const. « Apostolicae Eccleslae », 2 maii 1725, | 1, 2; const.
« Pastoralis oficU », 27 mart. 1726, i 3; Benedictus XIV, coust. « Ad mUitantis », 30 mart.
1742, 1 26; Piua IX, ep. encycl. « Nemo certe ignorat », 25 mart. 1852; S. O. Consist., declar.
SL mart. 1916; 8. O. O. , Ruhen,, 28 iul., 18 aug. 1708; Spoletana, 14 et 28 ian. 1764; S. O.
de Prop. Fide, instr. (pro Mission. Malabar.), apr. 1783; instr. (ad Vic. Ap. Indiar.
Orlent), 8 sept 1869, n. 7; instr. (ad Vic. Ap. Sin.), 18 oct. 1883, n. III.
* O. 15, X, de vita et honestate cHericorum, III, 1; Pius X, motu propr. « Inter mul-
Hplices », 21 febr. 1905, n. 4, 27, 28, 31, 47-49; S. O. Bp. et Reg., Amalphitana, 7 apr. 1848;
8. R. O., 4 aug. 1667; Eydruntina, 11 apr. 1840; Bahien. ir^ Brasilia, 23 maU 1846, ad 6;
De Eioaragua, 20 aug. 1870; Pontiflcale Bom., tit De consecratione electi in episcopum;
tlt. De henedictione ahhatis; Caeremonlale Episcopor., 1. I, c. II, n. 3.
« O. 1, X, de fideiussorihus, III, 22.
Code9 luris Canonioi,
Digitized by
Gobgle
34 Codew luris Cananici
ne vacent; arma ne gestent, nisi quando iusta timendi causa subsit; vena-
tioni ne indulgeant, clamorosam autem nunquam exerceant; tabernas
aliaque similia loca sine necessitate aut alia iusta causa ab Ordinario
loci probata ne ingrediantur ^
Can. 139.
§ 1. Ea etiam quae, licet non indecora, a clericali tamen statu aliena
sunt, vitent *.
§ 2. Sine apostolico indulto medicinam vel chirurgiam ne exerceant;
tabelliones seu publicos notarios, nisi in Curia ecclesiastica, ue agant;
offlcia publica, quae exercitium laicalis iurisdictionis vel administratio-
nis secumferunt, ne assumant ^.
§ 3. Sine licentia sui Ordinarii ne ineant gestiones bonorum ad lai-
cos pertinentium aut offlcia saecularia quae secumferant onus redden-
darum rationum; procuratoris aut advocati munus ne exerceant, nisi in
tribunali ecclesiastico, aut in civili quando agitur de causa propria aat
suae ecclesiae; in ladcali iudicio criminali, gravem personalem poenam
prosequente, nullam partem habeant, ne testimonium quidem sine neces-
sitate ferentes *.
§ 4. Senatorum aut oratorum legibus ferendis, quos deputatos vo-
cant, munus ne sollicitent neve acceptent sine licentia Sanctae Sedis in
locis ubi pontificia prohibitio intercesserit; idem ne attentent aliis in locis
1 C. 1-3, D. XXXIV; c. 1, D. XXXV; c. 2-4, 7, D. XLIV; c. 3, C. XXI, q. 3; c. 35, D. V, de
cons.; c. 2, 12, 15, X, de iHta et honeiftate clericorum, III, 1; c. 1, X, ne clerici vel tnonachi
aaecularibua negotiis ae immisceant, III, 50; 1, 2, X, de cHerico venatore, V, 24; c. U, X, de
ewceasibus praelatorum et subditorum, V, 31; c. 45, X, de sententia excommunicationis, Y,
39; c. un., de vita et honestate dericorum, III, 1, in VP; c.l, de vita et Honestate clericorum,
III, 1, In Clem.; Conc. Trident., sess. XXI, de ref,, c. 2; sees. XXII, de ref., c. 1; sess. XXIV ,
de tef., c. 12; S. Pius V, const. « Romanus Pontifex », 14 oct. 1568, i 1; Innocentius XIII,
const. « Apostolid ministerii », 23 maii 1723, § 8; Benedictus XIII, const. « /n supremo 9,
23 sept. 1724, § 0, 28; const. Pastoralis offlcii », 27 mart. 1726, | 3: Benedictus XIV, conet.
« Ad militantis », 30 mart. 1742, { 21; ep. encycl. « Apostolicum ministerium 3, 80 mail
1752, S 18; Clemens XIII, ep. encycl. c Cum primum )>, 17 sept. 1759, S 13; S. C. Bp. et
Reg., Caputaquen., 29 apr. 1586; Eugubina, 16 ian. 1596; encyd. 16 mart 1697; S. C. C,
litt. encycl. 27 iul. 1890, n. 3; 14 nov. 1903, n. I; S. C. de Prop. Fide, decr. 13 apr. 1807,
n. VII, XIV; instr. (ad Vic. Ap. N.), mense aug. 1827.
a C. 3, D. XXIII; c. 15, X, de vita et honestate clericorum, III, 1.
3 C. 4, 5, 8, 9, X, ne derici vel monachi saecularihus negotiis se immisceant, III, 60;
c. 19, X, de homicidio volnntario vel casuali, V, 12; c. 11, de luiereiicis, V, 2, in VI*»;' S. C.
de Prop. Fide, 20 nov. 1626; 4 aug. 1628; instr. (ad Vic. Ap. Societ. Mission. ad Bxteros),
a. 1659; (C. G. - Bardstown), 13 maii 1816, ad 1; instr. (ad Vlc. Ap. Scopiae), 26 sept. 1840,
ad S; S. Poenit., 14 dec. 1866. ad 7.
4 G. 26, D. LXXXVI; c. 1, 4, 8, D. LXXXVIII; c. 1-4, 6, C. XXI, q. 3; c. 29, 30,
C. XXIII, q. 8; c. 1-3, X, de postulando, I, 37; c. 1, 2, 4, 5, 9, X, ne iierici vel monachi
saecularibus negotiis se immisceant, III, 60; c. 3, ne clcrioi vel monachi saecularibus ne-
gotiis se immisceant, III, 24» in VI«; Ciemens XIII, ep. encycl. « Cum primum », 17 sept.
1759, S 15; S. C. S. Off., instr. (pro Vic. Ap. ad Oallas), 20 ian. 1866, ad 21; (Chen-ei
Merid.), 27 aug. 1902; S. C. Ep. et Eeg., Castri Maris, 8 mali 1716, ad I, 11; instr. 11 inn.
1880, n. 30; S. C. Ck>n8ist., decr. 18 nov. 1910; S. C. de Prop. Fide, litt. (ad Ep. RuraemTin-
den.), 7 iul. 1893.
Digitized by
Google
Liber Secundui - De Per$(mi8 35
sine licentia tom sui Ordinarii, tum Ordinarii loci in quo electio fa-
cienda est ^
Oan. 140,
Bpectaculis, choreis et pompis quae eos dedecent, vel quibus clericos
interesse scandalo sit, praesertim in publicis theatris, ne intersint ^.
Oan. 141.
§ 1. Saecularem militiam ne capessant yoluntarii^ nisi cum sui Or-
dinarii licentia, ut citius liberi eyadant, id fecerint; neye intestinis bellis
et ordinis publici perturbationibus opem quoquo modo ferant ^.
§ 2. Olericus minor qui contra praescriptum § 1 sponte sua militiae
nomen dederit, ipso iure e statu clericali decidit.
Oan. 142.
Prohibentur clerici per se yel per alios negotiationem aut mercatu-
ram exercere siye in propriam siye in aliorum utilitatem ^.
Oan. 143.
Olericiy licet beneflcium aut offlcium residentiale non habeant, a sua
tamen dioecesi per notabile tempus sine licentia saltem praesumpta Or-
dinarii proprii ne discedant '.
1 Alezander yil, const. « Sacroeancti i», 18 ian. 1668, | 2, n. yill; Clemens IX, const.
« in emoeUa 9, 18 sept. 1609, 1 1, n. yill, | 3; Leo XIII, ep. encyd. « Oonstanti Hunya-
romm », 2 sept 1883; 8. C. Consiat, decr. 9 maU 1913; S. C. de Prop. Flde, instr. (ad
Tlc. Ap. Societ. Mission. ad Bxteros), a. 1669.
a C. 3, D. XXIU; c. 19, D. XXXIV; c. 7, D. XLIV; c. 36, 36, D. V, de cone,; c. 1, X,
ne derid vel monachi BaecularilmM negotiis ae immisceant, III, 60; Conc. Trident.,
aess. XXII, de ref., c. 1; Benedictns XIV, const. « Ad militantie i», 80 mart. 1742, | 21;
ep. encycL « inter caetera », 1 ian. 1748; S. C. Consist., decr. 31 mart. 1916; S. C. C,
yeroeUen., 1 oct. 1720; 8. Poenit, 19 sept. 1893, ad I, III.
* C. 5, 6, C. XXIII, q. 8; c. 9, X, ne derici vel monacM eaeculartbue negotiie ae im-
mUeoeant, III, 60; c. 6, X, de poenie, V, 37; c. 26, X, de eententia ewcommunicationia, V, ,
30; 8. C. C, 12 ioL 1900; 8. C de Prop. Fide, instr. (ad Vic. Ap. Societ. Mission. ad
Bxteros), a. 1669; instr. 23 noT. 1846, n. 7: instr. (ad Vic. Ap. Sln.), 18 oct. 1883, n. VIII.
* C 26, D. LXXXVI; c. 1, 2, 9, 10, D. LXXXVIIl; c. 1, 3, 8, C XIV, q. 4; c. 1, 3,
C. XXI, q. 3; c. 16, X, de electione et electi potestate, I, 6; c. 16, 16, X, de vita et hone-
st4ite eiericorum, III, 1; c. 1, 6, X, ne clerici vel monachl eaecularihua negotiie se im-
imieoeant, III, 60; c. 1, X, de usuria, V, 19; c. 1, de vita et honeatate (^ericorum, III, 1,
in Clem.; Conc. Trident., sess. XXII, de ref., c. 1; Urbanns VIII, litt. ap. « Ex debito v,
22 febr. 1633, | 8; Clemens IX, const. « Solicitudo », 17 inn. 1669; Benedictas XIV, const.
c Apoetolioae eervitutie », 26 febr. 1741, 1 1, 2; Clemens XIII, ep. encycl. « Oiiffi primum »,
17 aept. 1760, | 4-10; 8. C S. Off. (Constantinop.), 18 mart. 1782; instr. (ad Vic. Ap. Con-
otaiitinop.), 18 mart. 1784, ad 8; 10 inn. 1846; (Marianopol.), 8 inl. 1846, ad 4, 10, a; 4 dec.
1JB72; 17 ian. 1883; 16 apr. 1886; S. C Ep. et Beg., Arboren., 20 nov. 1616; Ciatercieneium
Montie Boractie, 17 ang. 1792; S. C C, Apuana, 20 febr. 1796; litt. encyd. 27 inl. 1890,
n. 8; 14 noT. 1908, n. I; 8. C de Prop. Flde, 23 nov. 1066, ad 1; litt. (ad Vic. Ap. Lebas-
sae), 4 febr. 1860; litt. encycl. 29 mart. 1873; litt (ad Ep. Rnraemnnden.), 7 iul. 1893.
» C 19, 26, 29, C VII, q. 1; 8. C Bp. et Eeg., CaetH Marie, 8 maii 1716, ad VIII;
S. C. C, Anconitana, 14 febr. 1609; Dertltonen., 6 nov. 1621; Terracinen., 19 febr. 1628,
ad 9; Con$tantinop<aitana, 1 apr. 1628, ad 3; Reatina, 26 ian. 1883. ^ t
Digitized by VjOOQiC
36 Oodem luris OanonM
Can. 144.
Qui cum licentia soi Ordinarii in aliam dioecesim transierit, suae
dioecesi manens incardinatus, revocari potest> iusta de causa et naturali
aequitate servata; et etiam Ordinarius alienae dioecesis potest ex iusta
causa eidem denegare licentiam ulteriori^ commorationis in proprio ter-
ritorio, nisi beneficium eidem contulerit ^
TITUI.US IV.
De offlciis ecclesiastieis.
Oan. 145.
§ 1. Offlcium ecclesiasticum lato sensu est quodlibet munus quod in
spiritualem finem legitime exercetur; stricto autem sensu est muntis or-
dinatione sive diviua sive ecclesiastica stabiliter constitutum^ ad normam
sacrorum canonum conferendum^ aliquam saltem secumferens particlpa-
tionem ecclesiasticac potestatis sive ordinis sive iurisdictionis.
§ 2. In iure offlcium ecclesiasticum accipitur stricto sensu. nisi aliud
ez contextu sermonis appareat.
Oan. 146.
De beneflcialibus offlciis in specie, praeter canones qui sequuntur,
custodiantur insuper praescripta can. 1409 seqq.
Oaput I.
De pravisione officiorum ecclesiasticorum.
Oan. 147.
§ 1. Offlcium ecclesiasticum nequit sine provisione canonica valide
obtineri *.
§ 2. Nomine canonicae proviHonis venit concessio offlcii ecclesiastici
a competente auctoritate ecclesiastica ad normam sacrorum canonum
facta *.
1 S. O. Bp. et Beg,, AmeHna, 12 febr. 1819, ad 1; 8. O. O., CalaHtana, 29 ian. 1887.
> O. 4, X, de renunciaUone, I, 9; c. 1, X, de (^ericia non re^identibue in ecclesia vei
praehenda, III, 4; c. 1, X, de praebcndie et dignitatihue, III, 5;*c. 7, X, de inMtitutionihum,
III, 7; c. 8, 10, U, 15, 20, 21, X, de iure patronatue, III, 88; c. 5, X, de cHerioo ewcommunl'
cato, depoHto, vel interdicto miniitrante, Y, 27; c. 3, X, de emcegeibue praelatorum et euh-
ditorum, V, 81; c. 18, de praehendiM et dignitatibue, III, 4, In VI»; Beg. 1, B. J., In VIo;
Oonc. Oonstantinopolitan. IV, actlo X, can. 12.
» O. 7, D. LXIII; c. 12, 13, 16, 17, 20, 87, 38, O. XVI, q. 7; c. 51, X, de electione et
eleoti poteetate, I, 6; c 9, X, tfe flliie preBhgterorum ordinandia vel non, I, 17; c. 31, X»
de praehendie et dignitaiihue, UI, 5; c. 8, 10, 11, 15, 20, 21, X, de iure patronatue, III, as;
c. 8, X, de privUegiia et ewoegHhua privUegiatorum, Vr 33; Pins VI, ep. encycl. c Cfu^^
riiae », 18 apr. 1791, | 7; Gregorins XVI, allocat. c Cum pro paelorali », 1 ang. 1S34;
Pio8 IX, aUocat. c Aoerhieeimum », 27 sept. 1852; ep. encycl. c Btei multa », 21 nov. 1873;
ep. c Quod nunquam », 5 febr. 1875; S. O. de Prop. Fide (O. G.), 18 dec. 1664. — Vide
etlam can. 332, | 1.
Digitized by
Google
lAber Secundua - De Peramis 37
CAN. 148.
§ 1. Provisio officii ecclesiastici flt vel per liberam coUationem a l^-
timo Superiore, vel per eius iDStitutioDem, si praecesserit praesentatio
a patrono aut nominatio, vel per eius confirmationem aut admissionem,
si praecesserit electio aut postulatio, vel tandem per rimplicem electio-
nem et electi acceptationem, si electio non egeat confirmatione ^
§ 2. De offlciorum proyisione per institutionem serventur praescripta
can. 1448-1471.
Oan. 149.
Electi, postulati, praesentati vel nominati a quibusvis personis ad
ecclesiastica offlcia ne confirmentur^ admittantur, instituantur a Bupe-
riore infra Bomanum Pontificem, nisi antea fuerint a proprio Ordinario
idonei reperti^ etiam per examen, si id ius vel offlcii ratio postulet aut
Ordinarius opportunum iudicaverit *.
Oan, 150.
§ 1. Provisio offlcii de iure non yacantis ad normam can. 183, § 1»
est ipso facto irrita, nec subsequente vacatione convalescit. *.
§ 2. Nec promissio eiusdem offlcii, quicunque illud promiserit, ullum
parit iuridicum effectum. *.
Oan. 151.
Offlcium de iure vacans quod forte adhuc ab aliquo illegitime possi-
detur, conferri potest, dummodo rite secundum sacros canones declarar
tum fuerit eam possessionem non esse legitimam, et de hac declaratione
mentio fiat in litteris coUationis '.
^ C. 8, X, de poatulatUme fMraelatorum, l, 5; c. U, 20, 44, X, de electione et electi
potestate, I, 6; c. 9, X, de /lUis preebyterorum ordinandie vel non, I, 17; c. 31, X, de prae-
bendie et diffnitatibue, III, 5; c. 8, 10, 25, X, de iure patronatue, III, 38; c. 16, 17, de
praebendie et dignitatibue, III, 4, In VI<>; c. on., de capellie monachorum, III, 18, in VF;
Omic. Trldent, sess. VII, de ref,, c. 13; «ess. XIV, de ref,, c. 12, 13; aess. XXV, de ref„
c. 9; S. C. de Prop. Flde (O. G.), 18 dec. 1664.
2 C. 3, 22, 44, X, de electione et electi poteatate, I, 6; Conc. Trident., sess. VII, de
ref., c. 13; sess. XXV, de ref., c. 9: Benedictns XIV, const. c Ad mUitantis », 80 mart. 1742,
i 22. — Vide ettnm can. 469; 471, | 2.
3 C. 7. C. II, q. 1; c. 4, C. III, q. 2; c. 6, 7, 10, C. III, q. 6; c. 3, 6, 40, C. VII, q. 1;
c. 15, X, de renunciatione, I, 9; c. 2, X, de hia, quae vi metusve causa flunt-, I, 40; c. 1, 2,
7, X, de conoeeeione praebendae et eocleeiae non vacantis, III, 8; c. 4, X, de donationibui,
III, 24; c. 8, X, de iure patronatue, III, 88; c. 8» de oonoeeeione praebendae et eccleBiae
non vaoantie, III, 7, in VI»; c. 3, de privUegiis, V, 7, in Extravag. com.; Panlus III, const.
« Sanctiseimus », 11 dec. 1641, { 4; S. C. C, Montis Virginis, 2 mali 1648, ad 1. — Vlde
etiam can. 2146, | 8.
* C. 20, 25, X, de praebendis et diifnitaHbus, III, 5; c. 2, 8, U, 13, 16, X, de concea-
sione praebendae et ec&lesiae non vacantis, III, 8; c. 2, de ooncessione praebendae et ec-
ciesiae non vacantis, III, 7, in VI»; Conc. Trldent., sess. XXIV, de ref., c. 19; sess. XXV,
Oe ref., c. 7; S. O. C, Velitema, 5 inl., 2 et 23 ang. 1727; BUtetten., 1 dec. 1731.
' 0. 4, 6, 9, X, de conoessione praebendae et ecctesiae non vacantis, in, 8; c. 3, X,
ds excessibus praelatorum et subditorum, V, 31; Paulas III, const. c Sanctissimus »,
U dec. 1641, I 8^; S. 0. ConMst, decr. c Mawima cura », 20 ang. 1910, can. 18, 1 1,
».11.
Digitized by
Google
aS Oodem luria CanomM
Art. I. — De libera coUaUone.
Can. 152.
Loci Ordinarius ius habet proyidendi offlciis ecclesiasticis in proprio
territorio, nisi aliud probetur; hac tamen potestate caret Vicarius Gene-
ralis sine mandato speciali ^
Can. 163.
§ 1. Ad yacans officium promoyendus debet esse clericus, iis qualita-
tibus praeditus^ quae a iure communi yei particulari aut a lege funda-
tionis ad idem offlcium requiruntur '.
§ 2. Assumatur, omnibus perpensis, magis idoneus sine ulla perso-
uarum acceptione '•
§ 3. Cum proyisus caret qualitatibus requisitiSy proyisio est nulla,
6i ita cautum sit iure communi yel particulari aut lege f undationi^ secus
est yalida, sed per sententiam a legitimo Superiore irritari potest ^.
Can. 154.
Offlcia quae curam animarum siye in foro externo siye in interno se-
cumferunt, clericis nondum sacerdotio initiatis conferri yalide nequeunt.
Can. 155.
Offlciorum proyisio cui nullus terminus fuit speciali lege praescri-
ptusi nunquam differatur ultra sex menses utiles ab habita notitia yaca-
tioniSy firmo praescripto can. 458 '•
1 O. 87, O. VII, q. 1; c. 3, 4, O. X, q. 1; c. 11, 1», O. XVI, q. 7; c. 4, X, de renmnoia-
tUme, I, 9; c. 6, X, tfa ewoeptionibue, II, 25; c. 8, 6, X, de inefitutionUnu, III, 7; c. 5, X,
de conceMHone praehendae et eccHeaiae non vaoantie, III, 8; c. 12, X, de haeretide, V, 7;
c. 3, X, de privitegiie et emoeeeibue privilegiatorum, V, 83; c. 2, 8, de oHcio vioarU, I, 13,
In VI«; Oonc. Trident., seas. XIV, de ref., c. 18; S. O. Bp. et Beg., Tarentina, 80 dec. 1587;
8. O. de Piop. Fide (O. O.), 18 dec. 1664.
3 O. 1, D. XXXVI; c. 12, X, de oonsHtutionibue, 1, 2; c. 4, X, de eupplefida negligentia
praelatorum, I, 10; c. 8, X, d« aetate et qualitatiB et ordine praeftciendorum, 1, 14; c. 18, X,
de filiie preebgterorum ordinandie vel non, 1, 17; c. 28, X, de appellationibue, reoueatio-
nibue et relationibus, II, 28; c. U, X, de clericie non residentibue in eccleeia vel prae-
benda, III, 4; c. 7, 20, 85, 87, X, de praebendU et dignitatibue, III, 5; c. 5, X, de inetitu-
tionibue, III, 7; c. 2, 8, X, de conoeseione praebendae et eccleeiae non vacantie, III, 8;
c. 27, X, de iure patronatuM, III, 88; c. 8, X, de exceseibue praelatorum et aubditorum,
V, 31; Oonc. Trident., sess. VII, de ref., c. 3; aess. XXV, de ref., c. 5.
3 Vide eUam can. 459, | 1.
^ O. 44, X, de electione et electi potestate, I, 6; c. 4, X, de cHericis non residentibus
in ecclesia vel praebenda, in, 4; c. U, X, de emcessibus praelatorum et subditorum, V, 31;
c. 14, de electione et electi potestate, 1, 6, In VI»; Oonc. Trident., eesa. VII, de ref., c. 8;
sess. XXII, de ref., c. 4; sess. XXV, de ref., c. 5; S. Pins V, const. c In conferendis »,
18 mart. 1567, { 1, 2, 7, 8; Benedictus XIV, ep. encycl. c Cum illud ». 14 dec. 1742, | 2, 7;
ep. fi Redditae Nobis ». 9 apr. 1746; S. O. O., ep. 10 ian. 1721; Treien., 29 ffebr. 1908.
» O. 8, 5, X, de supplenda negligentia praelatorum, 1, 10; c. 28, X, de pracbendis et
dignitatibus, III, 5; c. 2, 5, 12, 15, X, de concessione praebendae et ecdesiae non vacantis,
III, 8; c. 26, de electione et electi potestate, I, 6, in VI«; c. un., de supplenda negligentia
praelatorum, I, 5, in Olem. — Vtde ettam can. 458.
Digitized by
Google
Hber SecunduM - De PersonU
Can. 156.
§ 1. Nemini conferantur duo officia incompatibilia \
§ 2. Snnt incompatibilia officia quae nna simul ab eodem adim-
pleri nequeunt '.
§ 3. Firmo praescripto can. 188, n. 3, concessio alterius officii a
Sede Apostolica facta non yalet, nigi in supplici libello mentio prioris
incompatibilis habeatur, aut clausula derogatoria adiiciatur ^.
Can. 157.
Officium yacaos per renuntiationem yel per sententiam priyationis
nequit ab Ordinario» qui renuntiationem acceptayit aut sententiam tulit,
yalide conferri suis aut resignantis familiaribusy consanguineis yel affi-
nibus usque ad secundum gradum incluaiye ^.
Can. 158.
Quiy alius negligentiam yel impotentiam supplensi officium confert,
nollam inde potestatem acquirit in nominatum; sed huius iuridicus sta-
tua perinde constituituri ac si proyisio ad ordinariam iuris normam
peracta fuisset. ^^ ^^
Cuiuslibet officii proyisio scripto consignetur ^.
^ C. 1, 2, C. XXI, Q. 1; c 8, X, de cHericU non reeidenHlhie in eccleHa vel praehenda,
Ul, i; c. 13, 14, 18, 28, X, de praebendie et diffnitatibue, III, 5; c. 9, X, de religioaie domi-
bus, ut episoopo 9int eubiectae, III, 80; c. 1, de ooneuetudine, I, 4, in W; c. 3, de oUicio
itrdinarii, I, 16, in yi«; c. un., de eupplenda negligeniia praelatorum, I, 6, in Clem.; c. 3,
de praebendis et dignitatibue, III, 2, in Clem.; c. on., de praebendie et digfUtatibue, tit. III,
in Bxtrarag. loan. XXII; c. 2, de ogtcio iudicie ordinarii, I, 7, in £xtrayag. com.; c. 4, de
praebendU et dignitatibue, III, 2, in Bztravag. com. — yide etlam can. 460, i 1; 1489, i 1.
a C. 54, X, de electione et electi poteetate, l^ 6; c. 2, X, de offloio vicarii, I, 28; c. 3, X,
de clericU non reaidentibue in eccleeia vel praebenda, III, 4; c. 6, 7, 13, 28, X, de prae-
hendU et dignitatibua, III, 6; c. 1, X, de ewceaaibu8 praelatorum et aubditorum, y, 31; c. 1,
He coneuetudine, I, 4, in yi«; c. 16, de electione et electi poteatate, I, 6, in yi^; c. 3, de
oficio ordinarii, l, 16, in yi<>; c. 19, 32, de praebendle et dignitatibus, III, 4, in yi«; c. nn.,
de eupplenda negligentia praelatorum, I, 5, in Clem.; c. 3, 6, de praebendU et dignitatibus,
III, 2, in Clem.; c. nn., de praebendU et dignitatibue, tit. III, in Extravag. loan. XXII;
c. 2, (fe offlcio iudicU ordinarii, I, 7, in Extravag. com.; c. 4, de praebendis et dignitatibus,
in, 2, in Bxtravag. com.; Conc. Trldent., sesH. VII, de ref., c. 4, 6; sess. XXIV, de ref,,
c. 17; 8. C. C, Bambergen,, 30 sept. 1713, 28 apr. 1714, 23 tebr. 1716; Caeertana, 4 iul.,
8 aug. 1716, ad 1; Pollnianen,, 8 aug. 1716, 19 lun. 1717; Lunen.-Sarzanen., 23 nov. 1723;
AquUana, 2 et 16 maii, 18 iul. 1733, ad 2; Bracaren., 17 apr. 1734; Pnnormitana, 30 mart.,
13 apr. 1737; Lucana, 24 apr. 1830. 14 maii 1831, ad 1; Bononien., 26 febr.. 26 mart. 1836. —
Vide etiam can. 460, i 1; 1439, i 2.
a C. 8, 17, 27, 42, X, de rescriptU, I. 3; c. 64, X, de electione et electi poteatate, I. 6;
c. 6, X, de praebendU et dignitatibus, III, 6; c. 6, 7, de rescriptU, I, 3-, in VI»; c. 3, de
omdo &Minarii, I. 16. in VI*; c. 19, 21. 23. de praebendi» et dignitatibus, III. 4. in VI^;
c. 2,de ojflcio iudicU ordinarii, I, 9, in Clem.; c. un., de praebendU et dignitatihua, tlt. III.
in Extravag. loan. XXII; c. 2, de ofjHcio iudicU nrdinarii, I, 7, in Extravag. com.; c. 4,
de praebendie et dignitatibus, III. 2. in Extravag. com.; Conc. Trident.. sess. VII. de ref.,
c. 5; Plna VI, const. c Auctorem fldei », 28 aug. 1794, prop. 57, Synodi Plstorien.. damn.
< Pius IV, motu propr. c Cupientes », 11 oct. 1560, i 1; S. Plus V, const.^ c Quanta
Sccieeiae », 1 apr. 1568, i 6; 8. C. Ep. et Keg., Nulliu8, 10 febr. 1612.
^ C. 1, de electione, l. 8, in Bxtravag. com.
Digitized by
Google
40 Codew luri$ Canonioi
Art. II. — De eledione.
Can. 160.
Bomani Pontiflcis electio unice regitur conBt. Pii X Vacante Sede
Apostolicaj 25 Dec. 1904; in aliis electionibus eccleeiasticis serventar
praescripta canonum qui seguantury et peculiaria, si qua mntf pro sin-
gulis officii» legitime statuta \
Oan. 161.
Si cui coUegio sit ius eligendi ad yacans offlcium, electio, nisi aliud
iure cautum fuerit, nunquam differatur ultra trimeetre utile computan-
dum ab habita notitia yacationis offlcii; quo termino inutiliter elapsoy
Superior ecclesiastieus, cui ius confirmandae electionis yel ius proyidendi
successiye competit, offlcio yacanti libere proyideat '.
Can. 162.'
§ 1. Salyis peculiaribus constitutionibus yel consuetudinibuSy col-
legii praeses, statuto modo^ loco ac tempore electoribus conyenientiy con-
yocet omnes de collegio; et conyocatio, quando personalis esse debet, yalet,
si fiat yel in loco domicilii aut quasi-domicilii yel in loco commora-
tionis *.
§ 2. Si quis ex yocandis neglectus et ideo absens fuerit, electio yalet,
sed ad eius instantiam debet, probata praeteritione et absentia^ a com-
petente Superiore irritari, etiam secuta confirmatione, dummodo iuridice
constet recursum saltem intra triduum ab habita notitia electionis f uisse
transmissum ^.
§ 3. Quod si plures quam tertia pars electorum neglecti fuerint,
electio est ipso iure nuUa.
§ 4. Defectus conyocationis non obstat, si praetermissi nihilominus
interfuerint •.
§ 5. Si agatur de electione ad offlcium quod electus ad yitam retinet,
conyocajtio electorum ante offlcii yacationem nuUum habet iuridicum ef-
fectum •.
Can. 163.
Conyocatione legitime secuta, ius eUgendi pertinet ad eos qui prae-
sentes sunt die in conyocatione statuto, exclusa facultate ferendi suf-
> Leo XIII, confit. c Praedece98orc$ 9, 24 maU 1882; Pios X, const. c Commi8$um
Nol>i$ », 20 ian. 1904.
2 G. 11, D. L; c. 35, D. LXIII; c. 36, 41, X, de eleoiione ei elecii pote$iaie, I, 0; c. 12,
X, de conce$8ione praehendae et eocleeiae nan vacantie, III, 8; c. 26, 87, de electione et
electi pot€8tate, I, 6, In VI'.
3 C. 14, 35, 42, 55, X, de electlone et electi pote$tate, I, 6; c. 82, de eleotione et elecH
potestate, I, 6, In VI».
i C. 28, 36, 55, X, de electione et elecii poteetate, I, 6; S. C. C, Ortonen., 29 maU 1862.
» Reg. 31, R. J.. In VIo.
« C. 7, D. LXXIX; c. 36, X, de electione et electi potoetate, I, 6.
Digitized by
Google
Idb^ BeounduM - Dt Permmis 41
fragia non Bolum per epistolam, sed etiam per procnratorem^ niai lege
pecnliari aliud caveatar ^
Can. 164,
Etsi qois plares ob titulos ius habeat ferendi nomine proprio suf-
fragii, non potest nisi unicum ferre '.
Can. 165.
NuUus collegio extraneus admitti potest ad Buffragium, Balvis pri-
yil^^iis legitime guaeBitis; aecusy electio est ipso facto nulla ^.
Can. 166.
Si laici contra canonicam libertatem electioni ecclesiasticae quoquo
modo seee immiscuerint^ electio ipso iure invalida est ^.
Can. 167.
§ 1. Nequeunt suffragium ferre :
1.* Incapaces actus humani;
2/ Impuberes;
3.* Censura vel infamia iuris affecti, post sententiam tamen decla-
ratoriam vel condemnatoriam;
4.* Qui sectae haereticae vel schismaticae nomen dederunt vel pu-
blice adhaeserunt;
5.* Carentes voce activa sive ob legitimam iudicis sententiam sive
ex iure communi aut particulari '.
§ 2. Si quis ex praedictis admittatur, eius suffragium est nuUum^
sed electio valet, nisi constet, eo dempto, electum non retulisse requisi-
tum suffragiorum numerumy aut nisi scienter admissus fuerit excommu-
nicatua per sententiam declaratoriam vel condemnatoriam *.
Can. 168.
Si quis ex electoribus praesens in domo sit in qua fit electiOi sed
dectioni ob infirmam valetudinem interesse nequeat, suffragium eius
1 C. 19, 28, 85, 42, X, de electiane et electi poteetate, I, 0; c. 40, de electione et electi
potetiate, I, 6, in VP; Ck>iic. Trident., sees. XXV, de regnlafihue, c. 6; S. O. Bp. et Reg.,
Ordimie Minarum Obeervantium, 15 maU 1723; decr. 11 mart. 1836, ad IX.
s 8. C. Bp. et Reg., decr. 11 mart. 1886, ad V.
* C. 2, O. XVIII, q. 2; c. 8, X, de contuetudine, I, 4; c. 4, X, de poHulatione praela-
tarum, I, 5; c. 47, 60, 61, 66, X, de eleetione et eleoti potestate, I, 6; c. 82, 48, de electi^me
et eiecti poteetate, 1, 6, in VI«.
4 C. 48, 66, X, de electione et electi poieetate, I, 6.
« 0. 6, O. IX, q. 1; c. 8, X, de cotisuetudine, I, 4; c. 1, 2, X, de postulatione praela-
torum, I 5; c. 7, 16, 20, 28, 25, 26, 40-48, 60, X, de electione et electi potestate, I, 6; c. 3, X,
de tranelatUme episcopi, I, 7; c. 9, X, de ewceptionibue, II, 25; c. 29, X, de praehendie et di-
aniUitibue, III, 5; c. 2, X, <te conoeuione praebendae et ecclesiae non vacantie, III, 8; c. 13«
X, de haereticie, V, 7; c. 7, 18, 82, 87, de electione et electi potestate, I, 6, In Vl^, c. 1, a«
lite pendente nihil innovetur, II, 8, in Vl^, c. 18, de sententia excommunioationis, suspen-
sUmis, et interdicti, V, 11, in yv>; Conc. Trident., sess. XXV, de regularibus, c. 2; Pau-
hu rv, const c Cum em apostolatus », 15 febr. 1569, S 5.
• C. 16, X, de eleoUone et electi potestate, I, 6; Reg. 87, R. J., in VK
Digitized by
Google
4i Codem Iuri$ Canoniei
acriptum a scrntatoribus exqairatury nisi aliter particularibos legibas
vel legitimis conBuetudinibas fuerit constitutum.
Can. 169.
§ 1. Suffragium est nullum^ nisi fuerit :
1.'' Liberum; et ideo invalidum est suffragium, si elector metu
gravi aut dolo, directe vel indirecte, adactus f uerit ad eligendam certam
personam aut plures disiunctive;
2.' Secretura, certum, absolutum^ determinatum ^
§ 2. Conditiones ante electionem suffragio appositae tanquam non
adiectae ceuBentur *.
Can. 170.
Suffragium sibimetipsi nemo valide dare potest '.
Can. 171.
§ 1. Ante electionem per secreta suffragia deputentur, nisi iam pro-
priis statutis deputati sint, e gremio collegii duo saltem scrutatores, qui
una cum praeside, si et ipse e gremio collegii sit, iusiurandum interpo-
nant de munere fideliter implendo ac de secreto servando circa acta in
comitiis, etiam expleta electione ^.
§ 2. Scrutatores curent ut suffragia secreto, diligenter» singillatim
et servato praecedentiae ordine ab unoquoque electore ferantur; coUe-
ctisque ad ultimum suffragiis, coram praeside electionis, secundum for-
mam propriis constitutionibus vel legitimis consuetudinibus statutam,
inspiciant an suffragiorum numerus respondeat numero electorum, suf-
f ragia ipsa scrutentur palamque faciant quot quisque retulerit *.
§ 3. Si numerus suffragiorum superet numerum eligentium, nihil
est actum.
§ 4. Suffragia statim, peracto unoquoque scrutinio, vel post sessio-
nem, si in eadem sessione habeantur plura scrutinia, comburantur.
§ 5. Omnia electionis acta ab eo, qui actuarii munere fungitur, ac-
curate describantur, et saltem ab eodem actuario, praeside ac scrutato-
ribus subscripta, in collegii tabulario diligenter asserventur.
Can. 172.
§ 1. Electio, nisi aliud iure caveatur, fieri etiam potest per compro-
missum, si nempe electores, uuanimi et scripto consensu, in unum vel
^ G. 1, O. I, q. 6; c. 14, 42» 48, X, de eleciione et electi pote$iate, I, 6; c. 5, X, de
regulie iuria, V, 41; c. 2, de electione et clecti potestate, I, 6, In VI»; Reg. 64, R. J., in VI«;
Ck>nc. Trident., sess. XXV, de regularihue, c. 6; 8. C. C, Caesarauguetana, 27 maii 1623.
3 C. 2, de electione et electi potestaie, I, 6, in VI«; c. 1, de iureinrando, II, U, in VI*»;
Gregorius XIII, const. « Inter Apostolicae », 5 fiept. 1584, i 1; Innocentius XII, const
« Ecclesiae Catholicae », 22 sept. 1606, 1 2, 6; Benedictus XIV, const. « Pastoralis », 15 iul.
1754, i 3. 4.
3 S. C. C, Armacana, 12 mart. 1672; Turritana, 21 nov. 1722. 20 nov. 1723, ad 1-3;
Velitema, 17 dec. 1881, 18 apr. 1885; Laguedonieft., 16 mart. 1V)12, ad 8.
* C. 42, X, de electione et electi potestate, I, 6.
« C. 42, 46, 50, 55, 58, X, de electione et electi potestate, I, 6; c. 21, 46, de elecHone
et electi potestate, I, 6, in VI»; Conc. Trldent., sesa. XXV, de regularihus, c. 6.
Digitized by
Google
Idl^ SecunduM - De PersonU 43
plures idojdeos siye de gremio sive extraneos ias eligendi pro ea vice
transferanty qui nomine omnium ex recepta facultate eligant ^.
§ 2. Si agatur de clericali coUegio^ compromissarii debent esse sa-
cerdoteSy secus electio est invalida.
§ 3. Compromissarii debent pro validitate electionis conditiones
compromisso appositas, quae non sint contra ius commune^ obserrar^ si
nullae conditiones additae f uerint, servandum ipsis est ius commune circa
electiones; conditiones autem contra ius pro non appositis habeantur '•
§ 4. Si ab electoribus in unam tantum compromissum fuerit perso-
nam, haec nequit seipsam eligere; si plures designati fuerint compromis-
sariiy nemo ex iis proprio consensu potest acceder^ reliquis ipsum eligen-
tibus ut electionem sui compleat.
Can. 173.
Gessat compromissum et ius eligendi redit ad compromittentes :
1.'' BeYOcatione a collegio facta, re integra;
2/" Non secuta aut non servata aliqua conditione compromisso
apposita;
^'' Electione absolutai, si fuerit nulla '.
Can. 174.
Is electus habeatur et a coUegii praeside proclametur, qui requisi-
tum suffragiorum numerum retulerity ad normam can. 101, § 1, n. 1 ^.
Can. 175.
Electio illico intimanda est electo, qui debet saltem intra octiduum
utile a recepta intimatione manifestare utrum electioni consentiat, an
eidem renuntiet; secus omne ius ex electione quaesitum amittit '.
Can. 176.
§ 1. Si electus renuntiayerity omne ius ex electione quaesitum amit-
tity etsi renuntiationis eum postea poeniteat; sed rursus eligi potest; col-
legium autem intra mensem a cognita renuntiatione ad novam electionem
procedere debet *.
1 C. 8, 30, 32, 33, 42, 62, X, de electUme ei electi potestate, I, 0; c 29, de electione et
eiecti poteetate, I, 6, in VI«.
> G. 30, 32, 33, X, de electione et electi poteatate, I. 6; c. 45, X, de appellationihua,
recueatUmibue et relationihue, II, 28; c. 21, 28, 29, 37, de electione et electi potestaie, I,
6, in VI«.
' O. 30, 32, 62, X, de eleciione et electi pote^tQte, I, 6; c. 37, de electione et elecii
poteetate, I, 6, In VI».
* C. 3, 6, C. XVIII, q. 2; c. 22, 29, 35. 42, 55, X, de eleciione et electi potestaie, I, 6;
c. 2, X, de renunciatione, I, 9; c. 1, X, de hie, quae fluni a maiori parte capiiuU, III, 11;
c. 9, 21, 23, de eleotione et electi poieetaie, I, 6, in VI<>; c. 4, de senientia ei re iudicata,
n, 14, in VI**; 8. C. Bp. et Beg., Oravinen, et Montie Pelusii, 30 iul. 1852. — Vide etiam
can. 321; 329, i 8; 607, i 1.
6 C. 33, X, de electione et electi potejttate, I, 6; c. 6, 16, 26, de electione ei electi po-
teetate, I, 6, in Yl^, c. 2, de electione, I, 3. in Eztravag. com.
* C. 16, X, de electione et electi potestate, I, 6; c. 2, 6, X, de renundatione, I, 9.
Digitized by
Google
44 Codew lurU Canonid
§ 2. Acceptatione electionis electusy si conflrmatione non egeat^ ple-
num iu8 statim obtinet; secus^ non acquirit nisi ius ad rem.
§ 3. Ante acceptam conflrmationem ipsi praetextu electlonis non
licet sese immiscere administrationi officii sive in spiritualibuB siye In
temporalibusy et actus ab eo forte positi nuUi sunt ^
Can. 177.
§ 1. ElectuSy si electio conflrmatione indigeat^ saltem intra octiduum
a die acceptatae electionis conflrmationem a competente Superiore petere
per se vel per alium debet; secus omni iure priyatur, nisi probaverit se
a petenda confirmatione iusto impedimento fuisse detentum '.
§ 2. Superior, si electum repererit idoneum, et electio ad normam
iuris fuerit peracta, nequit confirmationem denegare *.
§ 3. Confirmatio in scriptis dari debel *.
§ 4. Recepta conflrmatione, electus obtinet plenum ius in officio, nisi
aliud in iure caveatur ■.
Can. 178.
Si electio intra praescriptum tempus peracta non fuerit, aut coUe-
gium iure eligendi priyetur in poenam, Ubera offlcii proyisio ad eum So-
periorem deyoMtur, a quo conflrmanda esset electio yel cui ius proyi-
dendi successiye competit •.
Art. III. — De postulaUone,
Can. 179.
§ 1. Si electioni Ulius quem electores aptiorem putent ac praeferant,
impedimentum obest, super quo dispensari possit ac soleat, suis ipsi suf-
fragiis eum possunt, nisi aliud iure cayeatur, a competente Superiore
postulare, etsi agatur de officio, pro quo electus conflrmatione non
egeat ^.
1 C. 7, X, de consuetudine, I, 4; c. 18, X, de praehendie ei dignitaiibue, III, 5; c. 5,
de electione et electi potestate, I, 6, in VI»; c. 1, de electione, I, 8, In Bxtravag. com.;
lullus II, const. « Romani Pontiflois », 28 iul. 1505. — Vide etiam can. 834, 8 2.
2 O. 6, 16, 25, de electione et electi potestate, I, 6, in VI»; Reg. 25, R. J., in VI»;
S. O. de Prop. Pide, litt. (ad Vic. Sedis Patrtarchalis Syrop.), 25 eept. 1802; (O. O.),
1 dec. 1837.
3 C. 3, 12, 21, 22, 33, 40, 44, X, de electione et electi poteetate, I, 6.
4 0. 1, de electiono, I, 3, in Bxtrayag. com.
5 0. 7, 35, X, de electione et electi potestate, I, 6; Pina IX, const. « Romanus Pon-
tifem ». 28 aug. 1873; S. 0. de Prop. Fide (C. G.), 1 dec. im,
« 0. 7, 41, X, de electione et electi poteetatc, I, 6; c. 8, 5, X, de eupplenda negliffentia
praelatorum, I, 10; c. 2, 12, X, de ooncessione praehendae et ecdesiae non vacantis, III, 8;
c. 18, 37, de electione et electi potestate, I, 6, in VI»; Reg. 26, R. J., in VI*»; Conc. Trident.,
8688. XXIV, de ref., c. 16; Pius IX, const. « Rtmanus Pontifem », 28 aug. 1873; S. C. Bp.
et Reg., Sutrina, 10 iun. 1608; S. C. C, Mazarien.. meniie ian. 1587, ad 1; Turritana,
21 noY. 1722, 20 nov. 1723, ad 2.
7 0. 1, 4, 6, X, de postulatUme praelatorum, I, 6; c. 13, 20, 23, X, de electione et electi
potestate, I, 6; c. 8, 4, X, de translatione episcopi, I, 7; c. 11, X, de renunoiatione, I, 9;
c. un., de postulatione praelatorum, I, 5, in VI«; c. 6, 16, 86, de eleotione et eleoti potestate,
I, 6, in VI*; c. un., de postulatione praelatorum, I, 2, in Bxtrayag. oom.
Digitized by
Google
Liher Secundus - De Per»oni9 45
§ 2. Compromi88arii postulare negueunt^ nisi id in mandato aut
compromisso fuerit expressum.
Can. 180-
§ 1. Ut postulatio vim habeoit, pro ea stet oportet maior suffragio-
rum pars, imo^ si cum electione concurrat^ saltem duae tertiae partes re-
quiruntur ^
§ 2. Suffragium pro postulatione exprimi debet per verbum : postulo,
aut aequivalens; formula : eligo vel postulo^ aut aequipollens^ valet pro
electione, si impedimentum non exsistat> secus pro postulatione -.
Can. 181.
§ 1. Postulatio saltem intra octiduum mitti debet ad Superiorem ad
quem pertinet electionem conflrmare, si facultatem habeat ab impedi-
mento dispensandi; secus ad Bomanum Pontiflcem aut ad alium haben-
tem facultatem^.
§ 2. Si intra praescriptum tempus postulatio missa non fuerit, ipso
facto nulla evadit et electores pro ea vice privantur iure eligendi aut
postulandiy nisi probent se a mittenda postulatione iusto detentos f uisse
impedimento ^.
§ 3. Per postulationem nullum ius postulato acquirituri et Supe-
riori licet eandem repellere •.
§ 4. Praesentatam Superiori postulationem electores revocare non
possunt, nisi Superiore consentiente ^
Can. 182.
§ 1. Beiecta a Superiore postulatione^ ius eligendi ad collegium redit,
nisi electores scienter illum postulaverint qui tali detinetur impedimento
in quo nequeat aut non soleat dispensari; tunc enim provisio ad Supe-
riorem pertinet^.
§ 2.'Quod si postulatio admissa fuerit, id signiflcetur postulato^ qui
respondere debet ad normam can. 175.
§ 3. Si eam acceptet, plenum ius in officio eidem statim acquiritur.
1 O. 40, X, de eleotione et electi pote^tate, 1, 6; c. 24, de electione et electi poteetate,
l, «, In VI«.
> O. Tin., de poetulatione praelatorum, I, 6, !n VP.
a O. 6, 16, 27, de electione et electi poteetate, I, 6, In Vl«.
4 0. 16. de electione et electi potestate, I, 6, In VI»; Reg. 25, B. J., in VI«.
6 O. 3, 5, X, de postulatione praelatorum, I, 5; c. 28, X, de electione et electi po-
teMtate, I, 6; c. 16, de electione et electi potestate, 1, 6, In VI».
• O. 4, X, de postulatione praelatorum, I, 6; Beg. 21, 83, B. J., in VI«.
^ O. 1-3, X, de postulatione praelatorum, I, 6; c. 28,' 40, X, de electione et electi po-
testate, I, 6; c. U, X, de renunciatUme, 1, 9; c. nn., de postulatione praelatorum, l, 2, in
IBxtnTag. com.
Digitized by
Google
46 €ode9 luris Oationiol
Caput II.
De amisaiane officiorum ecclesidsticorum.
Oan. 183.
§ 1. Amittitur officium ecclesiasticum renuntiationey priyatione,.
amotione, translatione^ lapsu temporis praeflniti ^
§ 2. Besoluto quovis modo iure Superioris a quo fuerat concesaum^
officium ecclesiasticum non amittituri nisi lex aliud caveat aut nisi in
concessione habeatur clausula : ad beneplacitum nostrum, vel alia aequi-
P°"«°« '• CAN. 184.
Quisque sui compos potest officio ecclesiastico iusta de causa renun-
tiare^ nisi speciali prohibitione renuntiatio sit ipsi interdicta '.
Oan. 185.
Benuntiatio ex metu grayi, iniuste incusso^ dolo aut errore substan*
tiali vel simoniace facta, irrita est ipso iure ^.
Oan. 186.
BenuntiatiOy ut valida Bit, fleri debet a renuntiante aut scripto aut
oretenus coram duobus testibus aut etiam per procuratorem speciali man-
dato munitum; et scriptum renuntiationis documentum in Ouria de-
P^"**'^'"- OAN.187.
§ 1. Benuntiatio generatim, ut yaleat, ei fleri debet a quo est ac-
ceptanda, yel> si acceptatione non egeat, a quo clericus offlcium accepit
yel qui eiusdem locum tenet *.
1 G. 1, C. II, q. 1; c. 14, 39, C. yil, q. 1; c. 7, X, de electUme ei elecii poteetate, 1, d;
c. 2-4, X, de iranftlatione episcopi, I, 7; c. 3, 4, X, de renunciatione, I, 9; c. 3, 8, 10, 11, 17, X,
de clericis non residentihua in ecblesia vel praehenda, III, 4; c. 28, X, de praebendie et
dignitatibus, III, 5; c. 0, 9, X, de conoeBsione iMraehendae et eccleeiae non vaoantis, III, 8;
c. 6, X, de rerum permutatione, III, 19; c. 13, X, de haereticis, y, 7; c. 6, de reeoriptis,
1, 3, in yio; c. un., de praehendis et dignitatihus, tlt. III, in Bxtravag. loan. XXII; c. 4, da
praehendis et dignitatihus, III, 2, in Bxtravag. com.; Conc. Trident., sess. Xiy, de ref.,
c. 10; 8688. XXIV, de ref., c. 18.
> C. 2, de offldo legati, l, 16, In yi«.
3 C. 10, X, de renunciatione, I, 9; S. Pius V, const. c Quanta Bcclesiae », 1 apr. 1668,
i 8; BenedlctU8 XIV, ep. « Bof quo », 14 lan. 1747; S. C. C, Caietana, 24 apr. 1880. — Vlde
etiam can. 608.
4 C. 5, X, de renunciatione, I, 9; c. 4, X, de pactis, I, 36; c. 2-4, X, de his, quae vi me-
tusve causa flunt, I, 40; c. 2, X, de arbitris, I, 43; c. 2, 3, X, de restitutione spoliatorum,
II, 13; c. 8, X, de iureiurando, II, 24; c. 2, X, de simonia, et ne aliquid pro spiritudliims
emigatur vel promittatur, V.,3; c. 6, X, de regulis iuris, V, 41; Beg. 84, E. J., in VI»; c. 2,
de poenis, V, 8, in Clem.; Benedictna XFV, const. « In suhlimi v, 29 ang. 1741, | 3; 8. C. C,
Baren., 17 maii 1861, ad 1, 2, et 29 maii, 18 sept. 1862; Caietana, 24 apr. 1880.
s C un., de renunciatione, 1, 4, in Clem.
« C 7, X, de consuetudine, I, 4; c. 4, 9, 10, X, de renunciattone, I, 9; c. 18, X, de regu-
larihus et transeuntihus ad religionem, III, 31; c. 1, X, de regulis iuris, V, 41; c. 2, tft
offldo vioarii, I, 13, in yi«; S. Pius V, const. c Quanta Bcolesiae », 1 apr. 1668, i 3.
Digitized by VjWwQiC
Liber 8ecundua - De PerwniM 47
§ 2. Quare si offlcium per coufirmationemy admissionem vel institu-
tionem collatum fuerit, renuntiatio fieri debet Superiori ad quem de iure
ordinario conflrmatiOi admissio vel institutio spectat ^.
Oan. 188.
Ob tacitam renuntiationem ab ipso iure admissam quaelibet officia
yacant ipso facto et sine uUa declaratione, si clericus :
1.'' Professionem religiosam emiserit, salvo^ circa beneficia^ prae-
scripto can. 581;
2.* Intra tempus utile iure statutum vel, deficiente iure, ab Ordi-
nario determinatum, de officio provisus illud adire n^lexerit;
S."" Aliud officium ecclesiasticum cum priore incompatibile acce-
ptaverit et eiusdem pacificam possessionem obtinuerit;
4.* A fide catboiica publice defecerit;
5.'' Matrimonium, etiam civile tantum, ut aiunt, contraxerit;
6.* Contra praescriptum can. 141, § 1 militiae saeculari nomen
sponte dederit;
7.'' Habitum ccclesiasticum propria auctoritate sine iusta causa
deposuerit, nec illum, ab Ordinario monitus, intra mensem a monitione
recepta resumpserit;
8.' Besidentiam, qua tenetur, illegitime deseruerit et receptae Or-
dinarii monitioni, legitimo impedimento non detentus, intra congruum
tempus ab Ordinario praefinitum, nec paruerit nec responderit '.
1 C. 2, X» (16 translatiwe epi$capi, I, 7; c. 8, 10, 10, X, de renunciatione, I, 9; c. 18,
X« 4e regularibut et traneeuntihuM ad religianem, III, 81; 8. PIub Y, const. c Quanta Ec-
cieHae », 1 apr. 1068, i 3.
a C. 2, D. XXVIII; c. 10, 18, D. XXXII; c. 16-18, D. LXXXI; c. 64, X, de eleotione et
eiecti potettate, I, 6; c. 1, 8, 5, X, de olericiB coniuoatie, III, 3; c. 8, 0, 8, 11, 17, X, de cle-
ride non residentibus i» ecdeaia vel praebenda, III, 4; c. 28, 30, X, de prctebendis ei digni-
tatibu9, III, 5; c. 9, X, de oonceetione praebendae et ecclesiae non vacantis, III, 8; c. 9, X,
de haereticie, Y. 7; c. 1, X, de Bchiamatiols et ordinatis ab eie, V, 8; c. 8, de olficio ordi-
n4BrU, I, 16, in ¥1«; c. 28, 32, de praebendie et diffnitatibus, III, 4, in ¥1«; c. 4, de regula-
ribue et transeuntibus ad religionem, III, 14, in ¥1«; c. 12, de haeretide, V, 2, in VF;
c 8, 6, de praebendis et dignitatibus, III, 2, in Clem.; c. on., de praebendie et dignitatibu»,
tit. ni, in Bxtravag. loan. XXII; c 2, de offloio iudids ordinarii, I, 7, in Extravag. com.;
c. 4, d€ praebendis et dignitatibus, III, 2, in Bxtravag. com.; Conc. Trldent., sess. YII,
de ref., c. 6; sees. XXIV, de ref,, c. 17; Lco X (in Conc. Lateranen. V), const. « Supemae
dispositionis », 6 maii 1514, 1 15, 24, 25; Paulns IV, const. c Cum ex apostolatus », 15 febr.
1550, i 8, 6; 8. Pius V, const. « Cum ex Apostolatus », 27 ian. 1567; Sixtus V, const. « Cum
saorosanetam », 9 ian. 1580, i 3; Innocentius XIII, const. « Apostolid ministerii », 23 maii
1723, i 8; Benedictus XIII, const. « In supremo », 23 sept. 1724, i 6, 28; const. « Aposto-
tioae Ecdesiae », 2 maii 1725, i 1, 2; const. « Pastoralis offldi », 27 mart. 1726, i 8; Bene-
dlctus XIY, ep. « Ex quo », 14 ian. 1747; S. C. C, 14 dec. 1601; Fesulana, 30 ian. 1649;
VerceUen., 15 dec. 1696, ad 1; Reatina, 1 et 22 sept. 1714, 9 febr. 1715; Romana, 20 sept.
1727; Tridentina, 3 et 24 sept., 3 dec. 1729; Derthonen,, 19 aug. 1730; Segovien., 17 nov. 1731,
ad 1; Briwinen., 18 sept. 1790; Comen., 14 dec. 1822, ad II; AquHana, 22 sept. 1860. — Vide
etiam can. 1444, i 2.
Digitized by
Google
48 Code^g lurii CamnUoi
Can. 189.
§ 1. Superiores siDe iusta et pn^rtionata causa renuntiationes ne
acceptent ^
§ 2. Blenuntiationem Ordinarius loci intra menaem vel admittat vel
reiiciat ■.
Oan. 190.
§ 1. Officium, renuntiatione legitime facta et acceptata, vacat post-
guam renuntianti signiflcata est acceptatio '•
§ 2. Benuntians in offlcio permaneat donec de Superioris accepta-
tione certum nuntium acceperit.
Can. 191.
§ 1. Semel legitime facta renuntiatione, non datur ampiius poeni-
tentiae locus^ licet renuntians possit officium ex alio titulo consequi ^.
§ 2. Acceptata renuntiatio tempestive nota fiat iis qui aliguod ius
in officii proYisionem habent.
Gan. 192.
§ 1. Privatio offlcii incurritur sive ipso iure, siye ex facto legitiml
Superioris •.
§ 2. Si agatur de offlcio inamoyibili, Ordinarius nequit clericum
eodem priyare, nisi mediante processu ad normam iuris *.
§ 3. Si de amoYibiliy privatio decerni ab Ordinario potest ez qua-
libet iusta causa^ prudenti eius arbitrio^ etiam citra delictumy naturali
aeguitate servata, sed certum procedendi modum segui minime tenetur,
salvo canonum praescripto circa paroecias amovibiles; privatio tamen
effectum*^ non habet, nisi postquam f uerit a Superiore intimata; et ab Or-
dinarii decreto datur recunsus ad Sedem Apostolicam, sed in devolutivo
tantum ^.
Can. 193.
§ 1. Translatio ab uno ad aliud offlcium ecclesiasticum ab eo tantum
perfici potcst, qui ius habet tum acceptandi renuntiationemy tum remo-
vendi a primo offlcio et promovendi ad alterum '.
1 O. 14, G. VII, q. 1; c. 1, 6, 9, 10. X, de reiwnoiatio»e, 1, 9; 8. PiQS V, const.
« Quanta Bocleaiae >, 1 apr. 1568, i 8.
3 Gregorlus XIII, consC. « Humano vis iudicio », 6 ian. 1584, i 7.
3 O. 8, 12, X, de renunoiatione, I, 9.
A 0. 3, 6, 12, X, de renunoiatione, I, 0;. c. 8, X, de rentitutione spoliatorum, II, 13.
s O. 2, X, de tran$latione efiisoopi, I, 7; c. 12, 13, X, de haereticie, V, 7; c. 7, X, de
orimine faUi, V, 20; Oonc. Trldent, sess. VII, de ref,, c. 4; Gregorios XVI, aUocat « Officii
memoree », 5 iul. 1839.
• Oonc. Trident., sess. XXI, de ref., c. 8; S. O. Oonsist., decr. « Mawima oura »,
20 aug. 1010, can. 80; 8. O. O.» Veroellen,, 15 dec. 1696, ad 1; Vercellen,, 1 oct. 1720; Baren.,
17 maii 1851, 29 maii, 18 sept. 1852, ad 1, 2 et 28 maU 1853; Acheruntina, 31 mart., 22 sept.
1855; Terracinen,, 2 liin. 1860; Herhipolen,, 22 dec. 1860.
7 Benedictoa XIV, const. « Firmandia », 6 nov. 1744, i 11; 8. O. Oonaist, Btaiuum
Foederatorum^Americae Beptentrionalia, 28 ian. 1915.
• O. 34, 37, 39, O. VII, q. 1; c. 4, X, de poetulatione praelatorum. I, 5; c. 6, X, de
electione et electi potestute, I, 6; c. 1-4, X, de tranelatione epieoopi, I, 7; c. 3, X, de oildo
Digitized by
Google
Liher Secundus - De Personig 49
§ 2. Ad translationem, bx de consensu clerici fiat, qnaelibet iuata
causa snfflcit; si invito clerico, eadem fere cauHa requiritur idemqne pro-
cedendi modus ac pro privatione, firmo praescripto can. 2162-2167, quod
ad translationem attiuet parochorum ^
Can. 194.
§ 1. In translatione prius officium vacat cum clericus alterius pos-
sessionem canonice capit, nisi aliud a iure cautum sit vel a legitimo Su^
periore praescriptum '.
§ 2. Reditus prioris officii translatus percipit, donec aliud occu-
P*^«"t •• Can. 195.
Qui clericum ad offlcium elegerunt vel postuiaverunt aut praesenta-
verunt, nequeunt eundem officio privare aut ab eo revocare seu amovere
aut ad aliud transferre ^.
TITULUS V.
De potestate ordlnarla et delegata.
Oan. 196.
Potestas iurisdictionis sen regiminis quae ex divina institutione est
in Ecclesia, alia est fori externi, alia fori interni, seu conscientiaei sive
sacramentalis sive extra-sacramentalis ^.
Gan. 197.
§ 1. Potestas iuiisdictionis ordinaria ea est quae ipso iure adnexa
est officio; delegata, quae commissa est personae *•
§ 2. Potestas ordinaria potest esse sive propria sive vicaria.
Can. 198.
§ 1. In iure nomine Ordinarii inteiliguntur, nisi quis expresse exci*
piatur, praeter Bomanum Pontificem, pro suo quisque territorio Episco-
pus residentialiSy Abbas vel Praelatus nullius eorumque Yicarius Oene-
legaii, I, 30; c. 1, X, de clericis non resideniihus in ecclesia vel praedenda, III, 4; e. 5, X,
de rerum permutaiione, III, 19; c. 5, X, de cierico excommunicato, deposito, vel interdicto
ministrante, V, 27; c. 2, de otflcio vicarii, I, 13, In VI»; Cleinenf? VI, ep. « Super Quihus-
dam 3, 29 sept. 1351; Olemens XI, const. « In supremo », 24 aug. 1709, i 2; BenedictOB XIV,
const. c Ad Apostolicae », 17 oct. 1740, § 5; S. C. Consist., decr. « Mawima cura »,
20 aug. 1010.
1 C. 37, C. VII, q. 1; c. 5, X, de rerum permutatione, III, 19.
2 C. 28, X, de praehendis et dignitatihus, III, 5; c. 28, de praehendis et dignitatihus,
III, 4, in VI<>; c. 3, 6, de praehendis et dignitatihus, III, 2, in Clem.; S. C. Bp. et Beg.,
14 dec. 1(124; 8. C. C, Fe^ulana, 19 dec. 1048.
3 S. C. C, Fahrianen., 19 dec. 1801.
« C 4, X, de iure patronaius, III, 38.
9 Piiis VI, const. « Auctorem fldei », 28 aug. 1794, prop. 2, Synodi Pistorien., damn.;
Pi08 X, litt. encycl. « Pasoendi », 8 sept. 1907; 8. 0. de Prop. Fide (C P. pro Sin.),
X6 Un. 1797, ad 2.
« C 12, X, de offtoio iudicis ordinarii, I, 81; Conc. Trident., sess. XXIII, de ref., c. 16;
B. C de Prop. Fide, Utt. encycL (ad Deleg. Ap. pro Oriente), 8 nov. 3882.
Co4e9 luris Canonici, 4
Digitized by VjOOQiC
50 Oodem IwrU OoMumM
ralidy Administrator, VicariiiB et Praefectns Apostolicus, itemque ii gni
praedictis deflcientibiiB interim ez iuriB praescripto ant ex probatiB con-
stitationibas succednnt in regimine, pro rais vero subditis SnperioreB
maiores in religionibus clericalibus ezemptis ^.
§ 2. Nomine autem Ordinarii loci seu locorum veniunt omnea recen-
sitiy exceptis Superiorlbus religiosis '.
Can. 19».
§ 1. Qui iurisdictioniB poteetatem habet ordinariami poteat eam al-
teri ez toto vel ez parte delegare, nisi aliud expreese iure cayeatur *•
§ 2. Etiam potestas iurisdictioniB ab Apostolica Bede delegata subde-
legari potest sive ad actum, siye etiam habitualiter, nisi electa fuerit in-
dustria personae aut subdelegatio prohibita ^.
§ 3. Potestas delegata ad universitatem negotiorum ab eo qui infra
Bomanum Pontificem habet ordinariam potestatem, potest in singulis
casibus subdelegari.
§ 4. In aliis casibus potestas iurisdictionis delegata subdelegari
potest tantummodo ez concessione expresse facta^ sed articulum aliquem
non iurisdictionalem etiam sine expressa commissione iudices delegati
possunt subdelegare '.
§ 5. NuUa subdelegata potestas potest iterum subdelegariy nisi id
expresse concessum fnerit *.
Gan. 200.
§ 1. Potestas iurisdictionis ordinaria et ad uniyersitatem negotio-
rum del^ta» late interpretanda eet; alia quaelibet stricte; cui tamen
delegata potestas est, ea quoque intelliguntur concessa, sine quibus eadem
exerceri non posset ^.
§ 2. Ei, qui delegatum se aSBeriti incumbit onus probandae dele-
gationis *.
1 Leo XIII, ep. encycl. « SaiU oognmm », 29 liin. 1898; 8. O. 8. Off., litt encycL
20 f^r. 1888, n. 2; decr. 20 apr. 1806, n. 2; 8. B. C, CimgregatiatUi M<mHa Oonmae, 22 ian.
1701, ad 8.
s 8 V. 8. Off., Utt encycL 20 Mur. 1888, n. % decr. 20 apr. 1806» a. 2.
< C. 20, X, de offMo iudioie ordimarH, I, 81; c. 9, X, ile ooneecr at le me eoeMae f^
oltoHt» III, 40; c. 7, <f« offloio ordinarU, I, 10, In VI*; Reg. 08, 72, B. J., In VI«; 8. O. 8. Olf\
Utt encycl. 20 febr. 1888.
4 O. 8, 6, 27, 28, 43, X, de otMo et poiestate iudide delegatip I, 29; c. 02, X, ile appet-
iationibus, recusaiionihus et relationibue, II, 28; c. 12, de offloio et potestate imdioie tfela-
gati, 1, 14. In VI«; S. O. 8. Off., lltt. encyd. 20 tebr. 1888, n. 6; decr. 14 dec. 1886; 28 mart
1889; S. C. de Prop. Flde, lltt (ad Vic. Ap. Tnnkin. Occident.), 16 mart. 1866; 8. Poenit.,
27 apr. 1886, ad 2.
« 8. C. de Prop. Fide (O. G.), 8 mail 1847. ,
6 C. 27, X, de ojlflcio et potestate iudicis delegati, I, 29; c. 62, X, de appeHlationihue,
recueaiionibus et relaiionihue, II, 28.
T C. 1, 5, U, 21, 28, 29, 89, X, de offlcto et poteeiate iudicie delegati, I, 29; Beg. 85, 42»
63 80, B. J., in VI»; 8. O. 8. Off.. 17 mart. 1874; 8. O. de Prop. Flde (O. P. pro 8in. —
Sutchnen.), 26 sept. 1821; 8. Poenit., 2 inl. 1891.
« O. 31, 82. X, de offlcio et poieeiaie iudids delegati, I, 29; c. 1, de eleciione, I, 8, in
Bxtravag. com.
Digitized by
Google
Liber BeounduM - De PenoniM 51
OAN. 201.
I 1. Potestaa iurisdictionis potest in boIos sabditos directe ezerceri ^
§ 2. ludicialis potestas tam ordinaria quam delegata exerceri ne-
qnit in proprinm commodnm ant extra territorinm, salyiB praeecriptis
can. 401, § 1, 881, § 2 et 1637 ^
§ 3. Nisi aliud ex rernm natnra ant ex inre constet, potestatem in-
riBdictionis yolnntariam sen non-indicialem qnis exercere potest etiam
in proprinm commodnm, ant extra territorinm exsistens. ant in snbditnm
e territorio abaentem '.
Oan. 202.
§ 1. Actns potestatis inrisdictionis sive ordinariae sive delegatae col-
latae pro f oro externo, valet qnoqne pro interno, non antem e converso ^.
§ 2. Potestas collata pro foro interno exerceri potest etiam in foro
intemo exti-a-sacramentali, nisi sacramentale exigatnr '.
§ 3. Si fornm, pro qno potestas data est, expressnm non f uerit, po-
testas inteUigitnr concessa pro ntroqne foro, nisi ex ipsa rei natura aliud
constet.
Oan. 203.
§ 1. Delegatus qni sive circa res sive circa personas mandati sni
flnes excedit, nihil agit *•
§ 2. Hos tamen excessisse non intelligitnr delegatns, qni alio modo
ac deleganti placnerit, ea ad qnae delegatns est, peragit, nisi modns ipse
fnerit a delegante praescriptns tanqnam conditio '•
Oan. 204.
§ 1. Qnod qnis Snperiorem adit, inferiore praetermisso, non idcirco
Tolnntaria snspenditnr inferioris potestas, sive haec ordinaria fnerit sive
delegata.
§ 2. Attamen rei ad Snperiorem delatae ne se immisceat inferior,
nisi ex grayi urgentiqne cansa; et hoc in casn statim Snperiorem de re
moneat *.
Oan. 205.
§ 1. Si plnres iurisdictionem delegatam obtinnerint pro eodem ne-
gotio, et dnbitetur utmm delegatio facta fnerit in solidnm aii coUegia-
liter, praesnmitnr facta in soUdnm in re volnntaria, coU^[iaUter in re
indiciaU.
1 O. lU X, tfe oifMo et poieeiate iudUie delegaii, l, 29.
s G. 1, X, de offloio legati, 1, 80; c. 2, de oonstitutionihue, I, 2, In VI».
3 8. G. Indalg., Ordinie Minorum Capuocinorum, 1 febr. 1906, ad II.
4 8. 0. de Prop. Fide, Instr. (ad Mlsslon. Gongi), 14 lan. 1726, n. 2; 8. Poenit.,
27 apr. 1886, ad 4.
• 8. G. de Prop. Flde, Instr. (ad Mtaton. 0(»gi), 14 ian. 1726, n. 8.
• G. 18, 15, 21, 82, 87, 40, X, de ojHoio et poteetate iudici» delegati, I, 29; e. 11, de
reeeriptie, I, 8, in YI».
7 0. 18, X, de ogMo et poteetate iudioie delegati, I, 29.
8 Vide etiam can. 104&
Digitized by
Google
52 Codew lurU CanonM
§ 2. Pluribus in solidum delegatis, qui autea negotium occupavit,
alioH ab eodem excludit, niBi aut posthac impediatur aut nolit ulterius
in negotio procedere \
§ 3. Pluribus coUegialiter delegatis, omnes simul pro actorum vali-
ditate in negotio expediendo procedere debent, nisi in mandato aliud
cautum sit '•
Can. 206.
Pluribus successive delegatis, ille negotium expedire debet cuius
mandatum anterius est nec posteriore rescripto expresse abrogatum fuit ^.
Oan. 207.
§ 1. Potestas delegata exstinguitur, expleto mandato; elapso tem-
pore aut exhausto numero casuum pro quo concessa fuit; cessante causa
flnali delegationis; revocatione delegantis delegato directe intimata aut
renuntiatione delegati deleganti directe intimata et ab eodem acceptata;
non autem resoluto iure delegantis^ nisi in duobus casibus de quibus
in can. 61 *.
§ 2. Sed potestate pro foro interno concessa^ actus per inadverten-
tiam positus, elapso tempore vel exhausto casuum numero, validus est.
I 3. Pluribus collegialiter delegatis, si unus deficiat, aliorum quo-
que delegatio exspirat, nisi aliud ex tenore delegationis constet '^.
Can. 208.
Ad normam can. 183^ § 2, potestas ordinaria non exstinguitur reso-
luto iure concedentis oiBcium cui adnexa est; sed cessat, amisso officio;
silet, legitima appellatione interposita, nisi forte appellatio sit tantum
in devolutivo, firmo praescripto can. 2264, 2284 *.
Can. 209.
In errore communi aut in dubio positivo et probabili sive iuris sive
facti, iurisdictionem supplet Ecclesia pro foro tum extemo tum interno.
1 O. 8, de offloio et pote$tate iudicia delegati, I, 14, In VI«>; Reg. 54, R. J., in VIo.
» C. 13. X, de rescriptis, I. 3; c. 16, 21, 22, 34, 42, X, de offlcio et pote9tate iudicis
delegati, I, 20.
s Reg. 64, R. J., in VI*.
4 C. 4. 9, 19, 20, 24, «28, 30, X, de ofHdo et poteetate iudicia delegati, I, 29; c. 5, X, de
offloio legati, I, 30; c. 1, X, de regulis iuri$, V, 41; c. 6, 7, 9, de offtcio et poteetate iudicis
delegati, I, 14, in Vl^, c. 30, de praebendia et dignitatibus, III, 4, in VI»; c. 10, de haere-
iici9, V, 2, in Vl«; c. 1, de privUegiis, V, 7, in Extravag. com.; Innocentius XIII, const.
c ApoBtollci ministerii », 23 maii 1723, § 19; Benedictus XIII, const. « /n supremo ».
23 sept. 1724, i 16, 28; const. « Paatoralis offlcii », 27 mart. 1726, § 3; Benedictus XIV, const.
c ApostoUca indulta », 5 aug. 1744, 1 3, 5; ep. encycl. c Apostolicum ministerium », 30 mail
1753, i 9; S. C. C, Cadurcen., 7 oct. 1662, ad 2. — Vide etlam can. 878, i 1; 880.
9 C. 30, 42, X, de offlcio et potestate iudicia delegati, I, 29.
e C. 10, de appellationibuB, II, 15, in VI«; Reg. 42, R. J., in VI>; c. 2, de electione et
electi potestate, I, 3, in Clem.; Benedictus XIV, ep. encycl. c Apoatolicum ministerium »,
30 mali 1753, i 9; Pius X, const. c Vacante 8ede ApoBtolica », 25 dec. 1904, n. 12. — Vide
etiam can. 873, § 3.
Digitized by
Google
lAher Secundus - De Personis 53
Oan. 210.
Potestas ordiniSy a legitimo Superiore ecclesiastico sive adnexa offl-
cio sive commissa personae, nequit aliis demandari, nisi id expresse
fuerit iure vel indulto concessum ^
TITULUS VI.
De redactfone clerieomm ad statum laicalem.
Oan. 211.
§ 1. Etsi sacra ordinatio, semel valide recepta, nunqnam irrita flat,
clericus tamen maior ad statum laicalem redigitur rescripto Sanctae Se-
dis^ decreto vel sententia ad normam can. 214, demum poena degrada-
tionis \
§ 2. Olericus minor ad statum laicalem regreditur, non solum ipst
facto ob causas in iure descriptas sed etiam sua ipsius yohintate; f
monito loci Ordinario, aut eiusdem Ordinarii decreto iusta de causa 1 :to.
si nempe Ordinarius, omnibus perpensis, prudenter iudicaverit clericum
non posse cum decore status clericalis ad ordines sacros promoveri.
Oan. 212.
§ 1. Qui in minoribus ordinibus constitutus ad statum laicalem qua-
yis de causa regressus est, ut inter clericos denuo admittatur, requiritur
licentia Ordinarii dioecesis cui incardinatus fuit per ordinationem, non
concedenda, nisi post diligens examen super vita et moribus, et con>
gruum, iudicio ipsius Ordinarii, experimentum.
§ 2. Olericus vero maior qui ad statum laicalem rediit, ut inter cle-
ricoB denuo admittatur, indiget Sanctae Sedis licentia *.
Can. 213.
§ 1. Omnes qui e clericali statu ad laicalem legitime redacti aut re-
gressi sunt, eo ipso amittunt offlcia beneficia, iura ac privilegia clericalia
et vetantur in habitu ecclesiastico incedere ac tonsuram deferre *
§ 2. Olericus tamen maior obligatione coelibatus tenetuT, salvo prae-
scripto can. 214.
Gan. 214.
§ ^. Olericus qui metu gravi coactus ordinem sacrum recepit nec
postea, remoto metu, eandein ordinationem ratam habuit saltem tacite
per ordinis exercitium, volens tamen per talem actum obligationibus cle-
1 Benedictns XIV, ep. encycl. c Apoatolicum ministerium », 30 maii 1753, i 4, 11;
S. C. S. Off., 4 mart. 1903; S. C* de Prop. Flde (0. P. pro Sln. — Vie. Ap. Sutchuen.),
16 ian. 1797, ad 1; decr. 29 iul. 1S41; litt. (ad Vic. Ap. Cocbincliin.), 23 mart. 1S44; Utt. (ad
Vic. Ap. Kuytcheou), 21 mart. 1851.
2 Conc. Trident., sess. XXIII, de ordine, c. 4, can. 4; Pontificale Bom., tit. Degra-
dationii forma.
s Pontiflcale Rom., tlt Degradationis forma,
4 C. 1, 3, 7, 9, X, de clericis coniugatis, III. 8; c. un., de higamit, I, 12, in VX«.
Digitized by
Google
6i Oodem lurii Oatumiel
ricalibus se subiicere, ad Btatum laicalem, legitime probata coactione et
ratihabitionis defectu, sententia iudicis redigatur, sine ullis coelibatua
ac horarum canonicarum obligationibua ^.
§ 2. Goactio autem et defectus ratihabitionis probari debent ad nor-
mam can. 19931998.
SECTIO II.
De clericis in specie.
Gan. 216.
§ 1. Unius supremae ecclesiacrticae potestatis est provincias ecclesia-
Bticaa, dioeceseSy abbatias vel praelaturas nullius^ vicariatus apostolicos^
praefecturas apostolicas erigere, aliter circumscribere, diyidere, unire,
supprimere '.
§ 2. In iure nomine dioecesis venit quoque abbatia vel praelatnra
nulliua; et nomine Episcopi, Abbas vel Praelatus nullius, nisi ex natura
rei vel sermonis contextu aliud constet.
Oan. 216.
§ 1. Territorium cuiuslibet dioecesis dividatur in distinctas partes
territoriales; unicuique autem parti sua peculiaris ecclesia cum populo
determinato est assignanda, suusque peculiaris rector, tanquam proprius
eiusdem pastor, est praeficiendus pro necessaria animarum cura '.
§ 2. Pari modo vicariatus apostolicus et praefectura apostolica, ubi
commode fieri possit, dividautur ^.
§ 3. Partes dioecesis de quibus in § 1, sunt paroeciae; partes vica-
riatus apostolici ac praefecturae apostolicae, si peculiaris rector eisdem
fuerit assignatuSy appellantur quasi-paroeciae '.
§ 4. Non possnnt sine speeiali apostolico indulto constitui paroeciae
pro diversitate sermonis seu nationis fidelium in eadem civitate yel ter-
^ Benedlctns XIV, instr. f Eo quamvia iempore 3, 4 mall 1745, | 21; 8. O. C, Ypren.,
2 et 16 dec. 1719; Parisien,, 26 ian., 12 iul. 1721.
« O. 1, D. 01; c. 48, 49, O. XVI, q. 1; c. 1, X, de trdnslatione epieoopi, I, 7; c. 4, X, tfe
ojjlcio legati, 1, 90; c. 8, X, de ewoesMua praelatomm et suhditorum, V, 31; c. 6, 6, de
praebendis et dignitatihue, III, 2, in Extravag. com.; Benedictns XIV, const. f Aposto-
lioae servitutis », 14 mart. 1743, | 2, 6; Olemens XIII, ep. f Mirum sane », 14 mart. 1760;
ep. f Cogitantihus Nohis », 26 mart. 1760, | 2; Pius IX, allocnt. f Aoerhissimum », 27 sept.
185^ Leo XIII, const. f Romanos Pontifices », 8 maii 1881; Pius X, const. f Sapienti oon-
silio », 29 sept. 1906, S I, n. 2". 2; Ordo servandus in S. Congregationibus, Tribunalibos,
Offlciis Roipanae Curiae, 29 sept. 1908, Pars II, Normae peculiares, cap. VII, art. II,
n. 6^ 10«.
3 Conc. Trldent., sess. XIV, de ref., c. 9; sess. XXIV, de ref., c. 13; Benedictus XIV,
const. f Ad militantU », 30 mart. 1742, S 16; S. O. de Prop Flde, litt. encycl. (ad Bp.
Indiar.), 28 aug. 1893.
^ Oonc. Trident., sess. XXIV, de ref., c. 13; Benedictus XIV, const. f Ad mUitantis »,
80 mart. 1742, | 16.
« Conc. Trldent., sess. XXIV, de ref., c. 13; S. C. de Prop. Fide, litt. encyd. (ad
Deleg. Ap. pro Oriente), 8 nov. 1882; litt. encycl (ad Ep. Indlar.), 28 aug. 1898.
Digitized by VjWwQiC
Liher BeounduM - De Per$oni9 55
ritorio degentiamy nec paroeciae mere familiares aut personalei^ ad con-
stitutas autem quod attinet, nihil innoyandum, inconsulta Apoatolica
Sede'.
Can. 217.
§ 1. Episcopus territorium suum in regiones seu districtus, pluribus
paroeciis constanteR, diatribuaty qui veniunt nomine vioariatus faranei,
decanatus, archipresbffteratus, etc.
§ 2. 8i haec distributio, ratione circumstantiarum. videatur impos-
sibilis aut inopportuna, Episcopus consulat Sanctam Sedem, nisi ab
eadem iam fuerit proyisum.
TITULUS VII.
De snprema potestate deque ils qul eiusdem snnt
eeeleslastleo lare partleipes.
CafutI.
De Romano Pantifice.
Can. 218.
§ 1. Bomanus PontifeXy Beati Petri in primatu Successor, habet
non solum primatum honoris, sed supremam et plenam potestatem iuris-
dictionis in universam Ecclesiam tum in rebus quae ad fidem et mores,
tum in iis quae ad disciplinam et regimen Ecclesiae per totum orbem
diffusae pertinent *.
i C. 14, X, de otHdo MicU ordinarii, l, 81; S. O. de Piop. Fide (O. G.), 26 lnl.
1S87, ad 4.
« O. 14, 16-18, 0. IX, q. 8; c. 80, O. XVII, q. 4; c. 12, O. XXIV, q. 1; c. 6, X, de maio-
rUate et ohedieniia, I, 83; c. 28, X, <f6 privUegii» ei ewoe$Hhu$ jkrivilegiatorum, V, 88; c. 1,
de oon$iitutionihu$, I, 2, in VI**; c. 1, de maioriiaio ei ohedieniia, I, 8, In Bxtravag. com.;
Ccmc. Vatican., sess. IV; S. Oornelius I, ep. a Quantam eoUiciiudinem », a. 252, Professlo
fldei schismaticomm; S. Siricins, ep. c Directa ad dece$$orem », 10 febr. 886; Innocentius I,
ep. € In requirendie Dei rehu$ », 27 ian. 417, c. 1; S. Zosimos, ep. c Quamvie Patrum tra-
dUio », 21 mart. 418; S. Bonifacius I, ep. c Retro maiorihu$ tui$ », 11 mart. 422, c. 2;
8. Leo IX, ep. c In terra pam hominihue », 2 aept. 1063, c. 82; Prof^io fldei (in Oonc.
LniBdaiien. II) a Michaele Palaeol<igo Gregorlo X obluta, a. 1274; loannes XXII, const.
c lAcet », 23 oct 1327, art. 2, erromm Marsilii Patavini et loanniH de Janduno, damn.;
Benedictus XII, a. 1841, prop. 00, Armenorum, damn.; Olemens VI, ep. c Super quihue-
dam », 29 sept. 1361; Martinus V (in Conc. Oonstantien.), const. c Inter ouncta$ », 22 febr.
141S, art. 7, 18, loannis Huoe, damu., art. 24, de quo errorum Wicleff et Husz suspecti
interrogandi; Eugenius IV (in Conc. Florentin.), const. c Laetentur caeli », 6 iul. 1439, | 8;
Leo X, const. c Bx$urge Domine », 16 iun. 1520, errores 26-27, Martini Luther, damn^; Pau-
lus IV, const. c Cum em apo$totatu$ », 15 febr. 1569, | 1; Pius IV, const. c Iniunctum
nohi$ », 18 nov. 1564, Professio fldei Trident; Oregorius XIII, const. c 8ancti$$imu$ »,
a. 1575, Professio fldei Graecis praescr.; Benedictus XIV, const. c Et$i pa9torali$ », 26 maii
1742, i I, n. VI; ep. c Nuper ad Voe », 16 mart. 1743, Professio fldei Maronitis praescr.;
Pius VI, const. c Super eoliditate », 28 nov. 1786, i 1, 4 sq., 14-16; const. c Auctorem
fidei », 28 aug. 1794, prop. 8, 6, Synodi Pistorlen., damn.; Gregorius XVI, ep. encycl. c Mi-
Digitized by VjOOQiC
56 Codejf lurii Canonici
§ 2. Haec potestas est vere episcopalis, ordinaria et immediata tum
in omnes et singnlas ecclesias, tum in omDcs et singulos pastores et fi-
deles, a quavis humana auctoritate independens *.
Can. 219.
Romanus Pontifex, legitime electus, statim ab acceptata electione,
obtinety iure divino, plenam supremae iurisdictionis potestatem *.
Can. 220.
Gravioris momenti negotia quae uni Romano Pontifici reservantnr
sive natura sua, sive positiva lege, causae maiores appellantur *.
rari vos », 15 aug. 1832; ep. encycl. c Cofntnissum divinitus », 17 maii 1835; Plus IX, ep.
eneycl. c Nostis et Nohiscum », 8 dec. 1849; Htt. ap. c Multiplicea inter », 10 iun. 1851; Utt.
ap. « Ad Apoatolicae », 22 aug. 1851; ep. encycl. c Neminem vesinim », 2 febr. 1854; ep.
encycl. c Amantissimus », 8 apr, 18G2; ep. encycl. c Quanta cura », 8 dec. 1864; Syllabua
errorum, prop. 34; litt. ap. c Reveraurus », 12 lui. 1867; litt. ap. a Aetemi Patris 3, 29 iun.
1868; ep. «r Non eine gravlssimo », 24 febr. 1870; Utt. c Quo impensiore », 20 maii 1870; ep.
encyci. c Vhi Nos », 15 maii 1871; ailocut. c Ordinem Vestrum », 27 oct. 1871; Leo XIII,
aliocut. c Mirandum saw », 1 iun. 1888; litt. encyd. c Sapientiae », 10 ian. 1890; ep. encycl.
c 8atis cognitum », 29 iun. 1896; Piua X, litt. encycl. c Pascendi », 8 sept. 1907; ep. c B»
quo », 20 dec. 1910; S. 0. S. Off., lltt. 8 nov. 1865; decr. c Ikimentabili », 4 iul. 1907, prop. 55,
damn.; S. G. de Prop. Fide, instr. 31 iul. 1902, n. 1, i. — Vide etiam can. 106, i 3.
1 C. 123, C. I, q. 1; c. 21, C. IX, q. 3; c. 6, X, de maioHtate et ohedieniia, I, 33; Conc.
Vatican., aess. IV, c. III, de vi et rutlone primatus Romani Pontiflcis; loannes XXII,
const. c Licet », 23 oct. 1327, art. 3, errorum MarsilU Patavini et loannis de Janduno,
damn.; Clemens VI, ep. c 8uper quihusdam », 29 sept. 1351; Martinua V (in Conc. Constau-
tien.), const. c Inter cunctas », 22 febr. 1418, art. 8, loannis Wicleff, damn., art. 10, 11,
loannis Husz, damn.; Leo X, const. c Exsurge Domim >, 15 iun. 1520, error 26, Martini
Lutber, damn.; Gregorius XIII, const. c Sahctissimus », a. 1575, Professio fldei Graecia
praescr.; Ciemens XI, const. c Nova semper », 29 nov. 1714, i 2; const. c Accepimus », 11 ian.
1715, i 2 sq.; const. c Ad Apostolatus », 18 ang. 1719, i 1; Benedictus XIV, const. c EtH
pastoralis », 26 maii 1742, { I, n. VI; ep. c Nuper ad Nos >, 16 mart. 1748, Professio fldei
Maronitis praescr.; Pius VI, const. c 8uper soliditate », 28 nov. 1786, i 15, 16; Gregorius XVI,
ep. encycl. c Mirari vos », 15 aug. 1832; ep. encycl. c Cwnmissum divinitus », 17 maU 1835;
Pius IX, litt. ap. c Multiplices inter », 10 iun. 1851; litt. ap. c Ad Apostolioae », 22 ang.
1851; ailocut. c Nunquam fore », 15 dec. 1856; allocut. c Multis gravihusque > 17 dec. 1860;
aUocut. c lamdudum cemimus », 18 mart. 1861; allocnt. c Mawima quidem >, 9 inn. 1862;
ep. encycl. c Incredihili », 17 sept. 1863; ep. encycl. c Quanta oura », 8 dec. 1861; Syllabna
errorum, prop. 28, 29, 37, 41, 49, 54; litt. ap. c Reversurus », 12 iul. 1867; ep. encycl. c Le-
vate », 27 oct. 1867; litt. ap. c Aetemi Patris », 29 iun. 1868; ep. c Non sine grmvissiwio »,
24 febr. 1870; litt. c Quo impensiore », 20 maii 1870; ep. encycl. c Uhi Nos », 15 maii 1871;
ailocut. c Curartim nostrarum », 15 mart. 1875; allocut. c Luctuosis exagitati », 12 mart.
1877; Leo XIII, ep. c lampridem », 6 ian. 1886; aUocut. c Mirandum sane >, 1 iun. 1888; ep.
encyd. c Satis cognitum », 29 iun. 1896; Pius X, allocut. c Duplicem », 14 nov. 190^ Utt.
encycl. c lamdudum », 24 maU 1911; S. C. S. Off., decr. 24 ian. 1647.
a C. 4, de sententia excommunicatUmis, V, 10, in Bxtravag. com.; Clemens VI, ep.
c 8uper quihusdam », 29 sept. 1351; Martinus V (in Conc. Constantien.), const. c Inter
cunctas », 22 febr. 1418, art. 24, de quo erromm Wideff et Huss suspecti interrogandi;
Siztns V, const. c Postquam », 3 dec. 1580, f 2; Pius VI, const. c 8uper soliditate », 28 nov.
1786, § 15» 16; const. ^Auctorem /Idei >. 28 aug. 1794. prop. 3, Synodl Pistorien.. damn.:
Gregorius XVI, litt ap. c Cum in Ecclesia^, 17 sept. 1833; Plus X. const. ^Vacante Sedc
Apostolica>, 25 dec. 1904. n. 87, 88; litt. encyci. ^Pascendi^, 8 sept 1907.
3 C. 5. D. XVII; c. 10, 12. C. II. q. 6; c. 6. 9. C. III, q. 6: c. 15, C. XXIV. q. I; c. I.X.
de translatione cpiscopi. I. 7; c. 1, X. de itiramento calumniae, II, 7; c. 59, X. dc appeUa-
Digitized by
Google
Liher Secundus - De Peraonia 57
Can. 221.
Si contingat ut Romanus Pontifex renuntiet, ad eiusdem renun-
tiationis validitatem non est necessaria Cardinalium aliorumve acce-
ptatio ^
Caput II,
De Concilio Oecumenico.
Can. 222.
§ 1. Dari nequit Oecumenicum Concilium quod a Romano Pontifice
non fuerit convocatum '.
§ 2. Eiusdem Somaui Pontificis est Oecumenico Concilio per se vel
per alios praeesse, res in eo tractandas ordinemque seryandum consti-
tuere ac designare^ Concilium ipsum transferre, suspendercy dissolyerey
eiusque decreta confirmare '.
Oan. 223.
§ 1. Vocantur ad Concilium in eoque ius habent suffragii delibe-
rativi:
1.'' S. R. E. CardinaleSy etsi non Episcopi;
2.* Patriarchae, Primates, Archiepiscopi, Episcopi residentiales,
etiam nondum cousecrati;
3.* Abbates vel Praelati nullius;
4.* Abbas Primas, Abbates Superiores Congregationum monasti-
caram, ac supremi Moderatores religionum clericalium exemptarum,
non autem aliarum religionum, nisi aliud convocationis decretum
ferat *.
§ 2. Etiam Episcopi titulares, vocati ad Concilium, suffragium obti-
nent deliberativum, nisi aliud in convocatione expresse caveatur.
§ 3. Theologi ac sacrorum canonum periti, ad Concilium forte invi-
tati, suffragium non habent, nisi consultivum.
tUmibus, recusationihua et relatianihus, II, 28; c. 3, X, de haptismo et eiue effeciu, III, 42;
c 10, de electione ei elcoti pote$tate, 1, 6, in VI^; c. un., de clerico aegrotanie vel dehili'
tato, III, 5, in VI**; Ck>nc. Trident., sess. XXIV, de ref„ c. 6; Benedictus XIV, const. c Inter
oanspicuoe », 29 ang. 1744, { 14; Pius VI, const. a Super aoliditate », 28 nov. 1780, i 14; Gre-
gorlus XVI, ep. c Quo ew tuis litterie », 24 iul. 1833; Pius IX, iitt. ap. c Reversurue »,
12 inL 1867; Leo XIII, litt. ap. « Trans Ooeanum », 18 apr. 1897, n. XIV, 3°; S. C.C,
09omen,^ 7 ian. 1023; S. R. C, Instr. a. 1878. — Vide etiam can. 1000.
i C. 1, d6 renunciatione, I, 7, In VI°.
s C. 1, 2, 6, D. XVII; S. Leo IX, ep. c Cum ex venerahilium », 17 dec. 1053, i 4; Leo X
(in Conc LAteranen. V), const c Paator aeternue », 19 dec. 1510, { 0; I^eo XIII, ep. encyci.
« ^atis ooin^itum », 29 iun. 1890.
J C. 2, D. XVII; c. 1, C. XXV, q. 1; Leo X (in Conc. Lateranen. V), const. c Pastor
aetemu9 »» 19 dec. 15X0, i 0; Pius IX, Utt. ap. c Multiplicee », 27 nov. 1809, n. II; litt. ap.
« Po8tQuam Dei munere », 20 oct. 1870; I^ XIII, ep. encyd. c Satis cognitum », 29 iun. 1890.
4 pinB IX, litt. ap. « Aetemi Patris », 29 iun. 1808; litt. ap. c Multiplices », 27 nov.
1M9, n. IT.
Digitized by VjOOQiC
58 Oo4em Iwri% OommM
Oan. 224.
§ 1« Si quis ez yocatis ad Conciliam ad normam can. 223, § 1, eidem,
iuBto impedimento detentus, interesse non postfit, mittat procoratoiem
et impedimentum probet ^.
§ 2. Procorator, ai fuerit unns e Concilii Patribus, duplici suffragio
non gaudet; si non fuerit, publicis tantum sessionibua iutereBse poteat,
aed sine suflragio; ezpleto autem Concilio, huius acta subacribendi ina
habet.
Oan. 225.
Nemini eorum qui Ooncilio interease debent, licet ante diwcedere,
quam Ooncilium sit rite absolutum, nisi a Ooncilii praeside cognita ae
probata discessionis causa et impetrata abeundi iicentia '•
Oan. 226.
Propofiitis a Bomano Pontifice quaestionibus Patres poesunt aliaa
addere, a Ooncilii tamen praeside antea probatas '.
Oan. 227.
Ooncilii decreta yim definitivam obligandi non habent, nisi a Bo-
mano Pontifice fuerint confirmata et eius iussu promulgata *.
Oan. 228.
§ 1. Concilium Oecumenicum suprema pollet in universam Eccle-
siam potestate '.
§ 2. A sententia Bomani Pontificis non datur ad Concilium Oeco-
menicum appellatio *.
Oan. 229.
Si contingat Bomanum Pontificem, durante Concilii celebratione, e
yita decedere, ipso iure hoc intermittitur, donec novus Pontifex iUud
resumi et continuari iusserit ^
^ Pins IX, Utt. ap. « Aetemi Patri9 », 29 iun. 1868.
a Pius IX, litt. ap. f Multiplices », 27 nov. 1869, n. IX.
3 PJns IX, litt. ap. « MultipUoes », 27 nov. 1869, n. II.
^ C. 4, X, de electione et electi potettate, I, 6; Leo XIII, ep. encycl. c 8atis oogni'
tum », 29 ion. 1896.
A Martinus V (in Conc. Constantien.), const. f Inter ounctat », 22 febr. 1418, art 5,
de quo errorum Wicleff et Husz suspecti interrogandi; Eugenius IV (in Conc. Florentin.),
const. « Ejmltate Deo », 22 nov. 1439, { 8; Leo X, const. f EwMurge Domine », 15 iun. 1520,
error 29, Martlni Lutber, damn.; Pius VI, const. « Auctorem fidei », 28 aug. 1794, prop. 6,
Synodi PistorJen., damn.
fi C. 10, C. IX, q. 3; Conc. Vatican., sess. IV, c. III, de vi et ratione primatus Ro-
mani Ponti/lcis: S. Zosimus, ep. « Quamvis Patrum tradilio », 21 mart. 418; S. Bonifo-
cius I,fep. « Retro maioribua tuis », 11 mart. 422, c. 2; S. Leo IX, ep. « /n terra pam homi-
nihu» », 2..sept. 1053, c. 32; Ciemens VI, ep. « Buper quibusdam », 29 sept. 1851; Pius II,
const. « Exavcrabilis », 18 ian. 1459, i 2; luiius II, const. « Suscepti regiminis », 1 iol.
1509; Leo X, const. « Exsurge Domine », 15 iun. 1520, error 28, Martini Lutber, damn.;
Benedletus XIV, const. c AUissimo », 20 iun. 1745, { 1; Pius IX, const. « ApostoHioae Be-
dis », 12 oct. 1809, S I, n. 4, { VI, n. 1; S. C. S. Off., decr. 7 dec. 1690, propr. 29, damn.
V Pius IX, const. « Cum Romanis Pontiflcibus », 4 dec. 1869; Pius X, const « Va-
cante Sede ApostoUca », 25 dec. 1904, n. 28.
Digitized by
Google
lAber 8eoundu$ - De PenoniM 59
Oaput III.
De Sanctae Romanae EccleHae Cardinalibua.
Oan. 230.
B. B. £. Oardinales Senatum Bomani Pontificis coDBtitaunt eidem-
que in regenda Ecclesia praecipui consiliarii et adiutores assistunt ^
Oan. 231.
§ 1. Sacrum Oollegium in tres ordines distribuitur : episcopalem, ad
quem soli pertinent sex Oardinales dioecesibus suburbicariis praepositi;
presbyteralem^ qui constat Oardinalibus quinquaginta; diaconalem, qul
quatuordecim *.
§ 2. Gardinalibus ordinis presbyteralis ac diaconalis suus cuique
titulus aut diaconia in Urbe assignatur a Bomano Pontifice '.
Oan. 232.
§ 1. Oardinales libere a Bomano Pontifice ex toto terrarum orbe eli-
guntur, yiriy saltem in ordine presbyteratus constituti, doctrina, pietate
ac rerum agendarum prudentia egregie praestantes ^.
§ 2. A cardinalatus dignitate arcentur :
!.• IUegitimiy etiamsi per subsequens matrimonium fuerint legiti-
mati; itemque alii irregulares vel a sacris ordinibus impediti secundum
canonicas sanctiones^ etsi cum ipsis auctoritate apostolica fuerit ad or-
dines et dignitates etmm episcopalem dispensatum;
2.* Qui prolem etiam ex legitimo matrimonio susceptam, vel ne-
potem ex ea habent;
3.* Qui primo aut secundo gradu consanguinitatis alicui Oardinali
viventi coniuncti sunt •.
Oan. 233.
§ 1. Oardinales creantur et publicantur a Bomano Pontifice in Oon-
sistorio sicque crcati et publicati obtinent ius ad electionem Bomani Pon-
tiflcis et privilegia de quibus in can. 239 *.
1 C. 17, de electione et electi potestate, I, 6, In VI«; Eagenlus IV, ep. « Hon medio-
cri 3, a. 1439, i 4; Leo X (in Conc. Lateranen. V), const. « Supemae diepoHtionia », 6 maU
1514, I 2^ PaalHB IV, const. c Cum venerahOea », 22 aag. 1556, { 1; Sixtos V, const
« Poetquam », 8 dec. 1586, | 11, 10; Innocentias X, const. c Oum iuwta 9, 19 febr. 1646; Cle-
mens XII, const. c Pastorale offlcium », 10 ian. 1781, { 1.
s Bagenias FV, ep. c Jfon mediocri », a. 1489, S 6; Six^s V, const. c Poetquam »,
8 dec. 1586, | 4, 5, 7; const. c Religiosa », 18 apr. 1587, | 1-4; Pius X, mota propr. c Bdita
a ^/olHe », 5 maii 1914; Benedictas XV, const. « Ew actis », 1 febr. 1915.
3 Paalas IV, const. c Cum venerahiles », 22 aug. 1555, S 1; Sixtus V, const. c Beli-
giosa », 18 apr. 1587, i 1-8.
4 C. 17, de electione et electi potestate, I, 6, in VI»; Conc. Trident., sess. XXIV, de
ref., c. 1; I^eo X (in Ck>nc. Lateranen. V), const. c Bupcmae dispositionis », 5 maii 1514,
i 16; Sixtos V, const. c Postquam », 8 dec. 1586, i 1, 4. 9, 11, 14.
5 Conc. Trident., sess. XXIV, de ref„ c. 1; lulius III, decr. c Sanctissimus », ^ ian.
1664; Slxtos V, const. c Postquam », 8 dec. 1586, { 12, 18, 16-18.
• Sixtus V, const c Postquam », 8 dec. 1586, i 2; Pius IX, const. c Cum Romanis Pon-
tiftdbus 3, 4 dec. 1869; Pins X, const. c Vacante 8ede Apostolica », 25 dec. 1904, n. 27-87.
Digitized by
Google
60 Codem lurU Commici
§ 2. Si tamen Somauus Pontifex creationem alicuius in Gonsistorio
annuntiayerity eius nomine sibi in pectore reservato, sic promotus nullis
interim gaudet Cardinalium iuribus aut privilegiis, sed^ postquam a Bo-
mano Pontiflce eius nomen publicatum fuerit^ iisdem fruitur a publica-
tioncy iure vero praecedentiae a reservatione in pectore.
Can. 234.
Promotus absens a Ouria debet in recipiendo bireto rubro iurare se
intra annum, nisi legitimo detineatur impedimento, Summum Pontiflcem
aditurum *.
Can. 235.
Nisi aliter in casibus particularibus fuerit a Sancta Sede proyisum^
per promotionem ad sacram purpuram non solum ipso facto vacant di-
gnitates omues, ecclesiae, beneficia quae promotus possideat, sed etiam
pensioues ecclesiasticae amittuntur '.
Can. 236.
§ 1. Per optiouem in Consistorio factam et a Summo Pontiflce ap-
probatam, possunt, serrata prioritate ordinis et promotionis, Cardinales
ex ordine presbyterali transire ad alium titulum et Cardinales ex ordine-
diaconali ad aliam diaconiam et, si -per integrum decennium in ordine
diaconali permanserint, etiam ad ordinem presbyteralem ^.
§ 2. Cardinalis ex ordine diaconali, trausiens per optionem ad or-
dinem presbyteralem, locum obtinet ante omnes illos Cardinales presby-
teros, qui post ipsum ad sacrae purpurae houorem assumpti sunt *.
§ 3. Suburbicaria si vacet sedes, Cardinales ex ordine presbyterali,
qui momento vacationis praesentes fuerint in Curia vel ab ea absentes
ad tempus ob sibi commissum negotium aliquod a Romano Pontifice,
optare eam possunt in Consistorio, servata prioritate proraotionis '.
§ 4. Cardinales quibus una ex ecclesiis suburbicariis est assignata,
aliam optare nequeunt; cum vero Cardinalis gradum Decani attigerit,
dioecesira suam Ostiensi cumulat, quae proinde cum alia atque alia dioe-
cesi suburbicaria in persona Cardinalis Decani semper coniungitur •.
Can. 237.
§ 1. Sacro Cardinalium CoIIegio praeest Decanus, idest anti-
quior proraotione ad aliquam sedem subnrbicariam, cui tamen nulla
» Sixtus V, canst. « PostQuam », 3 dec. 1586, i 19.
a Sixtus V, const. « Sanctissimus », 16 mart. 15S8; Urbonus VIII, const. « Deoet Ro-
manum Pontiflcem », 2 ian 1681, S 2.
3 Paulus IV, const. « Cum venerabiles », 22 aug. 1555, | 1; Sixtus V, const. « Poet-
quam », 3 dec. 3586, § 7; Clemens VIII, decr. « Sanctissimua », 18 aug. 1597.
< Clemens VIII, decr. « Sanctissimus », 18 aug. 1597.
3 Slxtus V, const. « Poatquam », 3 dec. 3586, { 8; Clemens XII, const. « Paetorale
offlcium », 10 ian. 1731, § 6, 8.
• Benedictus XIII, const. « Romuni Pontiflcia », 7 sept. 1724, S 8; Clemens XII, const.
« Paatorale ojjlcium », 10 ian. 1731, { 8; Plus X, motu propr. « Ediia a Nohis », 5 maii 1914;
Benedictus XV, const. « Bw actia », 1 febr. 1915.
Digitized by
Google
Liher Secundus - De PerBonis 61
est in ceteros Cardinales iiirisdictiOy sed ipse primus habetur inter ae-
quales ^
§ 2. Vacante decanatu, ipso iui*e succedit Subdecanus, sive is tem-
pore vacationis sit praesens in Curia, sive in sua suburbicaria dioecesi
commoretur^ sive absit ad tempus ob sibi commissum munus a Somano
^^""^^- CAN. 238.
§ 1. Cardinales tenentur obligatione residendi in Curia^ nec fas est
ipsis ab eadem discedere sine licentia Romani Pontiflcis, salvo prae-
scripto §§ 2y 3 huius canonis ^.
§ 2. Haec obligatio urget quoque Cardinales Episcopos suburbica-
rios; sed ipsi non indigent licentia ut sese couferant ad dioeceses sibi
commissas, quoties opportunum iudicaverint.
§ 3. Cardinales qui sunt Episcopi alicuius dioecesis non suburbica-
riae, lege residendi in Curia eximuntur; sed cum ad Urbem venerint,
Summum Pontiflcem adeant, nec ab Urbe discedant anteqnam ab eodem
abeundi licentiam impetraverint *.
Can. 239.
§ 1. Praeter alia privilegia quae in hoc Codice suis in titulis enu-
merantur, Cardinales omnes a sua promotione in Consistorio facultate
gaudent :
1.* Audiendi ubique terrarum confessiones etiam religiosorum
utriusque sexus et absolvendi ab omnibus peccatis et censuris etiam re-
servatiSy exceptis tantum censuris Sedi Apostolicae specialissimo modo
reservatis et illis quae adnexae sunt revelationi secreti S. Officii;
2."* Sibi suisque familiaribus eligendi sacerdotem confessionibus
excipiendis, qui, si iurisdictione careat, eam ipso iure obtinet, etlam
quod spectat ad peccata et censuras, reservatas quoque, illis tantum cen-
suris exceptis, de quibus in n. 1;
3.* Verbum Dei ubique praedicandi;
4.* Celebrandi vel alii permittendi ut coram se celebret unam Mis-
sam in feria V maioris hebdomadae ac tres Missas in nocte Nativitatis
Domini;
5.* Benedicendi ubique, solo crucis signo, cum omnibus indulgen-
tiis a Sancta Sede concedi solitis, rosaria, aliasque coronas precatorias,
cruces, numismata, statuas, scapularia a Sede Apostolica probata eaque
imponendi sine onere inscriptionis;
6.* Sub unica benedictione erigendi, in ecclesiis et oratoriis etiam
privatis aliisque piis locis, stationes Viae Crucis cum omnibus indulgen-
tiis, quae huiusmodi pium exercitium peragentibns impertitae sunt; nec
1 Paulus IV, const. c Cum venerabiles », 22 aug. 1555, S 3, 4; Benedictus XIII, oonst.
c Romani Pontiflci$ 9, 7 sept. 1724, S 7; Clemens XII, const. « Pastorale.offlcium », 10 lan.
1731. I 1. 2, 4, 6. V
3 Leo X (in Conc. I^ateranen. V), const. « Supemae dispositionis », 5 maii 1514, § 28;
PaulQB IV, const. c Cum venerahiles », 22 aug. 1555, f 1; Innocentius X, const. c Cum
iumta ». 19 febr. 1G46, S 1; Pius IX, Utt. ap. c Quamquam IlUu8 ». 29 sept. 1867.
< Benedictus XIV, const. « /n regimine », 8 febr. 1745, S 3; const. c Ad universae »,
S Mpt. 1746.
Digitized by
Google
69 Co4em lurU Oiuumioi
non benedicendi pro fideiibusy qui causa inflrmitatis vel alios legitimi
impedimenti sacras stationes Vine Crucis yiidtare neqaeant, Gmcifixl
icones cnm applicatione omniom indalgentiarum devoto ezercitio einfldem
Viae Crucia a Romanis Pontificibus adnesamm;
7."* Gelebrandi super aram portatiiem non solum in domo propriae
habitationiSy ged ubicunque d^unt; et permittendi ut alia Missa, ipsis
adstantibusy celebretur;
8."* Celebrandi in mari^ debitis cautelis adhibitis;
9.* In omnibus ecclesiis et oratoriis Missam celebrandi proprio
calendario conf ormem;
lO,* Pruendi altari privilegiato personali quotidiano;
11.'' Lucrandi in propriis sacellis indnlgentiaS) ad quas acquiren-
das praescripta sit visitatio templi alicuius vel publicae aediculae civi-
tatis seu loci^ in qiio Gardinales actu commorentury quo privilegio etiam
eorum familiares frui possunt;
l^."* Benedicendi ubique populo more Episcoporum; sed in Urbe in
ecclesiis tantum, piis locis et fidelium consessibus;
IS."" More Episcoporum gestandi crucem ante pectus etiam supra
mozetam atque utendi mitra et baculo pastorali;
14.'' Sacrum celebrandi in quolibet privato sacello sine praeiudicio
illius qui indulto gaudet;
15.'' Pontificalia cum throno et baldachino peragendi in omnibus
ecclesiis extra Urbemy Ordinario praemonitOy si ecclesia sit cathedralis;
16.'' Honoribus locorum Ordinariis tribui solitis fruendi quocum-
que se conferant;
17.'' Fidem f aciendi in foro externo, de oraculo pontificio testantei^
18." Fruendi sacello ab Ordinarii visitatione exempto;
19.'' De reditibus beneficiariis libere disponendi etiam per testa-
mentum, salvo praescripto can. 1296;
20." Consecrationes et benedictiones ecclesiarum, altarium, sacrae
supellectiliSy Abbatum aliasve similes, excepta oleorum sacrorum conse-
cratione, si Gardinalis charactere episcopali careat, ubique locorum, ser-
vatis servandis, peragendi, firmo praescripto can. 1157;
21." Praecedendi omnibus Praelatis etiam Patriarchis, imo ipsis
L^atis Pontificiis, nisi Legatus sit Gardinalis in proprio territorio resi-
dens; Gardinalis autem Legatus a latere praecedit extra Urbem omni-
bus aliis;
22." Gonferendi primam tonsuram et ordines minores, dummodo
promovendus habeat dimissorias proprii Ordinarii litteras;
23." Ministrandi sacramentum confirmationis, firmo onere inscri-
ptionis nominis conflrmati ad normam iuris;
24." Goncedendi indulgentias ducentorum dierum, etiam toties quo-
ties lucrandas, in locis vel institutis ac pro personis suae iurisdictionis
vel protectionis; item in aliis locis, sed a praesentibus solummodo, sin-
gulis vicibus, lucrandas *.
^ Bngenius IV, ep. c Hm medioori », a. 1490» | 1, 12; Leo X (in Ck>nc. Lateran^ V),
const. c Supemae diepoHtionia », 6 maU 1514» 1 16; Clemens IX, motn propr. c Oum a
Digitized by
Google
Liher SeeunduM - De PermmU QS
§ 2. Gardinalis Decanus gaudet privilegio ordiuandi et congecrandi
electum Pontiflcem, si hic 6rdinatione vel episcopali consecratione indi-
geaty et tunc pallio utitur; quod priyilegiumy absente Cardinali Decano^
competit Subdecano« eoque etiam absente, antiquiori Cardinali Episcopo
raburbicario ^
§ 3. Demum Gardinalis ProtodiaconuH pallia Arcbiepiscopis et Epi-
acoplB priyilegio f ruentibus eorumve procuratoribus, rice Bomani Ponti-
fids, imponit; et nomen novi electi Pontiflcis popuio annuntiat '.
Gan. 210.
§ 1. Gardinalifi ad sedem suburbicariam promotus et in eiusdem pos-
sessionem canonice immissus est verus Episcopus suae dioecesis, eaque
potestate in eam poUet, quam Episcopi residentiales in propria dioecesi
obtinent ^.
§ 2. Geteri Gardinales in suis titulis vel diaconiis^ postquam eorun
dem canonicam possessionem ceperinty omnia possunt quae locorum Or-
dinarii in suis ecclesiiSy exceptis ordine iudiciorum et qualibet iurisdi-
ctione in fldeles, sed salva potestate in iis quae ad disciplinam, morum
correctionem, servitium ecclesiae pertinent ^.
§ 3. Gum throno et baldacbino Gardinalis ordinis presbyteralis potest
in suo titulo pontiflcalia peragere et Gardinalis ordinis diaconalis iu
sua diaconia pontiflcaliter assistere, et nemo alius ibidem id potest sine
Gardinalis assensu; in aliis vero Urbis ecclesiis Gardinales throno et bal-
dachino uti nequeunt fdne licentia Romani Pontiflcis '.
Gan. 211.
Sede Apostolica yacante, Sacrum Gardinalium Collegium et Bomana
Guria non aliam habent potestatem, quam quae deflnitur in const. Pii X
Vacante 8ede Apostolioaj 26 Dec. 1901 V
prima »» 28 fete. 1668; Imiocenthis XII, convt c Ut iudioium », 16 oct. 1606« | 1, 8; Bene-
dicCiis XIV, ep. c Aeetas >, 11 oct 1767, n. XXIII; Phis IX, Utt. ap. c Multiplioee >, 27 nov.
1866, n. IV; Plos X, motn propr. c Cruw pectordlie », 24 maii 1606; const. c Apostolioue »,
15 apr. 1610, n. XIII; S. O. Conslst., 26 apr. 1017, ad IV; S. 0. Indulg., Urhis et Orhia,
28 ang. 1903; S. R. O., Romana, 15 sept. 1668; IfeapoUtana, 14 iul. 1887; S. O. Oaeremonial.,
decr. 80 maU 1002, ad II, 8; Oaeremoniale Kpiscopor., 1. I, c. IV, n. 2, 8.
1 Olemens XII, const. c Pastorale officium », 10 ian. 1731, S 8; Piua X, const. c Va-
oaute Sede Apoitolioa >, 26 dec. 1904, n. 00. «
s Pins X, const c Vacante Sede Apoetolica », 26 dec. 1004, n. 80.
» Paulns IV, const. c Cum venerahUcB », 22 aug. 1655, S 1; Plus X, const c ApoBto-
lioae >, 16 apr. 1010, n. I.
4 O. 11, X, de maioritate et ohedientia, I. 83; Leo X (in Oonc. Lateran^. V), const.
c Bupemae dispoeUionU », 6 maii 1514, { 10; Slxtus V, const. c Religioea ». 18 apr. 1587 | 12.
A S. R. O., Romana, 15 sept. 1668; 4 dec. 1003.
• Pins X, const c Bapienti oonsiUo n, 20 iun. 1008.
Digitized by
Google
64 Codem luris Canonid
Caput IV.
De Curia Romana,
Can 242.
Curia Romana constat Sacris Congregationibus^ Tribunalibus et Of-
ficiis, prout inferius enumerantur et describuntur ^
Can. 243.
§ 1. In singulis CongregationibuSy Tribunalibus, Offlciis servanda
est disciplina et tractanda sunt negotia secundum normas tum generales
tum particulareSy quas ipsis Bomanus Pontifex praestituerit '.
§ 2. Omnes qui ad Cougregationes, Tribunalia, Officia Bomanae Ca-
riae pertinent, ad secretum servandum tenentur intra fines et secundom
modum ex disciplina unicuique propria determinatuni ^.
Can. 244.
§ 1. Nihil grave aut extraordinarium in iisdem Congregationibus,
Tribunalibus^ Officiis agatur, nisi a Moderatoribus eorundem Romano
Pontifici f uerit antea significatum ^.
§ 2. Gratiae quaevis ac resolutiones indigent pontificia approba-
tione, exceptis iis pro quibus eorundem Officiorum^ Tribunalium^ Gon-
gregationum Moderatoribus speciales facultates tributae sint^ exceptis-
que sententiis Tribuualis Bacrae Romanae Rotae et Signaturae Apo-
stolicae •.
Can. 245.
ControYersiam, si qua exoriatur, de competentia inter Sacras Con-
gregationes, Tribunalia vel Officia Romanae Curiae, dirimit coetus S. R.
£!. Cardinalium, quos Romanus Pontifex singulis vicibus designaverit.
Art. I. — De Sacria CongregaUonibus.
Can. 246.
Singulis Congregationibus praeest Cardinalis Praefectus vel, si
eisdem praesit ipsemet Romanus Pontifex, eas dirigit Cardinalis Secre-
tarius; quibus adiunguntur Cardinales quos Pontifex eis adscribendos
censuerit, cum aliis necessariis administris •.
1 Pios X, const. f Sapienii conaUio », 29 lun 1908.
a Piu8 X, const. « Sapienti consUio », 29 iun. 1908; Ordo 8eryandu8 in S. Gongrega-
tionibus, Tribunali9u8, Officiis Romanae Curlae, 29 iun., 29 sept. 1906.
3 Benedlctus XIV, const. c Sollicita ac provida », 9 iul. 1753, | 12; Ordo servandns ia
8.Congregationibus, Tribunalibus, Officiis Romanae Curiae/ 29 iun. 1908, Pars I, Normae
communes, cap. III, 29 sepf. 1908, Pars II, Normae peculiares, cap. VII, art. II, B. 4®,
art. VII, n. 2«.
« Pius X, const. « Sapienti oomilio », 29 iun. 1906.
A pius X, const. c Sapienti oonHlio », 29 iun. 190S.
• Benedictus XV, motu propr. c Seminaria », 4 nov. 1916, n. III-V; Ordo senrandoa
in 8. Congregationibus, Tribunalibus, Offlciis Romanae Curiae, 29 iun. 1906, Pars I, Nor-
DUie Qommuxies, cap. I» n. 1*.
Digitized by
Google
Liher Secundus - De PereoniM 65
Can. 247.
§ 1. Congregatio 8. Officii, cui ipse Summus Pontifex praeest, tu-
tatur doctrinam fidei et morum ^
§ 2. ludicat de iis delictis quae sibimet secundum propriam eiusdem
l^em reservantur, cum potestate has criminales causas yidendi non so-
lum in gradu appellationis a tribunali Ordinarii loci, sed etiam in prima
instantia, si directe ad ipsam delatae fueriut ^.
§ 3. Ipsa sola cognoscit ea quae, sive directe sive indirecte^ in iure
aut in facto, circa priYilegium, uti aiunt, Pauliuum et matrimonii impe-
dimenta disparitatis cultus et mixtae religionis versantur; itemque ad cam
spectat f acultas dispensandi in hiHce impedimentis. Quare quaelibet huius-
modi quaestio ad hanc Congregationem est deferenda, quae tamen potest,
si ita censeat et casus fenit, quaestionem remittere ad aliam Congrega-
tionem vel ad Tribunal Sacrne Romanae Botae '.
§ 4. Ad eandem pertinet non solnm delatos sibi libros diligenter excu-
tere, eos, si oportnerit, prohibere, et dispensationes concedere; sed etiam
ex officio inquirere, qua opportuniore licebit via, quae in vulgus edantur
scripta cuiuslibet generis damnanda, et in memoriam Ordinariorum re-
ducere, quam religiose teneantur in perniciosa scripta animadvertere
eaque Sanctae Sedi c^nuntiare, ad noi*mam can- 1397 \
§ 5. Ipsa una competens est circa ea omnia quae ieiunium euchari-
sticum pro sacerdotibus Missam celebrantibus respiciunt.
Can. 248.
§ 1. Congregationis Consistorialis Praefectus est ipse Romanus Pon-
tifex. Praeter alios ad eandem pertinent ex officio Cardinales Secretarius
S. Officii, Praefectus Congregationis de Seminariis et Universitatibus
studiorum et Secretarius Status. Inter Consultores eiusdem semper sunt
Assessor S. Officii, Secretarius Congregationis pro negotiis ecclesiasticis
extraordinariis et Secretarius Congregationis de Seminariis et Univer-
sitatibus studiorum '.
§ 2. Ad hanc Congregationem spectat non modo parare agenda in
Consistoriis, sed praeterea, in locis Congregationi de Prop. Fide non
obnoxiis, novas dioeceses ac provincias et capitula tum cathedralia tum
1 Pius X, const. c SapienH oonsUio », 29 iun. 1906, S I, n. 1», 1, n. ?<>, 2; Ordo senran-
dna in S. Oongregationibas, Tribunaiibus, Officiis Romanae Curiae, 29 sept. 1908, Pars II,
Normae peculiares, cap. VII, art. I, n. (^.
> Plua X, conat c Sapienti oonsUio », 29 iun. 1908, i I, n. 1», 2; Ordo senrandus in
8. Gonsreeationibus, Tribunalibus, Offlciis Romanae Curiae, 29 sept. 1906, Pars II, Nor-
mae pecnliares, cap. Vli, art. I, n. 0».
s Pius X« const. c Sapicnti oonsilio », 29 iun. 1908. S I, n. 1», 5; S. C. Consist., 12 nov.
1908, ad VI; 21 ian. 1910; Ordo serrandus in S. Congregationibus, Tribunallbus, Officiis
Romanae Csriae, 29 sept 1908, Pars II, Normae pecuiiares, cap. VII, art. I, n. Qfi.
« Benedictus XIV, const c SoUicita ac promda », 9 iul. 1753; I^ XIII, const. c Offi'
domm ac mmncr\im », :S) ian. 1897, n. 24; Pius X, const. c Sapienti consilio », 29 iun. 1908,
I I, A. 7*, 1« 2; Benedictus XV, allocut. c Amplissimum Collegium 9, 22 mart. 1917; motu
Iiropr. c AUoquentes », 25 mart. 1917, n. I-III.
* Piiis X, const. c Sapienii consilio », 29 iun. 1906, S I» n* 2», 5-7.
Cikies luriB Canonici.
Digitized by
Google
66 Oodem lurU CotumM
coUegialia constituere; dioeceses iam constitutas diyidere; Episcopos,
AdministratoreB Apostolicos, Coadiotores et Auxiliares Episcoporum
constituendos proponere, canonicas inquisitiones seu processus super pro-
movendis indicere actosque diligenter espendere, ipsorum periclitari do-
ctrinam, salvo praescripto can. 255 ^
§ 3. Ab liac Oongregatione dependent ea omnia quae pertinent ad
constitutionem, consenrationem et statum dioecesium. Quare ipsa vigilat
super impletis vel minus obligationibus, quibus Ordinarii tenentur; co-
gnoscit ea quae ab Episcopis scripto relata sint de statu suarum dioece-
sium; iudicit visitationes apostolicas examinatque eas quae fuerint abso-
lutae^ transmissis in utroque casu ad singulas Oongregationes iis ad
deliberandum negotiis quae ad eas peculiariter pertinent *.
Oan. m
§ 1. Oongregationi de disciplina Sacramentorum proposita est uni-
versa legislatio circa disciplinam septem Sacramentorum, incolumi iure
Oongregationis S. OfScii circa ea quae in can. 247 statuta sunt, et Sa-
crorum Rituum Gongr^ationis circa ritus et caeremonias quae in Sacra-
mentis conficiendis, ministrandis et recipiendis senrari debent ^.
§ 2. Ad iilam itaque spectant ea omnia^ quae decerni concedique
solent tum in disciplina matrimonii, tum in disciplina aliorum Sacramen-
torum nec non in celebratione Sacriflcii Eucharistici, iis tantum exceptis
quae aliis Oongregationibus reservata sunt ^.
§ 3. Ipsa cognoscit quoque et esclusive de facto inconsummationlfi
matrimonii et de exsistentia causarum ad dispensationem concedendam,
nec non de iis omnibus, quae cum liis sunt connexa. Potest tamen cogni-
tionem horum omnium, si id expedire iudicaverit, ad Sacram Romanam
Rotam remittere. Pariter ad eam deferri possunt quaestiones de validi-
tate matrimonii, qnas tamen, si accuratiorem disquisitionem aut investi-
gationem exigant, ad tribunal competens remittat. Eodem modo ad ipsam
pertinet videre de obligationibus ordinibus maioribus adnexis, atque exa-
minare quaestiones de ipsa validitate sacrae ordinationis^ aut eas ad
tribunal competens remittere. Et ita porro de aliis Sacramentis '•
^ Pius X, const. c RafHenH con$Uio », 29 Inn. 1906, | I, n. V*, 4, n. 29^ 2; Ordo seiran-
dns in S. Gonirregatlonlbns» Tribunalibas, Officiis Romanae Ooriae, 29 sept. 1906, Part II,
Normae pecuUares, cap. I, n. 1», b, cap. VII, art. II. n. 0«>, ?<>, 10".
2 Pius X, const. « l^apienti conattio », 29 iun. 1908, S I, n. 29, 3; Ordo servandns in
S. Congregationibns, Tribonalibas, Offlciis Romanae Curiae, 29 sept. 1906, Pars II, Nor-
mae pecuilares, cap. I, n. 1», b, cap. VII, art. II, n. eo-9».
3 Pius X, const. « Sapienti oonsUio », 29 iun. 1908, { I, n. 8«, 1.
4 Pius X, const. « Sapienti consilio », 29 iun. 1908. | I, n. 8<», 2, n. 4», 2, i II, n. 1«;
S. C. Consist., 14 mart. 1910; 16 aug. 1910; Romana, 28 nov. 1911; Ordo servandus in S. Oon-
gregationibus, Trlbunalibus, Offlciis Romanae Curiae, 29 sept. 1906, Pars. II, Normae pe-
culiares, cap. I, n. 1» c, cap. VII, art. III, n. 1(^129.
* Pius X, const. « Sapienti oon^Uio », 29 iun. 1906, | I, n. 8<». 2, 8; S. C. Consist, « Ro-
mana, 29 ian. 1909; Ordo servandus in S. Congregationibus, Tribunaitbus, Offlciis Romanae
Curlae, 29 sept. 1908. Pars II, Normae pecuilaree, cap. VII, art. III, n. 11».
Digitized by
Google
lAber Seoundus - De PersoniM 67
Oan. 250.
§ 1. Congregationi Concilii ea pars negotiorum est commissa^ quae
ad nniyersam disciplinam cleri saecularis populique christiani refertur \
§ 2. Quamobrem ipsius est curare ut christianae yitae praecepta
serventur, cum facuitate opportune ab eisdem fideles dispensaudi; mode-
rari quae parochos et canonicos spectant; aut quae pias sodalitates, pias
uniones (etian^si dependeant a religiosis vel erectae sint in eorum ecclesiis
seu domibus), pia legata, pia opera, Missarum stipes, beneflcia aut offlcia,
bona ecclesiastica, mobilia et immobilia^ tributa dioecesana, taxas Guria-
rum episcopalium aliaque huiusmodi attingunt. Eidem resenrata est fa-
cultas eximendi a conditionibus requisitis ad assecutionem beneflciorum^
quoties ad Ordinarios eorum collatio spectat; admittendi ad compositio-
nem eos qui occuparunt bona ecclesiastica^ etiam pertinentia ad religio-
sos; permittendi ut fldeles acquirant bona ecclesiastica, a potestate civili
usnrpata '.
§ 3. Vidct quoque de iis omnibus, quae ad immunitatem ecclesiasti-
cam pertinenty itemque de controversiis circa praecedentiam, salvo iure
Congregationis de sodalibus religiosis et Congregationis Caeremonialis *.
§ 4. Ad eandem pertinent ea omnia quae ad Conciliorum celebratio-
nem et recognitionem atque ad Episcoporum coetus seu conferentias ref e-
runtur, extra loca quae subsunt Congregationi de Prop. Pide *.
§ 5. Est autem haec Congregatio competens in omnibus controyersils
negotia eidem commissa spectantibus, quas in linea disciplinari pertra
ctandas censuerit; cetera ad tribunal competens sunt deferenda \
Can. 251.
§ 1. Congregatio negotiis reiigiosorum sodalium praeposita ea sibi
exclusiye yindicat quae respiciunt regimen, disciplinam^ studia, bona et
priyilegia religiosorum sodalium utriusque sexus tum sollemnibus tum
simplicibus yotis adstrictorum, eorumque qui^ quamyis sine yptis, in com-
muni tamen yitam agunt more religiosorum, itemque tertiorum Ordinum
saecularium, incolumi iure Congregationis de Prop. Fide *.
1 Pins X, const. « Sapienii conHlio », 29 ian. 1006, | I, n. 4«, 1; 8. G. Ck>n8i8t., 7 ian.
1909; 27 febr. 1909; lUmana, 28 nov. 1911.
s Pins X, const. c Bapienti conailio », 29 ion. 1906, S h n. V*, 4, n. 4», 2; 8. C. Ck>m}i8t.,
Romana, 8 inl. 1909; Romana, 10 dec. 1909; 14 mart 1910; 21 apr. 1910; 6 inl. 1915; Ordo
senrandns in S. Congregationibus, Tribonalibus, Offlciis Ronianae Curiae, 29 sept. 1906,
Pars II. Normae peculiares, cap. VII, art. IV, n. 4«, g.
9 Pius X, const. a 8apienti coMilio », 29 iun. 1906, | I, n. 4«, 2; Ordo servandus in
8. Congi^tionibus, Trlbunalibus, Officiis Romanae Curiae, 29 sept. 1906, Pars II, Nor-
raae peculiares, cap. VII, art. IV, n. 5«.
^ Pius X. const. « Sapienti consHio », 29 iun. 1908, | I, n. 4», 3; S. C. Consist., 12 nov.
1906, ad VII; Ordo servandus in S. Congregationibus, Tribunajibus, Offlciis Romanae Cu-
rtae, 29 aept 1908, Pars II, Normae pecuUares, cap. VII, art. IV, n. 0», b.
» Pius X, const. « Sapienii consilio », 29 iun. 1908, | I, n. 4«, 4.
• Plus X. const. « Sapienii oonaaio », 29 iun. 1906, { I, n. P, 4, n. 6«, 1; S. C. Consist.,
5 iul. 1915; Ordo servandus in S. Congregationlbus, Tribunalibus, Offlciis Romanae Curiae,
29 aept 1906, Pars II, Normae pecuUares, cap. I, n. !•, e, cap. VII, art V, n. 49-^,
Digitized by
Google
68 Oo4e9 Iuri9 Oanonioi
§ 2. Qnapropter, qua^ionibus ordine indiciario tractandis ad tri-
bunal competens remissis et incolumi semper iure Congregationis S. Of-
flcii et Gongregationis Concilii circa negotia ad ipsas spectantia, haec
Gongregatio quaestiones omnes suae competentiae in linea disciplinari
dirimit; sed si quaestio yertatur inter religiosum sodalem et personam
non religiosam, ipsa, praesertim ad instantiam partis^ potest quoque, si
aequum iudicayerit, eandem quaestionem ad aliam Congregationem aut
tribunid remittere ^
§ 3. Huic denique Congregationi reserratur concessio dispensatio-
num a iure communi pro sodalibus religiosis, flrmo praescripto
can. 247, § 5 \
Can. 252.
§ 1. Congregatio de Propaganda Fide missionibus ad praedicandum
Eyangelium et catholicam doctrinam praeest, miuistros necessarios con-
stituit et mutat, facultatemque habet tractandi, agendi et exsequendi
omnia hac in re necessaria et opportuna.
§ 2. Curat ea omnia quae ad Gonciliorum celebrationem et recogni-
tionem in locis sibi subiectis pertinent '.
§ 3. Eius iurisdictio iis est circumscripta regionibus, ubi, sacra
hierarchia nondum constituta, status missionis perseyerat. Huic Gongre-
gationi sunt etiam subiectae regiones, quae, etsi hierarchia inibi consti-
tuta sit, adhuc inchoatum aliquid praeseferunt. Eidem pariter subsunt
societates ecclesiasticorum ac Seminaria quae exclusiye f undata sunt eo
flne, ut in eis instituantur missionarii pro exteris missionibus, praesertim
quod attiuet ad eorum regulas, administrationem atque opportunas con-
cessiones ad sacram ordinationem alumnorum requisitas ^.
§ 4. Haec autem Congregatio tenetur ad competentes Gongregatio-
nes deferre negotia quae aut fldem attingunt, aut causas matrimoniales,
aut generales normas circa sacrorum rituum disciplinam tradendas yel
interpretandas *.
§ 5. Quod yero spectat ad sodales religiosos, eadem Congregatio sibi
yindicat quidquid religiosos qua missionarios, siye uti singulos siye simnl
sumptos, tangit. Quidquld yero religiosos qua tales, siye uti singulos siye
simul sumptos attingit, ad Congregationem religiosorum negotiis prae-
positam remittat aut relinquat *.
1 Piua X, const. c Sapienti oomilio », 29 ion. 1006, S I, n. 5», 2.
a Pius X. const. c Saffienti oonHlio », 28 ion. 1908, | I, n. 3<», 2, n. S», 8.
^ 8. C. Ck>n8i8t., 12 noT. 1906, ad yil.
4 Plos X, const. c SafHenti ooMilio », 29 iun. 1906, | I, n. 6"*, 1-8; S. G. OonsiBt.,
12 nov. 1906, ad I, XII; Romana, 6 aug. 1909, ad X; Romana, 10 dec. 1909; Romana, 15
mart. 1910.
A Pios X, const. c Sapienti oonnUio », 29 ion. 1908, S I, n. Qo, 4; S. C. Consist., 12 nov.
1908, nd II, ly.
• Pins X, const. c Sapienti ooneUio », 29 inn. 1908, S I> n. 0», 5; S. C. Consist., 12 nov.
1906, ad y; Ordo servandos in S. Congregationibus, Tribnnalibus, OfDciis Romanae Coriae,
29 sept. 1906, Pars II, Normae pecaliares, cap. I, n. 1«, e.
Digitized by
Google
Liter Seoundus - De PerMonU 09
Can. 253.
§ 1. Congregatio Sacrorum Bituum ius habet yidendi et statuendi
ea omnia quae sacros ritus et caeremonias Ecclesiae Latinae proxime
spectant, non autem quae latius ad sacros ritus referuntur, cuiusmodi
sunt praecedentiae iura aliaque id genus, de quibus sive servato ordine
iudiciario sive in linea disciplinari dise^ptetur ^.
§ 2. Eius proinde est praesertim advigilare, ut sacri ritus ac caere-
moniae diligenter serventur in Sacro celebrando, in Sacramentis admi-
nistrandis, in diyinis offlciis persolvendis, in iis denique omnibus quae
Ecclesiae Latinae cultum respiciunt; dispensationes concedere opportu-
nas; insignia et honoris privilegia tam personalia et ad tempus, quam
localia et perpetua, quae ad sacros ritus vel caeremonias pertineant,
elargiri, et cavere ne In haec abusus irrepant '.
§ 3. Denique ea omnia agit quae ad beatiflcationem et canonizatio-
nem Servorum Dei vel ad sacras reliquias quoquo modo referuntur ^.
Can. 254.
Ad Congi-egationem Caeremonialem pertinet moderatio caeremonia-
rum in Sacello Aulaque Pontificali servandarum et sacrarom functionum
quas Patres Cardinales extra pontificale sacellum peragunt; itemque
eadem Congregatio cognoscit quaestiones de praecedentia tum Patrum
Cardinalium tum Legatorum quos variae Nationes ad Sanctam Sedem
mittunt *.
Can. 255,
Ad Congregationem pro negotiis ecclesiasticis extraordinariis spectat
dioeceses constituere vel dividere et ad vacantes dioeceses idoneos viros
promovere, quoties hlsce de rebus cum civilibus Guberniis agendum est;
insuper Congregatio in ea negotia incumbit, quae elus examini subiiciun-
tur a Summo Pontifice per Cardinalem Secretarium Status, praesertim ex
illis quae cum l^ibiis civilibus coniunctum aliquid habent et ad pacta
conventa cum variis Nationibus referuntur \
Can. 256.
§ 1. Congregatio de Seminariis et Universitatibus studiorum vigilat
super omnibus quae ad regimen, disciplinam, temporalem administratio-
» Plus X, const. « Sapienti conHlio », 29 lun. 1908, f I, n. &», 1; Ordo servandiis in
8. Congregationibns, Tribunalibus, Offlciia Romanae Curiae, 29 sept. 1908, Pars II, Nor-
mae peculiares, cap. VII, art. VIII, n. 2o.
3 Pius X, const « kfapienti consUio », 29 iun. 1908, f I, n. 8», 2; Ordo servandus in
8. Congregationibus, Tribunaiibus, Offlciis Romanae Curiae, 29 sept. 1908, Pars II, Nor-
oiae peculiares, cap. VII, art. VIII, n. 29.
3 Pius X, const. « Sapienti consilio », 29 iun. 1906, | I, n. 8«, 3; Ordo servandus in
8. Congregationibus, Tribunalibus, Offlciis Romanae Curiae, 29 sept. 1908, Pars II, *Nor-
mae peculiares, cap. VII, art. VIII, n. 4«.
4 Pius X, const. « Sapienti consWo », 29 iun. 1908, i I, n. 9<>; Ordo seryandos in
8. Congregationibus, Tribunalibus, Offlciis Romanae Curiae, 29 sept. 1906, Pars II, Nor-
mae peculiares, cap. VII, art. IV, n. 5o.
• Pius X, motu propr. « Romanie Pontificihue », 17 dec. 1903; coDSt. « SapienH oofi-
Hiio 3, 29 iun. 1906, | I, n. 2», 2, n. lO^».
Digitized by
Google
70 Oodsm lurlM CanonUH
nem et studia Seminariorom pertinent, incolumi iure Congr^^tionis de
Prop. Fide. Eidem pariter commissa est moderatio regiminis ac studio-
rum, in quibus yersari debent athenaea seu quas vocant Uniyersitates vel
Facultates quae ab Ecclesiae auctoritate dependent^ comprehensis iis quae
a religiosae alicuius familiae sodalibus diriguntur. Novas institutiones
perpendit approbatque; facultatem concedit academicos gradus confe-
rendi normasque tradit quibus ii conferri debeant, et, ubi agitur de viro
singulari doctrina commendato, potest eos ipsa conferre ^
§ 2. In hac Sacra Gongregatione connumerantur inter alios Cardi-
nales i^ecretarius Congregationis Consistorialis et inter Consultores As-
sessor eiusdem Congr^^ationis.
Oan. 257.
§ 1. Congregationi pro Ecclesia Orientali praeest ipse Bomanus Pon-
tifex. Huic Congregationi reseryantur omnia cuiusque geneiis negotia
quae sive ad personas, sive ad disciplinam^ sive ad ritus Ecclesiarum
orientalium referuntur, etiamsi sint mixta, quae scilicet sive rei sive per-
sonarum ratione latinos quoque attingant '.
§ 2. Quare pro Ecclesiis ritus orientalis haec Coiiigregatio omnibus
facultatibus potitur, quas aliae Congregationes pro Ecclesiis ritus latini
obtinent^ incolumi tamen iure Congregationis S. Officii ad normam
can. 247.
§ 3. Haec Congregatio controversias dirimit via disciplinari; quas
vero ordine iudiciario dirimendas iudicaverit, ad tribunal remittet quod
ipsa Congregatio designaverit K
Art. II. — De TribuncUibm Curiae Bomanae.
Can. 258.
§ 1. Sacrae Poenitentiariae praeficitur Cardinalis Poenitentiarius
Maior. Huius tribuualis iurisdictio coarctatur ad ea quae forum inter-
num, etiam non sacramentale, respiciunt; quare hoc tribunal pro solo
foro iuterno gratias largitur, absolutioues, dispensationes^ commutatio-
nes, sanationes, condonationes; excutit praeterea quaestiones conscientiae
easque dirimit *.
§ 2. Eiusdem insuper est de iis omnibus iudicare quae spectant ad
usum et concessionem indulgentiarum^ salvo iure S. Officii videndi ea
* Pius X, const. € Bapienti consilio », 29 Ixm. 1908, i I, n. 11<>; Benedictus XV, motu
propr. « Seminaria », 4 nov. 1916, n. I, II, VI; Ordo senrandus in S. Ck>ngregationlbU8, Tri-
bunalibus, Officiis Romanae CurUe, 29 sept. 1908, Pars II, Normae peeullares, cap. YII,
art. XI, n. 2».
2 Pius IX, const. tRomani Pontiflces ^, 6 ian. 1862; Benedlctus XV, motu propr.
<Det Providentxs ^, l maii 1917, II. III.
3- Benedlctus XV, motu propr. c Dei Providentis ». 1 maii 1917, IV, V; S. C. Consist.
12 nov. 1908. ad VI.
4 Pius X. const. €8apienti con«nio », 29 iun. 1908. § 11. n. 1*: Ordo servandus in
S. Congregationibus, Tiibunalibus, Omclis Romanae Curiae, 29 sept. 1908, Pars II, Nor-
mac pecullaies. cap. VIII. n. r. Digitized by VnWW^LC
Liher 8e(mndus - De PeremUe 71
qoae doctrinam dogmaticam circa easdem indulgentias yel circa noyaB
orationes et deyotiones respiciunt ^.
Oan. 259.
Causae ordinem iudiciarium requirentes i^ntur apud Sacram Bo
manam Botam et apud Supremum Tribunal Bignaturae Apostolicae intra
flnes et secundum normas traditas in can. 1598-1605, salyo iure Oongre-
gationis S. Offlcii et Oongregationis Sacrorum Rituum in causaa sibi
proprias '.
Art. II I. — Da OfpcHa Curiae Romanae.
Oan. 260.
§ 1. Oancellariae Apoetolicacy cui praeest Oardinalis OancellariuH
Sanctae Bomanae Ecclesiaey hoc est proprium munuB, apostolicas ezpe
dire litteras seu bbllas pro beneficiorum et offlciorum consistorialium
proyisioncy noyarum proyinciarum et dioecesium ac capitulorum institu-
tione et pro aliis maioribus Ecclesiae negotiia conficiendis '.
§ 2. Quae litterae seu bullae ne expediantur nisi de mandato Oon-
gregationis Oonsistorialis circa negotia ad eius competentiam spectantiay
aut de mandato Summi Pontificis circa alia negotia, senratis in singulis
casibus ipsius mandati terminis \
Oan. 261.
Datariae Apostolicae, quam moderatur Oardinalis Datarius Sanctae
Bomanae Ecclesiae, commiiEeum est cognoscere de idoneitate promoyen-
dorum ad beneficia non consistorialia Apostolicae Sedi resenrata; confi-
cere et expedire apostolicas litteras pro eorum collatione; eximere in con-
ferendo beneficio a conditionibus requisitis, quoties eius collatio ad Ordi-
narium non pertinet; curare pensiones et onera quae Summus Pontifex
in memoratis conferendis beneficiis imposuerit ^.
Oan. 262.
Oamerae A][>ostoIicaey cui praesidet Sanctae Bomanae Eku^Iesiae Oar-
dinalis Oamerarius, cura est atque administratio bonorum ac iuriiim tem-
poralium Sanctae Sedis, quo tempore praesertim haec yacua habeatur; et
^ Benedlctiis Xy, aUocat. c Amplisaimum Colleffium », 22 mart. 1917; mota propr.
c AUoquentee >, 25 mart. 1017, n. ly, y.
» Pins X, const. c Sapienti coneUio », 29 inn. 1906, i II, n. 29, 8».
s Pins X, const. c Sapienti conHlio », 29 ion. 1908, i III, n. 1», 1, 2; mota propr. c In
Homanae », 8 dec. 1910; S. O. Consist, 15 apr. 1910; Ordo servandas in S. Oongregationi-
bas, Tribonalibas, Officiis Romanae Curiae, 29 sept. 1908, Pars II, Normae pecaliares,
cap. yil, art II, n. 10».
« Pioa X, const. c Sapienti conHlio », 29 iun. 1906, | III, n. 1», 4; Ordo servandas in
8. Oongregationibas, Tribanalibas, Officiis Romanae Cariae, 29 sept. 1908, Pars II, Nor-
mae pecaliares, cap. yil, art. II, n. 11«.
9 Piaa X, const c Sapienti oonHlio », 29 ian. 1908, i III, n. 29, 1, 2; Ordo Bervandus in
a. Congregationibas, Tribanalibua, Officiis Romanae Cariae, 29 aept. 1908, Pars II, Nor-
mae pecoliares, cap. IX, art. II, n. 1«.
Digitized by
Google
72 Codew luris Canonioi
tunc adamus8im serveutur normae statutae in const. Pii X Vdcante 8ede
Apostolica, 25 Dec. 1904 ^
Oan. 263.
Officium Secretariae Status, cuius moderator est Oaiilinalis Secre-
tarius Status, constat triplici parte hoc ordine :
!.• Prima pars, cui praesidet Secretarius Oougregationis pro ne-
gotiis ecclesiasticis extraordinariis, versatur in negotiis quae eidem Oon-
gregationi examinanda subiici debent ad normam can. 255, ceteris pro di-
versa eorum natura ad peculiares Oongregationes remissis;
2.* Altera pars, cui praeest Substitutus, incumbit in ordinaria
negotia;
3.' Tertiam partem dirigit Cancellarius Brevium Apostolicorum,
qui vacat expeditioui Brevium ".
Oan. 264.
Ad Secretarias Brevium ad Principes et Epistolarum latinarum
spectat munus latine scribendi acta Summi Pontificis, ab eodem illis
commissa *.
Oaput V.
De Legatis Romani Pontificis.
Can. 265.
Bomano Poutiflci ius est, a civili potestate independens, in quamlibet
mundi partem Legatos cum vel sine ecclesiastica iurisdictione mittendi ^.
Can. 266.
Dicitur Legatus a latere Oardinalis qui a Summo Pontifice tanquam
alter ego cum hoc titulo mittitur, et tantum potest, quahtum ei a Summo
Pontifice demandatum est *.
Oan. 267.
§ 1. Legati qui mittuntur cum titulo Nuntii aut Internuntii :
1.** Fovent, secundnm normas a Sancta Sede receptas, relationes
inter Sedem Apostolicam et civilia Gubernia apud quae legatione stabili
funguutur;
2.* In territorio sibi assignato advigilare debent in Ecclesiarum
statum et Bomanum Pontificem de eodem certiorem reddere;
3.'' Praeter has duas ordinarias potestates, alias plerumque facul-
tates obtinent quae tamen sunt omnes delegatae *.
1 Pius X, const. < Sapienti consilio », 29 iun. 1908, i III, n. 3«.
2 PiU8 X, const. < Sapienti consilio », 29 iun. 1908, i III, n. 4«.
3 Pius X, const. c Sapienti consilio », 29 iun. 1908, i III, n. &>.
4 C. m., de consuetudine, I, 1, in Extravag. com.; Leo XIII, allocnt. < Summi Pon-
tificatus », 20 aug. 1880; ep. < Longinqua oceani >, 6 ian. 1896.
s O. 3, 4, X, de ojficio legati, I, 30; Eugenius IV, ep. < Von medioori », a. 1489, | 7.
« Secret. StatoB, 8 mall 1916.
Digitized by
Google
lAher Secundus • De Peraonis 73
§ 2. Qui vero mittuntur cum titulo Delegati Apoatolici unam habent
ordiuariam potestatem de qua in § 1, n. 2, praeter alias facultates dele-
gatas ipsis a Sancta Sede commissas ^
Can. 268.
§ 1. Legatorum munus cum .omnibus f acultatibus eisdem commissis
non ezspirat vacante Sede Apostolica, nisi aliud in litteris pontificiis
fuerit statutum '.
§ 2. Cessat autem, expleto mandato, revocationc eisdem intimata»
rennntiatione a Romano Pontifice acceptata '.
Can. 269.
§ 1. Legati Ordinariis locorum liberum suae iurisdictionis exerci-
tium relinquant ^.
§ 2. Licet forte charactere episcopali careant, praecedunt tamen
omnibus Ordinariis qui non sint cardinalitia dignitate insigniti ".
§ 3. Si charactere episcopali sint aucti, possunt sine Ordinariorum
licentia in omnibus eorum ecclesiis, excepta catbedrali, populo benedicere
et officia divina etiam in pontificalibus^ adhibito quoque throno et bai-
dachino, peragere *.
Can. 270.
Episcopis qui, ratione sedis, titulo liCgati Apostolici decorantur,
nullum exinde competit speciale ius.
Caput VI.
De Patriarchis, Primatihus, Metropolitis.
Can. 271.
Patriarchae aut Primatis titulus, praeter praerogativam honoris et
ius praecedentiae ad normam can. 280, nullam secumfert specialem iu-
risdictionem, nisi iure particulari de aliquibus aliud constet '.
Can. 272.
Provinciae ecclesiasticae praeest Metropolita seu Archiepiscopus;
quae dignitas coniuncta est cum sede episcopali a Romano^Pontifice de-
terminata vel probata '.
1 Secret Statns» 8 maii 1916.
3 C. 2, de offlcio legati, 1, 15, in VI»; Pius X, const. « Vacante 8ede Apostolica »,
25 dec. 1004, n. 20.
s C. 5, X, de offlcio legati, I, 30; c. 3, de offlcio legati, l, 15, in VI».
• Conc. Trident., sess. XXIV, de ref„ c. 20; Leo XIII, ep. « Longinqua oceani »,
6 ian. 1806; S. C. Bp. et Beg., decr. 16 oct 1600, n. 2; S. C. C, Comen,, 20 noT. 1706,
26 febr. 1707, ad I-V, VII, VIII, X-XIIl.
5 S. R. C , Taurinen., 16 febr. 1503, ad 1; Caeremoniale Episcopor., 1. I, c. XIII, n. 10.
• S. R. C, Taurifien,, 16 febr. 1503, ad 3, 5; Vercellen., 1 mart. 1636.
V C. 8, C IX, q. 8; c. 9, X, de offlcio iudids ordinaHi, I, 81.
• C. 2, C. IX, q. 8.
Digitized by
Google
74 00469 lurU OanonM
Oan. 273.
Salvo praescripto can. 275-280, Metropolita in propria dioecefii
easdem obligationes eademque iura habet qnae Episcopus in sna.
Oan. 274.
In dioecesibns vero suffraganeis Metropolita potest tantum :
1.'' A patronis ad beneflcia praesentatos instituere, si SufEraga-
neus intra tempus iure statutumv iusto impedimento non detentus, id fa-
cere omiserit;
2.® Indulgentias centum dierum, sicuti in propria dioecesi, con-
cedere;
S."" Deputare Vicarium Oapitularem ad normam can. 432, § ^
4.'' Yigilare ut fldes ac disciplina ecclesiastica accurate seryentur,
ac de abusibus Bomanum Pontiflcem certiorem facere;
S."" Oanonicam visitationem peragere, causa prius ab Apostolica
Sede probata, si eam Suffraganeus neglexerit; tempore autem viBitatio-
nis, potest praedicare, confessiones audire etiam absolvendo a casibas
Episcopo reservatis, de vita et honestate clericorum inquirere, clericos
infamia notatos Ordinariis ipsorum, ut eos puniant, denuntiare, notorla
crimina, manifestas et notorias offensas tum sibi tum suis f orte illatas,
iustis poenis, censuris non exclusis, punire;
6.® In omnibus ecclesiis, etiam exemptis, Ordinario loci praemo-
nito, si ecclesia sit cathedralis, peragere pontiflcalia, uti Episcopus in
proprio territorio, populo benedicere, cruce ante se delata incedere, non
autem alia exercerc quae iurisdictionem importent;
7."* Appellationem recipere a sententUs deflnitivis aut interlocnto-
riis deflnitivarum yim habentibus, prolatis in Ouriis suffraganeis, ad nor-
mam can. 1594, § 1;
S."" Ooutroversias de quibus in can. 1572, § 2, in prima instantia
dirimere *.
Oan. 275.
Metropolita obligatione tenetur, intra tres menses a consecratiLone
vel, si iam consecratus f uerit, a provisione canonica in Oonsistorio, per
se yel per procuratorem a Bomano Pontiflce pallium petendi, quod signi-
flcat potestatem archiepiscopalem '.
i C. U, X, de offloio iudicia ordinarii, l, 31; c. 1, de ojflcio ordinarii, l, 16» in Vl^
c. 1, 5, de censibue, ea^actionihus et procurationihua, III, 20, In VI»; c. 1, de poenis, Y, 9,
in Vlo; c. 7, de sententia ewcommunicationis, suspensionis et interdicti, V, U, In VI^ c. 2,
de privilegiis et ewcessihus privilegiatorum, V, 7, In Clem.; Conc. Trldent., sess. XXrv,
de ref., c. 3; S. Pla« V, const. « In conferendis », 18 mart. 1567, i 4; BenedictoB XTV, Utt.
ap. « Bwemplis Praedecessorum », 19 mart. 1748; S. C. Bp. et Reg., Sipontina, 26 mali
1992; S. C. Indnlg., Urhis et Orhis, 28 aug. 1903; S. U. C, Taurinen,, 16 febr. 1593, ad 1;
Voripolitan, Nullius, 4 mart. 1606; Tarraconen., 2 mart. 1613; Rheginen., 17 mart. 166B,
ad 1; Arhoren., 18 sept. 1666, ad 1; Oppiden., 3 dec. 1672; Neapolitana, 23 nov. 1676; Amal-
phitana, 9 maii 1705; Pontlficale Kom., tit. De pallio; Caeremoniale Episcopor., 1. I, c. II.
n. 1, 4, 6, c. IV, n. 1, 4, c. XV. n. 2; 1. II, c. VIII, n. 27, c. XVI, n. 15, c. XXXII, n. 2.
2 C. 1, 2, D. C; c. 4, X, de electione et eleoti potestate, I, 6; c. 3, X, de auctoritate et
U8H pallii, I, 8; Benedictus XIV, const. « Inter conspicuos >, 29 aog. 1744, i 18; const. c Ae-
Digitized by
Google
Liher Seoundus - De PeraorUs 75
Can. 276-
Quare ante pallii impositionemy ezclnso speciali indulto apostolico,
ipse illicite poneret actoB siye iurisdictionis metropolitanaey siye ordinis
episcopalis in quibus, ad normam legum liturgicarum, usus pallii re-
quiritur *.
Oan. 277.
Metropolita uti potest pallio intra quamlibet ecclesiam etiam exem-
ptam suae provinciae in Missarum sollemnibus, diebus in Pontificali Bo-
mano designatis aliisque forte sibi concessis; nuUatenus vero extra pro;
yinciamy etsi Ordinarii loci consensus accedat '.
Oan. 278.
Si Metropolita pallium amittat vel ad aliam sedem archiepiscopalem
transferatur, novo indiget pallio '.
Oan. 279.
Pallium neque commodari potest neque donari nec in morte alicui
relinquiy sed omnia pallia quae Metropolita obtinuit, cum eodem sunt
sepelienda ^.
Oan. 280.
Patriarcha praeccdit Primati, Primas Archiepiscopo, hic Episcopis,
salvo praescripto can. 347 *.
Oaput VII.
De Concilii8 plenariia et provincialibua.
Oan. 281.
Ordinarii plurium provinciarum ecclesiasticarum in Ooncilium ple-
narium conyenire possunt, petita tamen yenia a Bomano Pontifice, qui
8uum Legatum designat ad Ooncilium conyocandum eique praesi-
dendum *.
rum Boclesiaetioarum », 12 aug. 1748; const. c Ad honorandam », 27 mart. 1752, | 17; Pon-
tificale Bom., tlt. De conaeoratione electi in episcopum; tit. De pallio; Caeremoniale Bpi-
8Copor.» L I, c. XVI, n. 6, 7.
^ O. 4, U, 28, X, de eleotione et electi potestate, I, 6; S. O. de Prop. Fide (O. O.),
1 dec. 1837; S. R. C, Lishonen,, 7 aog. 1627; Pontificale Bom., tit. De pallio; Caeremonistle
fiplficopor., 1. I, c. XVI, n. 6.
a C. 1, 4-7, X, de auctoritate et uau paUii, I, 8; S. R. C, 8 aug. 1835; Pontiflcale Rom.,
tlt. De pallio; Oaeremoniale Episcopor., 1. I, c. XVI, n. 3, 4.
3 0. 4, X, de po8tulatione praelatorum, I, 5; Pontificale Rom., tit. De pallio; Caere-
moniale Episcopor., 1. 1, c. XVI, n. 6.
« C 2, X, de auctoritate et u»u pallii, I, 8; Pontiflcale Rom., tit. De pallio; Oaere-
monlale Epiacopor., 1. I, c. XVI, n. 7; 1. II, c. XXXVIII, n. 10.
« C 1, D. XVIII; PiuB IX, litt. ap. « Multiplicea », 27 nov. 1869, n. IV; S. R. C,
Fragen., 29 ian. leSfi; Bphesina, 8 apf. 1656; Urbis Collegii Bpiacoporum Asaistentium,
19 aept 1816.
* Leo XIII, ep. « Quum diutumum », 25 dec. 1896.
Digitized by
Google
76 Codcw luriM CanonuH
Can. 282.
§ 1. CoDcilio plenario assistere debent cum suffragio deliberativo,
praeter Legatum Apostolicumy Metropolitae, Episcopi residentiales, qoi,
sui ioco; mittere possunt Coadiutorem vel Auxiliarem^ Apostolici dioece-
sium Administratores. Abbates vel Praelati nullius, Vicarii Apostoliciy
Praefecti Apostolici, Vicarii Capitulares.
§ 2. Etiam Episcopi titulares, in territorio degentes, si a Legato Pon-
tificio, secundum receptas instructiones, ad Concilium vocentur, adesse
debent habentque suffragium deliberativum, nisi in convocatione aliud
expresse caveatur.
§ 3. Alii ex utroque clero viri, forte ad tJoncilium invitati, suffragio
non gaudent nisi consultivo.
Can. 283.
In siugulis provinciis ecclesiasticis celebretur provinciale Concilium
vicesimo saltem quoque anno *.
Can. 284.
Metropolita, eoque legitime impedito vel sede archiepiscopali va-
cante, Suffraganeus antiquior promotione ad ecclesiam suffraganeam :
1.** Locum ad celebrandum Concilium intra provinciae territorium,
auditis omnibus qui assistere debent cum suffragio deliberativo, eligit;
cessantibus tamen iustis impedimentis, metropolitana ecclesia ne ne-
gligatur,
2.* Concilium convocat eique praeest *.
Can. 285.
Episcopi qui nulli Metropolitae subiiciuntur,..Abbates vel Praelati
nullius, et A^x^hiepiscopi Suffraganeis carentes, aliquem viciniorem Me
tropolitam, nisi forte iam elegerlnt, semel pro semper, praevia Sedis Apo-
stolicae approbatione, eligant, cuius Concilio provinciali cum aliis inter-
sint, et quae ibi ordinata fuerint, observent et observanda curent *.
Can. 286.
§ 1. Praeter Episcopos, Abbates vel Praelatos nullius et Archiepi-
scopos de quibus in can. 285, ad Concilium provinciale vocandi sunt et
convenire debent cum voto deliberativo Suffraganei omnes aliique de qui-
bus in can. 282, § 1 *.
§ 2. Episcopi titulares qui in provincia degunt, possunt a praeside,
cum consensu maioris partis illorum qui cum voto deliberativo intersunt,
1 Plus IX, ep. encycl. « Cununuper », 20 ian. 1858.
2 Oonc. Trldent, eess. XXIV, de ref., c. 2; S. C. C. Tairaconen., 2 dec. 1C28, 10 febr.
1024; 8enen,, 28 noy. 1609; Caeremoniale Episcopor., 1. I, c. XXXI, n. 1, 3.
3 Oonc. Trident., eess. XXIV, de ref., c. 2; Pine IX, cp. encycl. « Cum nuper », 20 ian.
1858; S. C. Bp. et Reg., Casaanen., 20 ian. 1579; Cnaentina, 20 lan. 1579.
4 O. 4^, 10, 12-14, D. XVIII; Conc. Trident, sess. XXIV, de ref„ c. 2; 8. C. C,
Tranen., mense iun. 1580, ad 14.
Digitized by
Google
Liher Secundua • De PersoniM 77
convocariy et td eonvoceiitnry votum habent deliberativumy nisi aliud in
convocatione caveatur ^.
§ 3. Capitula cathedralia aut consultores dioecesani cuiusvis dioe-
cesis cuius Ordinarius ad normam § 1 vocari debet, invitentur ad Conci-
lium et invitati mittant duos ex capitularibus aut consultoribus colle-
gialiter designatos, qui tamen obtinent votum tantum consultivum '.
§ 4. Maiores quoque religionum clericalium exemptarum ac Congre-
gationum monasticarum Superiores, qui in provincia resideant, invi-
tandi sunt, debentque invitati adesse aut impedimentum, quo detinentur^
Concilio notum facere; sed his, quemadmodum aliis ex utroque clero viris
ad Concilium forte vocatis, votum est dumtaxat consultivum.
Can. 287.
§ 1. Qui Concilio plenario aut provinciali interesse debent cum voto
deliberativOy si iusto impedimento detineantur, mittant procuratorem et
impedimentum probent '.
§ 2. Procurator^ si fuerit unus ex Patribus quibus est votum deli-
berativum, duplici voto non gaudet; si non f uerit, habet votum dumtaxat
consultivum.
Can. 288.
In Concilio sive plenario sive provinciali praeses, habito, si de pro-
vinciali agatur^ Patrum consensu, determinat ordinem servandum in
qua^ionibus examinandis et ipsum Concilium aperit, transfert, proro-
gaty absolvit ^.
Can. 289.
Concilio plenario vel provinciali inchoato, nemini eorum qui inter-
esse debent, licet discedere, nisi iustam ob causam a Legato Pontificio
vel a Concilii provincialis Patribus probatam^.
Can. 290.
Patres in Concilio plenario vel provinciali congregati studiose inqui-
rant ac decernant quae ad fidei incrementum, ad moderandos mores, ad
corrigendos abusus, ad controversias componendas, ad uniim eandemque
disciplinam servandam vel inducendam, opportuna fore pro suo cuiusque
territorio videantur *.
Can. 291.
§ 1. Absoluto Concilio plenario aut provinciali, praeses acta et de-
creta omnia ad Sauctam Sedem transmittat, nec eadem antea promul-
i S. C. C, Aquen., 25 aug. 1860, ad 1-3.
3 C. 10, X, de Ms, quae fiunt a praelato aine consensu capituU, III, 10; S. C. de Prop.
Flde (AngUae), 6 inl. 1S74, ad 1.
3 C. 9, 10, D. XVIII; S. C. C, Tarracanen., 4 dec. 1638.
* S. C. C, Civitatis Regalis in Indiis (Limana), mense febr. 1586, ad 6, 7.
5 C 12, D. XVIII.
c C 25, X, de accusatUmibua, inquiaitionibua et denunciationihus, V, 1; Conc. Trl-
dent., aeaa. XXIV, de ref., c. 2; Leo X (in (Jonc. Lateranen. V), conBt. « Regimini univer-
ealis », 4 maii 1615, { 12; S. C de Prop. Fide, Utt. encycl. (ad Ep. Indiar.), 28 aug. 1888.
Digitized by
Google
78 Oode9 luris Oan<mM
gentur, quam a Bacra Congregatione Concilii expensa et recognita fue-
rint; ipsimet autem Concilii Patres designent et modum promulgationis
decretorum et tempus quo decreta promulgata obligare incipiant^
§ 2. Decreta Concilii pleuarii et provincialis promulgata obligant in
Buo cuiusque territorio universo, nec Ordinarii locorum ab iisdem dispen
sare possunt, nisi in ca^dbus particularibus et iusta de causa '•
Can. 292.
§ 1. Nisi aliter pro peculiaribus locis a Sede Apostolica proyisum
f uerity Metropolita, eoque deflciente, antiquior e Suffraganeis ad normam
can. 281, curet ut Ordinarii locorum, saltem quinto quoque anno, stato
tempore apud Metropolitam aliumve Episcopum comprovincialem conve-
niiant, ut, collatis consiliis, yideaut quaenam in dioecesibus agenda sint
ut bonum religionis promoveatur, eaque praeparent de quibus in futuro
Concilio provinciali erit agendum.
§ 2. Etiam Episcopi aliique de quibus in can. 285, una cum aliis
Ordinariis convocari et convenire debent. ^ v
§ 3. lidem Ordinarii congregati sedem proximi conventus designent.
Caput VITI.
De Vicariis et Praefectis Apostolicia.
Can. 293.
§ 1. Territoria quae erecta non sunt in dioeceses reguntur per Vica-
rios aut Praefectos Apostolicos; qui omnes ab una Apostolica Sede no-
minantur '.
§ 2. Vicarius et Praefectus Apostolicus possessionem sui territorii
capiunt, ille litteras apostolicas, hic decretum seu patentes litteras Sacrae
Congregationis de Prop. Fide per se vel per procuratorem osteudentes
ei qui territorium regit ad normam can. 309.
Can. 294.
§ 1. Vicarii et Praefecti Apostolici iisdem iuribus et facultatibus in
suo territorio gaudent, quae in propriis dioecesibus competunt Episcopis
residentialibuSy nisi quid Apostolica Sedes reservaverit *.
§ 2. Etiam ii qui charactere episcopali carent, possunt, intra sui ter-
ritorii fines ac perdurante munere, omnes benedictiones Episcopis reser-
vatas, una pontificali excepta, impertiri, calices, patenas et altaria por-
tatilia cum sacris oleis ab Episcopo benedictis consecrare, indulgentias
quinquaginta dierum concedere, confirmationem, primam tonsuram et
ordines minores conferre ad normam can. 782, § 3, 957, § 2.
1 Pius IX, litt. ap. c Ad Apoatolioae n, 22 ang. 1851; Synabus erroram, prop. 86; 8. C.
de Prop. Fide, litt. encycl. (ad Bp. Indiar.), 28 ang. 1803.
2 CJonc. l^rident., sefw. XXIV, de ref., c. 2; S. C. S. Off., 10 sept. 1896, ad 2.
3 S. C. d6 Prop. Flde (C. G.), 3 mart. 1766; litt. 22 ang. 1867.
^ Benedictns XIV, ep. encycl. c Apostolioum ministeriutn », 30 maii 1763, { 4; S. C.
de Prop. Fide, 14 febr. 1702; (C. P. pro Sin.), 3 dec. 1885, ad 1.
Digitized by
Google
lAher Beoundu» • De Pereimi» 79
Can. 295.
§ 1. Yicarii et Praefecti Apostolici ab omnibus missionariis, etiam
religiosiSy possunt ac debent exigere ut suas patentes seu alias quasris
eorum missioniSy destinationiSy constitutionis ac deputationis litteras
exhibeanty easque exhibere recusantibus exercitium cuiusvis ministerii
ecclesiastici prahibere ^
§ 2. Omnes missionarii, etiam regulares, licentiam sacri ministerii
exercendi petant a Vicariis et ^raefectis Apostolicis, qui tamen eam ne
denegent, nisi singulis et gravem ob causam*.
Can. 296.
§ 1. Etiam missionarii regulares subiiciuntur Vicarii et Praefecti
Apostolici iurisdictioniy visitationi et cdrrectioni in iis quae pertinent ad
missionum regimen, curam animarumy Sacramentorum administratio-
nem, scholarum directionem^ oblationes intuitu missionis factas^ imple-
mentum piarum voluntatum in favorem eiusdem missionis '.
§ 2. Quamvis Vicariis et Praefectis Apostolicis nullo modo liceat,
praeter casus in iure praevisos, se in disciplinam religiosam ingerere
quae a Superiore religioso dependet, si tamen circa ea, de quibus in su-
periore paragrapho, conflictus oriatur inter mandatum Vicarii aut Prae-
fecti Apostolici et mandatum Superioris^ prius praevalere debet^ salvo
iure recursus in devolutivo ad Sanctam Sedem et salvis peculiaribus sta-
tutis a Sede Apostolica probatis ^.
Can. 297.
Deficientibus e clero saeculari sacerdotibus, Vicarii et Praefecti Apo-
stolici po^unty audito eorum Superiore, cogere religiosos^ etiam exem-
ptoSy vicariatui vel praefecturae addictoe, ad animarum curam exercen-
dam, salvis pariter peculiaribus statutis a Sede Apostolica probatis ^.
1 Glemttis IX, const « Speoulatore» », 18 sept. 1609; Benedictns XIV, ep. encycl.
c ApoeMicum ministerium », 80 maU 1753, i 6; S. C. de Prop. Fide (C. P.), 22 mart. 1609,
ad 6; 28 nor. 1688; (C. O.), 9 maii 1773; instr. (ad Bp. Latin. Babylonen.), 23 sept. 1783;
instr. 80 sept. 1848, n. 1; Utt. encycl. 20 apr. 1878.
< Clemens IX, connt. « Speoulotores », 18 sept. 1609; S. C. de Prop. Fide (C. P.),
22 mart. 1069, ad 6; 23 nov. 1688; 14 febr. 1702; instr. (ad Ep. Latln. Babylonen.), 23 sept.
178% instr. 80 aept. 1848, ^. 2; instr. (ad Vic. Ap. Tankin. Orient), 1 sept. 1881, n. 1.
s Clemens IX, const. c Speculatoree », 13 eept. 1609; Benedictns XIV, const. c Ad
wUUtanti» », 80 mart 1742, | 8; ep. encyd. c Apostolicum ministerium », 30 maii 1753, i 12,
14; Leo XIII, const. c Romanos Pontificee », 8 maii 1881; S. C. de Prop. Fide (C. P.),
22 mart 1069, ad 8-10; (C. P. pro Sin.), 18 ang. 1669, ad 3, 4; (C. P. pro Sin.), 8 aug. 1698;
2 oct. 1724; (C. O.), 16 aept. 1771; instr. (ad Bp. Latin. Babylonen.), 23 aept. 1783; (C. G.),
n dec. 1888, ad 5; (C. O.), 11 dec. 1839, ad 1, 6; (C. P. pro Sin.), 11 mart. 1848; instr.
30 sept 1848, n. 4, 5; instr. (ad Vic. Ap. Tunkin. Orient.), 1 aept. 1881, n. 3-6; (C. O.),
6 febr. 1882; (0. O.), 18 ian. 1886, ad 2, 3.
« Benedictoa XIV, const. c Ad miUtantis », 30 mart. 1742, | 8; ep. encycl. c Aposto-
lieum ministerium », 30 maii 1753, { 15-17; S. C. de Prop.Fide (C. O.), 20 lun. 1628; (C. O.),
80 ian. 1629; (C. P. pro Sin.), 11 murt. 1848; instr. 30 sept. 1848, n. 6; instr. (ad Vic. Ap.
Tonkin. Orient), 1 sept. 1881, n. 2, 4.
s Clemens IX, const. c Speoulatores », 13 sept 1669; S. C. de Prop. Fide (C. P.),
22 mart. 1069, ad 7; instr. 80 aept. 1848, n. 3.
Digitized by
Google
80 Codex luris Canonid
Can. 298.
8i qua dissidia in iis quae ad curam animarum pertinent, sive inter
singulos missionarios^ sive inter diversas religiones, sive inter missionar
rios et alios quoslibet oriri contigerit, ea quampiimum componere cu-
rent Vicarii ac Praefecti Apostolici, qui huiusmodi quaestiones, ubi opus
fuerit, dirimant, iutegro tamen iure recursus ad Apostolicam Sedem, qoi
decreti eflfectum non suspendit *•
Oan. 299.
Vicarii Apostolici obligatione tenentur Sacra Limina Beatorum Apo-
stolorum Petri et Pauli yisitandi eadem prorsus lege, qua Episcopi resi-
dentiales ad normam can. 341; cui tamen muneri, si quid graviter obstet
ne per se ipsi illud expleant, satisfacere possunt per procuratorem etiam
in Urbe degentem *.
Can. 300.
§ 1. Ad normam can. 340, Vicarii ac Praefecti Apostolici tenentur
obligatione Sedi Apostolicae exhibendi plenam accuratamque relationem
de suo quisque pastorali officio, deque omnibus quaecunque ad statum
yicariatus vel praefecturae, ad missionarios, ad religiosos, ad populi di-
sciplinam, ad scholarum frequentiam, ad fidelium denique ipsorum curae
commissorum salutcm quavis ratione pertineant^ quae relatio scripta esse
debet et subscripta tum ab ipso Vicario aut Praefecto tum ab uno saltem
ex consiliariis de quibus in can. 302 '.
§ 2. Imo etiam sub cuiusque anni exitum ad Sanctam Sedem mittant
elenchum seu numerum conversorum, baptizatorum annuaeque Sacramen-
torum administrationis una cum aliis notatu dignioribus *.
Can. 301.
§ 1. In regione sibi commissa commorentur, a qua sine gravi et
urgenti causa per notabile tempus iis abesse ne liceat, inconsulta Sede
Apostolica *.
§ 2. Regionem sibi concreditam, quandocumque sit opus, debent ipsi
per se vel, si legitime impediti fuerint, per alium visitare eaque omnla
in visitatione expendere, quae ad fidem, bonos mores, Sacramentorum
1 Urbanns VIII, Utt. ap. c Bm deUio », 22 febr. m&, i 9; Clemens IX, conRt. c Spe-
oulatores », 13 sept. 1009; S. C. de Prop. Fide (C. P. pro Sin.), 13 aug. 1009, ad 7.
s S. C. de Prop. Fide (C. O.), 28 iul. 1020; (C. P. pro Sin.), 11 iul. lOOS; Utt (ad
Vle. Ap. Tunkln. Orient.). 3 maU 1828; Utt. (ad Vic. Ap. Tonicin. Occident), 23 mart. 1844;
litt. 24 dec. 1849; instr. (ad Vic. et Praef. Ap.), 1 ian. 1877, n. 11.
3 S. C. de Prop. Fide, litt (ad Vic. Ap. Tunkin. Orient), 3 maii 1828; Utt encycl.
31 oct. 1838; (C. P. pro Sin.), 27 sept 1843; litt. (tid Vic. Ap. Tunkin, Occident), 23 mart
1844; mt. 24 dec. 18i9; Utt encycl. 24 apr. 1801; instr. (ad Vic. et Praef. Ap.), 1 inn, 1877,
« S. C. de Prop. Fide (C. 0.), 4 maU 1020; (C. P. pro SUi.), 20 sept. 1741; (C. G.).
13 martl743; litt encycl. (ad Bp. et Vic. Ap.). 17 iun. 1747; Mtt encjcL 31 oct. 1838; (C. P.
pro Sin.), 27 sept. 1843; litt. (ad Vic. Ap. TunkUi. Occldent.), 23 mart. 1844; litt. 24 dec. 1849.
« S. C, de Prop. Pide (C. O.), 19 ian. 1044; (C. G.), 10 iul. 1008; (Quebec), 20 lun. 1708;
decr. 17 iun. 1715; litt. (ad Vlc. Ap. TunkUi.), 9 oct 1723; Utt. (ad Vic. Ap. Tunkln. Oe-
cident), 23 mart. 1844; litt encyd. 24 apr. 1801; 24 ang. 1801.
Digitized by
Google
Idber 8eoundus - De Pereomie 3i
administrationem, praedicationem verbi Dei, festonim obsenrantiamy cul-
tum divinum, inyentutis institutionem, disciplinam ecclesiasticam refe-
puntur *.
Can. 302.
Gonstituant Ck>nsilium ez tribus saltem antiquioribus et prudentio-
ribos missionariiSy quorum sententiam, saltem per epistolam, audiant
in gravioribus et difficilioribus negotiis '.
Oan. 303.
PrOut siyerit opportunitas^ missionarios saltem praecipuos tum reli-
giosos tum saeculares proprli territorii congregent semel saltem in anno^
ot possint ez singulorum experientia et consilio deducere quae sint ordi-
nanda perfectius '.
Oan. 304.
§ 1. Legibus quae de archivo censtituendo Episcopis praescribun-
tur, etiam Vicarii ac Praefecti Apostolici, liabita locorum personarumque
ratione, aeque tenentur.
§ 2. Pariter quae de Conciliis plenariis et provincialibus can. 281-291
praescribuntur, applicari debent, congrua congruis referendo, Conciliis
plenariis vel regionalibus et proyincialibus in regionibus Sacrae Gongre-
gationi de Prop. Fide subiectis; quae de Synodo dioecesana can. 356-362,
Synodo yicariatus apostolici; sed nullum est praeflnitum tempus pro
Concilii proyincialis et Synodi celebratione, et canones Conciliorum, an-
tequam promulgentur, recognosci debent a Sacra Congregatione de
Prop. Pide-
Can. 305.
Studiosissime curent, onerata grayiter eorum conscientia, ut ex chri-
9tianis indigenis seu incolis suae regionis probati clerici rite iustituantur
ac sacerdotio initientur ^.
Can. 306.
Missae sacrificium pro populis sibi commissis applicare debent sal-
tem in soUemnitatibus Natiyitatis Domini, EpiphaniaC; Paschatis, Ascen-
sioniSy PentecosteSy sanctissimi Corporis Christi, Immaculatae Conce-
ptionis et Assumptionis Beatae Mariae Virginis, Sancti loseph eius
^ Clemens IX, const. « 8pecu1atore$ >, 13 sept. 1669; S. C. de Prop. Flde (C. P. pro
Sin.). 13 ang. 1669, ad 3; (C. P.), 14 ian. 1798.
> S. C. de Prop. Fide. Instr. (ad yic. Ap. Indiar. Orient.), 8 sept. 1869, n. 27; instr.
(ad yic. Ap. Sin.), 18 oct. 1883, n. Xiy; instr. (ad Ep. Indiar. Orient.), 19 mart. 1S93, n. II.
» S. C. de Prop. Fide (C. P. pro Sin. — Tnnltin.), 12 iun. 1764, n. 1; (C. G.). 9 maii
1773; inatr. 23 noy. 1845, n. 8; instr. (ad yic. Ap. Indiar. Orient.), 8 sept. 1869, n. 9; litt.
(ad Arcfaiep. Milyankien.), 29 iul. 1889; Utt. encyd. (ad Ep. Indiar.), 28 aug. 18^.
« Clemens IX, const. « 8peculatore8 », 13 Hept. 1669; Leo XIII ep. encycl. c Ad extt-e-
fM$ Ortentis », 24 iun. 1893; S. C. de Prop. Fide, 28 nov. 1630; 22 febr. 1663; litt. (ad Vic.
Ap. Pondiclierien.), 3 apr. 1802; instr. (Malal)ar), 2 iun. 1832; instr. 23 nov. 1845; (C. G. —
Ceylan), 23 aug. 1852, ad 2; litt. (ad yic. Ap. Pondicher.), 12 iun. 1858; instr. (ad Vic. Ap.
Indiar. Orient), 8 sept. 1869, n. 3-6, 20; Instr. (ad Vic. Ap. Sin.), 18 oct. 1883, n. y; instr.
(ad Ep. Indiar. Orient), 19 mart. 1893, n. ly, yil; litt. encycl. (ad Ep. Indiar.),
28 auc. 1808.
Codejf lMri$ CanonM.
Digitized by
Google
8i Code» luris OanonM
sponsi, Sanctoram Apostoloriim Petri et Pauli, Omniom Sanctonimy
seryato praescripto can. 339, §§ 2 seqq. ^.
Can. 307.
§ 1. Ipsis non licet, inconsulta Sede Apostolica, concedere missio-
nariis ab ea missis veniam in perpetuum deserendi yicariatum aut prae-
fecturam, yel alio transeundi, nec eos quoquo modo expellere '•
§ 2. In casu autem publici scandali possunt ipsi, audito suo Ck>nsilio^
et si agatur de religiosis, praemonito^ quantum fieri potest, Superiore,
missionarium statim removere, facta tamen illico certiore Apostolica
Sede*.
Can. 308.
Vicariis et PraefectiSy charactere episcopali auctis^ privilegia hono-
riflca competunt, quae ius concedit Episcopis titularibus; si autem chara-
ctere episcopali careant, habent tantum, durante munere et in proprio
territoriOy ihsignia et privil^a Protonotariorum apostolicorum de nu-
mero participantium *.
Can. 309.
§ 1. Vicarii et Praefecti, ubi primum in territorium suum adyene-
rint, deputent ex uno vel altero clero Pro-vicarium vel Pro-praefectum
idoneum, nisi Coadiutor cum futura successione a Sancta Sede datus
fuerit *.
§ 2. Pro-vicarius aut Pro-praefectus nuUam habet, vivente Vicario
aut Praefecto, potestatem, nisi quae fuerit ab eodem sibi commissa; sed
deficiente Vicario aut Praef ecto, vel eorum iurisdictione impedita ad nor-
mam can. 429, § 1, totum debet regimen assumere et in hoc munere per-
manere, donec a Sancta Sede aliter fuerit provisum •.
§ 3. Pari modo Pro-vicarius aut Pro-praefectus, qui titulari succes-
serit, statim deputet ecclesiasticum virum, qui sibi, ut supra, in munere
succedat ^.
§ 4. Si forte contingat ut nemo sive a titulari sive a pro-titulari uti
administrator f uerit designatus, tunc senior in vicariatu vel praefectura,
is, nempe, qui sit praesens in territorio et suas destinationis litteras in
1 S. O. de Prop. Fide, decr. 18 aag. 1866.
a S. C. de Prop. Fide (C. G.), 8 maii 1628; (C. G.), 2 mart. 1666; (C. G.), 16 mart. 1008;
(C. P. pro Sin.), 28 febr. 1716; decr. 8 sept. 1781; decr. 28 sept. 1812; Instr. (ad VIc. Ap.
Indiar. Orient), 8 aept. 1869, n. 1; (Natchez), 4 febr. 1873, ad 5.
3 S. C. de Prop. Flde (a O.), 16 mart. 1668.
« PiuB X, motu propr. c Inter multiplicea >, 21 febr. 1906, n. 2-12.
s Benedictns XIV, litt ap. c Bm auhHtni », 26 ian. 1763, i 1, 2; ep. encycL « Quam em
BUblimi », 8 ang. 1756, i 1, 2, 4; S. C. de I»rop. Fide, dfecr. 20 mali 1786; (C. P. pro Sin. — -
Sotchaen.), 9 dec. 1822, ad 1; (C. G.), 8 maU 1847; instr. (ad Vic. Ap. Indiar. Orient),
8 sept. 1860, n. 2.
• Bencfdictns XIV, iitt. ap. « Ew aublimi », 26 ian. 1763, i 1, 2; ep. encycl. « Quam em
suhlimi », 8 ang. 1765, i 1, 2, 4; S. C. de Prop. Fide, decr. 20 maU 1786; (C. P. pro Sin. ~
Sntchuen.), 9 dec. 1822, ad 2; (C. G.), 8 maii 1847; instx. (ad Vic. Ap. Indiar. Orient.),
8 sept. 1860, n. 2.
y S. C. de Prop. Fide, decr. 20 maU 1786.
Digitized by
Google
Liher Becundus - De Pereonie
eodem prins exhibDerity cenaetur delegatus a Sancta Sede ut regimen
asBumaty et inter plures aeque seniores antiquior sacerdotio ^.
Can. 310-
§ 1. Ad quoe vicariatus aut praefecturae cura devenerit ad normam
can. 309^ ii debent quamprimum certiorem facere Apostolicam Sedem.
§ 2. Interim uti possunt omnibus facultatibus sive ordinariis ad nor-
mam can. 294, sive delegatis^ quibus Vicarius vel Praefectus pollebat.
nisi commissae f uerint ob industriam personae *.
Can. 3U.
Qui vicariatui yel praefecturae apostolicae ad certum tempus prae-
positus est^ debet in regimine cum omnibus facultatibus sibi concessis
permanerey licet deflnitum tempus f uerit praeterlapsum, donec successor
canonicam sui muneris possessionem ceperit '.
Caput IX.
De Administratoribu8 Apostolicis.
Oan. 312.
DioeceslB canonice erectae regimen, sive plena, sive vacante sede,
aliquando Summus Pontif ex ob graves et speciales causas Administratori
Apostolico vel in perpetuum vel ad tempus committit ^.
Can. 313.
§ 1. Quilibet Administrator Apostolicus, si datus fuerit dioecesiy
sede plena, canonicam administrationis possessionem init, ostendens lit-
teras suae nominationis tum Episcopo^ si sit mentis consiliique compos
et in dioecesi versetur, tum etiam Capitulo, ad normam can. 334, § 3.
§ 2. Si sedes fuerit yacans, vel si Episcopus non sit mentis consilii-
que compos, aut in dioecesi non moretur, Administrator Apostolicus pos-
sessionem sumit ad instar Episcopi secundum cit. can. 334, § 3.
Can. 314.
lura, dficia ac priyil^a Administratoris Apostolici desumantur ez
litteris suae deputationis, vely nisi in eisdem aliud caveatur expresse, ez
praescriplo canonum qui sequuntur.
1 8. C. de Prop. Fide, decr. 19 sept 1787; Utt. (ad Vic. Ap. Gochinchin.), 29 sept. 1827.
s Benedictiia Xiy» Utt ap. c Bw euhlimi >, 26 ian. 1758, 1 2; ep. encycl. c Quam em
euUimi », 8 aog. 1756, 1 1; S. O. de Prqp. Fide (C. P. pro Sin. — Sutdiuen.), 12 sept 1821,
ad 1, 4; decr. 29 inl. 1841.
« 8. C. de Prop. Fide (C. G.), 2 mart 1066; (C. a), 80 ang. 1700.
4 C. 42, d6 eieetione et electi poteetate, I, 6, in VI''; c. 4, de supplenda negliSentia
praeUitorum, I, 8, In VI<»; Piua X, const. c Sapienti coneWo », 29 inn. 1908, { I, n. 29, 2;
Ordo aenrandna in 8. (}6ngregationibU8, TribunaUbus, Ofllciis Bomanae (3uriae, 29 sept.
1908, Pars II. Normae peculiaies, cap. VII, art n, n. 7«, 10".
Digitized by
Google
84 Co€em lurU Catumiol
Oan. 315.
§ 1. Admini8t;^tor Apostolicus permaneiiter constitutus iisdem iuri-
bu8 et hoDoribus fruitur, iisdemque obligationibus tenetur, ac Episeopos
residentialis *.
§ 2. Si ad tempus datus sit :
1.*" Eadem iura ac officia habet, ac Vicarius Gapitularis; sed, sede
plena, potest dioecesim visitare ad tramitem inris; nec tenetur obliga-
tione applicandae Missae pro populo, quae Episcopum gravat;
2.*" Ad honorifica privilegia quod attinet, yaleat praescriptum
can. 308; sed Episcopo qui, ad aliam sedem translatus, prioris retinet
administrationem, in hac quoque omnia Episcoporum residentialium
honorifica priyil^a competunt '.
Can. 316.
§ 1. Bi Administrator Apostolicus dioecesi, sede plena, praeficiatur,
iurisdictio Episcopi einsque Vicarii Generalis suspenditur '.
§ 2. Quanquam autem Administrator Apostolicus Episcopi aucto-
ritati non subest, non debet tamen se immiscere causis Episcopum ipsum
spectantibus, neque in Vicarium eius Generalem iudicium seu processum
instruere aut animadyertere ob acta praeteritae administrationis.
Can. 317.
Si impedita f uerit iurisdictio Administratoris Apostolici aut si idem
Administrator defecerit, Sedes Apostolica statim moneatur; et interim,
si dioecesis yacet aut Episcopus non sit sui compos, yalent praescripta
can. 429 seqq.; secus Episcopus dioecesim regit, nisi Sedes Apostolica
aliud praestituerit.
Oan. 318.
§ 1. Administratoris Apostolici iurisdictio Bomani Pontiflcis aut
Episcopi obitu non cessat ^.
§ 2. Cessat yero cum Episcopus dioecesis yacantis possessionem le-
gitime ceperit ad normam can. 334, § 3.
Oaput X.
De Praelatia inferiofibua.
Can. 319.
§ 1. Praelati qui praesunt territorio proprio, separato ab omni dioe-
cesiy cum clero et populo^ dicuntur Abbates vel Praelati nullius, nempe
1 C. 42, <f6 electione et electi potestaie, I. «, In VI°; c. 4, de supplenda negligentia
praelatorum, I, 8, in VI»; S. C. Bp. et Reg., Soanen.-Pitilianen,, 8 apr. 1580; SarHnaten,,
29 maii 1027; Aquilana, 22 sept. 1628; Lycien,, 22 sept. 1628.
s Pius X, motu propr. c Inter multiplices », 21 febr. 1906, n. 2-12.
3 S. O. Ep. et Reg., Caputaquen,, 27 mart. 1580; Nolana, 27 sept. 1641.
A S. C. Bp. et Reg.. Aquilana, 4 aug. 1578; Lycien., 17 nov. 1590; Lycien,, 22 dec. 1628;
Aprutina, 24 ian. 1749.
Digitized by
Google
lAber SecundUM - De PersoniM 85
dioecesis, proat eorum ecclesia dignitate abbatiali yel simpliciter praela-
titia gaudet ^.
§ 2. Abbatia vel praelatura nulHus, tribus saltem paroeciis non con-
gtaos, singulari iure regitur^ nec eidem applicantur quae canones sta-
tnunt de abbatiis vel praelaturis nullius,
Oan. 320.
§ 1. Abbatea vel Praelnti nullius nominantur et instituuntur a Ro-
mano Poutifice, salvo iure electionis aut praesentationis, si cui legitime
competat; quo in casu ab epdem Bomano Pontifice confirmari aut institui
debent.
§ 2. Assumendi ad abbatiam yel praelaturam nullius iisdem quali-
tatibus ornati esse debent^ quas ius in Episcopis requirit '.
Oan. 321.
Si ciii coUegio est ius eligendi Abbatem yel Praelatum nulliua, ad
?alidam electionem requiritur numerus suffragiorum absolute maior^
demptis suffragiis nullis, firmo peculiari iure quod maiorem suffragiorum
nnmerum exigat.
Oan. 322.
§ 1. Abbas vel Praelatus nuUius nequit quovis titulo sive per se sive
per alios in r^^en abbatiae vel praelaturae se ingerere^ antequam eius-
dem possessionem ceperit, ad normam can. 334, § 3.
§ 2. Abbates vel Praelati nullius qui ex praescripto apostolico vel
ex propriae religionis constitutionibus benedici debent, intra tres menses
a receptis litteris apostolicis, cessante legitimo impedimento, benedictio-
nem ao Episcopo, quem maluerint, accipiant '.
Oan. 323.
§ 1. Abbas vel Praelatus nullius easdem potestates ordinp.rias easdem-
qne obligationes cnm iisdem sanctionibus habet, quae competunt Epi-
scopis residentialibus in propria dioecesi ^.
§ 2. Si charactere episcopali non sit ornatus et benedictionem, si
eam recipere debet, receperit. praeter alia munera quae in can. 294, § 2
describuntur, potest quoque ecclesias et altaria immobilia consecrare»
§ 3. Quod attinet ad Vicarii Generalis constitutionem, serventur
praescripta can. 366-371.
Oan. 324.
Capitulum religiosnm abbatiae vel praelaturae nullius regitur pro-
priis l^bus ac constitntionibus; Gapitulum saeculare, iure communi.
1 Benedictns XIV, const c Apostolicae aervitutie », 14 mart. 1743, i 2, 6; const. « /n-
ter muita », 4 apr. 1747; S. C. C, 14 Jan. 1721.
> Qregorios XIV, const. « Onue Apostolicae >, 15 maii 1501, i 12.
' Pontificale Rom., tit. De henedictione abhatis,
^ Oonc. Trident., sees. XXV, de regularihue, c. 11; Benedictus XIV, const. « Quod
Sencta >, 23 nov. 1740, i 3, 5, 6; const. « FirmandiH », 6 nov. 1744, i 12; Leo XIII, ,Utt ap.
< In iuprewta », 10 inn. 18R2.
Digitized by VjOOQiC
86 Oodex lurit ConofKd
Can. 325.
Abbas vel Praelatus nullius, licet charactere episcopali careat, atitur
tamen in proprio territorio insignibus pontiflcalibus cum throno ac bal-
dachino et iure ibidem officia divina pontificali ritu celebrandi; crucem
autem pectoralem, annulum cum gemma, ac pileolum violaceum potest
etiam extra territorium deferre *.
Gan. 326.
Si praelatura saecularis Oapitulo careat, eligantur consultores ad
normam can. 423-428.
Oan. 327.
§ 1. Abbatia vel praelatura nulliua yacante, si agatur de abbatia
Yel praelatura religiosa, succedit Capitulum religiosorum, nisi constita-
tiones aliud ferant; si de saeculari, Oapitulum canonicorum; utrumque
autem Capitulum intra octiduum debet Vicarium Capitularem deputare
ad normam can. 432 seqq., qui abbatiam vel praelaturam r^at usque ad
novi Abbatis vel Praelati electionem.
§ 2. Abbatia vel praelatura impedita, senretur praescriptum
can. 429.
Can. 328.
Oirca Bomani Pontificis Familiares, sive praelati titulo gatideant,
sive non^ standum priyilegiis, regulis et traditionibus pontificiae Domus ^.
TiTULus vni.
Be potestate eplseopali deqne iis qui de eadem partleipant.
Caput L
De Epiacopis.
Oan. 329.
§ 1. Episcopi sunt Apostolorum successores atque ex divina insti-
tutione peculiaribus ecclesiis praeficiuntur quas cum potestate ordinaria
regunt sub auctoritate Bomani Pontificis ^.
§ 2. Eos libere nominat Romanus Pontifex ^.
1 a 8, il6 pHvOeifiis, V, 7, ln VI<»; S. C. O., Papien,, 8 lim. 1661, ad 1; Pontiflcale
Bom., tit. De henediotione abhatie,
9 Plas X, motn propr. c Inter fhultiplices », 21 febr. 1905.
• O. 16, O. XII, q. 1; Oonc. Trldent., sess. XXIII, de ordine, c 4, can. 8; Conc. Va-
tican., sess. IV, c. III, de vi et ratione primatue Romani PoHtiflcis; Pios VI, conat c Am-
otorem fldei », 28 ang. 1794, prop. 6, 8, Sjnodi Pistorien., danm.; 6regoriii8 XVI, Utt. ap.
c Oum in EccHeaia », 17 sept. 1833; ep. encyd. c Oommiaeum divinitue », 17 mali 1835;
Leo XIII, ep. c lampridem », 6 ian. 1886; ep. c Olflcio sanctiaeimo », 22 dec. 1887; ep.,
c Est sane molestum », 17 dec 1888; litt. encycl. c Sapientiae », 10 ian. 1890; ep. encycl.
c 8ati8 oognitum », 29 inn. 1896; S. O. S. Otr., decr c LamentabUi », 4 |al. 1907, prop. 50,
damn.
4 O. 1, X, de translatione episcopi, I, 7; c. 2, de praehendis et dignitatihus, TH, 4,»
in VI«; Oonc. Trident, sess. XXIII, de ordine, can. 8; Benedictos XTV, ep. c In postremo »,
20 oct. 1756, i 15; Pius IX, litt. ap. c Multiplices inter ». 10 ion. 1851; allocnt. « AoerMesl-
Digitized by VjOOQ lC
Liher 8eoundU9 - De Perionis 87
§ 3. Si cui collegio conceBsum sit ins eligendi Episcopnm, senretnr
praescriptnm can. 321 ^.
Oan. 330.
Anteqnam qnis in Episcopnm assnmatnFy constare debet, secnndnm
modnm a Sede Apostolica determinatnm, enm esse idonenm '.
Can. 331.
§ 1. Ut qnis idonens habeatur, debet esse :
1.'' Natns ex legitimo matrimoniOy non antem legitimatns etiam
per snbseqnens matrimoninm;
2i^ Annos natns saltem triginta;
3.'' A qninqnennio saltem in sacro presbyteratns ordine constitntns;
4.'' Bonis moribnS; pietate, animarnm zelo^ prndentia, ceterisqne
dotibns praeditns^ qnae ipsnm aptnm efficiant ad gnbemandam dioece-
sim de qna agitnr;
5.'' Lanrea doctoris yel saltem licentia in sacra theologia ant inre ^
canonico potitns in athenaeo aliqno vel in Institntp stndiornm a Sancta
Sede probatiSy vel saltem earundem disciplinarnm yere peritns; qnod i^^
ad religionem aliqnam pertineat, a snis Snperioribns nmioribns Yel simi-
lem titnlnm yel saltem verae peritiae testimoninm habeat '.
§ 2. Etiam electns, praesentatns vel qnoqno modo ab illis designatns^
qni privilegio a Sancta Sede concesso eligendi, praesentandi sen desi-
gnandi gandent^ debet memoratis qnalitatibns poUere ^.
§ 3. Indicare nnm qnis idoneus sit, ad Apostolicam Sedem nnice
pertinet •. ^ •
mum 3, 27 sept. 1852; allocat. c Nunquam fore », 15 dec. 1856; Syllabus erromm, prop. 50,
51; ep. encyd. c Levate », 27 oct. 18G7; Plus X, const. c Bapienti consilio », 29 lim. 190^,
I I, iLr 2^, 2; Ordo serrandas in S. Congregationibus» Tribnnalibus» Officiis Bomanae Ou-
rlae, 29 sept. 1908, Pars II, Normae peculiares, cap. VII, art. II, n. 6**, 10».
1 G. 46, 48, 50, 57, X, de electione et eleotl potestate, I, 6.
> G. 19, 44, X, de electione et electi potestate, I, 6; Conc. Trident., sess. XXII, de ref„
c. 2; sess. XXIY, de ref,, c. 1; Leo X (in Conc. Lateranen. V), const. c Hupemae disposi-
tionU », 5 mali 1514, i 5; Gregorius XIV, couiit. « Onus Apostolicae », 15 maii 1591, i 3«
5 sq.; Pins X, const. c Hapienti conHlio », 29 iun. 1908, i I, n. 29, 2; S. C. Consist., decr.
25 inl. 1916.
» G. 5, D. LI; c. 6, 8, D. LXI; c. 19, D. LXIII; c. 14, C. VII, q. 1; c. 1, C. VIII, q. 2;
c. 7, n, 19, 20, X, de electione et electi potestate, I, 0; c. 15, X, de aetate et qudlitate et
ordine praeflciendorum, I, 14; c. 1, 1S, X, de ftliis preshyterorum ordinandia vel non, I, 17;
Re^. 87, R. J., in VF; Conc. Trident., sess. VI, de ref., c. 1; sess. VII, de ref,, c. 1;
aess. XXII, de ref., c. 2; sess. XXIV, de ref., c. 1; Leo X (in Conc. Lateranen. V), const.
« aupemae dispositionie », 5 maii 1514, i 3; Gregorius XTV, const. « Onut Apostolicae »,
15 mail 1591, i 1, 7-9; Benedictus XIV, const. c Ad Apostolicae », 17 oct. 1740, i 2; instr.
« iSo guamvis tempore », 4 maii 1745, i 19; Pius X, allocut. « Duplicem », 14 'noT. 1904;
8. C. C, Fanen., 5 et 25 iun. 1723.
« C. 1, 3, X, de postulafione praelatorum, I, 5; c. 7, 18, 44, 53, X, de electione et electi
poieMtate, I, 6; Conc. Trideht, eess. XXIV, de ref., c. 1; Leo X (in Conc. Lateranen. V),
const. « Bupemae dispoHtionis », 5 maii 1514, i 8; Gregorius XIV, const. « Onus AposUh
Ucme », 15 maii 1501, i 14; Pius X, allocut. « Dupliocm », 14 noT. 1904.
« C. 19, 44, X, de electione et electi potestate, I, 6; Pius X, allocut. « Duplicem »,
14 HOT. tOOi.
Digitized by VjOOQiC
Oo4e9 imrU Oamoniei
Gan. 332.
§ 1. Gailibet ad episcopatum promovendo, etiam electo^ praesentato
Yel designato a civili quoque Gubernio> necessaria est canonica proTisio
seu institutio, qua Episcopus yacantis dioecesis constituitur, quaeque ab
uno Bomano Pontifice datur '.
§ 2. Ante canonicam institutionem seu provisionem candidatus,
praeter fidei profeasionem de qua in can. 1406-1408, iusiurandum fideli-
tatis erga Sanctam Sedem edat secundum formulam ab Apoetolica Sede
probatam '.
Gan. 333.
Nisi legitimo impedimento prohibeatur, promotus ad episcopatum,
etiamsi S. B. E. sit Gardinalis, debet, intra tre» menses a receptis apo-
stolicis litteris, consecrationem susciperey et intra quatuor ad suam dioe-
cesim pergere, salyo praescripto can. 238, § 2 *.
Gan. 334.
§ 1. Epiacopi retBidentiales aunt ordinarii et immediati pastores in
dioecesibus sibi commissis \
§ 2. In regimen tamen dioecesis neque per se neque per alios, nec
ullo sub titulo sese ingerere possunt, nisi prius eiusdem dioecesis posses-
sionem canonice ceperint; sed si ante suam ad episcopatum designatio-
nem vicarii capitulares, offlciales, oeconomi fuerint renuntiati, haec of-
ficia etiam post designationem retinere et exercere possunt ^.
§ 3. Ganonicam dioecesis possessionem capiunt Episcopi residentia-
les simul ac in ipsa dioecesi Yel per se yel pcr procuratorem apostolicas
litteras Gapitulo ecclesiae cathedralis ostenderint, praesente secretario
Gapituli vel cancellario Guriae, qui rem in acta referat *.
1 O. 4, 6, 7, D. LXIII; c. 12-15, C. XVI. q. 7; c. 18, X, de electione et electi potestate,
I, 6; c. 3, 4, X, de translatione epiecopi, 1, 7; Reg. 1, R. J., in VI«; c. 5, 4e eleetione et
electi potcetate, 1, Z, in Clem.; Conc. ConstantinopolitAn. IV, actio X, can. 12; Clemens XI,
con8t. c /n Mupremo >, 24 aug. 1700, i 2; Pius VI, const. c Ruper soliditate », 28 nov. 178G.
i 16; ep. encyd. c Chmritae », 13 apr. 1791, i 2, 7, 14-10, 21, 24; Pina IX, allocnt c Vunqnam
fore », 16 dec. 1856; Syllabus erronun, prop. 50; const. c RomanuB Pontifem », 28 aug. 1873;
Pins X, allocat c Duplicem », 14 nov. 1004; S. C. C, decr. 30 apr. 1873, n. I.
» Pontiflcale Rom., tit De conspcratione electi in epiecopum.
» C. 2. D. LXXV; c. 1, D. C; O; 7, 44, X, de electione et electi pote9tate, I, 6; Conc.
Trident., sess. VII, de ref„ c. 0; aess. XXIII, de ref„ c. 2; Benedictos xrv, ep. c In
postremo.1t, 20 oct 1756, i 2; Pontiflcale Rom., tit. De coneecratUme ttecti in epiecopum,
* Conc. Vatican., sess. IV. c. III, de vi et ratUme primatue Romani Pontiftde; Pius IX,
ep. encycl. c Btti multa », 21 nov. 1873; Pius X, litt. encycl. c lamdudum », 24 maii 1011.
« C. 12-14, C. XVI, q. 7; c. 0, 17, 23, X, de elecHone et electi poteetate, I, 6; c. 5, de
electione et electi potestate, I, 6, in VI^; c. 1, de electione, I, 3, in Extravag. com.; In-
lius II, const. c Romani Pontificis », 28 iul. 1505; Pauins IV, const. c Incumhentia », 1 nov.
1557, i 2, 8 «q.; Pins IX, allocat. c Nunquam fore », 15 dec. 1856; Syilabus errorum, prop. 50;
const. c Romanus Pontifcx », 28 aug. 1873; S. C. C, Paraguarien., 1 sept 1657, ad 3; decr.
30 apr. 1873, n. I, III.
• C. 1, de electione, I, 3, in Extravag. com.; lulius II, const c Romani PontificiM »,
28 iul. 1505; Pius IX. const. c Apostoticae 8edU ». 12 oct. 1860, i V, n. 1; const. c Romanue
Pontifex ». 28 aug. 1873; S. C. C, Paraguarien,, 1 sept. 1657, ad 3.
Digitized by
Google
Liher l^ecunduM • De Per9<miM
Gan. 335.
§ 1. Iu8 ipsis et offlciam est gubernandi dioecesim tum in spiritua-
libus tum in temporalibus cum potestate legislatiYa, iudiciaria, coactiva
ad normam sacrornm canonum exercenda ^.
§ 2. Legea episcopales Btatim a promulgatione obligare incipiunt,
nisi aliud in ipsis caveatur; modus autem promulgationis ab ipsDmet Epi-
acopo determinatur.
Gan. 336.
§ 1. Obsenrantiam legum ecclesiasticarum Episcopi urgeant; nec in
iure communi dispensare possunt, nisi ad normam can. 81 ^.
§ 2. Advigilent ne. abusus in ecclesiasticam disciplinam irrepant,
praesertim circa administrationem Sacramentorum et fiacramentalium,
cultum Dei et Sanctorum, praedicationem yerbi Dei, sacras indulgentias,
implementum piarum Yoluntatum; curentque ut puritas fidei ac morum
in clero et populo conseryetur, ut fidelibus, praecipue pueris ac rudibus,
pabulum doctrinae christianae praebeatur, ut in scholis puerorum ac
iayenum institutio secundum catholicae religionis principia tradatur '.
§ 3. Oirca praedicationis munus, servetur praescriptum can. 1327.
1 C. 2, C. IX, q. 3; c. 4, 6, C. X, q. 1; c. 48, 49. C. XVI. q. 1; c. 5. C. XXI, q. 1; c. 16.
X, de eleotione et electi poteetate, I, 6; c. 1, X, de ojgMo iudidu ordinarii, I, 31; c. 2. X,
de maioritate et oledientia, I, 83; c. 2, de cofistitutionihua, I. 2, in VI^* c. 7. de ojfflcio ordi-
narU, 1, 16, ln VI»; Conc. Triaent., sess. VI, de ref,, c. 3; sess. XIII, de ref„ c. 1; sess. XXIII.
de ordine, c. 4; Innocentlns XIII, const. c Apostolici miniaterii ». 23 mail 1723. i 15; Bene-
dletos XIII. const. c /n 8upremo », 28 se|>t 1724, i 12, 28; const. c Pastoralia ofgloii »,
27 mart. 1726, i 3; Leo XIII, ep. encycl. c Cum multa », 8 dec. Ib82; Pontificale Bom., tit.
Oe eoneecratione electi in episoopum.
s Conc. Trident., sess. XXV, de ref., c. 18; (continnatio sesslonis), de delectu ciho-
rum, ieiuniis et diehue festis; Benedictns XIV, ep. encycl. c Non amhiffimua ». 30 maii 1741.
I 2; ep. encyd. c Nimiam lioentiam », 18 maii 1743, i 14; Pins IX. ep. encyd. c Cum
nnper », 20 ian. 1858; Plns X, litt. encycl. c Acerho nimie », 15 apr. 1005; S. C. S. Off..
decr. 13 mart 1625, i 5; S. C. C, decr. c Vt debita », 11 maii 1904; S. C. de Prop. ride.
decr. 18 ang. 1803; S. C. Indnlg., Urhie et Orhis, 14 apr. 1856; S. R. C, Cenomanen., 18 febr.
1»43; Toletana, 81 ang. 1872, ad VI.
« C 13, X, de officio iudicie ordinarii, I, 31; c. 5, X, de his, quae flunt a praelato aine
conseneu capituU, III, 10; c. 2, X, de reliquiie et veneratione sanctorum, III, 45; Conc.
Nicaen. n, actio VII, deflnitio de Macrie imaffinibue; Conc. Trident, sess. XIV, de ref,,
prooeminm; sess. XXI, de ref,, c. 8, 9; sess. XXII, de ohservandis et evitandie in celehra-
tiane miMoe; sess. XXIV. de ref., c. 3; sess. XXV, de pnrgatorio; de invocatiofie, vcnera-
tione et reliquiU eanctorum, et eacrie imaginihue; (continuatio sessionis). de indulgentiis;
Leo X (in Conc. Lateranen. V), const c Bupemae Maieatatie », 19 dec. 1516, i 1-3, 5-8;
Hadrianns VI, ep. c Dudum », 20 iuL 1522; Urbanus VIII, const. c Coelestie Hiemsalem »,
5 inL 1634, 1 1, 2; const. c Saoroaancta Tridentina Synodus », 15 roart. 1642, i 1; Clemens IX,
const c Speculatoree », 13 sept 1669( Clemens XI, const. c Bsb Ula », 19 mart. 1715. i 2. 5;
Innocentins XIII, const. c Apoetolici mMeteHi », 23 maii 1723. i 22, 23; Benedictus XIII,
cpnst c In eupremo », 23 sept 1724, i 18, 19, 28; const. c PaetoraUs offlcii », 27 mart. 1726.
13; Benedictns XTV, ep. encyd. c Vhi primum », 3 dec. 1740, i 1; ep. encycl. c EtH mi-
nime », 7 febr. 1742. i 2; const c Ad mtiitantie », 30 mart. 1742. i 6; const. c Ex quo »,
U iuL 1742, 1 10, 12, 21-25; ep. encycl. c NihU profecto », 12 aug. 1742, i 2-5; ep. encyd.
€ Inter omnigenae », 2 ftebr. 1744, | 18, 24; ep. encycl. c Suprema », 7 iul. 1745, i 4; ep.
€ HoUioitudini », 1 oct. 1745, | 8, 10 sq., 37-39; const. c Vhi primum », 2 iun. 1746; const.
c Ad eradioandum », 28 sept. 1746; ep. encyd. c Inter caetera\, 1 ian. 1748; const. c Quam^
vie iueto », 30 apr. 1749, i 12; const c Bx pasforali », 25 aug. 1754, i 2; ep. c Cum, ut recte
Digitized by
Google
90 CoSew lurit Canomlci
Oan. 337.
§ 1. Episcopns in tota dioecesi, ne exceptis qnidem locis exemptis,
potest pontificalia exercere; non yero extra dioecesim sine expresso yel
saltem rationabiliter praesumpto consensn Ordinarii loci, et, si agatnr de
ecclesia exempta^ de consensu Superioris religiosi ^
§ 2. Exercere pontificalia in inre est sacras f unctiones peragere quae
ex legibus liturgicis requirunt insignia pontificalia, idest baculum et
mitram *.
§ 3. Episcopus, licentiam concedens pontificalia exercendi in suo ter-
ritoriOy potest quoque permittere usum throni cum baldachino '.
Oan. 338.
§ 1. Etiamsi Episcopi Ooadiutorem habeant, tenentur lege personalifi
in dioecesi residentiae ^.
nosH », 27 lul. 1756, | 8 sq.; Clemens XIII, ep. c Cum Houi aooepimuB », 9 febr. 17(18;
Pius IX, ep. encycl. c Qui pluribut », 9 noT. 1846; ep. encsrcl. c No9tis ei Nobieoum m^
8 dec. 1849; allocut. c Quihue luctuoHss^mis », 5 sept. 1851; ep. encyd. c Neminem ve-
etrum », 2 febr. 1854; ep. encycl. c Optime noseitia », 20 mart. 1854; ep. encycl. c Sinffulari
quidem », 17 mart. 1856; ep. encyd. c Cum nuper », 20 lan. 1858; aUocnt. c Marima g»i-
dem », 9 inn. 1862; ep. c Quo graviora », 8 inl. 1862; ep. c Inter gravieeimae », 28 oct 187(^
Leo XIII, ep. encyd. c InsorutabUi », 21 apr. 1878; const c Romanos Pontifices », 8 mail
1881; litt. encycl. c Sapientiae », 10 ian. 1890; ep. c Inimica vis », 8 dec. 1892; ep. encyd.
c Constanti Hungarorum », 2 sept. 1893; ep. encyd. c Caritatis providentiaeque », 19 mart.
1894; ep. c Litteras a vobis », 2 iul. 1894; ep. encyd. c MUitantis EccHesiae », 1 4ing. 1897;
Pins X, Utt. encyd. c Acerbo nimis », 15 apr. 1905; Utt. encycl. c Pasoendi », 8 sept 1907;
Utt. encyd. c Editae saepe », 26 maii 1910; S. C. S. Off., decr. 13 mart. 1625, i 5; decr. 20
noy. 1704; decr. 6 ang. 1746; 13 ian. 1875; decr. 90 maU 1891; (Mission. Abissin.), 26 aug.
1,891; 5 inl. 1893; 1 maii 1901; decr. 8 apr. 1910; S. 0. de Sacramentis, decr. 8 aug. 1910,
n. VII, VIII; 8. C. C, decr. c Vigilanti ». 25 maU 1803; S. C. de Prop. Pide, instr. (ad
Archiep. Hlbemlae), 25 Inn. 1791; (C. G.), 17 sept 1792; decr. 13 apr. 1807, n. I; Ilft instr.
(ad Vic. Ap. Indiar. Orient.), 8 sept. 1869, n. 34; instr. a. 1883, n. I; decr. 18 ang. 1893;
instr. 31 iul. 1902, n. 6, 11, 13; S. C. Indulg., Vr\tis et Orhis, 14 apr. 1866; S. R. C, Gienen,,
28 apr. 1703; decr. gen. 3 apr. 1821, ad.5, 6; Blesen,, 11 sept. 1817; Tamovien,, 26 mart 1860,
ad VI; Salten,, 26 sept 18C8; Mantuana, 6 febr. 1875; Lisbonen,, 23 apr. 1875i; VrgeUen, seu
Hanctimonialium Ordinis Sanctae Clarae, 2 ang. 1884; Marsorum, 20 noT. 1885; Mantuana,
15 mart 1888; decr. 27 ang. 1894; decr. 28 mart. 1914; decr. seu dedar. 15 iul. 1914, n. I;
Pontilicale Rom., tit. Ordo ad visitandas parochias,
1 C 88, C VII, q. 1; Oonc. Trident, sess. VI, de ref,, c. 5; S. C C, NuUius, 2 Rug.
1696; NuUius, 1 iul. 1597; Nebien,, 26 lan. 1625; Fesulana, 28 apr. 1629; Nullius, 16 maii
1654; Torcellen., 24 ian. 1060, ad 2; S. C de Prop. Fide, decr. 14 aug. 1819; S. R. C, TuUen.,
6 dec. 1613; Messanen,, 12 iul. 1628; 4 dec. 1903; Caeremoniale Episcopor., 1. I, c. XVII,
n. 5. — Vide etiam can. 1008.
s C un., X, de sacra unctione, I, 15; Benedictus XIV, ep. c Ad audientiam », 15 febr.
1753, § 8; Caeremoniale Bpiscopor., 1. I, c. XVII, n. 4, 8.
9 S. R. C, decr. 12 iun. 18d9.
« C 19-21, 25, 26, C VII, q. 1; c. 9, X, de clericis non residentibus in eoclesia vel
praebenda, III, 4; Conc. Trident., sess. VI, de ref., c. 1; sess. XXIII, de ref,, c. 1; Piiis IV.
const. c De salute gregis », 4 sept. 1660, § 1; const. c In supretna », 25 nov. 1664, i 2; Ur-
banus VIII, const c Sancta tiynodus », 12 dec. 1634, i 1-7; Alexander VII, const. c Quia
Ecdesfa », 26 iul. 1662; Benedictus XIV, ep. encycl. c Ubi primum », 3 dec. 1740, i 4; ep.
encycl. c Orave », 15 aug. 1741, i 1, 8; const. c Ad universae », 8 sept. 1746; S. C Bp. et
Keg., Theatina, 16 lan. 1615; Nicotercn., 7 sept. 1619; S. C de Prop. Fide, instr. (ad
Arcbiep. Hibemiae), 25 lun. 1791.
Digitized by VjOOQiC
Liber 8eoundU8 • De Personis 91
§ 2. Praeterquam caosa yisitationis Sacrorum Liminum, Goncilio-
rum, quibus interesse debent, yel ciYilis officii suis ecclesiis legitime
adiunctiy abesse possunt aequa de causa non ultra duos yel ad summum
tres menses intra annum^ siye continuos sive intermissos, dummodo cau-
tum sit ne ex ip^rum absentia dioecesis quidquam detrimenti capiat :
quod tamen tempus coniungi nequit siTe cum tempore sibi concesso occa-
sione suae promotionis^ yel visitationis Sacrorum Liminum^ vel assisten-
tiae ConciliOy sive cum tempore yacationum anni subsequentis '.
§ ^. Ab ecclesia cathedrali ne absint tempore Adyentus et Quadra-
gesimae, diebus Natiyitatis, Besurrectionis Domini^ Pentecostes et Oor-
pcNris Ghristiy nisi ex gravi et urgenti causa '.
§ 4. Si ultra sex menses e dioecesi illegitime abfuerint, Episcopum
Metropolita, ad normam can. 274, n. 4, Metropolitam antiquior Suffra-
ganeus residens Sedi Apostolicae denuntiet '.
Can. 339.
§ 1. Debent quoque, post captam sedis possessionemy omni ezigui-
tatis redituum excusatione aut alia quavis exceptione remota, omnibus
dominicis aliisque festis diebus de praecepto, etiam suppressis, Missam
pro populo sibi commisso applicare ^.
§ 2. In festo Nativitatis Domini, et si quod festum de praecepto in
^em d<Hninicam incidat^ satis est ut Missam unam pro populo applicent.
§ 3. Si f estum ita transferatur ut in die ad quem non solum fiat offl-
dum cum Missa festi translati, sed serventur quoque obligationes au-
diendi Missam et abstinendi a servilibus, Missa pro populo applicanda
eet in die ad quem; secus in die a quo '.
§ 4. Episcopus Missam pro populo diebus supra indicatis per se ipse
^plicare debet; si ab eius celebratione legitime impediatur, statis diebus
applicet per alium; si neque id praestare possit, quamprimum vel per se
ipse yel per alium applicet alia die.
§ 5. Licet Episcopus duas yel plures dioeceses aeque principaliter
nnitas regat aut, praeter propriam dioecesim, aliam yel alias in admi-
nistrationem habeat, obligationi tamen satisfacit per celebrationem et
applicationem unius Missae pro uniyerso populo sibi commisso *.
1 Conc. Trident., sess. XXIII, de ref., c. 1; Benedlctna XIV, ep. encycl. c Vhi pri-
mmm », 3 dec. 1740, i 4; const c Ad univereae », 8 eept 1746; 8. O. C, lUmana, 3 febr.
1636; Qurgen,, 19 febr. 1718.
> Conc Trident, sess. XXIII, de rcf., c. 1; Benedlctos Xiy, const c Ad univereae »,
8 aept 1746; S. G. Ep. et Beg., Aoemen,, 22 febr. 1647.
> Gonc. Trident., sesB. VI, de ref., c. 1; Pina IV, const. c De ealute gregia », 4 eept.
IJEMSO, i 2; Benedlctos XIV, const. c ^d unPoeraae », 3 sept. 1746; 8. C. de Prop. Fide, instr.
(ad Ardilep. Hibemiae), 25 ion. 1791.
A Gonc. Trident, sess. XXIII, de ref„ c. 1; Urbanns VIII, const. c Universa », 13 sept.
1642, i 2; Leo XIII, Utc. ap. c In suprema », 10 inn. 1882; Pius X, const. c Apostolioae »,
15 apr. mo, n. X; 8. C. C, Romana et aliarum, 8 ang 1911, ad I; S. C. de Prop. Fide,
Utt encyd. (ad Deleg. Ap. pro OricAte), 8 noT. 1882; S. B. C, Mareorum, 12 nov. 1831,
ad22.
• 8. B. C, lAngonen., 6 dec. 1868, ad I.
• Leo XIII, litt. ap. c In iuprema », 10 iun. 1882.
Digitized by VjOOQiC
92 00469 luriM Oatumiei
§ 6. Episcopns, qni obligationi de qna in Bnperioribns paragraphiSy
non satisfecerit, quam citins pro popnlo tot applicet Missaa, qnot omisit.
Oan, 340.
§ 1. Omnes Episcopi tenentnr singnlis qninqnenniis relationem
Bnmmo Pontifici facere super statn dioecesis sibi commissae secnndnm
formnlam ab Apostolica Sede datam ^
§ 2. Qninqnennia snnt fixa et commnnia^ atqne compntantnr a die
1 lanuarii 1911; in primo qninquennii anno relationem exhibere debent
Episcopi Italiae, insnlarnm Oorsicae, Sardiniae, Siciliae, Melitae, et alia-
rum minornm adiacentinm; in altero, Episcopi Hispaniae, Portugalliae,
Qalliae, Belgii, HoIIandiae, Angliae, Scotiae et Hiberniae, cum insnlis
adiacentibns; in tertio, ceteri Enropae Episcopi, cnm insnlis adiacentibns;
in quarto, Episcopi totins Americae et insnlarnm adiacentinm; in qninto,
Episcopi Af ricae, Asiae^ Anstraliae et insnlamm his orbis partibus adia-
centinm '.
§ 3. Si annns pro exhibenda relatione assignatns inciderit ex toto
Yel ex parte in primnm bienninm ab inito dioecesis regimine, Episcopns
pro ea vice a conficienda et exhibenda relatione abstinere potest *.
Oan. 341.
§ 1. Omnes et singnli Episcopi eo anno qno relationem exhibere te-
nentnr^ ad Urbem, Beatornm Apostolorum Petri et Panli sepnlcra vene-
ratnri, accedant et Bomano Pontifici se sistant ^.
§ 2. Sed Episcopis qni extra Enropam snnt, permittitnr nt alternis
qninquenniis, idest singnlis decenniis, Urbem petant '.
Oan. 342.
Episcopns debet praedictae obligationi satisfacere per se vel per
Ooadiutorem, si qnem habeat, aut, ex iustis cansis a Sancta Sede pro-
bandis, per idoneum sacerdotem qui in eiusdem Episcopi dioecesi re-
sideat *.
1 Clemens XII, const. « Pastorale offlcium », 10 ian. 1731, i 9; Benedictus XIV, const.
c Quod Bancta », 23 nov. 1740, § 1, 2, 4; Pius IX, cp. encycl. c Optime noscitiM », 20 mart.
1854; ep. encycl. « Singulari quidem »,. 17 mart. 1850; S. G. Gonsist., decr. 31 dec. 1909,
can. I; Ordo servandus in relatione de atatn ecclesiamm, 31 dec. 1909; Pontificale Bom.,
tit. De consecratione electi in epfscopum.
3 S. C. Consist., decr. 31 dec. 1900, can. II; Pontificale Rom., tit. De consecratUme
electi in episcopum.
3 S. C. Conslst., decr. 31 dec. 1909, can. V.
4 Sixtus V, const. « Romanus Pontifew », 20 dec. 1585; Benedictus XIV, const « Quod
Hancta >, 23 nov. 1740, § 1, 2, 4; Pius IX, ep. encyd. « Optime noncitia », 20 mart 1854;
S. C. Consist., decr. 31 dec. 1909, can. IV, i 1; Pontificale Rom., tit. De oonwcratione electi
in episXxfpum,
a S. C. Consist., decr. 81 dec. 1900, can. IV, i 2; Pontificale Rom., tit. De oonMeora-
tione electi in epincopum,
• Sixtus V, const. « Romanus Pontifex », 20 dec. 1585, i 4; Benedictus XIV, const
« Quod Sancta », 23 nov. 1740, i 1, 2, 4; S. C. Oonsist., decr. 31 dec. 1909, can. IV, i 8;
8. C. C, Hispalen,, L5 lan. 1508; Vaf^ionen,, 17 apr. 1627; Quiten., 16 mart. 1647; Eistetten.,
24 febr. 1052; Meievitana, 14 dec. 1652; Pontiflcale Rom., tit. De consecratione electi in
episcopuni.
Digitized by
Google
Liber Secundus - Do Peraonis 93
Can. 343.
§ 1. Ad sanam et orthodoxam doctrinam conservandam, bonos mores
tuendoS; pravos corrigendos, pacem, innocentiam, pietatem et discipli-
nam in populo et clero promoYendam ceteraque pro ratione adiunctorum
ad bonum religionis constituenda, tenentur Episcopi obligatione visitan-
dae quotannis dioecesis vel ex toto yel ex parte, ita ut saltem singulis
quinquenniis universam yel ipsi per se vel, si fuerint legitime impediti,
per Vicarium Generalem aliumye lustrent ^
§ 2. Fas est Episcopo clericos duos etiam e Gapitulo sive cathedrali
sive coll^ali sibi adsciscere visitationis comites atqne adiutores; eosque,
quos maluerit, eligere, reprobato quocunque contrario privil^o vel con-
suetudine '.
§ 3. Bi obligationi de qua in § 1, Episcopus graviter defuerit, ser-
vetur praescriptum can. 274, nn. 4, 5.
Gan. 344.
§ 1. Ordinariac episcopali visitationi obnoxiae sunt personae, res ac
loca pia, quamvis exempta, quae intra dibecesis ambitum continentur,
nisi probari possit specialem a visitatione exemptionem fuisse ipsis ab
Apostolica Sede concessam '.
§ 2. Beligiosos autem exemptos Episcopus visitare potest in casibus
tantum in iure expressis *.
1 C. 4, »-11, O. X, q. 1; c. 15, X, de oiflcio iudicis ordinarii, I, 31; c. 23, X, de censi-
buM, exactUmihua et procurationihus, III, 39; c. 13, X, de haereticis, V, 7; c. 1, de oensibus,
exactionibus et procurationibus, III, 20, ln VI«; Reg. 68, 72, R. J.. in VI"; CJonc. Trident.,
8668. XXIV, de ref,, c. 3; Giemens XII, const c Pasiorale offlcium », 10 ian. 1731, § 9; Be-
nedictus XIV, ep. encyd. c Ubi primum », 3 dec. 1740, i 5; Pius IX, ep. encycl. c Singulari
guidem », 17 mart. 1866; ep. c Quo graviora », 8 inl. 1862; Pius X, const. c Apostolicae »,
16 apr. 1910, n. XVI; S. C. Consist., decr. 31 dec. 1909, can. VII; S. C. C, Segobricen.,
2A aug. 1606, ad 8; Boianen,, 14 nov. 1664, ad 1; PortugalUen., 15 et 29 ian. 1701, ad 1-3;
8. Marci, 9 dec. 1722, 16 ian. 1723; S. C. de Prop. Tide, instr. (ad Archlep. Hibemlae),
25 iun. 1791; (C. P.), 14 ian. 1798; Pontiflcaie Rom., lit. Ordo ad visitandas parochias,
3 S. C. C, Anagnina, 27 maU 1713, ad 2.
1 C 11, 12, C X, q. 1; c. 6, C XVI, q. 2; c. 16, X, de otlicio iudicU ordinarii, I, 31;
c. 3, 16, X, de priviiegiis ei excessibus privilegiatorum, V, 33; c. 1, de censibus, exactio-
nibus et procurationibus, III, 20, in VI»; CJonc. Trident., sess. VI, de ref„ c. 4; sess. VII,
de ref., c. 7, 8; sess. XIV, de ref., c. 4; sess. XXI, de ref., c. 8; sess. XXII, de observandis
ei evitandis in celebratione missae; sess. XXIV, de ref., c. 11; Leo X (in Conc. Lateranen. V).
const. c Dum intra », 19 dec. 1616, i 3; Benedictus XIV, const. € Ad militanm », 30 mart.
1742, i 6, 8, 10, 19; const. c Etsi pastoralis », 26 mali 3742, | IX, n. XIXv* Leo XIII, const
€ Romanos Pontifices », 8 maii 1881; Pius X, motu propr. c Inter multiplices », 21 febr. 1905.
n. 11, 22; S. C Bp. et Reg., Perusina, 11 ian. 1578; Marsorum, 25 mart. 1591; Sarzanen.,
10 iul. 1600; Ordinis Olivetani, 6 mart. 1613; declar. 11 sept. 1670, ad I-III; Nicien., 8 apr.
1839, ad 3; S. C Conslst., Vercellen., 10 tebr. 1917; 8. C C, Aquileien., mense lan. 1585;
Oxomen., mense iun. et aug. 1587; Zamorcn., 27 mart. 1591, ad 2; Taurinen., 15 febr. 1596;
HogunHna, 30 lan. 1644; Xbulen., 4 febr. 1653; tfamien., 13 lul. 1669, ad 2; Hispalen.,
26 mart, 14 maU, i et 25 iun. 1689, ad 1. et 4 mart. 3690; Caesenaicn., 23 sept 1690. id 1;
Comen., 1 mart. 1692, ad 1-3; PaUntina, 4 iun. 1763, 28 ian., 18 febr 17(V4. ad 1; S. C. de
Prop. Fide, instr. (ad Vic. (Jen. Nanlcln.). 29 febr. 1836; (C G), 11 dec. 1839. ad 1; Ponti-
tlcale Rom., tit. Ordo ad visitandas parochias. Vide etiam cnn. 512; 631, i 1; 675; 690;
1261, i 2; 1491.
♦ Vide eliam can. 512, i 2; 615; 618; 621 n; 1261, S 2.
Digitized by
Google
94 Oodew lurU Canonid
Oan. 345.
Visitator, in iis quae obiectum et finem visitationis respiciunt, debet
paterna f orma procedere, et ab eius praeceptis ac decretis datur recursns
in devolutivo tantum; in aliis vero causis, etiam tempore visitationis,
Epiflcopus ad normam iuris procedat necesse est ^.
Gan. 346.
Studeant Episcopi debita cum diligentia, sine inutilibus tamen moris,
pastoralem visitationem absolvere : caveant, ne superfluis sumptibus
cuiquam graves onerosive sint, neve ratione visitationis ipsi aut quisquam
suorum pro se suisve dona quodvis genus petant aut accipiant, reprobata
quavis contraria consuetudine; circa vero victualia sibi suisque mini-
stranda vel procurationes et expensas itineris, servetur legitima locorum
consuetudo *.
Oan. 347.
In suo territorio Episcopus praecedit omnibus Archiepiscopis et Epi-
scopis, exceptis Oardinalibus, Legatis Pontificiis et proprio Metropolita;
extra territorium serventur normae traditae in can. 106 '.
Oan. ^.
§ 1. Episcopi titulares nuUam possunt exercere potestatem in sna
dioecesi, cuius nec possessionem capiunt ^.
§ 2. Decet ex caritate, citra tamen obligationem, ut aliquando Missae
sacrificium pro sua dioecesi applicent '.
A G. 13, X, de offMo iudioU ordinarii, 1, 31; Conc. Trident., sess. XIII» de ref„ c. 1;
sesB. XXI, de ref„ c. 8; sess. XXTV, de ref., c 10; Benedictas XTV, const c Ad mUitanHB »,
30 mart 1742, i 6, 10, 19, 21; Si. G. Ep. et Beg., decr. 16 oct. 1000, n. 8^ 8. G. C., Oadioen ,
mense aug. 1585; VentimUien,, mense dec. 1587, ad 2; Tranen,, mense ion. 1589; OalaffU'
Htana, 23 sept 1501, ad 4; Hifdruntina, 14 inn. 1594; NMiuM, 24 apr. 1597; Baroastren,,
28 nov. 1602; Derthu$en,, 11 ang. 1606; Segohricen., 24 aug. 1606, ad 6; Bardiniae, 15 mail
1700, ad 1; Recineten,, 12 apr. 1710, ad 1.
3 G. 8, C. X, q. 3; c. 16, X, de offldo iudiois ordinarU, I, 31; c 6, 21, 23, X, <|0 oet^
sihus, exactionibue et procurationihue, III, 39; c. 7, X, de exceeHbut praelatorum et eubd^
torum, y, 31; c. 6, cie oflMo ordinarii, 1, 16 in YI»; c. 1-3, de ceneibue, exaotionibue et pro-
curationibuB, III, 20, in YI^; c. nn., de cenHbue, exactionibue et procurationibue, III, 10,
in Extravag. com.; Conc. Trident., sess. XXIY, de ref., c. 3; Leo X (in Conc. Loiteranen. Y),
const. c Dum intra », 19 dec. 1516, i 3; Clemens XIV, ep. 'encycl. c Decet quam mamime »,
21 eept. 1769, | 28-30; 6. C. Bp. et Beg., Papien,, 9 febr. 1577; Oremonen,, 8 nov. 1579; (7a-
putaquen., 4 nov 1611; 5«. C. C, Nartiien., 12 aept 1654; Signina, 2 aug. 1670; 19 aept 168%
Oastren., 17 nov. 16S5; Aliphana, 18 iul. 1706; Fanen., 24 aug. 1743, 28 mali 1746, ad 1;
S. C. de Prop. Fide (C. P.), 14 ian. 1798.
9 Innocentius XIII, const c Apoetolici miniaterii », 2amaii 1723, i 15; Benedictog Xm,
const. c /n supremo », 23 sept. 1724, i 12, 28; const. c Pastoralis offlcii », 27 mart. 1726,
i 3; 8. R. C, Barcinonen., 10 ian. 1609; Bpheeina, 8 apr. 1656; C^aeremoniale Spiacopor.,
1. I, c. XIII, n. 9.
« Leo XIII, litt. ap. c In suprema », 10 iun. 1882.
s Leo XIII, litt ap. c In auprema », 10 iun. 1882.
Digitized by
Google
Ulbmt fifeomidiM - D^ Per$anig 95
Qan. 349.
§ 1. Ab accepta anthentica notitia peractae Canonicae provisionis,
Spiscopi sive residentiales aive titulares :
1.*" Praeter alia priyilegia qnae snis in titnli8 recensentnry f runntnr
priyilegiia de qnibns in can. 239, § 1, nn« 712; nec non n. 2, etiam quod
speCtat ad casns Ordinario loci reservatos; n. 3, cnm consensu saltem
praesnmpto Ordinarii loci; n. 4, dummodo non teneantur celebrare in
cathedrali; nn. 5, 6, ritibns tamen ab Ecclesia praescriptis;
2."" Ins habent deferendi insignia episcopalia ad normam legnm
iiturgicamm ^
§ 2. A capta vero possessione Episcopi residentiales habent prae-
terea ins:
1.'' Percipiendi reditus mensae episcopalis;
2."" Concedendi indulgentias qninquaginta dierum in amae iurisdi-
ctionis locis;
3.*" Elevandi in omnibus ecclesiis snae dioecesis thronum com bal-
dachino '.
Caput II.
De Coadiutoribus et Auwiliaribus Episcoporum.
Can. 350.
§ 1. Unius Bomani Pontificis est Episcopo Coadiutorem consti-
tuere *.
§ 2. Coadiutor dari solet personae Episcopi cum iure successionis;
sed nonnunquam datur quoque sedi.
^ C. 16, X, de poeniientiU et remieeUmibu^, Y, 88; c. 12, de privttegHi, Y, 7, in Vlo;
c. 2, de prMlegiis et e^oeeHhMM privHegiatorum, Y, 7, in Clem.; Clemens XI, decr. c Non-
nmm », 16 dec. 1703; Innocentiiis XIII, const. c Apoetolici miniaterii », 23 maU 1723, i 24;
BeDedictos XIII, const. c In enpremo », 23 sept. 1724, § 20, 28; const c Pastoralis oUtcii »,
27 mart 1726, § 3; Benedictos XIY, Utt ap. c Bspemplie Praedeoeeaorum », 19 mart. 1748;
ep. encyd. c Magno cum », 2 inn. 1751, f 4-7; Pius IX, litt ap. c Ecc^eeiarum 3, 17 inn.
1867; Leo xm, litt ap. c Praeclaro », 3 febr. 1888; B. C. Consist., 2 maU mO; 8. C. C,
Oneenen,, mense febr. 1500, ad 3; 18 febr. 1623; Nulliu8,'l3 apr. 1630; Nicoteren. et Tro-
pien., 16 dec. 1893; S. R. C, Gaealen., 15 eept. 1753, ad 9; 25 aug. 1818; Tarvieina, 12 mart.
1336; VrMs et OrbU, 8 inn. 1896; Romana, 20 inn. 1899, ad I; Missale Rom., tit Ritu» «er-
vandue Un celebratione mtesae, c. XII, de benedictione in ftne missae et evangelio 8, loan-
nie, n. 7, 8; Caeremoniale Bpiscopor., 1. I, c. I, II, n. 8, 5, c. III, IV, n. 1-4, c. XXY, n. 1-7,
c. XXIX, n. U.
s C. 1, de electione, I, 3, in Bxtravag. com.; Conc. Trident, sess. XXY, de ref,, c. 1;
Martinns V (in Conc. Conatantien.), const. c Inter cunctae », 22 febr. 1418, art. 28, de qu<f
erromm Wicleff et Huaz snspecti interrogandi; 8. C Indnig., MaeeUien,, 17 dec. 1838;
Swracueana, 24 ian. 1846; Quiten,, 12 ian. 1878, ad 4; Montie Politiani, 20 maii 1898; Vrbie
et Orhis, 28 aug. 1903; 8. R. C, Meeeanen,, 12 iul. 1628; Chrotsetana, 10 maU 1642, ad 4;
Vaven,, 24 maii 1664, ad 1; Sancti lacohi de ChHe, 1 iul. 1874, ad III; Caeremoniale Bpi-
scopor., 1. I, c. Xn, n. 11, c. XIII, n. 1-3, c. XXV, n. 8; 1. II, c. XXXIX, n. 2.
* C 1, 14, 17, C VII, q. 1; c. 5, X, de clerioo aegroiante vel dehilitato, III, 6; c. un.,
de derico aegrotante vel dehUitato, III, 5, in VI»; Conc. Trident, sess. XXV, de ref„ c. 7;
Benedictns XTV, ep. encyd. c Orave », 15 aug. 1741, i 8; Pius X, const c Sapienti con-
Mio », 20 iun. 1906, i I, n. 29, 2; Benedictus XV, const. c Bm actie », 1 febr. 1915.
Digitized by
Google
96 Oode» IwrU Oamomiei
§ 3. Goadiutor, datiis personae Episcopi sine iore succeasioiiiBy ape-
ciali nomine dicitur Auwiliaris.
Can. 361.
§ 1. lura (Toadiutoris dati personae Episcopi desumantur ex litteris
apostolicis, quibus constituitur.
§ 2. Nisi aliud in hin litteris cayeatur^ Coadiutor qui datur Episcopo
prorsus inhabili, habet omnia iura ac offlcia episcopalia; ceteri tantum
possunt quantum Episcopus eisdem commiserit.
§ 3. Quae Coadiutor potest et Yult exercere, Episcopus habitualiter
alii ne deleget ^.
§ 4. Coadiutor, iusto impedimento non detentusi debet^ quoties fue-
rit a Coadiuto requisitus, pontificalia et alias functiones obire, ad quas
Episcopus ipse teneretur.
Can. 352.
Coadiutor sedi dntus potest in territorio ea quae sunt ordinis episco-
palis exercere^ excepta sacra ordinatione; aliis in rebus tantum potest,
qnantum eidem a Sancta Sede vel ab Episcopo fuerit commissum.
Can. 353.
§ 1. Quilibet Coadiutor, ut canonicam sui offlcii possessionem capiat,
necesse est litteras apostolicas ostendat Episcopo.
§ 2. Coadiutor cum futura successione et Coadiutor sedi datus de-
bent praeterea easdem ostendere Capitulo ad normam can. 334, § 3.
§ 3. Si Episcopus eum in statum inciderit ut eliciendi actus humani
sit impos, praetermisso praescripto § l^ solum praescriptum § 2 ab omni-
bus Coadiutoribus servetur.
Can. 354.
Coadiutor quilibet obligatione tenetur, sicut Episcopus, residendi in
dioecesi, e qua, extra tempus vacationum, ad normam can. 338, ipsi non
licety nisi ad breye tempus, Coadiuto permittente, discedere '.
Can. 355.
§ 1. Coadiutor cum iure successionis, yacante sede episcopali, statim
eyadit Ordinarius dioecesis, pro qua f uerat constitutus, dummodo pos-
sessionem legitime ceperit, ad normam can. 353.
§ 2. Cum Episcopi munere exspirat Auxiliaris officium, nisi aliud in
litteris apostolicis caveatur.
§ 3. Si Coadiutor datus f uerit sedi, eius offlcium etiam sede vacante
perdurat.
1 S. O. Bp. et Beg., Arianen,, 13 mall 1608.
s S. G. Bp. et Beg., Fulginaten,, 2G mall 1<S28, ad 1.
Digitized by
Google
Liber 80oundu8 - De Per$onU 97
Caput III.
De Bynodo dioeceaana.
Oan. 356.
§ 1. In singulis dioeoesibos celebranda est decimo saltem quoqne
anno dioecesana Synodns. in qua de iis tantum agejidum quae ad parti-
cularea cleri populique dioecesis necessitates Yel utilitates referuntur '.
§ 2. Bi Episcopus plures dioeceses aeque principaliter unitas regat,
ant unam habeat in titulum^ alteram aliaBve in perpetuam administra-
tionemy potest unam tantum dioecesanam Bynodum ex omnibus dioece-
sibusconvocare». Can. 857.
§ 1. Synodum dioecesanam convocat eique praieest Episcopus, non
autem Vicarius Generalis sine mandato speciali nec Vicarius Capitu-
laris \
§ 2. Celebranda est in ecclesia cathedrali^ nisi aliud rationabilis
cau^ suadeat ^. ^ a»^»
Can. 858.
§ 1. Ad Synodum vocandi sunt ad eamque yenire debent :
1.* Vicarius Qeneralis;
2."" Canonici ecclesiae cathedralis aut consultores dioecesani;
8.*" Bector Seminarii dioecesani saltem maioris;
4.* Vicarii foranei;
5.*" Deputatus uniuscuiusque collegialis ecclesiae a Capitulo eius-
dem ecclesiae e gremio eligendus;
6.*" Parochi ciyitatis in qua Synodus celebratui^
7.*" Unus saltem parochus ex unoquoque yicariatu foraneo eligen-
dos ab omnibus qui curam animarum actu inibi habeant; parochus autem
electus debet pro tempore absentiae vicarium substitutum sibi sufflcere
ad normam can. 465, § 4;
8.'' Abbates de regimine et unus e Superioribus cuiusque religionis
clericalis qui in dioecesi commorentur, designatus a Superiore provin-
ciali, nisi domns provincialis sit in dioecesi et Superior provincialis in-
teresse ipse maluerit '.
1 C.16, D. XVIII; c. 25, X, de accuBationihue, inguieitUmilkue et denunciationibue,
V, 1; Conc. Trident., sess. XXIV, de ref„ c. 2; Leo X (In Conc. lAteranen. V), const. « Re-
pimini univerealis », 4 maii 1515, i 12; Pins IX, ep. encycl. c Bingulari quidem », 17 mart.
1856; ep. encycl. « Cum nuper », 20 ian. 1858; S. C. C, Calaritana, 16 inl. 1509; Placentina,
26 apr. 1621.
s Benedictus XIV, const. « Vnigenitue », 26 noT. 1749, f 9; S. C. C, Geruntinen. et
Variaien., 11 aept., 2 o^ 1706, 11 febr. 1708, ad 1; Terracinen., 1 mart. 1766, ad 5.-
< S. C C, Virodunen., menae dec. 1585; Oriolen., 27 maii 1632, ad 14; Fulginaten.,
26 febr. 1689, ad 2; Nulliue, 4 dec. 1666; Caeremoniale Bpiscopor., 1. I, c. XXXI, n. 1, 3.
A S. C C, Acemen., 17 maii 1636, ad 2.
» C 16, D. XVIII; c. 17, X, de priviUffiie et emceeHhue privUegiatorum, V, 83; c. 6,
de pHvilegiiM, V, 7, in YV>; Conc. Trident., aess. XXIV, de ref., c. 2; Clemena XIII, const.
« inter multiplicee », 11 dec. 1768, f 5, 6; Leo XIlI, const. « Romanoe Pontifioee », 8 maii
Codem lurU CanonioL 7
Digitized by VjOOQiC
98 Codew luri$ Canonici
§ 2. EpiBcopuSy si opportanum iudicayerit^ potest ad Synodum yo-
care aJios quoque et etiam omnes canonicos, parochos, Superiores reli-
giosos, imo et singulos suae dioecesis saeculares sacerdotes, iis tamen
exceptis qui necessarii sunt ne in paroeciis animarum cura desit; inyitati
autem ius suffragii in omnibus habent, perinde ac ceteri^ nisi Episcopus
in invitatione aliud expresse caverit *.
Can. 359.
§ 1. lis qul ad Synodum venire debent, si legitimo impedimento
detineantur, non licet mittere procuratorem qiii eorum nomine Synodo
intersit; sed Episcopum de impedimento certiorem faciant *.
§ 2. Negligentes Episcopus potest iustis poenis^ compellere et punire,
nisi de religiosis exemptis agatur qui parochi non sunt ^.
Can. 360.
§ 1. Episcopus, si id ipsi expedire yideatur, opportuno ante Syno-
dum tempore, unam vel plures e clero civitatis et dioecesis commissionea
nominet, seu coetus virorum qui res in Synodo tractandas parent.
§ 2. Ante Synodi sessiones Episcopus omnibus qui convocati sunt et
convenerunt, decretorum schema tradendum curet.
Can. 361.
Propositae quaestiones omnes, praesidente vel per se vel per alium
Episcopo, liberae adstantium disceptationi in sessionibus praeparatoriis
subiiciantur *.
Can. 362.
Unicus est in Synodo legislator Episcopus, ceteris votum tantum
consultivum habentibus; unus ipse subscribit synodalibus constitutioni>
bus; quae, si in Synodo promulgentur/ eo ipso obligare incipiunt, nisi
aliud expresse caveatur ^.
18S1; S. O. Ep. et Reg., Aquilana, 21 mart. 1589, ad 1; luvetiacen., 7 sept. 1640; S. C. C,
Cremonen., 15 maii 1574; 19 dec. 1604; Pientina, 16 iun. 1703, ad 1; OUmuoen,, 7 Iim.,
2 aug. 1755, ad 2.
1 S. C. C, lanuen., 10 sept. 1033; Vucerina, 20 dec. 1817, ad 4, 0; S. C. de Prop. Fide,
Utt. (ad Arcbiep. Milvaukien.), 29 iul. 1889.
2 S. C. de Prop. Fide,»Utt. (ad Arckiep. Milvaukien.), 29 lul. 1889.
3* C. 9, X, de maioHtate et ohedientia, I, 33; Conc. Trident., 8e.s8. XXIV, de ref„ c. 2;
Benedictus XIV, const. c Firmandia », 6 nov. 1744, i 9, 10; S. C. C, 19 dec. 1004; Oriolen.,
27 mall 1632, ad 19; Seffovien., 1 apr. 1656; Cremonen., 9 sept.. 12 dec. 1730, 5 apr. 1732,
8 et 29 aug. 1733, ad 3, 4; Pontiflcale Rom., tit. Ordo ad Synodum.
4 S. C C, Cortonen., 13 et 27 maii 1702; Pontlflcale Rom., tlt. O^do ad Synodum:
« Pius VI, const. « Auctorem fldei », 28 aug. 1794, prop. 9, 10, Synodi Pistoiien..
damn.; Leo XIII. const. k R^mawfs Pontifioes », 8 maU 1881; S. C C, VrgeUen,, a. 1581;
Venetiarum, 21 apr. 1692; Algaren., 12 ian. 1596; NuUius, 1 lul. 1597; lanuen., 2 dec. 1604,
ad 1; Oriolen., 26 iul. 1614; Burgen., 5 iun. 1627; Savonen., 19 febr. 1628, ad 5; Orlole».,
27 maii 1682, ad 16; Fulgiftaien., 26 febr. 1639; Strongolen., 17 iun. 1646, ad 4.
Digitized by
Google
Liter SecundUM - De Perionis 99
Caput IV.
De Curia dioecesana.
Can. 363.
§ 1. Curia dioecesana conHtat illis personis qnae Episcopo aliive qui,
loco Episcopiy dioecesim regit, opem praestant in regimine totius dioe-
cesis.
§ 2. Quare ad eam pertinent Vicarius Generalis, offlcialis, cancel-
larius, promotor iustitiae, defensor vinculi, synodales iudices et exami-
natores, parochi consultores, auditores, notarii, cursores et apparitores.
Can. 364.
§ 1. Nominatio eorum qui praedicta offtcia vel munera exercent,
scripto consignetur, ad normam can. 159.
§ 2. Nominati vero debent :
1.^ In manibus Episcopi iusiurandtim praestare de munere fideliter
exercendo, quavis personarum acceptione posthabita;
2.° Negotia ad se spectantia sub auctoritate Episcopi tractare ad
normam iuris;
3."* Secretum servare intra flnes et secundum modum a iure vel ab
Episcopo determinatum ^:
Can. 365.
De offlciali, promotore iustitiae, defensore vinculi, iudicibus syno-
dalibus, auditoribus. cursoribus et apparitoribiia. serventur praescripta
can. 1573-1593; de Vicario Generali, cancellario aliisque notariis, exami-
natoribus synodallbus et parochis consultoribus,, praescripta canonum
qui sequuntur.
Art. 1. — De Vicario Generali.
Can. 366.
§ 1. Quoties rectum dioecesis regimen id exigat, constituendus est
ab Episcopo Vicarius Qeneralis, qui ipsum potestate oi^inaria in toto
territorio adiuvet *.
§ 2. Vicarius Generalis libere ab Episcopo designatur, qui eum potest
ad nutum removere '.
§ 3. Unus tantum constituatur, nisi vel rituum diversitas vel am-
plitudo dioecesis aliud exigat; sed, Vicario Generali absente vel impe-
dito, Episcopus alium constituere potest qui eius vices suppleat *.
1 Conc. Trident., sess. XXIV, de ref,, c. 18; S. C. Consist., decr. c Maxima oura »,
20 ang. 1910, can. 7; 8 oct. 1010, ad 12; de«r. 15 febr. 1912; S C. C, Niaiius, 11 maU
1030, ad 3.
.a S. C. 8. Off., mt. encycL 20 febr. 1888, n. 2; decr. 20 apr. 1898, n. 2; S. C. Bp. et
Beg., NuUiuM, 22 dec. 1628; Almerien., 6 sept. 1748; S. C. C, Tuamen,, 20 iun. 1076, ad 1.
» C. 1, X, de regulis iuriB, V, 41; S. C Bp. et Reg., Arianen., 17 maU 1583; AUnerien.,
« aept. 1748; S. C. C, Tuamen., 20 inn. 1676, ad 1; S. C. de Prop. Fide, 29 dec. 1812.
* C 14, X, de offlcio iudicis ordinarii, I, 31; BenedietQS XIV, const. t Et8i pasto-
ralii >, 26 mali 1742, i IX, n. XXI; S. C Bp. et Reg., Lancianen., 24 mart. 1599; Almerien.,
« sept. 1748; 8. C. C, Romana, 6 maii 1893.
Digitized by
Google
100 Oodem lurU Oanamiel
Gan. 367.
§ 1. Vicarios Qeneralis 8it sacerdoe e dero saecalarr, annoe natufl
non minoB triginta, in theologia et iure canonico doctor aut licentiatus,
yel saltem earum diaciplinarum vere peritusy sana doctrina, probitate,
prudentia ac rerum gerendarum experientia commendatus ^
§ 2. Si dioecesis alicui religioni commissa f uerit, Vicarius Oeneralis
potest esse eiusdem religionig alumnus.
§ 3. Vicarii Oeneralis munus ne committatur canonico poeniten-
tiario, aut Episcopi consanguineis praesertim in primo gradu yel in se-
cundo mixto cum primo, aut, exclusa necessitatCy parocho ceterisque
curam animarum habentibus; sed non prohibetur Episcopus Vicarium ex
ipsa dioecesi assumere *.
Gan. 368.
§ 1. Vicario Oenerali, vi officii, ea competit in uniyersa dioecesi
iurisdictio in spiritualibus ac temporalibus, quae ad Episcopum iure ordi-
nario pertinet, exceptis iis quae Episcopus sibi reserrayerity vel quae ex
iure requirant speciale Episcopi mandatum '.
§ 2. Nisi aliud expresse cautum fuerit, Vicarius Generalis exsequi
potest rescripta apostolica quae Episcopo yel praecedenti rectori dioe-
cesis remissa sint, ac generatim ad ipsum quoque pertinent facultates
habituales Ordinario loci a Sancta Sede concessae, ad normam can. 66 ^.
Oan. 369.
§ 1. Vicarius Qeneralis praecipua acta Ouriae ad Episcopum referat,
ipsumque certiorem faciat de iis quae gesta aut gerenda sint ad tuendam
in clero et populo disciplinam.
§ 2. Oayeat ne suis potestatibus utatur contra mentem et yolunta-
tem sui Episcopi, flrmo praescripto can. 44, § 2.
Oan. 370.
§ 1. Praesente etiam Episcopo, Vicarius Qeneralis publice priya-
timque praecedentiae ius habet super omnibus dioecesis clericis, non
exclusis dignitatibus et canonicis ecclesiae cathedralis, etiam in choro
^ Benedlctus Xiy, ep. encxd. c Quam ex BuhUmi », 8 aog. 1756, i 4; S. C. Bp. et
Reg., Camen., 2 dec. 1578; 08tunen., 28 inl. 1587; Theanen., 5 febr. 1501; AUnerien., 6 sept.
1748; S. C. C, BUpaniarum, 29 inn. 1597.
s S. C. Ep. et Reg., Senen., 20 mart 1576; Owomen., 4 aog. 1578; Coinen., 2 dec 1578;
Fiaauren., 8 maii 1593; Ariminen., 18 mail 1811; Sutrina, 16 dot. 1640; Derthonen., 12 noT.
1606: SguUlacen., 5 febr. 1700; S. C. C, NuUius, 12 maii 1629; 3 febr. 1685.
s C 5, X, de offMo iHcarU, l, 28; c. 2, 3, de offUHo vicarU, l, 13, in VI»; Beg. 81, R. J^
In VI"; S. C 8. Off., litt. encyci., 20 febr 1888, n. 2; decr. 20 apr. 1896, n. 2; 5 aept IMO;
22 aug. 1906, ad 5; 8. C Consist., decr. c Mamima cura >, 20 aug. 1910, can. 82; 8. C. C.
Tuamen., 20 lon. 1676, ad 2.
« Reg. 46, R. J., in VI»; 8. C 8. Off., Utt. encycl. 20 febr. 1888, n. 8; 24 noT. 180T;
decr. 20 apr. 1896; 3 maU 1899, ad 1, 3; 5 sept. 1900; 22 aug. 1906, ad 5; 8. C. Bp. et Res.,
Parmen., 8 aog. 1614.
Digitized by
Google
Liter Beeundus - De Pereenie • *•.-' :{01
' . //. : — '::'/:*'/': >:: :.
et actibuB capitularibas, nigi clericus charactere episcopUn^phCcfti^^tV
et Vicarios Oeneralis eodem careat ^
§ 2. Bi Vicarius Generalis sit EpiscopuSy omnia honorifica priyile-
gia Episcoporum titularium obtinet; secus durante munere habet tantum
priyilegia et insignia Protonotarii apostolici titularis '.
Oan. 371.
Exspirat Vicarii Oeneralis iurisdictio per ipsius renuntiationem ad
normam can. 183191^ aut revocationem ei ab Episcopo intimatam, aut
sedis episcopalis yacationem; suspenditur vero suspensa episcopali iuris-
dictione '.
Art. II. — De cancettario c^Usque notarHa et archivo ^piecopali.
Can. 372.
§ 1. In qualibet Ouria constituatur ab Episcopo cancellarius qui sit
sacerdoe, cuius praecipuum munus sit acta Ouriae in archivo custodire,
ordine chronologico disponere et de eisdem indicis tabulam conficere ^.
§ 2. Poscente necessitate, adiutor ei dari potest, cui nomen sit vice-
cancellarii seu yicetabularii '.
§ 3. Oancellarius est eo ipso notarius.
Oan. 373.
§ 1. Episcopus praeter cancellarium potest alios quoque notarioe
constituerey quorum scriptura aut subscriptio publicam fidem facit. .
§ 2. lidem constitui possunt aut ad quaelibet acta, aut ad acta iudi-
cialia dumtaxati aut ad acta tantummodo certae causae vel negotii con-
flcienda.
§ 3. Bi clerici desinty possunt e laicis assumi; sed notarius in crimi-
nalibus clericorum causis debet esse sacerdos *.
§ 4. Oancellarius aliique notarii debent esse integrae famae et omni
suspicione maiores ^.
1 PiUB X, mota propr. c Inter mulHplioee », 21 febr. 1905, n. 21, 46, 66; S. O. Bp. et
Beg., Avenianen., 10 mart. 1502; Bieinianen,, 16 maii 1600; S. 0. C, Algaren,, "23 sept.
1S08; Ragueina, 10 inl. 1653; S. B. C, Tarentina. 17 eept. 1691; Alexandrina, 16 mart. 1608,
ad 1; Andrien., 25 sept 1610; Saronen,, 20 dec. 1628, ad 2; Bieuntina, 80 apr. 1632, ad 2;
Hmhen., 23 diart. 1641; Melphitana, 4 aug. 1668, ad 1; Anagnina, 14 noT. 1676, ad 1; Aguae-
penden., 20 dec. 1602, ad 1; Anagnina, 21 apr. 1730, ad 6; Tranen., 27 febr. 1847; Minoricen.,
10 inn. 1904.
> Pio8 X, motn propr. € Inter mulHplicee », 21 febr. 1905, n. 62, 64, 65, 76.
s G. 1, X, tfe reguUs iurU, V, 41; Reg. 42, B. J., in VI<>; Conc. Trident., sess. XXIV,
de ref., c. 16; Pins IX, const. c Romanue Pontifex », 28 ang. 1873.
4 Benedictus XIII, conat. c Mawima vigiVintia >, 14 iun. 1727, i 6; Pius X, const
c BtH Noe », 1 ian. 1912, n. 80.
• BenedictuB XIII« const « Maxima vigilantia », 14 iun. 1727, i 5.
• 8. 0. 8. Off., instr. 20 iol. 1890.
T C. 6, G. III, q. 4; Paulus FV, const. c Cum ex apoetolatun », 16 febr. 15Q9, i 5.
Digitized by
Google
102' • * ' .«. Codew Ivris Canonici
••• " ;• " ,' ; •-• • • ••• • • •
§ 5. Omnes possnnt removcri aut suspendi ab eo qni illos constitoit
aut ab eius successore aut Superiore, non autem a Vicario Capitulari,
nisi de consensu Capituli ^.
Can. 374.
§ 1. Officium notariorum est :
!.• Conscribere acta seu instrumenta circa dispositiones, obliga-
tiones, citationes et intimationes iudiciales, decreta, sententias aliaye
circa quae eorum opera requiritur;
2." In scriptis fldeliter redigere quae geruntur caque cum signifl-
catione loci, diei, mensis et anni subsignare;
3.* Acta vel instrumenta legitime petenti ex regesto, servatis ser-
vandis, exhibere et eorum exemplaria cfim autographo conformia de-
clarare *.
§ 2. Conscribere acta nequit notarius nisi in territorio illius Epi-
scopi a quo est electus aut pro negotio ad quod est legitimc constitutus.
Can. 375.
§ 1. Episcopi in loco tuto ac commodo archivum seu tabularium
dioecesanum erigant, in quo instrumenta et scripturae, quae negotia dioe-
cesana tum spiritualia tum temporalia spectant, apte dispositae et dili-
genter clausae custodinntur '.
§ 2. Omni diligentia ac sollicitudine conficiatur inventarium seu ca-
talogus documentorum quae in archivo continentur cum brevi singularum
scripturarum synopsi * p ^~
§ 1. Quotannis, primo bimestri, inventario seu catalogo illae scriptu-
rae adiungantur, quae anno praecedenti confectae vel alias neglectae
fnerunt •.
§ 2. Ordinarii sedulo inquirant chartas et scripturas forte alio
distractas atque dispersas; et quaelibet necessaria remedia adhibeant ut
eaedem scripturae archivo restituantur •.
Can. 377.
§ i. Archivum clausum sit oportet et nemini illud ingredi liceat sine
Episcopi aut Vicarii Oeneralis et cancellarii licentia ^.
§ 2. Unus cancellarius illius clavem habeat.
Can. 378.
§ 1. Ex archivo non licet eflferre scripturas sine Episcopi vel Vicarii
Generalis consensu eaedemque post triduum in suum locum referantur.
1 Ck>nc. Trident., sess. XXII, de ref„ c. 10; Benedlctus XIV, const. c Ad mUitantU »,
80 mart. 1742, i 83.
s Vide etiam can. 1585, i 1.
3 Benedictus XIII, const. c Maxima vigilantia », 14 iun. 1727, i 2; Pius X, const.
c Etsi No$ », 1 ian. 1912, n. 77: S. C. Ep. et Reg., decr. 16 oct. 1000, n. 11.
* Benedictus XIII, const. c Maxima vigilantia », 14 lun. 1727, § 5.
s Benedictus XIII, const. c Maxima vigVnntia », 14 iun. 1727, S 12.
« Benedictus XIII, const. c Masimu vigUantia », 14 iun. 1727, | 17, 18.
^ Benedictus XIII, const. c Mateima vigilantia », 14 iun. 1727, i 10.
Digitized by
Google
lAber SecundUM > De Pertonis 103
Ordinario autem reservatur facultas prorogandi hoc tempuSy quae tamen
prorogatio nonnisi moderate concedatur ^
§ 2. Qui.aliquam scripturam ex archivo effert, syngrapham sua manu
signatam, hoc ipsum significantem, cancellario relinquat '.
Can. 379.
§ 1. Habeant praeterea Episcopi aliud archivum secretum vel saltem
in communi archivo armarium seu scrinium omnino clausum et obse-
ratum, quod de loco amoveri nequeat. In eo scripturae secreto servandac
cautissime custodiantur; sed singulis annis quamprimum comburantur
documenta causarum criminalium in materia morum, quarum rei vita
cesserint vel quae a decennio sententia condemnatoria absolutae sunt^
retento facti brevi summario cum textu sententiae definitivae ^.
§ 2. Etiam huius secreti archivi vel armarii inventarium seu cata-
logus conflciatur ad normam can. 375, § 2.
§ 3. Hoc archivum ve) armarium duabus clavibus inter se diversis
aperiatur, quarum altera apud Episcopum vel Administratorem Aposto-
licum, altera apud Vicarium Qeneralem vel, eo deficiente, Curiae cancel-
larium asservetur.
§ 4. Episcopus vel Adrainistrator Apostolicus, repetita altera clave,
ipse solus, nemine adstante, archiviim vel armariura secretum, ubi opus
fuerit, aperire et inspicere potest, quod deinde utraque clavi iterum
claudatur.
Can. 380.
Statim a capta possessione, Episcopus sacerdotem designet, qui, sede
▼acante aut impedita, clavem secreti tabularii seu armarii quae apud
Episcopum erat, assumat.
Can. 381.
§ 1. Nisi Administrator Apostolicus dioecesi datus fuerit :
1.* Sede impedita ad normam can. 429, § 1, sacerdos ab Episcopo
designatus, si quidera regimen dioecesis sit penes virum ecclesiasticum
ab Episcopo delegatum, clavem eidem remittat; si penes Vicarium Oene-
ralem, eam ipse retineat;
2."" Sede vero vacante aut impedita ad normam cit. can, 429, § 3,
idem sacerdos clavem r^mittat Vicario Capitulari statim post eius desi-
gnationem; Vicarius vero Generalis vel cancellarius aliam clavem a se
retentam remittere eodem tempore debet primae Capituli dignitati vel
consultori dioecesano munere autiquiori.
§ 2. Antequam claves iis, quibus tradi debent ad normam § 1, re-
missae fuerint, Vicarius Generalis vel cancellarius et sacerdos, ut supra.
ab Episcopo designatus, tabularium vel armarium sigillis Curiae obsi-
gnent.
^ Benedlctus XIII, const. c MaMma vigilaniia >, 14 imi. 1727, i 22; Plns X, const.
c Btei No$ », 1 ian. 1912, n. 79.
s Benedictas XIII, const. c Maxima viyUaniia », 14 iun. 1727,. i 22.
a Benedictns XIV, ep. encycl. c Satis Vobia », 17 noT. 1741, i 10, 11, 14; Plus X, const.
c Btei No$ >, 1 Un. 1912, n. 78.
Digitized by VjOOQiC
104 Codem IwrU ComcmM
Gan. 382.
§ 1. Tabalarium vel armariam nnnquam aperiatnr nec sigilla ab eo
remoyeantnr, nlcd nrgente neceaaitate et ab ipso Vicario Capitnlari coram
dnobns canonicia vel dioecesanis consnltoribns, qni evigilent ne qna
Bcriptnra e tabnlario anferatnr; solns antem Vicarins Oapitularis docn-
menta in tabnlario asaervata potest, iisdem canonicis vel conanltoribua
adstantibuBy ingpicere, nnnqnam tamen auferre. Archiyum antem, poat
inspectionemy iterum sigillis obsignetur.
§ 2. Advenienti noTO Epiacopo, si sigilla remota fuerint et tabula-
rium aut armarium apertum, Vicarins Capitnlaris rationem reddat ur-
gentis necessitatiSy qua ad hoc motns fnerit.
Gan. 383.
§ 1. Onrent Epiacopi ut archiyomm quoqne ecclesiarnm cathedra-
linm, coUegiatarum* paroecialium, necnon confratemitatnm et piornm
locorum inyentaria sen catalogi conficiantur dnobns exemplaribnsi quo-
rum alterum in proprio archiyo, alternm in archiyo episcopali seryetur,
firmo praescripto can. 470, § 3, 1522, nn. 2, 3, 1523, n. 6 ^
§ 2. Documenta originalia ex praedictis archiyis ne efferantur, nisi
ad normam can. 378 «. ^^ ^
§ 1. Documenta quae in paroeciarum et Guriarum archiyis sub se-
creto seryanda non sunt, fit cuilibet cnius intersit inspiciendi potestas;
itemque postulandi ut sua impensa sibi legitimnm eorum exemplar exscri-
batur et tradatnr *.
§ 2. Cancellarii autem Curiarum, parochi, aliique archiyorum cu-
stodes in communicandis documentis et eomm exemplaribus describendis
tradendisqne regulas seryent a legitima auctoritate ecclesiastica datas, et
in casibus dubiis loci Ordinarinm consulant.
Art. III. — De examinat(>ribuB Bynodalibus, et parochis eoneultoribue.
Can. 385.
§ 1. In quayis dioecesi habeantur examinatores synodales et parochi
consultores qui omnes in Synodo constituantur, propositi ab Episcopo,
a Synodo approbati *.
§ 2. Tot eligantur quot Episcopus prudenti suo iudicio necessarios
iudicayerit, non taroen infra quatuor, nec ultra duodecim *.
i Benedlctus XIII, const. c iiaxima viffilantia », 14 ion. 1727, | 6, 8, 9, 24.
a S. C. Ep. et Rej?.. Aritninen.. 3 mart. 1837, ad 3; S. C. C, OdlHpolUana, 15 mart.,
26 apr. 1828, ad 8.
> Benedictus Xiy, const. c Ad honorandam », 27 mart. 1752, 1 15 sq.-
« Conc: Trident., sess. XXiy, de ref,, c. 18; S. C. Consist, decr. c Maxima oura »,
20 aug. 1910, can. 4, i 1; 3 oct. 1910, ad 1, 4-7; S. C. C, Zamoren,, mense febr. 1588, ad 4;
Venetiarum, 11 iul. 1592; ToJetana, menae mart. 1595; Valven. et Sulmonen., 3 sept.
1650, ad 1.
« Conc. Trident., sess. XXIV, de rcf., c. 18; S. C Consist, decr. c Mamima cura »,
20 aug. 1910, can. 4, i 1.
Digitized by
Google
Liher SwmnduM - De Pertonii 105
Can. 386.
§ 1. Examinatoribus et parochis consultoribas medio tempore inter
nnam et aliam Synodum demortuis vel alia ratione a munere cessantibas,
alioe pro-sy nodales Episcopus substituat de consilio Capituli cathedralis ^.
§ 2. Quae regula servetur quoque in examinatoribus et.parochis con-
sultoribus constituendis quoties Synodus non habeatur '.
Can. 387.
§ 1. Examinatores et parochi couQultores, sive in Synodo sive extra
Synodum constituti, post decennium ab incepto munere vel etiam prius,
adyeniente noya Synodo, officio cadunt; possunt tamen negotium iam
coeptum ad exituin perducere et, servatis de iure senrandis, denuo
constitui *.
§ 2. Qui loco examinatorum ac parochorum consultorum deficien-
tium constituantur, in officio persistunt dumtaxat quousque perstitissent
ii quibus substituti f uerunt.
Can. 388.
BemoTeri ab Episcopo nequeunt, nisi ex gravi causa et de consilio
Gapituli cathedraliH *.
Can. 389.
§ 1. Examinatores synodales operam suam diligenter navent prae-
sertim experimentis habendis ad proyisiouem paroeciarum nec non pro-
cessibus de quibus in can. 2147 seqq '.
§ 2. Pro experimentis vero habendis ad clericorum ordinationem et
approbationem sacerdotum .qui petunt facultatem excipicndi sacramen-
tales confessiones aut sacras conciones habendi, et pro examinibus de
quibus in can. 130, integrum est Episcopo vel examinatorum synodalium
▼el aliorum opera uti •.
Can. 390.
Idem potest esse examinator et parochus consultor, non autem in
eadem causa ^.
Caput V.
De Capitulis canonicorum.
Can. 391.
§ 1. Capitulum canonicorum sive cathedrale sive collegiale seu col-
legiatum est clericorum collegium ideo institutum ut soUemniorem cul-
1 8. G. Consist., decr. c Maxifna oura », 20 aug. 1010, can. 4, i 2; 3 oct. 1010, ad 0.
3 8. G. Consiat, decr. c Mawima cura >, 20 aog. 1910, can. 4, i 3; 3 oct. 1910, ad 3.
9 8. C. Consiat, decr. c Maxima oura », 20 ang. 1910, can. 4, i 4.
4 8. O. Consist., decr. c MaMma cura », 20 aug. 1910, can. 4, i 6, can. 7, i 2.
« Conc. Trident., sess. XXIV, de ref„ c. 18; Pius X, const. c Etsi Noe », 1 ian. 1912,
n. 80, g; S. C. Consist., decr. c Maxima cura >, 20 aug. 1910, can. 3; 3 oct. 1910, ad 1;
8. C. C, Toletana, mense mart 1586.
• Pins X, const. c BtH Nos », 1 ian. 1912, n. 30, g.
7 8. C. Consist, 8 oct. 1910, ad 8.
Digitized by
Google
106 Codem Iuri$ Oanonid
tum D^ in ecclesia exhibeat et, ai agatur de Capitulo cathedrali, ut Epi-
scopum, ad normam sacrorum canouum, tunquam eiusdem senatus et
conBilium, adiuvet^ ac, sede vacante, eius yices suppleat in dioecesis re-
gimine *.
§ 2. Capitulum collegiale appellatur insigne aut perinsigne, si hoc
titulo ex apostolico priyilegio vel ab immemorabili gaudeat *.
Can. 392.
Capitulorum tum cathedralium tum collegialium institutio seu ere-
ctiOy innovatio ac suppressio Sedi Apostolicae reservatur '.
Can. 393.
§ 1. In qualibet ecclesia capitulari sint dignitates et canonici inter
quos varia offlcia distribuantur; possunt esse etiam alia minora bene-
ficia in uno vel pluribus gradibus.
§ 2. Capitulum constat dignitatibus et canonicis, nisi, ad dignita-
tes quod attinet, aliud ex capitularibus constitutionibus eruiatur; non
autem inferioribus beneficiariis seu mansionariisy qui canonicis auxilium
praestant.
§ 3. Canonicatus sine adnexis emolumentis ne instituantur sine spe-
ciali Apostolicae Sedis concessione.
Can. 394.
§ 1. In Capitulis numeratis tot sint praebendati^ quot praebendae;
in non numeratis, quot ex proventibus decenter sustentari posse, Episco-
pus, audito Capitulo, iudicaverit *.
§ 2. Erectio dignitatum Sedi Apostolicae reservatur; sed est in Epi-
scopi potestate, consentiente Capitulo, exstincta« forte dignitates resti-
tuere et praebendis in Capitulo iam exstantibus alias sive canonicales
sive beneficiales addere *.
§ 3. In ecclesiis cathedralibus et collegialibus insignibus ubi adeo
tenues praebendae sunt una cum distributionibus quotidianis, ut susti*
nendo canonicorum decori plane sint impares, Episcopi, audito Capitulo
et impetrata Sanctae Sedis licentia, vel beneficia aliquot simplicia prae-
1 C. 5, X, de hi8, QHoe flunt a praelato Hne oonsentu capituli, III, 10; Conc. Trident.»
sess. XXII,' de ref„ c. 4; sess. XXIV, de ref,, c. 12; Leo XIII, litt. ap. c Illud e9t pro-
prium », 29 ian. 1894.
2 S. R. C, EuQuhina, 2 dec. 1090, ad 4.
3 PIus X, oonst. c Sapienti conaUio >, 29 iun. 1906, S I, n. 29, 2; S. 0. C, Conver-
$ana, 27 inn. 1626; Caianien., 1 sept. 1691, ad 1; Oremonen., 7 sept. 1720; Nullius Trium
Fontium, 14 mart., 4 apr. 1772; Collen., 8 febr., 15 mart. 1783; S. R. C, Monti$ Regali;
4 aug. 1657, ad 4; Ordo seryandas in S. Congregationibus, Tribunalibus, Offlciis Romanae
Curiae, 29 sept. 1908, Pars II, Norraae peculiares, cap. VII, art. II, n. 6», 10°.
* C 25, X, de praebendis et dignitatibus, III, 5; c. 2, X. de in$tituiionibu$, III, 7;
c. 10, X, de concessione praebendae et ccclesiae non vacanti$, III, 8; S. C C, Conver-
$an€n., 3 febr. 1652; SyponUna, 8 mart. 1664; Murana, 12 dec. 1711, ad 1, 2.
* S. C Ep. et Reg., Lycien., 18 apr. 1617; Conver$anen., 19 sept. 1846; S. C C.
Aguinaten., 20 febr. 1077, ad 2; Mazarien., 20 sept. 1692; Sabinen., 14 apr. 1696, ad 1;
Sutrina, 19 iun. 1706, 26 mart. 1707; Marturanen., 25 ian. 1738.
Digitized by
Google
Liher 8ecundu8 - De Pera<mi8 107
bendis uniant, vel, si hac ratione provideri non possit, aliquibus prae-
bendis suppressis, cum patronorum consensu, si de iure patronatus lai-
corum sint, quarum fructus et proventus reliquarum praebendarum
distributionibus quotidianis applicentur, eas ad minorem numerum re-
ducant, ita tamen ut tot supersint, quot divino cultui celebrando ac digni-
tati ecclesiae commode respondeant ^
Can. 395.
§ 1. In ecclesiis tam cathedralibus quam coUegialibus in quibus
nullae sunt quotidianae distributiones vel ita tenues ut verisimiliter ne-
gligantur, Episcopi tertiam partem separent fructuum, proventuum,
obventionum quae ex dignitatibus, canonicatibus, offlciis aliisque illius
ecclesiae beneficiis percipiuntur et in distributiones quotidianas con-
vertant *.
§ 2. Si distributiones quavis de causa introduci nequeant, Episcopus
in dignitates, canonicos ac beneficiarios negligentes pecuniarias consti-
tuat mulctas, quae distributionibus respondeant earumque locum teneant.
§ 3. Distributiones cedunt diligentibus, quavis collusione aut remis-
sione exclusa; si vero dignitates habeant proventus a massa seu bonis
canonicorum diversos et separatos, distributiones ab eis amissae cedunt
aliis dignitatibus prae^sentibus, si adsint, secus fabricae ecclesiae, qua-
tenus indigeat, aut alii pio loco, Episcopi arbitrio ^.
§ 4. Ab.unoquoque Capitulo, secundum sua cniusque statuta, unus
vel plures censores, seu punctatores nominentur, qui absentes a divinis
officiis quotidie notent, praestito prius coram Capitulo vel eius praeside
iureiurando de suo munere fideliter obeundo; quibus Episcopus alium
addere potest puuctatorem; quod si abfuerint punctatores, senior e cano-
nicis qui adsunt, illorum vices suppleat *.
1 C. 33, X, de praehendis et dignitatibus, III. 5; Conc. Trident., 8es8. XXIV, de ref.,
c. 13, 15; S. C. C, PampiUmen., 20 nov., 4 dec. 1723; Caeaenaten., 11 et 25 sept. 1728; Za-
moren., 29 mart., 19 apr. 1738; Feaulana, 13 lan. 1816; Volaterrana, 5 dec. 1840, 23 ian. 1847.
2 Conc. Trident., sess. XXI, de ref., c. 3; sess. XXII, de ref., c. 3; Benedictus XIV,
const. a Ad wnilitantiM », 30 mart. 1742, i 29; S. C. Ep. et Reg;., Raguaina, 25 mart. 1586;
Fundana, 15 febr. 1593, ad 1; Castellaneten., 15 nov. 1596, ad 1; S. C. C, Rossanen., 15 apr.
1502; Aesina, 24 ian. 1632, ad 2; CeUonen., 19 ian., 2 sept. 1647; tfovarien., 9 ian. 1666.
3 C 32, yi'de praehendis et dignitatihua, III, 5; c. 15, de reacriptis, I, 3, in VI»;
c. tin., de dericis non residentihua in eccleaia vel praehenda, III, 3, in VI®; c. 24, de aen-
tentia excommunicationia, auapenaionia et interdicti, V, 11, in \l^; Conc. Trident.,
sess. XXI, de ref., c. 3; sess. XXII, de ref., c. 3; sess. XXIV, de ref., c. 12; Benedictus XIV,
ep. c Praeclara », 19 ian. 1748, § 8; S. C Bp. et Reg., Callien., 12 ian. 1577; Fundana,
11 aug. 1579; S. C C, Caurien. 6 nov. 1621; 14 dec. 1624; Caurien., 23 apr., 7 mail, 4 iun
1701; Gerunden., 22 febr. 1915, ad I; S. R. C, Egitanien., 23 nov. 1602, ad 5; BrunduHna,
16 iol. 1605; Tranen., 24 sept. 1606; Fulginaten., 14 inn. 1608; Aaculana in ApuUa, 6 mart.
IfllO; Nicoteren., 17 nov. 1646, ad 1; Veritonen., 20 nov. 1662; Aaculana, 30 aug. 1064, ad 3,
8; tolaterrana, 10 apr. 1666, ad 5; Mantuana, 21 mart. 1676; Tihurtina, 23 mart 1686; Alta-
mura NulHua Provinciae Baren., 20 iul. 1686, ad 7; Romana, 12 inl. 1892, ad XIII.
4 8. C Ep. et Reg., Fundana, 15 febr. 1593, ad 1; Castejlaneten., 20 aug. 1602; Ly-
den., 22 ian. 1606; Mediolanen., 9 mart. 1619; Piaauren., 19 nov. 1649; S. C C, Brictino-
rien., 22 nov. 1828
Digitized by
Google
106 CoUm lurU OmmmM
Can. 396.
§ 1. Ck>lIatio dignitatum tnm in Capitulis cathedralibas tum in col-
legialibus Sedi Apostolicae resenrator.
§ 2. Prohibetur optio, reprobata contraria conauetudine, sed salya
fundationis lege.
§ 3. Prima saltem dignitas in Capitulo cathedrali, quantum fieri
potest et ceteris paribus, laurea doctorali in sacra theologia vel iure cano-
nicopolleat ^.
Can. 897.
Nisi aliud in etatutis capitularibus cayeatur, dignitatibus et cano-
nicis secundum ordinem praecedentiae ius et officium est :
1.* Episcopi vicem supplere in peragendis functionibus sacriB in
sollemnioribus anni festiyitatibus;
2.* Episcopo celebranti in pontiflcalibuR, aBpersorium in ingresra
ecdesiae porrigere et presbyteri aasistentis fungi officio;
3/ Eidem decumbenti ministrare Sacramenta; defuncto iusta fune-
bria persolyere;
4.* Conyocare Capitulum eique praeesse ac praescribere et ordi-
nare quae ad chori directionem referantur, dummodo dignitas sit de gre-
mio Capituli *.
Can. 398.
§ 1. In nulla ecclesia cathedrali desit officium canonici theologi et,
ubi id fieri poterit, canonici poenitentiarii '.
^ Conc. Trident, sess. XXiy, 4e ref., c. 12.
s O. 1, D. XXy; c. 1, X, de of/Mo archipreebtfteri, 1, 24; c. mi., X, de oUMo primi-
oerii, l, 25; 8. R. C, Oeoen., 16 mart. VXl, ad 12; Tareniima, 17 sept IBOl; Hiepaien.,
23 mart lfi02, ad 5, 6; Avereana, 17 noT. 1592, ad 1, 2; Tiraeonen., a. 1604; Tarentina,
28 sept. 1002; Marugien. NuUiue, 14 dec. 1002; Marugien. HulUuM, 25 lan. 1006; MonopoU-
tana, sept 1008; OaUien., 8 lan. 1006; BrunduHna, 10 lnl. 1006; Montis Beffalie, 23 apr.
1007; Medlolanen., 28 apr. 1007; Placentina, 19 mali 1007, ad 6; luvenaoen., 17 noT. 1007;
Heatina, 10 ian. 1009; laoen., 10 ian. 1009; Oranatefi., 24 oct. 1009; Veroelten., 7 aog. 1010;
Famien., 80 fan. 1010; Atculana, 2 maii 1020; I$emiae, 7 aog. 1028; Andrien., 20 noT. 1028;
Arben., 20 dec. 1028; MonopoHtana, 15 dec. ieS2;'Interamnen., 21 inn. 108G; Vgentina,
24 inl. 1038; Brundueina, 20 aog. 1039; TurHtana, 10 mart 1040; MedioJanen., 10 maii 1043,
ad 1, 2; Minerlfien., 4 iol. 1044; Baren., 7 oct. 1045; Beneventana, 5 sept. 1048, ad 0; Novo-
comen., 24 iol. 1049, ad 2, 8; Caseanen., 11 mart. 1051; Turritana, 2 mart. 1052; Ortonem.
Vamplen., 15 dec. 1054; Paoen., 29 maii 1055; Lubeoen., 10 ion. 1050; Martoranen., 31 iul.
1005; Papien., 23 mart. 1009, ad 1-4, 9; Alhinganen., 13 iol. 1075; Matheranen., 20 noT. 1078,
n. 1; Lauden., apr. 1080, ad 2; TeloMina eeu Cerretana, 22 noT. 1081, ad 12; Brictinorien.,
28 sept 1082; Ruben., 20 mart. 1083; AgrigefUina, 21 aog. 1088, ad 1; Comen., 25 sept. 1088;
Lamacen., 30 aog. 1692; Sulmonen., 29 maii 1094, 7 maii 1095, ad 1, 4; AbeUinen., 17 dec.
1095, ad 1 et 7 apr. 1090; Montie PoUtiani, 13 lol. 1097; Arequipae, 18 mart. 1700, ad CT;
Oerunden., 13 aog. 1701, 11 febr. 1702, ad 1, 2, et 24 noT. 1703; Cremen., 8 lon. 1709; Mak^-
ricen., 20 aog. 1713, ad 3, 4, 0, 7; Casalen., 15 sept. 1753, ad 2; BugeUen., 22 sept. 1827;
Mediolanen., 19 aept 1859, ad I; Bergomen., 18 aog. 1884, ad II; decr. fOnctionom ei^sco-
paliom, 9 iol. 1895; 8. Severini, 17 iol. 1900; Caeremoniale Epiecopor., 1. 1, c. yil, n. 1; 1. II,
c. xxxym, n. 4.
9 G. 16, X, de offlcio iudicie ordinarii, I, 81; c. 4, 5, X, de magiatrie, et ne aUquid
emigatur pro Ucentia doeendi, y, 5; Ck>nc. Trident, seas. y, de ref., c. 1; sess. XXiy, de
ref., c. 8; Benedictoa XIII, const. c Paetorali9 offioii i, 19 maii 1725, i 1, 4, 6; Grego-
Digitized by
Google
Liker Bwmndms - De PermmU 100
§ 2. Etiam in coll^^ialibas, praesertim insignibas, officium canoniei
theologi et poenitentiarii conatitoi potest ^
Oan. 399.
§ 1. Oanonicns theologna et poenitentiarins eligantnr qni aptiores
pro loci qnalitate ad propria munera adimplenda reperiantnr; sed, ceteris
paribnSy praeferantnr doctores in sacra theologia, si agatur de canonico
theologOi in aacra theologia vel iure canonicOi si de poenitentiario; ezpe-
dit praeterea ut canonicns poenitentiarius aetatia annum tricesimnm
ezpleverit *.
§ 2. Praebenda theologalis et poenitentiaria ne conferantury niai
prins de vita, moribuSi doctrina candidatornm plane constiterity salTa
lege concnrsnSi ubi sit conatitnta '.
§ 3. Oanonicns poenitentiarius prohibetur aliud simul officium in
dioecesi suscipere aut exercere, cui adnexa sit inrisdictio in f oro extemo \
Oan. 400.
§ 1. Oanonici theologi esti diebus et horis ab Episcopo cum Oapituli
consilio deaignatiSi publice in ecclesia explanare sacram Scriptnram; sed
Epiacc^ua, si id utiliua iudicet, potest eidem alia doctrinae catholicae
argumenta in ecdesia explicanda committere '.
§ 2. Oanonicus theologns munus expleat suum ipse per se, yel, si
ultra sex menses f uerit impeditns, propriis expensis per alium sacerdo^
tem ab Episcopo deputandnm *.
§ 3. Episcopus gravi de causa potest canonico theologo committere
uty loco lectionum in ecclesia, sacras disciplinas in Seminario doceat ^.
rlQS XYI, ep. encyd. c Inter pmecipuoM »» S mali 1844; 8. O. O., 8, Angeli L<mgohwrdorum,
26 apr. 1688; GerunUnen., et Oariaten., 11 sept.» 2 oct 1706, 11 «ebr. 1706, ad 6; S. R. O.,
iUerden,, 15 noT. 1606.
1 Oonc. Trident., sess. V, de ref., c. 1; Benedictiia xni, const. c Paetoralie ojBHoii »,
19 mail 1725, 1 1, 5; Greforinii XVI, ep. encycL c Inter praeeipuae >, 5 maii 1844; S. O.
Sp. et Beg., Oonvereanen,, 19 sept 1846; S. O. O., MUevitana, 20 dec. 1749.
s Oonc. Trident., sess. V, de ref., c. 1; aees. XXIV, de ref., c. 8; Benedictns XIII,
conat c Paetcralie of/icU », 19 maii 1725, i 2, 5; 8. O. O., BiepaXen., menae dec. 1585; Leo-
4ien., mense inl. 1587; Tifuiliue, 28 inn. 1594; Bamen., 28 sept. 1596, ad 8; AquUeien., 14 nov.
1626; PoKfitofieii., 12 noT. 1689; Aeten., 8 febr. 1646; yigiiien., 27 sept. 1681; VrUnaten ,
6 eepC. 1687.
3 Odbc. Trident, sess. V, de ref., c. 1; Benedictns XIII, conat. c PoBtoralie officii »,
19 maii 1725, 1 2, 5; S. O. Bp. et Beg., Regien., 72 ang. 1581; 8. O. O., Valentina, 16 et
Sl ian. 1728; Saiernitana, 28 inn., 21 inl., 1 sept. 1758; Finiiefi., 28 febr., 11 et 25 apr. 1761;
Jfeneventana, 22 maii, 21 ang. 1784.
« Vide etiam can. 867, 1 8.
• Oonc. Trident., aeas. V, de ref., c. 1; Benedictns XIII. const. c Paetoralie ot/ioii »,
19 maU 1725, 1 8; Greforinn XYI, ep. encyd. c Inter praeoipuae i, 5 mali 1844; S. O. a,
reUrvn., 10 oct 1596, ad 8; Patavina, 15 inl. 1645; Urbinaten., 10 mart 1668, ad 9; Ame-
rlnn, 15 mart 1710, ad 4; Paoen., 24 ang., 28 sept. 1765, ad 1; Fulginaten^, 8 inn. 1784.
• Oonc. Trldent., eees. V, de ref., c. 1; Benedictna XIII, const c Paetoralie officH »,
19 maii 1725, 1 8; 8. O. O., Mediolanen., mense ian. 1589, ad 2; Placentina, 15 mart 1607;
Agien., 26 inn. 1621; BeUunen., 27 apr. 1680, ad 8; Oaealen., 12 noT. 1661, 28 ian. 1662|;
Anngn4na, 15 maU 1700, 80 inl. 1701; Leodien., 11 sept. 1784.
r 8. O. O., Paeen., 24 ang., 28 sept 1765, ad 1.
Digitized by
Google
110 Codea Ivris Canonioi
Can. 401.
§ 1. Poenitentiarius canonicns tum ecclesiae cathedralis tum eccle-
siae collegialis obtinet a iure potestatem ordinariam, quam tamen aliis
delegare non potest, absolvendi etiam a peccatis et a censuris Episcopo
reservatis, in dioecesi extraneos quoque, et dioecesanos extra territorium
quoque dioecesis ^.
§ 2. Debet in sede excipiendis confessionibus sibi in capitulari ec-
clesia destinata residere tempore ad fidelium commoditatem, iudicio Epi-
scopi, opportuniore et praesto esse iis qui ad confitenda sua peccata acce-
dunt ipso quoque divinorum offlciorum tempore '.
Can. 402.
Si Capitulo adnexa sit cura animarum, haec exerceatur a vicarlo
paroeciali ad normam can. 471.
Can. 403.
Exceptis dignitatibus, ad Episcopum pertinet, audito Capitulo, con-
ferre omnia et singula beneficia ac canonicatus in ecclesiis tum cathedra-
libus tum collegialibuSy reprobata quavis contraria consuetudine et revo-
cato quolibet contrario privilegio, sed firma coutraria fundationis lege
et praescripto can. 1435.
Can. 404.
§ 1. Canonicatus Episcopus conferat sacerdotibus doctrina vitaeque
integritate praestantibus \ ^
§ 2. In canonicatuum collatione, ceteris paribus^ ratio habeatur illo-
rum qui doctores in sacra theologia vel iure canonico renuntiati fuerint
in aliquo athenaeo, vel laudabiliter ministerium ecclesiasticum aut magi-
sterium exercuerint, firmo praescripto can. 130, § 2 *.
Can. 405.
§ 1. Dignitates, canonici et beneficiarii, capta legitime beneficii sui
possessione ad normam can. 1443-1445, statim pro gradu suo acquirunt,
praeter insignia ac privilegia propria, scamnum in choro, ius percipiendi
f ructus ac distributiones, ac vocem in capitulo ad normam can. 411, § 3.
§ 2. De fidei professione ab ipsis ante captam possessionem emit-
tenda servetur praescriptum can. 1406-1408.
Can. 406.
§ 1. Episcopo, non autem Vicario GeneraJi; nec Vicario Capitularl,
ius est canonicos ad honorem nolninandi sive dioecesanos sive extra-dioe-
1 S. C. Bp. et Reg., Conversanen., 1» sept. 1846; S. O. C, Pisauren,, 21 noT. 1761, ad 1.
a S. C. C, ^Seguntina, mense nov. 1585; Ahulen., mense apr. 1587, ad 2; Feretrana,
mense sept. 1587; Anagnina, 22 febr. 1620; Velitema, 12 aug. 1634; Verulana, 19 lan. Ifk7;
Verulana, 2 mail 1648; 7 dec. 1675.
3 Conc. Trldent., sess. XXI V, de ref., c. 12
4 Conc. Trident., sess. XXIV, de ref., c. 12.
Digitized by
Google
Liber 8ecundu$ - De Peraonis 111
cesauos cum consilio Capituli cui canonicus est adscribendusy sed Epi-
scopus raro et caute hoc iure utatur *.
• § 2. Sacerdotem alienae dioecesis canonicum ad honorem nomina-
turus, Episcopus, praeter Capituli sui consiliumy Ordinariii cui subiectus
est nominandus, assensum impetret, sub poena nominationis irritae,
eundemque Ordinarium insignia edoceat ac privilegia quorum usum no-
minaudus exinde habiturus sit ^.
§ 3. Canonici ad honorem extra dioecesim in qua nominati sunt de-
gentesy numero sint tertia parte minores canonicis titularibus ^.
Can. 407.
§ 1. Canonici ad honorem alicuius basilicae vel ecclesiae coUegialis
almae Urbis, privilegiis et insignibus uti possunt tantum intra eiusdem
basilicae vel collegiatae ecclesiae eiusque filialium ambitum; canonici yero
ad honorem aliarum ecclesiarum extra Urbem, privilegiis et insignibus
utantur in dioecesi tantum ubi nomiiiati sunt, non autem extra dioece-
sim, nisi ad normam can. 409, § 2 ^.
§ 2. Canonici ad honorem, praeter insignia et privilegia seu iura
honorifica, obtinent etiam scamnum in choro '.
Can. 408.
§ 1. Capitulum cathedrale praecedit coUegiali, etiam insigniy in ipsa
quoque coUegiaii ecclesia; Capitulum insigne praecedit non insigni; in
eodem Capituio, salvis pecuiiaribus statutis, vel legitimis consuetudini-
buSy dignitates, servato iuter se praecedentiae ordine, praecedunt cano-
nicis; canouici antiquiores, qui nempe prius possessionem ceperunt, poste-
rioribus; canonici titulares, honorariis; honorarii, beneficiariis; dignitates
vero aut capituiares charactere episcopali ornati omnibus dignitatibus
ac canonicis in presbyterali tantum ordine constitutis praecedunt *.
^ Leo XIII, litt. ap. c Illud eat proprium », 29 ian. 1894, n. I; Pius X, motu propr.
c Jnter multiplicea », 21 febr. 1905, n. 38, 55; S. 0« C, Fulginaten., 26 febr. 1639, ad 1;
6 iul. 1867; decr. gen. 16 »ept. 1884.
s L«o XIII, litt. ap. c lilud est proprium », 29 ian. 1894, n. I.
9 l>eo XIII, litt. ap. c Illud eat proprium », 29 ian. 1894, n. II.
« Lieo XIII, litt. ap. « Illud est propHum », 29 ian. 18^, n. III.
* Pius X, motu propr. c Inter muUiplices », 21 febr. 1906, n. 14, 38, 55; S. R. C, Pa-
tavina, 16 mart 1876; PUcien,, 21 iul. 1906.
• S. C Ep. et Keg., Ragusina, 22 iuu. 1594; Alerien., 6 aug. 1601; Theramen., 29 apr.
me; 8. C C» 6 iul. 1867, ad 1; S. R. C, Comen., 6 aug. 1588; Hispalen., 23 mart. 1592^
ad 2; Hpdruntina, 14 dec. 1583: Aiten., 21 iun. 1597; Fundana, 2 sept. 1597, ad 1; Medio-
i^nen., 29 nov. 1603; BenevetUana, 29 ian. 1605; Ruthenen., 24 sept. 1605; Tranen., 24 sept.
1606; Matheranen., 14 iun. 1608; Maoeraten., 28 noT. 1609; Ripae Tran$onae, 6 mart. 1610;
Mydruntina, 10 noV. 1612; Caputaquen., 80 sept. 1614; Compo$teUana, 15 iul. 1617; Tropien.,
10 dec. 1619; lustinopolitana, 7 maii 1639; Ruben., 23 mart. 1641; Hispalen., 23 mart. 1641;
Algaren., 20 apr. 1641; Ampurien., 11 mali 1641; Avenionen., 14 maii 16^4; Novocomen.,
23 lan. 1649; Ca$$anen., 22 nov. 1653; Vrati$lavien., 26 ian. 1658; Leodien., 1 dec. 1657,
13 iai. 1658; 8enen., 13 iul. 1658; Velltema, 24 mslii 1659; Volaterrana, 24 maii 1659; Sanctae
Severlnae, 22 nov. 1659; Camplen., 24 iul. 1660; Neapolitana, 3 dec. 1672, 6 maii 1673; Me-
Digitized by
Google
lli Oo4^ lurU Oatumici
§ 2. In Gapitalis in quibas habentur distinctae praebendae presby-
teralesy diaconalesi snbdiaconaleSi senretur praecedentia ordinis; et in
eodem ordine praec^entia receptionis in ordinem, non antem in Oa-
pitulum ^.
Oan. 409.
§ 1. In unaquaque ecclesia tum cathedrali tum coUegiali, qui in
dignitate episcopali sunt constitutii deferant in choro Testem episcopa-
lem; ceteri omnes, dignitates, canonici et beneficiarii, yestem sibi in buUa
erectionis assignatam yel apostolico indulto concessam; secus censeantur
tanquam absentea ^.
§ 2. Vestem choralem aut specialia insigniii capitularia adhibere poe-
aunt in tota dioecesi in qua est Oapitulum, sedy reprobata contraria con-
Buetudiney non extra dioeceaimy nisi vel Episcopum comitentur yel Episco-
pum aut Oapitulum repraeaentent in OonciUis aUisve sollemnitatibus *.
Can. 410.
§ 1. 8ua cuique Oapitulo statuta ne defdnt, ab omnibus dignitatibus,
canoniciSy beneficiariis religiose servanda.
§ 2. Btatuta capitularia, per legitimuni actum capitularem condita,
approbanda subUciantur Episcopo, sine cuius auctoritate postea nec
abrc^ri possunt nec mutari ^.
§ 3. Biy Episcopo edicente ut statuta conficiantury Oapitulum id
praestare neglexerit, ezacto sexto ab intimatione menscy Episcopus eadem
conficiat imponatque Oapitulo '.
Oan. 411.
§ 1. Btato tempore ac loco conyeniat canonicorum coetus de suae
ecclesiae et OapituU n^otUs acturus; alU praeterea conventus haberi
Hten,, 9 febr. KTTS; Maiorioen., 16 dec. 1679, 7 iuzi. 1681, 18 apr. 1682; Leopolien., 11 sept.
1700; Meliten., 2X lan. 1741, «d 5; Aliphana, 19 ian. 1743, ad 4; Wratielavien., 13 ang. 1763.
ad 1; Setina, 80 apr. 1785; Mtdiolanen,, 16 mart., 17 aug. 1833, ad 1; Poenanien., 5 mart.
1870; decr. gen. 12 iul. 1892; Gaeremoniale Episcopor., 1. II, c. XXXIII, n. 5.
i O. 15, X, de maioritate et obediefhtia, I, 38; S. R. C, Nolana, 23 maii 1603; Tro-
pien., 17 iun. 1606; Placentina, 19 maii 1607, ad 1; Sutrina, 29 ian. 1628; Caeertana, 12 iun.
1638; lanuon., 2 iul. 1639; Lunen.-Sarzanen., 14 ian. 1640, 5 mart. 1644; Aeeina, 18 iul. 1G54;
Harsinaten., 15 aept. 1657; 8. Miniati, 8 iun. 1602; Aeeina, 81 mail 1670, ad 2; Bituntina,
14 iun. 1692, ad 3; Praenestina, 13 aug. 1701; Caeremoniale Bpiscopor., 1. II, c. XXXIII, n. 5.
s Piu8 X, motu propr. c Inter muUiplicee >, 21 febr. 1906, n. 19, 62, 69; S. G. Bp. et
Keg., Bieinianen., 16 maii 1600; S. R. 0., Brundueina, 16 iul. 1605; Tranen., 24 8ept. 1606;
Aiculana in Apulia, 6 mart. 1610; Niooteren., 17 noT. 1646, ad 1; Neritonen., 20 noT. 11182;
Atculana, 30 aug. 1604, ad 8; Volaterrana, 10 apr. 1666, ad 5; Mantuana, 21 mart. 1671(1;
Tihurtina, 23 mart. 1686: Hispalen., 24 noT. 1703; Mediolanen., 16 mart., 17 aug. 1833, ad 2;
Venueina, 7 dec. 1844, ad 2; lanuen., 15 mart 1805.
9 Pius X, motu propr. c Inter multiplioea », 21 f^r. 1905, n. 86, 53, 80; motn propr.
c In litterie Nostrie », 22 dec. 1013; S. R. G., Panormitana, 12 mart 1678; Aliphana, 19 lan.
1748, ad 5; decr. gen. 4 iul. 1817, n. 2; Sancti laoobi de Cile, 14 mart. 1861, ad XII.
« G. 9, X, de cofieuetuEifie, I, 4; S. G. G., Puteolarui, 26 febr., 23 apr., 4 iun. 18^
ad 3; Cotrot^., 20 iun., 7 aug. 1847, ad 3.
5 S. G. G., Spalaten., 23 noT. 1850, ad 1.
Digitized by
Google
Liher SeounduB - De PersoniM 113
potenmty quoties id aut Episcopo aut Gapituli praesidi aut maiori cano-
Qicorum parti expedire videatur *.
§ 2. Ad habendum coetum ordinarium non est necesaaria specialis
conTocatio; quae tamen ad extraordinarium requirituri et facienda est
Becundum statuta capitularia.
§ 3. In capitulis vocem tiabent canonici, exclusis honorariiSy et dl-
gnitatesi si una cum canonicis Capitulum constituant ad normam
can. 393, § 2 \
Can. 412.
§ 1. Canonici sive ecclesiae cathedralis sive coUegialis Episcopo sol-
lemniter Missam celebranti aut alia pontificalia exercenti, etiam in aliis
ecclesiis civitatis aut suburbii, ab eodem invitati, assistere et inservire
debenti dummodo iudicio Episcopi sufflciens canonicorum et ministrorum
in ecclesia numerus maneat : et eundem accedentem ad ecclesiam cathe-
dralem et redeuntem comitari ad normam Caeremonialis Episcoporum ^.
§ 2. EpisQopus potest duos e Capitulo sive cathedrali sive collegiali
assumere ac retinere ut sibi in ecclesiastico ministerio ac dioecesis ser-
vttio assistant ^.
^ Conc. Trldent., sess. XXV, de ref., c. 6; Benedlctus XIV, const. c Ad mUitantis >,
30 mart. 1742, i 28; S. C. Ep. et Reg., Turritana, 17 aug. 1592^ Nentonen., 20 ang. 1601;
Castellaneten., 20 aug. 1602; S. C. C, Recineten., 27 lun. 1506, ad 1; Amerina, 24 apr. 1632;
Pharen., 13 noT. 1649, ad 1; Milevitana, 18 sept. 1723, ad 1, 2; Rossanen., 30 ian. 1858;
S. R. C, AfnOen., 7 apr. 1508; Egitanien., 10 iun. 1602, ad 1; Conimhricen., 14 dec. 1602;
Dertueen., 12 ion. 1628; VaniBoletana, 11 niaii 1641.
s S. C C, Faventiua, 12 d^. 1654, ad 1; Emhricen., 18 sept., 29 nov. 1745, 23 sept.
1747, ad I, II et 19 ian., 9 febr. 1765; Ventimilien., 17 dec. 1836, ad 1.
< Conc. Trident., sess. XXIV de rcf., c. 12; Benedictus XIV, ep. encycl. c Annus
qui9,lB febr. 1749, § 2; 8. C Bp. et Reg., Panormitana, 8 ian. 1585; Feltren., 6 febr. 1590,
ad 6; Aretina, 7 aog. 1605, ad 3; 8. C C, MUtinen., a. 1573; Tudertina, a. 1573; Lyden.,
17 ang. 1641, ad 1-3; Arianen., 19 apr., 17 maii 1704, ad 2; 8. Marci, 16 mart., 13 apr. 1720,
ad 2;; Qiewnen., 19 iun. 1728, ad'9; AlatHna, 20 aug. 1785, ad 1; S. R. C, Oscen., 16 mart.
1501» ad 12; Hispalen., 23 mart. 1592, ad 1-3, 6; Avertana, 17 nov. 1592, ad 1; Miranden.,
24 ian. 1506; ^horen., 2 sept. 1597, ad 9; Egitanien., 8 aug. 1602, ad 2; Aesina, 80 aug. 1602;
MeHphien., 80 ang. 1602, ad 2, 3; Tifematen., 5 iul. 1603; Conimbriccn., 5 iul. 1603; Elven.,
10 ian. 1604, ad X; Caesarauguitana, 9 maii 1606; Lamacen., 17 mart 1607, ad 1, 31; lacen.,
10 ian. 1609; Granaten., 24 oct. 1609; Elboren., 7 iul. 1612; Arben., 20 dec. 1628; NuceHna,
16 febr. 1630, ad 8; Oscen., 20 maii 1635; lustinopolitana, 24 nov. 1635; Fulginaten., 13 iun.
1643; Nicien., 13 ian. 1646, ad 2; Peruaina, 11 aug. 1646; Nicien., 13 aept. 1646, ad 6, 8; Fc
rentina, 12 ian. 1647; Recineten., 22 aug. 1654; Perusina, 20 iun., 14 nov. 1654; Alewien.,
19 iun. 1C55; Luhecen., 10 iun. 1656; Ragu.Hna, 13 iul. 1658, ad 2; CiiHtatl$ Ducalis, 7 dec.
1658; Labacen., 21 mart., 31 iul. 16C5; Pi$ana, 24 iul. 1683, ad 2-6; Nolana, 23 mart 1686,
ad 2-4; Turritana, 26 apr. 1704, ad 6; Sorana, 5 dec. 1716, ad 1 et 24 ian. 1728; AguHana,
22 ian. 1735, ad 5, 6; Surrentina, 12 mart. 1735, ad 4; Avenlonen., 16 sept. 1747, ad 1; Der-
tusen., 6 aug. 1763, ad 10; Onesnen. et Posnanien., 20 mart. 1869, ad II, III; Montis Poli-
tiani, 13 ion. 1891, ad IV; decr. gen. 22 maii 1894; ^ancti lacobi de Cile, 6 sept. 1895, ad VI;
laoen., 7 maii 1897; Alatrina, 18 mart. 1899, ad I; Caeremoniale Episcopor., 1. I, c. XV;
1. II, c. VIII.
4 S. C. C, AvenUmen., 7 ian. 1640.
Codex luria Canonici.
Digitized by
Google
114 OodeiD luris Cananici
Oan. 413.
§ 1. Quodlibet Oapitulum obligatione tenetur quotidie divina offlcia
in cboro rite persolvendi, saMs fundationis legibus *.
§ 2. Diyinum offlcium comprebendit psalmodiam borarum canonica-
rum et celebrationem cum cantu Missae conyentualis, praeter alias Missas
yel secundum rubricas Missalis yel ex piis fundationibus celebrandas *.
§ 3. Missam conyentualem sine cantu celebrare licet bebdomadario,
cum in ecclesia, pontific^li ritu, Episcopus vel alius loco Episcopi ce-
lebrat ^. ^ ..^^
Oan. 414.
Omnes et singuli qui cborale beneficium obtinent, tenentur in ipso
choro divina offlcia persolvere singulis diebus, nisi servitium per tumum
a Sede Apostolica aut fundationis legibus fuerit iudultum ^.
Oan. 415.
§ 1. Si ecx^lesia catbedralis aut collegialis simul sit paroecialis, rela-
tioues iuridicae inter Oapitulum et parochum reguntur normis quae se-
^ C. 13, X, de oficio iudicis ordinarii, 1, 31; c. 0, X, de celebratione tniasarum, et
sacramento Eucharistiae, et divinis offlciis, III, 41; c. 2, de offlcio ordinarii, I, 16, in VP;
c. 1, de celehratione misaarum et aliis divinis ojjllciis, III, 14, in Clem.; Conc. Trident.,
sess. XXII, de ref., c. 4; sess. XXIV, de ref., (?. 12; Benedictus XIV, ep. encycl. « Cum aem-
per ohlataa », 19 aiig. mi, § U, 23, 24; ep. a Praeclara », 19 ian. 1748, S 6-8; ep. encycl.
« Annua qui », 19 febr. 1749, % 2; Pius IX, ep. encycl. « Singulari quUtem », 17 mart. 1856;
S. C. C, Burgi 8. Domnini, 2 et 16 mail 1716, ad 1; S. R. C, Egitanien., 23 nov. 1602, ad 4;
Gadicen. aeu Gaditana, 22 ian. 1676, ad 5; Casalen., 3 apr. 1751; Venuaina, 9 aug. 1760;
Civitatia Plehia, 16 mart. 1833; Bohien., 3 aug. 1839, ad 1; Cameracen., 22 maii 1841; Salu-
tiarum, 29 nov. 1856, ad 1; Sancti lacohi de CUe, 9 iul. 1804; Salten., 2 maii 1871, ad II;
Cusentina, 5 iun. 1896, ad I, II; Senogallien., 4 mart. 1901, ad II-V.
> C 11, X, de celehratione missarum, et aacramento Euchariatiae, ct divinia offMis,
III, 41; Benedictus XIV, ep. encycl. < Cum aemper ohlataa », 19 aug. 1744, S U, 20; ep.
encycl. c Annus qui », 19 febr. 1749, S 2; S. C Ep. et Reg., Mediolaneti., 15 dec. 1617;
S. C C, Aretina, 11 mart. 1604; Acerrarum, 5 iul., 2 et 23 aug. 1727, ad X; Derthonen.,
12 sept. 1829, ad 1-3; S. B. C, Urhinaten,, 25 iun. 1611; Burgen., 16 maii 1626, ad 2, 3;
lanuen., 16 ian. 1027; Papien., 16 ian. 1627; lanuen., 20 nov. 1628; Terdonen,, 18 aug. 1620;
Nucerina, 16 febr. 1630, ad 1, 2; Faventina, 13 ian. 1631; AquUegien., 7 iul. 1682; Aquilegien.,
9 apr. 1633; Incerti loci, 19 nov. 1639; Cfrassen. in Oallia, 28 iun. 1642; Bellicastren., 16 nov.
1649; Seguntina, 19 sept. 1654, ad 4; Nullius Dioecesis et Provinciae Treviren., 31 iul. 16G5»
ad 5; Gadicen. seu Gaditafia, 22 ian. 1678, ad 4; Brictinoriefi., 20 sept 1681, 22 aug. 1682;
Aquilana, 30 iul. 1689, ad 3; Collen., 6 iul. 1698, ad 6; Urhevetana, 3 aug. 1737, ad 11; (7o-
nimhricen., 14 apr. 1753, ad 1; WUnen., 22 dec. 1763, ad 7, 9; Lusitafia, 20 dec. 1783, ad 1;
Bohien., 3 aug. 1.S39, ad 1; Adiacen., 22 iul. 1848, ad 4; Tornacen:, 22 iul. 1848, ad 2; Bar^
cinonen., 24 mart. 1860, ad I; 24 nov. 1883, ad VI; Vallen., 16 lan. 1885, ad II; Harlemen.,
17 ian. 1887, ad III; Paoen., 21 febr. 1890, ad IV; CalaguHtana et Calceaten., 13 febr. 18d2,
ad XXIX, 1; decr. 4 mart. 1901. ad IV; Rubricae ad Pii X const. « Divino afflatu », 1 nov.
1911. XXt. VIII, XII.
3 S. R. C, Marsorum, 12 nov. 1831. ad 20.
4 Conc. Trident., sess. XXIV, de ref., c. 12; Benedictus XIV, ep. encycl. « Cufn setn-
per ohlatas », 19 aug. 1744, S 23, 24; ep. « Praeclara », 19 ian. 1748, S 0-8; ep. enoycj. « ^it-
nus qui », 10 febr. 1749, S 2; S. C Bp. et Reg., EuguhifM, 11 aug. 1597; Anagnina, 28 ian,
1603; S. C C, Regien., mense aug. 1587; Puteolana, me^se iul. 1589, ad 8; Acerrartinf,
5 iul., 2 et 23 aug. 1727, ad XV; Tergestina, 23 nov. 1850, ad 2; S. R. C, /ii«efuic€?ff.,
2 sept. 1597.
Digitized by
Google
lAher Secundus • De Persanis 115
qonntury nisi aliad ferat aut Sedis Apoetolicae indultum aut particularis
conventio in erectione paroeciae inita et a loci Ordinario legitime probata.
§ 2. Ad parochum spectat :
!.• Applicare Missam pro populo et, debito tempore, praedicare ac
christianam doctrinam fideles edocere;
2.'' Gustodire libros paroeciales et ex iis attestationes extrabere;
3/ Functiones paroeciales peragere de quibus in can. 462. lusta
fnnebria, in ecclesia ad normam iuris peragenda, non exclusa Missa exse-
quiali, persolvere ad Capitulum pertinet tantum in casu quo de funere
agatur alicuius dignitatis, vel canonici, etiam honorarii tantum, vel be-
neflciarii;
4.** Alias f unctiones non stricte paroeciales peragere quae in paroe-
ciis fleri solent, modo non impediatur chorale servitium, nec Capitulum
easdem iunctiones peragat;
5.* Eleemosynas in bonum paroecianorum colligere, easdem directe
vel indirecte oblatas recipere, administrare et secundum offerentium v6-
luntatem distribuere \
§ 3. Ad Capitulura spectat :
!.• Custodire sanctissimum Eucharistiae Sacramentum; sed altera
sacri ciborii clavis apud parochum servari debet;
2.* Invigilare ut in functionibus a parocho in capitulari ecclesia
peragendis leges liturgicae observentur;
3.* Ecclesiae curam habere eiusque bona administrare cum piis
l^tis *.
§ 4. Nec parochus capitulares nec Capitulum paroeciales functiones
et munera impediat; exorto autem conflictu, quaestionem dirimat loci
Ordinarius, qui in primis curare debet ut catechetica instructio et Evan-
gelii explicatio hora fidelibus commodiore semper habeatur.
§ 5. Non solum Capitulum impedire nequit parochum in exercenda
paroeciali cura, sed insuper sciant capitulares se ex caritate teneri, ma-
xime si designati coadiutores desint, eidem adiutricem operam navare,
secondtim modum ab Qrdinario loci determinandum.
Can. 416.
In statutis capitularibus iusta designetur norma, ad quam canonici
et beneficiarii in servitio altaris fungantur per turnum tum oflicio cele-
brantis tum etiam ministerio diaconi ac subdiaconi, exclusis tamen ab
hoc ministerio dignitatibus, canonico theologo, poenitentiario et, si prae-
bendae distinctae habeantur, canonicis ordinis presbyteralis ^
» 8. C. C, Emhricen,, 18 sept, 29 nov. 1745, 23 sept. 1747, od III et 19 lan., 9 febr.
1766; Bovinen., 27 maii, 17 iun. 1820, Ariminen., 18 dec. 1824, 29 ian. 1826, ad 1; S. Hippo-
lyti, 24 ang. 1867, ad 3; OalteUinoren., 7 eept. 1895; S. R. C, Oaietana, 13 sept. 1670, ad 1;
BaUmen., 13 sept. 1879, ad IV.
« S. C. C, Mediolanen., 9 febr., 26 apr. 1732, ad 4, 12, 16-19; S. R. C, Baionen.,
13 sept 1879, ad II, V.
s Conc. Trident, sess. XXII, de ref., c. 4; S. R. C, Melitcn., 24 nov. 1591; Calagu-
ritana, 7 sept. 1593; Nolana, 23 maii 1603; Viaen., 11 iun. 1605, ad 2; Placentina, 19 maii
1607. ad 2; Cascrtana, 12 iun. 1638; Placentina, 21 aug. 1640; Comen., 17 nov. 1646, ad 3;
Digitized by
Google
116 Oodem lurU Canonioi
Can. 417.
§ 1. Missa conyentualis applicanda est pro benefactoribus in genere^
§ 2. Gapitularis infirmitate detentus non tenetur eleemosynam prae-
bere sacerdoti capitulari, qui ipsius yicem supplet in Missae conventualis
celebratione et appjicatione^ nisi statuta capitularia vel particularis con-
suetudo aliud ferant.
§ 3. Servari potest consuetudo praebendi stipem celebranti vel ex
cumulo distributionum vel ez reditibus omnium praebendarum per con-
tributum *.
Oan. 418.
§ 1. Beprobata contraria consuetudine, canonici ac beneficiarii quo-
tidiano choro adstricti, possunt singuli abesse tres tantum menses in
anno, sive continuos sive intermissoSy dummodo propriae eoclesiae sta-
tuta aut legitima consuetudo servitium diuturnius non requirant '.
§ 2. Sine causa legitima et speciali Episcopi licentia nec f eriari licet
Quadragesimae et Adventus tempore, aut in praecipuis anni sollemnlta-
tibus de quibus in can. 338, § 3; nec permittitur uno eodemque tempore
capitulares ultra tertiam partem abesse ^.
§ 3. Tempore vacationum omne genus distributiones amittuntur, non
obstante remissione ab aliis capitularibus facta; sed percipiuntur prae-
bendae proventus aut duae tertiae distributionum partes, si omnes prae-
bendae proventus in distributionibus consistant '.
Hovocomen,, 24 lul. 1&I9, ad 1; Flaccntina, 23 aug. 1649; Placentina, 22 mart. 1653; Papien.,
20 lul. 1669, n. 1; Vclitema, 21 ian. 1673; Baren., 10 iul. 1677; Bituntina, 14 iun. 1602, ad 2;
Pemamhucen., 4 sept. 1745, ad 3; Thermularum, 21 iun., 12 iul. 1766; Mandelen,, 14 iun.
1845, ad 1, 3; lacen,, 13 apr. 1S67; Almerien., 15 dec. 1882; decr. gen. 12 iul. 1892; Caeremo-
niale Eplscopor., 1. I, c. VIII, n. 1, c. IX. n. 1, c. X, u. 1.
1 Benedlctus XIV, ep. encycl. < Cum aemper ohlatas », 19 aug. 1744, | 1, 11-19, 2^
S. C. C, ^ucerina Paganorum, 1 et 15 dec. 1708, ad 6; Balneoregien., 8 iul., 19 aug. 1713,
ad 1; Amulphitana, 13 apr. 1715, ad 3-5; Comen., 11 mali 1720, ad 1; Spoletana, 5 et 19* dec.
1722, ad 2; Aretina, 18 nov., 10 dec. 1769, ad 1; NulHus Trium Fontium, 14 mart., 4 apr,
1772; Setina, 10 dec. 1785, 21 ian. 1786, ad 1; fif. Miniati, 21 febr., 7 mart. 1818, ad 1.
2 Benedictus XIV, ep. encycl. tf Cum aemper oblataa », 19 aug. 1744, S 18; S. C. C,
Burgi 8. Domnini, 2 et 16 mail 1710, ad 4; Ferrarien., 4 et 18 mart. 1719. ad 3; Faventina,
25 apr., 3 iun. 1780, ad 2; Nullius Ferentilli, 7 et 28 apr. 1781, ad 2; Auximana, 16 dec.
1820, ad 2.
3 Conc. Trident., sess. XXIV, de ref., c. 12; S. C C, Mutinen.', a. 1573; Mutinen,,
a. 1575; Ahulen., a. 1581; AquUana, 17 iun. 15M; Cremonen., 16 sept. 1662, ad 1; Asculana,
18 nov. 1662, ad II; Oiennen., 10 ian. 1700: Constanticn., 6 et 20 maii. 15 iul. 1747; S. R. C;
Bgiianien., 23 nov. 1602, ad 1.
* S. C Bp. et Reg., Regivn., 30 maii 1576; S. C C, Auximana, 12 iul. 1631; /n-
teramnen., 21 iul. 1640; Nulliui Farfen., 13 nov. 1655; Comen., 14 mnrt: 1711, 9 apr., 16 aug.,
3 dec. 1712, ad 12; Hignina, 20 ian., 17 febr. 1838, od 1; S. U. C, Egitanien., 23 nov. 1602,
ad 2; Elven., 10 ian. 1604, ad 7.
4 S. C Ep. et Reg., Uegicn., 30 mali 1576; AhclUnen., 29 nov. 1600; S. C C, Media-
lanen., menae maio 158G; Bononicn., meuse iul. 1586, ad 1; Pisiorien., mense dec. 1586;
Melphien., mense febr. 1588, ad 2; Asculana, 18 dec. 1706, 15 lan. 1707, ad 2; Suessana,
28 lul., 18 aug. 1708, ad 3; Derthonen., 12 sept. 1829, ad 4.
Digitized by
Google
Liher Secundus - De Personia 117
Can. 419.
§ 1. In ecclesiis in quibus non omnes simul choro intersunt, qui ad
eum adstringuntur nequeunt per alium huic obligationi satisfacere, nisi
in casibus particularibus, iusta ac rationabili de causa, et modo substi-
tutus eodem tempore servitio chori non sit adstrictus, et sit in eadem ec-
clesia canonicus, si agatur de supplenda vice canonici, beneficiarius, si
de beneflciarii; qui vero ad chorum non adstringuntur, obligatione resi-
dendi in loco beneflcii non tenentur per dies quibus a choro absunt ^
§ 2. Si quis eodem die urgeatur onere utriusque Missae et pro po-
pulo et conventuali, hanc ipse celebret applicetquc per se, illam per alium
vel per se die sequenti *.
Can. 420.
§ 1. Ita excusantur a choro ut percipiant fructus praebendae ac
distributiones quotidianas :
1.'' Capitulares iubilati ad normam can. 422, § 2;
2^ Canonicus theologus singulis diebus quibus suo munere fun-
gitur;
S^ Canonicus poenitentiarius dum tempore chori vacat confessio-
nibus audiendis;
4.** Vicarius paroecialis aliusve e Capitulo sive parochus sive coad-
iutor ab Episcopo deputatus, dum paroecialibus vacat offlciis;
5.'' Qui inflrmitate aliove physico impedimento choro prohibentur
assistere;
6.* Qui pontiflcia legatione alibi funguntur aut personae Romani
Pontiflcis actu inserviunt;
7.® Qui piis exercitiis vacant ad normam can. 126; quo tamen in-
dnlto semel tantum in anno chori servitio liberantur;
8.' Accedentes una cum Episcopo aut eiusdem vice ad visitanda
Limina Apostolorum; •
9.' Qui ab Episcopo vel Capitulo mittuntur ad Concilium Oecu-
menicum, plenarium. provinciale aut ad Synodum dioecesanam;
10.' Qui de Capituli consensu, non contradicente Episcopo, absunt
a choro ob Capituli seu propriae ecclesiae utilitatem;
11.* Qui Episcopo sacra peragenti assistunt ad normam can. 412,
§1;
12.** Qui Episcopum comitantur in visitatione dioecesis vel visita-
tionem ipsam eius nomine et mandato peragunt;
13.* Qui operam navant conficiendis processibus in causis de quibus
in can. 1999 seqq., vel uti testes in his causis vocati sunt, pro diebus et
horis quibus hoc officium praestant;
1 CJonc. Trident., sess. XXIV, de ref., c. 12; S. C. C, Verulana, 20 mart. 1597; Eugu-
bina, 15 dec. 1605; Alatrina, 24 mart. 1612, ad 1; Montis Alti, 21 raali, 25 iun. 1803; Ascu-
iana, 26 iun. 1830, ad 2; S. R. C, Egitanien., 23 nov. 1602, ad 3; NeHtonen., 16 apr. 1606.
« Benedlctus XIV, ep. encycl. « Cum semper ohlatas », 19 aug. 1744, § 17; S. C. C,
Viterbien., 13 et 31 mart. 1708, ad 1, 2; Camerinen., 28 iun. 1704. 9 iun. 1714; Comen.,
11 maU 1720, ad 5; Pientina, 17 febr. 1731, ad 1, 2; Hortana, 8 et 29 aug. 1744, ad 1, 2;
Ate^andrina, 28 iul. 1770, a^ 2; lanuen., 19 apr. 1834, ad 2.
Digitized by
Google
118 Codew luris Canonici
14." Parochi consultores, examinatores et ludices Bynodales^ dum
proprio munere funguntur ^
§ 2. Distributiones vero quae inter praesentes dicuntur, ii tantum
percipiunt, qui in § 1, nn. 1, 7, 11, 13, enumerantur, nisi obstet fundato-
rum expressa voluntas *.
Can. 421.
§ 1. Excusantur a choro, sed percipiunt praebendae fructus dum-
taxat, non autem distributiones :
1." Qui de licentia Ordinarii loci publice docent in scholis ab Ec-
clesia recognitis sacram theologiam aut ius canonicum;
2." Dantes operam studio sacrae theologiae aut iuris canonici in
publicis scholis ab EJcclesia probatis, de Ordinarii licentia;
3." Vicarius Capitularis, Vicarius Generalis, officialis ac cancel-
larius, si de gremio sint, dum suis muneribus vacant;
4."* Canonici qui Episcopo inserviunt ad normam can. 412, § 2 *.
§ 2. Quod si omnes praebendae fructus consistant in distributioni-
bus, vel adeo sint tenues ut tertiam distributionum partem non attin-
gant, tunc memorati omnes duas tantum tertias partes distributionnm
lucrantur, cumulatas ex fructibus praebendae ac distributionibus ''.
1 C. 14, X, de clericiB nwi re9identihu8 in ecolesia vel fMraehenda, III, 4; c. 30, de
eleotione et electi poteatate, I, G, In VI»; e. un., de cleiHcia non reaidentihus in ecclesia vel
praehenda, III, 3, in VI»; CJonc. Trident., sess. XXII, de ref„ c. 3; sess. XXIV, de ref,, c. 8,
12; Benedictas XIII, const. c Pasioralia offlcii », 19 maii 1725, S 6; Pins IX, Utt. ap. c Mul-
tiplioes », 27 nov. 1869, n. X; S. C. Ep. et Reg., Ariminen., 20 oct. 1578; Conchen., 16 aug.
1594; Ahellinen., 5 dec. 1600; Lauden., 20 mart. 1601; Firmana, 16 iul. 1841, ad 1; S. C. C,
Comen., mense febr. 1586; Panormitana, mense mart. 1588; Mediolanen., mense nov. 1589;
lanuen., 19 nov. 1616; Parisien., 3 apr. 1621; tAmana, 18 iun. 1622, ad 3; Sulmonen., 5 dec.
1626, ad 1; Culmen., 23 ian. 1627; Mantuana, 6 febr. 1627, ad 1; AmeHna, 3 ftebr. 1629; Viter-
hien., 16 mart. 1631, ad 2; Lucana, 10 mart. 1635; Mediolanefi., 13 febr. 1639; Reatina,
5 mart. 1667; Arianen., 19 apr., 17 mall 1704, ad 2; Monasterien., 15 maii 1723, 30 sept. 1724;
Montia Regalis, 5 aug., 22 nov., 6 dec. 1732; Troiana, 6 dec. 1738, 23 iun. 1742, ad IV;
Savonen., 18 dec. 1745; Senogallien., 11 aug., 1 wpt., 17 nov 1753, ad 8, 9; Emhrioen.,
18 sept., 29 nov. 1745, 23 sept. 1747, ad IV et 19 ian., 9 febr. 1765; Nullius Suhlacen., 17 maii,
14 iun. 1817; lacen., 29 febr. 1908; 16 dec. 1913; S. R. C, CameHnen., 15 mart. 1608, ad 1;
Oriolen., 28 sept. 1630; Neapolitana, 23 dec. 1817; Florentina, 27 aug. 1836; decr. 27 ftebr.
1887; decr. gen. 21 nov. 1893; decr. gen. 13 iul. 1904; decr. 4 apr. 1908.
2 S. C C, lacen., 29 febr. 1908; S. R. C, NcapoUtana, 23 dec. 1817; Florentitui,
27 aug. 1836; decr. 27 febr. 1887; decr. gen. 21 nov. 1893; decr gen. 13 iul. 1904; decr. 4 apr.
1908; decr. 25 maii 1909.
3 C 7, 15, X, de dericis non realdefUihus in eccleaia vel prnehenda, III, 4; c. 82, x7
de praehendis et dignitatihus, III, 5; S. C. Ep. et Reg., ad Card. 8. Praxedis, 18 nov. 1575;
Lauden., 19 iul. 1588; Agrigentina, 24 sept. 1591; S. C C, Mirandolana, 2 mart., 17 iui.
1600; Sulmonen., 5 dec. 1626, ad 1; Amerina, 3 febr. 1629; Fesulana, 4 iun. 1633; Avenionen.,
13 ian. 1635; Aversana, 10 Inart. 1635; Tarentina, 9 maii 1671; Bituntina, 1 iul. 1679, ad 1;
ISypontina, 29 apr. 1702; Arianen., 18 aug. 1731; NuUius Farfen., 22 nov., 20 dec. 1738, ad 1;
Venusina, 25 ian., 80 iul. 1763, ad 1, 3, 4; Qerunden., 22 febr. 1915, ad II; S. R. C, Ascu-
iana, 30 aug. 1664, ad 8.
« S. C C, liulmonen., 5 dec. 1626, ad 1; Fesulana, 4 iun. 1633; AvenUmen., 13 lan.
1635; Aversana, 10 mart. 1635; Sypontina, 29 apr. 1702; Mediolanen., 17 apr. 1728; Venusina,
25 tan., 30 iul. 1763, ad 2.
Digitized by
Google
Liher Secundus - De Personis 119
Can. 422.
§ 1. Praebenda fruentes ab Apostolica tantum Sede impetrare pos-
sunt indultum emeriti seu, ut aiunt, iubilationis post continuum et lau-
dabile quadraginta annorum in eadem vel distinctis ecclesiis eiusdem
civitatis vel saltem dioecesis chori servitium ^
§ 2. lubilatus^ etiamsi in loco beueficii non resideat, percipit tum
f ructus praebendae tum distributiones etiam inter praesentes, nisi obstent
expressa fundatorum vel oblatorum voluntas, ecclesiae statuta aut con-
suetudo *.
§ 3. lus optandi, si ex lege fundationis competat, non est capitulari
iubilato.
Caput VI.
De consultoribua dioecesanis.
Can. 423.
In quibus dioecesibus nondum constitui potuit restituive cathedrale
canonicorum Capitulum, instituantur ab Episcopo, salvis peculiaribus
Apostolicae Sedis praescriptis, consultores dioecesani, hoc est sacerdotes
pietate, moribus, doctrina ac prudentia commendati ^.
Can. 424.
Consultores nominat Episcopus, firmo praescripto can. 426.
Can. 425.
' § 1. Consultores dioecesani numero sint saltem sex; in dioecesibus
abi pauci sint sacerdotes, saltem quatuor; iidemque omnes in civitate
episcopali vel in locis vicinioribus commorentur.
§ 2. Antequam munus huiusmodi suscipiant, iusiurandum interpo-
nant de offlcio fldeliter exsequendo sine ulla acceptione personarum.
Can. 426.
§ 1. Offlcium consultorum est ad triennium.
§ 2. Exacto triennio, Episcopus vel alios in eorum locum substituat,
yel eosdem ad aliud triennium confirmet, quod idem servetur singulis
trienniis.
1 S. C. C, Novarien., 18 nov. 1694; Lauretana, 10 lun. 1741, ad 1; Bardnoncn., 22 sept.
1750, 19 apr. 1760; Cawrien., 30 mart. 1805; Laureta^ia, 29 nov., 20 dec. 1806; SegohHcen.,
25 maU, 15 lirn. 1816, ad 1; lacien., 2IS apr. 1914; Hiapalen., 18 iun. 1916.
« 8. C. C, Romana, 29 ian., 6 mart. 1678, ad 4; Bituntina, 1 iul. 1679, ad 1; Reatina,
15 mart., 19 apr. 1692; Rotnana, 10 maU 1692, ad 1; Reatina, 14 febr. 1693; Burgi ^. Domnini,
19 apr. nOi; Patavina, 9 iun. 1714, ad 1-3; 17 dec. 1718, ad 5; Aquaependen., 18 mart., 1 apr.
1719, ad 1, 2; Mantuana, 16 mart. 1737; Constantien., 4 maii 1737; Lauretana, 11 iun., 9 lul.
1774i» 9 sept., 2 dec. 1775; Hovarien., 19 iul., 16 aug. 1S28, ad 5; Bpoletana et Reatina,
S apr. IML
s S. C. Consist., 8 oct. 1910, ad 9; declar. 27 febr. 1914.
Digitized by
Google
120 Codew Iuri$ Canoniel
§ 3. Deflciente, qnavis de causa, aliquo consultore intra triennium,
Episcopus alium de conRilio ceterorum consultorum substituat, isque in
offlcio maneat usque ad expletum idem triennium.
§ 4. Cum vero triennium excidisse contigerit vacante sede episcopali^
consultores in officio maneant usque ad accessum novi Episcopi^ qui intra
sex menses ab inita possessione providere debet ad normam buius canonis.
§ 5. Si, sede vacante, aliquis consultor moriatur vel renuntiet, Vi-
carius Capitularis, de eonsensu aliorum consultorum, alium notninet, qui
tamen, ut munere, sede plena, fungatur, indiget novi Episcopi conflr-
matione.
Can. 427.
Coetus consultorum dioecesanorum vices Capituli cathedralis, qua
Episcopi senatus, supplet; quare quae canones ad gubernationem dioe-
cesis, sive sede plena sive ea impedita aut vacante, Capitulo cathedrali tri-
buunt, ea de coetu quoque consultorum dioecesanorumintelligenda sunt ^.
Can. 428.
Durante munere, consultores ne removeantur, nisi ob iustam causam
ac de consilio ceterorum consultorum.
Caput VII.
De sede impedita aut vacante ac de Vicario Capitulari.
Can. 429.,
§ 1. Sede per Episcopi captivitatem, relegationem, exsilium, aut
inhabilitatem ita impedita, ut ne per litteras quidem cum dioecesanis
communicare ipse possit, dioecesis regimen, nisi Sancta Sedes aliter pro-
viderit, penes Episcopi Vicarium Qeneralem vel alium virum ecclesia«ti-
cum ab Episcopo delegatum esto '.
§ 2. Potest in casu Episcopus, gravi de causa, plures delegare, qui
sibi invicem in muuere succedant.
§ 3. His deficientibus, vel, uti supra dictum est, impeditis, Capito-
lum ecclesiae cathedralis suum Vicarium constituat, qui regimen assu-
mat cum potestate Vicarii Capitularis \
§ 4. Qui dioecesim regendam, ut supra, suscepit, quamprimum San-
ctam Sedem moneat de sede impedita ac de assumpto munere.
§ 5. Si EpiscopuR in excommunicationem, interdictum vel suspen-
sionem inciderit, Metropolita, eoque deflciente, vel, si de eodem aga-
tur, antiquior inter Sufifraganeos ad Sedem Apostolicam illico recurrat,
1 S. O. Consist decr. c Maadma cura », 20 aug. 1010, can. 4, | 2, 5; 3 oct. 1910» ad 9.
9 Pius IX, Utt. ap. c Ubi Urbaniano », 30 iul. 1864; S. C. Bp. et Beg., decr. 3 mail
1862; 8. O. Consist, declar. 6 dec. 1914; S. 0. C, Bibemiae, 7 aug. 1683.
s 0. 3, de supplenda negligentia praelatorum, I, 8, in YV*; S. 0. Ep. et Beg., Ue9^
aanen., 11 ian. 1616.
Digitized by
Google
Liber Secundus - De Peraonts 121
ot ipsa provideat; ^uod si de dioecesi agatur velpraelatura de quibus in
can. 285, Metropolita qui fuit legitime electuR, obligatione recurrendi
tenetur.
Can. 430.
§ 1. Sedes episcopalis vacat Episcopi morte, renuntiatione a Romano
Pontifice acceptata, translatione ac privatione Episcopo intimata ^.
§ 2. Nihilominus, excepta collatione beneflciorum aut officiorum ec-
clesiasticorum, omnia yim babent quae gesta sunt a Vicario Oenerali,
usqne dum hic certam de obitu Episcopi notitiam acceperit, vel ab Epi-
scopo aut Vicario Qenerali, usque dum certa de memoratis actibus ponti*
ficiis notitia ad eosdem pervenerit '.
§ 3. A certa translationis notitia Episcopus intra quatuor menses
debet dioecesim ad quam petere eiusdemque canonicam possessionem as-
snmere ad normam can. 333, 334 et a die captae possessionis dioecesis
a qua plene vacat; interim vero in eadem Episcopus :
!.• Vicarii Capitularis potestatem obtinet eisdemque obligationibus
tenetur, cessante qualibet Vicarii Oeneralis potestate;
?.• Honoriflca Episcoporum residentialium privilegia conservat;
3.* Integros percipit fructus mensae episcopalis ad normam
can. 194, § 2.
Can. 431.
§ 1. Sede vacante, nisi adfuerit Administrator Apostolicus vel aliter
a Sancta Sede provisum f uerit, ad Capitulum ecclesiae cathedralis regi-
men dioecesis devolvitur '.
§ 2. Bicnbi ex speciali Sanctae Sedis dispositione Archiepiscopus
alinsve Episcopus Administratorem dioecesis vacantis designet, hic
omnes et solas facultates habet quae Vicario Capitulari competunt,
eisdem obligationibus ac poenis obnoxius.
Can. 432.
§ 1. Capitnlum ecclesiae cathedralis, sede vacante, intra octo dies
ab accepta notitia vacationis, debet Vicarium Capitularem qui loco sui
dioecesim regat et, si fructuum percipiendorum ei munus incumbat, oeco*
nomum nnum vel plures fideles ac diligentes constituere ^.
1 C. 14, C. VII, q. 1; Gregortus XVI. allocut. « Offlcii memores », 5 lul. 1839; Pius IX,
liU. ap. c MultipliceB inter », 10 iun. 1851; allocut. c Acerhieeimum », 27 sept. 1852; lltt. ap.
c l/M Vrbaniano », dO iul. 1864; Syllabua errorum, prop. 61; ep. encycl. « EUi multa »,
23L noY. 1873; 8. C. Ep. et Reg., 14 dec. 1624.
s Urbanus VIII, motu propr. a TAoet nullue », 10 sept. 102Q, | 1; S. C. Ep. et Beg.,
14 dee. l(Ki4.
» Pius IX, const. « Romanue Pontifex », 28 aug. 1873; S. C. Ep. et Reg., Aquilanap
4 aor. 1678? 14 dec. 1624; Lycien., 22 dec. 1628; Aprutina, 24 ian. 1749.
* Conc. Trldent., sess. XXIV, de ref„ c. 16; BenedictuA XIV, ep. encycl. « Quam em
9ummi », 8 aug. 1756, | 3; Piua IX, const < Romanus Pontifem », 28 aug. 1873; S. C. Bp.
et Beg., Mediolanen,, 24 ian. 1686; Acernen,, 13 8ept. 1647; Aqulnaten, et Pontis Curvi,
28 aept. 1888; S. C. C, Valentina, 29 mail 1649; S. C. de Prop. Fide, 29 aug. 1763, n. 1;
decr. 17 oct 1829; S. R. C, Matheranen., 14 iun. 1608.
Digitized by
Google
122 Codew luris Canonioi
§ 2. Si Capitulum intra praescriptum tempus Vicarium aut oeco-
nomum, quavis de causa^ nullum deputaverit, deputatio ad MetropolitanDi
devolvitur; si autem ecclesia ipsa metropolitana fuerit vacans vel metro-
politana simul et suflfraganea, ad antiquiorem ex Epipcopis sufiFraganeis^
§ 3. Etiam vacante dioecesi aut abbatia vel praelatura de quibus in
can. 285, si Capitulum intra octiduum Vicarium vel oeconomum non
nominaverit, hunc Metropoliia qni fuit legitime electus ad normam citati
canonis,' constituat, nisi in abbatia vel praelatura nullius religiosa aliter
ad normam constitutionum provideatur.
§ 4. Capitulum quantocius de morte Episcopi et deinde electus in
Vicarium CajJitularem de sua electione Sedem Apostolicam certiorem
faciant.
Can. 433.
§ 1. Unus deputetur Vicarius Capitularis, reprobata contraria con-
suetudine; secus electio irrita est ^.
§ 2. Vicarii Capitularis et oeconomi constitutio fieri debet per actum
capitularem ad normam can. 160-182, salvis pecullaribus huius Capitis
normis, et ad eius validitatem requiritur numerus suffragiorum absolute
maior demptis suflfragiis nullis *.
§ 3. Idem potest in Vicarium Capitularem et oeconomum deputari.
Can. 434.
§ 1. Ad Vicarii Capitularis munus deputari valide nequit clericus
qui ad sacrum presbyteratus ordinem nondum fuerit promotus, aut tri-
cesimum aetatis annum non expleverit, aut ad eandem vacantem sedem
fuerit electus, nominatus vel praesentatus *.
§ 2. Vicarius Capitularis sit praeterea in theologia aut iure cano-
nico doctor vel licentiatus aut saltem earundem disciplinarum vere pe-
ritus, in eoque morum integritas, pieta«, sana doctrina cum prudentiae
laude conspirent ^.
§ 3. Si praescriptae § 1 conditiones posthabitae f uerint, Metropolita,
aut si ecclesia metropolitana vacans fuerit, vel de ipso Capitulo metro-
1 C. 18, de electione et electi potestate, I, 6, in VI*'; Conc. Trident, sess. XXIV, de
ref,, c. 16; Pins IX, const. « Romanu9 Pontifew », 28 ang. 1873; 8. C. Bp. et Reg., Sutrina,
10 iun. 1603; S. C. C, Mazarien,, mense ian. 1587, ad 1; Turritana, 21 nov. 1722, 20 noy.
1723, ad 2.
2 S. C. Ep. et Reg., Caasanen., 6 aug. 1596; Bohien., 12 mart. 1607; Poientina, 30 ang.
1641; S. C. C, Salemitana, mense iul. 1589, ad 1; Panormitana, 21 apr. 1592; Indiarum
Occident., 7 aept. 1625, ad 1; Derthusen., 19 mart. 1639; Tirasonen., 13 iul. 1669, ad 8.
9 S. C Ep. et Keg., Acheruntina, 26 apr. 1595; Meaaanen., 4 iui. 1609; 18 nov. 1625;
Oravinen. et Montis PeluHi, 30 iul. 1852.
« Pius IX, const. < Romanua Vontifem », 28 aug. 1873.
« Conc. Trident., sess. XXIV, de ref., c. 16; Benedictus XIV, ep. encycl. c Quam ew
sublimi », 8 aug. 1755, § 4; Pius IX, const. c Romanua Pontifex », 28 aug. 1873; S. 0. Ep.
et Reg., Tricaricen., 7 apr. 1692: Tranen., 22 dec. 1592; Bovinen., 9 iJan. 1601; S. C C, Tri-
ventina, mense dec. 1586; Camplen., 11 maU 1624; 9 aug. 1625: Aaten., 11 iul. 1626; Oriolen.,
24 mart. 1627; Cortonen., 9 maii 1637; Neritoncn., 24 iul. 1643; Tragurien., 80 apr. 1650,
ad 1; Salemiiana, 9 dec. 1062; Monlia Regalis, 19 ian. 1664; MaioHcen., 18 febr. 1672, ad 2;
Butmonen., 17 dec. 1701, 14 ian.. 4 ftebr. 1702; Camiolen., 22 Bept. 1714; Leopolien.,
14 ian. 1736.
Digitized by
Google
Liher Secundus - De Personis 1^3
politano agatur, antiquior provinciae Episcopus, agnita rei veritate, Vi-
carium pro ea vice deputet; actus autem illius qui a Capitulo electus
fueraty ipso iure sunt nulli *.
Can. 435.
§ 1. Sicut ad Capitulum ante deputationem Vicarii Capitularis, Ita
deinde ad Vicarium Capitularem transit ordinaria Episcopi iurisdictio in
spiritualibus et temporalibus, exceptis iis quae in iure expresse sunt eidem
prohibita *.
§ 2. Quare Capitulum et postea Vicarius Capitularis omnia possunt
quae enumerata suut can. 368, § 2; item facultate pollent exercitium pon-
tificalium in dioecesi cuilibet Episcopo permittendi, imo, si Vicarius Ca-
pitularis sit Episcopus, potest ipse eadem exercere, excluso tamen usu
throni cum baldacliino *.
§ 3. Vicario Capitulari et Capitulo non licet agere quidpiam quod
vel dioecesi vel episcopalibuS iuribus praeiudiciura aliquod aflferre, possit;
nominatim vero Vicarius Capitularis aliique sive de Capitulo sive extra-
nei, clerici aut laici, per se vel per alium prohibentur Curiae episcopalis
documenta quaelibet subtrahere vel destruere vel celare vel immutare *.
Can. 436.
Sede vacante nihil innovetur *.
Can. 437.
In Vicario constituendo nullam sibi iurisdictionis partem Capitulum
retinere potest, nec gerendo muneri tempus praefinire aliasve restrictio-
nes praestituere •.
Can. 438.
Vicarius Capitularis, edita fidei professione de qua in can. 1406-
1408, statim iurisdictionem obtinet, quin necessaria sit ullius confir-
matio.
Can. 439.
Quae in can. 370 de Vicario Generali praescripta sunt, eadem de Vi-
cario quoque Capitulari dicta intelligantur ^.
1 S. C. C, MaioHcen,, 13 febr. 1672, ad 3.
a Pius IX, const. « Romanus Pontifex », 28 aug. 1873; S. O. S. Off., litt. encycl.
20 febr. 1888, n. 2; decr. 20 apr. 1808; S. C. Bp. et Reg., 21 nov. 1603; S. O. C, Derthonen.,
21 dec. 1591; 13 sept. 1721, ad 1. — Vide etlam can. 437; 455, S 2.
3 Reg. 46, R. J., in VI«; S. O. S. Oir., litt. encycl. 20 febr. 1888, n. 3; 24 nov. 1897;
decr. 20 apr. 1898; 3 maU 1899, ad 2; 5 sept. 1900; S. O. Ep. et Reg., Acheruntina, 5 febr.
1«01; ^epesina, 15 dec. 1603; S. R. 0., 4 nov. 1905.
* 0. 1, 2, X, nc sede vacante aliquid innovetur, III, 9; S. 0. Ep. et Reg., Salemi-
iana, 30 lan. 1590; Rapollen., 20 dec. 1594; Oritana, 29 nov. 1600; Ragasina, 16 dec. 1639;
8. C. C, Mazarien., 6 dec. 1642, ad 2.
» 0. 1, X, ne sede vacante aliquid innovetur, III, 9; c. 1, de rehua ecclesiae non
alienandis, III, 9, In VI"; S. 0. Ep. et Reg., Oritana, 29 nov. 1600; Pontis Curvi, 14 lun. 1788.
• Pins IX, const. « Romanus Pontifcx », 28 aug. 1873; S. 0. Ep. et Reg», Caietana,
20 oct 1687; Potentina, 7 mall 1624; Aquilana, 7 iul. 1662; Tropien., 6 mart. 1681; Capuana,
30 aog. 1686; NuceriiM Paganorum, mense mart. 1809; S. 0. C, Adrien., 30 maii 1835,
ad 1, 2.
r PlQs X, motu propr. c Inter multiplices », 21 febr. 1905, n. 21, 46, 62, 64-66, 76.
Digitized by
Google
124 Oo4ex lurU CanonM
Can. 440.
Vicarius Capitularis obligatione tenetur residendi in dioeceed et ap-
plicandae Missae pro populo ad normam ean. 338^ 339.
Can. 441.
Nisi aliter f uerit legitime provisum :
1.'' Vicarius Capitularis et oeconomus ius habent ad congruam re*
tributionem, in Concilio provinciali designatam vel recepta consuetudine
concedi solitam, desumendam ex reditibus mensae episcopalis aut ex aliis
emolumentis;
2."* Cetera emolumenta, quo tempore sedes episcopalis vacaverit,
futuro Episcopo pro dioecesis necessitatibus reserventur, si ad Episco-
pum, ecclesia non vacaute, pertinuissent *.
Can. 442.
Oeconomus rerum ecclesiasticarum et proventuum curam et admini-
strationem gerat, sub auctoritate tamen Vicarii Capitularis.
CaN. 443.
§ 1. Vicarii Capitularis et oeconomi remotio Sanctae Sedi reserva-
tur; renuntiatio authentica forma est exhibenda Capitulo, a quo tamen
eam acceptari necesse non est, ut valeat; novi autem Vicarii vel oeconomi
constitutio post prioris renuntiationem, obitum vel remotionem ad ipsum
Capitulum pertiHet, facienda ad normam can. 432 *.
§ 2. Cessat praeterea eorum munus per initam a novo Episcopo poe-
sessionem ad normnm can. 334, § 3 ^.
Oan. 444.
§ 1. Novus Episcopus a Capitulo, a Vicario Capitulari, ab oeco-
nomo et ab aliis offlcialibus, qui, sede vacante, fuerunt constituti, ratio-
nem exigere debet offlciorum, iurisdictionis, administrationis munerisve
ipsorum cuiuslibet, et in eos animadvertere, qui in suo offlcio seu admi-
nistratione deliquerint,.-etiamsi, redditis rationibus, a Capitulo vel a Ca-
pituli deputatis absolutionem aut liberationem impetraverint *.
§ 2. lidem rationem reddant novo Episcopo scripturarum ad Eccle-
siam pertinentium, si quae ad ipsos pervenerint ^.
* C. 7, de electUme et electi potestate, I, 3, In Olem.; S. C. Ep. et Reg., Oritana,
29 nov. 1600; Tropien,, 10 maii 1634; S. C. C, Mazarien,, mense ian. 1C87, ad 3; Agrigen-
tina, 17 nov. 1504; Cephaluden., 17 nov. 1504; Syracusana, 12 oug. 1604; Measanen,, 7 oct.
1604; Nullius, 11 Jnl. 1626; Aquinaten,, 1 apr. 1656; Maioricen,, 7 iun. 1659; Oitunen,, 7 et
28 iul. 1708, ad 3.
^ Pius IX, const. « Romanus Pontifem », 28 aug. 1873; S. C. Ep. et Reg., Acheruntina,
23 iul. 1603; Neapolitana, 1 sept. 1603; S. C. C, Civitaten,, 9 iun. 1725.
* Plus IX, const. « Romanua Pontifex », 28 aug. 1873.
* Conc. Trldent., sess. XXIV, de ref., c, 16; Benedictus XIV, const. « Ad militantis »,
30 mart. 1742, S 35; S. C. Ep. et Reg., Hydruntina, 19 maii 1623; S. C C, Aprutifia, 6 apr
1595; Cathacen., 20 iul. 1619; Ostunen., 7 et 28 iul. 1708, ad 8; Oneanen., 14 apr. 1725.
« Conc. Trident., sess. XXIV, de ref., c, 16.
Digitized by
Google
Liher SecunduM - De Pereonis 125
Caput VIII.
De vicariia foraneis.
Oan. 445.
Vicarius foraneuB est sacerdos qui vicariatui foraneo, de quo in
can. 217, ab Episcopo praeficitur.
Can. 446.
§ 1. Ad munus vicarii £oranei Episcopus eligat sacerdotem quem
dignum iudicaverit, praesertim inter rectores ecclesiarum pai*oecialium ^
§ 2. Vicarius foraneus ad nutum Episcopi amoveri potest.
Can. 447.
§ 1. Vicario foraneo, praeter facultates quas ei tribuit Synodus pro-
vincialis vel dioecesana et secundum normas in eadem Synodo legitime
statutas vel ab Episcopo statuendas, ius et offlclum est invigilandi po-
tissimum :
!.• Num ecciesiastici viri sui ambitus seu districtus vitam ducant
ad normam sacrorum canonum suisque offlciis diligenter satisfaciant,
praesertim circa residentiae legem, divini verbi praedicationem, imper-
tiendam pueris atque adultis catechesim et obligationem infirmis assi-
stendi;
2.* Num decreta lata ab Episcopo in sacra visitatione exsecutioni
mandentur;
3.* Num debitae cautelae circa materiam Sacrificii Eucharistici
adhibeantur;
4.® Num decor et nitor ecclesiarum et sacrae supellectilis, maxime
in custodia sanctissimi Sacramenti et in Missae celebratione, accurate
servetur; an sacrae functiones secundum sacrae liturgiae praescripta ce-
lebrentur; bona ecclesiastica diligenter administreutur, adnexaque illis
onera, in primis Missarum, rite impleantur; rectene conscribantur et
asserventur libri paroeciales *.
§ 2. De iis omnibas ut reddatur certior, vicarius foraneus debet,
statutis ab Episcopo temporibus, sui districtus paroccias visitare '.
§ 3. Pertinet etiam ad vicarium foraneum, statim atque audierit ali-
quem sui districtus parochum graviter aegrotarc) operam dare ne spiri-
tualibus ac materialibus auxiliis honestoque f unere, cum decesserit, ca-
reat; et curare ne, eo aegrotante vel decedente, libri, documenta, sacra
supellex aliaque quae ad ecclesiam pertinent, depereant aut aspor-
tentur.
1 C. 7, X, de electione ei clecli poiestate, l, 0.
a C. 4, X, de offlcio archipresbyteri, I, 24.
3 S. C. Bp. et Reg., Lamacen,, 17 apr. 1C13.
Digitized by
Google
196 Codem lurU Oanoniel
Can. 448.
§ 1. Yicarias foraneus debet, diebus ab Episcopo designatis, convo-
care presbyteros proprii districtus ad conventus seu coUationes de quibus
in can. 131 eisdemque praeesse; ubi vero plures habeantur huiusmodi
coetus in variis districtus locis, invigilare ut rite celebrentur.
§ 2. Si non sit parochus, debet residere in territorio vicariatus vel
alio in loco non valde distanti secundum normas ab Episcopo definiendas.
Can. 449.
Saltem semel in anno vicarius foraneus pi-oprii vicariatus rationem
reddere debet Ordinario loci, exponens non ^olum quae intra annum bene
gesta sint, sed etiam quae mala obrepserint, quae scandala exorta sint,
quae remedia ad ea reparanda adhibita et quidquid agendum existimet
ad ea radicitus exstirpanda ^
Can. 450.
§ 1. Vicarius foraneus sigillum habeat vicariatus proprium.
§ 2. Praecedit omnibus parochis aliisque sacerdotibus sui districtus.
Caput IX.
De parochis.
Can. 451.
§ 1. Parochus est sacerdos vel persoua moralis cui paroecia collata
est in titulum cum cura animarum sub Ordinarii loci auctoritate exer-
cenda *.
§ 2. Parochis aequiparantur cum omnibus iuribus et obligationibus
paroecialibus et parochorum nomine in iure veniunt :
1.** Quasiparochi, qui quasiparoecias regunt, de quibus in
can. 216, § 3;
2.* Vicarii paroeciales, si plena potestate paroeciali sint praediti.
§ 3. Circa militum cappellanos sive maiores sive minores, standum
peculiaribus Sanctae Sedis praescriptis.
Can. 452.
§ 1. Sine Apostolicae Sedis indulto paroecia nequit personae morali
pleno iure uniri, ita nempe ut ipsamet persona moralis sit parochus, ad
normam can. 1423, § 2.
§ 2. Persona moralis, cui paroecia sit pleno iure unita, habitualem
tantum curam animarum retinere potest, servato, quod ad actualem
spectat, praescripto can. 471 *.
^ C. 4, X, de offtcio archipreahyieri, I, 24.
a Conc. Trident., sess. XIV, de ref., c. 9; sess. XXIV, de ref,, c. 18.
3 S. C. C, Mazarien., 12 aug. 1741, 12 lan. 1743, ad 1; Urhevetana, 9 sept. 1786; Mar-
sorutn, 30 lan. 1830, ad 1; Lauden., 7 lul. 1860.
Digitized by
Google
Liber Seoundus - De Personia 127
Can. 453.
§ 1. TJt quis in parochum valide assumatur^ debet esse iu sacro pres-
byteratus ordine couHtitutus ^.
§ 2. Sit insuper bonis moribus, doctrina, animarum zelo, prudentia,
ceterisque virtutibus ac qualitatibus praeditus, quae ad vacantem paroe-
ciam cum laude gubernandam iure tum communi tum particulari requi-
runtui ^ ^ .^.
Can. 454.
§ 1. Qui paroeciae administrandae praeficiuntur qua proprii eiusdem
rectores, stabiles in ea esse debent; quod tamen non impedit quominus
omnes ab ea removeri queant ad normam iuris ^.
§ 2. At non omnes parochi eandem obtinent stabilitatem; qui maiore
gaudent, inamovibiles; qui minore, amovibiles appellari solent.
§ 3. Paroeciae inamovibiles nequeunt amovibiles reddi sine benepla-
cito apostolico; amovibiles possunt ab Episcopo, non autem a Vicario
Capitulari, de Capituli cathedralis consilio, inamovibiles declarari; novae
quae erigantur, sint inatnovibiles, nisi Episcopus, prudenti suo arbitrio,
attentis peculiaribus locorum ac personarum adiunctis, audito Capitulo,
amovibilitatem magis expedire decreverit ^.
§ 4. Quasi-paroeciae sunt omnes amovibiles.
§ 5. Parochi autem, ad religiosam familiam pertinentes, sunt sem-
per, ratione personae, amovibiles ad nutum tara loci Ordinarii, monito
Superiore, quam Superioris, monito Ordinario, aequo iure, non reqnisito
alterius consensu : nec alter alteri causam iudicii sui aperire multoque
minus probare tenetur, salvo recursu in devolutivo ad Apostolicam
Sedem '.
Can. 455.
§ 1. lus nominandi et instituendi parochos competit Ordinario loci,
exceptis paroeciis Sanctae Sedi reservatis, reprobata contraria consue-
tudine, sed salvo privilegio electionis aut praesentationis, si cui legitime
competat *.
i C. 15, de election^ et electi potestate, I, 6, in VI»..
2 C. 7, X, de electiom et electi poteatate, I, 6; c. 14, X, de offlclo iudicis ordinarU,
I, 31; Conc. Trldent., sese. XXI, de ref„ c. 6; 8688. XXIV, de ref., c. 18; S. Pius V, const.
c In oonferendis », 18 mart. 1507; Benedlctus XIV, ep. encycl. « Vum illud », 14 dec. 1742,
I 7, U; S. C. C, ep. 10 lan. 1721; S. C. de Prop. Flde, ln«tr. (ad Archlep. Hibernlae),
25 iun. 1791.
3 Conc. Trldent.. seas. XXIV, de ref„ c. 13; S. C. Consist., decr. « Uaxima cura ».
20 aug. 1910, can. 30.
* S. C. Ep. et Reg., decr. 8 oct. 1670; S. C. Conslst., Htatuum Foederatw^m Americar
Septentrionalis, 28 iun. 1916.
» Conc. Trident., sess. XXV, de regularibus, c. 11; Benedlctus XIV, const. « Ad mili-
taniis », 30 mart. 1742, S 19; const. « Firmandis », nov. 1744, f U, 16; ep. encycl. « Apo-
stolicum ministerium », 30 maU 1753, f 17; S. C. Bp. et Reg., Pftrusina, 11 ian. 1578; declar.
U scpt. 1670, ad IV; S. C. C, Camerinen., 18 sept. 1627: Namien., 13 lul. 1669, ad 1; 17 dec.
1689; Passavien., 28 iul. 1731, ad 3; S. C. de Prop. Fide (C. P. pro Sln.), 8 aug. 1698; (C. G.),
13 maU 1839; (C. G.), 18 ian. 1886. ad 3.
• C. 6, C. XVI, q. 2; c. 11, C. XVI, q. 7; c. 12. X, de haereticis, V, 7; CJonc. Trident.,
sess. XXIV. de ref., c. 13, 18; S. Pius V, const. « In conferendU », 18 mart. 1567, f 1; S. C.
Digitized by
Google
128 Oodwf luris CanonUH
§ 2. Sede vacante aut impedita ad normam can. 429, ad Vicarium
Gapitularem aliumve qui dioecesim regat, pertinet :
1.' Vicarios paroeciales constituere ad normam can. 472-476;
2."" Gonfirmare electionem aut acceptare praesentationem ad paroe-
ciam vacantem, et institutionem electo aut praesei^tato concedere;
3.'' Paroecias liberae collationis conferre, si sedes ab auno saltem
vacaverit ^
§ 3. Horum nibil Vicario Generali competit sine mandato speciali,
salvo praescripto cit. can. 429, § 1.
Gan. 456.
Ad paroecias religiosis concreditas Superior, cui ex constitutionibus
id competit, sacerdotem suae religionis praesentat Ordinario loci; qui
eidem, servato praescripto can. 459, § 2, institutionem concedit *.
Gan. 457.
Quasi-parochos e clero saeculari proprius loci Ordinarius nominat,
audito Gonsilio de quo in can. 302.
Gan. 458.
Vacanti paroeciae curet loci Ordinarius providere ad normam
can. 155, nisi peculiaria locorum ac personarum adiuncta, prudenti Or-
dinarii iudicio, collationem tituli paroecialis differendam suadeant '.
Oan. 459.
§ 1. Loci Ordinarius, graviter onerata eius conscientia, obligatione
tenetur vacantem paroeciam illi conferendi, quem magis idoneum ad eam
regendam babuerit, sine ulla personarum acceptione ^.
de Prop. Flde (O. G.), U dec. 1838, ad 4; (O. G.), H dec. 1839, ad 2. — Vlde etiam
can. 1455, n. 1.
1 O. 1, de inatituiionihua, III, 6, In VI*.
s Oonc. Trident., sess. XXV, de regularihus, c. 11; Benedictos XIV, const. c Fir-
mandis », G nov. 1744, f U; Olemens XIII, const. c Inier muliiplioes >, 11 dec. 1758, 1 5<7;
8. O. Bp. et Reg., Mutinen,, 4 febr. 1586; Vioentina, 10 mail 1592; Ctusina, 81 aug. 1592;
Turritana, 21 mart. 1594; S. O. O., Caesaraugustana, a. 1581; Perusina, 9 iol. 159^ Augu-
stana, 15 nov. 1631, ad .1; Ratishonen,, 28 iul. 1713, ad 2; Passavien., 28 iul. 1731, ad 1-3;
Euguhina, 12 ian. 1732, ad 1: Olomucen,, 7 iun., 2 aug. 1755, ad 3; Caputaquen., 12 mart.
1757, 19 apr., 12 lul., 2 aug. 1760, ad 2 et 17 iauw 1761; Palentina, 4 iun. 1763, 28 ian., 18 tebr.
1764, ad 2; S. O. de Prop. Pide (0. G.), 11 dec. 1838, ad 4.
3 O. 28, X, de praebendis et dtfn^itatihus, III, 5; S. Piu.s V, const. a In conferendis »,
18 mart. 1567, f 4; Benedictus ^IV, ep. encycl. < Cum iUud », 14 dec. 1742, f 2; S. O. C,
Cassinen,, mense febr. 1688, ad 5; Tl^eatina, 26 sept. 1615; S. O. de Prop. Pide, instr. (ad
Archiep. Hibemiae), 25 iun. 1791; instr. 10 oct. 1884.
* Conc. Trident, f«ss. XXli^, de ref., c. 18; S. Pius V, const.- c In conferendis *,
18 mart. 1567, | 1, 7; Innocentius XIII, coust. c Apostolici ministerii », ^ maii 1723, | H;
Benedictus XIII, const. c In supremo i^, 23 sept. 17^, f 9, 28; const. c Pastoralis offlcii v,
27 mart. 1726, f 3; Benedictus XIV, ep. enc^cl. c Vbi primum », 3 dec. 1740, | 8; ep. encycl.
c Cum Ulud », 14 dec. 1742, § 1, 7, 10, U, 16; ep. « Redditae Nohis », 9 apr. 1746; Piua IX,
ep. encycl. c Qui plurihus », 9 nov. 1846; Leo XIII, ep. c Inter graves %, 1 maii 1894; S. O
S. Ofir., decr. 4 mart. 1679, prop. 47, damn.; S. O. Bp. et Reg., Novarten., 10 maii 1580;
Digitized by
Google
Liber Secundus - De Personis 129
§ 2. In hoc iiidicio ratio haberi debet non Bolum doctrinae, sed etiam
earum omnium qualitatum, quae ad paroeciam vacantem rite regendam
requiruntur ^
§ 3. Quare loci Ordinarius :
1." Ne omittat documenta^ si qua sint, ex Curiae tabulario desu-
mere quae clericum nominandum respiciunt et uotitias, secretas quoque,
si opportunum iudicaverit, prudenter exquirere etiam ex locis extra
dioecesim;
2," Prae oculis habeat praescriptum can. 130, § 2;
3.* Clericum examini super doctrina coram se et examinatoribus
qrnodalibus subiiciat; a quo, de consensu eorundem examinatorum, potest
dispensare, si agatur de sacerdote doctrinae theologicae laude com-
mendato '.
§ 4. In regionibus in quibus paroeciarum provisio flt per concursum
siye specialem ad normam const. Benedicti XIV Cum illud, 14 Dec. 1742,
siye generalem, haec forma retineatur, donec Sedes Apostolica aliud de-
creverit *.
Me99anen., 10 lan. KdT; ^ulliua Nonantulae, 18 ian. 1779; S. C. C, Patavina, a. 1573;
Melphien., 21 inn. 1602; ep. 10 ian. 1721; Albinganen., 28 ang., 18 aept. 1728; Mcien,, 27 iul.
1787; NuUius eeu Bublacen., 22 inl. 1741; MonopoUtana, 28 apr. 1750; Lunen.-Sarzanen.,
15 mart., 5 apr., 21 ion. 1783; Saconen., 15 ion., 13 iul. 1816; Catacen., 3 mart. 1877; S. O.
de Prop. Fide, instr. 10 oct. 1884.
^ 0. 1, X, de electione et electi poteetate, 1, 0; c. 4, X, de aetate et qualitate et ordine
prae^lctendorum, 1, 14; c. 14, X, de oi/tcio iudioie ordinarii, I, 31; c. 20, ?1, X, de praebendit
et dignitatibus, III, 5; c. 8, X, de eodeeiit aediflcandis vel reparandis, III, 48; c. 14, de
aectione et eHecti potestate, I, (^ in VI»; c. 1, de praebendie et dignitatibua, III, 4, in VI*»;
cl§, de haeretide, V, 2, in VI*; Oonc. Trident, sess. VII, de ref., c. 3; sess. XXI, de ref„
c 6; sess. XXIV, de ref., c. 18; sess. XXV, de ref., c. 9; S. Pius V, const. < In conferendis »,
18 mart. 1567; Innocentios XIII, const. < Apoetolioi ministerii », 23 maii 1723, S U; Bene-
dictoa XIII, const. < In Mupremo >, 28 sept. 1724, S 9, 28; const. < Pastoralie offlcii >, 27 mart.
1726, f 3; Benedictus XIV, ep. encycl. « Ubi primum >, 8 dec. 1740, S 3; ep. enc>cl. < Cum
iUud », 14 dec. 1742, S 7, U; ep. < Redditae Nobi» >, 9 apr. 1746; Pius IX, ep. encycl. < Cum
nuper », 20 ian. 1858; S. O. 0., Eistetten., 10 maU 1681; Melphion., 21 ion. 1692; ep. 10 ian.
1721; AllHnganen., 28 aug., 18 sept. 1723; Niden., 27 iul. 1737; Olomucen., 6 maii 1741; 8. O.
de Prop. Fide, instr. (ad Archiep. Hibemiae), 25 inn. 1791.
« Oonc. Trident., sess. VII, de ref., c. 13; sess. XXIV, de ref., c. 18; sess. XXV, de
reguiaribue, c. 11; 8. Pins V, const. < In conferendis >, 18 mart. 1567, S 1; Benedictus XIV,
const. < Ad militantis », 30 mart. 1742, S 22; ep. encycl. < Cum Ulud >, 14 dec. 1742, S It 7i
16, n. II; const < Firmandis », 6 nov. 1744, S 16; Pius IX, ep. encycl. «t Cum nuper »,
20 ian. 1858; 8. O. Bp. et Reg., Casertana, 9 febr. 1581; Mutinen., 9 sept. 1587; Vicentina,
19 maU 1502; Clusina, 31 aog. 1592; PistoHen., 11 sept. 1502; TurHtana, 21 mart. 1594;
8. C. O., Caeearaugustana, a. 1581; Urbinaten., 22 maU 1001; Montis Regalis, 2 aug. 1607,
ad 2; Augustana, 15 nov. 1631, ad 1; Eydruniina, 19 iun. 1638; Civitatis Castellanae, 24 sept.
1630; Placentina, 14 ian. 166S; ep. 10 ian. 1721; Caputaquen., 10 ion. 1741; Larinen., 2 sept.,
2 dec 1758; Colonien., 10 maU 1760; Pinnen., 23 ang., 20 sept. 1760; Capuiaquen., 12 mart.
1757, 19 apr., 12 inl., 2 aug. 1760, ad 2 et 17 ian. 1761; S. O. de Prop Fide, instr. (ad
Andiiep. Hibemlae), 25 iun. 1791; instr. 10 oct. 1884.
3 Conc. Trident, sess. XXIV, de ref., c. 18; S. Pius V, const. < In conferendis »,
18 mart 1567, S 2; Benedictus XIV. const. < Ad mUitantis », 30 mart. 1742, S 17; S. O. Ep.
et Beg., NuUius Nonantutae, 18 ian. 1779; S. O. O., Vercellen., 21 mart. 1642, ad 3; ep. 10
ian. 1721; Blven., 1 dec. 1736, ad 7.
Codem luris Oanonici.
Digitized by
V
Google
130 Oodem luris Canamiei
Can. 460.
§ 1. Parochus ad normam can. 156 unam tantum titulo paroeciam
habeat, nisi de paroeciis agatur aeque principaliter unitis *.
§ 2. In eadem paroecia unus tantum debet esse parochuB qui actua-
lem animarum curam gerat^ reprobata contraria consuetudine et revo-
cato quolibet contrario privilegio '.
Can. 461.
Curam animarum parochus obtinet a momento captae possessionis
ad normam can. 1443-1445; et ante possessionem aut in ipso possessio-
nis capiendae actu fidei professiouem edere debet^ de qua in can. 1406,
§ 1, n. 7.
Can. 462.
Functiones parocho reservatae sunt, nisi aliud iure caveatur :
1.'' Baptismum conferre soUemniter;
2.*" Sanctissimam Eucharistiam publice ad infirmos in propria pa-
roecia def erre;
3."* Sanctissimam Eucharistiam publice aut privatim tanquam Via-
ticum ad infirmos deferre atque in periculo mortis constitutos extrema
unctione roborare, salvo praescripto can. 397, n. 3, 514, &18, § 2, 938, § 2;
4.'' Sacras ordinationes et ineundas nuptias denuotiare; matrimo-
niis assistere; nuptialem benedictionem impertiri;
5.'' lusta funebria persolvere ad normam can. 1216;
6.'' Domibus ad normam librorum liturgicorum benedicere Sabbato
Sancto vel alia die pro locorum consuetudine;
7.'' Fontem baptismalem in Sabbato Sancto benedicere, publicam
processionem extra ecclesiam ducere, benedictiones extra ecclesiam cum
pompa ac sollemnitate impertiri, nisi agatur de ecclesia capitulari et Ca-
pitulum has functiones peragat *.
1 C. 3, C. X, q. 3; c. 20, C. XVI, q. 7; c. 54, X, de electione et eleoH potettaU, I. t;
c. 1, 2, X, de ofHcio vioarii, I, 28; c. 3, X, de clericts non residentihu9 in eocleMia vel prae-
benda, III, 4; c. 5« 7, 15, 28, X, de praebendis et dignitatibus, III, 5; c. 1, X, de emoeeHhua
praelatorum et subditorum, V, 31; c. 3, de offlcio ordinarii, I, 16, in VI<>; c. 32, de nrae-
bendis et dignitaHbus, III, 4, In VI^; c. un., de supplenda negligentia praelatorum, I, 5, In
Clem.; c. nn., de praebehdis et dignitatibus, tit. III, In EUtravag. loan. XXII; c. 2^ de
oUicio iudids ordinarii, I, 7, in Extravag. com.; c. 4, de praebendis et dignitaHbus, III, 2,
in Bxtravag. com.; Conc. Trident., tiess. VII, de ref., c. 4, 5; sess. XXTV, de ref., c 17.
2 Conc. Trident., sess. XXIV, de ref., c. 13; Benedictos XIV, conat < Ad mOitamHs w^
30 mart. 1742, i 16.
a S. C. C, Neapolitana, 12 apr. 1710, 14 mart. 1711; 8. C. de Prop. Fide, decr. « oct.
1863, B, e; S. R. C, Conien., 10 lul. 1677. ad 2; Senogattien., 29 nov. 1740. ad 5; Drepanen,,
6 inl. 1871, ad I; IscHana, 20 nov. 1885, ad II; Utinen., 13 ian. 1880, ad IV; Comen., 9 dec.
1800, ad I; Urgellen., 20 maU lo6o, ad I; 7 mart. 1006; Ritnale Rom., tit. I, c. nn., de Us
quae in administratione saoramentorum generaliter sorvanda sunt, n. 17; tit. 11, c. 1. de
sacramento baptismi Hte administrando, n. 4, 6. — Vide etiam can. 415, i 2, n. 3; 78^ S48;
850; 038, S % 908, i 1; 1022; 1028, i 1; 1004; UOl, i 2; 1230, i 1-5.
Digitized by
Google
Liher SeomndUM - De FereoniU 131
Gan. 463.
§ 1. los est parocho ad praestationes quas ei tribuit vel probata
conBuetudo vel I^tima taxatio ad normam can. 1507^ § 1 ^*
§ 2. Potiores exigens, ad restitutionem tenetur.
§ 3. Licet paroeciale aliquod officium ab alio f uerit expletum, prae-
stationes tamen parocho cedunt, nisi de contraria offerentium voluntate
certo constet circa summam quae taxam excedit.
§ 4. Gratuitum ministerium ne deneget parochus iis qui solvendo
pares non sunt.
Gan. 464.
§ 1. Parochus ex officio tenetur curam animarum exercere in omnes
snos paroecianosy qui non sint I^time exempti ^.
§ 2. Potest Episcopus iusta et gravi de causa religiosas familias et
pias domos^ quae in paroeciae territorio sint et a iure non exemptae^ a
parochi cura subducere.
Gan. 465.
§ 1. Parochus obligatione tenetur residendi in domo paroeciali prope
suam ecclesiam; loci tamen Ordinarius potest iusta de causa permittere
nt alibi commoretur, dummodo domus ab ecclesia paroeciali non ita distet
nt paroecialium perf unctio munerum aliquid inde detrimenti capiat ^.
§ 2. Eidem abesse permittitur per duos ad summum intra annum
menses sive continuos sive intermissos, nisi gravis causa, iudicio ipsius
Ordinarii, vel diuturniorem absentiam requirat vel breyiorem tantum
permittat *.
1 G. 42, X, de Hmonia, et ne aliqvid pro epiritualibuB ewigatur vel promiitaiur, V, 3;
Pliis VI, oonst. c Auctorem fidei >, 28 aug. 1794, prop. 54, Synodl Plstoiien., damn.; S. O. C,
BemoffaUien., 24 maU 1710, 2 maU 1711; S. 0. de Prop. Fide, Instr. (ad Vic. Ap. Indiar.
Orioit.), 8 0ept. 1809, n. 23.
s Gonc. Trident, ness. XXIV, de ref., e. 13; Benedictus XIV, const. c Firmandie »,
6 noT. 1744, | 9; S. C. C, Mediolanen., 8 et 28 ial. 1702; Salemitana, 8 et 28 ini., 19 ang.
1702, ad 1; Brictinorien,, 5 eept., 12 dec. 1711, ad 2; Ijauden., 2 maii 1857, ad 1.
> C 3, 4, 10, X, de (Aerioii non residentibus in eodeeia vel praebenda, III, 4; c. 30, X,
4e praehendie 0t dignitatibus, III, 5; c. 34, de electione et electi pote$tate, I, 6, in VI*;
Oonc. Trident., sess. VI, de ref., c. 2; seMS. VII, de ref., c. 3; sess. XXIII, de ref., c. 1;
Ptns rv, oonst c In auprema >, 25 nov. 1554, S 1, 2; 8. Pins V, const. c /n oonferendi» »,
18 mart 1587; const c Cupientes >, 13 inl. 1568, f 1; Benedictns XIV, const. c Ad mOitan'
!<• », 30 mart. 1742, f 14; const. c Firmandie >, 6 nov. 1744, f 9; S. C Ep. et Reg., 25 inl.
1573; Ravennaten., 5 ang., 5 oct 1573; Nucerina, 3 apr. 1574; Arianen., 29 oct. 1574; Arimi-
nen., 7 ian., 11 mart. 1579; Fefifiefi., 23 maU 1581; Hispaniarum, 22 ian. 1591; Marianen.,
9 ang. 1508; 8 Severini, 12 febr. 1625: S. 0. Gousist., decr. c Mawima cura », 20 ang. 1910,
can. 1, n. 8^ S. G. G., Ravennaten,, a. 1577; Maioricen., mense aug. 1687; Reatina, 3 inn.
1002, ad 8; FortuifaUien., 17 ang. 1600; Bisinianen., 31 aug. 1600; NuUius, 6 apr. 1606; £r. Affa-
ihme, 16 mart 164^ 7 lul. 1646; Niden., 4 aug. 1(M6; PortugaUien., 6 apr. 1647; Tragurien.,
23 inl. 1660, ad 1; Fulginaten., 10 maU 1687, ad l^ Nucerina Paganorum, 19 maii 1706;
Spdietana, 13 «pr., 16 noT. 1715, ad 2; Tridmtina, 3 et 24 sept., 3 dec. 1729; ^. G. de Prop.
rae, 29 ang. 1768, n. 2.
« G. 4, 10, X, de dlericis non residentibus in ecdesia vel praebenda, III, 4; c. 14, de
^eeiione et eleoti potestate, I, 6, in YV; Gonc. Trident, sess. VI, de ref., c. 2; aess. XXIII,
tfe ref., c. 1; S. G. Bp. et Reg., Pisauren., 3 mali 1508; S. G. G., FaleiKlfia, a. 1573.
Digitized by
Google
Oode» luria Cammioi
§ 3. Dies quibus parochus piis exercitiis vacat ad normam can. 126,
uon computantur, semel in anno, in duobus vacationum mensibus, de
quibus in § 2.
§ 4. Sive continuum sive intermissum sit vacationum tempus, cum
absentia ultra hebdomadam est duratura, parochus, praeter legitimam
causam, habere debet Ordinarii scriptam licentiam et vicarium substi-
tutum sui loco relinquere ab eodem Ordinario probandum; quod si paro-
chus sit religiosus, indiget praeterea consensu Superioris et substitutus
tum ab Ordinario tum a Superiore probari debet ^
§ 5. 8i parochus repeutina et gravi de causa discedere atque ultra
hebdomadam cogatur abesse, quamprimum per litteras Ordinarium com-
monefaciat, ei indicaus causam discessus et sacerdotem supplentem,
eiusque stet mandatis ^.
§ 6. Etiam pro tempore brevioris absentiae parochus debet fidelium
uecessitatibus providere, maxime si id peculiaria rerum adiuncta po-
stulent.
Can. 466.
§ 1. Applicandae Missae pro populo obligatione teuetur parochus
ad normam cau. 330, quasi-parochus ad normam can. 306 '.
§ 2. Parochus qui plures forte paroecias aeque principaliter unitas
regat aut, praeter propriam paroeciam, aliam vel alias in administra-
tionem habeat, unam tantum debet Missam pro populis sibi commissis
diebus praescriptis applicare ^.
§ 3. Ordinarius loci iusta de causa permittere potest ut parochos
Missam pro populo alia die applicet ab ea qua iure adstringitur.
§ 4. Parochus Missam pro populo applicandam celebret in ecclesia
paroeciali, nisi rerum adiuncta Missnm alibi celebrandam exigant aut
suadeant ^.
1 CJonc. Trident., sess. VI, de ref,, c. 2; sess. XXIII, de ref., c. 1; 8. O. C, Mileten.,
mense maio 1587, ad 3; Novarien., 6 ial. 1G47.
2 8. O. O., Vicen., 7 oct. 1604
3 Conc. Trident., sess. XXIII, de ref., c. 1; UrlMmus VIII, const. « Univerea »,
13 sept. 1&12, S 2; InnocenUas XII, const. « Nuper a Congregatione >, 24 apr. 1099, S 1;
Benedictos XIV, ep. encycl. < Cum semper ohlatae », 19 aog. 1744, S 1-0, 10; const. c Fir-
mandis », 6 nov. 1744, S 9; Pius IX, ep. encycl. « Amantiesimi Redemptoria », 3 maU 1858;
lico XIII, litt. ap. € /n auprema », 10 inn. 1882; S. C. O., Civitatie CaeteUanae, 25 aug,
1628, ad 1; Aretina, 28 apr. 1629, ad 4; Civitaiis CasteUanae, 8 aog. 1648; Clusina, 12 iul.
1670, ad 1; 10 maU 1G92; NuUius Altamurae, 9 dec. 1690, 4 apr. 1603, 30 aug. 1608; PisUh
rien. et Praten., 14 febr. 1699; 8Uvaeducis, 11 mart. 1843; Spalaten., 3 mart., 21 apr. 1877,
24 aug. 1878, ad 1; Claromonten., 9 apr. 1881; Romana et aliarum, 8 aug. 1911, ad I; Burgi
8. Sepulcri et aliartim, 15 dec. 1913 ad I; Papien., 16 dec. 1914, ad I, II; Mandelen.,
17 mart. 1017; 8. O. de Prop. Fide, decr. 18 aug. 1866; Utt. encycl. (ad Deleg. Ap. pro
Oriente), 8 nov. 1882; S. R. O., Monasterten., 14 iun. 1845, ad 2; Vicariatus Ruremundensis
in HoUandia, 27 lebr. 1847, ad 4; 22 iul. 1848; Htrigonien., 9 maii 1867, ad VI; Camherien.,
20 dec. 1364; Lingonen., 5 dec. 1868, ad I; Segusien., 18 aug. 1879, ad III; Agennen., 28 maii
1897, ad II.
4 8. O. C, Luoen., 20 febr., 12 mart. 1774.
s S. O. Bp. et Reg., Perusina, 23 iul. 1049; S. O. O., Petrooorice^x., 14 dec. 1872, ad 1-3.
Digitized by
Google
Liher 8ecundu8 - De Peraonia 133
§ 5. Legitime absens parochus potest Missam pco populo applicare
vel ipse per se in loco in quo degit, vel per sacerdotem qui eius vices
gerat in paroecia ^
Can. 467.
§ 1. Debet parochus officia divina celebrare, administrare Sacra-
menta fldelibus, quoties legitime petant, suas oves cognoscere et errantes
prudenter corrigere, pauperes ac miseros paterna caritate complecti,
maximam curam adhibere in catholica puerorum institutione *.
§ 2. Monendi sunt fldeles ut fiHiquenter, ubi commode id fleri possit,
ad suas paroeciales ecclesias accedant ibique divinis officiis intersint et
verbum Dei audiant '.
Can. 468.
§ 1. Sedula cura et eflFusa caritate debet parochus aegrotos in sua
paroecia, maosime vero morti proximos, adiuvare, eos sollicite Sacra-
mentis reficiendo eorumque animas Deo commendando ^.
§ 2. Parocho aliive sacerdoti qui inflrmis assistat, facultas est els
concedendi benedictionem apostolicam cum indulgentia plenaria in ar-
ticulo mortis, secundum formam a probatis liturgicis libris traditam,
quam benedictiouem impertiri ne omittat *.
1 S. O. C, Fetrocoricen., 14 «ec. 1872, ad 1-3,
« C. 22, D. IV, de cons,; c. 8, X, dc clericie non residentihua in eccleaia vel prae-
benda, III, 4; CJonc. Tridenti, sess. VII, de ref„ c. 3; sess. XIV, de ref., c. 9; sees. XXIII,
de ref,, c. 1; sess. XXIV, de ref., c. 13; Alexander VII, conut. < 8acro8ancti », 18 ian. 1«58,
i 2, n. XIII; Clemens IX, const. < In exceUa », 13 sept. 1G09, 1 1, n. XIII, | 3; Clemens XII,
ntt. ap. < Compertum », 24 aug. 1734, dub. XII; litt. ap. c Concredita Nobia >, 13 maii 1739;
Benedictus XIV, const. « Omnium soUicitudifium », 12 eept. 1744, 1 14, dnb. XII, | 26, 33 sq.;
const. « Firtnandis », 6 nov. 1744, f 9; Pius IX, ep. encycl. < i^i pluribus », 9 nov. 1846;
allocut. < Singulari quadam >, 9 dec. 1854; ep. encycl. < Singulari quidem », 17 mart. 1856;
ep. encycl. < Cum nuper », 20 ian. 1858; ep. < Quo graviora », 8 iul. 1862; Leo XIII, ep.
c Inter gravee », 1 mali 189^1; S. C. Conslbt., decr. « Mamima cura », 20 aug. 1910, can. 1,
n. Sp; S. C. de Prop. Fide, instr. (pro Misrfon. Malabar.), 9 apr. 1783; Bituale Rom., tit. I,
c. un., de 0$ quae in administratione sacramentorum generaliter servanda sunt, n. 3, 5. —
Vide etiam can. 892, 1 1.
3 Conc. Trident., sess. XXII, de observandis et evitandis in celebratione missae;
aess. XXIV, de ref., c. 4; Ben^ictus XIV, const. < Ad militantis », 30 mart. 1743. I 6; S. C.
de Prop. Fide, Utt. (ad Vic. Ap. Bengal.). 30 lun. 1845.
* C. 12, 13, C. XXVI, q. 6; Conc. Trident.. sess. XXIII, de ref., c, 1; Benedictus XIV,
ep. encycl. < Inter omnigenas », 2 febr. 1744, { 22; const. < Firmandis », 6 nov. 1744, § 9;
Pius IX, ep. encycl. < Singulari quidem », 17 mart. 1856; ep. < Quo graviora », 8 iul. 1862;
S. C. Consist., decr. < Maxima cura », 20 aug. 1910, can. 1, n. 8«>; S. C. C, Balneoregien.,
24 mart., 14 apr. 1821; Bituale Rom., tit. V, c. 2, Ordo ministrandi sacramentum extremae
unctionis, n. 13, 15, 16; c. 4, de visitatione et cura inflrmorum; c. 6, Modus iuvandi mo-
rientes; c. 7, Ordo commendationis animae.
» Benedictus XIV, const. < Pia Mater », 5 apr. 1747; ep. encyci. < Apostolicum mini-
stertum », 30 maii 1753. J 23; Leo XIII, litt. ap. < Quo universi », 7 iul. 1882, n. V; S. C.
S. Off. (Sutchuen.), 27 lan. 1780, ad 1; (Sect. de Indulg.), decr. 1 apr. 1909; S. C. de Prop.
Flde, 5 apr. 1772; (C. P. pro Sln. — Tunkin. Occident.). 10 aug. 1841; B. C. Indulg., 23 apr.
1675; Vindana, 23 sept. 1775, ad 5-7; Atnren., 20 iun. 1836. ad 7; Veronrn., 24 sept. 1838, ad 2;
ValenHnen., 5 febr. 1841, ad 8; Oandaven., 12 febr. 1842; Ditionis Belgicae, 12 mart. 1855;
Tertii OrdinU S. Francisci, 22 mart. 1879, ad 3-8; Plurium regionum 8. C. de Prop. Fide
Digitized by
Google
184 Oodem Iwri9 CmmomM
Can. 469.
Parochus diligenter adyigilet ne quid contra fidem ac mores in 8oa
paroecia, praesertim in scholis publicis et privatis, tcadatur, et opera
caritatiB, fidei ac pietatis foveat ant ingtitaat ^
Oan. 470.
§ 1. Habeat parochus libros paroeciales, idest librum baptizatorum,
confirmatorum, matrimoniorumy def unctorum; etiam librum de statu ani-
marum accurate conficere pro viribus curet; et omnes hos libros, secun-
dum usum ab Ecclesia probatum vel a proprio Ordinario praescriptum,
conscribat ac diligenter asserret '•
§ 2. In libro baptizatorum adnotetur quoque si baptizatuB confirma-
tionem receperit, matrimonium contrazerit, salvo praescripto ton. 1107,
aut sacrum subdiaconatus ordinem susceperit, vel professionem sol-
lemnem emiserit, eaeque adnotationes in documenta accepti baptismatiB
semper referantur ^.
§ 3. In fine cuiuslibet anni parochus authenticum exemplar libro-
rum paroecialium ad Ouriam episcopalem transmittat, excepto libro de
statn animarum.
§ 4. Paroeciali utatur sigillo habeatque tabularium, seu archivum,
in quo memorati libri custodiantur una cum Episcoporum epistolis, aHis-
que documentis, necessitatis vel utilitatis causa servandie^ quae omnia,
ab Ordinario vel eius delegato visitationis vel alio opportuno tempore
inspicienda, religiose caveat ne ad extraneorum manus perveniant ^.
Oaput X.
De vicariis jniroecialibua.
Oan. 471.
§ 1. Si paroecia pleno iure fuerit unita domui religiosae, ecclesiae
capitulari vel alii personae morali, debet constitui vicarius, qui actualem
Muhiectarum, 19 dec. 1885; Dublinen,, 22 aept. 1892; Augygtana, 10 aug. 1899, ad VIII, IX;
8. B. 0., Gandaven., 16 dec. 1826, ad postr^ain; Rituale Bom., tit. V, c. 6, Ritu9 bene-
dicUoni» apo$tolioae in artioulo morti$,
1 Glemeiis XII, Utt ap. c Compertum >, 24 ang. 1734, dto. VII-IX, XI-XV; UU. ap.
c Concredita Nohi9 >, 13 maU 1739; Benedlctaa XIV, const. c (Hnnium 9ollicitudinum »,
12 aept. 1744, S 14, dub. VII-IX, XI-XV, f 26, 33 aq.; Leo XIII, ep. encycL c Etai No8 >,
15 feO^. 1882; ep. eiicycl. c ConstanU Uungarorum », 2 eept. 1893.
> Conc. Trident., sess. XXIV, de ref, malrim., c. 1; Benedictiis XIV, ep. encycl. c Sa-
tii Vohii >, 17 nov. 1741, f 10; const c Firmandis », 6 nov. 1744, S ^ 8. G. de Sacramentis,
Hontana et aliarum, 13 mart. 1910. ad IX, 1, 2; S. G. de Prop. Fide, instr. (ad Ardiifip.
Hibemiae), 25 iun. 1791; instr. (ad Vic. Ap. Indiar. Orient.), 8 rept. 1869, n. 21; Bitnale
Bom., tit. I, c. nn., de Ut quae in administratione Macramentomm generaliter $ervanda
sunt, n. 18; tit. II, c. 1, de eacramento bapttsmi rite administrando, n. 50; tit. X, c. 2, For-
mulae scribendae in libriM habendit apud parochos; c. 6, Fotma describendi statum anima-
nim. — Vide etiam can. 777; 798; 1103; 1238.
3 8. G. de Sacramentis, Romana et aliarum, 13 mart. 1910, ad VI, c, IX, 1, 2; Instr.
6 mart. 1911, n. II, IV; 8. G. G., decr. c Ne temcre », 2 aug. 1907, art. IX, f 2.
« S. G. de Sacramentis, instr. 6 mart. 1911, n. II.
Digitized by
Google
Liber 8ecundu9 - De Permmie 135
conmi gerat animaramy assignata eidem congraa fructuum portione, ar-
bitrio Episcopi ^
§ 2. Excepto casn tum legitimi privilegii aut consuetudinis, tum
dotationis Yicariae ab Episcopo factae^ reservata sibi libera nominatione,
yicarium praesentat Superior religioMUB, Gapitulum aliave persona mo-
ralia; loci autem Ordinariua eundem, si idoneum^ servato praescripto
can. 459, repererit, instituat ^.
§ 3. Vicarius si sit religiosus, est amovibilis sicut parochus religiosus
de quo in can. 451, § 5; ceteri omues vicarii ex parte praesentantis snnt
perpetui, sed ab Ordinario possunt, ad instar parochorum, removeri, mo-
nito eo qui praesentavit '.
§ 4. Ad vicarium ezclnsive pertinet tota animarum cura cnm omnl-
bus parochoram iuribus et obligationibus ad normam iuris communis et
secnndum probata statuta dioecesana vel laudabiles consuetudines ^.
Oan. 472.
Yacante paroecia :
1.* Ordinarius loci in ea qnamprimum constituat idoneum vica-
rinm oeconomum, de consensu Superioris, si de religioso agatur, qui eam
tempore vacationis r^at, assignata eidem parte fructuum pro congrua
sustentatione;
2J^ Ante oeconomi constitutionemy paroeciae regimen, nisi aliter
provisum fuerit, assi^at interim vicarius cooperator; si plures vicarii
sint, primni^ si (mmes aequales, mnnere antiquior; si vicarii desint, pa-
rochus vicinior; si tandem agatur de paroecia religiosis concredita» domus
Snperior; loci autem Ordinarius in Synodo vel extra Synodum tempestive
determinet qnaenam paroecia cuique paroeciae vicinior habenda sil;
3.* Qui paroeciae r^imen ad normam n. 2 assumpsit, debet loci
Ordinarium de paroeciae vacatione statim certiorem facere '.
1 C. 30, X, Oe praebendiM et digniiaiilHu, III, 5; c. 1, de iiif« patronatue, III, 12, ln
Clem.; Conc. Trident., sesB. vn, de ref., c. 7; Benedlctns XIV, const. c Ad mUiiantU »,
ao mart. 1742, f 9; Clemeiis Xf t a>. eucycl. < Inter multipHoei », 21 sept. 1709, i 11; 6. C. C,
AsMieien,, 16 nor. 1709, ad 2; NuUiue Montit CaMHni, 25 ian. 1728, ad 1-3; Cingulana, 19 Inl.
1782, ad 1-3; Manarien., 12 ang. 1141 12 ian. 1748, ad 2. 8.
« 8. C. Bp. et Reg., Clueina, 81 aug. 1692; Saiemitana, 16 lul. 1601; S. C. O.. Agui-
ieHen., menae lan. 1586; Civiiaten., niemie nov. 1586; Aurien., meuse aug. 1589, ad 3; NuUiue,
29 mart. 1596; 12 f^r. 1622; SpoHetana, 18 iun. 1622; Calagwritana. 11 ian. 1698, ad 2; A«<
9i9ien., 16 nov. 1709, ad 2; Mazarien., 12 aug. 1741, 12 lan. 1743, ad l^ 2; Palentina, 4 lun.
1763, 68 lan., 18 febr. 1764, ad 2.
« S. C. C, Fapien., mmae iul. 1588.
« S. C Bp. et Reg., AguOana, 19 lul. 1622; S. C. C, BuguMna, 10 f^r. 1594; Aver-
•ema, 81 mail 1607; Coiimbrim., 14 nov. 1648, ad 2; Romonm, 28 mart 1711, «d 1; Bgitanien.,
27 iun., 18 iul. 1789; Patavina, 8 mart 1806; Tarraconen., 21 noT. 1807; Maoeraten.,
21 ian. 1826.
» Conc. Trldent., aeaa. XXIV, de ref., c. 18; S. Pius V, consc. < In conferendis »,
18 mart 1567, f 1; Benedictus XIV, const. < Ad mUitanti» », 30 mart 1742, f 17; ep. encycl.
« Cum 4Uud », 14 dec 1742, f 16, n. I; S. C Ep. et Reg., Vxentina, 24 ian. 1581; Reatina,
a nov. 1608; 8. C C, Forosempronien., 80 iul. 1591; Flacentina, 1 lul. 1593, ad 1; MUeten.,
7 ton. 1602, ad 2.
Digitized by
Google
136 Codex luria Canonici
Can. 473.
§ 1. YicariuB oeconomus iisdem iuribus gaudet iisdemque officiis
adstringitur, ac parochus, in iis quae animarum curam spectant; niliil
tamen ipsi agere iu paroecia licet, quod praeiudicium afferre possit iuri-
bus paroclii aut beneficii paroecialis *.
§ 2. Oeconomus novo parocho vel oeconomo successori coram vicario
foraneo vel alio sacerdote ab Ordinario designato tradat clavem archivi
et inventarium librorum ac documentorum aliarumque rerum quae ad
paroeciam pertinent, et rationem reddat accepti et expensi tempore admi-
nistrationis.
Can. 474.
Vicarius substitutus qui constituitur ad normam can. 465, §§ 4, 5 et
can. 1923, § 2, locum parochi tenet in omnibus quae ad curam animarum
spectant, nisi Ordinarius loci vel parochus aliquid exceperint.
Can. 475.
§ 1. 8i parochus ob senectutem, mentis vitium, imperitiam, caecita-
tem aliamve permanentem causam suis muniis rite obeundis impar eva-
serit, Ordinarius loci det ^dcarium adiutorem, praesentatum a Superiore,
si de paroecia agatur religiosis concredita, qui suppleat eius vicem, assi-
gnata eidem congrua fructuum portione, nisi aliter provisum sit *.
§ 2. Adiutori, si in omnibus suppleat parochi vicem, iura omnia et
officia competunt parochorum propria, excepta Missae applicatione pro
populo quae parochum gravat; si vero suppleat ex parte dumtaxat, eius
iura et obligationes desumantur ex litteris deputationis *.
§ 3. Si parochus sit sui compos, adiutor operam suam praestare debet
sub eiusdem auctoritate secundum Ordinarii litteras.
§ 4. Quod si per vicarium adiutorem bono animarum provideri ne-
queat, locus est parochi amotioni ad normam can. 2147-2161.
Can. 476.
§ 1. Si parochus propter populi multitudinem aliasve causas ne-
queat, iudicio Ordinarii, solus convenientem curam gerere paroeciae,
eidem detur unus vel plures vicarii cooperatores, quibus congrua remu-
ueratio assignetur *.
1 Conc. Trldent., sess. XXIV, de ref., c. 18; Benedictus XIV, ep. encycl. < Cum «ew-
per oblatas », 19 aug. 1744, | 9.
2 C. 3, X, de clerico aegrotante vel dehilitatOy III, 6; Conc. Trident., sess. XXI, tf<«
re/., c. 6; Benedlctus XIV, const. € Ad militantis », 30 mart. 1742. | 9, 12; ep. < B» quo »,
14 ian. 1747; S. C. Bp. et Reg., Alhen., 15 oct. 1001; S. C. C, Sedunen., 29 lul., 19 aug.,
sopt. 1775.
3 S. C. C, iSilvaeducia, 11 mart. 1843.
* C. 3, X, de clerico aegrotante vel dehiUtato, III, 6; Conc. Trident., sess. XXI, «fe
ref., c. 4; Innocentius XIII, const. < Apo8tolici ministerii «, 23 maii 1723, i 13; Benedi-
ctus XIII, const. < In aupremo », 23 sept. 1724, 1 10, 28; const. < Pastoralis offloii », 27 mart.
1726, § 3; Benediotus XIV, const. « Ad miliiantis », 30 mart. 1742, | U; const. € BtH pa«to-
ralis », eo maii 1742, § V, n. IX; S. C Ep. et Reg., Aquen., 30 nov. 1582; S. C C, 7 oct-
1604; Maraorum, 10 apr. 1639; Orossetana, 16 sept. 1645; A^eri^onen.^, 21 iul. 1663, ad 1;
Digitized by
Google
lAb^ Beoundus - De Personis 187
§ 2. Vicarii cooperatores coDstitui possuDt sive pro UDiversa paroe-
cia, sive pro determiData paroeciae parte.
§ 3. NoD ad parochum, sed ad loci OrdiDarium, audito parocho, com-
petit ius DomiDaDdi yicarios cooperatores e clero sacculari ^
§ 4. Vicarios cooperatores religiosos Superior cui id ex coustitutio-
nibus competit, audito parocho, praeseutat Ordiuario, cuius est eosdem
approbare *.
§ 5. Yicarius cooperator obligatioue teDetur iu paroecia residcDdi
secuDdum ^tatuta dioecesaua vel laudabiles coDsuetudiues aut Episcopi
praescriptum; imo prudeuter curet Ordiuarius, ad Dormam caD. 134^ ut
in eadem paroeciali domo commoretur '.
§ 6. Eius iura et obligatioues ex statutis dioecesauis, ex litteris Or>
dinarii et ex ipsius parochi commissioue desumautur; sed, uisi aliud ex-
presse caveatur, ipse debet ratioue offlcii parochi vicem supplere eumque
adiuvare iu uuiverso paroeciali miDisterio, excepta appIicatioDc Missae
pro populo *.
§ 7. Subest parocho, qui eum paterue iDstruat ac dirigat iu cura aui-
marum, ei iuvigilet et saltem quotauDis ad OrdiDarium de eodem re-
ferat *.
§ 8. Si Dec per vicarios cooperatores spirituali fidelium bouo coDsuIi
rite queat, Episcopus provideat ad uormam caD. 1427.
Oan. 477.
§ 1. Vicarii paroeciales de quibus iu caD. 472-476, si religiosi sint,
amoveri possuut ad normam cau. 454, § 5; sccus ad uutum Episcopi vel
Vicarii Capitularis, dod autem Vic^rii Oeneralis sine maudato speciali.
§ 2. Quod si vicaria sit beueficialis, vicarius cooperator removeri
potest processu ad uormam iuris, uon solum ob causas propter quas alii
parochi removeri possuDt, sed etiam si graviter subiectioui defecerit pa-
rocho dcbitae Id exercitio suarum f unctionum.
Can. 478.
§ 1. Sicut parochus ecclesiae cnthedralis, ita vicarius paroecialis Ca-
pitoli cathedralis praecedit omnibus aliis dioecesis parochis aut vicariis;
oeconomi vero ius praecedentiae regitur normis in can. 106 statutis.
Aquen., 13 inl. 1720, 31 maU, 2 aug. 1721, ad 2; Vicen,, 12 lan., 12 lul. 1760, 80 aug. 1766,
ad 1; Balneoregien,, 24 mart., 14 apr. 1821; 14 aug. 1863, ad 1.
» Conc. Trldent., sess. XXI, de ref„ c. 4; Innocentius XIII, const. « Apostolici mi-
nUterii », 23 maU 1723, f 13; Benedlctus XIII, const. < In supremo », 23 sept. 1724, i 10,
28; const c Paetoralie officii », 27 mart. 1726, S 3; Benedlctus XIV, const. < Ad militantU »,
30 mart 1742, S H; S. C. C, Terracinen., 2 maU, 6 lun. 1739.
« Conc. Trident., sess. XXI, de ref„ c. 4; Benedictus XIV, const. < Ad mUitantis ».
30 mart. 1742, S H; Clemens XIII, const. < Inter multiplicea », 31 dec. 1768, S 5-7; 6. C. C,
Oiomucen., 7 iun., 2 aug. 1755, ad 4.
a S. C. C, 8uhlaoeti., 13 lul. 1743, ad 1.
* S. C C, Mediolanen., 24 sept., 3 dec. 1785; Mediolanen., 16 febr. 1867, ad 1, 2;
BriaHen., 24 iul. 1875. ,
« S. C C, Brimien., 24 iul. 1875.
Digitized by
Google
138 Oode» lurU CancmM
§ 2. Vicaiii snbstitQti et adiutores praecedunt, dum in mnnere ma-
nenty ▼icaiiis cooperatoribos; hi aliis sacerdotibns eccleaiae paroeciali
addictis ^
Oaput XI.
De ecclesiarum rectoribus.
Oan. 479.
§ 1. Nomine rectomm ecclesiarQm hic yeninnt sacerdotes, qnibna
cnra demandatnr alicnina eccleaiaey qnae nec paroecialis sit nec capitn-
lariSy nec adnexa dcMnni commnnitatis religiosae, quae in eadem olficia
celebret.
§ 2. De cappeilano religiosarnm, sodalinm yiromm religionis lai-
caliSy confraternitatis yel alins legitimae associationiSy serventnr partl-
cnlarinm canonum praescripta.
Oan. 480.
§ 1. Ecclesiarum rectores libere nominantnr ab Ordinario loci, salyo
inre eligendi ant praesentandi, si cni legitime competat; quo in casn Or-
dinarii est rectorem approbare ^.
§ 2. Licet eccleaia pertineat ad aliqnam religionem exemptam, rector
tamen a Snperiore nominatns debet ab Ordinario loci approbari.
§ 3. Si ecclesia coniuncta fdt cnm Seminario alioye collegio qnod a
clericis r^tnr, Superior Seminarii yel collegii est simnl ecclesiae rector,
nisi aliter loci Ordinarius constitnerit.
Gan. 481.
In eeclesia sibi commissa rector fnnctiones paroeciales peragere
neqnit *.
GAN. 482.
Ecclesiae rector potest diyina offlcia etiam sollemnia ibidem cele-
brarcy salvis I^timis fnndationis legibus et dummodo non noceant mi-
nisterio paroeciali; in dubio antem utmm huinsmodi detrimentnm eon-
tingat^ necne, Ordinarii loci est rem dirimere et opportnnas normas
praescribere ad illud eyitandum ^.
Oan. 483.
Si ecclesiay Ordinarii loci iudicio/ita a paroeciali distet nt paroeciani
non sine gravi incommodo possint paroecialem ecclesiam adire ibiqne
divinis officiis interesse :
1.* Loci O^nariuSy gravibns quoqne statutis poenis, potest rectori
praecipere nt hoHs populo commodioribus officia celebret, fldelibus dies
1 S. B. C, Meliten,, 23 febr. 1839, ad 8; Ramana, 12 lul. 1802, «d II.
3 8. G. C, Tarantatien,, 1 et 22 apr. 1719, ad 4.
« S. G. G., Ferrarien., 15 dec. 1703, 12 ian. 1704, ad 2, 3; Mediolanen., 22 inn., 24 aug.
1715, ad 2.
« Benedictoa XIV, ep. encycl. c BUi minime >, 7 febr. 1742, S 14; S. G. G., Theleeina,
26 ian., 9 f^r. 1732; S. G. de Prop. Fide (G. P.), 26 ian. 1668; S B. G., Beneventama,
16 apr. 1639; TKeleeina, 21 ang. 1640; Bisinianen., 6 oct 1640; Salemitana, 9 maii 1705,
ad 3. — Vide etiam can. 716, 1 1, 8; 1171.
Digitized by
Google
Liher Seoundus • De PerwnU 139
festoe ac ieiania dennntiet et catecheticam instructionem et Evangelii
explicationem tradat;
2."* Parochns potest ex eadem sanctissimnm Sacramentnm, inibi
ad normam can. 1265 forte asservatum, pro infirmis desnmere ^
Can. 484.
§ 1. Sine rectoriB vel al^ns legitimi Snperioris licentia saltem prae-
snmpta, nemini licet in ecclesia Missam celebrare, Sacramenta mini-
strare aliasve fnnctioneB sacras peragere; haec vero licentia dari yel ne-
gari debet ad normam iuris '.
§ 2. Qnod attinet ad conciones in ecclesia habendas, serrentnr prae-
flcripta can. 1337-1342.
Can. 485.
Bector ecclesiae, sub anctoritate Ordinarii loci servatisqne I^timis
statutis ac quaesitis inribns, debet cnrare sen advigilare ut divina officia
ad sacrorum canonum pracscripta ordinate in ecclesia celebrentury onera
fldeliter adimpleantur, bona rite administrentur, sacrae supellectilis
atque aedium sacramm conserrationi et decori prospiciatur, et ne quid-
piam fiat quod sanctitati loci ac reverentiae domo Dei debitae qnoquo
modo repugnet ^.
Can. 486.
Bectorem ecclesiae, etsi ab aliis electum ant praesentatum» Ordina-
rins loci remoyere ad nntum potest ex qnalibet insta causa^ quod si
rector fnerit religiosus, servetnr, circa eius remotionem, praescriptum
can. 454, § 5.
PARS SECUNDA
DE BELIOIOSIS
Can. 487.
Status rcligiosus seu stabilis in communi yiyendi modus, quo fideles,
praeter communia praecepta, eyangelica quoque consilia senranda per
TOta obedientiae, castitatis et paupertatis suscipiunt» ab omnibus in ho-
nore habendus est ^.
Can. 488.
In canonibus qui sequuntury yeniunt nomine :
1.* Religianis^ societas, a I^tima ecclesiastica auctoritate appro-
bata, in qua sodales, secundum proprias ipsius societatis I^^es^ yota pu-
1 Benedictoa Xiy, ep. encycl. c BtH minime 3, 7 febr. 1742, f 14.
> 8. B. O., Romana, 21 nov. 1883, n. II.
* 8. G. C, Nucerina Paganorum, 24 eevt., 19 nov. 1729, ad 1; Firmana, 29 iul., 12 aag.
1843, 23 ian., 6 febr. 1847. ~ yide eUam can. 1178.
« Bfardnns y (in Gonc. Gonstantien.), const. c Inter cundas », 22 febr. 1418, art. 31,
84» loannis Wicleff, damn., art. 30, de qno errorom Wicleff et Hnn soscepti interrogandi;
Digitized by VjWW
gle
140 Codejf luris Can<mioi
blica, perpetua vel temporaria, elapso tamen tempore renovanda^ nun-
cupant, atque ita ad evangelicam perfectionem tendunt;
2.* Ordinis, religio in qua vota sollemnia nuncupantur; Congrega-
tionis monasticaej plurium mona«teriorum sui iuris inter se coniunctio
sub eodem Superiore; religionis exemptae, religio sive votorum sollem-
nium sive simplicium, a iurisdictione Ordinarii loci subducta; Congrega-
tionis religiosae vel Congregationis simpliciter, religio in qua vota dum-
taxat simplicia sive perpetua sive temporaria emittuntur;
3." Religionis iuris pontificii, religio quae vel approbationem vel
saltem laudis decretum ab Apostolica Sede est consecuta; iuris dioecesani,
religio quae ab Ordinariis erecta, hoc laudis decretum nondum obtinuit;
4,* Religionis clericalis, religio cuius plerique sodales sacerdotio
augentur; secus est laicalis;
5." Domus religiosae, domus alicuius religionis in genere; domus
regularis, domus Ordinis; domus formntae, domus religiosa in qua sex
saltem religiosi professi degunt, quorum, si agatur de religione clericali,
quatuor saltem sint sacerdotes;
6." Provinciae, plurium religiosarom domorum inter se coniunctio
sub eodem Superiore, partem eiusdem religiouis constitnens;
7." Religiosorum, qui vota nuncuparunt in aliqua religione; religio-
sorum votorum simplicium, qui in Congregatione religiosa; regularium,
qui in Ordine; sororum, religiosae votorum simplicium; monialium, reli-
giosae votorum sollemnium aut, nisi ex rei natura vel ex contextu ser-
mouis aliud coustet, religiosae quarum vota ex instituto sunt sollemnia,
sed pro aliquibus locis ex Apostolicae Sedis praescripto sunt simplicia;
8." Superiorum maiorum; Abbas Primas, Abbas Superior Congre-
gationis monasticae, Abbas monafiterii sui iuris, licet ad monasticam
Congregationem pertinentis, supremus religionis Moderator, Superior
provincialis, eorundem vicarii aliique ad instar provincialium potesta-
tem habentes ^
Can. 489.
Regulae et particulares constitutiones singularum religionum, cano-
nibus huius Codicis non contrariae, vim suam servant; quae vero eisdem
opponuntur, abrogatae sunt.
Can. 490.
Qnae de religiosis statuuntur/ etsi masculino vocabulo expressa, va-
lent etiam pari iure de mulieribus, nisi ex contextn sermonis vel ex rei
natura aliud constet ^.
Pius IX, ntt. ap. « Multiplioes inter >, 10 iun. 1851; Jieo XIII, ep. « TeHem », 22 ian. 1899;
ep. « Au milieu », 28 dec. 1900; ep. « Le roligioBe famiglie », CO iun. 1901.
1 G. 1, de religiosis domihua, ut episcopo sint suhieotae, III, 11, in Glem.; c. 1, de
verhorum signiflcatione, V, U, in Glem.; c. 1, de verhorum signifloatUme, tit. XIV, in
Extravag. loan. XXII; Benedictus XIT, const. c Quamvis iusto », 30 npr. 1749, i 18 sq.;
Leo XIII, const. « Conditae a Christo », 8 dec. 1900; S. G. Ep. et Reg., 27 iul. 1655, ad 8,
15-17, 21; 29 nov. 1657; Congregationis Preshyterorum Saeoularium, 16 sept. 1864, ad 1.
a Benedictus XIV, const. < Si datam >, 4 mart. 1748.
Digitized by
Google
Liber Seoundus - De Peraonie 141
Can. 491.
§ 1. ReligicNsi praecedunt laicis; religiones clericales^ laicalibus; ca-
Donici regulares, monachis; monaclii, ceteris regularibus; regulares, Gon-
gregationibus religiosiB; Congregationes iuris pontiflcii, Congregationibus
inris dioecesani; in eadem specie servetur praescriptum can. 106, n. 5 ^
§ 2. At clerus saecularis praecedit tum laicis tum religiosis extra
eorum ecclesias atque etiam in eorum ecclesiis, si agatur de religione
laicali; Capitulum vero cathedrale vel collegiale eisdem praecedit ubique
locorum '.
TITULU8 IX.
De ereetione et sappressione religlonis^ proTlneiae^ domus.
Can. 492.
§ 1. Episcopi, non autem Vicarius Capitularis vel Vicarius Qene-
ralisy condere possunt Congregationes religiosas; sed eas ne condant neve
condi sinant, inconsulta Sede Apostolica; quod si agatur de tertiariis in
communi viveutibus^ requiritur praeterea ut a supremo Moderatore primi
Ordinis suae religioni aggregentur ^.
§ 2. Congregatio iuris dioecesani, quamvis decursu temporis in plu*
res dioeceses diffusa, usque tamen dum pontificiae approbationis aut
laudis testimonio caruerit, remanet dioecesana, Ordinariorum iurisdi-
ctioni ad normam iuris plane subiecta ^.
§ 3. Nec nomen nec habitus religionis iam constitutae assunii potest
ab iis qui ad illam legitime non pertinent aut a nova religione '•
1 Leo X, litt. ap. < Ucet aliae », dec. 1517, S B; Plus IV , const. < Bedie Apoetolioae >,
18 teibT. 1564» S ^, 5; 6. Pius V, const. « Cum em Ordinum », 23 dec. 157^/ S 1» 2; Orego-
rios XIII, const. < Expoeoii », 15 ial. 15S8, S 3; Benedlctos XUI, conat < MUitantiM Eo-
deeiae >, 21 ion. 1727, S 5, 0; Clemens XIII, const. < Rellgioiam paeem », 26 apr. 1760;
Pios X, Utt ap. < Seraphici Patriarohae », 15 aug. 1910, n. I-VII; S. C. Bp et Beg.,
13 mart. 1582; Caseaneth,, 24 maii 1583; Polinianen., 26 nov. 1011; 8. R. C, Toletana, 6. lul.
1503; Ordinis 8. Francisoi, 26 nov. 1503; frusoanellae, 14 iun. 1608; Cuaentina, 1 mart. 1614;
Minorum Regularia Observantiae, 3 iun. 1617; Monopolitana, 23 mart. 1619; Mesaanen,,
1 aug. 1621; Mcien,, 12 dec. 1626; SutHna, 17 iul. 1627; Luoerina, 8 iun. 1658; Neapolitana,
28 sept 1658; Rossafien., 19 iul. 1659; Mantuana, 15 ian. 1667; Ampurien,, 26 nov. 1678;
Ijucen,, 15 maii 1694, ad 2; Caeremoniale Episcopor., 1. II, c. XXXIII, n. 5.
s 8. Pius V, const. < Cum ew Ordinum >, 23 dec. 1570, S 1* 2; Benedictus XIII, const.
€ MUitantis Ecolestae >, 21 iun. 1727, S 5, 6; S. O. Bp. et Reg., Monopolitana, 16 apr. 1723,
ad 6, 12; Venetiarum, 3 dec. 1847; S. C. de I>rop. Fide, Utt. (ad Vic. Ap. Smymen.),
29 iun. 1805; S. R. C, Canarien., 10 maii 1591, ad 2; Conc/ien., 29 nov. 1595; Valven,,
8 lul. 1602; Elven,, 10 ian. 1604, ad 6; Heapolitana, 7 iul. 1612; Mexicana, 5 oct. 1614; Mes-
sanen,, 7 aug. 1621; ButHna, 17 iul. 1627; Aretina, 28 sept. 1658; Dalmatiarum, 12 iul. 1664;
Civitatis CasteUi, 21 mart 1676, ad 4; Luceti,, 15 maii 1694, ad 8; Paderbomen,, 7 apr.,
22 dec. 1770, ad 1, 8; Bononien,, 23 maii 1778; Caeremoniale Episoopor., 1. II, c. XXXII,
n. 1, c. XXXIII, n. 5.
s Pius X, motu propr. < Dei providentis », 15 iul. 1906, n. I.
« Pius X, motu propr. < Dei providentis », 15 iul. 1906, n. V.
ft C 3, X, de reifularibus et trat^euntibus ad religionem, III, 31; S. C Bp. et Reg.,
MUeten., 8 maU 1006.
Digitized by
Google
149 Codem IuHm Cantmioi
Gan. 493.
Quaelibet religio etiam iuris dioecesani tantum, semel legitime con-
dita, etiamsi unica domo constet, supprimi nequit nisi a Sancta Sede, cui
etiam reservatur de bonis in casu statuere, semper tamen salva offeren-
tium Yoluntate ^
Can. 494.
§ 1. Beligionem pontiflcii iuris in provincias dividere, constitutas
iam provincias coniungere vel aliter circumscribere, novas condere con-
ditasve supprimere, monasteria sui iuris a monastica Congr^atione se-
parare et alii unire, ad unam pertinet Sedem Apostolicam.
§ 2. Exstincta provincia, de eius bonia statuere, salvis iustitiae l^-
bus et fundatorum voluntate, spectat^ nisi jconstitutiones aliud caveant,
ad Capitulum generale vel, extra tempus Capituli^ ad Moderatorem gene-
ralem cum suo Consilio.
Can. 495.
§ 1. Congregatio religiosa iuris dioecesani in alia dioecesi domoB
constituere non potest, nisi consentiente utroque Ordinario, tum loci ubi
est domus princeps, tum loci quo v^Iit commigrare; Ordinarius autem
loci unde excedit, conscnsum sine gravi causa ne deneget '.
§ 2. Si ad dioeceses alias eam pn^agari accidat, nihil de ipsius l^-
bus mutari liceat^ nisi de consensu singulorum Ordinariorum quorum in
dioecesibus aedes habeat, salvis iis quae, ad normam can. 492, § 1, Sedi
Apostolicae fnere subiecta ^.
Can. 496.
NuUa religiosa domus erigatur, nisi iudicari prudenter possit vel ex
reditibus propriis vel ex c^nsuetis eleemosynis vel alio modo congruae
sodalium habitationi et sustentationi provisum iri ^.
Can, 497.
§ 1. Ad erigendam domum religiosam exemptam, sive formatam sive
non formatanr, aut monasterium monialium, aut in locis Sacrae Congre-
gationi de Prop. Fide subiectis quamlibet religiosam domum, requiritur
beneplacitum Sedis Apostolicae et Ordinarii loci consensus iu scriptis
datus; secus, satis est Ordinarii venia *.
1 Pius IX, allocut. « Probe fnemineritit >, 22 ian. 1865; aUocut. « Cum 9aepe », 2S >iil.
1866; Leo XIII, ep. « Le religtoee famiglie >, 29 iun. 1901.
3 I^ XIII, const. « Conditae a Christo », 8 dec. 1900, i 1, n. FV.
3 Leo XIII, const. « Conditae a Chriato >, 8 dec. 1900, | 1, n. V.
« Clemens VIII, const. « Qitoniam >, 23 iol. 1603, f 1; Urfoanus VIII, oonst. c Ro-
manus Pontifew », 28 aug. 1624, S 2; Innocentius XII, oonst. « Huper >, 23 dec. 1607, § 9»
10, 30; Leo XIII, const. « Conditae a Chrieto », 8 dec. 1900, i 1, n. III; S. C. Bp. et Beg.,
Amerina, 8 nov. 1574; MUeten,, 23 au^. IK^; lAebonen,, 4 iul. 1694; Averaana, 11 iul. 1594;
17 aug. 1622, f 2; Sorana, 20 iun. 1^1; D^ Serena, 27 iun. lSOS;.Ferrarien., 27 apr. 1855;
Montisvidei, £2 febr. 1856; ^. C. C, decr. 21 iun. 1625; decr. TSmy. 1607.
s C. 10, 12-14, G. XVIII, q. 2; c. un., de eroeaitihue praelatorum et euhditorum, V, 6,
in VI% Conc. Trident, sess. XXV, de regularibue, c. S; 8. Pius V, const. « Btei memdi-
oantium », 16 tnaii 1567, i 1, n. 23, i 2, n. 23; const. < Bm eupernae », 16 aug. 1567, i 2, 3;
Urfoanus VIII, const. « Romanus Pontifcm », 28 aug. 1624, i 1, 2; Innocentius X, ccmst
Digitized by
Google
Liher 8ecundU9 - De Pertonis 143
§ 2. Ck>n8tituendae novae domus permissio facultatem secumfert pro
religionibus clericalibuB habendi ecclesiiun yel publicum oratorium domui
adnexum, salyo praescripto can. 1162, § 4, et sacra ministeria peragendi,
seryatis de iure serrandis; pro omnibuB religionibusy pia opera exercendi
religionis propria, salvia conditionibus in ipsa permissione appositis ^
§ 3, Ut aedificentur et aperiantur schola, hospitium vel similis ra-
tionis aedes separata a domo etiam exempta, necessaria est et sufficit
specialis Ordinarii scripta licentia '.
§ 4. Ut constituta domus in alios usus conyertatur^ eaedem soUemni-
tates requiruntur de quibus in § 1, nisi agatur de conversione quae, salvis
fundationis legibus, ad internum regimen et disciplinam religiosam dum-
taxat referatur ^.
Gan. 498.
Domus religiosa sive formata siye non formata^ si ad religionem
exemptam pertineat, snpprimi nequit sine beneplacito apostolico; si ad
Gongregationem iuris pontificii noa exemptam, supprimi potest a sn-
premo Moderatore, consentiente Ordinario loci; si ad Oongregationem
iuris dioecesani, sola Ordinarii loci auctoritate, audito Gongregationis
Moderatore, salyo praescripto can. 493, si de unica domo agatur, salyo-
qne iure recursus in suspensiyo ad Sedem Apostolicam ^.
TITULUS X.
De rellgionum reglmine.
Caput I.
De Superioribua et de Capitulis.
Gan. 499.
§ 1. Beligiosi omnes, taiiquam supremo Superiori, subduntur Bo-
mano Pontifici cui obedire tenentur etiam yi yoti obedientiae.
§ 2. Gardinalis Protector cuiuslibet religionis, nisi aliud ^presse
cautum f uerit in pcculiaribus casibus, iurisdictione in religionem aut in
singulos sodales non pollet, nec potest se interiori disciplinae et bonorum
administrationi immiscercy sed eius est tantummodo bonum religionis
consilio et patrocinio promoyere '.
c Instaurandae », 15 oct. 1662, i 5; Leo XIII, coiuit. < Romanoa Pontiflces », 8 maii 1881;
const c Conditae a Christo ^, 8 dec. 1900, S h n* II> 1 2, u. III; 8. 0. Bp. et Reg., 21 maii
1506; Vioentina^lO apr. 1615; Romana, 20 mart. 1841, ad 5; Urbevetana, 1 sept. 1854; 8. G.
de Prop. Pide, litt encycl. 7 dec. 1901.
1 8..B. C, Neapolitana, 21 apr. 1635; Fanen., 63 mart. 1641; Fanen,, 8 apr. 1702,
ad 1-3.
9 Leo XIII, oonst. c Romano$ Pontiflces ^, 8 maii 1881.
3 C. nn., de excessibus praelatorum et suhditomm, y, 6, in Vl^, Leo XIIT, const.
c Romwnos Pontifices >, 8 mali 1881.
4 Leo XIII, coDSt. c Conditae a Christo », 8 dec. 1900, | 1, n. yi; S. C. C, Ugentina,
23 febr., 16 niart. 1715, ad 1.
c Innocentins XII, const. c ^hristifldelium >, l^ febr. 16M, | 5 aq.; 8. C Ep. et Reg.,
• mali 1715.
Digitized by
Google
144 Codem Iuri$ Canonioi
Can. 500.
§ 1. Subduntur quoque religiosi Ordinario loci, iis exceptis qui a
Sede Apostolica exemptionis privilegium consecuti sunt, salva semper
potestate quam ius etiam in eos locorum Ordinariis concedit *
§ 2. Moniales quae sub iurisdictione Superiorum regularium ex
praescripto constitutionum sunt, 0]*dinario loci subduntur tantum in
casibus iure expressis *.
§ 3. Nulla virorum religio sine speciali apostolico indulto potest sibi
subditas habere religiosas Congregationes mulierum aut earum reiigio-
sarum curam et directionem retinere sibi specialiter commendatam *.
Can. 501.
§ 1. Superiores et Capitula, ad normam constitutionum et iuris com-
munis, potestatem habent dominatiyam in subditos; in religi6ne autem
clericali exempta, habent iurisdictionem ecclesia43ticam tara pro foro in-
terno, quam pro externo *.
§ 2. Superioribus quibuslibet districte prohibetur quominus in causis
ad S. Officium spectantibus se intromittant '•
§ 3. Abbas Primas et Superior Congregationis monasticae non
habent omnem potestatem et iurisdictionem quam ius commune tribait
Superioribus maioribus, sed eorum potestas et iurisdictio desumenda est
ex propriis constitutionibus et ex peculiaribus Sanctae Sedis decretis,
flrmo praescripto can. 655, 1594, § 4 •.
Can. 502.
Supremus religionis Moderator potestatem obtinet in omnes provin-
cias, domos, sodales religionis, exercendam secundum constitutiones; alii
Superiores ea gaudent intra fines sui muneris \
Can. 503.
Superiores maiores in religionibus clericalibus exemptis possunt no-
tarios constituere, sed tantum pro negotiis ecclesiasticis suae religionis.
Can. 504.
Firmis propriis cuiusyis religionis constitutionibus quae provectio-
rem aetatem aliaque potiora requisita exigant, ad munus Superioris
^ Vide etiam can. 615; 618.
a Vide etiam can. 615.
s S. G. Ep. et Beg;, Burdigalen., 11 apr. 1862.
4 C. 0,.X, de atatu monachorum et canonioorum regularium, III, 35; G<mc. Trident.,
sess. XXV, dc regularibus, c. 1; Leo XIII, const. c Conditae a Chri9to b, 8 dec. 1900,
I 2, n. I.
A Paulus y, const. c Komanus Pontifew b, 1 sept. 1606, | 2; S. C. S. Off., decr. 8 ial.
1660; decr. 15 maU 1901.
e Leo XIII, litt. ap. c Summum semper b, 12 iul. 1893, n. I, II, lY, V; S. 0. Bp. et
Reg., decr. 16 sept. 1894.
1 Leo XIII, const. c Conditae a Christo », 8 dec. 1900, | 2, n. II; S. C. Ep. et Beg.,
Canarien., 9 apr. 1895; S. 0. de Prop. Flde (C. G.), 26 ian. 1885.
Digitized by
Google
Liber Becundus - De Penanii 145
maioris inhabiles sunt qui eandem religionem professi non sunt a decem
saltem annis a prima professione computandis, non sunt ex legitinfo ma-
trimonio nati et annos quadraginta non expleverunt, si agatur de supremo
religionis Moderatore aut de Antistita in monialium monasterio; annos
triginta^ si de aliis Superioribus maioribus ^
Can. 505.
Superiores maiores sint temporarii, nisi aliter ferant constitutiones;
Superiores autem minores locales ne constituantur ad tempus ultra trien-
nium; quo exacto, possunt ad idem munus iterum assumi, si constitutio-
nes ita ferant, sed non tertio immediate in eadem religiosa domo '
Can. 506.
§ 1. Antequam ad Superiorum maiorum electionem deveniatur in
religionibus virorum^ omnes et singuli e Capitulo iureiurando promittant
9e electuros quos secundum Deum eligendos esse existimaverint ^.
§ 2. In monasteriis monialium, comitiis eligendae Antistitae praesit,
quin tamen clausuram ingrediatur; Ordinarius loci aut eius delegatus
com duobus sacerdotibus scrutatoribus, si moniales eidem subiectae sint;
aecus, Superior regularis; sed etiam hoc in casu Ordinarius tempestive
moneri debet de die et hora electionis, cui potest una cum Superiore regu-
lari per se ipse vel per alium assistere et, si assistat, praeesse ^.
§ 3. In scrutatores ne assumantur ipsarum monialium confessarii
ordinarii ■.
§ 4. In mulierum Congregationibus electioni Antistitae generalis
praesideat per se vel per alium Ordinarius loci, in quo electio peragitur;
^ C. 6, O. XVIII, q. 2; c. 27, 37, 88, 49, X, de eleoHone et elecii poteetaU, I, 8; c. 1,
X, de fUae preebyterorum ordinandie vel non, I, 17; c. 28, 48, de electUme et electi pote-
etate, I, 6, In VI*; c. 1, de electione et electi poteetate, I, 8, in Clem.; c. 1, de statu mo-
naohorum vel canonioorum regularium, III, 10, in Clem.; Conc. Trident., sess. XXY, de
r^gularibus, c. 7, 21; Leo X (in Conc. Lateranen. V), const. c Supemae diapositionia b,
5 maii 1514, | 8; Sixtus Y, const. c Cum de omnibus », 2G nov. 1587, | 3; const. c Ad Ro-
manum », 21 oct. 1588, | 3, A* S. C. Ep. et Reg., Mesaanen., 1 mart. 1606; Nucerina et
7'adinen., a. 1017; Uiepalen,, 25 Oic. 1617; decr. c Perpen^ie », 8 maii 1902, n. 8; S. C. C,
troroeempronien,, a. 1596; Viterbien,, 13 maii 1628; VigUien,, 12 mart. 1668; 24 sept. 1678;
8. C. snper Statu Reguiariam, declar. 12 iun. 1858, n. VIII; 10 ian. 1891.
3 C. 0, X, de Btatu monacharum et canoniccrum regularium, III, 85; S. C. de BeU-
grlofiis, 4 iun. 1910.
s Ciemens YIII, decr. c NuUu$ omnino b, 25 iul. 1599. i 28; 8. C. C, decr. 21 sept
1024, i 1.
* Reg. 68, 72, B. J., in VI«; Conc. Trident., sess. XXV, de regularibua, c. 7; Grego-
rlQs XV, cone^. c InscrutabUi », 5 febr. 1022, i 5; Ciemens XII, const. c Admonet No8 b,
11 aug. 1735, i 1, 3; Clemens XIII, const. c Jnter multiplicea », U dec. 1758, i 5-7; S. C
JSp. et Beg., Ttieleeina, 29 nov. 1580; NoUina, 5 noT. 1596; Cathacen., 20 iul. 1621; Lycien.,
22 iun. 1629; Obeervantium Anconitanorum, 4 oct. 1638; Fulginaten., 19 iun. 1671; Luceo-
rien., 29 apr. 1729, ad 1; 8. C C, Conimb^^n., 16 iul. 1636; Curien., 10 epr. 1660, ad 2;
Tiburtina, 26 apr. 1727, ad 1-3: Pharaonen., 19 sept., 14 nov. 1733, ad 1; Converaanq,
13 mart., 24 apr., 8 maii 1751, ad 1, 2; Olomucen., 7 iun., 2 aug. 1755, ad 9; S. C de BeU-
glosis, decr. 27 aug. 1910.
fi 8. C de Beiigiosis. decr. '^ aug. 1910.
Code9 lurie Canonid. ^ 10
Digitized by
Google
146 Oodem luris CammM
cuiy si agatur de Congregationibus iuris dioecesani, peractam electionem
confirmare vel rescindere int^um est pro conacientiae officio ^
Can. 507,
§ 1. In electionibus quae a Capitolis flunt, seryetur ius commune de
quo in can. 160182, praeter cuiusque religionia constitutiones eidem non
contrarias '.
§ 2. Caveant omnes a directa vel indirecta suffragiorum procura-
tione tam pro seipsis quam pro aliis ^.
§ 3. Postulatio admitti potest solnm in casu extraordinario et dum-
modo in constitutionibus non prohibeatnr.
Can. 508.
In sua quisque domo SHperiores commorentur nec ab eadem disce-
dant, nisi ad normam constitutionum ^.
Can. 509.
§ 1. Omnis Superior debet notitiam et exsecutionem decretorum
Sanctae Sedis, quae religiosos i^espiciunt^suos inter subditos promovere^.
§ 2. Curent Superiores locales :
1."* Ut saltem semel in anno, statis diebus, publice legantur pro-
priae coostitutiones, itemque decreta quae publice legenda Saucta Sedes
praescribet;
2."* Ut saltem bis in mense, firmo praescripto can. 565, § 2, chri-
stianae catechesis habeatur instructio pro conversis et familiaribus, au-
dieutium conditioui accommodata, et, praesertim in religionibus laicali-
bu8, pia ad omnes de familia exhortatfo *.
Can. 510.
Abbas Primas, Superior Congregationis monasticae et cuiusvis reli-
gionis iuris pontificii Moderator supremus debet quinto quoque anno vel
saepius, si ita forant constitutiones^ relationem de statu religionis ad Sau-
ctam Sedem per documentum mittere, subsignatum a se cum suo Consilio
et, si agatur de Congregatione mulierum, etiam ab Ordinario loci in quo
snprema Antistita cum suo Consilio residet \
i I^ XIII, const. « Conmae a Cliriato », 8 dec. 1900, { 1, n. IX, § 2, n. I.
2 Conc. Trldent., sess. XXV, de rcgularilms, c. 6; 8. 0. C, Erefniiarum B, Petri de
Fi9i9, 3 febr. 1680.
3 ClemenB VIII, decr. « yullus omnino », 25 iul. 1699, i 22; S. C. C, decr. 21 sept.
1624, I 1.
* C. 1, de 8tatu monachorum vel. canonicorum regularium, III, 10, in Clem.; S. C.
Ep. et Beg., ViBteroien., 2 mart. 1685.
» S. C S. Oflf., 15 maii 1901; 8. C. Ep. et Reg., decr. « Quemadmodum », 17 dec.
1890, n. 7; S. C. super Statu Regularium, decr. c Romani Pontiflcea », 25 ian. 1848, n. V;
S. C de Religiosis, 3 iul. 1910.
• Clemens YIII, decr. « Nullus omnino », 25 iul. 1509, S 25; S. C Ep. et Reg., decr.
22 aug. 1814, n. XI; S. C C, decr. 21 eept. 1624. { 1.
r S. C Bp. et Reg., decr. 16 iul. 1900.
Digitized by
Google
lAb^r aeounduM • De Penanii 147
Can. 511.
Maiores religionum Snperiores quos ad hoc munus constitationes
designanty temporibns in eisdem definitis, omnes domos sibi subiectas
yisitent per se^ vel per alios, si f uerint legitime impediti K
Can. 512.
§ 1. Ordinarius loci per se vel per alium quinto quoque anno yisitare.
debet:
1.'' Siugula monialium monasteria quae sibi vel Sedi Apostolicae
inunediate subiecta sunt;
2."* Singulas domos sive yirorum siye mulierum Congregationis
iuris dioecesani ^.
§ 2. Visitare quoque eodem tempore debet :
1.'' Monasteria monialium, quae regularibus subduntur, circa ea
quae ad clausurae legem spectant; imo etiam circa alia omnia, si Superior
regularis ea a quinque annis non visitaverit;
2.^ Singulas domos Congrcgationis clericalis iuris pontiflcii etiam
exemptae, in iis quae pertinent ad ecclesiam, sacrarium, oratorium pu-
blicnm, sedem ad sacramentum poenitentiae;
S."* Singulas domos Congregationis laicalis iuris pontificii non
solnm in iis, de quibus in superiore numero, sed etiam in aliis, quae ad in-
ternam disciplinam spectant, ad normam tamen can. 618, § 2, n. 2 '.
§ 3. Quod ad bonorum administrationem attinet, serventur prae-
scripta, can. 532-535.
Oan. 513.
§ 1. Visitator ius et ofiicinm habet interrogandi religiosos quos opor-
tere iudicaverit et cognoscendi de iis quae ad visitationem spectant; omnes
autem religiosi obligatione tenentur respondendi secundum veritatem,
nec Superioribns fas est quoquo modo eos ab hac obligatione av^rtere aut
yisitationis scopum aliter impedire *.
1 C. 7, X, d€ statu monachorum et oaiwfhicorum regularium, III, 35; Bieg. 68, 72, R. J.,
in yjo; Conc. Trldent, sess. XXV, de regularihus, c. 1, 8» 20.
3 Reg. 68, 72, R. J., in Vl^; c. 2, de statu monachorum vel canonicorum regularium,
ni, 10, in Clem.; Leo XIII, const. « Conditae a Chriato b, 8 dec. 1900, i 1, n. X; S. C. Bp.
eH Reg., Tomacen., 19 oct. 1621, ad 1; S. C. C, Lamaoen,, 16 sept. 1605; Regien,, 13 ian. 1624.
3 C. 2, de atatu mofMchorum vel canonicorum regularium, III, 10, in Cleio.;
Leo XIII, const. € Conditae a Christo », 8 dec. 1900, i 2, n. XI; S. C. Ep. et Reg., Pisto-
rien,, 21 noT. 1501; Caaalen., 9 nov. 1592; Sulmonen., 23 maU 1596; Comen., 31 ian. 1596;
Comen. 25 Inn. 1596; Ferrarien., 2 maii 1600; Auguatana, 22 sept. 1628; Nucerina Pagano-
rum, 7 iul. 1724, 28 sept. 1725, ad 1-4; Luceorien., 29 apr. 1729, ad 4; Pinerolien., 28 iul.
1837, ad 4 et 3 maU 1839; Rhedonen., 27 febr. 1863; Utt. 14 maU 1872; S. C. C, Regien.,
7 mart. 1608. ad 7; Civitatis Regum, 17 iun. 1617; 24 sept. 1622, 17 febr. 1624; mennen.,
9 sept. 1626, ad 1; Chilen., 14 noT. 1626, ad % Limana, 12 aug. 1628, ad 2; Catacen., 17 noT.
1629, ad 2; Regien., 9 nov. 1630; Colimbrien., 26 maii 1640; Catanien., 23 febr. 1641, ad 1;
Moguntina, 60 ian. 1644; Curien., 10 apr. 1660, ad 1; Nulliua, 2 apr. 1661; Florentina, 29
inl. 1684, ad 5; AHminen., 2 et 16 dec. 1747, 27 ian. 1748, ad 1-4; Basileen., 22 eept. 1753,
9 febr. 1764, ad XII.
« C 2, de statu monachorum vel canonioorum regularium, III, 10 in Clem.; S. C
Bp. et Reg., Card. 8. Praxedis, 3 ian. 1581; yucerina Paganorum, 7 iul. 1724, 28 sept.
1726, ad 6, 7; Luceorien., 29 apr. 1729, ad 5.
Digitized by
Google
148 Oodem luris OammM
§ 2. A decretin ViRitatoris recursus datur in devolutiyo tantum, nigi
Visitator ordine iudiciario processerit ^
Oan. 514.
§ 1. In omui religione clericali ius et officium Superioribus est per
se yel per alium aegrotis professis, noyitiis, aliisye in religiosa domo din
noctuque degentibus causa famulatus ant educationis aut hospitii aut
inflrmae yaletudinis, Eucbaristicum Viaticum et extremam unctionem
mihistraudi *.
§ 2. In monialium domo idem ius et officium babet ordinarius con-
fessarius yel qui eius yices gerit* '.
§ 3. In alia religione laicali hqc ius et offleium spectat ad parochnm
loci yel ad cappellanum quem Ordinarius parocho suflfecerit ad nonnam
can. 461, § 2.
§ 4. In funeribus senretur praescriptum can. 1221 , 1230, § 5.
Can. 515.
Prohibentnr tituli dignitatum yel officiorum mere honorifici; soli, si
id permittant constitntiones, tolerantur tituli officiorum maiorum, quibuB
religiosi in propria religione reapse functi sint *.
Can. 516.
§ 1. Supremus religionis aut monasticae Congregationis Moderator,
Superior proyincialis et localis saltem formatae domus habeant suos con-
siliariosy quorum consensum aut consilium exquirant ad normam consti-
tutionum et sacrorum canonum '.
§ 2. Sint etiam pro administratione bouorum tempoRalium oeconomi :
generalis qui religionis uniyersae bona administreti proyinciaiis qui pro-
yinciae^ localis qui singularum domorum; qui omues officio suo fuugan-
tur sub directione Sui>erioris •.
§ 3. Oeconomi generalis et proyincialis munus gerere Superior ipse
non potest; munus yero oeconomi localis, quamyis melius a munere Su-
perioris* distinguaturi componi tamen cum eo potest, si necessitas id
exigat.
§ 4. Si de modo oeconomos eligendi constitutiones sileant, a Supe-
riore maiore cum consensu sui Consilii eligantur.
i BenedictUH Xiy, const. c Ad mmtantis b, 80 inart. 1742^, { 6» 10, 10-21, 24; 8. O.
Bp. et Reg., Tonuioen., 19 oct. 1621, ad 1; Auffuatinianorum, 29 ian. 1049.
3 C. 16, X, de ewcessibue praclatorum et iubditorum, y, 31; c. 1, de privtteffiie et
emoesHbus privileffiatorum, V, 7, fn Clem.; S. C. Ep. et Reg., Parmen., 21 inl. 1848;
8. C. C, Mediolanen., menae ion. 1587, ad 5; 7 aug. 1683, ad 1.
3 S. C. Ep. et Reg., Caesenaten,, mense maio 1788, ad 1, 2.
* Pius X, motu propr. € Quo meffis », 23 oct. 1911, n. yill; S. C. Bp. et Reg., 8 tebr.
1718.
A S. C. de Religiosis, instr. 30 iul. 1909, n. I, U, yi.
6 Conc. Trldent., «ess. XXy, de reffularibue, c. 2.
Digitized by
Google
Uber SeounduM - De Penanis 140
Can. 517.
§ 1. Quaeyis viromm religio iuris pontificii procuratorem generalem
habeaty qui^ secundum constitutiones designatus, negotia propriae reli-
gionis apud Banctam Sedem pertractet ^
§ 2. Antequam praescriptum in constitutionibus tempus exBpiret, ne
amoyeatur, inconsulta Sede Apostolica.
Caput II.
De confessariis et cappellanis.
Can. 518.
§ 1. In singulis religionis clericalis domibus deputentur plures pro
sodalium numero confessarii legitime approbati, cum potestate, si agatur
de religione exempta, absolvendi etiam a casibus in religione reservatis '.
§ 2. Superipres religiosi, potestatem audiendi confessiones habentes^
possunty servatis de iure servandis, confessiones audire subditorum, qui
ab illis sponte sua ac motu proprio id petant, at sine gravi causa id per
modum habitus ne agant '.
§ 3. Caveant Superiores ne quem subditum aut ipsi per se aut per
alium yiy metu^ importunis suasionibuR aliave ratione inducant ut pec-
cata apud se confiteatur ^.
Can. 519.
Firmis constitutionibus quae confessionem statis temporibus praeci-
piunt yel suadent apud determinatos confessarios peragendam, si reli-
giosuSy etiam exemptus^ ad suae conscientiae quietem, confessarium
adeat ab Ordinario loci approbntum, etsi inter designatos non recensitum,
confessio, reyocato quolibet contrario priyilegio, yalida et licita est; et
confessarius potest religiosum absolvere etiam a peccatis et censuris in
religione reseryatis ■.
Can. 520.
§ 1. Singulis religiosarum domibus unus dumtaxat detur confessa-
rius ordinarius, qui sacramentales confessiones uniyersae communitatis
excipiat, nisi propter magnuiti ipsarum numerum yel aliam iustam cau-
sam sit opus altero yel pluribus °.
1 Leo XIII. Utt. ap. c Bumm«m eemper », 12 iul. 1898» n. I; S. C. Bp. et Reg., decr.
22 aag. 1814, n. III.
9 OlemenB yill, decr. c SanctiaHmus b, 26 maU 1508, i 8; S. O. C, decr. 21 sept. ie24>
I 1; 8. 0. snper Stata Regalarinm, 17 ang. 1866.
s Clemens yill, decr. c SanctUsimua b, 26 maU 1508, i 2; S. C. S. Off., 6 inl. 1880;
B. O. C, Parisien,, 80 mart. 1504; decr. 21 sept. 1624, i 1.
4 S. 0. 8. Off., 6 inL 1800.
8 8. 0. Bp. et Reg., 4 inl. 1862; 8. 0. de Religiosis, decr. 5 aug. 1018; Romana ei
aiiarum, 8 maU 1014.
• Oonc. Trident., sess. XXy, de regularihue, c. 10; Benedictns Xiy, const. c Paato-
ralU curae », 5 ang. 1748; const. c Quamvie iusto », 80 apr. 1740, i 14; Leo XIII, const.
c Oonditae- a ChrUto », 8 dec. 1000, i 2, n. yill; 8. 0. Bp. et Reg., Vallieoletana, 4 apr.
1704, ad 5; TurHtana, febr. 1768; decr. c Quemadmodum b, 17 dec. 1800, n. 4; Mazarien.
et ViviiatU Plebie, 7 dec. 1006, ad 1; 8. 0. de Religlosie, decr. 8 febr. 1018, n. 1.
Digitized by
Google
160 Oodem iwrU Ommmiei
§ 2. Si qua religiosa. ad animi soi quietem, et ad maiorem in via
Dei progressumy aliquem specialem confessarium vel moderatorem spiri-
tualem poatulet, enm facile Ordinarius concedat; qui tamen invigilet ne
ex hac concessione abusus irrepant; quod A irrepserint, eos caute et pru-
denter eliminet, salva couRcientiae libertate ^
Can. 521. .
§ 1. Unicuique religiosarum communitati detur confessarius extra-
ordinarius qui quater saltem in anno ad domum religiosam accedat et
cui omnes religiosae se sistere debent, saltem benedidtionem recepturae '.
§ 2. Ordinarii locoruro, xn quibus religiosarom communitates exsi-
stunty aliquot sacerdotes pro singulis domibus designent, ad quos pro
sacramento poenitentiae in casibus particularibus recurrere eae facile
possinty quin necessarium sit ipsum Ordinarium toties quoties adire ^.
§ 3. Si qua religiosa aliquem ex iis confessariis, expetat, nulli Anti-
stitae Uceat nec per se nec per alios^ neque directe oeque indirecte, peti-
tionis rationem inquirere; petitioni yerbis aut factis ref ragari, aut quavis
ratione ostendere se id a^re ferre ^.
Can. 522.
Si, non obstante praescripto can. 520, 521^ aliqua religiosa, ad suae
conscientiae tranquillitatem, confessarium adeat ab Ordinario loci pro
mdlieribus approbatum, confessio in qualibet ecclesia vel oratorio etiam
semi-publico peracta, yalida et licita est, revocato quolibet contrario pri-
vilegio; neque Antistita id prohibere pptest aut de ea re inquirere, ne in-
directe quidem; et religiosae nihil Antistitae referre tenentur '.
Can. 523.
Beligiosae omnes, cum graviter aegrotant, licet mortis periculum
absit, quemlibet sacerdotem ad mulierum confessiones excipiendas appro-
batum, etsi non destinatum religiosis, arcessere possunt eique, perdurante
1 S. O. de Bellgiosls, decr. 8 febr. 1818, n. 5, 18; 22 apr. 1917.
a Ck>nc. Trident., sess. XXY, de regvUiribus, c. 10; Innocentius XIII, const. c Apo-
atolici ministerii », 28 maii 1728, i 21; Benedictas XIII, const. « /n supremo b, 23 sept
1724, 1 17, 28; const. c Pa&tordli9 offlcii b, 27 mart. 1726, { 8, 9; Benedictoa XIY, ep. encyd.
c Demandatam b, £4 dec. 1748, i 24; conift. c Pa9torali$ curae b, 5 ang. 174S; oonst. c Quam^
vi9 iu9to », 80 apr. 1749. i 18, 14; Pina IX, ep. encycl. c Cum nuper », 20 lan. 1858; Leo Xlllt
cOnat. c Conditae o Christo », 8 dec. 1900, i 2, n. VIII; S. C. Bp. et Reg., Cameraoen.,
20 sept. 1598, ad 3; decr. 20 dec. 1816; VaUi9oletana, 4 apr, 1704, ad 4; decr. c QuemadmO'
dum », 17 dec. 1890, n. 4; S. O. O., Luoen., mense nov. 15S5; 2 sept. 1617, ad 2; SiUutiarum,
20 sept. 1612, ad 4; Ariminen., 2 et 16 dec. 1747, 27 ian. 1748, ad 10, 18; 8. C. de Religioeis,
decr. 8 febr. 1918, n. 8.
9 S. C. Bp. et Beg., decr. c Quemadmodum », 17 dec. 1890, n. 4; Malacitana, 14 ang.
1891, ad 3; 1 febr. 1892; S. C. de ReltgioBis, decr. 8 febr. 1918, n. 4.
A Benedictns XIY, conat. c Pastoralis curae b, 5 aug. 1748; const. c Quamvie iU8to »,
80 apr. 1749, | 14; S. C. Bp. et Beg., decr. c Quomadmodum », 17 dec. 1890, n. 4; Maia-^
oitana, 14 aug. 1891, ad 1, 2; 5 ang. 1904; S. C. de BeUgiosifl, decr. 8 febr. 1918, n. U.
s S. C. Bp. et Beg., 27 ang. 1852; Atrehaten., 22 apr. 1872, ad 8; 8. C. de Beliglosis,
decr. 8 f^br. 1913, n. 14.
Digitized by
Google
JJher 8eoundU9 - De Peraonis 151
gravi inflrmitatey qaoties yoluerint, conflteri^ nec Antistita potest eas
sive directe sive indirecte prohibere ^
Oan. 524.
§ 1. In mnnus confessarii religioBarum et ordinarii et extraordinarii
deputentur sacerdotes^ siye e clero saeculari, siye i*eligiosi de Superiorum
licentia, morum integritate ac prudentia praestantes; sint insuper annos
nati quadraginta^ nisi iusta causa^ iudicio Ordiuarii, aliud exigat, nul-
lam potestatem in easdem religiosas in foro externo habentes '.
§ 2. Oonfessarius ordinarius non potest renuntiari extraordinarius
neCy praeter casus in can. 526 recensitos, rursus deputari ordinarius in
eadem communitatei nisi post annum ab expleto munere; extraordinarius
yero immediate ut ordinarius renuntiari potest ^.
§ 3. Oonfessarii religiosarum tum ordinarii tum extraordinarii in-
terno yel externo communitatis regimini nullo modo sese immisceant ^.
Oan. 525.
Si religiosarum domus^Sedi Apostolicae immediate subiecta sit yel
Ordinario loci, hic eligit sacerdotes a confessionibus tum ordinarios tum
eztraordinarios; si Superiori regulari, hic confessarios Ordinario prae-
sentat, cuias est eosdem pro audiendis illarum monialium confessionibus
approbare et Superioris negligentiam^ si opus sit, supplere '•
Oan. 526.
Beligiosarum confessarius ordinarius suum munus ne exerceat ultra
triennium; Ordinarius tamen eum ad secundum, imo etiam ad tertium
^ 8. O. de Religiosls, decr. 8 febr. 1018, n. 15.
s Benedictos Xiy, ep. encycl. c Demandatam b, 24 dec. 1748, i 24; const. c PoMtO'
roHe ourae ». 5 ang. 1748; eon«t. t Quamvie iuato ». 30 apr. 1749. i 14; S. O. Bp. et Beg.,
Pmpien., 21 «ebr. 1014; OHtana, 28 nov. 1721; S. O. de ReUgiosis, decr. 8 febr. 1918, n. 7, 8.
a S. O. Ep. et Beg., PerueinH, 14 febr. 1G31; 8quilUicen., 21 sept. 1540; S. O. de ReU-
gkMia, decr. 8 «ebr. 1913, n. 9.
« S. O. Bp. et Beg., MesMnen,, 17 nov. 1699; 8. O. de Beligiosis, decr. 8 febr.
1918, n. 10.
» Oonc. Trident., sess. XXV, de reffularibud, c. 10; Oregorius XV, const. c Insoruta-
MN », 5 febr. 1522, i 5; Olemens X, const. c Supema b, 21 lon. 1070, i 4; Innocentins XIII,
cooflt. c Apoetolici ministerH b; 23 maii 1723, i 20; Benedlctns XIII, const. c In aupremo b,
28 sept. 1724, i 17, 28; const. c Paetoralie offlcii b, 27 mart. 1726, { 8, 8, 9; C^emens XII,
const. c Admonet 7fo8 », 11 ang. 1735, { 1, 3; Benedlctus XIV, const. c Ad militantia »,
80 mart. 1742, { 20; ep. encycl. c Demandatam », 24 dec. 1748, i 64; const. c Paetordlis
curae », 5 aug. 1748; const. « Quamvis iusto », 30 apr. 1749, i 13, 14; Olemens XIII, const.
« Inter multiplices », 11 dec. 1758, i 5-7; Leo XIII. const. c Conditae a Christo », 8 dec.
1900, i 1, n. XI, i 2, n. VIII; S. O. Bp. et Beg., Veronen., 15 febr. 1693; Bononien., 8 ffebr.
1599; Oebennen., 19 ian. 1618; Tomacen., 19 oct. 1621, ad 2; 8alutiarum, 23 dec. 1644, ad 7;
decr. c Quemadmodum », 17 dec. 1890, n. 4; S. O. C, VerceUen., 23 aug. 1631; Cameracen.,
20 dec. 1631; Belffii, 6 apr. 1647; Oscen., 13 noT. 1649; Cadurcen., 2 iul. 1650, ad 1, 2; Peru-
sina, 26 nov. 1650; lanuen., 16 noT. 1653; Curien., 10 apr. 1660, ad 2; Vratislavien., 16 et
80 ian. 1723; Pharaonen., 19 sept., 14 noy. 1733, ad 3; Constantien., 18 lun., 6 aug. 1746;
Ariminen., 2 et 16 dec. 1747, 27 ian. 1748, ad 10-13; BaHleen., 22 sept. 1753, 9 ftebr. 1754,
ad IX; OUmucen., 7 iun.. 2 aug. 1755, ad 11; S. C. de Beligiosis, decr. 3 febr. 1918, n. 6;
8. O. de Prop. Flde (O. O.), U dec. 1838, ad 9.
Digitized by
Google
152 Codew luriM Carumioi
triennium confirmare potest, si vel ob sacerdotum ad hoc offlcium idoneo-
nim penuriam aliter providere nequeat, yel maior religiosarum pars,
earum quoque quae in aliis negotiis ius non habent ferendi suffragium,
in eiusdem confessarii confirmationemi per seci-eta suffragia, convenerit;
dissentientibus tamen, si velint, aliter providendum est ^.
Can. 527.
Loci OrdinariuSy ad normam can. 880, potest, gravem ob causam, reli-
giosarum confessarium tam ordinarium quam extraordinarium amoyere,
etiamsi monasterium regularibus subdatur et ipse sacerdos a confessio-
nibus sit regularis^ nec tenetur causam amotionis cuiquam signiflcare,
excepta Apostolica Sede, si ab ea requiratur; de amotione autem debet
Superiorem regularem 'monere, si moniales regularibus subdantur.
Can. 528.
Etiam in laicalibus yirorum religionibus deputetur^ ad normam
can. 874, § l^ 875, § 2, confessarius ordinarius et extraordinarius; at si
religiosus aliquem specialem confessarium expostulet, illum Superior
concedat, nullo modo petitionis rationem inquirens neque id aegre se
ferre demonstrans '.
Can. 529.
Si agatur de religionibus laicalibus non exemptis, Ordinarii loci est
sacerdotem a sacris designare et a concionibus probare; si de exemptiSy
Superior regularis eosdem sacerdotes designat eiusque negligentiam sup-
plet Ordinarius ^.
Can. 530.
§ 1. Omnes religiosi Superiores,districte vetantur personas sibi sub-
ditas quoquo modo inducere ad conscientiae manifestationem sibi pera-
gendam ^.
§ 2. Non tamen prohibentur subditi quominus libere ac ultro aperire
animum suum Superioribtis yaleant; imo expedit ut ipsi filiali cum flducia
Superiores adeant, eis, si sint sacerdotes, dubia quoque et anxietates suae
conscientiae exponentes '.
1 Beg. 29, R. J., In yi»; S. C. Ep. et Reg., Comen., 4 mart. 1601; Veronen., 10 «ebr.
1S03; Bononien,^ 8 febr. 1599; Neapolitana, QG noT. 160% Mechlinien,, 10 mart 1084; Vena-
frana, 18 inl. 1749, n.O; Tridentina, 29 ian. 1847, ad 8; 20 Inl. 1876; Magarien. et Civitatie
PleUa, 7 dec. 1906, ad 2-4; S. O. O., 2 sept. 1617, ad 3; SalutiarHm, 20 sept. 1642, ad 0;
8. O. de Beliglosis, decr. 8 febr. 1913, n. 2.
> S. O. Bp. et Beg., decr. c Quemadmodum », 17 dec. 1890, n. 4, 7.
9 Leo XIII, const. c Conditae a Chriato b, 8 dec. 1900, S 1, n. XI, f 2, n. VIII. —
Vide etiam can. 1388» i 8.
4 S. O. Bp. et Beg., decr. c Quemadmodum b, 17 dec. 1890, n. 1, 2, 7.
fi S. O. Bp. et Eteg., decr. c Quemadmodum b, 17 dec. 1800, n. 3.
Digitized by
Google
Liher Beoundus - De Peraonia 153
Caput III.
De bania temporalibus eorumque administratione.
Oan. 531.
Kon modo religiOy sed etiam provincia et domus sunt capaces acqul-
rendi et possidendi bona temporalia cum reditibuB Btabilibus seu f undatiB>
nifli earum capacitas in r^ulis et constitutionibus excludatur aut coar-
ctetur *.
Can. 532.
§ 1. Bona tum religionis, tum provinciae domusque, administrentur
ad normam constitutionum '.
§ 2. Expensas-et actus iuridicos ordinariae administrationis valide^
praeter Superiores, faciunt, intra fines sui muneris, offlciales quoque,
qui in constitutionibus ad hoc designantur.
Can. 533.
§ 1. Pro pecuniae quoque coUocatione servetur praescriptum can. 532,
§ 1; sed praeyium consensum Ordinarii loci obtinere tenentur :
1.'' Antistita monialium et religionis iuris dioecesani pro cuiusvis
pecuniae collocatione; imo, si monialium monasterium sit Superiori re-
gulari subiectum, ipsius quoque consensus est necessarius;
2.'' Antistita in Oongregatione religiosa iuris pontificii, si pecunia
dotem professarum constituat, ad normam can. 549;
3.* Superior yel Antistita domus Oongregationis religiosae, si qui
fundi domui tributi legatiye sint ad Dei eultum beneficentiamve eo ipso
loco impendendam;
4.'' Beligiosus quilibet, etsi Ordinls regularis alumnus, si pecunia
data sit paroeciae vel missioni, aut religiosis intuitu paroeciae vel mis*
sionis '.
§ 2. Haec item servanda sunt pro qualibet coUocationis mutatione.
Oan. 534.
§ 1. f^mo praescripto can. 1531, si agatur de alienandis rebus pre-
tiosis aliisye bonis quorum yalor superet summam triginta millium fran-
» O. 75, O. XII, q. 2; c. 3, O. XII, q. 5; c. 2, O. XVI, q. 4; c. 7, O. XVI, q. «; c. 10, X,
de amstiiuiUmihue, I, 2; c. 2, X, de oonsuetudine, I, 4; c. 1, de verherum HgnifloatUme,
V, U, in Olem.; c 3, 5, de verlKtrum eignifioatione, tlt XIV, In Bxt/avag. loan. XXII;
c. un., de rehue eccleeiae non alicnandi», III, 4, In Bxtrayag. com.; Oonc. Trident,
8688. XXV, de regularibue, c. 2, 8; Martinos V (in Oonc. Oonatantien.), const. c Inter
cuncta» 3, 22 febr. 1418, art. 44, loannls Wicleff, damn.; Oiemens XIII, conat. c Alias ad
Apoetolatue y, 80 ian. 1768, i 1, 5, 7; Pins IX, ep. c IncredibiU b, 17 sept. 1868; ep. encycl.
« Quanta oura », 8 dec. 1864; 8. O. £p. et Beg., Minorum Cajmccinorum, 20 ion. 1686; Ro-
mana eeu Minorum Observanttum, 2 sept. 1870; S. O. O., 8, Severini, mense inl. 1587.
s Leo XIII, const. c Conditae a Christo b, 8 «lec. 1900, i 2, n. IX; 8. O. Ep. et Beg.,
Panormitana, 28 nov. 1606; Placentina, 8 oct. 1611; 8. O. de Religiosis, inatr. 80 inl.
1900, n. X.
9 Leo XIII, conBt. c Romanoe Pontiflcee », 8 mail 1881; const. c Conditae a Christo »,
8 dec. 1900, i 2, n. IX; 8. O. de Prop. Fide, Utt (ad Bp. Boraemnnden.), 7 inl. 1808.
Digitized by
Google
154 Codew luris CanonM
.corum seu libellaruiUy ycl de contrahendis debitis et obligationibus ultra
indicatam summam, contractus Vi caret, nisi beneplacitum apostolicum
antecesserit; secus, requiritur et sufficit licentia, in scriptis data, Supe-
rioris ad normam constitutionum cum consensu sui Capituli seu Gonsilii
per secreta suffragia manifestato; sed si agatur de monialibus aut soro-
ribus iuris dioecesani, accedat necesse est consensus, in scriptis praesti-
tus^ Ordinarii loci, necnon Superioris regularis, si monialium monaste-
rium eidem subiectum sit ^
§ 2. In precibus pro obtinendo consensu ad contrahenda debita vel
obligationeSy exprimi debent alia debita vel obligationes, quibus ipsa
persona moralis, religio vel provincia vel domus, ad eum diem gravatur;
secus obtenta venia invalida est '.
Gan. 535.
§ 1. In quolibet monialium monasterio etiam exempto :
1.'' Administrationis ratio, gratis exigenda, reddatur semel in
annOy aut etiam saepius si id in constitutionibus praescribatury ab An-
tistita Ordinario loci, itemque Superiori regulari, si monasterium sit
eidem subiectum;
2.'' Si ratio administrationis Ordinario non probetur, ipse potest
opportuna remedia adhibere, etiam removendo, si res postulet, oecono-
mam aliosque administratores; quod si monasterium sit Superiori r^^-
lari subiectum, eum Oi^dinarius, uti prospiciat, moneat; quod si ille negle-
xerity ipse per se consulat ^.
§ 2. In aliis muiierum religionibus, ratio administrationis bonorum
quae dotes constituunt, Ordinario loci reddatur occasione visitationis et
etiam saepius, si Ordinarius id necessarium duxerit ^.
§ 3. Loci Ordinario ius insuper esto cognoscendi :
1.'' De rationibus oeconomicis domus religiosae iuris dioecesani;
2.* De administratione fundorum legatorumque de quibus in
can. 533, § 1, nn. 3, 4 *.
1 C. 19, C. XII, q. 2; c. 1, X, de rebut ecdesiae alienandie vel non, III, 13; c. 15, X,
de decimia, primitiia et ohlationihus, III, 30; c. 1, de refms eooleeiae non iUienandi; III,
4, in Clem.; c. un., de rehua eocleaiae non alienandie, III, 4, in Bxtrayag. com.; S. C. C,
Ordinia 8. Francisci, IB mart. 1719; S. C. de Rellgiosis, intctr. 30 inl. 1909, n. I, V-VII.
2 S. C. de Relfgiosis, instr. 30 inl. 1909, n. III. IV.
3 Gregorius XV, const. « Inscrutabili », 5 febr. 1G22, S 5; Ciemens XII, const. « Admo-
net Noa b, 11 aug. 1735, S 1, 3; Benedictus XIV, const. « Ad mUitantie », 30 mart. 1742,
I 20; Clemens XIII, const. « Inter multiplicea », 11 dec. 1758, 1 6-7; S. C. £p. et Reg., PlO'
oentina, 25 maii 157G; Pistorien., 21 nov. 1591; Spalaten,, 9 mart. 1593, S 1; Nucerina Pa-
ganorum, 7 iul. 1724, 28 sept. 1725, ad 9; Camerinen,, 9 dec. 1740, ad 3; S. C. C, Neapoli'
tana, 11 mart. 1673, ad 1; Hleracen,, 26 lan. 1692, ad 2; Pharaonen., 19 sept., 14 nov. 1733,
ad 2; Papien,, 26 ian., 16 febr., 16 mart. 1743, ad 9; Ariminen,, 2 et 16 dec. 1747, 27 ian.
1748, ad 9; Conversana, 13 mart., 24 apr., 8 maU 1751, ad 23; Olomucen,, 7 iun., 2 aug.
1755, ad 10.
4 Vide etiam can. 550, S 2.
s Leo XIII, const. « Conditae a Chrieto », 8 dec. 1900, S 1, n. X, 1 2, n. IX, XI.
Digitized by
Google
Liher 8eoundu$ - De PertofMt 165
OaN. j536.
§ 1. Si persona moralis (sive religio, sive provincia, siv^ domus) de.,
bita et obligationes contraxerit etiam cum Superiorum licentia, ipsa
tenetur de eisdem i*edpondere.
§ 2. Si contraxerit regularis cum licentia Superiorum, respondere
debet persona moralis, cuius Superior licentiam dedit; si religiosus vo-
torum simplicium, ipse respondere debet, nisi de Superioris licentia
negotium religionis gesserit ^.
§ 3. Si contraxerit religiosus sine ulla Superiorum licentia, ipsemet
respondere debet, non autem religio vel provincia vel domus '.
§ 4. Firmum tamen semper esto, contra eum, in cuius rem aliquid
ex inito contractu versum est, semper posse actionem institui.
§ 5. Gaveant Snperiores religiosi ne debita contrahenda permittant,
nisi certo constet ex consuetis reditibus posse debiti foenus solvi et intra
tempus non nimis longum per legitimam amortizationem reddi summam
capitalem.
Can. 537.
Largitiones ex bonis domus, provinciae, religionis nou permittuiptur,
nisi ratione eleemosynae vel alia iusta de causa, de venia Superloris et
ad normam constitutionum ^.
TITULUS XI.
De admissione In religionem.
Can. 538.
In religionem admitti potest quilibet catholicus qui nuUo legitimo
detineatur impedimento rectaque intentione moveatur, et ad religionis
onera ferenda sit idoneus ^.
Caput I.
De postulatu.
Gan. 539.
§ 1. In religionibus a votis perpetuis mulieres omnes et, si agatur de
religione virorum, conversi, antequakn ad novitiatum admittantur, po-
i S. O. de Religlodls, 18 aog. 1914.
9 O. 4, X, de fldeiuesorifms, III, 22; Beg. 76, B. J., in VI»; e. 1, de rebua eoclesiae
non alienandie, III» 4, in Olem.; S. O. Bp. et Beg., AeHna, 5 febr. 1791.
a O. 8» X, de donatUmihus, III, 24; Beg. 76, B. J., in Vl^; Olemens VIII, const.
c Beliffioeae oonffregatione$ », 19 iiin. 1594; decr. c Nullus onmino b, 25 iul. 1599, S 21;
Urbanos VIII, const. c Nuper b, 16 oct. 1640; S. O. Bp. et Beg., litt. circulares 28 iol.
1706; Aeeina, 5 febr. 1791; S. O. O., decr. 21 sept. 1624, S 1; S. O. de BeUglosis, instr. 80
iul. 1909, n. XIII.
A O. 20, O. XVI, q. T; c. 2, O. XX, q. 2; c. 2, O. XXXIII, q. 5; c. 1, X, de regulaHbue
et traneeuntihue ad religionem, III, 31; Bixtus V, const. c Vum dc omnibua p, 2^ noT.
1587, I 4; Olemens VIII, const. c Cum ad regularem », 19 mart. 1608, i 5; Alezander VII»
oonst. c Sacroeancii », 18 ian. 1658, { 2, n. VI; Olemens IX, const. c In excelea », 13 sept.
1009, i 1, n. VI, i 3; S. O. O., decr. 21 sept. 1624, i 1; S. O. saper Statu Begalarinm, de-
clar. 29 maU 1857, ad 2; 8. O. de Beliglosis, decr. 1 ian. 1911; decr. 15 ang. 1912, n. 1.
Digitized by
Google
156 Oodem lurit OmumM
stulatum ad sex saltem integros menses peragant; in religionibus vero a
Yotis temporariiSy ad necessitatem et tempus postulatus quod attinet,
standum constitutionibus ^
§ 2. Superior maior praescriptum postulatus tempus potest proro-
gare, non tamen ultra aliud semestre.
Gan. 640.
§ 1. Poetulatus peragi debet yel in domo novitiatus vel in alia reli-
gionis domo in qua disciplina seeundum constitutiones accurate seryetur
sub speciali cura probati religiosi '.
§ 2. Postulantea vestem induant modestam ac diyersam a yeste no-
yitiorum •.
§ 3. In monasteriis monialinm adspirantes, dum postulatum per-
agunty lege clausurae tenentur ^.
Gan. 541.
Postulantes, antequam noyitiatum incipiant, exercitiis spiritualibus
yacent per octo saltem integros d{es; et, iuxta prudens confessarii iudi-
cium, praemittant generalem anteactae yitae confessionem.
Caput II.
De novitiatu.
Art. I. — De requitUis ut quie in noviUatum (^dmittatur.
Oan. 542.
Firmo praescripto can. 539-541, aliisque in propriis cuiusque reli-
gionis constitutionibus,
1.'' Inyalide ad noyitiatum admittuntur :
Qui sectae acatholicae adhaeserunt;
Qui aetatem ad noyitiatum reqnisitam non habent;
Qui religionem ingrediuntur yi, metu grayi aut dolo inducti, yd
quos Superior eodem modo inductus recipit;
Coniux, durante matrimonio;
Qui obstringuntur yel obstricti fuerunt yinculo professionis reli
giosae;
Hi quibus imminet poena ob graye delictum commissum de quo
accusati sunt yel accusari possunt;
Episcopus siye residentialis sive titularis, licet a Romano Pontiflce
sit tantum designatus;
Clerici qui ex instituto Sanctae Sedis iureiurando tenentur operam
suam nayare in bonum suae dioecesis yel missionum, pro eo tempore quo
iurisiurandi obligatio perdurat.
^ S. O. de Rellgiosis, decr. 15 ang. 1912, n. 2, 8.
a 8. C. de Religlosis, decr. 1 ian. 1911.
3 S. O. de Reiigiosis, decr. 16 ang. 1912, n. 8.
« S. O. de Religiosis, 7 noy. 1916.
Digitized by
Google
Liher Seoundus - De Personis 157
2/ Illicitey 8ed valide admittautur :
Clerici in sacris constituti, inconsulto loci Ordinario aut eodem
contradicente ez eo quod eorum discessus in grave animarum detrimen-
tum cedaty quod aliter vitari minime possit;
Aere alieno gravati qui solvendo pares non sint;
Beddendae rationi obnoxii aut aliis saecularibus negotiis impli-
catiy ex quibus lites et molestias religio timere possit;
Pilii qui parentibus, idest patri vel matri, avo vel aviae, in gravi
necessitate constitutis, opitulari debent, et parentes quorum opera sit ad
liberos alendos vel educandos necessaria;
Ad sacerdotium in religione destinati; a quo tamen removeantur
irregularitate aliove canonico impedimento;
Orientales in latinis religionibus sine venia scripto data Sacrae
Gongregationis pro Ecclesia Orientali ^
Gan. 543.
lus admittendi ad novitiatum et subsequentem professionem religio-
sam tam temporariam quam perpetuam pertinet ad Superiores maiores
cum suffragio Consilii seu Capituli, secundum peculiares cuiusque reli-
gionis constitutiones '.
Gan. 544.
§ 1. In quavis religione omnes adspirantes, antequam admittantur,
exhibere debent testimonium recepti baptismatis et confirmationis *.
§ 2. Adspirantes viri debent praeterea testimoniales litteras exhi-
bere Ordinarii origiuis ac cuiusque loci in quo, post expletum decimum
quartum aetatis annum, morati sint ultra annum moraliter continuum,
sublato quolibet contrario privilegio ^.
§ 3. Si agatur de admittendis illis qui in Seminario, coUegio vel alius
religionis postulatu aut novitiatu fuerunt, requiruntur praeterea litterae
1 O. 4, O. XX, q. B; c. 1» X, de his, quae vi metusve cauea flunt, h 40; c. 1, 14, X, de
regularihue et traneeuntilme ad religionem, III, 81; c. 3, 4, 8, 12, 18, X, de conversione
ooniugatorum, III, 82; Sixtns V, oonst. c Cum de omnibue b, 26 noT. 1587, i 4, 5; const
« Ad Romanum b, 21 oct. 1688, i 12, 17; Olemens VIII, const. € Cum ad regularem b, 19
mart. 1008, i 8-6; Alexander VII, const. « Cum circa b, 20 lun. 1660, i 8; Benedlctns XIV,
ep. « B9 quo b, 14 ian. 1747; 8. O. Bp. et Beg., Pistorien., a. 1587; Panormitana, 2Si nov.
1644; Pinerolien., 28 tul. 1887, ad 2; Aurelianen., 20 dec. 1860; decr. « Perpeneis », 8 maU
1002, n. 1; S. O. Oonsist., Romana, 6 aug. 1009, ad XIII, XV; S. O. O., decr. 21 sept. 1624,
1 1; 8. O. snper Btata Regalarinm, Utt. encyd. « Neminem latet b, 19 mart. 1857; 8. O.
de Religiosis, decr. 7 sept. 1909, n. S», 4»; deciar. 4 ian. 1910, n. 8**, 4»; decr. 16 maU 1911,
n. 20; S. O. de iProp. Fide (0. G.), 24 noT. 1625; (O. G.), 7 aug. 1645; declar. 8 apr. 1661,
ad U, in; instr. 27 apr. 1871, n. 10; (O. O.), 1 iun. 1885, ad 1; ep. 15 iun. 1912.
9 Sixtus V, const. « Cum de omnihus b, 26 nov. 3587, { 4; const. « Ad Romanum b,
21 oct 1688, i 7 sq.; Leo XIII, const. « Cofiditae a Christo b, 8 dec. 1900, i 2, n. I; 8. O.
Bp. et Beg., decr. 19 mart. 1857; 8. O. super Statu Reguiarium, decr. « Regulari disci-
plinae b, 25 ian. 1848, Pars prima; declar. 1 maii 1851.
3 B. O. super 6tatu Regularium, declar. 29 maU 1857, ad 2.
« Leo XIII, litt ap. « Orientdlium b, 30 nov. 1894, n. X; S. O. super Statu Regula-
riom, decr. « Romani Pontifloes b, 25 ian. 1848, n. I; declar. 29 maii 1857, ad 3; S. O. de
Piop. Fide, ep. 16 iun. 1012.
Digitized by
Google
158 Oodem lurU Canonioi
testimoniales, datae pro diversis casibus a rectore Seminarii yel collegii^
audito Ordinario loci, aut a maiore religionis Superiore ^
§ 4. Prp clericis admittendis, praeter testimonium ordinationis, snf-
flciunt litterae testimoniales Ordinariorum in quorum dioecesibus poet
ordinationem ultra annum moraliter continuum sint commorati, salvo
praescripto § 3 *.
§ 5. Religioso professo, ad aliam rieligionem ex apostolico indulto
trauseunti, satis est testimonium Superioris maioris prioris religionis ^.
§ 6. Praeter haec testimonia a iure requisita, possunt Superiores,
quibus ins est adspirantes in religionem cooptandi, alia quoque exigere^
quae ipsis ad hunc finem necessaria aut opportuna videantur.
§ 7. Mulieres denique ne recipiantur, nisi praemissis accuratis inve-
stigationibus circa earum indolem et mores, firmo praescripto § 3.
Gan. 545.
§ 1. Qui litteras testimoniales ex praescripto iuris dare debent, eas
uon ipsis adspirautibus, sed Superioribus religiosis dent gratuito intra
trimestre spatium ab earum requisitione, sigillo clausas et, si agatur de
illis qui in Seminario, collegio vel alius religionis postulatu aut novitiatu
fuerint, a Superiore iuramento firmatas *.
§ 2. Si ob graves rationes iudicaverint se eis respondere non posse^
causas Apostolicae Sedi intra idem tempus exponant.
§ 3. Si reposuerint adspirantem satis non esse sibi cognitum, per
aliam accuratam investigationem ac fide dignam relationem Superior
religiosus suppleat; si vero nil reposuerint, Superior requirens de non
recepta responsione Sanctam Sedem certiorem reddat^.
§ 4. In suis litteris testimonialibus, postquam diligentem investiga-
tionem, etiam per secretas notitias, instituerint, referre debent, graviter
eorum conscientia onerata super veritate expositorum, de adspirantis
natalibus, moribus, ingenio, vita, fama, conditione, scientia; sitne inqui-
situs, aliqua censura., irregularitate aut alio canonico impedimento irre-
titus, num propria familia eius auxilio indigeat, et tandem, si agatur de
illis qui in Seminario, collegio, aut alius religionis postulatu aut novi-
tiatu fuerint, quanam de causa dimissi sint vel sponte discesserint *.
i S. C. de Rellglosls, deelar. 5 apr. 1910, ad II-IV.
a S. C. suiier Statu Regularium, declar. 29 mali 1857, ad L
3 8. C. super Statu Regularium, declar. 5 nov. 1852, ad 1. 2; declar. 29 maU 1857, ad 3.
* S. C. super Statu Regularium, deciar. 1 maU 1851, ad 1; 8. C. de ReUglosis, declar.
5 apr. 1910, ad II-IV.
« 8. C. super Statu Regularium, declar. 1 maii 1851, ad 6, 5, 6.
• Sixtus V, const. « Cum de omnihus », 26 nov. 1587, S 4; Gregorius XIV, const. c Cir-
cumspecta », 15 mart. 1591, f 3; Clemens VIII, const. c Cum ad rcffularem », 19 mart. 1603,
1 3; Pius IX, ep. encycl. c Jioatls et Nohiscum », 8 dec. 1849; 8. C. C, decr. 21 sept. 1624,
S 1; 8. C. super Statu Regularium, decr. « Romani Pontifices », 25 ian. 1848, n. II; declar.
1 maii 1851, ad 2; 8. C. de ReUgiosis, declar. 5 apr. 1910, ad III.
Digitized by
Google
Liher a€cundu9 - De Peraonis ]50
Can. 546.
Qmnes qui praedibtas informationes receperinty stricta obligatione
tenentur secreti servandi circa notitias habitas et personas quae illas
tradiderunt. ^
Can. 547.
§ 1. In monasteriis monialium postulans afferat dotem in constitu-
ttoDibus statutam aut legitima consuetudine determinatam ^
§ 2. Haec dos ante susceptionem habitus monasterio tradatur aut
Baltem eius traditio tuta reddatur forma iure civili valida *.
§ 3. In religionibus votorum simplicium, quod ad religiosarum do-
tem pertinety standum constitutionibus.
§ 4. Dos praescripta condonari ex toto vel ex parte nequit sine in-
dulto Sanctae Sedis, si agatur de religione iuris pontificii; sine venia
Ordinarii loci, si de religione iuris dioecesani ^.
Can. 548.
Dos monasterio seu religioni irrevocabiliter acquiritur per obitum
religiosae, licet haec nonnisi vota temporaria nuncupaverit *.
Can. 549.
Post primam religiosae professionem dos in tutis, licitis ac fructi-
feris nominibus collocetnr ab Antistita cum suo Consilio, de consensu
Ordinarii loci et Superioris regularis, si doraus ab hoc dependeat; omnino
autem prohibetur eam quoquo modo ante religiosae obitum impendi, ne
ad aedificandam quidem domum aut ad aes a}ienum exstinguendum ^.
Can. 550.
§ 1. Dotes caute et integre administrentur apud monasterium vel
domum habitualis i*esidentiae supremae Moderatricis aut Antistitae pro-
nncialis.
1 Clemens XIII, const. « Vi e stato », 13 febr. 1750, § 1; S. C. Ep. et Reg., Civitatis
Peimen., 8 febr. 1577; Peniaina, 20 sept. 1594; JiHctinorlen., 30 mnU 1766; Ventimilien.,
18 lul. 1834; decr. « PerpenHs », 8 maii 1902, n. 10; S. C. C, Bvlgii, 18 sept. 1683.
3 Clemens XIII, const. « Ci ^ stato », 13 febr. 1759, | 2; S. C. Ep. et Reg., Spoletana,
17 ful. 1574; Camerinen., 14 oct., 2 dec. 1575; Viterhien., 30 lan. 1608; Portugallien., 6 iun.
MttS, ad 3; Panormiiana, a. 1617; Sulmonen., 14 mart. 1617; Derthoneii., 28 apr. 1645; ^ea-
POlitana, 19 inl. 1647; BHctinorien., 30 maii 1766; Ventimilien., 18 iul. 1834.
3 Clemens XIII, const. 9^ Ci ^ stato », 13 febr. 1759; S. C. Ep. et Reg., Comen., 2 iun.
1593; Panarmitana, 12 dec. 1600; Feretrana, 1 dec. 1645; Romana, a. 1887.
4 8. C. Ep. et Reg., Spoletana, 14 febr. 1.581; Spoletana, 18 lul. 1581; Florentina,
24 oct. 1581; Ordinis CarmeUtarum Excalceatorum, 26 mart. 1904; S. C. C, Ordinis Mino-
nm S. Francisci, 20 mart. 1649; EnguMna, 26 nov. 1650; Jtomana scu Nnrnien., 22 iun.
1743, 25 ian. 1744.
5 S. C. Bp. et Reg., Spoletafw, 17 iul. 1574; Fancn., 3 nov. 1578; Fulginaten., 6 sept.
1598; Veronen., 8 nov. 1594; Lauden., 6 mart. 1596; Eugubina, 15 maii l696; Cremonen.,
3 febr. 1597; Lucana, 12 febr. 1507; Vrbevciana, 29 ian. 1601; Portugallien., 6 iun. 1615, ad 3;
Caiaritana, 27 ian. 1645; Sen^i., 17 febr. 1645; Firmana, 18 iun. 1784; Calaguritana, 20 nov.
IfflS; Assiaien., 4 oct. 18^; Camerinen., 15 iun. 1930; S. C C, Olomucen., 11 iul. 1665, ad 14;
SenoffaUien., 14 dec. 1805, ^ian. 1806; S. C. de Religiosis, instr. 30 iul. 1909, n. XII.
Digitized by
Google
160 Oodew luris OanonM
§ 2. Ordinaiii locorum conservandis religiosarom dotibus sedolo in-
vigilent; et praesertim in Bacra yisitatione de eisdem rationem exigant ^
Can. 661.
§ 1. DoB religiosae professae sive votorum sollemnium sive Yotorum
simplicium quavis de causa discedenti integra restituenda est sine f ru-
ctibus iam maturis '.
§ 2. Si yero religiosa professa ad aliam religionem ez apostoUco
indulto transeat, durante novitiatu, fructus, salvo praescripto can. 570,
§ 1; einissa vero nova professione, dos ipsa huic religioni debentur; si ad
aliud eiusdem Ordinis monasterium, huic debetur ipsa dos a die transitus.
Gan. 652.
§ 1. Beligiosarum etiiam exemptarum Antistita debet Ordinarium
loci, duobus saltem mensibus ante^ certiorem facere de proxima admis-
sione ad novitiatum et ad professionem tum temporariam tum perpetuam
sive soUemnem sive simplicem ^.
§ 2. Ordinarius loci yel, eo absente aut impedito, sacerdos ab eodem
deputatus, adspirantis voluntatem, saltem triginta diebus ante novitia-
tum et ante professionem, ut supra, diligenter et gratuito exploret, non
tamen clausuram ingrediens, num ea coacta seductave sit, an sciat quid
agat; et, si de pia eius ac libera voluntate plane constiterit, tunc adspi-
rans poterit ad novitiatum vel novitia ad professionem admitti ^.
Art. II. — De novUiorutn instituHone.
Oan. 553.
Novitiatus incipit susceptione habitus^ yel alio modo in constitutio-
nibus praescripto '.
^ Glemens XIII, const. c Inler multiplioee », 11 dec. 1758, | 5-7; 8. O. Bp. et Beg.,
Bpoletana, 17 iul. 1574; Euffuhina, 15 mail 159(1; 6. O. O., Olomuoen., 7 ion., 2 ang. 1755,
ad 10.
s S. 0. Ep. et Reg., Spoletana, 11 nov. 1578; AeHHen,, 14 nov. 15SL; Beatina, 19 ion..
1601; Oomen,, 1 dec. 1758; Fulginaten., menie niart. 1796; Veronen., 20 dec. 1844, ad 4; decr.
c PerpenHe », 8 maU 1902, n. 13; 6. O. O., Spoletana, 7 et 28 febr., 14 mart. 1722, ad 2;
Oivitati$ Oastellanae, 3 mart. 1792, ad 2.
s Gonc. Trident., sesa. XXV, de regularilme, c. 17; Leo XIII, const. c Oondifae a
Ohristo », 8 dec. 1900, i 1, n. VII; S. 0. 0., Brundusina, 27 tebr. 1610.
« Reg. 68, 72, B. J., in VIo; Oonc. Trident, eess. XXV, de rcgularibus, c. 17; S. Pins V,
const. c EtH mendioantium », 16 maii 1567, | 1, n. 6, i 2, n. 6; const c Bw supemae »,
16 aug. 1567, i 2, 3; Glemens XIII, const. c Inter multiplices », 11 dec. 1758, i 5-7; Ole-
mens XIV, ep. encyd. c Deoet quam mawime », 21 eept. 1769, i 35; Leo XIII, const. c Oon-
ditae a Ohristo », 8 dec. 1900, i 1, n. VII, i 2, n. I; S. O. Bp. et Reg., Spoletana, 17 iul.
1574; Bononien,, 10 ian. 1594; AquUana, 15 mart. 1594; Sulmonen,, 14 mart. 1617; Tur-
ritana, 9 febr. 1753; S. O. O., Luoen., mense mart. 1587; NuUius, 22 ion. 1595; Neapoli-
tana, 7 mart. 1608; ManUen., 9 maii 1626; Brugen., 18 nov. 1627, ad 1; Hieraoen., 10 mart.
1635; Derthonen., 28 aog. 1649; Ourien., 10 apr. 1660, ad 3; SuesHonen., 16 sept 166% OIo-
mucen., 11 iul. 1665, ad 11; Oalaritana, 1 oct. 1667; Hispaniarum, 28 aug. 1688; Papien.,
26 ian., 16 febr., 16 mart. 1743, ad 1; Olomuoen., 7 lun., 2 aug. 1755, ad 9; S. O. de BeU-
glosis, Ordinis Fratrum Minorum, 19 ian. 1909.
3 Gonc. Trident., sess. XXV, de regularibus, c. 15; 8. 0. de Religiosis, decr. 15 aug.
1912, n. 3.
Digitized by
Google
Liher fieoMMfiM - De PermmU 161
Oan. 564.
§ 1. Erigatur domns noyitiatas ad norsiam constitattonam; si yero
agatar de religione iarifl pontiflcii, ad eam erigendam necessarla est
Ucentia Bedis Apostolicae ^
§ 2. Plares in eadem provincia novitiatas domas, si religio In pro-
▼inciaa diyisa sity designari neqaeanty nisi gravi de caasa et cam spedali
apostolico indalto '•
§ 3. Saperiores in novitiatas ac stadioram domo ne coUocent, nisi
religioeos qai sint ad exemplam regalaris obsenrantiae stadio '•
Oan. 565.
§ 1. Praeter alia qaae in can. 642 ad novitiatas yaliditatem ename-
rantar, novitiatas at yaleaty peragi debet :
1.* Post completam decimam qaintnm saltem aetatLs annam;
2."* Per annam integrum et continaam;
3/ In domo novitiatas ^
§ 2. Si longias tempas in constitationibas pro novitiata praescriba-
tar, illad ad validitatem professionis non reqairitary nisi in eisdem con-
stitntionibas aliad expresse dicatar '.
Oan. 556.
§ 1. Novitiatas interrumpitar, ita ut denuo incipiendus ac perfl-
dendas sit, si novitiuSy a Superiore dimissus^ e domo ezierity aut domum
sine illius licentia non reversurus deserueriti aut extra domum^ etsi re-
▼ersurusy ultra triginta dies sive continuos sive non continuos perman-
serit quacunque ex causa^ etiam de Superiorum licentia *.
§ 2. Si noYitius ultra quindecim^ sed non ultra triginta dies etiam
non continuosy de Superiorum licentia vel vi coactus extra domus septa
permanserit sub Superioris obedientia, ad yaliditatem noyitiatus necesse
^ Olemens VIII, oonBt. c RegulariM di$oiplinae », 12 mart. 1596, 1 1; decr. c fianolit-
eimue 3, 20 lim. 1509, | 1.
s ciemens VIII, const. c Regularie dieoiplinae 3, 12 mart. 1606, § 1; decr. c SanctiS'
eimue », 20 hin. 1599, i 1.
• 8. O. Bp. et Beg., decr. 22 apr. 1861, n. 1, 8.
« 0. 1, 0. XVII, q. 2; c. 16, X, de reffularihue et iraneeuntibue ad relioionem, III, 81;
c. 2, de regularibue et traneeuntibue ad religionem, III, 14, tn Vl^, Oonc. Trident.,
»88. XXV, de regularibue, c. 15; Clemens VIII, const. c Regularii duciplinae », 12 mart.
1500, 1 2, 4: decr. c SanotieHmua », 20 iim. 1599, i 8; const. c Cum ad regularem i», 19 mart
1608, i 4, 16; Benedlctos XIY, const. c Si datam », 4 mart. 1746; 8. O. Bp. et Reg., CleH^
oorum ReguUirium, 16 iul. 1682; Ordinie Carmelitarum, 19 aept X686, ad 1, 7; Congrega-
Uomie Olivetanae, 12 lul. 1793; 8. 0. C, Lucen,, 6 ang. 1608; HUpalen,, 17 nov. 1597; Cra-
OQvien., 14 ang. 1507; AsHeien., 24 mart. 1612; decr. 21 6ept. 1624, i 1; Aragoniae, 10 dec.
1688; MelpMcten., 2 mali 1648; Aeeisien., 23 iun. 1663; Romana, 8 mart. 1664; Pragen.,
4 iul. 1789; 8. O. super Statu Regularlum, litt. encycl. c yeminem laiei », 19 mart. 1857;
8. O. de ReUgiosis, decr. 1 ian. 1911, n. 8; decr. 8 maii 1914, n. 1; Parieien., 8 maU 1914, ad 2.
• BaMdlctUB XIV, conat c 8i datam », 4 mart. 1748; S. 0. de ReUgiosis, decr. 1 ian.
19U,n. 8.
• 8. O. Bp. et Reg., Minimorum, 12 aug. 1616; Minorum Obeervaniium, 26 apr. 1619;
8. O. O., Carthueien., 22 iun. 1624; Romana, 21 iul. 1668, ad 2; 8. O. de Religiosis, decr.
3 maU 1914, n. 2; Parieien., 8 maU 2914, ad 1.
Vodem lurii Canonioi. _ ii
Digitized by '
Google
Oodem lwri$ Oomtmici
et satis est dies hoc modo transactos Bupplere; si non ultra quindecim
diesy supplementum potest a Buperioribus praescribiy sed non est ad yali-
ditatem necessarium \
§ 3. Superiores licentiam manendi extra septa noyitiatus, nisi iusta
et gravi de causa, ne impertiant '•
§ 4. Si novitiiu} a Superioribus in aliam novitiatus domum eiusdem
religiouis transferatur, noyitiatus non interrumpitur *.
Oan. 557.
Integer novitiatus peragatur in habitu quem constitutiones pro no-
yitiis praescribunt, nisi speciales locorum circumRtantiae aliud exigant.
Oan. 558.
In religionibus in quibus duae sunt sodaiium classes, novitiatus pro
altera claisse peractus, pro altera non valet ^.
Can. 559.
§ 1. Novitiorum institutioni praeficiendus est Magister^ qui sit an-
nos natus quinque saltem ac triginta^ decem saltem ab annis a prima
professione professus, prudentia, caritatCi pietate, religionis obserrantia
conspicuus et^ si de clericali religione agatur^ in sacerdotio constitutus *•
§ 2. Si ob noyitiorum numerum yel aliam iustam causam expedire
visum fuerity Magistro novitiorum adiungatur socius^ eidem immediate
subiectus in iis quae ad novitiatus regimen spectant, annos natus saltem
triginta, quinque saltem ab annis a prima professione professus, cum
ceteris dotibus necessariis et opportunis *.
§ 3. Uterque ab omnibus offlciis oneribusque vacare debet^ quae no-
vitiorum curam et regimen impedire valeant ^.
Can. 560.
Magister novitiorum eiusque socius eligantur ad normam constitu-
tionum^ et si quod in his tempus ad durationem muneris praescriptum
sity eo durante, ne remoyeantur sine iusta gravique causa; sed iidem
rursus eligi possunt •.
1 S O. C, Roniana, 17 nov. 1686, ad 1; 8. O. de ReUgiosis, decr. 8 maU 1014, n. 8;
Parisien., 8 mali 1914, ad 1.
» S. O. de Religiosis, decr. 8 maii 1914, &. 8.
3 S. 0. O., Hofnana, 21 iul. 1663, ad 4.
« Oiemens VIII, const. « Cum ad regularem », 19 mart. 1603, | 16; 8. 0. £p. et Beg.,
Imolen,, 18 ion. 1613; Uinorum Provinciae Baeticae, 14 febr. 1620; 6. O. O., decr. 21 sept.
1C24. i 1.
A O. 1, de atatu monachorum vel oanonicorum rcgularium, III, 10, }n Olem.; 01e<
mens VIII, const. « Cum ad regularem », 19 mart. 1603, i 9; S. 0. O., decr. 21 aept.
1624, S 1.
• Clemens VIII, const. c Cum ad regularem », 19 mart. 1608, | 9; S. O. O., decr.
21 sept. 1624, i 1.
7 Olemens VIII, const. c Oum ad regularem », 19 mart. 1608, i 9; S. O. O., decr.
21 sept. 1624, i 1.
• Oiemens VIII, const. c Oum ad regularem », 19 mart. 1608, i 9; 8. O. O., decr.
21 sept. 1624, i 1.
Digitized by
Google
ZAler SecundUM - De PereonU 163
Oan. 561.
§ 1. Uni Ma^istro ius est et oflicium consuleudi noyitiorum institu-
tioni^ ad ipsumque unum novitiatus re^^en spectat^ ita ut nemini liceat
hisce se, quovis colore, immiscere, exceptis Superioribus quibus id a
constitutionibus permittitur ac Visitatoribus; ad disciplinam vero uni-
versae domus quod attinet, Magister, perinde ac noyitu^ Superiori est
obnoxius ^.
§ 2. Novitius potestati Magistri ac Superiorum religionis subest
eisque obedire tenetur ^.
Can. 662.
Qrayi obligatione tenetur Magister novitiorum omnem a^hibendi dili-
gentiam ut sui alumni in religiosa disciplina, secundum constitutiones,
sedulo exerceantur, ad normam can. 565 *.
Gan. 563.
Intra annum novitiatus Magister^ ad normam constitutionum, de
agendi ratione singulorum alumnorum relationem Capitulo vel Superiori
maiori exhibeat ^.
Oan. 564.
§ 1. Novitiatus ab ea parte domus, in qua degunt professi^ sit, quan-
tum fleri potest, segregatus ita ut, sine speciali causa ac Superioris vel
Magistri licentia^ novitii nullam habeant communicationem cum profes-
siSy neque hi cum novitiis ^.
§ 2. Oonversis autem novitiis locus separatus adsignetur.
Oan. 565.
§ 1. Annus novitiatus debet sub disciplina Magistri hoc habere pi*o-
positum, ut inf ormetur alumni animus studio regulae et constitutionum,
piis meditationibus assiduaque prece, iis perdisceudis quae ad vota et ad
virtutes pertinent^ exercitationibus opportunis ad vitiorum semina radi-
citus exstirpanda, ad compescendos animi motus^ ad virtutes acqui-
rendaa*.
§ 2. Oonversi praeterea diligenter in christiana doctrina instituan-
tur, speciali collatione ad eos habita semel saltem in hebdomada ^.
1 Gleznens VIII, const. c Cum ad resn^larem », 19 mart. 1003, § 0; S. G. Bp. et Reg.,
Citmcn,, 16 mart. 1593, ad 4; 8. G. G., decr. 21 sept. 1024, § 1.
2 Glemens VIII, const. c Cum ad regularem », 19 mart. 1003, § 9, 15; S. G. ^., decr.
21 sept. 1624, § 1.
* Glemens VIII, const. c Cum ad regularcm », 19 mart. 1603, § 9; S. G. G., decr.
21 sept. 1624, § 1.
« 8. G. soper Statu Uegalariam, decr. c Regulari dieciplinae », 25 ian. 1848, Pars
secimda, n. II, IV.
« Glemens VIII, consc. c Cum ad reguXarem », 09 mart. 1608, i 8; S. G. Bp. et Reg.,
i^larentina, 80 maU 1626; S. G. G., decr. 21 sept. 1624, i 1.
• Glemens VIII, const. c Cum ad regularem », 19 mart. 1603, i 9-11, 15; S. G. G., decr.
21 sept 1624, i 1; S. G. de Rellgiosls, decr. 1 ian. 1911.
f Glemens VIII, const. c Cum ad regularem », 19 mart 1008, i 15; S. G. G., decr
21 sept 1624, i 1; S. G. de ReUgiositf, decr. 1 ian. 1911.
Digitized by
Google
164 Oodem Imri9 OMnanM
§ 3. Anno novitiataB ne destlnentur novitii concionibus habendis ant
audiendiB confessionibuB aut exterioribuB religionis muniiSy neve dedita
opera studiis vacent litterarum, scientiarum aut artium; conversi autem
in ipsa religiosa domo eatenus tantum f ungi potssunt offlciis f ratrum con-
versorum (non tamen uti primarii offlciales), quatenus ab exercitiia no-
▼itiatus pro ipsis conetitutiB non praepediantur ^.
Oan. 506.
§ 1. Girca Bacerdotem a confeBsionibuB in mulierum novitiaitibuB aer
ventur praescripta can. 520-527.
§ 2. In religionlbuB yirorum, Balvo praescripto can. 519 :
1/ Pro noYitiorum numero unuB vel plureB habeantur ordinaril
confeBBariiy Balvo praeBcripto can. 801;
2/ OonfeBBarii ordinarii, si agatur de religione clericaliy in ipaa
novitiatuB domo commorentur; Bi de laicaliy Baltem f requenter ad domum
noTitiatuB accedant» novitiorum confcBBioneB audituri;
3."* Praeter confeBBarios ordinarioB, dcBigneutur aliqui confeBBariif
quoB noYitii in caaibuB particularibuB adire libere poBBint, nec MaglBter
aegre id Be ferre demouBtret;
4.* Quater Baltem in anno detur novitiiB confeBBariuB extraordina-
riuB, ad quem omneB accedant Baltem benedictionem recepturi.
Oan. 567.
§ 1. Novitii privilegiiB omnibuB ac BpiritualibuB gratiiB religioni oon-
ccBsiB gaudent; et Bi morte praeveniantury ad eadem Buffragia iuB habent,
quae pro profesBis praeBcripta Bunt *.
§ 2. Ad ordineB^ durante novitiatu^ ne promoveantur '.
Oan. 568.
In novitiatuB decursu, Bi BuiB beneficiiB vel boniB quoviB modo novi-
tiuB renuntiaverit eademve obligaverity renuntiatio vel obligatio non bo-
lum illicita, sed ipso iure irrita est ^.
Can. 569.
§ 1. Ante profcBBionem voto^um Bimplicium Bive temporariornm
Bive perpetuorum novitiuB debet, ad totum tempuB quo BimplicibuB votiB
adstringetur, bonorum suorum administrationem cedere cui maluerit et,
nisi constitutiones aliud feranty de eorundem ubu et UBufructu libere
disponere '.
§ 2. Ea cessio ac dispositio, si praetermissa fuerit ob defectum bo-
norum et haec postea supervenerint^ aut si facta fuerit et postea alia
i S. C. de Rellgiosls, decr. 27 Aug. 1910.
^ C, 21, de senteniia ewcammunioaiionia, suapenaionie ei inierdicii, V, 11, In VI^.
3 S. G. Bp. et Beg., decr. c Aucii$ admodum 3, 4 nov. 1892, n. 1.
« Gonc. Trident, fiess. XXV, de regularibuM, c. 16; Benedictns XIV, ep. c Ew quo »,
14 ian. 1747; S. O. Ep. et Beg., 25 aug. 1903; 8. O. C, Veneiiarum, 26 iul. 1601; Lycien.,
6 dec. 1642.
9 S. C. Ep. et Beg., litt. 80 dec. 1882; dccr. c Perpenaia t , 8 maii 1902, n. U; 21 nov.
1902; S. 0. snper Statu Regularium, declar. 12 iun. 1868, n. IX; 1 aug. 1862.
Digitized by
Google
Liber 8€omndu$ - Da Permmi9 166
bona quoYis titalo obyenerint^ fiat aut iteretur secandum normas § 1
Btatutaa, non obstante simplici professione emissa ^.
§ 3. Novitius in Gongregatione religiosa ante professionem votorum
temporariorum testamentum de bonis praesentibus vel forte obyenturis
libere condat.
Oan. 570.
§ 1. Nisi pro alimentis et habitu religioso in constitutionibus vel
expressa conventione aliquid in postulatu vel novitiatu ineundo solven-
dum caveatur, nihil pro impensis postulatus vel noyitiatus exigi potest ^.
§ 2. Quae adspirans attulerit et usu consumpta non f uerint^ si e reli-
gione^ non emissa professione^ egrediatur^ ei restituantur '.
Can. 571.
§ 1. Novitius potest religionem libere deserere, aut a Superioribus
vel a Capitulo, secundum constitutiones, quavis iusta de causa dimitti,
quin Superior vel Capitulum teneantur dimissionis causam dimisso pa-
tefacere *.
§ 2. Exacto novitiatu, si iudicetur idoneus, novitius ad professio-
nem admittatur, secus dimittatur; si dubium supersit sitne idoneus,
potest a Superioribus maioribus probationis tempus, non tamen ultra
sex menses, prorogari *.
§ 3. Votis nuncupandis spiritualia exercitia novitius praemittat per
octo saltem solidos dies •.
Caput III.
De professione religiosa.
Can. 572.
§ 1. Ad validitatem cuiusvis religiosae professionis requiritur ut :
1.'' Qui eam emissurus est, legitimam aetatem habeat ad normam
can. 573;
1 S. C. Ep. et Reg., Veronen., 20 dec. 1844, ad 1; decr. c Perpensis », 3 maU 1902, n. 11.
3 C. 2, 3, C. I, q. 2; c. 6« C. XX, q. 3; c. 2, X, Oe etatu monachorum et canonioorum
regularium, III, 35; c. 8, 19, 25, 80, 40, X, de Hmonia, et ne afiquid pro epiritualibus exiga-
tur «c« promittatur, V, 3; c. 1, de simonia, V,l, in Extravag. com.; Oonc.Trident., sess. XXV,
de regularibus, c. 16; Plos IX, confit. « Apostolicae Sedis », 12 oct. 1860, i II, n. 10; S. C.
Ep. et Reg., Asculana, 1 mart. 1580; Carmelitarum, 11 dec. 1789; Ordinis Minorum, 30 mart.
1838; S. C. C, Nullius, 15 inl. 1615; Belgii, 18 eept. 1683; Bononien., 14 apr. 1725.
s Conc. Trident., sess. XXV, de regularibus, c. 16.
« C. 9, 20, 21, 23, X, de regularibus et transeuntibus ad religionem, III, 31; c. 2, de
regularibus et transeuntibus ad reUgionem, III, 14, In Vl^, Conc. Trident., sess. XXV, de
regularibus, c. 16; Leo XIII, conat. c Oofiditoe a Christo », 8 dec. 1900, | 2, n. I.
s C. 2, de regularibm et transeuntibus ad religionem, III, 14, in Yl^, Conc. Trident.,
sess. XXV, de regularibus, c. 16; Clemens VIII, const c Cum ad regularem », 19 mart.
1603, t 16; S. C. Ep. et Beg., Interamnen., 21 mart. 1589; Sulmonen., 12 oct 1602; Neapo-
Htana, 19 inl 1647; Ordinis Augustin. Ewcalceatorum, 12 ian. 1731, ad 2; Congregationis
Olivetanae, 12 inl. 1798; 8. C. 0., Fancn., mense Un. 0586, ad 2; Nullius, 81 maU 1597;
decr. 21 sept. 1624, | l^fBononien., 9 apr. 1644; B. C. saper Stato Regalarium, litt. encycl.
c Neminem latet », 19 mart. 1867.
• S. C. Bp. et Reg., encycl. (ad Ep. ItaUne), 9 oct 1682; litt 30 sept 1864, n. 3.
Digitized by
Google
166 Oodem Iuri9 OammM
2.'' Eum ad professionem admittat legitimos Superior secandum
constitutiones;
3.'' Novitiatus validus ad normam can. 555 praecesserit;
4.'' Professio sine yi aut metu. gravi aut dolo emittatur;
5.* Sit expre88a;
6.* A legitimo Superiore secundum constitutiones per se yel per
alium recipiatur ^
§ 2. Ad validitatem vero professionis perpctuae sive soUemnis siye
simplicis, requiritur insuper ut praecesserit professio simplex temporaria
ad normam can. 574 '.
Oan. 673.
Quilibet professionem religiosam emissurus oportet ut decimum
sextum aetatis annum expleverit, si de temporaria professione i^tui^
vicesimum primum, si de perpetua sive sollemni, sive simplici *.
Can. 574.
§ 1. In quolibet Ordine tam virorum quam mulierum et in qualibet
Congregatione quae vota perpetua habeat^ novitius post expletum novi-
tiatum, in ipsa novitiatus domo debet votis perpetuiSy sive soUemnibos
sive simplicibusy praemittere, salvo praescripto can. 634, votorum sim-
plicium professionem ad triennium valituram, vel ad longius tempusi si
aetas ad perpetuam professionem requisita longius distet, nisi constitu-
tiones exigant annuales profese<iones ^.
1 C. 1, O. XVII, q. 2; c. 9, C. XX, q. 1; c. 1, X, de hU, guae vi metuave oausa fluni,
I, 40; c. 16, X, de regularlbui et transeuntibus ad religionem, III, 31; c. 4, 7, X, qui clerioi
vel voventee matrimonium contrahere poaaunt, IV, 6; c. 5, X, ttc regulis iuria, V, 41; c. 2,
de regularibHS et tratiseuntibus ad religionem, III, 14, In VP; Keg. 64, R. J., In VI»; Conc.
Trident., sess. XXV, de regnlaribus, c. 15; Clemens VIII, const. « Cum ad regularem »,
19 mart. 1603 i 10; Benedlctus XIV, const. « 8i datam », 4 mart. 1748; Pius IX, ep. encycl.
« Nostis et Nobiscum », 8 dec. 1849; 3. C. Ep. et Reg., Ordinis Carmelitarum, 19 sept. 1686,
ad 1, 3; decr. 19 mart. 1857; decr. « Perpensis », 3 maii 1902, n. 1; 18 aug. 1905; S. C. C,.
Cracovien., 14 aug. 1597; Meliten., 7 mart. 1608; decr. 21 sept. 1624, % 1; Tholosana, 18 iul.
1705, 23 iul. 1707; Mantuana, 16 nov., 7 dec. 1715, 28 mart. 1716, 30 ian., 27 febr. 1717; 8U
oula, 18 nov., 16 dec. 1710; Hagonen., 13 apr. 1720; Cusentina, 30 apr., 3 sept. 1729; Nuc^rina,
8 iul. 1729, 10 sept. 1735; Taurinen., 4 aug. 1736; Toletafia, 27 sept. 1738; Ulyssiponen,
Oriental., 3 sept., 17 dec. 1740; Hispalen., 24 sept., 3 dec. 1740, 28 aug. 1745, 26 mart.,
17 sept. 1746, 28 ian. 1747; Mediolanen., 22 mart., 2 et 23 aug., 13 sept. 1755; Lycien,,
12 mart., 3 apr., 21 maii 1757; Nolana, 19 nov. 1757, 23 apr. 1763; S. C. super Statu Regu-
larium, litt. encyd. c Neminem latet », 19 mart. 1857; deciar. 12 iun. 1858, n. XI; S. C. de
Religiosls, decr. 3 maii 1914, n. 1. — Vide etiam can. 543.
2 Pius IX, const. « Ad universalis », 7 febr 1862; S. C. Ep. et Reg., Anagnina, 6 febr.
1874; decr. a Perpensis », 3 mail 1902, n. 2; S. C. de Religiosis, 30 iul. 1909, ad I.
» Conc. Trident., sess. XXV, de rcguUiribus, c. 15; Clemens VIII, const. « Cum ad
regularem », 19 mart. 1603, i 16; 8. C. Ep. et Reg., deor. 10 mart. 1857; Anagnina, 6 febr.
1874; decr. « Perpensis », 3 maii 1902, n. 1; S. C. C, decr. 21 sept. 1624, $ 1; Venetiarum,
28 nov. 1665, ad 1; Lucana, 7 sept 1660; Pisauren., 28 apr., 16 iun., 7 iui. 1781; Ampurien.,
20 ian., 21 apr. 1787; S. C. super Statu Regularium, litt. encycl. « Ncminem latet »,
19 mart. 1857.
* Pius IX, const. « Ad universalis », 7 febr. 1862; S. C. Ep. et Reg., decr. 19 mart.
1857; litt. 30 sept. 1864, n. 3; decr. « Perpensis », 3 maii 1002, n. 1, 2, 5; S. C. snper Statu
Digitized by
Google
Liber Beoundus - De PereoniB 167
§ 2. Hoc tempns legitimuis Superior potest, renovata a religioso
temporaria professione^ prorogare, non tamen ultra aliud triennium ^.
Can. 575.
§ 1. Exacto professionis temporariae tempore^ religiosusy ad nor-
mam can. 637^ vel emittat perpetuam professionem, sollemnem vel sim-
plicem secundum constitutiones, vel ad saeculum redeat; sed etiam, du-
rante tempore professionis temporariae, potest, si dignus non habeatur
qui vota perpetua nuncupet, dimitti a legitimo Superiore ad normam
can. 647.
§ 2. SufFragium Consilii seu Capituli pro prima professione tempo-
raria est deliberativum; pro subsequente professione perpetua, soUemni
vel simplici, est consultivum tantum '.
Can. 576.
§ 1. In emittenda professione religiosa servetur praescriptus in con-
stitutionibus ritus ^.
§ 2. Documentum emissae professionis, ab ipso professo et saltem
ab eo coram quo professio emissa est, subscriptum» servetur in tabulario
religionis; et insuper, si agatur de professione sollemni, Superior eam
excipiens debet profitentis parochum baptismi de eadem certiorem red-
dere, ad normam can. 470, § 2 ^.
Can. 577.
§ 1. Elapso tempore ad quod vota sunt nuncupata, renovationi vo-
torum nulla est interponenda mora.
§ 2. Superioribus tamen facultas est ex iusta causa permittendi ut
renovatio votorum temporariorum per aliquod tempus, non tamen ultra
mensem, anticipetur.
Can. 578.
Professi a votis temporariis, de quibus in can. 574 :
!.• Fruuntur iisdem indulgentiis, privilegiis et spiritualibus gra-
tiis, quibus gaudent professi a votis sollemnibus aut professi a votis sim-
plicibus perpetuis; et si morte praeveniantur, ad eadem suflfragia ius
habent;
2.* Eadem obligatione tenentur observandi regulas et constitutio-
nes, sed, ubi viget cbori obligatio, divini officii privatim recitandi lege
non obstringuntur, nisi sint in sacris constituti aut aliud constitutiones
expresse praescribant;
RegulArium, litt. encycl. c Neminem laiei », 19 mart. 1857; declar. 12 iun. 1868, n. I; 20 ian.
18G0, ad 3; 25 ian. 1861; S. C. de ReUgiosis, 30 iul. 1909, ad 1; decr. 1 ian. 1911, n. 4; decr.
3 maii 1914, n. 1
1 S. C. Ep. et Reg., decr. 19 mart. 1857; decr. c Perjhifieie », 8 maii 1902, n. 4j S. C.
snper Statn Regnlarium, Utt encycl. « Neminem latei », 19 mart. 1857.
a S. C. Ep. et Reg., 28 Inl. 1902, ad 2; S. C. super Statn Regularium, 7 febr. 1862, ad 3.
3 S. C. Ep. et Reg., Bononien., 28 inl. 1902, ad 1; 15 ian. 1903, ad 2; S. R. C, decr.'
sen. 27 aug. 1894; 5 inn. 1896.
* O. 36, C. XXVII, q. 1.
Digitized by
Google
1(S8 Codem lurU OtmanM
3/ Voce actiTa et passiTa carenty nisi alind in constitntiombns
expreasie caTeatni^ tempns autem praescriptom ad f mendom Toce actiTa
et paasiTay silentibas constitationibnSy compatetar a prima profesaione ^.
Can. 579.
Simplex professioy temporaria sit Tel perpetaa, actas TotLs contra-
rioe reddit illicitos^ sed non inTalidos, nisi aliad expresse caatam f aerit;
professio aatem sollemnis, si sint irritabiles, etiam inTalidos '•
Oan. 580.
§ 1. Qnilibet professas a TOtis simplicibas, siTe perpetois siTe tem-
porariis, nisi aliad in constitationibns caatam sit, conserTat proprieta-
tem bonorom saoram et capacitatem alia bona acqoirendiy salTis qoae
in can. 669 praescripta snnt '.
§ 2. Qoidqaid aatem indastria saa tcI intnita religionis acqnirit,
religioni acqnirit ^.
§ 3. Gessionem Tel dispositionem de qoa in can. 569, § 2, professas
matare potest non qnidem proprio arbitrio, nisi constitationes id sinant,
sed de sapremi Moderatoris licentia, ant, si de monialibas agatar, de
licentia Ordinarii loci et, si monasterinm regnlaribas obnoxiam sit, Sa-
perioris regalaris, dammodo matatio, saltem de notabili bonoram parte,
non flat in f aTorem religionis; per discessnm aatem a religione einsmodi
cessio ac dispositio habere Tim desinit '.
Oan. 581.
§ 1. Professas a Totis simplicibas antea neqait Talide, sed intra sexa-
ginta dies ante professionem soUemnem, salTis pecaliaribas indaltis a
Sancta Sede concessis, debet omnibas bonis qnae acta habet, coi malaerit,
sab conditione secatarae professionis, rennntiare *.
1 S. C. Bp. et Reg., Cenomanen., 19 apr. 1844; lltt. 80 sept ISM, n. 3; Ordinie Hiero-
iolimitani, 27 apr. 1866; Romana eeu Venettarum, 24 mart 1882; decr. c Perpeneie », 8 mali
1902, n. 6-8; Bononien,, 28 iul. 1902» ad 8; S. C. saper Statu Begolariiim, declar. 12 iim.
1868, n. TI, TIII, X; declar. 6 ang. 1868, ad 1, 2; 7 M>r. 1862, ad 1; 16 ian. 1801; 8. B. C,
Ordinie Praemonetraten^ie, 4 ang. 1877.
3 C. 40, C. XXTII, q. 1; c. 8, 7, X, qui clerioi vel voventee matrimoninm oontrahere
poesunt, IV, 6; c. nn., de voto et voti redemptione, III, 15, in TI»; Conc. Trident.»
sess. XXIT, de matrimonio, can. 9; S. C. Sp. et Beg., Velitemen. et Alhanen., 11 mart.
1863; 8. C. C, Vanarien., 26 mart, 9 apr. 1718.
a 8. C Bp. et Beg., decr. 6 ion. 1886, ad ^ Veronen., 20 dee. 1844, ad 1; Trappeneium,
20 dec. 1861, n. 1; Utt 80 dec. 1882; decr. € Perpeneie », 8 maii 1902, n. U; 8. C soper
Statn Begolarium, dedar. 12 inn. 1868, n. IX.
4 8. C Bp. et Beg., HuOiue MeroatelU, 24 inn. 1679; Novarien., 26 inL 1580; Hiepa-
niarum, 22 ian. 1501; Jfoffaftefi., 1 mart 1696; Camerinen., 28 apr. 1509; Ordinie B. M. V. €le
Meroede, 9 ian. 1601; Lpoien., U maii 1685, ad 2; Flwrentina, 14 et 21 f^r. 1S45» ad 8; Utt.
80 dec. 1882; 8. C C, Ci^tatie RegaXU im Indiie (lAmana), mense M>r. 1686, ad 28^ 8. C.
de Beligiosis, 18 inl. 1918; 8. C de Prop Fide, infltr. (ad Monadios Hanmit Ubanen.),
4M>r. 1896.
< 8. C Bp. et Beg., Utt. 80 dec. 1882; 2 hm. 1906.
• Conc. Trident, sees. XXT, de regukurihue, c. 16; S. C Bp. et Beg., decr. c Per-
peneii », 8 maU 1902, n. U; 8. C snper etatn Begalarium, 1 ang. 1862.
Digitized by
Google
Lit>er Seoundut - De Penmie 109
§ 2. Secnta professioney ea omnia statiin fiant^ quae necessaria snnt
ut renuntiatio etiam iure civili effectnm conseqnatnr ^.
Gan. 582.
Post sollemnem professionem, salvis pariter peculiaribus Apostolicae
Sedis indnltis^ omnia bona qnae quoyis modo obyeniunt regulari :
!•• In Ordine capaci possidendi^ cedunt Ordini vel provinciae vd
domui secundum constitutiones;
2J^ In Ordineincapaci,acquimntur Banctae Sedi in proprietatem*.
Oan. 5S3.
Prof essis a votis simplicibus in Oongregationibus religiosis non licet :
1."* Per actum inter vivos dominium bonorum suorum titulo gra-
tioso abdicare;
2.* Testamentum conditum ad normam can. 569^ § 3, mutare sine
licentia Sanctae Sedis, vel» si res urgeat nec tempus suppetat ad eam
recurrendi^ sine licentia Superioris maioris aut, si nec iUe adiri possit,
localis '.
Oan. 584.
Post annum ab emissa qualibet professione religiosa, vacant bene-
ficia paroecialii^ post triennium cetcra ^.
Oan. 585.
Professus a votis perpetuis sive sollemnibus sive simplicibus amittit
ipso iure propriam quam in saeculo habebat dioecesim.
Oan. 586.
§ 1. Professio religiosa irrita ob impedimentum ezternum non con-
valescit per subsequentes actus, sed opus est ut a Sede Apostolica sane-
tur^ vel denuOy cc^piita nullitate et impedimento sublato, legitime emit-
tatur •.
§ 2. Si autem irrita fuerit ob consensus defectum mere internumy hoe
praestito^ convalescit, dummodo ex parte xeligionis consensus non f uerit
revocatus •.
§ 3. Si contra validitatem professionis religiosae gravia sint argu*
menta et religiosus renuat ad cautelam sive professionem renovare sive
eiusdem sanationem petere, res ad Sedem Apostolicam deferatni^.
^ 8. O. Bp. et Beg., 16 sept 1866.
• C. 11, C. XII, q. 1; c. 1, C. XVIII, q. 1; c. G, X, de eiatu monacharum ei canonicorum
reguiarium, III, 35; c. 1, de verhorum 8ignifloatione, V, 11, In Clem.; c. 8, 5, de verborum
eigniflcatione, tlt. XTV, in Bxtrayag. loan. XXII; Clemens VIII, decr. € Nullus omnino »,
25 inl. ISeO, I 2, 3; 8. C. Bp. et Beg., Bononien., 29 nov. 1019; 20 ion. 1829, ad I, U; decr.
6 hm. 1890, ad 2; Florentina, 14 et 21 sept. 1845, ad 1, 2; Velitemen, et Albanen., 11 mart.
1868; Zamoren., 15 ian. 1897; B. C. C, decr. 21 sept 1024, i 1; S. C. de Rellgiosis, 13 iul.
mS; 8. C. de Prop. Fide, instr. (ad Monadios Maronit. I«ibanen.), 4 fefor. 1896.
s 8. C. Bp. et Beg., Trappeneium, 20 dec. 1801, n. 2.
4 C. 4, de regularibue et traneeuntibua ad religionem, III, 14, |n VI^ Benedictoa XIV
ep. c J7« <rtio », 14 ian. 1747; 8. C. Bp. et Beg., 25 aug. 1903.
« 8. C. Bp. et Beg., Vienncn., 10 dec. 1841.
• C. 1, X, de his, quae vi metusve cauea fiunt, i, 40; c. 15, X, de regularibue et
tromeeuntilme ad reUgionem, m, 81.
Digitized by
Google
170 Oodem lufU OanoHici
TITULUS XII.
De ntioiie stadlomm in reUgionibns elericalibiis.
Can. 587.
§ 1. Quaelibet clericalis religio habeat studiorum sedes a Oapitnlo
generali vel a Superioribus approbataSy firmo praescripto can. 554, § 3.
§ 2. In studiorum domo Tigeat perfecta yita communii^ secus stu-
dentes ad ordines promoveri nequeunt ^
§ 3. Si religio aut provincia studiorum domos rite instructaa habere
nequeaty aut si quas habet, adire, Superiorum iudicio^ difBcile sit, reli-
giosi alumni mittantur vel ad recte ordinatam studiorum sedem alius
provinciae aut religionis, vel ad scholas Seminarii episcopaliSy yel ad pu-
blicum catholicum athenaeum.
§ 4. Beligiosis, qui studiorum causa longe a propria domo mittuntur,
non licet in privatis domibus habitare, sed opus est ut in aliquam suae
religionis domum sc recipiant, vel, si id fieri non possit, apud religiosum
aliquod institutum virorum, vel Seminarium aliamve piam domum, cui
sacri ordinis viri prae^nt, quaeque ab ecclesiastica auctoritate appro-
bata sit '.
Oan. 588.
§ 1. Toto studiorum curriculo religiosi committantur speciali curae
Praefecti seu Magistri spiritus qui eorum animos ad yitam religiosam
informet opportunis monitis, instructionibus atque exhortationibus '.
§ 2. Praefectus vel Magister spiritus iis qualitatibus praeditus sit
oportety quae in Magistro novitiorum requiruntur ad normam can. 559,
§§ 2, 3 \
§ 3. Superiores vero sedulo invigilent ut ea quae can. 595 pro omni-
bus religiosis praescribuntur, in studiorum domo i>erfectissime obser-
^^^*^^- Can. 589.
§ 1. Beligiosi in inferioribus disciplinis rite instructi, in philosophiae
studia saltem i>er biennium et sacrae theologiae saltem per quadriennium,
doctrinae D. Thomae inhaerentes ad normam can. 1366, § 2, diligenter
iucumbaht, secundum instructiones ApostoUcae Sedis *.
§ 2. Studiorum tempore magistris et alumnis offlcia ne imponantur
quae a studio eos avocent vel scholam quoquo modo impediant; supremus
autem Moderator et in casibus particularibus alii quoque Superiores pos-
sunt pro sua prudentia eos a nonnullis communitatis actibus, etiam a
choro, praesertim nocturnis horis, eximere, quoties id studiis excolendis
necessarium videatnr •.
1 S. C. Bp. et Reg., decr. 22 npr. 1851, n. e, 3.
a Conc. Trldent., 8688 XXV, de regularihus, e. 4.
3 Clemens VIII, const. c Cum ad regularem », 10 mart. 1603, f 20; S. O. C, decr.
21 SQPt. 1624, I 1.
* Clemens VIII, const. c Cum ad regularcm », 19 mart 1603, § 20; S. C. C, decr.
21 sept. 1624, § 1.
8 S. C de Religiosis, declar. 7 sept. 1909, ad III; 31 maii 1910.
« Ciemens VIII, decr. c NuUus omniuo », 25 lnl. 1599; S. C C, decr. 21 sept. 1624, | 1.
Digitized by
Google
Liher 8eoundU9 - De Perionii 17 1
Can. 590.
Beligiosi sacerdotes, iis tantum exceptis qui a Superioribus maiori-
bos gravem ob causam f uerint ezempti^ aut qui yel sacram theologiam, vel
ius canonicum ycI philosophiam scholasticam doceant, post absolutum
studiorum curriculum, quotannis^ saltem per quinquennium^ a doctis gra-
vibusque patribus examinentur in variis doctrinae sacrae disciplinis antea
opportune designatis.
Oan. 591.
In qualibet saltem formata domo, minimnm semel in mense, habea-
tur solutio casus moralis et liturgici^ cui^ si Superior opportunum existi-
mayerit^ addi potest sermo de re dogmatica coniunctisve doctrinis; et
omnes clerici professi qui studio sacrae theologiae operam nayant aut
illud expleverunt et in domo degunt, assistere tenentur, nisi aliud in
constitutionibus caveatur ^
TITULUS XIII.
De obligationibns et priTileglis religiosorum.
Oaput I.
De obligationibua.
Oan. 592.
Obligationibus communibus clericorum, de quibus in can. 124-142^
etiam religiosi omnes tenentur, nisi ex contextu sermonis vel ex rei na-
tura aliud constet '.
Oan. 593.
Omnes et singuli religiosi^ Superiores aeque ac subditi) debent, non
solum quae nuncuparunt vota fldeliter integreque servare, sed etiam se-
cundum regulas et constitutiones propriae religionis vitam componere
atque ita ad perfectionem sui status contendere ^.
1 Glemens VIII, decr. c Nullus omnino », 25 iul. 1509» i 1; S. O. Bp. et Beg., 8 nov.
1762, I 8; decr. 22 aug. 1814, n. XI; S. O. O., decr. 21 sept 1824, | 1.
s O. 8, X, de converaione coniugatorttm, III, 82; e. 1, 4, 6, X, ne clerioi vel monachi
eoecularibus negoiiis se immisceant, III, 50; e. 1, de statu monachorum vel canonioorum
rtgularium, III, 10, In Olcm.; Oonc. Trident., sess. XXIV, de matrimonio, can. 9; S. Pius V,
oonst. c Romanus Pontifex », 14 oct. 1568, ( 2; Urbanus VIII, litt. ap. « Ex dehito »,
22 febr. 1G33, i 8; Alexuuder VII. const. c Sacrosancti », 18 ian. 1658. i 2, n. VIII; Ole-
mens IX, const. c Solicitudo », 17 iun. 1669; const. c In excelsa », 13 sept. 1669, i 1, n. VIII,
I 8; Benedictus XIV, ep. encycl. c Apostolicum ministerium », 30 moii 1753, i 18; Ole-
mens XIII, ep. encyci. c Cum fMrimum », 17 sept. 17^, i 4, 9; Pius IX, ep. encycl. c Nemi-
nem vestrum », 2 febr. 1854; const. c ApostoUcae Sedis », 12 oct. 1869. i III, n. 1; S. O. IBp.
et Beg., decr. 22 aug. 1814, n. XI; 6. O. Oonsist., decr. 18 nov. 1910; S. O. de Religlosis,
decr. 1 ian. 1911, n. III; S. O. de Prop. ^ide, 20 nov. 1626.
* 0. 7, X, ne derici vel monachi saecularihus negotiis se immisceant, III, 50; c. 1,
de verborum significatione, tit. XIV, in Bxtravag. loan. XXII; Oonc. Trident., sess. XXV,
de regularibus, c. 1; Pius IX, ep. encycl. « Nostis et Nobiscum », 8 dec. 1849; ep. encycl.
c Oum nuper », 20 ian.1858; Leo XIII, ep. c Le religiotte famiglie », 29 iun. 1901; S. 0. de
Prop. Fide, decr. 15 sept 1832.
Digitized by
GoogI(
17t Ood^ luri^ Omnomiei
Oan.594.
§ 1« In quayis religione yita communis accurate ab omnibQS ser-
vetur etiam in iis qnae ad yictum, ad vestitam et ad Bupellectilem per-
tinent ^.
§ 2. Quidquid a religiosis, ^am a SuperioribuSy acquiritur ad nor-
mam can. 580^ § 2^ et can. 582, n. 1, bonia domus, provinciae vel religionis
admisceatur, et pecunia quaelibet omnesque tituli in capsa communi de-
ponantur *.
§ 3. BeligioBorum Bupellex paupertati conveniat quam pnrfeBsi
sunt *.
Can. 585.
§ 1. Gurent Superiorea ut omnes religioei :
1.* Quotannis spiritnalibus exercitiis vacent;
2/" L^time non impediti quotidie Sacro intersint, orationi men-
tali vacenty et in alia pietatis officia, quae a regulis et eonstitationibus
praescripta sint, sedulo incumbant;
3."* Ad poenitentiae sacramentum semel saltem in hebdomada ac-
cedant \
§ 2. Superiores suos inter subditos promoveant frequentem, etiam
quotidianam, sanctissimi Corporis Christi receptionem; frequens autem^
imo etiam quotidianus accessus ad sanctissimam Eucharistiam religiosia
rite dispositis libere pateat '.
§ 3. Si autem post ultimam sacramentalem confessionem religiosus
communitati gravi scandalo fuerit aut gravem et externam culpam pa-
traverit, donec ad poenitentiae sacramentum denuo accesserit, Superior
potest eum, ne ad sacram communionem accedat, prohibere *.
1 C. 11, C. XII, q. 1; c. 25, O. XVlII, q. 2; c. 7, X, de ojHicio indicis ordinarii, I, 31;
c. 5, X, de regularibuu et trameuntibus ad religUmem, III, 81; c. 2, 4, 6, X, de statu mo-
nacJiorum et canonicorum fegularium, III, 35; Conc. Trldent., sess. XXV, <fe regularibus,
c. 1, 2; Clemens VIII, decr. c Nullus cmnino », 25 IqI. 15d9, | 2-4; 8. C. Ep. et Reg.,
Facten., 22 dec. 1579; Messanen,, 1 mart. 1595; decr. 22 aug. 1814, n. X; decr. 22 apr. 1851;
B. C. C, decr. 21 sept. 1024, 1 1; S. C. super SUtu Regularium, declar. 1 oct. 1852.
a C. 11, C. XII, q. 1; c. 7, X, de offlcio iudicis ordinarii, I, 31; c. 5, X, de regularibus
et transeuntibus ad religionem, III, 31; c. 2, 6, X, de statu monachomm et oanonicorum
regularium, III, 35; Conc. Trldent., sess. XXV, de rcgularibus, c. 2; Clemens VIII, decr.
c Nullus omnino », 25 iul. 1599, i 2; S. C. Ep. et Reg., NuUius MercateUi, 24 iun. 1579;
Hispaniarum, 22 ian. 1591; Messanen,, 1 mart. 1595; Ordinis B. M, V de Mercede, 9 ian.
1601; decr. 22 aug. 1814, n. X; Florentina, 14 et 21 febr. 1845, ad 1-3; Utt. 30 dec. 1882;
S. C. C, Civitatis RCgdlis in Indiis (Limafia), meneie febr. 1586, ad 28; VaUisoletana, 17 oct.
1601, ad 1; decr. 21 aept. 1624, i 1; Bononicn,, 3 iul. 1734.
9 C. 1, de ktatu monachorum vel canonicorum regularium, III, 10, in Clem.; Gonc
Trident., sess. XXV, de regularibus, c. 2; Clemena VIII, decr. € NuUus omnimo », 25 InL
1599, i w3, 16; 8. C Bp. et Reg., NeapoUtana, 16 nov. 1629, ad 6-8; S. C C, deer. 21 sept.
16M, i 1.
« Conc. Trident, sess. XXV, de regularibus, c. 10; Clemena VIII, decr. c NuUus
omnino », 25 iul. 1599, i 25; S. C Ep. et Reg., encycl. (ad Ep. Italiae), 9 oct. 1682; deer.
82 aug. 1814, n. XI; decr. c Singulari «, 27 mart. 1896, n. 8; S. C C, decr. 21 sept. 1624, i 1.
• Conc. Trldent., sess. XXV, de regularibus, c. 10; S. C Bp. et Reg., Baiocen., 1 oct
1889; S. C C, decr. 12 febr. 1679; decr. c Sacra Tridentina Sgnodus », 20 dec. 1905, n. 7;
8. C de Religiosis, decr. 1 ian. 1911; 8. R. C, Cameracen., U dec. 1885, ad II.
• S. C Ep. et Reg., decr. c Quemadmodum >, 17 dec. 1890, n. 5.
Digitized by
Google
Liter BeounduM - De Personia 173
§ 4t. 8i qoae sint reliKiones yotoram siye soUemnium siye simpliciomy
^narom in r^^olifl aut constitntionibuB yel etiam calendariLs communio-
nes aliquibus diebus afflxae aut iussae reperiantur, hae normae yim
dumtazat directiyam liabent K
Can. 596.
Beligiosi omnes proprium suae religionis habitum deferant tum intra
tiim eztra domom, nisi* grayis causa excuset^ iudicio Superioris maioris
auty urgente aecessitatey etiian localis \
Oan. 597.
S 1« In domiibus regularium siye yirorum siye mulierum canonice
consdtutiB, etijun non fonnatis, seryetur clausura papalis ^.
§ 2. ]>|ge claiisaime psfMdis afflcitor tota domus quam communitas
regularis infaahitat, cnm hortis et yiridariis aoceasui religiosorum reser-
yatii^ exclosOy praeter puUicum templum cum coutinente sacrario, etiam
hospitio pro adyesiSy si adsity et coUocutorio, quod, quantum fleri potest,
prope ianMiia domus ooMtitui debet \
§ 3. Fartes elausurae l^ obnosiae pateater indicentur; Superioris
rero maions rA GapituH generalis «ecnndum constitutiones^ aut, si aga-
tor de moiiasterio monialiumy Episcepi erit dausarae ^es accurate prae-
seribere aut l^timis de causis mutare.
Gak.^9&
% 1. Intra regulariiim yirorum cdausuram ne admittantur mulieras
cuinsyis aetatis, generis mat conditionis suh qnoyis praetextu \
1 S. G. X^. et Reg., iitt 4 aag. 3888; decr. c QHemadmodiim », 17 dec 18^ n. 6;
Maiiaeitana, 14 aug. 1881, ad «Ittmum; S. C. C, decr. c Baora Tridentina Bynodue '»,
ao dec 1806, n. 8.
s C. 2, «6 oieriol vel momaohi saeoularibus negotiia ae immi$ceant, III, 24, in yi^;
c. 2, de vita et honeetate oierUfonm, m, 1, in <Uem.; Conc. Trident., sess. XXy, de regu-
taribue, c. 19.
• O. 11, C. XVI, q. 1; c. nn., de Mtatu regularium, III, 16, In Vl»; Conc. Trident.,
■esB. XXV , de regularihue, c. 5; S. Pius Y , eonst. c Circa paatoralie », 29 maii 1566 | 1;
Oregorina XIII, oonAt. c Deo eaorie », 80 dec. 1572, f 1; Clemens VIII, decr. c Nullua
omti^tno », 25 inl. 1509, | U; Oregorias KV, const. c Inecrutahili », 5 febr. 1622, § 2; Inno-
centins XIII, const. c Apostolioi minisiterii », 23 maii 1723, f 18; Benedictus XIII, conat.
c In eupremo », 23 mpt. 1724, § 15, 28; oonat. c Pastoralia offlcii », 27 mart. 1726, § 8, 0;
Cl»nen8 XII, conat c Admonet Ko« », 11 ang. 1785, f 1, 3; Benedictns XIV, const. c Re-
gularie dieciplinae », 8 ian. 1742, i 1, t4i; cpnst. c Sdlutare », 3 ian. 1742, § 2; ep. c Per
binae », 24 ian. 1747; S. C. Bp. et Reg., Oapucoinorum, 18 apr. 1605, ad 1, 2, 5; ep. 20 sept.
ISIS; Oandaven., 24 aept. 1816; 8. C. C, decr. 21 Bept. 1624, | 1; S. C. de Prop. Fide, decr.
28 ang. 1780; <C. P. pro Sin.), 5 mart. 1787.
« S. C. Bp. et Reg., Ordlnia Praedioalorum, 24 apr. 1582; Capuana, 9 ian. 1595; Arben.,
3 inn. 1606; Aretina, 8 ang. 1614; S. C. C, Ferentinaj 15 mart, 5 apr. 1794, 20 llsbr. 179Qk.
• C 20-22, C XVIII, q. 2; S. Pins V, const. c RegulaHum », 24 oct. 1566; const.
c Deoet », 16 iul. 1570; Oregorins XIII, const. c Vbi gratiae », 18 inn. 1575, i 1; Bene-
dictns xrv, eonst. € Regularis disciplinae », 8 ian. 1742, i 1, 8-5; Pins IX, const. c Aposto-
Uoae Bedis », 12 oct. 1869, i II, n. 7; S. C. Bp. et Ueg., Namien., 21 apr. VSH; Bracharen.,
26 iuL 1594; Faven^ina, 24 ian. 1595; Caven., 22 febr. 1595, ad 3; Capuccinomm, 18 apr.
1606, ad 4; Poloniae, 20 apr. 1646; Ferrarien., 10 maU 1743; S. C C, 11 mart. 1623; S. C
Digitized by
Google
174 Oodew lurts OanonM
§ 2. Eximuntur ab hac lege oxores eomm qui sapremnm actu tenent
populorum principatnm, cum comitata.
Oan. 589.
§ 1. Bi domns resnlarium virorum adnexum habeat conyictum pro
alumnis internis ve] alia opera religionis propria, separata saltem aedis
porsy 8i fleri possit, religiosorum habitationi reservetur, clausurae legi
subiecta.
§ 2. Etiom in loca extra clausuram alumnis externis aut intemis vel
operibus religionis propriis resenratay personae alterius sexus, nisi aequa
de causa et de Buperioris licentia, ne admittantur.
Oan. 600.
Intra monialium clausuram nemo^ cuiusvis generis, conditionis, se-
xuBy aetatis admittatur sine Sanctae Sedis licentia, exceptis personis quae
sequuntur :
1.'' Ordinario loci aut Superiori regulari, monasterium monialium
yisitantibus vel aliis Visitatoribus ab ipsis delegatis licet ciausuram
ingredi dumtaxat inspectionis causa^ cautoque ut unus saitem clericus
vel religiosus vir maturae aetatis eos comitetur;
2."" Oonfessarius vel qui eius vices gerit potest, cum debitis cau-
telis, ingredi clausuram ad ministranda Sacramenta inflrmis aut ad assi-
stendum morientibus;
S."" Possunt clausuram ingredi qui supremum actu tenent populo-
rum principatum eorumque uxores cum comitatu; itemque S. B. E. Oar-
dinales;
4.'' Antistitae est, adhibitis debitis cautelis^ ingressum permittere
medicis, chirurgis, aliisque quorum (^ra sit necessaria, impetrata prius
saltem habituali approbatione ab Ordinario loci; si vero necessitas urgeat
nec tempus suppetat approbationem petendi, haec iure praesumitur ^
de Prop. Flde, decr. 26 aug. 17S0; (C. P. pro Sin.), 6 mart 1787; S. R. O., Oriolen,, 30 sept.
1628; Oriolen., 11 iun. 1629; UrhiM et OrMt ReffuUiriHm, 5 iul. 1631; Sulmonen., 24 nov. 1685;
Vueentina, 10 dec. 1667.
1 0. 25, C. XVIII. q. 2; c. un., de $tatu reffularium, III, 16. In VI»; Conc. Trident.,
sees. XXV, de regularihus, c. 5; Oregorius XIII, const. c Deo sacris », 30 dec. 1672» | 1, 6;
const. 41 Ubi gratiae », 18 iun. 1575, f 1; const. c Duhiie », 28 dec. 1581, 1 1; Paulus V, const.
c Monialium », 10 iul. 1612; Alexander VII, const. c Fellci », 20 oct. 1664, | 1, 8, 5; Inno-
centius xni, const. c Apoatolici ministerii », 23 mail 1723, | 18; Benedictus XIII, const.
c /n aupremo », 23 sept. 1724, | 15, 68; const. c Paetoralie ojgHcii », 27 mart. 1726, | 8, 6;
lienedictus XIV, const. c Salutare », 3 ian. 1742, | 1-3; ep. c Per hinae », 24 ian. 1747;
Pius IX, const. c Apostolioae Sedia », 12 oct. 3869, | II, n. 6; S. C. Bp. et Reg., Aaculana,
1 mart. 1580; OameHnen., 13 iun. 1581; Lncana, 29 mart. 1589; Mantuana, 9 iun. 1591; Lie*
honen., 23 aug. 1593; Ferrarien., 13 iun. 1594; Bracharen., 26 iul. 1594; Aretina, 4 sept.
1596; Nolana, 6 nov. 1596; lanuen., 1 dec. 1599; 26 nov. 1602; Oracovien., 23 apr. 1616; Nea-
poHtana, 10 iun. 1616; Oaietana, 5 febr. 1627; Senogallien., 15 ian. 1638; Poloniae, 20 apr.
1646; Tranen., 26 ian. 1714; Algaren., 20 iul. 1786; JAmana, 19 ian. 1751; Aesina, 29 mail
1846, ad 1, 2; Hispaniarum, 16 iul. 1884. ad 0; 8. C. C, Oartlmginen., mense maio 1586;
OivitatU Regaiis in Indiie (Limana), mense febr. 1586, ad 24; Regien., 7 mart. 1608, ad 7;
VivitatU Hegum, 17 iun. 1617; Regien., 13 ian. 1624; Giennen., 9 sept. 1625, ad 1; IMnana,
12 aug. 1628, ad 2; Oathacen., 17 nov. 1629, ad 2; Regien., 9 nov. 1680; lamuen., 10 mali
Digitized by
Google
lAher SeoundUM - De Pereonie 175
Can. 601.
§ 1. Neiniiii monialium liceat post professionem exire e monasterio,
etiam ad breve tempos, qnoyis praetextu^ sine speciali Sanctae Bedis in-
dulto^ excepto casn imminentis periculi mortis vel alius gravissimi mali ^
§ 2. Hoc periculum, si tempus suppetat, scripto recQgnoscendum est
a loci Ordinario *.
Gan. 602.
Clausura monasterii monialium ita circumsepta esse debet ut, quoad
fieri potest, nuUus sit in eam vel ab ea prospectus eztemarum per-
sonarum^
Can. 603.
§ 1. Clausura monialium, etsi regularibus suBiectarum, sub vigi-
lantia est Ordinarii loci, qui potest delinquentes, regularibus yiris non
exceptis^ poenis quoque ac censuris corrigere et coercere ^.
§ 2. Etiam Superiori regulari custodia clausurae monialium sibi
subiectarum commissa est^ qui moniales aut alios suos subditos, si quid
hac in re deliquerint, poenis quoque punire potest ^. ,
1631; fiahineti., 8 ial. 1682, ad 8; Oolimhrien., 26 mail 1640; Oatanien., 23 febr. 1641, ad 1;
NuUiue, 2 apr. 1661; Florentina, 29 iul. 1684, ad 5; SalUburgen., 29 nov. 1710, 10 ias. 1711;
Lyden., 22 eept. 1742, ad 4-6; Papien., 26 ias., 16 febr., 16 mart 1743, ad 4-8; Ariminen.,
2 et 16 dec. 1747, 27 ian. 1748, ad 1-3, 5, 6, 8; Converaana, 13 mart., 24 apr., B maii 1751,
ad 7, 9, 17-22; S. O. de Keligiosis, 1 sept. 1912. — Vide etiam can. 652, | 2.
1 O. un., de atatu regularium, in, 16. in VI<>; Conc. Tridait, sess. XXV, de regula-
ribus, c. 5; S. Pins V, const. « Ciroa paetoralie », 29 mail 1566, 1 1; conat. ^Deoori », 1 febr.
1570, I 2; Gregorius XIII, ccmst. « Deo eaoris », 30 dec. 1572, 1 1; Benodictus XIV, ep. encycl.
« Cum Saorarum », 1 !un. 1741, | 2; comtt. « Salutare », 3 ian. 1742, | 1, 2; Pius IX, const.
« Apoetolicae Bedis », 12 oct. 1869, | II, n. 6; S. O. S. OfT. (Batiabonen.), 22 dec. 1880, ad III;
S. O. Bp. et Reg., Peruaina, 10 apr. 1573; AseiHnaten., 7 oct. 1573; SquUlaoen., 2 mart. 1575;
Assisien., 3 nov. 1578; AUphana, 12 mart. 1591; Nolana, BO sept. 1591; Tolosana, 9 nov. 1502;
VoUen., 3 nov. 1593; Tropien., 22 iul. 1596; Leodien., 18 iun. 1627; Chindaven., 13 iun. 1686;
Avenionen., 20 sept. 1720; ep. 20 sept. 1815; Hispaniarum, 16 iul. 1884, ad 2, 3: S. O. O.,
Olomucen., 11 iul. 1665, ad 12.
s Oonc. Trident., sess. XXV, de regularihus, c. 5.
s S. O. Bp. et Reg., Reatina, 6 nov. 1577; Jfeocastrefi., 16 aug. 1594; Bononien ,
21 sept 1838; S. O. O., Urhinafen., 10 mart. 1663, ad 18.
* O. un., de statu regularium, III, 16, in VI«; Conc. Trident., sess. XXV, de regula-
ribus, c. 5; S. Pius V, const. « Circa pastoralis », 29 maii 1566, | 2, 8; Gregorius XIII,
oonst. « Deo sacris », 80 dec. 1572, | 1; Gregorius XV, const. « InscrutabiXi », 5 febr. 1622,
S 2, 4; Innocentius XIII, const. « Apostolid ministerii », 23 maii 1723, | 18; Benedictus Xin,
const. « In supremo », 23 eept. 1724, 1 15, 28; const. « Pastoralis offlcii », 27 mart. 1726, | B^
6; Olemens XII, const. « Admonet Nos », 11 aug. 1735, f 1, 3; Benedictus XIV, const. « Ad
mUitantis », 30 mart. 1742, | 20, 24; ep. encycl. « Qravlssimo », 81 oct. 1749, f 3; Ole-
mens XIII, const. « Inter multiplioes », 11 dec. 1758. | 5-7; Pius IX, ep. « Quo graviora »,
8 iul. 1862; S. O. Bp. et Reg., PistoHen., 81 nov. 1591; CasoXen., 9 nov. 1592; NuceHna Pa-
ganorum, 7 iul. 1724, 28 sept. 1725, ad 1-4; Luceorien., 29 apr. 1729, ad 4; Limana, 19 ian.
1751; S. O. O., yerceUen., 18 nov. 1617, ad 2; Regien., 9 nov. 1630; AvenUmen., 20 aug. 1633;
Adrien. et Pennen., 6 maii 1656; Auximana, 26 ian. 1658; Fossanen., 31 aug. 1658, ad 7;
Olomuoen., 7 iun., 2 aug. 1765, ad 7.
• O. un., de statu reguloHum, III, 16, in VIo; fi. Pius V, const. « Circa pastoralis »,
98 maU 1M6, | 2, &
Digitized by
Google
176 Codex luri% Canonici
Gan. 604.
§ 1. In domibus etiam Gongregationum religiosarum siye pontiflcii
fliye dioecesani inris claasnra seryetur^ in quam nemo alterios sexus
admittatur» nisi ii de quibus in can. 598» § 2 et can. 600, aliique quos ez
iustis ac rationabilibus causis Superiores admitti posse censuerint*
§ 2. Praescriptum can. 599 etiam domibus Gongregationum religio-
sarum siye yirorum siye mulierum applicetur.
§ 3. Episcopus in adiunctis peculiaribus, grayibusque intercedenti-
bus causis» potest hanc clausuram, nisi agatur de religione clericali
ezempta, censuris munire; semper autem curet ut eadem rite seryetur
et quidquid in eam irrepat yitii corrigatur ^
Gan. 605.
Omnes quibus eet clausurae custodia^ sedulo adyigilent ne, alienis
inyisentibus, inutili collocutione disciplina perturbetur et spiritus reli-
giosus detrimentum patiatur *.
Gan. 606.
S 1. Gurent Superiores religiosi ut accurate obseryentur quae siye
circa ^ressum subditorum e claustris, siye circa excipiendos yd adeun-
dos eztraneos» in p *opriis constitutionibus praescripta sunt.
§ 2. Superioribus fas non est, salyis praescriptis in can. 621-621, per-
mittere ut subditi eztra domum propriae religionis degAnt^ nisi grayi et
insta de causa atque ad tempus quo fieri potest breyius secundum consti-
tutiones; pro absentia yero quae sez menses ezcedat, nisi causa studio-
rum intercedat, semper Apostolicae Sedis yenia requiritur '.
Gan. 607.
Antistitae et Ordinarii locorum serio adyigilent ne religiosae, citra
casum necessitatiSy singulae eztra domum pergant.
Gan. 608.
§ 1. Gurent Superiores ut religiosi subditi, a se designati, praeser-
tim in dioecesi in qua degunti cum a locorum Ordinariis yel parochis
eorum ministerium requiritur ad consulendum populi necessitati, tum
intra tum extra proprias ecclesias aut oratoria publica, illudy salya reli-
giosa disciplina, Ubenter praestent.
§ 2. Yicissim locorum Ordinarii ac parochi libenter utantur opera
religiosorum, praesertim in dioecesi d^entiumy in sacro ministerio et
mazime in administrando sacramento poenitentiae ^.
1 Leo XIII, const. c Conditae a Chri$io », 8 dec. 1900, | 2, n. ly; 8. C. Bp. et Reg.,
FariHen., 1 aug. 1839, ad 2, 8.
3 C. 21, 24, C. Xyill, q. 2; c. 8, X, de vita et hone$Uite clerioorum, III, 1; c. un., de
statu regularium, III, 16, in yi»; S. C. Ep. et Reg., yeapoXitana, dec 1838.
9 C. 7, X, de offlcio iudici8 ordinarU, I, 31; Clemens yill, decr. c NuJlue omniM »,
25 iul. 1599, S 19; S. C. C, decr. 21 sept. 1624, S 1.
« C. 2, de 8epulturi$, III, 7, in Clem.; c. on., de iudiciis, II, 1, in Bxtrarag. com.;
c. 2, de aepulturis, III, 6, in Bxtravag. com.
Digitized by
Google
Liher 8eoundu9 - De Per$ofU$ 177
Oan. 609.
§ 1. Si eoclesia, apod quam residet communitas religioaa, sit simul
paroecialis, seryetar, congrua congruis referendo, praescriptum can. 415.
§ 2. In ecclesia religiosarum a Totis sive sollemnibus sive simplici-
bus paroecia erigi nequit.
§ 3. Advigilent Superiores ne divinorum offlciorum in propriis ec-
clesiis celebratio catecheticae instructioni aiit Evangelii explanationi in
ecclesia paroeciali tradendae nocumentum afferat; iudicium autem utrum
nocumentum afferat, necne, ad loci Ordinarium pertinet ^
Oan. 610.
§ 1. In religionibus siye virOrum sive mulierum, quibus est chorl
obligatiOy in singulis domibus ubi quatuor saltem sint religiosi choro
obligati et actu legitime non impediti^ et etiam pauciores, si ita ferant
constitutiones, debet ad normam constitutionum quotidie divinum offlcium
communiter persolvi *.
§ 2. Missa quoque offlcio diei respondens secundum rubricius quotidie
celebrari debet in religionibus virorum et etiam, quoad fieri possit, in
religionibus mulierum ^.
§ 3. In eisdem religionibus sive virorum sive mulierum, sollemniter
professi qui a choro abfuerunt, debent, exceptis conyersis» horas cano-
nicas priyatim recitare ^.
Oan. 611.
Omnes religiosi sive viri sive mulieres, libere possunt mittere litte-
raSy nulli obnoxias inspectioni, ad Sanctam Sedem eiusque in natione
Legatum, ad Oardinalem Protectorem, ad proprios Superiores maiores,
ad Superiorem domus forte absentem, ad Ordinarium loci cui subiecti
sint et, si agatur de monialibus quae sub regularium iurisdictione sunt,
etiam ad Superiores maiores Ordinis; et ab istis omnibus praedicti reli-
giosiy viri aut mulieres, litteras item nemini inspiciendas recipere.
Oan. 612.
Praeter praescriptum can. 1345, si loci Ordinarius ob causam publi-
cam sonitum campanarum, preces aliquas vel sacra sollemnia indicat,
religiosi omnes, etiam exempti, obedire debent, salvis constitutionibus
et privilegiis suae cuiusque religiojiis *.
1 Benedlctas XIV, ep. encycl. « EtH tninime », 7 lehr. 1742, | 15.
* O, 1, de celebratione mis8arum et aliis divinis offlciie, III, 14, in Glem.; S. O. Bp.
et Reg., decr. 22 aug. 1814, n. XI; Cenomanen., 19 apr. 1844.
» S. C. Bp. et Reg., lanuen., 18 dec. iei8; 6. R. C, Ordinia Minorum, 13 febr. 1666,
n. 6; Ordinie Minorum Capucoinorum 8. Francisci, 7 dec. 1888, ad.VII; decr. gen. 2 dec.
1801; Ordinie Fratrum Minorum Provinciae Apuliae, 19 ian. 1906, ad II.
^ S. C. Bp. et Reg., Cenomanen., 19 apr. 1844; S. R. C, Ordinie Praemonstrateneii,
4 aog. 1877.
A Conc. Trident., sess. XXV, de regularihua, c. 12; Benedictoa XIV, const. « Ad mili-
iamtie >, 30 mart. 1742, | 7; S. R. C, decr. gen. 8 apr. 1821, ad 1, 2; Aaeieien., 16 febr.
1886, ad V.
Codem lurie CanonM. _ U
Digitized by
Google
178 Codem Imri$ CananM
Oaput II.
De privilegiis.
Can. 613.
§ 1. Quaelibet religio iis tantuin priyilegiis gaodet, qoae yel hoc in
Codice contiDentur, vel a Sede Apostolica directe eidem concessa f aerint,
exclusa in posterum qualibet communicatione.
§ 2. Privilegia quibus gaudet Ordo regularis, competunt quoque mo-
nialibus eiusdem Ordinis, quatenus eorum sint capaces ^
Can. 614.
Beligiosi, etiam laici ac novitii, fruuntur clericorum privilegiis de
quibus in can. 119123 ^
Can. 615.
Begulares, novitiis non exclusis, sive viri sive mulieres, cum eorum
domibus et ecclesiis, exceptis iis monialibus quae Superioribus regulari-
bus non subsunt, ab Ordinarii loci iurisdictione exempti sunt, praeter-
quam in casibus a iure expressis ^.
Can. 616.
§ 1. Begulares extra domum illegitime degentes» etiam sub praetextu
accedendi ad Superiores, exemptionis privilegio non gaudent ^.
§ 2. Si extra domum delictum commiserint nec a proprio Superiore
praemonito puniantur, a loci Ordinario puniri possunt, etsi e domo legi-
time exierint et domum reversi fuerint *.
1 S. C. Indulg., Conimhrioen,, 28 ian. 1711; 22 apr. 1711; 28 apr. 1716; Monialium
Tertii Ordinis 8. Francisci, 8 dec. 1780; NoJana, 1 apr. 1748; Monialium Ordinario looorum
auhiectarum, 30 maii 1744; Viennen. in Austria, 20 ang. 1747; Monialium 8. Ur$ulae, 16 dec.
1740; Cameraoen., 22 febr. 1847, ad 5; Teriii Ordinie 8. Franoieoi, 18 sept. 1861; Linoien,,
18 iol. 1808, ad II.
2 C. 40, C. XI, q. 1; Martinos V, const. « Ad reprimendae », 1 febr. 1428, f 8; S. C. C,
Milevitana, 28 febr. 1654, ad 1. — Vide etiam can. 2848, | 4.
a C. 2, 6, C. XVIII, q. 2; c. 5, 0, de privHegiie, V, 7, In VI*; Conc. Trident.,
sess. XXV, de regularibua, c. 0; S. Pios V, const. « Etai mendioantium », 16 maU 1567, 1 1,
n. 17, 1 2, n. 17; const. « Bw eupemae », 16 aug. 1067, | 2, 8; Gregorina XV, const. « Ineoru-
tabUi », 6 febr. 1622, | 4; Clemens XII, const. < Admonet Nos >, 11 ang. 1785, I 1, 8; Bene-
dictns XIV, const. « Ad militantie », 80 mart. 1742, | 10; const. « Firmandie », 6 nov. 1744,
I 2 sq.; ep. encycl. « Apoatolicum ministerium », 30 maii 1758, | 5, 12, 14; Leo XIII, const.
« Romanos Pontiflces », 8 maii 1881; S. C. Ep. et Reg., Pistorien,, 21 nov. 1501; Caealen.,
nov. 1502; Vercellen., 5 apr. 1625; Hanneten., 18 iul. 1642; declar. 10 nov. 1671, ad I, II;
Rhedonen., 27 ftebr. 1803, ad 1; S. C. C, Moguntina, 80 ian. 1644; S. C de Religioaia, Vioen-
tina, 3 aug. 1015.
4 C 2. de regularihus et trafiseuniihus ad religionem, III, 8, in Bxtravag. com.;
Conc. Trldent., iieBS. XXV, de rcgularihus, c. 4.
« C 1, de privilegiis, V, 7, in VI»; Conc. Trldent., sess. VI, de ref., c. 8; se^s. VII,
de ref., c. 14; sess. XXV, de regularihus, c. 14; S. Pius V, const. « EtH mendicantfum »,
16 maii 1567, S 1, n. 16, S 2, n. 16; const. « Ex supemae », 16 aug. 1567, J 2, 8; Clemens VIII,
const. « Suscepti muneHs », VS febr. 1506, f 8; Innocentius X, const. « Cum sicut », 14 mail
1648. I 4, I, nd 12, 16; Benedlctus XIV, con^. « Ad mUitantU », 80 mart. 1742, | 24; ep.
c Pontiflcia », 27 maii 1746; ep. encycl. « Apostolioum ministerium », 30 maU 1763, f 15;
Digitized by
Google
Liher 8ecundu$ - De PerBonii 179
OANi 617.
§ 1. Si in regularinm lilioramTe religiosorum exemptorum domibus
eoramve ecclesiis abusus irrepserint^ et Superior monitus prospicere ne-
glexerit, Ordinarius loci obligatione tenetur rem ad Sedem Apostolicam
statim deferendi.
§ 2. DomuB autem non formata manet sub peculiari vigilantia Or-
dinarii loci, qui, si abusus irrepserint et fidelibus scandalo fuerint, ipse
per se potest interim providere.
Oan. 618.
§ 1. Beligionefi votorum simplicium exemptionis privilegio non gau-
dent) nisi specialiter eisdem fuerit concessum ^.
§ 2. In religionibus tamen iuris pontiflcii Ordinario loci non licet :
1/ Oonstitutiones ullatenus immutare aut de re oeconomica co-
gnoscere, isalyo praescripto can. 533-535:
2."" Sese ingerere in regimen internum ac disciplinam, exceptis ca-
sibus in iure expressis; nihilominus in religionibus laicalibus ipse potest
ac debet inquirere num disciplina ad constitutionum normam yigeat^ num
quid sana doctrina morumve probitas detrimenti ceperit, num contra
clausuram peccatum sit^ num Sacramenta aequa stataque frequentia
suscipiantur; et, si Superiores de gravibus forte abusibus admoniti op-
portune non proyiderint, ipse per se consulat; si qua tamen maioris mo-
menti occurrant^ quae moram non patiantur, decernat statim; decretum
yero ad Sanctam Sedem deferat ^.
Oan. 619.
In omnibus in quibus religiosi subsunt Or)linario loci^ possunt ab
eodem etiam poenis coerceri ^.
Oan. 820.
Per indultum ab Ordinario loci l^time concessum^ obligatio legis
communis cessat quoque pro religiosis omnibus in dioecesi commoran-
tibus, salyis yotis et constitutionibus plropriis cuiusyis religionis.
8. C. Bp. et Beg., ep. 18 nov. 1835; ep. 11 dec. 1835; S. C. C, Vioentina, 14 dec. 1662;
VarUmen,, 10 mall 1664; Matheranen,, 2 aug. 1681; S. C. de Keliglosis, decr. 21 noT. 1908,
n. I, 14».
^ Leo XIU, const. « Condilae a Christo », 8 dec. 1900, f 1, 2, n. y, yill, X; Plus X,
motn propr. « Dei providentie », 15 iul. 1006, n. y; S. C. Ep. et iReg., Congregationis
i^reebyterorum tiaecHlarium, 16 eept. 1SG4, ad 2.
* Leo XIU, const. « Conditae a Chrieto », 8 dec. 1900, f 2, n. I, II, ly, IX, XI; 8. C.
Bp. et Beg., Pinerolien,, 28 iul. 1837, ad 4 et 3 maU 1839; Utt. 14 maii 1872.
< Gregorius Xy, const. « InacrutabUi >, 5 febr. 1622, | 4, 6; Innocentius X, conat.
« Cum eiout », 14 maii 1648, | 4, II, ad 4; Clemens XII, const. c Admonet Noe », 11 aug.
1735, S 1, 8; Benedictus Xiy, const. « Ad mililantle », 30 mart. 1742, S 19; const. « Fir-
mondie », 6 nor. 1744, | 8; ep. encycl. « Apostolicum ministerium », 30 mali 1753, f 14; S. C.
E3p. et Reg., ZagaMen., 14 dec. 1674; S. C C, TAmana, 16 apr. 1633; Vercellen., 21 mart.
1M2, ad 8.
Digitized by
Google
180 Oodem luris OanoHioi
Gan. 621.
§ 1. B^g^areSy qoi ex instituto mendicantes vocantur et sunt» eleemo-
synas in dioecesi, nbi eomm religiosa domus est coustitutay quaerere var
lent de sola Superiorum suorum licentia; extra dioecesim yero indigent
praeterea licentia scripto data ab Ordinario loci in quo eleemosynas col-
ligere cupiunt *.
§ 2. Hanc licentiam Ordinarii locorum, praecipue dioecesium flniti-
marum, nisi grayibus et urgentibus de causis, ne denegent neve revocenti
si religiosa domus ez mendicatione in sola dioecefd, in qua est constituta,
yivere nuUo modo possit '•
Can. 622.
§ 1. Alii omnes religiosi Oongregationum iuris pontiflcii, sine pecn-
liari Sanctae Sedis priyil^o, stipem petere prohibentur; quibus, si hoc
privilegium impetrayerinty opus erit praeterea licentia scripto data ab
Ordinario loci, nisi aliter in ipso privilegio cautum fuerit '•
§ 2. Beligiosi Oongr^ationum iuris dioecesani stipem quaeritare
nequaquam possunt sine licentia scripto data tum ab Ordinario loci in
quo sita est eorum domus, tum ab Ordinario loci in quo stipem quaerere
cupiunt *.
§ 3. Beligiosis, de quibus in §§ 1 et 2 huius canonis, Ordinarii loco-
rum licentiam quaeritandae stipis ne concedant, praesertim ubi sunt
conyentus regularium nomine et re mendicantium, nisi sibi constet de
yera domus yel pii operis necessitate, cui alio modo occurri nequeat;
quod si necessitati proyideri poHsit stipe quaerenda intra locum seu distri-
ctum yel dioecesim in q,ua iidem commoranturi ampliorem licentiam ne
largiantur *.
§ 4. Bine authentico et recenti rescripto Sacrae Gongregationis pro
Ecclesia Orientali, Ordinarii latini nec sinant orientalem ullum cuiusyis
ordinis et dignitatis in proprio territoriopecuniam colligerey nec suum
subditum in orientales dioeceses ad eundem flnem mittant *.
1 S. Plu8 y, const. t BM mendioanUum », 16 maii 1567, | 1, n. 15, | 2, n. 16; 8. C.
Bp. et Reg., Salemitana, 8 noy. 1581; Bracharen., 2 ang. 1594; Feltren., 15 tehr, 1595; Oar-
melitarum, 9 ian. 1608; Oonventualium Nuoerlnorum, 21 lan. 1611; Oapuooinorum, 5 oct
1646; Hipporeffien,, 25 maU 1703; S. O. C, Pisana, 12 Inn. 1608; S. 0. de Bellgloais, decr.
21 nov. 1908, n. I. l». 29.
a S. C. de Beliglosis, decf. 21 nov. 1908, n. I, 3», 4».
3 Leo XIII, conat. « Conditae a Chrieto », 8 dec. 1900, f 2, n. yil; 8. C. Bp. et Reg.,
decr. « SingulaH », 27 mart 1896, n. 2. 4; S. C. de Religiosia, decr. 21 nov. 1908, n. II, V>
« S. 0. Bp. et Beg., decr. « Singulari », 27 mart. 1890, n. 3; S. C. de Religlosia, decr.
21 nov. 1908, n. II, 2».
s S. C. Bp. et Reg., decr. « Singulari », 27 mart. 1896,, n. 5; S. C. de Religiosia. decr.
21 nov. 1908, n. II, 3*.
• Alexander yill, const. « Aliae emanavit », 21 oct. 1690, 1 1, 3; Clemens XII, oonst
« Dudum », 26 mart. 1736, | 3; S. C. de ReUgioais, decr. 21 nov. 1908, n. II, JS^; S. C'. de
Prop. Fide (C. O.), decr. 4 tebr. 1677; iitt. encycl. 24 aept. 1882; ep. circaOaria 1 lan. 1912.
Digitized by
Google
Uher BeoundUM - De PenonU 181
Can. 623.
Non licet Superioribas stipem colligendam committere, nisi prof essis
aetate animoque maturis, maxime si de mulieribus agatur, nunquam
autem iis qui in studia adhuc incumbunt ^
Oan. 624.
Quod vero attinet ad modum in quaeritanda stipe seryandum et ad
disciplinam a quaestuantibus custodiendam, religiosi utriusque sezus
stare debent instructionibus a Bede Apostolica hac de re datis ^.
Oan. 625.
Abbates regulares de regimine, legitime electi, debent intra tres
menses ab electione benedictionem accipere ab Episcopo dioecesis in qua
monasterium situm est; postquam vero benedictionem receperint, prae-
terquam potestate conferendi ordines ad normam can. 964, n. 1, fruun-
tnr privil^is de quibus in can. 325, ezcepto pileolo yiolaceo '.
Oaput III.
De ohligationihus et privilegiis religiosi ad ecclesiasticam dignitatem
promoti vel paroeciam re^entis.
Oan. 626.
§ 1. Beligiosus nequit, sine Sedis Apostolicae auctoritate, ad digni-
tatesy offlcia aut beneficia promoyeri^ quae cum statu religioso componi
non possint ^.
§ 2. Legitime ab aliquo collegio electus, nequit electioni assentiri
sine licentia Superioris '.
§ 3. Si TOto teneatur non acceptandi dignitates, specialis Bomani
Pontificis dispensatio est necessaria *
1 S. C. Ep. et Beg., 8enen., 8 maU 1576; decr. c Singulari », 27 mart. 1896, n. 8; S. O.
de Bellgiosis, decr. 21 noy. 1908, n. I, 7«, 8», n. II, 9».
s S. C. Bp. et Reg., Parmen,, 18 iiin. Ij674; 8enen„ 8 maU lj676; Derthonen., 9 sept.
1586; Aretina, 21 ian. 1563; decr. « 8ingulari », 27 mart. 1896, n. 8; 8. C. de Religiosis, decr.
a nov. 1908, n. 1, 8^13«», n. U, 9», 10».
s C. 1, X, de eupplenda negligentia praelatorum, l, 10; c. 3, de privHegiis, Y, 1, in
VI»; Benedictos XIII, connt. « Commissi NoUs », 6 maU 1725, f 1, 2; S. C. C, Posnanien.,
16 ai^. 1639; Volonien. seu Leodien., 14 inn., 20 ang. 1738, ad 1; S. R. C, Bugubina, 17 iul.
1604, ad 3; 'BrisHnen., 24 inl. 1038; Barcinonen., 11 iol. 1739; Bahien in BrasUia, 23 maU
1846, ad 3; Ordinie Monachorum Sancti BasUii, 18 dec. 1^16; 8ancti Hippolyti, 31 ang. 1867,
Ad VIII; LiverpolUana, 13 inn. 1902; Pontificale Rom., tit. De henedictione ahhatie.
^ Benedictna XIV, const. c Cum nuper », 8 nov. 1751, f 1; Leo XIII, conat. « Romanos
Pontifioee », 8 maii 1881; S. C ConsiKt, 5 inl. 1915.
< C 27, de eUsctUme et electi potesiate, I, 6, in VI*; c. 2, de eiectione, l, 3, in
JDxtravag, oom.
8 Urbanna VIII, const. « Cum eicut acoepimue », 21 maii 1635, f 4; const « Eono-
rum », 24 febr. 1643, f 2.
Digitized by
Google
181 Oode» lurii CanonM
Oan. 627.
§ 1. BeligiofiuSy renuntiatos Cardinalis aat Epi^opus sive residen-
tialis sive tituiaris, manet religiosus^ particeps privilegiorum suae reli-
gioniSy Totis ceterisque suae professionis obligationibus adstrictus, ex-
ceptis iis quas cum sua dignitate ipse prudenter iudicet componi non
posse, salvo praescripto can. 628 ^
§ 2. Eximitur tamen a potestate Buperiorum et, vi voti obedien-
tiae, uni Bomano Pontifici manet obnoxius.
Oan. 628.
Beligiosus ad dignitatem episcopalem vel aliam extra propriam rell-
gionem eyectus :
1.* Si per professionem dominium bonorum amiserit, bonorum
quae ipsi obyeniunt, habet usum, usumfructum et administrationem;
proprietatem vero Episcopus residentialis, Vicarius Apostolicus, Prae-
fectus ApostoIicuSy acquirit dioecesi^ yicariatui, praefecturae; ceteri, Or-
dini vel Sanctae Sedi, ad normam can. 682, salvo praescripto can. 239,
§ 1, n. 19;
2.* Si per professionem dominium bonorum non amiserit, bonorum
quae habebat, recuperat usum, usumfructum et administrationem; quae
postea ipsi obveniant, sibi plene acquirit;
S."" In utroque autem casu de bonis, quae ipsi obveniunt non in-
tuitu personae, debet disponere secundum ofFerentium voluntatem '.
Oan. 629.
§ 1. Dimisso cardinalatu vel episcopatu vel expleto munere extra
religionem sibi a Sede Apostolica commisso, religiosus ad religionem
redire tenetur *.
§ 2. Potest tamen Oardinalis et Episcopus religiosus quamlibet suae
religionis domum eligere in qua degat; sed caret Toce actiya et passiva ^.
Oan. 630.
§ 1. Beligiosus, qui paroeciam regit sive titulo parochi sive titulo
vicarii, nmnet adstrictus ad observationem votorr^ et constitutionum,
quatenus haec observatio potest cum muneris sui offlciis consistere.
§ 2. Quare, in iis quae ad religiosam disciplinam attinent, subest
Superiori, cuius proinde est, et quidem privative respectu Ordinarii loci,
in eius agendi rationem circa haec omnia inquirere eumque, si cafius
ferat, corrigere*.
^ Alexander VII, const. c Quia Boclesia », 25 iul. 1QQ2; Benedlctns XIII, const. c Ou-
stodea », 7 mart. 1726, f 5; S. O. Ep. et Beg., Alewien., 6 maU 1864.
s C. 1, C. XVIII, q. 1; S. C. C, Neapolitana, 7 dee. 1639; S. C. de Prop. Fide, 4 mart
1716; (C. O.). 10 nov. 1T16; (O. O.), 22 dee. 1716; (O. P. pro Sln.), 28 aept. 1725; decr.
17 ang. 1772.
s Benedlctus XIII, const. c Ouetodee >, 7 mart. 1726, | 7.
« Panlos rv, const c In eaora », 19 iul. 1669; Benedictos Xin, const. c Ouetodee »,
7 mart. 1726, f S,
9 O. 6, O. XVI, q. 2; Benedictns XIV, const. c Firtnandie », 6 nov. 1744, f 8. — ▼Ide
etiam can. 296, f 2.
Digitized by
Google
Liber Seoundus - De Peramie 183
§ 3. Bona quae ipsi obVeniunt intuitu paroeciae cui praeficitur, ipsi
paroeciae acquirit; cetera acquirit ad instar aliorum religiosorum ^
§ 4. Non obstante Toto paupertatis^ eidem licet eleemosynas in bo-
num paroecianorum, vel pro scholis catholicis aut locis piis paroeciae
coniunctis^ quovis modo obiatas accipere aut colligere, et acceptas sive
collectas administrare, itemque, servata offerentium voluntate, pro pru-
denti suo arbitrio» erogare, salva semper vigilantia sui Superioris; sed
eleemosynas pro eoclesia paroeciali aediflcanda, conservanda, instau-
randa, exornanda accipere, apud se retinere, coUigere aut administrare
pertinet ad Superiores, si ecclesia sit communitatis religiosae; secus ad
loci Ordinarium.
Oan- 631.
§ 1. Idem parochus vel vicarius religiosus, licet ministerium exer-
ceat in domo seu loco ubi maiores Superiores religiosi ordinariam sedem
habent, subest immediate omnimodae iurisdictioni, visitationi et corre-
ctioni Ordinarii loci, non secus ac parochi saeculares, regulari obser-
vantia nnice excepta ^.
§ 2. Ordinarius loci, ubi eum suo muneri defecisse compererit, op-
portuna decreta condere ac meritas in eum poenas statuere potest; in quo
nihilominus Ordinarii facultates minime privativae sunt, sed Superior
iu8 cumulativum cum ipso habet» ita tamen nt, si aliter a Superiore,
aliter ab Ordinario decerni contingat, decretum Ordinarii praevalere
debeat *.
§ 3. Quod attinet ad parochi vel vicarii religiosi remotionem e pa-
roecia, servetur praescriptum can. 454, § 5; et quod ad bona temporalia,
praescriptum can. 533, § 1, n. 4, et can. 535, *§ 3, n. 2.
TITULUS XIV.
De transita ad aliam religionem.
Can. 632.
Beligiosus nequit ad aliam religionem, etiam strictiorem, vel e mo-
nasterio sui iuris ad aliud transire sine anctoritate Apostolicae Sedis ^.
1 Leo XIII, const. « Romanoa Poniificee », 8 maii 1881.
a O. 6, C. XVI, q. 2; c. 9, de privttegiiie, V, 7, in VI*; Conc. Trident., sess. XXV, de
regularilme, c. U; Gregorins XV, const. « Jnecrfiiabili », 5 febr. 1622, f 2, 4; Clemens XII,
const. « Admonei Noe », 11 ang. 1735, f 1, 3; Benedictns XIY, const. « Ad mUitantie »,
90 mart 1742, f 8, 19; const. « Firmandie », 6 noT. 1744, f 2, 8-10; Clemens XIII, const.
« Jnter multiplioea », 11 dec. 1758, f 5-7; S. O. Ep. et Reg., Perueina, 11 ian. 1578; S. C. C,
Guardien., 22 sept. 1600; ManUcn., 9 maii 1626; OUmucen., 11 iui. 1665, 7 inn., 2 ang. 1755,
ad 1. — Vide etiam can. 296, | 1.
s Leo X (In Conc. Lateranen. Y), const. « Dum intra », 19 dec. 1516, f 8; Orego-
rliia XV, const « IneorutahUi », 5 febr. 1622, f 2, 4; Clemens XII, const. « Admonet No8 »,
11 ang. 1785, f 1, 8; Benedictns XIV, const « Ad mUitantU », 80 mart. 1742, f 8, 19; oonst.
€ Firmandie », 6 noT. 1744, f 8, 9, 10. — Vide etiam can. 296, f 2.
« Conc. Trident., sess. XXV, de regularihue, c. 19.
Digitized by
Google
184 Oode9 luris OanonUH
Can. 633.
§ 1. Transiens ad aliam religionem novitiatam peragere debet; quo
dnrante^ manentibns votis» iura et obligationes particulares, quas in reli-
gione derelicta habuit, suspensa manent, et ipse obligatione tenetur 8u-
perioribus novae religionis et ipsi noyitiorum Magistro parendi etiam
ratione voti obedientiae.
§ 2. Si in religione ad quam transiit^ professionem non edat, ad pri-
stinam religionem redire debet, nisi interim Totorum tempus ezspiraverit.
§ 3. Transiens ad aliud monasterium eiusdem Ordinis nec novitiar
tum peragit nec novam emittit professionem.
Oan. 634.
SoUemniter professus aut proCessus a Totis simplicibus perpetuis, si
transierit ad aliam religionem cum yotis sollemnibus yel simplicibus per-
petuis, post noYitiatum, praetermissa professione temporaria, de qua in
can. 574, vel admittatur ad professionem sollemnem aut simplicem per-
petuam yel ad pristinam redeat religionem; ius tamen est Superiori eum
probandi diutius, sed non ultra anlium ab expleto noyitiatu.
Oan. 635.
Transeuntes ad aliud monasterium eiusdem religionis a die transi-
tusy ad aliam vero religionem ab edita noya professione :
1.'' Amittunt omnia inra et obligationes prioris religionis yel mo-
nasterii et alterius iura et offlcia suscipiunt;
2."" Beligio vel monasterium a quo bona senrat, quae ipsius reh-
giosi ratione iam ei quaesita fuerunt; quod spectat ad dotem eiusve fru-
ctus et alia bona personalia, si qua habeat religiosus, senrandum prae-
scriptum can. 551, § 2; demum nova religio ius habet pro noyitiatus
tempore ad iustam retributionem, si eidem locus sit ad normam
can. 570, § 1.
Oan. 636.
SoUemnitas votorum in eo qui legitime secundum superiores canones
TOta simplicia in Oongregatione religiosa nuncupat, eo ipso exstinguitur,
nisi aliud in apostolico indulto expresse cayeatur.
TITXJLUS XV.
De egressu e religione.
Oan. 637.
Professus a votis temporariis, expleto votorum tempore, libere potest
. religionem deserere; pariter religio ob iustas ac rationabiles causas eun-
dem potest a renovandis votis temporariis vel ab emittenda professione
perpetua excludere, non tamen ratione infirmitatis, nisi certo probetur
eam ante professionem fuisse dolose reticitam aut dissimulatam \
1 S. C. Bp. et Reg., Oapuccinorum, 10 mart. 1650; Ordinis 8, BenedicH, 13 maU
1904, ad 2.
Digitized by
Google
Liher BeounduM - De Penonie 186
Gan. 638.
Indnltnm manendi extra claustra, sive temporariumy idest indultum
e^laustratianis^ sive perpetuum^ idest indultum saecularizationis, Bola
Sedes Apostolica in religionibus iuris pontificii dare potest; in religioni-
bus inris dioecesani etiam loci Ordinarius ^.
Oan. 639.
Qui indultum ezclaustrationis ab Apostolica Sede impetrayit^ votis
ceterisque suae professionis obligationibus^ quae cum suo statu componi
possunt) mahet obstrictus; exteriorem tamen debet habitus religiosi for-
mam deponere; perdurante tempore indulti caret voce activa et passiva,
8ed gaudet privilegiis mere spiritualibus suae religionis^ et Ordinario
territorii ubi commoratur, loco Superiorum propriae religionis^ subditur
etiam ratione voti obedientiae '.
Can. 640.
§ 1. Quiy impetrato saecularizationis indulto, religionem relinquit :
1.* A sua religione separatur, habitus eiusdem exteriorem formam
debet deponere^ et in Missa et horis canonicis^ in usu et dispensatione
Sacramentorum saecularibus assimilatur;
2.^ A votis liberatus manet, flrmis oneribus ordini maiori adnexiSi
si in sacris f uerit; non tenetur obligatione horas canonicas vi prof essionls
recitandi nec aliis regulis et constitutionibus adstringitur ^
§ 2. Si ex apostolico indulto in religionem rursus recipiatur, novi-
ttatom ac professionem instaurat et locum inter professos obtinet a die
novae professionis.
Can. 641.
§ 1. Si religiosus in sacris constitutus propriam dioecesim ad nor-
mam can. 585 non amiserit, debet, non renovatis votis, vel obtento saecu-
larizationis indulto, ad propriam redire dioecesim et a proprio Ordinario
recipi; si amiserit^ nequit extra religionem sacros ordines exercere, donec
Episcopum benevolum receptorem invenerit^ aut Sedes Apostolica aliter
providerit *.
§ 2. Episcopus religiosum recipere potest sive pure et simpliciter^
sive pro experimento ad triennium : in priore casu religiosus eo ipso est
dioecesi incardinatus; in altero, Episcopus potest probationis tempus pro-
rogare, non ultra tamen aliud triennium; quo etiam traasacto^ religiosus,
nisi antea dimissus fuerit, ipso facto dioecesi incardinatus manet.
1 Leo XIII, const. « Oondiiae a Chrieio », 8 dec. 1900, | 1, n. VIII, f 2, n. II; 8. C.
8. Oir. (Norae Aureliae), 2 aug. 1876; 8. O. Bp. et Reg., Vicfmen. et Bancti Hippolyti,
20 sept 1S40, ad 1; Herbipolen., 9 inn. 1854; Bellovacen., 21 apr. 1903; 8. C. super Statn
Besalarimn, declar. 12 inn. 1868, n. II; 8. C. de Prop. Fide (C. 6.), 24 aug. 1885.
a 8. C. de Religionis, 1 sept. 1912.
s 8. R. C, Americae Septenirionalie seu Religiosorum in miseionihua, 27 aept. 1873.
« 8. G. Bp. et Reg., decr. « AuotU admodum », 4 nov. 1802, n. 5; Ahulen., 20 nov. 1806.
Digitized by
Google
185 Oode9 Iuri% OanmiM
Oan. 642.
§ 1. Quilibet professusy ad saeculum regressus, licet yaleat^ ad nor-
mam can. 641, sacros ordines exercere^ prohibetur tamen sine novo et
speciali Sanctae Sedis indulto :
1.'' Quolibet beneficio in basilicis maioribus vel minoribus, et in
ecclesiis cathedralibus;
2."* Quolibet magisterio et officio in Seminariis maioribus et mino-
ribus seu collegiis, in quibusclerici educantur, itemque in Universitatibus
et Institutis, quae privilegio apostolico gaudent conferendi gradus aca-
demicos;
3."" Quocunque officio vel munere in Curiis episcopalibus et in reli-
giosis domibus sive yirorum siye mulierumy etiamsi agatur de Congrega-
tionibus dioecesanis \
§ 2. Haec valent quoque de iis qui vota temporaria, vel iuramentum
perseTerantiae, vel peculiares quasdam promissiones ad normam suarum
constitutionum ediderunt et ab eisdem dispensati fuerunt, si per sex in-
tegros annos eisdem ligati fuerint '.
Can. 643.
§ 1. Qui e religione, expleto votorum temporariorum tempore aut
obtento saecularizationis indulto^ egrediantur vel ex eadem fuerint di-
missiy nihil possunt repetere ob quamlibet operam religioni praestitam'.
§ 2. 8i tamen religiosa sine dote recepta f uerit nec ex propriis bonis
sibimet proyidere valeat, religio ex caritate eidem dare debet ea quae
requiruntur ut modo tuto ac conyenienti domum redeat, ac providere ut,
naturali aequitate seryata, per aliquod tempus» mutuo consensu vel in
casu dissensus ab Ordinario loci determinandum^ honeste yivere possit.
Can. 644.
§ 1. Apostata a religione dicitur professus a votis perpetuis sive
sollemnibus sive simplicibus qui e domo religiosa illegitime egreditur
cum animo non redeundi, vel qui, etsi legitime egressus, non redit eo
animo ut religiosae obedientiae sese subtrahat.
§ 2. Malitiosus animus, de quo in § 1, iure praesumitur, si religiosus
intra mensem nec reversus fuerit nec Superiori animum redeundi ma-
nifestaverit *.
§ 3. Fugitivus est qui, sine Superiorum licentia, domum religiosam
deserit cum animo ad religionem redeundi '.
1 S. C. Bp. et Reg., 81 laB. 1899, ad 2; S. C. de BeUgiosis, decr. 15 lim. 1909, n. IM*.
3 S. C. de Religiosi8, declar. 5 apr. 1910.
3 S. C. Ep. et Beg., Aquen, et LucUmen,, 11 mart 1896.
« Conc. Trid^t., sess. XXV, de regularibue, c. 19.
s Conc. Trident., seas XXV, de reffuUirihue, c. 4.
Digitized by
Google
Liher Seoundus • De Peraonia 187
Can. 615.
§ 1. Apostata et f ugitivas ab obligatione regulae et yotorum minime
«oiyuntur et debent sine mora ad religionem redire ^.
§ 2. Superiores debent eos sollicite requirere, et ipsos, si vera poeni-
tentia acti redeant, suscipere; reditum vero monialis apostatae vel f ugi-
tlyae caute curet loci Ordinarius, et, si agatur de monasterio exempto,
etiam Superior r^^aris '.
TITULUS XVI.
De dlmissione religiosoram.
Can. 616.
§ 1. Ipso facto habendi sunt tanquam iegitime dimissi reUgiosi :
1.'' Publici apostatae a fide catholica;
2.* Beligiosus, qui fugam arripuerit cum muliere; aut reUgiosa
quae cum vifo;
3.*" Attentantes aut contrahentes matrimonium aut etiam vincu-
lum, ut aiunt» civile ^.
§ 2. In liis casibus sufflcit ut Superior maior cum suo Capitulo vel
Consilio ad normam constitutionum emittat declarationem facti; curet
autem probationes facti collectas in domus regestis asseryare ^.
Caput I.
De dimissione religiosorum qui vota temporaria nuncuparunt.
Can. 647.
§ 1. Professum a votis temporariis sive in Ordinibus sive in Congre*
gationlbus iuris pontiAcii dimittere potest supremus religionis Moderator
yel Abbas monasterii sui iuris cum consensu sui cuiusque Consilii per
secreta sufFragia manifestato, yel, si agatur de monialibus^ Ordinarius
loci et, si monasterium sit regularibus obnoxium^ Superior regularis,
postqnam monasterii Antistita cum suo Consilio fidem de causis scripto
fecerit; in Congregationibus yero iuris dioecesani, Ordinarius loci in quo
religiosa domus sita est, qui tamen iure suo ne utatur Moderatoribus
insciis yel iuste dissentientibus '.
1 O. 8, C. XX, q. 8; c. 7, 24, X, <fe regularibus et traneeuntihue ad religionem, III,
Si; Oonc. Trident., sess. XXy, de regularihue, c. 10; Benedlctos Xiy, const. « 8i datam »,
4 mart. 1748; S. C. Bp. et Reg., Ordinie 8. Auguetini, 11 aug. 1758; S. C. O., decr. 21 sept
Vm, §4,5.
3 C. 2, C. XX, q. 8; c. 1, C. XX, q. 4; c. 15, 18, 19. 89, C. XXyil, q. 1; c. 1, X, de hie,
nuae vi metueve cauea flunt, I, 40; c. 5, 7, 24, X, de regularibue et transeuntihue ad reli-
gionem, III, 81; Paulns ly, const. € Postquam », 20 iul. 1558, f 8, 5; Benedictus Xiy, const.
c Bi datam »,4 mart. 1748; S. C. Ep. et Reg., Ordinis B. M. Y. de Meroede, 10 febr. 1604;
S. O. C, decr. 21 sept. 1824, | 4; Lknana, 10 mart. 1629, ad 2; Minimorum, 15 mart. 1636;
decr. 24 inl. 1694, n. 1.
s S. C. de Relfgiosis, decr. 16 maU 1911, n. 18.
< S. 0. de Religiosis, decr 16 maii 1911, n. 18.
s Leo XIII, const. « Oonditae a Chriito », 8 dec. 1900, | 1, n. yill, | 2, n. I: S. C
Stata Regnlarinm, declar. 12 inn. 1868, n. ly.
Digitized by
Google
188 Oodem luris OanonM
§ 2. li omneSy graviter eorum onerata conscientia, religiosum dimit-
tere nequennt, nisi serratis quae Bequuntur :
1.'' Causae dimissionis debent esse graves;
2.* Possunt 8e habere sive ex parte religioniB siTe ex parte religiosi.
Defectus spiritus religioRi qui aliis scandalo sit, est sufflciens dimissionis
causa^ si repetita monitio una cum salutari poenitentia incassum ces-
serit, uon vero infirma valetudo, nisi certo constet eam ante professionem
f uisse ddlose reticitam aut diRsimulatam;
3.*" Licet Superiori dimittenti certo innotescere debeant, non est
tamen necesse ut f ormali iudicio comprobentur. At religioso semper ma-
nifestari debent^ data eidem plena respondendi licentia; eiusque respon-
siones Superiori dimittenti fldeliter subiiciantur;
4.'' Contra dimissionis decretum est religioso facultas recurrendi
ad Sedem Apostolicam; et pendente recursu, dimissio nuUum habet iuri-
dicum e£Fectum;
. 5.'' Si de mulieribus agatur, seryari debet praescriptum can. 643»
§2^
Can. 648.
Beligiosus dimissus ad normam can. 647 ipso facto solyitur ab omni-
bus Yotis religiosis, salvis oneribus ordini nmiori adnexis, si sit in sacris,
et flrmo praescripto can. 641, § 1, 642; clericus autem in minoribus ordi-
nibus constitutus eo ipso rcdactus est in statum laicalem *.
Caput II.
De dimisaione religiosorum qui vota perpetua nunouparunt in religUme
clericali non emempta vel in religione laicali.
Can. 649.
In yirorum religionibus clericalibus non exemptis et laicalibuSi nt
professus a TOtis perpetuis dimitti possit^ praecedant necesse est tria
delicta cum duplici monitione ac defectu emendationis ad normam
can. 656-662.
Can. 650.
§ 1. Haec si constiterlnt, supremus religionis Moderator cum suo
Consilio, perpensis omnibus facti adiunctis, deliberet num locus sit di-
missioni '.
§ 2. Si maior suffragiorum numerus pro dimissione steterit :
1.* In religione iuris dioecesani res tota deferatur ad Ordinarium
loci in quo religiosa professi domus sita est, cuius est dimissionem pro
suo prudenti arbitrio decernere ad normam can. 647;
1 S. C. Bp. et Reg., Ordinis S. Benedicti, 13 maU 1904, ad 2; S. G. super Stata Be-
galarium, declar. 12 iun. 1858, n. T; 7 febr. 1862, ad 2, 8; S. C. de Religiosis, decr. 1 ian.
UUl. n. VIII.
3 S. C. soper Statn Regnlariam, declar. 12 ian. 1868, n. ni; 8. C. de Religiosia, decr.
1 ian. 1911, n. VIII.
3 Leo XIII, conat. c Conditae a Ohrieto », 8 dec. 1900, | 2, n. I.
Digitized by
Google
Liber 8eoundu9 - De Pereonie 189
2/ In religione ioris pontificii ipse supremus religionis Moderator
dimissionis decretnm ferat; qnod tamen nt saam sortiatur effectam, debet
a Sede Apostolica conflrmari ^
§ 3. Beligiooo ius est saas rationes libere ezponendi; eiasqae respon-
aiones in actis fideliter referendae sant.
Can. 651.
§ 1. Etiam ad dimittenda« religiosas professas a votis perpetais sive
soUemnibus sive simplicibas exigantar graves caasae ezteriores ana cam
incorrigibilitate/ experimento prias habito ita at spes resipiscentiae eva-
naerity iadicio Antiatitae '.
§ 2. Praescriptam can. 650, § 3 etiam in religiosaram dimissione
serFandam est.
Oan. 652.
§ 1. Si agatar de religiosis iaris dioecesani, Ordinarii loci in qao
aita est sororis professae domas, est caasas dimissionis expendere et
decretam dimissionis ferre '•
§ 2. Si de monialibas, Ordinarias loci omnia acta et docamenta
transmittat ad Sacram Congregationem cam sao et Saperioris regalaris
▼oto, si monasterium regalaribas sit sabiectam ^.
§ 3. Si de aliis religiosis iaris pontificii, saprema religionis Mode-
ratrix rem totam ad Sacram Congregationem pariter deferat cam omni-
bas actis et docamentis; Sacra aatem Congregatio tam in hoc tam in
praecedenti casa qaod magis exi>edire censuerit, decernet, firmo prae-
scripto can. 613, § 2.
Can. 658.
In casu grayis scandall exterioris yel gravissimi nocumenti commu-
nitati imminentis, religiosus statim potest a Superiore maiore cum con-
sensu sui Consilii vel etiam, si periculum sit in mora et tempus non
adsit adeundi Superiorem maiorem, a Superiore locali cum consensu
sui Consilii et Ordinarii loci, ad saeculum remitti, habitu religioso illico
deposito, ita tamen ut res per ipsum Ordinarium aut per Superiorem
maiorem, si adsit^ Sanctae Sedis iudicio sine mora subiiciatur '.
Caput III.
De proceasu iudiciali in dimissione religioaorum qui vota perpetua aive
aollemnia eive simplicia nuncuparunt in religione clericali emempta.
Can. 654.
Vir professus a votis soUemnibus aut a votis simplicibus perpe-
tuis in religione clericali exempta ne dimittatur, nisi processu insti-
i Leo Xin, oonst. c CsmdUae a ChrUto », 8 dec. 1900, | 2, jl I.
2 S. O. de BeUglosis, decr. 16 maU 19U, n. 21.
3 Leo XIII, oonst c Cimditae a ChrUto », 8 4ec. 1900, | 1, n. TIII.
« S. O. de Beligiosls, decr. 16 maU 1911, n. 21.
« S. O. de BeUgiosis, decr. 16 maU 1911, n. 21.
Digitized by
Google
190 Oodem Iuri$ OttnmUiH
tuto, salvo praescripto can. 646, 668, et revocato quolibet contrario pri-
vilegio ^
Can. 655.
§ 1. Ad sententiam dimissionis ferendam competens est snpremus
religionis yel monasticae Congregationis Moderator cum suo Consilio seu
Capitulo, quod quatuor saltem religiosis constet; si qui deflciant, eorum
loco totidem religiosos eligat praeses de consensu aliorum qui cum ipso
tribunal collegiale constituant '.
§ 2. Praeses de aliorum consensu promotorem iustitiae nominet ad
normam can. 1589, § 2 ^
Can. 656.
Ad processum instruendum deveniri nequit nisi praecesserint :
1.* Grayia delicta ezterna sive contra ius commune sive contra spe-
ciale religiosomm ius;
2.* Monitiones;
3/ Defectus emendationis ^.
Oan. 657.
Delicta debent esse saltem tria eiusdem speciei, yel, si diversae, talia
ut simul sumpta manifestent perversam voluntatem in malo perricacem,
aut unum tantum permanens, quod ex repetitis monitionibus virtualiter
triplex flat *.
Can. 658.
§ 1. Ad monitionem faciendam necesse est ut aut delictum sit noto-
rium aut de eodem constet ex rei confessione extraiudiciali yel ex aliis
sufflcientibus probationibus quas praeria inquisitio suppeditayerit *.
§ 2. In inquisitione peragenda serventur, congrua congruis refe-
rendo, praescripta can. 1939 seqq.
Can. 659.
Monitio fieri debet ab immediato Superiore maiore per se yel per
alium de eius mandato; sed Superior mandatum ne det, nisi praevia in-
formatione facti ad normam can. 658, § 1; datum vero mandatum pro
prima monitione valeat etiam pro altera \
^ 8. C. Bp. et Reg., mhonen,, 22 ian. 1006; decr. c Auoiit admodum », 4 noT. 1802,
n. 8; S. O. O., decr. 21 sept. 1624, | 6; decr. 24 lul. 1604, n. 8, 4; 8. O. de Religioeis, 16 mail
lOU, n. 8.
s S. C. Bp. et Reg., decr. c AuctU admodum », 4 nov. 1802, n. 8; 8. O. C, decr.
21 sept. 1624, | 6: 6. 0. de Religiosia, decr. 16 mail 1011, n. 1.
s 8. 0. de Religiosis, decr. 16 maii 1011, n. 2.
« 8. 0. Bp. et Reg., LUbonen,, 22 ian. 1006; CiMterdensium, 1 ion. 1680, ad 1; decr.
« Auctie admodum », 4 nov. 1802, n. 8; 8. C. C, decr. 21 aept. 1624, i 6, 8; 8. 0. de Reli-
giosis, decTy 16 maii lOU, n. 4, 0. 0.
3 8. C. Ep. et Reg., decr. c Auciie admodum y», 4 noT. 1802, n. 8; 8. 0. de Religiosls,
decr. 16 maii lOU, n. 4, 10.
8. C de Religiosis, decr. 36 maii lOU, n. 8.
7 8. C de ReUgioais, decr. 16 maii lOU, n. 0.
Digitized by
Google
Liher SeounduM - De PwonU 191
Can. 660.
Duae debent esse monitioneB, scilicet singulae pro singulis duobuB
primis delictis; in delictis autem continuatis seu permanentibus inter-
cedat necesse est inter primam et alteram monitionem saltem trium die-
rnm integrum spatium^.
Can. 661.
§ 1. Monitionibus Superior addat opportunas exhortationes et cor-
rectiones, praescriptis insuper poenitentiis aliisque remediis poenalibus^
quae apta censeantur ad emendationem rei et scandali reparationem '.
§ 2. Praeterea tenetur Superior reum ab occasionibus relabendi
removere etiam per translationemy si opus fuerit, ad aliam domum, ubi
Cacilior sit vigilantia et remotior delinquendi occasio.
§ 3. Singulis monitionibus adiiciatur dimissionis comminatio ^.
Can. 662.
Religiosus censetur se non emendasse, si post secundam monitionem
Dovum delictum commiserit vel in eodem permanenter perstiterit; post
ultimam monitionem sex saltem dies erit expectandum, antequam ad
nlteriora progressus fiat ^.
Can. 663.
Immediatus Superior maior, postquam monitiones et correctiones
incassum cesserint, omnia acta et documenta diligenter colligat et ad
snpremum Moderatorem transmittat^ hic autem ea tradere debet promo-
tori iustitiae, qui ea examinet et suas conclusiones proponat ^.
Can. 664.
§ 1. Si promotor iustitiae^ cui fas est etinm ulteriores inquisitiones
quas opportunas iudicayerit iieragere, accusationem proponat, instruatur
processus, servatis praescriptis canonum in Parte Prima Libri Quarti,
congrua congruis referendo •.
% 2. Ex processu constare debet de delictis patratis, de praemissa
duplici monitione et de defectu emendationis ^.
Can. 665.
Tribunal, diligenter perpensis allegationibus tum promotoris iusti-
tiae tnm rei, si quidem iudicaverit satis probata esse ea de quibus in
can. 664, § 2, sententiam dimissionis pronuntiet '.
1 8. G. Bp. et Reg., decr. c AuciU admodum », 4 noT. 1882, n. 8; 8. C. de Rellgtosis,
decr. 16 maU 19U, n. 4, 6.
s 8. G. Ep. et Reg., decr. € AuotU admodum », 4 nov. 1882, n. 8; 8. G. G., decr.
21 sept 1024, i 8; 8. G. de Religiosis, decr. 16 uiaii 1911, n. 4.
• 8. G. de Religiosis, decr. 16 maii 1911, n. 5.
^ 8. G. Bp. et Reg., Lishonen., 22 tan. 1596; S. G. de ReUgiosis, decr. 16 maii 1911,
n. 6, 12.
< 8. G. de Religiosis, decr. 16 maii 1911, n. 13.
• 8. G. de ReUgiosis, decr. 16 maii 1911, n. 13. 14.
7 8. G. de Religiosis, decr. 16 maii 1911, n. 7, 11.
• 8. G. Ep. et Reg., decr. c Auciis admodum », 4 nov. 1892, n. 3; S. G. de Religiosis,
decr. 16 maU 1911, n. 15.
Digitized by
Google
192 Oodew luriM CanomM
Can. 666.
Sententia exsecutioni mandari nequit, nisi fuerit a Sacra Ck>ngr^-
tione conflrmata; ad quam tribunalis praeses et sententiam et omnia acta
processus quamprimum transmittere curabit.
Can. 667.
Pro diBsitis regionibus etiam in casibus ordinariis supremi Modera-
tores cum consensu sui Consilii seu Capituli possunt dimittendi faculta*
tem demandare probis ac prudentibus religiosis^ qui saltem tres esse de-
bent, flrmo praescripto can. 663-666.
Can. 668*
In casu, de quo in can. 653, religiosus statim potest a Superiore
maiore, vel si periculum sit in mora et tempus non adsit recurrendi ad
Superiorem maiorem, a Superiore quoque locali, cum consensu sui Con-
silii, ad saeculum remitti, habitu religioso illico deposito; religioso autem
dimisso, statim processus, si nondum f uerit institutus, instituatur ad nor-
mam canonum qui praecedunt ^
Caput IV.
De religioais dimisaia qui vota perpetua nuncuparunt.
Can. 669.
§ 1. Professus qui vota perpetua emisit, a religione dimissus, votis
religiosis manet adstrictus, salvis constitutionibus aut Sedis Apostolicae
indultis quae aliud ferant.
§ 2. Si clericus est in minoribus ordinibus constitutus, eo ipso redu-
citur ad statum laicalem.
Can. 670.
Clericus in sacris qui aliquod delictum commisit de quo in can. 646,
aut dimissus est ob delictum quod iure communi punitur infamia iuris
yel depositione yel degradatione, perpetuo prohibetur deferre habitum
ecclesiasticum.
Oan. 671.
Si yero dimittatur ob delicta minora iis de quibus in can. 670 :
1."* Ipso facto suspensus manet, donec a Sancta Sede absolutionem
obtinuerit;
2.* Sacra Congregatio, si id expedire iudicaverit, dimisso praeci-
piat ut, habitu cleri saecularis indutus, commoretur in certa dioecesi,
indicatis Ordinario causis ob quas dimissus f uit;
3.'' Si dimissus praecepto de quo n. 2, non paruerit, religio ad
nihil tenetur, et dimissus eo ipso priyatus est iure deferendi habitum ec-
clesiasticum;
4."" Ordinarius dioecesis pro eius commoratione designatae, religio-
sum in domum poenitentiae mittat, vel eum committat curae et yigilan-
1 8. C. de Religlosis, decr. 1« maii im, n. 16, 17.
Digitized by VjOOQiC
Liber 8eoundu9 - De PerwniM 193
tiae pii ac pradentis sacerdotis; et si religiosus non paruerit, serFetur
praescriptum n. 3;
5/ Beligio, per manus Ordinarii loci commorationis, caritatiYum
flubeidium dimisso suppeditet pro necessariis ad vitae sustentationem,
nisi ipse aliunde sibimet providere valeat;
6/ Si dimissus vitae rationem ecclesiastico viro dignam non agat,
transacto anno aut etiam prius, iudicio Ordinarii, priiretur caritatiYO
gubsidiOy eiiciatur e domo poenitentiae eique auf eratur ius def erendi habi-
tum ecclesiasticum ab ipso Ordinario, qui statim mittere curet opportu-
nam relationem tum ad Sedem Apostolicam tum ad religionem;
7/ Si vero dimissus praedicto tempore tam laudabiliter se gesserit
ut merito haberi possit Tere emendatus, Ordinarius eius preces apud
Sanctam Sedem commendabit pro absolutione a censura suspensionis, et,
ea obtenta, eidem in sua dioecesi permittat, adhibitis opportunis cautelis
et Umitationibus, Missae celebrationem et etiam, pro suo arbitrio et pru-
dentia, aliud sacrum ministerium, unde honeste yiyere queat; quo in
casn religio caritatiyum subsidium intermittere potest. Quod si agatur
de diacono aut subdiacono, res ad Sanctam Sedem deferatur ^
Can. 072.
§ 1. Dimissus, Totis in religione emissis non solutus^ tenetur ad
claustra redire; et si argumenta plenae emendationis per triennium de-
derit, religio tenetur eum recipere; quod si graves obstent rationes sive
ex parte religionis sive ex parte religiosi, res iudicio Sedis Apostolicae
subiiciatur.
§ 2. Quoties Tero vota in religione emissa cessayerinty si dimissus
Episcopum benevolum receptorem invenerit, sub eius iurisdictione et
speciali vigilantia maneat, servato praeseripto can. 642; secus res ad
Sanctam Sedem deferatur.
TITULUS XVII.
De soetetatibas siTe Tlromm siTe mnliemm
in eommnni TlTentiam sine Totis.
Can. 673.
§ 1. Societas sive yirorum sive mulierum, in qua sodales viTendi ra-
tionem religiosorum imitantur in communi degentes sub regimine Supe*
riomm secundum probatas constitutiones^ sed tribus consuetis Totis pu-
blicis non obstringuntur, non est proprie religio, nec eius sodales nomine
religiosorum proprie designantur.
§ 2. Huiusmodi societas est clericalis vel laicalis, iuris pontiflcii vel
dioecesani ad normam can. 488, nn. 3, 4.
i Plua IX, coDSt c ApoMMioae Bedie », 12 oct. 1809, | T, n. 6; 8. O. Bp. et Reg.,
Maeerien,, 10 mart 1502; Lielnmen., 22 ian. 1596; decr. c Auctie admodum 3, 4 noy. 1802,
n. 4; 8. O. C, decr. 21 sept. 1(124, 1 10; Toletana, 4 hin. 1672, ad 7; Lunen.-Sarsanen., 81 iul.
17S1, 8 iuL 1752; 8. O. de BellgloeiB, decr. 16 maU 1911, n. 16, 17, 20.
Ooiem Imrie VammUeL _ 18
Digitized by
lO
Google
Idi Codem lurU Canonioi
Can 674.
Circa erectionem et sappressionem societatis eiusgue provinciarum
vel domorum, eadem valent quae de Congregationibus religiosis consti-
tuta sunt.
Can. 675.
Begimen determinatur in uniuscuiusque societatis constitutionibus;
sed in omnibus serventur, congrua congruis referendo, can. 499-530 \
Can. 676.
§ 1. Societas eiusque provinciae et domus capaces sunt acquirendi
et possidendi bona temporalia.
§ 2. Administratio bonorum regitur praescripto can. 532-537 ^.
§ 3. Quidquid sodalibus obvenit intuitu societatis, eidem acquiritoi^
cetera bona sodales secundum constitutiones retinent, acquirunt et admi-
nistrant.
Can. 677.
In admittendis candidatis serventur constitationes, salvo praescripto
can. 542 \
Can. 678.
In iis quae ad studiorum rationem et ad suscipiendos ordines per-
tinent, sodales iisdem legibus tenentur ac saeculares clerici, salvis pecu-
liaribus praescriptionibns a Sancta Sede datis.
Can. 679.
§ 1. Sodales societatis, praeter obligationes quibus, uti sodales,
obnoxii sunt secundum constitutiones, tenentur communibus clericorum
obligationibus, nisi ex natura rei vel ex sermonis contextu aliud constet,
pariterque stare debent praescriptis can. 595-612, nisi constitutiones aliud
ferant.
§ 2. Clausuram senrent ad normam constitutionum sub Ordinarii
loci yigilantia.
Can. 680.
lidem, etiam laici, gaudent clericorum privilegiis, de quibus in
can. 119-123, aliisque societati directe concessis, non autem privilegiis
religiosorum sine speciali indulto.
Can. 681.
Praeter proprias cuiusque societatis constitutiones, circa transitum
ad aliam societatem vel ad aliquam religionem aut circa sodalium exitum
a societate etiam iuris pontiflcii, serventur, congrua congruis refe-
rendo, praescripta can. 632-635, 645; circa eorum dimissionem, prae-
scripta can. 646 672.
1 G. 2, de atatu monaohorum vol canonicorum regularlum, III, 10, in Clem.; Bene-
dlctus XIV, const. « Emanavit nuper », 21 ian. 1788; S. 0. Bp. et Eeg., Limana teii Con-
gregationie Oratorii 8, PhUippi lierU, 9 ian. 1758, ad 2; S. G. de ReUgiosia, decr. 8 «ebr.
1915, n. 16; decr. 5 aug. 1913.
2 S. 0. Ep. et Reg., Me$$anen„ 15 dec. 1826, ad 8.
3 S. C. Ep. et Reg., Me$$anen., 15 dec. 1826, ad 1, 2; 8. C. de Prop. Fide, 17 apr. 1820.
Digitized by
Google
Liher Seoundui - De Peremie 195
PARS TERTIA
DE LAIGIS
Oan. 682.
Laici ius habent recipiendi a clero, ad normam ecclesiasticae disci-
plinae, spiritualia bona et potissimum adiumenta ad salutem necessaria^
Can. 683.
Non licet laicis habitum clericalem deferre, nisi agatur vel de Semi
nariorum alumnis aliisgue adspirantibus ad ordines de quibus in can. 972^
§ 2, Yel de laicis, servitio ecclesiae legitime addictis, dum intra eandem
ecclesiam sunt aut extra ipsam in aliquo ministerio ecclesiastico partem
habent ^
TITULUS XVIII.
De fldeliom assoeiationibiis |n genere.
Can. 684.
Fideles laude digni sunt, si sua dent nomina associationibus ab Ec-
clesia erectis yel saltem commendatis; caveant autem ab associationibus
secretis, damnatis, sedltiosis, suspectis aut quae studeant sese a legitima
Ecclesiae vigilantia subducere *.
1 Aiexander VII, const. c Saoroeancti », 18 lan. 1608, i 2, n. XIII; Glemens IX, oonst.
c Jn emoeUa », 13 sept. 1609, | 1, n. XIII, i 8; Clemens XII, litt. ap. c Compertum »,
24 ang. 1734, dnb. X, XII; Utt. ap. c Conoredita Nohi$ », 18 maii 1739; Benedictns XIV,
const. c Omnium eollicitudinum », 12 sept. 1744, i 14, dub. X, XII, i 26, 83 sq.; S. C. de
Prop. Fide, inatr. (pro Mission. Halabar.), 9 apr. 1783.
s Conc. Trident., sesa. XXIII, de ref., c. 18; Benedictns XIY, const. c Ad militantiti »,
80 mart. 1742, { 84.
3 Clemens XII, Utt. ap. c In eminenti », 28 apr. 1788, { 8, 4; Benedictos XIV, const.
c FrovidM », 18 mart. 1751; Pina VII, const. « Bcclesiam », 18 sept. 1821, 1 9; Leo XII,
const. c Quo graviora », 13 mart. 1825, { 11; Gregorins XVI, ep. encycl. c Mirari voa »,
15 ang. 1882; ep. encyd. c Prohe no9ti$ », 18 sept. 1840; ep. encycl. c Inter praecipuas »,
5 maii 1844; Pins IX, ep. encyd. c Qui plurihus », 9 nov. 1846; aUocat. c Quibua quan-
tieque », 20 apr. 1849; ep. encycl. c Noatie et Nobiscum », 8 dec. 1849; allocnt. c Singulari
quadam », 9 dec. 18&4; ep. encycl. c Quanto con/lciamur moerore », 10 ang. 1863; ep. encycl.
c Quanta cura », 8 dec. 1864; aUocnt. c MuUiplicee inter », 25 sept. 1865; const. c Apoato-
Hcae 8edi$ », 12 oct. 1869, i II, n. 4; ep. c Quamquam », 29 maii 1873; ep. encyd. c Et$i
mutta », 21 noT. 1873; ep. c Bmortae », 29 apr. 1876; Leo XIII, ep. encycl. c Quod Apo$tO'
Ud », 28 dec. 1878; ep. encycl. c Humanum genne », 20 apr. 1884; ep. encyd. c Quod mul-
tum », 22 ang. 1886; ep. c Otflcio $ancti$$imo », 22 dec. 1887; Utt. encyd. c DaWatto »,
15 oct 1800; ep. c Inimioa vi$ 3, S dec. 1892; ep. c Cu$todi di quella », 8 dec. 1892; ep.
encyd. c Caritati$ providenfiaeque », 19 mart. 1894; ep. ap. c Praeclara », 20 inn. 1894; ep.
c Litterae a vohie », 2 inl. 1894; ep. c Longinqua oceani », 6 ian. 1895; 6. C. S. Off. (An-
gUae et Hibemiae), 2 inl. 1845; 5 aug. 1846; (Portns Aloiaii), 1 ang. 1855; Utt encycl. (ad
Digitized by
Google
IM Cadem Iuri$ CanonM
Can. 685.
Associationes distinctae a religionibus yel societatibus de quibus in
can. 487-681, ab Ecclesia constitui possunt vel ad perfectiorem yitam
christianam inter socios pi^omoYendam, yel ad aliqua pietatis aut caritatia
opera exercenda, yel denique ad incrementum publici cultus.
Can. 686.
§ 1. Nulla in Ecclesia recognoscitur aasociatio quae a legitima au-
ctoritate ecclesiastica erecta vel aaltem approbata non f uerit.
§ 2. AssociationeH erigere Tel approbare pertinet, praeter Bomanum
Pontificem, ad loci Ordiuarium, ezceptis illiB quarum instituendarum
ius, apostolico ex privilegio, aliis reservatum est \
S 3. Licet priyilegium concessum probetur, semper tamen, nisi aliud
in ipso priyilegio cautum sit, requiritur ad validitatem erectionis con-
sensus Ordinarii loci scripto datus; consensus tamen ab Ordinario prae-
stitus pro erectione domus religiosae valet etiam pro erigenda in eadem
domo yel ecclesia ei adnexa associatione, quae non sit constituta ad mo-
dum organici corporis et illius religionis sit prc^ria '.
§ 4. Vicarius Generalis ex solo mandato generali, et Vicarius Capi-
tularis nequeunt associationes erigere aut consensum praebere pro earum
erectione aut aggregatione *.
S 5. Erectionis litterae ab iis qui ex priyilegio apostolico associatio-
nem erigunt, gratis concedantur, sola excepta taxa pro expensis ne-
cessariis *.
Can. 687.
Ad normam can. 100, tunc tantum fidelium associationes iuridicam
in Ecclesia personam acquirunt, cum a legitimo Superiore ecclesiasttco
formale obtinuerunt erectionis decretum.
Bp. AngUae), 16 sept. 1864; decr. 13 iol. 1866; Utt 8 nov. 1866; (lecr. 12 lan. 1810; lnatr. (ad
Tic. Ap. IfTSBiirien.), 1 febr. 1871, n. 4; inatr. (ad Ordinarioa ImperU BraaU.), 2 Inl. 1878;
(8. HTacintlii), 7 mart 1888; inatr. 10 maU 1884; instr. 19 maU 1886» ad 1; (Norregiae),
ang. 1883; iaatr. 20 ang. 1804; 8 ang. 1806; S. O. Bp. et Beg., instr. (ad Bp. Hnngariae),
28 maU 1806, n. YI; 8. O. de Piop. Fide, Utt encycL (ad Deleg. Ap. et Bp. Orlent.)
24 sept 1867; Utt encjd. 6 ang. 1885, n. 2; 8. O. Indolg., UrhU el Orhi$, 6 ang. 1861
8. Poenit., 4 ang. 1876.
t Olemena YIII, oonat € O^tf^eoumgue », 7 dec. 1604, | 2; 8. O. 8. Off., 8 maii 1001,
8. O. Indnlg., Angt^opoMana, 28 ang. 1752; Cameraoen., 25 ian. 1842, ad 4; 26 ian. 1871«
ad 2^ decr. 16 inl. 1887; Ordinig Praedicatarum, 20 maU 1806, ad I; Urhi$ ai Orhi$, 25 ang.
1897,ad I, II; Augu9tana, 10 ang. 1800, ad I, Y; 8. R. O., Blhoren., 7 oct 1617.
9 oiem^is YIII, const. c Quaecumque », 7 dec 1604, | 2; 8. O. Bp. et Beg., Chien.,
6 dec. 1616; Panormitana, 11 oct. 1610; 8. O. O., Vah?en. eeu Bulmonen., 10 maii 1727, ad S;
Vratielavien., 10 nov., 3 dec. 1720; 8. O. de Piop. Fide (O. P. pro 8tn.), 21 mart 1678;
8. O. Indnlg., Valentinen., 5 febr. 1841, ad 3; Bngoiiemen., 3 dec. 1802, ad I, II; 21 Inn.
1803, ad 1; Ordinie Fraedioatorum, 20 maU 1806, ad I; Vrhie et OrfHe, 25 ang. 1807, ad II;
8. B. O., Blboren., 7 oct. 1617.
a 8. O. Indulg., Gratianopolitana, 24 mait 1843; AureUanen., 18 ang. 1868; Congrega-
tiomie Pretio9i98imi Banguinie, 23 noT. 1878, ad 1, 2.
4 oiem^is yill, conat Quaecumque », 7 dec. 1604, | U.
Digitized by
Google
Uher BecunduM - De PermmU ^ 197
Can. 688.
Associatio titalum seu nomen ne assumat qnod levitatem aut abso-
nam novitatem sapiat, Tel speciem deyotionis a Sede Apostolica non pro-
batam exprimat ^
Oan. 689.
§ 1. Quaelibet associatio sua statuta habeat, a Sede Apostolica vel
ab Ordinario loci examinata et approbata ^.
§ 2. Statuta quae non sint confirmata a Sede Apot^tolica, modera-
tioni et correctioni Ordinarii loci semper subiecta manent '•
Oan. 690.
§ 1. Omnes asaociationeSy etiam ab Apostolica Sede erectae, nisi
apeciale obstet privilegium, iurisdictioni subsunt et vigilantiae Ordinarii
loci^qui ad normas sacrorum canonum eaa inyisendi ius habet et munus^.
§ 2. Associationes tamen, quae vi priyilegii apostolici a religiosis
eremptis in suisecclesiis institutae sunt, Ordinariis locorum fas non est
yisitare quod attinet ad ea quae internam disciplinam seu spiritualm
associationis directionem spectant '.
Oan. 691.
§ 1. Associatio legitime erecta, nisi aliud expresse cautum sit, bona
temporalia possidere et administrare potest sub auctoritate Ordinarii
loci, cui rationem administrationis saltem quotannis reddere debet, ad
normam can. 1525, minime vero parochi, licet in eius territorio erecta
idty nisi aliud Ordinarius ipse statuerit *.
1 8. C. 8. Off., 4 mail 1802, ad 2; 5 inl. 1S88.
2 ciemens VIII, conat. c Ouaecumque », 7 dec. 1<MM, | 6; 8. O. Bp. et Reg., Trevid,
2 iBn. 1502; 8. C. C, Pottntina, 29 maii 1688, ad 1; 8. C. Indnlg., Pinerolien., 12 maU 1843,
ad 1; Aurelianen., 18 ang. 1808, ad 4; Congregationie PretioeisHmi Ranguinii, 28 noT. 1878,
ad 3; Urlds ei Orhii, 25 aug. 1887, ad 1; 8. R. C, Elhoren., 7 oct. 1617.
» Ciemens VIII, const. c Quaecumque », 7 dec. 1604, | 6; 8. C. Bp. et Reg., Oriolen,,
9 ian. 1601; 8. C. C, Romana, 27 ang. 1858; Paventina, 20 maii 188% 8. C Indulg., Urhi»
et Orbie, 25 aog. 1807, ad I.
4 Conc. Trident, sess. XXII, de ref., c. 8; Benedictns XIV, conat. c Ad militantie »,
80 mart. 1742, | 31; 8. C C, NuUiue, 22 ian. 150^ Quardien., 22 sept 1600; Derthueen.,
27 maU 1634, ad 7; Comen., 15 febr, 1642; Pislorien., 7 sept. 1662; Troiana, 3 et 24 aug. 1709,
ad 2-4; A$oulana, 8 et 24 mart. 1725, ad 5; Bergomen., 18 dec. 1858, ad 1, 2; Pontiflcale Rom.,
tit. Ordo ad viaitandae parochiae.
5 8. C Bp. et Reg., 8. Angeli, 2 aug. 1581; 8. AngeH Bieaoien., 12 iun. 1562; Ordinie
8. Dominici, a. 1580; Buguhina, 26 oct. 1592; Caven., 22 tehr. 1596, ad 1; Derthonen., 7 sept.
1508; Aquen., B febr. 1610; 9 iun. 1617; Halemitana, 21 iul. 1617; Aliphana, 81 iul. 1037;
OonventuaUum, 6 oct. 1046; 8. C C, Vuoorina Paganorum, 2Z iun. 1629; Comen., 15 febr.
164% PUtorien., 7 sept 1652; 8. C Indulg., TertU. Ordini» 8. Frandsoi, 81 Un. 1898, ad III.
fi Clemena Vni, oonst. c Quaeoumque », 7 dec. 1604, | 8; Pius IX, ep. encycl. c Jncre-
diWi », 17 sept 1B68; 8. C C, luvenacen., 2 iun., 7 iul., 22 sept, 17 nov. 1786; Comen.,
6 et 27 iul. 1787, ad 1, 2; lanuen., 27 apr., 22 iun., 18 iul. 1748, ad 6; 8. R. C, UrhU ei
Orm, 12 lan. 1704, ad 28, 81.
Digitized by
Google
108 Oode9 luriM Oan^mM
§ 2. Potest, ad normam statutorum, oblationes recipere, et receptas
erogare ad pios ipsius associationis usas, salva semper ofFerentiom vor
lantate K
§ 3. Nalli ac»ociationi eleemo&ynas colligere licet, nisi id aat statata
permittant, aat necessitas postalet, et loci Ordinarii consensas accedat
ac servetar forma ab eodem praescripta '.
§ 4. Ad eleemosynas extra territoriam colligendas aniascaiasqae
Ordinarii venia, scripto data, reqairitar.
§ 5. Oblationam qaoqae ac eleemosynarum fidelis erogationis ratio-
nem associatio reddat Ordinario loci '.
Can. 692.
Ad fraendam associationis inribas, priyilegiis^ indnlgentiiSy aliisqae
gratiis spiritualibas, necesse est et safficit at qais in eam Talide receptns
sit, secandam propria associationis statata et ab ea legitime non ex-
palsus *.
Can. 693.
§ 1. Acatholici et damnatae sectae adscripti aut censura notorie irre-
titi et in genere publici peccatores valide recipi nequeunt '.
§ 2. Eadem persona potest adscribi pluribus associationibus, salTO
praescripto can. 706 *.
§ 3. Absentes ne adscribantur associationibus ad modum organici
corporis constitutis; praesentes autem, nonnisi scientes ac volentes
adscribi possunt \
§ 4. SalYO praescripto can. 704, religiosi possunt piis associationibus
nomen dare, exceptis iis quarum leges, Superiorum iudicio, cum obser-
vantia regulae et constitutionum coneiliari nequeant.
1 Olemens VIII, const. c Quaecumque », 7 dec. 1604, i 8; S. 0. O., Ariminen,, 29 aog.
1006; A$culana, 6 et 24 mart. 1725, ad 6.
2 Glemens VIII, conat. c Ouaecumque », 7 dee. 1604, i S; S. C. O., Lanoiancn., 20 sept.
1710, ad 2; lanuen., 27 apr., 22 lon., 18 ini. 174S, ad 2; S. 0. Indnlg., Oameracen., 11 ion.
1888; 8. B. C, NuUius Ouaetallae, 9 inl. 1718, ad 18; Peruaina, 9 ial. 1718, ad 35.
3 Conc. Trident., sess. XXII, de ref., c. 9; Clemens VIII, const. c Quaecumque »,
7 dec. 1604, i 8; Benedictos XIV, const. c Ad mUiiantis », 80 mart. 1742, 1 82; S. 0. Ep. et
Reg., Mutinen., 20 mart. 1618: Conventualium, 5 oct. 1646; S. C. C, Landanen., 20 aept.
1710, ad 8-9; lanuen., 27 apr., 22 ion., 13 ial. 1748, ad 8.
« S. 0. S. Off. (Sect. de Indalg.), decr. 23 apr. 1914; S. 0. Indulg., Inoerti lod in
Gallia, 12 febr. 1840; Cameracen., 25 ian. 1842, ad 1, 2; Pinerollen., 12 maii 1843, ad 1;
Urbia et Orbls, 5 aag. 1851; MasaUien., 27 maU 1857; Cameracen., 29 aog. 1864; MecMi-
nien. et Vincennapolitana, 16 ial. 1887, ad I, II; Augustana, 10 aug. 1899, ad VII.
5 Pius IX, ep. c Quamquam », 29 maii 1873; const. c Exortae », 29 apr. 1876; S. O. de
Prop. Fide (C G.), 19 aept. 1867.
6 S. 0. Bp. et Reg., Ifawien., 8 ian. 1618; S. C Indalg., Zagahrien., 17 febr. 1718,
ad 4; Briocen., 29 maii 1841, ad 10; BasUeen., 18 febr. 1894, ad I.
7 S. 0. Indalg., Amerioana Novi Regni Hispanici, 28 apr. 1761; Urhis et Orbis,
13 apr. 1878; 19 ian. 1880; VrHs et Orhis, 26 nov. 1880.
Digitized by
Google
Liher SeounduM • De Personis 199
Can. 694.
§ 1. Beceptio fiat ad normam iuris ac statutorom uniuscuiosque a«-
sodationis ^.
§ 2. Ut autem de receptione constet, inscriptio in albo associationis
fleri omnino debet; imo haec inscriptio, si associatio in personam mora-
lem erecta fuerit, est ad Taliditatem necessaria '.
Can. 695.
Occasione receptionis in associationem nihil directe yel indirecte exi-
gatur, praeter id quod in statutis legitime approbatis designatum sit, aut
ab Ordinario loci, ratione specialium circumstantiarum, ezpresse per-
missum in associationis favorem *.
Oan. 696.
§ 1. Nemo, legitime adscriptus, ab associatione dimittatur, nisi iusta
de causa ad normam statutorum ^.
§ 2. Qui in casum inciderint^ de quo in can. 693, § 1, ezpungantur,
praemissa monitione^ servatis propriis statutis et salyo iure recursus ad
Ordinarium ^.
§ 3. Etiamsi in statutis nihil expresse cayeatur, etiam loci Ordina-
rius quod ad omnes associationes, et Superior religiosus quod ad asso-
ciationes ex apostolico indulto a religiosis erectas attinet, possunt socios
dimittere •.
Can. 697.
§ 1. Associationes legitime erectae ius habent, ad normam statuto-
rum et sacrorum canonum, celebrandi comitia^ edendi peculiares normas
quae ipsum sodalitium respiciant, eligendi administratores bonorum, offl-
ciales et ministros, firmo praescripto can. 715 \
§ 2. In iis quae convocationem ad comitia et electiones respiciunt,
serventur ius commune^ quo4 prostat in can. 161-182 et statuta iuri com-
muni non contraria.
1 8. G. Indulg., HerbipoleH., 25 iuii. 174G; Cameraoen., 25 ian. 1842, ad 3; Auxien.,
22 aug. 1842; Urhie et Orhie, 26 noT. 1880, n. III; Meohlinien. et Vincennapolitana, 16 iul.
1887, ad II; Bngoliimen., 8 dec. 1892, ad IV.
« S. C. S. Oflf. (Sect. de Indulg.). decr. 23 app. 1914; S. O. de Prop. Flde, Utt. encycl.
30 ion. 1889; S. €. Indnlg., Versalien., 17 sept. 1845; Briocen., 25 sept. 1845, ad 1; Came-
raoen., 18 aug. 1868, ad 3; 26 ian. 1871, ad 1; Ordinis Fratrum Minorum Excalceat. et Re-
coUect., 27 apr. 1887; Societatie lesu, 16 iul. 1887, ad IV, V; Tomacen., 17 iul. 1891; 12 dec.
1892; Burgi 8. Domnini, 18 iun. 1898, ad III.
3 S. C. £p. et Beg., Oriolen., 9 ian. 1601.
« S. C. Ep. et Reg., Romana, 29 nov 1850; Romana, 18 roart. 1896, ad 3 et 4 mart.
1898; S. O. 0., Lancianen., 20 sept. 1710, ad 7; Balneoregien., 14 et 28 ian., 26 aug., 16 sept.
1769, ad 2.
d S. C. Ep. et Reg., Romana, 13 mart. 1896, ad 3 et 4 mart. 1898.
« S. C. C, Ferrarien., 14 sept. 1782, ad 7.
T S. C. Bp. et Reg., lHucerina Paganorum, 9 aug. 1594; Reatina, 10 iun. 1616; Bovi-
nen., 11 aog. 1617; Mofiopolitana, 26 ian. 1646; Aeculana-Picena seu Firmana, 27 iul. 1888,
15 mart. 1889; S. C. C, Lancianen., 20 eept. 1710, ad 4; Novarien., 3 et 24 sept. 1718. ad 9;
Aaculana, 8 et 24 mart. 1725, ad 1; Balneoregien., 14 et 28 ian., 26 aug., 16 «ept. 1769, ad 3;
S. R. C, Urhis et OrhU, 12 ian. 1701. ad 30.
Digitized by
Google
iOO Codew lurU OftnMmM
Can. 698.
§ 1. Nisi priyilegium apostolicum aliud expresse cayeat, nominatio
moderatoris et cappeliani pertinet ad loci Ordinarinm in associationibnB
ab ipso vel ab Apostolica Sede erectis ant approbatis, et in associatio-
nibus a religiosis yi apostolici privil^^ erectis extra proprias ecclesias;
in associationibus vero erectis a religiosis in propriis ecclesiis requiritur
tantum Ordinarii loci consensus, si a Superiore moderator et cappel-
lanus e clero saeculari eligantur ^.
§ 2. Moderator et cappellanus possunt, durante munere, benedicere
associationis habitum seu insignia, scapularia, etc., eaque adscribendis
imponere; quod vero ad conciones attinet, serventur praescripta
can. 1337-1342 «.
§ 3. Moderatorem et cappellanum revocare ex iusta causa possunt
qui illos nominaverunt eorumque successores vel Superiores '.
§ 4. Idem potest esse moderator et cappellanus.
Can. 699.
§ 1. Ob graves causas et salvo iure recursus ad Apostolicam Sedem«
potest loci Ordinarius supprimere non solum associationem a se vel a
decessoribus suis erectam, sed etiam associationem ex apostolico indulto
a religiosis erectam de consensu Ordinarii loci ^.
§ 2. Associationes vero ab ipsa Apostolica Sede erectae nonnisi ab
eadem supprimi possunt.
TITULUS XIX.
De fldelium assodationibiis in spede.
Can. 700.
Triplex distinguitur in Ecclesia associationnm species : tertii Ordines
saeoulareB, confratemitates, piae unUmee '.
Can. 701.
§ 1. Inter pias laicorum associationes, ordo praecedentiae est qui
sequitur, flrmo praescripto can. 106, nn. 5, 6 :
1.* Tertii Ordines;
2.* Archiconfraternitates;
3."" Conf raternitates;
» S. C. Bp. et Eeg., cmen., 4 maii leiS; S. 0. C, Samen., 11 lun. 1712, ad 5, 6 et
4 lan. 1718; Bononien,, 17 apr.. 15 mall 1728, ad 1; 8. O. Indnlg., CorUopiten., 7 iun. 1842,
ad 1, 8; Caenomanen., 18 nov. 1S42, ad 8; Urhiit ei Orbis, 8 ian. ISeU; Bngoliamen., 8 dec.
1802, ad III.
a S. O. Indulg., Corisopiten., 7 inn. 1842, ad 1, 2; Auxien., 22 ang. 1842; Bastteen.,
13 tebr. 1894, ad II, III.
a O. 1, X, de regnlis iurU, V, 41.
^ S. 0. O.. Spalaten., 14 dec. 1889, 25 ian. 1890; Libumen., 7 sept. 1895.
S. O. Indalg., UrMs et Orhie, 26 noy. 1880, n. III.
Digitized by
Google
lAl>er BecunduM • De PerwtUs 901
4/ Piae uniones piimariae;
5/ Aliae piae uniones ^
§ 2. Conf raternitas sanctissimi Sacramenti, si agatur de processione
in qoa defertnr sanctissimum Sacramentnm, praecedit ipsis archiconf ra-
ternitatibns '•
§ 3. Omnes antem tunc solummodo ius praecedentiae habent, cum
coUegialiter incedunt sub propria cruce vel Texillo et cum habitu seu insi-
gnibus associationis ^ .
Caput I.
De teriiis Ordinibus saecularibue.
Can. 702-
S 1. Tertiarii saeculares sunt qui in saeculo, sub moderatione ali-
cnius OrdiniSy secundum eiusdem spiritum, ad christianam perfectionem
contendere nituntur» modo saeculari vitae consentaneo, secundum regulas
ab Apostolica Sede pro ipsis approbatas ^.
§ 2. Si tertiuB saecularis Ordo in plures associationes dividatur,
harum quaelibet legitime constituta dicitur sodalitas tertiariorum.
Can. 703.
§ 1. Firmo priyilegio nonnuUis Ordinibus concesso, nulla religio
potest tertium Ordinem sibi adiungere.
S 2. Dato etiam apostolico priyilegio, Superiores religiosi possunt
quidem personas particulares tertio Ordini adscribere. sed nequeunt soda-
litatem tertiariorum valide erigere sine consensu Ordinarii loci, ad nor-
mam can. 686, § 3 '.
S 3. Nec sodalitatibus a se erectis possunt concedere usum particu-
larium vestiumy in publicis sacris functionibus deferendarum, sine spe-
ciali eiusdem Ordinarii licentia.
Can. 704.
§ 1. Qui YOta nuncupaTit vel in perpetuum Tel ad tempus in aliqua
religione, nequit simnl ad uUum tertium Ordinem pertinere, etsi eidem
antea fuerit adscriptus *.
» S. R. C, Luoerina, 25 eept. 1876; Ahellinen,, 18 aug. 1877; 28 maii 1886; Luoerina,
4 inl. 1887; Fodiana, 17 mart. 1883; Monopolitana, 21 mart. 1803; Nuoerina Paganorutn,
1 mart. 1894; Baren,, 27 mart. 1807; Baren,, 80 HOT. 1807; Salemitana, 18 febr. 1899; Vr-
gelten., 10 noy. 1906.
3 S. R. C, NepeHna, 10 maii 1006; Luncn.-Sarganen., 18 iun. 1639; Mediotanen.^
19 iim. 1666; Vercellen,, 20 sept. 1687; Veroellen., 18 inn. 1696, ad 8; Novarien,, 26 aug. 1762»
ad 1; Meliten., 23 sept. 1820; Beneventana, 17 ang. 1833; Ahellinen., 18 aag. 1877; BquiUacen.,
17 ian. 1887; Goana, 11 noT. 1904; Urgellen., 10 nov. 1906, ad II.
9 S. C Bp. et Reg., 6 apr. 1900; S. R. C, 28 maii 1886; Fodiana, 17 mart. 1893; Mo-
nopolUana, 27 mart. 1893; Sut»rina Paganorum, 1 mart. 1894, ad I.
« Leo XIII, const. € MieerioorB Dei FUiu9 :», 30 maii 1883; 8. C Bp. et Reg., Faven-
tina, 18 inn. 1717, ad 2.
A 8. C Bp. et Reg., Faventina, 18 inn. 1717, ad 8, 4; VuUurarien., 13 mart. 1744, ad 6;
8. 0. Indnlg., Mechlinien., 14 Inl. 1891; Tertii Ordinie 8. Francieci, 81 ian. 1893, ad II.
• 8. 0. Indnlg., Veronen., i6 inl. 1887; Tertii Ordinii 8. Francieci, 31 ian. 1893,
ad IV-Vl.
Digitized by
Google
iM Oodem luri9 Oanonici
§ 2. Si solutus a votis ad saeculum redierit, antiqua adacriptio re-
viyiscit.
Can. 705.
Nulla tertiariorum sodalitas, sine apostolico indulto, adscribere
potest sodales alius tertii Ordinis in eodem remanentes; singulis tamen
sodalibus licet iusta de causa transire sive ab alio ad alium tertium Or-
dinem, sive ab alia ad aliam sodalitatem eiusdem tertii Ordinis ^
Can, 706.
Publicis processionibus, f uneribus aliisque ecclesiasticis functionibus
tertiarii possunt, sed non tenentur coUegialiter interesse; at si intersint.
cum suis insignibus sub cruce propria incedant necesse est.
Caput n.
De canfratemitatibtis et piis unionibus.
Can. 707.
§ 1. Associationes fidelium quae ad ezercitium alicuius operis pie-
tatis aut caritatis erectae sunt, nomine veniunt piarum unionum; quae,
si ad modum organici corporis sint constitutae, sodalitia audiunt.
§ 2. Sodalitia vero in incrementum quoque publici cultus erecta,
speciali nomine confratemitatea appellantur *•
Can. 708.
Confraternitates nonnisi per formale erectionis decretum constitui
possunt; pro piis autem unionibus sufficit Ordinarii approbatio, qua
obtenta, ipsae, licet morales personae non sint, capaces tamen sunt obti-
nendi gratias spirituales ac praesertim indulgentias '.
Can. 709.
§ 1. Confratres nequeunt sacris f unctionibus operam praestare, nisi
confraternitatis habitum seu insignia deferant *.
§ 2. Mulieres confraternitatibus adscribi tantum possunt ad lucran-
das indulgentias et gratias spiritualcs confratribus concessas.
Can. 710.
Titulus seu nomen conf raternitatis vel piae unionis desumatur vel a
Dei attributis, vel a christianae religionis mysteriis, vel a festis Domini
et Beatae Yirginis Mariae, vel a Sanctis, vel a pio opere ipsius sodalitii*.
1 Clemens XII, const. c De ealute », 23 nov. 1789; S. G. de Rellglosis, decr. 30 lon.
19U; 20 mall 1917, ad I, IV; S. C. Indulg., Briocen., 15 mart. 1852, ad 4; Tertii Ordinie
8. Franciaci, 81 lan. 1893, ad VII-IX; Ordinie Minorum Capuocinorum, 21 liin. 1893;
Cuneen., 1 sept. 1893; Ordinia 8. Benedicti, 15 ian. 1895. ad III, IV.
2 S. O. Indnlg., Monaeterien,, *Zl apr. 18157, ad V.
3 S. C. Indulg., Engolieinen., 3 dec. 1892, ad I, II.
* S. R. C, Bononien., 9 dec. 1617.
6 S. R. C, decr. seu declar. 15 iul. 1914, n. II-IV.
Digitized by
Google
Liber aeimn4m$ • De PermmU 903
Oan. 711.
§ 1. Plures conf raternitateB Tel piae uniones eiusdem titnli ac insti-
tati, nisi id eis q>ecialiter concessnm sit aut iure cautum, ne erigantur
neve approbentur in eodem loco; si Tero agatur de magnis ciyitatibus, id
Ucet, dummodo inter ipsas intercedat conveniens, iudicio Ordinarii loci,
distantia ^
§ 2. Gurent locorum Ordinarii ut in qualibet paroecia instituantur
confratemitates sanctissimi Sacramenti, ac doctrinae christianae; quae,
l^time erectae, ipso iure aggregatae sunt eisdem Archiconfraternita-
tibus in Urbe a Cardinali Urbis Vicarlo erectis *.
Oan. 712.
S 1. Conf ratemitates yel piae uniones ne erigantur, nisi in ecclesia
aut oratorio publico vel saltem semi-publico '.
§ 2. Ne instituantur, sine Capituli consensu, in ecclesia cathedrali
aut coll^ali.
§ 3. In ecclesiis vel oratoriis religiosarum Ordinarius loci permit-
tere potest erectionem associationis mulierum tantum, aut piae unionis
quae nonnisi precationibus incumbat et gratiarum dumtaxat spiritua-
lium communicatione gaudeat ^.
Can. 713.
§ 1. Beligiosi cum conf raternitatibus piisve unionibus a se erectis
possunt et debent communicare omnes et solas gratias spirituales, quae
in facultatibus a Sede Apostolica receptis speciflce et nominatim commu-
nicabiles declarentur, eaeque in actu erectionis manifestandae sunt sin-
guliSy servato praescripto can. 919 ^.
§ 2. Conf raternitatibusy ab iisdem erectis, non licet vestem propriam
seu insignia, quae in publicis processionibus aliisque sacris functionibus
deferenda sunt, assumere sine speciali Ordinarii loci licentia *.
1 Glemens VIII, comit. c QiMecumque », 7 dec. 1604, | 2; S. C. Bp. et Beg., Uedio-
l(Ni0f»., 4 ian. 1503; Taurinen,, 20 dec. 1B04, 1 mart. 1506; CavaHioen,, 20 ian. 1010; 8. O. O.,
Heapolitana, 17 iul. 1683; Ca^erta^xa, 8 ial. 1000; Lnnen.-Sarzanen., 10 aug. 1600, ad 1;
8. O. Indnlg., 27 aept. 1677; Lemovioen., 22 aug. 1842, ad 8; Andegaven., 20 febr. 1864, ad 2;
Vrbie et OrhU, 80 ang. 1866; Lauden., 81 ian. 1803, ad I-III: Tertii Ordinit 8. Francisci,
81 ian. 1803, ad I; Ordinie Praedioatorum, 20 maii 1806, ad III, lY; 8. R. O., Ordinia Prae-
dioatorum, 7 dec. 1641; Poananien., 7 dee. 1668; Veneta, 14 nov. 1676; Montie Alhani, 20 noT.
186«; Taurinen., 14 ang. 1868.
a 8. Plu8 V, const. € B9 dehito », 6 oct.^1671, | 2; Benedictns XIV, ep. encycl. « Etai
minime », 7 febr. 1742, | 7; Pius X, litt. encycl. c Acerho nimii :», 15 apr. 1005, q. IV;
S. O. Indnlg., 23 apr. 1676; 27 sept. 1677; 23 mart. 1711; Urhie et Orhis, 22 apr. 1752; Lemo-
vioen., 22 aog. 1842, ad 1, 8, 4; Cameraoen., 22 febr. 1847, ad 2; Lauden., 81 lan. 1803,
ad III.
3 8. O. de Prop. Fide (O. P. pro Sin.), 16 ian. 1804; 8 inn. 1845
« 8. O. Ep. et Reg., Tiraeonen., 6 nov. 1505; Romana, 18 ian. 1007; 8. O. de Prop.
ride, Utt. (ad Bp. Mangaloren.), 10 oct. 1804; 8. O. Indalg., Andegaven., 20 febr. 1864, ad 4.
A Olemens VIII, const. c OuaecumqHe », 7 dec. 1604, 1 4, 6; S. O. Indnlg., 12 mart. 1671.
• 8. O. Bp. et Reg., Chien., 6 dec. 1616.
Digitized by
Google
204 Codem luris Oanonioi
Can. 714.
Confraternitas propriom habitom vel insignia, sine licentia Ordi-
narii loci, ne dimittat neve immutet.
Can. 715.
§ 1. ComitiiB confraternitatum, etsi in regularium ecclesiis et ora-
toriis celebrandis, per se yel per delegatum praeesse sine iure tamen suf -
fragiiy dignos et idoneos offlciales et ministros electos confirmare, indi-
gnos vel non idoneos respuere aut removere, statuta aliasve normas, nisi
a Sede Apostolica approbatae fuerint, corrigere et approbare, pertinet
ad loci Ordinarium ^.
§ 2. De comitiorum extraordinariorum celebratione confraternitas
Ordinarium loci eiusve delegatum tempestive praemoneat; secns Ordi-
nario ius est comitia impediendi vel eorum decreta penitus inflrmandi *.
Can. 716.
§ 1. Confraternitates et piae uniones, in propriis ecclesiis erectaei
functiones non paroeciales, servatis servandis, independenter a parocho
exercere possunt, dummodo ministerio paroeciali in paroeciali ecclesiA
non noceant ^.
§ 2. Idem seryetur etiam in casu quo paroecia erecta sit in ipsa con-
fraternitatis ecclesia.
§ 3. In dubio utrum fnnctiones conf raternitatis vel piae nnionis no-
ceant, necne, ministerio paroeciali, ad Ordinariiim loci spectat ius deci-
dendiy itemque statuendi practicas normas servandas.
Can. 717.
§ 1. Si in ecclesiis non snis erectae sint, proprias functiones eocle-
siasticas in sacello tantum vel altari, in quo sunt erectaey peragere po0-
snnt ad normam can. 716 et peculiarium statutorum ^.
1 S. C. Ep. et Reg., Outentina, 24 loL 1600; Oaietana, 22 ang. 1636; 4 iim. 1707;
Aioulana-Picena $eu Firmana, 27 Inl. 1888, 15 mart. 1889; S. G. C, Senogdllien., 4 iiin.
1701, ad 1, 2; Lanoianen., 20 sept 1710, ad 4-6; Ripana, 16 et 30 mart. 1715, ad 1; Aioulana,
3 et 24 mart. 1725, ad 3, 4; 8. Marci, 13 apr. 1726, ad 1, 2; Ariminen., 22 nov. 1756, 7 ang.
1756, 30 ial. 1757; Oivitatie Plehi$, 26 ian., 22 mart 1760, ad 5; MHevitana, 15 ian. 1878;
8. C. Indnlg., CorUopiten., 7 iiin. 1842, ad 8; 8. R. C, Urhi$ et Orhie, 12 ian. 1704,
ad 32, 33.
2 S. C C, AeeUien., 10 sept., 20 dec. 1785, 21 ian. 1786, ad 1.
3 S. C Bp. et Beg., Olueina, 11 apr. 1579; Oaseanen., 15 nov. 1616; S. C C, Ferra-
rien., 15 dec. 1708, 12 ian. 1709, ad 1, 2; Cremonen., 5 inn. 1723, 13 apr. 1726, ad 1; PrC
vemen., 24 eept 1785, ad 2; Firmana, 12 maii, 2 ion. 1736, ad 1; Hortana, 14 inn., 5 iol.
1738, ad 1 et 1 ang. 1789; Apten., 28 ijept., 2 dec. 1758, ad 2 et 11 ang. 1759; Firmana,
17 dec. 1768, ad 2 et 28 ian. 1769; Ferrarien., 14 eept. 1782, ad 1; Nepesina, 2 maii 18W;
leclana, 29 ian. 1869; S. R. C, Aretina, 21 apr. 16K5; Namien., 11 nov. 1641; Nicien., 7 sept
1658; Bortana, 62 ang. 1682; Urhie et Orhie, 12 ian. 1704, ad 3-8, 10-16, 18, 19, 21, 29, 80;
Papien., 9 mart. 1711, ad 1: NuIUub Quaetallae, 9 inl. 1718, ad 9-11; Perueina, 9 inl. 1718,
ad 1, 8, 14; Perueina, 13 maU 1719, ad 1-4, 6; Reatina, 7 dec. 1844.
4 8. C C, Sarnein., 11 inn. 1712, ad 10.
Digitized by
Google
Liber Becundus - De Personis 205
§ 2. Patiimoniom confraternitatis et piae unionis, quae erecta sit
in ecclesia non sua, aat cuius ecclesia sit simul eccle^a paroecialis, debet
separatum a bonis fabricae vel communitatis.
Oan. 718.
Gonfraternitates processionibus consuetis et aliis, quas Ordinarius
loci indixerit, tenentur collegialiter cum propriis insignibus et sub pro-
prio yezillo interesse, nisi Ordinarius aliud praescripserit ^.
Oan. 719.
§ 1. De Ordinarii loci consensu conf ratemitas yel pia unio de alia
ad aliam sedem transferri potest, nisi iure aut statutis a Sede Apostolica
probatis translatio pr<riiibeatur '.
§ 2. Quoties agatur de transferenda confraternitate yel pia unione
alicui religioni reseryata, Superioris consensus est requirendus.
Oaput III.
De archioanfratemitatibus et primariis unionibua.
Gan. 720.
Bodalitia quae iure pollent alias eiusdem speciei associationes sibi
aggregandi, archisodalitia, yel archiconfratemitates, yel piae uniones,
congregationes, societates primariae appellantur '.
Can. 721.
§ 1. Nolla associatio potest sine apostolico indulto alias sibi yalide
aggregare \
§ 2. Archiconfraternitas yel primaria unio eas tantum potest con-
fratemitates yel pias uniones sibi aggregare, quae sint eiusdem tituli ac
flnis, nisi indultum apostolicum aliud ferat '.
Oan. 722.
§ 1. Per aggregationem communicantur omnes indulgentiae, priyi-
legia et aliae gratiae spirituales communicabiles quae associationi ag-
greganti directe et nominatim a Sede Apostolica concessae f uerint yel in
posterum concedantur, nisi aliud in indulto apostolico cayeatur ^.
1 yide etiam can. 1291, 1 1; V2S2.
t 8. G. O.» Pacten., 22 maii, 5 inn. 1784; Suirina, 28 ang. 1779, 15 Inl. 1780, 20 ian.
1781, ad 1, 2.
• Glemena yill, const. c Quaecumque », 7 dec. 1604, | 6; Secret. Breyiom, litt.
5 tal. 1881.
4 Glemens yill, const. « Quaecumque », 7 dec. 1604, | 8, 12; S. G. Indnlg., 23 apr.
1676; Romana, 22 dec. 1710; 28 mart. 1711; Secret. Breviam, litt. 5 inl. 1881.
ft 8. G. Indnlg., Papien., 20 inl. 1728; Albien., 17 ini. 1891, ad I.
• Glemens yill, const. « Quaecumque », 7 dec. 1604, f 4, 6; S. G. 0., Potentina,
29 maU 1688, ad 2; Novarien., 8 et 24 sept 1718, ad 1; S. 0. Indnlg., 28 apr. 1676; 28 mart.
1711; 2 mart. 1748, ad 1; lustinopoliiana, 8 auf. 1748, ad 1, 8; Lemovioen., 22 ang. 1842,
ad 4; 17 wpt 1887; 19 nor. 1887; 22 tebr. 188Q; IB iim. 1808.
Digitized by
Google
206 Oodem Iuri$ Oanonici
§ 2. Ex hac commimicatione nuUam ins associatio aggregans acqni-
rit snpra aggregatam.
Oan. 723.
Ad aggregationis yaliditatem reqairitur at :
1.* Associatio iam fuerit canonice erecta nec alii archiconfrater-
nitati vel primariae unioni aggregata;
2.'' Fiat de consensu Ordinarii loci scriptis dato una cum eius lit-
teris testimonialibus;
S."" Indulgentiae, priTilegia et aliae gratiae spirituales quae per
aggregationem communicantury enumerentur in elencho, ab Ordinario
loci in quo archiconf ratemitas sita est, recognito et societati aggregatae
tradendo;
4.'' Aggregatio fiat formula in statutis praescripta et in perpetuum;
5.'' Litterae aggregationis expediantur gratis omnino et nulla pror-
8U8 mercede etiam sponte oblata, exceptis necessariis expensis ^.
Oan. 724.
Archiconfraternitas vel primaria unio de alia ad aliam sedem non-
nisi ab Apostolica Sede transferri potest.
Oan. 725.
Titulus archisodalitii vel archiconfratemitatis vel unionis prima-
riae, etiam honoris tantum causa, potest associationi ab una Sede Apo-
stolica concedi *.
^ Clemeiis VIII, const. c i)uaecumque », 7 dec. 1604, | 3, 6, 7, U; Paalas V, const.
« Quae saluhriter », 3 nov. 1610: 8. G. Ep. et Beg., Craoovien., 18 apr. 1617; 8. C. Indnlg.,
23 apr. 1676; 10 apr. 1720; Romana, 11 maU 1722; 2 mart. 1748, ad 2; Urbie, 81 Inl. 1756;
UrlHs et Orbi9, 8 ian. 1861; 19 oct. l^; Bnffoliemen., 8 dec. 1802, ad I, II; Ordinie PraedU
oaiorum, 20 maii 1896, ad I, V, VI; Urhie et Orbis, 25 ang. 1897, ad I; Auguetana, 10 aug.
1899, ad II, lU.
2 Secret. Breviam, lltt. 5 ini. 1881.
Digitized by
Google
Liher Teriiu^ - De Rebus i07
LIBER TERTIUS
DE REBUS
Can. 726.
Bes de quibus in hoc libro agitur quaeque totidem media sunt ad
Ecclesiae flnem consequendum, aliae 8unt spirituales, aliae temporales,
aliae mixtae.
Can. 727.
§ 1. Studiosa voluntas emendi vel vendendi pro pretio temporali
rem intrinsece spiritualem, ex. gr., Sacramenta, ecclesiasticam iurisdi-
ctionem, consecrationem, indulgentias, etc., vel rem temporalem rei spi-
rituali adnexam ita ut res temporalis sine spirituali nullo modo esse
possity ex. gr., beneficium ecclesiasticum, etc., aut res spiritualis sit
obiectum, etsi partiale, contractus, ex. gr., consecratio in calicis con-
secrati venditione, est simonia iuris divini ^.
§ 2. Dare vero res temporales spirituali adnexas pro temporalibus
spirituali adnexis, vel res spirituales pro spiritualibus, vel etiam tem-
porales pro temporalibus, si id ob periculum irreverentiae erga res spi-
rituales ab Ekrclesia prohibeatur, est simonia iuris ecclesiastici.
Can. 728.
Cum de simonia agitur, emptio-venditio, permutatio, etc., late acci-
piendae sunt pro qualibet conrentione, licet ad e£Fectum non deducta,
etiam tacita, in qua scilicet animus simoniacus expresse non manifeste-
tur» sed ex circumstantiis colligatur '.
1 O. 1, 3, M, 10, 11, 19, 22, 101, 118-117, 120, 124, C. I, q. 1; c. 2-5, 7, 8, n, 14, 15, C. I,
q. 8; c. 1-8, C. I, q. 0; c. 2, 8, 5, O. I, q. 7; c. 33, 0. VII, q. 1; c. 1. C. VIII. q. 25 c. 4,
0. XV, q. 8; c. im., X, icf ecdetialica heneflcia eine ditninutione conferantur, III, 12; c. 5,
X, de rerum permutatione, III, 19; c. 10, X, de iure patronatuB, III, 38; c. 1, 8-10, 12, 14,
16, 20, 21, 23, 24, 26, 34, 36, 88, 39, X, de Mimonia, et ne aliqutd pro spiHtualihus emigatur
vel promittatur, V, 3; c. 1-3, X, ne praelati vices suom vel eocleeiaB $ub annuo censu con-
oedant, V, 4; c. 2, de elmonia, V, 1, In Bxtravag. coni.; Conc. Trldent., aess. XXI, de ref.,
c. 1; 8688. XXIV, de ref„ c. 14, 18; sess. XXV, de ref., c. 9; Paulus IV, motn propr. c Inter
oaeteras », 87 nov. 1657; Plns IV, con«t c Romanum Poniiflcem », 17 oct. 1504; S. Plus V,
Gonst « Quania Ectlettiae », 1 apr. 1668, i 4; const. « Intolerabilis », 1 lun. 1669; const.
« Quam plenum », 2 ian. 1570, | 1; Slxtus V, const. « Sanctum et salutare », 5 ian. 1589;
Clemens XIV, ep. encycl. c Decet quam maxime », 21 sept. 1769, i 20-24; S. C. S. Off., decr.
24 sept. 1666, prop. 22, danin.; decr. 4 mait. 1679, prop. 45, 46, damn.; S. C. C. Bellicen.,
mense lan. 1686, ad 1; Aprutina, 12 eept 1609; Vicen., 28 sept. 1680; 8. C. de Prop. Plde.
decr. 18 apr. 1807, a. VIII.
« 0. 118-117, 120, 0. I. q. 1; c. 6. 8, 11. C. I, q. 8; c. 1. 2, C. I, q. 6; c. 8, 0. I, q. 7;
c. 88, O. VII, q. 1; c. 1, C. VIII, q. 2; c. 8, 12, 14, 84, 39, 45, X, de sim^ia, et ne aliquid'
Digitized by
Google
m Codem Iuri9 09momtei
Oan. 729.
FirmiB poenis in Bimoniacos iare statutis, contractnB ipse simonia-
cus et, si simonia committatur circa beneficia, offlcia^ dignitates, subse-
quens provisio omni vi caret, licet simonia a tertia persona commissa
fuerity etiam inscio proyiso, dummodo hoc non fiat in fraudem eiusdem
proYisi aut eo contradicente. Quare :
1.'' Ante quamlibet iudicis sententiam res simoniace data et ac-
cepta, si restitutionis sit capax nec obstet reverentia rei spirituali debita,
restitui debet, et beneficium, offlcium, dignitas dimitti;
2.* Simoniace provisus non facit fructus suoi^ quod si eos bona
fide perceperit, prudentiae iudicis vel Ordinarii permittitur f ructus per-
ceptos ex toto vel ex parte eidem condonare ^.
Oan. 730.
Non habetur simonia, cum temporale datur non pro re spirituali,
sed eius occasione ex iusto titulo a sacris canonibus vel a legitima con-
suetudine recognito; item cum datur res temporalis pro re temporali,
quae tanquam subiectum habeat adnexum aliquid spirituale, ex. gr., calix
consecratus, dummodo pretium non augeatur propter adnexam rem spi-
ritualem *.
pro 9piritualibUM ewigatur vel nromiiiatur, V, 3; c. 2, de Hmonia, V, 1, in Bztravmg. oom.;
Gonc Trident., sess. XXIV, de ref„ c. 14, 18; ness. XXV, de ref., c. 9; Panliis IV, mota
propr. c Jnter oaeterae », 27 dot. 1567; PJus lY, const c Homanum Pontifloem 3, 17 oct
1064; S. Pins V, const. c Quania Bcdleeiae », 1 apr. 1068, | 4; conat. c IntolerahUie », 1 inm
1060, I 3-7; const. c Quam plenum », 2 ian. 1570, | % Slxtus V, const c 8anotum ei ealu-
tare », 5 ian. 1580, | 6; 8. O. 8. Off., decr. 24 wpt 1666, prop. 22, damn.; decr. 4 mart.
1679, prop. 46, 46, dama.; S. O. O., BeUioen., menae ian. 1586, ad 1; Aprutina, 12 aept 1600;
Vicen,, 28 sept 1680.
1 O. 3, 0, 10, O. I, q. 1; c. 2, 5, 0, 15, O. I, q. 3; c. 2, O. I, q. 7; c. 12, X, de eleoiione
et electi poteetate, I, 6; c. 6, 8, X, de pactie, I, 85; c. 0, 10, X, de traneactionihuM, I, 36;
c. nn., X, ut eccleeiaetioa Ikeneftcia eine diminutione oonferantur, III, 12; c. 9, X, de rerum
permutatione, III, 19; c. 6, 16, 28, X, de iure patronatue, III, 38; c. 15, X, de oeneibue,
emactionibuM et procurationibue, III, 39; c. 21, X, de uccueationibus, inquieitionibue et de-
nunciationibus, V, 1; c. 11-13, 28, 26, 27, 83, 84, 38, 41, X, de eimonia, et ne aliquid pro
Mpiritualibus ewigatur vel promittatur, Y, 3; c. 1, X, ne praelati vioes suas vel eodesias
sub annuo censu conoedant, V, 4; c. 2, de simonia, V, 1, in Bztravag. com.; Bngenina lY,
const. c Cum detestabile », 18 maii 1434, 1 1; Leo X (in Oon^. Lateranen. V), const. c Su-
pemae dispositionis », 5 maU 1514, | 37; Panlns IV, motn propr. c Inter caeteras », 27 noT.
1557, 1 1, 2; Pins IV, const. i Romanum Pontifioem », 17 oct 1564, | 3, 5; S. Pins V, const
c Cum primum », 1 apr. 1566, | 8; const c Intolerabilis », 1 inn. 1569, | 8; const. c Hodie »,
14 noY. 1569, i 1; const. c Durum nimis », 1 inn. 1070, | 2; Innocentins XII, const. c Bccie-
siae Catholicae », 22 sept. 1695, | 8, 5; 8. O. Bp. et Reg., Amerina, 25 ian. 1676; 8. O. O.,
IJuUius 8. laoobi de Bpatha, 21 apr. 1792, ad 1. — Vide etiam can. 186.
s O. 10, 42, X, de simonia, et ne aliquid pro spirituaUbus ewigatur f>ei pronUttatur,
y, 3; Blartinns V (in Oonc. Oonstantien.), const c Inter ounotas », 22 febr. 1418, art 26«
loannis Wicleff, damn.; Pins YI, const. c Auotorem fldei ».^ 28 ang. 1794, prop. 64, Sjmodi
Pistorien., danm.; S. 0. 0., decr. 10 inn. 1896, ad I.
Digitized by
Google
Liber Tertius - De Rebue i09
PARS PRIMA
DE SACBIMENTIS
Oan. 731.
§ 1. Cum omnia Sacramenta Noyae Legis, a Ghrifito Domino Nootro
institutay sint praeeipaa sanctiflcationiB et salutis media, summa in iis
opportune riteque administrandis ac suscipiendis diligentia et reyerentia
adhibenda est ^
§ 2. Vetitum est Sacramenta Ecclesiae ministrare haereticis aut
schismaticiSy etiam bona flde errantibus eaque petentibuSy nisi prius, er-
roribus reiectis, Ecclesiae reconciliati f uerint *.
Can. 732.
§ 1. Sacramenta baptismi, conflrmationis et ordinis, quae characte-
rem imprimunt, iterari nequeunt '.
^ Conc. Trident., sess. yil, de sacrameutie in getiere, can. 1» 2, 4-S, 11; sess. XIII,
tfe EuclMrietia, c. 7; B&is. XIV, de ewlrefna unciione, c. 1, can. 1, 2; sess. XXIII, de ordine,
can. 8; sess. XXiy, de matrifnonio, can. 1; de ref. matrim., c. 10; Benedlctns XII, a. 1841,
prop. 42, Armenonini, damn.; Clemens yi, ep. « ^uper quihuedam », 29 sept. 1861; Bage-
nius ly (in Conc. Florentin.), const. « Emultate Deo », 22 nov. 1489, | 9; Sixtna ly, const.
c Lioet ea », 9 aug. 1478, i 3, 6; Leo X, const. « Exeurge Domine », 16 inn. 1620, error 1,
Martini Lntber, damn.; Piua ly, const. « Iniunctum nobie », 18 noy. 1604, Protessio fidei
Trident.; Qregorias XIII, const. « Sanctieeimus », a. 1676, Professio fldei Qraecis praescr.;
Qregorins xy, const. « Inscrutabili », 6 fcbr. 1022; Urbanns yill, const. « /n eminenti »,
mart. 1041, | 2, 8; Benedictus Xiy, ep. « Nuper ad No$ », 10 mart. 1748, Professio fidei
Maronitis praescr.; ep. encycl. « Ex quo », 1 mart. 1760, i 44; Pins IX, ep. encycl. « Bin-
ilfulari quidem », 17 mart. 1860; Leo XIII, litt. ap. « Apoetolioa^ ourae », 18 sept. 1890;
Pios X, litt. encyd. c Fascendi », 8 sept. 1907; B. C. 8. Off., decr. 4 mart. 1079, prop. 29,
damn.; decr. 7 dec. 1090, prop. 28, damn.; decr. « LamentabiH », 4 ial. 1907, prop. 69-41,
46-18, damn.; S. C. de Prop. Fide, instr. (ad yic. Ap. Sntchaen.), & apr. 1784; (C. P. pro
Sin. — Tunlcin. Occident.), 6 mart. 1810, ad 4; Rituale Rom., tit. I, c. un., de hia quae in
administratione sacramentorum genoraliter servanda sunt, n. 3, 4, 0, 16; tit. II, c. 1, de
sacramento baptismi rtte administrando, u. 1; tit. III, c. 1, de sacramento poenitentiae,
n. 1, 8, 6, 0, 10; tit. ly, c. 1, de sanctissimo Eucharistiae Mcramento, n. 1-8; tit. y, c 1,
de sacramento emtremae unctionis, n. 1; c. 2, Ordo ministrandi eacramentum ewtremae
unctionis, n. 1; tit. yil, c. 1, de sacramenio m^trimonii, n. 17, 18.
a C. 91, C. XI, Q. 8; c. 41, C. XXiy, q. 1; c. 4, de haereticis, y, 2, in YI^, S. C. S. Off.
(Mission. TuneU), 26 iul. 1080; (MesopoUmiae), 28 aug. 1009, ad 1; 16 maii^l709; 29 nov.
1726; (Tunkin. Orieni), 6 sept. 1730, ad 2; 22 sept. 1708; 80 iul. 1800; litt. 7 maii 1822;
(Mjssur.), 28 aug. 1801; (Hierosolymae), 13 ian. 1804; litt. 8 mart. 1882; 20 iul. 1808; Utt.
(ad Bp. Tergestin.), 8 lun. 1900; declar. 19 febr. 1910, n. 2; S. C. de Proi». Fide (C. Q. —
Oonstantinop.), 4 febr. 1004, ad 2; (C. P. pro Sin.), 28 dec. 1770; instr. (ad Praef. Ap
Mission. Tbibet), 1 maii 1779; (0. G.), 18 febr. 1788; (C. Q.), 1 iun. 1886, ad 1.
• C. 40, 61, 57, C. I, q. 3; c. 28, C. XXXII, q. 7; c. 20, D. I, de cons,; c. 24, 28-80, 82,
40, 41, 48, 61, 80, 107-109, 112, 117, 118, D. ly, de cons.; c. 8, 9, D. y, de cons.; c. 0, X, de
baptismo et eius ejfectu, III, 42; c. 8, X, de presbytero non baptizato, III, 48; c. 2, X, de
apostatis et reiterantibus baptisma, Y, 9; c. un., X, de cHerioo per saltum promoto, Y, 29;
Ocmc. Trldent., eess. yil, de sacramentis in genere, can. 9; de baptisfno, can. 11,-13;
Vodem luris Oanoniol. r^ ** T
Digitized by VjOOQiC
210 Oodem Iuri$ Oananici
§ 2. Bi yero prudens dubium exsistat num revera yel num yalide
collata fuerinty sub conditione iterum conferantur ^.
Oan. 733.
§ 1. In Sacramentis conficiendis, administrandis ac suscipiendia ac-
curate seryentur ritus et caeremoniae quae in libris ritualibuB ab Ecclesia
probatis praecipiuntur *.
f«88. Xiy, de poenitentia, c. 2; sess. XXIII, de ordine, e. 4, can. 4; 8. Stephanus I, ep. ad
Oyprlaxiam Episcop. Oartliagiiiien., a. 254-257 (fragmentom); S. Siricins, ep. « Directa ad
dece$8orem », 10 febr. 885, c. 1; S. Innocentius I, ep. c BUi tibi ; 15 Itebr. 404, c. 8; ep.
« Magna me gratulatio », 13 dec. 414, c. 5; Prof^io fidei (in Oonc. Logdnnen. 11) a Bii-
chaele Palaeoiogo Gregorio X oblata, a. 1274; Olemens yi, ep. « 8uper quibuedam », 29 sept.
1351; Bogenius ly (in Oonc. Florentin.), const « Brultate Deo »,22 nov. 1439, | 9; Pina II,
const € Oum ew sacrorum », 17 nov. 1461, 1 1; Pins ly, const « Iniunctum nolHs »,' 13 nov.
1564, Professio fidei Trident.; Gregorios XIII, const. « SanctiesimuM », a. 1575, Professio
fldei Graecis praescr.; Benedictos Xiy, ep. « Nuper ad IfoM », 16 mart. 1743, Prof^io
fidei Maronitis praescr.; ep. « Stngulari », 9 f^br. 1749, 1 12; ep. encycl. c Bm quo », 1 mart
1756, I 55 sq.; Gregorins Xyi, litt. ap. « Oum in Bccleaia », 17 sept. 1833; Leo XIII, Utt
ap. « Apostolioae cu^e », 13 sept 1896; S. O. S. Off., 17 sept. 1671; 19 sept. 1765; 5 inl.
1853; Instr. (ad yic. Ap. Tche-Kiang), 1 ang. 1860; instr. (pro yic. Ap. ad Gallas), 20 inn.
1866, ad 40; 20 nov. 1878; 18 maH. 1896, ad 1; 8. O. O., Jficmfia, 14 nov. 1716; 8. O. de Prop.
Fide (Oeylan), 16 aug. 1737; tnstr. 4 maU 1774; instr. (ad yic. Ap. Siam), 28 inn. 1830;
(O. P. pro Sin.), 6 aug. 1810; instr. (ad yic. Ap. Oochinchin. Occident), 00 sept 1848;
Pontiflcale Rom., tit. De conflrmandie; Bituale Bom., tit. II, c. l^ de Baoramento haptismi
rite adminietrando, n. 9; c. 3, de haptiemo adultorum, n. 14.
1 0. 110-113. D. ry, de cone,; c. 2, X, de baptiemo et eiue effectu, III, 42; Olemens yill,
instr. « Sanctieaimue », 81 r«ug. 1595, | 1, 4; Benedictus Xiy, const. « BtH pastoralie »,
26 maii 1742, | III, n. II, III; ep. encyd. c Demandatam », 24 dec. 1743, 1 14; ep. « Poetre-
mo mense », 28 febr. 1747, n. 51, 52; Pius yi, const. c Audorem fidei », 28 aug. 1794,
prop. 27, Synodi Plstorien., danm.; Leo XIII, Utt. ap. « Apostolicae curae », 13 sept 1896;
S. O. S. Off., 27 maU 1671; 17 sept. 1681, ad 1; 27 iun. 1715; 5 tan. 1724; (Mission. Loang et
Kacong), 8 nov. 1770; 23 aug. 1826, ad 1, 2; instr. (ad Oustodem Terrae Sanctae), 30 ian.
1833; 27 maU 1840; instr. (ad yic. Ap. (X:eaniae), 6 apr. 1843; 3 iul. 1853; (Bulgariae), 5 lul.
1853, ad 1, 2; litt. (ad Ep. Harlemen.), 6 apr. 1859, ad 2; 20 iul. 1869: instr. (ad yic. Ap.
Tcfae-Kiang), 1 aug. 1860; instr. (pro yic. Ap. ad Gallas), 20 iun. 1866, ad 40; (laponiae),
11 mart 1868; Utt. 16 mart 1872; 20 ian. 1875; instr. (ad Ep. NeequaUien.), 24 ian. ;i877;
20 nov. 1878; 2 apr. 1879; (Bengal.), 21 iul. 1880, ad 2, 3; (Bombay), 21 f^r. 1888; (leroso-
lym), 14 ian. 1885; 20 ian. 1B86; (yictoriae Nyanzae), 27 ian. 1892; (Angliae), 7 sept 1802;
18 mart. 1896, ad 2; 17 febr. 1897, ad 4; 9 dec. 1897; 26 ian. 1896; 6 inl. 1808 (a); 6 iul.
1898 (b); 14 dec. 1898; 11 ian. 1899; 19 iul. 1899; 17 ian. im; 4 iul. 1900; 22 aug. 1900; 28 nov.
1900; (yic. Ap. Hong-Kong), 7 maii 1902; S. O. O., lanuen., 19 mart 1644; 27 mart 1683,
ad 1, 2; Neapolitana, 1 sept. 1714; Urhis, 18 dec. 1723, 15 ian. 1724; Ulgmhonen., 26 apr.
1782; Ripana, 12 dec. 1733; Tarvisina, 28 apr. 1736, 4 maii 1787; Ugentlnm, 8 aug. 1743;
Oonstantien., 8 iul. 1769, 20 ian. 1770; MUevitana, 26 nov. 1791, 18 iun. 1792, ad 1; Sutrina,
12 iul. 1794; S. O. de Prop. Fide, instr. 17 apr. 1777, n. y; Instr. (ad yic. Ap. Siam),
23 iun. 183(^ litt. 29 maU 1838; instr. (ad yic. Ap. Pondicher.). 26 iul. 1845; instr. (ad yic.
Ap. Oochinchin. Occident.), 30 sept. 1848; instr. (ad yic. Ap. Indiar. Orient), 8 sept. 1869,
n. 43; (O. G.), 5 iul. 1886, ad 2; instr. 81 lul. 1902. n. 3; S. B. O., Vivarien., 22 maU 1841;
Bitnale Bom., tit. II, c. 1, de sacramento haptismi rite administrando, n. 9; c. 2, Ordo
haptismi parvulorum, n. 22; c. 8, de haptismo adultorum, n. 15. — yide etiam can. 746,
I 8, 5; 749.
t Oonc. Trident., «ess. yil, de sacramentis in genere, can. 13; Martinus y (in Oonc.
Oonstantlen.), const. « Inter cunctas », 22 febr. 1418, art 15, de quo errorum Wldeff et
HusB suspecti interrogandi; Pius ly, const. < Iniunctum nohis », 18 nov. 1564, Professio
Digitized by
Google
Liher Tertiu9 - De Rehus 211
§ 2. Unasqaisqae autem ritam suam seqaatar, salvo praescripto
can. 851, § 2, 866 \
Oan. 734.
§ 1. Sacra olea qaae qaibasdam Sacramentis administrandis inser-
yiant, debent esse ab Episcopo benedicta feria V <n Coena Domini pro-
xime saperiore; neqae adhibeantnr vetera, nisi necessitas argeat '.
§ 2. Mox deflcienti oleo benedicto aliad oleum de olivis non bene-
dictam adiiciatar, etiam iterato, minore tamen copia'.
Oan. 735.
Parochas olea sacra a sao Ordinario petere debet et in ecclesia in
tata ac decenti cnstodia sab clavi diligenter asservare; nec ea domi reti-
neat, nisi propter necessitatem aliamve rationabilem cansam, accedente
Ordinarii licentia^.
lldel Trident.; Gregorius XIII, oonst. c SanctUHmus », a. 1575, Professio fldei Qraecia
praescr.; Olemens VIII, const. c Bm quo », 10 f^r. 1506, | 4; Panlas Y, oonst c AposUh
lioae Bedi », 17 ion. 1014; Urbanns YIII, const c Quamvie », 17 tnn. 1044; Benedictos XIY,
ep. oicycl. c Inter omnigenae », 2 febr. 1744, 1 18; ep. c Aeetas », 11 oct 1757, n. YII; 8. O.
de Prop. Fide, litt (ad Vic. Ap. Sutcbnen.), a. 1774; (O. P. pro Sin. — Vic. Ap. Siam),
80 tipr. 1806; instr. (ad Vic. Ap. Oocbincbin.), 80 inn. 1880; Utt. (ad Vic. Ap. Ck>reae),
30 aug. 1888; 8. R. O., Tridentina, 12 mart 1836, ad 12; Patavina, 7 dee. 1844, ad 2; Tar-
novien,, 26 mart 1850, ad VII; Amhianen., 81 ang. 1867, ad U; Tlaeoalen., 26 sept. 1868;
Burgi 8. Domnini, 11 mart. 1871, ad II; Toletana, 81 aug. 1872, ad I; Vrgellen., 80 dec.
1881, ad IX; Adiacen., 28 mart. 1882, ad III; Lauden., 28 ion. 1802, ad VIII, IX; decr. gen.
12 ioL 1882, n. I, II; Colimen., 12 inl. 1901, ad YIII; Ritoale Rom., Ut I, c. nn., de ii$
quae in adminietratione eaoramentorum gtneraliter eervanda eunt, n. 1, 2, 6, 11, 16.
1 Benedictoa XIV, const. c Btei paetordlis », 26 maii 1742, | I^ n. YI; S. O. S. Off.,
6 sept. 1865; 8. O. de Prop. Fide (O. Q.), 80 apr. 1866, ad 2; Rituale Rom., tit. II, c. 1,
de eaoramento haptiemi rite adminietrando, n. 0.
« 0. 18, D. III, de coM.; c. 119, 122, D. IV, de oons.: c. 12, X, de oelelnratione missa-
rum, et saoramento Buotkaristiae, tt divinis otfloiis, III, 41; c. on., de reliquiis et venera-
tUme sanotorum, III, 16, iu Oton.; Innocentius IV, ep. c Bub oathoiicae », 6 mart 1254,
I 8, n. 5; Benedictus XIY, ep. encycl. c Anno vertente », 10 iun. 1750, | 5; Leo Xm, litt.
ap. c Trans Oceanum », 18 apr. 1807, n. III, IV; S. O. S. Off. (Aetbiopiae), 14 M>r. 1704;
8. O. de Prop. Fide (O. P. pro Bin.), 13 aug. 1669; instr. 4 maU 1774; (O. O. Sophiae),
18 febr. 1788; 27 eept. 1835; (O. P. pro Sin. — Oban-si), 5 iuL 1841; S R. O., Ooroyren.,
19 ian. 1606; Oriolen., 28 sept. 1837, ad 4; Bancti Pauli de Minnesota, 22 mart 1862, ad V;
Pontiflcale Rom., tit De ojffldo in feria V. Coenae Domini; tit Benedictio ohrismatis; tit.
Benedictio olei cateohumenorum; Rituale Rom., tit. II, c. 1, de sacramento baptismi Hte
administrando, n. «1, 82; Ut V, c. 1, rfe saoramento ewtremae unctionis, n. 8.
a O. 8, X, de oonseoratione ecclesiae vel altaris, III, 40; S. R. O., Patavina, 7 dec.
1844, ad 8; Rituale Rom., tit II, c. 1, de sacramento haptismi rite administrando, n. 88;
tit y, c. 1, de saoramento emtremae unctionis, n. 8.
4 O. 122, 128, D. IV, de cons.; c. 1, X, de custodia Bucharisiiae, chrismatis et aHo-
rum sacramentorum, III, 44; Benedictus XFV, const c BtH pastoralis », 26 maii 1742, | IV,
n. MII; Olemens XIII, const. c Intcr multipHces », 11 dec. 1758, | 5-7; S. O. O., OUmucen.,
7 iun., 2 aug. 1755, ad 2; S. 0. de Prop. Fide (O. O. — Helvetiae), 7 mart. 1805; S. R. O.,
Ariminen., 16 iun. 1663; Gandaven., 16 dec. 1826, ad tertiam et quintam facti «peciem;
Toletana, 81 aug. 1872, ad V; Compostellana, 15 nov. 1890, ad II; Lauden., 28 iun. 1802,
ad Vn; S. Foenit, 19 sept. 1808, ad II; Pontiflcale Rom., Ut. Benedictio olei catechume^
norum; Oaeranoniale Bpiacopor., 1. I, c. VI, n. 2; Rituale Rom., tit. n, c. 1, de saora
mento haptismi rite udminisrtando, n. 82, 84-37; tit V, c. 1, ae saoramento eattremae
unotionis, n. 8. — Vide etiam can. 046.
Digitized by
Google
212 Code» luria Canonici
Can. 736.
Pro administratione Sacramentoram minister nihil quayis de causa
vel occa^ione sive directe sive indirecte exigat aut petat^ praeter obla-
tiones de quibus in can. 1507, § 1 ^.
TITULUS I.
De baptismo.
Can. 737.
§ 1. Baptismus, Sacramentorum ianua ac fundamentum, omnibus in
re vel saltem in voto necessarius ad salutem, yalide non confertur, nisi
per ablutionem aquae verae et naturalis cum praescripta verborum
forma *.
» 0. 22, D. L; c. 6-9. 12, 14, 21, 22, 28. W 101, 103-107, 114, 117, 120, O. 1, q. 1; c. 4.
C. I, q. 2; c. 5, 8, 9, U, 16, C. I, Q. 3; c. 3, O. I, Q. 6; o. 2, 6, 0. I. Q. 7; c. 3, O. VII, q. 1;
c. 4, 0. XV, Q. 3; c. 1, 6, 0, 39, 42, X, de simonia, et ne aliguid fn-o spiritualilms exigatur
v€l promittatur, V, 3; ConC. Trident., sess. XXI, de ref., c. 1; S. Pius V, const. « Cum
primum n, 1 apr. 1566, S 9; Siztus V, const. « Sanctum et salutare >, 6 ian. 1589, S 6; Cle-
mens VIII, const. « Romanum Pontifloem », 28 febr. 1596, i 2; Clemens XIV, ep. encycl.
c Decet quam mawime », 21 sept. 1709, | 3, 4, 20; S. 0. C, Oerunden., mense mart. 1588,
ad 5-8; Gerunden., mense aug. 1588, ad 3-6; Ferentina, 16 mart., 20 apr. 1782, 16 sept. 1837;
decr. 10 iun. 1896, ad I; S. O. de Prop. Fide (O. G. — AlbAniae), 18 apr. 1757, ad d; decr.
28 mart. 1778; (O. G.), 17 iun. 1782: instr. (ad Arcliiep. Hibemiae), 25 iun. 1791; decr.
13 apr. 1807, n. VIII; (O. G.), 13 sept. 1832; instr. 31 iul. 1902. n. 8; S. R. C, Placentina,
22 nov. 1710, ad 9; Rituaie Rom., tit. I, c. un., de iia guae in cdminiatratione sacramen-
torum generaliter aervanda sunt, n. 13; tit. III, c. 1, de sacramento poenitentiae, n. 20.
2 C 54, C I, Q. 1; c. 3, C XV, (j. 1; c. 1, 3, 17, 18, 24, 28-30, 67, 44, 51, 82-84, 86, 109,
132, 137, 142, 149, 153, D. IV, de cons.: c. 1, X, de sumnta Trinitate et fide catholica, I, 1;
c. 1, 3, 5, X, de baptiemo et eius effectu, III, 42; c. 1, 3, X, de preshytero non baptizato,
III, 43; c. un., de summa Trinitate ei flde catholica, 1, 1, in Oiem.; Conc. Trident., sess. V,
de peccato originati, can. 3, 4; sess. VI, de iustificatione, c. 4, 7; sess. VII, de sacramentis
in gcnere, can. 1; de baptismo, can. 2, 5: sess. XIV, de poenitentia, c. 1, 2; Gregorius IX,
ep. « Cum sicut ex », 8 iul. 1241; Innocentius IV, ep. « 8ub catholicae », 6 mart. 1254, S 3,
n. 1-3; Benedictus XII, a. 1341, prop. 58,^ Amenorum^ damn.; Clemens VI, ep. « Super
quibusdam », 29 sept. 1351; Eugenius IV (in Ck)nc. Florentin.), const. « Exultate Deo »,
22 nov. 1439, | 10; (In Conc. Florentin.), const. « Cantate Domino ». 4 febr. 1441, | 13;
Benedictus XIV, const. « E^tsi pastoralis », io maii 1742, { II, n. II, V; ep. « Nuper ad
Mos 9, IG niart. 1743, Professlo fidei Maronitls prnescr.; ep. encycl. « Inter omnigefias »,
2 febr. 1744. { 20; ep. « Singulari », 9 febr. 1749, i 20; S. 0. S. Off., 8 sept. 1633; decr.
7 dec. 1690, Xirop. 27, damn.; lltt. npr. 1741; (Mission. Loang et Kacong), 8 nov. 1770,
ad 2; (Sutchuen.), 9 iul. 1779; (Pondichery), 17 apr. 1839; (Cochinchin.), 23 iun. 1840; (lapo-
niae), 11 mart. 1868; instr. (ad Archiep. Portus Principis), 5 sept. 1877; 11 ian. 1882; 20 iun.
1883; (Nlger), 17 febr. 1897, ad 1-3; 21 aug. 1901; 14 apr. 1904; decr. « Lamentabili », 4 iul.
1907, prop. 42, 43, damn.; S. C de Prop. Fide <0. P.), 27 mart. 1631; (0. G.), 17 apr. 1758,
ad 1; instr. (ad Ep. Scodren.), 11 sept. 1779, n. 5; instr. (ad Vic. Ap. Siam), 23 iun. 1830;
iitt. (ad Vic. Ap. Coreae), 11 eept. 1841; S. R. C. Cochifiohinao, 9 iun. 1853. ad 2; Rituale
Rom.. tit. II. c. 1, de sacramento baptismi rite administrando, n. 1, 3, 8, 9, 16, 19-21; c. 2,
Ordo baptismi 'puf^mlorum, n. 19-22, 28, 29; c. 4, Ordo baptismi adultorum, n. 44, 45.
Digitized by
Google
Liber TertluB • De Rebus 213
§ 2. Gum ministratQr seiTatis omnibus ritib\)s et eaeremoniicr quae ,
in ritualibus libris praecipiuntur, appellatur aollemnia; secus^ non aoh
lemnis seu privatus ^.
Oaput !•
De ministro haptismi.
Can. 738.
§ 1. Minister ordinarius baptismi sollemnis est sacerdos; sed eius col-
latio reservatur parocho vel alii sacerdoti de eiusdem parochi vel Ordi-
narii loci licentia» quae in casu necessitatis legitime praesumitur *.
§ 2. Etiam peregrinus a parocho proprio in sua paroecia sollemniter
baptizetur, si id facile et sine mora fieri potest; secus peregrinum qui-
libet parochus in suo territorio potest soUemniter baptizare.
Oan. 739.
In alieno territorio nemini licet, sine debita licentia^ baptismum sol-
lemnem conferre ne sui quidem loci incolis.
Oan. 740.
Ubi paroeciae aut quasiparoeciae nondum sunt constitutae, statu-
torum peculiarium et receptarum consuetudinum ratio habenda est, ut
constet cuinam sacerdoti, praeter Ordinarium, in universo territorio vel
in eius parte ius insit baptizandi.
Oan. 741.
Exti*aordinariu6 baptismi soUemnis minister est diaconus; qui tamen
sua potestate ne utatur sine loci Oi-dinarii yel parochi licentia, iusta de
causa concedenda, quae, ubi necessitas urgeat, legitime praesumitur ^
Can. 742.
§ 1. Baptismus non sollemnis, de quo in can. 759, § 1, potest a quovis
ministrari, servata debita materia, forma et intentione; quatenus vero
fieri potest, adhibeantur duo testes vel saltem unus, quibus baptismi col-
latio probari possit *.
1 S. O. S. Off., instr. (ad AdiDinistr. Ap. Perthen.), 15 sept: 1809; Rltuale Rom.,
tit. II, c. 1, de Bocramento haptUmi rite adminietrando, n. 2; c. 2, Ordo baptismi parvu-
iorum; c. 4, Ordo baptismi adultorum,
2 C. 18, D. XCIII; c. 19, D. IV, de cons.; c. 1, X, de olerioo non ordinajto ministrante,
V, 28; Bugenius IV (In Conc. Florentin.), const « Bxultate Deo *, 22 nov. 1439, i 10; Innocen-
tins X, const. « Vum eicut », 14 rnaii 1648, | 4, nd 17; S. C. C, Fabrianen,, 24 maii, 21 ion.
1782, 2 maii, 14 nov. 1733, 6 febr., 20 mart. 1734; AeHna, 15 iul. 1797; Galtcllinoren,, 7 sept.
1895; S. O. de Prop. Pide (0. O.), 18 inn. 1633; S. B. 0., NeHtonen., 9 mail 1606; Senogallien.,
16 apr. 1639; Pontiflcale Rom., tit. De ordinatione presbyteri; tlt. De oonsecratione eleoti
in episcopum: Ritnale Rom., tlt. II, c. 1, de sacramento baptismi rite administrando, n. 12.
» 0. 13, D. XOIII; c. 19. D. IV, de oons.; c. 1, X, de derlco non ordinato ministrante,
V, 28; Pontiflcale Rom., tit. De ordinatione diaconi. — Vide etiam can. 1147, | 4.
4 O. 40, O. XXrv, q. 1; c. 7, O. XXX, q. 1; c. 4, O. XXX, q. 8; c. l^, 21, 23, 28-82, 36, 40,
41, 48, 51, D. IV, de cons.; c. 1, X, de summa THnitate et fide catholica, I, 1; Conc. Tri-
Digitized by
Google
914 00499 ImH$ Oammioi
§ 2* Bi tamen adsit sacerdofi, diacono praeferatur, diaconus snbdia-
conO| clericus laico et vir feminae, nisi pudoris gratia deceat feminam
potius quam virum baptizare, vel nisi femina noverit melius formam et
modum baptizandi ^
§ 3. Patri aut matri suam prolem baptizare non licet, praeterquam
in mortis periculo, qnando alius praesto non est, qui baptizet *.
Oan. 743.
Guret parochus ut fldeleSy praesertim obstetrices, medici et chirurgi,
rectum baptizandi modum pro casu necesfdtatis probe ediscant '
Oan. 744.
Adultorum baptismus, ubi commode fleri possit, ad loci Ordinarium
deferatur, ut, si voluerit, ab eo vel ab eius delegato sollemnius confe-
ratur *.
Oaput II.
De haptismi suhiecto.
Oan. 745.
§ 1. Bubiectum capax baptismi est omniB et solus homo yiator, non-
dum baptizatus '•
§ 2. Oum agitur de baptismo :
1.* ParYuIorum seu infantium nomine veniunti ad normam can. 88,
§ 3f qui nondum rationis usum adepti sunt^ eisdemque accensentur amen-
tes ab infantia, in quaris aetate constituti;
dent., sess. VII, de bapii$mo, can. 4; Eugenius IV (in Gonc. Floraitln.), const. c BmultQ$e
Deo », 62 noT. 1489, | 10; (in Conc. Florentln.), const c Oantaie Domimo », 4 febr. 1441,
i 18; Benedictos XIV, ep. c Nuper ad Noe », 16 mart. 1748, Proteiio lldei Maionitis praencr.;
ep. c Postremo men$e », 28 «ebr. 1747, n. 31; ep. c Bimgulari », 9 febr. 1748, | 12; 8. O.
8. Off., 20 ang. 1671; 6 inl. 1868; 11 ian. 1899; 8. O. de Sacramentis, 17 noy. 1016; 8. 0. de
Prop. Fide (O. P. pio 8in.), 21 ian. 1788, ad 1; (O. P. pro Sin.), 21 ian. 1789, ad 2; (O. P.
pro 8in. — Oochindiin.), 16 ian. 1804, ad 2; inatr. (ad Vic. Ap. 8iam), 28 inn. 1880; Utt.
(ad Vic. Ap. (»reae), 11 sept 1811; inatr. 31 inl. 1902, n. 8; Ritoale Bom., tit II, c. 1, de
sacramento tniptiemi rtte adminietrando, n. 12.
i 8. 0. de Prop. Fide (O. P. pro 81n.), 21 ian. 1789, ad 5; Bituale Bom., tit. II, c. 1,
de Mooramento haptiemi rite adminietrando, n. 18.
» O. 7, O. XXX, q. 1; Bitnale Bom., tlt. II, c. 1, de eacramento haptiemi rite admir
nietrando, n. 14.
• 8. O. O., Ceneten., 12 maii 1753; Forosempronien., 24 mail 1828, ad 8; 8enen., 16 ang.
1828; 8. O. de Prop. Fide, Utt (ad Vic. Ap. Ooreae), 11 sept 1841; Bltnale Bom., tit. U,
c. 1, de eacramento haptiemi rite adminielrando, n. 18.
4 8. O. 0., NeapoUtana, 6 et 27 sept. 1687; Bitnale Bom., Ut II, c. 8, de baptismo
adultorum, n. 8.
• O. 189, D. ly, de oon$.; c. 8, X, de bapti^mo et eiue effeotu, III, 42; c. on., de
nnmma Trinitate et flde oatholioa, I, 1, In Olem.; Oonc. Trident, aeea. V, de peooato ori-
ginali, can. 8, 4; sess. VII, de haptismo, can. 12, 18; InnocenUns III, ep. c Eiue ememplo >,
18 dec. 1208, Proteasio fidei Waldenaibna praescr.; Benedictns XIV, ep. c Poatremo menee »,
28 febr. 1747, n. 21; Bitnale Bom., tit II, c. 1, de aaoramento haptiemi rite admini-
strando, n. 16.
Digitized by
Google
Liher TerHuM - De RebUM il5
2.* Adolti autem censentar, qui rationis osa f raantar; idque satis
est ut 8U0 quisque animi motu baptismum petat et ad illum admittatur ^
Can. 746.
§ 1. Nemo in utero matris clausus baptizetur, donec probabilis spes
mt ut rite editus baptisari possit '.
§ 2. Si infans caput emiserit et periculnm mortis immineat, bapti-
setur in capite; nec postea, si vivus eyaserit, est iterum sub conditione
baptizandus *.
§ 3. 8i aliud membrum emiserit, in iUo, si periculum immineat,
baptizetur sub conditione; at tunc, si natus vixerit, est rursus sub con-
ditione baptizandus ^.
§ 4. Si mater praegnans mortua f uerit, fetus ab iis ad quos spectat
extractus, si certo Tiyat, baptlzetur absolute; si dubie, sub condi-
tione '.
§ 5. Fetus, in utero baptizatus, post ortum denuo sub conditione
baptizari debet *.
Can. 747.
Ourandum ut omnes fetus abortivi.* quovis tempore editi, si certo
vivant, baptizentur absolute; si dubie, sub conditione ^.
Gan. 748.
Monstra et ostenta semper baptizentur saltem sub conditione; in
dubio autem unusne an plures sint homines, unus absolute baptizetur,
eeteri sub conditione *.
Oan. 749.
Infantes expositi et inventi nisii re diligenter investigata, de eoram
b^[>tismo constet, sub conditione baptizentur *.
1 O. 7, G. XXVI, q. G; Benedlctns XIV, ep. c Po$iremo mefite », 28 febr. 1747, n. 32;
8. O. 8. Off., instr. (ad Archiep. Portns Princlpis), 5 sept. 1877; 8. O. O.. VUnen., 16 inl.
1989; S. O. de Prop. Fide, 8 mart 1708; instr. 17 apr. 1777, n. I, II; instr (ad Miasion.
Oalennae), 8 maU 1779; Ritoale Bom., tit. 11, c. 8, de bapiismo aduliorum, n. 7, 11. — Vlde
etlam can. 752; 754.
t S. O. O., Suirina, 12 iol. 1794; 16 mart 1897; Ritnale Rom., tit. II, c. 1, de eacra-
unenio bapiiemi riie adminieirando, n. 16.
' Rituale Rom., tit. II, c. 1, de eaoramenid hapiiami riie adminieirando, n. 16.
« Rituale Rom., tit II, c. 1, de eacramenio bapiiemi riie adminieirando, n. 16.
ft S. O. S. Off. (Sntchaen.), 15 febr. 1780; Ritoale Rom., tit. II, c. 1, de eaoramenio
bapHemi riie adnUnieirando, n. 17.
• S. O. O., Buirina, 12 inl. 1794; 16 mart. 1897.
T S. O. B. Off., 6 apr. 1713.
• S. O. de Prop. Flde, instr. 17 apr. 1777, n. V; Rituale Rom., tit. II, c. 1, de sacra-
menio bapHemi riie adminieirando, u. 18-21.
• Benedlctos XIV, ep. « Poeiremo mense », 28 febr. 1747, n. 31; 8. O. 8. Off., 5 lan.
1724; 8. O. O., Vrbie, 18 dec. 1723, 16 ian. 1724; Ritoale Rom., Ut. II, c. 1, de eaoramenio
baptiemi riie adminieirando, n. 17; tit. X, c. 8, Forma desoribendi bapiieaioe.
Digitized by
Google
216 Codem l%rU OanonM
Oan. 750.
§ 1. Infanfi infldeliomi etiam inyitis parentilras, licite baptizatpr,
cum in eo yersator vitae discrimine» ut prudenter praevideatur moril^-
ru6| antequam usum rationis attingat ^.
§ 2. Extra mortis periculum, dummodo catholicae eius educationi
cautum sit, licite baptizatur :
1.'' Bi parentes yel tutores, aut saltem unus eorum, consentiant;
2.'' Si parentes, idest pater, mater, ayus, ayia, yel tutores desint,
aut ius in eum amiserint, yel illud ezercere nullo pacto queant '.
Oan. 751.
OiMa baptismum infantium duorum haereticorum aut schismatico-
rumi aut duorum catholicorum qui in apostasiam yel haeresim yel
schisma prolapsi sint, generatim seryentur normae in superiore canone
constitutae '.
Oan. 752.
§ 1. Adultus, nisi sciens et yolens probeque instructus, ne baptize-
tur; insuper admonendus ut de peccatis suis doleat ^.
§ 2. In mortis autem periculo, si nequeat in praecipuis fidei myste-
riis diligentius instrui, satis est, ad bapti^mum conferendum, ut aUquo
^ Benedictos Xiy, ep. c Postremo tnense », 28 febr. 1747, n. 8, 28; ep. c Prohe », 15 dec.
1751, I 14; 8. G. S. Off., 28 ian. 1687, ad 1; (Qnebec), 24 ang. 1708; (Siam), 21 lan. 1767;
(Mlssion. Loang et Kacong), 8 nov. 1770, ad 2; (Promont. Bonae Spei), 22 iul. 1840; (yic.
Ap. Sandwic), 11 dec. 1850, ad 6; (Sntchuen.), 4 maU 1868; (Kishnagar), 18 ial. 1804; 6 iul.
1806, ad 4; 8. G. de Prop. Fide (G. 6.). 13 «ebr. 1658; instr. 17 apr. 1777, n. I, II, 2, 3,
n. yi-yill; Utt. (ad yic. Ap; Siamen.), 15 febr. 1781; (G. P. pro Sin. — Sutdiuen.), 13 iun.
1788; instr. (ad yic. Ap. Indiar. Orient.), 8 sept 1860, n. 46.
s G. un., X, de infantibu$ et languidis ewpoHtis, y, U; Benedictus Xiy, ep. c Postremo
menee », 28 febr. 1747, n. 4-6, 0, 10, 14-17, 10, 22, 28; ep. c Prohe », 16 dec. 1751, S 1, 2,
sq.; Glemens XIII, ep. c Cum a venerabUi », 21 febr. 1767, f 4; ep. c Opinionem », 11 mart.
1767, I 2; Pius yi, const. c Alias emanavit d, 15 maU 1775, | 3-5; S. G. S. OfT., instr. (ad
Praef. Misslon. Tripol.). mense ian. 1763; decr. febr. 1764; 20 npv. 1764; (Vic. Ap. Sand-
wic.), 11 dec. 1850, ad 4; 13 febr. 1867; 26 aug. 1885; 6 iul. 1808, ad 4; 6 sept. 1800; S. G. Ep
et Reg., Casalen., 3 dec. 1638; S. G. de Prop. Fide, Instr. (ad Mission. Tx^anghi), 30 nug.
1775; instr. 17 apr. 1777, n. VI; Utt. (ad N. Mission. in Syria), 23 febr. 1788.
» S. G. S. Off., 12 oct. 1600; 8 febr. 1624; 28 lan. 1637. ad 2; (Hlberniae), 20 nov. 1672,
ad 1; 18 nov. 1745; 20 nov. 1764; (Siam), 21 iun. 1767, ad 1; (Americae Septentrlon.), 6 mart.
1844, ad 2; (Vic. Ap. Sandwlc), 11 dec. 1850, ad 5; 26 aug. 1885; S. G. de Prop. Fide, instr.
17 apr. 1777, n. IX.
^ G. 3, 5, D. XLV; c. B, G. XV, q. 1; c. 7, G. XXVI. q. 6; c. 81, D. I, de poenit,; c. 54,
58, 50, 77, 06, 07, 116, D. IV, de oons.; c. 3, X, de fkaptismo et eius efyectu, III. 42; c. 0, X,
de iudaeis et Sarracenis et eorum servis, V, 6; Gonc. Trident., sess. VI, de iustificatione,
c. 6; sess. XIV, de poenitentia, c. 1; Alexander VII. const. c Sacrosancti », 18 ian. 1658,
1 2, n. Xrv, XV; Giemens IX, const. c In excclsa », 13 sept. 1600, | 1, n. XIV, XV. i 3;
Glemens XII. litt. ap. c Oompertum », 24 aug. 1784, dub. XV; Utt. ap. c Oonoredita Nohis »,
18 maU 1780; Benedictns Xrv, const. « Omnium sollioitudinum », 12 sept. 1744, i 14.
dub. XV, I 40; ep. c Postremo mense », 28 «ebr. 1747, n. 18. 32 eq.; Glemens XIII. ep. c Cum
a veneraWi », 21 febr. 1767, § 4; ep. c Opinionem », 11 mart. 1767, § 2; S. G. S. Off., 18 nov.
1660; 20 mart. 1686, ad 8; «Juebec), 25 ian. 1708, ad 2; (ijuebec), 10 maU 1708, ad 1-7; 22 maU
1718; (Sutchuen.), 28 sept. 1724, ad 1; 12 ian. 1760; (Mission. Loang et Kacong), 8 mart.
1770, ad 1. 2; 12 maii 1880; OPerth.), 18 sept. 1850. ad 1; (Vic. Ap. Sandwic.), 11 dec. 1860.
Digitized by
Google
Uher Tertius - D9 Rehus 217
modo OBtendat se ekdem aasentire serioque promittat se christianae reli-
gionis mandata seryatumm ^.
§ 3. Quod si baptismum ne petere quidem queat, sed vel antea vel
in praesenti statu manif estaverit aliquo probabili modo intentionem illum
suscipiendiy baptizandus est sub conditione; si deinde convaluerit et du-
bium de valore baptismi coUati permaneat> sub conditione baptismus
rursus conferatur •.
Oan, 753.
§ 1. Tam sacerdotem qui adultos baptizaturus e^t, quam ipsos adul-
tos qui sani sint, decet esse ieiunos '•
§ 2. Nisi graves urgentesque causae obsint, adultus baptizatus sta-
tim Missae sacrificio assistat et sacram communionem percipiat ^.
Oan. 754.
§ 1. Amentes et furiosi ne baptizentur, nisi tales a natiyitate vel
ante adeptum rationis usum fuerint; et tunc baptizandi sunt ut in-
fantes '.
§ 2. Bi autem dilucida habeant intervalla, dum mentis compotes
sunti baptizentur, si velint *.
§ 3. Baptizentur quoque, imminente periculo mortis, si, antequam
insanirent, suscipiendi baptismi desiderium ostenderint ^.
§ 4. Qui lethargo aut phrenesi laboraty Tigilans tantum et volens
baptizetur; at si periculum mortis impendeat, servetur praescriptum § 3'
ad 1; (Yaiman.). 20 aept. 1864; instr. (ad Vlc. Ap. GaUas), 28 mart. 1860; instr. (ad Vic.
Ap. Tdie-Kiang)» 1 ang. 1860; (Tcbely Meridio-Oriental.), 10 apr. 1861, ad 1; instr. (pro
Vic. Ap. ad OaUas), fiP Inn. 1866, ad 10; 30 mart. 1808, ad 1, 2; 8. C. de Prop. Fide (Sina-
nim), 12 sept. 1645, ad IB; 8 mart. 1703; litt. (ad Vic. Ap. Fokien.). 18 sept. 1760; instr.
17 apr. 1777, n. II, 1, 2; inatr. (ad Mission. Caienoae), 8 maii 1779; inatr. (ad Vic. Ap.
Siam), 23 ion. 1830; instr. (ad Vic. Ap. Sin.), 18 oct. 1883, n. XVII; Rituale Bom., tit. II,
c. 8, de hapHsmo aSuUorum, n. 1, 7, 10, 16.
1 S. C. S. Off. (Quebec), 25 ian. 1703, ad 2; (Quebec), 10 maii 1703, ad 1, 6; (Mission.
Loang et Kacong), 8 tnart. 1770, ad 1, 2; (Perth.), 18 sept. 1850, ad 2; (Vic. Ap. Sandwic),
11 dec. 1860, ad 2; Instr. (ad Vic. Ap. Tche-Kiang), 1 aug. 1860; (Tchely Meridio-Oriental.),
10 apr. 1861, ad 1; (Victoriae Nyanzae), 27 ian. 1882; Bituale Rom., tit. II, c. 3, de ^aptismo
aduitorum, n. 2.
« O. 7, C. XXVI, q. 6; c. 75, D. IV. de cona.; B. C 8. Off. (Perth.), 18 sept. 1860, ad 2;
90 mart 1898, ad 3.
3 Bltuale Bom., tit. II, c. 3, de baptiamo adultorum, n. 8, 9.
« Bituale Bom., tit. II, c. 4, Ordo haptismi adultorum, n. 56.
9 8. C. 8. Off. (Mission. Loang et Kacong), 8 mart. 1770, ad 3; S. C. de Prop. Fide,
instr. 17 apr. 1777, n. I; instr. (ad Mission. Caiennae). 8 maii 1779; Bituale Bom., tit. II,
c. 3, de baptiamo adtUtorum, n. 11.
• C. 3, X, de haptismo et eius effectu, III 42; Bituaie Bom., tit. II, c. 8, de haptismo
adultorum, n. 12.
V C. 3, X, de haptiamo et eius effectu, III, 42; Benedictus XIV, ep. « Postremo mense »,
28 febr. 1747, n. 46; Bltuale Bom., tit. II, c. 8, de f^aptismo adultorum, n. 12.
• C. 8, X, de haptismo et elus effectu, III, 42; Bituale Bom., tit. II, c. 8, de haptismo
aduttorum, n. 18.
Digitized by
Google
218 Codem lurit Oan(mlci
Oaput III.
De ritibus et oaeremoniis haptismi.
Can. 755.
§ 1. Baptismas sollenmiter conferatur, salyo praescripto can. 758 ^
§ 2. Loci Ordinarius potest gravi et rationabili de cansa indulgere
ut caeremoniae praescriptae pro baptismo infantium adhibeantur in
baptismo adultorum *.
Oan. 756.
§ 1. Proles ritu parentum baptisari debet ^.
§ 2. Si alter parentum pertineat ad ritum latinum, alter ad orien-
talem^ proles ritu patris baptizetur, nisi aliud iure speciali cautum sit \
§ 3. Si unus tantum sit catholicus, proles huius ritu baptizanda est '.
Oan. 757.
§ 1. In baptismo sollemni adhibenda est aqua ad hoc benedicta *.
§ 2. Si aqua benedicta in baptisterio adeo sit imminuta^ ut minus
1 Paalns III, const. c Altiiudo »» 1 lim. 1537; Beiiedlctas XIV, ep. encycl. « Inier
ommigenoM 3, 2 febr. 1744, | 19; 8. O. S. Off. (Satdiaen.)» 28 sept 1724, ad 2; (Miealon.
Loang et Kaoong), 8 noT. 1770; (Vic. Ap. Sandwic), 11 dec. 1850, ad 7-0; instr. (ad Archiep.
Fortos Principia), 5 sept. 1877; 8. 0. de Piop. Fide, Utt (ad Vic. Ap. Satdiaen.), a. 1774;
inatr. (ad Mlaaion. Loanghi), 80 aug. 1775; (O. P. pro Sin.), 21 ian. 1780, ad 1, 8; Utt. (ad
Vic. Ap. Tankin. Occident), 28 apr. 1840; S. B. O., FTorentina, 19 dec. 1066; Bettunen.,
17 ian. 1914; Verealien., 28 ian. 1014, ad III; Ritaaie Bom., tit n, c. 1, de eacraw^io
iHiptiemi rite adminietrando, n. 2; c. 4, Ordo baptlemi adultomm, n. 57. ^ Vide etiam
can. 1145.
s Leo XIII, Utt. ap. c Trane Ooeanum », 18 apr. 1807, n. VI; S. O. S. Off., Utt (ad
Ardiiep. Parisien.), 10 maii 1879; S. O. de Prop. Fide (O. P. pro 6in. — Tonkin. Occident),
10 ian. 1797; 80 ian. 1808; B. B. O., Portue AUnfeU, 9 nudi 1857, ad lU.
s Benedictas XIY, const. c BtH paetoraUe », 26 maU 1742, | II, n. Vl, VIII; ep. encTCl.
« Demandatam », 24 dec. 1748, 1 17; S. O. de Prop. Fide, decr. 6 oct 1863, D, e.
4 Benedictas XIV, const. c EtH paetordlU », 26 maU 1742, | II, n. IX, X; ep. encyd.
« Demandatam », 24 dec. 1748, | &7; S. O. de Prop. Fide, decr. oct. 1863, D, c, d; 11 apr.
1804, ad 2.
» Benedictos XIV, ep. encycl. « Inter omnigenas », 2 febr. 1744, | 8. — Vide etiam
can. 1061, S 1, n. 2; 1071.
• Benedictas XIV, cpnst. < Btei poBtoralit », 26 mail 1742, | II, n. VI; ep. encycl.
« Inter omnigenae », 2 tebr. 1744, | 20; S. O. S. Off., Utt « apr. 1741: (Satchaen.), 80 \ma.
1765; (Mission. Loang et Kacong), 8 nov. 1770; (Pondichery), 17 apr. 1839; (Vic. Ap. Sand-
wic), 11 dec. 1850, ad 10; {Melanesiae ac Micronebiae). 14 maii 1^1; 20 ian. 1883; S. O. de
Prop. Fide (O. G.), 23 tebr. 1660; (O. O.), 17 apr. 1758, ad 1; inatr. (ad Ep. Scodren.).
n aept. 1779, n. 5; (O. P. pro Sin.), 16 ian. 1797; (C. P. pro Sin.), 14 ian. 1802; (O. P. pro
Sin. — Tonlcin. Occident), 5 mart 181«; (O. P. — laflnae), 23 aag. 1852, ad 1; inatr. (ad
Vic. Ap. Indiar. Orient), 8 aept. 1860, n. 42; S. B. O., Luoana, 12 apr. 1756, ad 3; Oriolen.,
23 sept 1837, ad 1-3; Urhevetana, 7 dec. 1844; Caduroen., 19 aept 1860; Sancti HippoHgti,
18 apr. 1874; Vicariatus ApostoUci Victoriae Nganzeneie, 19 apr. 1890, ad III; Anneden.,
81 ian. 1896; Mlssale Bom., Rubrica in Sahhato Sancto (Benedictio Fontis); Rubrica 4»
tiahbato in VigUia Penteoostee: Bitaale Bom., ttt II, c. 1, de saoramento haptiemi Hte
adminiBtrando, n. 4, 27, 29.
Digitized by
Google
Lil>er TeriiUM - De RebUM 2ig
▼ideatnr sufflcere, alia non benedicta admisceatar^ etiam iterato» minore
tamen copia ^.
§ 3. Si yero corrupta fuerit,. aut effluxerit, aut quovis modo defe-
cerit, parochus in fontem, bene mundatum ac nitidum, recentem a^uam
infundat ac proprio ritu in suis liturgicis libris praescripto benedicat *-
Oan. 758.
Licet baptismus conferri yalide possit aut per infusionem, aut per
immersionem, aut per aspersionem, primus tamen yel secundus moduS;
aut mixtus ex utroque, qui magis sit in usu^ retineatur, secundum pro-
batos diyersarum Ecclesiarum rituales libros '.
Can. 759.
§ 1. In mortis periculo baptismum priyatim conferre licet; et, si
conferatur a ministro qui nec sacerdos sit nec diaconus, ea tantum po-
nantur, quae sunt ad baptismi yaliditatem necessaria; si a sacerdote yel
diacono, seryentur quoque, si tempus adsit, caeremoniae quae baptismum
sequuntur *.
§ 2. Extra mortis periculum baptismum priyatum loci Ordinarius
permittere nequit, nisi agatur de haereticis qui in adulta aetate sub
conditione baptizentur '.
§ 3. Oaeremoniae autem quae in baptismi coUatione praetermissae
quayis ratione f uerint, quamprimum in ecclesia suppleantur, nisi in casu
de quo in § 2 *.
^ S. O. 8. Off. (Sntchnen.), 80 lan. 1766; Rituale Bom., tit. II, c. 1, de saoramento
^piiemi rite adminietrando, n. 5.
* S. O. 8. Off. (Sacchnen.), 30 ian. 1765; (Pondlchery), 17 apr. 1880; 20 ion. 1883; Bi-
toale Bom., tit. II, c. 1, de saoramenio bGpiiemi riie admiMeirando, n. 0; c. 7, Benediciio
foHtie bapiiemi emira Bahbaium Paechae et Penieoosiee oum agua ooneeoraia non habeiur.
9 Benedictus Xiy, const c EiH paetoralie », 26 maii 1742, | II, n. II; 8. O. S. Off.,
14 tan. 1741; (Misaion. Loang et Kacong), 8 nov. 1770; (Sutcbnen.), 9 iol. 1770; 14 dec. 1808;
8. O. de Prop. Fide (O. P.), 27 mart. 1631, n. 1, 2; (O. P. pro 8in.), 21 ian. 1780; instr. (ad
Yic. Ap. Siam), 23 ion. 1830; Bitnale Bom., tit. II, c. 1, de eacramento baptiami rite admi-
meirando, n. 10; c. 2, Ordo bapii»mi parvulorum, n. 10, 60; c. 4, Ordo bapiiemi adulio-
rum, n. 60.
« 8. O. 8. Off., 28 febr. 1663; (Mission. Loang et Kacong), 8 noY. 1770; (Tchely Me-
ridio-Oriental.), 10 apr. 1861, ad 1, 2, 4; instr. (ad Administr. Ap. Perthen.), 15 sept. 1860;
instr. (ad Archiep. Portos PrincipiR), 5 sept. 1877; 8. O. de Prop. Fide, instr. (ad Biission.
Loanghi), 30 aog. 1775; (O. P. pro Sin.), 21 ian. 1780, ad 1; (O. P. pro Sin.), 27 ian. 1806;
8. B. O., Oalaguritana, 2B sept. 1820; Versalien., 23 ian. 1014, ad I, II; Bitnale Bom., tit. II,
c. 2, Ordo bapiismi parvulorum, n. 28, 30.
A S. O. de Prop. Fide, instr. (ud Mission. Loanghi), 30 ang. 1775.
• Benedictns XIY, ep. encycl. c Inter omnigenas »,2 febr. 1744, i 10; 8. O. 8. Off.,
17 sept. 1681; (Tchely Meridio-Oriental.), 10 apr. 1861, ad 2; instr. (ad Archiep. Portos
Principis), 5 sept 1877; (Algeriae), 1 dec. 1802; 8. O. de Prop. Fide, instr. (ad Mission.
Loanghi), 30 ang. 1775; (0. G. — Antibar.), 28 »ov. 1785; (O. P. pro Sin.), 21 ian. 1780.
ad 1, 4; (O. P. pro Sin.), 10 ini. 1838: Utt. (ad Vic. Ap. Ck>reae), U sept. 1841; instr. (ad
Yic Ap. Indiar. Orient.), 8 sept. 1860, n 45; S. B. O., Oataguriiana, 23 sept. 1820; Bhe-
donen,, 27 ang. 1886, ad 3, 4; Bitnale Bom., tit. II, c. 1, de sacramento baptismi rite admi-
nistrando, n. 15; c. 8, de baptismo adultorum, n. 16; c. 5, Ordo supplendi omissa super
baptieatum.
Digitized by
Google
^ Codem lurtM OanonM
Can. 760.
Cum baptiBmus sub conditione iteratur, caeremoniae, si quidem in
priore baptismo omissae f uerunt, suppleantur, salvo praescripto can. 759,
§ 3; sin autem in priore baptismo adhibitae sunt, repeti in altero aut
omitti poissunt ^
Can. 761.
Curent parochi ut ei qui baptizatur, christianum imponatur nomen;
quod si id consequi non poterunt, nomini a parentibus imposito addant
nomen alicuius Sancti et in libro baptizatorum utrumque nomen per-
scribant ■.
Caput IV.
De patrinis,
Can. 762.
§ 1. Ex yetustissimo Ecclesiae more nemo sollemniter baptisetur,
nisi suum habeat, quatenus fleri possit, patrinum '•
§ 2. Etiam in baptismo priyato patrinus, si f acile haberi queat, adhi-
beatur; si non interfuerit, adhibeatur in supplendis baptismi caeremoniis,
sed hoc in casu nullam contrahit spiritualem cognationem ^.
Can. 763.
§ 1. Cum baptismus iteratur sub conditioDe, idem patrinus, qua-
tenus fieri possit, adhibeatur, qui iu priore baptismo forte adfuit; extra
hunc casum in baptismo conditionato patrinus non est necessarius.
§ 2. Iterato baptismo sub conditione, neque patrinus qui priori
baptismo adfuit, neque qui posteriori, cognationem spiritualem con-
trahit, nisi idem patrinus in utroque baptismo adhibitus fuerit.
Can. 764.
Patrinus unus tantum, licet diyersi sexus a baptizando, yel ad sum-
mum nnus et una adhibeantur '.
1 S. C. S. Oflf. (Nottingham.), 2 apr. 1870, ad 1, 2; S. R. C, Rhedoiien., 27 aug.
1830, ad 4.
a Clemens XII, litt. ap. c Compertum », 24 aug. 1734, dub. II; lltt. ap. c Concredita
Ao5i« », 13 mail 1739; Benedictua Xiy, ep. encycl. c Inter omnigenaa », 2 febr. 1744, § 3;
oonst. c Omnium aoUicitudinum », 12 sept. 1744, i 14, dub. II, i 40; const. c Quod provin-
oiale », 1 aug. 1754; S. C. de fiacramentis, Romana et aliarum, 13 mart. 1910, ad IX, 1;
8. C. de Prop. Fide, instr. (ad yic. Ap. Indiar. Orient.), 8 sept. 1869, n. 48; Instr. 31 iuL
1902, n. 3; Rituale Rom., tit. II, c. 1, de aaa-amento haptitmi rite administrando, n. 54.
s Conc. Trident., sess. XXiy, de ref matrim,, c. 2; S. C. S. Otf. (Mission. Aegjpti),
9 dec. 1745; instr. (ad Administr. Ap. Perthen.), 15 sept. 1809; S. C. de Prop. Fide (C. O. —
Bardstown), 1 apr. 1866; S. R. C, Praefecturae Aposiolioae Bcngaiiae Centralia, 15 febr.
1887, ad II; Rituale Rom., tit. II, c. 1, de eacramento baptismi rite administrando, n. 22;
c. 3, de haptiamo adultorum, n. 7.
« S. C. de Prop. Fide, instr. (ad Bp. Scodren.), 11 sept. 1779, n. 4.
5 C. 100, 101, D. ly, de con8,; c. 3, de cognatUme apirituali, ly, 3, in Yl^, Conc. Tri-
dent., sess. XXiy, de ref. matHm,, c. 2; S. C. S. Off. (Mission. Ae^pU), 9 dec. 1746; Ri-
tuale Rom., tit. II, c. 1, de aacramento taptismi rite admini$trando, n. 22, 23.
Digitized by
Google
Lil>er Tertins - D^ Rebus 221
Can. 765-
Ut quis 8it patrinus, oportet :
1.'' Sit baptizatuSy rationis usuin assecutus et intentionem habeat
id munus gerendi;
2.* Ad nullam pertineat haereticam aut schismaticam sectam, nec
sententia condemnatoria yel declaratoria sit excommunicatus aut infa-
mis infamia iuris aut exclusus ab actibus legitimis, nec sit clericus de-
positus yel degradatus;
3.'' Nec sit pater vel mater vel coniux baptizandi;
4."* Ab ipso baptizando eiusve parentibus vel tutoribus aut, his
deflcientibus, a ministro sit designatus;
5.** Baptizandum in actu baptismi per se vel per procuratorem
physice teneat aut tangat vel statim levet seu suscipiat de sacro fonte
ant de manibus baptizantis ^.
Can. 766-
Ut autem quis licite patriuus admittatur, oportet :
1.'' Decimum quartum suae aetatis annum attigerit, nisi aliud iusta
de causa ministro videatur;
2."* Non sit propter notorium delictum excommunicatus vel exclu-
sus ab actibus legitimis yel infamis infamia iuris, quin tamen sententia
intercesserit, nec sit interdictns aut alias publice criminosus vel infamis
infamia facti;
3.* Pidei rudimenta noverit;
4,* In nulla religione sit novitius vel professus, nisi necessitas ur-
geat et expressa habeatur venia Superioris saltem localis;
S."* In sacris ordinibus non sit constitutus, nisi accedat expressa
Ordinarii proprii lieentia ■.
Can. 767.
In dubio utrum quis valide vel licite admitti possit, necne, ad pa-
trini munus, parochus, si tempus suppetat, consulat Ordinarinm *.
Can. 768.
Ex baptismo spiritualem cognationem contrahunt tantum cum bapti-
zato baptizans et patrinus *.
1 0. 1, O. XXX, q. 1; c. 102, D. IV, de cwis.; Heg. 6S, 72, R. J., In W; Conc. Trident.,
sess. XXIV, de ref. matrim,, c. 2; S. C. S. Off., 14 oct. 1676, ad 1; (Mission. Aegypti), 9 dec.
1745; instr. (ad Praef Mission. Tripol.), mense ian. 1763; (Smyrnen.), 80 inn., 7 iul. 1864,
ad 4; instr. (ad Admlnistr. Ap. Perthen.), 16 sept. 1869; instr. (ad Archlep. Corcyren.),
3 ian. 1871, n. 1; 3 maU 1893; 28 imi. 1900; S. C. de Prop. Pide (O. P. pro Sin.), 21 ian. 1856;
Instr. (ad Vlc. Ap. Indlar. Orlent.), 8 sept. 1869. n. 47; Rltuale Rom., tit. II, c. 1, de aacra-
mento baptismi rite adminiatrando, n. 22, 23, 25; c. 2, Ordo haptismi.parvulorum, n. 19, 21;
c. 4, Ordo haptiami aduUomm, n. 44, 50, 51.
1 O. 8, C. XVI, q. 1; c. 20, 0. XVIII, Q. 2; c. 103, 104. D. IV, de con8.; S. O. S. Off.,
Instr. (ad Ordinarlos Imperll Brasil.), 2 iol. 1878; S. 0. C, Medlolat^., 3 oct. 1671, ad 3;
S. R. C, Praefecturae Apostolicae Bengaliae Centralis, 15 febr. 1887, ad II; S. Poenit.,
10 dec. 1860, ad 19; Ritoale Rom., tit. II, c. 1, de .mcramento haptismi rite adnUnistrando,
n. 22, 24-26.
a S. Poenlt., 10 dec. 1800, ad 19.
* C 5, C XXX, q. 1; c. 1. C XXX, q. 3; c. 1, de cognatione spirituali, IV. 8, in VI<»;
Conc. Trldent., sess. XXIV, de ref. matrim., c. 2; S. Pius V, const. € Oum iUius i>, 28 nov*
Digitized by
Google
912 Codem Imri* O^nomM
Oan. 769.
Patrinorum est, ex Buscepto manere, spiritnalem filiom perpetno
sibi commendatum haberey atqae in iis qaae ad christianae vitae instita-
tionem spectant, carare diligenter at ille talem in tota vita se praebeat,
qnalem fataram esse sollemni caeremonia spoponderant *.
Oapot V.
De tempore et loco haptismi conferendi.
Oan. 770.
Infantes qaamprimam baptizentar; et parochi ac concionatores fre-
qaeuter fldeles de hac gravi eoram obligatione commoneant *•
Oan. 771.
Baptismas privatas, argente necessitate, qaoyis tempore et loco admi-
nistrandas est '•
Oan. 772.
Etiam sollemnis baptismas qaalibet die administrari potest; decet
tamen adultorom baptismam, secandam antiqaissimam Ecclesiae ritam,
conferriy si fleri commode qaeat, in pervigilio Paschatis et Pentecostes»
praecipae in metropolitanis aut cathedralibas ecclesiis ^.
Um; Benedlctas XIV, const c BiH pattordlU », 28 maU 1742, i YIII, n. YI; ep. encyd.
c Inter omnigenas », 2 tebr, 1744, i 17; 8. G. 8. Off. (Mission. Aegypti), dec. 1746; S. O.
Bp. et Reg., 8. Marci, 15 febr. 1008; 8. C. O., Piaana, mense apr. 1680; NulliuM, 19 apr. 1006;
NuUiuM, 15 mart. 1681; Theatina, 28 aug., 18 aept. 1721; 8. O. de Prop. Fide, instr. (ad Yic.
Ap. Scopiae), 26 sept. 1840; Bituale Bom., tit. II, c. 2, Ordo baptismi parvulorum, n. 81.
1 0. 106, D. lY, de oone^' 8. O. 6. Off. (Miasion. Aegypti), dec. 1745; inatr. (ad
Praef. Mission. Tripol.), menae ian. 1768; Ritnale Rom., tit n, c. 1, de eacramento
baptiemi rite adminiatrando, n. 26. — Yide etlam ean. 1335.
s Conc. Trident., sess. YII, de haptiemo, can. 12, 13; Olemena YI, ep. c Buper qui-
busdam », *29 sept. 1^51; Bagenina lY (in Oonc. Florentin.), oonst. c Oantate Domino »,
4 febr. 1441, i 18; Olemena XII, litt ap. c Oompertum », 24 aog. 1784, dab. lY; litt. ap.
c Vonoredita Nohie », 18 maii 1780; Benedictoa XIV, ep. encycl. c 8ati$ Vobie », 17 nor.
1741, I 9; cokist. c Omnium eoUicitudinum », 12 sepc. 1744, i 14, dob. IV, i 40; omat. c FUr-
mandia », 6 noY. 1744, i 9; Leo XIII, ep. c Gratae », 22 ial. 1809; 8.0. 8. Off., 14 lon. 1741;
11 lan. 1899; 8. O. de Prop. Fide (0. P. pro 8in.), 21 ian. 1788, ad 1; (O. P. pro Sin. —
Oochindiln.), 16 ian. 1804, ad 2; liU. (ad Vic. Ap. Ooreae), 11 sept. 1S41; instr. 81 ial. 1902,
n. 8; Bitaale Bom., Ut. n, c. 1, de eacramento baptiemi rite adminietrando, n. 16.
3 C. 16|, D. IV, de cons,: c. un^, de baptismo et eiu9 effectu, III. 15, in Clem.; S. C. S.
Oir.. inelr. (ad Praef.) (Miasion. Tripol.), mense ian. 1763; (Siam). 21 fan. 1767; (Tchely
Meridlo-Oriental.), 10 apr. 1861, ad 1; instr. (ad Archiep. Portas Prlncipia), 5 sept 1877;
8. O. de Prop. Fide, instr. (ad Mistdon. Loanghi), 80 aag. 1775; instr. (ad Bp. Scodren.),
11 sept. 1779, n. 4; (O. G. — AnUbar.), 28 nor. 17S6; (O. P. pro 8in.), 21 ian. 1789, ad 4;
instr. 81 ial. 1902, n. 8; 8. B. O., CalaguHtana, 28 sept. 1820; Bitaale Bom., ttt II, c. 1,
de aacramento baptismi rite adminietrando, n. 27-29.
* O. 11-18, 16, 17, 18, D. IV, de cone^' Bitaale Bom., tit. H, c. 1, de eaoramento
baptiemi rite adminietrando, n. 27; c. B, ife baptiemo aduitorum, n. 4-6.
Digitized by
Google
Liber T&rHu9 - De Bednt
Oan. 773.
Proprias baptisini soUemiiis administrandi locns est baptisterium in
eccleda yel oratorio pnblico ^.
Oan. 774.
§ 1. Qnaelibet paroecialis ecclefiia, reyocato ac reprobato qnoyis
contrario statnto yel priyilegio yel consnetndine, baptismalem habeat
fontem, salyo legitimo inre cnmnlatiyo aliis eccleaiis iam qnaesito '.
§ 2. Loci Ordinarins potest pro fldelinm commoditate permittere yel
inbere nt fons baptismalis ponatnr etiam in alia ecclesia yel pnblico ora-
torio intra paroeciae flnes.
Oan. 775.
Si ad ecclesiam paroecialem, ant ad aliam qnae inre fontis gandeat,
baptizandnSy propter locomm distantiam aliaye adinncta, sine grayi in-
commodo ant pericnlo, accedere ant transferri neqneat, baptismns sol-
lemnis a parocho conferri potest et debet in proxima ecclesia ant oratorio
pnblico intra paroeciae flnes, licet haec baptismali fonte careant.
Can. 776.
§ 1. In domibns antem priyatis baptismns sollemnis administrari
non debet, nisi hisce in adinnctis :
l."* Si baptizandi sint fllii ant nepotes eornm qni snpremnm actn
tenent popnlomm principatnm yel ins habent snccedendi in thronnm,
qnoties isti id rite poposcerint;
2."* Si loci Ordinarins, pro sno pmdenti arbitrio et conscientia,
insta ac rationabili de cansa, in casn aliqno extraordinario id conceden-
dnm censnerit '•
§ 2. In memoratis casibns baptismns conferendns est in sacello do-
mns ant saltem in alio decenti loco, et aqna baptismali de more bene-
dicta*.
^ O. im., de hapti$mo ei eiue etfectu, Ul, 16, in Olem.; Benedictas Xiy, ep. encycl.
c MofffU} cum », 2 ion. 1751, i 19; S. O. de Prop. Fide, instr. (ad Mission. Loanghi), 30 aog.
1775; instr. (ad Bp. Scodren.), 11 sept 1779, n. 4; S. B. O., Bancti laooU de CUe, 14 mart.
1881« ad IX; ^«cifkifia in Pioeuop 27 apr. 1877; lacen,, 1 aept 1888, ad I; Ritnale Rom., tit. II,
c 1« tfe eacramento haptiemi rite adminietrando, n. 28, 90; c. 8, d« baptiemo adultorum, n. 7.
> 8. O. Bp. et Reg., Hpoletana, 9 inn. 1848; S. O. O., Viterhien., 1 et 22 mart. 1749;
8. B. O., Oveten., 81 aog. 1872; Spalaten,, 7 lan. 1892; Uiinen., 18 San. 1899; Rituale Rom.,
tit. II, c. 1, de eacramonto haptismi rite adminiatrando, n. 4, 6, 28,80.
* O. nn., de haptlemo et eiue tffeotu, III, 15, in Olem.; Benedictos Xiy, ep. encyd.
c Magno oum », 2 inn. 1761, i 19; 8. O. 8. Off., instr. (ad Praef. Mission. Tripol.), menae
ian. 1768; (Siam), 21 ian. 1767; B. O. de Sacramentis, Romana et aliarum, 23 dec. 1912,
ad U; 8. O. C, Belyil, 16 ion. 1635, ad 2; 8. B. O., Vioariatue Apoetolioi de Dania, 10 tehr.
1871, ad III; Rituale Rom., tit. II, c. 1, de eacramento haptiemi rite administrando, n. 29.
4 8. R. O., BellMiiefi., 17 ian. 1914; VerMalien., 28 ian. 1914, ad UI; Ritnale Rom.,
tit. n, c 1, de eaoramen4o oaptiemi ri$e adminietrando, n. 29.
Digitized by
Google
224 Oodem Iuri$ OafumM
Oaput VI.
De collati haptismi adnotatione et probatione.
Oan. 777.
§ 1. Parochi debent uomina baptizatomm, mentioiie facta de mini-
BtrOy parentibas ac patrinis, de loco ac die coUati baptismi, in baptismali
libro sedolo et sine uUa mora referre ^.
§ 2. Ubi yero de illegitimis filiis agatnr, matris nomen est inaeren-
dum, si pnblice eius maternitas confitet, vel ipsa sponte sna scripto yel
coram dnobus testibns id petat; item nomen patriB, dummodo ipse sponte
8ua a parocho vel scripto yel coram duobus testibus id requirat, vel ex
publico authentico documento sit notus; in ceteris casibus inscribatur
natus tanquam fllius patris ignoti vel ignotorum parentum *.
Oan. 778.
Si baptismus nec a proprio parocho nec eo praesente administratus
fuerit, minister de ipso coUato qaamprimum proprium ratione domicilii
parochum baptizati certiorem reddat '.
Oan. 779.
Ad collatum baptismum comprobandum, si nemini flat praeiudi-
cium, satis est unus testis omni exceptione maior, yel ipsius baptizati
iusiurandum, si ipse in adulta aetatc baptismum receperit ^.
TITULUS II.
De eonflrmatlone.
Can. 780.
Sacramentum conflrmationis conferri debet per manus impositionem
cum unctione chrismatis in f ronte et per verba in pontiflcalibus libris ab
Ecclesia probatis praescripta •.
» Conc. Trldent., sese. XXIV, de ref. matrim,, c. 2; Benedictas XIV, const. « yir-
mandis », 6 nov. 1744, | 9; S. O. S. Off. (Misslon. AegypU). 9 dec. 1745; S. C. de Prop. Fide,
instr. (ad Arcbiep. Hibemiae), 2& iun. 1791; instr. (ad Vic. Ap. Indlar. Orient.), 8 sept.
1869, n. 21; Ritnale Rom., tit. II, c. 1, de aacramento baptismi rite adminiMtrando, n. 50;
c. 2, Ordo baptiami parvulorum, n. 84; tit. X, c. 2, Formulae acrihendae in lihris habendis
apud parochos; c. 3, Forma descrihendi oaptizatos.
a S. C. Bp. et Reg., Euguhina, 2 mart. 1860; Ritualc Rom., tlt. X, c. 8, Forma descri-
bendi baptizatos.
3 S. C. de Prop. Flde, decr. 6 oct. 18(J8, C, a.
* C. 110, 112, 113, D. IV, de cons.; Benedictna XIV, ep. « Postremo ikense », 28 febr.
1747, n. 31, 55; S. C. S. Ott., 5 ian. 1724; 18 roart. 1896, ad 1; S. C. C, Brixien., 11 febr.
1797; 8. C. de Prop. Fide, instr. (ad Vic. Ap. Indlar. Orient.), 8 sept. 1869, n. 48.
» C. 119, D. IV, de cons.; c. 1, 8-5, 7, D. V, de cons.; c. 4, X, de oonsuetudine, I, 4;
c un.. X, de sacra Unctione, 1, 15; Conc. Trident., sess. VII, de ^aoramentis in genere, can. 1;
de conflrmatione, can. 1, 2; Innocentius III, cp. « Bius exemplo », 18 dec. 1208, Professio
fldel Waldensibus praescr.; Innocentlus IV, ep. « 8ub oatholicae », 6 mart. 1254, i 3, n. 4;
Digitized by
Google
Liber Tertiu$ - De RehuM
Can, 781.
§ 1. Chrismay in sacramento confirmationis adhibendum, debet esse
ab Episcopo consecratum, etiamsi sacramentum a presbytero, ex iure vel
ex apostolico indulto, ministretur *
§ 2. Unctio autem ne fiat aliquo instrumento, sed ipsa ministri mann
capiti confirmandi rite imposita *.
Oaput I.
De ministro confirmationis.
Can. 782.
§ 1. Ordinarius confirmationis minister est solus Episcopus '.
§ 2. Extraordinarius minister est presbyter, cui y^ iure communi
yel peculiari. Sedis Apostolicae indulto ea facultas concessa sit ^.
§ 3. Hac facultate ipso iure gaudent, praeter S. B. E. Cardinales ad
normam can. 239, § 1, n. 23, Abbaa yel Praelatus nullius, Vicarius et
Professio fldel (in Conc. Logdunen. II) a Michaele Palaeologo Oregorio X qblata» a. 1274;
Bngenins ly (in (>>nc. Florentjn.), const. « Emuliate Deo », 22 noY. 1439, i U; Bene-
dictus Xiy, ep. encyd. c Anno veriente », 19 inn. 1760, 1 8-6; ep. encycl. c Bsd quo », 1 mart.
1766, i 49-62; 8. O. 8. Off., decr. c il^amentami », 4 inl. 1907, prop. 44, danin.; 8. C. de
Prop. Fide, instr. 4 maii 1774; (0. P. pro 8in.), 6 ang. 1S40; 6. B. C, Orosaetana, 7 maii
1863, ad 2; Pontiflcale Rom., tit. De cofiflrmandia,
1 C. I, D. XXV; c. 4. D. LXVIII; c. 2, D. XCV; c. 1, 2, C. XXVI, q. 6; c. 18, D. III,
de cone^' Innocentius IV, ep. c Sub oatholioae », 6 mart. 1264, i 8, n. 4; Clemens VI, ep.
c 8uper quihuedam », 29 sept. 1861; Bngenins IV (in Conc. Florentin.), const. c Bwultate
Deo », 22 noY. 1439, i U; Innooentius XIII, oonst. c Cum ad infraaoriptam », 18 sept. 1721;
Benedictus XIV, const. c Cum ad », 9 ian. 1741; instr. c Bo quamvi$ tempore », 4 maii 1746,
i 8; ep. c Ex tuia preoibue », 16 nov. 1748, i 1; const. c Buprema », 26 apr. 1749, i 8; ep.
encycl. c Anno vertente », 19 iun. 1760, i 4, 6; ep. encycl. % Bw quo », 1 mart. 1766, i 62;
Pius VI, ep. c Cum eicut acoepimue », 10 apr. 1776, i 2; 8. C. de Prop. Fide, instr. 4 maii
1774; Pontiflcale' Rom., tit De ojficio in feria V. Coenae DonUni; tit. Benedictio ohrisma'
tia. — Vide etiam can. 734, 1 1. .
3 Benedictus XIV, ep. encycl. c Esp quo », 1 mart. 1766, i 60, 61; 8. 0. S. Off. (lero-
solym.), 14 ian. 1JB85; 8. C. de Prop. Fide (C. O.), 6 iul. 1886, ad 2; 8. R. C, Oroesetana,
7 maii 1868, ad 2; Pontiflcale Rom., tit. De conflrmafidis,
» C. 4, D. LXVIII; c. 2, D. XOV; c. 119, IzO, D. IV. de cons,; c. 1, 8^, 7, D. V, de
oong^ c. 4, X, de comuetudine, I, 4; c. un., X, de eaora unctione, I, 16; Conc. Trident.,
sess. VII, de conflrmatione, can. 3; sess. XXIII, de ordine, c. 4, can. 7; Innocentius ly,
ep. c Suh oatholioae », 6 mart. 1264, i 8, n. 4; Professio fidei (in Conc Lugdunen. II) a
Mi<^aele Palaeologo Oregorio X oblata, a. 1274; Clemens VI, ep. c Buper quibu9dam »,
20 sept. 1361; Martinus V (in Conc. Constantien.), const. c Inter cunctas », 22 febr. 1418,
art. 28, loannis Wicleff, damn.; Eugenius IV (in Conc. Florentin.), const « Eisultate Deo »,
22 noY. 1439, i 11; Clemens VIII, instr. c Banctissimu» », 31 aug. 1596, i 1; Benedictus XIV,
const. c Etsi pastoralis », 26 inaU 1742, i II, n. I, i III, n. I; instr. c Eo quamvis tem-
pore », 4 maU 1746, i 8; ep. c Bm tuis precibus >, 16 noY. 1748, i 1, 8; ep. encycl. c Anno
vertenie », 19 iun. 1760, i 6; 8. C. de Prop. Fide, instr. 4 maii 1774; Pontificale Rom., tit
De confhrmandis: tit. De consecratione electi in episcopum; tit. Ordo ad visitandas paro-
ohias; Rituale Rom., tit I, c un., de iis quae in administratUme saoramentorum genera-
titer servanda suni, n. 17.
« C. 1, D. XCV; Benedictns XII, a. 1341, prop. 64, Armenorum, damn.; Clemens VI,
ep. c Buper quibusdam », 29 sept 1361; Bugenius FV (in Conc.* Florentin.), const c Bxuh
tate Doo », 22 nov. 1489, i U; Innocentius XIII, oonst. c Cum ad infrasoriptam », 18 sept
Oodem Juris Oanomloi.
Digitized by
Gofigle
^ OodesD luri$ Canonioi
Praefectus Apostolicusy qui tamen ea valide uti nequeunt, nisi intra fines
sui territorii et durante munere tantum ^
§ 4. Presbyter latini ritus cui, vi indulti, haec facultas competat,
confirmationem valide confert solis fidelibus sui ritus, nisi in indulto
aliudexpresse cautum fuerit ^.
§ 5. Nefafi est presbyteris ritus orientalis, qui facultate vel privi-
legio gaudent confirmationem una cum baptismo infantibus sui ritus con-
ferendi, eandem ministrare infantibus latini ritus '.
Can. 783.
§ 1. Episcopus in sua dioecesi hoc sacramentum etiam extraneis le-
gitime ministrat, nisi obstet expressa proprii eorum Ordinarii prohibitio.
§ 2. In aliena dioecesi indiget licentia Ordinarii loci saltem rationa-
biliter praesumpta, nisi agatur de propriis subditis quibus confirmatio-
nem conferat privatim ac sine baculo et mitra *.
Can. 784.
Presbjtero quoque licet, si apostolico locali privilegio sit munitus,
in designato sibi territorio confirmare etiam extraneos, nisi id ipsorum
Ordinarii expresse vetuerint ••
Can. 785.
§']. Episcopus obligatione tenetur sacramentum hoc subditis rite
et rationabiliter petentibus conferendi, praesertim tempore visitationis
dioecesis •.
§ 2. Eadem obligatione tenetur presbyter, privilegio apostolico do-
natus, erga illos quorum in favorem est concessa facultas.
1721; Benedictus XIV, const. € Cum ad », 9 lim. 1741; const. € EtH pa$taralis », 26 mali 1742,
i III, n. I; ep. encycl. c Demandaiam », 24 dec. 1743, f 14; instr. « Eo quamvis tempore »,
4 mail 1745, f 8, 9; ep. « Ew tuis precihus », 16 nov. 1748, f 1, 8, 9; const. « Suprema »,
26 apr. 1749, f 3; ep. encycl. « Anno verUnte », 19 iun. 1T50, | 3-5; Pius VI, ep. « Cum sicut
accepimus », 10 apr. 1775, % 2; Pius X, ep. « Ex quo », 26 dec. 1910; S. O. S. Off.. 4 mart.
1903; 8. C. C, Portugallien., 28 febr. 1643, ad 2; Conimhricen., 26 lun. 1655, ad 2; 6. O. de
rrop. Fide, decr. 23 apr. 1774; instr. 4 maii 1774; (O. P. pro Sln. — Sutchuen.), 12 eept.
1821, ad 2, 3; decr. 29 iul. 1841; litt. (ad Vlc. Ap. Ooreae), 11 sept. 1841; 5 lul. 1800. — Vide
etiam can. 310, f 2.
» S. O. Ep. et Reg., Nullius MontU Virginis, 30 mart. 1855; S. O. O., Nullius Caven.,
11 dec. 1897; S. O. de Prop. Flde (O. P.), 22 mart. 1669. ad 2; decr. 29 iul. 1841.
2 S. O. de Prop. Fide, instr. 4 mail 1774.
3 S. O. S. Off., instr. (ad Ep. Scepuslen.), a. 1782; 8. C. de Prop. Fide, decr. 6 oct.
1863, O, a; (O. G.). 5. iul. 1886, ad 1.
* Conc. Trident., sess. VI, de ref., c. 5; S. 0. C, Nullius, 2 aug. 1596; S. B. C, Nuh
lius Sanctae Luciae, 14 apr. 1877.
« S. 0. S. Off., 21 apr. 1899; S. C. Ep. et Reg., NulHus Montis Virginis, 30 mart 1865;
S. 0. C, Nullius Caven.; 11 dec. 1897.
6 0. 9, 0. X, q. 1; S. C C, Amalphitana, 18 et 28 iul. 1699, ad 1; Pontlflcale Rom.,
tit. Ordo ad visitandas parochias
Digitized by
Google
Liher TertiU9 • De Belme 227
§ 3. Ordinarias^ legitima causa impeditas aat potestate confirmandi
carens, debet, quoad fieri possit, saltem intra quodlibet quinquennium
providere ut suis subditis hoc sacramentum administretur ^.
§ 4. Si graviter neglezerit sacrfimentum confirmationis suis subditis
per se vel per alium ministrare, servetur praescriptum can. 274, n. 4.
Caput II.
De subiecto confirmationis.
Can. 786.
Aquis baptismi non ablutus yalide confirmari nequit; praeterea, ut
quis licite et fructuose confirmetur, debet esse in statu gratiae constitu-
tus et, si usu rationis polleat, sufficienter instructus ^.
Can. 787.
Quanquam hoc sacramentum non est de necessitate medii ad salu-
tem, nemini tamen licet, oblata occasione, illud negligere; imo parochi
curent ut fideles ad illud opportuno tempore accedant '.
Can. 788.
Licet sacramenti confirmationis administratio convenienter in Ec-
clesia Latina differatur ad septimum circiter aetatis annum, nihilominus
etiam antea conferri potest, si infans in mortis periculo sit constitutus,
yel ministro id expedire ob iustas et grayes causas yideatur ^.
Can. 789.
Confirmandi, si plures sint, adsint primae manuum impositioni seu
extensioni, nec nisi expleto ritu discedant '.
1 S. C. Ep. et Reg., Acheruntina, 10 ian. 1606; S. C. C, Dyrrachien., 21 aug. 1627;
S. B. C, Nullius Sanctae Luciae, 14 apr. 1877.
2 0. 1, 6, 6, D. V, de cons.; c. 4, X. de coneuetudine, I, 4; Benedictus XIV, ep. encycl.
c Etsi minime », 7 febr. 1742, | 9; in8tr. « Eo quamvia tempore », 4 maii 1745, f 6; S. C
S. OflF, (Vic. Ap. Sandwic), 11 dec. 1850, ad 15; (Tchely Merldio-Oriental.), 10 apr. 1861.
ad 1; S. C de Prop. Fide, instr. 4 maii 1774; Pontificale Rom., tit. De confirmandis.
» C 1, 2, D. V, de cons^ c. 4, X, de consuetudine, I, 4; Benedictns XII, a. 1341,
prop. 64, Armenomm, damn.; Martinna V (in Conc* Constantien.), const. « Inter cunctag o,
22 febr. 1418, art. 19, de qno errorum Wicleff et Huss suspecti interrogandi; Benedictus XIV,
const. c EtH paitoralia d, 26 maii 1742, f III, n. IV; Pius IX, ep. encycl. € Nosti9 et No-
biscum 9, 8 dec 1849; S. C S. Off., instr. (pro Vic Ap. ad Gallas), 20 iun. 1866, ad 40;
S. C de Pik>p. Fide, instr. 4 maii 1774; instr. 31 inl. 1902, n. 4.
* Benedictus XIV, instr. « Eo quamvie tempore », 4 maii 1745, $ 6; ep. encycl. « Anno
vertente », 19 iun. 1750, f 4; ep. encycl. « Allatae sunt », 26 iul. 1755, f 22; I^ XIII, ep.
« Ahrogata », 22 lun. 1897; S. C S. Off.,instr. (ad Ep. Scepusien.), a. 1782; (Vic Ap. Sand-
wlc), 11 dec 1860, ad 12; 22 apr. 1896; S. C C, Segovien., 12 mart., 23 apr. 1774, ad 1, 2;
S. C de Prop. Fide, instr. 4 maii 1774; litt. (ad Vic Ap. Kuytcheou), 21 mart. 1851; l*on-
tlflcale Rom., tit. De oonfirmandie.
» S. C S. Off. (Aretin.), 17 apr. 1872; S. C de Prop. Fide, instr. 4 maii 1774; Ponti-
ficale Rom., tit. De conflrmandie.
Digitized by
Google
Oo^w iuris Oammici
Caput III.
De tempore et loco confirmationis conferendae.
Can. 790.
Hoc sacramentum quovis tempore conferri potest; maxime autem
decet illud administrari in hebdomada Pentecostes ^
Can. 791,
Licet proprius conflrmationis administrandae locus ecclesia sit, ez
cllusa tamen quam minister iustam ac rationabUem iudicayerit, potest
hoc sacramentum in quolibet alio decenti loco conferri *.
Oan. 792.
Episcopo ius est intra flnes suae dioecesis confirmationem admini-
strandi in locis quoque exemptis ^.
Oaput IV.
De patrinis.
Can. 793.
Ex yetustissimo Ecclesiae more, ut in baptismo, ita etiam in conflr-
matione adhibendus est patrinus, si haberi possit ^.
Can. 794.
§ 1. Patrinus unum tantum confirmandum aut duos praesentet,
nisi aliud iusta de causa ministro yideatur *.
§ 2. Unus quoque pro singulis confirmandis sit patrinus *.
Can. 795.
Ut quis sit patrinus, oportet :
1.'' Sit ipse quoque confirmatus, rationis usum assecntus et inten-
tionem habeat id munus gerendi;
1 Benedlctus Xiy, const. c Ad honorandam », 27 mart. 1752, f 11, 12; S. C. de XhK>p.
Fide, Instr. 4 mail 1774.
a S. O. de Prop. Fide. instr. 4 maii 1774.
» Benedictus Xiy, const. c Firmandta », 6 nov. 1744, | 6; S. O. C, Brixien,, 9 Inl.
1667; Oaputaquen,, 12 Inl., 2 ang. 1760, 17 ian. 1761, ad 5.
« S. 0. S. Off. (yic. Ap. Sandwic), 11 dec. 1880, ad 18; iostr. (ad Archiep. Portus
Principis), 5 eept. 1877; S. O. de Prop. Fide, Instr. 4 maii 1774; S. R. O., Praefeoturae
Apaatolioae Bengaliae Oentralin, 15 febr. 1887, ad II; Pontiflcale Rom., tit. De oonfir-
mandii.
• O. 100, 101. D. ly, de oon$,: S. O. S. Off., lltt 26 nov. 1873; litt. 16 iun. 1884; 8. O. O.,
Fesulana, 14 iun., 12 lul. 1823; 8. O. de Prop. Fide, inatr. 4 maii 1774; Pontiflcale Rom.,
tit. De oonflrmandie,
• 0. 100, 101, D. ly, de oone,; c. 8, de oognatione apiHtuali, ly, 8, in yi«; S. O. S. Off.,
Utt. 26 nov. 1878; 8. O. de Prop. Fide, instr. 4 maU 1774.
Digitized by
Google
lAher Tertiui - De Rebus
2J^ Nulli haereticae aut schlBiuaticae sectae sit adscriptuB, uec ulla
ex poeuis de quibus iu cau. 765^ u. 2 per seuteutiam declaratoriam aut
coudemuatoriam uotatus;
S."* Nou sit pater, mater, couiux couflrmaudi;
4."* A coufirmaudo eiusve pareutibus yel tutoribus yel, hi si desiut
aut reuuaut, a miuistro vel a parocho sit designatus;
5.** Coufirmandum in ipso confirmationis actu per se vel per pro-
curatorem physice taugat ^
Can. 796.
Ut quis licite ad patriui munus admittatur, oportet :
1.'' Sit alius a patrino baptismi, nisi rationabiiis causa, iudicio mi-
nistri, aliud suadeat, aut statim post baptismum legitime conflrmatio
conferatur;
2J^ Sit eiusdem sexus ac confirmandus, uisi aliud ministro iu casi-
bus particularibus ex rationabili causa videatur;
3.* Serventur praeterea praescripta can. 766 ^.
Oan. 797.
Etiam ex valida couflrmatioue oritur inter cpnfirmatum et patriuum
cognatio spiritualis, ex qua patriuus obligatione tenetur confirmatum
perpetuo sibi commendatum habendi eiusque christianam educationem
curandi '.
Oaput V.
Z)e collatae confirmatiovis adnotatione et prohatione,
Oan. 798.
Nomina ministri, coufirmatorum, parentum et patrinorum, diem ac
locum confirmatiouis parochus iuscribat in peculiari libro, praeter adno-
tationem iu libro baptizatorum de qua iu can. 470, § 2 ^.
» O. 4, C. XXX, q. 1; c. 102, D. IV, de com^ Reg 68, 72, B. J., in YV>; S. C. S. Off.,
14 oct. 1876, ad 1; (Vic. Ap. Sandwlc), 11 dec. 1860, ad 13; ixistr. (ad Arcbiep. Corcyren.),
3 ian. 1871, n. 1; S. O. de Prop. Fide, instr. 4 maU 17t4; S. R. C, laurinen,, 20 sept. 1740,
ad 6; Policaetren,, 14 iun. 1873, ad III; Pontiflcale Rom., tit. De comfirmandia,
2 C. 20, O. XVIII, q. 2; S. 0. S. Off., 3 sept. 1G71; instr. (ad Ordinarios Imperii
Brasil.), 2 iul. 1878; S. O. C, Anconituna, 16 febr. 1884; S. C de Prop. Fide, instr. 4 maii
1774; S. R. C, Policaatren., 14 lun. 1873, ad III; Praefecturae Apostolicae Bengaliae Cen-
tralia, 15 febr. 1887, ad II; S. Poenlt., 10 dec. 1860, ad 19; Poutlflcale Ronj., Ut. De con-
ftrmandis,
3 c. 1, de coffnatione spiHtuali, IV, 3, in VI»; Conc. Trldent., sess. XXIV, de ref.
matrim., c. 2; Benedictus XIV. const. « Eisi pastoralis d, 26 maii 1742, § VIII, n. VI; ep.
encycl. c Inter omnigenas », 2 febr. 1744, § 17; S. C. C, Tarraconen., 23 sept. 1593; Nullius,
15 mart. 1631; Theatina, 23 aug., 13 sept. 1721; S. C de Prop. Fide, instr. 4 maii 1774;
instr. (ad Vfc. Ap. Scopiae), 26 sept. 1840; Pontiflcale Rom., tit. De conflrmandis. — Vide
etiam can. 1336.
* Benedictus XIV, const. « Firmandis », 6 nov. 1744, | 9; const. « Ad honorandam »,
27 mart. 1752, f 13; Rituale Rom., tit. X, c. 2, Formulae scrihendae in lihris hahendis apud
parochos; c. 4, Forma descrihcndi oonflrmatos.
Digitized by
Google
230 Oodew luris Oanonioi
Oan. 799.
Si proprius coDfirmati parochus praesens non f uerit, de coUata con-
flrmatione minister yel per se ipse yel per alium quamprimum eundem
certiorem faciat.
Can. 800.
Ad collatam conlirmationem probandam, modo nemini flat praeiu-
dicium, satis est unus testis omni exceptione maior^ yel ipsius confirmati
iusiurandum, nisi confirmatus fuerit in infantili aetate ^
TITULUS III.
De sanetissima Eucharistia.
Can. 801.
In sanctissima Eucharistia sub speciebus panis et yini ipsemet Chri-
stus Dominus continetur, offertur, sumitur '.
Caput I.
De aacrosancto Missae sacrificio.
Art. I. — De aacerdote Miseae aacrificiuin celebrante.
Can. 802.
Potestatem offerendi Missae sacrificium habent soli sacerdotes ^.
A S. C. C, Verulane, 11 maii 15SK^; Inieramnen., 6 maii 1617.
2 O. 36, 88, 4(M3, 46, 48, 65, 58, 60, 61, 68-70, 72-74, 77, 80, 82, 84, 86, 89, »1, »2, D.
U, de oons.; c. 1, X, de sutnma Trinitaie et flde catholica, I, 1; c. 6, X, de celebratione
misaarum, et eaoramento Bucl^ristiae, et divinis offlciis, III, 41; Conc. Trident., sess. XIII,
de Bucharistia, c. 1, 8-6, can. 1-4, 6, 8; sess. XXI, de communione, c. 8, can. 3; sess. XXII,
de saorifloio missae, c. 1, 2, can. 1, 2; Innocentius III. ep. c Eius cremplo », 18 dec. 1208,
Professio fidei Waldenaibus praeHcr.; Professio fidei (in Conc. Lngdunen. II) a Michaele
Palaeologo Oregorio X oblata, a. 1274; Benedlctus XII, a. 1341, prop. 67, Armenorum,
damn.; Clemens VI, ep. c Buper quihusdam », 29 sept. 1351; Martinus V (in (3one. Ck^nstan-
tien.), oonst. c Inter ounctas », 22 febr. 1418, art. 3, loannis Wicleff, damn., art. 16, 17,
de quibus errorum Wicleff et Husz suspecti interrogandi; (in Conc. 0>n8tantien.), const.
c In eminentis », 22 febr. 1418; Eugenius lY (in Conc. Florentiu.), const. « Exultate Deo »,
22 noY. 1439, | 12; (in Conc. Florentin.), const. c Cantate Domino », 4 febr. 1441, f 25;
Pius lY, const. c Iniunctum nohis », 13 nov. 1564, Prof^io fldei Trident.; Gregorius XIII,
const. c Banctissimus », a. 1676, Professio fidei Graecis praescr.; Benedictus XIV, const.
c Etsi pastoralis », 26 maii 1742, 1 VI, n. XV; ep. c yuper ad Nos », 16 mart. 1743, Pro-
fessio fidei Maronitis praescr.; litt. ap. c Fra le moltiplicitd », 1 maii 1751, n. 1; Pius VI.
const. c Auctorem ftdei », 28 aug. 1794, propr. 29, Synodi Pistorien., damn.; I^ XIII, ep.
c Litteris ad te », 1 iun. 1889; ep. encycl. c Mirae cariiatis », 28 maii 1902; S. C. S. Off.,
7 iul. 1875; decr. 14 dec. 1887, 7 mart. 1888. prop. XXIX-XXXI, Antonil Rosmini Serbati.
damn.; Rituale Bom., tit. IV, c. 1, de sanctissimo Eucharistiae sacramento, n. 1.
3 C. 1, D. XXV; c. 77, C. I, q. 1; c. 2, U. D. I. de c-ofts.: c. 1. X, de summa Trinitaie
et flde catholioa, I, 1; c. (t, X, de clerioo non ordinato ministrante, V, 28; Conc. Trident.,
sess. XXII, de saoriflcio missae, c. 1, 2, can. 2; de ohscrvandis et cvitandis in celebratione
missae; sess. XXIII, de ordine, c. 1; Innocentius III, ep. c Eius exemplo », 18 dec. 1208,
Digitized by
Google
Liber TerUua - De Rebus 231
Can. 803.
NoD licet pluribns sacerdotibua concelebrarey praeterquam iu Missa
ordinationis presbyterorum et in Missa consecrationis Episcoporum se-
cundum Pontificale Bomanum ^.
Can. 804.
§ 1. Sacerdos extraneus ecclesiae in qua celebrare postulat, exhi-
bens authenticas et adhuc validas litteras commendatitias sui Ordinarii,
si sit saecularis, yel sui Superioris, si religiosus^ vel Sacrae Congrega-
tionis pro Ecclesia Orientali, si sit ritus orientalis, ad Missae celebratio-
nem admittatur, nisi interim aliquid eum commisisse constet^ cur a Missae
celebratione repelli debeat *.
§ 2, Si iis litteris careat, sed rectori ecclesiae de eius probitate ap-
prime constet, poterit admitti; si vero rectori sit ignotus, admitti adhuc
potest semel vel bis, dummodo, ecclesiastica veste indutus, nihil ex cele-
bratione ab ecclesia in qua litat, quovis titulo, percipiat, et nomen, ofB-
cium suamque dioecesim in peculiari libro signet ^.
§ 3. Peculiares hac de re normae, salvis huius canonis praescriptis,
ab Ordinario loci datae, servandae sunt ab omnibus, etiam religiosis
exemptis, nisi agatur de admittendis ad celebrandum religiosis in ecclesia
suae religionis*.
Can. 805.
Sacerdotes omnes obligatione tenentur Sacrum litandi pluries per
annum: curet autem Episcopus vel Superior religiosus ut iidem saltem
singulis diebus dominicis aliisque festis de praecepto divinis operentur *.
Professio fidei Waldensibas praescr.; Clemens VI, ep. « Super quibusdatn », 29 sept. 1351;
Bugenlus IV (in Conc. Florentin.), const. « ExuUate Deo », 22 nov. 1439, f 12; (in Conc.
Florentin.), const. « Cantate Domino », 4 febr. 1441, f 25; Gregorins XIII, const. « Offlcii
nostH », 6 aug. 1574, f 2; Clemens VIII, const. « Etai alias », 1 dec. 1601; Urbanus VIII,
const. « Apostolatu8 offlcium », 23 mart. 1628, f 3: Benedictus XIV, const. « Sacerdos in
aetemum », 20 apr. 1744; ep. encycl. « Eco quo », 1 mart. 1756, f 41, 42; ep. encycl. « Quam
grave », 2 aug. 1757; const. « Divinamm », 2 aug. 1757; Jjeo XIII, ep. encycl. « Mlrae cari-
tati$ », 28 maii 1902; S. B. C, 8 mart 1825; Missale Rom., tit. De defectihua in ceUbra-
tione missarum occurrentihua, c. I; Pontificale Rom., tit. De ordinaiione presbuteri; tit. De
consecratione electi in episcopum,
» C. 28, X, de electione et electi potestate, I, 6; Benedictus XIV, ep. encycl. « Allatae
sunt », 26 iul. 1755, f 38; Pontificale Rom., tlt. De ordinibus conferendis; tit. De ordina-
tione presbyteri; tit. De consecratione electi in episcopum.
2 C. 7, D. LXXI; Conc. TrideLt., ses8. XXII, de observandis et evitandis in celebra-
tione missae: sess. XXIII, de ref., c. 16; Benedictus XIV, const. « Ad miUtantis », 30 mart.
1742, f 6; ep. encycl. c ApostoUcum ministerium ». 30 maii 1753, f 6; ep. encycl. « Quam
grave », 2aug. 1757, f 12; S. C. S. Off., 11 aug. 1649; S. C. Ep. et Reg., Comen., 27 oct. 1593;
FeUren., 15 febr. 1595; S. C. de Prop. Flde, litt. encycl. 20 apr. 1873.
3 C. 3, X, de clericis peregrinis, I, 22.
« Benedictus XIV, ep. encycl. « Quam grave ». 2 aug. 1757. f 12; S. C. S. Off., 11 aug.
1(M9; S. C. C, NuUius, 17 nov. 1594; Zacgnthen., 27 lul. 1626; 29 nov. 1670, S. C. de Prop.
Flde (C G.), 28 iul. 1626.
* C. 9. X. de celcbratione missarum, ct sacramcnto Eucharistiae, ct divitiis uffiriis,
III. 41; c. 12, de priviUgiis, V, 7. in VJo; Com-. Trldent., sess. XXIII. dc ref., c 14; Bene-
dictus XIV, ep. « Declarasti », 16 mart. 1746.
Digitized by
Google
Codem Ifi9 Oafumioi
Oan. 806.
§ 1. Excepto die Natiyitatis Domini et die Commemorationia
omnium fidelium defunctorumy quibus facultas est ter offerendi Eucha-
risticum Sacrificium, non licet sacerdoti plures in die celebrare Missas,
nisi ex apostolico indulto aut potestate facta a loci Ordinario ^.
§ 2. Hanc tamen facultatem impertiri nequit Ordinarius, nisi cum,
prudenti ipsius iudicio, propter penuriam sacerdotum die festo de prae-
cepto notabilis fidelium pars Missae adstare non possit; non est autem
in eius potestate plures quam duas Missas eidem sacerdoti permittere '.
C.4Nr807.
Sacerdos sibi conscius peccati mortalis, quantumvis se contritum
existimet, sine praemissa sacramentali confessione Missam celebrare ne
audeat; quod si, deficiente copia confessarii et urgente necessitate, elicito
tamen perfectae contritionis actu, celebraverit, quamprimum confi-
teatur '.
Can. 808.
Sacerdoti celebrare ne liceat, nisi ieiunio naturali a media nocte
servato *.
1 C. 53, D. I, de cons.; c. 3, 12, X, de celebratione fnissarum, et sacramento EucIM'
ristiae, et divinis offtdie, III, 41; Benedictus XIV, ep. c Declaraati », 16 mart 1746; const.
c Quod expensie », 26 aug. 1748; ep. encjcl. c Magno oum », 2 ion. 1751, | 18; ep. encycl.
o Apo9iolicum ministerium », 30 maii 1753, f 11; ep. c /n 8uperiori », 29 dec. 1765, f 2;
Leo XIII, lltt. ap. c Trane Oceanum », 18 apr. 1897, n. VII; Benedictus XV, const. c /n-
cruentum », 10 ang. 1915; S. G. S. Oir. (Coieae), 20 iun. 1860, ad 1; 22 febr. 1888; S. C. C,
Placentina, 11 lan. 1710; S. C. de Prop. Fide, instr. 24 maU 1870, n. 2, 7; 22 mart. 1916;
S. R. C, Oarpen., 16 dec. 1823; Barcinonen., 11 apr. 1840, ad 3; Amhianen., 22 maii 1841;
l^olana, 28 apr. 1866, ad VI; Ordini§ Oarihuaianorum, 10 lim. 1875; Lucerina, 19 lon. 1875;
Mariannen., 11 aog. 1888; Sancti Hippolyti, 30 apr. 1889; Cdlatfuritana et Caloeaten., 13 febr.
1892, ad XXI; VrbU et Orhis, 11 aog. 1915; Vrhie ei Orhis, 28 fiebr. 1917; Miasaie Rom.,
tit. De defectihus in celehratione misearum ooourrentihu$, c. IX, de defectihue dispoeitio-
nis corporie, n. 4; Ruhrica in Vigilia yativitatis Domini.
3 Benedictua XIV, ep. c Declarasti », 16 mart. 1746; ep. encycl. c ApostoUcum mi-
nieteHum », 30 maU 1753, f 11; 8. C S. Off. (Coreae), 20 ion. 1860, ad 2; S. O. Bp et Reg.,
Vercellen., 2 oct. 1578; S. C C, 20 Kept. 1622; Paraguarien., 1 aept. 1657, ad 4; Apten.,
27 ion. 1733, 8 maU 1734; litt. (ad Bp. Cameracen.), 14 oct. 1813; Salamantina, 22 febr.
1862, ad 1, 3; Lancianen., 3 f^br. 1884, ad 2; Malaoitana, 10 maU 1897; 8. C de Prop. Fide,
litt. (ad Bp. Namurcen.), 28 sept. 1837; instr. 24 maU 1870, n. 3^, 8, 10-17; 8. R. C, Am-
hianen., 22 maii 1841. ad 3; Namurcen., 11 sept. 1841; yivemen., 8 mart. 1879, ad IV
3 C 7, X, de celehratione miesarum, et eacramento Bucfiarietiae, et divinie oflllciie,
III, 41; Conc. Trident., sess. XIII, de EucharUtia, c. 7; Benedictus XIV, const. c Etei
pastoralis », 26 mail 1742, f VI, n. I; S. C S. Off., decr. 18 mart. 1666. prop. 38, 39, damn.;
Missale Rom., tit Ritus servandus in celehratione missae, c. I, de praeparatione sacer-
dotis celehraturi, n. 1; tit. De defectibus in celehratiofHi missarum occurrentihus, c. VIII,
de defectihus dispositionis animae, n. 2-4.
* C. 16, C VII, q. 1; c. 49, D. I, de cons.; c. 5, X, de celehratione missarum, et sa-
cramento EncjMristiae, et divinis offlciis, III, 41; Benedictus XIV, ep. c Dedarasti »,
16 mart. 1746; S. C S. Off. (Vallihprat.), 2 dec. 1874; S. C de Trop. Fide, instr. 24 mail
1870, n. 19; S. R. C, 8 mart. 1825; Missale Rom., tlt. De defectihus in celehratione missa-
rum occurrentihus, c. III, de defectu panis, n. 5; c. IV, de defcctu vini, n. 6; c. IX, de
Digitized by
Google
Liber Teriiut - De Rebus 239
Gan. 809.
Integram est Missam applicare pro quibusvis tum yivis, tum etiam
defunctis purgatorio igne admissa expiantibus, salvo praescripto
can. 2262, § 2, n. 2 '.
Can. 810.
Sacerdos ne omittat ad Euckaristici Sacrificii oblationem sese piis
precibus dispoi^ere, eoque expleto, gratias Deo pro tanto beneficio agere ' .
Oan. 811.
§ 1. SacerdoSy Missam celebraturus, deferat vestem conyenientem
quae ad talos pertingat et sacra ornamenta a rubricis sui ritus prae-
scripta *•
§ 2. Abstineat autem a pileolo et annulo, nisi sit S. R. E. Cardinalis,
Episcopus vel Abbas benedictus, aut nisi apostolicum indultum eorundem
usum in Missa celebranda eidem permittat ^.
defectihus diapositionit corporia, n. 1, 3, 4; c. X, de defeciibua in ministerio ipso occur-
rentibuM, n. 3; Rubrioa in Vigilia Nativitaiia Domini; Caeremoniale Episcopor., 1. II,
c. XIV. n. 11.
1 Conc. Trident., sess. XXII, de sacrificio missae, c. 2. can. 3; sess. XXV, de purga-
torio; Innocentius III, ep. % Eius cxemplo », 18 dec. 120S, Professlo fidei Woldensibus
praescr.; Professio fidei (in Conc. Lugdunen. II) a Micliaele Palaeologo Gregorio X oblata,
a. 1274; Eugenius IV (in Conc. Florentin.), const. « Laetentur caeli », 6 iul. 1439, § 5;
Plus IV, const. « Iniunctum nobis », 13 nov. 1564, Professio fidei Trident.; Gregorius XIII,
const. « Sanctissimus », a. 1575, Professio fidei Graecis praescr.; lienedictus XIV, const.
« Etsi pastoralis », 26 maii 1742, § I, n. III; ep. « Nuper ad Nos », 16 mart. 1743, Professio
tidei Maronitis praencr.; Pius VI, const. « Auctorem fidei », 28 aug. 1704, prop. 30, Synodi
Pistorien., damn.; Pius IX, ep. encycl. « Amantissimi Redemptoris ^, 3 maii 1858; Leo XIII,
ep. encycL « Mirae caritatis », 28 maii 1902; Benedictus XV, const. « Incruentum », 10 aug.
1915; S. C. 8. OfiT., 12 iul. 1865; S. C. de Prop. Fide, instr. (ad Praef. Misslon. Epiri),
25 febr. 1887; Utt. (ad Superior. Semin. Paris. Mission. ad Exter.), 16 ian. 1840; (C. P.
pro Sin. — Tunkin.), 6 aug. 1840; (C. P. pro Sin ), 11 mart. 1848.
2 Missale Rom.. tit. Ritus servandus in celebratione missae, c. I, de praeparatione
saoerdotis oelebraturi, n. 1; c. XII, de benediclione in fine missae et evangelio 8, loan-
nis, n. 6.
» Conc. Trident., ness. XXII, de sacrificio missae, c. 6, can. 7: S. C. C, Ruben.,
28 lul., 18 aug. 1708; 8poletana, 14 et 28 ian. 1764; S. C. de Prop. Fide, 30 nov. 1828; Mis-
sale Rom., tit. Rubricae generales missalis, c. XVIII, de coloribus paramentorum; c. XIX,
de gualitate paramentorum; tit. Ritus servandus in celebratione missae, c. I, de praepa-
ratione saoerdotis oelebraturi, n. 2-5; tit. De defeotibus in celebratione missarum ocour-
rentibus, c. X, de defectibus in ministerio ipso occurrentibus, n. 1; Pontificale Rom., tit.
De consecratiane electi in episcopum; Caeremonlale Episcopor., 1. II, c. VIII, n. 12-15, 19-22,
c. XI, XIII, n. 7. 11, c. XX, n. 1, 2, c. XXV, n. 4, c. XXXI, n. 2.
* C. 67, D. I, de cons.; c. 15, X, de vita et honestate clericorum, III, 1; Benedi-
ctus XIV, ep. « Aestas », 11 oct. 1757, n. XXII; Pius X, motu propr. « Inier multiplices »,
21 febr. 1905, n. 4. 9, 27, 28, 31, 47 49; S. C. S. Off. (Tchely Septentrion. etc.). 25 aug. 1880,
ad 2; S. C. Consist.. 2 maii 1910; S. C. de Prop. Fide, litt. (ad Vic. Ap. Coreae), 30 aug.
1838; Utt. (ad Pro-Vic. Kuytcheou), 6 dec. 1859; instr. (ad Vic. Ap. Sin), 18 oct. 1883, n. XVI;
S. R. C, 20 nov. 1628; Boianen., 22 iun. 1630; 4 aug. 1657; Aquae Sextiae, 12 apr. 1704. ad 2;
Uydruntina, 11 apr. 1840; Bahien. in BrasUia, 23 maii 1846, ad 5; De Nicaragua, 20 aug.
1870; lacien., 28 iul. 1876, ad 1; lacen., 30 ion. 1878, ad I; Senen., 30 iun. 1883, ad VII;
Piscien., 9 mart. 1894; Ordo servandus In S. Congregationibus, Tribunalibus, Offlcils Ro-
manae Curlae, 29 sept. 1908, Pars II, Normae pecuiiarea, cap. VII, art. III, n. 10», f; Mis-
Digitized by
Google
234 Code» luris Cananioi
Oan. 812.
NuUi sacerdoti celebranti^ praeter Episcopos aliosque praelatos usu
pontificalium f ruentes, licet^ sola honoris aut soUemnitatis causa, habere
presbytermn assistentem ^.
Can. 813.
§ 1. Sacerdos Missam ne celebret sine ministro qui eidem inserviat
et respondeat*.
§ 2. Minister Missae inserviens ne sit mulier^ nisi^ deflciente Tiro,
iusta de causa^ eaque lege ut mulier ex longinquo respondeat nec uUo
pacto ad altare accedat '.
Art. II. — De Misaae riUbua et caeremomis.
Can. 814.
Sacrosanctum Missae sacrificium offerri debet ex pane et vino, cui
modicissima aqua miscenda est ^.
Can. 815.
§ 1. Panis debet esse mere triticeus et recenter confectus ita ut nul-
lum sit periculum corruptionis \
sale Rom., tit. De defectihua in celebratione misaarum occurrentibua, c. X, de defectibuM
in minisierio ipao occurrentihus, n. 1; Pontilicale Rom., tlt. De consecratione electi in
episcopum.
1 PlU8 X, niotu propr. « Inter multipUoea », 21 febr. 1905, n. 29, 47; S. E. C, Oriolen.,
7 aug. 1628; decr. 27 8ept. 1659, n. 7; Volaterrana, 10 apr. 1666, ad 4; Cortonen., 10 eept.
1701, ad 14; Pistorien. et Praten., 16 mart. 1721; Baren., 3 aug. 1839, ad 1; Lucana, 7 dec.
1844, ad 2; Drepanitana, 27 febr. 1847; Vicariatus Apostolici Constantitwpolitani, 21 iul.
1855; Montis Pessulani, 11 lul. 1857; lacien., 28 iul. 1876, ad II; lacen., 30 ian. 3878, ad II;
Vicentina, 1 dec. 1882; Dianen., 19 sept. 1883; Cremen., 21 nov. 1902; Caeremoniale Episco-
por., 1. I, c. VII; J. II, c. VIII.
2 C. 6, X, de filiis preshyterorum ordinandis vel non, 1, 17; Conc. Basileen., sess. XXI,
c. 8; Missale Rom., tit. Ritus servandus in celchratione missae; tit. De defectihus in cele-
hratione miasarum occurrentihus, c. X, de defectihus in ministerio ipso occurrentihus, n. 1.
3 C. 1, X, de coliahitatione clcricorum et mulieram, III, 2; Innocentius IV, ep. « 8uh
catholicae d, 6 mart. 1254, | 3, n. 14; Benedictus XIV, const. « Etsi pastoralis », 26 maii
1742, 1 VI, n. XXI; ep. encycl. « Allatae sunt », 26 iul. 1755, ^ 29; S. R. C, Veronen., 27 aug.
1836, ad 8; Alatrina, 18 mart. 1899, ad VI; Missale Rom., tit. De defectihus in celehratione
miasarum occurrentihus, c. X, de defectihus in ministerio ipso occurrentihus, n. 1.
4 C. 1, 2, 4, 5, 7, 55, 83, D. II, de cons.: c. 6, 8, 13, 14, X, de celehratione mlssarum,
et sacramento Eucharistiae, et divinis offlciis, III, 41; Conc. l^rident., sess. XXII, de sacri-
ficio missae, c. 1, 7, can. 9; Eugenius IV (in Conc. Florentin.), const. « ExuHate Deo »,
22 nov. 1439, f 12; Benedictus XIV, ep. encyci. « Allatae sunt ». 26 iul. 1765. | 6, 22; S. C.
8. Off., 7 aUg. 17(M, ad 2; ep. 11 aug. 19W; S. C. de Prop. Flde (C. G.), 30 ian. 1635; Mis-
sale Rom., tlt. Hitus servandus in celebratione missne, c. VII, d'e offertorio et aliis usque
ad Ctnwnem, n. 4; tit. De defectihus in celehratione missarum occurrentibus, c. III. de
defectu panis: c. IV. de defcctu vini; c. X, de defectibus in ministerio ipso occurreniibus,
n. 5, (5, 13; tit. Ordo missae.
5 Eupeniu.s IV (in Conc. Florentin.), eonst. « Exultatc Deo », 22 nov. 1439. | 12; (in
Conc. Florentin.), const. « Cantate Domino », 4 febr. 1441, § 25; Gregorius XIII. const.
« Sanctissimus », a. 1575, Professio fldei Graecl.s praescr.; Benedlctus XIV, ep. « Super ad
Nos », IG mart. 1743, l»rofes8io fldei Maronitis praescr.; S. C. S. Off. (Coimbatur.). 23 lun.
1852; 9 iul. 1881; litt. encycl. BO aug. 1901; S. C. de Prop. Flde. instr. 31 iul. 1902. n. 6;
Digitized by
Google
Uber Tertius - De Rehui 235
§ 2. Yinum debet esse naturale de genimine yitis et non cor-
ruptum *.
Oan. 816.
In Missae celebratione sacerdos, secundum proprium ritum, debet
panem azymum yel fermentatum adhibere ubicunque Sacrum litet '.
Can. 817.
Nefas esty urgente etiam extrema necessitate, alteram materiam
sine altera^ aut etiam utramque^ extra Missae celebrationem, con-
secrare *.
Can. 818.
Beprobata quayis contraria consuetudine, sacerdos celebrans accu-
rate ac deyote seryet rubricas suorum ritualium librorum, cayeatque ne
alias caeremonias aut preces proprio arbitrio adiungat *.
8. R. O., Gandaven,, 16 dec. 1820, ad priinain facti speciem, ad 1, 2; Missale Bom.» tit.
De defectibus in oelehratione mis$arum occurrentibus, c. II, dc defectibus materiae; c. III,
de defectu panie, n. 1-5; Ritnale Rom., tit. ly, c. 1, de eanctiesimo Eucharietiae aacra
mento, n. 7.
1 Engenius ly (in Conc. Fiorentin.), const. « Exultate Deo », 22 noT. 1439, § 12; S. C.
8. Off. (Aethioplae), 22 iul. 1706; 7 maii 1879; 9 lul. 1881; (Carca8M)nae), 4 maii 1887; (Mas-
siliae), 30 iul. 1800; 15 apr. 1801; (Tchely Meridio-Orient.), 25 iun. 1891; (BrasiUae), 5 aug.
1896; (Tarraconen.), 5 aug. 1896; 22 mali 1901; litt. encycl. 30 aug. 1901; S. C. de Prop.
Fide (Siam), a. 1819; litt. encycl. 10 mart. 1861; Missale Rom., tit. De defectibua in cele-
bratione miaarum occurrentibUM, c. II, dc defectibua materiae; c. IV, de defectu vini.
s C. 14, X, de celebratlone miasarum, et sacramento Eucliaristiae, et divinis officiis,
III, 41; Professio fldei (in Ck>nc. Lugdunen. II) a Micbaele Palaeologo Gregorio X oblata,
a. 1274; Eugenius ly (in Conc. Florentin.), const. « Laetentur cacli », 6 iul. 1439, | 4; Gre-
gorius XIII, const < Sanctiesimus », a. 1575, Profesnio fldei Graecis praescr.; Benedi-
ctus Xiy, const. < Etai paetoralie », 26 maii 1742, | I, n. II, i yi, n. X; ep. < Nuper ad
Nos », 16 mart. 17;43, Professio fidei Maronitis praescr.; ep. encycl. < Allatae aunt », 20 iul.
1755, I 22, 23, 34; Pius X*, const. € Tradita ab antiquis », 14 sept. 1912, n. I; S. C. de Prop.
Fide, decr. IdO noT. 1838; instr. 81 iul. 1902, n. 1, e; Missale Rom., tit. De defectibus in
celebratione missarum occurrentibus, c. III, de defectu panis, n. 3.
' Missale Rom., tit. De defectibus in celebratione missarum occurrentibus, c. III,
de defectu panis, n. 5, 6; c. ly, de defectu vini, n. 5, 8; c. X, de defectibus in ministerio
ipso occurrentibus, n. 3.
* C. 7, 10-12, D. II. de cons.; c. 14, X, de officio iudicis ordinarii, I, 81; Conc. Basi-
leen., sess. XXI, c. 8; Ck)nc. Trident., sess. XXII, de sacriflcio missae, c. 5, cnn. 7, 9; de
observandis et evitandis in celebratione missae; S. Pius y, const. < Providentia », 20 aug.
1506; const. < Quo primum », 14 iul. 1570, | 3; Benedictus Xiy, const. < Ad militantis »,
30 mart. 1742, i 6; const. < Eisi pastoralis », 26 maii 1742, | IX, n. I, xyill; ep. encycl.
< Demandatam », 24 dec. 1743, | 11; ep. encycl. « Inter omnigenas », 2 febr. 1744, | 18;
const. < Imposito Nobis ». 29 mart. 1751, § 9; ep. encycl. < Allaiae sunt », 26 iul. 1755, | 34;
ep. < Aestas », 11 oct. 1757, n. yil-XII, Xyi; Pius X, const. < Tradita ab antiquis », 14 sept.
1912. n. I; S. C. de Prop. Flde, instr. (ad yic. Ap. Cocblnchin.), 30 iun. 1830; instr. 31 iul.
1902. n. 6; 8. R. C, Oscen., 16 mart. 1501, ad 19; Lisbonen., 12 nov. 1605; Urbis, 19 aug.
1651, ad 2; Plurium dioecesium, 11 mart. 1858; Missale Rom., tit. Rubricae generales mis-
salis: tit. Kitus servandus in celebratione missae; tit. De defectibus in oelebratione mis-
sarum occurrentibus; tit. Or<fo missae: tit. Canon missae.
Digitized by
Google
236 Code9 luriM Canonid
Can. 819.
Missae sacrificium celebrandum est lingua liturgica sui cuiusque
ritus ab Ecclesia probati ^
Art. III. — De tempore ei loco MisaM celebrandae.
Can. 820.
Missae sacrificium omnibus diebus celebrari potest^ exceptis iis qui
proprio sacerdotis ritu excluduntur *.
Can. 821.
§ 1. Missae celebrandae initium ne fiat citius quam una hora ante
auroram yel serius quam una hora post meridiem ^
§ 2. In nocte Natiyitatis Domini inchoari media nocte potest sola
Missa conyentualis yel paroecialis, non autem alia sine apostolico in-
dulto *.
§ 3. In omnibus tamen religiosis seu piis domibus oratorium haben-
tibus cum facultate sanctissimam Eucharistiam habitualiter asseryandi^
nocte Natiyitatis Domini, unus sacerdos tres rituales Missas yel, seryatis
seryandis, unam tantum quae adstantibus omnibus ad praecepti quoque
satisfactionem yaleat, celebrare potest et sacram communionem peten-
tibus ministrare ".
Can. 822.
§ 1. Missa celebranda est super altare consecratum et in ecclesia yel
oratorio consecrato aut benedicto ad normam iuris^ salyo praescripto
can. 1196 •.
1 Conc. Trident., sess. XXII, de eacrificio misaae, e. 8, can. 0; S. Pias y, const.
c Providentia », 2e aag. 156G; Benedictus Xiy, const. « Etai pastoralia », 26 maU 1742, | yi,
n. IX, X; const. « Ujb pastorali », 25 aug. 1754; ep. encycl. c Allatae aunt >, 26 ial. 1755,
I 34, 35; S. C. de Prop. Flde (C. P. pro Sin.), 31 ial. 1678; (C. P. pro Sln.), 7 ian. 1755;
S. B. C, 13 febr. 189K2; decr. 6 aag. 1898; 14 aag. 1900; decr 14 mart. 1902; decr. 18 dec. 1906.
3 C. 71, D. II, de cons^ c. 13, D. III, de cons.; S. R. C, decr. gen. 12 febr. 1690;
6enen„ 26 apr. 1692; Veneta, 20 mart. 1762; Urhis aeu Minorum Ob^ervantiae 8. Francisci,
28 mart. 1775, ad 5; 31 ial. 1821, ad 3; Ordinis Carmelitarum Bxcalceatorum, 22 lal. 1848,
ad 1; Missale Rom., tit. Ruhric<ie generales misaalis.
9 Martinas y j(in Ck>nc. Ck>nstantien.), oonst. « /n eminentis », 22 f^br. 1418; 8. Pioa y,
const. c SanotUsimus in Christo », 29 mart. 1566, | 2; S. C S. OfT. (Coreae); 20 ion. 1860,
ad 1; S. C de Prop. Fide, Instr. (ad yie. Gen. Nankin.), 29 febr. 1836; 8. R. C, Alecina,
10 ian. 1597; Bonaeren., 7 lal. 1899, ad ly; Mlssale Rom., tit. De defeotOms in celetMratione
miaearum occurrentihus, c. X, de defectibus in ministerio ipso occurrentihus, n. 1.
4 C. 48, D. I, de cons.; S. C S. Off., 26 uov. 1908, ad II; S. C de Prop. Fide, instr.
(ad yic. Qen. Nankin.), 29 febr. 1836; S. R. C, Bituntina, 14 nov. 1676; Tinen,, 24 febr.
1680; Lucana, 22 nov. 1681; Senen., 23 mart. 1686: Taurinen., 3 dec. 1701; Aretina, 18 sept.
1781; Gerunden., aapr.-1830; Societatis lesu, 11 mail 1878, ad xy; Cuneen., 2 iun. 1883,
ad X; Ordo eervandus in 8. Ck^ngregatioi^bus, Tribunalibus, Offlciis Romanae Curiae,
29 sept. 1908, Pars. II. Normae peculfare^, cap. yil, art. III, n. 10<», e; Blissale Rom.,
tit. Jtubricae generales missalis, c. Xy, de hora celehrandi missam, n. 4.
« S. C S. Off., decr. 1 aug. 1907; 26 nov. 1908. ad I; S. R. C, Aquileien., 27 lul. 1720;
Congregationis Missionis, 27 aug. 1836, ad 1; Congregatimis Clericorum Regularium Sancti
tauH Bamahitarum, 22 lul. 1848; Urgellen., 7 aug. 1871, ad IX.
« C 1, 2, U, 12, 14, 16, 28, D. I, de cons.; c. 18, de sententia emoommunioationis,
suspensUmis ei inierdioH, Y, n, in yi«; Conc. Trident, seM. XXII, de observandi» et evi-
Digitized by
Google
Liher Tertiua - De Rebua 237
§ 2. Privilegium altaris portatilis vel iure vel iDdulto Sedis tantom
Apostolicae conceditur *.
§ 8. Hoc privilegium ita intelligendum est, ut secumferat faculta-
tem ubique celebrandi^ honesto tamen ac decenti loco et super petram
sacram, non autem in mari *.
§ 4. Loci Ordinarius ant, si agatur de domo religionis exemptae, Su-
perior maior, licentiam celebrandi extra ecclesiam et oratorium super
petram sacram et decenti loco, nunquam autem in cubiculo, concedere
potest iusta tantum ac rationabili de causa, in aliquo extraordinario
casu et per modum actus '.
Can. 823.
§ 1. Non licet Missam celebrare in templo haereticorum vel schisma-
ticorum^ etsi olim rite consecrato aut benedicto *.
§ 2. Deficiente altari proprii ritus, sacerdoti fas est ritu proprio ce-
lebrare in altari consecrato alius ritus catholici^ non autem super Qrae-
comm antimensiis '.
§ 3. In altaribus papalibus nemo celebret sine apostolico indulto * .
tandig ifi celebratione mieaae; Benedictns XIV» const. c Acl mUttantia », 30 mait. 1742, | 6;
ep. encycl. c Inter omnigenaa 3, 2 febr. 1744, | 22; const. c Imposito Nohi9 », 29 mart. 1751,
I 4; ep. encycl. c Magno cum », 2 inn. 1751, | 2, 11; 8. G. S. Off., 17 ian. 1900; 8. C. C,
Florentina, 2 dec. 1628; Taurinen,, 26 ian. 1669, ad 2; 1 mart. 1687; S. C. de Prop. Fide,
14 dec. 1668, ad 1, 2; decr. 30 apr. 1753, n. 8; (C. G.), 17 apr. 1758, ad 4; litt. (ad Saperior.
Mifision. Blalabaren.), 2 sept. 1780; (C. P. pro Sin.), 14 ian. 1802, ad 1, 2; Instr. (ad Vic.
G^. Nankin.), 29 febr. 1836; (C. G.), 21 aept. 1840, ad 7; Utt. encyd. (ad Patriarch.
Orient), 13 ang. 1842; S. R. C, Rhedonen., 6 oct. 1837; Vivarien., 7 dec. 1844, ad 2; Sancti
Flori, 3 inl. 1846; Missale Rom'., tit. Ruhrioae generaloM misaalis, c. XX, de praeparatione
aitarie, et omamentorum eiue; tlt. De deteotihue in celehratione misaarum occurrentihue,
c. X, de defectihue in ministerio ipso occurrentihus, n. 1.
i C 30, D. I, de cons.; Pius YII, const. c lamdiu », 19 apr. 1816; Pios X, const. c Sa-
pienti coneaio », 29 ion. 1908, | I, n. S», 2; S. C C, Toletana, 4 inn. 1672, ad 8, 9; Cae-
saraugustana et Matriten,, 23 mart. 1907; S. C de Prop. Flde (C P. pro Sin.), 13 eag.
1669; decr. 30 epr. 1753, n. 2, 4; 8. B. C, Congr. Missionum Provinciae Lituaniae, 11 inl.
1699; Ordo servandas in S. Congregationibas, Tribanallbaa, OfflcUs Romanae Cariae,
29 sept. 1908, Pars II, Normae pecallares, cap. VII, art. III, n. llo, b.
« C 30, D. I, de cons.; c U, de pHvUegiis, V, 7, In VI»; S. C de Prop. Fide, 20 ian.
1667; S. R. C, Vicen., 4 mart 1901, ad IV.
3 C 12, 14, D. I, de cons.; 8. C. de Sacramentis, Romana et aliarum, 23 dec. 1912,
ad I; Meliten., 22 mart. 1915, ed I; 8. C de Prop. Flde, decr. 30 apr. 1753, n. 2, 4; (C G. —
Constantinop.), 18 nov 1765; instr. (ad Bp. Scodren.), 11 sept. 1779, n. 3; (C P. pro 6in. —
Satchaen.), 6 eept. 1821; litt. (ad Vic. Ap. Bosniae), 16 ian. l^.
* C 21, 22, D. I, de cons.; Benedictaa XIV, const. c Praeclaris », 18 mart 1746; ep.
c lam inde », 12 maii 1756, i 3; 8. C S. Off. (Archiep. Antibaren.), 1 dec. 1757; instr. tad
Bp. Cataren.), 12 mart. 1809; (ad Vic. Ap Malacen.), 5 ian. 1889; S. C de Prop. Fide,
21maii 1627; (C G.), 13 febr. 1629; (C P.). 7 maU 1631, ad 2; instr. (pro Qraeco-Melchit.),
15 fcbr. 1746.
« Benedictos XIV, const. c Btsi pastoralis », 26 maii 1742, f VI, n. VIII, XIX; const.
c Imposito Ifohis », 29 mart. 1751, | 1, 2, 4, 6-8; ep. encyd. c AUatae sunt », 26 ial. 1755,
I 83, 85, 86; 8. C 8. Off., 7 ian. 1726.
• Benedictas XIV, ep. c DUectus FUius », 15 ian. 1716, | 1; allocat. c Postquam »,
80 sept. 1750, | 8; const. c Ad honorandam », 27 mart 1752, 1 16; const c Fidelis Dominus 9,
as mart 1754, | 6^ ep. c if» postremo », 20 oct. 1756, | 9.
Digitized by
Google
Oodem luris CanonM
Art. IV. — Be Miaearum eteetnoeynia aeu atipendUs.
Can. 824.
§ 1. Secundum receptom et probatum Ecclesiae morem atque insti-
tutum, sacerdoti cuilibet Missam celebranti et applicanti licet eleemosy-
nam seu stipendium recipere ^
§ 2. Quoties autem pluries in die celebrat, si unam Missam ex titulo
iustitiae applicet^ sacerdos, praeterquam in die Nativitatis Domini, pra
alia eleemosynam recipere nequit, excepta aliqua retributione ex titula
extrinseco *.
Can. 825.
Nunquam licet :
1.'' Missam applicare ad intentionem illius qui applicationem,
oblata eleemosyna, petiturus est, sed nondum petiit^ et eleemosynam
postea datam retinere pro Missa antea applicata;
2."" Eleemosynam recipere pro Missa quae alio titulo debetur et
applicatur;
8.'' Duplicem eleemosynam pro eiusdem Missae applicatione ac-
cipere;
4.'' Alteram recipere eleemosynam pro sola celebratione, alteram
pro appUcatione eiusdem Missae^ nisi certo constet unam stipem oblatam
esse pro celebratione sine applicatione '.
Can. 826.
§ 1. Stipendia quae a fldelibus pro Missis offeruntur siye ex propria
deyotione, yeluti ad manum, sive ex obligatione etiam perpetua a testa-
tore propriis heredibus facta, manualia dicuntur*.
^ Martlnus Y (In Gonc. Gonstantien.)» const. c Inier cunciaa », 22 fehr. 1418, art. 25,
loannis Wicleff, damn.; Benedictus Xiy» ep. encycl. « Demandatam », 24 dec. 1743, i 10;
const. « Praeclaria 3, 18 mart. 1746; const. < Quod empensit », 26 aug. 1748; Pius yi, const.
« Auctorem fidei », 28 aug. 17M, prop. 30, 54, Synodl Plstorien., damn.; S. 0. de Prop.
Fide, instr. (pro Graeco-Melchit.), 15 febr. 1746; decr. 13 apr. 1807, n. xyi.
3 Benedictus Xiy, const. < Quod expenHs », 26 aug. 1748; ep. encycl. < Apoetolicum
ministerinm », 30 maii 1753, I 11; Leo XIII, litt. ap. < Trans Oceanum », 18 apr. 1887,
n. yil; Benedictus Xy, conf>t. < Incruentum », 10 aug. 1915, n. I; 8. C. C, VentimUien.,
19 dec. 1835; litt. (ad Ep. Cameraceu.), 14 oct. 1843; Cameracen., 25 sept. 1858, ad 1, 2, 4;
Treviren., 23 mart. 1801, ad 1; Salamantina, 22 febr. 1862, ad 3; l^anceyen.-Tullen. et Ne-
mausien., 14 sept. 1878; Tudertina, 15 sept. 1888; 27 febr. 1905, ad 4; 15 oct. 1915; S. C. de
Prop. Fide, litt. encycl. 15 oct. 1863; Instr. 24 maii 1870, n. 8.
9 Innocentius XII, cou.«t. < Nuper >, 23 dec. 1697, | 5, 6, 15, ad 4, | 30; const. < Nuper
a Congregatione », 24 apr. 1699; Benedictus Xiy, ep. encycl. < Demandatam », 24 dec. 1743,
I 10; ep. encycl. < Cum semper oblatas », 19 aug. 1744, | 2; const. < Quod expensis », 26 nug.
1748; Leo XIII, lltt. ap. « /n suprema n, 10 lun. 1882; S. C. S. Off., decr. 24 sept. 1665.
prop. 8, 10, damn.; 8. C. C, decr. 21 iun. 1625; Aretina, 28 apr. 3629, ad 1-3; Tridentina,
13 iul. 1630, ad 1; Civitatis Castellanae, 2 ang. 1631; Cotronen., 7 febr. 1632; Clodien., 22 lul.
1634, ad B; Belgii, 10 iun. 1635, ad 1; Urbanien., 22 dec. 1640; Vicentina, 23 aug. 1642; Pisto-
rien., 30 maii 1643, ad 3; Elven., 5 maii 1646, ad 4; declar. 27 sept. 1659; Neapolitana, 25 lan.,
13 dec. 1659; Collen., 18 sept. 1683, ad 4; 10 maii 1692; deer. 23 nov. 1697, ad 4; Nullius Alta-
murae, 9 dec. 1690. 4 apr. 1693, 30 aug. 1698; PistoHen. et Praten., 14 febr. 1699; Treviren.,
23 mart. 1861; S. C. de Prop. Fide. decr. 13 apr. 1807, n. xyi; S. R. C, Monasierien.,
14 iun. 1845, ad 1.
4 S. C C, decr. c Vt debita », 11 mail 1904.
Digitized by
Google
Liber Tertius - De Rebus
§ 2. Ad instar manualium vocantur stipendia Missarum fundata-
rum, quae applicari non possunt in proprio loco, aut ab iis qui eas appli-
care deberent secundum tabulas fundationis, et ideo de iure aut Sanctae
Sedis indulto aliis sacerdotibus tradendae sunt ut lisdem satisflat \
§ 3. Alia stipendia quae ex fundationum reditibus percipiuntur, ap-
pellantur fundata seu Missae fundatae.
Can. 827.
A stipe Missarum quaelibet etiam species negotiationis yel merca-
turae omnino arceatur '.
Can. 828.
Tot celebrandae et applicandae sunt Missae, quot stipendia etiam
exigua data et accepta f uerint *.
Can. 829.
Licet sine culpa illius qui onere celebrandi gravatur, Missarum elee-
mosynae iam perceptae perierint, obligatio non cessat.
Can. 830.
Si quis pecuniae summam obtulerit pro Missarum applicatione, non
indicans earundem numerum, hic supputetur secundum eleemosynam loci
in quo oblator morabatur, nisi aliam fuisse eius intentionem legitime
praesumi debeat *.
Can. 831.
§ 1. Ordinarii loci est manualem Missarum stipem in sua dioecesi
definire per decretum, quantum fieri potest, in dioecesana Synodo latum;
nec sacerdoti licet ea maiorem exigere '.
§ 2. Ubi desit Ordinarii decretum, seryetur consuetudo dioecesis *.
« 8. G. C, decr. « Ut debita », 11 mali 1904; 19 dec. 1904, ad 1.
' Conc. Trident., sess. XXII, de obsef^andis et evitandie in celebratione mieaae:
Benedictus XIV, ep. c Pro emimia », 30 ion. 1741; const. < Ad mUitaniie », 80 mart. 1742»
i G; const. c Quod eofpfmsia », 26 aug. 1748; S. C. C» decr. 25 iul. 1874, ad 1-5; decr. c Vigi-
lanti », 25 maii 1893, ad 1-5; ep. 28 aug. 1897; decr. c Ut debita >, 11 maU 1904, n. 8-10;
S. C de Prop. Fide, Instr. (ad Archiep. Hibemiae), 25 iun. 1791; decr. 18 aug. 1893. —
Vide eUam can. 840, | 1; 918, | 2.
9 Innocentlus XII, const. c Nuper », 23 dec. 1697, | 4, 5, 15, ad 2, 3, | 30; Benedi-
ctus XIV, ep. encyd. c Demandatam », 24 dcc. 1743, 1 10; S. C S. Off., decr. 24 sept. 1665,
prop. *10, damn.; 8. C C, decr. 21 iuu. 1625; Cotronen., 7 febr. 1632; decr. 23 nov. 1697,
ad 2. 3; Congregationia Passionis, 16 dec. 1893, ad 1; S. C de Prop. Fide, decr. 13 apr.
1807, n. XVI; litt. (ad Vic. Capit. Dyrrachlen.), 29 aug. 1844; litt. encycl. (ad Ep. Orient.),
20 ian. 1893.
* Innocentius XII, const. c Nuper », 23 dec. 1697, § 15, ad 2, § 30; S. C C, decr.
23 nov. 1697, ad 2; Aprutina, 15 nov. 1698, ad 2; Larinen,, 10 maii 1710, ad 6.
» Innocentius XII, const. c Huper », 23 dec. 1607, | 15, ad 5, | 30; Benedictus XIV,
const c Quod empeneis », 26 aug. 1748; 8. C C, Mediolanen,, 13 ian. 1629, ad 30; decr.
23 nov. 1697, ad 5; Aprutina, 15 nov. 1698, ad. 1; 8. C de Prop. Fide, decr. 13 aug. 1774;
8. O. Indulg., Urbis et Orbis, 19 maU 1761; 8. R. C, Placentina, 22 nov. 1710, ad 10.
• InnocenUufi XII, const. c Nuper », 23 dec. 1697, | 15, ad 5, § 30; Benedictus XIV,
const. c Quod ewpensis », 20 aug. 1748; 8. C C, decr. 23 nov. 1697, ad 5; Aprutina, 15 nov.
1098, ad 1; 8. C Indulg.. Urbis et Orbis, 19 maU 1761.
Digitized by
Google
240 Codew lurU CatumM
§ 3. Etiain religiosi, licet exempti, circa stipem manualem stare de-
bent decreto Ordinarii loci aut dioecesis consuetudini ^.
Can. 832.
Sacerdoti fas est oblatam ultro maiorem stipem pro Missae applicar
tione accipei^; et^ nisi loci Ordinarius protiibuerit.. etiam minorem '.
Oan. 833.
Praesumitur oblatorem petiisse solam Missae applicationem; si
tamen oblator expresse aliquas circumstantias in Missae celebratione
servandas determinaverit, sacerdos, eleemosynam acceptans^ eius volun-
tati stare debet ^.
Can. 834.
§ 1. Missae pro quibus celebrandis tempus ab oblatore expresse prae-
scriptum est, eo omnino tempore sunt celebrandae ^.
§ 2. Si oblator nullum tempus pro Missarum manualium celebra-
tione expresse praescripserit :
1.'' Missae pro urgenti causa oblatae quamprimum tempore utili
sunt celebrandae;
2/" In aliis casibns Missae sunt celebrandae intra modicum tempus
pro maiore vel minore Missarum numero '.
§ 3. Quod si oblator arbitrio sacerdotis tempus celebrationis expresse
reliquerit, sacerdos poterit tempore quo sibi magis placuerit^ eas ce-
lebrare, fifmo praescripto can. 835 *.
Can. 835.
Nemini licet tot Missarum onera per se celebrandarum recipere qui-
bus intra annum satisfacere nequeat^
Can. 836.
In ecclesiis in quibus db fidelium peculiarejn devotionem Missarum
eleemosjnae ita afBuunt, ut omnes Missae celebrari ibidem debito tem-
1 S. C. C„ Romana, 16 ian. 1639. ad 2; .S. Sftverini, 16 lul. 1680; Ordinit Minorum
Conventualium, 8 maU 1905.
3 Innocentias XII, const. « Nuper », 23 dec. 1697, | 15, ad 3, | 30; S. G. C, Piato-
rien., 16 ian. 1649, ad 2; 8. Severini, 16 inl. 1689, ad 1; decr. 23 nov. 1697, ad 3; Ordinis
Minorum Conventualium, 8 maii 1005; 15 oct. 1915, ad II.
3 S. G. S. Off. (Sect. de Indulg.), decr. 20 febr. 1918; 8. G. C., Patavinu, 13 iun.
1653; Romana, 4 ion. 1689, ad 1, 2; Romana, 18 maii, 1 ion. 1716, ed 5; Romana, 2 oct.
1721; Bergomen., 19 iun., 10 iul. 1728, ad 2; 19 dec. 1904, ad 2, 8: B. G. de Prop. Fide, Utt.
(ad Vic. Gapit. Dyrractiieu.), 8 iun. 1S44; S. R. C., decr. 6 aug. 1662; decr. gen. 1 dec.
1666; decr. gen. 13 aug. 1669; Urhis et Orhis, 29 aept. 1714; Aquen,, 8 mart. 1761, ad 7; Plu-
rium Dioeceaium, 13 iun. 1899, ad IV.
« S. C. C, Clueina, 12 lul. 1670, ad 2; Alexanen., 23 iun., 1 sept. 1742, ad 9.
s Innocentius XII, const. « Nuper », 23 dec. 1697, § 16, ad 12, 16, | d&; S. G. C, decr.
23 noY. 1697, ad 12, 15; decr. c Ut dehita », 11 maU 1904, n. 2.
« Innocentius XII, const. c Nuper », 23 dec. 1697. | 15, ad 12, 15, | 30; S. C. C, decr.
23 noY. 1697, ad 12, 16; decr. c Ut debita », 11 maii 1904, n. 3.
7 InnocenUua XII, oonst c Nuper », 23 dec. 1697, | 16, ad 11, | 18, 80; 8. C C,
decr. 23 noY. 1697, ad U; decr. c Ut dehita », 11 maU 1904, n. 1, 8.
Digitized by
Google
Lilfer Tertius - De Rehus Ml
pore nequeanty moneantur fldeles, per tabellam in loco patenti et obvio
positam, Missafl oblatas celebratum iri vel ibidem^ cum commode poterit,
yel aUbi '.
Can. 837.
Qui Missas per alios celebrandas habet, eas quamprimum distribuat,
flrmo praescripto can. 811; sed tempus legitimum pro earundem celebra-
ti6ne incipit a die quo sacerdos celebraturus easdem receperit, nisi aliud
constet '.
Gan. 838.
Qui habent Missarum numerum de quibus sibi liceat libere dispo-
nere, possunt eas tribuere sacerdotibus sibi acceptis, dummodo probe
sibi constet eos esse omni exceptione maiores yel testimonio proprii Or-
dinarii commendatos *.
Oan. 839.
Qui Missas a fldelibus • receptas aut quoquo modo suae fldei com-
missas aliis celebrandas tradiderint, obligatione tenentur usque dum ac-
ceptatae ab eisdem obligationis et recepti stipendii testimonium obti-
nnerint ^.
Oan. 840.
§ 1. Qui Missarum stipes manuales ad alios transmittit, debet ac-
ceptas integre transmittere, nisi aut oblator expresse permittat aliquid
retinere, aut certo constet excessum supra taxam dioecesanam datum
fuisse intuitu personae *•
§ 2. In Missis ad instar manualium, nisi obstet mens fundatorls^
legitime retinetur excessus et satis est remittere solam eleemosynam ma-
nualem dioecesis in qua Missa celebratur^ si pinguis eleemosyna locum
pro parte teneat dotis beneflcii aut causae piae *.
Oan. 841.
§ 1. Omnes et singuli administratores causarum piarum aut quoquo
modo ad Missarum onera implenda obligati, sive ecclesiastici siye laici,
sub exitum cuiuslibet anni, Missarum onera quibus nondum fuerit satis-
factum, suis Ordinariis tradant secundnm modum ab his deflniendum ^.
i 8. G. C, Mediolanen., 8 mart. 1650.
s S. G. G., decr. c Ut dehita », U mall 1904, n. 4; 27 febr. 1006, ad 7.
s 8. G. G., decr. c Vigttanti », 26 maU 1803; decr. c Vt debita », 11 maU 1904, n. 5, 7.
4 B. G. G., decr. c Ut dehita », 11 maU 1904, n. 6.
6 Innocentlus XII, coust. c Nuper », 28 dec. 1607, | 6, 16, ad 10, | 30; Benedictos XIV,
ep. encyd. c Quanta cura », 30 inn. 1741, { 1, 8; ep. c Pro ewimia », 80 lnn. 1741; const
c Quod ewpeneie », 26 ang. 1748; Pin» IX, const. c Apoatolicae Sedie », 12 oct. 1860, i II,
n. 12; 8. G. 8. Off., decr. 24 sept. 1666, prop. 9, damn.; 13 ian. 1892, ad 4;'S. G. G., decr.
21 inn. 1626; Romana, 21 febr. 1688; decr. 23 nov. 1697, ad W; 20 ang. 1860; decr. 26 inl.
1874, ad 7; decr. c VigUantl », 26 maU 1898, ad 0; 21 nov. 1898; decr. c Ut dehita », 11 maU
1904, n. 9, U; 19 dec. 1904, ad 3; Bredae, 26 febr. 1906, ad 2; 8. G. de Prop. Fide, litt
enoycl. (ad Bp. Orient.), 20 ian. 1893; 8. Poenit., 6 apr. 1742; 22 ang. 1826, ad 3.
• Innocentioa XII, const. c Vuper », 23 dec. 1697, | 16, ad 7, 8, | 80; 8. G. G., Ro-
mana, 7 maii 1672, 21 febr. 1688; decr. 23 nov. 1697, ad 7, 8; Monacen,, 28 febr., 28 mart,
22 ang. 1874; HiideHen., 21 ian. 1898; decr. c Ut deUta », 11 maU 1904, n. 16; Veglen.,
23 febr. 1907, ad 2; 8. Poenit., 22 ang. 1826, ad 2.
r 8. G. G., decr. c VigUanti », 26 maU 1803; decr. c Ut debita », 11 maU 1904, n. 4;
19 dec 1904, ad 4
Oodem lurie Vammioi. r^ ^^ ]
Digitized by VjOOQIC
Mi Oodem Iuri$ O^monioi
§ 2. Hoc autem tempos ita est accipiendam ut in Missis ad instar
Hianualium obligatio eaa deponendi decurrat a fiqe illias anni intra quem
onera impleri debuissent; in manualibus yero^ poBt annum a die rascepti
oneriSy salya diyerm oflSerentium yoluntate ^.
Oan. 842.
Iu8 et officium advigilandi ut onera Missarum adimpleantur, in ec-
cleeiis saecularium pertinet ad loci Ordinarium; in religiosorum ecdesiis,
ad eorum Superiorea *.
Oan. 843.
§ 1. Bectwee eccleniarum aliorumque piorum locorum give saecula-
rium siye religiosorum in quibus eleemoeynae Missarum recipi solent,
peculiarm habeant librum in quo accurate notent Missarum receptarum
numerum, intentionm, eleemoeynam^ celebrationem *•
§ 2. Ordinarii tenentur obligatione singuliB saltem annis huiuamodi
Ubros siTe per se ipd siye per alios recognoscendi ^.
Oan. 844.
§ 1. Ordinarii quoque locorum et Superiores religiosi qui propriis
rabditis aliisve Misflas celebrandas committunt, quas acceperint Missas
cum Buis elemoeyniB cito in librum per ordinem referant curentque pro
▼iribus ut quamprimum celebrentur '.
§ 2. Imo omnes sacerdotes siTe saecularefl siTe religiosi debent ac-
curate adnotare quas quisque Missarum intentiones receperit, quibusTe
satisfecerit.
Oapdt n.
De sanctisrimo Bhicharistias sacramento.
Art. I. — De miHistro Bocrae eommmnionia.
Oan. 845.
§ 1. Minister ordinarius sacrae communionis est dolus sacerdos *.
§ 2. Extraordinarius eet diaconus, de Ordinarii loci tcI parochi
licentia, graTi de causa concedenda, quae in casu necessitatis legitime
praeramitur ^.
1 S. C. O., decr. « VigttanH », 26 man 1803; decr. f 171 dehita », U maU 1904, n. 4.
s Iniiocentiiis XII, const. « Nuper », 23 dec. 1607. | 8, 28, 24, 80; Plns IX, ep. encycl.
c c;iMii nuper », 20 ian. 1858; S. G. Ep. et Beg., Sanoti Hippolyti, 11 maU 1904; S. O. G.,
decr. 21 lon. 1625; 8. MiniaH, 13 noT. 1683, ad 3; decr. 28 noY. 1607; IfuUiuB 90u Uontie
VirginU, 14 nov. 1609, 26 ion. 1700; decr. c VigUanti », 25 maU 1808; decr. « Ut dehita »,
11 maii 1004, n. 15; S. O. de Prop. Fide, Utt. encycl. (ad Bp. Orient), 20 lan. 1883.
* Innocentina XII, connt c Vuper », 23 dec 1607, | 10, 30; S. 0. O., decr. 23 nov.
1097; decr. c Vt dehita », 11 maU 1004, n. 15; Oaeremoniale Epiacopor., 1. I, c. VI, n. 4.
4 iimocentiiis XII, const. « Nuper », 23 dec. 1607, 1 10, 30; S. 0. 0., decr. 23 noT. 1697.
8 S. 0. O., decr. « Ut dehUa », 11 maU 1004, n. 7; 27 ffebr. 1905, ad 1.
• O. 20, D. II, de cone^ Gonc. Tridcnt., aess. XIII, de Bucharistia, c. H; sess. XXIII,
de ordine, c. 1; Leo XIII, ep. encycl. c Mirae oaritatie », 28 maii 1002; Miasale Bota., tit.
HitUM eervandue in oelehraHone mieMe, n. X, de oraHone dominioa et aUia ueque ad
faotam oommunionem, n. 6.
y 0. 13, 18, D. XGIII; S. B. O., OrdinU Minorum OheervantiHm flf. Franoleoi, 25 ftebr.
1777; Tunkini OccidentaHa, 14 ang. 1868, ad I.
Digitized by
Google
Idber TertiU9 - Z>e R»Mm 243
Cak. 846.
§ 1. Qnilibet sacerdos intra Missam et, si priyatim celebrat^ etiam
proxime ante et statim poet, sacram communionem ministrare potest,
salTO praescripto can. 869 ^
§ 2. Etiam extra Hissam quilibet sacerdos eadem facultate pollet ez
licentia saltem praesumpta rectoris ecclesiae, 8i sit extraneuB '.
Oan. 847.
Ad infirmos publice sacra communio deferatur, nisi iusta et ratio-
nabilis causa aliud suadeat *.,
Oan. 848.
§ 1. lus et offlcium sacram communionem publice ad infirmos etiam
non paroecianos extra ecclenam deferendi, pertinet ad parochum intra
auum territorium ^.
§ 2. Oeteri sacerdotes id possunt in casu tantum necessitatis aut de
licentia saltem praesumpta eiusdm parochi yel Ordinarii ^.
Oan. 849.
§ 1. Oommunionem priyatim ad infirmos quilibet sacerdos deferre
potest, de yenia saltem praesumpta sacerdotis^ cui custodia sanctissimi
Sacramenti commissa est.
§ 2. Quando privatim sacra communio infirmis ministratur, reye-
rentiae ac decentiae tanto sacramento debitae sedulo consulatur, seryatis
a Sede Apostolica praescriptis normla *•
1 8. O. O., Otmen,, 17 mall 1740, ad 4; 8. R. G., Alhinganen,, 24 lul. 1683, ad 2^ decr.
gen. 28 Inl. 1868; 17 lal. 1894, ad III; Ordinia Fratrum Minomm Provinciae Apuliae,
19 lan. 1906, ad III; Miasate Rom., tit. Ritus servandue in oelehratione mieaae, c. X, de
oratione dominioa et oMs ueque ad factam oommunionem, n. 6; Ritoale Rom., tit. IV,
c. e, Ordo adminietrandi eaoram oommunionem, n. 10, 11.
2 O. 1, tfe privOeoiit ei emoeeailme pripUeffiatorvm, V, 7, in Olem.; Reg. 42, R. J.,
in VP.
3 0. 10, X, de celehraHone miaearum, et aaoramento Eucharistiae, et divinis ojjlciis,
m, 41; OoDC, Trident., sess. XIII, de Buoharistia, c. 6, can. 7; Benedictus XIV, ep. encycl.
€ Inter omnigenas », 2 febr. 1744, | 22, 23; 8. O. de Sacramentis, Romana et aliarum,
28 dec. 1912, ad III; 8. 0. O., decr. 12 febr. 1679; 8. 0. de Prop. Fide, instr. (ad Bp. Sco-
dren.), 11 sept. 1779, n. 3; (0. P. pro 81n. — Sutchuen.), 26 iun. 1820; (O. P. pro Sln. .—
Sutdraen.), 9 dec. 1822, ad 1; litt. encyd. £5 febr. 1859; 8. R. 0., Gandaven., 16 dec. 1826,
ad aecundam facti 8peclem, ad 1; Bisif^ianen,, 28 maii 1846; Molinen., 12 sept. 1857, ad XIX;
Vioariatue Apoetolioi de Dania, 10 ftebr. 1871, ad I, 1. 3-6; Mantuana, 6 febr. 1875; Tem-
plen., 12 ian. 1878, ad VII; Oalaguritana et Calceaten,, 13 febr. 1892, ad dubia additio-
naUa, ad III; Rituale Rom., tit. IV, c. 4, de oommunione inflrmorum, n. 1, 6, 7, 9, 10.
« 8. 0. O., Maniuana, 16 mart. 1680; Novarien., 27 aug. 1695, ad 1; Namien,, 26 sept.
169Q, ad 1; Rituale Rom., tit. IV, c. 4, de communione inflrmorum, n. 7.
« O. 1, de privOegiie ei emceaeihus pHvHegiatorum, V, 7, in Olem.
• Benedictua XIV, ep. encycL c Inter omnigenae », 2 fcbr. 1744, | 23; 8. O. de Sa-
cramentis, Bomana et aiiarum, 23 dec. 1912, ad III; 8. O. de Prop. Fide (O. P. pro Sin.),
20 aept 1789; inatr. (ad Bp. Scodren.), 11 pept. 1779, n. B; litt. encycl. 25 febr. 1859.
Digitized by
Google
M4 Oodew /iffit Oammiei
Can. 850.
Sacram commnnioneni per modum Viatici siTe publice siye priyatim
ad infirmos deferre, pertinet ad parochom ad normam can. 848, salTO
praescripto can. 397, n. 8 et can. 514, §§ 1-3 ^
Can. 851.
§ 1. Sacerdos sacram communionem distribuat azymo pane yel fer-
mentato, secundum proprium ritum '.
§ 2. Ubi vero necessitas urgeat nec sacerdos diversi ritus adsit, licet
sacerdoti orientali qui fermentato utitur, ministrare Eucharistiam in
azymo, vicissim latino aut orientali qui utitur azymo, mmistrare in fer-
mentato; at suum quisque ritum ministrandi servare debet *.
Can. 852.
Sanctissima Eucharistia sub sola specie panis praebeatur ^.
Art. II. — De eubiedo 8<icrM communiania.
Can. 853.
Quilibet baptizatus qui iure non prohibetur, admitti potest et debet
ad sacram communionem *.
^ C.l, de privUeffm et emoeeiibue privUegiatorum, T, 7, in Glem.; Leo X (in Gonc.
Lateranen. Y), connt c Dum intra », 19 dec. 1516» | 7; Clemens XII, lltt. ap. c Oomper-
tum 9, 24 aug. 1734, dub. XII; Utt. ap. c Conoredita Nohie », 13 maU 1730; Benedietna XIY,
const. c Omnium sollicitudinum n, 12 sepc. 1744, | 14, dab. XII, | 20-40; const. c Firman-
die >, 6 noY. 1744, | 0; Pius IX, const. c Apontolioae Sedis », 12 oct. 1809, | II, n. 14; Plus X,
const. c Tradita ab antiquie •, 14 sept. 1912, n. Y; S. C. C, Meeeanen,, mense ian. 1022;
Romana, 27 ang. 1067; Mantuana, 10 mart 1080; I^ovaHen,, 27 ang. 1096, ad 1; Aeculana,
7 ion. 1096; Hamien., 20 sept. 1099, ad 1; S. C. de Prop. Fide (C. G.), 13 inn. 1038; Utt
11 oct. 1780; 8. R. C, Spoletana Terrae de Visso, 20 ion. 1009, ad 1; Montie Regalie,
17 mart. 1003, ad 4; 8. Severi, 13 maU, 18 dec. 1750, ad 7; Rituale Rom., tit. lY, c. 4^ de
communione in/lrmorum,
3 C 14, X, de offlcio iudicis ordinarii, I, 31; Benedictos XIV, const. c Etei paeto-
ralis », 20 maii 1742, | YI, n. XI; ep. encycl. c Allatae aunt », 20 inl. 1755, | 23, 34; Pins X,
const. c Tradita ab antiguie », 14 sept. 1912, n. I; S. C de Prop. Fide, litt. (ad Ardiiep.
Smyrnen.), 24 sept. 1803; (C Q.), 30 apr. 1800, ad 2.
9 Pios X, const. « Tradita ab antiquis », 14 sept. 1912. n. II, V.
« Conc. Trident., sess. XXI, de communionc, c. 1, 2. can. 1, 2; Martinus Y (in Conc.
Constantien.), const. c In(er cunctas », 22 febr. 1418, art. 18, de qno errorum Wicleff et
Husz suspecti interrogandi; (in Ck)nc. ConKtnntleu.), const. « In eminentis », 22 febr. 1418;
Leo X, const. « Exsurge Domine », 15 iun. 1520, error 10, Martini Lutber, damn.; Bene-
dlctus Xiy, const. « Etsi pastoralfs », 20 m^ii 1742, | VI, n. XV; Utt. ap. € Fra le molti-
plicitd », 1 maii 1751; ep. encycl. c Allatae sunt », 20 iul. 1755, | 25; S. C de Prop. Fide,
instr. (pro Cbaldaeis), dec. 1777; decr. 6 oct. 1803, C, b; Missale Rom., tit Ritus ser-
vandus in celebratione missae, c. X, de oraiione dominica et aliis usque ad factam com-
munionem, n. 0.
« Alexander VII, Const. c Sacrosancti », 18 ian. 1058, | 2, n. XII, XIII; Clemens IX,
const. « In eaceUa », 13 sept. 1009, 1 1, n. XII, XIII, | 3; S. C de Prop. Fide, instr. (ad
Vic. Ap. Sutcbuen.), 29 apr. 1784; Rituale Rom., tit. IV, c. 1, de eanctisHmo BucharUtiae
sacramento, n. 8, 10; c. 4. de oommunione infirmorum, n. 1. — Vide etiam can. 781« | 2.
Digitized by
Google
Liber TeriiUM • De Relme 245
Oan. 864.
§ 1. PueriSy qui propter aetatis imbecillitatem nondum huius sacra-
menti cognitionem et gustum habent, Eucharistia ne ministretur ^
§ 2. In periculo mortis, ut sanctissima Eucharistia pueris ministrari
possit ac debeaty satis est ut sciant Corpus Christi a communi cibo
diacernere illudque reverenter adorare *.
§ 3. Extra mortis periculum plenior cognitio doctrinae christianae
et accuratior praeparatio merito exigitur^ ea scilicet^ qua ipsi fldei sal-
tem mysteria necessaria necessitate medii ad salutem pro suo captu per-
cipiant, et devote pro suae aetatis modulo ad sanctissimam Eucharistiam
accedant '.
§ 4. De sufficienti puerorum dispositione ad primam communionm
indicium esto sacerdoti a confessionibus eorumque parentibus aut iis qui
loco parentum sunt ^.
§ 5. Parocho autem est officium adyigilandi^ etiam per examen, si
opportunum prudenter iudicayerity ne pueri ad sacram Synaxim acce-
dant ante adeptum usum rationis yel sine sufflcienti dispoisitione; item-
que curandi ut usum rationis assecuti et sufficienter dispositi quampri-
mum hoc divino cibo reficiantur *.
Oan. 856.
§ 1. Arcendi sunt ab Eucharistia publice indigni, quales sunt ez-
eommunicatiy interdicti manifestoque infames, nisi de eorum poenitentia
et emendatione constet et publico scandalo prius satisfecerint *.
§ 2. Occultos vero peccatores, si occulte petant et eos non emendatos
agnoTerit, minister repellat; non autem, si publice petant et sine scandalo
ipsos praeterire nequeat \
1 Oonc. Trident» sess. XXI, de oommunione, c. 4, can. 4; BenedJctns XTV, const.
€ Btei paetonUis », 26 mall 1742, | II, n. VII; ep. encycl. « Anatae aunt », 26 lul. 1765,
I 24; 8. 0. 8. Off., 14 lun. 1741; (Tchely Meridio-Orlental.), 10 apr. 1861, ad 1; S. O. de
Sacramentia, decr. 8 aug. 1910, n. III; Ritnale Rom., tit. lY, c. 1, de sanctiaHmo Bucha-
rietiae eaoramento, n. U.
s 8. G. S. Off. (Tchely Merldio-Oriental.), 10 apr. 1861, ad 1; S. 0. de SacramentiB,
decr. 8 «ng. 1910, n. YIII.
< InnocenUus XI, conat. c Caeleatis Pastor », 20 noY. 1687, prop. 32, Michaelis de
MoUnos, damn.; Benedictns XIV, ep. encycl. € Btei minime », 7 febr. 1742, | 9; S. O.
8. Off., decr. 7 dec. 1690, prop. 23, dMmn.; S. O. de Sacramentis, decr. 8 aug. 1910, n. II,
Ul; 8. C. de Prop. Flde (C. Q.), 12 ian. 1869.
« S. C. de Sacramentis, decr. 8 ang. 1910, h. IV.
» Conc. Trident, sess. XXI, de oommunione, c. 4, can. 4; Benedictns Xrv, ep. encycl.
c Btei minime )i, 7 febr. 1742, | 9; const. c BtH paatoralia », 26 maU 1742, | II, n. VII;
8. O. de Prop. Fide (C. G.), 12 ian. 1869; Eituale Rom., ttt. IV, c. 1, de eanctisHmo Bu-
charietiae saoramento, n. II.
• 0. 24, D. LXXXVI; c. 9, O. XI, q. 8; c. 20, C. XXIV, q. 3; c. 95, D. II, de cons^
c. 8, 6, X, de usuris, V, 19; Benedictus XIV, ep. encycl. c Bm omnibns », 16 oct. 1106,
1 8 sq.; S. 0. S. Off., 27 iul. 1892, ad 1; S. C. de Prop. Fide, instr. (ad Vlc. Ap. Sutchuen.),
29 apr. 1784; S. Poenit, 10 dec. 1860, ad 20; Rltuale Rom., tit. IV, c. 1, de sanotissimo
Bueharistiae S€icramento, n. 8; c. 4, de communione inflrmorum, n. 1.
7 C. 2, X, de offlcio iudUHs ordinarii, I, 31; Benedictus XIV, ep. encycl. c B» omni-
Ims », 16 oct. 1756, | 9; S. C. S. Off. (Portus Aloisii), 1 aug. 1855; Rituale Rom., tit IV»
c. 1, de sanctisHmo Bucharistiae sacramento, n. 9.
Digitized by VjOOQiC
M6 Oode» luriM OanomM
Can. 856.
Nemo quem conscientia peccati mortalis graTat, qnantumcumqne
etiam se contritum existimety sine praemissa Bacramentali confessione
ad sacram communionm accedat; quod si urgeat necessitas ac copia con-
fessarii illi desit^ actum perfectae contritionis prius elidat ^
Oan. 857.
Nemini liceat sanctisBimam Eucharistiam recipere , qui eam eadem
die iam receperit^ nisi in casibus de quibus in can. 858, § 1.
Cajs. 858.
§ 1. Qui a media nocte ieiunium naturale non servayerit^ nequit ad
sanctissimam Eucharistiam admitti, nisi mortis urgeat periculum, aut
necessitas impediendi irreverentiam in sacramentum '.
§ 2. Inflrmi tamen qui iam a mense decumbunt sine certa spe ut
cito conyalescant, de prudenti confessarii consilio sanctissimam Eucha-
ristiam sumere possunt semel aut bis in hebdomada, etsi aliquam medi-
cinam yel aliquid per modum potus antea sumpserint '.
Oan. 859.
§ 1. Omnis utriusque sexus fldelis^ postquam ad annos discretionis,
idest ad rationis usum, pervenerit^ debet semel in anno^ saltem in
Paschate, Eucharistiae sacramentum recipere, nisi forte de consilio pro-
prii sacerdotis, ob aliquam rationabilem causam, ad tempus ab eius per-
ceptione duxerit abstinendum ^.
§ 2. Paschalis communio flat a dominica Palmarum ad dominicam
in albis; sed locorum Ordinariis fas est^ si ita personarum ac locorum
adiuncta exigant^ hoc tempus etiam pro omnibus suis fldelibus antici-
pare, non tamen ante quartam diem dominicam Quadragesimae, yel pro-
rogare, non tamen ultra festum sanctissimae Trinitatis *.
^ Gonc. Trident., aess. XIII, de Buchariatia, c. 7, can. 11; Leo X, const. « Bmnurge
Domine », 15 inn. 1520, error 15, Martini Luther, damn.; S. O. C, decr. « Saora Tridm-
tina 8ynodu9 y, 00 dec. 1005, n. 8; 8. C. de Prop. Flde, instr. (ad Vlc. Ap. Sutchu^.),
29 apr. 1784; Rltoale Rom., tit. lY^ c. 1, de ianctieaimo Bucfiaristiae saoramento, n. 8.
s O. 54, D. II, de cons,; Martinns V (in Gonc. Constantien.), conat c In eminentis »,
22 febr. 1418; Benedictns XIY, ep. « Quadam », 24 mart. 1756, | 3; S. 0. 8. Off. (Coreae),
5 inl. 1854, ad 1; Missale Rom., tlt. De defectfhua in celebratione misaarum oocurrentihue,
c. IX, de defectihuM diepoeitionie corporis, n. 1; Rltoale Rom., tit. lY, c. 1, de sanctieHmo
Bucharistiae sacramento, n. 3; c. 4, de communUme infirmorum, n. 4.
3 Benedictus XIV, ep. « Quadam », 24 mart. 1756, | 8, 9; S. C. 8. Off., 7 sept. 1897;
8. C. C, decr. 7 dec. 1906.
« 0. 12, X, de poenitentiis et remissionihus, V, 88; Conc. Trldent., sess. XIII, de
Bucharistia, can. 9; sess. XXI, tfo communione, c. 4, can. 4; Eogenias lY, ep. « Fide
digna », 8 iul. 1440; Benedictus XIV, ep. encycl. « Inter omnigenas », 2 febr. 1744, | 21;
ep. encycl. « Inter praeteritos », 3 dec. 1749, | 3; ep. encycl. « Magno cum », 2 lun. 1751,
I 21; Leo XIII, ep. encycL « Mirae oaritatis », 28 maii 1902; S. C 8. Off., 23 mart. 1656,
ad 1; 13 nov. 1669; 8. 0. de Sacramentia, deer. 8 aug. 1010, n. I; S. C. de Prop. Fide (81-
narum), 12 sept. 1645, ad 1; Rituale Rom., Ut. IV, c. 3, de communUme paschali, n. 1, 4.
» Eugenlue IV, ep. .« Fide digna », 8 iul. 1440; Benedlctus XIV, ep. encyd. « Inter
omnigenas », 2 febr. 1744, | 21; ep. encycl. « Magno cum », 2 iun. 1751, § 21, 22; 8. R. C,
Tifematen,, 22 mart. 1806; Rituaie Rom., tit. IV, c. 3, dc communione pasdhali, n. 2, 8.
Digitized by VjWWV IC
Liher TerHus - Z>e Behme U7
§ 3. Suadendum fidelibos nt huic praecepto satisfaciant in ana
quisqne paroecia; et qni in aliena paroecia satifif ecerint, curent proprium
parochum de adimpleto praecepto certiorem facere ^.
§ 4. Praeceptum paechalis communionis adhuc urget, si quia iliud
praescripto tempore, quavis de causa, non impleverit '.
Can. 860.
Obligatio praecepti communionis sumendae^ quae impuberes grayat^
in eos quoque ac praecipue recidit, qui ipsorum curam habere debent.
idest in parentes, tutores, confeasarium, institutores et parochum *•
Gan. 861.
Praecepto communionis recipiendae non satisfit per Bacrilegam com-
munionem ^.
G^. 862.
Expedit ut feria V maioris hebdomadae omnes clerici^ etiam sacer-
dotes qui ea die a Sacro litando abstinenty sanctissimo Ghristi Gorpore
in Missa soUemni seu conyentuali reficiantur '.
Gan. 863.
Excitentur fideles ut frequenter> etiam quotidie, pane Eucharistico
reficiantur ad normas in decretis Apoetolicae Bedis traditai^ utque Missae
adstantes non solum spirituali affectu^ sed sacramentali etiam sanctissi-
mae Eucharistiae perceptione, rite dispositiy communicent'
Oan. 864.
§ 1. In periculo mortis, quavis ex causa procedat, fideles sacrae
communionis recipiendae praecepto tenentur ^.
i Benedictas XIV, ep. encyd. c Magno oum », 2 lun. 17S1, % 21, 22; Pius X, oonflt.
c Tradita ah antiquie », 14 eept. Idl2, n. IV; S. G. de Prop. Fide. instr. (ad Deleg. Ap.
Aegypti)» 80 apr. 1882, n. 2»; litt. encycL 26 febr. 1896; Bltnale Rom., tit. lY, c. 8, de oom-
mmnione paechali, n. 8.
a Bogenins lY, ep. c Fide digna », 8 inl. 1440.
• 8. O. de Sacramentis, decr. 8 ang. 1910, n. IV.
« S. G. 8. Off., decr. 4 mart. 1679, prop. 56, damn.
• S. G. de Prop. Fide (Siam), U sept. 1841; S. R. G., Oivitaten., 27 sept 1696; Se-
guntina, 19 sept. 1654, ad 1; Oortonen,, 10 aept. 1701, ad 16; decr. gen. 27 aept. 1716;
Vomohen., 22 dec. 1770; Mutinen., 28 sept 1887, ad I; Amerina, 12 ang. 1854; Gaeremoniale
Bpiecopor., 1. II, e. XXIII, n. 6.
• C. 66, D. II, de con$.; Oonc. Trident., aeas. XIII, de Bucharistia, c. 8; sess. XXII,
de eaorifMo mieeae, c. 0; Innocentins XI, const. c Oaeleetie Pastor *, 20 noT. 1687, prop. 32,
MlctiaeHa de Molinoa, damn.; Benedictns XIV, ep. encyd. c Oertioree ejfecti », 18 nov.
1742, I 2-4; Pina IX, ep. encyd. c Ifoetis et Nohiscum », 8 dec. 1849; ep. encycl. c Singulari
quidem », 17 mart 1866; Leo XIII, ep. encycl. c Mirae caHtatia », 28 mali 1902; Pina X,
Utt encycl. c Bditae eaepe », 26 maii 1910; S. O. 8. Off., decr. 7 dec. 1690, prop. 23, damn.;
8. O. Bp. et Beg., Baiooen., 1 oct. 1889; S. O. de Sacramentis, decr. 8 ang. 1910, n. V, VI;
8. 0. O., decr. 12 febr. 1679; decr. « Saora Tridentina Synodue », 20 dec. 1905, n. 6; Ro-
mana et dliarum, 16 aept. 1906, ad 1; 8. O. de Prop. Fide, Instr. (ad V|c. Ap. Sntchnen.),
29 apr. 1784; instr. (pro Mission. Sin.), a. 1817; (O. G.), 12 ian. 1869; 8. R. O., Cameraoen.,
11 dec. 1886, ad II; Ritnale Rom., tlt. IV, c. 1, de eanctieeimo Bucharietiae eacramento, n. 2.
^ O. 9, O. XXVI, q. 6; c. 98, D. II, de con$.; Oonc. Nicaen. I, can. 18; S. Innocentius I,
ep. c Ooneulenti tihi », 20 febr. 405, c. 2; S. O. de Prop. Fide (O. P. pro 8in.), 20 febr.
1801; (O. P. pro Sin. — Tnnkin. Occldent), 21 inl. 1841, ad 1, 2; instr. 81 iul. 1902, n. 6.
Digitized by VjOOQIC
il8 Codem luriM CMmtmiei
§ 2. Etiamsi eadem die sacra commanione f nerint refectiy valde ta-
men suadendum, ut in vitae discrimen adducti denuo communicent.
§ 3. Perdurante mortis periculo« sanctum Viaticum, secundum pru-
dens confessarii conidllum, pluries, diHtiiictis diebus, adminiaitrari et
licet et decet ^.
Oan. 865.
Sanctum Viaticum inflrmis ne nimium differatur; et qui animarum
curam gerunt, sedulo advigilent ut eo infirmi plene sui compotes refl-
ciantur *.
Gan* 866«
§ 1. Omnibus fidelibus cuiusvis ritus datur facultas ut, pietatis
causa^ sacramentum Eucharisticum quolibet ritu confectum suscipiant *•
§ 2. Suadendum tamen ut suo quisque ritu fideles praecepto com-
munionis paschalis satisfaciant ^.
§ 3. Sanctum Viaticum moribundis ritu proprio accipiendum est;
sedy urgente necessitate, fas esto quolibet ritu illud accipere '.
Art. III. — De Umpore et loco quo aaera eomimmio dielribm poteet
Can. 867.
§ 1. Omnibus diebus licet sanctissimam Eucharistiam distribuere *.
§ 2. Feria tamen VI maioris hebdomadae solum licet sacrum Via-
ticum ad infirmos deferre ^.
§ 3. In Sabbato Sancto sacra communio nequit fidelibus ministrari
nisi inter Missarum soUemnia yel continuo ac statim ab iis expletis*.
§ 4. Sacra communio iis tantum horis distribuatur, quibus Missae
sacrificium offerri potest, nisi aliud rationabilis causa suadeat*.
^ Rituale Rom., tit. lY, c. 4, de oommunione infirmorum, n. 8.
t G. 08, D. II, de oone.; Conc. Nicaen. I, can. 18; 6. Innocentias I, ep. c Coneulenti
Hhi », 20 febr. 406, c. 2; Alezander YII, conat. c Sacroeanoti », 18 ian. 1668, | 2, n. XIII;
Glemens IX, conat c In emcelea », 18 sept 1600, | 1, n. XIII, | 3; Benedictns XIV, ep.
encyd. c Inter omnigenae », 2 febr. 1744, | 22; const c Firmandie », 6 nov. 1744, | 0; 8. C.
de Piop. Flde, Instr. 81 inl. 1002, n. 6; Ritoale Rom., tit IV, c. 4, de oommunUme infir-
morum, n. 1; tit. V, c. 4, de viHtatione ei cura infirmofum, n. 10.
3 Benedictns XIV^ const. c RtH pt^etoram », 26 maU 1742, | VI, n. XIII, XIV;
Leo XIII, litt. ap. c Orientalium », 80 noY. 1804, n. II; Plus X, const. c Tradita ab Mtl-
quie », 14 sept. 1012, n. III; S. C. de Prop. Fide, decr. 18 aog. 1808; Utt encycl. 26 febr. 1S06.
« Pins X. const. c Tradita ah antiquia », 14 aept. 1012, n. IV; 8. C. 8. Off., 12 dec.
1821; 8. C. de Prop. Fide (C. G.), 11 dec. 1838, ad 28; litt. encycl. 26 febr. 1806.
» Pine X, connt. c Tradita ah cntiQuie », 14 sept. 1012. n. V: 8. G. 8 Off.. 12 dec. 1821;
8. C. de Prop. Fide (C. O.). 11 dec. 1838. ad. 23; Jnstr. (ad Deleg. Ap. Aegyptl). 30 apr.
1862, n. 2», Sf^, decr. 6 oct 1868, G, d; decr. 18 ang. 1803; Utt. encyd. 26 f^br. 1806.
• 8. C. C, decr. 12 febr. 1670; 28 nov. 1012.
r 8. G. G., decr. 12 ftebr. 1670; 8. R. C., iMoana, 15 maii 1746; Miasale Rom., Ruhrioa
ln feria V. in Coena Domim.
• 8. R. C, Tifematen., 22 mart 1806; 28 apr. 1014, ad II.
t 8. R. C, Tuden., 7 sept. 1816, ad 28; Ordinie FF. Minorum Provinciae Poriugai-
iiae, n inn. 1004« ad L
Digitized by
Google
Liher Tertiu» - De Rehus 949
§ 5. Sacmm tamen Viaticnm quacanque diei ant noctis hora mi-
nistrari potest ^
Gan. 868.
Sacerdoti celebranti non licet Eucharistiam intra Missam distri-
bnere fldelibns adeo distantibus ut ipse altare e conspectn amittat ^.
Can. 869.
Sacra communio distribui potest ubicnnqne Missam celebrare licet,
etiam in oratorio priyato, nisi loci Ordinarius, instis de cansis, in casi-
bus particularibns id prohibnerit '•
TITULUS IV.
De poenitentia.
Can. 870.
In poenitentiae Racramento, per indicialem absolutionem a legitimo
ministroimpertitam, fldeli rite disposito remittnntur peccata post baptis-
mnm commissa^.
Caput I.
De tninistro sacramenti poenitentiae. \
Can. 871.
Minister huias sacramenti est solas sacerdos '.
^ Ritnale Bom., tit. IV, c. 4, de communUme infirmorum, n. 10.
a S. B. O., Florentina, 19 dec. 1829, ad 1; lanuen., 7 dec. 1844; Ordinis Minorum
Vfiuodnorum Sanoti Frdnoieci, 24 mart. 1860, ad I; Sooietatie lesu, 11 maii 1878, ad VIII.
a S. O. O., decr. 12 febr. 1079; S. B. O., UrhU et OrhieT 8 maii 1907.
« O. 49, SL, 88, D. I, (f6 poenit,; c. 1, D. VI, de poenit^ c. 1, X, de summa Trinitate
et fide oatholioa, I, 1; Oonc. Trident., eees VI, de iuatificaiione, c. 14, can. 29; sess. VII,
de eacramentis in genere, can. 1; sess. XIV, de poenitentia, c. 1-8, can. 1-4, 9, 12, 15; Pio-
fesBlo fldei (in Oonc. Lngdonen. II) a Idlchaele Palaeologo Gregorio X oblata, a. 1274;
Benedictoa XII, a. 1341, prop. 48, 01, 62, Aimeoorom, damn.; Bugenias IV (in Oonc. Flo-
rentin.), const. c Bwultate Deo », £2 nov. 1439, | 18; Leo X, const. c Bmeurge Domine »,
15 inn. 1520, errorea 5, 10-12, 14, Martini Lnther, damn.; S. Pioa V, const. < Bx omnibue
ajflictionihUB », 1 oct. V5ffl, errores 67, 58, Midiaelis Baii, dumn.; Urbanns VIII, const.
c In eminenti », 6 mart. 1641, | 2, 8; Pins. VI, const. c Mediator », 11 nov. 1784, 8 5; conat.
c Auctorem fldei », 28 ang. 1794, prop. 36, 88, Synodi Pistoricn., damn.; S. O. S. Off., decr.
4 mart. 1679, prop. 64, damn.; 8 dec. 1874; Bitnale Bom., tit. III, c. 1, de sacramento
poenitentiae, n. 1, 2. — Vide etiam can. 886.
4 O. 51, 78, S^ D, 1. de poenit,; c. 1, D. VI, de poenit.; c. 10, X, de poenitentiie et
remieeionibus, V, 88; Oonc. Trident., sess. VI, de iuetificatione, c. 14; sess. XIV, de poeni-
tentia, c. 1, 2, 5-7, 9, can. 10; sess. XXIII, de ordine, c. 1; Innocentias II, ep. « TcBtante
ApoBtolo », 16 inl. 1141, capitul. 12, Petri Abaelard, danm.; Martinus V (in Conc. Constan-
tien.), const. < Inter cunctM », 22 febr. 1418, art 20, 21, de quibns errorum Wicleff et
Hnas snspecU interrogandi; Bugenius IV (in Ck>nc. Florentln.), const. « Ewultate Deo »,
22 noT. 1439, 1 13; Leo X, const. « EsDsurgt Domine », 15 iuu. 1520, error 13, Martinl Luther,
damn.; Gregorins XIII, const. « Ofitcii noHri », 6 aug. 1574, | 2; Olemens VIII, const. « Etei
Digitized by ^
lOogle
960 CotfMi InriM Oa$umM
Oan. 872.
Praeter potestatem ordinis^ ad yalidam peccatoram absolutionem
requiritur in miniBtro potestas iurisdictioniSi siye ordinaria siTe dele-
gata, in poenitentem ^.
Oan. 873.
§ 1. Ordinaria iurisdictione ad confessiones excipiendaa pro nni-
versa Ecclesia, praeter Bomannm Pontiflcem, potiantur S. B. E. Oar-
dinales; pro sno qnisqne territorio Ordinarius loci^ et p^ochns aliique
qui loco parochi sunt *.
§ 2. Hac eadem iurisdictione gaudent etiam canonicus poenitentia-
rius ecclesiae quoque collegiatae, ad normam can. 401, § 1, et Superiores
religiosi exempti pro suis subditis, ad normam constitutionum '.
§ 3. Haec iurisdictio cessat amissione (^cii, ad normam can. 183,
et, post sententiam condemnatoriam vel declaratoriam, ezcommunica-
tione, suapensione ab officio, interdicto ^.
Oan. 874.
§ 1. lurisdictionem del^^atam ad recipiendas confessiones quorum-
libet sive saecularium siye religiosorum confert sacerdotibus tum saecu-
laribus tum religiosis etiam exemptis Ordinarius loci in quo confessiones
excipiuntur; sacerdotes autem religiosi eadem ne utantur sine licentia
saltem praesumpta sui Superioris, flrmo tamen praescripto can. 519 **.
§ 2. Locorum Ordinarii iurisdictionem ad audiendas confessiones
habitualiter ne concedant religioeis qui a proprio Superiore non prae-
alia9 3, 1 dec. 1001; UrbannB VIII, const c ApotMatu» olflcMm », 23 mart. 1028, | 8;
Benedictas XIV, const c Raoerdo» in aetemum », 20 apr. 1744; ep. encycl. c Quam ffrave »,
2 aug. 1757, | 15-20; const. c Divinarum », 2 aug. 1757; Pontiflcale Bom., tit. De ordina-
tione preshyteri; Kitaale Rom., tit. III, c 1, ile eacramento poenitentiae, n. 1.
1 G. 2, tfe poenitentii» et remissionitue, V, 10, in VI»; Oonc. Trident., sess. XIV, de
poenitentia, c. 7; fless. XXIII, de ref,, c. 15; Bngenins IV (in Oonc. Florentin.), const.
c Bwultate Deo », 22 noT. 1439, | 13; Gregorins XV, const. c IneorutahUi », 5 fiebr. 1022,
1 1; Innocentins X, const c C7iiffi Hcut », 14 maii 1048, | 3, 4, 1, ad 9, 10; Glemens X, const.
c tiupema », 21 inn. 1070, | 1, 4; Innocentins XII, const c Oum eicut », 19 apr. 1700; Inno^
centins XIII, const. c Apoetolici ministerii », 28 maU 1723, | 19; Benedictns XIII, const.
« /n aupremo », 23 sept. 1724, 1 10, 28; const. c PastoraHe oiflcii », 27 mart. 1720, | 3, 7-9;
Glemens XII, const. c Admonet No$ », 11 ang. 1735, | 1, 3; Benedictns XIV, const. « BtH
paHorali» », 00 maii 1742, 8 V, n. VII; const. < Apoatolica indulta », 5 ang. 1744, | 3, 5;
ep. encyd. « Apoetolicum miniHerium », 80 maii 1753, 8 7; Pins VI, const. c Auctorem
HdH », 68 ang. 1794, prop. 37, Synodi Pistorien., damn.; 8. G. S. Off., decr. 24 sept. 1005,
prop. 13, 10, damn.; S. G. Bp. et Reg., 9 ian. 1001; decr. 7 ian. 1017; S. G. G., HHdeehe-
men,, 10 sept, 18 nov. 1700; S. G. de Prop. Fide (G. P. pro Sin. — Ghan-si), 10 ian. 1808;
Bitnale Rom., tit. in, c. 1, de eaoramento poenitentiae, n. 1.
2 Conc. Trident., «ess. XXIII, de ref,, c. 15; Gregorins XV, const. c InscrutahiU »,
5 febr. 1022, 8 1; Glemen^ X, const. « Supema », 21 iun. 1070, 8 1; Glemens XII, const.
« Admonet Ifo» », 11 aug. 1785, 8 1> 3; Benedictus XIV, const « EtH paetorali» », 20 maii
1742, 8 V, n. VII; ep. encycl. c Apo»tolicum mini»terium », 30 mali 1753, 8 '^*
3 Glemens X, const. « Supema », 21 iun. 1070, 8 4; 8. G. G., Parieien., 30 mart.
1594. — Vide etiam con. 518, 8 2.
4 Vide etiam can. 2281, 8 3; 2275. n. 2; 2284.
« G. 2, de poenitentU» et refni»»ionihu», V, 10, in VI*; c. 2, de eepulturU, III, 7, in
Glem.; c. un., de iudicii», II, 1, in Bxtravag. com.; c. 2, de »epulturi», III, 0, in BztraTag.
com.; Gonc. Trident, sess. XXIII, de ref,, c. 15; 8. Pius V, const. « Romani Pontif^ »,
Digitized by
Google
Liber TertiuB - De Rehue 251
flentantiir; iis vero qtii a proprio Superiore praesentantur, sine gravi
cansa eam ne denegent, firmo tamen praescripto can. 877 ^.
Oan. 875.
§ 1. In religione clericali exempta ad recipiendas confessiones pro-
fessomm, noyitiornm aliommye de qnibus in can. 514, § 1, iurisdictionem
del^;atam confert qnoqne prc^rins eornndem Superior, ad normam con-
stitutionum; cui fas ent eam concedere etiam sacerdotibus e dero aaecu-
iari aut alius religionis '.
§ 2. In religione laicali exempta, Superior proponit confessarium,
qui tamen iurisdictionem obtinere debet ab Ordinario loci, in quo reli-
gioea domus reperitur.
Can. 876.
§ 1. Bevocata qualibet contraria particulari l^e seu privilegio, sa-
cerdotes tum saeculares tum religiosi, cuiusvis gradus aut officii, ad con-
fessiones quarumcunque religiosamm ac noyitiamm valide et licite reci-
piendas peculiari iurisdictione indigent, salvo praescripto can. 239» § 1,
n. 1, 622, 523 \
§ 2. Hanc iurisdictionem confert loci Ordinarius, ubi religiosamm
domus sita est, ad normam can. 525.
Oan. 877.
§ 1. Tum locorum Ordinarii iurisdictionem, tum Superiores religiosi
iurisdictionem aut licentiam audiendarum confessionum ne concedant,
6 aug. 1571, I 2, 8; GregoriQs XV, ooost c JnBiyrutahUi », 5 febr. 1622, | 1; Urlmiias VIII,
const c Outn eicut », 12 fiept. 1(128, 1 1; Innocentias X, const. c Oum eicut », 14 maii 1648, 1 8,
4, 1, ad 9, 10; Olemens X, const c firiiperfia », 21 iun. 1070, | 4; Innooentins XII, const. c BmO'
navit », 6 sept. 1098, | l; const c Oum eicut », 19 apr. 1700; Innocentins XIII, const. c Apo-
etolioi minieterU », 28 maii 1728, 1 19; Benedictna XIII, conat. c /n eupremo », 28 sept. 1724,
1 16, 28; const. c PMtoralis oifloi% », 67 mart. 1726, f 8, 7; Olemens XII, const. c Admonet
^09 », 11 ang. 1785, f 1, 8; Benedictas XIY, const. c Apoetolioa indulta », 5 ang. 1744, f 8,
5; ep. encyd. c Apoetolicum minieterium n, 80 maii 1758, f 7, 12, 22; S. O. S. Off., decr.
24 sept 1665, prop. 18, 16, damn.; 8. O. Bp. et Reg., Zagahrien,, 14 tiec. 1674; Lueitana,
11 apr. 1698; Ordinie Praedioatorum, 2 mart. 1866, ad 1; S. O. 0., Pharen., 12 maii 1594,
ad 8; Braoharen,, 24 maii 1601, ad 2; CaXaguritana, 6 inl. 1608; Aretina, 26 oct. 1631; Oaaer-
tana, 10 sept. 1638, ad 2; S. Angeli Longobardorum, 30 maii 1637; Civitatis Piehis, 19 ian.
1641; Nulliue, 15 oct. 1644; IfeapoUtana, 14 apr. 1646; Brugen,, 10 ion. 1662, ad 1; decr.
12 febr. 1679; Patavina, 11 dec. 1688; Posnanien,, 19 nov., 8 dec. 1707, ad 2; HUdeahemen,,
16 aept, 18 nov. 1769; Baren., K sept. 1858; Baren., l apr. 1876, ad 1.
^ O. 2, de^pulturie, III, 7, In Olem.; c. un., de iudidis, II, 1, in Bxtravag. com.;
c. 2, de aepulturis, III, 6, in Bztravag. com.; Leo X (in Oonc. Lateranen. V), const. « Dum
intra », 19 dec. 1516, f 6.
s Olemens VIII, decr. c Sanctissimun », 26 maii 1598, f 8; Olemens X, const. c Su-
pema », 21 inn. 1670, f 4; Olemens XII, const. c Admonet Nos », 11 aug. 1735, S 2, 3; S. O.
Bp. et Reg., Pisden. seu Ordinis Eremitarum 8. Augustini, 3 inn. 1864; S. O. O., ParU
sien,, 80 mart. 1594; decr. 21 sept. 1624, f 1.
3 Gregorina XV, const. c iMcruiahHi », 5 febr. 1622, f 5; Olemens X, const. c Su-
pema », 21 inn. 1670, f 4; Innocentins XIII, const. c Apostolici ministerii », 23 maii 1728,
f 20; Benedictna XIII, const. « In supremo », 23 sept. 1724, f 17, 28; const. c Pastoralis
offlcii », 27 mart. 1726, f 8, 8; Olemens XII, const. c Admonet Nos », 11 aug. 1735, f 1, 8;
Benedictns XIV, const. c Ad mUitaniis », 30 mart. 1742, f 20; ep. encycl. c Demandatam »,
24 dec. 1743, f 24; Olemens XIII, oonst. c Inter multiplices ». 11 dec. 1758, f 5-7; S. O. O.,
Olomucen,, 7 iun., 2 ang. 1755, ad U, 12; S. O. de Prop. Fide (C. G.). 11 dec. 1838, ad 9.
Digitized by
Google
ftS Codem Iwri9 Oanonici
nisi iis qui idonei per examen reperti f uerint, nisi agatnr de sacerdote
cuias theologicam doctrinam alinnde compertam habeant ^.
§ 2. Si post concessam iurisdictionem ant licentiam prndenter dn-
bitent nom probatns a se antea sacerdos pergat adhnc idoneus esse, enm
ad novnm doctrinae periculnm adigant, etsi agatur de parocho aut cano-
nico poenitentiario *.
Can. 878.
§ 1. lurisdictio delegata aut licentia audiendarum confessionum
concedi potest certis quibusdam circumscripta flnibus '.
§ 2. Caveant tamen locorum Ordinarii ac religiosi Superiores ne
iurisdictionem aut licentiam sine rationabili causa nimis coarctent ^.
Can. 879.
§ 1. Ad confessiones valide audiendas opus est iurisdictione scripto
yel verbis expresse concessa '.
§ 2. Pro concessione iurisdictionis nihil exigi potest *.
1 Gonc. iMdent., sess. XXIII, dc ref,, c. 15; Leo X (in Oonc. Lateranen. V), oonBt
c Dum intra », 19 dec. 1516, | 6; S. Pins V, oonst. < Romani Ponti/lois », 6 aug. 1571, | 2;
Oregorins XV, oonst. < InscrutahUi », 5 febr. 1622, 1 1; UrtNmus VIII, const. < Oum 9iout »,
12 sept 1628, 1 1; Clemens X, const. < Supema », 21 ion. 1670, | 5; Innocentios XIII, const,
< Apostolici miniaterii », 28 maU 1723, | 20; Benedictas XIII, const < In ifupremo », 28 sept.
1724, 1 17, 28; const. < PaatoraliM oifloii », 27 mart 1726, | 8, 8; Clemens XII, const « Admo-
net li/09 », 11 ang. 1736, | 1, 8; Benedictos XIV, const < Ad mUitantis », 80 mart. (1742,
1 20; ep. encycl. < Apoatolicum ministerium », 30 maii 1758, 8 7, 8; Clemens XIII, const.
< Inter multiplices », 11 dec. 1758, | 5-7; S. C. Bp. et Reg., Venetiarum, 15 mart. 1504;
AeHna, 29'maii 1846, ad 4; 8. C. C, Olomuoen., 7 iun., 2 ang. 1756, ad 18; 8. C. de Prop.
Fide (C. G.), 17 mart. 1760; (C. G.), 2 ang. 1762; decr. 13 apr. 1807, n. XII.
3 Clemens X, const. < Supema », 21 iun. 1670, | 5; Innocentins XII, oonst. < Ema-
navit », 6 sept. 1608, f l; Clemens XII, const. < Admonet No$ », 11 ang. 1736, | 2, 8; Bene-
dictns XIV, const < Apoatolioum ministerium », 80 maii 1758, | 9; S. C. Bp. et Reg., To-
letana, 22 apr. 1596; Oranaten., 25 inl. 1597, ad 1; Lusitana, 11 apr. 1698; 8. C. C, Panor-
mitana, mense sept. 1586, ad 4; yuUtut, 22 ian. 1698; Anconitana, 11 sept. 1610; Patavina,
17 ian. 1664, nd 4; Pampttonen., 16 ian. 1667.
3 Clemens X, const. < Supema », 21 inj&. 1670, | 4; Innocentins XIII, const « ApoMto-
lici minieterii », 63 maii 1723, | 19; Benedictns XIII, const. < In supremo », 23 sept. 1724,
1 16, 28; const. < Paatoralis offlcii », 27 mart. 1726, | 8, 7; Clemens XII, const. < Admonet
Ao« », 11 aug. 1736, I 2, 8; Benedictus XIV, const. < Ad mUitantiB », 80 mart. 174% 1 15;
const < Apostolica indulta », 5 aug. 1744, | 3, 6; ep. encycl. < Apostolicum ministerium »,
80 maU 1753, | 9; Clemens XIII, const. < Inter multiplices », 11 dec. 1758, | 5-7; 8. C C^,
Caduroen., 7 oct. 1662, ad 2; Olomucen., 7 iun., 2 aug. 1756, ad 4; Nullius OrheteUi, 14 apr.,
2 iun. 1821; 8. C de Prop. Fide (C G.), U dec. 1838, ad 5.
4 Gregorius XVI, ep. < AUatum isthtnc », 12 oct. 1843; 8. C Bp. et Reg., Ifedioki-
nen„ 18 maii 1622; 18 sept 1641; Pisauren., 22 sept. 1645; 8. C C, GaUiarum, 26 apr. 1653;
Senonen., 28 febr. 1654, ad 1; Ypren., 22 sept, 1668; Umtriaticcn., 16 mart. 1660; S. B. C,
PeruHna, 13 maii 1719.
s Gregorius XV, const. < Insorutahili », 5 febr. 1622, 1 1; Innocentius X, const. < Cum
aiout », 14 maii 1648, | 8, 4, I, ad 9, 10. II, ad 5, 6; Clemens X, const. < Supema », 21 iun.
1670, I 1; Innocentius XIII, const. < Apostolici ministerii », 23 maii 1728, | 19; Benedi-
ctus XIII, const. < In supremo », 23 sept. 1724, 1 16, 28; const. < Paatoralis offloU », 27 mart
1726, I 3, 7-9; Clemens XII, const. < Admonet Nos », 11 aug. 1735, S 1, 3; Benedictus XIV,
const. < Apoatolica indulta », 5 aug. 1744, | 3, 5. — Vide etiam can. 876.
• Conc. Trident., sess. XXIII, de ref., c. 15; Grefi^orius XV, const < InscmtahUi »,
5 febr. 1622, | 1, 5; Clemens X, const. < Supema », 21 iun. 1670, | 1; Clemens XII, const.
Digitized by
Google
Ldber Tertiu9 - De Relms {53
Oan. 880.
§ 1. Loci Ordinarios yel Superior religiosos iurisdictionem yel licen-
tiam ad audiendas conf essiones ne reyocent aut snspendant, nisi grayem
ob caosam K
§ 2. At grayes ob causas Ordinarius potest etiam parocho aut poeni-
tentiario confessarii munus interdicere, salyo recursu in deyolutiyo ad
Sedem Apostolicam^
§ 3. Non tamen licet Episcopo, inconsulta Sede Apostolica, si de
domo formata agatur, omnibus alicuius religiosae domus confessariis
una simul iurisdictionem adimere '.
Can. 881.
§ 1. Omnes utriusque cleri sacerdotes ad audiendas confessiones
apprdbati in aliquo loco, siVe ordinaria siye delegata iurisdictione instru-
ctiy possunt etiam yagos ac peregrinos ex alia dioecesi yel paroecia ad
sese accedentes, itemque catholicos cuiusque ritus orientalis, yalide et
licite absolyere*.
§ 2. Qui ordinariam habent absolyendi potestatem, possunt subditos
absolyere ubique terrarum '.
Gan. 882.
In periculo mortis omnes sacerdotes, licet ad confessiones non appro-
bati^ yalide et licite absolyunt quoslibet poenitentes a quibusyis peccatis
aut censuriSy quantumyis reseryatis et notoriis, etiamsi praesens sit sa-
cerdos approbatus, salyo praescripto can. 884, 2252 *.
c Admonet N08 », 11 aog. 1735, 1 1, 8; Clemens Xiy, ep. encyel. c Decet quam mawime »,
21 sept. 1709, I 24.
1 Qregorins Xy, oonst. c iMcrutabili 3, 5 febr. 1022, | 6; Innocentius X, const. c Cum
eiout », 14 maii 1648, | 4, II, ad 2; Clemens X, const. c Supema », 21 iun. 1070, | 6, 0; Inno-
oentios XII, const. c Bmanavit », sept. 1606, | 1; Clemens XII, const. c Admonet N08 »,
11 ang. 1735, 1 1-3; Benedictos Xiy, const. c Ad mUitanti^ », 30 mart. 1742, | 15, 20; ep.
encycl. c Apoetolioum ministerium », 30 maii 1753, | 9; 8. C. Up. et Reg., Bononien., 8 febf.
1509; decr. 20 nov. 1615; J/ueitana, 11 apr. 1698; Camerinen,, 9 dec. 1740, ad 2; Niooteren,,
30 aept. 1746, ad 8; 8, Miniati, 19 iun. 1806; 8. C. C, Panormitafia, mense sept. 1585, ad 4;
MOeten., 24 inl. 1643; 8 C. de Prop. Fide (C. G.). 11 dec. 1838, ad 5.
2 Oregorius Xy, connt. c Jneorutabili », 5 febr. 1622, | 5; Clemens XII, const. c Admo-
net Nos », 11 aug. 1735, | 1, 3; 8. C. de Piop. Fide (C. 0.), 11 dec. 1838, ad 5; (C. Q.\
11 dec. 1839, ad 4.
s Innocentius X, const. c Cum sicut », 14 maii 1648, | 4, II, ad 1; Clemens X, const.
c Supema », 21 iun. 1670» 8 6; Innocentius XII, const. c Bmanavit », 6 sept. 1698, | 1; 8. C.
Bp. et Beg., decr. 20 nov. 1615; 8amen„ 24 apr. 1671; lAiHtana, 11 apr. 1698; Minorum
ObBervantium, 28 nov. 1732; 8, Deodati, 13 mart. 1896.
« Clemena X, const. c Supema », 21 iun. 1&70, | 7; 8. C. 8. OfT., 28 nov. 1725, ad 7;
S. C. C, VUnen., 25 iun. 1639, ad 5; Burgi 8. 8epulcri, 20 sept. 1698, ad 3, 4; 8. C de
Prop. Fide, instr. (ad Archiep. Aleppen.), 2 iun. 1835; (C O.), 11 dec. 1838, ad 12, 13;
instr. (ad Deleg. Ap. Aegypti), 30 apr. 1862, n. 2».
« Benedictus XIV, const. c Etsi paaioralie », 26 mali 1742, | V, n. V, VI; ep. encyd.
c Apostolicum ministerium », 30 maii 1753, S 22; 8. C C, Civitatie Plehia, 19 ian. 1641;
Burgi 8. 8epulcri, 20 sept. 1698, ad 3, 4; Posnanien., 19 nov., 3 dec. 1707, ad 1; 8. C de
Prop. Fide (C P. pro Sin.), 8 dec. 1835.
• C 14, C XXVI, q. 6; c. 1, de privilegiia, V, 7, in Extravag. com.; Conc. Trident.,
Mi. XIV, de poenitentia, c. 7; Innocentius XII, const. c Cum aicut », 19 apr. 1700; Bene-
Digitized by
Google
254 Oodw lwri9 OimanM
Oan. 883.
§ 1. Sacerdotes onrnes maritimam iter arripientes, dummodo vel a
proprio Ordinario, vel ab Ordinario portus in quo nayim conscendnnty
vel etiam ab Ordinario cuiusyis portus interiectr per guem in itinere
transeunt, facultatem rite acceperint conf essiones audiendi, possunt, toto
itinere, quorumlibet fidelium secum nayigantium confessiones in nayi
ezcipere, quamvis navis in itinere transeat vel etiam aliquandiu consi-
stat yariis in locis diyersorum Ordinariorum iurisdictioni subiectls K
§ 2. Quoties yero nayis in itinere consistaty possunt confessiones
excipere tum fldelium qui quayis de causa ad nayim accedant, tum eornm
qui ipsis ad terram obiter appeHentibus confiteri petant eosque yalide ae
licite absolyere etiam a casibus Ordinario loci reseryatis '.
Gan. 884.
Absolutio complicis in peccato turpi inyalida est, praeterquam in
mortis periculo; et etiam in periculo mortis, extra casum necessitatis, est
ez parte confessarii illicita ad normam constitutionum apostolicarum et
nominatim constitiitionis Benedicti XIY Sacramentum Poenitentiaey
1 lun. 1741 \
Can. 885.
Etsi preces, ab Ecclesia formulae absolutoriae adiunctae, ad ipsam
absolutionem obtinendam non sint necessariae, nihilominus, nisi iusta
de causa, ne omittantur ^.
Gan. 886.
Si confessarius dubitare nequeat de poenitentis dispositionibus et
hic absolutionem petat, absolutio nec deneganda, nec differenda est '.
dictoa Xiy, const. c Pia Mater », 5 apr. 1747; B. C. S. Off. (Kentoky), 9 mali 1821; (CSn-
cinnat.), 13 sept. 1869, ad 1; (Smyrnen.). 30 lun., 7 iul. 1864, ad 6; 29 inl. 1891; lltt. 19 aug.
2891, ad 3; 8. C. Bp. et Reg., 9 ian. 1601; decr. 7 ian. 1617; Ritnale Rom., tit. III» a 1, de
tacramenlo poenitentiae, n. 1, 23.
1 S. C. S. Off., decr. 17 mart. 1869; decr. 9 apr. 1900; 13 dec. 1901; decr. 23 ang. 1906;
8. C. de Prop. Fide, decr. 4 febr. 1907.
i 8. C. S. Off., 13 dec. 1906.
s Benedictns Xiy, const « Apoatolid munerii », 8 febr. 1745, § 2-4; const. « Convo-
oatie », 25 nov. 1749, n. XXIII; ep. encycl. c Inter praeteritoa », 3 dec. 1749, | 56 sq.; Ut^.
encycl. « Benedictua Deu» », 25 dec. 1750, | 5; Pins IX, const. < Apoatolicae Sedii », 12 oct.
1869, 1 1, n. 10; 8. C. 8. Off., decr. 24 sept. 1665, prop. 7, damn.; (Cincinnat.), 18 eept 1809»
ad 3, 4; (Briocen.), 18 iul. 1860; instr. 20 febr. 1866; 4 apr. 1871; (Petrocorlcen.), 5 dec. 1883,
ad 2; 13 ian. 1892, ad 3; 8. C. C, Colonien,, 16 nov. 1720, ad 3, 4; 8- Poenit., 19 febr. 1896.
* Conc. Trldent., sess. Xiy, de poenltentia, c. 3; 8. C. 8. Off. (yic. Ap. Sandwic),
11 dec. 1850, ad 16; 8. R. C, Veronen,, 11 mart. 1837; Rituale Rom., tit III, c. 2, Aheo-
tutionie forma.
« C 7, 8, 10. C XXVI, q. 6; c. 49, 57, D. I, de poenit.; c. 75, D. ly, de oone,; Cle-
mens XI, const. « Unigenitue », 8 sept. 1713, prop. 87,' Paschasil Quesnel, damn.; const.
« Paetoralis officii », 28 aug. 1718, | 4; Benedictns Xiy, ep. encycl. « Btii minime », 7 febr.
1742, 8 12; ep. encycl. « Apoatolica Conetitutio », 26 iun. 1749, | 22; Pius VX, const < AucUh-
rem fldei », 28 aug. 1794, prop. 36, Synodi Pistorien., damn.; 8. C 8. Off., decr. 4 mart.
1679, prop. 60, 61, 64, damn.; decr. 7 dec. 1600, prop. 17, damn.; 87 mail 1761, ad 2;
(Kentuky), 9 maii 1821; 27 iun. 1838; (Hierosolymae), 13 ian. 1864; 8. 0. Dp. et Reg.»
Digitized by
Google
Uber Tertim9 - De Rebus 965
Oan. 887.
Pro qualitate et numero peccatonmi et coDditione poenitentis salu-
tares et conyenientea satisfactiones confessarius ininngat; qnas poeni-
tena volenti animo excipere atque ipse per se debet implere ^
Gan. 888.
§ 1. Meminerit sacerdos in andiendis confessionibus se iudicis pari-
ter et medici personam saatinere ac divinae iustitiae simnl et misericor-
diae ministmm a Deo constitntum esde nt honori divino et animamm
salnti consnlat '.
§ 2. Caveat omnino ne complicis nomen inquirat, ne cnriosis aut
inutilibus quaestionibus, maxime circa sextnm Decalogi praeceptnm,
quemquam detineat, et praesertim ne iuniores de iis quae ignorant im-
pmdenter interroget '.
Gan. 889.
§ 1. Sacramentale sigillnm inyiolabile est; quare caveat diligenter
confessarius ne verbo aut signo aut alio quovis modo et quayis de causa
prodat aliquatenus peccatorem ^.
Baiocen,, 1 oct 1889; 8. G. de Prop. Flde (C, O. — Omatantiziop.), 4 febr. 1604» ad 2; instr.
(ftd Visltator. Ap. Tonkln. Occident), 8 oct 1786» n. 1; (C. P. pro Sin.), 28 dec. 1770;
inatr. (ad Vic. Ap. Sntctinen.), 29 apr. 1784; (C. P. pro Sin.), 18 ian. 1794; instr. 16 ian.
1808; decr. 18 apr. 1807, n. XXI; instr. (ad Vic. Ap. Oxshinchin.), mense aug. 1827; (C. P.
pro Sin.), 19 inl. 1888; S. Poenit., 18 noy. 1901; Bitnale Rom., tit. III, c. 1, ife tacraffienlo
poenitentiae, n. 22, 21 — Tide etiam cun. 870.
^ C. 78, D. I, de poenii^' c. 12, X, tfe poenitenHie et remieeionihui, V, 88; c. 2, de
eepulturie, III, 7, in Clem.; c. un., de iudiciii, II, 1, in BxtraTag. com.; c. 2, de eepultu-
rie, III, 0, in Bxtrayag. com.; c. 1, de privHegUe, V, 7, in Bxtravag. com.; Conc. Trident,
oees. VI, de iuetiflcatione, c. 14; sess. XIT, de poenitentia, c. 8, 6, 8, 9, can. 4. 12-15; BCar-
tinns V (in Conc. Constantien.), const. c Inier ounctae », 22 febr. 1418, nrt 21, de qno
erromm Wicleff et Huss inspectl interrogandi; Bugenina IV (in Conc. Florentin.), const.
c Bmultate Deo », 22 noy. 1489, 8 18; Benedictns XIV, const c EtH paatortaie », 26 maii
1742, I y, n. I; const. c Pia Mater », 6 apr. 1747; ep. encyd. c Apo$tolica Constitutio »,
26 inn. 1749, | 28-26; ep. encycl. c B9 quo primum », 1 mart. 1756, | 48; Pins VI, const.
m Mediator », 11 nov. 1781, | 5; const. c Auctorem fidei », 28 ang. 1794, prop. 85, Synodl
Platorien., damn.; S. C. S. Off., decr. 24 aept. 1666, prop. 15, damn.; S. C. de Prop. Fide,
lnatr. (ad Yiaitator. Ap. Tunkin. Occident.), 8 oct. 1786, n. 2; lustr. (ad Vic Ap. Sutchuen.),
29 apr. 1784; instr. 16 ian. 1808; (C. P. pro Sin.), 19 iul. 1838; Rituale Rom., tit. III, c. 1,
de eacramento poenitentiae, n. 11, 18-21, 26; c. 2, Ahsolutionis forma, n. 1; tit. IV, c. 8,
de communione paechali, n. l.
s C. 1, D. VI, de poenit.: c. 12, X, de poenitentiis et remiesionihua, V, 88; Ck>nc. Tri-
dent, 8688 xrv, de poenitentia, c. 8; Benedictus XIV, ep. encycl. c Apoatolica OonetitU'
tio », 26 iun. 1749, | 19, 20; Pius VI, const. c Mediator », 11 nov. 1784, | 5; S. C. de Prop.
Flde, instr. (ad Vic. Ap. Sutcliuen.), 29 apr. 1781; Rituale Rom., tit. III, c. 1, de eacra-
mento poenitentiae, n. 2, 8, 17.
» C. 1, D. VI, de poenit.; Benedictus XIV, ep. encycl. c Buprema », 7 lul. 1745; const.
€ Uhi primum », 2 iun. 1746; const. c Ad eradicandum », 28 sept. 1746; const. c ApoetoUci
ministerii », 9 dec. 1749; Pius IX, const. c Apoetolioae Bedis », 12 oct 1869, 1 II, n. 1;
Rituale Rom., tit III, c. 1, de eaoramento poenitentiae, n. 16.
* C. 7, C. III, q. 7; c. 89, D. I, de poenit.; c. 2, D. VI, de poenit.; c. 2, X, de oglcio
iudiois ordinarii, I, 81; c. 18, X, de ewcessihus praelatorum et suhditorum, V, 81; c. 12, X,
de poenitentiis et remissionihus, V, 38; S. C. Bp. et Reg., Caputaqucn., 26 iun. 1582; S. C. C,
Digitized by
Google
256 Codew luria Oanonioi
§ 2. Obligatione seryandi sacramentale sigillum tenentnr quoque
interpres aliique omnes ad qnos notitia confessionis quoquo modo per-
venerit ^
Oan. 890.
§ 1. Omnino prohibitns est confessario osus scientiae ex confessione
acqnisitae cnm gravamine poenitentis, exclnso etiam quovis revelationis
pericnlo *.
§ 2. Tam Snperiores pro tempore exsistentes, quam confessarii qni
postea Superiores fuerint renuntiatiy notitia quam de peccatis in confes-
sione habuerint, ad exteriorem gubernationem nuUo modo uti possunt '.
Oan. 891.
Magister novitiorum eiusque socius, Superior Seminarii.collegiiye
sacramentales confessiones suorum alumnorum secum in eadem domo
commorantium ne audiant, nisi alumni ex gravi et urgenti causa in csuA-
bus particularibus sponte id petant ^.
Oan. 892.
§ 1. Parochialiique quibus cura animarum vi muneris est deman-
data, gravi iustitiae obligatione tenentur audiendi sive per se sive per
alium confessiones fldelium sibi commissorum, quoties ii audiri rationa-
biliter petant •.
§ 2. Urgente necessitate, omnes confessarii obligatione tenentur ex
caritate confessiones fldelium audiendi, et in mortis periculo omnes sa-
cerdotes.
Oaput II.
De reservatione peccntonm.
Can. 893.
§ 1. Qui ordinaria iure possunt audiendi confessiones potestatem
concedere aut ferre censunus, possunt quoque, excepto Vicario Oapitu-
lari et Vicario Generali sine mandato speciali, nonnullos casus ad suum
avocare iudicium, inferioribus absolvendi potestatem limitantes *.
Tridentina, 19 aDg. 1C78; S. O. de Prop. Flde (C. P. pro Sin.), 14 lan. 1806; decr. 18 apr.
1807, n. XVII; instr. (ad Vic. 6en. Nanlcin.), 20 febr. 1886; Bitnale Rom., tit. III, c. 1, de
sacramento poenitentiae, n. 1.
1 S. O. de Prop. Fide (O. G.), 6 sept. 1630.
a O. 2, X, de offlcib iudiciti ordinarii, 1, 31; S. 0. S. Off., decr. 18 nov. 1682; 8. O.
de Prop. Fide, instr. (ad Vic' Qea, Nanisin.), 29 febr. 1836.
s Olemens VIII, decr. « Sanctiesimiu », 26 maii 1593, 1 4; -S. O. Bp. et Reg., Aver-
aana, 30 apr. 1627;. S. O. O., decr. 21 sept. 1624, | 1.
« S. O. S. Off., 5 inl. 1899; 20 dec. 1899.
5 Olemens XII, litt. ap. « Compertum », 24 ang. 1734, dub. X, XII; Utt. ap. c Con-
oredita Nohis », 13 maii 1739; Benedictu-i XIV, const. « Omnium aollicitudinum », 12 sept.
1744, f 14, dnb. X, XII, 8 26, 33 sq.; const. « FirmandUt ». « nov. 1744, | 9; S. O. de Sacra-
mentis, decr. 8 ang. 1910, n. VII; B. O. de Prop. Fide, instr. (ad Vlc. Ap. Sntchnen.),
29 apr. 1784; instr. 16 ian. 1803; (O. P. pro Sin.), 19 inl. 1838; Bitnale Rom., tit. III, c. 1,
de sacramento poenitentiae, n. 6.
• O. 2, de poenitentiis et remieaionihua, V, 10, in VI*; c. 1, de privilegiU et e»ce$'
Hbu$ privHegiatorum, V, 7, in Olem.; c. 1, de privHegiiM, V, 7, in Extravag. com,; Oonc.
Digitized by
Google
Liber TerHm9 - De Ite^ Wl
% 2. Haec avocatio dicitur reeervatio casanm.
§ 3. Quod attinet ad reserrationeiii cenaararumy senretur prae-
scriptnm can. 2246, 2247.
Oan. 894.
Unicnm peccatum ratione sui resenratum Sanctae Sedi eet falaa de-
latio, qua sacerdos innocens accusattr de crimine sollicitationis apud
iudices eccleeiasticoe *.
Can. 895.
Locorum Ordinarii peccata ne reeenrent, nisi, re in Synodo dioece-
eana discuasa, vel extra Synodum auditis Gapitulo cathedrali et aliquot
ex prudentioribus ac probatioribus suae dioecesis animarum curatoribua,
rera resenrationis necessitas aut utilitas comprobata f uerit *•
Oan. 896.
Inter Superiores religionis clericalis^emptae unus Snperior gene-
ralifi, et in monasteriis sui iuris Abbas, cum proprio cuiusque Oonsilio,
peccata, ut 8upra> subditorum reservare possunt, firmo praeecripto
can. 518, § 1, 519 *.
Oan. 897.
Oasus resenrandi sint pauci omnino, tres scilicet yel, ad summum,
quatuor ex gravioribus tantum et atrocioribus criminibus extemis spe-
ciflce determinatis; ipsa yero reservatio ne ultra in yigore maneat, quam
necesse sit ad publicum aliquod inolitum vitium exstirpandum et col-
lapsam f orte christianam disciplinam instaurandam ^
Trldent, sess. XIV, de poenitentia, c 7» can. H; Martiniis V (In Oonc. Ck>n6tantlen.), const.
c inter cunotae », 22 febr. K18, art. 25, de qno erronun Wldeff et Hnss sospecti interro-
gandl; Clemens YIII, decr. c SanctiseimuB », 26 maii 1608, | 1, 8; Olemens X, const. c Su-
pema », 21 ion. 1070, | 6, 7; Clemens XII, const. c Admanet No$ », 11 aog. 1785, | 2, 8;
fienedicttis XIY, const. c Fiae Ohri$tifldelium », 21 aug. 1752, | 8; Ptns VI, const. c Aucto-
rem /Idei », 28 aog. 1704, prop. 4t, 46, Synodi Pistorien., damn.; Leo XIII, litt. ap. c Orien-
talium », 80 nov. 1H04, n. VI; S. O. ^. Off., decr. 24 sept. 1665, prop. 12, damn.; S. O. Vp.
et Reg., Hieraoen,, 28 apr. 1587; Ferrarten., 14 inn. 1506; ian. 1601; decr. 7 ian. 1617;
Neapolitana, 7 dec. 1646; Mechlinien., 15 ian. 1647; 8. 0. C, Salemitana, mense iun. 1584;
ISlhoren,, mense maio 1585; Marsicana, mense apr. 1587; Castellaneten., mense iun. 1587;
Mediolanen., mense mart. 1588; Pharen., 12 maii 1504, ad 1; decr. 21 sept. 1624, | X; ^^1-
Uue, 5 febr. 1650; Maioricen., 4 maii 1675, ad 3; Andrien., 20 nov. 1710, 24 ian. 1711, ad 4;
Colonien., 16 nov. 1720, ad 1; S. O. de Prop. Flde (0. G. — Constantlnop.), 4 tebr. 1664,
ad 1; (O. 0.), 6 aug. 1753; (0. P. pro Sin.), 20 febr. 1801; (0. G.), U dec. 1888, ad 2, 10;
Ritoale Rom., tit. III, c. 1, de Bacramento poenitentiae, n. 4, 12, 22.
1 Benedictos XIY, const. c Bacramentum Poenitentiae 9, 1 inn. 17^, | 8; const
c Biei pastoralis », 26 maii 1742, | IX, n. V; const. < Apoitolici munerie », 8 febr. 1745,
I % 8. 0. 8. Off., 18 iun. 1710; Instr. 20 febr. 1866; decr. 27 iun. 1866; S. O. ^e Prop. Fide,
litt encycl. 6 aug. 1885, n. 2.
> S. O. 8. Off., instr. 18 Inl. 1016, n. 1; 8. O. Bp. et Beg., Utt. 26 noT. 1602; 8. O. de
Prop. Fide, instr. (ad Vic. Ap. Indiar. Orient.), 8 sept. 1860, n. 40.
s Olemens VIII, decr. c SanctieHmua », 06 maii 1508, | 1; 8. O. C, decr. 21 sept.
1624, I 1; 8. O. saper Statn Regolarlam, 17 aog. 1866.
« Oonc. Trident., sess. XIV, de poenitentia, c. 7; Benedictns XIV, ep. encyd. c A quo
primum », 14 iun. 1751, | 8,^ 8. O. 8. Off., Instr. 18 iol. 1016, n. 2, 8; 8. O. Bp. et Reg.,
CasteUaneten., 15 maU 1500; ian. 1601; litt. 26 nov. 1602; 8. 0. de Prop. Fide, instr. (ad
Vic. Ap. Sutchaen.), 6 iun. 1817, n. 4; instr. (ad Vic. Ap. Indiar. Orient.), 8 sept. 1860, n. 40.
Oodew luris Canmiei. _ i^
Digitized by '
Google
258 Oodem lurU OaiumM
Gan. 898.
Prorsus ab iis peccatis sibi reservandis omnes abstineant quae iam
sint Sedi Apostolicae etiam ratione censurae reHervata, et regulariter
ab iis quoque quibus censura, etsi nemini reseiTata, a iure imposita sit '.
Can. 899.
§ 1. Statutis semel reservationibus quas vere necessarias aut utiles
iudicaverinty curent locorum Ordinarii ut ad subditorum notitiam, quo
meliore eis videatur modo, eaedem deducantur, nec facultatem a reser-
vatis absolvendi cuivis et passim impertiant *.
§ 2. At huiusmodi absolvendi facultas ipso iure competit canonico
poenitentiario ad normam can. 401, § 1, et habitualiter impertiatur sal-
tem vicariis foraneis, addita, praesertim in locis dioecesis a sede episco-
pali remotioribuSy facultate subdelegandi toties quoties confessarios sui
districtus, si et quando pro urgentiore aliquo determinato casu ad eos
recurrant *.
§ 3. Ipso iure a cafiibus, quos quoquo modo sibi Ordinarii reserva-
verinty absolvere possunt tum parochi, aliive qui parochorum nomine
in iure censentur, toto tempore ad praeceptum paschale adimplendum
utiliy tum singuli missionarii quo tempore missiones ad populum haberi
contingat *.
Can. 900.
Quaevis reservatio omni vi caret :
1.* Cum confessionem peragunt sive aegroti qui domo egredi non
vAlenty sive sponsi matrimonii ineundi causa;
2."* Quoties vel legitimus Superior petitam pro aliquo determinato
casu absolvendi facultatem denegaverit, vel, prudenti confessarii iudi-
ciOy absolvendi facultas a legitimo Superiore peti nequeat sine gravi
poenitentis incommodo aut sine periculo violationis sigilli sacramentali^
3."* Extra territorium reservantiSy etiamsi dumtaxat ad absolutio-
nem obtinendam poenitens ex eo discesserit '.
»
Caput III.
De subiecto sacramenti poenitentiae.
Can. 901.
Qui post baptismum mortalia perpetravit, quae nondum per claves
Ecclesiae directe remissa sunt, debet omnia quorum post diligentem sui
1 Reg. t^, R. J., in VI»; 8. C. S. Off., instr. 13 lal. 1016, n. d; S. O. Bp. et Reg., Utt.
26 nov. 1602.
s Conc. Trident, sees. XIV, de pocnitentia, c. 7; 8. O. 8. Off., instr. 18 inL 1916,
n. 6; 8. 0. Ep. et Reg., 26 nov. 1602.
3 8. O. 6. Off., instr. 13 inl. 1016, n. 6.
4 8. O. 8. Off., instr. 13 inl. 1016, n. 7, c, d.
« Clemens YIII, decr. « SanotlMHmua », 26 maii 1508; Olemens X, const. c Bupema »,
21 iun. 1670, I 7; 8. O. 8. Off., instr. 18 inl. 1016, n. 7, a, b, e; 8. O. O., Caven., 62 inn.
1610; decr. 21 sept. 1624, | 1.
Digitized by
Google
lAher Tertiu» - De Rehue ^
discnssionem conscientiam habeat, confiteri et circnmstantias in confes-
Bione explicare, quae sj^eciem peccati mutent ^.
Can. 902.
Peccata post baptismnm commissa, sive mortalia directe potestate
clayiom iam remissa, siye yenialia, sunt materia sufflciens, sed non ne-
cessaria, sacramenti poenitentiae '.
Gan. 903.
Qui aliter conflteri non possunt, non prohibentur, si velinty per in-
terpretem conflteri, praecavendo abusus et scandala, flrmo praescripto
can. 889, § 2 •.
Can. 904.
Ad normam constitutionum apostolicarum et nominatim constitutio-
nis Benedicti XIV SacramentumPoenitentiae^ 1 lun. 1741, debet poenitens
sacerdotem, reum delicti sollicitationis in confessione, intra mensem
denuntiare loci Ordinario, vel Sficrae Congregationi S. Officii; et confes-
sarius debet, graviter onerata eius conscientia, de hoc onere poeniten-
tem monere ^.
Gan. 905.
Guivis fldeli integrum est confessario legitime approbato etiam alius
ritus^ cui maluerit, peccata sua confiteri '.
1 C. 38, 89, 49, 61, 88, 90, D. I, de poeniU c. 12, X, de poeniientiia et remissionibus,
V, 88; c. 1, de privUegiii, V, 7, In Bxtravag. com.; Gonc. Trldent., aess. VI, de iustifloa-
tUme, c. 14, can. 29; sess. VII, de haptijmo, can. 10; sess. XIV, de poenitentia, c. 1, 2, 4, 5,
can. 4, 5-9; Benedlctns XII, a. 1841, prop. 82, Armenomm, damn.; Clemens VI, ep. « Super
guibuedam », 29 sept. 1351; Martinns V (in Conc. Consrantlen.), const. « Inter cunctas »,
22 M>r. 1418, art. 7, loannis Wicleff, damn., art. 20, de <ino erromm VTicleff et Hass
snspecti interrogandi; Engenlus IV (in Conc. Fiorentin.), const. « Emultate Deo », 22 nov.
1439, f 13; Sixtns IV, const. « Lioet ea », 9 aug. 1478, | 6, 5; Leo X, const. « Exaurge Do-
mine », 15 iun. 1520, error 8, Martini Lutiier, damn.; Alexander VII, const. « Sacroaanoti »,
18 lan. 1658, | 2, n. XI; Clemens IX, const. « In exoelsa », 18 sept. 1669, 1 1, n. XI, | 3;
Umocentius XI, const. < Caelestis Pastor », 20 nov. 1687, prop. 47, 48, 60, Michaelis de
Molinos, damn.; Benedictus XIV, ep. encycl. « Apostolica Conatitutio », 26 iun. 1749, f 19;
ep. encycl. < Inter praeteritoa », 8 dec. 1749, f 77; Pius VI, const. « Mediator », 11 nov.
1784, f 4-C; S. C. S. Otf., declar. 20 iun. mtZ; decr. 24 sept. 1665, prop. 11, 24, 25, damn.;
decr. 4 mart. 1679, prop. 50, 58, 59, damn.; S. C. de Prop. Fide, instr. 81 iul. 1902, n. 5;
Rltuale Rom., tit. III, c. 1, de sacramento poenitentiae, n. U, 14, 15.
a C. 1, de privUegiis, V, 7, in Extravag. com.; Ck>nc. Trident., sess. XIV, de poeni-
tentia, c. 5, can. 7; Leo X, const. « Exaurge Domine », 15 iun. 1520, error 8, Martini LuUier,
danin.; Benedictus XIV, ep. encycl. « Apostolica Constitutio », 26 iun. 1749, f 16 sq.; ep.
encycl. « Inter praeteritos », 8 dec. 1749, f 77; Pius VI, const. « Auctorem fidei », 28 aug.
1794, prop. 39, Synodi Pistorten., damn.; S. C. Ep. et Reg., Baiocen., 1 oct. 1839.
3 S. C. de Prop. Fide (C. G.), 6 sept. 1630.
4 Gregorlus XV, const. « Univerai », 30 aug. 1622, f 7; Beuedictus XIV, const. « EtH
paetoralis », 26 maii 1742, f IX, n. V; const. « Apostolici muneHs », 8 febr. 1745, f 2;
Plus IX. const. < ApostoUcae 8edis », 12 oct. 1869, f JV, n. 4; S. C. S. Off., decr. 24 sept.
1665, prop. 6, 7, damn.; 28 apr. 1700; 18 ian. 1710; 22 ian. 1727; 6 mart. 1839; litt. 20 maii
1842; instr. 20 febr. 1866, n. 1-8; instr. 20 iul. 1890; instr. 6 aug. 1807; S. C. de Prop. Fide.
instr. (ad Vic. Ap. Cochinchin.), 26 aug. 1775; lltt. encycl. 25 iul. 1883.
« C. 2, de haereficis, V, 8, In Extravag. com.; Ciemens VIII, in.str. < Sanctissimus ».
31 aug. 1695, f 8; Benedictus XIV, const. < Etsi pastoralis », 26 maU 1742, f V, n. V, VI;
Digitized by
Google
960 Oo^ luris Oa$umici
Can. 906.
Omnis utriusque sexus fidelis, poetquam ad annos diflcretioniB, idest
ad usum rationiB^ perrenerit, tenetur omnia peccata sua aaltem aemel
in anno fideliter conflteri. ^.
Oan. 907.
Praecepto confltendi peccata non satisfaciti qui confeaaionem faclt
sacrilegam vel voluntarie nullam *.
Oaput IV.
De loco ad oonfestiones ewcipiendas.
Oan. 908.
Sacramentalis confeaaioniB proprius locus est ecclesia yel oratorium
publicum aut semi-publicum *.
Oan. 909.
§ 1. Sedes confesaionalis ad audiendas mulierum confeesiones sem-
per coUocetur in loco patenti et conspicuo, et generatim in ecdesia vel
oratorio publico aut semi-publico mulieribus destinato ^.
§ 2. Sedes confessionalis crate flxa ac tenuiter perforata inter poe-
nitentem et confessarium sit instructa *.
Oan. 910.
§ 1. Feminarum confessiones extra sedem confessionalem ne au-
diantur, nisi ex causa inflrmitatis aliave yerae necessitatLs et adhibitis
cautelis quas Ordinarius loci opportunas iudicayerit *.
§ 2. Oonfessiones virorum etiam in aedibus privatis excipere licet \
aO.de Fh>p. Fld^ (C. O.), 17 sept. 1702; instr. (ad Archiep. Aleppen.), 2 iiiii. 1886; (C. G.),
11 dec. 1888, ad 12, 13; iDStr. (ad Deleg. Ap. AesypU), 80 apr. 1882, n. 2».
^ C. 12, X, de pomitentU$ et remissionibus, V, 88; c. 2, de treuga et paoe, I, 9, in
BztraTag. com.; c. 2, de haeretioie, V, 8, in Bxtravag. com.; c. 1, de privileffiie, V, 7, in
BztraTag. com.; Oodc. Trident., sess. XIY, de poenitentia, c. 5, can. 8; S. C. S. Off., 23 mart.
1686, ad 1; 13 nov. 1600; S. C. de Sacramentis, decr. 8 aug. 1910, n. I, lY; 8. C. de Prop.
Fide (Sinamm), 12 sept. 1645, ad 1; (0. G.), 21 sept. 1840, ad 8; Ritnale Rom.^ tit. lY,
c. 8, de oommunione paeohaii, n. 1.
s 8. O. 8. Off., decr. 24 sept. 1665, prop. 14, damn.
s Benedictos XIY, ep. encyd. « Magno cum », 2 iun. 1751, | 20; Gregorios XVI, ep,
oicycl. « Inter graviieimaa », 3 febr. 1882; 8. 0. Bp. et Beg., Pieauren., 22 sept. 1645;
8. O. C, Nulliua eeu Nonantulana, 18 et 27 inn. 1744, 8 apr., 8 maii 1745, ad 6; 8. 0. de
Prop. Fide, decr. 18 apr. 1807, n. XIII; RJtuale Rom., tit. III, c. 1, de $aoramento poeni-
tentiae, n. 7.
« 8. O. Bp. et Reg., Vioentina, 22 sept. 1592; Bononien., 5 nov. 1506; 8. C. C, 2 sept.
1617, ad 4; Baiutiarum, 20 sept. 1642, ad 7; 8. O. de Prop. Fide, decr. 26 aug. 178(^ Ritoale
Uom., tit. III, c. 1, de bacramento poenitentiae, n. 8.
« 8. 0. 8. Off., 28 nov. 1725, ad 8; 8. 0. Bp. et Reg., PUauren., 22 sept. 1645; 8. C.
de Prop. Fide (0. O.), 22 febr. 1660; (O. P. pro 8in. — Tonkin.), 12 iun. 1764; decr. 26 ang.
1780; (0. P. pro Bin. — Chan-si), 17 mart. 1786; Ritoale Rom., tit. III, c. 1, de eaoramento
poenitentiae, n. 8.
• 8. C 8. Off., 25 nov. 1874; S. C de Prop. Fide, decr. 26 aug. 1780; (0. P. pro 8in. —
Chan-ai), 17 mart. 1785; Oecr. 18 apr. 1807, n. XIII; (0. G. — Hibemiae), 12 ftbr. 1821;
(C G.), 21 sept. 1840, ad 8.
y 8. 0. de Prop. Fide, decr. 18 apr. 1807, n. xm; Rituale Rom., tit. ni, c. 1, de
sacramento poenitentiae, n. 7.
Digitized by
Google
Liher TertiuM - De Re^ ^l
CAPUT V.
De indulgentiis.
Akt. I. — De indulgenUarum concestione.
Gan. 911.
Omnes magni faci&nt indulgentias seu remissionem coram Deo poe-
nae temporalis debitae pro peocatis, ad culpam quod attinet iam deletis,
quam eccIesiaBtica auctoritas ex thesauro Ecclesiae concedit pro vivis
per modum absolutionis, pro defunctis per modum sufFragii ^.
Can. 912.
Praeter Bomanum Pontificem, cui totius spiritualis Ecclesiae the-
sauri a Christo Domino commissa est dispensatio, ii tantum poesunt po-
testate ordinaria indulgentias elargiri, quibus id expresse a iure con-
ceflsumest^
Can. 913.
Inferiores Bomano Pontiflce nequeunt :
l."* Facultatem concedendi indulgentias aliis committere, nisi id
eia a Sede Apostolica ezpresse f uerit indultum;
2."* Indulgentiaa coucedere def unctis applicabiles;
S."" Eidem rei seu actui pietatis vel sodalitio, cui iam a Sede Apo-
stolica Tel ab alio indulgentiae concessae sint, alias adiungere, nisi noyae
eonditiones adimplendae praescribantur *.
Can. 914.
Benedictionem papalem cum indulgentia p^naria, secundum prae-
seriptam formulam, impertiri poesnnt Episcopi in sua quisque dioecesi
1 C. 14, X, de ^poeniientUt et remisaionibui, \, 88; c. 2» tfe poenitentiie et remiesio-
Mlme, y, 9, Sn Extravag. ooin.; Oonc. Triaent., sess. XXV (continnatlo aeflsionis), de induU
tfentiis; Clemens VI, ep. « tiuper quilfuedam », 29 sept. 1851; Martinn« V (in Conc. Ck>n8tan-
den.), const. « Inter cunctofi 3, 22 febr. 1418, art. 42, loannis Wlcleff, damn., art. 26, de
<iao erromm Wideff et Uum eospecti interrdgandi; Sixtus IV, const. « Licet ea », 9 aag.
1478, 1 8, S; Leo X, const. « Emsurge Domine », 15 i«n. i520, errores 17-22, Martlnl Lntlier,
damn.; Pina IV, const. « Iniunctum nohis », 18 noy. 15G4, Prof^Bfdo lidei Trident.; Gre-
gorlas XIII, const. « SanotieeimuB », a. 1575, Professio fldei Qraecis praescr.; Benedi-
ctos xrv, ep. < yuper ad Noe », 16 mart. 1748, Professio fldei Maronitis praescr.; const.
« Fia Mater », 5 Bpr. 1747; litt. encycl. « Peregrinantei d, 5 maii 1749, | 4; ep. encycl.
« Apostolioa Conatitutio ».26 ian. 1749, 1 13, 14; Pias VI, const. < Super aoliditate »,
28 noT. 1786, | 15; const « Auotorem fidei », 28 aug. 1794, prop. 40-42, Synodl Pistorien.,
damn.; Gregorlas XVI, litt. ap. « Cum in EcOeaia », 17 sept. 1833; 8. C. de Prop. Fide
(O. O.), 8 laL 1774, n. 1; (C. P. pro Sin.), 27 sept. 1848, ad 2; S. C. Indalg., Sancti FloH,
28 HiL 1840.
* C. 12, X, de emceeeidue prablatorum et eubditorvm, V, 31; c. 14, 15, X, de poeni-
tenim et r^ieeioni^, V, 88; Martinas V (in Conc. Consranllen.), const. « Inter cun-
etde », S2 flebr. 1418, art. 28, de qao erroram Wicieff et Hasz saspecti interrogandi; Plns VI.
eoost « Super eoMltate », 28 nov. 1786, 1 15; 8. C. Indalg., iStfracu$ana, 24 ian. 1846; Ca-
w^erium., 22 fsbr. 1847; Quiten., 12 ian. 1878; S. B. C, decr. 27 sept. 1669, n. 12. — Vide
edam oan. 288, | 1, n. 24^ 274, n. 2; 849, f 2, n. 2.
s 8. C. Indalg., ifa^«ai€n., 17 dec. 1838; Quiten., 12 lan. 1878, ad 1, 8, 5.
Digitized by
Google
262 Oodew lurU Cttmmioi
bis in annoy hoc est die soUemni Paschatis BesurrectioniB et alio die f eBto
sollemni ab ipsis designando, etiamsi iidem Missae sollemni adstiterint
tantum; Abbates autem vel Praelati nullius, Vicarii et Praefecti Apo-
stoliciy etsi episcopali dignitate careant^ id possunt in suis territoriis
uno tantum ex soUemnioribus per annum diebus ^.
Can. 915.
BegulareSy qui privilegium habent impertiendi benedictionem papa-
lem, non solum obligatione teuentur servandi formulam praescriptam,
sed hoc priyilegio uti nequeunt, nisi in suis ecclesiis et in ecclesiis mo-
nialium vel tertiariorum suo Ordini legitime aggregatorum; non autem
eodem die et loco quo Episcopus eam impertiat •.
Can. 916.
Episcopi, Abbates vel Praelati nullius, Yicarii ac Praefecti Aposto-
lici et Superiores maiores religionis clericalis exemptae, possunt desi-
gnare et declarare unum altare privilegiatum quotidianum perpetuum,
dummodo aliud non habeatur, in suis ecclesiis cathedralibus, abbatiali-
bus, collegiatisy conventualibus, paroecialibuSy quasi-paroecialibus^ non
autem in oratoriis publicis vel semi-publicis, nisi sint ecclesiae paroeciali
unita seu eiusdem subsidiaria '.
Can. 917.
§ 1. Die Commemorationis omnium fidelium defunctomm, omnes
Missae gaudent privilegio ac si essent ad altare privilegiatum celebratae^.
§ 2. Omnia altaria ecclesiae per eos dies quibus in ea peragitur sup-
plicatio Quadraginta Horarum sunt privilegiata.
Can. 918.
§ 1. TJt indicetur altare esse privilegiatum, nihil aliud inscribatury
nisi : altare pritHlegiatum, perpetuum vel ad tempus, quotidianum vel
non, secundum concessionis verba.
§ 2. Pro Missis celebrandis in altari privilegiato nequit, sub obtentu
privilegii, maior exigi Missae eleemosyna *.
1 Clemens XIII, coust. « Inexliamium », 3 sept. 1762, § 4; S. B. C, AlewandriM,
28 nmii 1836; Constantien,, 7 dec. 1844; Mutinen,, 15 lan. 1847; Cori9opiten„ 6 mart. 1847.
2 Benedlctus XIV, litt. ap. « Exemplis Praedecessorum », 19 mart 1748; Glemens XIII,
const. « InexlMuatum i», 3 8ept. 1762, | 5; Leo XIII, Utt. ap. « Quo universi », 7 inl. 1882,
n. IP, IIlo; const. « Cum sicuti », 28 mart. 19031; Benedictas XV, const. c Supplioes »,
11 iun. 1917; 8. C. S. Off. (Sect. de Indulg.), decr. Ifi dec. 1910; (Sect. de Indulg.)« decr.
28 mail 1914; S. C. Indulg., Vrbis et Orbia, 4 febr. 1764; Tarvisina, 6 nov. 1764; Tertii Or-
dinis 8. Francisci, 22 mait. 1879, ad 1, 2, 6-12; Oranen,, 19 dec. 1886; 10 iun. 1886, ad III;
Congregationis 8S. Redemptoris, 11 nov. 1903; 10 ian. 1906; S. R C, Firmana, 11 sept. 1790.
3 Benedietus XIII, const. « Omnium aaluti v, 20 aug. 1724; S. C. S. Off., 2 iul. 1884,
ad 9; S. C. Indulg., Urhis et Orhis, 19 mail 1769; Bergomen., 30 ian. 1760; Wormatien,,
30 lan. 1760, ad 3, 4; 26 mart. 1760; Curien., 14 febr. 1761, ad 3; Wladislavien., 27 nov. 1764;
18 sept. 1776; Urhis et Orhis, 10 sept. 1781; Incerti loci, 7 inn. 1842( Oratianopolitana,
24 mail 1843.
* Benedictus XV, const. « Incruentum », 10 aug. 1916, n. II; S. C. Indulg., Urbis e$
Orhis, 19 maU 1761.
5 S. C. de Prop. Fide, decr. 13 aug. 1774; 8. C. Indulg., Urhis et Orhis, 19 mah 176L
Digitized by
Google
lAher TertiuM - De Rebus ^
Can. 919.
§ 1. Novae indulgentiae, ecclesiis etiam regularium concessae, qune
Romae promulgatae non sint^ne pervulgentur^inconsultoOrdinario loci^
§ 2. In edendis libris, libellis, etc., quibus concessicmes indulgentia-
rum pro variis precibus aut piis operibus recensentur, servetur prae-
scriptum can. 1388.
Gan. 920.
Qui a Summo Pontiflce impetraverint indulgentiarum concessiones
pro omnibus fldelibus, obligatione tenentur, sub poena nullitatis gratiae
obtentae, authentica exemplaria earundem concessionum ad Sacram Poe-
nitentiariam deferendi '.
Oan. 921.
§ 1. Indulgentia plenaria concessa pro festis Domini Nostri lesu
Christi vel pro festis Beatae Mariae Virginis, intelligitur concessa dum-
tazat pro festis quae in calendario universali reperiuntur '.
§ 2. Ooncessa indulgentia plenaria vel partialis pro festis Aposto-
lorum, intelligitur concessa dumtaxat pro eorum festo natali ^.
§ 3. Indulgentia plenaria concessa ut quotidiana perpetua vel ad
tempus visitantibus aliquam ecclesiam vel publicum oratorium ita intel-
ligenda est ut quacunque die, sed semel tantum in anno, ab unoquoque
fideli acquiri possit, nisi aliud in decreto expresse dicatur '.
Oan. 922.
Indulgentiae adnexae festis vel sacris supplicationibus vel precibus
novendialibus, septenariis, triduanis, quae ante aut post festum vel etiam
eius octavario perdurante peraguntur, translatae intelliguntur in eum
diem, quo festa huiusmodi legitime transferantur, si festum translatum
babeat officium cum Missa sine soUemnitate et externa celebratione ac
translatio flat in perpetuum, vel si transferatur sive ad tempus sive in
perpetuum sollemnitas et externa celebratio *.
1 Ck>iic. Trident., sess. XXI, de ref,, c. 9; Olemens VIII, const. « Qiiaecumque »,
7 dec. 1804, | 7; S. C. 8. Ofif. (Marlanopol.), 8 lul. 1846, ad 1; S. C. C, AguUana, 10 mali.
7 et 21 lan. 1760, ad 1; S. C. Indnlg., Caloedonien., 1 iul. 1839, ad 6; Urbia ei Orbis, 14 apr.
liB66; Urbi8 ei Orbia, 25 aug. 1897, ad I; Ordo servandus in S. Congregationibus, Tribu-
nailbus, Offlciis Romanae Ouriae, 29 sept. 1908, Pars II, Normae pecuUares, cap. III, n. 4o.
« Pius X, motu propr. « Cum per Apostolicaa », 7 apr. 1910, n. V>-d9, 6®; Benedi-
ctus XV, motu propr. « Quandoguidem », 16 sept. 1915; S. C. Indulg., 28 ian. 1756; Urbia
et Orbi9, 14 apr 1856; Ordo servandus in S. Congregatlonibus, Tribunallbus, Offlciis Ro-
manae Curiae, 29 sept. 1908, Pars II, Normae pecmliares, cap. VII, art. I, n. 8°.
3 S. C. Indulg., Urbi9 et Orbia, 18 sept. 1862, ad 1, 8.
4 S. C. Indulg., Urbla et Orbia, 18 sept. 1862, ad 6.
» S. C. Indulg., Maceraten., 15 mart. 1852.
• S. C. S. Oflf. (Sect. de Indulg.), decr. 13 iun. 1912, ad I-III; (Sect. de Indulg.),
decr. 14 dec. 1916; S. C. Indulg., Warmien., 12 dec. 1731; Belgica, 8 febr. 1762, ad 1; Ca-
meracen., 22 febr., 12 iul. 1847, ad 4; Valentinen., 12 iul. 1847, ad 1; Briooen., 6 mail
1852, ad 1, 8; Urbia ei Orbia, 9 aug. 1852; lanuen., 12 ian. 1S78, Rd 1, 2; Urbia et Orbia,
28 febr. 1917.
Digitized by
Google
964 Codem lurU OttmmM
Oan. 823.
Ad lacrandam indulgentiaiif alicni diei afflxam, si visitatio ecclesiae
yel oratorii reqniratary haec fleri potest a meridie diei praecedentiB asqae
ad mediam noctem qaae statatam diem claadit K
Oan. 924.
§ 1. Ad normam can. 75, indalgentiae adnexae alicai ecclesiae non
cesBanty si ecdesia f anditas erertatar rarsasqae intra qainqaaginta an*
noe aediflcetar in eodem yel fere eodem loco et sab eodem titalo K
§ 2. Indalgentiae coronis aliisve rebns adnexae tanc tantam ces-
santy cnm coronae aliaeve res prorsas desinant eese Tel yendantar '.
Art. II. — De mdulgmtUB oegiiirmdte.
Oan. 826.
§ 1. Ut qais capaz sit sibi lacrandi indalgentiaSy debet esse baptl-
zataSy non excommanicatas, in stata gratiae saltem in flne operam prae-
scriptoram, sabditas concedentis \
§ 2. Ut yero sabiectam capax eas revera lacretivr, debet habere In-
tentionem saltem generalem eas acqairendi et opera iniancta implere
statato tempore ac debito modo secandam concessionis tenorem *.
Can. S26.
Plenaria indalgentia ita concessa intelligitar at si qais eam plenarie
lacrari non possit» eam tamen partialiter Incretar pro dispositione qaam
habet.
Can. 027.
Nisi aliad ex concessionis tenore appareat, indalgentias ab Episcopo
concessas lacrari poesant tam sabditi extra territoriamy tam peregrini,
vagi, omniesqae exempti in territorio degentes *.
i S. C. 8. Off. (Sect de Indnlg.), 26 ian. 19U; 8. C. Indalg.» Geneven,, 12 iaa.
1878, ad 1.
3 8. O. Indnlg., Leodien,, aog. 1848; 29 uiart. 1886; 7 inl. 190((.
* 8. O. Indulg., decr. 6 febr. 1667; Auffu^tafia, 14 dec. 1722; Camerinen., 16 dee. 1760.
ad 1-8; Oameraoen., 18 nov. 1887; Lingonen,, 80 ian. 1889, ad 5; Aginnen., 20 sept. 1889;
Inoerti lool, 22 aog. 1842, ad 8; Rothomagon., 20 ang. 1844; Valentinen., 12 iaL 1847, ad ^
Flurium dioeoeHum, 16 inl. 1887, ad III; Mediolanen., 10 inl. 1896.
« Benedictns XIV, ep. encyel. c Apo8tolica Oonttitutio >, 26 inn. 1749, | 18: conat
c Oonvooatie », 25 nov. 1749, n. XLYII; ep. encyd. c Inter praeteritos », 8 dee. 1749, | 78 sq.;
8. O. Indnlg., Ma^sUien., 17 dec. 1888; Urhis et OrUa, 17 dee. 1870; Quiien., 12 Un. 1878,
ad 2; Montie PolitiOHi, 26 maii 1898, ad 1; 8. Poenit. (Sect. de Indnlg.), 7 inl. 1917. — Yide
edam can. 927.
« Benedictns XIV, ep. c Aooepimue », 16 apr. 1746; 8. O. Indnlg., VrHB el OrU$,
2 ang. 1760; Urbie et Orlde, 21 mart 1820, ad 4; Briooen., 29 mail 1841, ad 4, 8; Veronen.,
12 mart. 1866, ad 1; Melden., 12 tnart. 1866, ad 1, 4; Urhie et OrUs, 26 inl. 1865; Biturioem.,
18 aept. 1862; Oameracen., 26 «ebr. 1877, ad 1, 2; Qeneven., 12 ian. 1878, ad 2; SooietaiU
leen, 16 inl. 1887, ad II; 20 nng. 1887.
• 8. O. Indnlg., Montii Politiani, 26 maU 1898.
Digitized by
Google
lAber Tertimt - De Relmi M5
Oan. 928.
8 1. Indulgentia plenaria, nisi aliud expresse cautum sity acquiri
potest semel tantani in die^etsi idem opns praescriptum pluries ponatur^.
§ 2. Partialis indulgentia, nisi contrarium expresse notetur, saepius
per diem, eodem opere repetito, potest lucrifieri *.
Oan. 829.
Fideles utriusque sezus qui, perfectionis studio yel institutionls seu
educationis aut etiam yaletudinis causa in domibus ecclesia yel publico
sacello carentibuSy de consensu Ordinariorum constitutiSy yitam cmnmu-
nem agunt, itmque personae omnes ad illis ministrandum ibidem commo-
rantesy quoties ad lucrandas indulgentias praescribatur visitatio alicuius
ecclesiae non determinatae, yel indeterminati alicuius publici oratorii,
▼isitare queunt propriae domus sacellum in quo obligationi audiendi
Sacrum iure satisfacere possunt, dummodo cetera opera iniuncta rite
praestiterint '.
Oan. 930.
Nemo indulgentias acquirens potest eas aliis in vita degentibus ap-
plicare; animabus autem in purgatorio detentis indulgentiae omnes a
Bomano Pontiflce concessae, nisi alind constet, applicabiles sunt^.
Oan. 931.
§ 1. Ad quaslibet indulgentias lucrandas confessio forte requisita
peragi potest intra octo dies qui immediate praecedunt diem cui indul*
gentia fuit affixa; communio autem in peryigilio eiusdem diei; utraque
▼ero etiam intra subsequeiltem totam octavam '.
§ 2. Pariter ad lucrandas indulgentias pro piis exercitiis in tri-
duum, hebdomadam^ etc., ductis concessas, confessio et communio fleri
etiam potest intra octayam quae immediate seqnitur exercitium ex-
pletum.
§ 3. Ohristifldeles qui solent, nisi legitime impediantur, saltem bis
in mense ad poenitentiae sacramentum accedere, aut sanctam commu-
nionem in statu gratiae et cum recta piaque mente recipere quotidle,
quamyis semel aut iterum per hebdomadam ab eadem abstineant, possunt
omnes indulgentias consequi, etiam sine actuali confessione quae cetero-
quin ad eas lucrandas necessaria foret, exceptis induIgentiiB sive inbilaei
ordinarii et extraordinarii sive ad instar iubilaei *.
1 Benedictas XIY, ep. encycl. c Inter praeteritos 9, 8 dec. 1749, | 84; S. C. Indulg.,
7 mart 1678; WladielaHen,, 14 dec. 1717; Conffreifationie 8. Benedioti in CMUa, 29 febr.
18M, ad 2» 8; Patavina, 18 sept. 1906, ad 1.
s 8. O. 8. Off. (Sect. de Indnlg.), decr. sen declar. 25 lon. 1914.
» 8. O. 8. Off. (Sect. de Indnlg.), 14 Un. 1909.
« 8. O. Indnlg., Urtde et Orbie, 80 sept. 1882.
• 8. O. 8. Off. (Sect de Indulg.), decr. 28 apr. 1914; 8. C. Indnlg., 19 maU 1759;
UrU$ et Orhie, 12 ion. 1822; Aturen., 20 Inn. 1838» «d 4; MeohHnien., 15 dec. 1841, ad I;
UrWe et Orbis, 6 oct 1870; UrU$ et OrM, 11 mart. 1908.
• Benedictoe XIV, conat. c Convooatie », 25 nov. 1749, n. XLVI; ep. encyd. c Inter
prmeieritoe », 8 dec. 1749, | 8-7, 77, 78; S. C. 8. Off. (Sect de Indulg.), decr. 28 apr. 1914;
Digitized by
Google
966 Oodem IuHb OanonM
Can. 9S2.
Opere, cui praestando qniA lcge aut praecepto obligatUFy nequit in-
dulgentia lucrifieri, nisi in eiusdem concessione aliud expresse dicatur;
qui tamen praestat opus sibi in sacramentalem poenitentiam iniunctum
et indulgentiis forte ditatum, potest simul et poenitentiae satisfacere et
indnlgentias lucrari ^.
Can. 933.
Uni eidemque rei vel loco plures ez variis titulis adnecti possunt
indulgentiae; sed uno eodemque opere, cui ex variis titulis indulgentiae
adnexae sint, non possunt plures acquiri indulgentiae, nisi opus requi-
situm sit confessio vel communio^aut nisi aliud expresse cautum fuerit^.
Can. 934.
§ 1. Si ad lucrandas indulgentias oratio in genere ad mentem
Summi Pontificis praescribatur, mentalis tantum oratio non sufflcit;
oratio autem vocalis poterit arbitrio fidelium deligi, nisi peculiaris aliqua
assignetur ^.
§ .2. Si peculiaris oratio assignata f uerit, indulgentiae acquiri pos-
sunt quocunque idiomate oratio recitetur, dummodo de fidelitate ver-
sionis constet ex declaratione vel Sacrae Poenitentiariae vel unius ex
Ordinariis loci ubi vulgaris est lingua in quam vertitur oratio; sed indul-
gentiae penitus cessant ob quamlibet additionem^ detractionem, vel in-
terpolationem ^.
§ 3. Ad indulgentiarum acquisitionem satis est orationem altemis
cum socio recitare, aut mente eam prosequi, dum ab alio recitatur '.
Oan. 935.
Pia opera ad lucrandas indulgentias iniunctay confessarii possunt
in alia commutare pro iis qui, legitimo detenti impedimento, eadem prae-
stare nequeant *.
S. C. Indnlg., dec. 1763; DrhU et Orbis, 12 lim. 1822; Verwum,, 12 mart. 1866, ad 1, 8;
Friburgen., 2B uov. 1878, ad 2; Urhia et Orhis, 26 febr. 1886; 8. lacohi de Ohile, 6 dec. 1883,
ad I, II; Urhis et Orhis, 14 febr. 1906.
1 Benedlctus XIV, ep. encycl. € Inter praeteritos », 3 dec. 1740, S 63; S. C. Indulg.,
Urhi8 et Orhi8, 19 mart. 1841; Briocen,, 29 maii 1841, ad 2; Quehecen., 16 dec. 1841; MecMir
nien., 10 maii 1844, ad 1, 2; 14 iun. 1901.
a S. C. Indulg., Urhis et Orhis, 29 febr. 1820, ad 3; Briccen., 29 mall 1841, ad 1;
MecMinien,, 10 maii 1844, ad 3; Qalliamm, 22 ian. 1858, ad 2; Congregationis 8, Benedicti
in GalUa, 29 febr. 1864, ad 2, 3; Quiten., 12 ian. 1878, ad 1; Oeneven,, 12 ian. 1878, ad 8.
3 Benedictus XIV, const. Convocatia », 25 nov. 1749, n. LI; ep. encycl. « Inter prae-
Uritos 0, 3 dec. 1749, | 83: S. C. Indnlg.,^ Briocen., 29 maii 1841, ad 3; Constantien., 31 ian.
1848; 6 maii 1887, ad 1; 13 sept. 1888.
* S. C. S. Off., decr. 22 iun. 1916; S. C. Indulg., Urhis et Orhis, 30 eept. 1852; 29 dec.
1864; 6 maii 1S87, ad 2; Urhis et Orhls, 28 aug. 1903.
« S. C. Indulg.. Urhis et Orhis, 29 febr. 1820, ad 4.
• Benedictus XIV, ep. encycl. « Inter pratteritos », 3 dec. 1749, S 52-54; S. C. de
Prop. Fide, 19 sept. 1773; (C. P. pro Sin.), 20 febr. 1801; S. C. Indulg., Urhis et OrhU,
18 sept. 1862; Lausanen. erOeneven., 16 ian. 1886, ad II; Societatis lesu, 16 iul. 1887, ad II.
Digitized by
Google
Liher Tertiua - De Relms t67
Oan. 936.
Muti lucrari poHsant indulgentias adnezas publicis precibosy si nna
cnm ceteris fidelibus in eodem loco orantibus mentem ac pios sensus ad
Deum attollant; et si agatur de privatis orationibus, satis est ut eas
mente recolant signisve efiFundant vel tantummodo oculis percurrant ^
TITULUS V.
De extrema nndlone.
Oan. 937.
Extremae unctionis sacramentum conferri debet per sacras unctio-
neSy adhibito oleo olivarum rite benedicto, et per verba in ritualibus librls
ab Ecclesia probatis praescripta *.
Oaput I.
De ministro extremae unctionis.
Oan. 938.
§ 1. Hoc sacramentum valide administrat omnis et solus sacerdos'.
§ 2. Balvo praescripto can. 397, n. 3, 514, §§ 1-3, minister ordina-
rius est parochus loci, in quo degit infirmus; in casu autem necessitatis,
vel de licentia saltem rationabiliter praesumpta eiusdem parochi vel
Ordinarii loci, alius quilibet sacerdos hoc sacramentum ministrare
potest *.
1 8. O. Indnlg., VrlHs et OrhU, 16 mart. 1862; Ohamhrien., 18 iul. 1902.
> Ck>iic. Trident., sess. VII, de saoramentit in genere, can. 1; sess. XIV, de ewtrema
wnctiane, c. 1, can. l^ 8. Innocentios I, ep. « 8i Uistituta ecdeeiaetica », 19 mart. 416,
c. 8; Innocentios III, ep. c Eius ewemplo », 18 dec. 1208, Proteesio fldei Waldenslbus
praescr.; Professio fldei (in Gonc. Lngdnnen. II) a Biidiaele Palaeologo Qregorio X oblata,
a. 1274; Bogenius IV (in Conc. FloreQtin.)t const. c Bmultate Deo », 22 aov. 1439, S 14;
Benedictas XIV, const. c EtH pastoralie », 26 maii 1742, S V, n. IV; ep. encycl. c Bw quo »,
1 mart. 1766, S 44; Rituale Rom., tit. V, c. 1, de t^acramento ewtremae nnctionis, n. 1, 16-20;
c. 2» Ordo minietrandi eaoramentum ejptremae unctionia, n. 8-10.
a C. 8, D, XCV; c. 14, X, de verborum aigni/lcatione, V, 40; Ck>nc. Trident., seae. XIV,
de emtrema unotione, c. 1, 3, can. 4; 8. Innocentlns I, ep. c 8i inatituta eocleeiaetica »,
19 mart. 416, c. 8; Eugenius IV (in (Douc. Florentin.), const. c Ewultate Deo », 22 nov.
1439» 1 14; Benedictos XIV, const. c Etei pastoralie », 26 maii 1742, S V, n. III; ep. oncyol.
c Bw quo », 1 mart. 1756, S 46, 46; Rltual^ Rom.. tit. V, c. 2, Ordo ministrandi sacramen-
tum ewtremae unctionis, n. 1.
* C. 1, de privilegiis et excessibus privilegiatorum, V, 7, in Clem.; Leo X (in CJonc.
Lateranen. V), const. c Dum inira », 19 dec. 1516, S 7; Innocentins X, const. c Cnm sicut »,
14 maU 1648, S 4, I, ad 17; Pins IX, const. c Apostolicae 8edis », 12 oct. 1869, S U, n. 14;
8. C. C, Messanen., mense ian. 1622; Romana, 27 aug. 1067; Mantuana, 16 mart. 1680;
Novarien., 21 aog. 1606, ad 1; Asculana, 7 lun. 1698; Namien., 26 sept. 1699, ad 1; Prae-
nestina, 22 febr., 22 mart. 1828, ad 1; S. C. de Prop. Fide (C. Q.), 13 inn.. 1633; litt. 11 oct.
1780; fi. R. C, Spoletana Terrae de Visso, 20 iao. 1609, ad 1; Montis Regalis, 17 mart. 1663,
ad 4; H. Beveri, 13 maii, 18 dec. 1756, ad 7; Ritnale Rom., tit. V, c. 2, Ordo ministrandi
saoramentum ewtremae uncikmis, n. 7.
Digitized by
Google
968 Oo46m /nrto ViumM
Oan. 939.
Minister ordiiiarias ex iustitia tenetur hoc sacramentom per ae ipae
Tel per aliom administrare, et in casn necessitatis ex caritate qnilibet
sacerdoe ^.
Oapdt II.
De suUecto eatremae unctianis.
Oan. 940.
§ 1. Extrema nnctio praeberi non potest nisi fldeli, qni poet adeptnm
nsum rationis ob infirmitatem yel seninm in pericnlo mortis Tersetnr *•
§ 2. In eadem inflrmitate hoc sacramentnm iterari non potest, niai
inflrmns poet snsceptam nnctionem conTalnerit et in alind Titae diacri-
men inciderit '•
Can. 911.
Qnando dnbitatnr nnm inflrmns nsum rationis attigerit, nnm in pe*
riculo mortis reipsa Tersetnr Tel num mortuus sit, hoc sacramentnm
ministretur snb conditione^.
Can. 942.
Hoc sacramentum non est conferendum iliis qui impoenitentes in
manifesto peccato mortali contumaciter perscTerant; quod si hoc dnbinm
fnerit, conferatur sub conditione '.
Can. 943.
Inflrmis autem qui, cum suae mentis compotes essent, illud saltem
implicite petierunt aut Terisimiliter petiissent^ etiamsi deinde sensus Tel
usum ratiolds amiserint, nihilominus absolnte praebeatur *
1 'Olemens XII, litt. «p. « Campefium », 24 aug. 1784, dub. XII; litt. ap. c Oimorediia
NobU 3, 18 maii 1739; Benedictus XIT, const. « Et8i pasioraUe », 26 maU 1742, S V, n. II;
const. c Omnium eonioiiudinum i», 12 sept. 1744, S 14. dnb. XII, S 26^ 83 sq.; const. c F4r-
mandis », 6 nor. 1744, | 9.
> Ck>nc. Trident., sess. XIT, de e^irema unctione, c. 1, 3; S. Innocentina I, ep. c 8i
ineiituia eocieeiaeiioa », 19 mart. 416, c. 8; Professio fldei (in Ck>nc. Lngdonen. II) a
Mlchaele Palaeologo Qregorio X oblata, a. 1274; Bngenins IT (in Ckmc. Florentin.), const.
« Bmultate Deo », 22 nov. 1489, | 14; Benedlctna XIT, oonat. n Btei paetoralie », 26 mall
1742, f T, n. II; ep. encyd. c Bw quo », 1 mart. 1756, | 44, 46, 47; 8. 0. 8. Off. (Qnebec.),
10 maii 1708, ad 8; (Tic. Ap. Sandwic), 11 dec. 1860, ad 17; (Tchely Meridlo-OrienUl.),
10 apr. 1861, ad 1; 8. C. de Sacnimentis, decr. 8 ang. 1910, n. TIII; 8. 0. de Prop. Fide
(C. P. pio Sin.), 20 febr. 1801; (C. P. pro 8in.), 26 tept. 1821; Ritnale Bom., tit. T, c. 1,
de eacramento emtremae unctionie, n. 5, S, 9.
s Ck>nc. Trident, sesB. XIT, de emtrema unotione, c. 8; Ritnale Bom., tit. T, c. 1,
de eaoramento e mtr e m am umoiionis, n. 14.
^ Rltuale Rom., tit. T, c. 1, de eacraniento emtremae unctionis, n. 12.
C. 8, D. XCT; 8. C. 8. Off., 67 inl. 1892, ad 1; 8. C. de Prop. Fide, 10 maU 1886,
ad 1; Rituale Rom., tit. T, c. 1, de sacramenio emtremae unctionia, n. 8.
• 8. C. 8. Off. (Kentnky), 9 maii 1821; Ritnale Rom., tit. T, c. 1, de eacramento
emtremae unctionis, n. 6, 7.
Digitized by
Google
Liber TertiUM - D0 Relnu SM9
Oan. 944.
Qaamyis hoc sacramentum per se non sit de neceasitate medii ad
MJatem, nemlni tamen licet illud n^ligere; et omni stndio et diligentia
enrandnm nt inflrmiy dnm sni plene compotes svnt, illud recipiant ^.
Oaput III.
De ritibus et oaeremoniia ewtremae unctiania.
Oan. 946.
Oleum oIlTarum, in sacramento extrema^ unctionis adhibendum,
debet esse ad hoc benedictnm ab Episcopo, Tel a presbytero qui faculta-
tem illud benedicendi a Sede Apostolica obtinuerit *.
Oan. 946.
Oleum inflrmorum parochus loco nitido et decenter ornato in Tase
argenteo Tel stamneo diligenter custodiat^ nec domi retineat nisi ad nor-
mam can. 735 '.
Oan. 947.
§ 1. Unctiones Terbis, ordine et modo in libris ritualibus praescripto^
aocurate peragantur; in casu autem necessitatis sufflcit unica unctio in
nno sensu seu rectius in fronte cum praescripta forma breTiori, salTa
obligatione singulas unctiones supplendi, cessante periculo ^.
§ 2. Unctio renum semper omittatur *.
1 Conc. Trident, sess. XIT, de ewirema unctUme, c. 3, can. 3; Innocentius IT, ep.
c 8uh oaiholioae », 6 mart 1254, | 8, n. 0; Martinns T (in Ck>nc. Constantien.), const.
c Inier ounciae », 22 febr. 1418, art. 19, de qno errorom Wicleff et Husz snspecti interro-
gandl; Benedictoa XIT, conat. c Firmandi$ », 6 nov. 1744, S 9; ep. encycl. c Bsd ^uo »,
1 mart 1756, S 44, 46; S. O. S. Off., 28 roart. 1656, ad 2; 13 nov. 1669; S. O. de Prop. Flde
(Slnarom), 12 sept. 1645, ad 2; instr. 81 iol. 1902, n. 6, 7; Ritoale Bom., tit T, c. 1, de
eaoramento emtremae unoiUmie, n. 1; c. 4, d« iMtaiUme ei owra inflrmorum, n. 10.
> O. 8, D. XOT; Oonc. Trident, sess. XIT, de extrema unotione, c. 1; S. Innocen-
tina I, ep. c Si inaiituia eocleeiaetUxi », 19 mart. 416, c. 8; Eugenios IT (in Oonc. Flo-
rentin.), oonst. c Bjntltaie Deo », 22 tiov. 1489, S 14; Olemens TIII, instr. c Sanctiesimue »,
81 ang. 1695, | 8; Benedictas XTV, oonat c Btsi pa$torali8 », 26 maii 1742, S IT, n. I; ep.
encyd. c Bw guo », 1 mart. 1756, S 44, 46; 8. O. S. Off., decr. 18 ian. 1611; decr. 14 aept.
1842; 15 maU 1878; Pontiflcale Bom., tit. De olfloio in feria V. Ooenae Domini; Ritoale
Bom., tit. T, c. 1, de saoramento emtremae unctioni$, n. 8. — Tide etiam can. 784, S 1-
> S. O. de Prop. Fide (O. O. — Helyetiae), 7 mart 1805; 8. B. O., Ariminen,, 16 Inn.
1068; S. Poenit, 19 sept 1898, ad II; Pontiflcale Bom., tit Benediotio olei oaUchumeno-
rum; Oaeremoniale Bpiacopor.. 1. I, c. TI, n. 2; Bitoale Bom., tit T, c. 1, de saoramento
emtremae unctioniB, n. 8, 4.
« Oonc. Trident, sesa. XIT, de ewtrema unctione, c. 1; Bogenins IT (in Oonc. Flo-
rentin.), oonst. c Bmultate Deo », 22 nov. 1489^ | 14; S. O. 8. Off. (Algeriae), 11 inl. 1754,
ad 4; 25 apr. 1906; 9 mart 1917; 8. B. O., Rhedonen,, 27 ang. 1886, ad 1; Bitnale Bom.,
tit. T, c. 1, de Maoramento emtremae unctionis, n. 10, 15-20; c. 2, Ordo minittrandi «ocro-
fnentum emtremae unotionie, n. 8-10.
J^ 8. C. 8. Off., 28 ang. 1889; 8. 0. de Prop. Fide (O. P. pro 8in. — Sntchnen.), 21 sept
1848; Bitnale Bom., tit. T, c. 1, de eacramento ewtremae unotUmis, n. 15; c. 2, Ordo mi^
nietrandi eacramentum ewtremae unotiomii, n. U.
Digitized by
Google
270 Codew lurit CanonM
§ 3. tJnctio pedum ex qualibet rationabili cansa omitti poteat.
§ 4. Extra casom gravis necessitatis, unctiones ipsa ministri manu
nulloque adhibito instrumento fiant ^.
TITULUS VI.
De ordine.
Gan. 948.
Ordo ex Christi institutione clericos a laicis in Ecclesia distinguit
ad fidelium regimen et cultus divini ministerium >.
Can. 949.
In canonibus qui sequuntur, nomine ordinum maiorum yel sncfvrum
intelliguntur presbyteratus, diaconatus, subdiaconatuE^ minorum Tero
acolythatus, exorcistatus, lectoratus^ ostiariatus '.
Can. 950.
In iure verba : ordinare, ordo^ ordinatio^ aacra ordinatio, com-
prehendunty pfaeter consecrationem episcopalem, ordines enumeratos in
can. 949 et ipsam primam tonsuram^ nisi aliud ex natura rei yel ex con-
textu verborum eruatur*.
Caput I.
De ministro sacrae ordinationi8.
Can. 951.
Sacrae ordinationis minister ordinarius est Episcopus consecratus;
exiraordinarius, qui, licet charactere episcopali careat, a iure vel a Sede
Apostolica per peculiare indultum potestatem acceperit aliquos ordinee
conferendi '.
1 S. O. S. Off. (Algeriae), U inl. 1754, ad 2; S. 0. de Prop. Fide, 21 iim. 1788; 8. R. C,
Portus B. Aloyaii, 9 mali 1857, ad II; Toletana, ai aug. 1872, ad III, IV; CoUmen,, 12 luL
1901, ad VIII; Rituale Rom., tit. V, c. 2, Ordo ministrandi aaoramentum emtremae un-
otionis, n. 8.
> Ck>nc. Trident., sess. XXIII, de ordine, c. 4, can. 4, 7; Innocentins III, ep. c Eius
ewemplo », 18 dec. 1208, Professio fldel Waldensibus praescr.
3 C. 11, 12, 14, D. XXXII; c. 4, D. LX; c. 6, 9, X, de aetate et qualitate et ordine
praeflciendorum, I, 14; c. 7, X, de nervis non ordinandie et eorum manumissione, I, 18;
c. 1, 6, X, de clericis coniugatis, III, 8; Ck>nc. Trident., sesa. XXIII, de ordine, c. 2, 4,
can. 2; Pontiflcale Rom., tit. De ordinibus oonferendis; tit. De sacris ordinibus in genere,
^ O. 11, X, de aetate et qualiiate et ordine praeftdendorum, I, 14; Ckmc. Tridentb,
sess. XXIII, de ordine, c. 4; Pontiflcale Rom., tit. De ordinihus conferendis; tit. De cierioo
faciendo,
» C. 1, D. XXV; c. 4, D. LXVIII; c. 24, D. XCIII; Conc. Trident., sess. XXIII, de
ordine, c. 4, can. 7; Martinns V (in Conc. Constantien.), const. « Inter cunctas », 22 fi^r.
1418, art. 28, loannis Wicleff, damn.; Engenius IV (in Conc. Florentin.), const. c Bxultate
Deo », 22 nov. 1489, S 15; Benedictns XIV, ep. c Ex tuis precihus », 16 nov. 1748, | 9;
Leo XIII, litt. ap. « Apostolicae curae », 13 sept. 1896; S. C. S. Off., 13 mart. 1669, ad 1;
S. C. Bp. et Reg., NeHtonen., 22 dec. 1578; Oravinen,, 26 ang. 1616; Pontificale Rom., tit.
De consecratione electi in episcopum; Ritnale Rom., tit. I, c. nn., de iis quae in admini'
ttratione sacramentorum generaliter servanda sunt, n. 17.
Digitized by
Google
Liber Tertiua - De Rebu» S7f
Can. 952.
Nemini licet ordinatnm a Bomano Pontiflce ad altiorem ordinem
promoyere Gdne Sedis Apostolicae facultate ^.
Can. 953.
Consecratio episcopalis reservatur Bomano Pontifici ita ut nulli Epi-
Bcopo liceat quemquam consecrare in Episcopum^ nisi prius constet de
pontificio mandato '.
Oan. 954.
Episcopus consecrator debet alios duos Episcopos adhibere, qui sibi
in consecratione assistant, nisi hac super re a Sede Apostolica dispen-
satum f uerit '.
Can. 955.
§ 1. Unusquisque a proprio Episcopo ordinetur aut cum legitimis
eiusdem litteris dimissoriis^.
§ 2. Episcopus propriuS) iusta causa non impeditus, per se ipse
suoe subditos ordinet; sed subditum orientalis ritus, sine apostolico in-
dulto, licite ordinare non potest '.
1 0. 12, X, de iemporihue ordinatUmum et Qualitate ordinandorum, I, 11; Benedi-
ctnfl XIV, ep. « In postremo », 20 oct. 1756, S d sq.
> O. 44, de electione et electi potestate, I, 6, In Vl^, Alexander VII, litt. ap. c Alia» »,
27 M>r. 1060; Benedlctus XIV, ep. « In postremo », 20 oct. 1756, S 15 sq.; Pios YI, ep.
encyd. c ChaHtae », 13 apr. 1791, S 10, 11, 14, 15, 18, 22; Leo XIII, Utt. ap. c Trane Ocea-
mum >, 18 apr. 1807, n. I; 8. G^ de Prop. Flde (G. P. pro Sin.), 80 dec. 1781; Pontiflcale
Bom., tit. De ooneecratiane electi in epiacopum.
s G. 7, D. XXIII; c. 5, D. LI; c. 6, X, de temporibue ordinationum et qualitate ordU
nandorum, I, 11; Pias IV, breve 11 ang. 1562; Alexander VII, Utt. ap. « Aliae », £7 febr.
1060; Leo XIII, Utt. ap. c Trane Oceanum », 18 apr. 1807, n. I; 8. G. S. Off, 18 mart. 1660,
ad 2, 8; S. G. de Prop. Fide (G. O.), 18 ntaU 1606; S. R. G., Goana in Indiie, 16 inl. 1606;
Venden. in PoUmia, 17 dec. 1642: Cochinchinae, 9 inn. 1868, ad 8; Pontiiicale Bom., tit. De
coneeoratione electi im epiecopum,
4 G. 1, D. LXVII; c. 14, D. LXXI; c. 2, D. LXXII; c. 6, 7, 0, 10, G. IX, q. 2; c. U, X,
de temporibus ordinationum et qualttate ordinandorum, I, U; c. 8, X, de parochii$ et alie-
ni$ parochianie, UI, 29; c. 1-4, tf6 temporibus ordinationum et qwilitate ordinandorum,
l, 9, In yi«; c. 1, de electione, I, 8, In Eztravag. com.; Ck>nc. Trident., seas. VI, de ref„
c. 6; aees. XIY, de ref., c. 2, 8; sess. XXIII, dc ref„ c. 3, 8, 10; Pios II, const. c Cum em
eaoroTum >, 17 nov. 1461, S 2; Sixtus V, conist. « Ba^ictum et salutare », 5 ian. 1580, S 2;
Olemena YIII, instr. « Sanctisaimue », 31 ang. 1595, S 4; Urbanus VIII, const. « Secretie »,
U dec. 1624, S % Innocentins XII, const. c Speculatoree », 4 nov. 1694, | 2, 8; Benedictua XIV ,
const. c BtH pastoralii », 26 maU 1742, S VII, n. VIII, IX; Pius IX, const. c ApostoHoae
Hedie », 12 oct. 1860, | Y, n. 3; S. G Ep. et Beg., Tarvisina, 8 apr. 1850; S. G. G., Bipon-
tima, 14 lan. 1634, ad 9; Bdessen., 13 apr. 1641; Campanien., 13 sept. 1653; Mutinen., 26 ian.
1668, ad 1; Tudertina, 20 dec. 1687; decr. c A primis », 20 iul. 1898; S. G. de Prop. Fide
(C. P. pro Sin.), 5 apr. 1674, ad 1; (Tunkin. Occident.), 17 ian. 1798; (G. O.), 14 maU 1838;
Pontiflcale Bom., tit. De ordinibus conferendis.
s G. 9, X, de temporibus ordinationum et qualitate ordinandorum, I, U; Gonc. Tri-
dent, «ess. XXIII, de ref., c. 3; InnocentiuB XIII, const. c Apostolioi ministerii », 23 maU
1728, 1 17; Benedictus XIII, const c In supremo », 28 sept. 1724, S 14, 28; const « PasUh
rdlis o^loH », 27 mart. 1726, | 3; Benedictus XIV, const. « EtH pastoralis », 26 maU,1742,
I Vn, n. I, XVI, XX-XXrV, S IX, n. XIII; 8. G. G., CalaguHtana, 27 ang. 1592.
Digitized by
Google
272 Oode» iuris OomotUei
Oan. 966.
Episcopus proprius, qaod attinet ad ordinationem Baecnlarinm, est
tantum Episcopns dioec^siii in qua promoTendus habeat domicilium una
cum origine aut simplex domicilium aine origine; sed in hoc altero caau
promoTendus debet animum in dioecesi perpetuo manendi iureiurando
firmare, nisi agatur de promoTendo ad ordines derico qui dioecesi per
primam tonsuram iam incardinatus est, Tel de promoTendo alumno, qui
serritio alius dioecesiii destinatur ad normam ean. 969^ § 2, Tel de pro-
morendo religioeo professo, 4^ quo in can. 964, n. 4 ^.
Can. 967.
§ 1. Vicarius ac Praefectus Apost^^cus, Abbas Tel Praelatus nulUua,
si charactere episcopali polleant, Episcopo dioecesano aequiparantur
quod pertinet ad ordinationem *.
§ 2. Si episcopali charactere careant, possunt nihilominus in pro-
prio territorio et durante tantum munercy conferre primam tonsuram et
ordines minores tum propriis subditis saecularibus ad normam can. 966,
tum aliis qui litteras dimissorias inre requisitas exhibeant; ordinatio
eztra hos flnes ab eisdem peracta irrita est '.
Oan. 968.
§ 1. Litteras dimissorias pro saecularibus dare possunt, quandiu
iurisdictionem in territorio retinent :
1.'' Episcopus proprius, postquam possessionem suae dioecesis legi-
time ceperit ad normam can. 334, § 3, licet nondum consecratus;
2."" Vicarius Generalis, ex speciali tamen Episcopi mandato;
3.'' De Oapituli consensu Vicarius Oapitularis post annum a sede
Tacante; intra annum Tero solis arctatis ratione beneflcii recepti Tel reci-
piendi, aut ratione certi alicuius officii, cui propter necessitatem dioe-
cesis sine dilatione sit proTidendum;
4.* Yicarius ac Praefectus Apostolicus, Abbas Tel Praelatus nuh
Uu8, licet episcopali charactere c^reant, etiam ad ordines maiores ^.
^ 0. 28, C. VII, q. 1; c. 1, 10, C. IX, q. 2; c. 3, X, de paroohiis et alienis parocMaMe,
III, 29; c. 8, tfe temporihue ordinaiionum et qualitate ordinandorum, I, 9, In TI«; Conc.
Trident., Bess. XXIII, de ref,, c. 10; Innocentins XII, const. c Speculatoree », 4 nor. 1094,
S 8, 6; S. C. Bp. et Reg., Tranen,, 81 aug. 1692; Tarvieina, 8 apr. 1869; S. C. C, Luoen.,
mense mart. 1687; NeapoUtana- seu Vid Bquen,, 12 febr., 12 mart. 1718; Neapolitana eeu
Oaputaquen., 26 ian., 8 febr. 1721; Blboren., 2 et 28 ang. 1721, ad 1-8; Valven. seu Sulmo-
nen., V2 mart. 1782, ad 1; Asculana, 7 febr. 1738, ad 1; Ravennaten., 28 sept. 1748; ^f»oo-
nitana-Senogallien., 28 nept. 1764; Spoletana, 20 nov. 1766; Anoonitana et Oamerinen.,
14 mart. 1796; Lunen.-Barzanen., 29 maii 1824, ad 1, 4; Terradnen., Privemen. et Al^
nen., 26 ian. 1883; Caietana et Terraoinen., 81 ian., 21 febr. 1836; decr. c A primie », 20 inl.
1898, n. 2, 4; decr. c Vetuit », 22 dec. 1906; decr. 24 nov. 1906; S. C. de Prop. Fide (Tonkln.
Occident.), 17 ian. 1798.
a S. C. de Prop. Plde (C P. pro Sin.), 6 apr. 1674, ad 1.
3 C. 8, d« pHvileffiis, T, 7, in Tl»; S. C. de Prop. Plde (C. P. pro Sln.), 6 apr.
1674, ad 1.
« C. 8, X, de offloio archidiaconi, I, 28; c. 1-4, de temporihu» ordinationum ei quatl'
tate ordinandorum, I, 9, In TI«; Ck>nc. Trident., eess. TII, de ref., c. 10; sess. XXIII, de
ref., c. 10; 8. C. Bp. et Reg., tiquiUaoen., 8 ian. 1694; NoapoWana, 12 ian. 1604; Safemi-
tana, 28 ian. 1606; 8. C. C, NuUiue Nonantulae, 19 ian. 1686; Memicana, fti apr. 1700.
Digitized by
Google
Liher Tertiu9 • De Helnu 273
§ 2. yicariuB Oapitularis iitteras dimissorias ne concedat iis qui ab
Episcopo reiecti f uerunt.
Can. 959.
Qui potest litteras dimissorias ad ordines recipiendos dare, potest
quoque eosdem ordines conferre per se ipse, si necessariam ordinis po-
testatem habeat.
Oan. 960.
§ 1. Litterae dimissoriae ne concedantury nisi habitis antea omnibus
testimoniis, qnae iure eziguntur ad normam can. 9931000 ^
§ 2. 8i post datas ab Ordinario litteras dimissorias nova testimonia
necessaria sint ad normam can. 994, § 3^ Episcopus alienus ne ordinet,
antequam eadeita receperit.
§ 3. Quod si promovendus tempus sufBciens ad contrahendum impe-
dimentum ad normam mem. can. 994 transegerit in ipsa dioecesi Episcopi
ordinantis, hic testimonia directe colligat.
Oan. 961.
Litterae dimissoriae mitti possunt ab Episcopo proprio, etiam Oar-
dinali Episcopo suburbicario, ad quemlibet Episcopum, communionem
cum Sede Apostolica habentem, excepto tantum, citra apostolicum in-
dultum, Episcopo ritus diversi a ritu promovendi '.
Oan. 962.
Quilibet Episcopus, acceptis legitimis litteris dimissoriis, alienum
subditum licite ordinat, dummodo ipse de germana litterarum fide dubi-
tare nullatenus possit, salvo praescripto can. 994, § 3 ^.
Oan. 963.
Litterae dimissoriae possunt ab ipso concedente vel ab eius succes-
sore limitari aut revocari, sed semel concessae non exstinguuntur resoluto
iure dantis \
Oan. 964.
Quod attinet ad ordinationem religiosorum :
1.* Abbas regularis de regimine, etsi sine territorio nullius, potest
conferre primam tonsuram et ordines minores, dummodo promovendus
1 Innocentlas XIII, const. c Apostolici miniMterii », 28 mall 1723, S 6; Benedictus XIII,
oonst c In eujMremo », 28 sept. 1724, S 4, 28; const. « Pasioralis offfcii », 27 mart. 1726, S 8.
3 G. 9, X, de temporihue ordinationum et nualitate ordinandorum, I, 11; CSonc. Tri-
dent., 8688. XXIII, de ref,, c. 8; Clemens VIII, instr. c HatiCtieaimus », 81 ang. 1595, S 7;
Benedictos XIV, const. c BtH pastoralie >, 26 mail 1742, f Vll, n. I, XVII, XX, XXII-
XXIV, S IX, n. XIU.
s C. 1, C. XXI, q. 2; c. 1, de temporihus ordinationum et qualitate ordinandorufn,
I, 9, in Vl»; Conc. Trident., sess. XIV, de ref., c. 2; Sixtos V, const. « Sanctum et Balu-
tare >, 5 ian. 1689, S % ClemenB VIII, instr. « Sancti$8imue », ^ aug. 1595, S 7; Urba-
nos VIII. const. c RecretiB », 11 dec. 1624, S 2; Innocentiu.s XII, const. c Speculatores »,
4 nov. 1694, S 2, 8; Benedictas XIV, const. c BtH paatoralie », 26 mail 1742, S VII, n. VIII;
Pios IX, const. c Apoetolicae Sedie », 12 oct. 1869, S V. n. 3; S. C. C, SiponHna, 14 ian.
1684, ad 9; 8. C. de Prop. Fide (C. P. pro Sin.), 5 apr. 1674, ad 1; (Tankin. Occident.),
17 ian. 1798; Pontiflcale Bom., tit De ordinihus oonferendia. — Vide etiam can. 965, S 1-
* Reg. 14, 16, 46, B. J., in VI*; 8. C. Bp. et Beg., Oritana, 21 nov. 1600.
Vodem luriM Canonioi,
Digitized by
Google _
274 Codex iuria Canonici
sit ipsi subditus vi professionis saltem simplicis, ipse vero sit presbyter
et benedictionem abbatialem legitime acceperit. Extra hos fines, ordi-
natiOy ab eodem coilata, revocato quolibet contrario privilegio, est irrita,
nisi ordinans charactere episcop&li polleat;
2.'' Beligiosi exempti a nullo Episcopo ordinari licite possunt sine
litteris dimissoriis proprii Superioris maioris;
S."" Superiores professis votorum simplicium, de quibus in can. 574,
litteras dimissorias concedere possunt dumtaxat ad primam tonsuram
et ordines minores;
4." Ordinatio ceterorum omnium alumnorum cuiusvis religionis
regitur iure saecularium, revocato quolibet indulto Superioribus con-
cesso dandi professis a votis temporariis litteras dimissorias ad ordines
maiores *.
Can. 965.
Episcopus ad quem Superior religiosus litteras dimissorias mittere
debet, est Episcopus dioecesis, in qua sita est domus religiosa, ad cuius
familiam pertinet ordinandus *.
Can. 966.
§ 1. Tunc tantum Superior religiosus ad alium Episcopum litteras
dimissorias mittere potest, cum Episcopus dioecesanus licentiam dede-
rit, aut sit diversi ritus, aut sit absens, aut non sit ordinationem habi-
turus proximo legitirao tempore ad normam can. 1006, § 2, vel denique
cum dioecesis vacet nec eam regat qui charactere episcopali polleat '.
» C. 1, D. LVIII; c. 1, D. LXIX; c. 33, C. XVI, q. 1; c. 5. C. XVIII, q. 2; c. 5. X, de
temporihus ordinationum et qualitate ordlnandorum, I, 11; c. 11, X, de aetate et qualitate
et ordine praeflclendorum, 1, 14; c. 3. de privilegiis, V, 7, in VI®; Conc. Trident., sess. XXIII,
de ref., c. 10; Benedictns XIV, ep « Ad audientiam », 15 febr. 1753, f 16; Leo XIII, const.
c Conditae a Christo », 8 dec. 1900. § 2, n. VI; S. C. S. Off., 15 iul. 1903; S. C. Ep. et Reg.,
Tarvisina, 6 maii 1804, nd 1. 2; decr. c Auctis admodum », 4 nov. 1S92, n. 1, 2; S. C. C, Por-
tugallien., 2 apr. 1591; Tullen., 19 mart 1595, ad 7; Calaritana, 13 febr. 1639; Catanien.,
15 febr. 1642; Panormitana, 16 mart. 1647, ad 1; Leodien., 14 mart. 1648; Portugalliae, 7 ang.
1649, ad 2; ConimlHrioen., 26 inn. 1655, ad 1; Lafnaoen., 13 ang. 1707, 26 ian. 1709, ad 2 et
16 dec. 1713, ad 1; Vratislavi^., 12 febr. 1724; Briwien., 28 nov., 12 dec. 1733, ad VI; Con-
gregationi$ Olivetanae, 29 nov. 1788; Collen., 24 ian. 1795; S. C. super Statu Regularinm»
declar. 12 iun. 1858, n. VII; 20 ian. 1860. ad 1, 2; S R. C, decr. 27 sept. 1659, n. 19.
3 C 10, C. XVI, q. 1; c. 3, de temporihus ordinatUmum et qualitate ordinandorum,
I, 9, in VI»; Leo X (in Conc. Lateranen. V), const. c Dum intra », 19 dec. 1516, S U; Inno-
centius XIII, const. c Apoatolici ministerii », 23 maii 1723, § 17; Benedictus XIII, const.
c In aUpremo », 23 sept. 1724, f 14, 28; const. c Pastoralis otflcii », 27 mart. 1726, f 3, 5;
Benedlctus XIV, const. « Impositi Nohis », 27 febr. 1747; S. C Ep. et Reg., Ordinis Ere-
mitarum Camaldulensium, 13 iul. 1730; S. C C, Hispaniarum, mense sept. 1589; Catanien.,
26 ian. 1595; decr. 15 roart. 1596; 3 iun. 1599; Senonen,, 28 febr. 1654, ad 9; Caputaquen.,
28 ian.. 11 febr. mS, ad 1; Brixien., 28 nov., 12 dec. 1733, ad III-V.
3 I^ X (in Conc. Lateranen. V), const. c Dum intra », 19 dec. 1516. S H; Innocen-
tius XIII, const. o Apostolici ministerii », 23 maii 1723, 9 17; Benedictus XIII, const. c /n
supremo », 23 sept. 1724, S 14, 28; const. c Pastoralis officii », 27 mart. 1726, S 3, 6; Bene-
dictus XIV, const. c Impositi Nohis », 27 febr. 1747; S. C Ep. et Reg., Minorum 05«er-
vantium, 11 iun. 1638; Ordinis Eremitarum Camdldulensium, 13 iul. 1730; 8. C C, Hispa-
niarum, mense sept. 1589; Catanien., 26 ian. 1595; decr. 15 mart. 1696; 3 lun. 1599; NuUiu9,
22 sept. 1600; Senonen., 28 febr. 1654, ad 9; Tirasonen., 11 maii, 8 iun., 13 iul. 1782; Lunen.^
Barxanen,, 18 aug. 1888, ad 1.
Digitized by
Google
Liher Tertius • De Relms 275
§ 2. Necesse est ut Bingulis in casibus id Episcopo ordinaturo constet
ex authentico Curiae episcopalis testimonio ^.
Can. 967.
Caveant Superiores religiosi ne in f raudem Episcopi dioecesani subdi-
tum ordinandum ad aliam religiosam domum mittant, aut concessionem
litterarum dimissoriarum de industria in id tempus differant, quo Epi-
scopus Tel abfuturus, vel nullas habiturus sit ordinationes ^.
Caput II.
De subiecto sacrae ordinationis.
Can. 968.
§ 1. Sacram ordinationem valide recipit solus vir baptizatus; licite
autem, qui ad normam sacrorum canonum debitis qualitatibus, iudicio
proprii Ordinarii, praeditus sit^ neque ulla detineatur irregularitate
aliove impedimento *.
§ 2. Qui irregularitate aliove impedimento detinentur^ licet post or-
dinationem etiam eine propria culpa exorto, prohibentur receptos ordi-
nes exercere *.
Can. 969.
§ 1. Nemo ex saecularibus ordinetur, qui iudicio proprii Episcopi
non sit necessarius vel utilis ecclesiis dioecesis ^.
§ 2. Non prohibetur tamen Episcopus proprium promovere subdi-
tum, qui in futurum, praevia legitima excardinatione et incardinatione,
servitio alius dioecesis destinetur.
Can. 970.
Proprius Episcopus vel Superior religiosus maior potest suis clericis
ex quavis canonica causa, occulta quoque, etiam extraiudicialiter^ ascen-
1 Innocentlas XIII, comit. c Apoaiolici miniaterii », 23 maU 1723, S 17; Benedl-
ctos XIII, const. c In aupremo », 23 sept. 1724, S 14, 28; const. c PaHoraliB oHlcii », 27 mart.
1726, S 8> 5; Benedlctus XIV, const. c ImpoHH Nohit », 27 febr. 1747; S. 0. Bp. et Reg.,
Ordinis Bremitarum CamalduletvHum, 13 inl. 1730; S. G. C, 3 inn. 1599; decr. 24 aug. 1619;
Tirasonen,, 11 mali, 8 iun., 13 iuL 1782; Lunen,'8arzanen., 18 ang. 1888, ad 2.
a Benedictus XIV, const. c Impositi Nobla », 27 febr. 1747; S. C. Ep. et Eeg., Mino-
rum Ohservantium, 11 inn. 1638; S. C. C, decr. 15 mart. 1596; 3 Inn. 1599; Tirasonen,,
11 maU, 8 inn., 13 inl. 1782.
3 C 52, 60, C I, q. 1; c. 1, 3, X, de preshytero non haptizato, III, 43; 8. C S. Off.
(Angliae), 2 mart. 1842; Pontlficale Rom., tit. De ordinihus oonferendis.
* C 1, D. LII; c. un., X, de clerico per saltum promoto, V, 29; Conc. Trident.,
sess. VII, de ref,, c. 10; Plns II, const. c Cum em sacrorum », 17 nov. 1461, S 2; Urba-
nns VIII, const. c Secretis », 11 dee. 1624, S 2, 3, 6.
« Conc. Trldent., sess. XXI, de ref,, c. 2; sess. XXIII, de ref„ c. 16; Innocentins XIII,
const. c Apostolici ministerii », 23 maii 1723, S 3; Benedictos XIII, const. c /n supremo »,
23 sept. 1724, S 2, 28; const. c Pastoralis offlcii », 27 mart. 1726, § 3; Pins X, Utt. encyol.
c Pieni l'animo », 28 inl. 1906; S. C de Prop. Flde, Instr. (ad Vic Ap. N.), mense aug. 1827.
Digitized by VjWwQiC
276 Codew Iuri9 Oammioi
sum ad ordines interdicere^ salvo iure recursus ad Sanctam Sedem, yel
etiam ad Moderatorem generalem, si agatur de religiosis quibus ascen-
sum interdixerit Sui>erior provincialis *•
Can. 971.
Nefas est quemquam^ quoyis modo, ob quamlibet rationem, ad sta-
tnm clericalem cogere, vel canonice idoneum ab eodem avertere '.
Can. 972.
§ 1. Curanditai ut ad sacros ordines adspirantes inde a teneris annis
in Seminario recipiantur; sed omnes ibidem commorari tenentur saltem
per integrum sacrae theoiogiae curriculum, nisi Ordinarius in casibus
peculiaribus, gravi de causa, ouerata eius conscientiay dispensaverit ^.
§ 2. Qui ad ordines adspirant et extra Seminarium legitime moran-
tur, commeudentur pio et idoneo sacerdoti, qui eis invigilet eosque ad
pietatem informet *.
Art. I. — De requiaUis in 9ubiecio aacrae ordinationiB.
Can. 973.
§ 1. Prima tonsura et ordines illis tantum conferendi sunt^ qui pro-
positum habeant ascendendi ad presbyteratum et quos merito coniicere
liceat aliquando dignos f uturos esse presbyteroa '.
§ 2. Ordinatus tamen qui superiores ordines recipere recuset, nec
potest ab Episcopo ad eos recipiendos cogi^ nec prohiberi a receptorum
ordinum exercitio, iiisi impedimento canonico detineatur aliave gravis,
iudicio Episcopi, obsit causa V
§ 3. Episcopus sacros ordines nemini conferat quin ex positivis ar-
gumentis moraliter certus sit de eius canonica idoneitate; secus non solum
gravissime peccat, sed etiam periculo sese committit alienis communi-
candi peccatis \
1 O. 6, 17, X, de iemporlbus ordinationum et qualitaie ordinandorum, l, U; Ck>nc.
Trldent., sess. XIV, de ref/, c. 1; BenedictOB XIV, const. « Ad mUiiantis », 80 mart. 1742,
S 23; S. O. 0., Veroellen,, 21 mart. 1643, ad 4; Alerien,, 24 nor. 1057; Asculana, 21 apr. 1702.
2 C. 1, 2, 7, D. LXXIV; c. 23, O. XXV, q. 2.
3 0. 1, O. XII, q. 1; Oonc. Trldent., sess. XXIII, de ref,, c. 18; Benedictus XIV, ep.
encycl. €.Ubi primum », 3 dec. 1740, S 2; const c Ad mUitantie », 80 mart. 1742, S 34;
Pins VI^ encycl. c InecrutahUe », 25 dec. 1775, S 4; Pios IX, ep. encycl. c Nostis et No-
biscum '», 8 dec. 1849; ep. encycl. c Nemo oerte ignorat », 25 mart. 1852; Leo XIII, ep. c Pa-
temae providaeque », 18 sept. 1899; Pina X, Utt. c La rietorasione », 5 maii 1904; S. O. de
Prop. Fide, instr. (ad Vlc. Ap. Sin.), 18 oct. 1883, n. IV, 1.
^ Plus X, litt. encycl. c Pascendi », 8 aept. 1907; motu propr. c Sacrorum antieti-
tum », 1 sept. 1910, n. II; S. O. Ep. et Reg., instr. 21 inl. 1896, n. 8.
« O. 4, de temporibus ordinationum et qualttafe ordinandorum, I, 9, in VI»; Oonc.
Trident., sess. XXIII, de ref,, c. 4, 11; Innocentius XIII, conat. c Apoitolioi ministerii »,
23 maii 1723, S 2; Benedictus XIII, const. c In eupremo », 23 sept. 1724, S 2, 28; const
c Paitoralis otJHcii », 27 mart. 1726, S 3; Pontiflcale Rom., tit. De ordinibui conferendii,
• O. 2, 8, D. LXXIV; c. 4, X, de temporibui ordinationum et qualitate ordinando-
rum, I, 11 .
7 O. 8, D. LXIII; c. 3, D. LXXVIII; c. 24, O. XXV, q. 2; c. 14, X. de aetate et qutUi-
tate et ordine prae/lciendorum, I, 14; Benedictus XIV, ep. encycl. c Ubi primum », 3 dec.
Digitized by
Google
Liher Tertiu8 - De Rehus 277
Can. 974.
§ 1. Ut quis licite ordinari possit, requiruntur :
1.'' Recepta sacra confirmatio;
2.* Mores ordini recipiendo congruentes;
3/ Aetas canonica;
4.* Debita scientia;
5.' Ordinum inferiorum susceptio;
6.* Interstitiorum observatio;
?.• Titulus canonicus, si agatur de ordinibus maioribus \
§ 2. Quod pertinet ad consecrationem episcopalem, servetur prae-
scriptum can. 331.
Can. 975.
Bubdiaconatus ne conferatur ante annum yicesimum primum com-
pletum; diaconatus ante vicesimum secundum completum; presbyteratus
ante yicesimum quartum completum ^.
1740, I 1; Pios IX, ep. enoycl. « Qui plurihue », 9 nov. 1840; ei). encycl. « yoitis et No-
hiscum 9, 8 dec. 1849; ep. encyd. « Cum nuper », 20 ian. 1858; Leo XIII, ep. encycl. c Fin
dal principU) », 8 dec. 1902; Plns X, ep. enc5'Cl. « E 9upremi », 4 oct. 1903; ep. « SoUicito »,
5 mail 1906; Utt. encycl. « Pieni Vanimo », 28 iul. 1906.
» O. 1, D. XXXVI; c. 2, D. LIX; c. 2, 3, 6, D. LXI; c. 8. D. LXIII; c. 1, 8, D. LXXVII;
c 8» D. LXXVIII; c. 115. 117, 120, C. I, q. 1; c. 16, C. VIII, q. 1; c. 29, 36, C. XVI, q. 1;
C. 7, X, de eleotione et electi potestate, I, 6; c. un., X, de scrutinio in ordine faciendo, I,
12; c. 13, 14, X, de aetate et qualitate et ordine praeflciendorum, I, 14; c. 2, X, dc prae-
hendie et dignitatihue, III, 6; c. 4, de temporihus ordinationum et qualitate ordinando-
rum, l, 9, In VI»; Reg. 87, E. J.. in VI»; Conc. Trldent., sess. XIV, de ref., c. 2; sess. XXI,
de ref., c. 2; sess. XXIII, de ref., c. 3, 4, 7, 8, 11-14; Pius II, conat. « Cum em sacrorum »,
17 noY. 1461, 1 2; S. Pius V, const. « Romanus Pontifew », 14 oct. 1668, 1 1; Sixtus V, const.
c Hanetum et salutare », 6 ian. 1689, | 2; Clemens VIII, instr. « Ranctissimus », 31 aug.
US06, S 4; Innocentius XII, const. « Speculatores », 4 nov. 1694, § 1; Innocentltis XIII, const
< Apostolioi ministerii », 23 maii 1723, § 6; Benedictus XIII, const. « /n supremo », 23 sept.
1724, I 4, 28; const. « Pastoralis offlcii », 27 mart. 1720, f 3; Benedictus XIV, ep. encycl.
€ Uhi primum », 3 dec. 1740, S 1; «P* encycl. « Etsi minime », 7 febr. 1742, S 10; const. « Ad
mUitantis », 30 mart. 1742, S 27; const. « Etsi pastoralis », 26 maii 1742, S VII, n. II, IV,
XIX; instr. < Eo quamvis tempore », 4 maii 1746, § 19; const. « Impositi Nohis », 27 febr.
1747; const. « 8i datam », 4 mart. 1748; Clemens XIII, ep. encycl. « Cum primum », 17 sept.
1759, f 10, 16; Pius VI, encycL « Inscrutahile », 25 dec. 1775, S 4; const. « Auctorem fldei »,
28 aug. 1794, prop. 52, 68, Synodi Pistorien., damn.; Pius IX, ep. encycl. « Qui plurihus »,
9 nov. 1846; ep. encyd. < Nostis et Nohiscum », 8 dec. 1849; ep. encycl. « Cum nuper »,
20 ian. 1858; 6onst. « Apostolicae Sedis », 12 oct. 1869, f V, n. 2; Leo XIII, const. « Con-
ditae a Christo », 8 dec. 1900, f 2, n. VI; Pius X, litt. encycl. « Pasccndi », 8 sept. 1907;
motu propr. « Praestantia Scripturae », 18 nov. 1907; motu propr. « Sacrorum antistitum »,
1 sept 1910, n. II; S. C. S. Off., lltt. 16 mart. 1872; 2 apr. 18T9; (lerosolym.), 14 ian. 1885; S. C.
Bp. et Reg., Regien,, Veronen,, Mantuana, Brixien. et Senogallien., 15 febr. 1578; Calven.,
25 febr. 1592; S. C. C, decr. 15 mart. 1596; Augusiana, 10 ian. 1602, ad 1, 3; Ordinis Capuc-
cinorum, 15 nov. 1710, 14 ian. 1711; Ordinis 8. BasUii, 8 apr., 6 maU 1775; S. C. super Statu
Regularium, 20 ian. 1860, ad 3; S. C. de Prop. Fide, decr. 13 apr. 1807, n. XI; (C. G.). 5 iul.
1886, ad 2; instr. 31 iul. 1902, n. 8; Pontificale Rom., tit. De ordinihus conferendis.
« C. 5, D. LXXVIII; c. 14, X, de iemporihus ordinationum et qualitate ordinando-
rum, I, U; c. 3, tf6 aetate et qualitate et ordine praeflciendorum, I, 6, in Clem.; Conc.
Trident, sess. XXIII, de ref., c. 12; Benedictus XIV, oonst. « Etsi pastoralis », 26 mail
1742, f VII, n. XIX; instr. « Bo quamvis tempore », 4 maii 1745, § 19 sq.; S. C. Ep. et Reg.,
Alhema, 5 apr. 1693; S. C. C, Fanen., 7 sept. 1594; Pontlficale Rom., tit. De ordinihus
conferendis.
Digitized by
Google
278 Codew luris CanonM
CAN. 976.
§ 1. Nemo sive saecularis sive religiosus ad primam tonsuram pro-
moveatur ante inceptum cursum theologicum.
§ 2. Firmo praescripto can. 975, subdiaconatus ne conferatur, nisi
exeunte tertio cursus tbeologici anno; diaconatus, nisi incepto quarto
anno; presbyteratus, nisi post medietatem eiusdem quarti anni ^
§ 3. Cursus theologicus peractus esse debet non privatimy sed in
scholis ad id institutis secundum studiorum rationem can. 1365 deter-
minatam ^.
Oan. 977.
Ordines gradatim .conferendi sunt ita ut ordinationes per saltum
omnino prohibeantur '.
Oan. 978.
§ 1. In ordinationibus serventur temporum interstitia quibus pro-
moti in receptis ordinibus, secundum Episcopi praescriptum, sese
exerceant *.
§ 2. Interstitia primam tonsuram inter et ostiariatum vel inter sin-
gulos ordines minores prudenti Episcopi iudicio committuntur; acoly-
thus vero ad subdiaconatum, subdiaconus ad diaconatum, diaconus ad
presbyteratum ne antea promoveantur, quam acolythus unum saltem
annum, subdiaconus et diaconus tres saltem menses in suo quisque or-
dine fuerint versati, nisi necessitas aut utilitas Ecclesiae, iudicio Epi-
scopi, aliud exposcat ^.
§ 3. Nunquam tamen, nisi de peculiari licentia Bomani Pontificis,
minores ordines cum subdiaconatu duove sacri ordines uno eodemque die,
reprobata quavis contraria consuetudine, conferantur; imo nec primam
1 8. C. Conaist., 24 mart. 19U, ad 1; 8. C. de Rellgiosis, declar. 7 sept. 1909» ad I,
II; declar. 21 dec. 1909; 81 maii 1910, ad 1, 2; 1 mart 1915, ad I.
3 8. C. de Religiosis, declar. 7 sept. 1909, ad VI; 31 maii 1910, ad 1, 2; 1 mart. 1915,
ad II.
3 C. 1, D. LII; c. 1. 4, 7, D. LXI; c. 1, X, de dericie peregrints, I, 22; c. ud., X, de
derico per aaltum promoto, V, 29; Conc. Trident., sess. XXIII, de ref,, c. 14; Sixtus V,
const. « Sanctum et ealntare », 5 ian. 1589, S 2; Pius VI, const. « Auctorem fidei », 28 aog.
1794, prop. 51, 53, Synodi Pistorien., damn.; S. C. S. Off. (Angliae), 2 mart. 1842; S. C.
Bp. et Reg., Seritonen., 22 dec. 1578; Gravinen,, 26 aug. 1G16.
4 C. 2, D LIX; c. 10, D. LXI; c. 1, D. LXXVII; c. 29, C. XVI, q. 1; Conc. Trldent.,
sess. XXIII, de ref., c. 11, 13, 14; Sixtus V, const c Sanctum et salutare », 5 ian. 1589, § 2;
Innocentlus XII, const. c Hpeculatorett », 4 nov. 1694, ( 1; Benedictus XIV, const. c Etsi
paetoraliB », 26 maU 1742, S VII, n. XVII, XVIII; Pontlflcale Rom., Ut. De ordinihue con-
ferendie,
5 Conc. Trident., sess. XXIII, de ref., c. 11, 13, 14; Sixtus V, const. c Sanctum et
talutare », 5 ian. 1589, S 2; 8. C. Ep. et Reg., Caietana, 14 febr. 1581; Aliphana, 9 aug.
1598; S. C. de Sacrameutis, Frihnrgen., 15 aug. 1909; S. C. C, Aquen., mense iul. 1589,
ad 1, 2; Asturicen., 21 apr. 1591, ad 1; yeapolitana, 3 apr. 1593; Bruffnaten,, 17 maii 1593;
^uUius, 31 maii 1597; Nullius, mense iun. 1597; Savonen., 1 iul. 1597; 12 sept. 1609; Miden.,
24 aug. 1686, n. II; Pontiflcale Rom., tit De ordinibut conferendi$.
Digitized by
Google
Liber Tertiua - De Rehua 279
tonsuram conferre licet nna cum aliquo ex ordinibus minoribus, neque
omnes ordines minores una simul ^
Can. 979.
§ 1. Pro clericis saecularibus titulus canonicus est titulus beneficii,
eoque deficiente, patrimonii aut pensionis '.
§ 2. Hic titulus debet esse et yere securus pro tota ordinati yita et
yere sufficiens ad congruam eiusdem sustentationem, secundum normas
ab Ordinariis pro diversis locorum et temporum necessitatibus et adiun-
ctis dandas ^.
Can. 980.
§ 1. Ordinatus in sacris, si titulum amittat, alium sibi provideat,
nisiy iudicio Episcopi, eius congruae sustentationi aliter cautum sit ^.
§ 2. Qui, citra apostoUcum indultum, suum subditum in sacris sine
titulo canonico scienter ordinaverint aut ordinari permiserint, debent ipsi
1 C. 18, 15, X, de temporibus ordinationum et gualitatc ordinandorum, I, U; c. 2,
3, X, de fio, qui furtive ordinem euBcepit, V, 80; Conc. TrideDt., sess. XXIII, de ref., c. 18;
81xtii8 y, const. c Sanotum et adlutare », 6 lan. 1589, i 2; S. C. C, Nulliua, 18 seiit. 1597,
ad 3; Neapolitana, 6 aug. ICII, ad 1; Boven,, 29 lan., 12 febr., 10 apr., 7 mall 1707; Calari-
tana, 21 febr. 1728, ad 1; S. C. de Prop. Flde, decr. 18 apr. 1807, n. XI; Instr. 31 iul. 1902,
n. 8; Pontiflcale Rom., tit. De ordinibu$ conferendis.
> C. 2, 4, 23, X, de praebendU et dignitatibue, III, 6; Conc. Trtdent., sess. XXI, de
ref,, c. 2; 8. Plns V, conat. t Romanu9 Pontifex », 14 oct. 1568, i 1; Innocentius XIII, const.
c Apostolici ministerii », 28 maii 1723, i 7; Benedlctus XIII, const. c In pupremo », 23 sept.
1724, i 5, 28; const. c PaBtoralis of/lcii », 27 mart. 1720, i 8; Benedictus XIV, const. c Ad
mUitantis », 30 mart. 1742, i 27; conet. c EtH paetoralie », 26 maii 1742, i VII, n. II; Cle-
mens XIII, ep. encycl: c Cum primum », 17 sept. 1759, i 10, 16; Pius VI, const. c Aucto-
rem fldei », 28 aug. 1794, prop. 52, Synodi Pistorien., damn.; Pius IX, const. c Apoetolicae
iSedia », 12 oct. 1869, i V, n. 2; S. C. C, Feretrana, a. 1573, ad 3; Squillacen., mense eept.
1588, ad 5; tieguntina, menfie oct. 1589, ad 1; Sorana, 26 Jan. 1669; Urbinaten., 9 sept. 1679;
Vamerinen., 4 aug. 1685; Tudertina, 12 febr., 12 mart. 1718, ad 2; NepeHna, 12 sept., 21 nov.
1750; S. C super Statu Begularlum, 20 ian. 1860, ad 4; S. C de Prop. Fide, instr. 27 apr.
1871, n. 3; Pontificale Rom., tit. De ordinibuB oonferendie,
a C 23, X, de praebendis et dignitatibue, III, 5; Conc. Trident., sess. XXI, de ref„
c. 2; 8. Pius V, const. c Romanue Pontifem », 14 oct. 1568, i 1; InnocentBus XII, const.
c Speculatorea 3, 4 nov. 1694, i 3; Innocentius XIII, const. c Apostolici miniaterii », 23 maii
1723, i 7; Benedictus XIII, const c /n aupremo », 23 sept. 1724, i 5, 28; const. c Pastoralie
offlcii 3, 27 mart. 1726, i 3; Benedictus XIV, const. c Ad militantia », 30 mart. 1742, i 27;
eonst. c Bt9i paetoralis », 26 mali 1742, i VII, n. II; Clemens XIII, ep. encycl. c Cum pri-
mum 3, 17 sept. 1759, i 10, 16; 8. C Ep. et Reg., Caescnaten., 15 maii 1590, ad 1; Collen.,
8 apr. 1606; Theatina, 11 dec. 1615; NuceHna, 4 maii 162»; 8. C. C, Feretrana, a. 1573, ad 3;
Cortonen,, mense maio 1589; Seguntina, mense oct. 1589, ad 4; Pacen., 23 maii 1609; Neapo-
litana, 6 aug. 1611; Terracinen,, 20 iul. 1619; Terracinen., 20 iul. 1629; Caiacen,, 6 mart.
1638; 15 mart. 1642; 15 mart. 1652; Sypontina, 29 nov. 1670; 12 iul. 1687; Florentina, 28 iun.
1704; Romana seu 8, Agathae CHithorum, 27 maii 1713; Fanen., 21 aug. 1717; Florentina,
2 oct. 1717, ad 5; Ariminen,, 8 et 29 aug. 1722, 15 maU, 17 iul. 1723; Soanen., 28 iul., 15 sept.
1838; Lancianen., 3 febr. 1884; 8. C de Prop. Fide, instr. 27 apr. 1871, n. 1; Pontiflcale
Kom., tit. De ordlnibus oonferendis
* Conc. Trident., sess. XXI, de ref., c. 2; 8. C Ep. et Beg., Novarien., 20 dec. 1838;
8. C C, Terracinen., 20 lul. 1619; Parmen., 20 lul. 1641; Bitecten., 16 nov. 1686; Lancia-
nen,, 9 febr. 1726, ad 1, 3-6; Asten., 20 mart., 3 apr., 22 maii 1734; Tusculana, 5 apr., 10 maU
1783; 8. C de Prop. Fide, instr. 27 apr. 1871, n. 11-13; Pontiflcale Rom., tit. De ordinibus
conferendis.
Digitized by
Google
280 Codem Iuri$ CanonM
eorumque successores eidem egenti alimenta necessaria praebere, donec
congruae eiusdem Bustentationi aliter provisum fuerit ^.
§ 3. Si Episcopus aliquem ordinaverit sine titulo canonico cum
pacto ut ordinatus non petat ab ipso alimenta^hoc pactum omni vi caret*.
Can. 981.
§ 1. Si ne unus quidem ex titulis de quibus in can. 979, § 1, praesto
sit, suppleri potest titulo servitii dioecesis, et, in locis Sacrae Congr^;a-
tioni de Prop. Fide subiectis, titulo missionis, ita tamen ut ordinandus,
iureiurando interposito, se devoveat perpetuo dioecesis aut missionis ser-
vitio, sub Ordinarii loci pro tempore auctoritate *.
§ 2. Ordinarius presbytero, quem promoverit titulo servitii eccleslae
vel missionis, debet beneficium vel officium vel subsidium, ad congruam
eiusdem sustentationem sufficiens, conferre.
Can. 982.
§ 1. Pro regularibus titulus canonicus est soUemnis religiosa pro-
fessio seu titulus, ut dicitur, paupertatis ^.
§ 2. Pro religiosis votorum simplicium perpetuorum est titulus men'
sae communis, Congregationis aliusve similis, ad normam constitu-
tionum *.
§ 3. Geteri religiosi, etiam ad ordinationis titulum quod attinet, iure
saecularium reguntur *.
Art. II. — De %rregulariidlibM aliisque impedimeniia.
Oan. 983.
NuIIum impedimentum perpetuum quod venit nomine irregularitatis,
sive ex defectu sit sive ex delicto, contrahitur, nisi quod f uerit in cano-
nibus qui sequuntur expressum.
Can. 984.
Sunt irregulares ex defectu :
1.'' Illegitimi, sive illegitimitas sit publica sive occulta, nisi fue-
rint legitimati vel vota sollemnia professi;
1 C. 18» X, de aetaie ei quaUtate et ordine praeflciendorum, I, 14; c. 2, 4, 16, X, de
praehendie et digniiatihue, III, 5; c. 37,%(fe praehendis et dignitatibue, III, 4, in VI»; S. G.
Ep. et Reg., Luoana, 16 lan. 1592; Pharen., 13 sept 1503.
3 O. 45, X, de eimonia, ei ne aliquid pro epiritualihue exigatur vel promittatur, V, 3.
3 S. C. Consist., 12 DOY. 1908, ad XI, XII; Romana, 6 aug. 1909, ad XII; S. C. <te
Prop. Flde (C. P. pro Sin.), 7 aug. 1078, ad 9; instr. 27 apr. 1871, n. 3, 6-10; (Natchei),
4 febr. 1873, ad 4, 5; decr. 18 ang. 1885.
« 8. C. Bp. et Reg., decr. c Auctis admodum », 4 nov. 1892, n. 1; S. C. super Statn
Begalariom, 20 ian. 1800, ad 1; S. C. de Prop. Fide, instr. 27 apr. 1871, n. 3, 4.
s Leo XIII, const. c Conditae a Chrieto », 8 dec. 1900, i 2, n. VI; S. C. Ep. et Beg.,
Novarien,, 20 dec. 1838; decr. c Auctis admodum », 4 nov. 1892, n. 1; 8. C. de Prop. Fide,
instr. 27 apr. 1871, n. 3, 4.
^ 8. Pius V, const. c Romanue Pontifex », 14 oct. 1568, i 3; Pins IX, const. c ApoBto-
licae 8edi9 », 12 oct 1860, i V, n. 4; S. C. Ep. et Reg., decr. c Auctis admodum », 4 nov.
1S92, n. 1; 8. C. snper 8Uta Begnlarium, 20 ian. 1860, ad 1.
Digitized by
Google
Liber Teriius - De RehU9 ^l
2.' Corpore vitiati qui secure propter debilitatem, vel decenter
propter deformitatem^ altaris ministerio defungi non yaleant. Ad impe-
diendum tamen exercitium ordinis legitime recepti, gfavior requiritur
defectuSy neque ob hunc defectum prohibentur actus qui rite poni possunt;
S."" Qui epileptici vel amentes vel a daemone possessi sunt vel fue-
runt; quod si post receptos ordines tales evaserint et iam liberos esse
certo constet, Ordinarius potest suis subditis receptorum ordinum exer-
citium rursus permittere;
4.'' Bigami, qui nempe duo vel plura matrimonia valida successive
contraxerunt;
5.'' Qui infamia iuris notantur;
6.'' ludex qui mortis sententiam tulit;
7.* Qui munus carnificis susceperint eorumque voluntarii ac im-
mediati ministri in exsecutione capitalis sententiae ^
Can. 985.
Sunt irregulares ex delicto :
1.* Apostatae a fide, haeretici, schismatici;
2.'' Qniy praeterquam in casu extremae necessitatis, baptismum ab
acatholicis quovis modo sibi conferri siverunt;
3.'' Qui matrimonium attentare aut civilem tantum actum ponere
ausi sunt, vel ipsimet vinculo matrimoniali aut ordine sacro aut votis
religiosis etiam simplicibus ac temporariis ligati, vel cum muliere iisdem
votis adstricta aut matrimonio valido coAiuncta;
1 C. 2, 3, 5, D. XXVI; c. 1-6, D. XXXIII; c. 10, 14, D. XXXIV; c. 1, D. XXXVI; c. 55,
56, 59, 69. D. L; c. 21, D. LIV; c. 1, D. LV; c. 8, D. LXXVII; e. 2, 17, C. VI, q. 1; c. 2,
C. XXVIII, q. 3; c. 1, 12, 14, X, de fnOs preebyterorum ordinandit vel non, I, 17; c. 5, X,
de eervis non ordinandis et eorum manumissione, I, 18; c. 2, 6, 7, X, de corpore vitiatis
ordinandie vel non, l, 20; c. 1-3, X, de bigamie non ordinandis, I, 21; c. 2, X, de clerico
aegrotante vel debilitato, III, 6; c. 13, X, qui /UU sint legitimi, IV, 17; c. 14, X, de purga-
tione canonica, V, 34; c. 1, 2, de ftliie presbyterorum et alUe illegitime natis, I, H, in VI^;
Reg. 87, R. J., in VI<»; Benedlctus XIV, const. c Btsi pastoralis », 26 maU 1742, { VIII,
n. IV; S. C. S. Off. (Graeco-Melchit.), 2 ion. 1718; S. C. Bp. et Reg., Theanen,, 2 dec. 1578;
Ariminen,, 14 maii 1591; Faventina, 30 ang. 1839; S. C. C, Panormitana, 10 apr. 1683;
Alexanen,, 27 apr. 1686; LaveUana seu Romana, 8 iun., 6 iul. 1720; Firmana, 24 maii 1823;
Mediolanen., 10 ion., 2 dec. 1724, ad 1; Cusentina, 13 iul. 1725; Florentina, 2 et 23 aug. 1727;
Abellinen., 7 et 28 iul. 1770; Augustana, 19 dec. 1772; Comen,, 8 apr., 6 mali 1775; Malaci-
tana, 6 maii, 17 iun. 1775; Sarsinaten,, 21 apr. 1792; Albinganen., 21 ian., 11 febr. 1797,
20 lan. 1798; Barcinonen., 11 iul. 1801; Fulginaten., 25 ian., 8 mart. 1806; Suirina, 28 febr.,
18 iun., 22 aug. 1807; Neapolitana, 17 sept. 1814; Cameracen., 20 ian., 17 febr. 1821; Comaclen,,
19 iul. 1828; Reatina et Nursina, 14 maii 1831; Platien., 28 ian. 1832; Imolen., 14 apr. 1832;
Aturen., 24 sept. 1832; Melpincien., 30 mart., 25 maii 1833; Fabrianen.-MailieHcen., 7 sept.
1833; Agrigentina, 20 nov., 18 dec. 1841; Nanneten., 21 iul. 1832, 3 aug. 1833, 19 apr. 1845;
Neocastren. et Catacen,, 7 aug. 1847; Taurinen., 29 ian. 1848; Panormitana, 20 apr. 1850;
Camerinen., 27 iun. 1850; Bergomen., 27 nov. 1858; Pampilonen., 17 eept. 1859; Vercellen.,
28 iul. 1860; lanuen., 29 nov. 1862; Comaden., 5 dec. 1863; Aesina, 26 nov. 1864; Pinhelen.,
16 iun. 1865; Soanen., 22 eept. 1866; Bergonien., 22 sept, 1 dec. 1866, 13 lun. 1868; Vratisla-
vien., 9 aug. 1890; Bononien., 23 febr. 1907; Rottenburgen., 24 aug. 1907; S. C. Kuper Statu
Regularium, 20 ian. 1860, ad 2; S. C. de Prop. Fide, dccr. 13 apr. 1807, n. X; Pontificale
Rom., tit. De ordinibus oonferendis.
Digitized by
Google
282 Codew Iuri$ Canonici
4.'' Qai roluntarium homicidium perpetrarunt aut fetus humani
abortum procuraverunt, effectu secuto, omnesque cooperantes;
S.*" Qui seipsos vel alios mutilaverunt vel sibi vitam adimere ten-
taverunt;
6.'' Glerici medicam vel chirurgicam artem sibi vetitam exercentes,
si exinde mors sequatur;
7.'' Qui actum ordinis^ clericis in ordine sacro constitutis reserva-
tum, ponunt, vel eo ordine carentes, vel ab eius exercitio poena canonica
sive personali, medicinali aut vindicativa, sive locali prohibiti \
Gan. 986.
Haec delicta irregularitatem non pariunt, nisi fuerint gravia pec-
cata, post baptismum perpetrata, salvo praescripto can. 985, n. 2, item-
que externa, sive publica sive occulta *.
Gan. 987.
Sunt simpliciter impediti :
1.'' Filii acatholicorum, quandiu parentes in suo errore permanent;
2.* Viri uxorem habentes;
1 O. 1-6, 8, 82, 86, 89. 41, 49, D. L; c. 4-7, 9, D. LV; c. 1, D. LXXXI; c. 10, C. I, q. 7;
c. 17, C. VI, q. 1; c. 17, X, de temporibua ordinaiionum et qualitate ordinandorum, I, 11;
c. 3, 4, X, de corpore vitiatis ordinandls vel non, l, 20; c. 1, 6, 10, H, 18-20, 24, X, de homi-
43idio voluntario vel oaeuali, V, 12; c. 2, X, de clericie pugnantibue in duello, V, 14; c. 1, 2,
X, de clerioo non ordinato minietrante, V, 28; c. 1, de eententia et re iudioata, II, 14, in VP;
c. 1, 18, 20, de eententia excommunicationUt, eunpennionUt et interdicti, V, U, in VI<>; Conc.
Trident., sess. Xrv, de ref,, c. 7; sess. XXrV, de ref„ c. 6; PiuB II, const. c Cum ex eacro-
rum 3, 17 nov. 1461, | 2; Clemens VII, ep. c Cum eicut », 15 ian. 1530, i 2; Sixtns V, const.
c Effraenatam », 29 oct. 1588, i 2, 8; const. c Sanctum et aalutare », 6 ian. 1589, i 3; Bene-
dictus XIV, const. c Etei paatoralie », 26 maii 1742, i VII, n. IX; const. c ImpoMiti Nobi$ »,
27 febr. 1747; ep. encycl. c Inter praeteritoe », 3 dec. 1749, i 48; S. C. Bp. et Reg., Sar-
zanen., 3 inn. 1597; S. C. Consist., decr. 25 mart. 1914, n. 8; S. C. C, Sagonen,, 21 ion. 1623;
Vercellen,, 21 mart. 1642, ad 2; Chinen,, febr. 1669; 15 dec. 1674: Panormitana, 26 apr. 1698;
Amalphitana, 30 sept., 2 dec. 1702, ad 3; Leodien., 7 inl. 1703, ad 2; Vercellen., 18 ang. 1708;
Salamantina, 17 dec. 1701, 13 maii 1702, 18 aug. 1703, 26 ian. 1704, ad 1; AguHana, 28 nov.
1711; Komana, 21 maii 1718, ad 1; Papien., 21 maU 1718; Caealen., 24 sept. 1718, ad 1; Caia-
cen., 23 maii 1722, ad 1; Aguinaten., 12 ian. 1726; Turritana, 22 sept. 1725, 30 mart. 1726;
Vaputaquen., 2 apr. 1729; Auffuetana, 29 ian., 12 febr. 1735, ad 2; Vicentina, 19 apr. 1738,
ad 1; Montie Falisci, 16 maii, 6 iun. 1739; Nolana, 20 ion. 1750, 19 inn., 31 inl. 1751, 22 ian.,
11 mart. 1752, ad 3; Albinganen., 2 febr., 7 apr. 175$ BaHleen., 22 sept. 1753, 9 f^r. 1754,
ad IX; Caputaquen., 26 apr., 10 maii 1755; Derthonen., 8 maii 1756; Murana, 22 ian., 26 f^r.,
12 mart. 1763; iSalutiarum, 8 iun., 13 iui. 1765; Beneventana, 18 nov. 1769; 8. Marci, 8 iun.,
31 aug., 28 sept. 1771; Cameneoen., 30 iul. 1785; Veronen., 19 ian., 16 febr. 1806; Fanen.,
2 iun., 20 iul. 1805; NuceHna et Tudertina, 5 et29 sept. 1818; Caietana, 14 iun. 1823, 20 no¥.
1824; Aquaependen. et Soanen., 21 iul. 1827; Baren., 24 ian. 1829; Triventina, 7 sept. 1833;
Oppiden., 13 febr. 1841; fJucionen., 8 apr. 1848, ad 4; Bergomen., 5 dec. 1863, 8 iul., 12 aug.
1865, ad 3; Premi$licn., 18 iun., 20 aug. 1887, ad 2; S. C. de Prop. Fide, decr. 13 apr. 1807,
n. VIII; instr. 20 oct. 1884, n. U; Pontlflcale Bom., tit. De ordinibus conferendie.
« C. 1. D. LXXXI; c. 17, X. de temporibue ordinationum et qualitate ordinandorum,
I, U; C. 5, X, de corpore vitiatis ordinandie vel non, I, 20; c. 9, 12-16, 18, 19, 22, 23, X. de
homicidio voluntario vel caauati, V, 12; c. 4. X, de clerioo percuseore, V, 25; c. 9, X, de
c^erico etcommunicato, depoeito, vel inte^dicto ministrante, V, 27; c. un., de homiddio
voluntario vel casuali, V, 4, in Clem.; S. C. Ep. et Reg., lanuen., 23 maii 1589; S. C. C.
Bituntina, 21 iun. 1599.
Digitized by
Google
Liber Tertius • De Rehue
S.*" Qui offlcium vel administrationem gerunt clericis vetitam cuius
rationes reddere debeant^ donec, deposito officio et administratione atque
rationibus redditis, liberi facti sint;
4.'' Servi servitute proprie dicta ante acceptam libertatem;
5.^ Qui ad ordinarium militare dervitium civili lege adstringuntur,
antequam illud expleverint;
6.* Neophyti, donec, iudicio Ordinarii, sufflcienter probati fuerint;
?.• Qui infamia facti laborant, dum ipsa, iudicio Ordinarii, per-
durat *.
Can. 988.
Ignorantia irregularitatum sive ex delicto sive ex defectu atque im-
pedimentorum ab eisdem non excnsat '.
Can. 989.
Irregularitates et impedimenta multiplicantur ex diversis eorundem
causis, non autem ex repetitione eiusdem causae, nisi agatur de irregu-
laritate ex homicidio volnntario.
Can. 990.
§ 1. Licet Ordinariis per se vel per alium suos subditos dispensare
ab irregularitatibus omnibus ex delicto occulto provenientibus, ea ex-
cepta de qua in can. 985, n. 4 aliave deducta ad forum iudiciale ^
§ 2. Eadem facultas competit cuilibet confessario in casibus occultis
urgentioribus in quibus Ordinarius adiri nequeat et periculum immineat
gravis damni vel infamiae, sed ad hoc dumtaxat ut poenitens ordines iam
susceptos exercere licite valeat *.
Can. 991.
§ 1. In precibus pro irregularitatum ac impedimentorum dispensa-
tione, omnes irregularitates ac impedimenta indicanda sunt; secus dispen-
satio generalis valebit quidem etiam pro reticitis bona fide, iis exceptis
quae in can. 990, § 1 excipiuntur, non autem pro reticitis in mala fide.
i 0. 1, D. XLVIII; c. 59, D. L; c. 1, D. LI; c. 1, D. LIII; c. 17, 12, 21, D. LIV; c. 1,
D. LV; c. 9, D. LXI; c. 18, O. I, q. 1; c. 10, C. I, q. 7; c. 2, 17, C. VI, q. 1; c. 17, X, de tem-
poribut ordinationufn et qualitate ordinandorum, I, 11; c. 1, X, de flliis preabytcrorum
ordinandis vel non, I, 17; c. 1-3, 5, X, de $ervis non ordinandis et eorum manumisaione, I,
18; c. un., X, de obligatis ad ratiocinia ordinandis vel non, I, 19; c. 2, X, de clericis coniu-
gatis, III, 3; c. 5, X, de conversione voniugatorum, III, 32; c. 4, <fe temporibus ordinationum
et qualitate ordinandorum, I, 9, in VI«; Reg. 87, R. J., in Vl«; c. un., de voto et voti re-
demptione, tit. VI, in Extravag. loan. XXII; S. C. S. Off., 28 nov. 1668; (Coreae), 12 febr.
1851, ad 4; instr. 16 sept. 1875, n. 1; 4 dec. 1890; 6 mart. 1891; 3 febr. 1898, ad 2, 3; 1 sept.
1904; S. C. Ep. et Reg., Mutineti., 12 aug. 1611; S. C. C, Tricaricen,, 23 ian. 1610, ad 2;
Milevitana, 13 aug. 1718, ad 1-3; Burgi 8, Domnini seu Cremonen., 1 aug. 1750, ad 2; Pra-
gen., 12 maii 1759; Beneveniana, 6 aug. 1763; yulUus Montis Virginis, 16 febr., 5 apr. 1788;
Samen., 26 febr. 1825; Civitatis Castelli, 11 mart. 1843; S. C. de Religiosis, decr. 1 ian. 1911,
n. I; Pontiflcale Rom., tit. De ordinibus conferendis.
2 S. C. C, Arianen,, 23 ian. 1808
« Conc. Trident., sess. XXIV, de ref., c. 6; S. C C, Posnanien., 20 febr. 1611; Cadur-
cen., 9 febr. 1664; Elboren,, 9 febr., 16 mart. 1737, ad 1.
4 S. C S. Off., 6 sept. 1909.
Digitized by
Google
284 Codem luris CanonM
§ 2. Si agatur de irregularitate ex homicidio yoluntario, etiam nu-
merus delictorum exprimendus est sub poena nullitatis concedendae di-
spensationis.
§ 3. Dispensatio generalis ad ordines valet pro ordinibus quoque
maioribus; et dispensatus potest obtinere beneflcia non consistorialia
etiam curata, sed renuntiari nequit S. B. E. Cardinalis, Episcopus, Ab-
bas yel Praelatus nuIUu^^ Superior maior in religione clericali exempta ^.
§ 4. Dispensatio, in foro interno non sacramentali concessa, scripto
consignetur; et de ea in secreto Curiae libro constare debet.
Caput III.
De iis quae sacrae ordinationi praeire debent.
Can. 992.
Omnes tum saeculares tum religiosi ad ordines promoyendi per se
ipsi yel per alios Episcopo aliiye qui Episcopi hac in re yices gerat, suum
propositum ante ordinationem opportnno tempore aperiant '•
Can. 993.
Promoyendi saeculares aut religiosi qui, quod pertinet ad ordina-
tionem, saecularium iure reguntury afferant :
1.'' Testimonium ultimae ordinationis aut, si de prima tonsura
agatur^ recepti baptismatis et confirmationis;
2."" Testimonium de peractis studiis, pro singulis ordinibus, ad
normam can. 976, requisitis;
3.'' Testimonium rectoris Seminarii, aut sacerdotis cui candidatus
extra Seminarium commendatus fuerit, de bonis einsdem candidati mo-
ribus;
4."" Testimoniales litteras Ordinarii loci in quo promoyendus tan-
tum temporis moratus est ut canonicum impedimentum contrahere ibi
potuerit;
5.* Testimoniales Superioris maioris religiosi, si cui religioni pro-
moyendus adscriptus sit '.
Can. 994.
§ 1. Tempus quo promoyendus potnit canonicum impedimentum con-
trahere est, regulariter, pro militibus trimestre, pro aliis semestre post
pnbertatem; sed Episcopus ordinans pro sua prudentia exigere potest
1 O. 1, 18, X, de flliis pre$hyierorum ordinandis vel non, I, 17; Sixtas V, const.
c Fo9tquam 3, 3 dec. 1586, i 12; S. G. S. Off., 5 dec. 1906.
3 Oonc. Trident., sess. XXIU, de ref„ c. 5; Pontificale Bom., tlt. De ordinihus oon-
ferendi»,
9 O. 5, 6, D. XXiy; c. 2, X, de cHerici» perr.grinis, I, 22; Oonc. Trident., sess. XXIII,
de ref., c. 8; Innocentins XII, const. c Speculator^a », 4 nov. 1694, | 8-6; Pins IX, const.
c ApoHolicae ISedi$ », 12 oct 1869, i y, n. 3; S. O. Ep. et Beg., decr. c Auctis admodum »,
4 noY. 1892, n. 6; S. O. 0., ifeapolithna eeu Vici Equen,, 12 febr., 12 mart. 1718; Romana
seu Tusculana, 27 apr. 1720; Aeculana, 7 febr. 1733, ad 2; Lunen.-Rarzanen., 29 maii 1824,
ad 2, 3; 8. O. de Religlosis, declar. 7 sept. 1909, ad yill; 81 maii 1910, ad 1, 2; Pontiflcale
Rom., tit. De ordinilfu$ oonferendis.
Digitized by
Google
Liber Tertius • De Rebue 285
litteras testimoniales etiam ob brevius commorationis tempus, et ob tem-
pus quoque quod pubertatem antecessit ^.
§ 2. Si loci Ordinarius neque per se neque per alios promovendum
satis norerit, ut testari possit eum, tempore quo in suo territorio mo-
ratus esty nuUum canonicum impedimentum contraxisse, aut si promo-
vendus per tot dioeceses vagatus sit ut impossibile vel nimis difficile
evadat omnes litteras testimoniales exquirere, provideat Ordinarius sal-
tem per iuramentum suppletorium a promovendo praestandum *.
§ 3. Si post obtentas litteras testimoniales et ante peractam ordina-
tionem, promovendus praedicto temporis spatio in eodem territorio rursus
moratus sit, novae litterae testimoniales Ordinarii loci necessariae sunt.
Can. 995.
§ 1. Etiam Superior religiosus suis litteris dimissoriis non solum
testari debet promovendum professionem religiosam emisisse et esse de
familia domus religiosae sibi subditae, sed etiam de studiis peractis,
deque aliis iure requisitis '•
§ 2. Episcopus, acceptis iis litteris dimissoriis, aliis testimonialibns
litteris non indiget ^.
Can. 996.
§ 1. Quilibet promovendus sive saecularis sive religiosus debet prae-
yium ac diligens examen subire circa ipsum ordinem suscipiendum '.
§ 2. Promovendi vera ad sacros ordines in aliis quoque de sacra
theologia tractationibus periculum faciant *.
§ 3. Episcoporum est statuere qua methodo^ coram quibus examina-
toribus et quibus in tractationibus sacrae theologiae promovendi peri-
culum facere debeant ^.
Can. 997.
§ 1. Hoc examen sire pro clericis saecularibus sive pro religiosis
recipit loci Ordinarius qui iure proprio ordinat, aut dat dimissorias lit-
teras; qui tamen potest quoque, ex iusta causa, illud Episcopo ordina-
turo committere, qui id oneris suscipere velit •.
1 S. O. Bp. et Reg., Inatr. 27 nov. 1892, n. &^, S. C. C, Firmana, 19 sept. 1893; Vr-
gellen,, 26 ian. 1895, ad 1; Pragen,, 25 iun. 1904.
3 S. G. C, Vrgellen,, 26 ian. 1895, ad 3, 4; Pragen,, 25 iun. 1904.
3 Benedictas XIV, const. c Imposiii NobiA », 27 febr. 1747; lieo XIXI, const. c Oon-
ditae a Chriaio », 8 dec. 1900, i 2, n. VI; 8. C Ep. et Reg., decr. c Auctis admodum »,
4 noY. 1802, n. 6; S. C C, decr. 15 mart. 1590; S. 0. de Religiosis, declar. 7 sept. 1909,
ad VIII; 81 maii 1910, ad 1, 2.
^ S. C C, Senonen., 28 febr. 1654, ad 9.
^ Conc. Trident., sess. XXIII, de ref„ c. 14; Innocentius XIII, const. c Apoetolici
minieterii », 23 maii 1728, i 5; Benedictns XIII, const. c /n eupremo », 23 sept. 1724, i 4,
28; conat. c Paetoralis officii », 27 mart. 1726, i 3; S. 0. C, decr. 15 mart. 1596; Pontiflcale
Uom., tit. De ordinibue confetwdie,
• Innocentlus XIII, const. c Apoatolici ministerii », 23 maU 1723, i 5; Benedictns XIII,
conat. c /n eupremo », 23 sept. 1724, i 4, 28; const. c PaetoraUe offioii », 27 mart. 1726, i 3.
7 Conc. Trident, sesf. XXIII, de ref,, c. 7.
« Conc. Trident., sess. VII, de ref., c. U; aess. XIV, de ref„ c. 3; sess. XXIII, de ref.,
c, 8, 12; Leo X (in Conc. Lateranen. V), const. c Dum intra », 10 dec. 1516, J U; Innocen-
Digitized by
Google
286 Codem luris Canonici
§ 2. Episcopus alienum subditum siye saecularem sive reiigiosum
ordinans cum legitimis litteris dimissoriis, quibus asseritur candidatum
examinatum f uisse ad normam § l^ et idoneum repertum, potest huic atte-
stationi acquiescere, sed non tenetur; et si pro sua conscientia censeat
candidatum non esse idoneum, eum ne promoveat ^
Can. 998.
§ 1. Nomina promovendorum ad singulos sacros ordines, exceptis
religiosis a votis perpetuis sive soUemnibus sive simplicibus^ publice de-
nuntientur in paroeciali cuiusque candidati ecclesia; sed Ordinarius pro
sua prudentia potest tum ab hac publicatione dispensare ex iusta causa,
tum praecipere ut in aliis quoque ecclesiis peragatur, tum publicationi
substituere publicam ad valvas ecclesiae afflxionem per aliquot dies, in
quibus unus saltem dies festus comprehendatur *.
§ 2. Publicatio fiat die festo de praecepto in ecclesia inter Missarum
sollemnia aut alia die et hora quibus maior populi f requentia in ecclesia
habeatur.'
§ 3. Si sex intra menses candidatus promotus non fuerit, repetatur
publicatio, nisi aliud Ordinario videatur.
Can. 999.
Omnes fideles obligatione tenentur impedimenta ad sacros ordines, si
qua norin^, Ordinario vel parocho ante sacram ordinationem revelandi ^.
Can. 1000.
§ 1. Parocho qui publicationem peragit, et etiam alii, si id expedire
videatur, Ordinarius committat ut de ordinandorum moribus et vita a
fide dignis diligenter exquirat, et litteras testimoniales, ipsam investi-
gationem et publicationem referentes, ad Curiam transmittat ^.
§ 2. Idem Ordinarius alias percontationes etiam privatas, si id ne-
cessarium aut opportnnum iudicaverit, facere ne omittat.
tlns XIII, const. c Apo9tolici ministerii », 23 mail 1723, i 6; Benedictos XIII, coimt. c In
supremo », 23 sept. 1724, i 4, 28; const. c Pa9toraliM oUHoU », 27 mart. 1726, i 3; Benedi-
ctus XIV, const. c ImpoHti Sohis », 27 febr. 1747; Pios X, motn propr. c Religi09orum Or-
fiinum », 19 mart. 1906; 8. C. Bp. et Beg., Caietana, 20 dec. 158S; Jadren., 17 sept. 1660;
Ordini9 Eremitarum Camalduleneium, 13 inl. 1730; S. O. C, VentimUien,, mense dec. 1587,
ad 14; decr. 15 mart. 1596; Elhoren., 2 et 23 aug. 1721, ad 8; Pontiflcale Bom., tit. De ordi-
nibue oonferendt9,
1 CJonc. Trldent., eess. XXIII, de ref,, c. 3; InnocenUns XIII, const. c Apo9tolici mi-
nUterli », 23 maii 1723, § 6; Benedictns XIII, const. c /n eupremo », 23 sept. 1724, i 4, 28;
con«t. c Pa9torali9 oUlcU », 27 mart. 1726, S 3; S. O. 0., Mtteten., 20 nov. 1592, &d^^Nulliu9,
16 ian. 1595; 17 ian. 1693; Elboren,, 2 et 23 ang. 1721, ad 1-3.
2 Oonc. Trldent., sess. XXIII, de ref., c. 5; Alexander VII, conat. c Apo9tolica ^olU
oitudo », 7 ang. 1662, i 2; S. 0. 0., Mediolanen,, menoe ang. 1587, ad 4; MUeten., 27 apr.
1595; Monopolitana, 27 febr. 1602; Regularium, 28 f^r. 1602; S. B. 0., Nu9cana, 11 nov.
1641; Pontificale Bom., tit. De ordiniJm9 conferendi9.
3 Pontiflcale Bom., tit. De ordinatione diaooni; tit. De ordinatione pre9hyterl,
4 O. 5, D. XXIV; Oonc. Trident, sess. XXIII, de ref., c. 5, 7; Alezander VII, const.
c Apo9tolica 9olicitudo », 7 ang. 1662, i 2: Pontificale Bom., Ut. De ordinilm^ oonferendU.
Digitized by
Google
Liber TeriiUM - De Rehut 287
Oan. 1001.
§ 1. Qui ad primam tousaram et ordines minores promovendi sunt^
spiritaalibus exercitiis per tres saltem iutegros dies; qui vero ad ordines
sacros, saltem per sex integros dies vacent; sed si qni, intra semestre^
ad plures ordines maiores promovendi sint, Ordinarius potest exercitio-
rum tempus pro ordinatione ad diaconatum reducere, non tamen infra
tres integros dies *.
§ 2. Si, expletis exercitiis, Bacra ordinatio qualibet de causa ultra
semestre differatur, exercitia iterentur; secus iudicet Ordinarius utrum
iteranda sint, necne.
§ 3. Haec spiritualia exercitia religiosi peragant in propria domo
vel in alia de prudenti Superioris arbitrio; saeculares vero in Seminario^
aut in alia pia vel religiosa domo ab Episcopo designata '.
§ 4. De peractis spiritualibus exercitiis Episcopus certior fiat testi-
monio Superioris domus, in qua peracta fuerint; vel, si de religiosis
agatur, attestatione proprii Superioris maioris *.
Caput IV.
De ritihus et caeremoniis aacrae ordinationis.
Can. 1002.
In quovis conferendo ordine, minister proprios ritus in Pontificali
Bomano aliisve ritualibus libris ab Ecclesia probatis descriptos, adamus-
sim servet, quos nulla ratione licet praeterire vel invertere *.
Can. 1003.
Missa ordinationis vel consecrationis episcopalis semper debet ab
ipsomet ordinationis vel consecrationis ministro celebrari '.
Can. 1004.
Si quis, ritu orientali ad aliquos ordines iam promotus, a Sede Apo-
stolica indultum obtinuerit superiores ordines suscipiendi ritu latino,
debetprius ritu latino recipere ordines quos ritu orientali non receperit*.
1 Alexander VII, const. c ApoHtolica eolicitudo », 7 aog. 1662, S 3; S. C. Bp. et Reg.,
encycl. (ad Ep. ItaUae), 9 oct. 1682.
3 Alexander VII, const. « Apoatolica aolicitudo », 7 aug. 1662, { 3; S. G. Ep. et Reg.,
encycl. (ad Ep. Italiae), 9 oct. 1682.
9 Alezander VII, const. c Apostolica eoUcitudo », 7 aug. 1662, § 3; S. G. Ep. et Reg.»
encycl. (ad Ep. ItaUae), 9 oct. 1682.
♦ Gonc. Trident., 8ess. XXIII, de crdinef can. 5; Benedictus XIV, const. c Etsi pasto-
ralU », 26 mail 1742, f VII, n. VI; Leo XIII, lltt. ap. c Apostolicae curae », 13 sept. 1896;
S. R. G., Lugdunen., 12 ian. 1917; Pontiflcale Rom., tit. De ordlnibua conferendis.
« S. R. G., VratisUivien,, 8 iun. 1658; Vratislavien,, 24 ian. 1660; Bergomen,, 21 mart.
1744, ad 1, 2; Fesulana, 11 febr. 1764; Nemausen., 23 sept. 1837; Pontiflcale Rom., tit De
ordinibus conferendis; tit. De ordinatione presbyteri; tit. De consecratione electi in epi-
soopum,
Benedictus XIV, const. c Etsi pastoralis », 26 maii 1742, i VII, n. VII.
Digitized by
Google
Oode» lurU Oanonioi
Gan. 1005.
Omnes ad maiores ordines promoti obligatione tenentur sacrae com-
munionis in ipsa ordinationis Misaa recipiendae ^.
Caput V. .
De tempore et loco sacrae ordinatianis.
Can. 1006.
§ 1. Gonsecratio episcopalis conf erri debet intra Missarum soUemnia,
die dominico vel natalitio Apostolorum '.
§ 2. Ordinationes in sacris celebrentur intra Missarum soUemnia
sabbatis Quatuor Temporum, sabbato ante dominicam Passionis, et Sab-
bato Sancto '.
§ 3. Gravi tamen causa interveniente, Episcopus potest eas habere
etiam quoUbet die dominico aut festo de praecepto ^.
§ 4. Prima tonsura quoUbet die et hora conferri potest; ordines mi-
nores singulis diebus dominicis et festis dupUcibus, mane tamen '.
§ 5. Beprobatur consuetudo contra ordinationum tempora praece-
dentibus paragraphis praescripta; quae servanda quoque sunt, cum Epi-
scopus latini ritus oi*dinat ex apostoUco induUo clericum ritus orientalis
aut contra *.
Can. 1007.
Quoties ordinatio iteranda sit vel aliquis ritus supplendus, sive abso-
lute sive sub conditione, id fieri potest etiam extra tempora ac secreto ^.
Can. 1008.
Episcopus extra proprium territorium, sine OrdinarU loci Ucentia,
nequit ordines conferre, in quorum collatione pontificaUa exercentur,
salvo praescripto can. 239, § 1, n. 15 *.
1 Pontlflcale Rom., tlt. De eacris ordinilfug in gencrc; tit. De ordinatione preehyteri.
3 C. 5, D. IjI; c. 1, D. LXXV; S. B. C, Delegationis Apostolicae CanadenHs, 4 apr.
1913; Pontiflcale Bom.. tlt. De ooneecratione electi in epiacopum.
3 C. 1, D. LII: c. 4. 7, D. LXXV; c. 2, 3, X, de tcmpof^bue ordinationum et gualitate
ordinandorum, I, 11; Conc. Trldent., sess. XXIII, de ref., c. 8; Pius II, const. c Cum em
aacrorum », 17 nov. 14C1, S 2; S. C. de Prop. Fide, litt. (ad N. in Semin. Paris. Mission
Exter.), 3 apr. 1765; Pontiflcale Roro., tlt. De ttrdhiihuB conferendis.
* S. C. S. Off.. 5 mart. 171% S. C. Bp. et Reg., Castren., 18 iul. 1732; S. C. C, Brio
cen., 15 ian. 1689; Tirasonen., 20 apr., 11 maii 1782; S. R. C, Queleoen., 6 mart. 1896,
ad I, 3.
A C. 1, 3, X, de temporihus ordinatiotium et quatitate ordinandorum, I, 11; S. R. C
Marsorum, 12 nov. 1831, ad 1; Claromonten., 16 mart. 1833; Anicien.; 18 febr. 1843; Pontl
ficale Rom., Ut. De ordinihus conferendis; tit. De clerico faclendo.
• C. 2, IC, X, de tcmporibus ordinatUmum et qualitate ordinandorum, I, 11.
T S. C. S. Off., 27 maii 1840; (Cochinchln.), 19 aug. 1851; 20 ian. 1876; 20 ian. 1886;
(Angliae), 7 sept. 1892; 9 dec. 1897; 26 ian. 1898; G itil. 1898 (a); 6 iul. 1898 (b); U ian. 1899;
19 iul. 1899; 17 ian. 1900; 4 iul. 1900; 22 aug. 1900; 28 nov. 1900; (Vlc. Ap. Hong-Kong), 7 mall
1902; S. C C, Senogallien., 3 oct. 1711; S. R. C, TauHnen., 16 iun. 18*7; Vivarien.,
22 maii 1841.
« C. 28, C VII, q. 1; c. 6, 7, 9, C IX, q. 2; Ck)nc. Trident., sess. VI, de ref., c. 6;
Benedictus XIV, ep. « Ad audiefitiam », 15 febr. 1753, { 1-7; S. C C, Bisinianen., a. 1578;
Vivitatis Hegalis in Indiis P^Amana), mense febr. 1586, ad 80; Neapolitana, 27 febr. 1649.
Digitized by
Google
Liher Tertius - De RebuM
Can. 1009.
§ 1. Ordinationes generales in catbedrali ecclesia, vocatifi praesen-
tibusque ecclesiae canonicis, publice celebrentur; si autem in alio dioe-
cesis locOy praesente clero loci, dignior, quantum fieri poterit, ecclesia
adeatur ^.
§ 2. Non prohibetur autem Episcopus, iusta suadente causa, ordi-
nationes particulares habere in aliis etiam ecclesiis itemque in oratorio
domus episcopalis aut Seminarii aut religiosae domus '.
§ 3. Prima tonsura et ordines minores conferri possunt etiam in
privatis oratoriis ^.
Caput VI.
De adnotatione ac testinwnw peractae ordinationis.
Can. 1010.
§ 1. Expleta ordinatione, nomina singulorum ordinatorum ac mini-
stri ordinantis, locus et dies ordinationis notentur in peculiari libro in
Curia loci ordinationis diligenter custodiendOy et omnia singularum ordi-
nationum documenta accurate serventur ^.
§ 2. Singulis ordinatis detur authenticum oi-dinationis receptae te-
stimonium; qui, si ab Episcopo extraneo cum litteris dimissoriis pro-
moti fuerint, illud proprio Ordinario exhibeant pro ordinationis adno-
tatione in speciali libro in archivo servando.
Can. lOU.
Praeterea loci Ordinarius, si agatur de ordinatis e clero saeculari^
aut Superior maior, si de religiosis ordinatis cum suis litteris dimissoriis,
notitiam celebratae ordinationis uniuscuiusque subdiaconi transmittat ad
parochum baptismi, qui id adnotet in suo baptizatorum libro ad normam
can. 470, § 2.
1 Conc. Trident, sess. XXIII, de ref„ c. 8; Innocentius XIII, const. c Apoatolioi tnU
uUterii », 23 maU 1728, i 17; BenedlctOB XIII, Qonst. c /n eupremo », 23 sept. 1724, fi 14, 28;
const. c Pastoralie otflcii », 27 mart. 1726, i 8; Benedictns XIV, ep. c Ad audientiam »,
15 febr. 1753, i 17, 18; S. O. C, Bcguntina, menfie ion. 15S6; Oerunden., mense mart. 1588,
ad 17; Oiennen,, 11 et 25 lan., 7 iun., 5 iul., 2 aug. 1727, 19 iun. 1728; AlatHna, 20 aug. 1785,
ad 1; Pontiflcale Bom., tit. De ordinihue confercndis.
2 Benedictus XIV, ep. c Ad audientiam », 15 febr. 1758, i 18, 19; S. O. C, Seguntina,
menae iun. 1586; Meliten., 20 noY. 1592, ad 3.
3 Pontilicale Bom., tlt. De ordinihue oonferendis; tit. De derioo fadendo.
4 Innocentius XII, const. c 8peculatore$ », 4 nov. 1694, i 8.
Codem luriM Canonici. Digitized by
Gdbgle
Oodem Iuri$ OanonM
TITULUS VII.
De matrimonio.
Can. 1012.
§ 1. Christns Dominns ad sacramenti dignitatem evexit ipsum con-
tractnm matrimonialem inter baptizatos ^.
§ 2. Quare inter baptizatos nequit matrimonialis contractus validus
consistere, quin sit eo ipso sacramentum *.
Can. 1013.
§ 1. Matrimonii finis primarius est procreatio atque educatio prolis;
secundarius mutuum adiutorium et remedium concupiscentiae ^.
§ 2. Essentiales matrimonii proprietates suut unitas ac indissolu-
bilitas, quae in matrimonio christiano peculiarem obtinent firmitatem
ratione sacramenti^.
* Conc. Trident., sess. VII, de sacramentia in genere, can. 1; sess. XXIV, de tnatri'
monio, prooemium, can. 1; Professlo fidei (in Ck>nc. Lugdunen. II) a Mlchaele Paiaelogo
Gregorio X oblata, a. 1274; Eugenius IV (in Conc. Florentin.), const. c Bxultate Deo »,
22 nov. 1439, | 16; Pius IX, litt. ap. « Ad Apoatolicae », 22 aug. 1851; ep. « La lettera »,
9 sept. 1852; allocut. « Acerhissimum », 27 sept. 1852; Syllabus errorum, prop. 65, 73; ep.
c Tuae litterae », 1 dec. 1875; Leo XIII, ep. encycl. « InBcrutabili », 21 apr. 1878; ep. encycl.
« Quod Apoatolici ». 28 dec. 1878; litt. « Ci siamo », 1 iun. 1879; ep. encycl. « Arcanum »,
10 febr. 1880; litt. « 11 divisamento », 8 febr. 1893; allocut. « /n litteria NostHs », 18 mart.
1895; ep. « Quam religiosa », 16 aug. 1898; allocut. « Affcrre iucundiora », 16 dec. 1901; ep.
c Dum multa », 24 dec. 1902; S. O. S. Off., instr. (ad Praef. Mission. Martinicae etc),
6 iul. 1817; instr. (ad Vlc. Ap. Gallas), 28 mart. 1860, n. 1; decr. « Lamentabili », 4 iul.
1907, prop. 51," damn.; S. Poenit., Instr. 15 ian. 18C6, n. 2.
2 C. 1. X, de aponsa duorum, IV, 4; CJonc. Trident., sess. VII, de aacramentis in ge-
nere, can. 1; Pius IX, litt. ap. « Ad Apostolicae », 22 aug. 1851; ep. « La lettera », 9 sept.
1852; allocut. « Acerbissimum », 27 sept. 1852; allocut. « Multia gravibusque ». 17 dec. 1860;
Syllabus errorum, prop. 66, 73; ep. « Tuae litterae », 1 dec. 1875; Leo XIII, litt. « Ci
siamo », 1 lun. 1879; ep. encycl. « Arcanum », 10 febr. 1880; litt. « /1 divisamento », 8 febr.
1893; ep. c Dum multa », 24 dec. 1902; S. 0. S. Off., instr. (ad Praef. Mlsslon. Martini-
cae etc), 6 lul. 1817; S. C. de Prop. Fide, instr. (ad Bp. Graeco-Rumen.), a. 1858; S. Poenit.,
instr. 15 lan. 1866, n. 3.
3 C. 41, C. XXVII. q. 1; c 12, C. XXXI, q. 1; c U, C. XXXII, q. 1; c. 3, O. XXXII,
q. 2; c 27, C. XXXII, q. 7; c 2, C. XXXIIl. q. 1; Bugenius IV (in Conc Florentin.), const.
« Exultate Deo », 22 nov. 1439, S 16; Benedictus XIV, const. « Dei miseratione », 3 nov.
1741, S 1; Leo XIII, ep. encycl. « Arcanum », 10 febr. 1880; S. 0. S. Off., instr. (ad Ep.
S. Alberti), 9 dec 1874, n. 5; S. C. de Prop. Fide, instr. (ad Ep. Graeco-Rumen.), a. 1858.
* C. 8. O. XXIX, q. 2; c. 1, 25, 27, C. XXXII, q. 7; c 2, 0. XXXIII, q. 2; c 1-4, 7,
0. XXXIV, q. 1 et 2; c H, X, de pracsumptUmibua, II, 23; c 19, X, de regularibus ei
transeuntibus ad religionem, III, 31; c 3, 11, 12, 17, X, de conversatione coniugatorum,
III, 32; c 1, 9, 13, 19, 31, X, <f« sponsalibus et matrimoniis, IV, 1; c 1, 3, 5, X, de sponsa
duorum, IV, 4; c 2, 4, 5, 7, X, de eo, gui duxit in matrimonium, guam polluit per adulte-
rium, IV, 7; c 1, X, de coniugw leprosorum, IV, 8; c 4, X, qui filii sint legitimi, IV. 17;
c ?, 5, 7, 8, X, de divortiis, IV, 19; c 2, X. de secundis nuptiis, IV, 21; c un., de voto et
voU redemptione, III, 15, in VP; Conc Trident., sess. XXIV, de matrimonio, can. 2; de
ref, matrim., c 1, 7; Hadrianus I, ep. « Institutio universalis », a. 785; Innocentlus III,
ep. « Eius exemplo », 18 dec 1208, Professio fidei Waldenslbus praescr.; Professlo fldei
(in Oonc Lugdunen. II) a Michaele Palaeologo Gregorio X oblata, a. 1274; Benedictus XII,
Digitized by
Google
Liher TertiuM - De Rehue 291
Can. 1014.
Matrimonium gandet favore iuris; quare in dubio standum est pro
yalore matrimonii, donec contrarium probetur, salyo praescripto
can. 1127 ^
Oan. 1015.
§ 1. Matrimonium baptizatorum yalidum dicitur ratutnj si nondum
consummatione completum est; ratum et consummatumj si inter coniu-
ges locum babuerit coniugalis actus, ad quem natura sua ordinatur con-
tractus matrimonialis et quo coniuges fiunt una caro ^.
' § 2. Celebrato matrimonio, si coniuges simul cohabitayerint, prae-
sumitur consummatio^ donec contrarium probetur.
§ 3. Matrimonium inter non baptizatos yalide ceiebratum^ dicitur
legitimum *.
§ 4. Matrimonium inyalidum dicitur putativumj si in bona fide ab
ana saltem parte celebratum f uerit, donec utraque pars de eiusdem nul-
litate certa eyadat *.
Can. 1016.
Baptizatorum matrimonium regitur iure non solum diyino, sed etiam
canonico, salya competentia ciyilis potestatis circa mere ciyiles eiusdem
matrimonii e£fectuH ^.
a. 1341, prop. 102, Armenorain, damn.; EagenloM ly (In Oonc. Florentin.), const. c Espul-
iate Deo », 22 nov. 1439, i 16; Clemens yill, instr. c Sanctissimut », 31 ang. 1585, i 5;
Urbanus yill, const. c Magnum in Christo », 20 ion. 1637; Benedictos Xiy, ep. encycl.
c Matrimonii », 11 apr. 1741; const. c Dei miseratione >», 3 nov. 1741, i 1; const. « EtH pasto-
ralie », 26 maii 1742, § yill, n. II; ep. c Nuper ad Nos », 16 mart. 1743, Professio fidei
Maronitis praescr.; ep. encycl. c Inter omnigenas », 2 febr. 1744, § 12; Gregorins xyi» ep.
encycl. c Mirari vos », 15 aug. 1832; Pius IX, litt. ap. c Ad Apostolicae », 22 aug. 1851;
aUocat. % Aoerbissimum », 27 sept. 1852; cp. c Verbis emprimere », 15 aag. 1859; Syllabas
erronim, prop. 67; Leo XIII, ep. encycl. c Arcanum », 10 febr. 1880; ep. encycl. c Humanum
genus », 20 apr. 1884; ep. encycl. c Quod multum », 22 aag. 1886; ep. encycl. c Caritatis pro-
nidentiaeque », 19 mart. 1894; ep. c Jjonginqua oceani », 6 ian. 1895; allocat. c In litteris
Nostris », 18 mart. 1895; aliocat. c Afferre iucundiora », 16 dec. 1901; ep. c Dum multa »,
24 dec. 1902; S. C. S. Off., 20 mart. 1675, ad 2; Instr. (ad Ep. (Jeneven), 3 sept. 1772; instr.
(ad Praef. Ap. Moldavine), 20 mart. 1817; instr. (ad Praef. Mission. Martinicae etc),
6 ial. 1817; (Promont Bonae Spei), 22 iul. 1840, ad 1; instr. (ad yic. Ap. Gallas), 28 mart.
1860, n. 1; (Natal), 11 iul. 1866, ad 6; instr. a. 1868; instr. (ad Ep. Nesquallien.), 24 ian. 1877;
instr. (ad Ep. Rituum Orient.), a. 1883; S. C. de Prop. Fide (C. G. — laponiae), 7 dec. 1626;
(C. G.), 21 nov. 1634; litt. (ad Coadiat. Superior. Mission. in ora Coromandel), 5 iul 1788;
instr. (ad Ep. Graeco-Rumen.), a. 1858; instr. 31 iul. 1902, n. 1, f . — yide etiam can. 1110.
1 S. C. S. Off., 18 mart. 1903, ad 2. — yide eUam can. 1070, S 2.
2 C. 36, C. XXyil, q. 2; c. 7, X, de divortiis, l\, 19.
3 C. 8, C. XXIX. q. 2; c. 7, X, de divortiis, IV, 19; S. C. S. Off., Instr. (ad Archlep.
Quebeoen.), 16 sept. 1824, ad 3, 6; 18 iun. 1856; inslr. (pro yic. Ap. ad Gallas), 20 iun. 1866,
ad 25; (Natal), 11 iul. 1866, ad 7, 8; (Siam), 22 nov. 1871, ad postrem. dub.; instr. (ad Ep.
S. Alberti), 9 dec. 1874, n. 10; 10 dec. 1885, ad 1; (ad Vic. Ap. laponiae Merld.), 4 febr. 1891;
18 maU 1892, ad 3; S. C. de Prop. Fide (C. P. pio Sin. ~ Tunkin. Occident), 26 iun. 1820.
« S. C. S. Off. (ad yic. Ap. laponiae Merid.), 4 f^br. 1891.
« Pius yi, const. c Auctorem fldei », 28 aug. 1794, prop. 58, Synodi Pistorien., damn.;
Pioa IX, allocut. c Acerhissimum », 27 sept. 1852; aUocut. c Multis gravihusque », 17 dec.
1860; allocut. c Nunquam oerte », 22 iuu. 186S; Leo XIII, litt. c Ci siamo », 1 iun. 1879; ep
Digitized by VjWwQIC
292 Codem Iuri$ Canonioi
Can. 1017.
§ 1. Matrimonii promisfiio siye unilateralis, sive bilateralis Beu
spoDsalitia, irrita est pro utroque foro, nisi facta fuerit per scriptnram
subsignatam a partibus et vel a parocho aut loci Ordinario, vel a duobos
saltem testibus ^
§ 2. Si utraque vel alterutra pars scribere nesciat vel neqneat, ad
validitatem id in ipsa scriptura adnotetur et alius testis addatur qui cum
parocho aut loci Ordinario vel duobus testibus, de quibus in § 1, scriptu-
ram subsignet '.
§ 3. At ex matrimonii promissione, licet valida sit nec uUa iusta
causa ab eadem implenda excuset, non dattir actio ad petendam matri-
monii celebrationem; datur tamen ad reparationem damnorum, si qua
debeatur •.
Can. 1018.
Parochus ne omittat populum prudenter erudire de matrimonii sa-
cramento eiusque impedimentis ^.
Caput I.
De iis quae matrimonxi celehrationi praemitti dehent et praesertim de
puhlicationibus matrimofiialihus.
Oan. 1019.
§ 1. Antequam matrimonium celebretur, constare debet nihil eius
validae ac licitae celebrationi obsistere.
§ 2. In periculo mortis, si aliae probationes haberi nequeant, sufficit,
nisi contraria adsint indicia, affirmatio iurata contrahentium, se bapti-
zatos fuisse et nullo detineri impedimento.
encycl. c Arcanum », 10 febr. 1880; ep. encycl. c Immortale Dei », 1 hoy. 1885; ep. encycl.
c Quod multum », 22 aug. 1886; litt. c /{ divi$amento », 8 febr. 1808; aUocat. c In Htieris
No9tri9 », 18 mart. 1806; ep. c Quam reliaioaa », 16 aug. 1808; allocat. c Afferre iucun-
diora 3, 16 dec. 1001; ep. c Dum multa », 24 dec. 1002; 8. C. S. Off., instr. (ad Praef. Mia-
siOD. Martinlcae etc.), 6 iui. 1817; (Vic. Ap. lainaicae), 12 ian. 1881, ad 1; 24 mart. 1008;
8. Poenit, instr. 15 ian. 1866, n. 2, 5.
1 G. 3, G. XXX, q. 5; Benedictos XIV, ep. c Poetremo menee », 28 febr. 1747, i 50;
S. G. de Saoramentis, Romana et aliarum,^lZ mart. 1010, ad VII; S. G. G., decr. c Jfe
temere », 2 aug. 1007, art. I, II; Romana et aliarum, 28 niart. 1008, ad VII; Romana et
aliarum, ^ iul. 1008, ad I, II.
2 S. C. C, decr. c 'Se temere », 2 aug. 1007, art I, II.
3 C. 2, 17, X, de eponealihue et matrifnoniis, IV, 1; S. C. C, Lyclen,, 17 nov. 1781.
^ Gregorius XVI, ep. encycl. c Summo iugiter », 27 maii 1832; litt. ap. c Quas veetro ».
80 apr. 1841; Pios IX, ep. c Verbis emprimere », 15 aog. 1850; Leo XIII, ep. encjrcl. c Ar-
oanum », 10 f^r. 1880; S. 0. S. Off., instr. (pro Vic. Ap. ad Gallas), 20 inn. 1866, ad 25;
inatr. (ad Archiep. Gorcyren.), 3 ian. 1871, u. 7; instx. (ad Ep. 8. Alberti), dec. 1874, n. 1;
(Pondldier.), 3 febr. 1802; instr. (ad Ep. Albaniae), 15 febr. 1001; Secret. Statua, instr.
27 mart. 1880.
Digitized by
Google
Liber TerHu9 - De RebuM 293
CAN. 1020.
§ 1. Parochns cui ios est astdsteiidi matrimonio, opportuno antea
tempore, diligenter iuveHtiget nutn matrimonio contrahendo aliquid
obstet ^
§ 2. Tum Bponsum tum sponsam etiam seorsum et caute interroget
num aliquo detiueantur impedimento^ an consensum libere, praesertim
mulier, praesteut, et au in doctrina christiana Rufflcienter instructi sint,
nisi ob personarum qualitatemhaec ultimainterrogatioinutilis appareat^.
§ 3. Ordinarii loci est peculiares normas pro huiusmodi parochi in-
vestigatione dai*e ^.
Can. 1021.
§ 1. Nisi baptismus collatus fuerit in ipso suo territorio, parochus
exigat baptismi testimonium ab utraque parte, yel a parte tantum catho-
liea, si agatur de matnmonio contrahendo cum dispensatione ab impe-
dimento disparitatis cultus ^.
§ 2. Catbolici qui sacramentum confirmationis nondum receperunt,
illud, aDtequam ad matrimonium admittantur, recipiant, si id possint
sine gravi incommodo.
Can. 1022.
Publice a parocho denuntietur inter quosnam matrimonium sit con-
trahendum '.
Can. 1023.
§ 1. Matrimoniorum publicationes fieri debent a parocho proprio ^.
§ 2. Si pars alio in loco per sex menses commorata sit post adeptam
pubertatem, parochus rem exponat Ordinario, qui pro sua prudentia vel
1 O. 8, X, de clandestina deeponsaiione, IV, 3; Benedictus XIV, const. c Firmandis »,
6 nov. 1744, | 9; S. C. C, Romana et aliarum, 1 febr. 1908, ad Xr, S. C. de Prop. Flde
(C. G.), 21 sept. 1S40, ad 4; Rituale Rom., tit. Vn, c. 1, de aacramento matrimonii, n. 1, 6.
> C. 14, 17, 29, X, de aponsalihus et matrimoniis, IV, 1; c. 8, X, de dandestina despon-
satione, IV, 3; Conc. Trldent., sess. XXIV, de ref, matrim., c. 9; l^nedictus XIV, ep. encycl.
c Btsi minime », 7 febr. 1742, { 11: ep. encycl. « ^iimiam licentiam », 18 maii 1743, i 10;
const. c Firmandis », nov. 1744, i 9; litt. encycl. « Cum religiosi », 26 ion. 1754, § 4; S. C.
S. Off. (Kentnky), 9 mail 1821; S. Poenit., 6 sept. 1899; Rituale Rom., tit. VII, c. 1, de
sacramento matrimonii, n.*l, 10.
3 S. Poenit., 6 sept. 1899.
« S. C. de Sacramentis, instr. 6 mart. 1911, n. I.
A C. 27, X, de sponsalibus et matrimoniis, IV, 1; c. 8, X, de clandestina desponsatione,
IV, 8; Conc. Trident., aess. XXIV, de ref. matrim., c. 1; Benedictue XIV, ep. encyd. c 8atis
Vohis », 17 nov. 1741; ep. encycl. c Nimiam licentiam », 18 maii 1743, S 6, 10, 11; ep. encycl.
a inter omnigenas », 2 febr. 1744, i 11; ep. c Pancis abhinc », 19 mart. 1758; S. C. S. Off.,
(Quebec), 14 iun. 1703; (Vic. Ap. lamaicae), 12 ian. 1881, ad 3; S. C. C, SalerMtana, 17 iun.
1«17; S. C. de Prop. Fide, instr. (ad Archlep. Hlbemiae), 25 iun. 1791; (C. G.), 1 apr. 1816;
instr. (ad Vic. Ap. Scopiae), 20 sept. 1840, ad 2; Rituule Rom., tit. VII, c. 1, de sacramento
matrimonii, n. 7.
• (>)nc. Trident., sess. XXIV, de ref. matrim., c. 1; Itenedictus XIV, ep. encyCl.
c Batis Vobis », 17 nov. 1741; ep. encycl. c Nimiam licentiam », 18 maii 1743, { 5, 10, 11;
ep. c Paucis abhinc », 19 mart. 1758; S. C. S. Off., instr. (ad Ep. Orient.), 22 aug. 1890,
n 2; 8. C. Ep. et Reg., Afexanen., 8 nov. 1581; S. C. C, Benogallien., 29 ian. 1684; Vercel-
len., 9 maii 1719; Senogallien. seu Maceraten., 3 apr. 1734; Bovinen., 27 maii, 17 iun. 1820(
8. C. de Prop. Fide, Instr. (ad Archlep. Hibemiae), 25 iun. 1701; 8. R. C, Nuscana,
11 nov. 1641; Rituale Rom., tit. VII, c. 1, de sacramento matrimonii, n. 7, 8.
Digitized by
Google
294 Oode9 Iuri9 CanonUil
publicationes inibi faciendas exigat^ vel alia« probationes sen coniectii-
ras super status libertate colligendas praescribat ^.
§ 3. Si aliqua sit suspicio de contracto impedimento, parochus etiam
pro breviore commoratione consulat Ordinarium, qui matrimonium ne
permittaty nisi prius Buspicio, ad normam § 2, removeatur.
Can. 1024.
Publicationes flant tribus continuis diebus dominicis aliisque festis
de praecepto in ecclesia inter Missarum sollemniay aut inter alia diyina
officia ad quae populus f requens accedat '.
Oan. 1025.
Potest loci Ordinarius pro suo territorio publicationibus substituere
publicam, ad yalyas ecclesiae paroecialis aliusye ecclesiae, affixionem
nominum contrahentium per spatium saltem octo dierum, ita tamen ut,
hoc spatiOy duo dies festi de praecepto comprehendantur.
Oan. 1026.
Publicationes ne fiant pro matrimoniis quae contrahuntur cum di-
spensatione ab impedimento disparitatis cultus aut mixtae religionis, nisi
loci Ordinarius pro sua prudentia, remoto scandalo, eas permittere op-
portunum duxerit, dummodo apostolica dispensatio praecesserit et men-
tio omittatur religionis partis non catholicae ^.
Can. 1027.
Omnes fldeles tenentur impedimenta, si qua norint, parocho aut loci
Ordinario, ante matrimonii celebrationem, reyelare *.
Oan. 102S.
§ 1. Loci Ordinarius proprius pro suo prudenti iudicio potest ex
legitima causa a publicationibus etiam in aliena dioecesi faciendis di-
spensare ^.
§ 2. Si plures sint Ordinarii proprii^ ille ius habet dispensandi, in
1 Benedlctus Xiy, ep. c Pauci$ ahhino », 19 mart. 1758; S. C. 8. Off., instr. 21 aug.
1670; Instr. (ad Ep. Orlent.), 22 ang. 1890, n. 2.
2 Conc. Trident., sess. XXiy, de ref. matrim,, c. 1; Benedlqtus Xiy, ep. encycl. c Ba-
tis Vohis », 17 noY. 1741; ep. encyd. c Nimiam licentiam », 18 mail 1743, | 5, 10, 11; S. O. 0.,
Avenionen,, mense oct. 1586, ad 18; Rltuale Rom., tit. yil, c. 1, de aacramento matrimonii,
n. 7, 12, 13; c. 2, Ritus oelehrandi matrimonii aacramentum, n. 1.
3 S. C. S. Off., litt. (ad y^c. Ap. Myssurien.), 26 nov. 1862; Utt. 4 inl. 1874.
« C. 27, X, de aponadlibus et matrimoniis, IV, 1; c. 13, X, de deeponsatione impuhe-
rum, ly, 2; c. 3, X, de clandestina desponsatione, ly, 3; c. 0, X, qui matrimonium acou-
$are poasunt,vel contra Ulud testiftcari, ly, 18; Benedictus Xiy, ep. encyd. c Nimiam
lioentiam », 18 maU 1743, | H; Ritnale Rom., tit. yil, c. 1, de sacramento matrimonii, n. 13.
^ Conc. Trident, sesa. XXiy, de ref. matrim., c. 1; Benedictus Xiy, ep. encycl. c Satis
Vohis », 17 noY. 1741, | 5; ep. encycl. c Nimiam licentiam », 18 maii 1743, | 5, 12-15; ep.
encycl. a Inter omnigenas ». 2 febr. 1744, | 11; S. C. S. Off. ((^nebec), 14 iun. 1703; Utt.
4 iul. 1874; S. C. C, Novarien,, 23 lan. IGIO; S. C. de Prop. Flde, instr. (ad Archiep.
Hll)erniae). 25 iun. 1791; (C. G.), 1 apr. 1816; (C. G. — Hibemiae), 12 tebr. 1821; instr. (ad
Vic. Ap. Indiar. Orient.), 8 sept. 1869, n. 50; Rituale Rom., tit. yil. c. 1, de sacramento
matrimonii, n. 9.
Digitized by
Google
Liber TeriiuM - De Rehus 205
coias dioecesi matrimoniam celebratur; qaod si matrimonium extra pro-
prias ineatur dioecefleSy quilibet Ordinarius proprius dispensare potest.
Can. 1029.
Si aliuB parochus investigationem aut publicationes peregeriti de
harum exitn statim per authenticum documentum certiorem reddat pa-
rochum^ qui matrimonio assistere debet ^.
Can. 1030.
§ 1. Peractis investigationibus et publicationibuB, parochus matri-
monio ne assistat, antequam omnia documenta necessaria receperit, et
praeterea, nisi rationabilis causa aliud postulet, tres dies decurrerint ab
ultima publicatione.
§ 2. Si intra sex menses matrimonium contractum non f uerit^ publi-
cationes repetantur, nisi aliud loci Ordinario videatur '.
Can. 1011.
§ 1. Exorto dubio de exsistentia alicuius impedimenti :
1.'' Parochus rem accuratius investiget, interrogando sub iura-
mento duos saltem testes flde dignos, dummodo ne agatur de impedi-
mento ex cuius notitia inf amia partibus oriatur, et, si necesse f uerity
ipsas quoque partes;
2."" Publicationes peragat vel perficiat, si dubium ortum sit ante
inceptas vel expletas publicationes;
3.'' Matrimonio ne assistat, inconsulto Ordinario, si dubium adhuc
superesse prudenter iudicaverit *.
§ 2. Detecto impedimento certo :
1.'' Si impedimentum sit occultum, parochus publicationes per-
agat vel absolvat, et rem deferat, reticens nomina^ ad loci Ordinarium
vel ad Sacram Poenitentiariam;
2.* Si sit publicum et detegatur ante inceptas publicationes, paro-
chus ulterius ne procedat, donec impedimentum removeatur, etsi dispen-
sationem pro foro conscientiae tantum obtentam norit; si detegatur post
primam aut secundam publicationem, parochus publicationes perflciat,
et rem ad Ordinarium deferat*.
§ 3. Demum si nullum detectnm fuerit impedimentum, nec dubium
nec certum, parochus, expletis publicationibus, ad matrimonii celebra-
tionem partes admittat '.
1 Benedictns XIV, ep. c Paucie ahhinc », 19 mart. 1758; S. G. de SacramentUf, Instr.
6 mart. 1911, n. III; Ritoale Rom., tit. X, c. 5, Forma deecribendi coniugatos.
« S. C. S. Off., instr. (ad Ep. Orient), 22 aug. 1890, n. 0; Rltuale Rom., tlt. VII, c. 1,
de eacramento fnatrimonii, n. 11.
» S. C. S. Off.. instr. 21 ang. KPTO; 24 febr. 1847; 1 febr. 1865, ad 1, 2. 4, 5; 28 febr.
1866; instr. (ad I>e]eg. Ap. Aegypti), 13 ian. 18G9; (Constantinop.), 2 apr. 1873; instr. (ad
Bp. 8. Alberti), 9 dec. 1874, ad dnb. sext.; instr. (ad Ep. Orient), 22 aug. 1890, n. 3, 4, 8,
10, U; 80 noY. 1898; 8 ang. 1900.
« Benedictus XIV, ep. encycl. c Nimiam licentiam o, 18 maii 1743, | 10.
» Conc. Trident., sess. XXIV, de ref. matrim., c. 1; Benedictus XIV, ep. encycl. « Sa-
He Vobie », 17 nov. 1741; Rituale Rom., tit. VII, c. 1, de sacramento matrimonii, n. 8; c. 2,
MUtus oelebrandi matrimonii eacramentum, n. 1.
Digitized by
Google
296 Codem luriM Cafumici
Can. 1032.
Matrimonio yagorum de quibus in can. 91, parochuSy excepto casu
neceBsitatiSy nunquam asHistat, nisi, re ad loci Ordinarium vel ad sacer-
dotem ab eo delegatum delata, licentiam assistendi obtinuerit ^.
Oan. 1033.
Ne omittat parochus, secundum diversam personarum condittonem,
sponsos docere sanctitatem sacramenti matrimouii, mutuas coniugum
obligationes ct obligationes parentum crga prolem; eosdemque vehemen-
ter adhortetur ut ante matrimonii ceiebrationem sua peccata diligenter
confitMntuj*, et sanctissimam Eucharistiam pie recipiant '.
Can. 1034.
Parochus graviter filiosfamilias minores hortetur ne nuptias ineant,
insciis aut rationabiliter invitis parentibus; quod si abnnerint, eomm
matrimonio ne assistat, nisi consulto prius loci Ordinario ^.
Caput II.
De impedimentis in genere.
Can. 1035.
Omnes possunt matrimonium contrahere, qui iure non prohibentur ^.
Can. 1036.
§ 1. Impedimentum impediens continet gravem prohibitionem con-
trahendi matrimonium; quod tamen irritum non redditur si, non obstante
impedimento, contrahatur.
§ 2. Impedimentum dirimens et graviter prohibet matrimonium con-
trahendum, et impedit quominus valide contrahntur ^.
§ 3. Quanquam iropedimentum ex una tantum partc se habet, ma-
trimonium tamen reddit aut illicitum aut invalidum.
Can. 1037.
Publicum censetur impedimentum quod probari in foro externo
potest; secus est occultum •.
1 CJonc. Trident, sess. XXIV, de ref. matrim., c. 7; S. C. C, decr. c Ne temere »,
2 aug. 1007, art. V, | 4; Rituale Rom., tit. VII, c. 1, de eacramento matrimonii, n. 6.
2 Conc. Trldent., sess. XXIV, de ref, matrlm,, c. 1; S. C. S. Off. (Kentuky), 9 maii
1821; (VIc. Ap. Sandwlc), 11 dec. 1850, ad 21; S. C. C, Moguntina, 28 aug. 1852; S. 0. de
Prop. Fide (C P. pro Sin. — Tunlcin. Occident.), 6 mart. 1816; (C G. — Quebec), 17 apr.
1820; (C G.), 21 sept. 1840, ad 4; S. R. C, Lavantina, 21 mart. 1874; De Ouayana, 15 sept.
1881, ad VII; Rltunle Rora., tlt. VII, c. 1. de sacramento matrimonii, n. 17.
3 C. 11, O. XXXVI, q. 2; c. 23, X, de sponaalihuB et matrimoniie, IV, 1; Conc. Trident,
sess. XXIV, de ref. matrim,, c. 1; Benedictus XIV, ep. encycl. c Nimiam licentiam »,
18 maii 1743, S 10.
* C 2, X. de coniuffio leproaorum, IV, 8; c. 1, X, de coniuyio servorum, IV, ^ Pro-
fessio fidei (in Conc. Lugdunen. II) a Mlcliaeie Palaelogo Gregorio X oblata, a. 1274.
^ C un., de voto ei voti rcdcmptione, tit. VI, in Extravag. loan. XXII.
« S. C C, Mohiloven. seu Tiraspolen., 9 iul., 10 bevt 1881.
Digitized by
Google
Liber TertiuM • De Rebus 297
Can. 1038.
§ 1. Supremae tantum auctoritatis ecclesiasticae est authentice de-
clarare quandonam ius divinum matrimonium impediat vel dirimat ^
§ 2. Eidem supremae auctoritati privatiye ius est alia impedimenta
matrimonium impedientia vel dirimentia pro baptizatis constituendi per
modum legis sive universalis sive particularis '.
Can. 1039.
§ 1. Ordinarii locorum omnibus in suo territorio actu commoranti-
bus et suis subditis etiam extra flnes sui territorii vetare possunt matri-
monia in casu peculiari, sed a.d tempus tantum, iusta de causa eaque
perdurante *.
§ 2.yetitoclausulam irritantem una SedesApostolica addere potest^.
Can. 1040.
Praeter Bomanum Pontiflcem, nemo potest impedimenta iuris eccle-
siastici sive impedientia sive dirimentia abrogare, aut illis derogare; item
nec in eisdem dispensare, nisi iure communi vel speciali indulto a Sede
ApostoUca ha^ potestas concessa f uerit '.
Can. 1041.
Consuetudo novum impedimentum inducens aut impedimentis exsi-
stentibus contraria reprobatur *.
Can. 1042.
§ 1. Impedimenta alia sunt gradus minoris, alia maioris.
§ 2. Impedimenta gradus minoris sunt :
1.* Consanguinitas in tertio gradu lineae coUateralis;
2."" Affinitas in secundo gradu lineae coUateralis;
1 Conc. Trident., sess. XXIV, de matrimonio, can. 3; S. C. S. Off.» instr. (ad Ep.
Qeneven.), 3 sept. 1772; instr. (ad Praef. Mission. Martinicae etc), 6 inl. 1817.
3 (Donc. Trident, fiess. XXIV, de matrimanio, can. 3, 4, 9; de ref, matrim,, c. 1, 6;
Benedictas XIV, ep. c Singulari », 9 febr. 1749, | 2, 16, 17; Pins VI, const. a Auctorem
fldei », 28 ang. 1794, prop. 69, 60, Synodi Pistorien., danin.; Pius IX, Utt. ap. « Multiplicea
inter », 10 iun. 1851; Utt. ap. « Ad Apostolicae », 22 ang. 1861; Syllabus errorum, prop. 08-70;
Leo XIII, ep. encycl. « Arcarium », 10 fefi^. 1880; S. 0. S. Off., Jnstr. (ad Praef. Mission.
Martinicae etc.), 6 iul. 1817; instr. (ad Arcbiep. Qnebecen.), 16 sept. 1824, ad 2; (Quebec),
17 nov. 1835. ad 1; S. C. C, Brixinen., a. 180^4; S. C. de Prop. Fide, 1 apr. 1816; (C. P. pro
Sin. — Tunkin. Occident.), 28 inn. 1820.
3 S. C. C, Florentina, 17 febr. 1629, ad 1, 2.
* S. C C, Ruasiae (Archiep, Chiovien,), 18 sept, 2 dec. 1628, 24 mart., 20 apr. 1629.
• Conc. Trldent, sess. XXIV, de matrimonio, can. 3; de ref. matrim., c. 2; Benedl-
ctus XIV, ep. encycl. « Magnae Nobia », 29 lun. 1748; Plus VI, const. « Auctorem fldei »,
28 aug. 1794, prop. 59, 60, Synodi Pistorien., damn.; Pius IX, litt. ap. « Ad Apoatolicae »,
22 aug. 1851; Syllabus errorum, prop. 68; S. C de Prop. Fide (C P. pro Sin. — Tunkin.
Ocddent), 4 iul. 1831.
« nenedictus XIV, ep. encycl. « Inter omnigenaa », 2 febr. 1744, | 17; S. C de Prop.
Fide, Instr. (ad Vic. Ap. Scopiae), 26 sept. 1840.
Digitized by
Google
298 Code» Iuri9 Canonioi
3/ Publica hoDestas in secundo gradu;
4.'' Cognatio spiritualis;
5.'' Crimen ex adulterio cum promissione vel attentatione matri-
monii etiam per civilem tantum actum ^.
§ 3. Impedimenta maioris gradus alia sunt omnia.
Can. 1043.
Urgente mortis periculo, locorum Ordinariiy ad consulendum con*
scientiae et, si casus ferat, legitimationi prolis^ possunt tum super forma
in matrimonii celebratione senranda, tum super omnibus et singuiis im-
pedimentis iuris ecclesiastici, sive publicis sive occultis, etiam multipli-
cibus, exceptis impedimentis provenientibus ex sacro presbyteratus or-
dine et ex afflnitate in linea recta^ consummato matrimoniOy dispensare
proprios subditos ubique commorantes et omnes in proprio territorio actu
degenteSy remoto scandalOi et, si dispensatio concedatur super cultus
disparitate aut mixta religione^ praestitis consuetis cautionibus '.
Can. 1044.
In eisdem rerum adiunctis de quibus in can. 1043 et solum pro casi-
bus in quibus ne loci quidem Ordinarius adiri possit, eadem dispensandi
facultate pollet tum parochus, tum sacerdos qui matrimonio, ad uormam
can. 1098, n. 2, assistit, tum confessarius, sed hic pro foro interno in
actu sacramentalis confessionis tantum *.
Can. 1045.
§ 1. Possunt Ordinarii locorum, sub clausulis in flne can. 1043 sta-
tutis, dispensationem concedere super omnibus impedimentis de quibus
in cit. can. 1043, quoties impedimentum detegatur, cum iam omnia sunt
parata ad nuptias, nec matrimonium, sine probabili gravis mali periculOy
differri possit usque dum a Sancta Sede dispensatio obtineatur.
§ 2. Haec facultas valeat quoque pro convalidatione matrimonii iam
contracti, si idem periculum sit in mora nec tempus suppetat recurrendi
ad Sanctam Sedem ^.
§ 3. In iisdem rerum adiunctis, eadem facultate gaudeant omnes de
quibus in can. 1044, sed solum pro casibus occultis in quibus ne loci qui-
dem Ordinarius adiri possit, vel nonnisi dim periculo yiolationis secreti.
1 Ordo servandus In S. Ck^ngregationibus, Trlbmmlibas, Offlcils Romanae Ouriae,
29 sept. 1908, Pars II» Normae pecuiiares, cap. VII, art. III, n. W
3 S. G. S. Off., Utt. encycl. 20 febr. 1888; 23 apr. 1800, a^ 1; (Leopolien.), 18 mart.
1891; 1 iul. 1891; 6 iol. 1898, ad 3; 12 apr. 1899; 13 dec. 1899; decr. 21 iun. 1912; decr. 21 iun.
1912, ad 1; S. C. de Sacramentis, Romana et aliarum, 29 iul. 1910; S. C. C, Leodien,,
28 maii 1796.
3 S. C. S. Off., Utt. encycl. 1 mart. 1889; 28 apr. 1890« ad 2-4; 6 iul. 1898, ad 8; 13 dec.
1899; S. C. de Sacramentis, Parmen, et aUarum, 14 maU 1909; Venetiarum, 16 aug. 1909;
Romana et aliarum, 29 iul. 1910.
« 8. C. S. Off., 6 iul. 1896, ad 8.
Digitized by
Google
Liher TerHuM - De Rehue 299
Can. 1046.
Parochas aat sacerdos de quo in can. 1044, de concessa dispensa-
tlone pro foro externo Ordinarium loci statim certiorem faciat; eaque
adnotetur in libro matrimoniorum K
Can. 1047.
Nisi aliud ferat S. Poenitentiariae rescriptum, dispensatio in foro
interno non sacramentali concessa -super impedimento occulto, adnote-
tur in libro diligenter in secreto Curiae archivo de quo in can. 379 asser-
yando, nec alia dispensatio pro foro externo est necessaria, etsi postea
occultum impedimentum publicum evaserit; sed est necessaria, si dispen-
satio concessa fuerat tantum in foro interno sacramentali.
Can. 1048.
Si petitio dispensationis ad Sanctam Sedem missa sit, Ordinarii loco-
rum suis facultatibus, si quas habeant, ne utantur, nisi ad normam
can. 204, § 2.
Can. 1049.
§ 1. In matrimoniis sive contractis sive contrahendis, qui gaudet
indulto generali dispensandi super certo quodam impedimento, potest,
nisi in ipso indulto aliud expresse praescribatur, super eo dispensare
etiamsi idem impedimentum multiplex sit '.
§ 2. Qui habet indultum generale dispensandi super pluribus di-
yersae speciei impedimentis, sive dirimentibus sive impedientibus, potest
dispensare super iisdem impedimentis, etiam publicis, in uno eodemque
casu occurrentibus '•
Can. 1050.
Si quando cum impedimento seu impedimentis publicis super quibus
ex indulto dispensare quis potest, concurrat aliud impedimentum super
quo dispensare ne^uent, pro omnibus Sedes Apostolica adiri debet; si
tamen impedimentlbm deu impedimenta super quibus dispensare potest,
comperiantur post Impetratam a Sancta Sede dispensationem, suis facul-
tatibus uti poterit *.
Can. 1051.
Per dispensationem super impedimento dirimente concessam sive ex
potestate ordinaria, sive ex potestate delegata per indultum generale, non
vero per rescriptum in casibus particularibus, conceditur quoque eo ipso
legitimatio prolis, si qua ex iis cum quibus dispensatur iam nata vel
concepta f uerit, excepta tamen adulterina et sacrilega *.
1 S. C. de Prop. Fide, instr. fad Arehiep. Hibemiae), 25 iul. 1791.
« 8. O. S. Oir.. 19 iun. 1861; 15 lun. 1875; (Misslon. Trlchlnopol.). 2 apr. 1892; S. Poenlt.,
20 apr. 1888.
» S. O. S. Oir. (Mlsslon. Trichlnopol.), 2 apr. 1892; 18 ang. 1897; S. 0. de Prop. Flde,
81 mart. 1872.
* S. O. de Prop. Fide. litt. (ad Deleg. Ap. Syrlae), 10 mali 1887.
« S. O. 8. Off.. 12 dec. 1748. ad 1; 8 iul. 1903; litt. 11 dec. 1906.
Digitized by
Google
aOO Code» luriM CanonM
Can. 1052.
Dispensatio ab impedimento consanguinitatis vel afilnitatiSy concessa
in aliquo impedimenti gradUy yalet, licet in petitione vel in concessione
error cii*ca gradum irrepserit, dnmmodo gradus revera exsistens sit infe-
rior, aut licct reticitum fyerit aliud impedimentum eiusdem speciei in
aequali vel inferiore gradu ^
Can. 1053.
Data a Sancta Sede dispensatio super matrimonio rato et non con-
summato vel facta permissio transitus ad alias nuptias ob praesumptam
coniugis mortem, secumfert semper dispensationem ab impedimento pro-
yeniente ex adulterio cum promissione vel attentatione matrimonii, si
qua opus sit, minime vero dispensationem ab impedimento de quo in
can. 1075, nn. 2, 3 ^
Can. 1054.
Dispensntio a minore impedimento concessa, nullo sive obreptionis
sive subreptionis vitio irritatur, etsi unica causa flnalis in precibus expo-
sita falsa fuerit \
Can. 1055.
Dispensationes super publicis impedimentis Ordinario oratorum
commissas, exsequatur Ordinarius qui litteras testimoniales dedit vel
preces transmisit ad Sedem Apostolicam, etiamsi sponsi, quo tempore
exsecntioni danda est dispensatio, relicto illius dioecesis domicilio aut
quasidomicilio, in aliam dioecesim discesserint non amplius reversuri,
monito tamen Ordinario loci in quo matrimonium contrahere cupiunt ^.
Can. 1056.
Excepta modica aliqua praestatione ex titulo expensarum cancella-
riae in dispensationibus pro non pauperibus, locorum Ordinarii eorumve
officiales, reprobata qunvis contraria consuetudine, nequeunt, occasione
concesKnc dispensationis, emolumentum ullum exigere, nisi haec facultaa
a Sanctn Sede expresse eis data fuerit; et si exegerint, tenentur ad resti-
tutionera ■.
' Reg. 35, 53, R. J., In VI»; S. Pius V, const. a 8anoti8$imu9 »,.20 aug. 1S86, | 1.
52 S. C. de Sacramentls, decr. 3 lun. 1912.
3 8. Pius V, const. c 8ancti88imu8 », 20 aug. 1566, | 1; S. C. S. Off., 12 dec. 1748, ad 2;
Ordo servandus in 8. Congregationtbus, Tribunaiibus, Offlciis Romanae Curiae, 29 sept.
1908, Pars II, Normae pecuUares, cap. VII, art. itl, n. 21».
1 S. C. S. Orr. (Southwark), 22 nov. 1865; Utt. encycl. 20 febr. 1888. ad 4, 5; 6 iol. 1806;
S. C. de Prop. Flde, lltt. (ad Vlc. Ap. Maduren.), 9 sept. 1861; S. Poenlt., 6 febr. 1895.
5 Conc. Trident.. sess. XXIV. de ref. matrim., c. 5; Clemens XIV, ep. encycl. c Deoet
quam mnxime ». 21 sept. 17(», | 17-19; S. C. S. Off., 12 ian. 1769, n. II, 3; (Mission. Noyi
Mexicl), 22 iun. 1893: S. C. C, Kilmoren,, 3 iul. 1634. ad 5; Oranaten, et Mindonien., 28 ian.
1882; 8. C. de Prop. Flde (C. G. — Naxivan.), 14 ian. 1716; 17 febr. 1772; instr. (ad Arcfaiep.
Hibemiae), 25 lun. 1701; instr. (ad Ep. Quebecen.), 4 iul. 1793; decr. 13 apr. 1807, n. IX;
(C. O. — Bardstown), 1 apr. 1816. ad 1; (C. G. — Hiberniae), 12 tebr. 1821; Instr. (ad Vic.
Ap. Indlar. Orient.), 8 sept. 1869, n. 52.
Digitized by
Google
lAher Tertiu» - De Rebus 301
Can. 1057.
Qai ex potestate a Sede Apostolica delegata dispensatioDem conce-
dunti in eadem expressam pontificii indulti mentionem faciant ^ .
Caput III.
De impedimentis impedientibus.
Can. 1058.
§ 1. Matrimonium impedit votum simplex virginitatis, caistitatis
perfectae^ non nubendiy suscipiendi ordines sacros et amplectendi sta-
tum religiosum '.
§ 2. Nullum Yotum slmplex irritat matrimonium, nisi irritatio spe-
ciali Sedis Apostolicae praescripto pro aliquibus statuta fuerit ^
Can. 1059.
In iis r^onibus ubi lege civili legalis cognatio, ex adoptione orta,
nuptias reddit illicitas, iure quoque canonico matrimonium illicitum est.
Can. 1060.
Beverissime EiCclesia ubique prohibet ne matrimonium ineatur inter
duas personas baptizatasi quarum altera sit catholica, altera vero sectae
haereticae seu schismaticae adscripta; quod si adsit pervemonis pericu-
lum coniugis catholici et prolis, coniugium ipsa etiam lege divina ve-
tatur *.
1 Benedlctus XIV. ep. « Ad tuas », 8 aug. 1748; S. C. S. Off. (S. Ludovlcl), 15 lun.
1875; 12 apr. 1899; S. O. Ue Prop. Flde, litt. (ad Vlc. Ap. Myssur.), 3 lun. 1853; Utt. (ad
Vic. Ap. Maduren.), 9 sept. 1801; Instr. (ad Vic. Ap. Indlar. Orient.), 8 sept. 1809, n. 53.
3 O. 20, 22, 41, O. XXVII, q. 1; c. 0, 10, X, de conversione coniugaiorum, III, 32; c. 8-6,
X, qui clerici vel voventes matrimonium contrahere poaifunt, IV, 6; c. un., de voto et voti
redemptione, III, 15, in VI».
3 0. 3, 4, 6, X, qui derici vel voventes matrimonium contraliere poasunt, IV, 6; c. un..
de voto et voti redemptione, III, 15, in VP; Gregorius XIII, const. « Aacendento Domino »,
25 maU 1584, | 22; 8. O. O., Canarien., 26 mart., 9 apr. 1718.
* C. 15, 16. O. XXVIII, q. 1; Benedictus XIV, ep. encyd. « Moffnae Nohis », 29 iun.
1748; ep. « Bingulari », 9 febr. 1749. I 11; Olemens XIII, ep. « Quantopere », 16 nov. 1763;
Pius VI, reacript. ad Oard. Archiep. Mechlinien., 13 iul. 1782; Pius VIII, litt. np. « Litteris
altero », 25 mart. 1830; Qregorius XVI, ep. encycl. « Summo iugiter ». 27 madi 1832; ep.
cncycl. « Commissum divinitus », 17 mail 1835; pp. « Dolorem », 30 nov. 1839; litt. ap.
« Quas vestro », 30 apr. 1841: ep. « lion sine gravi ». 23 maii 1846; IjCO XIII, ep. encyci.
«r Aroanum », 10 tebr. 1880; ep. encycl. « Quod multum ». 22 aug. 1886; ep. encycl. « Constanti
Hungarorum », 2 sept. 1893; Plus X, litt. ap. « Provida », 18 ian. 1906, n. II; S. O. S. Off.
(BosnaTlen.), 20 aug. 1780; (()uebec), 10 sept. 1820; ( Vic. Ap. Sandwic), 11 dec. 1850. ad 24;
instr. (ad Archiep. Oorcyren.). 8 ian. 1871, n. 3; instr. (ad omnes Ep. Ritus Orleut.),
12 dec. 1888, n. 1-4; 10 febr. 1892, ad 1; S. O. C, declar. « Matrimonia », 4 nov. 1741, | 3;
8. O. de Prop. Fide. instr. (ad Vlc. Ap. Sveciae). 6 feept. 1785; (0. P. pro Sln. — Siam),
9 dec. 1822; instr. (ad Ep. Graeco-Rumen.). a. 1858; Utt. encycl. 11 mart. 1868; 11 apr. 1894,
ad 1; Secret. Status. instr. 27 mart. 1830; instr. 12 sept. 1834; instr. 22 maii 1841; instr.
15 noT. 1868.
Digitized by
Google
302 Code» luriM Cawmioi
Can. 1061.
§ 1. Ecclesia snper impedimento mixtae religionis non dispen-
saty nisi :
!•* Urgeant iustae ac graves causae;
2.'' Cautionem praestiterit coniux acatholicus de amovendo a
coniuge catholico perversionis periculo, et uterque coniux de universa
prole catholice tantum baptizanda et educanda;
3.* Moralis habeatur certitudo de cautionum implemento ^
§ 2. Cautiones regulariter in scriptis exigantur '.
Can. 1062.
Coniux catholicus obligatione tenetur conversionem coniugis acatho-
lici prudenter curandi ^.
Can. 1063.
§ 1. Etsi ab Ecclesia obtenta sit dispensatio super impedimento
mixtae religionis, coniuges nequeunt, vel ante vel post matrimonium
coram Ecclesia initum, adire quoque, sive per se sive per procuratorem,
ministrum acatholicum uti sacris addictum, ad matrimonialem consen-
sum praestandum vel renovandum ^.
* Benedictus XIV, ep. encycl. c Magnae Nohtt », 29 lun. 1748; Plxis VI, re6cript. ad
Card. Archjep. Meclilinlen., 13 iul. 1782; Pius VJII, litt. ap. c Utteria altero », 25 mart.
1830; Qregorius XVI, ep. encycl. « Summo iugiier v, 27 maii 1832; ep. encycl. « Commissum
divinitua », 17 maii 1835; ep. « Dolorem », 30 nov. 1839; litt. ap. « Quaa veatro », 30 apr.
1841; ep. n ^on sine gravi », 23 maii 1846; Leo XIII, ep. encycl. « Quod multum », 22 aug.
1886; Pius X, litt. ap. « Provida », 18 lan. 1906. n. II; S. C. S. Off. (Quebec), 10 sept. 1820;
instr. (ad Archiep. Quebecen.), 16 sept. 1824, ad 5; 30 iun. 1842, ad 5; (Vic. Ap. Sandwic),
11 dec. 1850. ad 24; instr. (ad Vlc. Ap. Gallas), 28 niart. 1860, n. 6; (Helvetiae), 21 lat. 1803,
n. 4; (Southwark), 22 nov. 1865, ad 2; (Leodien.). 30 ian. 1867, ad 1; instr. (ad Archiep.
Corcyren.), 3 ian. 1871, n. 3; Instr. (ad Vic. Ap. Oceaniae Central.), 18 dec. 1872; litt.
(S. Germani). 17 f^r. 1875; litt. 23 aug. 1877; (ad Ep. Aurelianen.), 6 iun. 1879; instr. (ad
Archiep. Scopien.), 15 noy. 1882; instr. (ad omnes Ep. Ritus Orient.). 12 dec. 1888, n. 4, 5;
(Leopolien.). 18 mart. 1S91; 10 dec. 1902, ad 1. 2: S. C. de Prop. Fide, instr. (ad Vic. Ap.
Svecine), 6 sept. 1785; instr. (ad Ep. Graeco-Rumen.). a. 1858; lltt. encycl. 11 mart. 1868;
litt. (ad Ep. Ottawien.), 17 apr. 1879; Secret. Status, Instr. 27 mart. 1830; instr. 12 sept 1834;
instr. 22 maii 1841; instr. 15 nov. 1858: lirt. 7 iul. 1890, ad 2.
2 Pius VI, rescript. ad Card. Archiep. Mechlinieij., 13 lul. 1782; S. C. S. Off. (ad Bp.
Aurelianen.), 6 iun. 1879; 10 dec. 1902; S. C. de Prop. Fide, iitt. (ad Ep. Ottawien.),
17 apr. 1879.
3 Benedictus XIV, ep. encycl. c Magnae Nobis », 29 iun. 174^ Pius VI, rescrlpt. ad
Card. Archiep. Mechllnlen., 13 iul. 1782; Pius VIII, Jitt. ap. « Litteris altero », 25 mart.
1830; Gregorius XVI, ep. encycl. « Sttmmo iugiter », 27 mail 1832; litt. ap. « Quas vestro »,
30 apr. 1841; ep. « Non sine gravi », 23 mail 1846; S. C. S. Off., instr. (ad Archiep. Que-
becen.), 16 sept. 1824, ad 6; (Vic. Ap. Sandwic), 11 dec. 1850, ad 24; Instr. (ad Archiep.
Corcyren.), 3 ian. 1871, n. 3; instr. (ad Vic. Ap. Oceaniae Central.), 18 dec. 1872; Utt. 23 aug.
1877; Instr. (ad omnes Ep. Ritus Orient.), 12 dec. 1888, n. 5; (Leopolien.), 18 mart. 1891;
10 febr. 1892, ad 2; 29 nov. 1899, ad 1; S. C. C, declar. « Matrimonia », 4 nov. 1741, | 3;
S. O. de Prop. Fide, Instr. (ad Vic. Ap. Sveciae), 6 sept. 1785; (C. P. pro Sin. — Slam),
9 dec. 1822; Utt. encycl. 11 mart. 1868; Secret. Status. instr. 27 mart. 1830; instr. 12 sept.
1834; instr. 15 nov. 1858.
* Pius X. litt. ap. « Provida », 18 ian. 1906, n. II; S. C. S. Off. (Saxoniae), 29 ian.
1817; Instr. (ad Archiep. (Juebecen.), 16 eept. 1824, ad 5; (Hong-Kong), 7 mail 1860; litt.
Digitized by
Google
Liber Tertius - De Rebus 903
§ 2. Si parochuB certe noverit sponsos hanc legem yiolaturos esse
vel iam yiolasse, eorum matrimonio ne assistaty nisi ex gravissimis causis,
remoto scandalo et consulto prius Ordinario ^
§ 3. Non improbatur tamen quod, lege ciyili iubente, coniuges se
sistant etiam coram ministro acatholico, officialis civilis tantum munere
fungente, idque ad actum civilem dumtaxat explendum, effectuum civi-
lium gratia *.
Can. 1064.
Ordinarii aliique animarum pastores :
1.'' Fideles a mixtis nuptiis^ quantum possunt, absterreant;
2.'' Si eas impedire non valeanty omni studio curent ne contra Dei
et Elcclesiae legcs contrahantur;
3.* Mixtis nuptiis celebratis sive in proprio sive in alieno terri-
torio, sedulo invigilent ut coniuges promissiones factas fldeliter impleant;
4.* Assistentes matrimonio servent praescriptum can. 1102 *.
Can. 1065.
§ 1. Absterreantur quoque fldeles a matrimonio contrahendo cum iis
qui notorie aut catholicam fldem abiecerunt^ etsi ad sectam acatholicam
non transierint, aut societatibus ab Ecclesia damnatis adscripti sunt ^.
§ 2. Parochus praedictis nuptiis ne assistat, hisi consulto Ordinario^
qui, inspectis omnibus rei adiunctis, ei permittere poterit ut matrimonio
intersit, dummodo urgeat gravis causa et pro suo prudenti arbitrio Or-
dinarius iudicet satis cautum esse catholicae educationi universae prolis
et remotioni periculi perversionis alterius coniugis *
(ad Vlc. Ap. Myssarien.), 26 nov. 1862; (Helvetiae), 21 ian. 1868, n. 1; (ad Ep. Osnabra-
gen.), 17 febr. 1864; 17 ian. 1872, ad II, 17 mart. 1874; instr. (ad onines Ep. R*tn8 Orient.),
12 dec. 1888, n. 7; 10 dec. 1002, ad 3; S. C. de Prop Fide, instr. (ad Ep. Graeco-Rumen.),
a. 1858; litt. (ad Archlep. Westmonasterien.), 13 iun. 1864.
1 S. G. S. Off. (ad Ep. Osnabmgen.), 17 febr. 1864; instr. (ad omnes Ep. Ritus Orient.),
12 dec. 1888, n. 8.
3 8. C. S. Off., 14 noY. 1748; (ad Ep. Osnabrugen.), 17 febr. 1864; instr. (ad omnes Ep.
Kitns Orient.), 12 dec. 1888, n. 7.
3 Benedictus XIV, ep. encycl. c Moffnae Nohis », 29 ion. 1748; Clemens XIII, ep.
« Quantopere », 16 nov. 1763, | 5; Pins VI, rescript. ad Card. Archiep. Mechlinien., 13 iul.
1782; Pius VIII, litt. ap. « Litterie altero », 25 mart. 1830; Oregorius XVI, ep. encycl.
« Sutnmo iugiter », 27 maU 1832; allocut. « Offldi tnemoreB », 5 iul. 1839; ep. « Dolorem »,
80 nov. 1839; litt. ap. « Quas ve$tro », 30 apr. 1841; Leo XIII, ep. encycl. « Arcanum »,
10 febr. 1880; ep. encycl. « Quod multum », 22 aug. 1886; ep. encycl. « Oonstanti Hunga-
rorum », 2 sept. 1893; S. C. S. Off., 30 iun. 1842, ad 2, 3; (Helvetiae), 21 ian. 1863, n. 2, 3;
(ad Ep. Osnabrugen.), 17 febr. 1864; instr. (ad Archiep. Corcyren.), 3 ian. 1871, n. 6, 7;
Instr. (ad Vic. Ap. Oceaniae Central.), 18 dec. 1872; instr. (ad omnes Ep. Ritus Orient.),
12 dec. 1888, n. 10-12; 8. O. C, declar. « Matrimonia », 4 nov. 1741, | 3; S. C. de Prop.
Pide, instr. (ad Vic. Ap. Sveclae), 6 sept. 1785; instr. (ad Ep. Oraeco-Rumen.), a. 1858; Utt.
encycl. 11 mart. 1868; instr. (ad Archiep. Baltimoren.), 25 iun. 1884, n. 1; Secret. Status,
instr. 27 mart. 1830; instr. 12 sept. 1834; instr. 22 maii 1841; instr. 15 nov. 1858.
^ S. C. S. Off. (Portus Aloisii). 1 aug. 1855; (MarysviUe), 21 aug. 1861; (Leodien.),
30 ian. 1867; instr. (ad Ordinarios Imperii BrasU.), 2 iul. 1878; 25 maU 1897; 8. C. de Prop.
Fide (C. O. — Scodren.), 28 nov. 1796. '
3 S. C. 8. Off. (MarysviUe), 21 aug. 1861; (Leodien.), 30 ian. 1867, ad 2; (8. BonifacU),
28 apr. 1873; instr. (ad Ordlnarios Imperii Br^sil.), 2 iui. 1878; 25 maU 1897; 11 ian. 1899.
Digitized by
Google
304 Code9 luriM OanonM
Can. 1066.
Si publicu8 peccator aut censura notorie innodatus prius ad sacra-
mentalem confessionem accedere aut cum Ecclesia reconcillari recuBa-
verit, paroclius eius matrimonio ne assistat, nisi gravis urgeat causa, de
qua, si fieri possit, consulat Ordinarium ^
Caput IV.
De impedimentis dirimentibus.
Can. 1067.
§ 1. Vir ante decimum sextum aetatis annum completum^ mulier
ante decimum quartum item completum, matrimonium yalidum inire non
possuut *.
§ .2. Licet matrimonium post praedictam aetatem contractum vali-
dum sit, curent tamen animarum pastores ab eo avertere iuvenes ante
aetatem, qua, secundum regionis receptos mores, matrimonium iniri solet.
Can. 1068.
§ 1. Impotentia antecedens et perpetua, sive ex parte viri sive ex
parte mulieris, sive altcri cognita sive non, siye absoluta sive relatiyay
matrimouium ipso naturae iure dirimit *.
§ 2. Si impedimentum impotentiae dubium sit^ sive dubio iuris siye
dubio facti, mntrimonium non est impediendum ^.
§ 3. Sterilitas matrimonium ncc dirimit nec impedit ^.
Can. 1069.
§ 1. Inyalide matrimonium attentat qui yinculo tenetur prioris ma-
trimonii, quanquam non consummati, salvo priyilegio fidei ^.
1 S. C. S. Off. (Portus AloUU), 1 aug. 1865; (Hong-Kong), 14 mart. 1860; (Marysvme).
21 aug. 18G1; (S. Honifacil), 23 apr. 1878; (Bombay), 21 febr. 1883; S. C. de Prop. Fide
<C. G. — Qnebec), 17 apr. 1820; S. Poenit., 10 dec. 1860, ad 18.
» C. 12. 13, X, de dosponaatione impuberum, ly, 2; c. 2, X, de frigidis, et maleflciati$,
et impotentla coeundi, ly, 15; c. on., de deaponsatione impuberum, ly, 2, in yi«; Cle-
niens XII, litt. ap. c Compertum », 24 aug. 1734, dub. y; Utt. ap. < Concredita Nohia »,
13 mnii 1739; Benedictas Xiy, const. < OiniiiiifH soUicitudinum », 12 sept. 1744, | 14,
dub. y. I 40.
3 C. 20, C. XXVII, q. 2; c. 25, 0. XXXII, q. 7; c. 1, 2, 4, C. XXXIII, q. 1; c. 1-3, 6-7, X,
dc frigidis, et maleflciatit, et impotentia coeundi, IV, 15; Sixtus y, ep. < Cum frequen-
ter », 27 iun. 1587; S. C. S. Off., Instr. (ad Ep. Rltuum Orieut), a. 1883, Ut. VI, art. 5;
S. C. C, lanuen,, 13 mart., 8 maii 1700. 12 tebr., 9 apr. 1707; Tiranonen,, 18 sept., 2 oct.
1723; 8. Severini, 14 dec. 1737, 11 ian. 1738, 7 apr., 2 et 23 lun. 1742; Bpoletana, 27 mart.,
3 et 24 iul. 1762; AnoofUtana, 19 ian., 16 mart. 1793; Amerina, 15 iun., 20 iul., 7 sept. 1793;
Romana, 22 aug., 21 nov. 1840; MOevitatui, 17 dec. 1859; Venetiamm, 28 iul. 1860; Salemi'
tana, 24 ian. 1871; Tjeopolien., 15 dec. 1877, 23 mart. 1878; Vtr$alien„ 22 aug. 1908; S. 0. de
Prop. Fide, instr. a. 1883. n. 46.
^ S. C. 8. Off. (Quebec), 23 iul. 1890; rWestmonaateHen.), 81 iul. 1895; 8. C. C, Bo-
nonien., 30 lan., 27 febr., 30 apr., 25 iun. 1836, 26 febr., 23 apr. 1842.
« C 18, C. XXXII, q. 5; c. 27. C XXXII. q. 7.
« C 13, C XXVII, q. 2; c. 5, 7, 8. 10, 0. XXXII, q. 7; c. 1-4, 7, C XXXIV, q. let %c. 19,
X, de regulaHbut et tran^euntibuB ad religionem, III, 31; c. 15. X, de oonveraUme coniuga^
Digitized by
Google
Uber Tertius - De Rebue 305
§ 2. Quamyis priuB matrimoniam sit irritum aut solutum qualibet
ex causa^ non ideo licet aliud contrahere, antequam de prioris nullitate
aut solutione legitime et certo constiterit ^.
Oan. 1070.
§ 1. Nullum est matrimonium contractum a persona non baptizata
cum persona baptizata in Ecclesia catholica yel ad candem ez haeresi
aut schismate conversa '.
§ 2. Si pars tempore contracti matrimonii tanquam baptizata com-
muniter habebatur aut eius baptismus erat dubius, standum est, ad nor-
Ukrum, III, 82; c. 1, 0, 18, 19, 81, X, de epoMolibus et matHfnoniis, lY, 1; c. 1-3, 5, X, de
epanea duorum, IV, 4; c. 2, 4, 5, 7, 8, X, de eo, qui du^t in matHmonium, quam polluit
per adulterium, IV, 7; c. 4, 18, X, qui fttii Hnt legitimi, IV, 17; c. 2, 6, 7, 8, X> de divortiU,
IV, 19; c. 2, X, de eedundie nuptiie, IV, 21; Conc. Trident., aea» XXIV, de matHmonio,
can. 7; de ref. matrim., c. 1; Bogenlas IV (in Ck>iic. Florentin.), coitst. c Bwultate Deo ».
22 nov. 1439, | 16; Urbanus VIII, coust. < Magnum in Christo », 20 iun. 1887, f 1, 2; Bene-
dictns XIV, ep. < liuper ad Noe », 10 mart 1748, Professio ndei MaroniUs praescr.; ep.
encyd. < Inter omnigenae », 2 febr. 1744, | 12; Pins VII, breve ad Archiep. Mognntln..
8 oct 1808; Qregorins XVI, ep. encycl. < Summo iugiter », 27 mali 1832; ep. < Accepimue ».
8 febr. 1836; Leo XIII, ep. encycl. « Aroanum », 10 febr. 1880; S. G. S. Off., 23 inn. 1671,
ad 1, 8, 4; 20 mart. 1675, ad 2; instr. (ad Bp. Geneven.), 3 sept. 1772; (Cban-si et Cben-si).
29 ian. 1806; instr. (ad Praef. Ap. Moldaviae), 20 mart. 1817; (Vic. Ap. Sandwic), H dec.
1860, ad 25-27; (Coreae), 22 inl. 1857; (Tabiti), 19 ang. 1857, ad 2; (Pondicbery), 20 iun. 1858;
instr. (ad Vic Ap. Gallas), 28 mart. 1860, n. 1; (Nankin.), 22 mart. 1865; 81 maii 1865, ad 3,
4, 7; instr. (pro Vic. Ap. ad Qallas), 20 iun. 1866, ad 1; instr. a. 1868; Instr. (ad Ep. Nesqual-
Uen.), 24 ian. 1877; S. C. C, Roesanefi., 8 maii 1642,. ad 2; S. C. de Prop. Fide (C. G. — lapo-
niae), 7 dec. 1626; instr. 15 f^br. 1756; instr. (ad Vic. Ap. Sveciae), 6 sept. 1785; instr. (ad
Vic. Ap. Constantinop.), 1 oct. 1785; litt. (ad Coadiut. Superior. Mission. in ora Coroman-
del), 5 iul. 1788; instr. (ad Pro-Vic. Ap Tunlcin. Occident.), a. 1792; (C. P. pro Sin.—
Tunkin. Occident), 5 mart. 1816 (a); (C. P. pro Sin.— Tnnkin. Occident.), 5 mart. 1816 (b);
instr. (ad Bp. Graeco-Rumen.), a. 1858; S. Poenit, instr. 15 ian. 1866, n. 4. — Vide etiaiu
can. 1120.
» C. 10, C. XXXV, q. 6; c. 10, X, de aententia et re iudicata, II, 27; c. 18, 19, X, de
eponealibus et matrimoniie, IV, 1; c. 4, X, de aponsa duorum, IV, 4; c. 4, X, de ooningio
eervorum, IV, 9; c. 13, X, qui fllii Hnt lcgitimi, IV, 17; c. 3, X, de divortiis, IV, 19; c. 2, X,
de secundie nuptiie, IV, 21; Benedictus XIV, const. < Dei miserationc », 3 nov. 1747, | 9,
H, 14; const. < Si datam », 4 mart. 1748; Gregorius XVI, ep. encycl. < 8ummo iufiter »,
27 maii 1832; S. C. S. Off., 23 iun. 1671, ad 1, 5; (Coreae), 12 febr. 1851, ad 5; (Nankin.).
22 mart. 1865; (Pondicbery), 28 iun. 1865; (Tcbely Meridlo-Occident.), 21 nov. 18*6; instr.
a. 1868; instr. (ad Bp. Orient.), 22 aug. 1890, n. U; 8 maU 1891, ad I, II; S. C. Ep. et Reg.,
24 nov. 1662; S. C. de Sacramentis, MohUoven., 16 dec. 1910; 28 nov., 18 dec. 1914; 29 apr.
1915; 25 iun. 1915; 25 febr. 1916; 19 ian. 1917; S. C. C, instr. 22 aug. 1840; S. 0. de Prop.
Pide (CJoromandei.), 21 apr. 1788; instr. (ad Pro-Vic. Ap. Tunkin. Occident.), a. 1792; (C. P.
pro Sin. — Cocbinchin.), U febr. 1804, ad 2, 3; instr. a. 1883, n. 42. 43; S. Poenit., instr.
15 ian. 1866, n. 4. — Vide etiam can. 1123.
a C. 15, C. XXVIII, q. 1; Benedlctus XIV, ep < Singulari », 9 febr. 1749, | 1, 9 sq.;
5. C. S. Off. (Albaniae), 19 sept. 1671. n. 1; Instr. (ad Archiep. (^uebecen.), 16 sept. 1824,
ad 2, 5, 6; 17 nov. 1830; 29 apr. 1842, ad 1, 2; (Yannan), 20 sept. 1854; instr. (ad Vic. Ap.
Gallas), 28 mart. 1860, n. 6; instr. (pro Vic. Ap. ad Gallas), 20 iun. 1866, ad 7; (Siam),
22 nov. 1871; instr. (ad Ep. S. AlberLi). 9 dec. 1874, n. 18; Instr. (ad Ep. NesqualUen.).
24 ian. 1877; (laponiae), 14 iul. 1880, ad 1; instr. (ad omnes Ep. Ritus Orient.), 12 dec. 1888.
n. 1; (ad Vic. Ap. laponiae Merid.), 4 febr. 1891; 8 mart. 1809; decr. 21 iun. 1912, ad 2;
S. C. C, 26 sept. 1623; S. C de Prop. Fide. instr. (ad Vic. Ap. Fokien.), 13 sept. 1760; litt.
(ad Coadiut Superior. Mission. In ora Coromandel ) . 5 iul. 1788; (C. P. pro Sln.— Tunkln.
Occident). 26 iun. 1820.
Codex Jurie Canonioi.
Digitized by
Google
306 Oodem luris Canonid
mam can. 1014, pro valore matrimonii, donec certo probetur alteram par-
tem baptizatam esse, alteram yero non baptizatam ^.
Can. 1071.
Quae de mixtis nnptiis in canonibns 1060-1064 praescripta snnt, ap-
plicari quoque debent matrimoniis quibus obstat impedimentum dispa-
ritatis cultus ".
Can. 1072.
Invalide matrimonium attentant clerici in sacris ordinibus con-
stituti '.
Can. 1073.
Item invalide matrimonium attentant religiosi qui vota sollemnia
professi sint, aut vota simplicia, quibus ex speciali Sedis Apostolicae
praescripto vis addita sit nuptias irritandi *.
» S. C. S. Oflf.. 17 nov. 1880; 29 apr. 1842, ad 1; Instr. (ad Vic. Ap. Oceanlae), 6 apr.
1843; (Bulgarlae), 5 iul. 1853, ad 3; (laponiae), 9 sept. 1868; instr. (ad Vic. Ap. Oceaniae
Central.), 18 dec. 1872; instr. (ad Ep. Nesquallien.), 24 ian. 1877; (laponiae), 14 iul. 1880;
(8avannah); 1 aug. 1883; (ad Vic. Ap. laponiae Merid.), 4 febr. 1891; (Albanen. in Ame-
rlca), 10 iun. 1896; S. C. C, Brixien., 27 aug., 17 dec. 1796.
a C. 9, 16. 17, C. XXVIII, q. 1; Benedlctus XIV, ep. encycl. « Inter omnigenas », 2 febr.
1744, I 10; Leo XIII, ep. encycl. c Aroanum », 10 febr. 1880; ep. encyd. « Quod multum »,
22 aug. 1880; ep. encycl. « Constanti Httngarorum », 2 sept 1893; S. C. S. Off. (Tunkin.
Orient.), 5 sept. 1736, ad 1; 9 iui 1750; (Cochinchin.), 1 aug. 1759, ad 4; 12 ian. 1769, n. I,
II, 1, 2, 4; (Sutchuen.), 15 dec. 1769; (Sutchuen.), 15 febr. 1780; instr. (Surinam), mense
aug. 1819; 29 apr. 1842, ad 2; (Cochinchin. Occident.), 12 iun. 1850, ad 2; (Siam), 17 iul.
1850; (Vic. Ap. Sandwic), 11 dec. 1850, ad 24; (Coreae), 12 sept. 1855; instr. (ad Vic. Ap.
Oceaniae Ontral.), 18 dec. 1872; (Victorlae Nyanzae), 22 dec. 1887, ad 1, 5; (Leopolien.),
U mart 1891; (Pekln.), 29 apr. 1891, ad 2; 6 iul. 1898, ad 4; decr. 21 iun. 1912 (a); decr.
21 iun. 1912 (b); S. C. de Prop. Flde, instr. (ad Vic. Ap. Fokien.), 13 sept. 1760; 18 ian.
176T; instr. (pro Mission. Sln.). 16 febr. 1795; (C. P. pro Sin. — Sutchuen.), 31 ian. 1796,
ad 1; decr. 14 ian. 1806; instr. (ad Vic. Ap. Chen-si et Chan-si), 30 ian. 1807; Utt. (ad Vic.
Ap. Tnnkin. Orient.), 3 maii 1828.
a C. 8, D. XXVll; c. 2, 8, 9, D. XXVIIl; c. 1, 2, 4-6, 10, U, 13, 14, D. XXXII; c. 16, 17,
D. LXXXI; c. 40, C. XXVII, q. 1; c. 7, X, de bigamis non ordinandis, I, 21; c. 1, 4, X, de
dericis ooniugatis, III, 3; c. 1, 2, X, gui cl«irici vel voventes matrimonium contratiere pot-
$unt, IV, 6; c. un., de voto et voti redemptioM, III, 15, in \V*\ c. un., de consanguinitate
et aUHnitate, IV, in Clem.; c. un., de voto et voii redemptione. tit. VI, in Extravag.
loan. XXII: Conc. Trident., sess. XXIV, de matrimonip, can. 9; Benedictus XIV, const.
c Etsi pastoralis », 26 maii 1742, % VII, n. XXVII; in3t'r. c Eo quamvis tempore », 4 mail
1745, S 34, 38 sq.; Pius IX, litt. ap. a Ad Apoatolicae », 22 aug. 1851; Syilabus errorum,
prop. 72; const. « ApostoHcae Sedis », 12 oct. 1869, | III, n. 1; S. C. S. OfT. (Ratisbonen.),
22 dec. 1880, ad I; 13 ian. 1892, ad 5.
* C. 8, D. XXVII; c. 1, C. XX, q. 3; c. 1-3, 7, 10, 12, 13, 17, 22, 39. 40, C. XXVII, q. 1;
c. 10, X, de conversione coniugatorum, III, 32; c. 3, 7, X, gui clerici vel voventea matrimo-
nium contrahere po88unt, IV, 6; c. un., de voto et voti redemptione, III, 15, in VI®; c. un.,
de oonaanguinitate et afflniiate, IV, in Clem.; Conc. Trident., sess. XXIV, de matrimonio,
can. 9; Gregorius XIII, const. « Quanto Jructuosius », 1 febr. 1583; const. « Aacendente Do-
mino », 25 maii 1584, \ 22; Pius IX, const. « ApostoUcae Sedis », 12 oct. 1869, | III, n. 1;
8. C. S. Off., 13 ian. 1892, ad 5; S. C. C, CafiaHen., 26 mart., 9 apr. 1718.
Digitized by
Google
lAher Tertiua - De Rebus 307
Can. 1074.
§ 1. Inter virum raptorem et mulierem, intuitu matrimonii raptam,
quandiu ipsa in potestate raptoris manserity nuUum potest consiBtere
matrimonium ^
§ 2. Quod si rapta, a raptore separata et in loco tuto ac libero consti-
tuta, illum in virum habere consenserit, impedimentum cessat ".
§ 3. Quod ad matrimonii nuUitatem attinet, raptui par habetur vio-
lenta retentio mulieris, cum nempe vir mulierem in loco ubi ea commo-
ratur vel ad quem libere accessit, violenter intuitu matrimonii detinet.
Can.,1075.
Valide contrahere nequeunt matrimonium :
!.• Qui, perdurante eodem legitimo matrimonio, adulterium inter
se consummarunt et Mem sibi mutuo dederunt de matrimonio ineundo
vel ipsum matrimonium, etiam per civilem tantum actum, attentarunt;
2.'' Qui, perdurante pariter eodem legitimo matrimonio, adulte-
rium inter se consummarunt eorumque alter coniugicidium patravit;
3.' Qui mutua opera phy^ica vel morali, etiam sine adulterio, mor-
tem coniugi intulerunt *.
Can. 1076.
§ 1. In linea recta consanguinitatis matrimonium irritum est inter
omnes ascendentes et descendentes tum legitimos tum naturales ^.
§ 2. In linea collaterali irritum est usque ad tertium gradum in-
clusive, ita tamen ut matrimonii impedimentum toties tantum multipli-
cetur quoties communis stipes nuiltiplicatur '.
§ 3. Nunquam matrimonium permittatur, si quod subsitdubium num
partes sint consanguineae in aliquo gradu lineae rectae aut in prim«
gradu lineae coUateralis *.
i C. 4, 10, 11, C. XXXVI, q. 2; Cotic. Trldent.. sess. XXIV, de ref. matrim., t. 6;
8. O. S. Off. (S. LudoTlci), 15 inn. 1875; instr. (ad Ep. Alboniae), 16 febr. 1901; S. C. C,
Ruhen., 3 mart. 1T14, ad 1; Herbipolen., 24 apr. 1858, 18 inn., 27 aug. 1859; S. C. de Prop.
Fide (0. P. pro Sin.— Cochinchin.), 11 febr. 1804; 22 nov. 1860; Utt. (ad Ep. Natcfaeten.).
25 ian. 1877; Ritnale Rom., tlt. VII, c. 1, de sacraniento nuitrimonii, n. 4.
3 C. 10, C. XXXVI, q. 2; Reg. 27, R. J., In VI<>; Conc. Trident., sess. XXIT, de ref.
matrim., c. 6; S. C. S. Off., instr. (ad Ep. Albaniae), 15 febr. 1901; S. C. de Prop. Fide
(C. P. pro Sin. — Cochlnchin.), 11 febr. 1804; 22 nov. 1860.
« C. 4, 6, C. XXXI, q. 1; c. 1, X, de conversione infldelium, III, 33; c. 1, 3^, X, de eo,
qui duxit in matrimonium, quam poHuit per adulterium, IV, 7; Benedictus XIV, ep. c Red-
ditae Nobit », 5 dec. 1744, | 12; ep. c Aestas », 11 oct. 1757, n. XV; S. C. de Sacramentis,
decr. 3 iun. 1912; S. C. C, Neapolitana, 26 mart. 1746; S. C. de Prop. Fide (C. P. — Jaffnae).
23 nuK. 1852, ad 5, 6.
* S. C. S. Off., instr. (ad Ep. S. Alberti), 9 dec. 1874.
» C. 8, C. XXXV, q. 2 et 3; c. 2, C. XXXV, q. 5; c. 10. X, de prohationibua, II, 19; Be-
nedictus XIV, ep. « Aestas », 11 oct. 1757, n. XIII; S. C. S. Off., instr. (ad Ep. S. Alberti),
9 dec. 1874; (Cenomanen.), 11 mart. 1896; 22 febr. 1S99; S. C. C, Leodien., 14 dec. 1793;
AeHna, 23 nov. 1805.
« S. Pius V, const. € Banctiaaimus ». 20 aug. 1566, | 1; S. C S. Off., litt. 13 mart.
1736; instr. (ad Ep. S. Albertl), 9 dec. 1874; S. C C, Leodien., 14 dec. 1793; AeHna,
28 nov. 1806.
Digitized by
Google
306 Oodew Iuri$ Oanonici
Can. 1077.
§ 1. Afllnltan in linea recta dirimit matiimoniiim in quolibet gradu;
in linea collaterali usque ad secundum gradum inclusiye K
§ 2. AfflnitatiB impedimentum multiplicatur :
1.* Quoties multiplicatur impedimentum consanguinitatis a quo
procedit;
2.* Iterato successiye matriiponio cum couRanguineo coniugia de-
functl.
Oan. 1078.
Impedimentum publicae honestatis oritur ex matrimonio invalidOy
dye conaummato siye non, et ex publico yel notorio concubinatu; et
nuptiaa dirimit in primo et secundo gradu lineae rectae inter yirum et
consanguineaa mulieris, ac yice yersa.
Can. 1079.
Ea tantum spiritualis cognatio matrimonium irritat, de qua in
can. 768 *.
Gan. 1080.
Qui lege ciyili inhabiles ad nuptias inter se ineundas habentur ob
cognationem legalem ex adoptione ortam, nequeunt yi iuris canonici ma-
trimonium inter se yalide contrahere *•
Capdt V.
De conseMu matrimoniali,
Can. 1081.
§ 1. Matrimonium facit partium consensus inter personas iure habi-
l€8 legitime manifestatus; qui nulla humana potestate suppleri yalet ^.
i C. H, O. XXVII, q. 2; c. 20, O. XXXII, q. 7; c. 8, O. XXXV, q. 2 et 8; c. %. X. d«
diwr\U%, rv, 10; Benedictns XIV, ep. encycl. « Inier <mnigena$ », 2 febr. 1744, | 15; ep.
t Ae9U$ », 11 oct 1757, n. XIV; S. O. S. Off. (Yunnan), 20 aept. 1854; instr. (ad Bp. 8. Al-
berU), % dec. 1874; instr. (ad Vlc. Ap. Nankin.), 26 aug. 1891; S. O 0., Aoheruntina, 16 iiin.
1770, 8 im. 1771; Leodien., 28 maii 1796.
« O. 5, O. XXX. q. 1; c. 1, 0. XXX, q. 8; c. 1. de oognatUme $pirituali, IV, 8, in VI»;
Oonc. Trident., sess. XXIV, de ref, matrim., c. 2; S. Pius V, const. « Oum Uliu$ », 28 nov.
1666; Benedictos XFV, const. « Bt$i pa8torali$ », 26 «naii 1742, | VIII, n. VI; ep. encycl.
« Inter omniffcnae », 2 febr. 1744, | 17; S. O. S. Off., 8 dec. 1902; S. O. O., Theatina, 28 aug.,
18 sept. 1721; LeopoHen., 80 iun. 1J50, 19 sept. 1761; S. O. de Prop. Fide, Inatr. (ad Vic.
Ap. Scopiae), 26 sept. 1840; Rituale Rom., tit. II, c. 2, Ordo baptiemi parvulorum, n. 81.
« 0. 1, O. XXX, q. 8; c. un., X, dc cognatione legali, IV, 12; S. O. 0., Hortana,
25 aept. 1784.
* O. 1-6, 51, O. XXVIl, q. 2; 0. XXIX, q. 1; c. un., O. XXX, q. 2; c. 2, 0. XXXI, q. 2;
c. 16, 0. XXXII, q. 2; c. 14, X, de reetitutiwie epoliatorum, II, 18; c. 14, 28-26, 81, X, de
$pon$alibu$ et matrimoniie, IV, 1; c. 1, X, de de$pon$atione impuberum, IV, 2; c. 1, 8, 5, X,
de $pon$a duorum, IV, 4; c. 4, X, de ooniugio eervorum, rv, 9; c. 9, de procuratorihue, I,
19, in VI«; Reg. 18, R. J., in VI«; Uenedictus XII, a. 1841, prop. 100, Armenorum, damn^
Bugenius IV (in Oonc. Florentin.), conat. « Bmultate Deo », 22 nov. 1489, 1 16; Urbanus VIII,
const. c Magnnm in Ohri$to >, 20 iun. 1687; *Jjeo XIII, decr. c Oon$en$u$ mutuu$ », 15 febr.
Digitized by
Google
Uher TertiUM - De Rehfu 309
§ 2. Consensus matrimonialis est actus yolantatis quo utraque pan
tradit et acceptat ius in corpus, perpetuum et exclusiyum, in ordine ad
actus per se aptos ad prolis generationem ^
Gan. 1082.
^ § 1. Ut matrimonialis consensus haberi possit, necesse est ut cob-
trahentes saltem non ignorent matrimonium esse societatem permanen-
tem inter virum et mulierem ad fllios procreandos '.
§ 2. Haec ignorantia post pubertatem non praesumitur.
Can. 1083.
§ 1. Error circa personam invalidum reddit matrimonium ^.
§ 2. Error circa qualitatem personae, etsi det causam contractui,
matrimonium irritat tantum :
1.* Si error qualitatis redundet in errorem personae;
2.* Si persona libera matrimonium contrahat cum persona quam
liberam putat, cum contra sit serva, servitute proprie dicta ^.
Gan. 1084.
Simplex error circa matrimonii unitatem vel indissolubilitatem aut
sacramentalem dignitatem, etsi det causam contractui, non vitiat con-
sensum matrimonialem'.
Gan. 1085.
Scientia aut opinio nullitatis matrimonii consensum matrimonialem
necessario non excludit *.
Gan. 1086.
§ 1. Internus animi consensus semper praesumitur conformis verbis
yel signis in celebrando matrimonio adhibitis ^.
1802; 8. C. S. Off. (Promont. Ik>nae Spei). 22 iiil. 1840; (Taliiti), 17 aug. 1857, ad 5; 22 auf.
1860; (Victoriae Nyanzae), 3 apr. 1889, ad 2; (Pondicher.). 3 febr. 1892; S. O. O., Mutinew.,
1» aog. 1724, 9 iun. 1725; PaiHsien., 7 iul., 1 sept. 1883, 7 mart. 1886; Argeniinen,, 23 nov.
1907; S. O. de Prop. Fide (O. P. pro Sin.— Tunljin. Occident.), 6 apr. 1785; instr. (ad Vlc.
Ap. Oonstantinop.), 1 oct. 1785; Rituale Rom., tit. VII, c. 2, Ritus celehrandi matrimonii
taoramentum, n. 2. — Vide etiam can. 1083; 1087.
» O. 8, 51, O. XXVII, q. 2; O. XXIX, q. 1; c. 1, X de «poM«a duorum, IV, 45 Urba-
nus VIII, const. t Magnum in Christo », 20 lun. 1637; S. O. S. Off. (Promont. Bomie Spei),
22 lul. 1840; (Tahiti), 17 aug. 1857, ad 1, 5; S. O. de Prop. Fide, inrtr. (ad Vic. Ap. Oon-
stantinop.), 1 oct. 1785.
a S. O. O., VentimUien., 19 mali, 18 niig. 1888.
3 O. XXIX, q. 1.
* 0. XXIX, q. 1; c. 4, 0. XXIX, q. 2; c. 2, 4, X, de coniugio set^orum, IV. 9; S. O. O.,
Frisingen., 7 et 28 aug. 1745; Romana, 9 aug. 1817, 27 maii 1820.
4 S. O. S. Off., Instr. (ad Vic. Ap. OceaDiae), 6 apr. 1843; instr. (pro Vlc. Ap. ad
Qailas), 20 iun. 1866, ad 25; (laponlae), 11 mart. 1868, ad 2; instr. (ad Vic. Ap. Oceaniae
Oentral.), 18 dec. 1872, instr. (ad Ep. S. Alberti), 9 dec. 1874, n. 8-10; instr. (ad Bp.
Nesquallien.), 24 ian. 1877, n. 3; (ad Vic. Ap. laponiae Merid.), 4 febr. 1891; 18 maU 1892,
ad 8; S. O. de Prop. Fide, instr. (ad Vic. Ap. OonstanUnop.), 1 oct. 1785; (0. P. — Jafliiae),
28 aug. 1852, ad 7.
« S. O. de Prop. Fide, Instr. (ad Vic. Ap. Oonstantinop.), 1 oct. 1785; (O. P. —
Jafl^e), 23 aug. 1862, ad 7.
T S. O. O., Avenionen., 23 iun. 1907; S. O. de Prop. Fide, instr. (ad Vic. Ap. Oonstan-
tinop.). 1 oot. 1785.
Digitized by
Google
310 Codew luri$ Oanonict
§ 2. At si alterutra yel utraque pars positiyo Yoluntatis actu ezelu-
dat matrimonium ipsum, aut omne ius ad coniugalem actum, yel essen-
tialem aliquam matrimonii proprietatem, inyalide contrahit ^.
Can. 1087.
§ 1. Inyalidum quoque est matrimonium initum ob yim yel metum
grayem ab extrinseco et iniuste incussum, a quo ut quis se liberet, eligere
cogatur matrimonium '.
§ 2. Nullus alius mctuS; etiamsi det causam contractui, matrimonii
nullitatem secumfert ^.
Can. 1088.
§ 1. Ad matrimonium yalide contrahendum necesse est ut contrahen-
tes sint praesentes siye per se ipsi siye per procuratorem *.
§ 2. Sponsi matrimonialem consensum exprimant yerbis; nec aequi-
poUentia signa adhibere ipsis licet, si loqui possint '.
Can. 1089.
§ 1. Firmis dioecesanis statutis desuper additis, ut matrimonium
per procuratorem yalide ineatur, requiritur mandatum speciale ad con-
^ 0. 26, X, de gponsalilMU ei mairimoniiM, lY, 1; c. 7, X, de oonditionibus appoHHM
<fi de9pon$afione vel in alile oontractibue, lY, 5; Pias IX, SyUabUB erromm, prop. 73; S. O.
8. Off. (Bosniae), 2 dec. 16S0; (Mission. (^apaccin.), 23 inl. 1608, ad 1, 2; (Promont. Bonae
Bpei), 22 iuL 1840, ad 2; instr. (ad Vic. Ap. Oceanlae), 6 apr. 1843; (Vic. Ap. Sandwic),
11 dec. 1850, ad 25, 26; (Tabiti), 19 aug. 1857, ad 1, 5; instr. (ad Vic. Ap. GaUas), 28 mart
1860, n. 6; 22 aug. 1860; instr. (pro Vic. Ap. ad Oallas), 26 inn. 1866, ad 25; (laponiae),
11 mart. 1868, ad 2; instr. (ad Vic. Ap. Oceaniae Oentral.), 18 dec. 1872; instr. (ad Op. S. Al-
berti), 9 dec. 1874, n. 8, 9; instr. (ad Ep. Nesqnallien.), 24 ian. 1877, n. 3; (Mongoliae),
29 noY. 1882; (ad Vic. Ap. Iap5nlae MeHd.), 4 febr. 1891; (Siouxormen.), 18 maU 1892;
8. O. 0., Uliwhonen., 16 mart. 1720, 8 iui. 1724; Mutinen., 19 ang. 1724, 9 inn. 1725; Oom-
postellana, 19 aog. 1730, 10 mart. 1781; Capuana seu Calven,, 9 inl., 13 dec. 1757, 28 ian.
1158; Pisana, 2 maii, 29 ang. 1868; PariHen,, 31 ian. 1891; 8. O. de Prop. Fide, instr. (ad
yic. Ap. Oonstantinop.), 1 oct. 1785.
> 0. 1, 3, 4, O. XXXI, q. 2; c. 6, 13-15, 28, X, de sponsalibus et matrimoniis, IV, 1; c. 9,
X, de desponsatione impuberum, ly, 2; c. 2, X, de eo, qui duxit in matrimonium, quam
polluit per adulterium, ly, 7; c. 5, X, de regulis iuris, y, 41; Reg. 64, R. J., in Yl^, S. O.
S. Off., instr. (pro yic. Ap. ad GaUas). 20 iun. 1866, ad 9, 25; £l. O. O., VenHmUien., 20 mart.,
24 apr. 1700; S. Agathae Oothorum, 24 apr. 1700; Lancianen., 20 aug., 3 sept., 26 nov. 1701;
^uUius Farfen., 15 ian., 26 mart. 1707; Panormitana, 30 sept., 18 nov. 1719, 8 inn. 1720;
Mutinen., 19 aug. 1724, 9 iun. 1725; Vigilien., 23 iun., 13 inl., 22 sept. 1725; Triventina,
30 apr., 14 mali, 27 ang. 1746; Mediolanen., 22 sept. 1753, 19 ian., 9 febr. 1754; Baren.,
16 mart., 4 maii, 22 ion. 1754; Amntimilien., 22 maii 1751, 13 sept., 22 noy. 1755; Calven. et
Theanen., 26 iun., 18 dec. 1869: MohUoven. scu Tiraspolen., 9 iul., 10 sept. 1881; yeapoli-
iana, 22 febr., 10 maii 1890; Parisien., 16 maii 1903; S. O. de Prop. Fide, Instr. a. 1888,
n. 36, 37.
« 8. O. O., Gravinen., 1 sept. 1725.
* Re^. 68, 72, R. J., in yi»; Rituale Rom., tit. yil, c. 2, Ritus celebrandi matrimonH
sacramentum, n. 2.
A O. 23, 25, 81, X, de sponsalibus et matHmoniis, lY, 1; Eugenius ly (in Oonc. Flo-
rentin.), const. c Bxultate Deo », 22 nov. 1439, | 16; S. O. 0., decr. c ^e temere », 2 ang.
1907, art. IV, | 3; Rituale Rom., tit. yil, c. 2, Ritus celebrandi matHmonii saoramen-
ium, n. 2.
Digitized by
Google
L4ber TeriiUM - De Rebus 311
trahendum ciim certa persona, subscriptum a mandante et yel a parocho
aut Ordinario loci in quo mandatum fit, yel a sacerdote ab alterutro de-
legatOy vel a duobus saltem testibus ^.
§ 2. Si mandans scribere nesciat^ id in ipso mandato adnotetur et
alius testis addatur qui scripturam ipse quoque subsignet; secus man-
datum irritum est.
§ 3. Si, antequam procurator nomine mandantis contraxerit, hic
mandatum revocaverit aut in amentiam inciderit, invalidum est matri-
monium^licet siveprocurator sive aliapars contrahens haec ignoraverint"-
§ 4. Ut matrimonium validum sit, procurator debet munere suo per
se ipse fuugi *.
Can. 1090.
Matrimonium per interpretem quoque contrahi potest
Can. 1091.
Matrimonio per procuratorem vel per interpretem contrahendo paro-
chus ne assistat, nisi adsit iusta causa et de authenticitate mandati vel
de interpretis fide dubitari nullo modo liceat, habita, si tempus suppetat,
Ordinarii licentia.
Can. 1092.
Conditio semel apposita et non revocata :
1.* Si sit de futuro necessaria vel impossibilis vel turpis, sed non
contra matrimonii substantiam, pro non adiecta habeatur;
2.* Si de futuro contra matrimonii substantiam, illud reddit in-
validum;
3."" Si de futuro licita, valorem matrimonii suspendit;
4.'' Si de praeterito vel de praesenti, matrimonium erit validum
vel non, prout id quod conditioni subest, exsistit vel non ^.
Can. 1093.
Etsi matrimonium invalide ratione impedimenti initum fuerit, con-
sensus praestitus praesumitur perseverare, donec de eius revocatione
eonstiterit.
1 C. 9, de procuraioribm, I, 19, in VI*»; Reg. 81. R. J., In VI»; S. C. C, CoBeriana,
ao ian., 27 febr. 1717; NeapoHiana, 7 iul. 1738; Floreniina, 10 sept. 1853, 28 ian., 18 mart..
29 laL 1854; NeapoUiana, 7 apr. 1883.
a C. 9, de procuraioribue, 1, 19, In VI<»; 8. C. C, Bugubina 9eu Perusina, 25 lan..
6 ittl. 1727.
9 C 9, d€ procuraioribus, I, 19, in VI<».
^ C 1, 3, 5, 7, X, de condiiionihua appoHtis if» deeponsaiione t^el in alHs coniraciibus,
IV, 5; S. C S. Off. (Bosniae), 2 dec. 1680; (Mission. Capaccin.), 23 iul. 1698, ad 1, 2; (Pro-
mont. Bonae Spei), 22 iul. 1840, ad 2; instr. (ad Vic. Ap. Oceanlae), 6 npr. 1843; (Vic. Ap.
Bandwic), n dec. 1850, ad 25, 26; (TaLlti), 19 aug. 1857, ad 1, 5; instr. (ad Vic. Ap. Gallas),
28 mart. 1860, n. 6; instr. (pro Vic. Ap. ad Gallas), 20 iun. 1866, ad 25; (laponiae), 11 mart.
1868, ad % instr. (ad Vic. Ap. Oceaniae Central.), 18 dec. 1872; instr. (ad Ep. S. AlberU).
9 dec. 1874, n. 8, 9; instr. (ad Ep. NesquaUien.), 24 ian. 1877, n. 3; (MongoUae), 29 noy.
1882; (ad Vic. Ap. laponlae Merid.), 4 febr. 1891; (Siouxormen.), 18 maii 1892; S. C C,
Uli^bonen,, 16 mart. 1720, 8 iul. 1724; Byaiadien,, 17 nov. 1731, 9 febr., 8 mart., 21 iun. 1782;
Veneiiarum, 29 febr. 1908.
Digitized by VjOOQiC
312 Oodem Juris O^nonioi
Oaput VI.
De forma celehrationis matrimonii.
Can. 1094.
Ea tantum matrimonia yalida sunt qoae contrahnntur coram paro-
cho, yel loci Ordinario, yel sacerdote ab alterutro delegato et duobua
saltem testibus, secundum tamen regulas expressas in canonibus qui
sequuntur, et salyis ezceptionibus de quibus in can. lOdS, 1099 ^.
Oan. 1095.
§ 1. Parochus et loci Ordinarius yalide matrimonio assistunt :
1.* A die tantummodo adeptae canonicae posaessionis beneflcii ad
normam can. 334, § 3, 1444, § 1, yel initi ofBcii, nisi per sententiam
fuerint excommunicati yel interdicti yel suspensi ab offlcio aut tales
declarati;
2.'' Intra flnes dumtaxat sui territorii; in quo matrimoniis ne*
dum suorum subditorum, sed etiam non subditorum yalide assistunt;
3.'' Dummodo neque yi neque metu grayi constricti requirant ezci-
piantque contrahentium consensum '.
§ 2. Parochus et loci Ordinarius qui matrimonio possunt yalide as-
sistere, possunt quoque alii sacerdoti licentiam dare ut intra fines sui
territorii matrimonio yalide assistat ^.
Can. 1096.
§ 1. Licentia assistendi matrimonio concessa ad normam can. 1095,
§ 2, dari expresse debet sacerdoti determinato ad matrimonium deter-
^ O. 8, X, de clandestina deaponsatione, ly» 3; c. 1, de privilegiia et exoe9HhU9 privi-
ieff^atonim, Y, 7, In Clem.; Gonc. Trident., sess. XXiy, de ref. tnatrim,, c. 1; Innocentius X,
const. c Cum Hout », 14 maii 1648» | 4, I» ad 17; Clemens XII, litt. ap. c Compertum »,
24 an^. 1784, dub. y; litt. ap. c Concredita Nobie », 13 maii 1789; Benedictna Xiy, ep. encyd.
c 8atii VotHs », 17 noy. 1741; ep. encyci. « Nimiam lioentiam », 18 maii 1743, | 9, 12; ep.
encycl. c Inter omnigenan », 2 febr. 1744, | 9, 10; const. c Omnium aollicitudinum », 12 sept.
1744, 1 14, dnb. y, | 40; ep. c Redditae sunt », 17 sept. 1746, | 2, 8; Pius X, litt. ap. c Pro-
vida », Ifi ian. 1906, n. I; 8. C. Bp. et Reg., Tirasonen,, a. 1606; S. C. de Sacramentia, Ro-
mana et aiiarum, 13 mart. 1910, ad ly; S. C. C, Mediolancn., 22 iun., 24 aug. 1715; decr.
c Ne temere », 2 aug. 1907, art. III; S. C. de Prop. Fide (C. P. pro Sin.— Tunkln.), 2 lul.
1827, ad 8; Eituaie Rom., tit. yil, c. 1, de sacramento matrimonii, n. 4.
2 Conc. Trident., sess. XXIV, de ref. matrim., c. 1; Piua X, const. c Apostolioae »,
16 apr. 1910, n. XVII; S. C. Ep. et Reg., Tirasonen., 11 maii 1599; S. C. de Sacramentis,
Romana et aliqrum, 13 mart. 1910, ad VIII; S. C. C, decr. c 2fe temere », 2 aug. 190T,
art. IV, XI, I 1; Romana et aliarum, 1 febr. 1908, ad VIII-X; Romana et aliarum, 28 mart
1908, ad IV; Rituale Rom., tit. VII, c. 2. Ritus celehrandi matrimonii »acramentum, n. 1, 2.
a Reg. 68, 72, R. J., in VI»; Conc. Trident., sess. XXIV, de ref. mahrim., c. 1; Bene-
dictufi XIV, ep. encycl. c Kimiam licenliam », 18 maii 1743, | 12; S. 
TVNews
OpenLibrary