COLLOQUE !
FRANÇAIS ft BRETON
OU
NOUVEAU VOCABULAIRE
10 e ÉDITION
ENTIÈREMENT REFONDUE SUR UN PLAN NOUVEAU
E BREST E KEMPER
ETIJB HACA. LEfOUHNIER £ Tl J. SALAUN ET C
l.EUKIEKIÏN- IEOIUERIKV
Hu Siam, 3.". Hu Kereon, Jü
COLLOQUE
FRANÇAIS a BRETON
NOUVEAU VOCABULAIRE
10 e ÉDITION
ENTIÈREMENT REFONDUE SUR UN PLAN NOUVEAU
M
ffl
^
^j V — ©— t^
E BREST
E TU. B. HAC A. LEFOURNIEF
LEORIERIEK
Ru Siam, 85
1
E KEMPER
E Tl J. SALAUN ET C
LEOEIERIEN
Ru Kereon, 5 G
PROPRIÉTÉ DES ÉDITEURS
COLLOQUE
FRANÇAIS ET BRETON
DIVISOU GALLEK HA BREZOÜNEK
PREMIERE LEÇON KENTA KENTA
Dieu.
La Trinité.
Jésus -Christ.
Le Saint-Esprit.
Le Créateur.
Le Rédempteur.
Notre Sauveur.
La Sainte Vierge.
Un Saint, une Sainte.
Les Saints,
Un Martyr, une Martyre
Un Evangéliste.
Un Apôtre.
Un Confesseur de la foi.
Le Prophète.
Les Bienheureux.
Un Chrétien, les Chré-
tiens.
Le Paradis.
Un Ange, les Anges.
Un Archange.
Doue, ann AotrouDoue.
Ann Drèinded sakr.
Jezuz-Krist.
Ar Spered-Santel.
Ar CTirouer, Krouer ar
hed. s
Salver ar bed.
Hor Zalver.
Ann Itroun VarL
Eur Zant, eur Zantez.
Ar Zent.
EurMerzer, eur Verserez
Eunn Avieler.
Eunn Abostol.
Eur C'hovesour.
Ar Profed.
Ann Eneou euruz, ar re
euruz enn Env. t
Eur^ C'hristen, ar Gris-
tenjen.
Ar Barados.
Eunn Eal, ann Elez.
E|unn Arc'heal.
/
COLLOQUE
Les Archanges.
Le Purgatoire.
L'Enfer.
Les peines de l'enfer.
Les peines éternelles.
Un Damné.
Un Maudit.
Le Démon, le Diable.
L'Esprit malin.
2. LEÇON
L'Eglise.
La Croix.
La Paroisse.
Le Charnier, le Reli-
quaire.
Le Cimetière.
L'Eglise succursale.
L'Autel.
Le Maître- Autel.
Pierre d'Autel.
Les Cloches.
L'Eau bénite.
Bénitier.
La grande Porte de l'E-
glise.
La Messe.
La Messe matinale;
La Grand'Messe.
Messe Chantée.
L'Evangile.
L'Elévation.
Les Vêpres,
Les Commandements de
Dieu.
Ann t Arc'helez.
Ar Plukator.
Ann Ifern.
Poaniou ann Ifern.
Ar poaniou a bado da
viken.
Eunn ene daonet.
Eunn ene milliguet.
Ann Diaoul.
Ann Drouk-Spered.
2. KENTEL
Ann Iliz.
Ar Groaz.
Ar Barrez.
Ar Garnel.
Ar Vered. s
Ann Iliz Treo.
Ann Aoter.
An Aoter Vraz.
Mean Benniguet. (
Ar C'hleier.
Ann Dour benniguet.
Piñsin Dour benniguet.
Ann Nor Dal. ftj
Ann Oferenn. W
Ann Oferenn Vintin.
Ann Oferenn Bred.
Oferenn var Gan.
Ann Aviel.
Ar Gorreou.
Ar Gousperou.
Gourc'hemennou Doue.
FRANÇAIS ET BRETON
Les Commandements de
l'Eglise.
Un Péché, des Péchés.
Un Péché Mortel.
Un Péché Véniel.
Les Sacrements.
Le Baptême.
La Confirmation.
L'Eucharistie.
La Pénitence.
L' extrême-Onction.
L'Ordre.
Le Mariage.
Le; Pape.
L'Évêque.
Le Curé.
Un Prêtre, les Prêtres.
Un Abbé.
Le grand Vicaire.
Un Prédicateur.
Le Carême.
La Mi-Carême.
Le Dimanche des Ra-
meaux.
Le Jeudi Saint.
Le Vendredi Saint.
Le Dimanche de Pâques.
Les Fêtes de Pâques.
La saint Jean.
La saint Pierre.
La Fête de saint Jean-
Baptiste.
Les A vents.
Les grandes Fêtes.
La Fête de Noël.
Gourc'hemennou ann
Iliz.
EurPec'hed, Pec'hejou.
Eur Pec'hed Marvel.
Eur Pec'hed Véniel.
Ar Zakramanchou.
Sakramant ar Vadi ziant .
Sakramant ann Oleo
sakr, Sakramant ar
Gouzoumen.
Sakramant ann Aoter.
Sakramant ar Binijen.
Sakramant ann Nouen.
Sakramant ann Urz.
Sakramant ar Briedèlez.
HonTad Santel ar Pap.
Ann Aotrou Eskop.
Ann Aotrou Persoun.
Eur Belek, ar Veleien.
Eunn Abad.
Ar Vikel Vraz.
Eur Prezeguer.
Ar C'horaiz.
Hanter ar C'horaiz.
Sul Bleuniou.
Ar Iaou Gamblid.
Guener ar Groaz.
Sul Bask.
Goueliou Pask.
Gouel sant Iann.
Gouel sant Per.
Gouel sant Iann Vade-
zour.
Ann Azvent. ■
Al Lidou Braz.
Gouel, ar Mabik bihan,
Nedelek.
COLLOQUE
La Nuit de Noël.
La Messe de Minuit.
La Toussaint.
Le Mercredi des Cendres
La Fête des Rois.
Le Dimanche Gras.
3. LEÇON.
L'Univers.
Le Ciel.
L'Air.
Le Soleil.
Les Nuages.
Une Etoile, des Etoiles.
La Lune.
La Nouvelle Lune.
Le Premier Quartier.
La Pleine Lune.
Le Dernier Quartier.
La Terre.
Une Montagne.
Un Rocher, les Rochers.
Une Pierre, les Pierres.
Le Sable.
Du Sable de Mer.
La Boue.
Un Etang.
Un Trou.
Un Trou plein d'eau.
Une Ville.
Un Bourg.
Noz ,Nedelek.
Ar Pelguent.
Gouel ann Holl-Zent.
Merc'her al Ludu.
Gouel ar Rouanez.
Sul al Lard.
3. KENTEL.
ArBedHoll.
Ann Eên, ann Env.
Ann Ear.
Ann Heol.
Ar C'hoabr, ar Chou-
mou 1, ar Malkennou.
Eur Stereden,ar Stered.
Al Loar.
Al Loar Nevez.
Kresk al Loar, Prim al
Loar.
ArC'hann,Kann al Loar
Diskar al Loar, ann Dis-
kar.
Ann Douar.
Eur Menez.
Eur Roc'h, ar C'herrek.
Eur Mean, ar Vein.
Ann Treaz.
Treaz Aot.
Ar Fank, ar Vouillen.
EurStank, eul Lenn.
Eunn Toull.
Eur Poull.
Eur Guear.
Eur Vourc'h.
FRANÇAIS ET BRETON
Le Village.
Ar Villajen.
Le Port.
Ar Porz.
Une Maison.
Eunn Ti.
Un Château.
Eur C'hastel.
La Rue.
Ar Ru.
La Prairie, le Pré.
Ar Prad.
Un Champ.
Eur Park.
Un Bois.
Eur C'hoad.
Une Garenne.
Eur Goarem.
Un Arbre, les Arbres.
Eur Vezen, ar Guez.
Une Haie.
Eur C'hae, eur C'harz.
Une Bête.
Eul Loen. *
Un Oiseau.
Eul Labouz.
Un Poisson.
Eur Pesk.
Les Bestiaux.
Ar Chatal, al Loened.
4. LEÇON
4. KENTEL
Un Homme.
Eur Goaz.
Une Femme.
Eur Vaouez.
Père.
Tad.
Mère.
Mamm.
Frère.
Breur
Sœur.
C'hoar.
Oncle .
Eontr.
Tante.
Moereb.
Cousin.
Kenderv.
Keniterv.
Cousine.
Neveu.
Niz.
Ni ce.
Nizez.
Garçon.
Paotr.
Fils.
Map.
Fille.
Merc'h.
Enfant.
Buguel.
Parent paternel .
Kar a berz Tad.
Parent maternel.
Kar aberz Mamm.
8 COLLOQUE
Parrain.
Tad-paeroun, Paeroun.
Marraine.
Mamm-maeroun, Mae-
rounez.
Père-nourricier.
Tad-maguer.
Nourrice.
Maguerez.
Grand-père.
Tad-coz.
Grand' mère.
Mamm-goz .
Beau-père.
Tad-kaer.
Beîle-mère.
Mamm-gaer.
Beau-fils.
Map-kaer.
Belle-fille.
Merc'h-gaer.
Beau-frère.
Breur-kaer.
Belle-sœur.
C'hoar-gaer.
Nos Ancêtres.
Hon re Goz.
Un Ami.
Eur Mignoun.
5. .LEÇON
5. KENTEL
Le Corps.
Ar C'horf.
Le Sang.
Ar Goad.
L'Ame.
Ann Ene.
Le Cœur.
Ar Galoun.
L'Estomac.
Poull-ar-galoun.
L'Esprit.
Ar Spered.
La Tête.
Ar Penn.
Le Cerveau, la Cervelle.
Ann Empenn.
Les Cheveux.
Ar Bleo.
L'Œil, les Yeux.
Al Lagad, ann Daou-
Lagad.
Le Nez.
Ar Fri.
Les Narines.
Ann Difronn.
La Bouche.
Ar Guenou.
La Langue.
Ann Teod.
Une Dent, les Dents.
Eunn Dant, ann Dent.
Le Menton.
Ann Helguez,arC'hronj .
Le Cou.
Ar Gouzouk.
FRANÇAIS ET BRETON
9
L'Épaule, les Épaules.
Le Bras, les Bras.
Le Coude, les Coudes.
La Main, les Mains.
Le Poignet.
La Cuisse, les Cuisses.
La Jambe, les Jambes.
Le Pied, les Pieds.
La Cheville du pied.
Le Talon.
Le Doigt, les Doigts.
L'Article du doigt.
Le Pouce.
L'Index.
Le Doigt du milieu.
L'annulaire ou quatriè-
me Doigt,
Le petit Doigt.
La Veine, les Veines.
6. LEÇON
Une Bête, un Animal.
Un Cochon.
Un Bœuf.
Un Taureau.
Un jeune Taureau.
La Vache, les Vaches.
Le Veau.
L'Ane.
L'Anesse.
Le Cheval, les Chevaux,
La Jument.
Ar Skoaz, ann Diskoaz.
Ar Vreac'h, ann Di-
vreac'h.
Ann Ilin, ann Daou-Ilin
Ann Dourn, ann Daou-
arn.
An Alzourn.
Ar Vorzed, ann Diou-
Vorzed.
Ar Char, ann Divesker.
Ann Troad, ann Treid.
Ann Ufern.
ArZeul, Seul ann Troad.
ArBiz, ar Bizied.
Mell ar biz.
Ar Meud.
Ann Eil biz.
Ar Biz kreiz.
Biz ar Galoun, Biz ar
Bizou.
Ar Biz Bihan.
Ar Goazien, ar Goazied.
6. KENTEL
Eul Loen.
Eur Penn moc'h.
Eunn Ejenn.
Eunn Taro.
Eur Choie
Ar Vioc'h, ar Zaout.
Al Leue.
Ann Azen.
Ann Azennez.
Ar Marc'h, ar C'hezek.
Ar Gazek.
1T)
COLLOQUE
Le Poulain.
Un Mouton.
Une Brebis, les Brebis,
L'Agneau, les Agneaux.
Le Bouc.
Une Chèvre.
Un Chevreau.
Un Chien.
Une Chienne.
Un Chat.
Une Chatte.
Un Rat.
Une Souris.
Un Oiseau.
Une Poule, les Pou-
les.
Un petit Poulet.
Une Bécasse.
Une Bécassine.
Un Corbeau.
Une Pie.
Un Geai.
Un Merle.
Une Perdrix.
Un Coq.
Un Canard, les Ca-
nards.
Une Alouette.
Un Moineau.
Une Abeille, les Abeil-
les.
Un Poisson, les Pois-
sons.
Une Anguille.
Une Huître, les Huî-
tres.
Ann Ebeul.
Eur Maout.
Eun Danvadez, ann
Denved.
Ann Oan, ann Ein.
Ar Bouc' h.
Eur C'havr.
Eur C'havrik,
Eur C'hi.
Eur Giez.
Eur C'haz.
Eur Gazez.
Eur Raz.
Eul Logoden.
Eul Labous.
Eur Iar, ar 1er.
Eul labous Iar.
Eur C'hefelek.
Eur Gioc'h.
Eur Vran.
Eur Bik.
Eur Gueguin.
Eur Voualc'h.
Eur Gluc'har.
Eur C'hillek.
EunnHouad, ann Houi-
di.
Eunn Alc'houeder.
Eur Golvan, eur Filip.
Eur Venanen, ar Gue-
nan.
Eur Pesk, ar Pesked.
Eur Zilien.
Eunn Histren , ann
Histr.
FRANÇAIS ET BRETON
M
7. LEÇON
7. KENTEL
Pain.
Bara.
Eau.
Dour.
Vin.
Guin.
Cidre.
Sistr.
Bière.
Bier.
Eau- de- Vie.
Guin-Ardant.
Beurre.
Amann.
Froment.
Guiniz.
Seigle.
Segal.
Orge.
Heiz.
Avoine.
Kerc'h.
Blé-noir.
Guiniz-du.
Farine.
Bleud.
Son.
Brenn.
Pois.
Piz.
Fève.
Fa.
Choux.
Kaol.
Panais.
Rabez.
Navet.
Panez.
Rave.
Irvin.
Ail.
Kignen.
Des Pommes de terre.
Avalou douar, Patatez.
Des Fruits.
Frouez,
Des Fraises.
Sivi.
Une Pomme, les Pom-
Eun Aval, ann Avalou.
mes.
Une Poire, les Poires.
Eur Beren, ar Per.
Une Cerise, les Cerises.
Eur Guerezen, ar C'he-
rez.
Une Mûre, des Mûres.
Eur Vouaren, Mouar.
Une Noix, des Noix.
Eur Graounen, Kraoun.
Des Noisettes.
Kraoun-Kelvez.
Une Châtaigne, les Châ-
Eur Guistinen, ar C'kis-
taignes.
tin.
12
COLLOQUE
Un Pommier.
Un Poirier.
De l'Huile.
Du Sel.
La Soupe.
La Viande.
De la Viande fraîche.
De la Viande salée.
De la Viande de Porc.
Du Veau.
Du Bœuf.
Du Mouton.
Une Crêpe.
Les Crêpes.
Du Lait.
De la Bouillie.
Du Fars.
La Crème.
Un Œuf, des Œufs.
Du Foin.
De l'Herbe.
De la Paille.
Du Trèfle.
De la Lande.
Du Genêt.
8. LEÇON
Une Maison, les Mai-
sons.
Une Chambre.
La Cuisine.
Une Table.
Une Chaise.
Un Lit.
Eur Vezen Avalou.
Eur Vezen Ber.
Eol.
ArC'hoalen, ann Holen.
Ar Zouben.
Ar C'hik.
Kik fresk.
Kik sal.
Kik-Moc'h.
Kik-Leue.
Kik-Ejenn.
Kik-Maout.
Eur Grampoezen.
Ar C'hrampoez.
Leaz.
Iod.
Fars.
Ann Dienn.
Eur Vi, Viou.
Foenn.
Ieod, Gueod.
Kolo, Plouz.
Melchen.
Lann.
Balan.
!. KENTEL
Eunn Ti, ann Tiez.
Eur Gampr.
Ar Gueguin.
Eunn Daol.
Eur Gador.
Eur Guele.
FRANÇAIS ET BRETON
13
Une Armoire.
La Cave.
Le Four.
La Maison du Four.
La Porte.
La Clef.
La Fenêtre,
L'Ecuelle.
La Cuillère.
Un Pot de terre.
Un Pot de fer.
Un Pot à eau.
Le Chandelier.
La Chandelle.
Le Trépied.
L'Horloge.
La Cheminée.
Le Foyer, l'Atre.
Les Escaliers.
Le Sol de la maison.
La Grange.
L'Etable.
L'Ecurie.
Le Courtil.
Le Papier.
L'Encre.
Le Mur, les Murs.
Bâtir une Maison.
Approprier tout dans la
Maison .
Balayer la Chambre.
Monter l'Horloge.
L'Horloge est arrêtée.
Eunn Armel.
Ar C'hao.
Ar Fourn.
Ann Ti-Fourn.
Ann Nor.
Ann Alc'houez.
Ar Prenestr.
Ar Skudel.
Al Loa.
Eur Pod pri.
Eur Pod houarn.
Ar Pod dour.
Ar C'hantolor.
Ar C'houlaouen.
Ann Trebez.
Ann Horolach.
Ar Siminal.
Ann Oaled.
Ann Diri, ann Deleziou,
ann Diri-bign.
Al Leur-zi.
Ar C'hranch, al Lap.
Ar C'hraou.
Ar Marchosi, Kraou ar
C'hezek.
Al Liorsik.
Ar Paper.
Al Liou du.
Ar Voger, ar Mogue-
riou.
Sevel eunn Ti.
Lakaat pep tra dilastez
enn Ti.
Skuba ar Gampr.
Sovel poueziou ann Ho-
rolach.
Sac'het eo ann Horo-
lach.
14 COLLOQUE
L'Horloge avance.
L'Horloge retarde.
Allez attacher le Chien.
Va mettre de la Litière
au Bêtes.
Nettoyez l'Ecurie.
9. LEÇON
Les Vêtements .
Des Souliers.
Des Sabots.
Une paire de Bas.
Une pnire de Souliers.
Un Chapeau.
Une Coiffe.
Un Gilet.
Une Veste.
Le Tablier.
Des Culottes.
Une Chemise d'homme.
Une Chemise de femme.
La Jupe.
Le Cotillon.
Une paire de Gants.
Des Guêtres.
Un Chapeau de paille.
Les Habits du Dimanche
Du Drap.
Du Linge, de la Toile.
De la Lkine.
Du Fil.
Re vuhan ez a ann Ho-
rolach.
Ann Horolach a zo re
zivezad .
It da staga ar C'hi.
Ke da c'houziera dindan
ar Zaout.
Skarzit dindan ar C'he-
zek.
9. KENTEL
Ann Dillad.
Boutou-Ler.
Boutou-Koad, Boutou-
Prenn .
Eur re Lerou.
Eur re Voutou.
Eunn Tok.
Eur C'hoeff.
Eur Jileten.
Eur Chupen, eur Roke-
den.
Ann Tavancher.
Bragou, Braguez.
Eur Roched.
Eunn Hiviz.
Al Losten.
Al Losten verr.
Eur Manegou.
Bodreou.
Eunn Tok plouz.
Dillad Sul.
Mezer.
Lien.
Gloan.
Neud,
Une Aiguille.
Une Épingle.
Un Dé.
Un Miroir.
Un Peigne.
Un Rasoir.
FRANÇAIS ET BRETON
Eunn Nadoz.
Eur Spillen.
Eur Vesken.
Eur Mellezour.
Eur Grib.
Eun Aoten.
15
10. LEÇON
Une Charrue.
Un Râteau .
Une Charrette, une Voi-
ture.
Une Fourche.
Une Hache.
Un Marteau .
Une Pelle.
Une Houe.
Une Herse.
Une Marre.
Le Croc.
La Faucille .
La Civière.
L'Échelle.
Une Pioche.
Un Fléau.
Une Scie.
Un Bâton.
Un Fusil.
Une Baratte.
Une Auge.
Un Boisseau.
Le contenu d'un Bois-
seau.
Un Hectolitre.
10. KENTEL
Eunn Alar.
Eur Rastel.
Eur C'harr.
Eur Forc'h.
Eur Vouc'hal.
Eur Morzol, eur Maill.
Eur Bal.
Eur Biguel.
Eunn Ogued.
Eur Varr.
Ar C'hrog.
Ar Falz.
Ar C'hravaz.
Ar Skeul.
Eur Pik.
Eur Freill, Fraill.
Eunn Eskenn.
Eur Vaz.
Eur Fuzil.
Eur Ribot.
Eul Laouer.
Eur Boezel.
Eur Boezellad .
Eun Hektolitr.
16 COLLOQUE
Le contenu d'un Hecto-
Eunn HektolitracL
litre.
Un Journal de terre.
Eunn Devez-Arat.
Un Hectare.
Eunn Hektar.
11. LEÇON
ll.KENTEL
De l'Or.
Aour.
De l'Argent.
Arc'hant.
Du Fer.
Houarn.
Du Cuivre.
Kouevr.
De l'Étain.
Stean.
Un Écu.
Eur Skoet.
Un Real (monnaie fic-
Eur Real.
tive) de la valeur de
5 sous ou 25 centimes.
Un Franc.
Pevar Real.
Cinq Francs.
Pemp Lur,UguentReal.
Un Sou.
Eur Gusnnek.
Un Liard.
Eul Liard.
12. LEÇON
12.KENTEL
Le Temps.
Ann Amzer.
La Pluie.
Ar Glao.
L'Air.
Ann Ear.
Un Nuage, les Nuages.
Eur Goabren, ar C'ho-
abr.
Eunn Arne, eur Bar-
Un Orage.
Arne.
Le Tonnerre.
Ar Gurun.
L'Éclair, les Éclairs.
Eul Luc'heden, al Lu-
c'hed,
FRANÇAIS ET BRETON
17
La Grêle.
Ar Grizil.
La Neig-e.
Ann Ere' h.
La Glace.
Ar Skourn.
La Gelée.
Ar Reo.
La Gelée blanche.
Ar Reo guenn.
La Chaleur.
An Amzer domm.
Le Temps froid.
Ann Amzer ien.
Le Vent.
Ann Avel.
Le Vent d'Orient.
Avel ar Zao-Heol.
— d'Occident.
— ar O'huz-Heol.
— du Midi.
— ar C'hresteiz.
— du Nord.
Avel Steren, Avel Nort.
Le Printemps.
Ann Amzer Nevez.
L'Été.
Ann Hanv, ann Hàn.
L'Automne.
Ann Diskar-Amzer.
L'Hiver.
Ar Goanv, ar Goàn.
13. LEÇON
13.KENTEL
L'Année.
Ar Bloaz.
Un Mois.
Eur Miz.
Un Jour.
Eunn Deiz.
La Nuit.
Ann Noz.
Le Mois de Janvier.
Miz Guenver.
— de Février.
— C'houevlrer.
— Meurs. '
— de Mars.
— d'Avril.
— Ebrel. 0n r
- Mae.
— de Mai.
— de Juin.
— Èvèn.
^ — de Juillet.
— d'Août.
— Gouere.
— Èost. ,
— de Septembre .
— Guengolo.
— d'Octobre.
— Heré.
— de Novembre.
— Du.
— de Décembre.
— Kerzu.
18 COLLOQUE
La Semaine.
Ar Sizun.
Dimanche.
Sul, Disul.
Lundi.
Lun, Dilun.
Mardi.
Meurs, Dimeurs.
Mercredi.
Merc'her, Dimerc'her.
Jeudi.
Iaou, Diziou.
Vendredi.
Guener, Dirguener.
Samedi .
Sadorn, Disadorn.
Le Matin.
Ar Mintin, ar Beure.
Le Soir.
Ann Abardaez.
Midi.
Kresteiz .
Minuit.
Hanter-Noz.
14. LEÇON
14. KENTEL
La Maladie.
Ar C'hlenved.
La Fièvre.
Ann Dersien.
Un Panaris.
Eur Viskoul.
La petite Vérole.
Ar Vreac'h.
La Peste.
Ar Vossen.
Une Blessure.
Eur Gouly.
Mal de Tête.
Poan Benn.
— de Ventre.
— Goff.
— de Dents.
— Dent.
— de Cœur .
— Galoun.
— de Cou, Esquinan-
— Gouzouk.
cie.
Torticolis .
Pengamm .
Rhume.
Sifern.
Toux.
Paz.
Un Médecin.
Eur Medicin.
Un Vétérinaire .
Eul Louzaou*r-Kezek.
FRANÇAIS ET BRETON
19
15. LEÇON
Un Artisan, un Ouvrier.
Le Cordonnier
Le Tailleur.
La Tailleuse.
Un Menuisier.
Un Meunier.
Un Cultivateur.
Un Cuisinier.
Une Cuisinière.
Le Marchand.
L'Aubergiste.
Le Charretier.
Le Valet, le Domestique
La Servante.
Un Couvreur.
Un Tisserand.
Un Écrivain.
Un Vitrier.
Un Chapelier.
Un Maçon.
Un Marchand de Sabots.
Un Marchand de Blé.
16. LEÇON
Un.
Deux (masculin).
Deux (féminin).
Trois (masculin).
Trois (féminin).
15. KENTEL
Eur Micherour.
Ar C'here.
Ar C'hemener.
Ar Gemenerez.
Eur C'halvez.
Eur Miliner.
Eul Labourer ■< douar,
Tiek.
Eur C'heguiner.
Eur Gueguinerez.
Eur Marc'hadour.
Ann Tavernier.
Ar Charretour.
Ar Mevel.
Ar Vatez, ar Plac'h.
Eunn Toer.
Eur Guiader.
Eur Skrivagner.
Eur Gueraer.
Enn Toker.
Eur Mansouner.
Eur Marc'hadourBoutou
koad.
Eur Marc'hadour Ed.
16. KENTEL
Unan.
Daou,
Diou.
Tri.
Teir.
20
COLLOQUE
Quatre (masculin).
Quatre (féminin).
Cinq.
Six.
Sept.
Huit.
Neuf.
Dix.
Onze.
Douze.
Treize.
Quatorze.
Quinze.
Seize.
Dix-sept.
Dix-huit.
Dix-neuf.
Vingt.
Vingt et un.
Trente,
Trente et un.
Quarante
Quarante-deux.
Cinquante.
Cinquante-trois.
Soixante.
Quatre-vingts.
Quatre-vingt-dix.
Cent.
Deux cents.
Trois cents.
Mille.
Le Premier.
La Première.
Le Second, la Seconde,
Le Troisième.
La Troisième.
Le Quatrième.
Pevar
Peder.
Pemp.
C'houec'h.
Seiz.
Eiz.
Nao.
Dek.
Unnek.
Daouzek.
Trizek.
Pevarzek.
Pemzek.
G'houezek.
Seitek.
Triouec'h.
Naontek .
Uguent.
Unan var-n-uguent.
Tregont.
Unan ha tregont.
Daou-uguent.
Daou ha daou-uguent.
Hanter kant.
Tri hag hanter-kant.
Tri-uguent.
Pevar uguent.
Dek ha pevar-uguent.
Kant.
Daou-c'hant.
Tri-c'hant.
Mil.
Ar C'henta.
Ar Genta.
Ann Eil, ann Eilved.
Ann Trede.
Ann Drede.
Ar Pevare.
FRANÇAIS
ET BRETON 21
La Quatrième.
Ar Bederved.
Le, la Cinquième.
Ar Pemped.
Le, la Sixième.
Ar C'houec'hved.
Le, la Septième.
Ar Seizved.
Le, la Huitième.
Ann Eizved.
Le, la Neuvième.
Ann Naved.
Le, la Dixième.
Ann Dekved.
Le, la Vingtième.
Ann Uguentved.
Le, la Centième.
Ar C'hantved.
17. LEÇON
17. KENTEL
Mon, Ma, Mes.
Va, Ma.
Ton, Ta, Tes.
Da, Das.
Son, Sa, Ses.
He.
Notre, Nos.
Hon, Hor.
Votre, Vos.
Ho. Tloc'h.
Leur, Leurs.
Ho.
Le Mien, la Mienne.
Va-Hini.
Le Tien, la Tienne.
Da-Hini.
Le Sien, la Sienne.
He-Hini.
Le Nôtre.
Hon-Hini.
Le Vôtre.
Hoc'h-Hini.
Le Leur.
Ho-Hini.
Les Miens,les Miennes.
Va Re.
Les Tiens, les Tiennes.
Da Re.
Les Siens, les Siennes.
He Re.
Les Nôtres, les Vôtres.
Hon Re.
Les Vôtres.
Ho Re-c'houi.
Les Leurs.
Ho Re-hi.
Celui-Ci, à nous tou-
He-Mam.
cher.
Celle-Ci, à nous tou-
Hou-Man.
cher.
Celui-Là, près de nous.
Hen-Nez,
22 COLLOQUE
Celle-Là, près de nous.
Celui-Là, loin de nous.
Houn-Nez.
Hen-Hont.
Celle-Là, loin de nous.
Houn-Hont.
Ceux-Ci, Celles-ci, à
Ar Re-Man.
nous toucher.
Ceux - Là, Celles - Là,
Ar Re-Ze.
près de nous.
Ceux-Là, Celles-Là,loin
Ar Re-Hont.
de nous.
18. KENTEL
18. LEÇON
TAOLCN ANN ADJECTIVOU evit
TABLE DES ADJECTIFS à l'usage
ar re a fell d'ezho diski ar
de ceux qui veulent appren-
gallek.
dre le français.
Alaouret.
Doré.
Aounik.
Craintif, Timide.
Ampart.
Actif.
Bihan.
Petit.
Braz.
Grand.
Berr.
Court.
Beo.
Vif, Vivant.
Bero.
Bouillant.
Dounn.
Profond.
Drouk.
Méchant.
Du.
Noir.
Divalo, Iskiz.
Vilain.
Digaloun.
Lâche.
Diot.
Imbécile.
Dieguz.
Disleal.
Paresseux.
Déloyal.
Eaz.
Aisé, Facile.
Euruz.
Heureux.
Enk.
Etroit.
FRANÇAIS ET BRETON
23
Pall.
Foll.
Founnuz, Puill, Stank.
Fur.
Fresk.
Guenn.
Glaz.
Gleb.
Guiziek.
Glann .
Gaouiat.
Hirr.
Huel.
Ien.
Iaouank.
Izel.
Kalounek .
Kaer.
Koant.
Kriz.
Kre.
Koz.
Kalet.
Lard.
Ledan.
Leal.
Laouen.
Louz.
Laosk.
Mad.
Melen.
Maro.
Mud.
Poaz.
Pinvidik.
Paour.
Pounner.
Ruz.
Mauvais.
Fou.
Abondant.
Sage, Prudent.
Frais.
Blanc.
Bleu, Vert.
Mouillé.
Savant, Habile.
Pur.
Menteur.
Long.
Haut.
Froid.
Jeune.
Bas.
Courageux.
Beau.
Joli.
Cru, Cruel.
Fort.
Vieux.
Dur.
Gras.
Large .
Loyal.
Content, Joyeux.;
Sale, Obscène.
Lâche, Non Tendu.
Bon.
Jaune, Blond.
Mort.
Muet.
Cuit.
Riche.
Pauvre.
Lourd.
Rouge.
24 COLLOQUE
Malheureux.
Reuzeudik.
Orgueilleux.
Rok.
Léger .
Skân, Skanv.
Clair.
Sklear.
Brillant.
Skeduz.
Étroit.
Striz.
Sec.
Seac'h.
Saint.
Santel.
Faible.
Sempl.
Aigre.
Trenk.
Maigre.
Treut.
Chaud.
Tomm.
Sombre,
Te val.
Porté à, Enclin à.
Techet.
19. LEÇON
19. KENTEL
TABLEAU DES ADJECTIFS à
TAOLEN ANN ADJECTIVDU evit
l'usage de ceux qui veulent
ar re a fell d'ezho diski ar
apprendre le breton.
brezounek.
Abondant.
Founnuz.
Aigre.
Trenk.
Aisé.
Eaz.
Bas.
Izel.
Beau.
Kaer.
Blanc.
Guenn .
Bon.
Mad.
Brillant.
Skeduz.
Bouillant.
Bero.
Bleu.
Glaz.
Court.
Berr.
Courageux.
Kalounek.
Cru.
Kriz.
Cruel.
Kriz, Garo.
Content.
Laouen.
FRANÇAIS ET BRETON
25
Cuit.
Poaz.
Clair.
Sklear.
Chaud.
Tom.
Doré.
Alaouret.
Dur.
Kalet.
Déloyal.
Disleal.
Étroit.
Enk, Striz.
Épais.
Teo.
Enclin à.
Techet da.
Fort.
Kre.
Fou.
Foll.
Français.
Gall.
Les Français.
Ar C'hallaoued
Frais.
Fresk.
Froid.
Ien.
Faible.
Serapl.
Gai.
Laouen.
Grand .
Braz.
Gras.
Lard.
Gros.
Teo.
Heureux .
Euruz.
Haut.
Huel.
Hautain.
Rok.
Habile.
Guiziek.
Joli.
Koant.
Jeune.
Iaouank.
Jaune.
Melen.
Joyeux.
Laouen.
Lâche, Poltron.
Digaloun.
Lâche, Non tendu .
Laosk.
Long.
Hirr.
Large .
Ledan.
Loyal.
Leal.
Lourd. •
Pommer.
Léger.
Skanv.
Méchant.
Drouk.
Mouillé.
Gleb.
Mauvais.
Fall.
26 COLLOQUE
Menteur.
Gaouiad.
Mort.
Maro.
Muet.
Mud.
Malheureux.
Reuzeudik.
Maigre.
Treut.
Noir.
Du.
Orgueilleux.
Rok.
Petit.
Bihan .
Profond.
Doun.
Paresseux.
Dieguz.
Pur.
Glann.
Pauvre.
Paour.
Riche.
Pinvidik.
Rouge.
Ruz.
Sage.
Fur.
Sot.
Diot.
Savant.
Guiziek.
Sale.
Louz.
Saint.
Santel.
Sec.
Seac'h.
Sombre.
Teval.
Vif, Vivant.
Beo.
Vieux.
Koz.
Vert.
Glaz.
Vilain.
Divalo, Iskiz.
20. KENTEL
20. LEÇON
TAOLEN AR VERBOU evit ar re
a fell d'ezho diski ar gallek.
TABLEAU DES VERBES à l'usage
de ceuxqui veulent apprendre
le français.
Arat.
Charnier.
Ankounac'haat.
Oublier.
Astenn.
Entendre.
Badezi.
Baptiser .
Baie.
Marcher.
FRANÇAIS ET BRETON
Briataat.
Beza.
Birvi.
Barn.
Benniga, Bennizien.
Breina.
Bihanaat.
Brezouneka, Koms bre-
zounek.
Butuni, Fumi.
Choum.
C'hoari.
C'hoarzin.
C'houeza.
C'houezi.
C'hoantaat.
Dibri.
Diskouez.
Dijuni.
Dont.
Douguen.
Diskar.
Dansai.
Dibab.
Dastum, Destum.
Diskoulma.
Dale.
Distrei.
Dleout.
Dozvi.
Digas.
Devi.
Diskleria.
Dilezel.
Dourna.
Digueri.
Diviska.
Distag:a.
Embrasser.
Être.
Bouillir.
Juger.
Bénir.
Pourrir.
Diminuer.
Parler Breton.
Fumer.
Rester.
Jouer.
Rire.
Souffler, Enfler.
Suer.
Désirer.
Manger.
Montrer.
Déjeuner.
Venir.
Porter.
Abattre.
Danser.
Choisir.
Assembler.
Dénouer.
Tarder.
Revenir.
Devoir.
Pondre.
Apporter.
Brûler.
Découvrir.
Abandonner.
Battre le Blé.
Ouvrir.
Déshabiller.
Détacher.
28
COLLOQUE
Displega.
Dizouna.
Eva.
Eren, Erea.
En em glemm.
En em deurel , en em daol
En em skuiza.
Finva.
Faouta.
Gounid.
Gouela.
Goada, Dic'hoada.
Gouzout.
Griat.
Gouzanv.
Gourc'hemenn.
Guervel.
Goalc'hi.
Guerza.
Goulenn.
Goapaat.
Guelet.
Guellaat.
Guennaat .
Guiska.
Gallega, Komz gallek.
Hada.
Huvreal.
Hanvel, Henvel.
Iac'haat.
Karet.
Kregi.
Kasaat.
Komz.
Koll. _
Koania.
Koumunja.
Klemm.
Expliquer, Déployer.
Sevrer.
Boire.
Lier.
Se plaindre.
Se jeter.
Se fatiguer.
Bouger.
Fendre.
Gagner.
Pleurer.
Saigner.
Savoir.
Coudre,
Souffrir.
Ordonner.
Appeler.
Laver.
Vendre.
Demander.
Se moquer.
Voir.
Aiguiser, Améliorer.
Blanchir.
Habiller.
Parler français.
Semer.
Rêver.
Nommer.
Guérir.
Aimer.
Mordre.
Haïr.
Parler.
Perdre.
Souper.
Communier.
Plaindre.
FRANÇAIS ET BRETON
29
Kuitaat.
Quitter.
Klask, Enklask.
Chercher.'
Kana.
Chanter.
Kemeret.
Prendre.
Klevet.
Entendre.
Kerzet.
Marcher.
Krial.
Crier.
Kutuill.
Cueillir.
Kaout.
Avoir.
Kribat.
Peigner .
Kas.
Porter.
Krouga.
Prendre.
Kreski .
Augmenter.
Kousket.
Dormir.
Kovesaat.
Confesser.
Koefa.
Coiffer.
Leina.
Diner.
Loc'ha.
Remuer.
Lammet.
Sauter.
Lenn.
Lire.
Laerez .
Voler, Dérober.
Lavaret.
Dire.
Lemma .
Aiguiser.
Laza.
Tuer.
Labourât.
Travailler.
Larda.
Engraisser.
Lezel.
Laisser.
Lavaret gaou.
Mentir.
Mala.
Moudre .
Meuli.
Louer, Donner des Elo
ges.
Mervel.
Mourir.
Mont.
Aller.
Medi.
Moissonner.
Mirit.
Empêcher, Observer.
Millizen, Milliga.
Maudire .
Maga.
Nourrir.
Mouga.
Étouffer.
30 COLLOQUE
Mont (la govez.
Se confesser.
Nijal.
Voler, S'élever en l'air
Netaat.
Nettoyer.
Ober.
Faire.
Ober goap.
Se moquer.
Poueza.
Peser.
Pedi.
Prier.
Plega.
Plier.
Palai.
Bêcher.
Poket.
Baiser.
Prena.
Acheter.
Pignat.
Monter.
Paea.
Payer.
Parea.
Guérir.
Peüri .
Paître.
Pec'hi.
Pécher, faire un Péché.
Pesketa.
Pêcher des Poissons.
Prezek.
Prêcher.
Ruzia. »
Rougir.
Rei.
Donner.
Regui.
Déchirer.
Redek.
Courir.
Senti.
Obéir.
Staga.
Attacher.
Savetei .
Sauver.
Stlaheza.
Salir.
Selaou.
Écouter.
Sec'ha.
Sécher.
Servicha.
Servir.
Seni, Son.
Sonner.
Skoulma.
Nouer.
Skei, Steki, Darc'hai.
Frapper.
Skriva.
Ecrire.
Sonjal.
Penser.
Souba .
Tremper.
Sevel .
Élever, S'élever.
Sellet.
Regarder.
Serra,
Fermer.
FRANÇAIS 1
ET BRETON 31
Skuba.
Balayer.
Skigna.
Répandre.
Skuiza.
Fatiguer.
Trel.
Tourner.
Trouc'ha.
Couper.
Terri.
Rompre, Violer.
Tenna.
Tirer.
Toulla.
Percer.
Tec'het.
Fuir.
Teurel.
Jeter.
Touet.
Jurer.
21. LEÇON
21 . KENTEL
TABLEAU DES VERBES à l'usage
TAOLEN AR VERBOU evit ar re
de ceuxqui veulent apprendre
a fell d'ezho diski ar brezou-
le breton.
nek.
Aimer.
Karet.
Avoir.
Kaout.
Abattre.
Diskar.
Apporter (du dehors).
Digas.
Dilezel, Kuitaat.
Abandonner.
Appeler.
Guervel .
Améliorer.
Guellaat.
Aiguiser.
Lemma, Guellaat.
Aller.
Mont.
Aller à confesse.
Mont da govez.
Acheter.
Prena.
Attacher.
Eren, Erea.
Baptiser.
Badezi .
Bouillir.
Birvi.
Bénir.
Benniga, Bennizien.
Brûler.
Devi.
Battre le blé.
Dourna.
Boire.
Eva.
32 COLLOQUE
Boucher.
îStanka.
Bouger.
Finva.
Blanchir.
Guennaat.
Bêcher.
Palat
Balayer.
Skuba.
Charrier.
Arat.
Communier.
Koumunia.
Chercher.
Klask, Enklask.
Chanter.
Kana.
Crier.
Kriall.
Cueillir.
Kutuill.
Croître .
Kreski.
Confesser .
Kovesaat.
Choisir.
Dibab.
Coudre.
Griat.
Courir.
Redek.
Couper.
Trouc'ha.
Coiffer.
Koeffa.
Dormir.
Kousket, Huna.
Diminuer.
Bihanaat.
Déjeuner.
Dijuni.
Danser.
Dansai .
Dénouer.
Diskoulma.
Devoir.
Dleout.
Découvrir, Dénoncer.
Diskleria, Lavaret
Demander.
Goulenn.
Désirer.
C'hoantaat.
Dîner.
Leina.
Dire.
Lavaret.
Déchirer.
Regui, Freuza.
Donner.
Rei.
Déshabiller.
Diviska.
Détacher.
Distaga.
Déplier.
Displega.
Etendre.
Astenn .
Embrasser.
Briataat, Poket.
Etre.
Beza.
Entendre.
Klevet.
FRANÇAIS ET BRETON
33
Engraisser, Rendre gras
Larda.
Etouffer.
Mouga.
Ecouter.
Selaou.
Ecrire.
Skriva.
Elever, S'élever.
Sevel.
Faire.
Ober.
Fendre.
Faouta.
Fumer du tabac.
Butuni, Fumi.
Frapper.
Skei, Darc'hai.
Fermer.
Serra, Prenna.
Fatiguer, Se fatiguer.
Skuiza, En em skuiza
Fuir.
Tec'het, Montkuit.
Gagner.
Gounid.
Guérir.
Parea, Iac'haat.
Garder, Observer.
Miret.
Habiller.
Guiska.
Haïr.
Kasaat .
JuSer.
Barn.
Jouer.
C'hoari.
Jeter, Se jeter.
Teurel, En em daol.
Jurer.
Toui.
Lier.
Eren,Staga', Erea.
Lever.
Sevel .
Lire.
Lenn.
Laisser.
Lezel.
Louer, Donner des Élo-
Meuli.
ges.
Marcher.
Baie, Kerzet.
Mordre.
Kregi.
Manger .
Dibri.
Mentir.
Lavaret gaou,
Montrer.
Diskouez.
Moudre.
Mal a.
Mourir.
Mervel.
Moissonner.
Medi.
Maudire.
Millizien, Milliga.
Monter.
Pignat.
Se moquer. 1
Oberfae,
34
COLLOQUE
Nommer.
Nourrir.
Nettoyer.
Nouer.
Oublier.
Ouvrir.
Ordonner.
Obéir.
Pourrir.
Parler.
Perdre.
Pondre .
Prendre .
Peigner.
Porter (au dehors) .
Pendre.
Plaindre, Se plaindre.
Pleurer .
Peser.
Plier.
Prier.
Payer.
Paître.
Pécher, Faire un péché,
Pêcher des poissons.
Prêcher.
Penser.
Percer. .
Parler breton.
Parler français.
Quitter.
Ramasser.
Revenir, Retourner.
Railler.
Rêver.
Rester.
Rire.
Hanvel, Henvel.
Maga.
Netaat.
Koulma, Skoulma.
Ankounac'haat.
Digueri, Dibrenna.
Gourc'hemenn.
Senti.
Breina.
Komz, Prezeg.
Koll. ë
Dozvi.
Kemeret.
Kribat.
Kas, Douguen.
Krouga.
Klemm, En em glemm.
Gouela, Skuilla daelou.
Poueza.
Plega.
Pedi, Pidi.
Paea.
Peuri.
Pec'hi.
Pesketa.
Prezek.
Sonja!.
Toulla.
Brezouneka, Komz bre-
zounek.
Gallega, Komz gallek.
Kuitaat, Dilezel.
Dastum.
Distrei.
Ober goap.
Huvreal.
Choum .
C'hoarzin .
FRANÇAIS ET BRETON
3S
Remuer.
Finva.
Rougir.
Ruzia.
Regarder.
Sellet.
Répandre.
Skuilla.
Rompre.
Terri .
Souper.
Koania.
Saigner.
Go ad a.
Savoir.
Gouzout, Gouezout
Souffrir.
Gouzanv.
Semer.
Hada.
Souffler.
C'houeza.
Suer.
C'houezi.
Sauter.
Lammet.
Sauver.
Savetei.
Salir.
Stlabeza, Louza.
Sécher.
Sec'ha.
Servir.
Servicha.
Sonner.
Seni, Son.
Sevrer.
Dizouna.
Tarder.
Dale.
Tuer.
Laza
Travailler.
Labourât.
Tremper.
Souba.
Tourner.
Trei.
Tirer.
Tenna.
Vendre.
Guerza.
Voir.
Guelet.
Voler, S'élever en l'air.
Nijal.
Voler, Dérober.
Laerez.
Venir.
Dont.
m
COLLOQUE
22. KENTEL
TAOLENN ANN ADVERBDU evit
ar re a fell d'ezho disk» ar
gallek.
Ama, aman.
Atao.
A-raok.
Affo.
Adre.
Aze.
A-oualc'h.
A-vechou .
A-uz.
A-iz.
A-grenn.
A-bars .
Abars-nemeur.
Bemdez.
Bemnoz.
Bepred.
Brema, bremân.
Bremaik.
Buhan.
Biskoaz.
Chetu .
Deiz-mad.
Deac'h.
Dindan.
Divezad.
Di (mouvement d'aller).
Dibaot a veach.
Dirak.
Dioc'li-tu.
Eno.
22. LEÇON
TABLE DES ADVERBES à l'usage
de ceux qui veulent apprendre
le français.
Ici.
Toujours.
Devant.
Vite.
Derrière.
Là.
Assez.
Parfois.
En haut.
En bas.
Entièrement.
Avant.
Dans peu.
Chaque jour.
Chacnie nuit.
Toujours.
Maintenant.
Bientôt.
Vite.
Jamais.
Voici, voilà.
Bonjour.
Hier.
Dessous.
Tard.
Là.
Rarement.
Devant.
Sur-le-Champ ,
Là.
FRANÇAIS ET BRETON.
37
Ebars .
Dans, dedans.
E-kever.
Envers.
Er-meaz.
Dehors.
E-iouez e-mesk.
Parmi.
E-kichen, e-c'harz.
Auprès.
E-tro, war-dro.
Vers.
Eunn nebeut, eunntanim
Un peu.
Evit.
Pour.
Evit ma.
Pour que.
Eti.
Chez.
E gaou.
A tort.
Fennoz, henoz.
Ce soir
Goude.
Après.
Gant.
Avec.
Gant ma.
Pourvu que.
Guechall.
Autrefois.
Hirio, hisio.
Aujourd'hui.
Hep.
Sans.
Hep paouez.
Sans cesse.
Kenavezo,kenavo,keno.
Adieu.
Kals.
Beaucoup.
Marteze.
Peut-être.
Mintin-ma, beure-ma.
Ce matin.
Mui, muioc'h (augmen-
tatif).
Nebeut.
Plus, davantage.
Peu.
Nebeutoc'h.
Moins.
Noz vad.
Bonne nuit.
Pell.
Loin.
Pe leac'h.
Où.
Re nebeut.
Trop peu.
Rag-eeun, var eeun.
Tout droit.
Setu ama, setu aze.
Voici, voilà.
Tost, tostik, e-kichen,
Près, tout près.
e-c'harz.
Var.
Sur.
Var-laez, d'ann neac'h.
En haut.
Var c'horre.
Par-dessus.
38 COLLOQUE
Varc'hoaz .
Demain.
Var-dro, enn-dro.
Autour.
23. LEÇON
23. KENTEL
TABLE DES ADVERBES à l'usage
TAOLEN ANN ADVERBOU evit ai-
de ceux qui veulent apprendre
re a fell d'ezho diski ar bre-
le breton.
zounec.
Avant .
A-raok .
Adieu.
Assez.
Kenavezo, kenavo,keno .
A-oualc'h.
Aussitôt.
Dioc'h-tu, rak-tal.
Auprès, près de.
Tost, e-kichen.
Afin que.
Evit ma.
Après.
Goude, var-lerc'h.
Avec.
Gant.
Autrefois.
Guechall.
A peu près.
Tost-da-vad.
Aujourd'hui.
Hirio, hisio.
Avant peu.
Abars nemeur,hep dale,
dizale.
Bonjour.
Deiz mad.
Bonsoir.
Noz vad.
Beaucoup.
Kals, e-leiz, meur.
Bientôt.
Bremaik.
Chaque jour.
Bemdez, bep-deiz.
Chaque nuit.
Bemnoz, bep-noz.
Chez.
Eti.
Ce soir.
Fennoz, henoz.
Dans.
Ebars.
Envers, à l'égard de,
E-kenver, e-kever, ouz.
contre.
Dehors.
Er meaz.
Directement.
Rag-eeun, var eeun.
Derrière.
Adre, var-lerc'h.
Au-dessus. ,
A-uz, a-ziouc'h.
FRANÇAIS ET BRETON -
39
Dessous.
Au dessous.
Devant.
Demain.
Entièrement.
En haut.
En bas.
Ici.
Jamais (au passé).
Jamais (au futur).
Jamais (soit passé,
présent).
Jadis.
Loin.
Là.
Merci .
Maintenant.
Ce matin.
Parmi.
Parfois .
Pour.
Pour que
Peut-être.
Plus (négatif).
Peu.
Pourvu que.
Rarement.
Sans.
Sans cesse.
Sous.
Sur.
Tard.
Toujours.
Tout-à-1'heure.
Trop peu.
soit
Dindan.
A-iz.
Dirak, rak.
Varc'hoaz.
A-grenn.
Var-laez, d'ann neac'h-
D'ann traon, ouz traon,
var-naon .
Ama.
Biskoaz, nepred.
Birviken, biken.
Morse.
Guechall.
Peu.
Aze, eno.
Bennoz Doue d'e-hoc'h,
benastoue.
Brema.
Mintin-ma, beure-ma.
E-touez, e-mesk.
A-vechou, gueach (ré-
pété après un verbe).
Evit.
Evit ma.
Mirteze.
Mui, ken.
Nebeut.
Gant ma.
Dibaot a veach.
Hep.
Hep paouez
Dindan.
Var.
Divezad,
Bepred, atao.
B reniai k.
Re nebeut.
40 COLLOQUE
Vite. I
Buhan, aftb.
Voici, Voilà.
Setu, chetu, setu aman,
setu aze.
Vers.
E-tro.
24. LEÇON.
24.KENTEL
NOMS DE BAPTÊME
HANOIOU BADEZ
Allain.
Alan, Lan.
Petit Allain.
Alanik.
Antoine.
Anton.
Anne.
Anna.
Petite Anne.
Annaik.
Eloi.
Aler, lier, Alar.
Baptiste.
Badezour.
Barthélémy.
Bartele, Bertele.
Bernard.
Bernez.
Brigitte.
Berc'hed.
Benoit.
Benead.
Gabriel, nom d'homme.
Gabriel, Biel.
Bertrand.
Bertram, Bertrom,
Biaise, nom d'homme.
Bleaz.
Biaise, nom de femme.
Blezou.
Charles.
Charles, Charlou.
David.
Devi, Daviz.
François.
Fanch.
Petit François.
Fanchik.
Françoise.
Fant, Fantaou, Fran-
cesa, Seza.
Guillaume.
Guilherm.
Claudine.
Glodina.
Henri.
Herri .
Hervé.
Hoerve.
Ignace.
Igneo.
Jean.
Iann.
FRANÇAIS ET BRETON.
41
Jeannette.
Geoffroy.
Giles.
Jacques.
Catherine.
Corentin.
Louis.
Louise.
Marguerite.
Petite Marguerite.
Mathieu.
Ollivier.
Pierre.
Perrine.
Paul.
Pierrot.
Renan.
Etienne.
Corentine.
Antoinette.
Jannet.
Jaffrez.
Jili, Jilez.
Katez.
Katel, Katou.
Korentin.
Loiz.
Louiza.
Mac'harit, God.
Mac'haridick.
Maze.
Olier.
Per.
Perina.
Paol.
Pipi.
Ronan.
Stevan.
Tina.
Ton.
25. LEÇON
NOMS des Villes, des Rivières
et des Iles les plus importan-
tes de la Bretagne.
Argenton.
Aulne, rivière.
Auray.
Belle-Ile-en-Terre.
Blavet, rivière.
Brest.
Bertheaume.
Camaret.
Carhaix.
Chàteaulin.
25. KENTEL
HANOIOU ar C'heriou, ar Ste-
riou haganEnezi brasa euz
a Vreiz.
Arc'hantel.
Aon, ster Aon.
Aire.
Benac'h, Bene,Vh,
Blaouet.
Brest.
Kastel, Persel.
Kameled.
Ker-Ahez.
Kastellin.
42 COLLOQUE
Concarneau.
Le Conquet.
L'Iroise.
Cornouailles.
Le Croizic.
Quimper.
Quimperlé.
Le Fort Mengant.
Crozon.
Saint- Pol-de-Léon.
Château du Taureau.
Belle-Ile-en-Mer.
L'Ile-de-Batz.
L"Ile Dieu.
L'Ile d'Ouessant.
L'Ile Ronde.
L'Ile de Sein.
Le Folgoat.
Audierne.
Guingamp.
Vannes.
Hennebont.
Landèrneau.
Lannion.
Saint-Renan.
Tréguier.
Lesneven.
La Roche-Mengant.
Morlaix.
La Martyre.
Nantes.
Noirmoutier.
Ploërmel.
Pontrieux.
Port-Louis.
Konk-Kerne.
Konk-Leon.
Kanol-Is.
Kerne.
Kroazik.
Kemper, Kemper-Odet,
Kemper-Korentin.
Kemper-Elle.
Kastel-Laugad.
Kraozon.
Kastel-Paol.
Kastel-ann-Taro.
Enez ar Guer-Veur.
Enez Vaz.
Enez Ileuz.
Enez Eussa.
Enez Krenn.
Enez Sizun.
Folgoat.
Goazien.
Guengam.
Guened.
llennbont.
Landerne, Landernok.
Lan nu on.
Lok-Kornan ? Lok-Ro-
nan.
Landreger.
Lesneven.
Mean - Kamm , Men-
Kamm.
Mon trouiez.
Ar Merzer.
Naoned.
N^rmouster.
PIou-Armel.
Pont-Treou.
Porz-Loiz.
FRANÇAIS ET BRETON.
43
Plouguerneau.
Rennes.
Roscolï.
Saint-Brieuc.
26. LEÇON
Je suis fatigué, fatiguée.
Tu es fatigué, fatiguée.
Il est maigre.
Elle est maigre.
Nous sommes heureux,
heureuses.
Vous êtes bons, bonnes.
Ils, elles, sont petits,
petites.
Celui-ci est grand.
Celle-ci est grande.
Ceux-ci sont grands.
J'ai faim.
Tu as froid.
Il a du mal.
Elle a du mal.
Nous avons du chagrin.
Vous avez des enfants.
Ils, elles ont des amis.
La jument est malade.
Le cheval est malade.
Celui-ci est le mien.
Celle-ci est la mienne.
Plouguerne.
Raozon.
Rosko.
Sant-Briek.
26. KENTEL
Me zo skuiz, skuiz ounn.
Te zo skuiz, skuiz oud.
Hen zo treut, treut eo.
Hi a zo treut, treut eo.
Ni zo euruz, euruz omp.
C'houi a zo mad, mad
oc' h.
Hi a zo bihan, bihan
int.
He-man a zo braz.
Hou-man a zo braz.
Ar re-man a zo braz.
Naoun ara beuz.
Riou es peuz.
Poan en deuz.
Poan e deuz.
Glac'har hon deuz.
Bugale ho peuz.
Mignouned ho deuz.
Ar gazek a zo klanv,
klanv ar gazek.
Ar marc'h a zo klanv,
klanv ar marc'h.
He-ma zo va hini, va
hini eo he-ma.
Hou-ma zo va hini, va
hini eo hou-ma.
COLLOQUE
Celui-ci est du bon fu-
mier.
Il est bon de se lever
matin.
Il est temps de faire cela.
Parce que vous êtes bon.
Vous qui n'êtes pas
sages, vous repentirez
plus tard .
27. LEÇON
Avant dîner.
Après dîner.
Fais attention.
Faites attention.
Prends garde, mon fils.
Prenez garde, mes en-
fants.
Dépêche-toi.
Dépêchez-vous.
Tais-toi.
Taisez-vous.
Montez.
Venez en haut.
Mangez.
Qu'est-ce que cela ?
Je ne sais pas.
Laissez cela.
Viens ici.
Venez ici.
Viens donc vite.
Entrez.
He-man a zo teil maS.
Mad eo sevel abred, se-
vel abred a zo mad.
Mail eo ober ann dra-ze.
veza ma'z oc'h mad,
dre ma'z oc'h mad.
Choui pa ne d-oc'h ket
fur, ho pezo keuz di-
vezatoc'h.
27. KENTEL
Abars, a-raok lein.
Goude lein.
Laka evez.
Lakit evez.
Diouall, va map.
Diouallit, va bugale.
Hast affo, buan-buan.
Hastit affo.
Tao, ro peoc'h.
Tavit,roit peoc'h.
Pignit, savit, it var-laez,
d'ann neac'h.
Deut var-laez, d'ann
neac'h.
Debrit, stagit gant-hi.
Petra'nn dra-ze ?
Ne c'houzounn ket.
List ann dra-ze.
Deuz ama.
Deut ama.
Deuz-ta affo, buan.
Deut ebars, deut tre.
FRANÇAIS ET BRETON.
15
Qui est à ?
C'est moi.
A votre santé.
Merci.
Où est-il ?
Où est-elle ?
Où sont-ils, où sont-
elles ?
Le temps est beau.
Le temps est mauvais.
Le temps est froid.
Le temps est chaud.
Voilà mon frère qui ar-
rive.
Il fait nuit.
Il est tard.
Pendant le jour.
Pendant la nuit.
Vers le soir.
Le soleil se couche.
Le soleil se lève.
Le soleil est levé.
La lune est levée de bon
matin.
Dites donc, l'homme.
Dites donc, la femme.
Dis-moi, mon ami.
Ouvrez la porte.
Fermez la porte.
Asseyez-vous là.
Allez en haut.
Va en haut.
Attendez un peu.
Piou a zo aze ?
Me eo.
D'ho iec'hed !
Bennoz Doue, ho truga-
rekaat a rann.
Peleac'h ema-hen ?
Peleac'h ema-hi ?
Peleac'h emint-hi ?
Kaer eo ann amzer.
Fall eo ann amzer.
Ien eo ann amzer.
Tomm eo ann amzer.
Setu va breur o tont.
Noz eo, digor eo ann
noz.
Divezad eo.
Hed, epad ann deiz.
Hed, epad ann noz.
E-tro, d'an abardaez.
Ann heol a ia da guzet.
Sevel a ra ann heol.
Savet eo ann heol.
Savet eo al loar m in tin
mad.
Liviritd'in,goaz,vaden.
Livirit d'in, maouez, va
grek.
Lavar d'in, va mignon.
Digorit ann nor.
Serrit ann nor.
Azezit aze.
It var-laez, it d'ann
neac'h.
Ke var-laez, ke d'ann
neac'h.
Gortozit eunn nebeut
3*
46
COLLOQUE
Que faites-vous là ?
Que dites-vous ?
Montre-moi le chemin.
Donne - moi quelque
chose.
Donne-moi cela.
Donnez - moi cela, s'il
vous plaît.
Je n'ai pas.
Que veux-tu ?
Que voulez-vous?
Que veulent-ils ?
Cela est bon.
Cela est mauvais.
Cela est vrai.
Cela n'est pas vrai .
Je suis son parent.
Je suis son proche pa-
rent.
Si le temps est chaud.
Il a tombé de la pluie.
Il a fait du tonnerre.
Viens promener.
Va voir.
Qui frappe ?
Dis à ton frère de venir
ici.
Va chercher de l'eau.
Adieu, mon ami.
Petra rit-hu aze ?
Petra livirit-hu ?
Diskouez d'in ann hent.
Ro d'in eunn dra-ben-
nag.
Ro d'in ann dra-ze.
Roit d'in ann dra-ze,
mar plij.
N'em beuz ket.
Petra a fell d'ici ?
Petra a fell d'e-hoc'h ?
Petra a fell d'ezho ?
Ann clra-ze zo mad.
An dra-ze zo fall.
Guir eo kement-se.
Kement-se ne d-eo kei
guir.
Me zo kar d'ezhan, ke-
rent, kar omp.
Me zo kar-nez d'ezhan.
Mar bez tomm ann am-
zer.
Glao a zo bet.
Kurun a zo bet.
Deuz da bourmen, deuz
da ober eun dro.
Ke da velet.
Piou a sko ?
Lavar d'as preur dont
aman.
Ke da gerc'hat dour.
Kenavezo, va mignon.
FRANÇAIS ET BRETON.
47
28. LEÇON
28. KENTEL
A TABLE
OC'H TAOL
La table.
Ann daol.
Un couteau.
Eur gountel.
Une cuiller.
Eul loa.
L'écuelle.
Ar skudel.
Le verre.
Ar verenn.
Le pot.
Ar pod.
Le pot de fer.
Ar pod-houarn.
Le pot de terre.
Ar pod-pri.
Le pot à eau.
Ar pod dour.
Une bouteille.
Eur voutaill.
Le pain.
Ar bara.
La soupe.
Ar zouben
La viande.
Ar c'hik.
Les crêpes.
Ar c'hrampoez.
Le beurre.
Ann amann.
Le lait.
Al leaz.
Un os.
Eunn askourn.
Bon vin.
Guin mad.
Mettez le couvert.
Lakit anntraou war ann
daol.
Je vais déjeuner.
Me ia da zijunia.
Je vais diner.
Me ia da leina.
Je vais souper.
Me ia da goania.
Que voulez-vous à dé-
Petra ho pezo-hu d'ho
jeuner ?
tijuni ?
Ce que vous voudrez.
Ar pez a gerrot, ar pez
ho peuz choant.
Il est temps de diner.
Poent eo leina.
Allons diner.
Deorap da leina.
Dis le Benedicite.
Lavar ar Benedicite.
Qu'avons-nous à diner ?
Petro hon euz-ni da
leina.
COLLOQUE
Du veau et autre chose.
Il a soif.
Donnez-lui de l'eau.
J'ai faim.
Mettons-nous à table.
On est à table.
Mangeons de la soupe.
La soupe est bonne.
Le pain est frais.
Celui-ci est plus frais.
Mangez des crêpes.
Je n'aime pas le fars.
Voulez-vous du mouton?
Je ne mangerai pas da-
vantage.
Quelle est cette viande?
Donnez l'os au chien.
Je crois que vous ne
mangez pas.
Mangez du pain avec la
viande.
Je n'ai pas faim.
Demandez à boire.
Voilà une bouteille de
vin.
A votre santé !
Avez-vous bu ?
Il a grand faim.
Ce ne sont pas des os
qu'il lui faut.
Avez-vous assez mangé ?
J'ai assez mangé.
J'ai bien dîné.
Kik leue hag eunn dra-
bennag ail.
Sec'hed en deuz.
Ro dour d'ezhan.
Naoun am beuz.
En em lakeomp oc'h taol .
Emeur oc'h taol.
Debromp soubenn.
Ar zoubenn a zo mad.
Ar bara a zo fresk.
He-ma a zo freskoc'h.
Dibrit krampoez.
Ne garann ket ar fars.
Kik - maout ho pezo-
c'houi ?
Ne zibrinn ken.
Peseurtkikeo he-man?
Roit ann askourn d'ar
c'hi.
Em beuz aoun ne zebrit
ket.
Debritbaragantarc'hik.
N'em beuz ket a naoun.
Goulennit da efa.
Setu eur voutaillad vin.
D'ho iec'hed !
Efet hoc'h eus-hu ?
Naoun braz en d^uz.
Ne ket eskern a fell
d'ezhan.
A-oualc'h hoc'h eus-hu
debret ?
ebret ;
alc'h.
Leinet mad em beuz.
Je voudrais manger des
œufs.
Aimez-vous les pommes
de terre ?
Je mange trop, en vé-
rité.
Donnez-moi du beurre,
s'il vous plait.
Ce vin est aigre.
Celui-ci est trop fort.
Mettez de l'eau dedans.
Ce cidre n'est pas mau-
vais.
Versez du vin à mon
père .
Je ne puis plus boire ni
manger.
J'ai assez bu.
Ce verre est sale.
Donnez-moi un verre
de vin ?
L'écuelle est cassée.
Je voudrais une écuellée
de lait.
Ce couteau est tranchant
Nous mangerons des
pommes.
Voilà une b^lle poire.
Je n'aime pas les poires.
Il ne faut pas que tu
manges de fruits crus.
Le fruit ne te vaut rien.
J'aime mieux les châ-
taignes.
J'ai mangé des cerises,
Allons souper.
FRANÇAIS ET BRETON 49
I Me garfe dibri viou.
Hac'houi a garannava-
lou douar, ar patates?
Re a zebrann, e feiz.
Roit d'in amann, mai
Ar guin-ma a zo trenk .
He-man a zo re gre.
Lakit dour ebars.
Ar sistr-man ne d-eo
ket fall.
Diskargit guin d'am zad.
N'oufenn pelloc'h na di-
bri nag efa.
Efet em eus aoualc'h.
Ar verenn-zea zo louz.
Roit d'in eur verennad
vin ?
Ar skudel a zo torret.
Me garfe kaout eur sku-
dellad leaz.
Ar gonlell-ze zo lemm.
Ni a zebro avalou.
Setu aze eur berenn
gaer.
Ne garann ket ar per.
Arabat eo d'id dibri
trouez kriz.
Ar frouez ne dal netra
d'id.
Matoc'h e kavann ar
c'histin.
Kerez ara beuz debreL
Deomp da goania.
50
COLLOQUE
Qu'avons-nousà souper?
Du poisson, une ome-
lette ef des fruits cuits.
Apportez-moi une bou-
teille de vinaigre.
Je n'aime ni le sel ni le
poivre.
Dites les grâces.
Otez le couvert.
Desservez la table.
Je vais fumer une pipe.
Nous irons nous prome-
ner après diner.
29. LEÇON
CONVERSATION DANS LA MAISON
Approchez- vous du feu.
Chauffez-vous.
Faites un bon feu.
Allumez le feu.
Le feu est éteint.
Mettez du bois dans le
feu.
Mettez du charbon dans
le feu.
Eteignez le feu.
Venez vous chauffer.
Le jour est court, appor-
tez la chandelle.
La nuit est longue, al-
lumez la lampe.
Petra hor beuz-ni da
goania ?
Pesket, viou fritet ha
frouez poaz.
Digasit d'in eur voutail-
lad guin-egr.
Ne garann ket ar c'hoa-
len, ann holen nag ar
pebr.
Livirit grasou.
Distalit dioc'h ann daol.
Savit ann daol.
Mont a rann da lakaat
eur c'hornad-butun.
Ni ielo da bourmen
goude lein.
29. KENTEL
0IVISI0U EBARS ANN Tl
Tostait oc'h ann tan.
Tommii.
G rit tan mad.
C'houezit, krogit ann
tan. v
Maro eo ann tan.
Lakit kèuneud enn tan.
Lakit glaou en tan.
Mougit ann tan.
Deut da domma.
Berr eo ann deiz, diga-
sit goulou.
Hirr eo ann noz, enaouit
ar c'hlouzeur.
Allez me chercher des
allumettes.
Eteignez la chandelle.
Mouchez la chandelle.
FRANÇAIS ET BRETON. 51
It da gerc'hat elumetez.
Il est déjà nuit.
Il fait bon près du
feu.
Il est toujours près du
feu.
La porte a été fermée .
Fermez la porte.
Qui frappe à la porte ?
Va voir, François.
C'est Pierre qui frappe.
Dis lui de passer son
chemin.
Balayez la chambre.
Débarrassezle plancher.
Jetez dehors les balayu-
res.
Appropriez bien tout.
Ouviez la fenêtre.
Fermez la fenêtre.
Essuyez la table.
Faites bien mon lit.
Je coucherai dans le lit
clos.
Nous coucherons tous
deux dans le même lit.
Allons nous coucher.
Il faudra te lever de
4 bonne heure.
Êtes-vous encore au lit?
Éveillez-vous.
Lazit, mougit ar goulou.
C'houezit he fri d'ar
goulou.
Noz eo ken abred.
Ebat eo beza e-tal ann
tan.
Ema atao dalc'h-mad
e-kichen ann tan.
Ann nor a zo bet serret.
Prennit ann nor.
Pi ou a sko var ann
nor ?
Ke da velet, Fanch.
Per eo a sko.
Lavar d'ezhan tremen
e-biou.
Skubit ar gampr.
Dieubit al leur-zi.
Taolit ann skubachou,
skubien, er meaz.
Likit pep tra dilastez.
Digorit ar prenestr.
Serrit, prennit ar pre-
nestr.
Torchit ann daol. ,
Fichit mad va guele.
Me gousko er guele klos.
Ni gousko hon daou enn
eur gueleâd.
Deomp da gousket.
Red e vezo d'ici sevel
mintin mad, a-bred.
Enn ho kuele emoc'h-
hu c'hoaz ?
Dihunit.
«^^Vvv/jL
52
Vous dormez trop.
COLLOQUE
Tu as dormi bien long-
temps.
Levez-vous vite.
Dites vos prières.
Levez-vous donc, pares-
seux.
Habillez-vQus.
Quelle heure est-il ?
Deux heures moins un
quart.
L'horloge avance.
Il faudra monter l'hor-
loge.
30. LEÇON
LA MÈRE ET SES ENFANTS.
Levez- vous vite, mes
enfants.
Réveillez-vous.
Dis ta prière du matin.
Laissez-moi dormir.
Jean, ta sœur est-elle
levée ?
Prends garde de t'en-
rhume r.
Prenez garde de vous
enrhumer.
J'ai attrapé le rhume.
Donnez-moi de la tisane j
d'orge. i
Re e kouskit, kousket re
a rit.
Goall bell oud bet kous-
ket. >f
Savit buan. ^
Livirit ho pedennou.
Savit 'ta, tra didalvez.
Guiskit ho tillad.
Ped heur eo ?
Div heur nemet kart.
Re vu an ez a ann horo-
lach.
Red e vezo zevel poue-
ziou ann horolach .
30. KENTEL
AR VAMM HAC HE B'JGALE.
Savit buhan, va bugale.
Dihunit. >,
Lavar da bedenn vintin.
Va list da gousket.
Ha savet eo da c'hoar,
lann ?
Laka evez, siferni a ri?
laka evez na bakfez ar
zifern .
Lakit evez, siferni a reol;
lakit evez na ve paket
ar zifern a rafoc'h.
Ar sifern am euz paket
Roïtd'in dour divar lieiz.
FRANÇAIS ET BRETON.
53
Mouche-toi.
Mouchez-vous.
Il se mouche avec les
doigts.
Cela n'est pas propre.
Habillez-moi, s'il vous
plaît, ma mère.
Coiffez-moi, ma mère.
Peignez-moi, ma bonne
mère.
Paul, mets une chemise
blanche.
Marguerite, mets cette
chemise blanche.
Lavez-vous les mains.
Dites vos prières.
Où est ton livre de
prières ?
Va jouer.
A quel jeu ?
Il ne faut pas faire de
grimaces.
Allez danser.
Tenez-vous droite, ma-
demoiselle.
Levez la tête, Françoise.
Allez vous promener,
mes petites filles.
Il est temps d'aller à
l'école.
Allez vous coucher, pe-
tits enfants.
Déshabillez-vous.
Dis la prière du soir.
C'houez da fri .
C'houezit ho fri.
C'houeza a ra he fri
ganthe vizied.
Eunn dra louz eo se, di-
valo eo ann dra-ze.
Va guiskit, mar plij, va
mamm.
Lakit va c'hoef d'in, va
mamm .
Kribit va.fenn d'in, va
mammgeaz,mammik.
Paol, kemer eur roched
fresk .
Mac'harit, kemer ann
hiviz fresk-man.
Goalc'hit ho touarn.
Lavarit ho pedennou.
Peleac'h ema da levr
pedennou ?
Ke da c'hoari.
Pe seurt c'hoari? v
Arabad eo d'ici ober neu-
ziou fall, ober ormi-
dou.
It da zansal.
En em zalc'hit soun, va
dimezel.
Savit ho penn, Seza.
It da ober eunn dro, va
merc'hedjgou.
Poent eo d'e-hoc'h mont
d'ar skbl.
It da gousket, bugalei-
gou. v
En em ziviskit .
j Lavar ar peden diou/
i annnoz.
54
COLLOQUE
Levez-vous de bonne
heure demain.
Où sont tes souliers ?
Donne-moi un baiser.
Mon petit, fais des ca-
resses à ta mère.
Je veux jouer aux cartes.
Où sont vos habits, en-
fants ?
Mettez vos habits du di-
manche.
Nettoyez vos souliers.
Corentine, voilà un sou
pour acheter des bon-
bons.
Mes enfants, faites l'au-
mône aux pauvres.
Il fautquetum'obéisses.
Il ne faut pas faire cela.
Ne faites pas de bruit.
Tracassier que tu es !
Tiens, Paul, voilà un
franc pour acheter un
chapeau de paille.
Où est Henry ?
Il est là-bas à faire son
diable.
Bonsoir, mes enfants.
Savit varc'hoaz mintin
mad.
Peleac'h ema da voutou-
Jer.
Ro d'in eur pok,
Toulouik, gra allazik
d'as vamm.
Me a fell d'in c'hoari
kartou.
Peleac'h ema ho tillad,
bubale ?
Guiskit ho tillad sul.
Netait ho poutou.
Tina, sell eur guennek
da gaout madigou.
Va bugale, grit ann alu-
zenn d'ar re baour.
Red eo d'id senti ouz-in.
Arabad eo d'id ober ann
dra-ze.
Ne rit ket a drouz.
Trabas ma'z oud.
Sell,Paol, pevar real da
brena eunn tok plouz,
kolo.
Peleac'h ema Herri ?
Ema a-hont o c'hoari he
ziaoul.
Noz vad d'e-hoc'h, va
bugale geaz.
FRANÇAIS ET BRETON.
55
31. LEÇON
L'ÉCOLE.
Va à l'école.
Où estlamaison d'école?
Je ne sais pas lire.
Il ne sait pas écrire.
Nous ne savons pas lire.
Vous lisez trop vite.
Pariez posément.
Parlez distinctement.
Vous n'apprenez rien.
Vous êtes paresseux.
Nous ne savons pas no-
tre leçon.
Voilà votre leçon.
Le maître d'école est
malade.
Je sais parler français.
Il sait écrire le breton.
Montrez moi votre ou-
vrage.
Quitte ton ouvrage.
Tu apporteras ton livre
avec toi.
Venez travailler, petites
filles.
Il a fait sa tâche.
As-tu une nouvelle le-
çon ?
31.KENTEL
AR SKOL.
Ke d'ar skol.
Peleac'h ema ann ti-
skol?
Ne c'houzounn ket lenn.
Ne c'hoar ket skrifa.
Ne c'houzomp ket lenn.
Ke vuhan e lennit.
Komzit goustadik.
Komzit freaz.
Nçzeskit netra.
Dieguz oc'h.
Ne c'houzomp ket hor
c'hentel.
Chetu aze ho kentel.
Ar mestr - skol a zo
klanV.
Me a c'hoar komz gal-
lek.
lien a c'hoar skrifa e
brezounek.
Diskouezit d'in ho la-
bour.
Lez da labour. -
Te a zigaso da levr gan-
ez.
Deut da labourât, mer-
c'hedigou.
Great en deuz he bez-
labour, he damm-la-
bour.
Eur gentel nevez as
deuz-te bet ?
56
COLLOQUE
Il ne sait pas sa leçon.
Elle ne sait pas sa leçon.
Quelle leçon as-tu ?
Lisez distinctement.
Lisez posément.
Sais-tu ta leçon ?
Savez-vous votre leçon ?
Avez-vous entendu ce
qu'a dit le maitre d'é-
cole ?
Que dit le maître d'é-
cole ?
Je ne veux pas perdre
mon temps.
C'est un âne, un igno-
rant.
Apprenez votre leçon.
Je te donnerai cela quand
tu auras appris ta le-
çon.
Si vous ne faites pas at-
tention à ce que dit le
maîtred'école,on vous
mettra en pénitence
à genoux au milieu de
la classe.
Apprends bien ton caté-
chisme, mon enfant,
de crainte que tu ne
sois reufsé pour tes
Pâques.
Ne c'hoar ket hegentel.
Ne c'hoar ket he c'hen-
tel.
Pe seurt kentel as peuz-
te?
Lennit freaz.
Lennit gousiadik.
Gouzout a rez-te da gen-
tel?
Gouzout a rit-hu ho
kentel ?
Klevet ho peus-hu ar
pez en /ieuz lavaret
ar mestr-skol ?
Petra lavar ar mestr-
skol ?
Ne fell ket-d'in koll va
amzer.
Eunn azen gornek eo.
Deskit ho kentel.
Me roio ann dra-ze d'id,
pa'z pezo desket da
gentel .
Ma ne daolit ket evez
oc'h ar pez a lavar ar
mestr-skol, e viot le-
keat var ar big-orn.
Desk m'ad da gatekiz, va
faotr, enn aoun n'as
pe korbell.
FRANÇAIS ET BRETON ,
57
32. LEÇON
LE MÉDECIN
Allez chercher le mé-
decin.
Qu'avez-vous donc ?
J'ai mal à la tête et au
cœur.
Depuis quand ?
Depuis hier.
Je ne puis pas dormir.
Avez-vous appétit ?
Nullement.
Donnez-moi votre pouls.
Montrez-moi votre lan-
gue.
Elle est chargée.
Vous avez la fièvre.
Il faut vous faire saigner.
J'aimerais mieux m'ap-
pliquer des sangsues.
Il me faut aller visiter
un malade.
Je vous prie de venir me
visiter demain.
Je viendrai, je n'y man-
querai pas.
Je suis très malade.
Il est à l'agonie.
32. KENTEL
AR MEDIGIN.
It da gerc'hat ar medi-
cin.
Petra ho peus-hu eta ?
Poan am euz em penn
hag em c'haloun.
Pegeit zo ?
Abaoue deach.
Ne c'hellarm ket kous-
ket.
Naoun ho peus-hu ?
E nep kiz tamm.
Ma velinn goazienn ho
iaoUd.
Diskouezit d'in ho teod.
Louz eo.
Ann dersien a zo gan-
e-hoc'h.
Pied eo d'e-hoc'h lakaat
en em voada.
Gwell e ve gan-en la-
kaat goaderezed.
Red eo d'in mont da
velet eunn den klanv.
Me ho ped da zont var-
c'hoas d'am guelet.
Dont a rinn a dra zur.
Goall glanv oun.
Enn he dremenvan ema,
toc'hor eo.
58
Il se trouve mieux.
COLLOQUE
Il n'a plus de fièvre.
Elle n'a plus de fièvre.
Il, elle, a été saigné,
saignée.
Il est besoin de vous
saigner de nouveau.
Combien de fois avez-
vous été à la selle ?
Environ dix fois.
Avez- vous encore mal à
la tête ?
Non.
Tant mieux.
Que buvez-vous?
De la tisane d'orge.
C'est une bonne chose.
Je me trouve beaucoup
mieux.
Avez-vous dormi cette
nuit ?
Parfaitement.
Dans trois jours vous
pourrez sortir.
Y a-t-il longtemps que
vous êtes malade ?
Il y a deux mois.
Quelle maladie a-t-il ?
Quelle maladie a-t-elle ?
Il a mal à la gorge.
Guelloc'h eo, a gav d'ez-
han.
N'en deuz mui a der-
sien.
N'e deuz mui a der-
sien.
Hen, hi a zo bet goadet.
Ezomm ho peuz da veza
goadet adarre.
Ped gueach oc'h-hu eat
var veaz ?
Eunn dek gueach.
Poan ho peus-hu c'hoaz
enn ho penn ?
N'am beuz ket.
Guell aze.
Petra efit-hu ?
Dour divar heiz.
Kement-se zo mad, mad
eo ann dra-ze.
En em gavout a rann
kals guelloc'h.
Kousket ho peus-hu enn
noz-ma?
Brao brao.
Abenn tri deiz ama e
c'hellot monter meaz.
Ha pell zo a-baoue ma'z
oc'h klanv ?
Daou viz zo.
Pe seurt klenved en
dour-hen ?
Peseurtklenvede deus-
hi?
Ann drouk-g-ouzouk, ar
boan c'h(
gant-han.
FRANÇAIS ET BRETON.
Elle a mal à la gorge
59
II, elle, est enrhumé,
enrhumée.
Nous avons gagné un
rhume.
Il a la fièvre.
Il a attrappé la fièvre
chaude.
Tant pis.
Il est difficile en cette
saison de se guérir de
la toux.
33. LEÇON
A LA PROMENADE.
Comment vous portez-
vous ?
Bien et vous.
Je suis parfaitement.
Allons nous promener.
Viens faire un tour de
promenade.
Nous marchons trop
vite.
Reposons-nous un mo-
ment.
Quelle heure est-il ?
Je n'ai pas entendu
l'horloge.
Ann drouk-gouzouk, ar
bran c'houzouk a zo
gant-hi.
Si fera et eo, ar zifern zo
gant-han, gant-hi.
Silern hon euz paket,
paket hor beuz ar zi-
fern.
Klanv eo gant ann der-
sien.
Ar c'hlenved tomm .en
deuz paket.
Goaz aze.
Diez eo brema en em
barea dioe'h ar paz.
33. KENTEL
ENN EUR BOURMEN
Penaoz a rit-hu ?
Mad ha c'houi.
Me zo seder.
Deomp da bourmen, da
ober eunn dro.
Deuz da ober eunn dro-
vale.
Re vuhan a valeomp.
Greomp eunn diskuizik.
Ped heur eo ?
N'am beuz ket klevet
annhorolach.
f.U
COLLOQUE
Une heure et demie, je
crois.
Deux heures et quart.
Deux heures moins le
quart .
Quatre heures viennent
de sonner.
Cinq heures sont son-
nées.
Connaissez-vous l'hom-
me qui vient de pas-
ser ?
Je ne le connais pas.
Quel nom a celui-ci ?
Quel nom a celle-ci ?
Il s'appelle Jean.
Jeannette est son nom.
Où demeure Monsieur
Lostek ?
Dans la Grand' Rue, la
cinquième maison à
main droite.
Il fait bien froid aujour-
d'hui.
J'ai bien froid.
Qu'il fait froid !
Il pleut.
Il a plu.
Il pleuvra.
Il fait du vent.
Le vent est tombé.
Il vente fort.
Il gèle.
Il a un peu gelé.
Eunn heur hanter, me
Div-heur ha kart.
Div-heur nemet kart.
Ema peder heur o paouez
seni.
Sonet eo pemp heur.
Anaout a rit-hu ar goaz
a zo o paouez tremen?
Ne anavezann ket anez-
han.
Pe hano en deuz he-
man ?
Pe hano e deuz hou-
man.
Iann a reer anezhan.
Jannet eo he hano.
Peleac'h ema o choum
ann aotrou Lostek ?
Er Ru-Vraz, er pemped
ti enn dourn deou.
Ien braz eo hirio.
Riou-braz ara beuz .
Hag hen zo ien !
Glao a ra.
Glao zo bet.
Glao vezo.
Avel a ra, avel zo
Tavet ,torret eo ann avel.
Avel vraz a ra, a zo. -
Skourna a ra.
Skournet eo eunn dra-
' bennag, eunn draik.
FRANÇAIS
Il dégèle.
Il dégèlera après-midi.
Il a fait de la gelée
blanche.
Il neige.
Il grêle.
Il brume.
Le jour est sombre.
Il ne fait pas froid au-
jourd'hui comme hier.
Il fait plus froid aujour-
d'hui qu'hier.
Hier il faisait bien froid.
Il fait encore bien froid.
Il fait froid le matin.
L'hiver est passé.
Le temps est frais vers
le soir.
Nous avons eu un rude
hiver.
Aujourd'hui il ne fait ni
froid ni chaud.
Il fait beau temps.
Il fait très -beau à la
campagne.
Allons à l'ombre.
Je voudrais me coucher
à l'ombre.
Reposons-nous un peu.
Voilà de belles fleurs?
Voilà là-bas une belle
rose.
Donnez-m'en une.
Prenez-en une.
ET BRETON.
61
Diskourna a ra.
Diskourna a rai goude
kreisteiz.
Reo guenn zo bet.
Erc'h a ra.
Kazarc'h a ra.
Brumen a ra.
Teval eo ann deiz.
Ne d-eo ket ien hirio
evel deac'h, n'eo ket
ker ien ha deac'h.
Ienoc'h eo hirio eget
deac'h.
Deac'h e voa ien braz.
Ien braz eo c'hoaz,
Ien eo dioc'h ar mintin.
Tremenet eo ar goanv.
Fresk eo ann amzer
e-tro, dioc'h ann abar-
daez-noz.
Eur goanv rust horbeuz
bet.
Hirio ne d-eo ra ien na
tomm.
Amzer gaer a ra.
Kaer braz eo var ar
meaz.
Deomp enn disheol.
Me garfe gourvez enn
disheol.
Deomp da ziskniza eunn
tamm.
Setu aze bokejou kaer.
Setu ahont eur rozen
gaër.
Roit unan d'in.
Kemerit unan.
62
COLLOQUE
Le genêt est en fleur.
Qu'il fait chaud aujour-
d'hui !
Par ma foi, il fait bien
chaud.
Je n'aime pas la chaleur.
Je suis en transpira-
tion.
Je suis en nage.
Il ne fait pas aussi chaud
aujourd'hui qu'hier.
Ave/-vous chaud?
Nous avons un été bien
chaud.
Il l'ait trop chaud.
Le temps se rafraîchit.
Il fait du tonnerre.
Il fait des éclairs.
J'irai demain à la cam-
pagne.
Je vous ferai la conduite
jusqu'à moitié chemin.
Mon frère ira en ville.
La nuit approche, ren-
trons à la maison.
Accélérons le pas.
Les feuilles tombent.
L'automne est arrivé.
Voilà un fermier qui
ramasse les feuilles
sèches pour faire du
fumier.
Ema ar bleun er bala»n.
Hag lien zo tomm hirio !
Tomm-braz eo, e feiz.
Ne garann ket ann am-
zer domm.
C'houezi a rann.
Gleb-dour ounn.
Ne d-eo ket ken tomm
hiriohamavoadeac'h.
Tomm eo d'e-hoc'h?
Eunn hanv tomm-braz
hor beuz.
Re domm eo.
Freskaat a ra ann ear,
ann amzer.
Kurun a ra.
Luc'hed a ra.
Me ielo varc'hoaz var ar
meaz, var ar meaz ez
in varc'hoaz.
Mont a rinn d'hoc'h am-
brouk beteg hanter
ann hent.
Va breur a ielo e kear.
Tostaat a ra an noz,
deomp d'ar gear.
Deomp buanoc'h enn
lion hent.
Ann deliou a gouez.
Deuet eo ann diskar-
amzer.
Setu aze eunn iiek o tas-
tum ann deliou zeac'h
d'ober teil.
FRANÇAIS ET BRETON.
63
34. LEÇON
ENTRE DEUX AMIS.
Êtes-vous marié main-
tenant ?
Il y a longtemps.
Votre père est-il de ce
monrle ?
Mon père et ma mère
sont morts.
Je suis remarié.
Combienavez-vous d'en-
fants ?
J'en ai deux.
Garçons ou filles ?
Un garçon et une fille.
Quel âgo. as-tu ?
Vingt ans.
Je ne veux pas me ma-
rier.
J'avais grande envie de
vous voir.
Et moi aussi, croyez-le
bien.
Comment se porte votre
sœur ?
Comment se porte votre
frère ?
Fort bien, Dieu merci.
Où est-il maintenant ?
Où est-elle maintenant ?
34. KENTEL
:tre daou vignoun.
Dimezet oc'h-hu brema?
Poil amzer zo.
Ha beo eo ho tad ?
Maro eo va zad ha va
ma m m ive.
Dimezet ounn adarre.
Ped bugel hoc'h eus-
hu ?
Daou am beuz.
Map pe verc'h ?
Unan a zo paolr hag ann
eil a zo merc'h.
Pe oad ec'h euz-te ?
Ugent vloaz.
Ne iell ket d'in dimezi.
C'hoant braz am boa
d ho kuelet.
Ha me ive, kredit-ze.
IIo c'hoar, penaoz a ra ?
Ho preur,'penaoz a ra ?
Brao-brao, a drugarez
Doue.
Peleac'h ema-hen bre-
ma ?
Peleac'h ema-hi brema ?
64
COLLOQUE
Où sont-ils maintenant?
Où demeurez-vous ?
A la campagne chez ma
sœur.
Je croyais qu'il, qu'elle
était en ville.
Elle n'y est pas.
Je crois qu'il est bien
portant, qu'elle est
bien portante.
Avez-vous vu mon père ?
Je l'ai vu ce matin.
Connaissez - vous mon
frère ?
Lequel ?
L'aîné.
Je ne le connais pas.
D'où venez-vous ?
Je viens de Brest.
Pour quoi faire ?
Où allez-vous si vite ?
Je vais chez ma mère.
Faites-lui mes compli-
ments.
Je le ferai, je n'y man-
querai pas.
Je viendrai vous voir
demain matin.
Vous serez le bienvenu.
Allons boire un coup.
Peleac'h emint-hi bre-
ma?
Peleac'h emoc'h - hu o
choum ?
Var ar meaz e-ti va
c'hoar.
Me grede ez edo e kear.
N'emaket.
Me gred ez eo iac'h.
Guelet oc'h eus-hu va
zad ?
He velet em euz mintin-
ma.
Anaoutarit-huvabreur?
Pehini ?
Ar c'hosa, va breur hena .
Ne anavezann ket anez-
han.
Euz a beleac'h e teuit-
hu?
Euz a Vrest e teuann.
Da ober petra ?
Da beleac'h ez it-hu ker
buhan ?
Mont a rann da di va
mamm.
Grit va gourc'hemennou
d'ezhi.
M 'lier graio, obéra ri nn.
Dont a rinn d'ho kuelet
varc'hoaz vintin.
Deut mad e viot.
Deomp da efa eur banne.
FRANÇAIS ET BRETON.
65
Je voudrais fumer une
pipe de tabac.
Attendez un peu.
Qu'èles-vous venu faire
ici?
Je suis venu ici pour
acheter des chevaux.
Venez me voir.
Bien volontiers.
Quand irez-vous à Tré-
guier?
Quand viendrez- vous me
voir?
Quand il vous plaira.
Dans trois semaines, si
vous voulez.
Allons à la maison, je
voudrais embrasser
mes enfants.
Ne partez pas sitôt.
Je suis pressé.
Il est plus que temps que
je rentre à la maison.
J'ai à faire un bon bout
de chemin.
Je crains que ma femme
nesoitinquiètedemoi.
Elle sait où vous êtes
allé?
Elle le sait fort bien,
mais il n'est pas pru-
dent d'être sur les
chemins par le temps
qui court à toute heure
de la nuit.
Adieu, Pierre.
Me garfe lakaat eur
c'hornad butun.
Gortozit eunn nebeut.
D'ober petra oc'h-hu
deuet ama ?
Deuet ounn ama da bre-
na kezek.
Deut d'am guelet.
A-greiz va c'haloun.
Peur ez eot-hu da Lan-
dreger ?
Peur e teuot-hu d'am
guelet?
Pa blijo gan-e-hoc'h.
A-benn teir sizun ama,
mar kirit.
Deomp d'ar gear, me
garfe poket d'am bu-
gale.
Ne d-it ket kuit ker bu-
han.
Hast a zo gan-en, mail
eo d'in mont.
Tremen mail eo mont
d'ar gear.
Eur pennad mad a hent
am beuz da ober.
Aoun am beuz na ve ne-
c'hed va grek gan-en.
Gouzout a ra da be-
leac'h oc'h eat?
Gouzout ervad, evelato
enn arnzer-ma ne d-eo
ket kaer beza enn
hentchou da bep heur
euz ann noz.
Kenavezo, Per.
66
COLLOQUE
Au revoir, François.
Je vous souhaite bonne
santé ainsi qu'à vos
parents.
35. LEÇON
ENTRE DEUX JEUNES FILLES
ET LA SERVANTE
Coiffez-moi.
Mettez-moi ma coiffe.
Donnez-moi une che-
mise propre.
Mon tablier est trop long.
Mon jupon est trop court.
Le maître de danse est-
il venu?
Il n'est pas encore venu,
mademoiselle.
Quand viendra-t-il?
Il viendra bientôt.
Est-ce aujourd'hui son
jour?
Oui, mademoiselle, c'est
son jour.
La tailleuse est partie.
Quand reviendra-t-elle?
Elle viendra ce soir.
Venez dans ma chambre,
Annette.
Venez vite.
Kenavezo ar c'henta,
Fanch.
Iec'hed d'e-hoc'h ha da
dud ho ti.
35. KENTEL
ETRE DIOU PLAC'H IA0UANK
HA PLAC'H ANN TI
Koefit ac'hanoun.
Lakit va c'hoeff d'in.
Digasit d'in eunn hiviz
fresk.
Va zavancher a zo re
hirr.
Va lostenn a zo re verr.
Ha deuet eo ar mestr
danz?
Ne d-eo ket deuet c'hoaz,
va mezel.
Peur e teuio hen?
Dont a rai abars, a-raok
nemeur.
Hag he zeiz a zo hirio ?
la, va mezel, he zeiz a
zo.
Ar gemenerez a zo eat
kuit.
Pegouls e tistroio-hi ?
Dont a rai fennoz, henoz.
Deut em c'hambr, An-
naik.
Deut affo.
FRANÇAIS ET BRETON.
67
Marguerite, va chercher I
le médecin.
J'ai mal au cœur.
Ne tardez pas.
Pourquoi avez-vous tant
tardé ?
Mademoiselle, je suis
tombée dans la rue.
Dites au cordonnier de
monter.
Otez-moi mes souliers.
Je vous remercie.
Déshabillez ma sœur.
Où est votre robe ?
Elle n'est pas encore
faite.
Vous ne travaillerez plus
pour moi.
Quand sera-t-elle faite?
Dans deux jours.
Faites mon lit, je vous
prie.
Voilà vos souliers neufs.
Mes sabots sont trop
courts.
Je veux en acheter de
plus grands.
Vous voulez acheter un
chapeau ds paille.
Vous êtes habillée à la
mode, mademoiselle.
J'irai acheter des fleurs.
Mac'harit, ke da ger-
c'hat ar medicin.
Poan am beuz em c'ha-
loun.
Na zaleit ket.
Perak hoc'h eus-hu da-
leet keit se ?
Va mezel, me zo koue-
zet var greiz ar ru.
Lavarit d'ar c'here pi-
gnat.
Diviskit d'in vaboutou-
ler.
Ho trugarekaat a rann.
Diviskit va c'hoar.
Peleac'h ema ho roben,
ho sae ?
Ne d-eo ketgreat c'hoaz
Ne labourot ket mui pel-
loc'h evid-oun, ne la-
bouroc'h ken evid-oun
Peur e vezo great ?
A-benn daou zervez ama.
Dizoloit va guele, me ho
ped.
Setu aze ho poutou ne-
vez.
Re verr eo va boutou-
koad.
Me a fell d'in prena eur
re vrasoc'h.
C'houi a fell d'e-hoc'h
prena eunntok-plouz,
tok kolo.
Guisket oc'h dioc'h ar
c'hiz, va mezel.
Meielo da brenabokejou.
COLLOQUE
Allons cueillir des fleurs.
Dis à la cuisinière d'al-
ler au marché.
Elle est à tricoter.
N'importe, dis-lui d'y
aller.
Je voudrais coudre mon
mouchoir.
Où est mon dé ?
Va chercher pour un sou
d'épingles.
J'ai besoin d'un peu de
fil blanc.
Elle n'a pas d'aiguille.
Fais une reprise à ma
robe de soie.
A quelle heure vous cou-
chez vous d'ordinaire,
mademoiselle ?
Vers huit heures et de-
, mie ou neuf heures.
Etes - vous matinale ?
Vous levez-vous de
bonne heure ?
Parfois de bonne heure,
parfois tard, selon que
je suis fatiguée ou
paresseuse.
Deomp da gutuill boke-
jou.
Lavar d'ar geginerez
mont d'ar marc'had.
Hi zo oc'h ober stamm.
N'euz fors, lavar d'ezhi
mont di.
Me garfe griat va mou-
chouer.
Peleac'h ema va bes-
kenn ?
Kea da gerc'hat eur
guennegad spillou.
Ezomm am beuz eunn
nebeut neud guenn.
N'e deuz nadoz e-bed.
Gra eur c'hrof-nadoz em
zae seiz.
Da bed heur ez it da
gousket bemdez, va
mezel ?
Var-dro eiz heur-hanter
pe nav heur.
Hag abred e savit-hu ?
Gueach. abred, gueach
' divezad, ann dra-ze
zo dioc'h ma vezann
skuiz pe zieguz.
FRANÇAIS ET BRETON.
36. LEÇON
DANS UNE AUBERGE
Montrez-moi une cham-
bre.
Combien prenez - vous
par tête?
Ne coucherez-vous pas
ici?
Je ne le pense pas.
Servante, faites mon lit
et mettez des draps
blancs.
Apportez -moi d'autres
draps.
Pourquoi, monsieur?
Ceux-ci ne sont pas pro-
pres.
Ils ont été blanchis hier.
En voilà d'autres.
A quelle heure dîne-t-on
ici?
Vers cinq heures et de-
mie.
Mettons-nous à table.
Quelle est cette viande?
C'est du mouton, je crois.
Cette viande n'est pas
bonne.
Voilà du bon pain.
Quand arriverons-nous
à Guipavas?
Demain nous y serons à
midi.
36. KENTEL
ENN EUNN HOSPITALERI
Diskouezit d'in eur
gampr.
Pegement a gemerit-hu
evit pep den ?
Ha ne gouskot-hu ket
ama?
Ne sonj ket d'in.
Plac'h, fichit ma guele
ha lakit d'in liseriou
fresk.
Digasit d'in liseriou ail.
Perak, aotrou ?
Ar re-ma ne d'int ket
neat.
Goalc'het int bet deac'h.
Chetu aze re ail.
Da bed heur e leiner
ama ?
Etro pemp heur hanter.
Deomp oc'h taol.
Pe seurt kik eo he-ma ?
Kik-maout, me gred.
Ar c'hik-ze ne d-eo ket
mad.
He-ma a zo bara mad.
Pegouls ec'h arruimp-ni
e Guipavas ?
Varc'hoaz e vezimp eno
être kresteiz.
70
COLLOQUE
Comment vous portez-
vous, madame l'hô-
tesse ?
Monsieur, comme vous
voyez.
Trouverai-je à me loger
chez vous?
Oui, par ma foi, quand
bien même vous amè-
neriez force gens et
bêtes.
Vous avez donc beau-
coup de lits et d'écu-
ries ?
Oui, j'en ai beaucoup.
Mettez mon chenal à
l'ésurie.
Donnez-lui du son et de
l'avoine.
Apportez-moi une cho-
pine de votre meilleur
vin.
Il y en a de foute sorte-
Dites moi celui que vous
désirez.
Est-ce rlu Bordeaux, du
vin d'Espagne ou autre?
Jean, donnez -moi du
Bordeaux d'abord; les
autres auront leur
tour.
Qu'avez-vous à souper?
Un morceau de bœuf
qui est là à la broche.
C'est bien.
Si vous le désirez, je
vous le servirai.
Ha d'ehoc'h, hostizez,
penaoz a rit-hu ?
Ervad, aotrou, dioc'h a
velit.
Lojeiz a gavir.n-me enn
ho ti ?
la, e feiz, ha pa ve gan-
e-hoch eur maread
tud ha loened.
Gueleou ha kreier e-leiz
zo ama 'ta?
la, kalz.
Lakit va marc'h er
c'hraou.
Roit d'ezhan brenn ha
kerc'h.
Digasit d'in eur chopi-
nad guin, ar guella
hoc'h euz.
A bep seurt a z^
Lavant d'in a behini e
féll d'e-hoo'h kaout.
Guin Bourdel , guin
Spagn pe re ail ?
Deut d'in, Iann, guin
Bourdel da genta ; ar
re alla deuiod hozro.
Petra hoc'h eus-hu da
eoania ?
Eunn tamm kik-ejenn a
zo aze oe'h ar berr.
Mari evel-se.
Mar ho peuz c'hoant ho
pezo anezhan.
FRANÇAIS ET BRETON.
71
Peu m'importe ; cepen-
dant je préférerais
une bonne volaille ou
un canard, si vous en
avez.
Il y en a, vous n'avez
qu'à parler.
Que voulez -vous en-
core ?
Vous ne devez pas crain -
dre de commander
ici, monsieur, car dès
que vous aurez parlé,
on exécutera vos or-
dres
Ici on sert très-promp-
tement. t
La maison est très-bien
tenue, d'après ce que
je vois.
On ne trouve pas beau-
coup d'auberges com-
me celle-ci à la cam-
pagne.
Ici on trouve toutes
sortes de choses pour
manger et pour boire.
Sans me vanter, il n'y a
pas d'auberge mieux
montée, plus achalan-
dée.
Combien de lieues y
a-t-il de Lesneven à
Brest ?
Environ cinq lieues.
Ne rann forz ; e kement-
se guell e ve gan-en
kaout eur iar vad, pe
eunn houad , mar
d-euz.
Bez'ez euz, n'hoc'h euz
nemet lavaret.
Petra ho pezo c'houi
c'hoaz ?
Arabad eo d'e - hoc'h
kaout aounevitprezek
ama, aotrou, rak ker-
kent ha ma ho pezo
lavaret, e vezo great.
Ama den e-bed ne vez
pell o c'hortoz he
clamm boet.
Mad ar stal, dioc'h a ve-
lan.
N'euz ket kals a hosta-
leiiou evel-hen var ar
meaz.
Ama ez euz a bep seurt
traou da zibri ha da
efa.
Heb ober ibuge tamm
e-bed, n'euz ket eunn
hostaleri ail hag a ve
ker brudet mad.
Pegei t z ) euz a Lesneven
da Vrest ?
Pemp leo tost-da-vad.
72
COLLOQUE
Cette ville est, dit-on,
le port de mer le plus
fort qui soit au monde.
Il y fait bon vivre.
D'après ce que j'ai en-
tendu dire, tout y de-
vient plus cher de
jour en jour.
Il en coûte cher pour y
bien vivre.
Ici on peut vivre bien
pour moitié moins
d'argent.
Quand vous voudrez,
monsieur, vous vous
mettrez à table.
Votre dîner est prêt.
Il est sur la table et vous
attend.
Mettons-nous donc à
table .
La soupe est-elle bonne?
Oui, certes, c'est de la
soupe faite avec de la
viande fraîche , une
bonne soupe grasse.
Quelle viande y avez-
vous mis ?
De la viande de vache.
Donnez-m'en alors une
bonne assiettée, car
je suis un soupier s'il
en fut jamais.
Q ue souhaitez ■ vous
maintenant?
Hounnez zo eur guear-
vor ar greva a zo er
bed, a lavarer.
Mad eo ar bevans enn-
hi.
Var a glevann, eno e
kerra bemdez ann
traou.
Kals a arc'hant a goust
d'ar ialc'h evit der-
c'hel eno tinel vad.
Gan-e-omp-ni ne d-eo
ket hanter, na tost ker
ker kaout eunn tamm
mad bennag da zibri.
Pa gerrot, aotrou, ez eot
oc' h taol.
Dare eo ho lein.
Ema hoc'h ho kortoz
var ann daol.
Deomp 'ta oc'h taol.
Ha mad eo ar zoubenn ?
la vad, soubenn ar c'hik
fresk eo.
Pe seurt kik a zo enn-
hi?
Kik saout.
Neuze, roit d'in eur pla-
dad mad anezhi, rak
me zo eur soubenner,
mar d-euz den.
Petra ho pezo breman ?
FRANÇAIS ET BRETON.
73
Voilà une côtelette de
cochon, des meilleu-
res.
Qu'est-ce que cette
viande ?
C'est de la rouelle de
veau.
En désirez-vous ?
Volontiers, une petite
tranche.
Et ensuite vous me ser-
virez de ces côtelettes
de mouton que je vois
là.
Vous n'êtes pas difficile.
Voici d'autres plats que
vous trouverez peut-
être bons.
Qu'est-ce que ces plats ?
Une poitrine et un ro-
gnon de veau à la bro-
che.
Une bajoue de cochon
au four.
Un gigot et une épaule
de mouton.
Un morceau de culotte
de bœuf.
Une langue de bœuf.
Vous ne buvez pas ?
Tout-à-1'heure je me
rattraperai .
Qu'a/ez-vous là ?
J'ai des vins de toute
sorte.
Setu aze eunn tamm ki-
levardon , pe rams-
koaz euz ar guella.
Hag ar c'hik-ze petra
eo ?
Jelkennou leue.
Bez o pezo ?
la, eunn tammik hep-
ken.
Ha goude e root d'in euz
ar c'hostouigou-maout
a zo aze.
N'hoc'h ket figuz.
Setu ama c'hoaz meur
a blad ail hag a gavot
mad marteze.
Petra eo ar pladajou-
ze ?
Bruched leue ha loune-
zen oc'h ar ber.
Eur jod-voc'h poazet er
fourn.
Morzed-maout ha skoaz-
maout.
Eunn tamm fesken e-
jenn.
Eunn teod ejenn.
Ne efid berad ?
Dioc'h-tu ez ann da
staga gant-hi.
Petra hoc'h euz-huaze?
A bep seurt guin am
euz.
5
74
COLLOQUE
Du vin rouge, du vin
blanc, du vin qui porte
à la tête et du vin qui
faitsecouerles oreilles
(mauvais vin).
J'aime mieux le vin fort.
Versez -vous à plein
verre.
Il faut boire pour faire
descendre le manger.
Avez-vous beaucoup de
voyageurs ?
Quelle sorte de gens
recevez-vous d'ordi-
naire ?
Des marchands et des
cultivateurs .
Moins, peu de ces der-
niers.
Les marchands et autres
voyageurs font meil-
leure chère que les
cultivateurs.
Ils ne boivent d'ordi-
naire que de l'eau,
excepté quand ils vont
aux foires et aux par-
dons.
Mais alors, malheureu-
sement pour eux, ils
boivent de l'eau -de-
vie comme de l'eau.
Ils ne trouvent pas le
vin rouge assez fort
pour leur gosier.
Guin ruz, guin guenn,
guin penn ha guin
skouarn.
Guell eo gan-en ar guin
penn.
Diskargit leiz ho kue-
renn .
Mad eo efa evit kas ar
boed d'ann traon.
Kals a dud a ziskenn
ama ?
Pe seurt tud a zigeme-
rit-hu peurvuia ?
Marc'hadourien ha tie-
ien.
Nebeutoc'h euz ar re-
man.
Ar varc'hadourien hag
ann dremenidi ail a
ra muioc'h a cher vad
evit al labourerien
douar.
Ho efach a zo dour peur-
vuia, nemed pa'z eont
d'ar foariou ha d'ar
pardouniou .
Neuze a- vad, siouaz
dezho ! ec'h efont
guin-ardant evel dour.
Ne gavont ket ar guin
ruz kre a - oualc'h
dioc'h ho gouzouk.
FRANÇAIS ET BRETON.
Où est mon lit, je vais
aller me coucher ?
Je suis fatigué.
Il y a deux nuits que je
n'ai fermé l'œil.
75
Votre lit est dans cette
chambre.
Vous y dormirez tran-
quillement et sans
faire de mauvais rêves
jusqu'au lever du so-
leil demain matin.
Il ne faut pas me laisser
dormir trop tard.
Je veux partir de bonne
heure pour Saint-Pol-
de-Léon.
Je ne sais pas encore
combien il y a d'ici là.
Je crois qu'il y a six
lieues.
Où y est-on le mieux
traité ?
Dans la grande auberge,
à main droite sur la
place .
Là vous serez aussi bien
qu'ici pour le boire et
le manger.
Combien vous dois-je ?
Treize francs et dix cen-
times.
Tenez, et de plus cin-
quante centimes pour
la servante.
E peleac'h e ma va guele,
m'azinn da gousket?
Skuiz ounn.
Diou nozvez zo n'em
beuz prennet eul
lagad.
Er gampr-ze ema ho
kuele.
Eno e kouskot diboan
ha dihuvre, bete sav-
heol varc'hoaz vintin.
Arabad eo va lezel re
zivezad da gousket.
Abred e fell d'in mont
da Gastel-Paol .
Ne c'houzoun ket c'hoaz
' '^sit zo ac'hann di.
Me gav d'in ez euz
c'houeac'h leo
E peleac'h e vezerdige-
meret eno ar guella ?
Enn hostaleri vraz a zo
enn tu deou da leur-
gear.
Eno e viot mad evel
aman, e-kenver ann
dibri hag ann efa.
Pegemend a dleann-me
d'e-hoc'h?
Pevar skoed, pemp real
ha daou vennek.
Dalit, hag ous - penn
dek guennek evit ar
plac'h.
76 COLLOQUE
37. LEÇON
Chez un Marchand.
Je voudrais me faire
habiller à neuf.
Pour vous habiller des
pieds à la tête ?
Oui, monsieur.
Pouvez-vous m'habiller
pour dimanche ?
Oui, monsieur, vous au-
rez votre habillement.
De quelle étoffe voulez-
vous qu'il soit fait ?
En drap bleu, s'il vous
plaît .
C'est la mode mainte-
nant.
Combien m'en faut - il
d'aunes ?
Combien vaut l'aune ?
Quinze francs l'aune.
Il vous en faut six aunes.
Prenez ma mesure,
Voilà vos souliers .
Essayez-les.
Ils sont trop longs .
Ils ne sont pas assez
larges .
Ceux-ci vous plairont.
Ils sont du prix de trois
francs.
E ti eur Harc'hadour.
Me garfe kaout dillad
nevez.
D'ho kuiska penn kil ha
troad ?
la, aotrou.
Ha c'houi a c'hell ober
va dillad a-benn disul?
la, aotrou, bez'ho pezo
ho tillad.
A be seurt mezer eo e
c'hoantait-hu e ve ?
Mezer glaz, mar plij.
Ar c'hiz eo breman.
Ped goalennad a ran-
kann-me da gaout ?
Pegemend ar voalen-
nad.
Pemp skoed ar voalen-
nad.
Kaoutarankit c'houec'h
goalennad.
Kemerit vamuzur.
Setu aze ho poutou.
Essait-ho.
Re hirr int.
Ne d - int ket ledan
a-oualc'h.
A rez-e a vezo mad d'e-
hoc'h.
Eur skoed a dalont.
FRANÇAIS ET BRETON.
77
C'est trop.
C'est trop cher.
Avez-vous de bons cha-
peaux ?
Quel chapeau voulez-
vous ?
C'est un chapeau de
paille que je veux.
Montrez-m'en un.
En voilà un bon.
Combien vaut-il ?
Neuf francs.
Combien en voulez-vous
donner?
Je ne sais que vous dire ;
vous demandez trop
cher.
Si vous en voulez six
francs, je le prendrai.
En vérité, j'y perdrais.
Dis-moi, Jean, puisque
je t'ai rencontré au-
jourd'hui, que fais-tu
actuellement ?
Il n'est pas facile de dire
ce que je fais.
Je fais des trafics de
toutes sortes de cho-
ses.
Parfois je trouve le
moyen de gagner à
droite et à gauche sans
faire tort à personne.
Tu as la vogue, d'après
ce que je vois.
Re eo.
Re ger eo.
Beza hoc'h eus-hu to-
kou mad ?
Pe seurt tok a fell d'e-
hoc'h ?
Eunn tok plouz eo a fell
d'in.
Diskouezit d'in unan.
Chetu aze unan hag a
zo mad.
Pegemend a dal hen ?
Tri skoed.
Pegemend a rofac'h evit-
han?
Ne c'houzoun petra da
lavaret, re a c'houlen-
nit.
Mar kirit he rei evit
daou skoed, m'her
c'hemero.
E guirionez, koll a ra-
fenn.
Lavar d'in-me, Iann,
pa'z ounn en em ga-
vet gan-ez hirio, petra
a rez brema ?
Petra a ran, e feiz, diez
eo lavaret.
Trafika a rann gant pep
seurt traou .
Aliez a veach e kavann
ann tu da c'hounid a
gleiz hag a zeou, heb
ober gaou oc'h den.
Ema ar voul gan-ez,
var a velann.
78
COLLOQUE
J'ai en ville une maison
qui est remplie de
marchandises.
Venez me voir jeudi et
je vous montrerai
tout ce que j'ai à ven-
dre.
J'exploite aussi une fer-
me que j'ai à la cam-
pagne.
Là j'élève des chevaux,
des bestiaux, des bre-
bis et toutes sortes de
bêtes.
Je les vends ensuite dans
la saison la plus favo-
rable à leur vente.
Dans peu tu seras très-
riche, si tu continues
à trafiquer comme tu
le fais depuis quelque
temps.
Je le pense, pourvu que
je reste en santé.
Je suis continuellement
en route et sur pied
nuit et jour.
Cela est pénible et brise
le corps.
C'est bien vrai.
Je n'ai pas beaucoup de
temps ; adieu, Pierre.
Adieu , Jean , à jeudi
prochain.
Bez' em beuz e kear
eunn ti a zo leun a
varc'hadourez.
Deut d'am guelet diziou
hag e tiskouezinn d'e-
hoc'h kement tra am
beuz da verza.
Var ar meaz em beuz
ive eur goumanant.
Eno e vagann kezek,
saout, denved hag a
bep seurtloened.
Goude - ze e verzann
anezho er mare euz
ar bloaz ma vez guella
var-n-ezho.
Abars nemeur e vezi
pinvidik - mor mar
kendalc'hez da brena
ha da verza var-vell,
evel ma rez eur pen-
nad zo.
Kredi a rann, gant ma
choumo iec'hed gan-
en.
Dalc'h mad emoun enn
hent, noz-deiz eo red
d'in beza var vale.
Ann dra-ze a zo diez,
hag a dorr ar c'horf.
Guir eo avad.
N'em euz ket kals a am-
zer ; kenavezo, Per.
Kenavezo diziou genta,
Iann.
FRANÇAIS ET BRETON.
Il ne faut pas que vous
manquiez de venir me
voir.
Je n'y manquerai pas.
Je viens te voir ainsi
que je l'avais dit.
Vous avez bien fait, car
je n'ai rien à faire au-
jourd'hui de toute la
journée.
Il faut bien respirer par-
fois.
Venez clans la boutique,
je vous montrerai mon
commerce .
Je vois que vous vendez
de l'encre, du papier,
des plumes et toutes
sortes de livres.
Oui, des français et des
bretons.
Combien vaut la main
de papier ?
Il y en a de six sous,
de sept, de huit et
même de douze et
quinze sous.
J'ai besoin d'une bou-
teille d'encre.
J'ai encore beaucoup
d'autres choses dans
ma boutique.
Du drap, des vêtements,
des culottes, des ves-
79
hoc'h
Arabad eo d'e
choum hep dont dam
guelet.
Mont a rinn.
Setu me deut d'as kue-
let evel m'am boa la-
varet.
Mad hoc'h euz great,
rak hirio ounn vak
hed ann deiz.
Red eo tenna alan eur
veach-bennag.
Deut ama er stal hag e
tiskouezinn d'e-hoc'h
pe seurt trafikarann.
Guerza a rit, evel a ve-
lann, liou du, paper,
plun, levriou a bep
seurt anezho.
la, re challek ha re
vrezounek.
Pegement eo ai* menad
paper ?
Bez'ez euz a c'houeac'h
guennek, azeiz, a eiz,
bete zoken a zaouzek
hag a bemzek guen-
nek.
Eur voutaillad liou am
euz ezom da gaout.
Em stal-me ez euz c'hoaz
traou ail e-leiz anezho.
Mezer, dillad, brage-
zeier, rokedennou, ro-
80
COLLOQUE
tes , des chemises
d'hommes, des cha-
peaux, des souliers et
des sabots.
J'ai aussi des armoires,
des lits.
De l'autre côté sont les
instruments aratoires.
Voilà des haches, des
faucille?, des bêches,
des crocs, des enclu-
mes, des marteaux.
Là je vois des colliers
de cheval, des brides,
et cœtera.
Tiens, je vois encore
des rasoirs, des cou-
teaux et des instru-
ments de chirurgie.
Tout homme de métier
trouve ici à acheter
selon son désir et ses
moyens pécuniaires.
Vous faites bien, mon
ami, de vous livrer
à toute sorte de com-
merce , car si vous
perdez sur un objet,
vous gagnerez sur un
autre.
Ma foi, vous dites vrai.
Il est bon de connaître
le prix de chaque
chose,
ohedou, tokou, bou-
teier-ler ha re goat.
Bez' am euz ive arme-
liou, gueleou.
Enn tu ail emaar bin-
viachou evit ann dud
divar ar meaz.
Setu bouc'hili, filsier,
palou, kreier, anneou,
morzoliou.
Aze e velann c'hoaz
goakoliou, dibrou ha
traou ail.
Sell, c'hoaz aotennou,
kountellou ha binvia-
chou eur medicin.
Pep micher den a gaf
ama da brena dioc'h
he c'hoant ha dioc'h
he arc' liant.
Mad a rit, va mignoun,
en em rei da bep seurt
marcliajou, rak mar
kollit gant unan e
c'honnezot gant eunn
ail.
E feiz, guir a livirit.
Mad eo gouzout petra
dalv pep tra.
FRANÇAIS ET BRETON.
81
38. LEÇON
LE PROPRIÉTAIRE ET LE FERMIER
Je suis venu vous voir,
Pierre.
Comment vous portez-
vous, mon maître ?
Bien, Dieu merci ; et
vous ?
Nous sommes bien aus-
si, comme vous voyez.
Nous avons de la beso-
gne pour chercher à
faire face à tout.
Oui, je vois que vous
avez de la besogne.
C'est vrai, mon maître,
nous n'avons pas le
temps de regarder vo-
ler les mouches.
Reposez-vous un peu, et
causons un instant.
Bien volontiers, j'étais
sur le point de vous
demander la même
chose.
Y a-t-il cette année une
bonne apparence de
récolte ?
Dieu seul le sait, mon
maître .
Toutefois, si l'hiver ne
prend pas la place de
38. KENTEL
AR MESTR HAG ANNTIEK
Setu me deut d'ho kue-
let, Per.
Penaoz a rit-hu, va
mestr ?
Iac'h, a drugarez Doue ;
ha c'houi ?
Ni zo iac'h ivez, evel a
velit.
Tiz zo war-n-hoc'h o
klask paka e pep
leac'h.
la, labour hoc'h euz, var
a velann.
Guir eo, va mestr, n'hon
euz ket amzer da zel-
let oc'h ar c'helien o
nijal.
Torrit eunn draik var-n-
hoc'h, ma kaozeimp
eur pennad.
A galoun vad ; bez' ez
edoun o vont da lava-
ret hevel dra d'e-
hoc'h.
Ha doare vad zo er
bloaz-man da gaout
eunn eost founnuz ?
Nemet Doue, piou aoar
se, va mestr.
Evelato, ma na deu ket
ar goanv e mare ann
82
COLLOQUE
l'étéje crois quelaré-
colte viendra à bien.
Avez-vous confié beau-
coup de semence à la
terre ?
Quatre boisseaux (1) de
froment et trois de
seigle et d'orge.
C'est assez pour vivre.
Pourvu que Dieu soit
avec nous.
Combien de terre avez-
vous ensemencé de
pommes de terre ?
Deux journaux.
Dites-donc un hectare.
Ce qu'il y a de pis, c'est
que depuis longtemps
elles se gâtent avant
d'être en maturité.
Quelle espèce de terre
est la meilleure pour
cultiver les pommes
de terre ?
Jecrois que c'est la terre
mêlée de sable.
Oui, Pierre, oui, la
terre légère est la
meilleure.
Votre avoine pousse-t-
elle ?
(I) La mesure appelée ouar-
sad vaut deux boisseaux de
Bretagne ou quatre hectolitres.
hanv, e kredann e
teuio ivez ann eost
da vad.
Kals a c'hreun hoc'h euz
lekeat en ho touar ?
Diou ouarzad (1) gwiniz
hag eunn ouarzad-han-
ter a zegal hag a heiz.
Traou a-oualc'h evit
beva.
E feiz ia, va mestr, gant
ma vezo Doue gan-e-
omp.
Pegement a zouar hoc'h
eus-hu dindan batatez
pe avalou douar ?
Daou zevoz arat.
Livirit 'ta eunn hektar.
Goasa a zo eo ez eont
pell zo da fall araok
darevi.
Pe seurt douar eo ar
guellada c'hounid ann
avalou-douar ?
Douar-treaz eo, a gav
d'in.
la, ia Per, ann douar
skanv eo ar guella.
Hag ho kerc'h, dont a
ra ?
(1) Eunn ouarzad a dal daou
voezellad.
FRANÇAIS
Elle est assez peu four-
nie, elle est clair-se-
mée.
Plût à Dieu qu'elle fût
bonne, car la bouillie
d'avoine est ce qu'il y
a de mieux pour nour-
rir le cultivateur qui
travaille.
Cela est bien vrai.
C'est pour cela qu'on
vous appelle Ventre
de Bouillie.
Il faut mettre quelque
chose dans ce trou
pour que le sac tienne
debout. (Il faut se
mettre quelque chose
dans le ventre pour
corroborer les forces).
Je ne vous blâme pas.
Cependant, je crois que
vous m'avez dit que
vous consommiez tous
les produits de vos
terres .
Comment donc, alors,
dites-moi, payez-vous
votre fermage à la
Saint-Michel ?
Le plus souvent par la
vente de bestiaux.
C'est surtout en engrais-
sant les chevaux que
nous gagnons.
Nous gagnons aussi
quelque chose sur les
ET BRETON.
Rouez a - oualc'h
mestr.
83
va
Salo e ve mad, rak ar
guella pred zo d'ann
tieien da labourât eo
ar iod.
Guir eo kement-se.
Abalamour da ze eo e
reer ac'hancc'h Kof-
iod.
Eunn dra-bennagzo red
dalakaatenn toull-ze,
va mestr, evitderc'hel
ar zac'h enn he zav.
N'ho tamallan ket.
Evelato, me gav d'in
hoc'h euz lavaret ez ea
pep bloaz gan-e-hoc'h
kement a lekeac'h enn
ho touar.
Penaoz'ta,neuze,lavarit,
e paeit-hu ho Kouel-
Mikeal ?
Dioc'h al loened peur-
vuia.
Ar c'hezek larcleodreist-
holl a ravadd'e-omp.
Dioc'h ar zaout hag ar
moc'h , respet d'e-
84
COLLOQUE
bestiaux et sur les
cochons, sauf votre
respect.
Cependantlesprofitsque
nous en retirons n'é-
galent pas ceux que
nous faisons sur les
chevaux.
Combien de chevaux
avez-vous maintenant
dans votre écurie ?
Une pouliche de un an
et cinq juments de
quatre ans.
L'an dernier nous avons
vendu , pour vous
payer, un cheval et un
jeune poulain.
Cette jument est pleine.
Et celles-là aussi.
La vache noire est
pleine.
Et la génisse aussi.
Oui , la génisse est
pleine.
L'année qui vient nous
aurons, je crois, trois
poulains.
Nous avons trois ju-
ments pleines.
A moins qu'elles ne
mettent bas avant
terme.
Oui, c'est une grande
perte pour vous quand
une jument met bas
avant terme.
hoc'h, hon euz ivez
eunn dra bennag.
Koulskoude ne d-eo ket
ar pez a c'hounezomp
diout-ho hevel na par
d'ar pez hon euz dioc'h
ar c'hezek.
Ped loan zo enn ho kraou
brema ?
Eunn ebeulez vloaz ha
pemp gazek pevar
bloaz.
Varlene hor boa guerzet
eur marc'h hag eunn
ebeul iaouank d'ho
paea.
Ar gazek-ze zo ebeul
en-hi, a zo keneb.
Hag ar re-ze ivez.
Ar vioc'h zu a zo leue
en-hi.
Hag enn ounner ivez.
la, dalc'het e deuz ann
ounner.
Er bloaz a zeu hon de-
vezo, a gredann, tri
loan bian.
Teir gazek keneb hon
euz.
Nemet na droint ket
araok ho amzer.
la, eur goall goll e vez
d'e-hoc'h pa daol eur
gazek he loan bian
a-raok he amzer.
FRANÇAIS ET BRETON.
85
Vous avez un bel atte-
lage, à ce que je vois.
Il serait mieux placé
dans vos écuries, mon
maître.
Combien avez-vous de
charrettes ?
Deux, une grande et
une petite.
Et combien de char-
rues?
Deux aussi, une de l'an-
cien et une du nou-
veau modèle.
Laquelle préférez- vous?
Pour le moment, je pré-
fère celle de l'ancien
modèle (dite charrue
du pays).
Je ne sais pas encore
assez me servir de
l'autre.
A l'août dernier vous
avez eu de la peine à
ramasser votre ré -
coite.
Oui, sûrement, çà ne
marchait pas comme
nous voulions.
Si vous aviez voulu ache-
ter une batteuse, vous
auriez eu moins de
peine.
C'est trop cher, mon-
sieur.
Et puis, çà donne trop
d'embarras.
Eur jeo vad hoc'h euz,
var a velan .
Guelloc'ha ve kavetenn
ho kreier-c'houi, va
mestr.
Ped karr hoc'h euz-hu ?
Daou, unan braz hag
unan bian.
Ha ped alar ?
Daou ivez, eunn alar ar
c'hiz koz hag eun ail
dioc'h ar c'hiz nevez.
Pehini eo ar guella gan-
e-hoc'h ?
Evit c'hoaz, guelloc'h
Êan-en alar ar c'hiz
oz.
N'ouzounn ket mad a-
oualc'h dioc'h ann
hini ail.
Enn eost tremenet hoc'h
euz bet poan o tastum
ho trevad.
la da, ne deue ket gan-
e-omp evel ma ka-
remp,
Mar karfac'h ho pije bet
nebeutoc'h a dorr-
kein, beza kemeret
eunn dournerez koat.
Re ger eo, aotrou.
Re a drabas zo oc'h-penn
gant-hi.
86
COLLOQUE.
Et ce qu'il y a de pis,
c'est qu'elle brise la
paille.
Il n'est rien de tout cela,
mon ami .
Chaque jour je vois bat-
tre du blé de la sorte.
Il y a donc beaucoup de
batteuses à Guipavas?
Douze environ.
Elles ne sont donc pas
aussi mauvaises que
je me l'imagine ?
Il ne faut donc pas dire
que les terres per-
draient vite de leur
valeur si on avait de
telles batteuses dans
chaqu3 ferme.
Avez-vous beaucoup de
domestiques mâles ?
J'en ai trois : un pre-
mier garçon, un jeune
garçon et un qui garde
les bêtes.
Et vos servantes, com-
bien en avez-vous ?
Deux et une femme à la
journée.
D'après ce que je vois,
vous avez à faire beau-
coup de dépenses.
Oui, beaucoup de dé-
penses à faire pour
tenir votre ferme.
Il n'y a pas mal de dé-
penses à faire, mais
pourtant tout ira bien,
Hag ar pez zo goassa
c'hoaz, eo e vruzun
ar c'holo.
Tra e-bed evel-se, va
mignoun.
Bemdez e velann tud o
tourna ed er c'hiz-ze.
Meur a zournerez-koat
zo eta e Guipavas ?
Daouzek tost-da-vad.
Ne d-int ket 'ta ker fall
evel a gredann ?
Arabad eo 'ta d'e-hoc'h
lavaret ez afe buhan
ann douar da fall, ma
ve kemeret ann dour-
nerez-ze e kement
koumanand zo.
Ha kals a vevellou hoc'h
euz ?
Tri, aotrou ; eur mevel
braz, eur c'hrenn me-
vel hag eur paotr
saout.
Hag ho plac'hei, ped zo
anezho ?
Diou hag eur vaouez
dioc'h ann deiz.
Kals azispign hoc'h euz,
dioc'h a velann.
la, kalz a zispign evit
derc'hel ho kouma-
nand .
A-oualc'h zo, nemet ne
lekeot ket a - gresk
var-n-oun evit ai lizer-
FRANÇAIS ET BRETON-
87
si vous ne m augmen-
tez pas au prochain
bail.
Ne craignez rien, je
n'augmenterai pas vo-
tre fermage.
Je vois que vous avez
bien assez de peine.
Oui, certes, mon maître.
Si vous vouliez cepen-
dantje crois que vous
feriez de plus grands
profits si vous tiriez
partie de vos mauvais
terrains .
Comment cela, dites-
moi ?
En y mettant certaines
espèces d'arbres au
lieu de les laisser sans
culture.
Tout le long de vos prai-
ries vous pourriez
aussi planter de l'osier
ou du saule.
Vouspourriezaussi lais-
ser vaguer autour de
votre maison des oies,
des canards, des pou-
les et autres.
Et vous les vendriez de
côté et d'autre dans le
moment favorable.
Mon maître, vous êtes
habile et bon.
ferm kenta, e vezinn
euruz e kement-se.
N'ho pezet ket a aoun,
ne lakinn ket kresk
var ho koumanand.
Guelet a rann ho peuz
beac'h aoualc'h var-
noc'h.
la da, va mestr.
Markarfac'h evelato,me
gred ec'h hellfac'h en
em denna guelloc'h
ma lakafac'h da dal-
vout ho touarou fall.
Penaoz, livirit.
lakaat guez zo en-ho,
e leac'h ho lezel da
frost.
Hed-da-hed ho prajeier
ec'h hellfac'h ive la-
kaat aozil pe halek.
Bez' ec'h hellfac'h oc'h-
penn kaoutvar-dro ho
ti goazi,houidi,ier ha
traou ail.
Hag e verzfac'h anezho,
ama hag a-hont, er
mare ma ve mad var-
n-ezho .
C'houi,vamestr,zo eunn
den guiziek ha mad.
88
COLLOQUE
Il est temps que je parte,
adieu .
Adieu, monsieur, je vous
souhaite bonne santé
et de même à votre
famille.
39. LEÇON
UN FERMIER CHEZ SON AMI
Tiens, Jean, comment
allez-vous ?
Bien, par ma foi, et par
ici, Pierre, comment
allez-vous ?
Ici, on se porte bien à
l'exception de ma
mère qui est très-
vieille, comme vous
savez, et qui ne peut,
depuis longtemps, se
remuer qu'en s'ap-
puyant comme un
eniant.
Vous resterez sans doute
dîner avec nous au-
jourd'hui, car je ne
pense pas que vous
alliez de suite en ville.
Non certes ! je puis flâ-
ner jusqu'au soir.
Bon ! venez avec moi ;
ici les gens seront
ravis de vous voir.
Setu mail d'in mont,
kenavezo .
Kenavezo, aotrou, ie-
c'hed d'e-hoc'h ha da
dud ho ti.
39. KENTEL
EUNN TIEK E TI HE VIGNOUN
Sell, Iann, penaoz ema
ar bed gan-e-hoc'h ?
Mad, e f'eiz ! ha gan-e-
hoc'h-hu du-ze, Per ?
Du-man oar iac'h, nemet
va ma m m a zo koz-
koz, evel a c'houzoc'h,
ha ne d-eo pell zo evit
loc'h nemet oc'h har-
zout evel eur bugel.
Dont a reot emichans
da leina gan-e-omp
hirio, rak ne gredann
ket ez efac'h dioch-
tu d'ar gear.
Nann da ! amzer am euz
da zale beteg ar par-
daez.
Mad ! mad ! deut gan-
en, du-man e vezo
laouen ann dud oc'h
ho kuelet,
FRANÇAIS ET BRETON.
Il y a déjà longtemps
que je n'ai été chez
vous.
Je crois qu'il y a deux
ans à la mi-août,
Oui, je me souviens
maintenant que j'étais
venu ici pour vous
acheter un poulain
d'un an.
Quand vous le verrez,
vous serez étonné ;
c'est une belle bête et
je ne regrette nulle-
ment de l'avoir gardé.
Il n'est pas de cheval
bien nourri qui l'égale
ou même qui l'en ap-
proche.
Combien vaut-il aujour-
d'hui d'après vous?
Environ trois cents écus
(900 fr.)
Avez-vous beaucoup de
chevaux, Pierre ?
Quatre juments, deux
pleines et deux qui ne
le sont pas.
Trois pouliches d'un an
et un bidet.
Et votre bétail ?
Tour le moment je n'en
ai pas beaucoup, car
nous avons vendu der-
nièrement deux vieil-
Eur pennacl mad zo
n'ounn ket bet enn ho
ti.
Tremen daou vloaz a
gredann da hanter-
eost.
la, sonj am beuz brema,
bet e voan du-ze o
klask prena eunn
ebeul bloaz digan-e-
hoc'h.
Pa velot anezhan, e viot
souezet ; hen-nez zo
deut da veza eur pen-
nad mad a varc'h ha
n'em euz tamm keuz
e-bed da veza hen
dalc'het.
N'euz loan lard e-bed
par dezhan, na tost
zoken.
Pegement a dal hirio,
a gav d'e-hoc'h ?
Var-dro tri c'hant skoed .
Kalz a gezek hoc'h eus-
hu, Per?
Pedergazek, diou gened
ha diou c'houllo.
Teir ebeulez bloaz hag
eunn inkane.
Hag ho saout ?
Ne d-eo ket evit brema
goall vraz ar vanden
anezho, rak nevez
guerzet hon euz diou
90
COLLOQUE
les vaches et une gé-
nisse sans lait et qui
n'étaient bonnes qu'à
manger de l'herbe.
Cette année il y a eu
peu de fourrages.
Ma foi, oui.
Cependant nous n'avons
pas à nous plaindre
comme d'autres, car
nos panais ont été
aussi bons que possi-
ble.
Nos navets et nos choux
aussi.
Les panais ne sont pas
bons généralement
cette année.
Et vos pommes de ter-
re, Pierre ?
Ont-elles bonne appa-
rence ?
Pas trop ; cependant
elles sontbien fumées,
et si le temps conti-
nue, je crois qu'elles
viendront à bien.
Le temps leur est favo-
rable de même qu'aux
autres choses.
Oui, oui, paille et blé ;
il y aura grande abon-
dance.
vioch koz hag eun
ounner, traou dileaz
ne oant madnemet da
zibri boed.
Er bloaz-man eo bet
goall zifoun ar boed-
chatal.
E leal, ia !
Evelato n'hon euz ket
da glemm evel darn
zo, rak hor panez a
zo bet mad ken na.
Hon irvinhaghor c'haol
ivez.
Dibaot eo er bloaz-man
d'ar panez beza mad.
Hag hoc'h avalou-douar,
Per?
Doare vad ho deuz-hi ?
N'ho deuz ket distail ;
evelato int teilet mad,
ha ma pad ann amzer
gaer gant-ho, e kre-
dann e teuint da vad.
Amzer vad zo d'ezho
kouls ha d'ann traou
ail.
la, ia, kolo ha greun ;
founder a bep tra a
vezo.
FRANÇAIS ET BRETON.
91
40. LEÇON
UN FERMIER CHEZ SON AMI
Mettez-vous à table, mes
gens.
Venez ici, Pierre, près
de moi, et mangez
sans façons, car ici,
entendez-vous bien,
on n'aime pas voir
quelqu'un bouder sur
la nourriture .
Que préférez-vous, mai-
gre ou gras ?
Tous deux sont bons
avec le fars ?
Prenez du pain et du
beurre, enfants.
Ils ont assez de choses
devant eux, ils ne sont
pas paresseux pour
manger.
Jeannette , assieds -toi
là; je ne sais vraiment
pas où va ce qu'elle
mange, car comme
vous voyez, mon ami,
elle est maigre com-
me un bâton.
Elle prendra du corps
avec le temps, si elle
reste bien portante.
C'est votre fille ainée ?
Non, Marguerite est
40. KENTEL
EUNN TIEK E Tl HE VIGNOUN
En em lakit oc'h taol,
va zud.
Deut aman, Per, em
c'hichen, ha stagit
gant-hi dibismig, rak
aman, klevit, ne garer
tamm guelet den o
vouza oc'h he voued.
Petra zo ar guella gan-
e-hoc'h, kik druz pe
vevin ?
Gant ar farz ez eont ho
daou.
Kemerit bara hag a-
mann, bugale.
A-oualc'h draou a zo
dira-z-ho, ne d-int ket
lent oc'h ho zamm.
Jannedik, azez aze ; n'ou-
zounn kef e pe leac'h
ez a ar pez a zebr, rak
evel a velit, va mi-
gnoun, ez eo treut evel
eur vas.
Gant ann amzer e savo
korf out-hi, mar chom
iac'h.
Ho merc'h hena eo ?
Ne d-eo ket; Marc'harit
92
COLLOQUE
plus âgée ; elle est
restée à la maison
avec Y von, mon se-
cond enfant.
Dans peu de temps vous
aurez du monde pour
travailler.
Nous en aurons besoin,
car à présent on ne
trouve pas beaucoup
de bons domestiques,
et quand on en trouve
il faut les payer cher.
Tirez le couvert, Marie.
Allons, après les Grâ-
ces, faire un tour dans
les champs.
Combien avez-vous de
journaux de terre ?
Vingt ; dix de terre la-
bourable, cinq en fri-
che, landes et bois et
deux grandes prairies
de cinq journaux
(deux hectares et de-
mi).
Votre ferme est plus
grande que la nôtre.
Aussi payons-nous plus
cher, j'en sais quelque
chose : six cents francs
de fermage et autant
de commission.
Il y a partout augmen-
tation sur les terres.
Voyez ici, nous avons
défriché environ six
zo kosoc'h ; er gear
eo choumetgant Ivon,
ann eil euz vabugale.
A-benn eunn nebeut
amzer ho pezo tud da
labourât.
Ezomm hor bezo, rak
brema ne gaver ket
kalz a vevelien vad,
ha mar d-euz unan-
bennag, e koust ker.
Distaillit, Mari.Deomp,
goude Grasou. da
ober eun dro er par-
keier.
Ped devez-arat hoc'h
eus-hu ?
Ugent;dek dindan douar
gounid, pemp jfrost
être lanneier ha koa-
jou, ha diou foennek
vraz a zo pemp devez
arat ail.
Brasoc'h eo ho kouma-
nand evit hon hini-ni.
Keroc'h ivez e paeomp
m'oarvad ; daou c'hant
skoed lizerha kemend
ail a gomission.
Kresk a zo e pep leac'h
var ann tammou
douar.
Setu du-man ni hon euz
torret var-dro c'hou-
FRANÇAIS ET BRETON.
93
journaux (trois hec-
tares) de garenne.
A-t-on augmenté le der-
nier bail que vous
avez fait ?
Nullement.
Voilà un champ qui est
bien travaillé; c'est du
froment de mars que
vous y avez semé ?
Oui, et s'il vient bien, il
rendra, je crois, beau-
coup mieux que l'au-
tre froment.
Avez ■ vous ensemencé
beaucoup de froment?
Quatre journaux (deux
hectares).
Et d'avoine ?
Un journal ou un demi-
hectare .
Vous auriez mieux fait,
il me semble, de semer
plus d'avoine dans la
prévision que les pom-
mes de terre ne soient
mauvaises.
Je voulais faire ainsi,
mais j'ai entendu dire
que les pommes de
terre seraient bonnes
cette année.
Tant mieux, mais je
crains plutôt qu'elles
ne viennent plus à
bien, car depuis qu'el-
les sont mauvaises, il
est beaucoup plus dif-
eac'h devez arata ioa
goarem araok.
Hag ez euz lakeat kresk
var-n-hoc'h el lizer
divezahoc'heuzgreat?
! tra e-bed.
Setu aze eur park zo
tieket mad ; guiniz-
meurs eo hoc'h euz
hadet ennhan ?
la, ha mar teu da vad,
e vezo, a gredann,
loc'h kals evit ar gui-
niz ail.
Kals a zouar hoc'h euz
dindan guiniz ?
Pevar devez arat.
Ha dindan kerc'h ?
Eunn devez arat.
Guelloc'h ho pije great,
a gav d'in, lakaat
muioc'h a gerc'h, enn
aoun na ve fall ar pa-
tatez.
Evel-se am boa c'hoant
da ober, anez m'am
beuz klevet lavaret e
vije mad ann avalou-
douar er bloaz-man.
Guell aze, hogen mui a
aoun am euz na zeu-
fent mui da vad, rak
abaoue m'az int fall,
ez eo kals diesoc'h
beva var ar meaz,
94
COLLOQUE
ficile de vivre à la
campagne et dans les
villes aussi, d'après ce
que je crois.
D'après l'apparence de
la récolte, il n'y aura
pas de cherté encore.
Et votre lin, Jean, en
avez-vous beaucoup ?
Un journal seulement
( demi • hectare ) que
nous garderons pour
faire de la toile.
Depuis longtemps nous
vendions notre lin en
vert et maintenant
nous avons appris à
nos dépens qu'il est
préférable de le garder.
Vous faites bien, et avant
peu d'années, les culti-
vateurs verront clai-
rement qu'ils ont plus
de perte à vendre leur
lin qu'à le mettre en
œuvre, quoiqu'il né-
cessite beaucoup de
travail. Pour ce qui
est du lin et de beau-
coup d'autres choses,
on peut dire que les
améliorations sont peu
sensibles, malgré tou-
te l'industrie des hom-
mes.
Est-ce vrai, Pierre, ce
que j'ai entendu dire ?
ha, me gred, er c'he-
riou.
Dioeh m'az eo doareet
ann eost, ne vezo ket
a gernez c'hoaz.
Hag ho lin, Iann, kals
hoc'h euz ?
Eunn devez arat hep-
ken, a zalc'himp holl
da ober lien.
A bell zo e verzemp hor
lin e glaz, ha brema
omp deuet da zeski
divar hor c'houst e tal
muioc'h hen derc'hel.
Mad a rit, hag a-benn
eunn nebeut bloave-
siou c'hoaz e vélo
• sklear ann dud divar
ar meaz ho deuz mui-
oc'h a goll o verza ho
lin eget oc'h herguea,
pegement - bennag
m'az euz kalz a labour
gant-han. Divar-benn
ann dra-man, evel
divar - benn kalz a
draou-all, e c'heller
lavaret ne d-a ket
guelloc'h - guella ar
stal, daoust da holl
ijinou an dud.
Ha guir eo am euz kle-
vet, Per, e vezo ten-
FRANÇAIS ET BRETON
On prétend que désor-
mais on fera dispa-
raître les commissions
de dessus les baux.
Il en a été question.
41. LEÇON
UN FERMIER CHEZ SON AMI
Vous avez entendu dire,
prétendez-vous , que
désormais on rayera
les commissions des
baux ?
Je crois qu'il sera diffi-
cile d'en arriver là, à
moins qu'on n'aug-
mente les fermages de
neuf ans.
Je crois que ce serait
une chose bonne à
faire, car c'est beau-
coup d'argent d'un
coup que de donner
trois cents écus (neuf
cents francs)pour rien,
à bien dire.
Nous, paysans que nous
sommes, nous en par-
lons à notre aise ;
toutefois, je ne crois
95
net hiviziken ar gom-
missionou divar ar
choumananchou ?
Eur c'heal-bennag zo
bet a gement-se, hâno
euz t ann dra-ze a zo
bet, eur ger-bennag a
zo bet lavaret divar-
benn ann dra-ze.
41.KENTEL
EUNN TIEK E Tl HE VIGNOUN
Klevet hoc'h euz, a livi-
rit, e vezo tennet
hiviziken ar gommis-
sionou divar ar c'hou-
mananchou ?
Me gred e vezo diez dont
a-benneuz ann dra-ze,
nemet kresket e ve
a-hend-all ar marc'ha-
jou nao bloaz.
Kredi a rann e ve eunn
dra vad da ober, rak
eur goall zournad ar-
c'hant eo rei dioc'h-tu
tri c'hant skoed evit
netra, kouls lavaret.
Ni, etre-z-omp tieien, a
ziviz a-oualc'h evel ma
karomp ; evelato ne
gredann ket e teufe da
96
COLLOQUE
pas que cela se fasse
si les propriétaires ne
s'entendent pas entre
eux et si ensuite ils
ne s'entendent pas
avec leurs fermiers.
Voyez donc, Jean, nous
jasons etlejourbaisse,
regardez comme le
soleil est bas.
Il est plus que temps
que je rentre au logis,
car demain il nous
faudra nous lever de
bonne heure pour
porter à monsieur
Lunvez six charretées
de bois de chêne qu'il
nous a achetées.
Combien avez-vous ven-
du la charge ?
Six écus et demi (dix-
neuf francs et cin-
quante centimes).
C'est assez cher, cepen-
dant l'hiver prochain
le bois sera plus cher
encore.
Allons - nous - en , ma
femme, et toi Jean-
nette !
Au revoir, Pierre.
Adieu, Jean, mais n'ou-
bliez pas de venir nous
voir quand quelqu'un
de vous viendra par
ici.
vad ar pez a leveromp,
ma n'en em glev ket
var gement-se ar vis-
tri hag ho merourien.
Setu zo c'hoaz, Iann, ni
a lavar hag ann deiz
a verra ; sellit pegen
izel eo ann heol.
Tremen mail eo d'in en
em denna d'ar gear,
rak var c'hoaz e ran-
kimp beza savet abred
da gas d'ann aotrou
Lunvez c'houeac'h
karrad keuneud dero
en deuz prenet digan-
e-omp.
Pegement hoc'h eus-hu
guerzet ar garg ?
C'houeac'h skoet- han-
ter.
Ker a-oualc'h eo, e ke-
ment-se er goanv a
zeu e vezo c'hoaz ke-
roc'h ar c'heuneud.
Deomp, greg, ha Janne-
dik.
Kenavezoarc'henta.Per
Kenavezo, Iann, n'an-
kounac hait, ket a-vad
da zont d'hor guelet
pa zeuio unan-bennag
ac'hanoc'h var dro
ama.
FRANÇAIS ET BRETON.
97
Peut-être ce sera avant
peu, car notre charron
demeure ici près et il
nous faudra lui dire
de venir nous faire
une charrette neuve
dont nous avons be-
soin depuis long-
temps.
Vous n'avez donc qu'une
seule charrette ?
Oui.
Nous en avons deux qui
valent autant l'une
que l'autre, c'est-à-
dire rien du tout.
Si vous voulez, je dirai
à votre charron d'aller
chez vous ?
Pas encore, car aupa-
ravant nous avons
l'intention de deman-
der à notre maître
de quoi faire une voi-
ture neuve. Il nous a
dit qu'il nous donne-
rait de quoi pour la
faire, cependant je
crois préférable de lui
demander encore, afin
que je sache quel ar-
bre il me donnera.
Bon ! bon ! comme vous
voudrez.
Adieu et portez-vous
bien.
Marteze e vezo abars
nemeur, rakhorc'hal-
vez a zo tost ama o
chou m hag a rankimp
lavaret d'ezhan dont
daobereur c'har nevez
hon euz ezomm pell
zo da gaout.
N'hoc'h euz nemet eur
c'harr eta ?
Eo da !
Daou hon euz kouls ann
eil hag egile, da lava-
ret eo, ne dalont ne-
tra.
Mar kirit me lavaro d'ho
kalvez dont d'ho ti ?
Arabad eo c'hoaz, rak
araok hon euz sonj da
c'houlenn danvez eur
c'harr nevez digant
hor mestr, en deuz
lavaret pell zo e roje
d'eomp. Evelato e
kredann guelloc'h gou-
lenn a nevez evit ma
c'houezinn pehini euz
ar guez a roio d'in .
Mad ! mad ! evel a ger-
rot.
Kenavezo ha iec'hed
d'e-hoc'h.
98
COLLOQUE
42. LEÇON
POUR DEMANDES, OFFRIR, REMERCIER
Donnez-moi un mor-
ceau de pain , ma
mère ?
Tu viens d'en avoir, tu
n'en auras pas ; va te
promener.
Pourquoi n'en aurais-je
pas puisque j'ai faim ?
Attends encore un peu
et tu en auras, si tu
ne pleures pas.
Tiens, mon ami, prends
ce croûton que te pré-
sente Jeannette.
Je n'en ai pas besoin, je
la remercie.
Qu'y a-t-il de nouveau,
oñ voit tout le monde
courir ?
Je ne sais.
Peut-être courent-ils ça
et là, comme les bes-
tiaux quand la mouche
les pique à la queue.
Que ferais-ïu, dis-moi,
s'il te fallait apprêter
à dîner pour sept gar-
çons dans une coque
a d'oeuf?
Ètes-vous encore au lit?
Votre père est-il levé ?
42. KENTEL
EVIT GOULENN, KINNlG, TRUGAREKAAT
Roit d'in eunn tamm
bara, va mamm.
Emoud o paouez kaout ;
n'as pezo ket, ke da
c'hriat da voutou.
Perak n'em be-me ket,
p'am beuz naoun ?
Gortoz eur pennadik
c'honz hag ez pezo, ia
ma ne ouelez ket.
Dal va mignoun, eunn
tamm kreun bara di-
gant Jannedik ?
N'am euz ket ezomm,
he zrugarecat a rann.
Petra zo a nevez, ma
vêler ann holl o redek?
Ne c'houzounn ket.
Marteze ez eont a bres-
kign, evel ar zaout pa
grog ar moui enn ho
lostou.
Petra rafez, lavar d'in,
ma ve red d'id aoza
boed a-oualch da zeiz
paotr enn eur glosen-
vi ?
En ho kuele emoc'h-hu
c'hoaz ?
Savet eo ho tad ?
FRANÇAIS ET BRETON.
Avez-vous fait ce que je
vous avais dit de faire?
Où est le chemin de tra-
verse ?
Pourquoi me parlez- vous
breton ?
Voulez-vous du mou-
ton ?
Je vous remercie.
Je vous donnerai quel-
que chose de bon.
Que me donnerez-vous?
Des fraises plein une
feuille de chou.
Je préfère les poires et
les pommes.
Avez-vous assez bu ?
Avez-vous assez mangé ?
En voulez-vous encore?
Avez-vous bien diné ?
As-tu froid ?
Où a-t-il mis le panier?
As-tu entendu ce qu'il
nous a dit ?
>ue lui dites-\'
ous ?
Qu'avez - vous dit au
sujet de son père ?
J'ai entendu dire qu'il
était mort.
Great hoc'h eus-hu ar
pez am boa lavaret
d'e-hoc'h ober ?
Peleac'h ema ann hent-
treuz ?
Perak e komzit-hu bre-
zounek ouz-in ?
Kik maout ho pezo-hu?
Ho trugarekaat a rann.
Rei a rinn d'e-hoc'h
eunn dra vad bennag.
Petra root-hu d'in ?
Eur gaolennad sivi.
Guell e kavann ar per
hag ann avalou .
Efet hoc'h eus-hu ho
koualc'h ?
A-oualc'h hoc'h eus-hu
debret?
C'hoaz ho pezo-hu ?
Leinet mad hoc'h eus-
hu ?
Riou ec'h euz-te ?
Peleac'h en deus-hen
lakeat ar baner ?
Klevet ec'h euz-te ar
pez en deuz lavaret
d'eomp ?
Petra a lavarit-hu d'ez-
han ?
Petra hoc'h eus-hu lava-
ret divar - benn he
dad ?
Klevet am euz lavaret e
voa maro.
100
COLLOQUE
Quand l'avez- vous en-
tendu dire ?
Que dit-il ?
Que dit-elle ?
Que lui a-t-elle dit ?
Que t'a-t-il dit ?
Le connaissez- vous ?
La connaissez-vous ?
M'a-t-il oublié ?
Les connaissez-vous ?
Me connaissez-vous ?
Ne me connaissez-vous
pas ?
J'ai oublié votre nom .
Vous voyez-vous ?
Quand verrez-vous mon-
sieur Pierre ?
Quelle heure est-il, s'il
vous plaît ?
Savez- vous quelle heure
il est ?
Ne savez-vous pas quelle
heure il est ?
Dites-moi quelle heure
il est ?
Votre père vit-il ?
Avez-vous encore votre
père et votre mère ?
Combienavez-vous d'en-
fants ?
Combien a-t-il de frè-
res ?
Quel âge as-tu ?
Peur hoc'h eus-hu kle-
vetlavaret ann dra-ze?
Petra a lavar-hen ?
Petra a lavar-hi ?
Petra e deus-hi lavaret
d'ezhan ?
Petra edeus-hen lavaret
d'id?
Anaout a rit-hu anez-
han?
Anaout a rit-hu anezhi?
Va ankounac'heat en
deus-hen ?
Ho anaout a rit-hu ?
Va anaout a rit-hu ?
Na anavezit - hu ket
ac'hanoun ?
Ankounac'heat am beuz
hoc'h hano.
En em velet a rit-hu ?
Pegouls e velot-hu ann
aotrou Per ?
Ped heur eo, mar plij ?
C'houi a c'hoar ped heur
eo?
Ne c'houzoc'h-hu ket
ped heur eo ?
Livirit d'in ped heur eo?
Ha beo eo ho tad ?
Ho tad hag ho mamm
hoc'h eus-hu c'hoaz ?
Ped bugel hoc'h eus-
hu ?
Ped breur en deus-hen ?
Pe oad ec'h eus-te ?
FRANÇAIS
Quand irez-vous à la
campagne ?
J'aime les gens de la
campagne.
Il faut remercier Dieu
pour tous ses bien-
faits.
Si vous voulez, Margue-
rite, me donner un
franc j'irai vous cher-
cher pour cinquante
centimes de tabac.
Non pas ; tiens, voilà
cinquante centimes et
rapporte-moi pour un
franc, de tabac .
Combien y a-t-il d'ici
chez vous ?
Y a-t-il longtemps que
vous n'êtes allé en
ville ?
Il y a environ quinze
jours.
Si vous voulez vous
monterez dans la voi-
ture, cela sera plus
commode que de mar-
cher?
Dites-moi où demeure
votre père ?
Dans la Grand' Rue, dans
la maison en pierres
de taille qui a été bâtie
il n'y a pas longtemps,
à gauche en descen-
dant.
Je suis venu vous de-
mander un remède
ET BRETON.
101
Pegoulz ez eot-hu var ar
meaz ?
Karet a ran ann dud
divar ar meaz.
Red eo d'e-hoc'h truga-
rekaat Doue evit he
oll vadelesiou.
Mar kirit, Mac'harit, rei
pevar real d'in-me,
me ielo da gerc'hat
dek guennegad vutun
d'e-hoc'h ?
Nann, nann ; dell dek
guennek ha digas pe-
var realad d'in.
Pegeit zo ac'hann d'ho
kear ?
Pell zo n'hoc'h ket bet
e kear ?
Pemzek dervez-bennag
zo.
Mar kirit e teuot er
c'harr, easoc'h e vezo
d'e-hoc'h eget baie ?
Liviritd'in peleac'h ema
o choum ho tad ?
Er ru Vraz, en ti mean-
benerez a zo savet
n'euz ket pell, a gleiz
pa'z eer d'an traon.
Deut ounn da c'houlenn
digan-e-hoc'h petra a
6*
102
COLLOQUE
pour mon mal de
gorge.
Prenez des touffes d'é-
pine, buvez de cette
tisane et vous serez
vite guéri.
C'est donc un bon re-
mède ?
Vous pouvez m'en croire,
il n'y a rien de meil-
leur pour le mal de
gorge, je vous le jure.
Soyez béni par Dieu
autant que je vous re-
mercie.
43. LEÇON
LE BEAU PARLEUR
F'rançois. — Toi, Pier-
re, qui es instruit,
pourrais-tu me dire
pourquoi le temps est
si mauvais chaque an-
née? Dans l'été vient
l'hiver ; au lieu du
printemps nous avons
l'automne.
Pierre. — Dieu seul
pourrait dire pour-
quoi. Pour moi je ne
dirai pas comme toi ;
je trouve cependant
que le monde est
tourné à l'envers. Je
ve mad da ober oc'h
va foan gouzouk.
Kemerit bodoudrez, efit
dour divar-n-ho hag
e viot pare hep dale.
Eul louzou mad eo 'ta ?
Va c'hredi a c'hellit,
n'euz netra guelloc'h
oc'h ar boan c'hou-
zouk, m'hen tou.
Ra viot binniget gant
Doue, evel ma truga-
rekaan ac'hanoc'h.
43. KENTEL
.VM,\ TEOD KAIII
Fangh. — Te, Per, a zo
desket mad, ha lava-
ret a c'hellfez d'in-me
perak ez eo ker fall
ann amzer pep bloaz ?
Enn hanv e teu ar
goanv; e leac'h ann
amzer-nevez ann dis-
karr.
Per. — Nemet Doue a
lavarfe d'id perak.
Evidoun-me ne livi-
rinn ket evel d-oud;
kaouta ra d in evelato
eo troet ar bed, var
ann tu enep. N'ounn
FRANÇAIS
ne suis pas bien vieux
encore <;t je me sou-
viens pourtant parfai-
tement d'avoir vu le
temps chaud en été,
froid en hiver et tiè-
de au printemps
François. — Quelque
grande chose arrivera
bientôt, je crois, si
cela ne va pas mieux
avant peu. Je ne sais I
ce qui arrivera et
pourtant je suis si
tourmenté que je crois !
que les autres sonl
comme moi, et qu'il
me semble voir les
oiseaux sur la bran-
che, tournant la tête j
autour d'eux, avant |
de prendre leur vol. ;
Pierre. — Il ne faut pas j
t'effrayer de la sorte ; ;
le monde tourne bien,
la main de Dieu le j
conduit. Sois tran- j
quille, avant que le j
ciel ne tombe sur ta I
tête, tu auras le temps j
de fuir.
François. — Tu en par-
les à ton aise. Si tu
étais dans un bateau,
au milieu des rochers,
sans rame ni gouver-
nail pour te diriger à
droite et à gauche,
ET BRETON. 103
ket goal-goz c'hoaz
hag em beuss sonj mad
evelato davelete veze
toinm ann hanv, ien
ar goanv ha klouar
ann nevez amzer.
Fangh. — Eunn dra-
bennaga vraz a c'hoar-
vezo hep dale, a gre-
dann, ma ne d-a ket
guelloc'h ar stal abars
nemeur. Ne c'hou-
zounn ket petra, hac
evelato ez ounn ken
nec'het ma kredann
ez eo ar re ail evel-
d-oun, ha makav d'in
gueletal labouz zo var
ar brank o trei he
benn da zellet en dro,
araok nijal.
Per. — Arabad eo d'id
kaout kement-se a
spount : rod ar bed a
dro mad, dourn Doue
zo hoc'h he gas. Kea
atao, araok ma kouezo
ann env var da benn,
ez pezo amzer da de-
c'het.
Fanch. — Telavara-ou-
alc'h. Ma vez-te enn
eur vag e-touez ar
c'herrek, hep roenv na
stur d'as kas a zeou
nag a gleiz, ha dibre-
der e vez-te mar kle-
104
COLLOQUE
serais-tu sans inquié-
tude si tu entendais
souffler le vent et si
tu voyais s'élever les
coup de mer, serais-
tu sans inquiétude
parce que tu as près
de toi un bon rameur
ou un bon pilote ?
Pierre. — On doit souf-
frir ce qu'on ne peut
empêcher. A quoi bon
avoir peur ; ce qui doit
arriver n'arrivera ni
plus tôt ni plus tard.
François. — Cela est
vrai ; cependant tu
aurns beau faire tu ne
m'empêcheras pas, ni
les autres non plus,
d'être tourmenté. Je
n'ai pas beaucoup
d'esprit et pourtant
il me semble que
le monde tournerait
mieux si les hommes
savaient éviter les ro-
chers, ou si tu aimes
mieux, s'ils allaient
plus droit dans leur
chemin. Mon grand-
père disait parfois: le
vent fait prendre le
feu, le feu fait bouil-
lir l'eau ; méfiez-vous
du vent. Il disait aus-
si : le fer aig-uise le
fez ann avel o voudal
hag an tarsiou m or o
sevel enn dro d'id,
var zigarez m'az euz
gan-ez eur roenver
pe eur sturier mad ?
Per. — Lezel a ranker
ar pez n'euz den evit
miret. Na petra dalv
d'id kaout aoun, ne
vezo ar pez a vezo nag
abretoc'h, na diveza-
toc'h.
Fanch. — Ann dra-ze
zo guir, evelato kaer
az pezo ne viri ket
ouz-in da veza nec'het,
nag ar re ail kenne-
beut. N'em beuz ket
kalz a spered hag e
kav d'in evelato mar
trofe ann dud ho stur
divar ar c'herrek, pe,
mar d-eo guell, ma'z
afent eeunoc'h gant
ho hent, e kredann e
trofe ivez rod vraz ar
bed guelloc'h aze vai-
lle zu. Va zad koz a
lavare gueach a veze :
ann avel a laka ann
tan da gregi, ann tan a
laka ann dour da vir-
vi ; dioualit oc'h ann
avel. Lavaret a rea
FRANÇAIS ET BRETON.
105
fer; faites qu'il ne
coupe pas !
Pierre. — A t'entendre,
les choses de la terre
montent en haut com-
me les couvreurs sur
une maison.
François. — Tu dis
vrai, Pierre ; en vo-
yant la girouette, on
sait d'où vient le vent.
La connaissance des
hommes montre celle
du temps entièrement
semblableaujourd'hui.
44. LEÇON
CONVERSATIONS DE TOUTES SORTES.
Je vous dirai ce qui me
passe par la tête.
Oùdinerons-nous?
Nous dînerons à Mor-
laix.
Est-ce un village ?
C'est une petite ville.
Sommes-nous arrivés ?
Oui, nous y voilà.
Tant mieux.
J'avais grand hâte d'ar-
river.
Je suis extrêmement
fatigué.
c'hoaz : ann houarn a
lemm ann houarn ;
miritout-hand'a drou-
chat !
Per. — Dioc'h da gle-
vet, e pign d'ann huel
traou ann douar evel
toerien vao eunn ti.
Fangh. — la, Per guir
a lèverez; dioc'h gue-
letarviblenec'h ouzer
dioc'h pe du e teu ann
avel, dioc'h anaout
ann dud e vêler ann
amzer, heveleb ez int
hirio.
44. KENTEL
PEP SEURT DIVISIOU.
Me a lavaro d'e-hoc'har
pez a dro em penn.
Peleac'h e leinimp-ni ?
Ni a leino e Montrou-
lez.
Eur vilajen ef-hi ?
Eur gear vihan eo.
Arruet omp-ni ?
la, bez' ez omp.
Guell aze.
Mail braz e voa gan-en
aruout.
Skuiz-maro oun.
106
COLLOQUE
Faites mes compliments
à votre mère.
Je n'y manquerai pas.
Portez cette lettre à la
poste.
Le courrier est-il ar-
rivé ?
Allez à la poste.
En venez-vous ?
Y a-t-il des lettres pour
moi.
Combien avez - vous
payé?
Un franc.
Monsieur Leven vient
de mourir.
Vous me surprenez.
De quelle maladie est-il
mort?
D'une fièvre chaude.
Quand sera-t-il enterré?
Demain soir.
A quelle heure ?
A sept heures.
Avait-il des enfants ?
Qui vous l'a dit ?
Je l'ai entendu dire.
Sa femme vit-elle en-
core ?
Elle est très-malade en
ce moment.
Son fils a été très-ma-
lade.
Le connaissez-vous?
Connaissez - vous son
mari ?
Gritva gourc'hemennou
d'ho mamm.
M'her graio, obéra rinn.
Kassit al lizer-ze d'ar
post.
Ha deuet eo ar post ?
It d'ar post.
Ac'hano e teuit-hu ?
Halizeriou zo evid-oun?
Peguement hoc'h eus-hu
paeet ?
Pevar real.
Ann aotrou Leven a zo
o paouez mervel.
Souezet ounn gant-ze.
Gant pe seurt klenved
ef-hen maro ?
Gant ann dersien domm.
Peurevezolekeaterbez?
Varc'hoaz da noz.
Da bed heur ?
Da zeiz heur.
Bugale enn doa-hen ?
Piou en deuz lavaret
kement-se d'e-hoc'h?
Klevet am euz lavaret
ann dra-se.
He c'hreg beo ef-hi
c'hoaz ?
Klanv braz eo brema.
Goall glanv eo bet he
vap.
Ile anaout a rit-hu ?
Anaout a rit-hu lie l'ried?
FRANÇAIS ET BRETON
107
Jeleconnaispourl'avoir
vu.
Je ne le connais pas.
Avait-il de la fortune ?
Il était à l'aise.
Où clemeurail-il?
Ici près.
Où êtes-vous allé depuis
deux ans ?
J'ai été à Paris.
En venez-vous ?
Je viens de Rennes.
Y parle-t-on bien ?
On dit que c'est une
belle ville.
Très-belle.
Y a-t-il beaucoup de
commerce ?
Beaucoup.
Combien de temps y
avez-vous passé t
Deux mois.
Y a-t-il beaucoup de
Bretons à Rennes ?
Il y a des marchands.
Sont-ils riches ?
Quelques-uns.
L'air y est-il bon.
Assez bon ?
Je suis revenu par Nan-
tes.
Que dites-vous de Nan-
tes ?
C'est une grande ville.
Ile anaout a rann her-
vez e velet.
Ne anavezann lcet anez-
han.
Madou enn doa-hen ?
Enn lie eaz edo.
Peleac h edo o choum ?
A ma tost.
Peleac' h hoc'h-hu bet
abaoue daou vloaz-zo ?
E Paris ouun bet.
Hag ac'hano e teuit-
hu?
Euz a Roazon e teuann.
Komz mad e reer eno?
Eur gear gaer eo, a la-
var an dud.
Kaer meurbed.
Guerz braz a zo en-hi ?
Braz meurbed.
Pegeit amzer hoc'h
euz-tu tremenet en-
hi ?
Daou via.
Ha kalz a Vretouned a
zo e Roazon ?
Bez' ez euz marc'hadou-
rien.
Pinvidik int-hi ?
Darn anezho.
Ear vad zo e kear ?
Mac! a-oualc'h.
Dre Naoned ounn deuet.
Petra livirit euz a Nao-
ned ?
Eur gear vraz eo.
108
COLLOQUE
Est-elle proche de Ren-
nes ?
Il y a cinquante lieues
entr'elles.
Avez - vous rapporté
quelque rareté de
Nantes?
Aucune, par ma foi.
Quand retournez-vous à
Paris ?
Dans trois semaines.
Si tôt.
Je m'y plais beaucoup .
D'après ce que l'on dit,
Paris est le Paradis
des femmes.
C'est vrai, et il est vrai
aussi que c'est le pur-
gatoire des hommes
et l'enfer des chevaux.
Avez-vous de bonne
viande en Bretagne ?
Oui, Dieu merci.
Viendrez-vous me voir
avant votre départ ?
Oui, certes.
Votre petite sœur vien-
dra-t-elle aussi avec
vous ?
On la laisse ici.
Tiendrez-vous votre pa-
role ?
Je vous apporterai quel-
que chose.
Que m'apporterez- vous ?
Tost ef-hi dioc'h Roa-
zon ?
Hanter kant leo zo être-
z-ho.
Digaset hoc'h eus-hu
eunn dra gaer-bennag
euz a Naoned ?
Tra-ebed, e-feiz.
Pegoulz ez eot-hu adar-
re da Baris ?
Abenn teir sizun aman.
Ker buan ?
Meurbed en em blijann
eno.
Hervez a lavarer, Paris
a zo baradoz ar gra-
gez.
la, guir eo ivez ez eo
purgator ar goazed
hag ifern ar c'hezek.
Kik mad hoc'h eus-hu
e Breiz ?
la, a drugarez Doue.
Dont a reot-hu d'hor
fuolet abars mont
uit ?
la, avad.
Hag ho c'hoar vihan a
zeuio ive gan-e-hoc'h ?
He lezel areerama.
Ha c'houi a zalc'ho mad
d'ho ker ?
Me a zigaso d'e-hoc'h
eunn dra-bennag.
Petra a zigasot - hu
d'in ?
FRANÇAIS ET BRETON.
109
Je ne vous oublierai
jamais.
Le temps me paraîtra
long.
Combien de temps y
serez-vous ?
Deux ans environ.
Je voudrais aller avec
vous.
Vous vous moquez.
Je ne plaisante pas.
Quand irez-vous.
La semaine prochaine.
Je vous dirai d'autres
nouvelles.
Qu'y a-t-il de nouveau
en ville ?
Monsieur Balc'h vient
de se marier.
Est-il possible ?
Quand s'est-il marié ?
Ce matin.
Est-il riche?
Connaissez - vous son
épouse ?
Est-ce un bon parti ?
Elle a deux mille livres
de rente.
Quel âge a-t-elle ?
Dix-huit ans aux pru-
nes.
Est-elle belle.
Elle est fort belle ?
Adieu, monsieur je vous
souhaite bonne santé.
Et à vous aussi, mon
ami.
Biken ne ankouna-
c'hainn ac'hanoc'h.
Ann amzer a vezo hirr
evid-oun.
Pegeit amzer e viot-hu
eno ?
Daou vloaz tost-da-vad.
Me garfe mont gant-e-
hoc'h.
Ober goap a rit.
Ne rann ket a c'hoap.
Pegouls ez eot-hu ?
Er zizun genta.
Me lavaro neventiou ail
d'e-hoc'h.
Petra zo a nevez e kear?
Ann aotrou Balc'h a zo
o paouez dimizi.
Hag ann dra-zezo guir.
Peuref'-henbet dimezet?
Ar mintin-man.
Hag hen zo pinvidik ?
Anaout a rit - hu he
bried ?
Eunn argoulou kaer e
deuz-hi ?
Daou vil lur levé e deuz.
Pe oad e deuz-hi ?
Triouec'h vloaz da vare
ar polos.
Kaer ef-hi ?
Kaer-meurbet eo.
Kenavezo, aotrou, ie-
c'hed mad d'e-hoc'h.
Ha d'e-hoc'h ive, va
mignoun.
7
110
COLLOQUE
45. LEÇON
CONVERSATIONS DE TOUTES SORTES.
J'ai du bon tabac dans
ma tabatière.
Quant à toi, tu n'en au-
ras pas.
Donnez-moi au moins
une pipe de tabac,
grand-père.
Ni prise, ni pipe de ta-
bac.
Quand je veux du tabac,
•je vais chez le mar-
chand.
Fais comme moi, mon
ami.
Quand aurais -je mes
souliers ?
Demain soir.
Nous verrons si vous
êtes de parole.
Ils seront bien faits.
Combien vous dois-je ?
Vous me devez deux
écus et trois réaux
(six francs soixante-
quinze centimes).
Vous êtes très-cher.
Oh ! non en vérité .
Combien l'aune de drap?
45. KENTEL
PEP SEURT DIVISIOU.
Me am beuz butun mad
em boestl-butun, em
zabatierenn.
Te a-vad, te n'az pezo
ket anezhan.
Dihana roit d'in eur
c'hornad butun, tad
koz.
Na friad butun, na kor-
nad-butun.
P'am euz-me c'hoant da
gaout butun, me ia da
di ar marc'hadour.
Gra evel-d-oun, va mi-
gnoun.
Peur em bezo-me va
boutou 1er ?
Varc'hoaz da noz.
Ni vélo mar d-oc'h den
a c'her.
Great mad e vezint.
Pegement a rankann
d'ehoc'h ?
C'houi a rank d'in daou
skoethapemzekguen-
nek.
Goall ger oc'h.
N'ounn ket, e guirionez.
Pegemend ar gaolennad
mezer ?
FRANÇAIS ET BRETON.
111
Je la vends onze réaux
(deux francs soixante-
quinze centimes).
Dites-moi votre dernier
prix.
Montrez-m'en d'autre.
Voici d'autre drap.
Celui-ci est meilleur que
l'autre.
Oui, ma foi.
Il n'est pas assez fort.
Chez quel marchand
irons-nous ?
Allons chez monsieur
Plok.
Dans quelle rue ?
Dans la rue Saint-Louis.
Est-ce un bon maga-
sin ?
C'est le meilleur.
Allons-y donc.
Tu viens jouer, petit
Pierre ?
Nous irons quand tu
voudras ; appelle aussi
Y von, plus nous se-
rons et mieux cela
vaudra.
A quel jeu jouerons-
nous?
A la toupie.
Je n'ai pas la mienne ;
si tu veux nous joue-
rons à la crosse ?
Ça m'est égal ; ce sera
un bon jeu pour nous
réchauffer.
M'her guerz unnekreal.
Livirit d'in ar priz di-
veza.
Diskouezit hini ail d'in.
Setu aze mezer ail.
He-man zo guell eget
egile.
la, e feiz.
Ne d-eo ket kre a-ou-
alc'h.
Da di pe seurt marc'ha-
dour ez aimp-ni?
Deomp da di annaotrou
Plok.
E pe ru ?
E ru Sant-Loiz.
Eur stal vad ef-hi ?
Ar vella eo.
Deomp di eta.
Dont a rez da c'hoari,
Perik ?
Pa giri ez aimp ; galv
Ivon ivez, ar muia
ma vezimp e vezo ar
guella.
Pe seurt c'hoari a vezo
great ?
C'hoari ar gornigel.
N'ema ket va-hini gan-
en ; mar kerez e
c'hoariimp dotu ?
Ne rann fors ; eur c'hoari
vad e vezo evit tom-
ma d'e-omp.
112
COLLOQUE
Sais-tu jouer aux car-
tes ?
Il y a long-temps.
J'ai tué une mouche au
vol avec mon sifohel.
Alors tu toucheras mon
pouce ; prends garde
à ma main.
Eh bien garçon, je t'ai
touché.
Oui, vraiment, et si je
n'avais fermé les yeux,
tu m'aurais aveuglé.
Je suis un mauvais ti-
reur.
Allons trouver Olivier
et sa sœur qui jouent
là-bas à colin-mail-
lard.
Voyons à qui arrivera
le premier !
Jette-là tes souliers si tu
veux me suivre.
Je t'atteindrai quand
bien même tu se-
rais rapide comme un
lièvre ou comme le
vent.
Il aime jouer au lieu de
travailler.
C'est un enfant gâté.
Je ne veux pas perdre
mon temps.
N'est-il pas temps d'y
aller?
Ha te a oar c'hoari 'r
chartou ?
Pell zo.
Lazet em euz gant va
sifoc'hel eur gelienen
divar nij.
Neuze e paki va biz
meud ; diouall oc'h
va dourn.
Ac'hanta, paotr, tized
oud !
la, e feiz, haganezm'am
boa serret va daoula-
gad, oann bet dallet
gan-ez.
Eur goal denner ounn.
Deomp da gaout Olier
bag he c'noar a zo o
c'hoari mouchik-dall
a-hont.
Kenti-kenta.
Taol da voutou aze, mar
fell d'id dont d'am
heul.
Ha pa vez evel eur c'had
pe ann avel, me da
dizo.
H en a gar c'hoari e-
leac'h labourât.
Eur bugel kollet eo.
Ne fell ket d'in koll ann
amzer.
Ha ne d-eo ket poent
mont di ?
FRANÇAIS ET
Attendons un peu.
J'attendrai tantque vous
voudrez.
Je ne saurais y aller.
Pourquoi donc ?
Parce que je suis ma-
lade.
Quand l'avez-vous vu ?
Il y a longtemps.
Voulez-vous venir à la
maison ?
Je n'ai pas le temps.
Tout va-t-il bien ?
Parfaitement bien.
Je me trouve mieux.
Tant mieux.
Avez-vous bien dormi
cette nuit ?
Assez bien.
Vous n'avez plus de
fièvre.
Il n'a plus de fièvre.
Comment va-t-il ?
Il est très-malade.
Il est couleur de mort.
Il est à l'agonie.
Il y a longtemps qu'il
est malade.
Quelle maladie a-t-il ?
Il est épileptique.
J'ai pitié de lui.
BRETON.
113
Gortozomp eunn ne-
beut.
Me c'hortoi kement ha
ma kerrot.
Ne oufen ket mont di.
Perak eta ?
veza ma'z ounn klanv.
Peur hoc h eus-hu gue-
let anezhan ?
Pell amzer zo.
G'houi a leur dont d'ar
gear ?
Ne dizann ket.
Brao ez a kement tra
hirio ?
Brao-braz.
En em gavout a rann
guelloc'h.
Guell aze.
Kousket mad hoc'h eus-
hu enn noz-man ?
Mad a-aoualc'h.
N'hoc'h euz mui a der-
sien.
N'en deuz muiadersien.
Penaoz a ra-hen ?
Goall glanv eo.
Liou ar maro a zo gant-
han.
Ema ennhedremenvan.
Ha pell a zo abaoue ma'z
eo klanv.
Pe seurt klenved en
deus-hen ?
Klanv eo gant ann drouk-
sant.
Truez am beuz out-han.
114
COLLOQUE
C'est pitié de le voir.
Il est très-jeune.
Tous les pauvres le pleu-
reront.
Et moi aussi.
46. LEÇON
TOUTES SORTES DE CONVERSATIONS
Vite, vite, vite ! qu'il fait
froid aujourd'hui !
Ouf, ouf, ouf ! la fumée
m'étouffe !
Eh bien, mon nigaud !
Qui diable te pique ?
Courage, garçons !
Peste! voilà du bon vin.
Soyez tranquille.
Passe ton chemin.
Retire - toi de devant
moi.
Eloignez- vous de lui.
Tais-toi ou tu t'en re-
pentiras.
Que le diable t'emporte !
Où êtes -vous allé ce
matin ?
A la mairie.
C'est un bel édifice.
J'irai demain.
Quand serez-vous
retour ?
Après-demain soir.
do
Eunn truez eo he velet.
Iaouank-flamm eo.
Ann holl re baour a
ouelo d'ezhan.
Ha me ivez.
46. KENTEL
PEP SEURT DIVISIOU.
Trumm,trumm,trumm !
hag hen zo ien hirio !
Bac' h, bac'h, bac'h !
moged a ia em zac'h !
Ahanta, Iann al leue !
Petra an diaoul a beg
enn-oud?
Dalc'hid mad, paotred !
Vertuz ! setu guin mad.
It atao.
Ke gant da hent.
Ke kuit diouz-in.
Pellait diout-han.
Tao evit ar guella.
Ann diaoul ra'z tougo !
Peleac'h hoc'h-hu bet
ar mintin-man ?
Da di-kear.
Eunn ti kaer eo.
Mont a rinn di var-
c'hoaz.
Peur e viot-hu distro ?
Goude varc'hoaz da noz.
FRANÇAIS ET BRETON.
115
A quelle heure peut-on
vous trouver chez
vous ?
Depuis sept heures du
matin jusqu'à dix.
A l'honneur de vous
revoir !
Il ne faut pas croire aux
revenants.
Va te cacher, pares-
seuse !
Dites-moi, qu'est-ce que
cela?
Je suis las de chercher :
je ne trouve pas.
Avec de la peine et du
temps on vient à bout
de tout.
Quand un jeune hom-
me a mal tourné, il ne
s'améliore pas en
vieillissant.
L'ivrognerie tue plus de
monde que ne le fait
la guerre.
Aide-toi et Dieu t'ai-
dera.
Il vaut mieux instruire
un petit enfant que de
lui amasser du bien.
Il n'y a pas de repos
sans travail, pas de
victoire sans combat.
Un homme qui s'enivre
dissipe vite le bien de
la maison.
Da bed heur ec'h heller
ho kaout er gear ?
Adalek seiz heur d'ar
mintin bete dek.
Kenavezo ann enor d'ho
kuelet !
Arabad eo d'id kredi e
tistro ar re varo da
veo.
Ke da guzet, tra didal-
vez !
Livirit d'in, petra eo
ann dra-ze ?
Feaz ounn.
Gant ar boan ha gant
ann amzer, a-benn a
bep tra e teuer.
Eunn den iaouank da
fall pa'z a, ne vella
ket evit kosa.
Ar vezventi a 4az mui-
oc'h a dud eget ne ra
ar brezel.
Laka da boan, hag e
vezi kennerzet gant
Doue.
Guell eo deski mabik
bihan eget dastum
madou d'ezhan.
N'euz ehan hep labour;
hep stourm ne vezer
ket treac'h.
Eur goaz dre'n em vez-
vi, a skarz buhan ma-
dou euz ann ti .
116
COLLOQUE
Quand la lune se lève
avant la nuit, sème
les panais le lende-
main ; quand les pois
sontchers, le froment
Test aussi.
Vivre et mourir sont
même chose pour ce-
lui qui possède Dieu.
On lui fera comme il
fera.
47. LEÇON
AU SUJET DE LA LANGUE BRETONNE.
Parlez-vous breton ?
Je parle un peu.
Y a-t-il longtemps que
vous apprenez ?
J'ai étudié un mois, deux
mois, trois mois.
Je ne sais rien encore.
Le breton est très-diffi-
cile.
Avez-vous un maître ?
Oui, j'en ai un.
Comment l'appelle - 1 -
on ?
Il s'appelle M. Jaouen.
Presque tout le monde
parle le français.
Je n'apprendrai jamais.
Pa zao al loar abars ann
noz, had ar panez . an-
tronoz ; pa vez ker ar
piz, e vez ker ar gui-
niz.
Beva, mervel zo eunn
tra d'ann hini a zo
Doue gant-han.
E-c'hiz a raio e vezo
great d'ezhan.
47. KENTEL
DIVAR-BENN AR BREZOUNEK.
Komz a rit-hu brezou-
nek?
Komz a rann eunn ne-
beut.
Ha pell zo abaoue ma
tiskit ?
Desketembeuz eur miz,
daou viz, tri miz.
Neouzounnnetrac'hoaz.
Ar brezounek a zo diez-
braz.
Eur mestr hoc'h eus-hu?
la, eur mestr am beuz.
Pe hano a reer anez-
han ?
Ann aotrou Jaouen a
reer anezhan.
Ann dud holl, kouls la-
varet, a gomz gallek.
Birviken nezeskinn.
FRANÇAIS ET BRETON.
117
Combien prenez ■ vous
de leçons par semai-
ne ?
Je prends trois leçons
par semaine.
Quel livre lisez-vous ?
Les Colloques français
et bretons.
Où les avez-vous ache-
tés ?
Chez MM. Lefournier.
Où demeurent-ils ?
A Brest, au bas de la
Grand' Rue.
Leur magasin est fort
achalandé .
Lisez-vous bien ?
Quels jours prenez-vous
leçon ?
Le lundi, le mercredi et
le vendredi.
A quelle heure ?
A sept heures du matin.
Apprenez -vous encore
le breton ?
Oui, je ne suis pas en-
core bien fort.
Il faut que j'achète les
Colloques bretons et
français.
Connaissez-vous le bre-
ton de Cornouailles ?
Pas du tout.
Je ne connais que le
Ped gueach er zizun e
teskit-hu ?
Ne zeskann nemet teir
gueach er zizun.
Pe seurt levr a lennit-
hu?
Ann Divisiou gallek ha
brezounek.
Peleac'h hoc'h eus-hu
prenet anezho ?
E-ti ann daou aotrou
Lefournier.
Peleac'h emint-hi o
choum ?
E traon ar ru Vraz, e
Brest.
Tud int hag a zo brudet
mad ho stal.
Lenn a rit-hu mad ?
Pe da zeiz e teskit-hu ?
D'al lun, d'ar merc'her
ha d'ar guener.
Da bed heur ?
Da zeiz heur dioc'h ar
mintin.
Emoc'h-huc'hoaz oteski
ar brezounek ?
la, ne d'ounn ket reiz
gant-han c'hoaz.
Red eo d'in prena ann
Divisiou brezounek
ha gallek.
Gouzout a rit-hu bre-
zounek Kerne ?
Ger e bed.
Ne ouzounn nemet iez
T
118
COLLOQUE
dialecte de Léon, de
Vannes et de Tré-
guier.
Lequel croyez-vous le
meilleur ?
Chacun estime son dia-
lecte au-dessus des
autres.
Je ne suis pas comme
certaines gens ; j'aime
mieux me taire que
d'écorcher le breton.
J'ai encore présenta la
mémoire ce qu'a dit
il y a quinze ans,
Monseigneurl'Evêque
de Quimper, au sujet
du breton .
J'écrirai ses paroles
comme il les a écri-
tes lui-même, d'après
l'orthographe de M.
Le Gonidec.
Vous pourrez lire tout
cela dans le premier
livre des annales de
la Propagation de la
Foi, traduite en bre-
ton.
Voici ses paroles :
« Nous ne croyons
pas qu'il soit sans inté-
rêt d'appeler l'attention
de nos bien-aimés coo-
pérateurs sur le soin
apporté à n'employer,
Léon, brezounek
G uenned hag hini
Treger .
Pehini a gav d'e-hoc'h
eo ar guella ?
Pep-hini a veul he iez
dreist ar re-all.
Me ne d-ounn ket evel
tud zo;guelleoganen
tevel evit kignat ar
brezounek.
Fresk beo eo c'hoaz em
penn ar pez en deuz
lavaret, pemzek vloaz
zo, ann Aotrou'n Es-
cop a Gemper divar-
benn ar brezounek.
Me a skrifo anezho evel
ma'z int bet skrifet
gant - han he - unan,
dioc'h doare skrifa
ann aotrou Le Go-
nidek.
C'houi ivez a hello ïenn
anezho er c'henta leor
euz a Vreuricz ar
Feiz.
Setu aman ar pez en
deuz lavaret :
« Ne gav ket d'eomp,
eme-z-han, e ve didal-
vez d'hor beleien muia
karet teurel evez var
ann aked ho deuz bet
ar skrivagnourien da
FRANÇAIS ET BRETON.
119
autant que possible, que
des mots appartenant à
la langue bretonne et à
suivre, pour l'orthogra-
phe, une méthode ra-
tionnel le et arrêtée. Tel le
est celle que M. Le Go-
nidec , d'accord avec
les plus anciens et les
meilleurs écrivains bre-
tons, a remise en usage
et fait prévaloir définiti-
vement.
» L'absence de toute
règle et la fréquente in-
troduction d'expressions
exclusivement françai-
ses, ôtent beaucoup de
leur charme aux ou-
vrages d'ailleurs les
plus utiles et les mieux
composés ; et nous
croyons que nos pieux
laboureurs eux - mêmes
apprécient très-bien l'é-
légance et la pureté du
langage.
» Dans quelques an-
nées, grâce à la multi-
plicité des écoles, tous,
ou du moins le plus
grand nombre, enten-
dront la langue fran-
çaise ; mais ce sera la
langue savante qu'ils
lakaat ebarz enn ho la-
bour geriou guir vre-
zounek hep- ken , ker-
kouls ha da heulia enn
ho doare skrifa eur reiz
ato hevelep hag hervez
ar skiant-vad, evel ma'z
eo ann hini a zo bet
digaset a-nevez ha le-
keat dac'hounid evit atao
var ar re ail gant ann
aotrou Gonidek hag
hen a - unan gant ar
c'hosa hag ar guella
skrivagnourien euz a
Vreiz.
» Eul levr hep reiz ha
leun a c'heriou gallek,
evit-han da veza talvou-
dek ha great mad a hend-
all, a goll kals euz he
briz ; ha kredi a reomp
e c'hoar mad hon labou-
rerien fur petra dal eur
prezek helavar ha per-
» A-benneunn nebeut
bloaveziou ac'han, gant
ann niver braz a diez-
skol a zigorer brema, e
c'houezint holl ar gallek,
pe da vihana, ann darn
vrasa anezho ; hogen ar
gallek-ze a vezo ar iez
120
parleront aux habitants
des villes ou aux per-
sonnes d'une condition
supérieure. Entre eux,
et clans leurs rapports de
tous les moments, le
breton demeurera le
langage usuel auquel ils
s'attacheront de plus en
plus, s'il est purgé de
tout alliage ; si, clans ses
productions, il substitue
aux errements capri-
cieux de chaque écri-
vain, les règles fixées
par la pratique et l'as-
sentiment des plus doc-
tes.
» L'instruction qu'ils
auront puisée dans les
écoles les rendra plus
sévères sur l'observation
de ces règles nécessaires
de toute langue écrite
ou parlée.
» Appliquons - nous
donc à les connaître et
à les observer pour pré-
venir le mépris ou la
décadence de notre pré-
cieux idiome ; car sa
conservation importe au
bien du pays ; il y a
une intime connexion
entre le langage d'un
COLLOQUE
desket, he gomz a raint
hep-ken gant ar vour-
c'hisien, pe gant eur
re-bennag a hueloc'h
stad eget-ho ; evit etre-
z-ho ho-unan, enn ho
darempredou pemde-
zieg, ar brezounek a
vezo hag a choumo ho
iez a-vepred. Derc'hel
a raint d'ezho stard-
oc'h-stard ma her gue-
lont neteat a bep kem-
meskadurez ; ma roer
d'ezho levriou kaer e
père e kavint, eleac'h
faziou faltazus pep skri-
vagnour, reiziou kom-
pezet evit mad gant ar
c'hustum ha gant asand
ann duel guisieka.
» Ann ileskadurez ho
devezo bet enn ho skol,
hograikizidikoc'h c'hoaz
da viret ar reiziou-ze pè-
re a renk da gaout ke-
ment iez a zo, pe skrifet
pe gorazet.
» Lekeomp eta hor
speredd'hodeski had'ho
heulia evit miret na
gouezo hor iez kaer enn
dismegans pe enn dis-
mantr. Kalz a dal da
vad ar vro-man derc'hel
d'ar brezounek; rak striz
eo ar skoulm a ère etre-
z-ho iez eur bobl, ann
FRANÇAIS ET BRETON
peuple et son caractère,
ses habitudes, ses mœurs
et ses croyances.
« 1 -M., Eyêqae de Quimper . ■»
Eh bien, mon ami,
que dites-vous de ce
breton ?
Le trouvez-vous bon?
Par ma foi, c'est du
bon et pur breton.
Les prêtres, je veux
dire beaucoup d'entre
eux, devraient prendre
exemple sur leur évê-
que, quand ils écrivent
ou montent en chaire
pour prêcher les vérités
de la religion aux gens
de la campagne.
Je crois aussi qu'il
serait utile à beaucoup
d'oublier quelque peu le
français pour conserver
avec les cultivateurs
dans le langage qu'ils
emploient entre eux.
J'estime qu'il y faut
prendre garde, car je
pense que la foi ne res-
terait pas longtemps en
notre pays sf le breton
disparaissait ; et à cet
égard je partage l'avis
de Monseigneur l'Evê-
que Graveran.
121
dempz euz he spered,
he c'hisiou,he vuezegez
hag he feiz.
« J h -M., Esctp Kemper. »
Ac'hanta,vamignoun,
petra a livirit divarbenn
ar brezounek-ze ?
Ha mad eo a gav d'e-
hoc'h ?
Brezounek iac'h ha
frez eo, e feiz.
Ar beleien, me lavar
ann darn vuia anezho,
a ve red d'ezho kemeret
skouer dioc'h ho eskop,
enn eur skrifa pe enn
eur bignat er c'hadoriou
da brezek guirioneziou
ar feiz d'ann dud divar
ar meaz.
Me gred ivez e ve
mad da veur a hini an-
kounac'haat ar gallek
eunn tammik-bian evit
diviz oc'h ann dieien,
e-c'hiz ma ra ar re-man
etre-z-ho.
Me gav d'in ez euz da
zioual, rab ne gredann
ket e padle pell ar feiz
enn hor bro hep ar bre-
zounek, hag e-kenver
ann dra-ze e kav d'in eo
guir ar pez en deuz la-
varet ann aotrou'n Es-
cop Graveran.
122
COLLOQUE
Puisque nous sommes
sur ce sujet, je vais vous
raconter un songe que
j'ai eu il n'y a pas long-
temps.
Un soir, vers le mois
de mai, le saint Evêque
se promenant, cherchait
dans son esprit com-
ment il pourrait faire
le plus de bien possible
aux gens de son pays.
Dans sa promenade mé-
ditative, il arriva à Loc-
Maria, et il suivait les
bords de la rivière Odet,
quand il entendit des
cris de détresse qui dé-
chiraient le cœur.
Monseigneur Grave-
ran, comme réveillé d'un
rêve, s'élance vers le
bruit en écoutant et en
regardant soigneuse-
ment autour de lui.
Bientôt il aperçoit un
vieillard suspendu à
une branche d'arbre et
à demi-englouti dans
l'eau. Sans perdre de
temps, le bon Evêque
tire sa soutane et se
précipite dans la rivière
pour sauver la vie à ce
vieillard qui n'en pou-
vait plus de fatigue et
élait sur le point d'être
englouti. Il le transporte
Pa emomp var ar
c'hraf-ze, me a zisplego
d'e-hoc'heunnhuvre am
beuz bet n'euz ket pell.
Eunn abardaez, var-
dro miz mae,ann Eskop
guen, oc'h ober eunn
dro-vale, a droe enn lie
spered penaoz e c'hellje
oberarmuiavad da dud
he vro. Enn eur vale
gant preder, ec'h arruaz
e Lok-Maria, hag e tis-
kenne gant ar ster Odet,
pa glevaz unan-bennag
o krial fors hag o c'her-
vel ; eun truez e voa
he glevet.
Annaotrou Graveran,
evel dihunet euz he
huvre, a red enn eur
zelaou hag en eur zel-
let piz enn dro d'ezhan.
Guelet a ra neuze eur
paour keaz koz a-ispill
oc'h eur brank hag han-
ter veuzet enn dour.
Dioc'h-tu ann Eskop
mad a zivisk he zouda-
nen hag a lamm enn
dourevit savetei he vuez
d'ann den koz, skuiz-
maro hag e-tal da veza
beuzet. Lakaat a ra
anezhan var ann aot
hag o velet anezhan gleb
dour-teil hag o kren a
FRANÇAIS ET BRETON.
123
sur le rivage et, le voyant
grelottant de froid, car
ses vêtements étaient
transpercés, il lui donne
les siens, ne conservant
que sa soutane, afin de
laisser ignorer ce qu'il
venait de faire.
Le vieillard, après
avoir remercié le saint
évoque, lui dit : « Vous
êtes un homme charita-
ble, et il y a longtemps
que j'ai entendu parler
de vous ; maintenant je
sais mieux que person-
ne que l'on m'a dit la
vérité. Je voudrais vous
donner un avis en té-
moignage de ma recon-
naissance ; écoutez-moi,
je vous prie.
» L'orage est sur le
point d'éclater, la vie
est courte et passe vite.
Il m'est pénible de vous
le dire : bientôt vous
sortirez de ce monde et
ce sera une grande perte
pour beaucoup et sur-
tout par la langue bre-
tonne. Mettez-la donc
en bonne voie ; faites
que vos coopérateurs ne
se trouvent pas comme
des étrangers dans leur
propre pays, recomman-
dez-leur, quand ils ins-
gant ar riou, e ro d'ez-
han he zillad, o terc'hel
hepken he zoudanen,
evit na vije guezet gant
den ar pez en doa great.
Ann den koz, goude
trugarekaat ann^ eskop
guen, a lavar : « C'houi
zo eunn den mad ; pell
zo am beuz klevet hano
ac'bauoc'h ; evit brema
a-vad e c'houzounn ervad
ned-eo gaou a lavarer.
Nemet eunn ali n'em
beuz ken darei d'e-hoc'h
evit ho madelez. Se-
laouit ac'hanoun, me ho
ped.
» Arne zo o sevel, ar
vuez a zo berr hag ann
amzer a ia buhan enn
dro. Poaniuz eo d'in her
lavaret : dizale ez eot
divar ann douar, siouaz!
Diouer e vezo da galz
ha dreist-holl d'ar bre-
zounek. Likit eta anez-
han var ann hent eeun,
grit na vezo ket ar ve-
leien evel tud divroad
enn ho bro, grit ma
prezegint d'ar bobl, evel
ma komz ar bobl he-
unan.
124
COLLOQUE
truisent^ le peuple, de
parler le langage que
parle le peuple lui-mê-
me.
» C'est la foi qui me
suggère ces pensées :
en ce pays la foi durera
tant que durera le bre-
ton.
» — Quiest-tu,ditl'E-
vêque,pour parler de la
sorte ?
» — Je suis la Foi, et
cet arbre que vous avez
vu me soutenant au ni-
veau des eaux, cet arbre
est le Breton.
» Faites donc, je vous
en supplie, que ses ra-
cines soient fortes et
saines, faites que cet
arbre soit toujours touf-
fu. Conseillez à tous et
surtout aux prêtres de
parler correctement leur
langue, et de plus, or-
donnez qu'elle soit en-
seignée auxjeunes abbés
du séminaire. Je ne
prétends pas dire que
les prêtres soient seuls
à franciser le breton :
mais, en raison de leur
haute position, ceux qui
le parlent mal lui font
plus de tort que qui que
ce soit.
» Abalamourd'ar feiz
eo e lavarann ann dra-
man d'e-hoc'h. Er vro-
man ar feiz a bado keit
hag ar brezounek ?
» — Piou oud-te,eme
ann Eskop, te a lavar
traou er c'hiz-ze ?
» — Mezo ar Feiz,hag
ar vezen-ze hoc'h euz
guelet o terc'hel ac'ha-
noun var ann dour,
hounnez zo ar Brezou-
nek.
» Grit'ta, me ho ped,
ma vezo he grisiou kre
ha iac'h, ma vezo atao
bodennet ha ledan. Aliit
d'ann holl, ha d'ar ve-
leien dreist-holl,da der-
c'hel mad d'ho iez, hag
oc'h-penn, grit ma vezo
desket ar brezounek
d'ann abaded iaouank
a zo er seminer. Evit
guir, ar veleien n'emint
ket ho-unan o penselia
ar brezounek gant koz
gallek ; evelato, enn ho
stad e roont beac'h d'ez-
han kemend ha re e-bed.
FRANÇAIS ET BRETON-
125
« Voilà ce que j'avais
à vous dire, et mainte-
nant je pars. Adieu,
peut-être nous retrouve-
rons-nous dans le Ciel. »
Le vieillard se tut, et
Monseigneur Graveran,
de retour à Tévêché, fit
cette lettre que je vous
ai donnée à lire.
Setu am beuz da la-
varet d'e-hoc'h. Me ia
brema ; kenavezo, mar-
teze ec'h en em velimp
en Env ».
Ann hini koz-ma ne
lavaraz netra ken_, hag
ann aotrou Graveran,
distro d'he eskopti, a
reaz nebeud amzer gou-
de al lizer-ze hoc'h euz
lennet.
126
COLLOQUE
VIE
DE S. CORENTIN
l 8r EYêque de Cornouailles
Bretons, entre tous
les saints, vous devez
honorer saint Corentin,
votre patron, qui après
avoir reçu le jour dans
votre pays, a vécu comme
le prophète Samuel ; sa
vie a été si sainte que
jamais personne n'eut
rien à lui reprocher.
Saint Corentin, pre-
mier Evêque de Cor-
nouailles, naquit vers
l'an 375. Ses parents
l'instruisirent de bonne
heure dans la religion
chrétienne, et Dieu, par
une grâce toute spéciale,
le préserva de tout dan-
ger pendant la guerre
que fit le roi Conan-
Mériadec aux Romains
pour les chasser de la
Bretagne, Alors saint
Corentin se voua tout
entier à Dieu, s'éloigna
du monde et se retira
dans un lieu désert, dans
un bois de la paroisse
de Plomodiern, près de
BUEZ
SANT KAORINT1N
Kenta Eskop Kerne
Bretouned, dreist ann
holl zent, e tleit enori
sant Kaorintin, ho pa-
troun, pehini goude beza
bet ganet enn ho pro,
en deuz bevet e c'hiz ar
profed Samuel ; ker san-
tel eo bet lie vuez n'en
deuz biskoaz den e-bed
kavet netra da rebech
d'ezhan.
Sant Kaorintin, kenta
Eskop Kerne, e Breiz-
Izel, a c'hanaz etro ar
bloaz 375. He gèrent a
zeskaz d'ezhan a-vianik
al lezen gristen , ha
Doue, dre eur c'hras
vraz-meurbed, hermiraz
dioc'h droug e-pad ar
brezel a reaz ar roue
Konan - Meriadek ' d'ar
Romaned evit ho c'has
kuit euz a Vreiz. Neuze
sant Kaorintin en em
lekeaz être daouarn ann
Aotrou Doue hag en em
dennaz euz ar bed ; mont
a reaz eta enn eul leac'h
distro, enn eur c'hoad
euz a barrez Plomo-
FRANÇAIS ET BRETON.
127
la montagne du Méné-
hom. Là il construisit
une cabane près d'une
fontaine et aussi une pe-
tite chapelle où il pas-
sait le jour et la nuit en
prières sans être connu
de personne. Il était fort
aimé de Dieu, qui n'ou-
blie jamais ceux qui
abandonnent tout par
amour pour lui, et il
était fortifié par sa grâce
contre le démon qui
cherchait, sans aucune
relâche, le moyen de
perdre son âme.
Comme il ne se livrait
à aucun travail corporel,
il vivait de légumes et
de pain sec, quand il en
avait. Dieu fit un miracle
pour assurer sa subsis-
tance dans sa retraite.
Il envoya un petit pois-
son qui venait chaque
matin trouver le saint
homme. Celui-ci, après
en avoir coupé un mor-
ceau pour faire son re-
pas, le jetait de nouveau
dans l'eau, et aussitôt
le poisson se trouvait
dans son entier, sans
mal aucun.
Il y avait en ce temps-
là un saint homme qui
diern, tost da Venez-
Hom. Eno e savaz eul
lojik e-kichen eur feun-
teun ; sevel a reaz ive
eunn tiek-pidi e pehini
e tremene ann deiz hag
ann noz o pidi Doue,
hep beza anavezet gant
den. Karet meurbet e
voa gant Doue, pehini
ne ankounac'ha nepred
ar re a zilez pep tra dre
garantez out-han ; kre-
veet e voa ive gant gras
Doue a-enep ann drouk-
spered pehini a glaske,
hep paouez e-bed, ann
tu da goll he ene.
O veza ne rea labour
gorf e-bed, e veve divar
louzou ha bara zeac'h,
pa veze. Doue a reaz eur
burzud evit he vaga enn
he goat : kas a reaz enn
he feunteun eur pesk
bihan pehini a zeue pep
mintin d'he gavout. Ar
zant , goude trouc'ha
eunn tam anezhan da
zibri, hen taole goude
enn dour, ha raktall ar
pesk en em gave hep
drouk e-bed hag enn he
bez.
Bez e voa enn amzer-
ze eunn den santel pe-
128
COLLOQUE
vivait dans un bois ,
proche de saint Coren-
tin ; il s'appelait Prirael.
Saint Corentin alla le
voir pour lui demander
un conseil et fut très-
bien reçu par lui. Les
deux saints passèrent le
jour à parler de la bonté
de Dieu, et la nuit sui-
vante en prières. Au
point du jour, saint Co-
rentin voulut dire la
messe, et saint Primel
alla chercher de l'eau à
une fontaine qui était
un peu loin de son er-
mitage. Comme il tardait
à revenir, saint Corentin
alla à sa rencontre et il
vit le saint homme ve-
nant à pas lents et mar-
chant avec peine, car il
était boiteux et très-
vieux. Saint Corentin en
le voyant eut pitié de
lui et pria le Seigneur
de lui donner de l'eau
dans un lieu plus rap-
proché de son ermi-
tage. Dieu écouta sa
prière et fit jaillir une
source auprès de sa ca-
bane.
Sa réputation de sain-
teté s'étant répandue
dans tout le pays, deux
saints personnages vin-
hini a veve enn eur
choad, tostdazant Kao-
rintin ; Primel he hano.
Sant Kaorintin a ieaz
d'he velet evit goulenn
kuzul digant-han hag
eunn digemer ar
guella en doe digant-
han. Ann daou zant a
dremenaz ann deiz o
komz euz a vadelez Doue
hag ann noz var-lerc'h
o pidi. Dac'houlou-deiz,
sant Kaorintin afalvezaz
d'ezhan lavaret ann ofe-
renn, ha sant Primel a
ieaz da gerc'hat dour
da eur feunteun a voa
pellik dioc'h he lojik.
Evel ma talée da zont,
sant Kaorintin a ieaz var
he arbenn hag a velaz
ar zant o tont goustadik
ha beac'h d'ezhan o vale,
rak kamm ha koz-braz
e voa. Sant Kaorintin
oc'h he velet, en doe
truez out-han hag a be-
daz ann Aotrou Doue da
rei dour d'ezhan tostoc'h
d'he lojik. Doue a ze-
laouaz he bedenn hag a
lekeaz da zevel eunn
eienen e-kichen he lojik.
Ar vrud euz he zante-
lez o veza eat dre ar vro,
daou den zantel a zeuaz
d'he velet hac a oe di-
FRANÇAIS ET BRETON.
129
rent le visiter et furent
très - bien accueillis.
Comme il n'avait dans
sa cabane qu'un peu de
farine, Dieu fit un mi-
racle pour lui procurer
de quoi offrir à ses fidè-
les serviteurs. C'estain-
si que saint Corentin
étant allé chercher de
l'eau à sa fontaine, y
trouva une grande quan-
tité d'anguilles dont il
prit quelques-unes pour
laire un repas à ceux
qui étaient venus le voir.
A quelque temps de
là, le roi Gralon étant
en chasse dans la forêt
de Névet, paroisse de
Plomodiern, et s'étant
égaré, ne pouvait plus
trouver une issue pour
sortir du bois. Les gens
de sa suite couraient çà
et là pour trouver le
chemin ; mais ils avaient
beau faire, ils ne le trou-
vaient pas ; ils avaient
grand'faim.
Le roi, qui cherchait
comme les autres, aper-
çut la cabane du saint
et s'y achemina. Il des-
cendit de cheval et de-
manda au saint person-
nage s'il ne pourrait pas
procurer quelque nour-
gemeret mad gant-han.
» veza n'en doa ar zant
enn he lojik nemet eunn
nebeut bleud, Doue a
reaz eur lrarzud evit rei
peadra da zibri d'he zer-
vicherien féal. Sant Kao-
rintin eta o veza eat da
gerc'hat dour d'ar feun-
teun, a gavaz enn-hi
kalz a ziliou hag a ba-
kas eunn nebeud mad
anez-ho da rei da zibri
d'ar re a ioa deuet da
velet anezhan.
Eunn nebeut amzer
goude, ar roue Gralon,
enn eur chaseal e-kreiz
koat À'evet, e parrez
Plomodiern, o veza faziet
var he hent, ne oa ket
evit dont a-benn da vont
er-meaz euz ar c'hoat.
Ann dud a ioa oc'h heul
ar roue, a rede tu-man
tu-hont da glask ann
hent mad ; hogen, kaer
ho doa, n'her c'havent
ket ; naonn braz ho doa.
Ar roue, enn eur glask
evel ar re ail, a velaz
lojik ar zant hag a ieaz
di. Disken a reaz divar
he varc'h hag e c'hou-
lennaz digant ann den
zantel hag henac'hellje
rei d'ezhan ha d'he dud
130
COLLOQUE
riture à lui et à ses
gens. Attendez un peu,
dit saint Corentin, je
vais aller vous chercher
de quoi manger. — Il
alla donc à la fontaine,
coupa un morceau sur
le dos du poisson et le
remit au cuisinier du
roi. Celui-ci, en se mo-
quant du saint homme,
prit le morceau de pois-
son qui devint tout d'un
coup assez gros pour
faire le repas du roi et
de sa suite.
Le roi Gralon se jeta
aux pieds du saint et
lui donna une grande
habitation et aussi le
bois où il avait fixé sa
demeure, dans la parois-
se de Plomodiern. Saint
Corentin convertit cette
maison en abbaye où il
rassembla un grand
nombre de religieux qui
y vivaient saintement.
Parmi ses disciples, et
au premier rang, on cite
Guénolé, Tugdin et Ja-
kut, qui devinrent abbés
de trois grands monas-
tères.
Quelques années
eunn tamm bennag da
zibri. Gortozit eunn ne-
beut, eme ar zant, ha
me ielo da glask boed
d'e-hoc'h. — Sant Kao-
rintin a ieaz eta d'ar
feunteun, a droc'haz
eunn tam divar gein ar
pesk hâg a roas anezhan
da geginer ar roue.
He-man enn eur c'hoar-
zin goap oc' h ar zant, a
gemeraz ann tamm
pesk pehini a greskaz
enn eunn taol hag a voe
a-oualc'h anezhan evit
ar roue hag ann dud a
ioa oc'h he heul.
Ar roue Gralon en em
daolaz da dreid ar zant
ha^ a roaz d'ezhan eunn
ti braz-meurbed hagive
ar c'hoat m'az edo o
choum en-han, e parrez
Plomodiern. Sant Kao-
rintin a zavas eunn
abatti er maner en doa
bet digant ar roue hag
a zastumaz eul lod braz
a venec'h père a veve
eno evel tud santel. E-
touez he ziskibled ha
dreist ar re ail, ez euz
hano a zant Guenole,
Tugdin ha Jakut, père a
zeuaz da veza abaded e
teir abatti vraz.
A-benn eur bloaz-ben-
FRANÇAIS ET BRETON.
131
après, le roi entreprit
de fonder un évêché
à Quimp.er et désigna
saint Corentin pour cette
nouvelle dignité. Le roi
le lit venir et l'envoya à
Tours pour y être sacré
par l'archevêque saint
Martin.
Quand le saint homme
revint à Quimper, le roi
et sa cour le reçurent
en grande cérémonie.
Saint Corentin s'assit
sur son siège et dit la
messe épiscopale. Le
lendemain il sacra com-
me abbés ses saints
disciples etréserva Gué-
nolé pour l'abbaye de
Lande vennec, que le roi
Gralon fit élever peu de
temps après.
Ce roi, rempli de l'a-
mour de Dieu, indé-
pendamment de ce qu'il
avait donné au saint
évêque, fit élever la ca-
thédrale et arrenta plu-
sieurs chanoines. Alors
il se retira dans la gran-
de ville d'Is,pour laisser
la ville libre à saint
Corentin.
Le saint évêque con-
nag goude, ar roue Gra-
lon a fellaz d'ezhan sevel
eunn eskopti e Kemper
hac a lakeaz sant Kao-
rintin da eskop enn es-
kopti nevez-ze ; hag o
veza he c'halvet da zont
d'he gaout, e kasaz anez-
han da Dours evit beza
sakret gant ann arc'hes-
kop sant Martin.
Pa zistroaz ar zant da
Gemper, ar roue hag
he dud a zigemeraz
anezhan gantlidou braz,
ha sant Kaorintin a aze-
zaz var he gador hag a
lavaraz ann oferen evel
eskop. Antronoz e sa-
kraz abaded he ziskibled
santel hag e viraz sant
Guenole evit abatti Lan-
devennek, pehini a oe
savet gant ar roue Gra-
lon eun nebeut amzer
goude.
Ar roue-ze, leun a
garantez evit Doue,oc'h-
penn ar pez en devoa
roet d'ann eskop santel,
a lekeaz sevel ann iliz-
veur hag a leveaz meur
a chaloni. Neuze ec'h
en em dennaz d'ar gear
vras a Is, evit lezel kear
frank gant sant Kao-
rintin .
Ann eskop santel a
132
COLLOQUE
fera les ordres sacrés à
plusieurs saints person-
nages de son évêché pour
en faire des curés.
Après avoir rempli
ses fonctions pendant
plusieurs années, saint
Corentin mourut le 12
décembre de l'an 401.
Son corps fut transporté
dans la cathédrale où
une foule de gens vin-
rent de tous Tes côtés
pour le voir et baiser
son saint corps. Les
malades y venaient et
étaient guéris : les
muets, les sourds, les
boiteux et les aveugles
étaient également gué-
ris ; ceux qui étaient
possédés du démon
étaient tirés de peine ;
enfin un grand nombre
d'autres miracles eurent
lieu en témoignage de
sa sainteté.
Sa dépouille mortelle
fut déposée dans un cer-
cueil et placée au centre
de la cathédrale, vis-à-
vis le maître-autel, où
se manifestèrent beau-
coup de miracles.
Ce saint corps resta
à Quimper jusqu'en l'an
878, époque de l'inva-
sion des Normands dans
roaz ann urzou sakr da
veur a zen santel euz he
eskoptievitho lakaat da
bersouned.
Goude beza great he
garg e-pad meur a vloa-
vez, sant Kaorintin a
varvazd'ann daouzekved
deiz a viz kerzu,er bloaz
pevar-c'hant-unan. He
gorf a voe douget d'ann
ilis-veur ha kalz a dud
a deuaz euz a bep korn
ar vro da velet ar zant
ha da boket d'he gorf
santel. Ann dud klanv
a iea di hag abaree; ar
re vud, ar re vouzar, ar
re gamm hag ar re zall
a baree ive ; ar re goun-
naret gant ann drouk-
spered a ioa diboaniet,
ha meur a vurzud ail a
c'hoarvezazevitdiskouez
santelez Kaorintin.
He gorf a voe lekeat
er bez e-kreiz ann iliz-
veur, dirak ann aoter
vraz, ha meur a vurzud
a c'hoarvezaz eno.
Ar c'horf santel-ze a
choumaz e Kemper be-
teg ar bloaz 878, enn
amzer ma teuaz ann
FRANÇAIS ET BRETON.
133
le pays de Cornouailles.
Alors les prêtres de
Quimper se retirèrent à
Tours et emportèrent
avec eux les reliques de
leur église et principa-
lement le corps de Saint-
Corentin qui fut mis
dans l'église de Saint-
Martin. Depuis ce temps,
il fut transporté à Noir-
moutier, où on le con-
serve avec la plus grande
ferveur.
Normaned e Bro-Kerne.
Neuze beleien Kemper
en em dennaz da Dours
hag a gasaz gant-ho re-
legou no iliz ha dreist
pep tra korf sant Kao-
rintin pehini a oe lekeat
e iliz Sant-Martin. Dou-
get eo bet abaoue da
Nermouster, e peleac'h
e virer anezhan gant
eunn doujans ar vrasa.
134
COLLOQUE
SAINT POL
PREMIER ÉVÊQUE ET PATRON
de l'Évêehé de Léon
Saint Pol, surnommé
Aurélien, était natif de
l'Angleterre. Ses pa-
rents, gens vertueux,
l'envoyèrent de bonne
heure à l'école d'un saint
homme, appelé Ildut,
qui lui-même avait été
disciple de saint Ger-
main.
A l'âge de quinze ans,
saint Pol se retira dans
un lieu désert, loin des
hommes. Là il vivait
dans une grande sain-
teté, passant tout son
temps à prier Dieu et à
méditer toutes ses œu-
vres.
Après avoir reçu les
ordres sacrés, il choisit
douze prêtres avec les-
quels il vivait dans la
plus grande sainteté.
Chaque jour il disait la
sainte messe avec une
onction et une foi des
plus vives. Il vivait avec
un peu de pain d'orge
SANT POL
KENTA ESKOP HA PATROUN
euz a Eskopli Léon
Sant Pol, leshanvet
Aurelian, a voa ginidik
euz a Vro Zaoz. He gè-
rent, tud fur ha mad, a
lekeaz abred anezhan
er skol e ti eunn den
santel meurbed, hanvet
Ildut, pehini a voa bet
he-unan diskibl sant
Jermen.
D'ann oad a bemzek
vloaz, sant Pol en em
dennaz enn eul leac'h
distro, pell dioc'h tud
ar bed ; eno e veve evel
eur zant, enn eurdremen
he holl amzer o pidi
Doue hag ho sonjal enn
he holl oberiou.
Goude beza bet ann
urzou sakr, e kemeraz
gant-han daouzek belek
gant père e veve enn
eur zantelez vraz-meur-
bed. Bemdez e lavare
ann oferenn zantel gant
eunn doujans ha gant
eur feiz ar brasa. Beva
a rea gant eunn nebeut
FRANÇAIS ET
et d'eau, et parfois il
passait tout le jour sans
manger ni boire.
Le roi d'Angleterre,
ayant entendu parler
de sa sainteté, voulut
le voir et envoya des
émissaires pour îe cher-
cher. Le saint vint au
palais du roi et fit là
beaucoup de bien par-
mi les grands et les
gens du peuple, tant
par ses instructions et
sa vie sainte que par
ses sermons qui étaient
pleins de foi et de dé-
votion.
Après cela, sur un
avertissement qui lui
fut donné par un ange,
il traversa la mer et
vint en Bretagne pour
y prêcher l'Évangile.
Comme il avait une
sœur qui était religieuse
dans un couvent" situé
sur le rivage, il ne
voulut pas passer sans
la voir. Pendant qu'il
conversait avec sa soeur,
celle-ci lui apprit que
les religieuses étaient
fort dérangées par le
bruit que faisait la mer.
Le saint ayant fait sa
prière à Dieu, ordonna
breton. 135
bara heiz ha dour, hag
aliez e tremene ann deiz
hep dibri nag efa.
Roue Bro - Zaoz , o
veza klevet hano euz he
zantelez, a falvezaz d'ez-
han he velet, hag a
gasaz tud d'he glask. Ar
zant a deuas da balez
ar roue hag a reaz eno
eur mad braz-meurbed
e-touez ar re vras hag
e-touez ar bobl, ken
dre he genteliou hag
he vuez santel, ken dre
he brezegennou a ioa
leun a feiz hag a zoujans
Doue.
Goude-ze, hervez ann
ali a ioa bet roet d'ez-
han gant eunn eal, e
tremenaz ar mor evit
dont e Breiz da brezek
ann Aviel. Evel m'en
doa eur c'hoar leanez
enn eur gouent var aot
ar mor, ne fellaz ket
d'ezhan tremen e-biou
hep he guelet. Endra
ma tivize gant he c'hoar,
hou-man a roaz d'ezhan
da anaout peger braz
oa ann diezamant a rea
d'al leanezed ar mor
gant lie drouz.
Ar zanto vezagreat he
bedenn da Zoue, a lava-
136
COLLOQUE
à la mer de se retirer,
et depuis ce temps-là
elle se trouva à distance
du couvent. Il resta
quelque temps dans l'île
d'Ouessant, où il y avait
encore beaucoup de
païens, tant était grand
son zèle pour le salut
de leurs âmes. Il tra-
vailla avec ses douze
disciples à leur ensei-
gner les mystères de la
foi, et parvint à les
convertir par la vertu
que Dieu donnait à ses
paroles et par les
grands miracles qu'il
faisait chaque jour au
milieu d'eux et dans
tous les lieux. Il les
baptisa tous. Quelle ré-
compense pour ses tra-
vaux !
Ayant été nommé
évêque, saint Pol vou-
lut refuser cette charge,
et c'est à peine si Chil-
debert, roi de France,
put parvenir à le faire
renoncer à ce projet.
Juduval, roi de Breta-
gne, lui fit présent de
la ville de Léon et le
saint s'y rendit pour y
faire sa demeure.
Après avoir gouverné
son église pendant plu-
raz d'ar mor en em
denna ; hag abaoue ne
zeuaz mui beteg ar
gouent. Choum a reaz
eur maread amzer enn
enez Eussa, e peleac'h
e voa c'hoaz kalz a dud
divadez, ker braz ha
santel oa ar c'hoant en
devoa da zavetei ho
eneou. Labourât a reaz
gant he zaouzek diskibl
d'ho deski ar misteriou
euz ar feiz, ha gounid a
reaz ho eneou da Zoue,
dre an nerz a roe Doue
d'he gomzou ha dre ar
miraklou braz a rea bem-
dez enn ho zouez hag
e pep leac'h. Ho badezi
a reaz holl. Pebez di-
c'haou d'he labouriou !
veza bet lekeat da
eskop, sant Pol a fal-
vezas d'ezhan pellaat
dioc'h ar garg-ze, hag
a veac'h ma hellaz Chil-
debert, roue Bro-C'hall,
hel lakaat da zistrei di-
var he venoz. Juduval,
roue Breiz, a roaz d'ez-
han ar gear a Léon ;
hag ar zant a ieaz di da
choum.
Goude beza bet great
he garg e-pad meur a
sieurs années et avoir
fait bâtir un grand
nombre d'églises, saint
Pol mourut comme
un saint, le 12 Mars
594, à l'âge de cent
deux ans.
FRANÇAIS ET BRETON. 137
vloaz ha savet ilizou e
meur a leac'h, sant Pol
a varvaz e-c'hiz ma varv
ar zent,d'ann daouzek-
ved a vis Meurs euz ar
bloaz 594, enn oad a
zaou vloaz ha kant.
138
COLLOQUE
SAINT TUGDUAL
1" ÊVÈQUE DE TRÊGUIER.
- Tugdual, qui descen-
dait de la race du roi de
Bretagne, méprisa, dès
sa jeunesse, les plaisirs
et les choses du monde.
Il passait presque tout
son temps dans les égli-
ses et approchait sou-
vent des sacrements avec
une foi et une dévotion
des plus grandes. Il
était bon et charitable à
l'égard des pauvres et
leur donnait chaque
jour quelque chose pour
vivre et se vêtir ; bien
plus, il les défendait
lorsqu'il arrivait aux
grands et aux méchants
de les tourmenter.
Afin d'abandonner en-
tièrement le monde et
les honneurs, il se retira
clans un couvent. Dans
cet état, il lui fallut sou-
vent combattre rude-
ment contre le malin
esprit qui le tenta plu-
sieurs fois ; mais, Dieu
merci, il fut toujours
vainqueur du démon.
SANT TUGDUAL
KENTA ESCOP EUZ A DREGER.
Tugdual, pehini a zis-
kenne euz ar roue a
Vreiz, a zisprijaz enn
he iaouankiz pîijadure-
ziou ha traou ar bed.
Tremenareaheholl am-
zer, koulz lavaret, enn
ilizou hagétostea aliez
ouz ar zakramanchou
gant eur feiz hag eunn
doujans ar vrasa. Mad
ha karantezuz e voa e
kenver ann dud paour
ha rei a rea bemdez
d'ezho eunn dra-ben-
nag da veva ha d'en
era viska; oc'h-penn-ze,
dilenn a rea anezho pa
zeue ar re vraz hag ann
dud fallakr da goall-gas
anezho.
Evit dilezel a grenn
ar bed hag annenoriou,
en em dennaz enn eur
gouent. Red e voe d'ez-
han er stad-ze stourm
kalet a-enep ann drouk-
spered pehini ademptaz
anezhan m eur a veach,
hag a drugarez Doue e
voebepredtreac'h d'ann
diaoul.
FRANÇAIS ET BRETON.
139
A cause de sa vie (
sainte, Tug'dual fut nom- j
mé abbé de son couvent.
Après avoir rempli ces
fonctions avec beaucoup
de prudence pendant
plusieurs années, il fit
choix de douze de ses
disciples qui avaient,
comme lui, un grand
zèle pour la gloire de
Dieu et le salut des
âmes. Il alla avec eux
clans toutes les parties
du pays en prêchant
l'Evangile et parvint à
convertir un grand nom-
bre d'âmes, tant par la
vertu de ses instructions
que par les grands mi-
racles qu'il fit, rendant
la vue aux aveugles,
l'ouïe aux sourds et la
santé aux infirmes et
aux affligés ; et pour ne
pas perdre le fruit de ce
qu'il avait fait, il fit bâ-
tir un grand couvent à
Tréguier,
Le saint évêque étant
mort peu de temps
après, tous les fidèles,
d'une voix, mirent Tug-
dual à sa place. Dès qu'il
eut connaissance de
cela, et pour fuir les
honneurs qu'il avait tou-
jours méprisés, Tugdual
Abalamour d'he vuez
zantel, * Tugdual a voe
lekeat da abad en he
gouent.Goudebezagreat
ne garg gant kals a fur-
nez e-pad eur bloaz
b?nnag, e reaz eun di-
bab euz a zaouzeg euz
he ziskibled père ho doa,
evel-t-han, eur c'hoant
braz da labourât evit
gloar Doue ha silvidigez
ann eneou. Baie a reaz
gant-ho e pep korn euz
ar vro, enn eur brezek
ann Aviel hag e c'hou-
nezaz da Zoue eunn ni-
ver braz a eneou, ken
dre nerz he genteliou,
ken dre he viraklou
braz, o rei ar guelet d'ar
re zall, ar c'hlevet d'ar
re vouzar hag ar iec'het
d'ar re a ioa toc'hor pe
enkrezet ; hag evit lakaat
da badout ar mad en
doa great, e reaz sevel
eur gouent vraz e Tre-
ger.
Ann eskop santel o
veza deuet da vervel
eur maread amzer gou-
de-ze, an holl, en eur
vouez, a lekeaz Tugdual
enn he leac'h. Kentre
ma klevaz kement-se,
evit tec'het dioc'h ann
enoriou enn doa dispri-
140
COLLOQUE
se rendit à Angers et de
là à Paris. Mais le roi
l'ayant fait revenir en
Bretagne, sous quelque
prétexte, le saint fut
sacré évêque.
Quoiqu'il eût été tour-
menté pendant plusieurs
années par les gentils-
hommes du pays, parce
qu'il ne faisait pas accep-
tion de personnes quand
il s'agissait de la gloire
de Dieu, le saint remplit
toujours ses fonctions
comme s'il avait été
parfaitement heureux.
Sa maison était ouverte
à tous les étrangers et
aux pauvres, et il les
faisait manger à sa table.
Il mourut vers l'an 598,
et saint Ruélin fut nom-
mé évêque à sa place.
jet bepred, Tugdual a
ieaz da gear a An j ers
hag ac'hano da Baris.
Hogen ar roue o veza
great dezhan distrei da
Vreiz, var zigarez eunn
dra-bennag, arzantaoe
sakret eskop.
Evit-han da veza bet
goall gaset e-pad eur
bloaz-bennag gant ann
duchentil euz ar vro, o
veza ne zalc'he stad euz
a zen e-bed, pa oa hano
euz a c'hloar Doue, ar
zant a reaz bepred he
garg evel pa vije bet
euruz-meurbed . He di a
voa digor bemdez d'ann
dud a ziaveaz bro ha
d'ar re baour, hag ober
a rea d'ezho dibri oc' h
he daol . Mervel a c' heure
var-dro ar bloaz 598, ha
sant Ruelin a voe lekeat
da eskop enn he leac'h.
FIN.
TABLE
PAGES
1 Leçon. Dieu 3
2 — L'Eglise 4
3 — L'univers 6
4 — Un homme 7
5 — Le corps 8
6 — Une bête 9
7 — Du pain tl
8 — Une maison 12
9 — Les vêtements 14
10 — Une charrue. ....... 15
11 — De l'or 16
12 — Le temps 16
13 — Une année 17
14 — La maladie 18
15 — Un ouvrier 19
16 - Un, deux. 19
17 — Mon, ma, mes 21
18 — Table des adjectifs 22
19 — Table des adjectifs 24
20 — Table des verbes 26
21 — Table des verbes 31
22 — Table des adverbes 36
23 - Table des adverbes 38
24 — Noms de baptême 40
25 — Noms des villes, etc 41
26 — Je suis fatigué 43
27 — Avant dîner 44
28 - Atable 47
TAOLEN
PAJEN
1 Kentel. Doue 3
2 — Ami Ilis 4
3 - Arbed holl 6
4 — Eur goaz.. . 7
5 — Ar c'horf 8
6 — Ëul loen 9
7 — Bara 11
8 — Eunn ti 12
9 — Ann dillad 14
10 — Eunn alar 15
11 — Aour 16
12 — Ann amzer. 16
13 — Eur bloaz. . 17
14 — Ar c'hlenved 18
15 — Eur mecherour 19
16 — Unan, daou 19
17 — Va, da, he 21
18 — Taolen ann adjektivou 22
19 — Taolen aun adjektivoü 24
20 — Taolen ar verbou 26
21 — Taolen ar verbou 31
22 — Taolen ann adverbou 36
23 — Taolen ann adverbou 38
24 — Hanoiou badcz 40
25 — Hanoiou ar c'neriou, etc. ... 41
26 — Me zo skuiz 43
27 — Abars lein 44
28 — Ocbtaol 47
TABLE
PAGES
29 Leçon. Conversation dans la maison, . . 50
30 — La mère et les enfants 52
31 — L'école 55
32 — Le médecin 57
33 — A la promenade 59
34 — Entre deux amis 63
35 — Entre deux jeunes filles et la ser-
vante 66
36 — Dans une hôtellerie 69
37 — Chez un marchand 76
38 — Le propriétaire et le fermier. . . 81
39 — Un fermier chez son ami. ... 88
40 — Un fermier chez sou ami. , . . 91
41 — Un fermier chez son ami. ... 95
42 . — Pour demander, offrir, remercier. 98
43 — Le beau parleur 102
44 — Conversations de toutes sortes. . 105
45 — Conversations de toutes sortes. . 110
46 — Conversations de toutes sortes. . 114
47 — Au sujet de la langue bretonne. . 116
Vie de saint Corentin, premier Evêque de
Cornouaille 126
Saint Pol, premier Evêque et patron de
l'évêché de Léon 134
Saint lugdual, premier Evêque de Tréguier. 138
FIN DE LA TABLE.
TAOLEN
PAJEN
29 Kentel. Divisiou ebars ann ti 50
30 — Ar vam hag he bugale .... 52
31 - Arskol 54
32 — Ar médecin 57
33 — Enn eur bourmen 59
34 — "Etre daou vignoun 63
35 — Etre diou plac'h iaouank ha plac'h
ann ti 66
36 — Enn eunn hostaleri 69
37 — E-ti eur marc'hadour 76
38 — Ar mestr hag ann tiek 81
39 — Eunn tiek e-ti ñe vignoun ... 88
40 — Eunn tiek e-ti he vignoun ... 91
41 — Eunn tiek e-ti he vignoun ... 95
42 — Evit goulenn, kinnig, trugarekaat. 98
43 — Ann teod kaer 102
44 — Pep seurt divisiou 105
45 — Pep seurt divisiou 110
46 — Pep seurt divisiou 114
47 — Divar-henn ar brezounek. . . . 116
Buez sant Kaorintin, kenta Eskop Kerne. 126
Sant Pol, kenta Eskop ha patroun euz a
eskopti Léon 134
Sant Tugdual, kenta EscopTreger. ... 138
FIN ANN DAOLEN.
Sté. An. d'imprimerie l 1 Océan, rue klébi
A
AUX MÊMES LIBRAIRIES
LIVRES BT^ETO^TS
DESTINÉS AUX PERSONNES
QUI DÉSIRENT APPRENDRE LA LANGUE BRETONNE
troude (colonel en retraite).— Nouveau Dictionnaire
pratique Breton-Français (1876), suivi d'une Notice sur
la prosodie bretonne, d'un Dictionnaire des Rimes bre-
tonnes et d'un Recueil de Proverbes bretons ; 1 vol. in-8°
de 847 pages 6 fr.
troude (colonel en retraite). — Nouveau Dictionnaire
Français-Breton du dialecte de Léon (1886), 3 e édition,
avec les acceptions diverses dans les dialectes de V:nnes,
de Tréguieret de Cornouaille, et la prononciation des mots
quand elle peut paraître douteuse; 1 vol. in-8°de 943 pages,
6 fr. Prix des deux Dictionnaires : 12 fr. ; reliés. 15 fr.
l.K GOiviDEC. — Grammaire complète Celto-Bre-
tonne; 1 vol. in-8% broché 6 fr.
Nouvelle Grammaire Bretonne d'après la méthode Le
Gonidec; 1 vol. in- 12, cartonné 1 fr. 25
le gomûec — Vocabulaire Français Breton, revu
parM. Troude; 1 vol. broché, in-18 " 1 l'r. 50
i F. co\ioec. -- Vocabulaire Breton-Français, revu
par M. Troude ; 1 vol. in-18, broché 1 fr. 50
m.\f.A\T (iVüb^). — Eléments de la Grammaire Bre-
tonne; 1 vol. in-8, broché 3 l'r.
Nouvelles conversations en Breton et en Français. —
Divizou brezonek lia gallek ; 1 vol. in-18, broche. 1 fr.
Colloque Français et Breton ou nouveau vocabulaire ;
1 volume in-12. broché édition retondue sur un plan
nouveau') » l'r. 75
perrot (l'abbé). — Manuel Breton et Français à
l'usage des Ecoles primaires et pouvant servir à apprendre
la langue bretonne, divisé en deux parties : Manuel de
l'Elève, texte breton » fr. 7i>
Manuel du Mate, texte finançais » fr. 90
iholof et Mii.ii*. — Contes bretons, Ar Mar-
vailler brezone.k , avec texlr français et breton ; I vol.
in-12, broché 3 l'r.