(logo)
(navigation image)
Home American Libraries | Canadian Libraries | Universal Library | Open Source Books | Project Gutenberg | Biodiversity Heritage Library | Children's Library | Additional Collections

Search: Advanced Search

Anonymous User (login or join us)Upload
See other formats

Full text of "Colloque frans & breton, ou, Nouveau vocabulaire"

COLLOQUE ! 

FRANÇAIS ft BRETON 

OU 

NOUVEAU VOCABULAIRE 



10 e ÉDITION 

ENTIÈREMENT REFONDUE SUR UN PLAN NOUVEAU 




E BREST E KEMPER 

ETIJB HACA. LEfOUHNIER £ Tl J. SALAUN ET C 

l.EUKIEKIÏN- IEOIUERIKV 

Hu Siam, 3.". Hu Kereon, Jü 



COLLOQUE 

FRANÇAIS a BRETON 



NOUVEAU VOCABULAIRE 



10 e ÉDITION 


ENTIÈREMENT REFONDUE SUR UN PLAN NOUVEAU 


M 


ffl 


^ 


^j V — ©— t^ 


E BREST 
E TU. B. HAC A. LEFOURNIEF 

LEORIERIEK 

Ru Siam, 85 


1 




E KEMPER 
E Tl J. SALAUN ET C 

LEOEIERIEN 

Ru Kereon, 5 G 



PROPRIÉTÉ DES ÉDITEURS 









COLLOQUE 



FRANÇAIS ET BRETON 



DIVISOU GALLEK HA BREZOÜNEK 



PREMIERE LEÇON KENTA KENTA 



Dieu. 

La Trinité. 
Jésus -Christ. 
Le Saint-Esprit. 
Le Créateur. 

Le Rédempteur. 

Notre Sauveur. 

La Sainte Vierge. 

Un Saint, une Sainte. 

Les Saints, 

Un Martyr, une Martyre 

Un Evangéliste. 

Un Apôtre. 

Un Confesseur de la foi. 

Le Prophète. 

Les Bienheureux. 

Un Chrétien, les Chré- 
tiens. 
Le Paradis. 
Un Ange, les Anges. 
Un Archange. 



Doue, ann AotrouDoue. 

Ann Drèinded sakr. 

Jezuz-Krist. 

Ar Spered-Santel. 

Ar CTirouer, Krouer ar 

hed. s 
Salver ar bed. 
Hor Zalver. 
Ann Itroun VarL 
Eur Zant, eur Zantez. 
Ar Zent. 

EurMerzer, eur Verserez 
Eunn Avieler. 
Eunn Abostol. 
Eur C'hovesour. 
Ar Profed. 
Ann Eneou euruz, ar re 

euruz enn Env. t 
Eur^ C'hristen, ar Gris- 

tenjen. 
Ar Barados. 
Eunn Eal, ann Elez. 
E|unn Arc'heal. 



/ 



COLLOQUE 



Les Archanges. 

Le Purgatoire. 

L'Enfer. 

Les peines de l'enfer. 

Les peines éternelles. 

Un Damné. 

Un Maudit. 

Le Démon, le Diable. 

L'Esprit malin. 



2. LEÇON 



L'Eglise. 

La Croix. 

La Paroisse. 

Le Charnier, le Reli- 
quaire. 

Le Cimetière. 

L'Eglise succursale. 

L'Autel. 

Le Maître- Autel. 

Pierre d'Autel. 

Les Cloches. 

L'Eau bénite. 

Bénitier. 

La grande Porte de l'E- 
glise. 

La Messe. 

La Messe matinale; 

La Grand'Messe. 

Messe Chantée. 

L'Evangile. 

L'Elévation. 

Les Vêpres, 

Les Commandements de 
Dieu. 



Ann t Arc'helez. 
Ar Plukator. 
Ann Ifern. 
Poaniou ann Ifern. 
Ar poaniou a bado da 

viken. 
Eunn ene daonet. 
Eunn ene milliguet. 
Ann Diaoul. 
Ann Drouk-Spered. 



2. KENTEL 



Ann Iliz. 
Ar Groaz. 
Ar Barrez. 
Ar Garnel. 

Ar Vered. s 

Ann Iliz Treo. 

Ann Aoter. 

An Aoter Vraz. 

Mean Benniguet. ( 

Ar C'hleier. 

Ann Dour benniguet. 

Piñsin Dour benniguet. 

Ann Nor Dal. ftj 



Ann Oferenn. W 
Ann Oferenn Vintin. 
Ann Oferenn Bred. 
Oferenn var Gan. 
Ann Aviel. 
Ar Gorreou. 
Ar Gousperou. 
Gourc'hemennou Doue. 



FRANÇAIS ET BRETON 



Les Commandements de 

l'Eglise. 
Un Péché, des Péchés. 
Un Péché Mortel. 
Un Péché Véniel. 
Les Sacrements. 
Le Baptême. 
La Confirmation. 



L'Eucharistie. 

La Pénitence. 

L' extrême-Onction. 

L'Ordre. 

Le Mariage. 

Le; Pape. 

L'Évêque. 

Le Curé. 

Un Prêtre, les Prêtres. 

Un Abbé. 

Le grand Vicaire. 

Un Prédicateur. 

Le Carême. 

La Mi-Carême. 

Le Dimanche des Ra- 
meaux. 

Le Jeudi Saint. 

Le Vendredi Saint. 

Le Dimanche de Pâques. 

Les Fêtes de Pâques. 

La saint Jean. 

La saint Pierre. 

La Fête de saint Jean- 
Baptiste. 

Les A vents. 

Les grandes Fêtes. 

La Fête de Noël. 



Gourc'hemennou ann 

Iliz. 
EurPec'hed, Pec'hejou. 
Eur Pec'hed Marvel. 
Eur Pec'hed Véniel. 
Ar Zakramanchou. 
Sakramant ar Vadi ziant . 
Sakramant ann Oleo 

sakr, Sakramant ar 

Gouzoumen. 
Sakramant ann Aoter. 
Sakramant ar Binijen. 
Sakramant ann Nouen. 
Sakramant ann Urz. 
Sakramant ar Briedèlez. 
HonTad Santel ar Pap. 
Ann Aotrou Eskop. 
Ann Aotrou Persoun. 
Eur Belek, ar Veleien. 
Eunn Abad. 
Ar Vikel Vraz. 
Eur Prezeguer. 
Ar C'horaiz. 
Hanter ar C'horaiz. 
Sul Bleuniou. 

Ar Iaou Gamblid. 
Guener ar Groaz. 
Sul Bask. 
Goueliou Pask. 
Gouel sant Iann. 
Gouel sant Per. 
Gouel sant Iann Vade- 

zour. 
Ann Azvent. ■ 
Al Lidou Braz. 
Gouel, ar Mabik bihan, 

Nedelek. 



COLLOQUE 



La Nuit de Noël. 
La Messe de Minuit. 
La Toussaint. 
Le Mercredi des Cendres 
La Fête des Rois. 
Le Dimanche Gras. 



3. LEÇON. 



L'Univers. 
Le Ciel. 
L'Air. 
Le Soleil. 
Les Nuages. 

Une Etoile, des Etoiles. 
La Lune. 

La Nouvelle Lune. 
Le Premier Quartier. 

La Pleine Lune. 
Le Dernier Quartier. 

La Terre. 

Une Montagne. 

Un Rocher, les Rochers. 

Une Pierre, les Pierres. 

Le Sable. 

Du Sable de Mer. 

La Boue. 

Un Etang. 

Un Trou. 

Un Trou plein d'eau. 

Une Ville. 

Un Bourg. 



Noz ,Nedelek. 
Ar Pelguent. 
Gouel ann Holl-Zent. 
Merc'her al Ludu. 
Gouel ar Rouanez. 
Sul al Lard. 



3. KENTEL. 



ArBedHoll. 

Ann Eên, ann Env. 

Ann Ear. 

Ann Heol. 

Ar C'hoabr, ar Chou- 
mou 1, ar Malkennou. 

Eur Stereden,ar Stered. 

Al Loar. 

Al Loar Nevez. 

Kresk al Loar, Prim al 
Loar. 

ArC'hann,Kann al Loar 

Diskar al Loar, ann Dis- 
kar. 

Ann Douar. 

Eur Menez. 

Eur Roc'h, ar C'herrek. 

Eur Mean, ar Vein. 

Ann Treaz. 

Treaz Aot. 

Ar Fank, ar Vouillen. 

EurStank, eul Lenn. 

Eunn Toull. 

Eur Poull. 

Eur Guear. 

Eur Vourc'h. 



FRANÇAIS ET BRETON 



Le Village. 


Ar Villajen. 


Le Port. 


Ar Porz. 


Une Maison. 


Eunn Ti. 


Un Château. 


Eur C'hastel. 


La Rue. 


Ar Ru. 


La Prairie, le Pré. 


Ar Prad. 


Un Champ. 


Eur Park. 


Un Bois. 


Eur C'hoad. 


Une Garenne. 


Eur Goarem. 


Un Arbre, les Arbres. 


Eur Vezen, ar Guez. 


Une Haie. 


Eur C'hae, eur C'harz. 


Une Bête. 


Eul Loen. * 


Un Oiseau. 


Eul Labouz. 


Un Poisson. 


Eur Pesk. 


Les Bestiaux. 


Ar Chatal, al Loened. 


4. LEÇON 


4. KENTEL 


Un Homme. 




Eur Goaz. 


Une Femme. 


Eur Vaouez. 


Père. 


Tad. 


Mère. 


Mamm. 


Frère. 


Breur 


Sœur. 


C'hoar. 


Oncle . 


Eontr. 


Tante. 


Moereb. 


Cousin. 


Kenderv. 

Keniterv. 


Cousine. 


Neveu. 


Niz. 


Nice. 


Nizez. 


Garçon. 


Paotr. 


Fils. 


Map. 


Fille. 


Merc'h. 


Enfant. 


Buguel. 


Parent paternel . 


Kar a berz Tad. 


Parent maternel. 


Kar aberz Mamm. 



8 COLLOQUE 


Parrain. 


Tad-paeroun, Paeroun. 


Marraine. 


Mamm-maeroun, Mae- 




rounez. 


Père-nourricier. 


Tad-maguer. 


Nourrice. 


Maguerez. 


Grand-père. 


Tad-coz. 


Grand' mère. 


Mamm-goz . 


Beau-père. 


Tad-kaer. 


Beîle-mère. 


Mamm-gaer. 


Beau-fils. 


Map-kaer. 


Belle-fille. 


Merc'h-gaer. 


Beau-frère. 


Breur-kaer. 


Belle-sœur. 


C'hoar-gaer. 


Nos Ancêtres. 


Hon re Goz. 


Un Ami. 


Eur Mignoun. 


5. .LEÇON 


5. KENTEL 


Le Corps. 


Ar C'horf. 


Le Sang. 


Ar Goad. 


L'Ame. 


Ann Ene. 


Le Cœur. 


Ar Galoun. 


L'Estomac. 


Poull-ar-galoun. 


L'Esprit. 


Ar Spered. 


La Tête. 


Ar Penn. 


Le Cerveau, la Cervelle. 


Ann Empenn. 


Les Cheveux. 


Ar Bleo. 


L'Œil, les Yeux. 


Al Lagad, ann Daou- 




Lagad. 


Le Nez. 


Ar Fri. 


Les Narines. 


Ann Difronn. 


La Bouche. 


Ar Guenou. 


La Langue. 


Ann Teod. 


Une Dent, les Dents. 


Eunn Dant, ann Dent. 


Le Menton. 


Ann Helguez,arC'hronj . 


Le Cou. 


Ar Gouzouk. 



FRANÇAIS ET BRETON 



9 



L'Épaule, les Épaules. 
Le Bras, les Bras. 

Le Coude, les Coudes. 
La Main, les Mains. 

Le Poignet. 

La Cuisse, les Cuisses. 

La Jambe, les Jambes. 
Le Pied, les Pieds. 
La Cheville du pied. 
Le Talon. 

Le Doigt, les Doigts. 
L'Article du doigt. 
Le Pouce. 
L'Index. 

Le Doigt du milieu. 
L'annulaire ou quatriè- 
me Doigt, 
Le petit Doigt. 
La Veine, les Veines. 



6. LEÇON 



Une Bête, un Animal. 

Un Cochon. 

Un Bœuf. 

Un Taureau. 

Un jeune Taureau. 

La Vache, les Vaches. 

Le Veau. 

L'Ane. 

L'Anesse. 

Le Cheval, les Chevaux, 

La Jument. 



Ar Skoaz, ann Diskoaz. 
Ar Vreac'h, ann Di- 

vreac'h. 
Ann Ilin, ann Daou-Ilin 
Ann Dourn, ann Daou- 

arn. 
An Alzourn. 
Ar Vorzed, ann Diou- 

Vorzed. 
Ar Char, ann Divesker. 
Ann Troad, ann Treid. 
Ann Ufern. 

ArZeul, Seul ann Troad. 
ArBiz, ar Bizied. 
Mell ar biz. 
Ar Meud. 
Ann Eil biz. 
Ar Biz kreiz. 
Biz ar Galoun, Biz ar 

Bizou. 
Ar Biz Bihan. 
Ar Goazien, ar Goazied. 



6. KENTEL 



Eul Loen. 

Eur Penn moc'h. 

Eunn Ejenn. 

Eunn Taro. 

Eur Choie 

Ar Vioc'h, ar Zaout. 

Al Leue. 

Ann Azen. 

Ann Azennez. 

Ar Marc'h, ar C'hezek. 

Ar Gazek. 



1T) 



COLLOQUE 



Le Poulain. 

Un Mouton. 

Une Brebis, les Brebis, 

L'Agneau, les Agneaux. 

Le Bouc. 

Une Chèvre. 

Un Chevreau. 

Un Chien. 

Une Chienne. 

Un Chat. 

Une Chatte. 

Un Rat. 

Une Souris. 

Un Oiseau. 

Une Poule, les Pou- 
les. 

Un petit Poulet. 

Une Bécasse. 

Une Bécassine. 

Un Corbeau. 

Une Pie. 

Un Geai. 

Un Merle. 

Une Perdrix. 

Un Coq. 

Un Canard, les Ca- 
nards. 

Une Alouette. 

Un Moineau. 

Une Abeille, les Abeil- 
les. 

Un Poisson, les Pois- 
sons. 

Une Anguille. 

Une Huître, les Huî- 
tres. 



Ann Ebeul. 
Eur Maout. 
Eun Danvadez, ann 

Denved. 
Ann Oan, ann Ein. 
Ar Bouc' h. 
Eur C'havr. 
Eur C'havrik, 
Eur C'hi. 
Eur Giez. 
Eur C'haz. 
Eur Gazez. 
Eur Raz. 
Eul Logoden. 
Eul Labous. 
Eur Iar, ar 1er. 

Eul labous Iar. 

Eur C'hefelek. 

Eur Gioc'h. 

Eur Vran. 

Eur Bik. 

Eur Gueguin. 

Eur Voualc'h. 

Eur Gluc'har. 

Eur C'hillek. 

EunnHouad, ann Houi- 

di. 
Eunn Alc'houeder. 
Eur Golvan, eur Filip. 
Eur Venanen, ar Gue- 

nan. 
Eur Pesk, ar Pesked. 

Eur Zilien. 

Eunn Histren , ann 
Histr. 



FRANÇAIS ET BRETON 



M 



7. LEÇON 


7. KENTEL 


Pain. 


Bara. 


Eau. 


Dour. 


Vin. 


Guin. 


Cidre. 


Sistr. 


Bière. 


Bier. 


Eau- de- Vie. 


Guin-Ardant. 


Beurre. 


Amann. 


Froment. 


Guiniz. 


Seigle. 


Segal. 


Orge. 


Heiz. 


Avoine. 


Kerc'h. 


Blé-noir. 


Guiniz-du. 


Farine. 


Bleud. 


Son. 


Brenn. 


Pois. 


Piz. 


Fève. 


Fa. 


Choux. 


Kaol. 


Panais. 


Rabez. 


Navet. 


Panez. 


Rave. 


Irvin. 


Ail. 


Kignen. 


Des Pommes de terre. 


Avalou douar, Patatez. 


Des Fruits. 


Frouez, 


Des Fraises. 


Sivi. 


Une Pomme, les Pom- 


Eun Aval, ann Avalou. 


mes. 




Une Poire, les Poires. 


Eur Beren, ar Per. 


Une Cerise, les Cerises. 


Eur Guerezen, ar C'he- 




rez. 


Une Mûre, des Mûres. 


Eur Vouaren, Mouar. 


Une Noix, des Noix. 


Eur Graounen, Kraoun. 


Des Noisettes. 


Kraoun-Kelvez. 


Une Châtaigne, les Châ- 


Eur Guistinen, ar C'kis- 


taignes. 


tin. 



12 



COLLOQUE 



Un Pommier. 

Un Poirier. 

De l'Huile. 

Du Sel. 

La Soupe. 

La Viande. 

De la Viande fraîche. 

De la Viande salée. 

De la Viande de Porc. 

Du Veau. 

Du Bœuf. 

Du Mouton. 

Une Crêpe. 

Les Crêpes. 

Du Lait. 

De la Bouillie. 

Du Fars. 

La Crème. 

Un Œuf, des Œufs. 

Du Foin. 

De l'Herbe. 

De la Paille. 

Du Trèfle. 

De la Lande. 

Du Genêt. 



8. LEÇON 



Une Maison, les Mai- 
sons. 
Une Chambre. 
La Cuisine. 
Une Table. 
Une Chaise. 
Un Lit. 



Eur Vezen Avalou. 

Eur Vezen Ber. 

Eol. 

ArC'hoalen, ann Holen. 

Ar Zouben. 

Ar C'hik. 

Kik fresk. 

Kik sal. 

Kik-Moc'h. 

Kik-Leue. 

Kik-Ejenn. 

Kik-Maout. 

Eur Grampoezen. 

Ar C'hrampoez. 

Leaz. 

Iod. 

Fars. 

Ann Dienn. 

Eur Vi, Viou. 

Foenn. 

Ieod, Gueod. 

Kolo, Plouz. 

Melchen. 

Lann. 

Balan. 



!. KENTEL 



Eunn Ti, ann Tiez. 

Eur Gampr. 
Ar Gueguin. 
Eunn Daol. 
Eur Gador. 
Eur Guele. 



FRANÇAIS ET BRETON 



13 



Une Armoire. 

La Cave. 

Le Four. 

La Maison du Four. 

La Porte. 

La Clef. 

La Fenêtre, 

L'Ecuelle. 

La Cuillère. 

Un Pot de terre. 

Un Pot de fer. 

Un Pot à eau. 

Le Chandelier. 

La Chandelle. 

Le Trépied. 

L'Horloge. 

La Cheminée. 

Le Foyer, l'Atre. 

Les Escaliers. 

Le Sol de la maison. 
La Grange. 
L'Etable. 
L'Ecurie. 

Le Courtil. 

Le Papier. 

L'Encre. 

Le Mur, les Murs. 

Bâtir une Maison. 
Approprier tout dans la 

Maison . 
Balayer la Chambre. 
Monter l'Horloge. 

L'Horloge est arrêtée. 



Eunn Armel. 

Ar C'hao. 

Ar Fourn. 

Ann Ti-Fourn. 

Ann Nor. 

Ann Alc'houez. 

Ar Prenestr. 

Ar Skudel. 

Al Loa. 

Eur Pod pri. 

Eur Pod houarn. 

Ar Pod dour. 

Ar C'hantolor. 

Ar C'houlaouen. 

Ann Trebez. 

Ann Horolach. 

Ar Siminal. 

Ann Oaled. 

Ann Diri, ann Deleziou, 
ann Diri-bign. 

Al Leur-zi. 

Ar C'hranch, al Lap. 

Ar C'hraou. 

Ar Marchosi, Kraou ar 
C'hezek. 

Al Liorsik. 

Ar Paper. 

Al Liou du. 

Ar Voger, ar Mogue- 
riou. 

Sevel eunn Ti. 

Lakaat pep tra dilastez 
enn Ti. 

Skuba ar Gampr. 

Sovel poueziou ann Ho- 
rolach. 

Sac'het eo ann Horo- 
lach. 



14 COLLOQUE 

L'Horloge avance. 

L'Horloge retarde. 

Allez attacher le Chien. 
Va mettre de la Litière 

au Bêtes. 
Nettoyez l'Ecurie. 



9. LEÇON 



Les Vêtements . 
Des Souliers. 
Des Sabots. 

Une paire de Bas. 
Une pnire de Souliers. 
Un Chapeau. 
Une Coiffe. 
Un Gilet. 
Une Veste. 

Le Tablier. 

Des Culottes. 

Une Chemise d'homme. 

Une Chemise de femme. 

La Jupe. 

Le Cotillon. 

Une paire de Gants. 

Des Guêtres. 

Un Chapeau de paille. 

Les Habits du Dimanche 

Du Drap. 

Du Linge, de la Toile. 

De la Lkine. 

Du Fil. 



Re vuhan ez a ann Ho- 

rolach. 
Ann Horolach a zo re 

zivezad . 
It da staga ar C'hi. 
Ke da c'houziera dindan 

ar Zaout. 
Skarzit dindan ar C'he- 

zek. 

9. KENTEL 



Ann Dillad. 
Boutou-Ler. 
Boutou-Koad, Boutou- 

Prenn . 
Eur re Lerou. 
Eur re Voutou. 
Eunn Tok. 
Eur C'hoeff. 
Eur Jileten. 
Eur Chupen, eur Roke- 

den. 
Ann Tavancher. 
Bragou, Braguez. 
Eur Roched. 
Eunn Hiviz. 
Al Losten. 
Al Losten verr. 
Eur Manegou. 
Bodreou. 
Eunn Tok plouz. 
Dillad Sul. 
Mezer. 
Lien. 
Gloan. 
Neud, 



Une Aiguille. 
Une Épingle. 
Un Dé. 
Un Miroir. 
Un Peigne. 
Un Rasoir. 



FRANÇAIS ET BRETON 

Eunn Nadoz. 
Eur Spillen. 
Eur Vesken. 
Eur Mellezour. 
Eur Grib. 
Eun Aoten. 



15 



10. LEÇON 



Une Charrue. 

Un Râteau . 

Une Charrette, une Voi- 
ture. 

Une Fourche. 

Une Hache. 

Un Marteau . 

Une Pelle. 

Une Houe. 

Une Herse. 

Une Marre. 

Le Croc. 

La Faucille . 

La Civière. 

L'Échelle. 

Une Pioche. 

Un Fléau. 

Une Scie. 

Un Bâton. 

Un Fusil. 

Une Baratte. 

Une Auge. 

Un Boisseau. 

Le contenu d'un Bois- 
seau. 

Un Hectolitre. 



10. KENTEL 



Eunn Alar. 
Eur Rastel. 
Eur C'harr. 

Eur Forc'h. 

Eur Vouc'hal. 

Eur Morzol, eur Maill. 

Eur Bal. 

Eur Biguel. 

Eunn Ogued. 

Eur Varr. 

Ar C'hrog. 

Ar Falz. 

Ar C'hravaz. 

Ar Skeul. 

Eur Pik. 

Eur Freill, Fraill. 

Eunn Eskenn. 

Eur Vaz. 

Eur Fuzil. 

Eur Ribot. 

Eul Laouer. 

Eur Boezel. 

Eur Boezellad . 

Eun Hektolitr. 



16 COLLOQUE 


Le contenu d'un Hecto- 


Eunn HektolitracL 


litre. 




Un Journal de terre. 


Eunn Devez-Arat. 


Un Hectare. 


Eunn Hektar. 


11. LEÇON 


ll.KENTEL 


De l'Or. 


Aour. 


De l'Argent. 


Arc'hant. 


Du Fer. 


Houarn. 


Du Cuivre. 


Kouevr. 


De l'Étain. 


Stean. 


Un Écu. 


Eur Skoet. 


Un Real (monnaie fic- 


Eur Real. 


tive) de la valeur de 




5 sous ou 25 centimes. 




Un Franc. 


Pevar Real. 


Cinq Francs. 


Pemp Lur,UguentReal. 


Un Sou. 


Eur Gusnnek. 


Un Liard. 


Eul Liard. 


12. LEÇON 


12.KENTEL 


Le Temps. 


Ann Amzer. 


La Pluie. 


Ar Glao. 


L'Air. 


Ann Ear. 


Un Nuage, les Nuages. 


Eur Goabren, ar C'ho- 

abr. 
Eunn Arne, eur Bar- 


Un Orage. 




Arne. 


Le Tonnerre. 


Ar Gurun. 


L'Éclair, les Éclairs. 


Eul Luc'heden, al Lu- 




c'hed, 



FRANÇAIS ET BRETON 



17 



La Grêle. 


Ar Grizil. 


La Neig-e. 


Ann Ere' h. 


La Glace. 


Ar Skourn. 


La Gelée. 


Ar Reo. 


La Gelée blanche. 


Ar Reo guenn. 


La Chaleur. 


An Amzer domm. 


Le Temps froid. 


Ann Amzer ien. 


Le Vent. 


Ann Avel. 


Le Vent d'Orient. 


Avel ar Zao-Heol. 


— d'Occident. 


— ar O'huz-Heol. 


— du Midi. 


— ar C'hresteiz. 


— du Nord. 


Avel Steren, Avel Nort. 


Le Printemps. 


Ann Amzer Nevez. 


L'Été. 


Ann Hanv, ann Hàn. 


L'Automne. 


Ann Diskar-Amzer. 


L'Hiver. 


Ar Goanv, ar Goàn. 


13. LEÇON 


13.KENTEL 


L'Année. 


Ar Bloaz. 


Un Mois. 


Eur Miz. 


Un Jour. 


Eunn Deiz. 


La Nuit. 


Ann Noz. 


Le Mois de Janvier. 


Miz Guenver. 


— de Février. 


— C'houevlrer. 

— Meurs. ' 


— de Mars. 


— d'Avril. 


— Ebrel. 0n r 

- Mae. 


— de Mai. 


— de Juin. 


— Èvèn. 


^ — de Juillet. 
— d'Août. 


— Gouere. 

— Èost. , 


— de Septembre . 


— Guengolo. 


— d'Octobre. 


— Heré. 


— de Novembre. 


— Du. 


— de Décembre. 


— Kerzu. 



18 COLLOQUE 


La Semaine. 


Ar Sizun. 


Dimanche. 


Sul, Disul. 


Lundi. 


Lun, Dilun. 


Mardi. 


Meurs, Dimeurs. 


Mercredi. 


Merc'her, Dimerc'her. 


Jeudi. 


Iaou, Diziou. 


Vendredi. 


Guener, Dirguener. 


Samedi . 


Sadorn, Disadorn. 


Le Matin. 


Ar Mintin, ar Beure. 


Le Soir. 


Ann Abardaez. 


Midi. 


Kresteiz . 


Minuit. 


Hanter-Noz. 


14. LEÇON 


14. KENTEL 


La Maladie. 


Ar C'hlenved. 


La Fièvre. 


Ann Dersien. 


Un Panaris. 


Eur Viskoul. 


La petite Vérole. 


Ar Vreac'h. 


La Peste. 


Ar Vossen. 


Une Blessure. 


Eur Gouly. 


Mal de Tête. 


Poan Benn. 


— de Ventre. 


— Goff. 


— de Dents. 


— Dent. 


— de Cœur . 


— Galoun. 


— de Cou, Esquinan- 


— Gouzouk. 


cie. 




Torticolis . 


Pengamm . 


Rhume. 


Sifern. 


Toux. 


Paz. 


Un Médecin. 


Eur Medicin. 


Un Vétérinaire . 


Eul Louzaou*r-Kezek. 



FRANÇAIS ET BRETON 



19 



15. LEÇON 

Un Artisan, un Ouvrier. 

Le Cordonnier 

Le Tailleur. 

La Tailleuse. 

Un Menuisier. 

Un Meunier. 

Un Cultivateur. 

Un Cuisinier. 

Une Cuisinière. 

Le Marchand. 

L'Aubergiste. 

Le Charretier. 

Le Valet, le Domestique 

La Servante. 

Un Couvreur. 

Un Tisserand. 

Un Écrivain. 

Un Vitrier. 

Un Chapelier. 

Un Maçon. 

Un Marchand de Sabots. 

Un Marchand de Blé. 



16. LEÇON 



Un. 

Deux (masculin). 
Deux (féminin). 
Trois (masculin). 
Trois (féminin). 



15. KENTEL 



Eur Micherour. 

Ar C'here. 

Ar C'hemener. 

Ar Gemenerez. 

Eur C'halvez. 

Eur Miliner. 

Eul Labourer ■< douar, 

Tiek. 
Eur C'heguiner. 
Eur Gueguinerez. 
Eur Marc'hadour. 
Ann Tavernier. 
Ar Charretour. 
Ar Mevel. 

Ar Vatez, ar Plac'h. 
Eunn Toer. 
Eur Guiader. 
Eur Skrivagner. 
Eur Gueraer. 
Enn Toker. 
Eur Mansouner. 
Eur Marc'hadourBoutou 

koad. 
Eur Marc'hadour Ed. 



16. KENTEL 



Unan. 

Daou, 

Diou. 

Tri. 

Teir. 



20 



COLLOQUE 



Quatre (masculin). 

Quatre (féminin). 

Cinq. 

Six. 

Sept. 

Huit. 

Neuf. 

Dix. 

Onze. 

Douze. 

Treize. 

Quatorze. 

Quinze. 

Seize. 

Dix-sept. 

Dix-huit. 

Dix-neuf. 

Vingt. 

Vingt et un. 

Trente, 

Trente et un. 

Quarante 

Quarante-deux. 

Cinquante. 

Cinquante-trois. 

Soixante. 

Quatre-vingts. 

Quatre-vingt-dix. 

Cent. 

Deux cents. 

Trois cents. 

Mille. 

Le Premier. 

La Première. 

Le Second, la Seconde, 

Le Troisième. 

La Troisième. 

Le Quatrième. 



Pevar 

Peder. 

Pemp. 

C'houec'h. 

Seiz. 

Eiz. 

Nao. 

Dek. 

Unnek. 

Daouzek. 

Trizek. 

Pevarzek. 

Pemzek. 

G'houezek. 

Seitek. 

Triouec'h. 

Naontek . 

Uguent. 

Unan var-n-uguent. 

Tregont. 

Unan ha tregont. 

Daou-uguent. 

Daou ha daou-uguent. 

Hanter kant. 

Tri hag hanter-kant. 

Tri-uguent. 

Pevar uguent. 

Dek ha pevar-uguent. 

Kant. 

Daou-c'hant. 

Tri-c'hant. 

Mil. 

Ar C'henta. 

Ar Genta. 

Ann Eil, ann Eilved. 

Ann Trede. 

Ann Drede. 

Ar Pevare. 



FRANÇAIS 


ET BRETON 21 


La Quatrième. 


Ar Bederved. 


Le, la Cinquième. 


Ar Pemped. 


Le, la Sixième. 


Ar C'houec'hved. 


Le, la Septième. 


Ar Seizved. 


Le, la Huitième. 


Ann Eizved. 


Le, la Neuvième. 


Ann Naved. 


Le, la Dixième. 


Ann Dekved. 


Le, la Vingtième. 


Ann Uguentved. 


Le, la Centième. 


Ar C'hantved. 


17. LEÇON 


17. KENTEL 


Mon, Ma, Mes. 


Va, Ma. 


Ton, Ta, Tes. 


Da, Das. 


Son, Sa, Ses. 


He. 


Notre, Nos. 


Hon, Hor. 


Votre, Vos. 


Ho. Tloc'h. 


Leur, Leurs. 


Ho. 


Le Mien, la Mienne. 


Va-Hini. 


Le Tien, la Tienne. 


Da-Hini. 


Le Sien, la Sienne. 


He-Hini. 


Le Nôtre. 


Hon-Hini. 


Le Vôtre. 


Hoc'h-Hini. 


Le Leur. 


Ho-Hini. 


Les Miens,les Miennes. 


Va Re. 


Les Tiens, les Tiennes. 


Da Re. 


Les Siens, les Siennes. 


He Re. 


Les Nôtres, les Vôtres. 


Hon Re. 


Les Vôtres. 


Ho Re-c'houi. 


Les Leurs. 


Ho Re-hi. 


Celui-Ci, à nous tou- 


He-Mam. 


cher. 




Celle-Ci, à nous tou- 


Hou-Man. 


cher. 




Celui-Là, près de nous. 


Hen-Nez, 



22 COLLOQUE 


Celle-Là, près de nous. 
Celui-Là, loin de nous. 


Houn-Nez. 


Hen-Hont. 


Celle-Là, loin de nous. 


Houn-Hont. 


Ceux-Ci, Celles-ci, à 


Ar Re-Man. 


nous toucher. 




Ceux - Là, Celles - Là, 


Ar Re-Ze. 


près de nous. 




Ceux-Là, Celles-Là,loin 


Ar Re-Hont. 


de nous. 




18. KENTEL 


18. LEÇON 


TAOLCN ANN ADJECTIVOU evit 


TABLE DES ADJECTIFS à l'usage 


ar re a fell d'ezho diski ar 


de ceux qui veulent appren- 


gallek. 


dre le français. 


Alaouret. 


Doré. 


Aounik. 


Craintif, Timide. 


Ampart. 


Actif. 


Bihan. 


Petit. 


Braz. 


Grand. 


Berr. 


Court. 


Beo. 


Vif, Vivant. 


Bero. 


Bouillant. 


Dounn. 


Profond. 


Drouk. 


Méchant. 


Du. 


Noir. 


Divalo, Iskiz. 


Vilain. 


Digaloun. 


Lâche. 


Diot. 


Imbécile. 


Dieguz. 
Disleal. 


Paresseux. 


Déloyal. 


Eaz. 


Aisé, Facile. 


Euruz. 


Heureux. 


Enk. 


Etroit. 



FRANÇAIS ET BRETON 



23 



Pall. 

Foll. 

Founnuz, Puill, Stank. 

Fur. 

Fresk. 

Guenn. 

Glaz. 

Gleb. 

Guiziek. 

Glann . 

Gaouiat. 

Hirr. 

Huel. 

Ien. 

Iaouank. 

Izel. 

Kalounek . 

Kaer. 

Koant. 

Kriz. 

Kre. 

Koz. 

Kalet. 

Lard. 

Ledan. 

Leal. 

Laouen. 

Louz. 

Laosk. 

Mad. 

Melen. 

Maro. 

Mud. 

Poaz. 

Pinvidik. 

Paour. 

Pounner. 

Ruz. 



Mauvais. 

Fou. 

Abondant. 

Sage, Prudent. 

Frais. 

Blanc. 

Bleu, Vert. 

Mouillé. 

Savant, Habile. 

Pur. 

Menteur. 

Long. 

Haut. 

Froid. 

Jeune. 

Bas. 

Courageux. 

Beau. 

Joli. 

Cru, Cruel. 

Fort. 

Vieux. 

Dur. 

Gras. 

Large . 

Loyal. 

Content, Joyeux.; 

Sale, Obscène. 

Lâche, Non Tendu. 

Bon. 

Jaune, Blond. 

Mort. 

Muet. 

Cuit. 

Riche. 

Pauvre. 

Lourd. 

Rouge. 



24 COLLOQUE 


Malheureux. 


Reuzeudik. 


Orgueilleux. 


Rok. 


Léger . 


Skân, Skanv. 


Clair. 


Sklear. 


Brillant. 


Skeduz. 


Étroit. 


Striz. 


Sec. 


Seac'h. 


Saint. 


Santel. 


Faible. 


Sempl. 


Aigre. 


Trenk. 


Maigre. 


Treut. 


Chaud. 


Tomm. 


Sombre, 


Te val. 


Porté à, Enclin à. 


Techet. 


19. LEÇON 


19. KENTEL 


TABLEAU DES ADJECTIFS à 


TAOLEN ANN ADJECTIVDU evit 


l'usage de ceux qui veulent 


ar re a fell d'ezho diski ar 


apprendre le breton. 


brezounek. 


Abondant. 


Founnuz. 


Aigre. 


Trenk. 


Aisé. 


Eaz. 


Bas. 


Izel. 


Beau. 


Kaer. 


Blanc. 


Guenn . 


Bon. 


Mad. 


Brillant. 


Skeduz. 


Bouillant. 


Bero. 


Bleu. 


Glaz. 


Court. 


Berr. 


Courageux. 


Kalounek. 


Cru. 


Kriz. 


Cruel. 


Kriz, Garo. 


Content. 


Laouen. 






FRANÇAIS ET BRETON 



25 



Cuit. 


Poaz. 


Clair. 


Sklear. 


Chaud. 


Tom. 


Doré. 


Alaouret. 


Dur. 


Kalet. 


Déloyal. 


Disleal. 


Étroit. 


Enk, Striz. 


Épais. 


Teo. 


Enclin à. 


Techet da. 


Fort. 


Kre. 


Fou. 


Foll. 


Français. 


Gall. 


Les Français. 


Ar C'hallaoued 


Frais. 


Fresk. 


Froid. 


Ien. 


Faible. 


Serapl. 


Gai. 


Laouen. 


Grand . 


Braz. 


Gras. 


Lard. 


Gros. 


Teo. 


Heureux . 


Euruz. 


Haut. 


Huel. 


Hautain. 


Rok. 


Habile. 


Guiziek. 


Joli. 


Koant. 


Jeune. 


Iaouank. 


Jaune. 


Melen. 


Joyeux. 


Laouen. 


Lâche, Poltron. 


Digaloun. 


Lâche, Non tendu . 


Laosk. 


Long. 


Hirr. 


Large . 


Ledan. 


Loyal. 


Leal. 


Lourd. • 


Pommer. 


Léger. 


Skanv. 


Méchant. 


Drouk. 


Mouillé. 


Gleb. 


Mauvais. 


Fall. 



26 COLLOQUE 


Menteur. 


Gaouiad. 


Mort. 


Maro. 


Muet. 


Mud. 


Malheureux. 


Reuzeudik. 


Maigre. 


Treut. 


Noir. 


Du. 


Orgueilleux. 


Rok. 


Petit. 


Bihan . 


Profond. 


Doun. 


Paresseux. 


Dieguz. 


Pur. 


Glann. 


Pauvre. 


Paour. 


Riche. 


Pinvidik. 


Rouge. 


Ruz. 


Sage. 


Fur. 


Sot. 


Diot. 


Savant. 


Guiziek. 


Sale. 


Louz. 


Saint. 


Santel. 


Sec. 


Seac'h. 


Sombre. 


Teval. 


Vif, Vivant. 


Beo. 


Vieux. 


Koz. 


Vert. 


Glaz. 


Vilain. 


Divalo, Iskiz. 


20. KENTEL 


20. LEÇON 


TAOLEN AR VERBOU evit ar re 
a fell d'ezho diski ar gallek. 


TABLEAU DES VERBES à l'usage 
de ceuxqui veulent apprendre 
le français. 


Arat. 


Charnier. 


Ankounac'haat. 


Oublier. 


Astenn. 


Entendre. 


Badezi. 


Baptiser . 


Baie. 


Marcher. 



FRANÇAIS ET BRETON 



Briataat. 

Beza. 

Birvi. 

Barn. 

Benniga, Bennizien. 

Breina. 

Bihanaat. 

Brezouneka, Koms bre- 

zounek. 
Butuni, Fumi. 
Choum. 
C'hoari. 
C'hoarzin. 
C'houeza. 
C'houezi. 
C'hoantaat. 
Dibri. 
Diskouez. 
Dijuni. 
Dont. 
Douguen. 
Diskar. 
Dansai. 
Dibab. 

Dastum, Destum. 
Diskoulma. 
Dale. 
Distrei. 
Dleout. 
Dozvi. 
Digas. 
Devi. 
Diskleria. 
Dilezel. 
Dourna. 
Digueri. 
Diviska. 
Distag:a. 



Embrasser. 

Être. 

Bouillir. 

Juger. 

Bénir. 

Pourrir. 

Diminuer. 

Parler Breton. 

Fumer. 

Rester. 

Jouer. 

Rire. 

Souffler, Enfler. 

Suer. 

Désirer. 

Manger. 

Montrer. 

Déjeuner. 

Venir. 

Porter. 

Abattre. 

Danser. 

Choisir. 

Assembler. 

Dénouer. 

Tarder. 

Revenir. 

Devoir. 

Pondre. 

Apporter. 

Brûler. 

Découvrir. 

Abandonner. 

Battre le Blé. 

Ouvrir. 

Déshabiller. 

Détacher. 



28 



COLLOQUE 



Displega. 

Dizouna. 

Eva. 

Eren, Erea. 

En em glemm. 

En em deurel , en em daol 

En em skuiza. 

Finva. 

Faouta. 

Gounid. 

Gouela. 

Goada, Dic'hoada. 

Gouzout. 

Griat. 

Gouzanv. 

Gourc'hemenn. 

Guervel. 

Goalc'hi. 

Guerza. 

Goulenn. 

Goapaat. 

Guelet. 

Guellaat. 

Guennaat . 

Guiska. 

Gallega, Komz gallek. 

Hada. 

Huvreal. 

Hanvel, Henvel. 

Iac'haat. 

Karet. 

Kregi. 

Kasaat. 

Komz. 

Koll. _ 

Koania. 

Koumunja. 

Klemm. 



Expliquer, Déployer. 

Sevrer. 

Boire. 

Lier. 

Se plaindre. 

Se jeter. 

Se fatiguer. 

Bouger. 

Fendre. 

Gagner. 

Pleurer. 

Saigner. 

Savoir. 

Coudre, 

Souffrir. 

Ordonner. 

Appeler. 

Laver. 

Vendre. 

Demander. 

Se moquer. 

Voir. 

Aiguiser, Améliorer. 

Blanchir. 

Habiller. 

Parler français. 

Semer. 

Rêver. 

Nommer. 

Guérir. 

Aimer. 

Mordre. 

Haïr. 

Parler. 

Perdre. 

Souper. 

Communier. 

Plaindre. 



FRANÇAIS ET BRETON 



29 



Kuitaat. 


Quitter. 


Klask, Enklask. 


Chercher.' 


Kana. 


Chanter. 


Kemeret. 


Prendre. 


Klevet. 


Entendre. 


Kerzet. 


Marcher. 


Krial. 


Crier. 


Kutuill. 


Cueillir. 


Kaout. 


Avoir. 


Kribat. 


Peigner . 


Kas. 


Porter. 


Krouga. 


Prendre. 


Kreski . 


Augmenter. 


Kousket. 


Dormir. 


Kovesaat. 


Confesser. 


Koefa. 


Coiffer. 


Leina. 


Diner. 


Loc'ha. 


Remuer. 


Lammet. 


Sauter. 


Lenn. 


Lire. 


Laerez . 


Voler, Dérober. 


Lavaret. 


Dire. 


Lemma . 


Aiguiser. 


Laza. 


Tuer. 


Labourât. 


Travailler. 


Larda. 


Engraisser. 


Lezel. 


Laisser. 


Lavaret gaou. 


Mentir. 


Mala. 


Moudre . 


Meuli. 


Louer, Donner des Elo 




ges. 


Mervel. 


Mourir. 


Mont. 


Aller. 


Medi. 


Moissonner. 


Mirit. 


Empêcher, Observer. 


Millizen, Milliga. 


Maudire . 


Maga. 


Nourrir. 


Mouga. 


Étouffer. 



30 COLLOQUE 


Mont (la govez. 


Se confesser. 


Nijal. 


Voler, S'élever en l'air 


Netaat. 


Nettoyer. 


Ober. 


Faire. 


Ober goap. 


Se moquer. 


Poueza. 


Peser. 


Pedi. 


Prier. 


Plega. 


Plier. 


Palai. 


Bêcher. 


Poket. 


Baiser. 


Prena. 


Acheter. 


Pignat. 


Monter. 


Paea. 


Payer. 


Parea. 


Guérir. 


Peüri . 


Paître. 


Pec'hi. 


Pécher, faire un Péché. 


Pesketa. 


Pêcher des Poissons. 


Prezek. 


Prêcher. 


Ruzia. » 


Rougir. 


Rei. 


Donner. 


Regui. 


Déchirer. 


Redek. 


Courir. 


Senti. 


Obéir. 


Staga. 


Attacher. 


Savetei . 


Sauver. 


Stlaheza. 


Salir. 


Selaou. 


Écouter. 


Sec'ha. 


Sécher. 


Servicha. 


Servir. 


Seni, Son. 


Sonner. 


Skoulma. 


Nouer. 


Skei, Steki, Darc'hai. 


Frapper. 


Skriva. 


Ecrire. 


Sonjal. 


Penser. 


Souba . 


Tremper. 


Sevel . 


Élever, S'élever. 


Sellet. 


Regarder. 


Serra, 


Fermer. 



FRANÇAIS 1 


ET BRETON 31 


Skuba. 


Balayer. 


Skigna. 


Répandre. 


Skuiza. 


Fatiguer. 


Trel. 


Tourner. 


Trouc'ha. 


Couper. 


Terri. 


Rompre, Violer. 


Tenna. 


Tirer. 


Toulla. 


Percer. 


Tec'het. 


Fuir. 


Teurel. 


Jeter. 


Touet. 


Jurer. 


21. LEÇON 


21 . KENTEL 


TABLEAU DES VERBES à l'usage 


TAOLEN AR VERBOU evit ar re 


de ceuxqui veulent apprendre 


a fell d'ezho diski ar brezou- 


le breton. 


nek. 


Aimer. 


Karet. 


Avoir. 


Kaout. 


Abattre. 


Diskar. 


Apporter (du dehors). 


Digas. 

Dilezel, Kuitaat. 


Abandonner. 


Appeler. 


Guervel . 


Améliorer. 


Guellaat. 


Aiguiser. 


Lemma, Guellaat. 


Aller. 


Mont. 


Aller à confesse. 


Mont da govez. 


Acheter. 


Prena. 


Attacher. 


Eren, Erea. 


Baptiser. 


Badezi . 


Bouillir. 


Birvi. 


Bénir. 


Benniga, Bennizien. 


Brûler. 


Devi. 


Battre le blé. 


Dourna. 


Boire. 


Eva. 



32 COLLOQUE 


Boucher. 


îStanka. 


Bouger. 


Finva. 


Blanchir. 


Guennaat. 


Bêcher. 


Palat 


Balayer. 


Skuba. 


Charrier. 


Arat. 


Communier. 


Koumunia. 


Chercher. 


Klask, Enklask. 


Chanter. 


Kana. 


Crier. 


Kriall. 


Cueillir. 


Kutuill. 


Croître . 


Kreski. 


Confesser . 


Kovesaat. 


Choisir. 


Dibab. 


Coudre. 


Griat. 


Courir. 


Redek. 


Couper. 


Trouc'ha. 


Coiffer. 


Koeffa. 


Dormir. 


Kousket, Huna. 


Diminuer. 


Bihanaat. 


Déjeuner. 


Dijuni. 


Danser. 


Dansai . 


Dénouer. 


Diskoulma. 


Devoir. 


Dleout. 


Découvrir, Dénoncer. 


Diskleria, Lavaret 


Demander. 


Goulenn. 


Désirer. 


C'hoantaat. 


Dîner. 


Leina. 


Dire. 


Lavaret. 


Déchirer. 


Regui, Freuza. 


Donner. 


Rei. 


Déshabiller. 


Diviska. 


Détacher. 


Distaga. 


Déplier. 


Displega. 


Etendre. 


Astenn . 


Embrasser. 


Briataat, Poket. 


Etre. 


Beza. 


Entendre. 


Klevet. 



FRANÇAIS ET BRETON 



33 



Engraisser, Rendre gras 


Larda. 


Etouffer. 


Mouga. 


Ecouter. 


Selaou. 


Ecrire. 


Skriva. 


Elever, S'élever. 


Sevel. 


Faire. 


Ober. 


Fendre. 


Faouta. 


Fumer du tabac. 


Butuni, Fumi. 


Frapper. 


Skei, Darc'hai. 


Fermer. 


Serra, Prenna. 


Fatiguer, Se fatiguer. 


Skuiza, En em skuiza 


Fuir. 


Tec'het, Montkuit. 


Gagner. 


Gounid. 


Guérir. 


Parea, Iac'haat. 


Garder, Observer. 


Miret. 


Habiller. 


Guiska. 


Haïr. 


Kasaat . 


JuSer. 


Barn. 


Jouer. 


C'hoari. 


Jeter, Se jeter. 


Teurel, En em daol. 


Jurer. 


Toui. 


Lier. 


Eren,Staga', Erea. 


Lever. 


Sevel . 


Lire. 


Lenn. 


Laisser. 


Lezel. 


Louer, Donner des Élo- 


Meuli. 


ges. 
Marcher. 


Baie, Kerzet. 


Mordre. 


Kregi. 


Manger . 


Dibri. 


Mentir. 


Lavaret gaou, 


Montrer. 


Diskouez. 


Moudre. 


Mal a. 


Mourir. 


Mervel. 


Moissonner. 


Medi. 


Maudire. 


Millizien, Milliga. 


Monter. 


Pignat. 


Se moquer. 1 


Oberfae, 



34 



COLLOQUE 



Nommer. 

Nourrir. 

Nettoyer. 

Nouer. 

Oublier. 

Ouvrir. 

Ordonner. 

Obéir. 

Pourrir. 

Parler. 

Perdre. 

Pondre . 

Prendre . 

Peigner. 

Porter (au dehors) . 

Pendre. 

Plaindre, Se plaindre. 

Pleurer . 

Peser. 

Plier. 

Prier. 

Payer. 

Paître. 

Pécher, Faire un péché, 

Pêcher des poissons. 

Prêcher. 

Penser. 

Percer. . 

Parler breton. 

Parler français. 

Quitter. 

Ramasser. 

Revenir, Retourner. 

Railler. 

Rêver. 

Rester. 

Rire. 



Hanvel, Henvel. 

Maga. 

Netaat. 

Koulma, Skoulma. 

Ankounac'haat. 

Digueri, Dibrenna. 

Gourc'hemenn. 

Senti. 

Breina. 

Komz, Prezeg. 

Koll. ë 

Dozvi. 

Kemeret. 

Kribat. 

Kas, Douguen. 

Krouga. 

Klemm, En em glemm. 

Gouela, Skuilla daelou. 

Poueza. 

Plega. 

Pedi, Pidi. 

Paea. 

Peuri. 

Pec'hi. 

Pesketa. 

Prezek. 

Sonja!. 

Toulla. 

Brezouneka, Komz bre- 

zounek. 
Gallega, Komz gallek. 
Kuitaat, Dilezel. 
Dastum. 
Distrei. 
Ober goap. 
Huvreal. 
Choum . 
C'hoarzin . 



FRANÇAIS ET BRETON 



3S 



Remuer. 


Finva. 


Rougir. 


Ruzia. 


Regarder. 


Sellet. 


Répandre. 


Skuilla. 


Rompre. 


Terri . 


Souper. 


Koania. 


Saigner. 


Go ad a. 


Savoir. 


Gouzout, Gouezout 


Souffrir. 


Gouzanv. 


Semer. 


Hada. 


Souffler. 


C'houeza. 


Suer. 


C'houezi. 


Sauter. 


Lammet. 


Sauver. 


Savetei. 


Salir. 


Stlabeza, Louza. 


Sécher. 


Sec'ha. 


Servir. 


Servicha. 


Sonner. 


Seni, Son. 


Sevrer. 


Dizouna. 


Tarder. 


Dale. 


Tuer. 


Laza 


Travailler. 


Labourât. 


Tremper. 


Souba. 


Tourner. 


Trei. 


Tirer. 


Tenna. 


Vendre. 


Guerza. 


Voir. 


Guelet. 


Voler, S'élever en l'air. 


Nijal. 


Voler, Dérober. 


Laerez. 


Venir. 


Dont. 



m 



COLLOQUE 



22. KENTEL 

TAOLENN ANN ADVERBDU evit 
ar re a fell d'ezho disk» ar 
gallek. 



Ama, aman. 

Atao. 

A-raok. 

Affo. 

Adre. 

Aze. 

A-oualc'h. 

A-vechou . 

A-uz. 

A-iz. 

A-grenn. 

A-bars . 

Abars-nemeur. 

Bemdez. 

Bemnoz. 

Bepred. 

Brema, bremân. 

Bremaik. 

Buhan. 

Biskoaz. 

Chetu . 

Deiz-mad. 

Deac'h. 

Dindan. 

Divezad. 

Di (mouvement d'aller). 

Dibaot a veach. 

Dirak. 

Dioc'li-tu. 

Eno. 



22. LEÇON 

TABLE DES ADVERBES à l'usage 
de ceux qui veulent apprendre 
le français. 



Ici. 

Toujours. 

Devant. 

Vite. 

Derrière. 

Là. 

Assez. 

Parfois. 

En haut. 

En bas. 

Entièrement. 

Avant. 

Dans peu. 

Chaque jour. 

Chacnie nuit. 

Toujours. 

Maintenant. 

Bientôt. 

Vite. 

Jamais. 

Voici, voilà. 

Bonjour. 

Hier. 

Dessous. 

Tard. 

Là. 

Rarement. 

Devant. 

Sur-le-Champ , 

Là. 



FRANÇAIS ET BRETON. 



37 



Ebars . 


Dans, dedans. 


E-kever. 


Envers. 


Er-meaz. 


Dehors. 


E-iouez e-mesk. 


Parmi. 


E-kichen, e-c'harz. 


Auprès. 


E-tro, war-dro. 


Vers. 


Eunn nebeut, eunntanim 


Un peu. 


Evit. 


Pour. 


Evit ma. 


Pour que. 


Eti. 


Chez. 


E gaou. 


A tort. 


Fennoz, henoz. 


Ce soir 


Goude. 


Après. 


Gant. 


Avec. 


Gant ma. 


Pourvu que. 


Guechall. 


Autrefois. 


Hirio, hisio. 


Aujourd'hui. 


Hep. 


Sans. 


Hep paouez. 


Sans cesse. 


Kenavezo,kenavo,keno. 


Adieu. 


Kals. 


Beaucoup. 


Marteze. 


Peut-être. 


Mintin-ma, beure-ma. 


Ce matin. 


Mui, muioc'h (augmen- 
tatif). 
Nebeut. 


Plus, davantage. 


Peu. 


Nebeutoc'h. 


Moins. 


Noz vad. 


Bonne nuit. 


Pell. 


Loin. 


Pe leac'h. 


Où. 


Re nebeut. 


Trop peu. 


Rag-eeun, var eeun. 


Tout droit. 


Setu ama, setu aze. 


Voici, voilà. 


Tost, tostik, e-kichen, 


Près, tout près. 


e-c'harz. 




Var. 


Sur. 


Var-laez, d'ann neac'h. 


En haut. 


Var c'horre. 


Par-dessus. 



38 COLLOQUE 


Varc'hoaz . 


Demain. 


Var-dro, enn-dro. 


Autour. 


23. LEÇON 


23. KENTEL 


TABLE DES ADVERBES à l'usage 


TAOLEN ANN ADVERBOU evit ai- 


de ceux qui veulent apprendre 


re a fell d'ezho diski ar bre- 


le breton. 


zounec. 


Avant . 


A-raok . 


Adieu. 
Assez. 


Kenavezo, kenavo,keno . 
A-oualc'h. 


Aussitôt. 


Dioc'h-tu, rak-tal. 


Auprès, près de. 


Tost, e-kichen. 


Afin que. 


Evit ma. 


Après. 


Goude, var-lerc'h. 


Avec. 


Gant. 


Autrefois. 


Guechall. 


A peu près. 


Tost-da-vad. 


Aujourd'hui. 


Hirio, hisio. 


Avant peu. 


Abars nemeur,hep dale, 




dizale. 


Bonjour. 


Deiz mad. 


Bonsoir. 


Noz vad. 


Beaucoup. 


Kals, e-leiz, meur. 


Bientôt. 


Bremaik. 


Chaque jour. 


Bemdez, bep-deiz. 


Chaque nuit. 


Bemnoz, bep-noz. 


Chez. 


Eti. 


Ce soir. 


Fennoz, henoz. 


Dans. 


Ebars. 


Envers, à l'égard de, 


E-kenver, e-kever, ouz. 


contre. 




Dehors. 


Er meaz. 


Directement. 


Rag-eeun, var eeun. 


Derrière. 


Adre, var-lerc'h. 


Au-dessus. , 


A-uz, a-ziouc'h. 



FRANÇAIS ET BRETON - 



39 



Dessous. 
Au dessous. 
Devant. 
Demain. 
Entièrement. 
En haut. 
En bas. 

Ici. 

Jamais (au passé). 
Jamais (au futur). 
Jamais (soit passé, 

présent). 
Jadis. 
Loin. 
Là. 
Merci . 

Maintenant. 
Ce matin. 
Parmi. 
Parfois . 

Pour. 

Pour que 

Peut-être. 

Plus (négatif). 

Peu. 

Pourvu que. 

Rarement. 

Sans. 

Sans cesse. 

Sous. 

Sur. 

Tard. 

Toujours. 

Tout-à-1'heure. 

Trop peu. 



soit 



Dindan. 

A-iz. 

Dirak, rak. 

Varc'hoaz. 

A-grenn. 

Var-laez, d'ann neac'h- 

D'ann traon, ouz traon, 

var-naon . 
Ama. 

Biskoaz, nepred. 
Birviken, biken. 
Morse. 

Guechall. 

Peu. 

Aze, eno. 

Bennoz Doue d'e-hoc'h, 
benastoue. 

Brema. 

Mintin-ma, beure-ma. 

E-touez, e-mesk. 

A-vechou, gueach (ré- 
pété après un verbe). 

Evit. 

Evit ma. 

Mirteze. 

Mui, ken. 

Nebeut. 

Gant ma. 

Dibaot a veach. 

Hep. 

Hep paouez 

Dindan. 

Var. 

Divezad, 

Bepred, atao. 

B reniai k. 

Re nebeut. 



40 COLLOQUE 


Vite. I 


Buhan, aftb. 


Voici, Voilà. 


Setu, chetu, setu aman, 




setu aze. 


Vers. 


E-tro. 


24. LEÇON. 


24.KENTEL 


NOMS DE BAPTÊME 


HANOIOU BADEZ 


Allain. 


Alan, Lan. 


Petit Allain. 


Alanik. 


Antoine. 


Anton. 


Anne. 


Anna. 


Petite Anne. 


Annaik. 


Eloi. 


Aler, lier, Alar. 


Baptiste. 


Badezour. 


Barthélémy. 


Bartele, Bertele. 


Bernard. 


Bernez. 


Brigitte. 


Berc'hed. 


Benoit. 


Benead. 


Gabriel, nom d'homme. 


Gabriel, Biel. 


Bertrand. 


Bertram, Bertrom, 


Biaise, nom d'homme. 


Bleaz. 


Biaise, nom de femme. 


Blezou. 


Charles. 


Charles, Charlou. 


David. 


Devi, Daviz. 


François. 


Fanch. 


Petit François. 


Fanchik. 


Françoise. 


Fant, Fantaou, Fran- 




cesa, Seza. 


Guillaume. 


Guilherm. 


Claudine. 


Glodina. 


Henri. 


Herri . 


Hervé. 


Hoerve. 


Ignace. 


Igneo. 


Jean. 


Iann. 



FRANÇAIS ET BRETON. 



41 



Jeannette. 

Geoffroy. 

Giles. 

Jacques. 

Catherine. 

Corentin. 

Louis. 

Louise. 

Marguerite. 

Petite Marguerite. 

Mathieu. 

Ollivier. 

Pierre. 

Perrine. 

Paul. 

Pierrot. 

Renan. 

Etienne. 

Corentine. 

Antoinette. 



Jannet. 

Jaffrez. 

Jili, Jilez. 

Katez. 

Katel, Katou. 

Korentin. 

Loiz. 

Louiza. 

Mac'harit, God. 

Mac'haridick. 

Maze. 

Olier. 

Per. 

Perina. 

Paol. 

Pipi. 

Ronan. 

Stevan. 

Tina. 

Ton. 



25. LEÇON 

NOMS des Villes, des Rivières 
et des Iles les plus importan- 
tes de la Bretagne. 



Argenton. 

Aulne, rivière. 

Auray. 

Belle-Ile-en-Terre. 

Blavet, rivière. 

Brest. 

Bertheaume. 

Camaret. 

Carhaix. 

Chàteaulin. 



25. KENTEL 

HANOIOU ar C'heriou, ar Ste- 
riou haganEnezi brasa euz 
a Vreiz. 



Arc'hantel. 

Aon, ster Aon. 

Aire. 

Benac'h, Bene,Vh, 

Blaouet. 

Brest. 

Kastel, Persel. 

Kameled. 

Ker-Ahez. 

Kastellin. 



42 COLLOQUE 

Concarneau. 
Le Conquet. 
L'Iroise. 
Cornouailles. 
Le Croizic. 
Quimper. 

Quimperlé. 

Le Fort Mengant. 

Crozon. 

Saint- Pol-de-Léon. 

Château du Taureau. 

Belle-Ile-en-Mer. 

L'Ile-de-Batz. 

L"Ile Dieu. 

L'Ile d'Ouessant. 

L'Ile Ronde. 

L'Ile de Sein. 

Le Folgoat. 

Audierne. 

Guingamp. 

Vannes. 

Hennebont. 

Landèrneau. 

Lannion. 

Saint-Renan. 



Tréguier. 
Lesneven. 
La Roche-Mengant. 

Morlaix. 

La Martyre. 

Nantes. 

Noirmoutier. 

Ploërmel. 

Pontrieux. 

Port-Louis. 



Konk-Kerne. 

Konk-Leon. 

Kanol-Is. 

Kerne. 

Kroazik. 

Kemper, Kemper-Odet, 

Kemper-Korentin. 
Kemper-Elle. 
Kastel-Laugad. 
Kraozon. 
Kastel-Paol. 
Kastel-ann-Taro. 
Enez ar Guer-Veur. 
Enez Vaz. 
Enez Ileuz. 
Enez Eussa. 
Enez Krenn. 
Enez Sizun. 
Folgoat. 
Goazien. 
Guengam. 
Guened. 
llennbont. 

Landerne, Landernok. 
Lan nu on. 
Lok-Kornan ? Lok-Ro- 

nan. 
Landreger. 
Lesneven. 
Mean - Kamm , Men- 

Kamm. 
Mon trouiez. 
Ar Merzer. 
Naoned. 
N^rmouster. 
PIou-Armel. 
Pont-Treou. 
Porz-Loiz. 



FRANÇAIS ET BRETON. 



43 



Plouguerneau. 
Rennes. 
Roscolï. 
Saint-Brieuc. 



26. LEÇON 



Je suis fatigué, fatiguée. 
Tu es fatigué, fatiguée. 
Il est maigre. 
Elle est maigre. 
Nous sommes heureux, 

heureuses. 
Vous êtes bons, bonnes. 

Ils, elles, sont petits, 

petites. 
Celui-ci est grand. 
Celle-ci est grande. 
Ceux-ci sont grands. 
J'ai faim. 
Tu as froid. 
Il a du mal. 
Elle a du mal. 
Nous avons du chagrin. 
Vous avez des enfants. 
Ils, elles ont des amis. 
La jument est malade. 

Le cheval est malade. 

Celui-ci est le mien. 

Celle-ci est la mienne. 



Plouguerne. 
Raozon. 
Rosko. 
Sant-Briek. 



26. KENTEL 



Me zo skuiz, skuiz ounn. 
Te zo skuiz, skuiz oud. 
Hen zo treut, treut eo. 
Hi a zo treut, treut eo. 
Ni zo euruz, euruz omp. 

C'houi a zo mad, mad 

oc' h. 
Hi a zo bihan, bihan 

int. 
He-man a zo braz. 
Hou-man a zo braz. 
Ar re-man a zo braz. 
Naoun ara beuz. 
Riou es peuz. 
Poan en deuz. 
Poan e deuz. 
Glac'har hon deuz. 
Bugale ho peuz. 
Mignouned ho deuz. 
Ar gazek a zo klanv, 

klanv ar gazek. 
Ar marc'h a zo klanv, 

klanv ar marc'h. 
He-ma zo va hini, va 

hini eo he-ma. 
Hou-ma zo va hini, va 

hini eo hou-ma. 



COLLOQUE 



Celui-ci est du bon fu- 
mier. 

Il est bon de se lever 
matin. 

Il est temps de faire cela. 

Parce que vous êtes bon. 

Vous qui n'êtes pas 
sages, vous repentirez 
plus tard . 



27. LEÇON 



Avant dîner. 
Après dîner. 
Fais attention. 
Faites attention. 
Prends garde, mon fils. 
Prenez garde, mes en- 
fants. 
Dépêche-toi. 
Dépêchez-vous. 
Tais-toi. 
Taisez-vous. 
Montez. 

Venez en haut. 

Mangez. 

Qu'est-ce que cela ? 
Je ne sais pas. 
Laissez cela. 
Viens ici. 
Venez ici. 
Viens donc vite. 
Entrez. 



He-man a zo teil maS. 

Mad eo sevel abred, se- 

vel abred a zo mad. 
Mail eo ober ann dra-ze. 
veza ma'z oc'h mad, 

dre ma'z oc'h mad. 
Choui pa ne d-oc'h ket 

fur, ho pezo keuz di- 

vezatoc'h. 



27. KENTEL 



Abars, a-raok lein. 
Goude lein. 
Laka evez. 
Lakit evez. 
Diouall, va map. 
Diouallit, va bugale. 

Hast affo, buan-buan. 
Hastit affo. 
Tao, ro peoc'h. 
Tavit,roit peoc'h. 
Pignit, savit, it var-laez, 

d'ann neac'h. 
Deut var-laez, d'ann 

neac'h. 
Debrit, stagit gant-hi. 
Petra'nn dra-ze ? 
Ne c'houzounn ket. 
List ann dra-ze. 
Deuz ama. 
Deut ama. 
Deuz-ta affo, buan. 
Deut ebars, deut tre. 



FRANÇAIS ET BRETON. 



15 



Qui est à ? 
C'est moi. 
A votre santé. 
Merci. 

Où est-il ? 

Où est-elle ? 

Où sont-ils, où sont- 
elles ? 

Le temps est beau. 

Le temps est mauvais. 

Le temps est froid. 

Le temps est chaud. 

Voilà mon frère qui ar- 
rive. 

Il fait nuit. 

Il est tard. 

Pendant le jour. 

Pendant la nuit. 

Vers le soir. 

Le soleil se couche. 

Le soleil se lève. 

Le soleil est levé. 

La lune est levée de bon 

matin. 
Dites donc, l'homme. 
Dites donc, la femme. 

Dis-moi, mon ami. 
Ouvrez la porte. 
Fermez la porte. 
Asseyez-vous là. 
Allez en haut. 

Va en haut. 

Attendez un peu. 



Piou a zo aze ? 

Me eo. 

D'ho iec'hed ! 

Bennoz Doue, ho truga- 

rekaat a rann. 
Peleac'h ema-hen ? 
Peleac'h ema-hi ? 
Peleac'h emint-hi ? 

Kaer eo ann amzer. 
Fall eo ann amzer. 
Ien eo ann amzer. 
Tomm eo ann amzer. 
Setu va breur o tont. 

Noz eo, digor eo ann 

noz. 
Divezad eo. 
Hed, epad ann deiz. 
Hed, epad ann noz. 
E-tro, d'an abardaez. 
Ann heol a ia da guzet. 
Sevel a ra ann heol. 
Savet eo ann heol. 
Savet eo al loar m in tin 

mad. 
Liviritd'in,goaz,vaden. 
Livirit d'in, maouez, va 

grek. 
Lavar d'in, va mignon. 
Digorit ann nor. 
Serrit ann nor. 
Azezit aze. 
It var-laez, it d'ann 

neac'h. 
Ke var-laez, ke d'ann 

neac'h. 
Gortozit eunn nebeut 

3* 



46 



COLLOQUE 



Que faites-vous là ? 
Que dites-vous ? 
Montre-moi le chemin. 
Donne - moi quelque 

chose. 
Donne-moi cela. 
Donnez - moi cela, s'il 

vous plaît. 
Je n'ai pas. 
Que veux-tu ? 
Que voulez-vous? 
Que veulent-ils ? 
Cela est bon. 
Cela est mauvais. 
Cela est vrai. 
Cela n'est pas vrai . 

Je suis son parent. 

Je suis son proche pa- 
rent. 
Si le temps est chaud. 

Il a tombé de la pluie. 
Il a fait du tonnerre. 
Viens promener. 

Va voir. 

Qui frappe ? 

Dis à ton frère de venir 

ici. 
Va chercher de l'eau. 
Adieu, mon ami. 



Petra rit-hu aze ? 
Petra livirit-hu ? 
Diskouez d'in ann hent. 
Ro d'in eunn dra-ben- 

nag. 
Ro d'in ann dra-ze. 
Roit d'in ann dra-ze, 

mar plij. 
N'em beuz ket. 
Petra a fell d'ici ? 
Petra a fell d'e-hoc'h ? 
Petra a fell d'ezho ? 
Ann clra-ze zo mad. 
An dra-ze zo fall. 
Guir eo kement-se. 
Kement-se ne d-eo kei 

guir. 
Me zo kar d'ezhan, ke- 

rent, kar omp. 
Me zo kar-nez d'ezhan. 

Mar bez tomm ann am- 

zer. 
Glao a zo bet. 
Kurun a zo bet. 
Deuz da bourmen, deuz 

da ober eun dro. 
Ke da velet. 
Piou a sko ? 
Lavar d'as preur dont 

aman. 
Ke da gerc'hat dour. 
Kenavezo, va mignon. 



FRANÇAIS ET BRETON. 



47 



28. LEÇON 


28. KENTEL 


A TABLE 


OC'H TAOL 


La table. 


Ann daol. 


Un couteau. 


Eur gountel. 


Une cuiller. 


Eul loa. 


L'écuelle. 


Ar skudel. 


Le verre. 


Ar verenn. 


Le pot. 


Ar pod. 


Le pot de fer. 


Ar pod-houarn. 


Le pot de terre. 


Ar pod-pri. 


Le pot à eau. 


Ar pod dour. 


Une bouteille. 


Eur voutaill. 


Le pain. 


Ar bara. 


La soupe. 


Ar zouben 


La viande. 


Ar c'hik. 


Les crêpes. 


Ar c'hrampoez. 


Le beurre. 


Ann amann. 


Le lait. 


Al leaz. 


Un os. 


Eunn askourn. 


Bon vin. 


Guin mad. 


Mettez le couvert. 


Lakit anntraou war ann 




daol. 


Je vais déjeuner. 


Me ia da zijunia. 


Je vais diner. 


Me ia da leina. 


Je vais souper. 


Me ia da goania. 


Que voulez-vous à dé- 


Petra ho pezo-hu d'ho 


jeuner ? 


tijuni ? 


Ce que vous voudrez. 


Ar pez a gerrot, ar pez 




ho peuz choant. 


Il est temps de diner. 


Poent eo leina. 


Allons diner. 


Deorap da leina. 


Dis le Benedicite. 


Lavar ar Benedicite. 


Qu'avons-nous à diner ? 


Petro hon euz-ni da 




leina. 



COLLOQUE 



Du veau et autre chose. 

Il a soif. 

Donnez-lui de l'eau. 
J'ai faim. 

Mettons-nous à table. 
On est à table. 
Mangeons de la soupe. 
La soupe est bonne. 
Le pain est frais. 
Celui-ci est plus frais. 
Mangez des crêpes. 
Je n'aime pas le fars. 
Voulez-vous du mouton? 

Je ne mangerai pas da- 
vantage. 
Quelle est cette viande? 
Donnez l'os au chien. 

Je crois que vous ne 

mangez pas. 
Mangez du pain avec la 

viande. 
Je n'ai pas faim. 
Demandez à boire. 
Voilà une bouteille de 

vin. 
A votre santé ! 
Avez-vous bu ? 
Il a grand faim. 
Ce ne sont pas des os 

qu'il lui faut. 
Avez-vous assez mangé ? 

J'ai assez mangé. 

J'ai bien dîné. 



Kik leue hag eunn dra- 

bennag ail. 
Sec'hed en deuz. 
Ro dour d'ezhan. 
Naoun am beuz. 
En em lakeomp oc'h taol . 
Emeur oc'h taol. 
Debromp soubenn. 
Ar zoubenn a zo mad. 
Ar bara a zo fresk. 
He-ma a zo freskoc'h. 
Dibrit krampoez. 
Ne garann ket ar fars. 
Kik - maout ho pezo- 

c'houi ? 
Ne zibrinn ken. 

Peseurtkikeo he-man? 
Roit ann askourn d'ar 

c'hi. 
Em beuz aoun ne zebrit 

ket. 
Debritbaragantarc'hik. 

N'em beuz ket a naoun. 
Goulennit da efa. 
Setu eur voutaillad vin. 

D'ho iec'hed ! 
Efet hoc'h eus-hu ? 
Naoun braz en d^uz. 
Ne ket eskern a fell 

d'ezhan. 
A-oualc'h hoc'h eus-hu 

debret ? 

ebret ; 

alc'h. 
Leinet mad em beuz. 



Je voudrais manger des 



œufs. 

Aimez-vous les pommes 
de terre ? 

Je mange trop, en vé- 
rité. 

Donnez-moi du beurre, 
s'il vous plait. 

Ce vin est aigre. 

Celui-ci est trop fort. 

Mettez de l'eau dedans. 

Ce cidre n'est pas mau- 
vais. 

Versez du vin à mon 
père . 

Je ne puis plus boire ni 
manger. 

J'ai assez bu. 

Ce verre est sale. 

Donnez-moi un verre 
de vin ? 

L'écuelle est cassée. 

Je voudrais une écuellée 
de lait. 

Ce couteau est tranchant 

Nous mangerons des 
pommes. 

Voilà une b^lle poire. 

Je n'aime pas les poires. 

Il ne faut pas que tu 

manges de fruits crus. 

Le fruit ne te vaut rien. 

J'aime mieux les châ- 
taignes. 
J'ai mangé des cerises, 
Allons souper. 



FRANÇAIS ET BRETON 49 

I Me garfe dibri viou. 



Hac'houi a garannava- 
lou douar, ar patates? 
Re a zebrann, e feiz. 

Roit d'in amann, mai 

Ar guin-ma a zo trenk . 
He-man a zo re gre. 
Lakit dour ebars. 
Ar sistr-man ne d-eo 

ket fall. 
Diskargit guin d'am zad. 

N'oufenn pelloc'h na di- 
bri nag efa. 

Efet em eus aoualc'h. 

Ar verenn-zea zo louz. 

Roit d'in eur verennad 
vin ? 

Ar skudel a zo torret. 

Me garfe kaout eur sku- 
dellad leaz. 

Ar gonlell-ze zo lemm. 

Ni a zebro avalou. 

Setu aze eur berenn 

gaer. 
Ne garann ket ar per. 
Arabat eo d'id dibri 

trouez kriz. 
Ar frouez ne dal netra 

d'id. 
Matoc'h e kavann ar 

c'histin. 
Kerez ara beuz debreL 
Deomp da goania. 



50 



COLLOQUE 



Qu'avons-nousà souper? 

Du poisson, une ome- 
lette ef des fruits cuits. 

Apportez-moi une bou- 
teille de vinaigre. 

Je n'aime ni le sel ni le 
poivre. 

Dites les grâces. 
Otez le couvert. 
Desservez la table. 
Je vais fumer une pipe. 

Nous irons nous prome- 
ner après diner. 

29. LEÇON 

CONVERSATION DANS LA MAISON 

Approchez- vous du feu. 
Chauffez-vous. 
Faites un bon feu. 
Allumez le feu. 

Le feu est éteint. 

Mettez du bois dans le 
feu. 

Mettez du charbon dans 
le feu. 

Eteignez le feu. 

Venez vous chauffer. 

Le jour est court, appor- 
tez la chandelle. 

La nuit est longue, al- 
lumez la lampe. 



Petra hor beuz-ni da 

goania ? 
Pesket, viou fritet ha 

frouez poaz. 
Digasit d'in eur voutail- 

lad guin-egr. 
Ne garann ket ar c'hoa- 

len, ann holen nag ar 

pebr. 
Livirit grasou. 
Distalit dioc'h ann daol. 
Savit ann daol. 
Mont a rann da lakaat 

eur c'hornad-butun. 
Ni ielo da bourmen 

goude lein. 

29. KENTEL 

0IVISI0U EBARS ANN Tl 

Tostait oc'h ann tan. 

Tommii. 

G rit tan mad. 

C'houezit, krogit ann 

tan. v 

Maro eo ann tan. 
Lakit kèuneud enn tan. 

Lakit glaou en tan. 

Mougit ann tan. 

Deut da domma. 

Berr eo ann deiz, diga- 
sit goulou. 

Hirr eo ann noz, enaouit 
ar c'hlouzeur. 



Allez me chercher des 

allumettes. 
Eteignez la chandelle. 
Mouchez la chandelle. 



FRANÇAIS ET BRETON. 51 

It da gerc'hat elumetez. 



Il est déjà nuit. 
Il fait bon près du 



feu. 



Il est toujours près du 

feu. 
La porte a été fermée . 
Fermez la porte. 
Qui frappe à la porte ? 

Va voir, François. 

C'est Pierre qui frappe. 

Dis lui de passer son 
chemin. 

Balayez la chambre. 

Débarrassezle plancher. 

Jetez dehors les balayu- 
res. 

Appropriez bien tout. 

Ouviez la fenêtre. 

Fermez la fenêtre. 

Essuyez la table. 
Faites bien mon lit. 
Je coucherai dans le lit 

clos. 
Nous coucherons tous 
deux dans le même lit. 
Allons nous coucher. 
Il faudra te lever de 
4 bonne heure. 
Êtes-vous encore au lit? 

Éveillez-vous. 



Lazit, mougit ar goulou. 
C'houezit he fri d'ar 

goulou. 
Noz eo ken abred. 
Ebat eo beza e-tal ann 

tan. 
Ema atao dalc'h-mad 

e-kichen ann tan. 
Ann nor a zo bet serret. 
Prennit ann nor. 
Pi ou a sko var ann 

nor ? 
Ke da velet, Fanch. 
Per eo a sko. 
Lavar d'ezhan tremen 

e-biou. 
Skubit ar gampr. 
Dieubit al leur-zi. 
Taolit ann skubachou, 

skubien, er meaz. 
Likit pep tra dilastez. 
Digorit ar prenestr. 
Serrit, prennit ar pre- 
nestr. 
Torchit ann daol. , 
Fichit mad va guele. 
Me gousko er guele klos. 

Ni gousko hon daou enn 

eur gueleâd. 
Deomp da gousket. 
Red e vezo d'ici sevel 

mintin mad, a-bred. 
Enn ho kuele emoc'h- 

hu c'hoaz ? 
Dihunit. 



«^^Vvv/jL 



52 

Vous dormez trop. 



COLLOQUE 



Tu as dormi bien long- 
temps. 

Levez-vous vite. 

Dites vos prières. 

Levez-vous donc, pares- 
seux. 

Habillez-vQus. 

Quelle heure est-il ? 

Deux heures moins un 
quart. 

L'horloge avance. 

Il faudra monter l'hor- 
loge. 

30. LEÇON 

LA MÈRE ET SES ENFANTS. 



Levez- vous vite, mes 
enfants. 

Réveillez-vous. 

Dis ta prière du matin. 

Laissez-moi dormir. 

Jean, ta sœur est-elle 
levée ? 

Prends garde de t'en- 
rhume r. 

Prenez garde de vous 
enrhumer. 

J'ai attrapé le rhume. 
Donnez-moi de la tisane j 
d'orge. i 



Re e kouskit, kousket re 
a rit. 

Goall bell oud bet kous- 
ket. >f 

Savit buan. ^ 

Livirit ho pedennou. 

Savit 'ta, tra didalvez. 

Guiskit ho tillad. 

Ped heur eo ? 

Div heur nemet kart. 

Re vu an ez a ann horo- 

lach. 
Red e vezo zevel poue- 

ziou ann horolach . 



30. KENTEL 

AR VAMM HAC HE B'JGALE. 

Savit buhan, va bugale. 

Dihunit. >, 

Lavar da bedenn vintin. 
Va list da gousket. 
Ha savet eo da c'hoar, 

lann ? 
Laka evez, siferni a ri? 

laka evez na bakfez ar 

zifern . 
Lakit evez, siferni a reol; 

lakit evez na ve paket 

ar zifern a rafoc'h. 
Ar sifern am euz paket 
Roïtd'in dour divar lieiz. 



FRANÇAIS ET BRETON. 



53 



Mouche-toi. 

Mouchez-vous. 

Il se mouche avec les 

doigts. 
Cela n'est pas propre. 

Habillez-moi, s'il vous 

plaît, ma mère. 
Coiffez-moi, ma mère. 

Peignez-moi, ma bonne 

mère. 
Paul, mets une chemise 

blanche. 
Marguerite, mets cette 

chemise blanche. 
Lavez-vous les mains. 
Dites vos prières. 
Où est ton livre de 

prières ? 
Va jouer. 
A quel jeu ? 
Il ne faut pas faire de 

grimaces. 

Allez danser. 

Tenez-vous droite, ma- 
demoiselle. 

Levez la tête, Françoise. 

Allez vous promener, 
mes petites filles. 

Il est temps d'aller à 
l'école. 

Allez vous coucher, pe- 
tits enfants. 

Déshabillez-vous. 

Dis la prière du soir. 



C'houez da fri . 
C'houezit ho fri. 
C'houeza a ra he fri 

ganthe vizied. 
Eunn dra louz eo se, di- 

valo eo ann dra-ze. 
Va guiskit, mar plij, va 

mamm. 
Lakit va c'hoef d'in, va 

mamm . 
Kribit va.fenn d'in, va 

mammgeaz,mammik. 
Paol, kemer eur roched 

fresk . 
Mac'harit, kemer ann 

hiviz fresk-man. 
Goalc'hit ho touarn. 
Lavarit ho pedennou. 
Peleac'h ema da levr 

pedennou ? 
Ke da c'hoari. 
Pe seurt c'hoari? v 
Arabad eo d'ici ober neu- 

ziou fall, ober ormi- 

dou. 
It da zansal. 
En em zalc'hit soun, va 

dimezel. 
Savit ho penn, Seza. 
It da ober eunn dro, va 

merc'hedjgou. 
Poent eo d'e-hoc'h mont 

d'ar skbl. 
It da gousket, bugalei- 

gou. v 
En em ziviskit . 
j Lavar ar peden diou/ 
i annnoz. 



54 



COLLOQUE 



Levez-vous de bonne 

heure demain. 
Où sont tes souliers ? 

Donne-moi un baiser. 
Mon petit, fais des ca- 
resses à ta mère. 
Je veux jouer aux cartes. 

Où sont vos habits, en- 
fants ? 

Mettez vos habits du di- 
manche. 

Nettoyez vos souliers. 

Corentine, voilà un sou 
pour acheter des bon- 
bons. 

Mes enfants, faites l'au- 
mône aux pauvres. 

Il fautquetum'obéisses. 

Il ne faut pas faire cela. 

Ne faites pas de bruit. 

Tracassier que tu es ! 

Tiens, Paul, voilà un 
franc pour acheter un 
chapeau de paille. 

Où est Henry ? 

Il est là-bas à faire son 
diable. 

Bonsoir, mes enfants. 



Savit varc'hoaz mintin 

mad. 
Peleac'h ema da voutou- 

Jer. 
Ro d'in eur pok, 
Toulouik, gra allazik 

d'as vamm. 
Me a fell d'in c'hoari 

kartou. 
Peleac'h ema ho tillad, 

bubale ? 
Guiskit ho tillad sul. 

Netait ho poutou. 
Tina, sell eur guennek 
da gaout madigou. 

Va bugale, grit ann alu- 

zenn d'ar re baour. 
Red eo d'id senti ouz-in. 
Arabad eo d'id ober ann 

dra-ze. 
Ne rit ket a drouz. 
Trabas ma'z oud. 
Sell,Paol, pevar real da 

brena eunn tok plouz, 

kolo. 
Peleac'h ema Herri ? 
Ema a-hont o c'hoari he 

ziaoul. 
Noz vad d'e-hoc'h, va 

bugale geaz. 



FRANÇAIS ET BRETON. 



55 



31. LEÇON 

L'ÉCOLE. 

Va à l'école. 

Où estlamaison d'école? 

Je ne sais pas lire. 

Il ne sait pas écrire. 

Nous ne savons pas lire. 

Vous lisez trop vite. 

Pariez posément. 

Parlez distinctement. 

Vous n'apprenez rien. 

Vous êtes paresseux. 

Nous ne savons pas no- 
tre leçon. 

Voilà votre leçon. 

Le maître d'école est 
malade. 

Je sais parler français. 

Il sait écrire le breton. 

Montrez moi votre ou- 
vrage. 

Quitte ton ouvrage. 

Tu apporteras ton livre 
avec toi. 

Venez travailler, petites 
filles. 

Il a fait sa tâche. 



As-tu une nouvelle le- 
çon ? 



31.KENTEL 



AR SKOL. 

Ke d'ar skol. 

Peleac'h ema ann ti- 

skol? 
Ne c'houzounn ket lenn. 
Ne c'hoar ket skrifa. 
Ne c'houzomp ket lenn. 
Ke vuhan e lennit. 
Komzit goustadik. 
Komzit freaz. 
Nçzeskit netra. 
Dieguz oc'h. 
Ne c'houzomp ket hor 

c'hentel. 
Chetu aze ho kentel. 
Ar mestr - skol a zo 

klanV. 
Me a c'hoar komz gal- 

lek. 
lien a c'hoar skrifa e 

brezounek. 
Diskouezit d'in ho la- 
bour. 
Lez da labour. - 
Te a zigaso da levr gan- 

ez. 
Deut da labourât, mer- 

c'hedigou. 
Great en deuz he bez- 

labour, he damm-la- 

bour. 
Eur gentel nevez as 

deuz-te bet ? 



56 



COLLOQUE 



Il ne sait pas sa leçon. 
Elle ne sait pas sa leçon. 

Quelle leçon as-tu ? 

Lisez distinctement. 
Lisez posément. 
Sais-tu ta leçon ? 

Savez-vous votre leçon ? 

Avez-vous entendu ce 
qu'a dit le maitre d'é- 
cole ? 

Que dit le maître d'é- 
cole ? 

Je ne veux pas perdre 
mon temps. 

C'est un âne, un igno- 
rant. 

Apprenez votre leçon. 

Je te donnerai cela quand 
tu auras appris ta le- 
çon. 

Si vous ne faites pas at- 
tention à ce que dit le 
maîtred'école,on vous 
mettra en pénitence 
à genoux au milieu de 
la classe. 

Apprends bien ton caté- 
chisme, mon enfant, 
de crainte que tu ne 
sois reufsé pour tes 
Pâques. 



Ne c'hoar ket hegentel. 
Ne c'hoar ket he c'hen- 

tel. 
Pe seurt kentel as peuz- 

te? 
Lennit freaz. 
Lennit gousiadik. 
Gouzout a rez-te da gen- 

tel? 
Gouzout a rit-hu ho 

kentel ? 
Klevet ho peus-hu ar 

pez en /ieuz lavaret 

ar mestr-skol ? 
Petra lavar ar mestr- 
skol ? 
Ne fell ket-d'in koll va 

amzer. 
Eunn azen gornek eo. 

Deskit ho kentel. 

Me roio ann dra-ze d'id, 
pa'z pezo desket da 
gentel . 

Ma ne daolit ket evez 
oc'h ar pez a lavar ar 
mestr-skol, e viot le- 
keat var ar big-orn. 



Desk m'ad da gatekiz, va 
faotr, enn aoun n'as 
pe korbell. 



FRANÇAIS ET BRETON , 



57 



32. LEÇON 



LE MÉDECIN 

Allez chercher le mé- 
decin. 

Qu'avez-vous donc ? 

J'ai mal à la tête et au 
cœur. 

Depuis quand ? 

Depuis hier. 

Je ne puis pas dormir. 

Avez-vous appétit ? 
Nullement. 
Donnez-moi votre pouls. 

Montrez-moi votre lan- 
gue. 
Elle est chargée. 
Vous avez la fièvre. 

Il faut vous faire saigner. 

J'aimerais mieux m'ap- 
pliquer des sangsues. 

Il me faut aller visiter 
un malade. 

Je vous prie de venir me 
visiter demain. 

Je viendrai, je n'y man- 
querai pas. 

Je suis très malade. 

Il est à l'agonie. 



32. KENTEL 



AR MEDIGIN. 

It da gerc'hat ar medi- 

cin. 
Petra ho peus-hu eta ? 
Poan am euz em penn 

hag em c'haloun. 
Pegeit zo ? 
Abaoue deach. 
Ne c'hellarm ket kous- 

ket. 
Naoun ho peus-hu ? 
E nep kiz tamm. 
Ma velinn goazienn ho 

iaoUd. 

Diskouezit d'in ho teod. 

Louz eo. 

Ann dersien a zo gan- 
e-hoc'h. 

Pied eo d'e-hoc'h lakaat 
en em voada. 

Gwell e ve gan-en la- 
kaat goaderezed. 

Red eo d'in mont da 
velet eunn den klanv. 

Me ho ped da zont var- 
c'hoas d'am guelet. 

Dont a rinn a dra zur. 

Goall glanv oun. 
Enn he dremenvan ema, 
toc'hor eo. 



58 

Il se trouve mieux. 



COLLOQUE 



Il n'a plus de fièvre. 
Elle n'a plus de fièvre. 

Il, elle, a été saigné, 

saignée. 
Il est besoin de vous 

saigner de nouveau. 
Combien de fois avez- 

vous été à la selle ? 
Environ dix fois. 
Avez- vous encore mal à 

la tête ? 
Non. 

Tant mieux. 
Que buvez-vous? 
De la tisane d'orge. 
C'est une bonne chose. 

Je me trouve beaucoup 

mieux. 
Avez-vous dormi cette 

nuit ? 
Parfaitement. 
Dans trois jours vous 

pourrez sortir. 
Y a-t-il longtemps que 

vous êtes malade ? 
Il y a deux mois. 
Quelle maladie a-t-il ? 

Quelle maladie a-t-elle ? 

Il a mal à la gorge. 



Guelloc'h eo, a gav d'ez- 

han. 
N'en deuz mui a der- 

sien. 
N'e deuz mui a der- 

sien. 
Hen, hi a zo bet goadet. 

Ezomm ho peuz da veza 

goadet adarre. 
Ped gueach oc'h-hu eat 

var veaz ? 
Eunn dek gueach. 
Poan ho peus-hu c'hoaz 

enn ho penn ? 
N'am beuz ket. 
Guell aze. 
Petra efit-hu ? 
Dour divar heiz. 
Kement-se zo mad, mad 

eo ann dra-ze. 
En em gavout a rann 

kals guelloc'h. 
Kousket ho peus-hu enn 

noz-ma? 
Brao brao. 
Abenn tri deiz ama e 

c'hellot monter meaz. 
Ha pell zo a-baoue ma'z 

oc'h klanv ? 
Daou viz zo. 
Pe seurt klenved en 

dour-hen ? 
Peseurtklenvede deus- 

hi? 
Ann drouk-g-ouzouk, ar 

boan c'h( 

gant-han. 



FRANÇAIS ET BRETON. 

Elle a mal à la gorge 



59 



II, elle, est enrhumé, 

enrhumée. 
Nous avons gagné un 

rhume. 

Il a la fièvre. 

Il a attrappé la fièvre 

chaude. 
Tant pis. 
Il est difficile en cette 

saison de se guérir de 

la toux. 



33. LEÇON 

A LA PROMENADE. 

Comment vous portez- 
vous ? 
Bien et vous. 
Je suis parfaitement. 
Allons nous promener. 

Viens faire un tour de 
promenade. 

Nous marchons trop 
vite. 

Reposons-nous un mo- 
ment. 

Quelle heure est-il ? 

Je n'ai pas entendu 
l'horloge. 



Ann drouk-gouzouk, ar 
bran c'houzouk a zo 
gant-hi. 

Si fera et eo, ar zifern zo 
gant-han, gant-hi. 

Silern hon euz paket, 
paket hor beuz ar zi- 
fern. 

Klanv eo gant ann der- 
sien. 

Ar c'hlenved tomm .en 
deuz paket. 

Goaz aze. 

Diez eo brema en em 
barea dioe'h ar paz. 



33. KENTEL 

ENN EUR BOURMEN 



Penaoz a rit-hu ? 

Mad ha c'houi. 

Me zo seder. 

Deomp da bourmen, da 

ober eunn dro. 
Deuz da ober eunn dro- 

vale. 
Re vuhan a valeomp. 

Greomp eunn diskuizik. 

Ped heur eo ? 
N'am beuz ket klevet 
annhorolach. 



f.U 



COLLOQUE 



Une heure et demie, je 
crois. 

Deux heures et quart. 

Deux heures moins le 
quart . 

Quatre heures viennent 
de sonner. 

Cinq heures sont son- 
nées. 

Connaissez-vous l'hom- 
me qui vient de pas- 
ser ? 

Je ne le connais pas. 

Quel nom a celui-ci ? 
Quel nom a celle-ci ? 

Il s'appelle Jean. 

Jeannette est son nom. 

Où demeure Monsieur 
Lostek ? 

Dans la Grand' Rue, la 
cinquième maison à 
main droite. 

Il fait bien froid aujour- 
d'hui. 

J'ai bien froid. 

Qu'il fait froid ! 

Il pleut. 

Il a plu. 

Il pleuvra. 

Il fait du vent. 

Le vent est tombé. 

Il vente fort. 

Il gèle. 

Il a un peu gelé. 



Eunn heur hanter, me 



Div-heur ha kart. 
Div-heur nemet kart. 

Ema peder heur o paouez 

seni. 
Sonet eo pemp heur. 

Anaout a rit-hu ar goaz 
a zo o paouez tremen? 

Ne anavezann ket anez- 

han. 
Pe hano en deuz he- 

man ? 
Pe hano e deuz hou- 

man. 
Iann a reer anezhan. 
Jannet eo he hano. 
Peleac'h ema o choum 

ann aotrou Lostek ? 
Er Ru-Vraz, er pemped 

ti enn dourn deou. 

Ien braz eo hirio. 

Riou-braz ara beuz . 
Hag hen zo ien ! 
Glao a ra. 
Glao zo bet. 
Glao vezo. 
Avel a ra, avel zo 
Tavet ,torret eo ann avel. 
Avel vraz a ra, a zo. - 
Skourna a ra. 
Skournet eo eunn dra- 
' bennag, eunn draik. 



FRANÇAIS 

Il dégèle. 

Il dégèlera après-midi. 

Il a fait de la gelée 
blanche. 

Il neige. 

Il grêle. 

Il brume. 

Le jour est sombre. 

Il ne fait pas froid au- 
jourd'hui comme hier. 

Il fait plus froid aujour- 
d'hui qu'hier. 

Hier il faisait bien froid. 

Il fait encore bien froid. 

Il fait froid le matin. 

L'hiver est passé. 

Le temps est frais vers 
le soir. 

Nous avons eu un rude 

hiver. 
Aujourd'hui il ne fait ni 

froid ni chaud. 
Il fait beau temps. 
Il fait très -beau à la 

campagne. 
Allons à l'ombre. 
Je voudrais me coucher 

à l'ombre. 
Reposons-nous un peu. 

Voilà de belles fleurs? 
Voilà là-bas une belle 

rose. 
Donnez-m'en une. 
Prenez-en une. 



ET BRETON. 



61 



Diskourna a ra. 
Diskourna a rai goude 

kreisteiz. 
Reo guenn zo bet. 

Erc'h a ra. 
Kazarc'h a ra. 
Brumen a ra. 
Teval eo ann deiz. 
Ne d-eo ket ien hirio 

evel deac'h, n'eo ket 

ker ien ha deac'h. 
Ienoc'h eo hirio eget 

deac'h. 
Deac'h e voa ien braz. 
Ien braz eo c'hoaz, 
Ien eo dioc'h ar mintin. 
Tremenet eo ar goanv. 
Fresk eo ann amzer 

e-tro, dioc'h ann abar- 

daez-noz. 
Eur goanv rust horbeuz 

bet. 
Hirio ne d-eo ra ien na 

tomm. 
Amzer gaer a ra. 
Kaer braz eo var ar 

meaz. 
Deomp enn disheol. 
Me garfe gourvez enn 

disheol. 
Deomp da ziskniza eunn 

tamm. 
Setu aze bokejou kaer. 
Setu ahont eur rozen 

gaër. 
Roit unan d'in. 
Kemerit unan. 



62 



COLLOQUE 



Le genêt est en fleur. 

Qu'il fait chaud aujour- 
d'hui ! 

Par ma foi, il fait bien 
chaud. 

Je n'aime pas la chaleur. 

Je suis en transpira- 
tion. 

Je suis en nage. 

Il ne fait pas aussi chaud 
aujourd'hui qu'hier. 

Ave/-vous chaud? 

Nous avons un été bien 
chaud. 

Il l'ait trop chaud. 

Le temps se rafraîchit. 

Il fait du tonnerre. 
Il fait des éclairs. 
J'irai demain à la cam- 
pagne. 

Je vous ferai la conduite 
jusqu'à moitié chemin. 

Mon frère ira en ville. 
La nuit approche, ren- 
trons à la maison. 
Accélérons le pas. 

Les feuilles tombent. 
L'automne est arrivé. 

Voilà un fermier qui 
ramasse les feuilles 
sèches pour faire du 
fumier. 



Ema ar bleun er bala»n. 
Hag lien zo tomm hirio ! 

Tomm-braz eo, e feiz. 

Ne garann ket ann am- 

zer domm. 
C'houezi a rann. 

Gleb-dour ounn. 

Ne d-eo ket ken tomm 

hiriohamavoadeac'h. 
Tomm eo d'e-hoc'h? 
Eunn hanv tomm-braz 

hor beuz. 
Re domm eo. 
Freskaat a ra ann ear, 

ann amzer. 
Kurun a ra. 
Luc'hed a ra. 
Me ielo varc'hoaz var ar 

meaz, var ar meaz ez 

in varc'hoaz. 
Mont a rinn d'hoc'h am- 

brouk beteg hanter 

ann hent. 
Va breur a ielo e kear. 
Tostaat a ra an noz, 

deomp d'ar gear. 
Deomp buanoc'h enn 

lion hent. 
Ann deliou a gouez. 
Deuet eo ann diskar- 

amzer. 
Setu aze eunn iiek o tas- 

tum ann deliou zeac'h 

d'ober teil. 



FRANÇAIS ET BRETON. 



63 



34. LEÇON 



ENTRE DEUX AMIS. 



Êtes-vous marié main- 
tenant ? 

Il y a longtemps. 

Votre père est-il de ce 
monrle ? 

Mon père et ma mère 
sont morts. 

Je suis remarié. 

Combienavez-vous d'en- 
fants ? 

J'en ai deux. 

Garçons ou filles ? 

Un garçon et une fille. 

Quel âgo. as-tu ? 

Vingt ans. 

Je ne veux pas me ma- 
rier. 

J'avais grande envie de 
vous voir. 

Et moi aussi, croyez-le 
bien. 

Comment se porte votre 
sœur ? 

Comment se porte votre 
frère ? 

Fort bien, Dieu merci. 

Où est-il maintenant ? 
Où est-elle maintenant ? 



34. KENTEL 



:tre daou vignoun. 



Dimezet oc'h-hu brema? 

Poil amzer zo. 
Ha beo eo ho tad ? 

Maro eo va zad ha va 

ma m m ive. 
Dimezet ounn adarre. 
Ped bugel hoc'h eus- 

hu ? 
Daou am beuz. 
Map pe verc'h ? 
Unan a zo paolr hag ann 

eil a zo merc'h. 
Pe oad ec'h euz-te ? 
Ugent vloaz. 
Ne iell ket d'in dimezi. 

C'hoant braz am boa 

d ho kuelet. 
Ha me ive, kredit-ze. 

IIo c'hoar, penaoz a ra ? 

Ho preur,'penaoz a ra ? 

Brao-brao, a drugarez 
Doue. 

Peleac'h ema-hen bre- 
ma ? 

Peleac'h ema-hi brema ? 



64 



COLLOQUE 



Où sont-ils maintenant? 
Où demeurez-vous ? 

A la campagne chez ma 

sœur. 
Je croyais qu'il, qu'elle 

était en ville. 
Elle n'y est pas. 
Je crois qu'il est bien 

portant, qu'elle est 

bien portante. 
Avez-vous vu mon père ? 

Je l'ai vu ce matin. 

Connaissez - vous mon 

frère ? 
Lequel ? 
L'aîné. 
Je ne le connais pas. 

D'où venez-vous ? 

Je viens de Brest. 

Pour quoi faire ? 

Où allez-vous si vite ? 

Je vais chez ma mère. 

Faites-lui mes compli- 
ments. 

Je le ferai, je n'y man- 
querai pas. 

Je viendrai vous voir 
demain matin. 

Vous serez le bienvenu. 

Allons boire un coup. 



Peleac'h emint-hi bre- 

ma? 
Peleac'h emoc'h - hu o 

choum ? 
Var ar meaz e-ti va 

c'hoar. 
Me grede ez edo e kear. 

N'emaket. 

Me gred ez eo iac'h. 



Guelet oc'h eus-hu va 

zad ? 
He velet em euz mintin- 

ma. 
Anaoutarit-huvabreur? 

Pehini ? 

Ar c'hosa, va breur hena . 

Ne anavezann ket anez- 

han. 
Euz a beleac'h e teuit- 

hu? 
Euz a Vrest e teuann. 
Da ober petra ? 
Da beleac'h ez it-hu ker 

buhan ? 
Mont a rann da di va 

mamm. 
Grit va gourc'hemennou 

d'ezhi. 
M 'lier graio, obéra ri nn. 

Dont a rinn d'ho kuelet 

varc'hoaz vintin. 
Deut mad e viot. 
Deomp da efa eur banne. 



FRANÇAIS ET BRETON. 



65 



Je voudrais fumer une 

pipe de tabac. 
Attendez un peu. 
Qu'èles-vous venu faire 

ici? 
Je suis venu ici pour 

acheter des chevaux. 
Venez me voir. 
Bien volontiers. 
Quand irez-vous à Tré- 

guier? 
Quand viendrez- vous me 

voir? 
Quand il vous plaira. 
Dans trois semaines, si 

vous voulez. 
Allons à la maison, je 

voudrais embrasser 

mes enfants. 
Ne partez pas sitôt. 

Je suis pressé. 

Il est plus que temps que 
je rentre à la maison. 

J'ai à faire un bon bout 
de chemin. 

Je crains que ma femme 
nesoitinquiètedemoi. 

Elle sait où vous êtes 
allé? 

Elle le sait fort bien, 
mais il n'est pas pru- 
dent d'être sur les 
chemins par le temps 
qui court à toute heure 
de la nuit. 

Adieu, Pierre. 



Me garfe lakaat eur 

c'hornad butun. 
Gortozit eunn nebeut. 
D'ober petra oc'h-hu 

deuet ama ? 
Deuet ounn ama da bre- 

na kezek. 
Deut d'am guelet. 
A-greiz va c'haloun. 
Peur ez eot-hu da Lan- 

dreger ? 
Peur e teuot-hu d'am 

guelet? 
Pa blijo gan-e-hoc'h. 
A-benn teir sizun ama, 

mar kirit. 
Deomp d'ar gear, me 

garfe poket d'am bu- 
gale. 
Ne d-it ket kuit ker bu- 

han. 
Hast a zo gan-en, mail 

eo d'in mont. 
Tremen mail eo mont 

d'ar gear. 
Eur pennad mad a hent 

am beuz da ober. 
Aoun am beuz na ve ne- 

c'hed va grek gan-en. 
Gouzout a ra da be- 

leac'h oc'h eat? 
Gouzout ervad, evelato 

enn arnzer-ma ne d-eo 

ket kaer beza enn 

hentchou da bep heur 

euz ann noz. 

Kenavezo, Per. 



66 



COLLOQUE 



Au revoir, François. 

Je vous souhaite bonne 
santé ainsi qu'à vos 
parents. 



35. LEÇON 



ENTRE DEUX JEUNES FILLES 
ET LA SERVANTE 

Coiffez-moi. 
Mettez-moi ma coiffe. 
Donnez-moi une che- 
mise propre. 
Mon tablier est trop long. 

Mon jupon est trop court. 

Le maître de danse est- 
il venu? 

Il n'est pas encore venu, 
mademoiselle. 

Quand viendra-t-il? 

Il viendra bientôt. 

Est-ce aujourd'hui son 

jour? 
Oui, mademoiselle, c'est 

son jour. 
La tailleuse est partie. 

Quand reviendra-t-elle? 
Elle viendra ce soir. 
Venez dans ma chambre, 

Annette. 
Venez vite. 



Kenavezo ar c'henta, 

Fanch. 
Iec'hed d'e-hoc'h ha da 

dud ho ti. 



35. KENTEL 

ETRE DIOU PLAC'H IA0UANK 
HA PLAC'H ANN TI 

Koefit ac'hanoun. 
Lakit va c'hoeff d'in. 
Digasit d'in eunn hiviz 

fresk. 
Va zavancher a zo re 

hirr. 
Va lostenn a zo re verr. 
Ha deuet eo ar mestr 

danz? 
Ne d-eo ket deuet c'hoaz, 

va mezel. 
Peur e teuio hen? 
Dont a rai abars, a-raok 

nemeur. 
Hag he zeiz a zo hirio ? 

la, va mezel, he zeiz a 

zo. 
Ar gemenerez a zo eat 

kuit. 
Pegouls e tistroio-hi ? 
Dont a rai fennoz, henoz. 
Deut em c'hambr, An- 

naik. 
Deut affo. 



FRANÇAIS ET BRETON. 



67 



Marguerite, va chercher I 

le médecin. 
J'ai mal au cœur. 

Ne tardez pas. 
Pourquoi avez-vous tant 

tardé ? 
Mademoiselle, je suis 

tombée dans la rue. 
Dites au cordonnier de 

monter. 
Otez-moi mes souliers. 

Je vous remercie. 
Déshabillez ma sœur. 
Où est votre robe ? 

Elle n'est pas encore 

faite. 
Vous ne travaillerez plus 

pour moi. 

Quand sera-t-elle faite? 
Dans deux jours. 
Faites mon lit, je vous 

prie. 
Voilà vos souliers neufs. 

Mes sabots sont trop 

courts. 
Je veux en acheter de 

plus grands. 
Vous voulez acheter un 

chapeau ds paille. 

Vous êtes habillée à la 

mode, mademoiselle. 

J'irai acheter des fleurs. 



Mac'harit, ke da ger- 

c'hat ar medicin. 
Poan am beuz em c'ha- 

loun. 
Na zaleit ket. 
Perak hoc'h eus-hu da- 

leet keit se ? 
Va mezel, me zo koue- 

zet var greiz ar ru. 
Lavarit d'ar c'here pi- 

gnat. 
Diviskit d'in vaboutou- 

ler. 
Ho trugarekaat a rann. 
Diviskit va c'hoar. 
Peleac'h ema ho roben, 

ho sae ? 
Ne d-eo ketgreat c'hoaz 

Ne labourot ket mui pel- 

loc'h evid-oun, ne la- 

bouroc'h ken evid-oun 
Peur e vezo great ? 
A-benn daou zervez ama. 
Dizoloit va guele, me ho 

ped. 
Setu aze ho poutou ne- 

vez. 
Re verr eo va boutou- 

koad. 
Me a fell d'in prena eur 

re vrasoc'h. 
C'houi a fell d'e-hoc'h 

prena eunntok-plouz, 

tok kolo. 
Guisket oc'h dioc'h ar 

c'hiz, va mezel. 
Meielo da brenabokejou. 



COLLOQUE 



Allons cueillir des fleurs. 

Dis à la cuisinière d'al- 
ler au marché. 

Elle est à tricoter. 

N'importe, dis-lui d'y 
aller. 

Je voudrais coudre mon 
mouchoir. 

Où est mon dé ? 

Va chercher pour un sou 

d'épingles. 
J'ai besoin d'un peu de 

fil blanc. 
Elle n'a pas d'aiguille. 
Fais une reprise à ma 

robe de soie. 
A quelle heure vous cou- 
chez vous d'ordinaire, 

mademoiselle ? 
Vers huit heures et de- 
, mie ou neuf heures. 
Etes - vous matinale ? 

Vous levez-vous de 

bonne heure ? 
Parfois de bonne heure, 

parfois tard, selon que 

je suis fatiguée ou 

paresseuse. 



Deomp da gutuill boke- 

jou. 
Lavar d'ar geginerez 

mont d'ar marc'had. 
Hi zo oc'h ober stamm. 
N'euz fors, lavar d'ezhi 

mont di. 
Me garfe griat va mou- 

chouer. 
Peleac'h ema va bes- 

kenn ? 
Kea da gerc'hat eur 

guennegad spillou. 
Ezomm am beuz eunn 

nebeut neud guenn. 
N'e deuz nadoz e-bed. 
Gra eur c'hrof-nadoz em 

zae seiz. 
Da bed heur ez it da 

gousket bemdez, va 

mezel ? 
Var-dro eiz heur-hanter 

pe nav heur. 
Hag abred e savit-hu ? 



Gueach. abred, gueach 
' divezad, ann dra-ze 
zo dioc'h ma vezann 
skuiz pe zieguz. 



FRANÇAIS ET BRETON. 



36. LEÇON 



DANS UNE AUBERGE 



Montrez-moi une cham- 
bre. 

Combien prenez - vous 
par tête? 

Ne coucherez-vous pas 
ici? 

Je ne le pense pas. 

Servante, faites mon lit 
et mettez des draps 
blancs. 

Apportez -moi d'autres 
draps. 

Pourquoi, monsieur? 

Ceux-ci ne sont pas pro- 
pres. 

Ils ont été blanchis hier. 

En voilà d'autres. 

A quelle heure dîne-t-on 
ici? 

Vers cinq heures et de- 
mie. 

Mettons-nous à table. 

Quelle est cette viande? 

C'est du mouton, je crois. 

Cette viande n'est pas 
bonne. 

Voilà du bon pain. 

Quand arriverons-nous 
à Guipavas? 

Demain nous y serons à 
midi. 



36. KENTEL 



ENN EUNN HOSPITALERI 



Diskouezit d'in eur 

gampr. 
Pegement a gemerit-hu 

evit pep den ? 
Ha ne gouskot-hu ket 

ama? 
Ne sonj ket d'in. 
Plac'h, fichit ma guele 

ha lakit d'in liseriou 

fresk. 
Digasit d'in liseriou ail. 

Perak, aotrou ? 

Ar re-ma ne d'int ket 

neat. 
Goalc'het int bet deac'h. 
Chetu aze re ail. 
Da bed heur e leiner 

ama ? 
Etro pemp heur hanter. 

Deomp oc'h taol. 
Pe seurt kik eo he-ma ? 
Kik-maout, me gred. 
Ar c'hik-ze ne d-eo ket 

mad. 
He-ma a zo bara mad. 
Pegouls ec'h arruimp-ni 

e Guipavas ? 
Varc'hoaz e vezimp eno 

être kresteiz. 



70 



COLLOQUE 



Comment vous portez- 
vous, madame l'hô- 
tesse ? 

Monsieur, comme vous 
voyez. 

Trouverai-je à me loger 
chez vous? 

Oui, par ma foi, quand 
bien même vous amè- 
neriez force gens et 
bêtes. 

Vous avez donc beau- 
coup de lits et d'écu- 
ries ? 

Oui, j'en ai beaucoup. 

Mettez mon chenal à 
l'ésurie. 

Donnez-lui du son et de 
l'avoine. 

Apportez-moi une cho- 
pine de votre meilleur 
vin. 

Il y en a de foute sorte- 
Dites moi celui que vous 
désirez. 

Est-ce rlu Bordeaux, du 
vin d'Espagne ou autre? 

Jean, donnez -moi du 
Bordeaux d'abord; les 
autres auront leur 
tour. 

Qu'avez-vous à souper? 

Un morceau de bœuf 
qui est là à la broche. 

C'est bien. 

Si vous le désirez, je 
vous le servirai. 



Ha d'ehoc'h, hostizez, 
penaoz a rit-hu ? 

Ervad, aotrou, dioc'h a 

velit. 
Lojeiz a gavir.n-me enn 

ho ti ? 
la, e feiz, ha pa ve gan- 

e-hoch eur maread 

tud ha loened. 

Gueleou ha kreier e-leiz 
zo ama 'ta? 

la, kalz. 

Lakit va marc'h er 

c'hraou. 
Roit d'ezhan brenn ha 

kerc'h. 
Digasit d'in eur chopi- 

nad guin, ar guella 

hoc'h euz. 
A bep seurt a z^ 
Lavant d'in a behini e 

féll d'e-hoo'h kaout. 
Guin Bourdel , guin 

Spagn pe re ail ? 
Deut d'in, Iann, guin 

Bourdel da genta ; ar 

re alla deuiod hozro. 

Petra hoc'h eus-hu da 

eoania ? 
Eunn tamm kik-ejenn a 

zo aze oe'h ar berr. 
Mari evel-se. 
Mar ho peuz c'hoant ho 

pezo anezhan. 



FRANÇAIS ET BRETON. 



71 



Peu m'importe ; cepen- 
dant je préférerais 
une bonne volaille ou 
un canard, si vous en 
avez. 

Il y en a, vous n'avez 
qu'à parler. 

Que voulez -vous en- 
core ? 

Vous ne devez pas crain - 
dre de commander 
ici, monsieur, car dès 
que vous aurez parlé, 
on exécutera vos or- 
dres 

Ici on sert très-promp- 
tement. t 

La maison est très-bien 
tenue, d'après ce que 
je vois. 

On ne trouve pas beau- 
coup d'auberges com- 
me celle-ci à la cam- 
pagne. 

Ici on trouve toutes 
sortes de choses pour 
manger et pour boire. 

Sans me vanter, il n'y a 
pas d'auberge mieux 
montée, plus achalan- 
dée. 

Combien de lieues y 
a-t-il de Lesneven à 
Brest ? 

Environ cinq lieues. 



Ne rann forz ; e kement- 
se guell e ve gan-en 
kaout eur iar vad, pe 
eunn houad , mar 
d-euz. 

Bez'ez euz, n'hoc'h euz 

nemet lavaret. 
Petra ho pezo c'houi 

c'hoaz ? 

Arabad eo d'e - hoc'h 
kaout aounevitprezek 
ama, aotrou, rak ker- 
kent ha ma ho pezo 
lavaret, e vezo great. 

Ama den e-bed ne vez 
pell o c'hortoz he 
clamm boet. 

Mad ar stal, dioc'h a ve- 
lan. 

N'euz ket kals a hosta- 
leiiou evel-hen var ar 
meaz. 

Ama ez euz a bep seurt 
traou da zibri ha da 
efa. 

Heb ober ibuge tamm 
e-bed, n'euz ket eunn 
hostaleri ail hag a ve 
ker brudet mad. 

Pegei t z ) euz a Lesneven 
da Vrest ? 

Pemp leo tost-da-vad. 



72 



COLLOQUE 



Cette ville est, dit-on, 
le port de mer le plus 
fort qui soit au monde. 

Il y fait bon vivre. 

D'après ce que j'ai en- 
tendu dire, tout y de- 
vient plus cher de 
jour en jour. 

Il en coûte cher pour y 
bien vivre. 

Ici on peut vivre bien 
pour moitié moins 
d'argent. 

Quand vous voudrez, 
monsieur, vous vous 
mettrez à table. 

Votre dîner est prêt. 

Il est sur la table et vous 
attend. 

Mettons-nous donc à 
table . 

La soupe est-elle bonne? 

Oui, certes, c'est de la 
soupe faite avec de la 
viande fraîche , une 
bonne soupe grasse. 

Quelle viande y avez- 
vous mis ? 

De la viande de vache. 

Donnez-m'en alors une 
bonne assiettée, car 
je suis un soupier s'il 
en fut jamais. 

Q ue souhaitez ■ vous 
maintenant? 



Hounnez zo eur guear- 

vor ar greva a zo er 

bed, a lavarer. 
Mad eo ar bevans enn- 

hi. 
Var a glevann, eno e 

kerra bemdez ann 

traou. 

Kals a arc'hant a goust 
d'ar ialc'h evit der- 
c'hel eno tinel vad. 

Gan-e-omp-ni ne d-eo 
ket hanter, na tost ker 
ker kaout eunn tamm 
mad bennag da zibri. 

Pa gerrot, aotrou, ez eot 
oc' h taol. 

Dare eo ho lein. 

Ema hoc'h ho kortoz 

var ann daol. 
Deomp 'ta oc'h taol. 

Ha mad eo ar zoubenn ? 
la vad, soubenn ar c'hik 
fresk eo. 



Pe seurt kik a zo enn- 

hi? 
Kik saout. 
Neuze, roit d'in eur pla- 

dad mad anezhi, rak 

me zo eur soubenner, 

mar d-euz den. 
Petra ho pezo breman ? 



FRANÇAIS ET BRETON. 



73 



Voilà une côtelette de 
cochon, des meilleu- 
res. 

Qu'est-ce que cette 
viande ? 

C'est de la rouelle de 
veau. 

En désirez-vous ? 

Volontiers, une petite 
tranche. 

Et ensuite vous me ser- 
virez de ces côtelettes 
de mouton que je vois 
là. 

Vous n'êtes pas difficile. 

Voici d'autres plats que 
vous trouverez peut- 
être bons. 

Qu'est-ce que ces plats ? 

Une poitrine et un ro- 
gnon de veau à la bro- 
che. 

Une bajoue de cochon 
au four. 

Un gigot et une épaule 
de mouton. 

Un morceau de culotte 
de bœuf. 

Une langue de bœuf. 

Vous ne buvez pas ? 

Tout-à-1'heure je me 
rattraperai . 

Qu'a/ez-vous là ? 

J'ai des vins de toute 
sorte. 



Setu aze eunn tamm ki- 
levardon , pe rams- 
koaz euz ar guella. 

Hag ar c'hik-ze petra 
eo ? 

Jelkennou leue. 

Bez o pezo ? 
la, eunn tammik hep- 
ken. 

Ha goude e root d'in euz 
ar c'hostouigou-maout 
a zo aze. 

N'hoc'h ket figuz. 
Setu ama c'hoaz meur 

a blad ail hag a gavot 

mad marteze. 
Petra eo ar pladajou- 

ze ? 
Bruched leue ha loune- 

zen oc'h ar ber. 

Eur jod-voc'h poazet er 

fourn. 
Morzed-maout ha skoaz- 

maout. 
Eunn tamm fesken e- 

jenn. 
Eunn teod ejenn. 
Ne efid berad ? 
Dioc'h-tu ez ann da 

staga gant-hi. 
Petra hoc'h euz-huaze? 
A bep seurt guin am 

euz. 

5 



74 



COLLOQUE 



Du vin rouge, du vin 
blanc, du vin qui porte 
à la tête et du vin qui 
faitsecouerles oreilles 
(mauvais vin). 

J'aime mieux le vin fort. 

Versez -vous à plein 

verre. 
Il faut boire pour faire 

descendre le manger. 

Avez-vous beaucoup de 
voyageurs ? 

Quelle sorte de gens 
recevez-vous d'ordi- 
naire ? 

Des marchands et des 
cultivateurs . 

Moins, peu de ces der- 
niers. 

Les marchands et autres 
voyageurs font meil- 
leure chère que les 
cultivateurs. 

Ils ne boivent d'ordi- 
naire que de l'eau, 
excepté quand ils vont 
aux foires et aux par- 
dons. 

Mais alors, malheureu- 
sement pour eux, ils 
boivent de l'eau -de- 
vie comme de l'eau. 

Ils ne trouvent pas le 
vin rouge assez fort 
pour leur gosier. 



Guin ruz, guin guenn, 
guin penn ha guin 
skouarn. 



Guell eo gan-en ar guin 

penn. 
Diskargit leiz ho kue- 

renn . 
Mad eo efa evit kas ar 

boed d'ann traon. 

Kals a dud a ziskenn 

ama ? 
Pe seurt tud a zigeme- 

rit-hu peurvuia ? 

Marc'hadourien ha tie- 
ien. 

Nebeutoc'h euz ar re- 
man. 

Ar varc'hadourien hag 
ann dremenidi ail a 
ra muioc'h a cher vad 
evit al labourerien 
douar. 

Ho efach a zo dour peur- 
vuia, nemed pa'z eont 
d'ar foariou ha d'ar 
pardouniou . 

Neuze a- vad, siouaz 
dezho ! ec'h efont 
guin-ardant evel dour. 

Ne gavont ket ar guin 
ruz kre a - oualc'h 
dioc'h ho gouzouk. 



FRANÇAIS ET BRETON. 

Où est mon lit, je vais 

aller me coucher ? 
Je suis fatigué. 
Il y a deux nuits que je 

n'ai fermé l'œil. 



75 



Votre lit est dans cette 
chambre. 

Vous y dormirez tran- 
quillement et sans 
faire de mauvais rêves 
jusqu'au lever du so- 
leil demain matin. 

Il ne faut pas me laisser 
dormir trop tard. 

Je veux partir de bonne 
heure pour Saint-Pol- 
de-Léon. 

Je ne sais pas encore 
combien il y a d'ici là. 

Je crois qu'il y a six 
lieues. 

Où y est-on le mieux 
traité ? 

Dans la grande auberge, 
à main droite sur la 
place . 

Là vous serez aussi bien 
qu'ici pour le boire et 
le manger. 

Combien vous dois-je ? 

Treize francs et dix cen- 
times. 

Tenez, et de plus cin- 
quante centimes pour 
la servante. 



E peleac'h e ma va guele, 
m'azinn da gousket? 

Skuiz ounn. 

Diou nozvez zo n'em 
beuz prennet eul 
lagad. 

Er gampr-ze ema ho 
kuele. 

Eno e kouskot diboan 
ha dihuvre, bete sav- 
heol varc'hoaz vintin. 



Arabad eo va lezel re 
zivezad da gousket. 

Abred e fell d'in mont 
da Gastel-Paol . 

Ne c'houzoun ket c'hoaz 

' '^sit zo ac'hann di. 
Me gav d'in ez euz 

c'houeac'h leo 
E peleac'h e vezerdige- 

meret eno ar guella ? 
Enn hostaleri vraz a zo 

enn tu deou da leur- 

gear. 

Eno e viot mad evel 
aman, e-kenver ann 
dibri hag ann efa. 

Pegemend a dleann-me 

d'e-hoc'h? 
Pevar skoed, pemp real 

ha daou vennek. 
Dalit, hag ous - penn 

dek guennek evit ar 

plac'h. 



76 COLLOQUE 

37. LEÇON 



Chez un Marchand. 

Je voudrais me faire 
habiller à neuf. 

Pour vous habiller des 
pieds à la tête ? 

Oui, monsieur. 

Pouvez-vous m'habiller 
pour dimanche ? 

Oui, monsieur, vous au- 
rez votre habillement. 

De quelle étoffe voulez- 
vous qu'il soit fait ? 

En drap bleu, s'il vous 
plaît . 

C'est la mode mainte- 
nant. 

Combien m'en faut - il 
d'aunes ? 

Combien vaut l'aune ? 

Quinze francs l'aune. 

Il vous en faut six aunes. 

Prenez ma mesure, 

Voilà vos souliers . 

Essayez-les. 

Ils sont trop longs . 

Ils ne sont pas assez 

larges . 
Ceux-ci vous plairont. 

Ils sont du prix de trois 
francs. 



E ti eur Harc'hadour. 

Me garfe kaout dillad 

nevez. 
D'ho kuiska penn kil ha 

troad ? 
la, aotrou. 
Ha c'houi a c'hell ober 

va dillad a-benn disul? 
la, aotrou, bez'ho pezo 

ho tillad. 
A be seurt mezer eo e 

c'hoantait-hu e ve ? 
Mezer glaz, mar plij. 

Ar c'hiz eo breman. 

Ped goalennad a ran- 

kann-me da gaout ? 
Pegemend ar voalen- 

nad. 
Pemp skoed ar voalen- 

nad. 
Kaoutarankit c'houec'h 

goalennad. 
Kemerit vamuzur. 
Setu aze ho poutou. 
Essait-ho. 
Re hirr int. 
Ne d - int ket ledan 

a-oualc'h. 
A rez-e a vezo mad d'e- 

hoc'h. 
Eur skoed a dalont. 



FRANÇAIS ET BRETON. 



77 



C'est trop. 

C'est trop cher. 

Avez-vous de bons cha- 
peaux ? 

Quel chapeau voulez- 
vous ? 

C'est un chapeau de 
paille que je veux. 

Montrez-m'en un. 

En voilà un bon. 

Combien vaut-il ? 

Neuf francs. 

Combien en voulez-vous 

donner? 
Je ne sais que vous dire ; 

vous demandez trop 

cher. 
Si vous en voulez six 

francs, je le prendrai. 

En vérité, j'y perdrais. 

Dis-moi, Jean, puisque 
je t'ai rencontré au- 
jourd'hui, que fais-tu 
actuellement ? 

Il n'est pas facile de dire 
ce que je fais. 

Je fais des trafics de 
toutes sortes de cho- 
ses. 

Parfois je trouve le 
moyen de gagner à 
droite et à gauche sans 
faire tort à personne. 

Tu as la vogue, d'après 
ce que je vois. 



Re eo. 

Re ger eo. 

Beza hoc'h eus-hu to- 

kou mad ? 
Pe seurt tok a fell d'e- 

hoc'h ? 
Eunn tok plouz eo a fell 

d'in. 
Diskouezit d'in unan. 
Chetu aze unan hag a 

zo mad. 
Pegemend a dal hen ? 
Tri skoed. 
Pegemend a rofac'h evit- 

han? 
Ne c'houzoun petra da 

lavaret, re a c'houlen- 

nit. 
Mar kirit he rei evit 

daou skoed, m'her 

c'hemero. 
E guirionez, koll a ra- 

fenn. 
Lavar d'in-me, Iann, 

pa'z ounn en em ga- 

vet gan-ez hirio, petra 

a rez brema ? 
Petra a ran, e feiz, diez 

eo lavaret. 
Trafika a rann gant pep 

seurt traou . 

Aliez a veach e kavann 
ann tu da c'hounid a 
gleiz hag a zeou, heb 
ober gaou oc'h den. 

Ema ar voul gan-ez, 
var a velann. 



78 



COLLOQUE 



J'ai en ville une maison 
qui est remplie de 
marchandises. 

Venez me voir jeudi et 
je vous montrerai 
tout ce que j'ai à ven- 
dre. 

J'exploite aussi une fer- 
me que j'ai à la cam- 
pagne. 

Là j'élève des chevaux, 
des bestiaux, des bre- 
bis et toutes sortes de 
bêtes. 

Je les vends ensuite dans 
la saison la plus favo- 
rable à leur vente. 

Dans peu tu seras très- 
riche, si tu continues 
à trafiquer comme tu 
le fais depuis quelque 
temps. 

Je le pense, pourvu que 
je reste en santé. 

Je suis continuellement 

en route et sur pied 

nuit et jour. 
Cela est pénible et brise 

le corps. 
C'est bien vrai. 
Je n'ai pas beaucoup de 

temps ; adieu, Pierre. 
Adieu , Jean , à jeudi 

prochain. 



Bez' em beuz e kear 
eunn ti a zo leun a 
varc'hadourez. 

Deut d'am guelet diziou 
hag e tiskouezinn d'e- 
hoc'h kement tra am 
beuz da verza. 

Var ar meaz em beuz 
ive eur goumanant. 

Eno e vagann kezek, 
saout, denved hag a 
bep seurtloened. 

Goude - ze e verzann 
anezho er mare euz 
ar bloaz ma vez guella 
var-n-ezho. 

Abars nemeur e vezi 
pinvidik - mor mar 
kendalc'hez da brena 
ha da verza var-vell, 
evel ma rez eur pen- 
nad zo. 

Kredi a rann, gant ma 
choumo iec'hed gan- 
en. 

Dalc'h mad emoun enn 
hent, noz-deiz eo red 
d'in beza var vale. 

Ann dra-ze a zo diez, 
hag a dorr ar c'horf. 

Guir eo avad. 

N'em euz ket kals a am- 
zer ; kenavezo, Per. 

Kenavezo diziou genta, 
Iann. 



FRANÇAIS ET BRETON. 



Il ne faut pas que vous 
manquiez de venir me 
voir. 

Je n'y manquerai pas. 



Je viens te voir ainsi 
que je l'avais dit. 

Vous avez bien fait, car 
je n'ai rien à faire au- 
jourd'hui de toute la 
journée. 

Il faut bien respirer par- 
fois. 

Venez clans la boutique, 
je vous montrerai mon 
commerce . 

Je vois que vous vendez 
de l'encre, du papier, 
des plumes et toutes 
sortes de livres. 

Oui, des français et des 
bretons. 

Combien vaut la main 
de papier ? 

Il y en a de six sous, 
de sept, de huit et 
même de douze et 
quinze sous. 

J'ai besoin d'une bou- 
teille d'encre. 

J'ai encore beaucoup 
d'autres choses dans 
ma boutique. 

Du drap, des vêtements, 
des culottes, des ves- 



79 
hoc'h 



Arabad eo d'e 

choum hep dont dam 

guelet. 
Mont a rinn. 



Setu me deut d'as kue- 

let evel m'am boa la- 

varet. 
Mad hoc'h euz great, 

rak hirio ounn vak 

hed ann deiz. 

Red eo tenna alan eur 
veach-bennag. 

Deut ama er stal hag e 
tiskouezinn d'e-hoc'h 
pe seurt trafikarann. 

Guerza a rit, evel a ve- 
lann, liou du, paper, 
plun, levriou a bep 
seurt anezho. 

la, re challek ha re 
vrezounek. 

Pegement eo ai* menad 
paper ? 

Bez'ez euz a c'houeac'h 
guennek, azeiz, a eiz, 
bete zoken a zaouzek 
hag a bemzek guen- 
nek. 

Eur voutaillad liou am 
euz ezom da gaout. 

Em stal-me ez euz c'hoaz 
traou ail e-leiz anezho. 

Mezer, dillad, brage- 
zeier, rokedennou, ro- 



80 



COLLOQUE 



tes , des chemises 
d'hommes, des cha- 
peaux, des souliers et 
des sabots. 

J'ai aussi des armoires, 
des lits. 

De l'autre côté sont les 
instruments aratoires. 

Voilà des haches, des 
faucille?, des bêches, 
des crocs, des enclu- 
mes, des marteaux. 

Là je vois des colliers 
de cheval, des brides, 
et cœtera. 

Tiens, je vois encore 
des rasoirs, des cou- 
teaux et des instru- 
ments de chirurgie. 

Tout homme de métier 
trouve ici à acheter 
selon son désir et ses 
moyens pécuniaires. 

Vous faites bien, mon 
ami, de vous livrer 
à toute sorte de com- 
merce , car si vous 
perdez sur un objet, 
vous gagnerez sur un 
autre. 

Ma foi, vous dites vrai. 

Il est bon de connaître 
le prix de chaque 
chose, 



ohedou, tokou, bou- 
teier-ler ha re goat. 



Bez' am euz ive arme- 
liou, gueleou. 

Enn tu ail emaar bin- 

viachou evit ann dud 

divar ar meaz. 
Setu bouc'hili, filsier, 

palou, kreier, anneou, 

morzoliou. 

Aze e velann c'hoaz 
goakoliou, dibrou ha 
traou ail. 

Sell, c'hoaz aotennou, 
kountellou ha binvia- 
chou eur medicin. 

Pep micher den a gaf 
ama da brena dioc'h 
he c'hoant ha dioc'h 
he arc' liant. 

Mad a rit, va mignoun, 
en em rei da bep seurt 
marcliajou, rak mar 
kollit gant unan e 
c'honnezot gant eunn 
ail. 

E feiz, guir a livirit. 
Mad eo gouzout petra 
dalv pep tra. 



FRANÇAIS ET BRETON. 



81 



38. LEÇON 

LE PROPRIÉTAIRE ET LE FERMIER 



Je suis venu vous voir, 
Pierre. 

Comment vous portez- 
vous, mon maître ? 

Bien, Dieu merci ; et 
vous ? 

Nous sommes bien aus- 
si, comme vous voyez. 

Nous avons de la beso- 
gne pour chercher à 
faire face à tout. 

Oui, je vois que vous 
avez de la besogne. 

C'est vrai, mon maître, 
nous n'avons pas le 
temps de regarder vo- 
ler les mouches. 

Reposez-vous un peu, et 
causons un instant. 

Bien volontiers, j'étais 

sur le point de vous 

demander la même 

chose. 
Y a-t-il cette année une 

bonne apparence de 

récolte ? 
Dieu seul le sait, mon 

maître . 
Toutefois, si l'hiver ne 

prend pas la place de 



38. KENTEL 



AR MESTR HAG ANNTIEK 



Setu me deut d'ho kue- 

let, Per. 
Penaoz a rit-hu, va 

mestr ? 
Iac'h, a drugarez Doue ; 

ha c'houi ? 
Ni zo iac'h ivez, evel a 

velit. 
Tiz zo war-n-hoc'h o 

klask paka e pep 

leac'h. 
la, labour hoc'h euz, var 

a velann. 
Guir eo, va mestr, n'hon 

euz ket amzer da zel- 

let oc'h ar c'helien o 

nijal. 
Torrit eunn draik var-n- 

hoc'h, ma kaozeimp 

eur pennad. 
A galoun vad ; bez' ez 

edoun o vont da lava- 

ret hevel dra d'e- 

hoc'h. 
Ha doare vad zo er 

bloaz-man da gaout 

eunn eost founnuz ? 
Nemet Doue, piou aoar 

se, va mestr. 
Evelato, ma na deu ket 

ar goanv e mare ann 



82 



COLLOQUE 



l'étéje crois quelaré- 
colte viendra à bien. 

Avez-vous confié beau- 
coup de semence à la 
terre ? 

Quatre boisseaux (1) de 
froment et trois de 
seigle et d'orge. 

C'est assez pour vivre. 

Pourvu que Dieu soit 
avec nous. 

Combien de terre avez- 
vous ensemencé de 
pommes de terre ? 

Deux journaux. 

Dites-donc un hectare. 

Ce qu'il y a de pis, c'est 
que depuis longtemps 
elles se gâtent avant 
d'être en maturité. 

Quelle espèce de terre 
est la meilleure pour 
cultiver les pommes 
de terre ? 

Jecrois que c'est la terre 
mêlée de sable. 

Oui, Pierre, oui, la 
terre légère est la 
meilleure. 

Votre avoine pousse-t- 
elle ? 



(I) La mesure appelée ouar- 
sad vaut deux boisseaux de 
Bretagne ou quatre hectolitres. 



hanv, e kredann e 
teuio ivez ann eost 
da vad. 
Kals a c'hreun hoc'h euz 
lekeat en ho touar ? 

Diou ouarzad (1) gwiniz 
hag eunn ouarzad-han- 
ter a zegal hag a heiz. 

Traou a-oualc'h evit 
beva. 

E feiz ia, va mestr, gant 
ma vezo Doue gan-e- 
omp. 

Pegement a zouar hoc'h 
eus-hu dindan batatez 
pe avalou douar ? 

Daou zevoz arat. 

Livirit 'ta eunn hektar. 

Goasa a zo eo ez eont 
pell zo da fall araok 
darevi. 

Pe seurt douar eo ar 
guellada c'hounid ann 
avalou-douar ? 

Douar-treaz eo, a gav 

d'in. 
la, ia Per, ann douar 

skanv eo ar guella. 

Hag ho kerc'h, dont a 
ra ? 



(1) Eunn ouarzad a dal daou 
voezellad. 



FRANÇAIS 

Elle est assez peu four- 
nie, elle est clair-se- 
mée. 

Plût à Dieu qu'elle fût 
bonne, car la bouillie 
d'avoine est ce qu'il y 
a de mieux pour nour- 
rir le cultivateur qui 
travaille. 

Cela est bien vrai. 

C'est pour cela qu'on 
vous appelle Ventre 
de Bouillie. 

Il faut mettre quelque 
chose dans ce trou 
pour que le sac tienne 
debout. (Il faut se 
mettre quelque chose 
dans le ventre pour 
corroborer les forces). 

Je ne vous blâme pas. 

Cependant, je crois que 
vous m'avez dit que 
vous consommiez tous 
les produits de vos 
terres . 

Comment donc, alors, 
dites-moi, payez-vous 
votre fermage à la 
Saint-Michel ? 

Le plus souvent par la 
vente de bestiaux. 

C'est surtout en engrais- 
sant les chevaux que 
nous gagnons. 

Nous gagnons aussi 
quelque chose sur les 



ET BRETON. 

Rouez a - oualc'h 
mestr. 



83 
va 



Salo e ve mad, rak ar 
guella pred zo d'ann 
tieien da labourât eo 
ar iod. 



Guir eo kement-se. 

Abalamour da ze eo e 
reer ac'hancc'h Kof- 
iod. 

Eunn dra-bennagzo red 
dalakaatenn toull-ze, 
va mestr, evitderc'hel 
ar zac'h enn he zav. 



N'ho tamallan ket. 

Evelato, me gav d'in 
hoc'h euz lavaret ez ea 
pep bloaz gan-e-hoc'h 
kement a lekeac'h enn 
ho touar. 

Penaoz'ta,neuze,lavarit, 
e paeit-hu ho Kouel- 
Mikeal ? 

Dioc'h al loened peur- 
vuia. 

Ar c'hezek larcleodreist- 
holl a ravadd'e-omp. 

Dioc'h ar zaout hag ar 
moc'h , respet d'e- 



84 



COLLOQUE 



bestiaux et sur les 
cochons, sauf votre 
respect. 

Cependantlesprofitsque 
nous en retirons n'é- 
galent pas ceux que 
nous faisons sur les 
chevaux. 

Combien de chevaux 
avez-vous maintenant 
dans votre écurie ? 

Une pouliche de un an 
et cinq juments de 
quatre ans. 

L'an dernier nous avons 
vendu , pour vous 
payer, un cheval et un 
jeune poulain. 

Cette jument est pleine. 

Et celles-là aussi. 

La vache noire est 

pleine. 
Et la génisse aussi. 
Oui , la génisse est 

pleine. 
L'année qui vient nous 

aurons, je crois, trois 

poulains. 
Nous avons trois ju- 
ments pleines. 
A moins qu'elles ne 

mettent bas avant 

terme. 
Oui, c'est une grande 

perte pour vous quand 

une jument met bas 

avant terme. 



hoc'h, hon euz ivez 
eunn dra bennag. 

Koulskoude ne d-eo ket 
ar pez a c'hounezomp 
diout-ho hevel na par 
d'ar pez hon euz dioc'h 
ar c'hezek. 

Ped loan zo enn ho kraou 
brema ? 

Eunn ebeulez vloaz ha 

pemp gazek pevar 

bloaz. 
Varlene hor boa guerzet 

eur marc'h hag eunn 

ebeul iaouank d'ho 

paea. 
Ar gazek-ze zo ebeul 

en-hi, a zo keneb. 
Hag ar re-ze ivez. 
Ar vioc'h zu a zo leue 

en-hi. 
Hag enn ounner ivez. 
la, dalc'het e deuz ann 

ounner. 
Er bloaz a zeu hon de- 

vezo, a gredann, tri 

loan bian. 
Teir gazek keneb hon 

euz. 
Nemet na droint ket 

araok ho amzer. 

la, eur goall goll e vez 
d'e-hoc'h pa daol eur 
gazek he loan bian 
a-raok he amzer. 



FRANÇAIS ET BRETON. 



85 



Vous avez un bel atte- 
lage, à ce que je vois. 

Il serait mieux placé 
dans vos écuries, mon 
maître. 

Combien avez-vous de 
charrettes ? 

Deux, une grande et 
une petite. 

Et combien de char- 
rues? 

Deux aussi, une de l'an- 
cien et une du nou- 
veau modèle. 

Laquelle préférez- vous? 

Pour le moment, je pré- 
fère celle de l'ancien 
modèle (dite charrue 
du pays). 

Je ne sais pas encore 
assez me servir de 
l'autre. 

A l'août dernier vous 
avez eu de la peine à 
ramasser votre ré - 
coite. 

Oui, sûrement, çà ne 
marchait pas comme 
nous voulions. 

Si vous aviez voulu ache- 
ter une batteuse, vous 
auriez eu moins de 
peine. 

C'est trop cher, mon- 
sieur. 

Et puis, çà donne trop 
d'embarras. 



Eur jeo vad hoc'h euz, 

var a velan . 
Guelloc'ha ve kavetenn 

ho kreier-c'houi, va 

mestr. 
Ped karr hoc'h euz-hu ? 

Daou, unan braz hag 

unan bian. 
Ha ped alar ? 

Daou ivez, eunn alar ar 
c'hiz koz hag eun ail 
dioc'h ar c'hiz nevez. 

Pehini eo ar guella gan- 
e-hoc'h ? 

Evit c'hoaz, guelloc'h 

Êan-en alar ar c'hiz 
oz. 

N'ouzounn ket mad a- 

oualc'h dioc'h ann 

hini ail. 
Enn eost tremenet hoc'h 

euz bet poan o tastum 

ho trevad. 

la da, ne deue ket gan- 
e-omp evel ma ka- 
remp, 

Mar karfac'h ho pije bet 
nebeutoc'h a dorr- 
kein, beza kemeret 
eunn dournerez koat. 

Re ger eo, aotrou. 

Re a drabas zo oc'h-penn 
gant-hi. 



86 



COLLOQUE. 



Et ce qu'il y a de pis, 
c'est qu'elle brise la 
paille. 

Il n'est rien de tout cela, 
mon ami . 

Chaque jour je vois bat- 
tre du blé de la sorte. 

Il y a donc beaucoup de 
batteuses à Guipavas? 

Douze environ. 

Elles ne sont donc pas 
aussi mauvaises que 
je me l'imagine ? 

Il ne faut donc pas dire 
que les terres per- 
draient vite de leur 
valeur si on avait de 
telles batteuses dans 
chaqu3 ferme. 

Avez-vous beaucoup de 
domestiques mâles ? 

J'en ai trois : un pre- 
mier garçon, un jeune 
garçon et un qui garde 
les bêtes. 

Et vos servantes, com- 
bien en avez-vous ? 

Deux et une femme à la 
journée. 

D'après ce que je vois, 
vous avez à faire beau- 
coup de dépenses. 

Oui, beaucoup de dé- 
penses à faire pour 
tenir votre ferme. 

Il n'y a pas mal de dé- 
penses à faire, mais 
pourtant tout ira bien, 



Hag ar pez zo goassa 

c'hoaz, eo e vruzun 

ar c'holo. 
Tra e-bed evel-se, va 

mignoun. 
Bemdez e velann tud o 

tourna ed er c'hiz-ze. 
Meur a zournerez-koat 

zo eta e Guipavas ? 
Daouzek tost-da-vad. 
Ne d-int ket 'ta ker fall 

evel a gredann ? 

Arabad eo 'ta d'e-hoc'h 
lavaret ez afe buhan 
ann douar da fall, ma 
ve kemeret ann dour- 
nerez-ze e kement 
koumanand zo. 

Ha kals a vevellou hoc'h 
euz ? 

Tri, aotrou ; eur mevel 
braz, eur c'hrenn me- 
vel hag eur paotr 
saout. 

Hag ho plac'hei, ped zo 
anezho ? 

Diou hag eur vaouez 
dioc'h ann deiz. 

Kals azispign hoc'h euz, 
dioc'h a velann. 

la, kalz a zispign evit 
derc'hel ho kouma- 
nand . 

A-oualc'h zo, nemet ne 
lekeot ket a - gresk 
var-n-oun evit ai lizer- 



FRANÇAIS ET BRETON- 



87 



si vous ne m augmen- 
tez pas au prochain 
bail. 

Ne craignez rien, je 
n'augmenterai pas vo- 
tre fermage. 

Je vois que vous avez 
bien assez de peine. 

Oui, certes, mon maître. 

Si vous vouliez cepen- 
dantje crois que vous 
feriez de plus grands 
profits si vous tiriez 
partie de vos mauvais 
terrains . 

Comment cela, dites- 
moi ? 

En y mettant certaines 
espèces d'arbres au 
lieu de les laisser sans 
culture. 

Tout le long de vos prai- 
ries vous pourriez 
aussi planter de l'osier 
ou du saule. 

Vouspourriezaussi lais- 
ser vaguer autour de 
votre maison des oies, 
des canards, des pou- 
les et autres. 

Et vous les vendriez de 
côté et d'autre dans le 
moment favorable. 

Mon maître, vous êtes 
habile et bon. 



ferm kenta, e vezinn 
euruz e kement-se. 



N'ho pezet ket a aoun, 
ne lakinn ket kresk 
var ho koumanand. 

Guelet a rann ho peuz 
beac'h aoualc'h var- 
noc'h. 

la da, va mestr. 

Markarfac'h evelato,me 
gred ec'h hellfac'h en 
em denna guelloc'h 
ma lakafac'h da dal- 
vout ho touarou fall. 

Penaoz, livirit. 

lakaat guez zo en-ho, 
e leac'h ho lezel da 
frost. 

Hed-da-hed ho prajeier 
ec'h hellfac'h ive la- 
kaat aozil pe halek. 

Bez' ec'h hellfac'h oc'h- 
penn kaoutvar-dro ho 
ti goazi,houidi,ier ha 
traou ail. 

Hag e verzfac'h anezho, 
ama hag a-hont, er 
mare ma ve mad var- 
n-ezho . 

C'houi,vamestr,zo eunn 
den guiziek ha mad. 



88 



COLLOQUE 



Il est temps que je parte, 

adieu . 
Adieu, monsieur, je vous 

souhaite bonne santé 

et de même à votre 

famille. 



39. LEÇON 

UN FERMIER CHEZ SON AMI 

Tiens, Jean, comment 
allez-vous ? 

Bien, par ma foi, et par 
ici, Pierre, comment 
allez-vous ? 

Ici, on se porte bien à 
l'exception de ma 
mère qui est très- 
vieille, comme vous 
savez, et qui ne peut, 
depuis longtemps, se 
remuer qu'en s'ap- 
puyant comme un 
eniant. 

Vous resterez sans doute 
dîner avec nous au- 
jourd'hui, car je ne 
pense pas que vous 
alliez de suite en ville. 

Non certes ! je puis flâ- 
ner jusqu'au soir. 

Bon ! venez avec moi ; 
ici les gens seront 
ravis de vous voir. 



Setu mail d'in mont, 

kenavezo . 
Kenavezo, aotrou, ie- 

c'hed d'e-hoc'h ha da 

dud ho ti. 



39. KENTEL 

EUNN TIEK E TI HE VIGNOUN 

Sell, Iann, penaoz ema 
ar bed gan-e-hoc'h ? 

Mad, e f'eiz ! ha gan-e- 
hoc'h-hu du-ze, Per ? 

Du-man oar iac'h, nemet 
va ma m m a zo koz- 
koz, evel a c'houzoc'h, 
ha ne d-eo pell zo evit 
loc'h nemet oc'h har- 
zout evel eur bugel. 



Dont a reot emichans 
da leina gan-e-omp 
hirio, rak ne gredann 
ket ez efac'h dioch- 
tu d'ar gear. 

Nann da ! amzer am euz 
da zale beteg ar par- 
daez. 

Mad ! mad ! deut gan- 
en, du-man e vezo 
laouen ann dud oc'h 
ho kuelet, 



FRANÇAIS ET BRETON. 



Il y a déjà longtemps 
que je n'ai été chez 
vous. 

Je crois qu'il y a deux 
ans à la mi-août, 

Oui, je me souviens 
maintenant que j'étais 
venu ici pour vous 
acheter un poulain 
d'un an. 

Quand vous le verrez, 
vous serez étonné ; 
c'est une belle bête et 
je ne regrette nulle- 
ment de l'avoir gardé. 



Il n'est pas de cheval 
bien nourri qui l'égale 
ou même qui l'en ap- 
proche. 

Combien vaut-il aujour- 
d'hui d'après vous? 

Environ trois cents écus 
(900 fr.) 

Avez-vous beaucoup de 
chevaux, Pierre ? 

Quatre juments, deux 
pleines et deux qui ne 
le sont pas. 

Trois pouliches d'un an 
et un bidet. 

Et votre bétail ? 

Tour le moment je n'en 
ai pas beaucoup, car 
nous avons vendu der- 
nièrement deux vieil- 



Eur pennacl mad zo 
n'ounn ket bet enn ho 
ti. 

Tremen daou vloaz a 
gredann da hanter- 
eost. 

la, sonj am beuz brema, 
bet e voan du-ze o 
klask prena eunn 
ebeul bloaz digan-e- 
hoc'h. 

Pa velot anezhan, e viot 
souezet ; hen-nez zo 
deut da veza eur pen- 
nad mad a varc'h ha 
n'em euz tamm keuz 
e-bed da veza hen 
dalc'het. 

N'euz loan lard e-bed 
par dezhan, na tost 
zoken. 

Pegement a dal hirio, 

a gav d'e-hoc'h ? 
Var-dro tri c'hant skoed . 

Kalz a gezek hoc'h eus- 
hu, Per? 

Pedergazek, diou gened 
ha diou c'houllo. 

Teir ebeulez bloaz hag 
eunn inkane. 

Hag ho saout ? 

Ne d-eo ket evit brema 
goall vraz ar vanden 
anezho, rak nevez 
guerzet hon euz diou 



90 



COLLOQUE 



les vaches et une gé- 
nisse sans lait et qui 
n'étaient bonnes qu'à 
manger de l'herbe. 
Cette année il y a eu 
peu de fourrages. 

Ma foi, oui. 

Cependant nous n'avons 
pas à nous plaindre 
comme d'autres, car 
nos panais ont été 
aussi bons que possi- 
ble. 

Nos navets et nos choux 
aussi. 

Les panais ne sont pas 
bons généralement 
cette année. 

Et vos pommes de ter- 
re, Pierre ? 

Ont-elles bonne appa- 
rence ? 

Pas trop ; cependant 
elles sontbien fumées, 
et si le temps conti- 
nue, je crois qu'elles 
viendront à bien. 

Le temps leur est favo- 
rable de même qu'aux 
autres choses. 

Oui, oui, paille et blé ; 
il y aura grande abon- 
dance. 



vioch koz hag eun 
ounner, traou dileaz 
ne oant madnemet da 
zibri boed. 

Er bloaz-man eo bet 
goall zifoun ar boed- 
chatal. 

E leal, ia ! 

Evelato n'hon euz ket 
da glemm evel darn 
zo, rak hor panez a 
zo bet mad ken na. 



Hon irvinhaghor c'haol 

ivez. 
Dibaot eo er bloaz-man 

d'ar panez beza mad. 

Hag hoc'h avalou-douar, 

Per? 
Doare vad ho deuz-hi ? 

N'ho deuz ket distail ; 
evelato int teilet mad, 
ha ma pad ann amzer 
gaer gant-ho, e kre- 
dann e teuint da vad. 

Amzer vad zo d'ezho 
kouls ha d'ann traou 
ail. 

la, ia, kolo ha greun ; 
founder a bep tra a 
vezo. 



FRANÇAIS ET BRETON. 



91 



40. LEÇON 

UN FERMIER CHEZ SON AMI 



Mettez-vous à table, mes 
gens. 

Venez ici, Pierre, près 
de moi, et mangez 
sans façons, car ici, 
entendez-vous bien, 
on n'aime pas voir 
quelqu'un bouder sur 
la nourriture . 

Que préférez-vous, mai- 
gre ou gras ? 

Tous deux sont bons 
avec le fars ? 

Prenez du pain et du 
beurre, enfants. 

Ils ont assez de choses 
devant eux, ils ne sont 
pas paresseux pour 
manger. 

Jeannette , assieds -toi 
là; je ne sais vraiment 
pas où va ce qu'elle 
mange, car comme 
vous voyez, mon ami, 
elle est maigre com- 
me un bâton. 

Elle prendra du corps 
avec le temps, si elle 
reste bien portante. 

C'est votre fille ainée ? 

Non, Marguerite est 



40. KENTEL 



EUNN TIEK E Tl HE VIGNOUN 

En em lakit oc'h taol, 
va zud. 

Deut aman, Per, em 
c'hichen, ha stagit 
gant-hi dibismig, rak 
aman, klevit, ne garer 
tamm guelet den o 
vouza oc'h he voued. 

Petra zo ar guella gan- 
e-hoc'h, kik druz pe 
vevin ? 

Gant ar farz ez eont ho 
daou. 

Kemerit bara hag a- 
mann, bugale. 

A-oualc'h draou a zo 
dira-z-ho, ne d-int ket 
lent oc'h ho zamm. 

Jannedik, azez aze ; n'ou- 
zounn kef e pe leac'h 
ez a ar pez a zebr, rak 
evel a velit, va mi- 
gnoun, ez eo treut evel 
eur vas. 

Gant ann amzer e savo 
korf out-hi, mar chom 
iac'h. 

Ho merc'h hena eo ? 

Ne d-eo ket; Marc'harit 



92 



COLLOQUE 



plus âgée ; elle est 
restée à la maison 
avec Y von, mon se- 
cond enfant. 

Dans peu de temps vous 
aurez du monde pour 
travailler. 

Nous en aurons besoin, 
car à présent on ne 
trouve pas beaucoup 
de bons domestiques, 
et quand on en trouve 
il faut les payer cher. 

Tirez le couvert, Marie. 
Allons, après les Grâ- 
ces, faire un tour dans 
les champs. 

Combien avez-vous de 
journaux de terre ? 

Vingt ; dix de terre la- 
bourable, cinq en fri- 
che, landes et bois et 
deux grandes prairies 
de cinq journaux 
(deux hectares et de- 
mi). 

Votre ferme est plus 
grande que la nôtre. 

Aussi payons-nous plus 
cher, j'en sais quelque 
chose : six cents francs 
de fermage et autant 
de commission. 

Il y a partout augmen- 
tation sur les terres. 

Voyez ici, nous avons 
défriché environ six 



zo kosoc'h ; er gear 
eo choumetgant Ivon, 
ann eil euz vabugale. 

A-benn eunn nebeut 
amzer ho pezo tud da 
labourât. 

Ezomm hor bezo, rak 
brema ne gaver ket 
kalz a vevelien vad, 
ha mar d-euz unan- 
bennag, e koust ker. 

Distaillit, Mari.Deomp, 
goude Grasou. da 
ober eun dro er par- 
keier. 

Ped devez-arat hoc'h 
eus-hu ? 

Ugent;dek dindan douar 
gounid, pemp jfrost 
être lanneier ha koa- 
jou, ha diou foennek 
vraz a zo pemp devez 
arat ail. 

Brasoc'h eo ho kouma- 
nand evit hon hini-ni. 

Keroc'h ivez e paeomp 
m'oarvad ; daou c'hant 
skoed lizerha kemend 
ail a gomission. 

Kresk a zo e pep leac'h 
var ann tammou 
douar. 

Setu du-man ni hon euz 
torret var-dro c'hou- 



FRANÇAIS ET BRETON. 



93 



journaux (trois hec- 
tares) de garenne. 

A-t-on augmenté le der- 
nier bail que vous 
avez fait ? 

Nullement. 

Voilà un champ qui est 
bien travaillé; c'est du 
froment de mars que 
vous y avez semé ? 

Oui, et s'il vient bien, il 
rendra, je crois, beau- 
coup mieux que l'au- 
tre froment. 

Avez ■ vous ensemencé 
beaucoup de froment? 

Quatre journaux (deux 
hectares). 

Et d'avoine ? 

Un journal ou un demi- 
hectare . 

Vous auriez mieux fait, 
il me semble, de semer 
plus d'avoine dans la 
prévision que les pom- 
mes de terre ne soient 
mauvaises. 

Je voulais faire ainsi, 
mais j'ai entendu dire 
que les pommes de 
terre seraient bonnes 
cette année. 

Tant mieux, mais je 
crains plutôt qu'elles 
ne viennent plus à 
bien, car depuis qu'el- 
les sont mauvaises, il 
est beaucoup plus dif- 



eac'h devez arata ioa 

goarem araok. 
Hag ez euz lakeat kresk 

var-n-hoc'h el lizer 

divezahoc'heuzgreat? 
! tra e-bed. 
Setu aze eur park zo 

tieket mad ; guiniz- 

meurs eo hoc'h euz 

hadet ennhan ? 
la, ha mar teu da vad, 

e vezo, a gredann, 

loc'h kals evit ar gui- 

niz ail. 
Kals a zouar hoc'h euz 

dindan guiniz ? 
Pevar devez arat. 

Ha dindan kerc'h ? 
Eunn devez arat. 

Guelloc'h ho pije great, 
a gav d'in, lakaat 
muioc'h a gerc'h, enn 
aoun na ve fall ar pa- 
tatez. 

Evel-se am boa c'hoant 
da ober, anez m'am 
beuz klevet lavaret e 
vije mad ann avalou- 
douar er bloaz-man. 

Guell aze, hogen mui a 
aoun am euz na zeu- 
fent mui da vad, rak 
abaoue m'az int fall, 
ez eo kals diesoc'h 
beva var ar meaz, 



94 



COLLOQUE 



ficile de vivre à la 
campagne et dans les 
villes aussi, d'après ce 
que je crois. 

D'après l'apparence de 
la récolte, il n'y aura 
pas de cherté encore. 

Et votre lin, Jean, en 
avez-vous beaucoup ? 

Un journal seulement 
( demi • hectare ) que 
nous garderons pour 
faire de la toile. 

Depuis longtemps nous 
vendions notre lin en 
vert et maintenant 
nous avons appris à 
nos dépens qu'il est 
préférable de le garder. 

Vous faites bien, et avant 
peu d'années, les culti- 
vateurs verront clai- 
rement qu'ils ont plus 
de perte à vendre leur 
lin qu'à le mettre en 
œuvre, quoiqu'il né- 
cessite beaucoup de 
travail. Pour ce qui 
est du lin et de beau- 
coup d'autres choses, 
on peut dire que les 
améliorations sont peu 
sensibles, malgré tou- 
te l'industrie des hom- 
mes. 

Est-ce vrai, Pierre, ce 
que j'ai entendu dire ? 



ha, me gred, er c'he- 
riou. 



Dioeh m'az eo doareet 

ann eost, ne vezo ket 

a gernez c'hoaz. 
Hag ho lin, Iann, kals 

hoc'h euz ? 
Eunn devez arat hep- 

ken, a zalc'himp holl 

da ober lien. 

A bell zo e verzemp hor 
lin e glaz, ha brema 
omp deuet da zeski 
divar hor c'houst e tal 
muioc'h hen derc'hel. 

Mad a rit, hag a-benn 
eunn nebeut bloave- 
siou c'hoaz e vélo 
• sklear ann dud divar 
ar meaz ho deuz mui- 
oc'h a goll o verza ho 
lin eget oc'h herguea, 
pegement - bennag 
m'az euz kalz a labour 
gant-han. Divar-benn 
ann dra-man, evel 
divar - benn kalz a 
draou-all, e c'heller 
lavaret ne d-a ket 
guelloc'h - guella ar 
stal, daoust da holl 
ijinou an dud. 

Ha guir eo am euz kle- 
vet, Per, e vezo ten- 



FRANÇAIS ET BRETON 

On prétend que désor- 
mais on fera dispa- 
raître les commissions 
de dessus les baux. 
Il en a été question. 



41. LEÇON 



UN FERMIER CHEZ SON AMI 

Vous avez entendu dire, 
prétendez-vous , que 
désormais on rayera 
les commissions des 
baux ? 

Je crois qu'il sera diffi- 
cile d'en arriver là, à 
moins qu'on n'aug- 
mente les fermages de 
neuf ans. 

Je crois que ce serait 
une chose bonne à 
faire, car c'est beau- 
coup d'argent d'un 
coup que de donner 
trois cents écus (neuf 
cents francs)pour rien, 
à bien dire. 

Nous, paysans que nous 
sommes, nous en par- 
lons à notre aise ; 
toutefois, je ne crois 



95 

net hiviziken ar gom- 
missionou divar ar 
choumananchou ? 



Eur c'heal-bennag zo 
bet a gement-se, hâno 
euz t ann dra-ze a zo 
bet, eur ger-bennag a 
zo bet lavaret divar- 
benn ann dra-ze. 

41.KENTEL 

EUNN TIEK E Tl HE VIGNOUN 

Klevet hoc'h euz, a livi- 
rit, e vezo tennet 
hiviziken ar gommis- 
sionou divar ar c'hou- 
mananchou ? 

Me gred e vezo diez dont 
a-benneuz ann dra-ze, 
nemet kresket e ve 
a-hend-all ar marc'ha- 
jou nao bloaz. 

Kredi a rann e ve eunn 
dra vad da ober, rak 
eur goall zournad ar- 
c'hant eo rei dioc'h-tu 
tri c'hant skoed evit 
netra, kouls lavaret. 



Ni, etre-z-omp tieien, a 
ziviz a-oualc'h evel ma 
karomp ; evelato ne 
gredann ket e teufe da 



96 



COLLOQUE 



pas que cela se fasse 
si les propriétaires ne 
s'entendent pas entre 
eux et si ensuite ils 
ne s'entendent pas 
avec leurs fermiers. 

Voyez donc, Jean, nous 
jasons etlejourbaisse, 
regardez comme le 
soleil est bas. 

Il est plus que temps 
que je rentre au logis, 
car demain il nous 
faudra nous lever de 
bonne heure pour 
porter à monsieur 
Lunvez six charretées 
de bois de chêne qu'il 
nous a achetées. 

Combien avez-vous ven- 
du la charge ? 

Six écus et demi (dix- 
neuf francs et cin- 
quante centimes). 

C'est assez cher, cepen- 
dant l'hiver prochain 
le bois sera plus cher 
encore. 

Allons - nous - en , ma 
femme, et toi Jean- 
nette ! 

Au revoir, Pierre. 

Adieu, Jean, mais n'ou- 
bliez pas de venir nous 
voir quand quelqu'un 
de vous viendra par 
ici. 



vad ar pez a leveromp, 
ma n'en em glev ket 
var gement-se ar vis- 
tri hag ho merourien. 



Setu zo c'hoaz, Iann, ni 
a lavar hag ann deiz 
a verra ; sellit pegen 
izel eo ann heol. 

Tremen mail eo d'in en 
em denna d'ar gear, 
rak var c'hoaz e ran- 
kimp beza savet abred 
da gas d'ann aotrou 
Lunvez c'houeac'h 
karrad keuneud dero 
en deuz prenet digan- 
e-omp. 

Pegement hoc'h eus-hu 
guerzet ar garg ? 

C'houeac'h skoet- han- 
ter. 

Ker a-oualc'h eo, e ke- 
ment-se er goanv a 
zeu e vezo c'hoaz ke- 
roc'h ar c'heuneud. 

Deomp, greg, ha Janne- 
dik. 

Kenavezoarc'henta.Per 
Kenavezo, Iann, n'an- 
kounac hait, ket a-vad 
da zont d'hor guelet 
pa zeuio unan-bennag 
ac'hanoc'h var dro 
ama. 



FRANÇAIS ET BRETON. 



97 



Peut-être ce sera avant 
peu, car notre charron 
demeure ici près et il 
nous faudra lui dire 
de venir nous faire 
une charrette neuve 
dont nous avons be- 
soin depuis long- 
temps. 

Vous n'avez donc qu'une 
seule charrette ? 

Oui. 

Nous en avons deux qui 
valent autant l'une 
que l'autre, c'est-à- 
dire rien du tout. 

Si vous voulez, je dirai 
à votre charron d'aller 
chez vous ? 

Pas encore, car aupa- 
ravant nous avons 
l'intention de deman- 
der à notre maître 
de quoi faire une voi- 
ture neuve. Il nous a 
dit qu'il nous donne- 
rait de quoi pour la 
faire, cependant je 
crois préférable de lui 
demander encore, afin 
que je sache quel ar- 
bre il me donnera. 

Bon ! bon ! comme vous 
voudrez. 

Adieu et portez-vous 
bien. 



Marteze e vezo abars 
nemeur, rakhorc'hal- 
vez a zo tost ama o 
chou m hag a rankimp 
lavaret d'ezhan dont 
daobereur c'har nevez 
hon euz ezomm pell 
zo da gaout. 

N'hoc'h euz nemet eur 

c'harr eta ? 
Eo da ! 

Daou hon euz kouls ann 
eil hag egile, da lava- 
ret eo, ne dalont ne- 
tra. 

Mar kirit me lavaro d'ho 
kalvez dont d'ho ti ? 

Arabad eo c'hoaz, rak 
araok hon euz sonj da 
c'houlenn danvez eur 
c'harr nevez digant 
hor mestr, en deuz 
lavaret pell zo e roje 
d'eomp. Evelato e 
kredann guelloc'h gou- 
lenn a nevez evit ma 
c'houezinn pehini euz 
ar guez a roio d'in . 



Mad ! mad ! evel a ger- 
rot. 

Kenavezo ha iec'hed 
d'e-hoc'h. 



98 



COLLOQUE 



42. LEÇON 

POUR DEMANDES, OFFRIR, REMERCIER 

Donnez-moi un mor- 
ceau de pain , ma 
mère ? 

Tu viens d'en avoir, tu 
n'en auras pas ; va te 
promener. 

Pourquoi n'en aurais-je 
pas puisque j'ai faim ? 

Attends encore un peu 
et tu en auras, si tu 
ne pleures pas. 

Tiens, mon ami, prends 
ce croûton que te pré- 
sente Jeannette. 

Je n'en ai pas besoin, je 
la remercie. 

Qu'y a-t-il de nouveau, 
oñ voit tout le monde 
courir ? 

Je ne sais. 

Peut-être courent-ils ça 
et là, comme les bes- 
tiaux quand la mouche 
les pique à la queue. 

Que ferais-ïu, dis-moi, 
s'il te fallait apprêter 
à dîner pour sept gar- 
çons dans une coque 
a d'oeuf? 

Ètes-vous encore au lit? 

Votre père est-il levé ? 



42. KENTEL 

EVIT GOULENN, KINNlG, TRUGAREKAAT 

Roit d'in eunn tamm 
bara, va mamm. 

Emoud o paouez kaout ; 
n'as pezo ket, ke da 
c'hriat da voutou. 

Perak n'em be-me ket, 
p'am beuz naoun ? 

Gortoz eur pennadik 
c'honz hag ez pezo, ia 
ma ne ouelez ket. 

Dal va mignoun, eunn 
tamm kreun bara di- 
gant Jannedik ? 

N'am euz ket ezomm, 
he zrugarecat a rann. 

Petra zo a nevez, ma 
vêler ann holl o redek? 

Ne c'houzounn ket. 

Marteze ez eont a bres- 
kign, evel ar zaout pa 
grog ar moui enn ho 
lostou. 

Petra rafez, lavar d'in, 
ma ve red d'id aoza 
boed a-oualch da zeiz 
paotr enn eur glosen- 
vi ? 

En ho kuele emoc'h-hu 
c'hoaz ? 

Savet eo ho tad ? 



FRANÇAIS ET BRETON. 



Avez-vous fait ce que je 
vous avais dit de faire? 

Où est le chemin de tra- 
verse ? 

Pourquoi me parlez- vous 
breton ? 

Voulez-vous du mou- 
ton ? 

Je vous remercie. 

Je vous donnerai quel- 
que chose de bon. 

Que me donnerez-vous? 

Des fraises plein une 
feuille de chou. 

Je préfère les poires et 
les pommes. 

Avez-vous assez bu ? 

Avez-vous assez mangé ? 

En voulez-vous encore? 
Avez-vous bien diné ? 

As-tu froid ? 

Où a-t-il mis le panier? 

As-tu entendu ce qu'il 
nous a dit ? 



>ue lui dites-\' 



ous ? 



Qu'avez - vous dit au 
sujet de son père ? 

J'ai entendu dire qu'il 
était mort. 



Great hoc'h eus-hu ar 

pez am boa lavaret 

d'e-hoc'h ober ? 
Peleac'h ema ann hent- 

treuz ? 
Perak e komzit-hu bre- 

zounek ouz-in ? 
Kik maout ho pezo-hu? 

Ho trugarekaat a rann. 
Rei a rinn d'e-hoc'h 
eunn dra vad bennag. 
Petra root-hu d'in ? 
Eur gaolennad sivi. 

Guell e kavann ar per 
hag ann avalou . 

Efet hoc'h eus-hu ho 
koualc'h ? 

A-oualc'h hoc'h eus-hu 
debret? 

C'hoaz ho pezo-hu ? 

Leinet mad hoc'h eus- 
hu ? 

Riou ec'h euz-te ? 

Peleac'h en deus-hen 
lakeat ar baner ? 

Klevet ec'h euz-te ar 
pez en deuz lavaret 
d'eomp ? 

Petra a lavarit-hu d'ez- 
han ? 

Petra hoc'h eus-hu lava- 
ret divar - benn he 
dad ? 

Klevet am euz lavaret e 
voa maro. 



100 



COLLOQUE 



Quand l'avez- vous en- 
tendu dire ? 
Que dit-il ? 
Que dit-elle ? 
Que lui a-t-elle dit ? 

Que t'a-t-il dit ? 

Le connaissez- vous ? 

La connaissez-vous ? 
M'a-t-il oublié ? 

Les connaissez-vous ? 
Me connaissez-vous ? 
Ne me connaissez-vous 

pas ? 
J'ai oublié votre nom . 

Vous voyez-vous ? 

Quand verrez-vous mon- 
sieur Pierre ? 

Quelle heure est-il, s'il 
vous plaît ? 

Savez- vous quelle heure 
il est ? 

Ne savez-vous pas quelle 
heure il est ? 

Dites-moi quelle heure 
il est ? 

Votre père vit-il ? 

Avez-vous encore votre 
père et votre mère ? 

Combienavez-vous d'en- 
fants ? 

Combien a-t-il de frè- 
res ? 

Quel âge as-tu ? 



Peur hoc'h eus-hu kle- 

vetlavaret ann dra-ze? 
Petra a lavar-hen ? 
Petra a lavar-hi ? 
Petra e deus-hi lavaret 

d'ezhan ? 
Petra edeus-hen lavaret 

d'id? 
Anaout a rit-hu anez- 

han? 
Anaout a rit-hu anezhi? 
Va ankounac'heat en 

deus-hen ? 
Ho anaout a rit-hu ? 
Va anaout a rit-hu ? 
Na anavezit - hu ket 

ac'hanoun ? 
Ankounac'heat am beuz 

hoc'h hano. 
En em velet a rit-hu ? 
Pegouls e velot-hu ann 

aotrou Per ? 
Ped heur eo, mar plij ? 

C'houi a c'hoar ped heur 

eo? 
Ne c'houzoc'h-hu ket 

ped heur eo ? 
Livirit d'in ped heur eo? 

Ha beo eo ho tad ? 

Ho tad hag ho mamm 
hoc'h eus-hu c'hoaz ? 

Ped bugel hoc'h eus- 
hu ? 

Ped breur en deus-hen ? 

Pe oad ec'h eus-te ? 



FRANÇAIS 

Quand irez-vous à la 
campagne ? 

J'aime les gens de la 
campagne. 

Il faut remercier Dieu 
pour tous ses bien- 
faits. 

Si vous voulez, Margue- 
rite, me donner un 
franc j'irai vous cher- 
cher pour cinquante 
centimes de tabac. 

Non pas ; tiens, voilà 
cinquante centimes et 
rapporte-moi pour un 
franc, de tabac . 

Combien y a-t-il d'ici 
chez vous ? 

Y a-t-il longtemps que 
vous n'êtes allé en 
ville ? 

Il y a environ quinze 
jours. 

Si vous voulez vous 
monterez dans la voi- 
ture, cela sera plus 
commode que de mar- 
cher? 

Dites-moi où demeure 
votre père ? 

Dans la Grand' Rue, dans 
la maison en pierres 
de taille qui a été bâtie 
il n'y a pas longtemps, 
à gauche en descen- 
dant. 

Je suis venu vous de- 
mander un remède 



ET BRETON. 



101 



Pegoulz ez eot-hu var ar 
meaz ? 

Karet a ran ann dud 
divar ar meaz. 

Red eo d'e-hoc'h truga- 
rekaat Doue evit he 
oll vadelesiou. 

Mar kirit, Mac'harit, rei 
pevar real d'in-me, 
me ielo da gerc'hat 
dek guennegad vutun 
d'e-hoc'h ? 

Nann, nann ; dell dek 
guennek ha digas pe- 
var realad d'in. 

Pegeit zo ac'hann d'ho 

kear ? 
Pell zo n'hoc'h ket bet 

e kear ? 

Pemzek dervez-bennag 
zo. 

Mar kirit e teuot er 
c'harr, easoc'h e vezo 
d'e-hoc'h eget baie ? 



Liviritd'in peleac'h ema 
o choum ho tad ? 

Er ru Vraz, en ti mean- 
benerez a zo savet 
n'euz ket pell, a gleiz 
pa'z eer d'an traon. 



Deut ounn da c'houlenn 
digan-e-hoc'h petra a 

6* 



102 



COLLOQUE 



pour mon mal de 
gorge. 

Prenez des touffes d'é- 
pine, buvez de cette 
tisane et vous serez 
vite guéri. 

C'est donc un bon re- 
mède ? 

Vous pouvez m'en croire, 
il n'y a rien de meil- 
leur pour le mal de 
gorge, je vous le jure. 

Soyez béni par Dieu 
autant que je vous re- 
mercie. 



43. LEÇON 



LE BEAU PARLEUR 

F'rançois. — Toi, Pier- 
re, qui es instruit, 
pourrais-tu me dire 
pourquoi le temps est 
si mauvais chaque an- 
née? Dans l'été vient 
l'hiver ; au lieu du 
printemps nous avons 
l'automne. 

Pierre. — Dieu seul 
pourrait dire pour- 
quoi. Pour moi je ne 
dirai pas comme toi ; 
je trouve cependant 
que le monde est 
tourné à l'envers. Je 



ve mad da ober oc'h 
va foan gouzouk. 
Kemerit bodoudrez, efit 
dour divar-n-ho hag 
e viot pare hep dale. 

Eul louzou mad eo 'ta ? 

Va c'hredi a c'hellit, 
n'euz netra guelloc'h 
oc'h ar boan c'hou- 
zouk, m'hen tou. 

Ra viot binniget gant 
Doue, evel ma truga- 
rekaan ac'hanoc'h. 



43. KENTEL 



.VM,\ TEOD KAIII 

Fangh. — Te, Per, a zo 
desket mad, ha lava- 
ret a c'hellfez d'in-me 
perak ez eo ker fall 
ann amzer pep bloaz ? 
Enn hanv e teu ar 
goanv; e leac'h ann 
amzer-nevez ann dis- 
karr. 

Per. — Nemet Doue a 
lavarfe d'id perak. 
Evidoun-me ne livi- 
rinn ket evel d-oud; 
kaouta ra d in evelato 
eo troet ar bed, var 
ann tu enep. N'ounn 



FRANÇAIS 

ne suis pas bien vieux 
encore <;t je me sou- 
viens pourtant parfai- 
tement d'avoir vu le 
temps chaud en été, 
froid en hiver et tiè- 
de au printemps 

François. — Quelque 
grande chose arrivera 
bientôt, je crois, si 
cela ne va pas mieux 
avant peu. Je ne sais I 
ce qui arrivera et 
pourtant je suis si 
tourmenté que je crois ! 
que les autres sonl 
comme moi, et qu'il 
me semble voir les 
oiseaux sur la bran- 
che, tournant la tête j 
autour d'eux, avant | 
de prendre leur vol. ; 

Pierre. — Il ne faut pas j 
t'effrayer de la sorte ; ; 
le monde tourne bien, 
la main de Dieu le j 
conduit. Sois tran- j 
quille, avant que le j 
ciel ne tombe sur ta I 
tête, tu auras le temps j 
de fuir. 

François. — Tu en par- 
les à ton aise. Si tu 
étais dans un bateau, 
au milieu des rochers, 
sans rame ni gouver- 
nail pour te diriger à 
droite et à gauche, 



ET BRETON. 103 

ket goal-goz c'hoaz 
hag em beuss sonj mad 
evelato davelete veze 
toinm ann hanv, ien 
ar goanv ha klouar 
ann nevez amzer. 

Fangh. — Eunn dra- 
bennaga vraz a c'hoar- 
vezo hep dale, a gre- 
dann, ma ne d-a ket 
guelloc'h ar stal abars 
nemeur. Ne c'hou- 
zounn ket petra, hac 
evelato ez ounn ken 
nec'het ma kredann 
ez eo ar re ail evel- 
d-oun, ha makav d'in 
gueletal labouz zo var 
ar brank o trei he 
benn da zellet en dro, 
araok nijal. 

Per. — Arabad eo d'id 
kaout kement-se a 
spount : rod ar bed a 
dro mad, dourn Doue 
zo hoc'h he gas. Kea 
atao, araok ma kouezo 
ann env var da benn, 
ez pezo amzer da de- 
c'het. 

Fanch. — Telavara-ou- 
alc'h. Ma vez-te enn 
eur vag e-touez ar 
c'herrek, hep roenv na 
stur d'as kas a zeou 
nag a gleiz, ha dibre- 
der e vez-te mar kle- 



104 



COLLOQUE 



serais-tu sans inquié- 
tude si tu entendais 
souffler le vent et si 
tu voyais s'élever les 
coup de mer, serais- 
tu sans inquiétude 
parce que tu as près 
de toi un bon rameur 
ou un bon pilote ? 
Pierre. — On doit souf- 
frir ce qu'on ne peut 
empêcher. A quoi bon 
avoir peur ; ce qui doit 
arriver n'arrivera ni 
plus tôt ni plus tard. 

François. — Cela est 
vrai ; cependant tu 
aurns beau faire tu ne 
m'empêcheras pas, ni 
les autres non plus, 
d'être tourmenté. Je 
n'ai pas beaucoup 
d'esprit et pourtant 
il me semble que 
le monde tournerait 
mieux si les hommes 
savaient éviter les ro- 
chers, ou si tu aimes 
mieux, s'ils allaient 
plus droit dans leur 
chemin. Mon grand- 
père disait parfois: le 
vent fait prendre le 
feu, le feu fait bouil- 
lir l'eau ; méfiez-vous 
du vent. Il disait aus- 
si : le fer aig-uise le 



fez ann avel o voudal 
hag an tarsiou m or o 
sevel enn dro d'id, 
var zigarez m'az euz 
gan-ez eur roenver 
pe eur sturier mad ? 



Per. — Lezel a ranker 
ar pez n'euz den evit 
miret. Na petra dalv 
d'id kaout aoun, ne 
vezo ar pez a vezo nag 
abretoc'h, na diveza- 
toc'h. 

Fanch. — Ann dra-ze 
zo guir, evelato kaer 
az pezo ne viri ket 
ouz-in da veza nec'het, 
nag ar re ail kenne- 
beut. N'em beuz ket 
kalz a spered hag e 
kav d'in evelato mar 
trofe ann dud ho stur 
divar ar c'herrek, pe, 
mar d-eo guell, ma'z 
afent eeunoc'h gant 
ho hent, e kredann e 
trofe ivez rod vraz ar 
bed guelloc'h aze vai- 
lle zu. Va zad koz a 
lavare gueach a veze : 
ann avel a laka ann 
tan da gregi, ann tan a 
laka ann dour da vir- 
vi ; dioualit oc'h ann 
avel. Lavaret a rea 



FRANÇAIS ET BRETON. 



105 



fer; faites qu'il ne 
coupe pas ! 



Pierre. — A t'entendre, 
les choses de la terre 
montent en haut com- 
me les couvreurs sur 
une maison. 

François. — Tu dis 
vrai, Pierre ; en vo- 
yant la girouette, on 
sait d'où vient le vent. 
La connaissance des 
hommes montre celle 
du temps entièrement 
semblableaujourd'hui. 



44. LEÇON 

CONVERSATIONS DE TOUTES SORTES. 

Je vous dirai ce qui me 
passe par la tête. 

Oùdinerons-nous? 

Nous dînerons à Mor- 
laix. 

Est-ce un village ? 

C'est une petite ville. 

Sommes-nous arrivés ? 

Oui, nous y voilà. 

Tant mieux. 

J'avais grand hâte d'ar- 
river. 

Je suis extrêmement 
fatigué. 



c'hoaz : ann houarn a 
lemm ann houarn ; 
miritout-hand'a drou- 
chat ! 
Per. — Dioc'h da gle- 
vet, e pign d'ann huel 
traou ann douar evel 
toerien vao eunn ti. 

Fangh. — la, Per guir 
a lèverez; dioc'h gue- 
letarviblenec'h ouzer 
dioc'h pe du e teu ann 
avel, dioc'h anaout 
ann dud e vêler ann 
amzer, heveleb ez int 
hirio. 



44. KENTEL 



PEP SEURT DIVISIOU. 

Me a lavaro d'e-hoc'har 
pez a dro em penn. 

Peleac'h e leinimp-ni ? 

Ni a leino e Montrou- 
lez. 

Eur vilajen ef-hi ? 

Eur gear vihan eo. 

Arruet omp-ni ? 

la, bez' ez omp. 

Guell aze. 

Mail braz e voa gan-en 
aruout. 

Skuiz-maro oun. 



106 



COLLOQUE 



Faites mes compliments 

à votre mère. 
Je n'y manquerai pas. 
Portez cette lettre à la 

poste. 
Le courrier est-il ar- 
rivé ? 
Allez à la poste. 
En venez-vous ? 
Y a-t-il des lettres pour 

moi. 
Combien avez - vous 

payé? 
Un franc. 
Monsieur Leven vient 

de mourir. 
Vous me surprenez. 
De quelle maladie est-il 

mort? 
D'une fièvre chaude. 
Quand sera-t-il enterré? 
Demain soir. 
A quelle heure ? 
A sept heures. 
Avait-il des enfants ? 
Qui vous l'a dit ? 

Je l'ai entendu dire. 

Sa femme vit-elle en- 
core ? 

Elle est très-malade en 
ce moment. 

Son fils a été très-ma- 
lade. 

Le connaissez-vous? 

Connaissez - vous son 
mari ? 



Gritva gourc'hemennou 

d'ho mamm. 
M'her graio, obéra rinn. 
Kassit al lizer-ze d'ar 

post. 
Ha deuet eo ar post ? 

It d'ar post. 
Ac'hano e teuit-hu ? 
Halizeriou zo evid-oun? 

Peguement hoc'h eus-hu 

paeet ? 
Pevar real. 
Ann aotrou Leven a zo 

o paouez mervel. 
Souezet ounn gant-ze. 
Gant pe seurt klenved 

ef-hen maro ? 
Gant ann dersien domm. 
Peurevezolekeaterbez? 
Varc'hoaz da noz. 
Da bed heur ? 
Da zeiz heur. 
Bugale enn doa-hen ? 
Piou en deuz lavaret 

kement-se d'e-hoc'h? 
Klevet am euz lavaret 

ann dra-se. 
He c'hreg beo ef-hi 

c'hoaz ? 
Klanv braz eo brema. 

Goall glanv eo bet he 

vap. 
Ile anaout a rit-hu ? 
Anaout a rit-hu lie l'ried? 



FRANÇAIS ET BRETON 



107 



Jeleconnaispourl'avoir 

vu. 
Je ne le connais pas. 

Avait-il de la fortune ? 

Il était à l'aise. 

Où clemeurail-il? 

Ici près. 

Où êtes-vous allé depuis 

deux ans ? 
J'ai été à Paris. 
En venez-vous ? 

Je viens de Rennes. 

Y parle-t-on bien ? 

On dit que c'est une 

belle ville. 
Très-belle. 

Y a-t-il beaucoup de 
commerce ? 

Beaucoup. 

Combien de temps y 
avez-vous passé t 

Deux mois. 

Y a-t-il beaucoup de 
Bretons à Rennes ? 

Il y a des marchands. 

Sont-ils riches ? 

Quelques-uns. 

L'air y est-il bon. 

Assez bon ? 

Je suis revenu par Nan- 
tes. 

Que dites-vous de Nan- 
tes ? 

C'est une grande ville. 



Ile anaout a rann her- 

vez e velet. 
Ne anavezann lcet anez- 

han. 
Madou enn doa-hen ? 
Enn lie eaz edo. 
Peleac h edo o choum ? 
A ma tost. 
Peleac' h hoc'h-hu bet 

abaoue daou vloaz-zo ? 
E Paris ouun bet. 
Hag ac'hano e teuit- 

hu? 
Euz a Roazon e teuann. 
Komz mad e reer eno? 
Eur gear gaer eo, a la- 

var an dud. 
Kaer meurbed. 
Guerz braz a zo en-hi ? 

Braz meurbed. 

Pegeit amzer hoc'h 
euz-tu tremenet en- 
hi ? 

Daou via. 

Ha kalz a Vretouned a 
zo e Roazon ? 

Bez' ez euz marc'hadou- 
rien. 

Pinvidik int-hi ? 

Darn anezho. 

Ear vad zo e kear ? 

Mac! a-oualc'h. 

Dre Naoned ounn deuet. 

Petra livirit euz a Nao- 
ned ? 
Eur gear vraz eo. 



108 



COLLOQUE 



Est-elle proche de Ren- 
nes ? 

Il y a cinquante lieues 
entr'elles. 

Avez - vous rapporté 
quelque rareté de 
Nantes? 

Aucune, par ma foi. 

Quand retournez-vous à 
Paris ? 

Dans trois semaines. 

Si tôt. 

Je m'y plais beaucoup . 

D'après ce que l'on dit, 
Paris est le Paradis 
des femmes. 

C'est vrai, et il est vrai 
aussi que c'est le pur- 
gatoire des hommes 
et l'enfer des chevaux. 

Avez-vous de bonne 
viande en Bretagne ? 

Oui, Dieu merci. 

Viendrez-vous me voir 
avant votre départ ? 

Oui, certes. 

Votre petite sœur vien- 
dra-t-elle aussi avec 
vous ? 

On la laisse ici. 

Tiendrez-vous votre pa- 
role ? 

Je vous apporterai quel- 
que chose. 

Que m'apporterez- vous ? 



Tost ef-hi dioc'h Roa- 

zon ? 
Hanter kant leo zo être- 

z-ho. 
Digaset hoc'h eus-hu 

eunn dra gaer-bennag 

euz a Naoned ? 
Tra-ebed, e-feiz. 
Pegoulz ez eot-hu adar- 

re da Baris ? 
Abenn teir sizun aman. 
Ker buan ? 
Meurbed en em blijann 

eno. 
Hervez a lavarer, Paris 

a zo baradoz ar gra- 

gez. 
la, guir eo ivez ez eo 

purgator ar goazed 

hag ifern ar c'hezek. 

Kik mad hoc'h eus-hu 

e Breiz ? 
la, a drugarez Doue. 
Dont a reot-hu d'hor 

fuolet abars mont 
uit ? 
la, avad. 

Hag ho c'hoar vihan a 
zeuio ive gan-e-hoc'h ? 

He lezel areerama. 
Ha c'houi a zalc'ho mad 

d'ho ker ? 
Me a zigaso d'e-hoc'h 

eunn dra-bennag. 
Petra a zigasot - hu 

d'in ? 



FRANÇAIS ET BRETON. 



109 



Je ne vous oublierai 

jamais. 
Le temps me paraîtra 

long. 
Combien de temps y 

serez-vous ? 
Deux ans environ. 
Je voudrais aller avec 

vous. 
Vous vous moquez. 
Je ne plaisante pas. 
Quand irez-vous. 
La semaine prochaine. 
Je vous dirai d'autres 

nouvelles. 
Qu'y a-t-il de nouveau 

en ville ? 
Monsieur Balc'h vient 

de se marier. 
Est-il possible ? 
Quand s'est-il marié ? 
Ce matin. 
Est-il riche? 
Connaissez - vous son 

épouse ? 
Est-ce un bon parti ? 

Elle a deux mille livres 
de rente. 

Quel âge a-t-elle ? 

Dix-huit ans aux pru- 
nes. 

Est-elle belle. 

Elle est fort belle ? 

Adieu, monsieur je vous 
souhaite bonne santé. 

Et à vous aussi, mon 
ami. 



Biken ne ankouna- 

c'hainn ac'hanoc'h. 
Ann amzer a vezo hirr 

evid-oun. 
Pegeit amzer e viot-hu 

eno ? 
Daou vloaz tost-da-vad. 
Me garfe mont gant-e- 

hoc'h. 
Ober goap a rit. 
Ne rann ket a c'hoap. 
Pegouls ez eot-hu ? 
Er zizun genta. 
Me lavaro neventiou ail 

d'e-hoc'h. 
Petra zo a nevez e kear? 

Ann aotrou Balc'h a zo 
o paouez dimizi. 

Hag ann dra-zezo guir. 

Peuref'-henbet dimezet? 

Ar mintin-man. 

Hag hen zo pinvidik ? 

Anaout a rit - hu he 
bried ? 

Eunn argoulou kaer e 
deuz-hi ? 

Daou vil lur levé e deuz. 

Pe oad e deuz-hi ? 
Triouec'h vloaz da vare 

ar polos. 
Kaer ef-hi ? 
Kaer-meurbet eo. 
Kenavezo, aotrou, ie- 

c'hed mad d'e-hoc'h. 
Ha d'e-hoc'h ive, va 

mignoun. 

7 



110 



COLLOQUE 



45. LEÇON 



CONVERSATIONS DE TOUTES SORTES. 

J'ai du bon tabac dans 
ma tabatière. 

Quant à toi, tu n'en au- 
ras pas. 

Donnez-moi au moins 
une pipe de tabac, 
grand-père. 

Ni prise, ni pipe de ta- 
bac. 

Quand je veux du tabac, 
•je vais chez le mar- 
chand. 

Fais comme moi, mon 
ami. 

Quand aurais -je mes 
souliers ? 

Demain soir. 

Nous verrons si vous 
êtes de parole. 

Ils seront bien faits. 

Combien vous dois-je ? 

Vous me devez deux 
écus et trois réaux 
(six francs soixante- 
quinze centimes). 

Vous êtes très-cher. 

Oh ! non en vérité . 

Combien l'aune de drap? 



45. KENTEL 



PEP SEURT DIVISIOU. 



Me am beuz butun mad 

em boestl-butun, em 

zabatierenn. 
Te a-vad, te n'az pezo 

ket anezhan. 
Dihana roit d'in eur 

c'hornad butun, tad 

koz. 
Na friad butun, na kor- 

nad-butun. 
P'am euz-me c'hoant da 

gaout butun, me ia da 

di ar marc'hadour. 
Gra evel-d-oun, va mi- 

gnoun. 
Peur em bezo-me va 

boutou 1er ? 
Varc'hoaz da noz. 
Ni vélo mar d-oc'h den 

a c'her. 
Great mad e vezint. 
Pegement a rankann 

d'ehoc'h ? 
C'houi a rank d'in daou 

skoethapemzekguen- 

nek. 

Goall ger oc'h. 
N'ounn ket, e guirionez. 
Pegemend ar gaolennad 
mezer ? 



FRANÇAIS ET BRETON. 



111 



Je la vends onze réaux 
(deux francs soixante- 
quinze centimes). 

Dites-moi votre dernier 
prix. 

Montrez-m'en d'autre. 

Voici d'autre drap. 

Celui-ci est meilleur que 
l'autre. 

Oui, ma foi. 

Il n'est pas assez fort. 

Chez quel marchand 
irons-nous ? 

Allons chez monsieur 
Plok. 

Dans quelle rue ? 

Dans la rue Saint-Louis. 

Est-ce un bon maga- 
sin ? 

C'est le meilleur. 

Allons-y donc. 

Tu viens jouer, petit 
Pierre ? 

Nous irons quand tu 
voudras ; appelle aussi 
Y von, plus nous se- 
rons et mieux cela 
vaudra. 

A quel jeu jouerons- 
nous? 

A la toupie. 

Je n'ai pas la mienne ; 
si tu veux nous joue- 
rons à la crosse ? 

Ça m'est égal ; ce sera 
un bon jeu pour nous 
réchauffer. 



M'her guerz unnekreal. 



Livirit d'in ar priz di- 

veza. 
Diskouezit hini ail d'in. 
Setu aze mezer ail. 
He-man zo guell eget 

egile. 
la, e feiz. 
Ne d-eo ket kre a-ou- 

alc'h. 
Da di pe seurt marc'ha- 

dour ez aimp-ni? 
Deomp da di annaotrou 

Plok. 
E pe ru ? 
E ru Sant-Loiz. 
Eur stal vad ef-hi ? 

Ar vella eo. 

Deomp di eta. 

Dont a rez da c'hoari, 

Perik ? 
Pa giri ez aimp ; galv 

Ivon ivez, ar muia 

ma vezimp e vezo ar 

guella. 

Pe seurt c'hoari a vezo 

great ? 
C'hoari ar gornigel. 
N'ema ket va-hini gan- 

en ; mar kerez e 

c'hoariimp dotu ? 
Ne rann fors ; eur c'hoari 

vad e vezo evit tom- 

ma d'e-omp. 



112 



COLLOQUE 



Sais-tu jouer aux car- 
tes ? 

Il y a long-temps. 

J'ai tué une mouche au 
vol avec mon sifohel. 

Alors tu toucheras mon 
pouce ; prends garde 
à ma main. 

Eh bien garçon, je t'ai 
touché. 

Oui, vraiment, et si je 
n'avais fermé les yeux, 
tu m'aurais aveuglé. 

Je suis un mauvais ti- 
reur. 

Allons trouver Olivier 
et sa sœur qui jouent 
là-bas à colin-mail- 
lard. 

Voyons à qui arrivera 
le premier ! 

Jette-là tes souliers si tu 
veux me suivre. 

Je t'atteindrai quand 
bien même tu se- 
rais rapide comme un 
lièvre ou comme le 
vent. 

Il aime jouer au lieu de 
travailler. 

C'est un enfant gâté. 

Je ne veux pas perdre 
mon temps. 

N'est-il pas temps d'y 
aller? 



Ha te a oar c'hoari 'r 

chartou ? 
Pell zo. 
Lazet em euz gant va 

sifoc'hel eur gelienen 

divar nij. 
Neuze e paki va biz 

meud ; diouall oc'h 

va dourn. 
Ac'hanta, paotr, tized 

oud ! 
la, e feiz, haganezm'am 

boa serret va daoula- 

gad, oann bet dallet 

gan-ez. 
Eur goal denner ounn. 

Deomp da gaout Olier 
bag he c'noar a zo o 
c'hoari mouchik-dall 
a-hont. 

Kenti-kenta. 

Taol da voutou aze, mar 

fell d'id dont d'am 

heul. 
Ha pa vez evel eur c'had 

pe ann avel, me da 

dizo. 



H en a gar c'hoari e- 

leac'h labourât. 
Eur bugel kollet eo. 
Ne fell ket d'in koll ann 

amzer. 
Ha ne d-eo ket poent 

mont di ? 



FRANÇAIS ET 

Attendons un peu. 

J'attendrai tantque vous 
voudrez. 

Je ne saurais y aller. 

Pourquoi donc ? 

Parce que je suis ma- 
lade. 

Quand l'avez-vous vu ? 

Il y a longtemps. 
Voulez-vous venir à la 

maison ? 
Je n'ai pas le temps. 
Tout va-t-il bien ? 

Parfaitement bien. 
Je me trouve mieux. 

Tant mieux. 
Avez-vous bien dormi 

cette nuit ? 
Assez bien. 
Vous n'avez plus de 

fièvre. 
Il n'a plus de fièvre. 
Comment va-t-il ? 
Il est très-malade. 
Il est couleur de mort. 

Il est à l'agonie. 

Il y a longtemps qu'il 

est malade. 
Quelle maladie a-t-il ? 

Il est épileptique. 

J'ai pitié de lui. 



BRETON. 



113 



Gortozomp eunn ne- 

beut. 
Me c'hortoi kement ha 

ma kerrot. 
Ne oufen ket mont di. 
Perak eta ? 
veza ma'z ounn klanv. 

Peur hoc h eus-hu gue- 

let anezhan ? 
Pell amzer zo. 
G'houi a leur dont d'ar 

gear ? 
Ne dizann ket. 
Brao ez a kement tra 

hirio ? 
Brao-braz. 
En em gavout a rann 

guelloc'h. 
Guell aze. 

Kousket mad hoc'h eus- 
hu enn noz-man ? 
Mad a-aoualc'h. 
N'hoc'h euz mui a der- 

sien. 
N'en deuz muiadersien. 
Penaoz a ra-hen ? 
Goall glanv eo. 
Liou ar maro a zo gant- 

han. 
Ema ennhedremenvan. 
Ha pell a zo abaoue ma'z 

eo klanv. 
Pe seurt klenved en 

deus-hen ? 
Klanv eo gant ann drouk- 

sant. 
Truez am beuz out-han. 



114 



COLLOQUE 



C'est pitié de le voir. 
Il est très-jeune. 
Tous les pauvres le pleu- 
reront. 
Et moi aussi. 



46. LEÇON 



TOUTES SORTES DE CONVERSATIONS 

Vite, vite, vite ! qu'il fait 
froid aujourd'hui ! 

Ouf, ouf, ouf ! la fumée 
m'étouffe ! 

Eh bien, mon nigaud ! 

Qui diable te pique ? 

Courage, garçons ! 

Peste! voilà du bon vin. 

Soyez tranquille. 

Passe ton chemin. 

Retire - toi de devant 
moi. 

Eloignez- vous de lui. 

Tais-toi ou tu t'en re- 
pentiras. 

Que le diable t'emporte ! 

Où êtes -vous allé ce 
matin ? 

A la mairie. 

C'est un bel édifice. 

J'irai demain. 



Quand serez-vous 

retour ? 
Après-demain soir. 



do 



Eunn truez eo he velet. 
Iaouank-flamm eo. 
Ann holl re baour a 

ouelo d'ezhan. 
Ha me ivez. 



46. KENTEL 

PEP SEURT DIVISIOU. 

Trumm,trumm,trumm ! 

hag hen zo ien hirio ! 
Bac' h, bac'h, bac'h ! 

moged a ia em zac'h ! 
Ahanta, Iann al leue ! 
Petra an diaoul a beg 

enn-oud? 
Dalc'hid mad, paotred ! 
Vertuz ! setu guin mad. 
It atao. 

Ke gant da hent. 
Ke kuit diouz-in. 

Pellait diout-han. 
Tao evit ar guella. 

Ann diaoul ra'z tougo ! 
Peleac'h hoc'h-hu bet 

ar mintin-man ? 
Da di-kear. 
Eunn ti kaer eo. 
Mont a rinn di var- 

c'hoaz. 
Peur e viot-hu distro ? 

Goude varc'hoaz da noz. 



FRANÇAIS ET BRETON. 



115 



A quelle heure peut-on 

vous trouver chez 

vous ? 
Depuis sept heures du 

matin jusqu'à dix. 
A l'honneur de vous 

revoir ! 
Il ne faut pas croire aux 

revenants. 

Va te cacher, pares- 
seuse ! 

Dites-moi, qu'est-ce que 
cela? 

Je suis las de chercher : 
je ne trouve pas. 

Avec de la peine et du 
temps on vient à bout 
de tout. 

Quand un jeune hom- 
me a mal tourné, il ne 
s'améliore pas en 
vieillissant. 

L'ivrognerie tue plus de 
monde que ne le fait 
la guerre. 

Aide-toi et Dieu t'ai- 
dera. 

Il vaut mieux instruire 
un petit enfant que de 
lui amasser du bien. 

Il n'y a pas de repos 
sans travail, pas de 
victoire sans combat. 

Un homme qui s'enivre 
dissipe vite le bien de 
la maison. 



Da bed heur ec'h heller 
ho kaout er gear ? 

Adalek seiz heur d'ar 

mintin bete dek. 
Kenavezo ann enor d'ho 

kuelet ! 
Arabad eo d'id kredi e 

tistro ar re varo da 

veo. 
Ke da guzet, tra didal- 

vez ! 
Livirit d'in, petra eo 

ann dra-ze ? 
Feaz ounn. 

Gant ar boan ha gant 

ann amzer, a-benn a 

bep tra e teuer. 
Eunn den iaouank da 

fall pa'z a, ne vella 

ket evit kosa. 

Ar vezventi a 4az mui- 

oc'h a dud eget ne ra 

ar brezel. 
Laka da boan, hag e 

vezi kennerzet gant 

Doue. 
Guell eo deski mabik 

bihan eget dastum 

madou d'ezhan. 
N'euz ehan hep labour; 

hep stourm ne vezer 

ket treac'h. 
Eur goaz dre'n em vez- 

vi, a skarz buhan ma- 
dou euz ann ti . 



116 



COLLOQUE 



Quand la lune se lève 
avant la nuit, sème 
les panais le lende- 
main ; quand les pois 
sontchers, le froment 
Test aussi. 

Vivre et mourir sont 
même chose pour ce- 
lui qui possède Dieu. 

On lui fera comme il 
fera. 



47. LEÇON 



AU SUJET DE LA LANGUE BRETONNE. 



Parlez-vous breton ? 
Je parle un peu. 

Y a-t-il longtemps que 
vous apprenez ? 

J'ai étudié un mois, deux 
mois, trois mois. 

Je ne sais rien encore. 

Le breton est très-diffi- 
cile. 

Avez-vous un maître ? 

Oui, j'en ai un. 

Comment l'appelle - 1 - 
on ? 

Il s'appelle M. Jaouen. 

Presque tout le monde 

parle le français. 
Je n'apprendrai jamais. 



Pa zao al loar abars ann 
noz, had ar panez . an- 
tronoz ; pa vez ker ar 
piz, e vez ker ar gui- 
niz. 

Beva, mervel zo eunn 
tra d'ann hini a zo 
Doue gant-han. 

E-c'hiz a raio e vezo 
great d'ezhan. 



47. KENTEL 

DIVAR-BENN AR BREZOUNEK. 

Komz a rit-hu brezou- 

nek? 
Komz a rann eunn ne- 

beut. 
Ha pell zo abaoue ma 

tiskit ? 
Desketembeuz eur miz, 

daou viz, tri miz. 
Neouzounnnetrac'hoaz. 
Ar brezounek a zo diez- 

braz. 
Eur mestr hoc'h eus-hu? 
la, eur mestr am beuz. 
Pe hano a reer anez- 

han ? 
Ann aotrou Jaouen a 

reer anezhan. 
Ann dud holl, kouls la- 

varet, a gomz gallek. 
Birviken nezeskinn. 



FRANÇAIS ET BRETON. 



117 



Combien prenez ■ vous 
de leçons par semai- 
ne ? 

Je prends trois leçons 
par semaine. 

Quel livre lisez-vous ? 

Les Colloques français 
et bretons. 

Où les avez-vous ache- 
tés ? 

Chez MM. Lefournier. 

Où demeurent-ils ? 

A Brest, au bas de la 

Grand' Rue. 
Leur magasin est fort 

achalandé . 
Lisez-vous bien ? 
Quels jours prenez-vous 

leçon ? 
Le lundi, le mercredi et 

le vendredi. 
A quelle heure ? 
A sept heures du matin. 

Apprenez -vous encore 
le breton ? 

Oui, je ne suis pas en- 
core bien fort. 

Il faut que j'achète les 
Colloques bretons et 
français. 

Connaissez-vous le bre- 
ton de Cornouailles ? 

Pas du tout. 

Je ne connais que le 



Ped gueach er zizun e 
teskit-hu ? 

Ne zeskann nemet teir 

gueach er zizun. 
Pe seurt levr a lennit- 

hu? 
Ann Divisiou gallek ha 

brezounek. 
Peleac'h hoc'h eus-hu 

prenet anezho ? 
E-ti ann daou aotrou 

Lefournier. 
Peleac'h emint-hi o 

choum ? 
E traon ar ru Vraz, e 

Brest. 
Tud int hag a zo brudet 

mad ho stal. 
Lenn a rit-hu mad ? 
Pe da zeiz e teskit-hu ? 

D'al lun, d'ar merc'her 

ha d'ar guener. 
Da bed heur ? 
Da zeiz heur dioc'h ar 

mintin. 
Emoc'h-huc'hoaz oteski 

ar brezounek ? 
la, ne d'ounn ket reiz 

gant-han c'hoaz. 
Red eo d'in prena ann 

Divisiou brezounek 

ha gallek. 
Gouzout a rit-hu bre- 
zounek Kerne ? 
Ger e bed. 
Ne ouzounn nemet iez 

T 



118 



COLLOQUE 



dialecte de Léon, de 
Vannes et de Tré- 
guier. 

Lequel croyez-vous le 
meilleur ? 

Chacun estime son dia- 
lecte au-dessus des 
autres. 

Je ne suis pas comme 
certaines gens ; j'aime 
mieux me taire que 
d'écorcher le breton. 

J'ai encore présenta la 
mémoire ce qu'a dit 
il y a quinze ans, 
Monseigneurl'Evêque 
de Quimper, au sujet 
du breton . 

J'écrirai ses paroles 
comme il les a écri- 
tes lui-même, d'après 
l'orthographe de M. 
Le Gonidec. 

Vous pourrez lire tout 
cela dans le premier 
livre des annales de 
la Propagation de la 
Foi, traduite en bre- 
ton. 

Voici ses paroles : 

« Nous ne croyons 
pas qu'il soit sans inté- 
rêt d'appeler l'attention 
de nos bien-aimés coo- 
pérateurs sur le soin 
apporté à n'employer, 



Léon, brezounek 

G uenned hag hini 

Treger . 
Pehini a gav d'e-hoc'h 

eo ar guella ? 
Pep-hini a veul he iez 

dreist ar re-all. 

Me ne d-ounn ket evel 
tud zo;guelleoganen 
tevel evit kignat ar 
brezounek. 

Fresk beo eo c'hoaz em 
penn ar pez en deuz 
lavaret, pemzek vloaz 
zo, ann Aotrou'n Es- 
cop a Gemper divar- 
benn ar brezounek. 

Me a skrifo anezho evel 
ma'z int bet skrifet 
gant - han he - unan, 
dioc'h doare skrifa 
ann aotrou Le Go- 
nidek. 

C'houi ivez a hello ïenn 
anezho er c'henta leor 
euz a Vreuricz ar 
Feiz. 



Setu aman ar pez en 

deuz lavaret : 

« Ne gav ket d'eomp, 
eme-z-han, e ve didal- 
vez d'hor beleien muia 
karet teurel evez var 
ann aked ho deuz bet 
ar skrivagnourien da 



FRANÇAIS ET BRETON. 



119 



autant que possible, que 
des mots appartenant à 
la langue bretonne et à 
suivre, pour l'orthogra- 
phe, une méthode ra- 
tionnel le et arrêtée. Tel le 
est celle que M. Le Go- 
nidec , d'accord avec 
les plus anciens et les 
meilleurs écrivains bre- 
tons, a remise en usage 
et fait prévaloir définiti- 
vement. 



» L'absence de toute 
règle et la fréquente in- 
troduction d'expressions 
exclusivement françai- 
ses, ôtent beaucoup de 
leur charme aux ou- 
vrages d'ailleurs les 
plus utiles et les mieux 
composés ; et nous 
croyons que nos pieux 
laboureurs eux - mêmes 
apprécient très-bien l'é- 
légance et la pureté du 
langage. 

» Dans quelques an- 
nées, grâce à la multi- 
plicité des écoles, tous, 
ou du moins le plus 
grand nombre, enten- 
dront la langue fran- 
çaise ; mais ce sera la 
langue savante qu'ils 



lakaat ebarz enn ho la- 
bour geriou guir vre- 
zounek hep- ken , ker- 
kouls ha da heulia enn 
ho doare skrifa eur reiz 
ato hevelep hag hervez 
ar skiant-vad, evel ma'z 
eo ann hini a zo bet 
digaset a-nevez ha le- 
keat dac'hounid evit atao 
var ar re ail gant ann 
aotrou Gonidek hag 
hen a - unan gant ar 
c'hosa hag ar guella 
skrivagnourien euz a 
Vreiz. 

» Eul levr hep reiz ha 
leun a c'heriou gallek, 
evit-han da veza talvou- 
dek ha great mad a hend- 
all, a goll kals euz he 
briz ; ha kredi a reomp 
e c'hoar mad hon labou- 
rerien fur petra dal eur 
prezek helavar ha per- 



» A-benneunn nebeut 
bloaveziou ac'han, gant 
ann niver braz a diez- 
skol a zigorer brema, e 
c'houezint holl ar gallek, 
pe da vihana, ann darn 
vrasa anezho ; hogen ar 
gallek-ze a vezo ar iez 



120 

parleront aux habitants 
des villes ou aux per- 
sonnes d'une condition 
supérieure. Entre eux, 
et clans leurs rapports de 
tous les moments, le 
breton demeurera le 
langage usuel auquel ils 
s'attacheront de plus en 
plus, s'il est purgé de 
tout alliage ; si, clans ses 
productions, il substitue 
aux errements capri- 
cieux de chaque écri- 
vain, les règles fixées 
par la pratique et l'as- 
sentiment des plus doc- 
tes. 



» L'instruction qu'ils 
auront puisée dans les 
écoles les rendra plus 
sévères sur l'observation 
de ces règles nécessaires 
de toute langue écrite 
ou parlée. 

» Appliquons - nous 
donc à les connaître et 
à les observer pour pré- 
venir le mépris ou la 
décadence de notre pré- 
cieux idiome ; car sa 
conservation importe au 
bien du pays ; il y a 
une intime connexion 
entre le langage d'un 



COLLOQUE 

desket, he gomz a raint 
hep-ken gant ar vour- 
c'hisien, pe gant eur 
re-bennag a hueloc'h 
stad eget-ho ; evit etre- 
z-ho ho-unan, enn ho 
darempredou pemde- 
zieg, ar brezounek a 
vezo hag a choumo ho 
iez a-vepred. Derc'hel 
a raint d'ezho stard- 
oc'h-stard ma her gue- 
lont neteat a bep kem- 
meskadurez ; ma roer 
d'ezho levriou kaer e 
père e kavint, eleac'h 
faziou faltazus pep skri- 
vagnour, reiziou kom- 
pezet evit mad gant ar 
c'hustum ha gant asand 
ann duel guisieka. 

» Ann ileskadurez ho 
devezo bet enn ho skol, 
hograikizidikoc'h c'hoaz 
da viret ar reiziou-ze pè- 
re a renk da gaout ke- 
ment iez a zo, pe skrifet 
pe gorazet. 

» Lekeomp eta hor 
speredd'hodeski had'ho 
heulia evit miret na 
gouezo hor iez kaer enn 
dismegans pe enn dis- 
mantr. Kalz a dal da 
vad ar vro-man derc'hel 
d'ar brezounek; rak striz 
eo ar skoulm a ère etre- 
z-ho iez eur bobl, ann 



FRANÇAIS ET BRETON 

peuple et son caractère, 
ses habitudes, ses mœurs 
et ses croyances. 



« 1 -M., Eyêqae de Quimper . ■» 

Eh bien, mon ami, 
que dites-vous de ce 
breton ? 

Le trouvez-vous bon? 

Par ma foi, c'est du 
bon et pur breton. 

Les prêtres, je veux 
dire beaucoup d'entre 
eux, devraient prendre 
exemple sur leur évê- 
que, quand ils écrivent 
ou montent en chaire 
pour prêcher les vérités 
de la religion aux gens 
de la campagne. 

Je crois aussi qu'il 
serait utile à beaucoup 
d'oublier quelque peu le 
français pour conserver 
avec les cultivateurs 
dans le langage qu'ils 
emploient entre eux. 

J'estime qu'il y faut 
prendre garde, car je 
pense que la foi ne res- 
terait pas longtemps en 
notre pays sf le breton 
disparaissait ; et à cet 
égard je partage l'avis 
de Monseigneur l'Evê- 
que Graveran. 



121 

dempz euz he spered, 
he c'hisiou,he vuezegez 
hag he feiz. 



« J h -M., Esctp Kemper. » 

Ac'hanta,vamignoun, 
petra a livirit divarbenn 
ar brezounek-ze ? 

Ha mad eo a gav d'e- 
hoc'h ? 

Brezounek iac'h ha 
frez eo, e feiz. 

Ar beleien, me lavar 
ann darn vuia anezho, 
a ve red d'ezho kemeret 
skouer dioc'h ho eskop, 
enn eur skrifa pe enn 
eur bignat er c'hadoriou 
da brezek guirioneziou 
ar feiz d'ann dud divar 
ar meaz. 

Me gred ivez e ve 
mad da veur a hini an- 
kounac'haat ar gallek 
eunn tammik-bian evit 
diviz oc'h ann dieien, 
e-c'hiz ma ra ar re-man 
etre-z-ho. 

Me gav d'in ez euz da 
zioual, rab ne gredann 
ket e padle pell ar feiz 
enn hor bro hep ar bre- 
zounek, hag e-kenver 
ann dra-ze e kav d'in eo 
guir ar pez en deuz la- 
varet ann aotrou'n Es- 
cop Graveran. 



122 



COLLOQUE 



Puisque nous sommes 
sur ce sujet, je vais vous 
raconter un songe que 
j'ai eu il n'y a pas long- 
temps. 

Un soir, vers le mois 
de mai, le saint Evêque 
se promenant, cherchait 
dans son esprit com- 
ment il pourrait faire 
le plus de bien possible 
aux gens de son pays. 
Dans sa promenade mé- 
ditative, il arriva à Loc- 
Maria, et il suivait les 
bords de la rivière Odet, 
quand il entendit des 
cris de détresse qui dé- 
chiraient le cœur. 

Monseigneur Grave- 
ran, comme réveillé d'un 
rêve, s'élance vers le 
bruit en écoutant et en 
regardant soigneuse- 
ment autour de lui. 
Bientôt il aperçoit un 
vieillard suspendu à 
une branche d'arbre et 
à demi-englouti dans 
l'eau. Sans perdre de 
temps, le bon Evêque 
tire sa soutane et se 
précipite dans la rivière 
pour sauver la vie à ce 
vieillard qui n'en pou- 
vait plus de fatigue et 
élait sur le point d'être 
englouti. Il le transporte 



Pa emomp var ar 
c'hraf-ze, me a zisplego 
d'e-hoc'heunnhuvre am 
beuz bet n'euz ket pell. 

Eunn abardaez, var- 
dro miz mae,ann Eskop 
guen, oc'h ober eunn 
dro-vale, a droe enn lie 
spered penaoz e c'hellje 
oberarmuiavad da dud 
he vro. Enn eur vale 
gant preder, ec'h arruaz 
e Lok-Maria, hag e tis- 
kenne gant ar ster Odet, 
pa glevaz unan-bennag 
o krial fors hag o c'her- 
vel ; eun truez e voa 
he glevet. 

Annaotrou Graveran, 
evel dihunet euz he 
huvre, a red enn eur 
zelaou hag en eur zel- 
let piz enn dro d'ezhan. 
Guelet a ra neuze eur 
paour keaz koz a-ispill 
oc'h eur brank hag han- 
ter veuzet enn dour. 
Dioc'h-tu ann Eskop 
mad a zivisk he zouda- 
nen hag a lamm enn 
dourevit savetei he vuez 
d'ann den koz, skuiz- 
maro hag e-tal da veza 
beuzet. Lakaat a ra 
anezhan var ann aot 
hag o velet anezhan gleb 
dour-teil hag o kren a 



FRANÇAIS ET BRETON. 



123 



sur le rivage et, le voyant 
grelottant de froid, car 
ses vêtements étaient 
transpercés, il lui donne 
les siens, ne conservant 
que sa soutane, afin de 
laisser ignorer ce qu'il 
venait de faire. 

Le vieillard, après 
avoir remercié le saint 
évoque, lui dit : « Vous 
êtes un homme charita- 
ble, et il y a longtemps 
que j'ai entendu parler 
de vous ; maintenant je 
sais mieux que person- 
ne que l'on m'a dit la 
vérité. Je voudrais vous 
donner un avis en té- 
moignage de ma recon- 
naissance ; écoutez-moi, 
je vous prie. 

» L'orage est sur le 
point d'éclater, la vie 
est courte et passe vite. 
Il m'est pénible de vous 
le dire : bientôt vous 
sortirez de ce monde et 
ce sera une grande perte 
pour beaucoup et sur- 
tout par la langue bre- 
tonne. Mettez-la donc 
en bonne voie ; faites 
que vos coopérateurs ne 
se trouvent pas comme 
des étrangers dans leur 
propre pays, recomman- 
dez-leur, quand ils ins- 



gant ar riou, e ro d'ez- 
han he zillad, o terc'hel 
hepken he zoudanen, 
evit na vije guezet gant 
den ar pez en doa great. 



Ann den koz, goude 
trugarekaat ann^ eskop 
guen, a lavar : « C'houi 
zo eunn den mad ; pell 
zo am beuz klevet hano 
ac'bauoc'h ; evit brema 
a-vad e c'houzounn ervad 
ned-eo gaou a lavarer. 
Nemet eunn ali n'em 
beuz ken darei d'e-hoc'h 
evit ho madelez. Se- 
laouit ac'hanoun, me ho 
ped. 

» Arne zo o sevel, ar 
vuez a zo berr hag ann 
amzer a ia buhan enn 
dro. Poaniuz eo d'in her 
lavaret : dizale ez eot 
divar ann douar, siouaz! 
Diouer e vezo da galz 
ha dreist-holl d'ar bre- 
zounek. Likit eta anez- 
han var ann hent eeun, 
grit na vezo ket ar ve- 
leien evel tud divroad 
enn ho bro, grit ma 
prezegint d'ar bobl, evel 
ma komz ar bobl he- 
unan. 



124 



COLLOQUE 



truisent^ le peuple, de 
parler le langage que 
parle le peuple lui-mê- 
me. 

» C'est la foi qui me 
suggère ces pensées : 
en ce pays la foi durera 
tant que durera le bre- 
ton. 

» — Quiest-tu,ditl'E- 
vêque,pour parler de la 
sorte ? 

» — Je suis la Foi, et 
cet arbre que vous avez 
vu me soutenant au ni- 
veau des eaux, cet arbre 
est le Breton. 

» Faites donc, je vous 
en supplie, que ses ra- 
cines soient fortes et 
saines, faites que cet 
arbre soit toujours touf- 
fu. Conseillez à tous et 
surtout aux prêtres de 
parler correctement leur 
langue, et de plus, or- 
donnez qu'elle soit en- 
seignée auxjeunes abbés 
du séminaire. Je ne 
prétends pas dire que 
les prêtres soient seuls 
à franciser le breton : 
mais, en raison de leur 
haute position, ceux qui 
le parlent mal lui font 
plus de tort que qui que 
ce soit. 



» Abalamourd'ar feiz 
eo e lavarann ann dra- 
man d'e-hoc'h. Er vro- 
man ar feiz a bado keit 
hag ar brezounek ? 

» — Piou oud-te,eme 
ann Eskop, te a lavar 
traou er c'hiz-ze ? 

» — Mezo ar Feiz,hag 
ar vezen-ze hoc'h euz 
guelet o terc'hel ac'ha- 
noun var ann dour, 
hounnez zo ar Brezou- 
nek. 

» Grit'ta, me ho ped, 
ma vezo he grisiou kre 
ha iac'h, ma vezo atao 
bodennet ha ledan. Aliit 
d'ann holl, ha d'ar ve- 
leien dreist-holl,da der- 
c'hel mad d'ho iez, hag 
oc'h-penn, grit ma vezo 
desket ar brezounek 
d'ann abaded iaouank 
a zo er seminer. Evit 
guir, ar veleien n'emint 
ket ho-unan o penselia 
ar brezounek gant koz 
gallek ; evelato, enn ho 
stad e roont beac'h d'ez- 
han kemend ha re e-bed. 



FRANÇAIS ET BRETON- 



125 



« Voilà ce que j'avais 
à vous dire, et mainte- 
nant je pars. Adieu, 
peut-être nous retrouve- 
rons-nous dans le Ciel. » 

Le vieillard se tut, et 
Monseigneur Graveran, 
de retour à Tévêché, fit 
cette lettre que je vous 
ai donnée à lire. 



Setu am beuz da la- 
varet d'e-hoc'h. Me ia 
brema ; kenavezo, mar- 
teze ec'h en em velimp 
en Env ». 

Ann hini koz-ma ne 
lavaraz netra ken_, hag 
ann aotrou Graveran, 
distro d'he eskopti, a 
reaz nebeud amzer gou- 
de al lizer-ze hoc'h euz 
lennet. 



126 



COLLOQUE 



VIE 

DE S. CORENTIN 

l 8r EYêque de Cornouailles 

Bretons, entre tous 
les saints, vous devez 
honorer saint Corentin, 
votre patron, qui après 
avoir reçu le jour dans 
votre pays, a vécu comme 
le prophète Samuel ; sa 
vie a été si sainte que 
jamais personne n'eut 
rien à lui reprocher. 

Saint Corentin, pre- 
mier Evêque de Cor- 
nouailles, naquit vers 
l'an 375. Ses parents 
l'instruisirent de bonne 
heure dans la religion 
chrétienne, et Dieu, par 
une grâce toute spéciale, 
le préserva de tout dan- 
ger pendant la guerre 
que fit le roi Conan- 
Mériadec aux Romains 
pour les chasser de la 
Bretagne, Alors saint 
Corentin se voua tout 
entier à Dieu, s'éloigna 
du monde et se retira 
dans un lieu désert, dans 
un bois de la paroisse 
de Plomodiern, près de 



BUEZ 
SANT KAORINT1N 

Kenta Eskop Kerne 

Bretouned, dreist ann 
holl zent, e tleit enori 
sant Kaorintin, ho pa- 
troun, pehini goude beza 
bet ganet enn ho pro, 
en deuz bevet e c'hiz ar 
profed Samuel ; ker san- 
tel eo bet lie vuez n'en 
deuz biskoaz den e-bed 
kavet netra da rebech 
d'ezhan. 

Sant Kaorintin, kenta 
Eskop Kerne, e Breiz- 
Izel, a c'hanaz etro ar 
bloaz 375. He gèrent a 
zeskaz d'ezhan a-vianik 
al lezen gristen , ha 
Doue, dre eur c'hras 
vraz-meurbed, hermiraz 
dioc'h droug e-pad ar 
brezel a reaz ar roue 
Konan - Meriadek ' d'ar 
Romaned evit ho c'has 
kuit euz a Vreiz. Neuze 
sant Kaorintin en em 
lekeaz être daouarn ann 
Aotrou Doue hag en em 
dennaz euz ar bed ; mont 
a reaz eta enn eul leac'h 
distro, enn eur c'hoad 
euz a barrez Plomo- 



FRANÇAIS ET BRETON. 



127 



la montagne du Méné- 
hom. Là il construisit 
une cabane près d'une 
fontaine et aussi une pe- 
tite chapelle où il pas- 
sait le jour et la nuit en 
prières sans être connu 
de personne. Il était fort 
aimé de Dieu, qui n'ou- 
blie jamais ceux qui 
abandonnent tout par 
amour pour lui, et il 
était fortifié par sa grâce 
contre le démon qui 
cherchait, sans aucune 
relâche, le moyen de 
perdre son âme. 

Comme il ne se livrait 
à aucun travail corporel, 
il vivait de légumes et 
de pain sec, quand il en 
avait. Dieu fit un miracle 
pour assurer sa subsis- 
tance dans sa retraite. 
Il envoya un petit pois- 
son qui venait chaque 
matin trouver le saint 
homme. Celui-ci, après 
en avoir coupé un mor- 
ceau pour faire son re- 
pas, le jetait de nouveau 
dans l'eau, et aussitôt 
le poisson se trouvait 
dans son entier, sans 
mal aucun. 

Il y avait en ce temps- 
là un saint homme qui 



diern, tost da Venez- 
Hom. Eno e savaz eul 
lojik e-kichen eur feun- 
teun ; sevel a reaz ive 
eunn tiek-pidi e pehini 
e tremene ann deiz hag 
ann noz o pidi Doue, 
hep beza anavezet gant 
den. Karet meurbet e 
voa gant Doue, pehini 
ne ankounac'ha nepred 
ar re a zilez pep tra dre 
garantez out-han ; kre- 
veet e voa ive gant gras 
Doue a-enep ann drouk- 
spered pehini a glaske, 
hep paouez e-bed, ann 
tu da goll he ene. 

O veza ne rea labour 
gorf e-bed, e veve divar 
louzou ha bara zeac'h, 
pa veze. Doue a reaz eur 
burzud evit he vaga enn 
he goat : kas a reaz enn 
he feunteun eur pesk 
bihan pehini a zeue pep 
mintin d'he gavout. Ar 
zant , goude trouc'ha 
eunn tam anezhan da 
zibri, hen taole goude 
enn dour, ha raktall ar 
pesk en em gave hep 
drouk e-bed hag enn he 
bez. 



Bez e voa enn amzer- 
ze eunn den santel pe- 



128 



COLLOQUE 



vivait dans un bois , 
proche de saint Coren- 
tin ; il s'appelait Prirael. 
Saint Corentin alla le 
voir pour lui demander 
un conseil et fut très- 
bien reçu par lui. Les 
deux saints passèrent le 
jour à parler de la bonté 
de Dieu, et la nuit sui- 
vante en prières. Au 
point du jour, saint Co- 
rentin voulut dire la 
messe, et saint Primel 
alla chercher de l'eau à 
une fontaine qui était 
un peu loin de son er- 
mitage. Comme il tardait 
à revenir, saint Corentin 
alla à sa rencontre et il 
vit le saint homme ve- 
nant à pas lents et mar- 
chant avec peine, car il 
était boiteux et très- 
vieux. Saint Corentin en 
le voyant eut pitié de 
lui et pria le Seigneur 
de lui donner de l'eau 
dans un lieu plus rap- 
proché de son ermi- 
tage. Dieu écouta sa 
prière et fit jaillir une 
source auprès de sa ca- 
bane. 

Sa réputation de sain- 
teté s'étant répandue 
dans tout le pays, deux 
saints personnages vin- 



hini a veve enn eur 
choad, tostdazant Kao- 
rintin ; Primel he hano. 
Sant Kaorintin a ieaz 
d'he velet evit goulenn 
kuzul digant-han hag 
eunn digemer ar 
guella en doe digant- 
han. Ann daou zant a 
dremenaz ann deiz o 
komz euz a vadelez Doue 
hag ann noz var-lerc'h 
o pidi. Dac'houlou-deiz, 
sant Kaorintin afalvezaz 
d'ezhan lavaret ann ofe- 
renn, ha sant Primel a 
ieaz da gerc'hat dour 
da eur feunteun a voa 
pellik dioc'h he lojik. 
Evel ma talée da zont, 
sant Kaorintin a ieaz var 
he arbenn hag a velaz 
ar zant o tont goustadik 
ha beac'h d'ezhan o vale, 
rak kamm ha koz-braz 
e voa. Sant Kaorintin 
oc'h he velet, en doe 
truez out-han hag a be- 
daz ann Aotrou Doue da 
rei dour d'ezhan tostoc'h 
d'he lojik. Doue a ze- 
laouaz he bedenn hag a 
lekeaz da zevel eunn 
eienen e-kichen he lojik. 
Ar vrud euz he zante- 
lez o veza eat dre ar vro, 
daou den zantel a zeuaz 
d'he velet hac a oe di- 



FRANÇAIS ET BRETON. 



129 



rent le visiter et furent 
très - bien accueillis. 
Comme il n'avait dans 
sa cabane qu'un peu de 
farine, Dieu fit un mi- 
racle pour lui procurer 
de quoi offrir à ses fidè- 
les serviteurs. C'estain- 
si que saint Corentin 
étant allé chercher de 
l'eau à sa fontaine, y 
trouva une grande quan- 
tité d'anguilles dont il 
prit quelques-unes pour 
laire un repas à ceux 
qui étaient venus le voir. 
A quelque temps de 
là, le roi Gralon étant 
en chasse dans la forêt 
de Névet, paroisse de 
Plomodiern, et s'étant 
égaré, ne pouvait plus 
trouver une issue pour 
sortir du bois. Les gens 
de sa suite couraient çà 
et là pour trouver le 
chemin ; mais ils avaient 
beau faire, ils ne le trou- 
vaient pas ; ils avaient 
grand'faim. 

Le roi, qui cherchait 
comme les autres, aper- 
çut la cabane du saint 
et s'y achemina. Il des- 
cendit de cheval et de- 
manda au saint person- 
nage s'il ne pourrait pas 
procurer quelque nour- 



gemeret mad gant-han. 
» veza n'en doa ar zant 
enn he lojik nemet eunn 
nebeut bleud, Doue a 
reaz eur lrarzud evit rei 
peadra da zibri d'he zer- 
vicherien féal. Sant Kao- 
rintin eta o veza eat da 
gerc'hat dour d'ar feun- 
teun, a gavaz enn-hi 
kalz a ziliou hag a ba- 
kas eunn nebeud mad 
anez-ho da rei da zibri 
d'ar re a ioa deuet da 
velet anezhan. 

Eunn nebeut amzer 
goude, ar roue Gralon, 
enn eur chaseal e-kreiz 
koat À'evet, e parrez 
Plomodiern, o veza faziet 
var he hent, ne oa ket 
evit dont a-benn da vont 
er-meaz euz ar c'hoat. 
Ann dud a ioa oc'h heul 
ar roue, a rede tu-man 
tu-hont da glask ann 
hent mad ; hogen, kaer 
ho doa, n'her c'havent 
ket ; naonn braz ho doa. 
Ar roue, enn eur glask 
evel ar re ail, a velaz 
lojik ar zant hag a ieaz 
di. Disken a reaz divar 
he varc'h hag e c'hou- 
lennaz digant ann den 
zantel hag henac'hellje 
rei d'ezhan ha d'he dud 



130 



COLLOQUE 



riture à lui et à ses 
gens. Attendez un peu, 
dit saint Corentin, je 
vais aller vous chercher 
de quoi manger. — Il 
alla donc à la fontaine, 
coupa un morceau sur 
le dos du poisson et le 
remit au cuisinier du 
roi. Celui-ci, en se mo- 
quant du saint homme, 
prit le morceau de pois- 
son qui devint tout d'un 
coup assez gros pour 
faire le repas du roi et 
de sa suite. 



Le roi Gralon se jeta 
aux pieds du saint et 
lui donna une grande 
habitation et aussi le 
bois où il avait fixé sa 
demeure, dans la parois- 
se de Plomodiern. Saint 
Corentin convertit cette 
maison en abbaye où il 
rassembla un grand 
nombre de religieux qui 
y vivaient saintement. 
Parmi ses disciples, et 
au premier rang, on cite 
Guénolé, Tugdin et Ja- 
kut, qui devinrent abbés 
de trois grands monas- 
tères. 

Quelques années 



eunn tamm bennag da 
zibri. Gortozit eunn ne- 
beut, eme ar zant, ha 
me ielo da glask boed 
d'e-hoc'h. — Sant Kao- 
rintin a ieaz eta d'ar 
feunteun, a droc'haz 
eunn tam divar gein ar 
pesk hâg a roas anezhan 
da geginer ar roue. 
He-man enn eur c'hoar- 
zin goap oc' h ar zant, a 
gemeraz ann tamm 
pesk pehini a greskaz 
enn eunn taol hag a voe 
a-oualc'h anezhan evit 
ar roue hag ann dud a 
ioa oc'h he heul. 

Ar roue Gralon en em 
daolaz da dreid ar zant 
ha^ a roaz d'ezhan eunn 
ti braz-meurbed hagive 
ar c'hoat m'az edo o 
choum en-han, e parrez 
Plomodiern. Sant Kao- 
rintin a zavas eunn 
abatti er maner en doa 
bet digant ar roue hag 
a zastumaz eul lod braz 
a venec'h père a veve 
eno evel tud santel. E- 
touez he ziskibled ha 
dreist ar re ail, ez euz 
hano a zant Guenole, 
Tugdin ha Jakut, père a 
zeuaz da veza abaded e 
teir abatti vraz. 
A-benn eur bloaz-ben- 



FRANÇAIS ET BRETON. 



131 



après, le roi entreprit 
de fonder un évêché 
à Quimp.er et désigna 
saint Corentin pour cette 
nouvelle dignité. Le roi 
le lit venir et l'envoya à 
Tours pour y être sacré 
par l'archevêque saint 
Martin. 



Quand le saint homme 
revint à Quimper, le roi 
et sa cour le reçurent 
en grande cérémonie. 
Saint Corentin s'assit 
sur son siège et dit la 
messe épiscopale. Le 
lendemain il sacra com- 
me abbés ses saints 
disciples etréserva Gué- 
nolé pour l'abbaye de 
Lande vennec, que le roi 
Gralon fit élever peu de 
temps après. 

Ce roi, rempli de l'a- 
mour de Dieu, indé- 
pendamment de ce qu'il 
avait donné au saint 
évêque, fit élever la ca- 
thédrale et arrenta plu- 
sieurs chanoines. Alors 
il se retira dans la gran- 
de ville d'Is,pour laisser 
la ville libre à saint 
Corentin. 

Le saint évêque con- 



nag goude, ar roue Gra- 
lon a fellaz d'ezhan sevel 
eunn eskopti e Kemper 
hac a lakeaz sant Kao- 
rintin da eskop enn es- 
kopti nevez-ze ; hag o 
veza he c'halvet da zont 
d'he gaout, e kasaz anez- 
han da Dours evit beza 
sakret gant ann arc'hes- 
kop sant Martin. 

Pa zistroaz ar zant da 
Gemper, ar roue hag 
he dud a zigemeraz 
anezhan gantlidou braz, 
ha sant Kaorintin a aze- 
zaz var he gador hag a 
lavaraz ann oferen evel 
eskop. Antronoz e sa- 
kraz abaded he ziskibled 
santel hag e viraz sant 
Guenole evit abatti Lan- 
devennek, pehini a oe 
savet gant ar roue Gra- 
lon eun nebeut amzer 
goude. 

Ar roue-ze, leun a 
garantez evit Doue,oc'h- 
penn ar pez en devoa 
roet d'ann eskop santel, 
a lekeaz sevel ann iliz- 
veur hag a leveaz meur 
a chaloni. Neuze ec'h 
en em dennaz d'ar gear 
vras a Is, evit lezel kear 
frank gant sant Kao- 
rintin . 

Ann eskop santel a 



132 



COLLOQUE 



fera les ordres sacrés à 
plusieurs saints person- 
nages de son évêché pour 
en faire des curés. 

Après avoir rempli 
ses fonctions pendant 
plusieurs années, saint 
Corentin mourut le 12 
décembre de l'an 401. 
Son corps fut transporté 
dans la cathédrale où 
une foule de gens vin- 
rent de tous Tes côtés 
pour le voir et baiser 
son saint corps. Les 
malades y venaient et 
étaient guéris : les 
muets, les sourds, les 
boiteux et les aveugles 
étaient également gué- 
ris ; ceux qui étaient 
possédés du démon 
étaient tirés de peine ; 
enfin un grand nombre 
d'autres miracles eurent 
lieu en témoignage de 
sa sainteté. 

Sa dépouille mortelle 
fut déposée dans un cer- 
cueil et placée au centre 
de la cathédrale, vis-à- 
vis le maître-autel, où 
se manifestèrent beau- 
coup de miracles. 

Ce saint corps resta 
à Quimper jusqu'en l'an 
878, époque de l'inva- 
sion des Normands dans 



roaz ann urzou sakr da 
veur a zen santel euz he 
eskoptievitho lakaat da 
bersouned. 

Goude beza great he 
garg e-pad meur a vloa- 
vez, sant Kaorintin a 
varvazd'ann daouzekved 
deiz a viz kerzu,er bloaz 
pevar-c'hant-unan. He 
gorf a voe douget d'ann 
ilis-veur ha kalz a dud 
a deuaz euz a bep korn 
ar vro da velet ar zant 
ha da boket d'he gorf 
santel. Ann dud klanv 
a iea di hag abaree; ar 
re vud, ar re vouzar, ar 
re gamm hag ar re zall 
a baree ive ; ar re goun- 
naret gant ann drouk- 
spered a ioa diboaniet, 
ha meur a vurzud ail a 
c'hoarvezazevitdiskouez 
santelez Kaorintin. 



He gorf a voe lekeat 
er bez e-kreiz ann iliz- 
veur, dirak ann aoter 
vraz, ha meur a vurzud 
a c'hoarvezaz eno. 



Ar c'horf santel-ze a 
choumaz e Kemper be- 
teg ar bloaz 878, enn 
amzer ma teuaz ann 



FRANÇAIS ET BRETON. 



133 



le pays de Cornouailles. 
Alors les prêtres de 
Quimper se retirèrent à 
Tours et emportèrent 
avec eux les reliques de 
leur église et principa- 
lement le corps de Saint- 
Corentin qui fut mis 
dans l'église de Saint- 
Martin. Depuis ce temps, 
il fut transporté à Noir- 
moutier, où on le con- 
serve avec la plus grande 
ferveur. 



Normaned e Bro-Kerne. 
Neuze beleien Kemper 
en em dennaz da Dours 
hag a gasaz gant-ho re- 
legou no iliz ha dreist 
pep tra korf sant Kao- 
rintin pehini a oe lekeat 
e iliz Sant-Martin. Dou- 
get eo bet abaoue da 
Nermouster, e peleac'h 
e virer anezhan gant 
eunn doujans ar vrasa. 



134 



COLLOQUE 



SAINT POL 

PREMIER ÉVÊQUE ET PATRON 

de l'Évêehé de Léon 



Saint Pol, surnommé 
Aurélien, était natif de 
l'Angleterre. Ses pa- 
rents, gens vertueux, 
l'envoyèrent de bonne 
heure à l'école d'un saint 
homme, appelé Ildut, 
qui lui-même avait été 
disciple de saint Ger- 
main. 

A l'âge de quinze ans, 
saint Pol se retira dans 
un lieu désert, loin des 
hommes. Là il vivait 
dans une grande sain- 
teté, passant tout son 
temps à prier Dieu et à 
méditer toutes ses œu- 
vres. 

Après avoir reçu les 
ordres sacrés, il choisit 
douze prêtres avec les- 
quels il vivait dans la 
plus grande sainteté. 
Chaque jour il disait la 
sainte messe avec une 
onction et une foi des 
plus vives. Il vivait avec 
un peu de pain d'orge 



SANT POL 

KENTA ESKOP HA PATROUN 

euz a Eskopli Léon 



Sant Pol, leshanvet 
Aurelian, a voa ginidik 
euz a Vro Zaoz. He gè- 
rent, tud fur ha mad, a 
lekeaz abred anezhan 
er skol e ti eunn den 
santel meurbed, hanvet 
Ildut, pehini a voa bet 
he-unan diskibl sant 
Jermen. 

D'ann oad a bemzek 
vloaz, sant Pol en em 
dennaz enn eul leac'h 
distro, pell dioc'h tud 
ar bed ; eno e veve evel 
eur zant, enn eurdremen 
he holl amzer o pidi 
Doue hag ho sonjal enn 
he holl oberiou. 

Goude beza bet ann 
urzou sakr, e kemeraz 
gant-han daouzek belek 
gant père e veve enn 
eur zantelez vraz-meur- 
bed. Bemdez e lavare 
ann oferenn zantel gant 
eunn doujans ha gant 
eur feiz ar brasa. Beva 
a rea gant eunn nebeut 



FRANÇAIS ET 

et d'eau, et parfois il 
passait tout le jour sans 
manger ni boire. 

Le roi d'Angleterre, 
ayant entendu parler 
de sa sainteté, voulut 
le voir et envoya des 
émissaires pour îe cher- 
cher. Le saint vint au 
palais du roi et fit là 
beaucoup de bien par- 
mi les grands et les 
gens du peuple, tant 
par ses instructions et 
sa vie sainte que par 
ses sermons qui étaient 
pleins de foi et de dé- 
votion. 

Après cela, sur un 
avertissement qui lui 
fut donné par un ange, 
il traversa la mer et 
vint en Bretagne pour 
y prêcher l'Évangile. 
Comme il avait une 
sœur qui était religieuse 
dans un couvent" situé 
sur le rivage, il ne 
voulut pas passer sans 
la voir. Pendant qu'il 
conversait avec sa soeur, 
celle-ci lui apprit que 
les religieuses étaient 
fort dérangées par le 
bruit que faisait la mer. 

Le saint ayant fait sa 
prière à Dieu, ordonna 



breton. 135 

bara heiz ha dour, hag 
aliez e tremene ann deiz 
hep dibri nag efa. 

Roue Bro - Zaoz , o 
veza klevet hano euz he 
zantelez, a falvezaz d'ez- 
han he velet, hag a 
gasaz tud d'he glask. Ar 
zant a deuas da balez 
ar roue hag a reaz eno 
eur mad braz-meurbed 
e-touez ar re vras hag 
e-touez ar bobl, ken 
dre he genteliou hag 
he vuez santel, ken dre 
he brezegennou a ioa 
leun a feiz hag a zoujans 
Doue. 

Goude-ze, hervez ann 
ali a ioa bet roet d'ez- 
han gant eunn eal, e 
tremenaz ar mor evit 
dont e Breiz da brezek 
ann Aviel. Evel m'en 
doa eur c'hoar leanez 
enn eur gouent var aot 
ar mor, ne fellaz ket 
d'ezhan tremen e-biou 
hep he guelet. Endra 
ma tivize gant he c'hoar, 
hou-man a roaz d'ezhan 
da anaout peger braz 
oa ann diezamant a rea 
d'al leanezed ar mor 
gant lie drouz. 

Ar zanto vezagreat he 
bedenn da Zoue, a lava- 



136 



COLLOQUE 



à la mer de se retirer, 
et depuis ce temps-là 
elle se trouva à distance 
du couvent. Il resta 
quelque temps dans l'île 
d'Ouessant, où il y avait 
encore beaucoup de 
païens, tant était grand 
son zèle pour le salut 
de leurs âmes. Il tra- 
vailla avec ses douze 
disciples à leur ensei- 
gner les mystères de la 
foi, et parvint à les 
convertir par la vertu 
que Dieu donnait à ses 
paroles et par les 
grands miracles qu'il 
faisait chaque jour au 
milieu d'eux et dans 
tous les lieux. Il les 
baptisa tous. Quelle ré- 
compense pour ses tra- 
vaux ! 

Ayant été nommé 
évêque, saint Pol vou- 
lut refuser cette charge, 
et c'est à peine si Chil- 
debert, roi de France, 
put parvenir à le faire 
renoncer à ce projet. 
Juduval, roi de Breta- 
gne, lui fit présent de 
la ville de Léon et le 
saint s'y rendit pour y 
faire sa demeure. 

Après avoir gouverné 
son église pendant plu- 



raz d'ar mor en em 
denna ; hag abaoue ne 
zeuaz mui beteg ar 
gouent. Choum a reaz 
eur maread amzer enn 
enez Eussa, e peleac'h 
e voa c'hoaz kalz a dud 
divadez, ker braz ha 
santel oa ar c'hoant en 
devoa da zavetei ho 
eneou. Labourât a reaz 
gant he zaouzek diskibl 
d'ho deski ar misteriou 
euz ar feiz, ha gounid a 
reaz ho eneou da Zoue, 
dre an nerz a roe Doue 
d'he gomzou ha dre ar 
miraklou braz a rea bem- 
dez enn ho zouez hag 
e pep leac'h. Ho badezi 
a reaz holl. Pebez di- 
c'haou d'he labouriou ! 



veza bet lekeat da 
eskop, sant Pol a fal- 
vezas d'ezhan pellaat 
dioc'h ar garg-ze, hag 
a veac'h ma hellaz Chil- 
debert, roue Bro-C'hall, 
hel lakaat da zistrei di- 
var he venoz. Juduval, 
roue Breiz, a roaz d'ez- 
han ar gear a Léon ; 
hag ar zant a ieaz di da 
choum. 

Goude beza bet great 
he garg e-pad meur a 



sieurs années et avoir 
fait bâtir un grand 
nombre d'églises, saint 
Pol mourut comme 
un saint, le 12 Mars 
594, à l'âge de cent 
deux ans. 



FRANÇAIS ET BRETON. 137 

vloaz ha savet ilizou e 
meur a leac'h, sant Pol 
a varvaz e-c'hiz ma varv 
ar zent,d'ann daouzek- 
ved a vis Meurs euz ar 
bloaz 594, enn oad a 
zaou vloaz ha kant. 



138 



COLLOQUE 



SAINT TUGDUAL 

1" ÊVÈQUE DE TRÊGUIER. 



- Tugdual, qui descen- 
dait de la race du roi de 
Bretagne, méprisa, dès 
sa jeunesse, les plaisirs 
et les choses du monde. 
Il passait presque tout 
son temps dans les égli- 
ses et approchait sou- 
vent des sacrements avec 
une foi et une dévotion 
des plus grandes. Il 
était bon et charitable à 
l'égard des pauvres et 
leur donnait chaque 
jour quelque chose pour 
vivre et se vêtir ; bien 
plus, il les défendait 
lorsqu'il arrivait aux 
grands et aux méchants 
de les tourmenter. 

Afin d'abandonner en- 
tièrement le monde et 
les honneurs, il se retira 
clans un couvent. Dans 
cet état, il lui fallut sou- 
vent combattre rude- 
ment contre le malin 
esprit qui le tenta plu- 
sieurs fois ; mais, Dieu 
merci, il fut toujours 
vainqueur du démon. 



SANT TUGDUAL 



KENTA ESCOP EUZ A DREGER. 



Tugdual, pehini a zis- 
kenne euz ar roue a 
Vreiz, a zisprijaz enn 
he iaouankiz pîijadure- 
ziou ha traou ar bed. 
Tremenareaheholl am- 
zer, koulz lavaret, enn 
ilizou hagétostea aliez 
ouz ar zakramanchou 
gant eur feiz hag eunn 
doujans ar vrasa. Mad 
ha karantezuz e voa e 
kenver ann dud paour 
ha rei a rea bemdez 
d'ezho eunn dra-ben- 
nag da veva ha d'en 
era viska; oc'h-penn-ze, 
dilenn a rea anezho pa 
zeue ar re vraz hag ann 
dud fallakr da goall-gas 
anezho. 

Evit dilezel a grenn 
ar bed hag annenoriou, 
en em dennaz enn eur 
gouent. Red e voe d'ez- 
han er stad-ze stourm 
kalet a-enep ann drouk- 
spered pehini ademptaz 
anezhan m eur a veach, 
hag a drugarez Doue e 
voebepredtreac'h d'ann 
diaoul. 



FRANÇAIS ET BRETON. 



139 



A cause de sa vie ( 
sainte, Tug'dual fut nom- j 
mé abbé de son couvent. 
Après avoir rempli ces 
fonctions avec beaucoup 
de prudence pendant 
plusieurs années, il fit 
choix de douze de ses 
disciples qui avaient, 
comme lui, un grand 
zèle pour la gloire de 
Dieu et le salut des 
âmes. Il alla avec eux 
clans toutes les parties 
du pays en prêchant 
l'Evangile et parvint à 
convertir un grand nom- 
bre d'âmes, tant par la 
vertu de ses instructions 
que par les grands mi- 
racles qu'il fit, rendant 
la vue aux aveugles, 
l'ouïe aux sourds et la 
santé aux infirmes et 
aux affligés ; et pour ne 
pas perdre le fruit de ce 
qu'il avait fait, il fit bâ- 
tir un grand couvent à 
Tréguier, 

Le saint évêque étant 
mort peu de temps 
après, tous les fidèles, 
d'une voix, mirent Tug- 
dual à sa place. Dès qu'il 
eut connaissance de 
cela, et pour fuir les 
honneurs qu'il avait tou- 
jours méprisés, Tugdual 



Abalamour d'he vuez 
zantel, * Tugdual a voe 
lekeat da abad en he 
gouent.Goudebezagreat 
ne garg gant kals a fur- 
nez e-pad eur bloaz 
b?nnag, e reaz eun di- 
bab euz a zaouzeg euz 
he ziskibled père ho doa, 
evel-t-han, eur c'hoant 
braz da labourât evit 
gloar Doue ha silvidigez 
ann eneou. Baie a reaz 
gant-ho e pep korn euz 
ar vro, enn eur brezek 
ann Aviel hag e c'hou- 
nezaz da Zoue eunn ni- 
ver braz a eneou, ken 
dre nerz he genteliou, 
ken dre he viraklou 
braz, o rei ar guelet d'ar 
re zall, ar c'hlevet d'ar 
re vouzar hag ar iec'het 
d'ar re a ioa toc'hor pe 
enkrezet ; hag evit lakaat 
da badout ar mad en 
doa great, e reaz sevel 
eur gouent vraz e Tre- 
ger. 

Ann eskop santel o 
veza deuet da vervel 
eur maread amzer gou- 
de-ze, an holl, en eur 
vouez, a lekeaz Tugdual 
enn he leac'h. Kentre 
ma klevaz kement-se, 
evit tec'het dioc'h ann 
enoriou enn doa dispri- 



140 



COLLOQUE 



se rendit à Angers et de 
là à Paris. Mais le roi 
l'ayant fait revenir en 
Bretagne, sous quelque 
prétexte, le saint fut 
sacré évêque. 



Quoiqu'il eût été tour- 
menté pendant plusieurs 
années par les gentils- 
hommes du pays, parce 
qu'il ne faisait pas accep- 
tion de personnes quand 
il s'agissait de la gloire 
de Dieu, le saint remplit 
toujours ses fonctions 
comme s'il avait été 
parfaitement heureux. 
Sa maison était ouverte 
à tous les étrangers et 
aux pauvres, et il les 
faisait manger à sa table. 
Il mourut vers l'an 598, 
et saint Ruélin fut nom- 
mé évêque à sa place. 



jet bepred, Tugdual a 
ieaz da gear a An j ers 
hag ac'hano da Baris. 
Hogen ar roue o veza 
great dezhan distrei da 
Vreiz, var zigarez eunn 
dra-bennag, arzantaoe 
sakret eskop. 

Evit-han da veza bet 
goall gaset e-pad eur 
bloaz-bennag gant ann 
duchentil euz ar vro, o 
veza ne zalc'he stad euz 
a zen e-bed, pa oa hano 
euz a c'hloar Doue, ar 
zant a reaz bepred he 
garg evel pa vije bet 
euruz-meurbed . He di a 
voa digor bemdez d'ann 
dud a ziaveaz bro ha 
d'ar re baour, hag ober 
a rea d'ezho dibri oc' h 
he daol . Mervel a c' heure 
var-dro ar bloaz 598, ha 
sant Ruelin a voe lekeat 
da eskop enn he leac'h. 



FIN. 



TABLE 



PAGES 

1 Leçon. Dieu 3 

2 — L'Eglise 4 

3 — L'univers 6 

4 — Un homme 7 

5 — Le corps 8 

6 — Une bête 9 

7 — Du pain tl 

8 — Une maison 12 

9 — Les vêtements 14 

10 — Une charrue. ....... 15 

11 — De l'or 16 

12 — Le temps 16 

13 — Une année 17 

14 — La maladie 18 

15 — Un ouvrier 19 

16 - Un, deux. 19 

17 — Mon, ma, mes 21 

18 — Table des adjectifs 22 

19 — Table des adjectifs 24 

20 — Table des verbes 26 

21 — Table des verbes 31 

22 — Table des adverbes 36 

23 - Table des adverbes 38 

24 — Noms de baptême 40 

25 — Noms des villes, etc 41 

26 — Je suis fatigué 43 

27 — Avant dîner 44 

28 - Atable 47 



TAOLEN 



PAJEN 

1 Kentel. Doue 3 

2 — Ami Ilis 4 

3 - Arbed holl 6 

4 — Eur goaz.. . 7 

5 — Ar c'horf 8 

6 — Ëul loen 9 

7 — Bara 11 

8 — Eunn ti 12 

9 — Ann dillad 14 

10 — Eunn alar 15 

11 — Aour 16 

12 — Ann amzer. 16 

13 — Eur bloaz. . 17 

14 — Ar c'hlenved 18 

15 — Eur mecherour 19 

16 — Unan, daou 19 

17 — Va, da, he 21 

18 — Taolen ann adjektivou 22 

19 — Taolen aun adjektivoü 24 

20 — Taolen ar verbou 26 

21 — Taolen ar verbou 31 

22 — Taolen ann adverbou 36 

23 — Taolen ann adverbou 38 

24 — Hanoiou badcz 40 

25 — Hanoiou ar c'neriou, etc. ... 41 

26 — Me zo skuiz 43 

27 — Abars lein 44 

28 — Ocbtaol 47 



TABLE 

PAGES 

29 Leçon. Conversation dans la maison, . . 50 

30 — La mère et les enfants 52 

31 — L'école 55 

32 — Le médecin 57 

33 — A la promenade 59 

34 — Entre deux amis 63 

35 — Entre deux jeunes filles et la ser- 

vante 66 

36 — Dans une hôtellerie 69 

37 — Chez un marchand 76 

38 — Le propriétaire et le fermier. . . 81 

39 — Un fermier chez son ami. ... 88 

40 — Un fermier chez sou ami. , . . 91 

41 — Un fermier chez son ami. ... 95 
42 . — Pour demander, offrir, remercier. 98 

43 — Le beau parleur 102 

44 — Conversations de toutes sortes. . 105 

45 — Conversations de toutes sortes. . 110 

46 — Conversations de toutes sortes. . 114 

47 — Au sujet de la langue bretonne. . 116 
Vie de saint Corentin, premier Evêque de 

Cornouaille 126 

Saint Pol, premier Evêque et patron de 

l'évêché de Léon 134 

Saint lugdual, premier Evêque de Tréguier. 138 



FIN DE LA TABLE. 



TAOLEN 

PAJEN 

29 Kentel. Divisiou ebars ann ti 50 

30 — Ar vam hag he bugale .... 52 

31 - Arskol 54 

32 — Ar médecin 57 

33 — Enn eur bourmen 59 

34 — "Etre daou vignoun 63 

35 — Etre diou plac'h iaouank ha plac'h 

ann ti 66 

36 — Enn eunn hostaleri 69 

37 — E-ti eur marc'hadour 76 

38 — Ar mestr hag ann tiek 81 

39 — Eunn tiek e-ti ñe vignoun ... 88 

40 — Eunn tiek e-ti he vignoun ... 91 

41 — Eunn tiek e-ti he vignoun ... 95 

42 — Evit goulenn, kinnig, trugarekaat. 98 

43 — Ann teod kaer 102 

44 — Pep seurt divisiou 105 

45 — Pep seurt divisiou 110 

46 — Pep seurt divisiou 114 

47 — Divar-henn ar brezounek. . . . 116 
Buez sant Kaorintin, kenta Eskop Kerne. 126 
Sant Pol, kenta Eskop ha patroun euz a 

eskopti Léon 134 

Sant Tugdual, kenta EscopTreger. ... 138 



FIN ANN DAOLEN. 



Sté. An. d'imprimerie l 1 Océan, rue klébi 



A 



AUX MÊMES LIBRAIRIES 



LIVRES BT^ETO^TS 

DESTINÉS AUX PERSONNES 
QUI DÉSIRENT APPRENDRE LA LANGUE BRETONNE 

troude (colonel en retraite).— Nouveau Dictionnaire 
pratique Breton-Français (1876), suivi d'une Notice sur 
la prosodie bretonne, d'un Dictionnaire des Rimes bre- 
tonnes et d'un Recueil de Proverbes bretons ; 1 vol. in-8° 
de 847 pages 6 fr. 

troude (colonel en retraite). — Nouveau Dictionnaire 
Français-Breton du dialecte de Léon (1886), 3 e édition, 
avec les acceptions diverses dans les dialectes de V:nnes, 
de Tréguieret de Cornouaille, et la prononciation des mots 
quand elle peut paraître douteuse; 1 vol. in-8°de 943 pages, 
6 fr. Prix des deux Dictionnaires : 12 fr. ; reliés. 15 fr. 

l.K GOiviDEC. — Grammaire complète Celto-Bre- 
tonne; 1 vol. in-8% broché 6 fr. 

Nouvelle Grammaire Bretonne d'après la méthode Le 
Gonidec; 1 vol. in- 12, cartonné 1 fr. 25 

le gomûec — Vocabulaire Français Breton, revu 
parM. Troude; 1 vol. broché, in-18 " 1 l'r. 50 

i F. co\ioec. -- Vocabulaire Breton-Français, revu 
par M. Troude ; 1 vol. in-18, broché 1 fr. 50 

m.\f.A\T (iVüb^). — Eléments de la Grammaire Bre- 
tonne; 1 vol. in-8, broché 3 l'r. 

Nouvelles conversations en Breton et en Français. — 
Divizou brezonek lia gallek ; 1 vol. in-18, broche. 1 fr. 

Colloque Français et Breton ou nouveau vocabulaire ; 
1 volume in-12. broché édition retondue sur un plan 
nouveau') » l'r. 75 

perrot (l'abbé). — Manuel Breton et Français à 
l'usage des Ecoles primaires et pouvant servir à apprendre 
la langue bretonne, divisé en deux parties : Manuel de 
l'Elève, texte breton » fr. 7i> 

Manuel du Mate, texte finançais » fr. 90 

iholof et Mii.ii*. — Contes bretons, Ar Mar- 
vailler brezone.k , avec texlr français et breton ; I vol. 
in-12, broché 3 l'r.