(navigation image)
Home American Libraries | Canadian Libraries | Universal Library | Community Texts | Project Gutenberg | Biodiversity Heritage Library | Children's Library | Additional Collections
Search: Advanced Search
Anonymous User (login or join us)
Upload
See other formats

Full text of "Commentarii Collegii Conimbricensis Societatis Jesu, in tres libros De anima Aristotelis Stagiritæ"




N TME CU5T0DY OF TME 

B05TON FUBLIC LIBRARY. 



5HELF N° 

AOAMS 




eOMMENTARl! 

COLLEGII CO 

NIMBRICENSIS 

SO CIE T A TIS 

I E S V, 
INTRES LIBROS DE ANIMA 

AXISTOTBLrS STAGIRITAE, 

HAC Q.VARTAEDITIONE, GRvECI 

CONTEXTVJ LatiNOC R.E GI ONE RE $ rON- 

dcncis acccffione auiStiores &; emendatio> 

rcs , ob ftudioforum Philofo' 

phiac vfum,in Germania 



Cum InDici rcrttm prxcipuarum. 



■^ffm^. 



m 



r» ^ 




Cf^tionH 



C O L O N I if , 

Sumptibus Harrcdum L a z a r i 2 e t z m i h i. 

o MDC.XVIL 



AOA,iWi/i<>.'L. 



"^ 



istt^i 




Kj Jl^ l\ 



\^IF.O, 



2?, U^ICOLAO T^EGNAVLT), 

DOMINO AFAFDEMAH,- 

I. C. in PrcEtorioLugc^iinGnfi, Confiiiario 
Regio &in fuprcmo D-ombarumSenacu 
Senacori digniflimo, 

HORATIVS CARDOIsr S. 




I pra^claris fcripcoribiis laudi datur,, Vv 
C* cum quod ipfiafliduis vigiliis ac la- 
boribus menti fuse pr^Etcr cxreros con- 
diderunt , id in cenfpedlum omniuni 
promere Hon dedignantur, confequens 
fane fuerit, proximum ab his locam li- 
brariis aflignarej qui eiuimodi fcripta ab iniuria tem- 
poris veadicant , & vc pofteris integ.ra confignent^. 
nullis fumptrbus pareuat. Non fi is equidem fum,. 
qui hac re, quidquam de republica liccraria, vnquam- 
pr^fumam promereri , idem tamen m^rendi ftudio 
haud cuiquam facile manus dcdcrim. Naim & fialia 
caufa, quam tu ipfe nofti, in Hifpaniam me canculc- 
tim,. femper tamen hiEC aninio m&o rcfcdit cogitatioj, 
vt n.ulium non lapidem mouerem, quo mihi quam^ 



^.. ,v 



I S T O L A 



plura pofTcm eriiditorum virorum fcripta coaceruarc, 
qux rcuerfus typis (edulo commitrerem, Ec fane noii 
pauca collegi, nonnuila quidem manufcripta & nu« 
nuiijuam hadenus iii lucem cmerfcrant, nonnulla e- 
tiam quie nonnifi in ipfomct Hifpanix rcgno editafue- 
rant. Iii his curandis tuo tum confilio, tum auctorita- 
te ac ope fretus. Eit igitur quod eo nomine a ftudiofis 
gratiarcfcratur, eft quod glo^^ cuiusvt memoriadiu- 
tius permaneat incorrupca ,^LiiIibet ipforum libro- 
rum nomen tuum pr^poni par ctiam fuerat, ni tu ab 
omniiadantia: fufpicione alicnus renuifles. Verum in^ 
gratus videar ego, tu^que inuidus laudi, nitantibenc- 
ficij monumcntum aliquod extec. Itaqueex hifce libris 
qui mihi reieruati fuerint felegi hos de Anima com- 
mcntarios, a ccleberrimo & tum iiteris, tum pietatc 
florentiflimo ColIegioemiiTos. Libros inquamdcAni- 
ma, qui potiiTima ratione, tuo nominc infignientur, 
Vcl quod j tu his ftudiis , vt compcrtum , plurimum 
delcdcris , vcl maximc , quod h^c naturalis philofo- 
phias portio reliquis partibus fit prarferenda ab eo, qui 
judicismuneic dcfungitur, vtfacis : cuinempcconuc- 
nicntiifimum fit, &c fuiipfius pcrfpecSlampcnitushabc- 
renaturam, vtca ducc anmii iui motus temperet, mo- 
res componatjCoIInnetjatquead rationis cxcrcitiumad- 
aptet , quod & ipiamct fchola fui opcris initio fcitc ad- 
•modum ac clegantcr monct,arque eciam vt ad normam, 
'duamcadem humana naturainilruit, agnitavoluntatis 
libcrtate, adiones humanas, quid iuftum, quidque as- 
quum fit, pcracutT mentis acie diiudicct» Dccuit ctiam 
me tibi libros de Anima pr*e carteris acceptos rcferre, 
me inquam,,quem tu vcluti denuo animafti,acad hoc 
muneris capeilcndum informafti , vires adiccifti, auxi- 
f[i^ qu2 omnia funt animas munia. Quid igiturreftat? 
^ nifi 



D E D I C Jl T O R. I A. 

nifivttcobnixerogitcm, vt tua virtutc, prarfidio atquc 

audoritate fufcipias, tuearis, atquc obfirmes non qui- 

dcm hos libros, qui fatis fuamet dodbrina muniti funr: 

fcdmc imbecillum adhuc & noucllulum clicntulum 

tuum, vt ad alia, qua: rcftant , peragcnda 

tutius & alacrius incedam» 

Valc. 



K 



LacTO- 





LECTORI STVDIOSO 

Lazarvs Zetinervs. , 

Vetiamjltidiofe LeBoTy. long^ me^ iniamtid^- 
nisfruSius attquos decerpe^((jrferto tllo frap-an- 
ttpmo^quem tthi CoUegium Commhncenfe du- 
dum collegtt^ddiice hunc ciltltbffiflorem^non mU 
nus^ odorsjuautpimum , quam guflu flacidiffv^ 
mum^ac yaletudini antmi naturaiihus pr^ceptis^ 
tuenda apttjjimum . Vorptanineo minutim reuoluendo flurarepe- 
rtas^qua te adftiuhriora remedmperueftiganda incendant^ Habet 
enim hanc cum cizterts nutilitatem^ natura n^ftrx cognitio^yt ad 
Qreatorts notitiam fenfim aUiciat^atque dif^onat , qut ipfe omnes^^ 
Bus pptros longe fupereminet^ ^^cpotiffimaafsigneturratio^curts 
his Commentariis diutius priuan non fimpaffus , qm iam pridem 
apud Luptanos editifint, Alios in Logtca eiufdem Schol<z Com-^ 
m^ntarios Jpero propedtem me recepturum , quos tthiy 
^EO fauentey imperttar ^ f mee 
lnbore tefenfero del&' 
Sari, Valt^ 



1 V D I C I V M E O R V M , Q^ V I A D H O S 

C G M M E N T A R I O S E X O F F ! C l O S A N C T 2E 

Inquifitionis rccognofcendos coii- 
fticucifucrunc. 

EcoffnofcimiUyat^^accurateexpmdimmhoscf^rfa^CenimhriefriJiiCom- 
-mentarios in tres Uhros Arijhtelt6 de anima - cum appofttetra^tatu de am- 
ma feparataiC^ nihilin eis inuenimusy quodafdeiac rjera religione dliemimjit: 
imo vero eos effe cenfnimm.qui oh rerum tra^and.iram copiam , at^fermonis 
frajlantiam jprofpero-s vhiquegentium , humaniZ & diuinA Vhilofophidfuccef- 
fusditcnrumcandtditisftnt allaturi. ^mpro^ter immertalitatt cjr typis com- 
wettd/indosexijlimauimus. 

I O A N N E S C O R R E A. 

F. Lvdov.de Sotto Maior. 

AnT.ONIVS DE C A STE1B.R ANCO. 

FACVLTAS SVPREMI SANGT^ INQVI- 

iitionisConcilii. 
"Excudantur hi Commentarii in tres lihrosAriflotdisdeanimXi z^.Se- 
pemhrisji^^i. 

Aktonivs de Mendonca* 
Iacobvs de S O V s a. 
M A R C V S T E y X E I.R a. 

FACVLTAS REGII SENATVS. 

Excudantur hi CommentaritjOlifipone^ 2,^.Decemhr.J yp f . 

Hieronymvs Pereira. 
DamianvsdeAgviar. 

FACVLTAS ILLVSTRISS. AG REVERENDISS. 

Domini Alphonfi de Caftelbranco Epifcopi 
Gonimbricenfis. 

JExcttdipoffuKt hi ComwentarUyCum nihilcontineant , qmd ChriJtiAn^tf- 
iigioniiAC honejiis morihus re^ugnety 6. MartitA y <) 8 . 

PJ\i.p«oNsvs Episcojpvs Cqmis, 



P R O OE M I V M 

T RES LIBROS 



I N 



ARISTOTELIS 

DE ANIMA. 



JD^ vtiUtAte-, ordme, mateyiafu-hie6fa, drpirtiticHe 
horumlihrerum. 




V A N T V M fciejitfa de 
aaima, ob certitudiaem 
demonftrandi , «Screrum, 
iaquibus Tcrfatur, nobi- 
litatem, iateralias Philo- 
^ fophijE partes emineat : 
quam (It tum ad vitam 
probc inftituendam , & 
moderandam ; tum ad o- 
Kutiu fcient'u mnem Veritatis cognitionem vtilis ; ex iis , qu3c 
vtilitiu,(]uo4il' AriftotcIcsmoxdocebit,confpicuumftet. Sed 
Utn epe leipfHm idem , prasfertim quod ad vtilrratem fpeiftat, 
y«M ^robe no' fuaderi amplius, illuftrariqueex eo poteft,quia 
'/^ vtcelebris illafiueChilonis, fme Phemonox, 

aut Thaletis , vel quicunque eius audor fucrir, 
fententia foribus templi Delphiciab Amphi- 
^yonibusinfcriptacommonebat, maximeeni- 
ti qaifque debet, vtfeipfum norit:noireautem 
fe nemo poteft nifi animi fui naturam, & digni- 
tatem perfpedam habeat. Quinvero, vt M, 
De hac fenten- TuIIius lib r. Tufcul.quarft. &PIotinus lib. j. 
'«« Uertiftfti. Enneadis^ cap /. poftPiatoaem inAlcibiade 
irei.Plin.ltb.j. i cenfuerunt,nonaliudDeIphicaiiUinfcriptio 
:ap.i2. Maeto- hortabatur.quam vt animiHaturam cognofce- 
^tus i. Sa^ww-remus. Videlicetquiaquifquismentisfuacvim, 
:ap.6. Xenofh & exceilentiamfpedlandamfibiexhibuerit^in- 
f.Cowm. Cle- telliget non eflein his fluxis & caducis bonis 
TteKs Alex. in immorandum ; fed fempiterna , & diuina omni 
ft,(iag, ftudio,&coatentioaequ2crenda:inquoprJEci- 

pua veri , & legitimi Philofophi ornamcnta c6- 
\§luod adtno fiftiint.tEft itemdoftrina hzcmaanovfuiiis, 
■atem difcipli quidecommuni viti&: moribusdilceptant , vt 
tam ft oppor- conftatexkbror.Ethic cap ij.&exliib.^.c^p.r. 
m/t. Etenim oportet eos aNatarali acciperc , quo 

pado ratio fummam anima: arcem teneat, vt 
indeappetendi&irafcendi vimfibifubiiciat,& 
infurgentesmocus ad certam normam mode- 
retur. Oportetetiam principiumadionum, 
in quibus hunian« yhx fclicitas Cn^ eft ; itcm- 



TuUiui. 
?lonntt4 



A que partitionem facultatum , qna ad afFedus 
& virtutes explicandas vtuntur , ab eodem 
mutuari. Huc pertinet illa Ariftotelis com- 
monitio in extremo capite libri r. Ethic. fic° 
uti Medici, qui remedia curandis corpoiibus 
adhibent , vt munerefuoprobefungantur, ia 
animorum cognitione multum opcraz collo- .. j m * 
cant : ita ac multo potiori ratione Philofo- V^ 
phociuili, qui fan^andis animi morbisftudet, yP"^^' 
compprta efte debcre , qua: ad animi fcien- 

g tiam fpedant. Adprimamvero Philofophiam ^'^* ''*/'• 7- ''^' 
mirificc confert , quatenus ab intelledu no- l^-^t(«fhJ''- 
ftro adfubftantiasintelligibiles, & a materia 
abfolutas peranalogiam quandam , fimilitu- 
dinemque prouehimur , & humana mens fe 
fupra fe conuertens , a fe ipfa ad diuinam na- 
turam, a qua profeda eft , reuocatur,&quic- 
quid ipfa perfedionis habet , in D e o o- 
mniumperfedionum foflteinuenit , melicd 
tamen nota , omnique imperfedione fubla- 

Q ta. t Denique communiratione , ad omnem t Ad vniuef 
Philofophiac partcm opportuna eft h«c dt fam ettampjjt- 
auimomeditatio ; quiacumanimus r AUonis hfophtam 
confiUique particeps ( vt^megjft^inA- D.Gregor. Nyf 
fcleiuo^tj^ fit^vel^ut^ korizqri ^i1^t/fl.y,*t Ub. i de Hol 
temporis , atque intelligibilis , coiporexque cap.f Plot.Enn. 
nacma:nexus,acconfinium : vel, vtialiidi- 4, /,^.<;.r«;.j. 
xere, totiusmundifumma : * fiquidem natu- D.Th.ltb z co- 
ra media extremas reprajfentat , fuperiorem rr^G^^^ ^. 6ff, 
vtimago, infenorem vt exemplar : ht vt ani- ^ltb. 4. c.^f. 

D mi doftrina veluti quoddam rerum diuina- Ficininltb.^.de 
•runi & humanarum fcientia: compendium /ww(jr.^«/.^^ft. 
exiftat , nofque adomnemaliam veritatis ko- i.BejJpj-toltb.i.. 
tionem pr^Eparer. Oftenditquoque vbcrem comr^ colHm.e. 
huiufce contemplationis fru<5tum , id quod j.Fie.inHept» 
D. Auguftinus 1. de ordine,cap. 8. aflerit ; ni- pkcap.j. 
mirum duas efle prxcipuas in Philofophia » Animm n«- 
qu^ftiones; ^namde anima,aIteramdeDeo. /^r medtut in-. 
Pnmam efficer<:, vtnosipfosnouerimus ; al- ler £terna d» 
a teram cndusa. 



I 



PROOEMIVM IN TRES LIBROS 



4 



«cram, vtoriginemnoftramj illamnobis dul- A ceretradationem deaBimaliumpartibai Pri 



ciorem , hancf hariorem eflc : illam nos dignos 
beatavitai hancbeatosredderc. 

Ccrteanimi confiderationem magni tfCe 
momenti fatis oftendunt tam Patruin, quam 
totternorumetiam Philofophoru eaderefcri- 
pta.NamD Dionyfiuscap.deDiuinisnomini- 
bus deauima fcripfiife fememinit D.Iuftinus 
Philofophas &iriartyr eiufdem argumenti Ir 



mum , quia contemplatio materiaj antecedic 
coBtempIationemformatjpartesvero, fiueor- 
ganajfuntmateriajfubiedlumveanimx.Secun- 
do,quia anima definitur per corpus oro.-anicum. 
quarenedefinitio exignotis progrediatur, o- 
portuitdeclaracum idpriusab Ariftotelefuifle. 
Hsectamcnargumcnta non concludunt. Nam ^v*"''*J> 
efto paitcs organica; animalium , de quibus 



brumedidit, vtrefert D. Hieronymus in libro B Ariftotelcs in libro de Paitibus animalium 



de Scriptoribus EccIefiafticisiD.Auguftinusli- 
brum vnumcompofuit de Immortalitate ani- 
maj, altcrumdeAnimxquantitatejquatuor dc 
Anima&eius origine D. Gregorius Nyflenus 
iatis longam difputationcm a fe cum forore 
Macrina de Anima & refurredione habitam 
literis commendauit. Tertullianus vnum de 
Anima librum condidit- lam vero Ethnici au- 
d:ores mdltadeeadem confi#ips^re , Trifme- 
giftusjPIato, Theophraftus, Plotinus,ChaIci- 



diflerit, habeant fefeex partemateri^ , qua- 
tenus corporeas fundiones animx in fe reci- 
p»un't:difpofitioHefqueneceflaii<^iv7ntadintro- 
dudtionem anim^E, vt fuo ioco cxponemus. Li- 
cet item partcs organicq facilius cognofcantur, 
quamanima,cuiusnaci'raabditaeft, & recon- 
dita i nonproinde tamendeiisprius agendum 
fuit, feddeanimapotiusjquia vtpauloaatefi- 
gnificauimus,monetqucAnftotelesi.capiteli- 
bri i.Phyfic. & capite i & 3. Iib i de Partib. ani- 



dius,Proclus,Iamblichus,Tullius,au<ftor ope- C malium, poftPlatoneminPhsdro, &Hippo 



xisdeSapientiafccundum'..ffgyptios Ariftote- 

lcsetiamprasterhostreslibrosalmmreliquicde 

Anima:qua?ftionibus,fediniuriatemporis in- 

tercidit. 

Porro autem quanto ftudio hoc opus ab 

Ariftoteleelaboratum, perfeftumq; fit , tcfta- 

turadeiusproccmiumThemiftiushifce veibis; 

r^t •*•• .. /j' Cumplcraqueomnia Ariftotelis fcripta, eiuf- 
Thtmijfn ttfti- j-v. u ^ j * * n ■ 

. j^ modihabeantur, vtdemirari pra;ltantiameius 



crateminhb. deNatuiahiimana. Inommbc-^_ 

ft,.f.... r. j ■ , r communtora 

itutaducipiina, eatractanaapnils lunt, ■ * a . 

qna^patentlatius, acmagis communia haben- Vr 

tur, neeademfa:piusrepeterecogamur: anima 

vcio latius patet,qaam partes animalium, cum 

ha: anim.i.ntibus duntaxat:illa omnibusinfit vi- 

uentibus. Nec materiae confideratio contem- 

plationemformarprxit, fi almd dodlrinaeratib 

poftulet ; animaveronon per coipus organi- 



T ... wfacilefuppetat; nulla profccfio comn^icncatio D cum animalis , fed per corpus organicum 



"^ ^ n f j eft,inqua illepenndeinsenii fui vim&lubli 
JirtftottlM dcj • ^ n 5 • ^ 

.•' mitatem oltenderit, atoi in ea, que racioncm a 

nimascontinct :iiueenimmultuudincm qi:ie- 

ftionum,fiuecopiam rerum pulchcnimaruni, 

fiuedoftrina:fubcilitatcqu^ras; eiulmodifunt 

libri-de Anima; vt vnihominiomnia, quai ad 

hoc genus pertinentjiin numerato f uiflc,confti- 

tilleque videantur. 

, Illud verohoclocoinprimisdirquircndum 

Jjubitittio «o occurrit ,quod diflidentium interprccam opi- E 

eratne horur» nionibusagitatuti vidclicetquemhxcfcientia 

librornm inter -j^^^^. caftexasPhyfiologiae partes,do<Srina«me- 

iAt$ras i^^y/'"- tlyodo, atqueordinclocujnvendfcet Scd,lon- 

jogtA ^attti. pioii difpucationeomiflaj ftatuendumeftcum 

^itheophtaftoapudVThemiitiumlib.^.huiuso- 

peris-rcap^^pwlVajfpafap^hrafis**^ Df^I*homa, 

quem recentiorcsfcrefcqLU nt ir cani nroJtime 

fequipcftlibros Meteororun i uqueantcce('e- 

retoramdifciplinamadiesaniniccas p':rcfncn- 

tem NamquevcD.Thomas& Tficophilusin „ 

proccm:ohuiu(ccoperisanimadueicu;u, ficuti 

Phyfiologia' totius exordium f.H PhyficT Au- 

fculcacio; quiavniuerfam Nacuralium printi- 

piorumexplicacionemcontinct : iiacrngruc • 

bat vtiniciumcommentationumde rtbussni- 

Aliorumfen- fi^-j^x.\%, eJTetconfideratioanimar.quajrcuima- 

SffJiia, nJmatarumcommuneprincipiumtft. Alrxan- 

dcrtamcn Aphrodifienfis in fuo priino dc A- 

iQima,& Auerrocs 4. Mcteororumpriorem fe- 



viuencis in commune definitur.Quod ante do- 
dtrinnm deanima declarari abAnftotelc haud 
ncceflefuit; cum adanima^definitionemperci- 
piendam, diftinfta & abfoluta organici corpo- 
risnotuiaminimerequiratur;fevlconfufafufii- 
ciat > quxfacilepotcftcomparari. Quin vcro 
non minus ad noticiam organici corporis > 
fcienciaanimcejquam adanimafcient-am, or- 
ganicicorporiscognitio exiguur, fiquidcani- 
ma etiam in definitione corporis or2;anici adhi- 
betur, cumdefiniacurid, quodafFcdlurneft ot- ^ 

ganis, adanima: fundfionesobeundas accom- 
modaiis. Quo patec eiufmodi argumentumjfi 
quidmomenti habeat , a^qua vi in aduerfarios 
retorqueri pofle, 

Nunc quodnam horam librorum fubie- .„/.,.- » 

jtl r J ir t, I s Dtfi4b!tEtO h 

ctumfit, expendamus Venetus hocloco, oc . ■' 

quidam alii c reccncium Philoluphorum ccb- r 
1 • /- j n- intentiti. 

tu non animam , led corpus animatum elle*' . 

ftatuurft. Quodprobant; primum, quiaha;c " ^ 

doArina pars qiia:Jam eft Phyfiologix , ita 

oporteteius materiamtalem efle,vt de ea to- 

tiusPhyfiologia: fubieftumtanquam departe 

inferiori ac minuslatepatenti enuntietur : li- 

qactautemBns mobilc de corporc animato, 

liondcanima eopaftodici. Deinde quiavel 2.Argtim^ 

hic , velrjjlil i Ariftoteles decorporeanima- 

tocgir; nullil |Mflcabfurdumeft; necenim 

a Plujufoph.^ t/.n pra^clara fpecies entis na- 

turalis ^. 



f 



ARISTOTELIS DE AN^MA. 



turaldfilentioinuoluendafuit.Egiceigodcilla A habeie pio fubiedlo corpUS anlmatum facilc 
iahocopcre; acproindecorpus animatumeft foluuntur. 



Ar^tm. 



ur 



illiusfubiedum. Teitio, quia id fubicdum cu- 
iufque difciplinac cfl;, cui primo , ac per fc con - 
ueniuot afFedlioacs , qua: in ea tracfbantur : ac 
nutriri, fcntirc,moucri,velIe, intclliacie cxte- 
rqqjeiufmodiafrcdioDeSjdequibusiuhifceli- 
bnsdifleritur,nonaQimx-, fedcorporianimato 
pavtim in communc, partimper fuainferiora 
primiwn ac per fe competunt, V t capite 4. primi 



Ad primum negari dcbct, cporteretocius Aii. nrg, 
difciplina:fubic€lumdc fubieftis partiu affir- 
mari:aIioquidiceturcnsmobiledefenfu&fca- 
fibili ,iremquedercfpiiatione&dc motu auf- 
malium , quasconftatcflepeculiares matcriai 
quorundam opufculoru Anftotelica; phyfio- 
logia; Similitcrncceflumforct,crationemPhi- 
lolbphorum,qua: totiusLogicie fubiedum efl;, 



iibri,tcx.n-.Arifl:otelesinquit. Quarcnonvi- g enuntiari dcvocefimplici, qua: cftfubiedum 



mjis 



deturnegandummateriam huic opcrifubie- 

ftumeirecorpusauimatum, Veru nobiliflimi 

. Sentintia A quiq; Peripatctici, Simplicius,Philoponus, A- 

oEinAm,VUn- lexaoder, Themiftius , D. Thomas, M. Alber- 

rienjis , ToUe- ^^^^ y^cridr^s, Theophilus, landunus, Caieta- 

'tlauell. Thie- nus,Ferrarienfis,& plerique alii ad hunc locum 

communi confenfu aduerfariam partem fe- 

quuntur, ftatuuntquehorum librorum fubie- 

«um efleanimam. Qijod cx eo primum fuade- 

tur, quia vcexprimolibroPofteriorum, capi- 

te r . & 9. coUiges , id rite fubiedlum in qualibcc 

fcicntia conftituitur,cuius definitio in ea inuc 

ftigatur,& traditur:in hoc vero opere non cor- 

porisanimati,fedanim<Eedefinitio-nem quasfi- 

uitjatq; affignauit Anftoteles ; vt ipfe in prooc • 

miopropofitum fibi cflcdixit , &inlibrode 

Senfu&fenfiliperfolutumafefuiflcgloriatur. 

Deinde, quia fi corpus animatum clfethuius 

difciplinx fubicftum , cumincategoriafub 



Catcgoriarum Itaquefateftfubieft.tpartium 
cuiulquefcicntiajaliquomodoincludi infub- 
iedlo totiusi nec fub illo dire£ta feric coutincri 
oportet. , 

Adfecundumjdicendumeft^nonomlfifl^cA- ^'^^ ^^' 
riftotelemcorporisammatiexpIicationem,fed ' 
cam,quoadanimam,intribus, quidceainfcri- 
buntur,Iibrisj quoad ipfumcorpus, quantuin 
faterat , iu paruisnaturalibus tradidine. 
^ Ad tertium,afFeftioncs, dequibusinlibris 

de Animaagitur , primo, acpcr (e conuenire a- ^^i* ^^S' 
nima:, vt earum fonti & origini ; tamctfi vtAri- 
ftoteleslococitatovult,nonnifi detotocom- 
pofito, vtdeprincipe fubieftocnuntientur. Si _ 

* . r r ■ r OreumtUT fA- 



cuitamen vifum fuerit, priorcmfententiam. 



q 

tam 



tienibMff^. 



," R4»/^ 



uae licet a communi abhorreat , improbabilis /■ . '^ *. 

n. Y- j '. . fententtA. 

imen non tlt j relpondeat argumentis in con-'' . 

trariampartcmadduftisjquanquamAriftote- ' ^* 
leshifcc librisanima: definitionem tanto ani- 



ftantia: inferius, atqjadconobilius htanimal, *-' moinueftigarit,ac tradiderit:inidtam.ennoi» 



y. TtAtU. 



quamGcrpusanimatum; fequereturimmerito 
hancfcicntiampropter fubiefts materia; prx- 
ftantiam , maximeque ob exccUentiam anim^e 
rationalisc«terisPnyfioIogia:partibus abAri- 
ftotele antcponi; cum capotius, qua: deani- 
mantibus diflerit , eo nomine pricferenda eflcr. 
Poftremo fauet huicfeotcn^a: pfa oper«in- 
fcripti jnuncupanturcnimhilibri .afe< -^vyvi,;. 



animar gratia praj-cipue i ncubuifle : fed propter 
corpus animatum, adquod,vtadtotiusopcris 
fcopum,refpiciebat. Nccvcroanimarfaculta- 
tes,quoadfuumprincipium duataxat , fed vc 
tocumcompoficum ,idcft , corpusanimatum 
crnaRt,expendifle. Icem(^odi.inamdeanima z.Argum. 
rehquis naturalis f>hilofophi(j partibus excelle - 
ie 



e , nou vt pirEciic ciica corpus animatum in 
§J«i</ /«»;«»- idcft,dcanima. Inhacdubiratione dicenaum E ccmmune veifatur ; fedquatenus difceptatde 
dHmJit. nobisvidetur,librosdeAnimabifariamfpe(Sba- animorationali, quicarrerasphyficx confide- 



dumjit. 

ripoflc. Nimirum v£lperfe,acfeparacim : vel 

vnacumiis, quiparuorum Naturalium vo- 

/. . . canttir , qui ijlorurn quafi acceflio qusedam 
ilta eenfutt A- r t- r ■ .1 r n. * 

! „ ,-" , lunt. Tumiipriori rnodolpectentur, eorum 

boUin.hOC lOCO r y ■ cl n- ■ r n ■ ■ 

'■ „ lubicdcum elle animam; 11 polteriori corpus 

qutjt.z.nrt.i- T- „j A 11 •• r 

* •' animatum. TresenimdcAn-ma libri micru- 

tanda cxplirandaque pcr fe animarnaturapo- 

. tiflTimuminfumuntur, necviucntiumafFedio- 



aticnisformas,naturxdignitate vincit.Dcni- ^ ■"''^' 
queinfcr!biho5librosdeAnima,nonvtaprin- 
cipali iubiedo.fed vt a prtjcipuaillius parte qu^ 
proinde.ubiedijiquo dicipoteft, ficuti & cor- 
pusanirnaium.fubieftumquodjVtPhilofopiii 
quidam loquuntur. 

Quodadopcrispartitioncmfpcdlar, cafic 
habet : In primo libi o diflerit Ariftoteles de cf- 



nes& pioprietates, nififecundumrationemo- p fentiaanima: ,contra veterumplacita ; 



riginisfujE , & vtabanima tanquam afonte 

manant, ac prout ad cognitionem illius ob 

feruiunt,expenduntui. Acinopcre patuorum 

naturalium exdem , prout iam corpori ciuf- 

que organis accommodantur , in confidera- 

Kt^onJetur ar- tionem vcniunt. Qijofit, vteiufmodiopus, 

gumentis primi & t'es libri dcanima integram corporis ani- 

fententit. m^ti commendationem cihibcant. Aduer- 

fariorum vero argumenta , qus probare nite- 

bantur hbros de Anima , etiam per fe fumptos j 



priaverofentenciacap.i &i.Iib.i.Tumre]iqua 

partcciufdemlibn agit dcpotcntijsaninvT in 

cominunc, dffacultatibusadanimam vegeta- 

tricem fpeftantibus,& defenfibus excernis. Dc 

internisautem, tribuscapitibuslibritertij Dc 

intelleftuaquartoadnonum. Indeadfinem 

libri, de motu &quibufdam afl^cilioni- 

bus, qusanimantibus invni- 

ueifum compe- 

tunt. 

a J. QV^. 



PROOEMII m TRES LIB. ARIST. 



Z 



QVi^STIO VNICA. A 

NTM INTELLECriVAE j4NlHJjB 
(onteniplano ad Phyftologudo^mam 
pmmatyanmn} 

ARTICVLVS L 

VAMA^ ?HILOS0PH0' 

rumfententm. 

VI C quvcftioni nonnihil ^ifficul- 
catis peperit fententiarum vaiietas " 
J lUjf.; f i^ &<Iifciepancia. Nam Philoponus 
-^i^: primo de Ortu & interitu : Simpli- 
cius & Themiflius initio Phylico- 
rum , quibus etiam videturaciftipulari Boecius 



Jrima^ententta 

anirnt, hamanA 

einfid^ration» 

tnediam ejfe m- 

ter fhyficlog ^ 

metaphyf. 

iH frologo edi infuoprologo ad IfagogenPorphyrii , animae 

tiemfrimi. confiderationem non phyficam, fed Mathema- 

ticam efleautumant : non quod eam Mathe- 

matici negotii efleputent : fed quia ficuti res 

mathematicajinterphyficas & diuinas vtriufq; 

uaturxintcrftitio &:affinitate mediae funt : fic 

animaintcreafdemmediumtenctj cumfit in- 

telUgibilis &:corporeimundi nexusjac vincu- 

lum, vtante expofuimusj proindeque eius con- 

fideratioadmcdiamquandamdifcipHnamjpuae 
• ' partim Naturalis , partim tranfnaturalis fit , vi-- 

<ieturpertinercj fiquidemcifdem modis res & 

fcicntix diuiduntur , vt conftat ei j, huius ope- 

ris jcap 8«tcxt.38. i r i - - 

i. iententia efe Alii eam contemplationem ad primum q philofophiae vanetatem efficiuntiutloco cuato 

Metaph. Philofophumdelegant, innixipotifllmum au- oftendimus. 

Irima ratio ex a©ritateAriftorelisi. dcPartibus anim. cap.i. 
auHoritate vbihancquaftionemdifertisverbis piopofuir, 



ARTICVLVS IL . 

r oTi V s (^AEsrio^ 

nU dijfoluth. 

VT propofitx quceftioni fatisfiat, pratHO- 
taadum cft animum partieipem rationis ^'''P** ^»'*) 
trifiiriamfpedaripofle Vnomodo,protttvni- ^^?'" ** ^*" 
tur corpori , & ineo funftiones fuasadmini-J ''''^'^* 
ilrat : Alcero, fectindumattribut3,quteipfi a 
materia feparatoconueniunt , cuiufmodifunt 
cfle definitiue in loco , reciperefpecies ex influ- 
xufuperniluminis, intelligere fine recurfu ad 
phantafmata, aliaqueeiufmodi. Tertio, quoad 
fuampropnam naturam &eflentiam. 

Hocpofito, fit prima conclufio : Nulla fupe- 
riorum triumanijT).x confiderationumperciQet ^' 
adaliquam vnam fcientiam mcdiam inter na- 
turalem & primam philofophiam. Hxccon- EiMprokatif^ 
clufio fuadetur 3 quia non datur medium illud 
philofophandigenus: cum feientia contempla- 
trixperfetflediuidaturin naturalem, Metaphy- 
ficam& Mathematicas,utinPhyfica;aufcuIta- 
tionisproccmiolatediflferuimus. Necvero vn* 
quam Ariftoteles eiusmedije difciplinje infuis 
libris mentionem fecit, His non obftat , quod ^^^^ ftatur me 
anima corpord , & intelligibilis mundi confi- ^^^ ahflraSiit 
nium,&quafinexusquidamfit. Non enimin ^^^^^ phySc. e 
ter ha;c exrrema ita medium ©btinet , vt ali- ff^eiathyf. 
quammediamabftratfliionem vendicet, diftin- 
dlam ab illis , quz tripartitam contemplantis 



Conchjio. 



Artfiotei 



z.^RfHio. 



j. "Siatio. 



3. Sententiaejfe 
ihjficam. 



cumqueqna^fiiflTet, num Philofophi naturalis 
cflctdeoninianimadifputare ; reipondit,non 
efle: quiaalioquiageret Phyfiologus deintel- 
ledrici anima , & de intelle<51:u , confide- 
raretqueomniaintelligibilia ; quandoquidem 
lelatorum eadcm eftfcientia : intelledus au- 
tem&id, quodfub intcUedlum cadic , relata 
funt, SccundoquiaPhyficacontemp^arioeft 
folius natura; : at intelledus natura non eft. 
Tertio, quia difputare de rebus a materiaab- 
Jftradis , vt de intelledu, alienum eft ab inftitu- 
to naturalis Philofophi, qui in rerum coiporea- 
rumduntaxatpcrueftigationemincumbit. 

Tertiaopinioeft AlexandriadinitiumMe- 
teororumjAuerroisi. Phyfic.comm. 2 6.&: ',de 
Partib.animal.cap.i & 3. huiusoperis. comm. 
17. &aIiorumcomplurium, exiftimant um a- 
nima; fcientiam adPhyfioIogum actinere , cum 
Ariftotelesinhocopere , quoi proculdubio 
carsquxdam eft naturalis riiilofophia; , non 

folum de ca;teris anima: partibtis , fed 

ctiamdeintellcAriciexprofcflTQ 

diflTcrucat. 






SitfecundaconcIufio^Primaanimjeconfi- % ContUifio. 
deratio adnaturaicm Phiic.rophiam ex officio 
Ipeftat. Ha?c probatur»quiacoDtempIaricns i.Ccnfirmati 
naturaleadPhyficumpertinetjeiufdemveroeft 
mcdirari totura, &partes: at anima eomodo 
fumpta, cft adu pars entis naturalis, nempe ho- 
minis.ltemquia opcrationes.qGasanimajdum z. Confirmati 
incorporecit, adminiftrat, pendentamateria j 
& prout connexioaem cum ea habcnt,in confi- 
derarionem cadunt,non alterius artificis^quam 
eius, quidemateriadiflferitjidcft, Phyfiologi. 

Sit tertia conclufio i Contemplatio ani- , Conclufio. 
mJB fecundo modo fumptas tranfcendit Phy- AnimA ratio. 
fiologia: fines, pertinetque ad Mctaphyficum. „^/»5 fiitrema 
Ad huiufce conclufionis intelligentiam ob- fprmarum.D. 
feruandum eft , cum animaratioualis fitfu- x)«»y/! 
prcma forraarumin materia exifteucium , & 
tefte D. Dionyfio 7 cap. de Diuinis nomini- 
bus , fummumiiifimi attingat infimum fupre- 
mi, tranfirecam, cumecorpore abfcedit, pro 
fuo modo in ftatam fubftanciarum feparata- 
rum ; fe>.undum eas videlicet afl^e)£liones % 
iquarum fupia meminimus , nihil ccimmercii 
cum materia h.ibcntes, quiflatus, vtdocet D. 
Thomds i.part.qu.rJi. 79.art '.noneft eina- 
turalis.redpvarrenaturam QS^fic, vt difcc- 
jpudo an*mi; X4tioaali& eo modo fum ^tar a J 

caadcni 



> DE ANIMA QV^STIO VNICA. i6' 

ean Jcm fciemiam pertinere debeat , a<Jquam A nent, vtinmateriafintrrtacognofccreinteMe- 



mentes a materiae contagioHe prorfus liberae* 
Hinc iam propofica conclufio ex eo oflenditur, 
quiaperpendereea, qu3:re& rationeamaterii 
abftrahuncur , ad folum primum Philofophum 
attinet : aftedione-s vero , quae animaecompe- 
tun6,praecifevtexcramateriam cohxret , itafe 
habentjVtattendentiplanumerit. 

Sit quarta conclufio : Scrutari propriam ani- 
mx oaturam & eflenciam , qux erat tertia de 
animomeditatio , fpeftatadnaturalemPhilo- 
fophum Huius condufionis veritas ex co coa- 
uincitur, quiaanima cx fuaratione&natura, 
cftformacorpoiis;vnde& cflenciali definitio- 
neexplicatur, cumdicitura^ftusprimuscorpo- 
risorgaiiicijquofic , vtadfuicognitionemne-». 
ceflaviomateriamrequirar: quas veroicafeha- 
bentjinter fpcculationis phyucae metas conti- 
nentur,ficuci&materiaipfa,docentcAriflotc- 
iez. Phyfic. cap z.text.ii.eiufdemartificisefle 

' materiam & formam contemplari ; quia vide- 
licetduohajcmutuofercfpiciunt, vtexeodem 

3. libro & capite,text.x6.<:onftat.PiaEtereallabili- 
tureademconclufioexeo,quiacnmhomopars 
iubie£laentimobih,cuiuscognitioncmPhyfi- 
cusprofitetur, cumqihominiseflentiacogno- 
fcincqueat,quinn-aturaipfiusanim^, perquam 
inj^ proprio gradu & fpecie conftituitur , in- 
ji^Bcac : fit inde vt ad naiuralem Philofo- 
phumattineatanimxeflentiamindagare Hac 



ftiuum, perfe fubfiftens, & immatcriale, in 
commnne, Metaphyfici ncgotiieft: qniaefto 
etiam conueniant animac racionali , cuius pio- 
priam & rcciprocam eflenciam cognofcere ad 
Phyfiologum fpe(5tat; fecundum k tamcnin- 
difcriminatim fe habent adanimam, &adin- 
telligentias , qus nullamhabentcum matcria 
coniundiouem. 



ARTICVLVS III. 

EXPLICATIO R^TIONKMj 

qu£fuper'm dt^is aduerfan 
ytdebantur, 

RE L I Qv V M eft, vt rc^pondeamus a<3 argu- 
meta ex Ariftotele defumpta ia i. de Parti- 
busanimalium , quxanimaerationalis doftri- 
C uam primo Philofopho abfolute aferibere vfe 
dentur. Alexandri fetSatores opinanturq^ 
ftionem Ariftocelis eoloco nen |^^anima 
iiuntaxatanimanciumi quianona||^Bhi|^^c 
in vniuerfumaNaturaliconfiderari^HJ^^^^ 
ma,vt eciam inccUigencias comprehendit;quac- 
fiifleque an ficHti Naturalis omnem animam 
contemplatur , qu2 animantium elt , ita etiam 
deanimabjiBfeparatisdifceptarc queat. Itaque 



^etatio loci 
Aujfotelieidt 
,p9rtib$u anima 
lium,proifent, 
i.ari 



afleruntincelled»umquem AriftoteIesado(flrr 
pertinetjquoddefinitioillahominis^paflimce- -p naphyfiraremouit, nocflehumanum.fedfub 
iebrata, homo eft animalconftanscorpore & ftantias feparacas. H^c explicariononplacct. 



animo rationis participe; anullo alio pr^rer- 
quam a naturali Philofopho inuenta & tradita 
«flecredirur. 

Qiia?rattamenhicaliquis,nam ca confi- 
<leratio , quaarjima vt quid iinmateriale, pcr 
fefubfiftens, iutellediuum, expenditur: qua: 
attvibuca ficutifunt animie intrinfeca , icaei 
tam in materia , quam extra maceriam com- 
petunti num, inquafm, eiufmodiconfideratio 
phyficafic, aapotiusmctaphyfica. Ctii dvibi- 
xationioccurrcndum eft ,fi ea prsedicaca non 
in tota fua amplitudine fumantur 5 fed reftri- 
<fta ad propnum & fpecificum gradum ani- 
mx racionalis , ica vt cum ca rcciprocentur, 
nimirum tale immateriale , tale pcr fe fubfi- 
ftens, tale iutellsdiiuum; cam fpeculationera 
phyftcam eile ; qnandoquidem coonofcere 
propriam ac peculiarcm animx rationalis na- 
turam ad Phyfiologi^ do<fl:rin,im pertinet, 
vt-proxime ftatuimus. Siai:.:m fumantur in 
commune, & vt tam an:m3?, quamintelligen- 
6iisconiieni.unt , Mer.i:^hyficam eflc : quiafi- 
cu fubftaaciarUi rclat.'o.icm& qualitatcm, ac 
pafliones cntis., f^cundum communes &ge- 
neralcs coacepcusfp^culari , M taphyfico in- 
cu:TiS't, vt lojo -itatooftendiinus, propcerea 
«jModhaec. erfi ex oarte iu materia reperian- 
tUi a, fecuadum fe tamcn indifFcrentiam obti- 



proptereaquod cxipfa vcrborumfericplanum 
videtur , de folis animalmmformis Philofo- 
phum ibi dilTcrere icaquedicendum,decretum 
ab AriftoceleilliceflcaQimamhumanam non 
extoto percinere ad Philofophum naturalcmj 
quia, vt pauloancemonuimus, fpe<flat etiam 
adMetaphyficumcumfecundumuatum,quem 
habetextracorpus^tumquoadgxadum intelle- 
ftiuum in commuue fpe(ftatum, Rogabista- 
men quam vimhabeatratioilla : nimirum , Si 
rhilorophusnaturalisdeintelleiflu agerec, at 
queadeodeiutelligibili, futurum vtnullaalia 
difciplina pr;£ter phyfiolof^iam fupercflet : vi- 
deturenim huiufmodi confecutio nuUius eflc 
momctittumquiapari rationc fequerectirnul- 
lam efle philofophiam, prarter primam cum. 
h£C deincelled:u & intelligibili difputet:tum 
quia ex eo quod detur fcientia,qna; de intclligi- 
biliagat , haud probe infertur reliquas fciea- 
tias c mcdio tolli , cum eandem rcm alio at- 
que alio «lodo fpeftatam duierfae fciencix 
traftare poflint. Nam tcrram •■n rotun ^am 
figuram conglobatameficdemonftratPhyficus 
ficur& Mathematicus; hicexrocundirare vm- 
bras , quae inceric£t:u certa; fic in lana ; ilieex 
ie.qualimotugr-iuiumadcentru:Ti terr^ Non- 
nuUi , in quibus eft M la.idulan is -g lib.de 
iingulari cenamiQe , fc^t.i 4.& 7. occurrunt 
a 3 iftiuf- 



Roiicitur 



CAtiO. 



DiihitAUf. 



^i4non»kUt 
rtjP)Hilenni. 



KI 



PROOEMII IN TRES LIB. ARIST. 



tfttipcnesratu) 
nesfortmles. 



Ttntsmateru 
dwetfmUem. 



iftiufmodi rationero piobabilem cfle dunta- A 
xac, tiec vtneceflanam, fed vt fpeciem quan 
dam probabilitatis pise fe ferentcm ab Ari- 
. f., . ftotelcadduciadhominumingeniaexerccnda, 
Duplexjefentta ^^ fjcere non infrequenterconlueuit. Verum 
^/iwiW* wj»-^ oeccffe nen eft ad huiufmodi afylum confu- 
gercj aduertendumque ex Caietano hoc loco 
bifariam fcientias inter fe diuidi pcfle : Vno 
modo penes diuerfitatcm formalium ratio- 
oum ; quo pa^bo philofophia contemplacrix,*?. 
Metaphyfic capite primotext.idiftributaeft ^ 
ab Ariftotele in Metaphyficam , n^turalem 
& mathematicas difciphaas. Altero penes 
ipfaium rerum , qux fciuntur , diuerfitatem: 
quomodo Mathcmatica a Naturali non di- 
ftinguitur; fiquidemquantitasi quaiaMathe- 
matico confioeratur , caditetiam in contem- 
plationcm naturalis Philofophi : diflldet ta- 
menNaturahs a Metaphyfica; quia harc prx- 
cipue circa res materijB immunes; illa circa 
^idrt^ondtn matcriatas & fetjfibiles vcrfatur. Hoc pofi- q 
dumfit. torcfpondcmus , fi Philofophia naturaUs de- 

intcUedu differeret , futurum vt de omni re 
meditarctiS? : ageret enim in primis de iis, 
qua: fubfehfumcadunt^ atque adeodequan- 
titatc, vtnunc re vera agit; confideraret item 
res a materia abiunftas , quoniam eiufdem 
cft intcUedum , fiue animam intelleftricem, 
fecundum conceptum ipfi & ^teUigentiis 
communem, ( fic enim Ariftoteles loco cita- 
to animam humanam & intelledum accipii) D 
& inteiligentias , ac totum prima: philofo- 
phix fubicftum contemplari ; cum haec om- 
"Dffenditur »f- nia in cadcm communi abftrajSlione conuc- 
gnmentatioex niant. Quare cx parte diuerfitatislrerum ni- 
jiriji fuperittt hil iam naturalis Philofophus ahis difcipli- 
adduBa. nis traftandum relinqueret ; licet aliunde , id 

eft, fpedata rationum formaliumdiftin<fci©- 
he adhuc fcientiarum diuerfitas , faltem ex 
"parte feruaretur : diximus , faltem cxpartc; 
quia exeoquodPhyfica intelledum in com 
mune contempletur , re^Sle fcquitur eius ob- 
icftum eandem fortiri a materia abftiadio- 
Bcm , quam primae philofophia: obie£I:um: 
atque adeo has duas fcientias in vnam can- 
demque recidere , etiam ex parte rationis 
formalis. Quod tamen non fequitur refpedu 
Mathematicx & Phyfiologia: : hquidem quan- 
citas Mathematica no eandem vendicat abftra- 
6lionem,quamintcllc£tiuumincommune, vt 
plauameft. 



. E 



Adidvero , quodopponebatur.oooyalere 
hanc confecution(.m , Philofophia naturalis 
agitdeiuteiledu&inteiligibili, ergonuUaeft 
f^ientiapraetcrnaturalem i^hilofophiam, quia 
alioqui hjec etiam valeret , Mctaphyficacon* 
fideratinteilc(f^um & intelligibile: igiturpia:- 
terMetaphyf non cftaliafcientia. Occurren- 
dum diueriam efle rationem. In priori enim 
iUationefupponicur naturalem Philofophiam 
verfari cirea luum proprium obied:um , ac 
circa obieftum maceriale Mathematicas , id 
eft , quantitatem. Vnde fi confideret intel- 
le<3;um fetuudum communem eius uotio- 
nem,fimilitef^eintelligtbile; iamfibivendi- 
cabit obiecSta omuium partium triplicis Philo- 
fophise contcmplari eis; in pofteriori vero il- 
latione pr^dicftahypothefis locum non habet, 
vt facis conftat Quare licecMetaphyficain- 
telledlum & intelligibile contempletur , noQ 
fequitur verfari iUam circa obiedta aliarum 
fcientiarum contemplantinm. Ad illud vero 
Ariftotelis , id , quod contemplatur intelie- 
6lum , contemplatur quoque intelligibile» 
quia relatorum eadem eft lcientia & confi- 
deratio. Refpondcndumerit, id, quod con- 
cemplatur intelledlum , contcmplari etiam^ 
inteUigibile , non quouis modo , fed prouc 
\\zc fe mutuo refpiciunt , fibicue refooa- 
dent. Refpondent autemfibiinteUcd:usBp- 
fidcratus, vteft potentia fcrmx phyfic^e > id 
eft, anim2erati6nalis;&iutelligibilephyficum, 
ItemintelligibileMetaphyficum,&intelIedus 
fumptus, vc eft potentia fubftantiarum fepara- 
tarum , aut etiamquid commune intcUeftui 
humano,angeIico& diuino. Quarepriorcon- 
fideratio afrribenda erit Philofophonaturalii 
pofterior Metaphyfico. Quamuishaecnatu- 
raliPhilofophoactribuenda efletexhypothefi* 
quam faciebat Ariftotcles. 

Ad fecundam rationcmexeodcm Ariftote- 
Hcoloco^dicendumintellefttim, fiueanimam 
intelle^ftricem fecundum illum commuDem 
conceptum , nonefleiaturam ; alioquietiam 
inteUigentiis,inquibusiIIecernitur,naturasra- 
tioconuenirct. 

Adtertium, patetfolutio ex didis : Nam 

anima fab pra'di(fla confiderationc eft quid- 

piam abfolutum a materia ; atquc adeo a- 

liamdifcipliaamvidelicctadpri- 

mamPhilofophiam 

fpc(5lans. 

ARIST O- 



jldz. fatione», 
pro 1. SeatA.ar 



AnimaratiO' 
nalkfuh quo 
eon eptu nen^i 
naturn. 



tf CAP. I. EXPLANATIO. 14 

API2TOTE- ARISTOTELIS 



AOYS nEPI i-YiHS 
T O A. ' 

tLm 7^5 •4"'A?* istig^'cM' <^Xoyui; ctii ci 

••««»;) yt^m cw-jyis f^iyccXsn srv/^j2x»^ic^ct4' ^A/faf 

f3^j%copy,(mj yC.yveiifcM rix/ 7t (pujiv cui-n^i , y^Tiu/ 

inaut' fiS-' ocm. (rufi^i?y,x-i <i^ cmtIw mra. fo^ 

•j^9jw^ -nii ipvp^^KitiPCM hiH, -m^fietvcl >C)-nili 

^eioii ^i cyKtivluu ■csrclpi^fiy. UKtvryi j >^ ■srcuirZiii lii 

""f "M^i-JTUTUTV* Aafefli' nvoi, zrif}» /sr&t cuirtii' Kj yi 

'<ivr(^!(^tyHrtiu^>jrTifi^r@^ t^Tnh^onirtpcni , Afj<w 

%ru «fe* incu/ , >fc tk ti ««7 , rtcX,au> rci) J^|«: ^?«t 

ffjj«<yaf ici%o(^ ■>(^ irciVTat ts^^ m fi^s^.eftiju, yvu- 

tOfTiouifcnitii, ci)twep>^ravK^ avfiCi^y^^^iliici/ii^^iTt- 

ffi^iv, a,^ ^fir>iTiov cMitnfi Tiai fi(%hvrwiUT{oj «j 

ffi't?t ^ict y^ ii$iii'iini fC(%o(§>^ t^ titj t^iv , i'77 ^- 
. ' ' • x' =>^ ^ ' n> 

^««'«''''atK tViJif'»' » 77?<3TfaV©-" oTtm ■) {ptwipevyj, 
vorrpdv ^jii^f^^iini i^j , >) ^cupiati , tiKcn m ccX- 

A«>|Mf%5'®-'. «TJ 5 Tt^.oli CiA/i^Q/,eCi i)(^tt Ka4 "SJTVSt- 

> / ^ « y .^ 3/ e^ »/ » V 

^iits^^i^i^l^uviCQiTnTnshv. 




D E A N I M A 
1 1 B £ R I. 

Capvt I. 
V hA^ omnem fcientiam rtm tjfe heasm Teit.i- 

arbitremur , ac htnorabthm , b C^ «/i- 
«w <i//<» OTfl^J* ex to talem ejfe puttinm, 
qtiiavelexaiiier c efi, velrirum efi #4- 
rumy quA magiipriftubiles, magitque fuai 
admirahiles; fcienttam antmi nimirum ob hAS 
'vtraqite non iniuriaponendam in primie ejfe cenft'- 
mus. Videtur autem A (^ ad 'veritatem om- Tcxlx. 
nem , ipjim anime, cognitio 'vehementtr tonfet- 
re , ^ maxime ad ipjim naturs.fcienttam : efl 
e/iim antma quaji prtncipium animalium. cCeft- 
templari autem £ c^ cognojcere naturam eiMt TeJt.j. 
^ fubjiantiam quArimtti ; deindeea, qut circai' 
pfam accidunt , quorum quAdam affeBm ipJifU 
ejjeproprij , quA^am animalibw ettam per ipfnm 
tnejfe competereque videntur. At ijero g vnde- *■ CXt.4. 
quaqueatque omnmo di^ctUimum efi ,fidem ali- 
qmm de ipfa tandem aecipere. Nam cum hds 
quijlio communit fit , etiamcum aliii rtbui com- 
pluribu*,de fuhjiantia dico, ©• quidtft ; 'vnta cui' 
piam fortajje rnodw , vna vta quAdam ejfe vtd»- 
tur , quaccgnofttre quidnamfit vnaqutque pojfu- 
mtMrerum , quarum fubftantiam percipere volti- 
r>JU4 , perindeatquemodtttvntnefthifce, quopro- 
pnj rerum demonftrantur afficiui. ^^uapropter 'ygjf r 
quArcTidum eft , quAnam fii tlia v'a, quistUemo- 



dwbntti.quorerumfuhftarttiApercipipoJfunt. ^tod fi non vntis quidam atque lommunisfittUemodtHt 
longe dtfficiiior ipfa / ertraiiatio ft. Oporiebit enim de vnaqnaq^ reritm accspere, quii advnamquamque 
medui accommodabiiur. St Viro fateat tUum demonftrationtm,vi!ldiutfi»nem , vel etiam quendam 
alium moJum ejfe : comflures i/ijuper dijfi:ultat(s , errorefque emergant intjs exquirendis , e quibttt vni- 
ufcuiufque conficiendaeft d-ffiiitto : aliarumnamque rerum alia priHiipafunt , vt numerorum fuperfi- 
eierumque. h irimutn 



C A P IT I S P Rl Ml ZXPLANATIO. 

• J^wao«>»«7)]Duo pociflimum runt,qux}iominum animosad perdifcendurr» proclittioresred- 
'cIuntjacvehementcracuuut:rcienti*EdignitaG,&exa(5lamethociusdocentis.Dignitasfcientia2 
tribus continetur; certitudi ne,fubie<5la: materis pra'flatia & vtihtate.H^c omnia pra;fatur Arifto- 
telesinhocproGemio.Necinterim lufcept^rei difficuhatemfilcntioinuoluitjtumquiahxcetiam 
auditoremexcitat,netorpefcatotio,vtGra;ciinterpretesadmoBent, tumne quisinreardua&re- 
€onditamaioremeui.dentiampofcat,quamparfit, & quamrei natura patiacur, tumdenique vtru- 
dia&tardaiDgeniaabipfolumineproculelleiubeat QuodveteresPhilofophiseproceresvfque 
adeoanteoculoshabuere,vtpropcere.-i vcrborumbreuitate, &ienigmatuminujolucrisnacurx my 
iieriaobcexerint i oper:Epretiumfefacereexiftimantes,fi earacionetardosminimequeadaudkn- 
dumiaftrudoSjarerumabditarum&excelknciaminquilitioneremouerenc 

h Boa.im ac honorabiiem] Boi;um& honorabilc re conueniunt , racione diiferunt, vt Sim- 
plicius annotauit. Nam idem , vcrefercur ad appetirum, bonum vocatur; vc adexcellentiam, 
Konorabile : appecimus enim bona ; in honorc habcmus excellencia. Conuenit autem ratio 
boniomnifcient;a;,quiabonumi Erhic.cap.i eftquod omniaappetunt; omnibusautcmhomint- 
fausingeniumeftfcientixdefideriumi. Mctaphyf capiceprimo. Competicquoquefcientia;ratio 
honorabilis: quiaMunerefcientiaspr^ftanc excdiuntquchominestumbelluis,'-umaliialiisinter 
fejquod 4-Pohcicorumcapitequarcodocec Aniloceles, dumfeientiaminterfpeciesnobilitatisan- 
numerac,Eritcamgquiobi.ci.u,YideriAnftocelein noniibi conftare.Nami. Echic capiteduodcci- 
moaffirmatdiuinistaiKumrcbusdeberihonoremj laudemautem virtuci&hoacrtefa^^is. Hoc 

autem 



§luifciendi a^ 
petitum exti- 
teni. 



Cur Thiiofophi 
de natttraobfet* 
rejcrtpjerint. 

Rntio boni (^ 
honorabtitt. 



Vtr/jquefcitn- 

tiAfompetii, 

Obieiiio, 



ff INt LIB. ARIST. DE ANIMA. tc 

DilUtt0, 4ta:€miocectiamdoA«na:Konotcmeichibendum concedit Se<!occurrc«<lum,a!itcrin CtKicis«ali> 

ter hichonotcm fnmpfifle.In Ethicis eaimloquitHr de honoreadmodum prcfle, quirebus no com- 

Earate,fedfimplictterexccUentibu6quales<liuina:funt,conuenit.Hicauiemd£co, quietiamrebus 
,umiamsaccommoHatur,proutinterfemagisautminusemineut. 
c ^luiavelexaiiior. ] Inhuncmodumratiocinarividetur, fcientia omnisprajclarumqaidpiam 
cft>&inhonoreacpretiohabetur,eoquealiamaliaprxfl:abilJorem exiftimamus, quoinrebus& 
nobilioribus, & certioribus verfatur^at vtrumq; interalias fcientias dodrina? deanimaexcellenter 
conuenit.ipreigitureaminterprimascollocabimus.Circaminorempropofitionem,inquaArifto- 
telesfcientiamdeanimacumaliiscomparat, diflldiumeftinterexpofitores, numeacolJatioabfo- 
iutecumomnibusinvniuerfumdifciplinis,ancumPhyfiologi<Epartibi:sduntaxat,iatelligcdafir. 
Prioremexplicationcmfequunturpr«EteraliosX3ommentator, M.Albevtus, & vterqueCaietanus. 
PofterioremapprobatD. Thomas,.Agidius, Simplicius , Philoponus & Fcrrarienfis Priormagis 
placet,cum ex verbis Ariftotelis nulla comparationislimitatio colligatui.Nec cft laboiadum.quod 
• quidamfaciunti«terpretes,qaopa<flohzcfcicntiareliquishoclocopra:feratur.Necenimillam A- 
nftotelesca:terispra£fert,fedduntaxatinteinobiliorescollocat. Quemveiolocumtumdigniraris, 
tum doftrinae or<5ine inter aliasfcientias obtineat,expofuimus in proccmio Phyficorum. 
l' r d K/^/cr/^r ««/*/».] Duplicem proponitvtilitatemhuiufcedo<3:rin^;vnamcommunem, alterara Coww««»f- 
♦^**^'^* '"*r' pcculiarem. Communiseft, quodplurimumconducatadosinemvcritatem. Quonomineputat 
(l.otlnnivUU- y^ygj.j.pgj(^gjji{^^2j.ifj.i£ntiascontemplantesduntaxat,quarumfiniseftfolacognitioveritatis.Ma- 
'**• cistameo placet interpretatio Simplicii,exiftimanris comprehendi tam contemplautes,quam pra- 

dlicas.Nam & omnes veritatem fpe<ftant ( vndc i.Topic.cap.p. in definitione problematis vocabu- 
lum veritaspra^licam quoqueample<flitur) efto.illae non vltra progrediantur, ha: ad opus & a<Sio- 
nemvlteriuscontendant:&omnibushajcdifciplina vfui eft tumob easrationesquasiu proojmio 
rctulimusitum auia agit de intelle<^l:u,a quo omois notitia veritatis, atque adeo omnis a<fius fcicn- 
FtcuUarU. jj clicitur. Peculiaris aute vtilitas eft, quod h.<jc de anima difputatio multum confcrat ad naturara, 
id eftyad eam phyfiologiae partem , qua: de animantibus diflerit; quorum natura,hoccft, forma,eft 
deanima,aquaomnesvitalesa<n:ione8proficifcantur. 

e §luafiprtttcipiumanimaltum. «Tov «p;yj tuh tiiuv ] Non appellat animam abfolute principium 

animantium,fedquafiprincipiun'.,addilcrimen,vtaitSimplicius,primi&infiHitiprincipiia n»llo 

Aiutrhum depcQcJentis, dequoHb.y & 8. Phyficorum,& i,prima»philofophixvelpotius,^tait D.Thomas» 

quaft, '»«»/«'»- ^jp^i.j.ij.^lam»7#v,ideft,quafinondiminutioiiisautfimihtudinis,fedornatasgratia,vtfaspealias 

"^ j ■ ; hoclocovmrpauit. 

^itactrtaant- £ contemfUrt autem.] Duo fibi perqulrenda cffeinquit in do<^rina deanima. Altcrum, qitoJ 

mamatjjere»' qyj(^rnaddefinitionempertinet,eft eflentia & fubftanciaanimjc: alterum, quodlpe<^atadratio- 

'"■ nem demonftrandi,funt alfe^flus.id eft,potentise & operationes tum peculiares ipfi animae, qux ni- 

mirum in anima intelle<ftiua inhxrent, vt intelie^ilus & contemplatio:tum communes cum corpo- 

re, ideft,qu2einorganomaterialirecipiuntur,licetabanima, tanquamafontedimanent, vtvircs 

ffcnfitiua: & a<3:us fentiendi. 

Arijloteluin g Atvero. ] Perdifficileefle,inquit,expIoratumcertumquehabere, quid deanimaftatucndum 

/cribendfiwode' fit. In quo, vt Theophilus annotauit, Platonis imitatur modeftiam , qui fe non admodum era<Jtos 

jff^^ demuudofermonesaiebatallaturum: non vtijquiomniafefcireprontebantur; nccetiam vt alii, 

quifcirealiquidpofle diflidebant., fed media inter confidentiam&defperationem incedens via. 

AitcrgodifficillimHmeflealiquiddeaaimsnatura ftatuere; quia in primis de ipfa methodo in- 

ueftigandac definitionis, quarei efl*eiuiadeclaratur, quseftioeft, etfi communis aUis doftrinis. 

Triplexinuefti- Eft,ittquam,amb.iguaquaeftio,num eamethodusfit vna,vteft vna via,ratioquedemonftrandi;aa 

gan^idefimtio- fuitpUues. Tumquiafi vnafit, difficileeftabeanondefleftere: fiplures, noneritminuslaborio- 

»Uvia. fumcuiquereipropriamaccommodare , cum magnilaboris fit, fingularum rerum genera&dif- 

Plato. ferentiasinrernofle Porro mcthodum inueniendae definitionis ftatuit Plato in fophiftadiuifio- 

Arijioteles. nem: Ariftoteipsfecundo Pofteriorisanalyfeospotifli-mum compofitionem: Hippocrates argu- 

Wppocrat. meritationem. Inqua rediiudicanda, aoneft curhoclocoimmoremur, cumDiakfticinegorii 

^''' hFrimum 



^S-rv, 4"/ffn>f «^«y>t4»» ^iX^v ^-^n to^ j<- h Frimum autem fortafe necejftrium efi di- Tcxt.tf, 

»«». ^T.'i5J ^.iyu^Tri-nfoyrihrt.Kc^^fiicici, «ttj;- utdere , atque acciperein quonam generum eoUo- 

ir , iiwtai* , Uc^ vi u».» TOK ^i^pa^f»;»-. K9^-T>,p cetur, qutdquid fit animai vtrumfitfuhfiantiaiart 

^.:i7x ^ 7r!,npc» r^, cV lt<^yiuii 'ovmv , >?V^- inqualttate,autinquantttate,velt» altoquodam 

A«» ciTTA^;^^^7r?. .^*<^tp« ^' cv-n T/zi>cfiv. «.£- pndicamentorum genere coBocetur. Detnde fer^ 

irlit^ii,^ eifciQ*?-n , KUf*if^i. <« Triinfty if^">^^'i uefitgandnm eji , vtrm tommfubeat rMtonem^ 



ttTmm 



CAP. L EXPLANATIO. i8 

nntm partun mtereffevidetur, Con^demndum >ft 
frAttreifjiptirtibiiufit nec «tj ^VTumtiujdcm 
fit animajpeciei omnu netne. Et finonjit eiufdem 
Jpectei t vtrumjpecie tantum, an ttiamgeneredf- 
ferat. Nunc enimy,tjutdtcuntfal^uequ&runitie Tcxt.t. 
tinima,d€humana tantumquArere perfcrutartqm ' 

'videntur. At cavendum tij.nenos pnterefit ,v- 
trum vna.Jitetui ratio , vt antmaiU , an 'vmufcw 
iufquejit alta ratio, vt equt , canis . hemmU » Dei. i Tcxc "Jo 
Animalautem vniuerfale aut nthtlefl , aut pofie- 
riui eSi:(^ quidqutdittdem altud cammuniter prf 
dicatur, Prttereajinonpluresjinammt.yfedpar'. 
tes, vtruman-mam totam , an partes qut,rereprim 
oforteat. Difficde autem el? id quoque determi~ Text.Iil. 
nare,qui.nam intjuampa^tts a qutbtts diuerfs.Jint> 
Etvtrumipfoipartet, an ipfarum partium opera- 
tionesprtiu qudyereperfcrutart^ oporteat, ceuintel' 
Itgere an iateUeStHumi^;entire,anfenfi[iuum,^ 
eodemmodo de ce.teru. ^rdfi operattonesjim ex- 
qutrendf.pritUy rurfwiprofeSio qu.Jptam dubttabit, 
jioppcjita prttti fint inqutrenda ; vt fenJil/He^priut 
quam fenfittvum , ^ tntellgtbite , qt^am mteUeiii' 
uum. k Non folum autem ipji^a quid efi cognttio Texc lic 
conferre videtur adperjpicieniia^ eorum ca nfas, quA 
fubJiantiU accfdunt vt tn MnthematicU Lonfert 
qutdeHrtHum ^qutd curuum, vtlquidlinea, 
quidfuperfictes ad cognofcendum qttot reitU angulis 
triangHlifunt Aquales (nam ipfum qutii iH tomnic 
eflprtntiptum demonJirationU) fed e conuerfo etiam 
acctdtntiA magnam afferunt opem ad tliud perci' 
piendum. Nam tum per imaginationem de acci- 
ekntilus , mt cmnihui , atttplurihusreddere poffumm; tumaliquidetiam defubfiantta dteere poterimus 
tptime. 1 ^^arepateteaicmnesdffinitiones^JJerendtmodo,vaneqjdiSiU (^aJj^gnatOieJfe : qutbmtton 
fit , ut accidentta^ erctptamur , aut de tpfis c9mt.£iura fncihs habeaitar. 



17 ^ ^ 

i^^Z''^ <^ "^ M*^«OTHJ5 fdli ieit{ffm> t-m- 
«>t«x«»' ^Xct^aniv 5"«, «V««j«« A«t»J«*»f ,-mrtifior 
«y i aJ/®- «tf jflf ifi , f^Ju<t^ ^««f , i 1(9^* ''U(st^r 
tTip^, «UviTTTis, >cta/ii,tt*^ei>7rtijjtH ^ai^aoy 
^ •M»9»Ajf , nnt ^^hfi^f, nv^fov. if^iw.i^e >feev« 

^ail , «»i!» fJiae** > Trinfov 3"« ^»>7«t ^o^ttfo» ttLu 

JioQ/iimf 7ro7* 7ii<pvttf> iie^ xXt^tj^O'^ , »^ •xvrSfov 

»e«»,« w tS*' t^-ntM(B-itie^, *i Tva^.Sniix.ov. ofAsi- 

4H i^tt^tTTI T^VOt^fiV' «C£73{ ^ify* <Z!^Tif6V t ITtC- 

Ht» «M 3»s iSre^jjiriei',** rs. tk tMTntaf^a laonfev 
TtJTO» ZfirKfiov , oi«v t» ai^B-nrvv Ttu a^S-rinit^o , «^ 

^y.Ti/MV tireci rzi^iTvytapvtnxi TKiocmx^ tuv avf^- 

"^XD / ~ , > f • ~ ft' ' 

fiiZrtHS-mv rcMi aatMi, eicaref cvjtti y^yvff^n -n 

^s^i TO t(^Ti^eiv7nia-cUf opStui cif toq TQ^yjia j6»- 
vioj t(mf. «^* 6 ttvcc.7fzt>^i> TK avjtt<ei?>;i(srK avf*.- 
Cdxf^STzti ftiyt ftf^<^ ir^i^^ei^yioTXj %Ti t7iv'\-7ri- 
J"«# .jS i;^'^ "i^hltiinf kJ) li» (pdAf^notv .5%< 
tu> avfCoihringTeAV r, tuv zwttu» , jj twv TnAeiSW, 
ToVi »^ -z&J »^f »«'«« s^tiiidjf» 71 >iiyeiioTi i^»\(?m' 

f 8f rw)' «g/td^et&ly ^^ (TV^bMff^ 7Bf ffl/^«£>94>(97W 
WMQA^fiVf lixt^it ftr,i' ei>^ffBtf ta^ otUTUV t^uo^fd 
JVAsy «n i^Mx.itKjl? etjilu/TBti )h tttwi tCTiroi^lii. 



K Ttimum autetr.'] yofteaquam cxplirauit ea, qua? traiflaticnemliaacdifficilemoftcnduncex 
iis,qua:communiaruntalii»rc'i)US, vj^uaruiiT nacuratndefiniendoenoddievolumustnuncou^huic 
^eanimacommentacioni peculiariacx ll:uHt,inmcdmmaffert. Hsc triapoti/nmumfuntinimi' 
rum qua: lit natura anima? : qua: eius parres , vel fpecies : qui afFeftus & operationes. 

i Anmalawem vniuerule ] Vn.im ex quaefttonibus, qus in hac materia difficultatem pariunt, 
cfla inquit, eam,qua qusricur, vtrum an ma ffentis fir, an Ipeciesj & uum eius definitio fit tanquam 
generis, vt animalis : an tanquani fpecici infunjc. Quia vcro dixit animal defiuui ; ne quis fulpice- 

turip(umponereanimalvniuer('.ilefepaiatum,vtPlatonicamideamiremoueteamfufpicionem, 
affirmansanimaIvniuerfale(idemintclligedeca:terisn3turiscommuaibus)autnihile{re,fifuma- 
tur, vtaPlatonc fi igitur,qui v6lebateiufmodivniuei-faliacoha;iLcreperfeanteomniafinv>uIaria: 
aut efle quid poftenus, id eft, coUedum ex finaularibus, iat eiledu s beueficio. Aliter quoque hunc 
locum interpretcs euarianc , fcd noftra expofitio communis cft. 

k Nonfolum autem] Variaefunthuiusloci cxplanationes. Nobisplacet cxpofitioSimplicii&: 
Philoponijaientium,tiadi ab Ariftotele viam inueftjgandi animx definitionemi nempeab efFedis 
&accidcntibus ipfianima^propriis. Licetcnimfarpenumeroacaufis ad efFedaproorediamur, vt 
in Mathematicis difciplinis i interdam tamen vice vcrfa ab effcdis ad caufarum notionem incedi- 
mus , prarfertim inPhyfioIogia ; habcntenimaccrdencia magnummomentum ad cuiufque rei 
cflentiamindagandamatqueinueniendamiquiacxiis, qu£acciduntvnicuique,fiinnullamaliam 
remcaderepoffint, vtexefFedbis caufa: ada:quatis, cumfinr quafiexprefia: illiusfimilicudines,ia 
quidditatiuamcaufxnoritiamdeducimur, quadcreD.Thoreaslibj. contraGentescap 49. 

1 Si»arepatet] Quoniam vtex efFc(ftiS cognofcimuscaulas, ica excaufisefFeaa, & exfub- 
ftajitiis accid«ntia; colligiceasdefinitioftes , cx ^dbus non ^c.i fe cognofcuntur accidentia aut 



Vniuerfale fe- 
pavatum nihtl 

en. 

AnimA defint' 
ttoabipfittt cf- 
fi^is coUtgen- 
da. 



i^ IN I. LtB. ARIST. DE ANIMA. 20 

Dtalettteum tn nonhabctuifacilisconiediiraadeacognofcenda, dialcfticase{re,ideft,noaveras& proprias, fed 
ttraum taem ycuG.in\\ts,&c excau{isremo£Jsrantum,tjualesfuntilla;,quibusDiaIediciin difputatio«ibusr*epe 
fUfa vertpmt yjuQjQj- ItaGrjeci & Lariniinurprcteshunclocumeuarrant NamquodDialetlicummterdum 
/#> quoaqtte ex flimatur abAriftotelc, conftat excapitc lo & zf. libvii. Pofteriorum, & excap.S.lib z.eiufdem 
faujts rensotH f^^^^\^ , & ex cap. j. lib. 4 Phyfic. & cx cap 1 1 , lib. 7. primae Philofophix, &'l>.lib.i. de Generatione 



ff>9ceUtSLj 



animalium. 



tftM STTMJ Ttifl' TB^CifWl' »a2>' OfrfijCl :W,(^7©- 777«J^(i!'i 

«JV TTV.e^v eioy ifi^i^K^ , ^fpi-^i' , in.^^vu&iv , o/ijg 

HjQ-fMll<3^, f^XlfZC «"J EOOiei' jJVol' TB V^WK. « JV ffl 

j^ ttJts (ptMTKtnccnc , Yi^y cMid.' (^aMy^uim , Cffx- 0«- 
giitil' cuiHairjOTOaAiiitj cmtij)il(^ etvecf.&i f^ r.Mj i<n 
'jlTiS' Ttii ■^iv^. 'ii)y>)v yi 7iztJyif{^TT,'V ld)cy c*JV;y>s/ 

««/«iij Jwg/sriJ' d^X^ot licffpits^ tzI aVi!-i,yi<iL^, ttoA 
^» avfCoMfei , oioi' ««•teo^ T>i5 ^Axjji cqiajpixi 

1<y Tiy/AlW' » ;£^ -/»1 ^ «•Vf/S-rz»/ TBfTT ^^/tcS-^» 

-r« ^sCl^y. atj^QAS^y yi , «iz;^ «h >(^tk a^w^^TijTiKis 
isjl'. iEa<3«.£ Je ^ 7K *:* T^/(F^ •Jr<»7>? 'TTV.vTa. ei>ci^ 

fii^a-©^' 'in ji<ci^,fCjTv<ptXi^i>Ti^fiio-eiv. Xf.(^ yi 
vevTBig TTKCX^ ■" '^ <mf(^. fclwvn dt to , ttots fc 
ijsn te-xiJfUv *^ (iV3t,'j<wi' '7n*Jr>f{o:^Tii>ii ovftrouttiTutv 
fi>l^v ■mxpo^iws'^, )j (poC«oS^. ovioTi j (c vm jW< 
^.pj» lU oe,uoW!iiIv Ki>eii(^ , iViW ooycc tv mfiof, , >^ 

1/ j/ ./' r/ :> ' .P »' ^ V P "■ 

¥Ti)5 s;c»l ; ii/air£|0 ortw op^yt^^KT^. «tj; 3 thItb^jIj^ov 
(peu^Bpuii' fi*,Jl»0'; ■'^ (f)ooSiiS. avfi^a^toPi^ c/x tsij 
•mi^ai y.ynovTKi Ttns tmJ (podafiim. « <y[' jcTzii.y 
«y^ , ^iJ^Aov , OTI ^ 7K 7m9>J.^o'j9<ii'vAo/o'«i». 

<yW «' •P** Tiivan , ojov 70 oi.^yt^t^., y.imiaiS ■ns y 

giviii^j tkA. j^ .2i|gi '^MTU. rhi <pv7)>{$u Te ^?'*'?*!^'^ 



m Fi? ^/MOT i/tf ^jf ii:bMi afiitne, dubitatio , f' Tert I*. 
/r«w omnes '(fmmunisfint (UTneo, cjuod kabet a' 
rtimam-j an/ic Qr,ipjiut anima, ^roprnn ali^t.ifi 
hoc enimitjum acctpire qwiiem necejjatium tffi 
ncn taTT, en acnpi factlefottyt. jiiqj pturttntfmt » 
qunrnm fine corpore nt-Uum aut (igtre , aat pati 
njidetii", x>t trafei, confidere , cupere, omnino fenth- 
re. Miixime auttm ipitim tnt^Uigere . propriofimile 
efi. ^^odfihoctttam injaginaticfit qHti,d*m, aHt 
fir:eimagt-i.(itionsnot^fiti nec itludcjft fine corpo- 
repotefi. Sjigitur ofer^itenum an mti y^vefi^jfe Tcxt. IJ^ 
HnMnal q:-.ii propriiMfit ipfius , fieripeufi, Vt t- 
pfaamma. feparetur. Stn Vcro f.u/ius fit eim tro- 
pr.us,'Jon feparahilts cfi : fed (^ de ipja nptrtnde^ 
ntquedercHo, cuimultaqmdem , vt recium </?> 
eompetunt 'velutipuncio pittm a.ni^m tangeie, non 
tamen tpfuin, mquam ,Jepariii.,m ta- gn y cft emm 
injeparahiin, qutppc cum fimper altquo eum lor- 
porefit. o Videntur autem ^omnts ■.'ffi^nA *- Text^l^» 
ntma.ci:mcorport eff ; ira , mahjueiudo , tirnor > 
mifericcrdia , co.fidentia ^guudtimi , odi^m deni' 
que, ^tqus amor: nam vr/actm fif ipj-'-n)coijU4 
aliquidpatttu,r ^uod qmdem tta effe tx eo paiet : 
interdum enim non irafiuntur , nequet.7ncnt : */- 
iam fi fe vehcmentes tpfis mnntftfiiue eauJA of- 
ferant , tnterdut/. aparuti qu:bufditr/, m uentur, 
atque exignvs fiferuet, concitatwque cerpw ^ 
pertndeie habec , atque lum afficttur tra. Hoc rna • 



gUex eopatet ; qutanonnuUt nuUa repenitas ac- 
ctdente , qtAquidetnpoffit lerrere, n,-lloqueimmi- 
nente pertculij , vt ij qut metutmt perturkantur , 

Mt afficiuntuttimore. §lue.fiitafint , patetafeiiui rationes effe mattrtaUs : q quare ^* d'ffimtiones ipfo- Xcxt. If. 

rumtalesfunt. Irafci namquemotus quidamtalis eficorporis yautpArtii 1 afilpoienttAabhoel»uttt«.grtl- 

tia. Idctrco natMralis tsl de antmavel otNM, veitaliconfidertisz-!, 

q DiUirf» 



^UAftio de ani- 
m» tntelleHtuA 
independentta 
acorporediffici- 
iii, fedvtilis 
I. ObteBio con- 
tra Arift. 
X. Obisiiio. 



DilMtio I. 



mEfl etiam deafeSiihw] Qjtja-ftionemmouet, cuiusexplicatumdifficilsmefleinquitjfedtamea 
adhuiusoperisinftitutumvaldcvtilem&opportunumiex eoenan pendent funJanicntadifputa- 
tionis deanimorumimmortaluate : videlicetvtrum animaintcUcdiuahabeac operationempro- 
priam, & a corporeindepettdentem : fi euirn habet, vtioue extra materiam cohajrere potcrit,proiu- 
dcque'immortalis cenfebitur: alioqui vero caduca, & iArternecioni obnoxia.Siquidem natara uul- 
lam formam otiofam & operacionis expertem in mundi vniueifuatc elfe patitur. 

QuidamhuncAriftorelislocum inreprcheufiouein vocaruni, acprimumid,quoddixit,Caui' 
maoperationcmpropriamvendicat, polfeeamfcpaiari. NainocuIuspropriamhabeta<5lionem , 
nempe adum vidcndi , neccamcn vt a corpore feparetur fieii poteft. Dciude qu-ia modusille 
arpumcntandi, (iauima vendicat propnam operacionem, potcfteifeextra corpus ; finon ven- 
dicat , nonpoteft; vitiofuseft, & coj uaregulas abipfo Ariftotclepra:fcriptas ; fiquidem exau- 
tecedenLis deftrudione procedit ad roUendum confcquens : cum p tiiis debcret , fumpta 
oppofuoconfequentis, tollerc, dcmolnique antecedens. Prioriobicdiouiomiirisaliorum fo- 
lutionibus, occurrithocloco Simplicius & Philoponus, vifionemnon fie efle propriam. oeu-- 
lo , quafi a corpore non pcudcat : de quo propna; operacionis modo loquitur Anftote- 
les. Caictauus vcro in<juiE , eani hic fantum ccnferi propiiam adionem, quartormisperfcj, 



noa 



^x CAP. I. EXPLANATIO. 22 

«onautempartibusiLnejfrantibusaccommodatur Adpoftcrioremobie5:ionererpon«!ent: Com- DiiuMi,. 
fnenta:or)>E»i<iius,Tb-ienen{is& Apollinaris,illumai£;umcntaDdimodum re(fle concludere in 
rcrminisreciprocantibusjcuiufmoditunt formam habevepropriamoperationem,& eireamateria 
(cparabilem. Facilior eftinterpretatio Philoponi, Simplicii, Sau^fli Thoma: , Caietani & aliorum 
aientium>non arr^umentariAriftotclem iis verbis,fe<i fimnlici tantum afrcrrioneafiirmarc fi anima 
propriam fortiatur opcrationem , poflea corpore abiungi , alioqui non p^ Pc. 

n terindeatquederefto] S\ nuUaincjuit anima» propriaeftopcratio, non eftanimafepara- gi nnimajint^ 
bilis acorpore : fedquaiillitribuuntur, lictnbuiiutelliguntur , vtmulta rebusMathematicis for^o;.f„o»c;'e- 
«uafireiundis amateriaaccommodantur , qua:tamen nou lunt fine materia. Dicimus euim, ratur , fine cor- 
vcrbi caufa,re<ftumtangerefpha:ram pundo, atta^us nonpotcft a corpore abiungi : fic ergo ^oreejfe neqmt. 
&deanima dicenter opcrationes , eum tamen nonfint aolque corpore, fi abfque illoagereni- 

o Videnturautem] Oftenditiram, cnpiditatem , csterofquceiufmodiaflredtusjfeupaflio- ^Jj"'"^^ *"""* 
nesjcommuncscfleanimaicumcorpore. Omnis,inquit,operatio,adquamcorporistemperamen- ^ ^ 

tumopcratur,nonfoliusanimaceft,fedetiamcorporis;atquipafrionesitafcfehabentjnoncrgofo--'^" /". '". 
liusanimxfuntjfed animai&corporicemmunes, Ailiimptioncm confirmat : quiaquofdam vi- f*" 
demusleui dc caufa irafci vt cholericos , quibus mox circa cor fanguis efFeruefcit : alios vix ad iram ■'^ * , 
commoueri, etiam giaui oblataoccafione, vteos,quiphlegmatc abundaat Itcm quofdam vel qt/ T / *•_ 
minimacaufatimoris, expauefcere, vtmelancholicos ; aliosnonitem, vt quibusfanguineaconi- "^ ^^ 
plexioeft. Hocautemexeoproucnitjquiainhisadiionibusmagaamfibipartemvendicatcorpo- g^ j'^ ., 
ris afFe(flio. Qji(,a de re Ariftoteles copiofe in libio de Phyfiognomia& z- dePartibus auima- ^ *^ 
lium cap.4. Galenusin libio^quiinfcribitur; Qjjodmoiesanimicoiporistemperamentufequan- 
tur. lUud tamen certum tft > & perfpicuum ,Iicec corponim tcmperatura; ad eiufmodi affedtus in- 
chnent>in cuiufqucpoteftateellciiccedentediuini numinis ope, ducemfequirationcm, &infur- 
eentes motus racione cohibere, ac touus ftatum ad virtutem & probos mores componerc , Yt alibi 
ex profeflo difleruitTius 

p §liiAre dtfintiionis] Ex fupjfioribusduocon^eiftariadeducit- Alteromeft,afFc<^usanimcB !• CoJeSfarium<, 
cumcorporecommunespermateiiamefledc:ntiiendus : ficut enim cxmateriahabecefle, & eamin Ira qwd. 
fuoconcepruincludunt, itapercaudemappofice lanotefcunr. Vndeira re(ftedefinicur vlt'onis,cx 2, CojeSaritim. 
illatainiuriaappetitio,cumferuorefanguinisin coide Alterum cft,Philofophiciredeanima dif- 
ferere,autdeomni, autdetali. Adiecit vero, aurdetali, fiue, vtquidaminterpretantur,propterin- 
telli(>cntias,qua:animseccElorumdici.mcur,quaruir! confideratio phyfica:metamexcedit: vclpro- 
pteranimanu-ac'onaiem, cuiuscontempKuionon excoroad Phyfiologam pertinct, vtfuicanobis ^ 

foperiusdeclaratum Huiusfecundi conle<3;arii eararoeft, quiaexmododcfiiiiendicuiufquerei Ratio proximt 

coUigiturad Quamfcientiamqiiaequepercineac;fiqnidedcfinir;ocftprincipiumi& diuerfitasprin- cenfeSinrij. 

c\o orum,f ien ixdiuerfirattmaiguit, cuin igicuiea, qua;dtfiK\iunrur per maccriam ,fpe(flentad 

Phyficum; & rorma definiatur pei matciiam , atqu'" adeo & anima, qu2efo;ma qujedam eft, confe- 

quens fic , vt anima; contemplatio ad Phyfiologum fpe(£l:-ct. 

Verbailla, abt^o hmuigr.it a, notantcaufaineflicicntem & finalem, poniturque iraefinis pro Porma ^fitU 

forma:quia forma Mlcrunquein hncmincidic , ideoqu.iufra dicicur poni formaindefinitionedo-/*/'* coincidmt. 

mus, umadhiberur, cuiusfrratia, ideft, finis. 



l^d^i itrti 4' '6s}.(m^% « 4>t'<7!>c5? Ti »^2ii|^- q D'Mer,« /n.n^nn modiNAturafis ^ difjerendi TcTt iS. 

ytxTins e)(^.<^ oM-mt eiov i^yiiTti^ « f^ -^o s^tt arf.f.x^vnumquodquet.^iorumdijfiritet. N.tmal- 

tun?^v7rfi(rfUi.>ivTttitrv h^t^iinv -nid ds* ^^i)iuv fir trnm Apietttionem ejfe dicet dolorU •viciffim 

«M/i<$J?(^, » 9^P,"_o<r. Tii-TOi'^, » p: 'dw vxLj ^i^sfi- lidutrfttnoivfcrendi^autaUquidtale. j^lterfan- 

i)hi<n.y' 5 > ""^ "^®^ - "^ '"" ^«'^" «/^ yi hoy©^ gtunu aut ct^iioru etm ,quicircacor efl , feruorem 

^i"®- TTo i3-g^y^7®-" ttixyKf) t' ^vct^raTvy tiAjj eb/iUitionem^ve. Atef^ alter matertam, alierformi 

Wii<ft\ « £5«^ aiaxre^oiKiect ,<)f^?^ay@^TvtSi®^ hoc /adi^reddtt ^^rationem. Ht.cenim efl rati» 

tM iln «n oxiTrx^!-/^ x.a\v2<t(^v (p^h^s vzs-' eiii- rei, qnam neieffe efl .fifuertt , in tali materia effe ' 

fcu* , K) cf.i^opuv, Kj icoMn^-mve 'j <p>itn XtOm;, ^ fic enim (^ dcmm affignari dffinitio (olet. Nam 

^uXcc. £•«(.©- 5"' c^Tiini^'^ eii^(^,iH}(^ mt^.Tii qtttd^m talem etm rattontm ^jfignat , effe dicen* 

0tw i(Pf »11595 T»Tw»; TTVTtpev »<z^t{ou v>ilt/.> , 75» 3 itgumentum, qued qutdem prohtbere , fropulfartq. 

Aejjf (iy^iSv n t^Tvt xi-^t fj(3V6V r,f(^)i^ovi e| poiefl tncommoditates eiU , quAtum aventis,tum 

ifA,^oh; (^uvuv J\) , 7J? 'iHSf''^^®^'i « s»'* ^'-f '«< » abtmbrihu4 , tum etiam ab tflu fiert eventriq^ fo- 

itSe/. -m. •7ti^'r^-,vM,<iTv.tAv,^£/.^f/.Yi^-/iy^a!Q/.' lent. ^itJamdtcit ,lapidtstjfelateres atq^ ligna. 

5as, flJp*v' (pv<nHss «fei «7r«itl' 6(nx, Tvin^ cwf^g,- At alitM , formam in hifee ponit , horum dicendo 

T(^, ^ r\\<,Tinewrn<, vKn',^^-/*. , «^'^^w' 'i7ri<m H gratta. §luis igitur ifiorumefi Naturalisf unequi 

fui if TttccvTK , ««N^' (£ 'c^TivM, ^ Tf^^jKTTj? , £««* matert/im (iffignat, ^ rationem igmraft^aH is , qui 

Tvz^ b 2. folat» 



^3 



IN T. LTB. ARIST. DE ANIMA. 



^4 






io!am rationem reddit , c^ matetUm ipfam omit' 
tit ? «» (f potiui , qui vtramque cem^leiiiturf At 
tUorum^vter^ue quistf}. At entmconfiatne- Tezt 17. 
minem ejft , qui circa matertA ver/ttur affeStn 
nonfeparabihs , c^ vt nonfepartibiUs funt prt.tey 
ipfum Vhilofophum N.tturalem. Eiemm Natu > 
ralit circa omttt.i ea verfatur , qui taHs corpcris • 
taltfquematenei funt operatztnes atque iffeSiui- 



tirea autem ea , qua, talia nonfunt , ncn Naturalis , fedalita fclet verfari. Atque de ncnnuUis quidem 
eenjiderat ,fifortefueritariifex,fabsr,inquam,velmedicu>s. r. Dehis autem , qutfefarabthaqutdem 
Tionfunt ,attamennonvt affcciu^corporistalii ,fed abJlra£iione fumuntur ,Mathetnatirt4^ : Atea,quA 
funtfeparata , ^ vt taliafuni , ipfe primui Phdcfophttt contemplatur. Sedeo redeHndum efl , vnds no Text. if . 
Jira dejtuMt oratio. Dtcehamftaautem affecitM animAeffe infeparabtUs ab animaliujn naturaU mate- 
ria, vttaUsfunti(^nonvtfeparatMrlinea,fuperficiefque,fictram<:^meiHmkfubteSafm matertafe- 
^arari. 

C A?. 



^lua ratione de 
finirefoUat l^hy 
Jitlogw. 



'Uon videri Phy 
jffobgum defini - 
reper folam 
materiam. 



Thyfiolo£tts de- 
firhit per mate- 
ria'm,fed nonjc- 
lam. 

DiaUSiiciii de- 
finit per forma 
frequentim , 
qma notior efi. 



:§lua raiiontj 

Mathematicus 

defintat 

^a Met^hy- 



q Diverfoautemmodo] Digrefsionequadamnonalienaabinftitutodiftiuguir modumde- - . ,, 

finienaiinPhyfiologia,Medicina, Diale^ica, MatKematica&Metaphyfica. PhyfioIogia&Me- ^* rf* /^i 
dicinaeodempafto definiunt, nifiquodillatotamentis uatuialis amplitadinem compiehendit : "^**^ iJtaleti 
Kxc fola corpora fanitati morbifque obnoxia. Docet ergo Ariftoteles Phyfiologumdefinire ex ' ' 
materia : Diale£licum ex forma j T/t ire & domiis dcfiuitiones oftendunt. Verum quod hi artifi- 
ces non ita definiant probabit aliguisin hunc modum : Phyfiologus non folum materiam confide- 
ratjfedetiamformamiimo&inform^concemplationemmaionftudioiucumbit, cumilla multo 
nobiliorisnota;fit, quammatcria: igitarnonexfolapnateria,fedexformaetiamdefiniet. Qiiin 
& ita cffeex toto Phyfiologis difcuriu liquido conftat. Pra;terea, Dialeiflicus paratus eft ad diipu- 
tandumprobabiliter dequacunquere, neque eius facultas ad hoc , aut illud definiendi genus con- 
trahitur. Non igitur ex iolaforma, fed pro re nata, & vt fe ratio probabilis obtulerit, i ta definiet ex 
materia, exforma, ex vtroque,exomnibuscaufarumgeneribus. Adhsec {quidqiiid vclitThemi- 
ftiuscap.p.& Auerroescomm. 17.) dicendumeft, noneiremencem AnftotelisPhyfiologumhaud ^^3'''* ■^'"'^' 
definireetiamperformam,cumpaulo poft doceateumper materiamformamquedefinire;idenim ^^*" P^'' fi'^f' 
indicant verba illa(an potius qui vtraque complcd:itur)fcd taatummodo voiuilfe difcrimen pone- j^^^^^' 
reinter Phyfiologum & Diakfticum, quod cum ille per materiam,€tfi non per eam duntaxat,defi- 
nirefoleat :hicper formamdefiniar. Veium& hocnonitaeftaccipiendum,quafiDialedicusnon 
aflumat etiam indefinitionibus alia caufarumcTenera,fedquiacumprobabilia faciliaque confe- 
ftetur,& forma notior fit quam matciia, frequcnims per formam definit. Alii volunt, cum Arifto- 
teIesaitDialc»5licumper formamdefinire, nomineformajfignificarequ^communiafunt, neque 
definitamaliquammateriam refpiciunt Qji.-sexpofitioprobabiliseft: nontamenilla, quamaf- 
fertM. AIbertustra<^. I cap.7. Apollinarisqiiaeft 51 Iandunus<jua:ft.ii.Ferrarienfisqua;ft. j vide- 
licetformxappellaiione intelligehbclocogenus & difFerentiam. Etenim vero definitio, qujefic 
traditur,exadaeftinonautemY£;i:a.r-caduir.brata j qualesdixit Anftoteles, elTeDialefticas, qu;^ 
formam continent. 

r. Dehitautem'] Mathematicusconfiderar.-.iquKfuntinmateriafubieftafenfibus, nontamen 
proutita exiftunt: fed abftvahendo ijlaatali m.ateria , quam proindein definitionibus nequaquam 
adhibebit. PrimusautemPhi!ofophus,quiaconfideratqua-reipfaextramateriamfnnt, multomi- 
nuseamaddefiniendum afcifcet. Hajcdede.^niendimetbodo 5crationeeoconfilio Aiiilotelesin 
huffc locum attulir, vt conftet quam viam m C|ua;renda affignandaque ea, qu.im meditatur, anim^e 
definitione, fequi dcbeat. 



Be amm& nit- 
tura dijfidium. 




JN KELT^AM PARTEM 

HVIV^ LIBRI. 



N reliquo prlmi hiiius libii 
progreifu more fuo recenfet 
Ariftoteles veterum , qui dc 
anima fcripferunt , opinio- 
nes, eafque prolixa difpura- 
tioue refellit , piiufquam 



certialiquid expropriafententia ftatuat. Por- 
rotainatioxfuiteade recertamen , vt nullum 
diuturnius.ncquemaiusinfcholisPhilofopho- . » 

rum extitiffe videatur. Omiiraigitureorum ■^"^*'* ^*" 
opinione, qui uihil omnino cflcanimam, to- 'Jj^^^^fdifmft 
tumqihocaomeniaaue, acfruftra animantes ^^^**'^^' 

appellaii 



»T 



C AP. I. EXPLANATIO» 

A 



2€ 



'res philofopho 
'mSeSlA dea- 



StBn. 
Ininm ejuid 



}uid Tythage 
lU, 



)uidAn/iX4- 
^uiiFUteni. 



htid Alctn&o- 
i, 



appeUari ^jfrraot, cums dogmatis mcntionem 
facicM.TuUius i.Tufcul.quaeft.li reliquorum 
philofophorum placita in tres fedas rcduci 
pofluQtjVt cx cap.i & j.huius libri, & cx cap p. 
tertij colligitur. Harumprimaaniminacuram 
exmotuinueftigabat.Secunda, excdgnuione, 
propterea quod res animat:E hifce duobus ab 
inanimis videntur diftiugui. Tertia,ex ratione 
incorporei, quod crederent oportereanimam 
quidpiam fubtile eire,& expers molis , v t fcfe in 
totum corpus infundat , a« per omnes eius par- 

tcsmeet. 

lnprimafe£lianumerantur,pra!teraliosDe- 

mociitus, Pychagoraei, Anaxagoras, Plato,& 
Alcmxon. Democritus, apudquem nJhil eft, 
quod non atomorum turba conhciat , credidit 
animamcirequidconcurfuforcuitoconflatum 
ex corpufculis inle6tihbus,& rotundisiquae pe-- 
renni motu agitantur,proindeque appofita efle 
videntur, vt alias quoquc res fubindc rapiant,& 
' commoueant.PythagorieiaDemocritiplacitis 
nonadmoiium aiienifuerunt. Ex iisenimalii 
corporaindiuidua , quaeinaerecontinuacon- 
uerlione voluunturi aUimotricemeorwmcau- 
fam,animam aibitrati funt : Anaxagoras men- 
tem,qua2primomouitomnia,animamcenfuit; 
hcetenimanimam & mentemdiiFerreputarir, 
vtraque tamen, vr eadem natura vtitur Itaquc 
animamfoucc, Sc onginemomnis motuspr^ 
dicauic.PlacoinPhxdrc&io.libdelegibusa- 
nimamdefiniitiQ^ quod feipfummouec, fine 
fubfl:antiam,quieciei-etalia, necaliena ?i ,fed 
propriaagitarecur. PoftrsmoAlcmaeonexmo- 
tu,animivimindaoamt,fiquide ideoanimam 
im.m.ortalem efle Iibi perfuafic , quod vidcixt 
< orpora cciEleAia, quarperenni motu circum- 
aguncur, immorcaiiaefle. 



Adfecundamfcdam pertinent quj cumni- 
hil , nifi per fuum fimile , cognofcipoflecxifti- 
marenc, & animacognolceudipriucipiumfta- 
tuerencvtdererumpiincipiisopinabantur, ita 
deanimasuaturaiudicaiunt Platoigiturpr^td 
id, quod paulo ante de eius placito afletuimus, 
quiareimmprincipia numeros feeit , animar» 
cuoqjexnumeris compofitaminTimxo pro- 
nunciauiciquam compoficionem no phyficam, 
fed fymbolicam incelligere oportet, vt fuo loco 

B dicemus. Heraclitus vero qui ignem rerum na- 
tuialiumprincipiumfecit, animamexhalatio- 
nem caUdam cfle voluit.Diogenes,& qui ex ae- 
reomniacompofuere, aercmi Thales humo- 
rem, Critiasfanguinem, Empedoclesharmo- 
niam quandam , & temperaturam elementoiu. 
InterPhilofophosteitisfe(flx,quiexiBCor- 
poreo fiue tenui , animaj naturam fcrutaii 
funt , cenfentur tum ex fuperioribus non- 
nulli,vt Democritus,& Heraclitus, quinon 

^ illamtantum, fed hanceriamviamfecutifue- 
re : tum Hippocrates, qui dixit animamefle 
fpiritum tenuem per corpus omnedifperfum: 
& Zeno , qui eam vocauit coucretumcorpo- 
ri fpiritum ; de quibus omnibus late fcripfit 
M. TuUiusi. Tufculanarumquxft. Auicenna 
6. Natur. parte prima cap fecundo. Plutarchus 
quarto ^e placicis capice fecundo, & tertio. 
Plotinuslibrofepcimo Enneadis quarta:. A'.i- 
crobius in primo iibro de iomnio Scipi'- lis. 

D Diuus Nemefius in libro de natnra hominis 
capit« fecundo. Theodoretus libro de natu- 
ra hominis Diuus Gregorius Nyflenus in 
difputacione de anima &refurredioDe. Ter- 
tullianus in fuo librodeanima. Ladanciusin 
librodeopiticioDei,cap.i7. D luftinusin pa- 
tajaefi. Abulenfis paradoxo quinto,capicc ji. 



i.Se^A» 



HevacUtipUti- 
tumdeanim. 

rhaletis. 
Critii. 

ySe^A. 

Alitereiiam 

DemocritMtt & 

Heraciitui ex 

animn cenfne- 

rttnt. 

Hippecr. 

Xeno. 

Tulltu4. 

Auice!)». 

Hutar. 

?lettn. 

Macrok. 

D.Neme. 

Theedor. 

D.Gre.Nyf. 

TertttU. 

LaSiant. 

lujiinni. 

Abhlen. 



K li *. fi. 

Uiii.iMtfiai^MfBt , ^ ^xya? -^vpf^i^ i^hcM to KiyyV 

TU o-ipooifaHr^Trvo ,^ •yvx.^jfXiy^ , clav ci nS u.tQA 
TO H^Xiif^S^it ivrf^Tu , « cpc^^oiTeci cV ■roj'? .2]^ r 
^vei^" a*TiTiv , m liui yzMmrii^fAtM , <ittx^t^ 

ftivyu» ^i Tu «-.^atfeti^ ■\'^'/^'> > 2i/^ ro yj>'- 



1 I. 



C A P V T 

V£r«w? enim vero aecejfe ejl (onfiderantes 
de anm^., C^ de htidubitmttsac ambigen- Tcxt.i^. 
t(S y qua, nos oportet procedirrtes inuenire at- 
que pereipere in rfjedtum ecrum antiquorum af- 
feramiti opinsones , qni dc an<ma traSiarunt ali- 
qn^d atcjjue dixatunt^vt ea quidtm accip:an;M q»A 
beneunt diHa,- ab kis^mem cauearrmy qifnnon 
hene, rtBeqHediBafHere. Initiumanieminquif- 
tiinii hoc eiit profecio cor.gr uum , fi prtm pojke- 
rimttiea , qut maxiwe 'vu^eyiiur animA comptte- 
refhaptneatura. AntmMum itaque duobids hu ak 
inanrmatorr.ax-.me differre videtur , wotn acftn- 
fu. yimjiioriiu4 ettam xrjiru h&c di^cfere deani- 't- „j , . 
maaicepimiu. Inqtiiant en;m nonnullt ^ anim^m 
idfffe, qnod maxime pnmoque mcuei , atqueex:fii~ 
mantesjitri nonpoffe , it td altiid quidquam mo- "' 

ueat , quod non moueaiur, .tnimam^vnum quideo- 
rumejfeputarunt , quA motu cienttir. ^octrca 
DemocritUi tgnem atqtie calorem iffam ce?:fuit ef- 
fe. Nam cum fint tnfimti figun, as indiHtdua 
^ ^ (crpora 



LBRl PRIMI ARISTOTELIS ^i 



?' 



^7 , , 

' ^ .1/1 ^ -' n ^ .'/° /«k^ ,»»'7,, rt.-ji. 



el j^ , Ti Ww '^«»«v»- 'Sfe. ^ rov-n,': y^> 
^^T.X^«. ^^' ruZr^h^pk^^vm X3;-' «^' ,^/3f ''- 

^^.^n?,..TlpoK. « ^^'--^ '^/ r ^, fT-""' 

^;?3 ^u «^3?^^'« ^«;- '^" ^ "*" ^^ "' 

^;T^,^^^^-^«'D^'«*^^i:'""f^ E^«J^.-^« 

r^'« A^r; y^^ ?^''«* «■-^'™/4'> "^'^ ^ r.f'' 
V vi {^imv ci tJ T«A««i* HAciTn.» tI^ ^^«- 
l;,.»,- 7^^^-/^,^'^« «^ T«;«?^ve;.«,o^.- 



il. 



Zl- 



<:tfr^,jr« rotundajicit ignem & mimam ejfe. Hic iti- 
diuuiua corforafimilta copufculii tjsefe , qutinaS- 
re fen. fiaeniur , itt ipfii inqu^.m , radij^ , qutferfe- 
n^fi.uirn ingrtiiuntur, & rerum ehmentagenerddA- 
rfAtn.femiriirq. totiu^ effe natttr/t, dixit. Eade ^- Leu- 
ctfftu dle cerifebat. Horum igtttir corporum ea, qu» 
funt rctunda ignem ac animd afftrunt efe , propterea 
qmd maxime orr,mum figurA tdes totumcorpittin- 
credt.fenetrare^spojfunt, atque cAtera mouere , cum 
mouean'U'&tp.a,^rhitranturenimammamidep, 
qmdmotumammalib.pr&bet. ehtapropter &rejpt- 1 ext. 
ratiorum vuen-h rationem at^.caufamefieputant. 
Nam eo9U d conttnet lotrahentc corporacempnme- 
teve.nc exiruder.tefigurai ea^, qut prAhet antmalib. 
raofum , quia nec tpj* vnquam quiefiunt,juccurfum, 
aHxiltu».^nfptrattonffieri d.t4nt, trgredienttb,alijs 
figurn/imilitu4,qu€qutdetgred>frohtbenttp;M,qu* 
ammaltbuitnfimt tdrepeUendo qmdcontrahtt, atq^ 
prttrttt^i^eo^ifqjvtuere antmaita quouf^ td fac^re 
toffunt Vt^etur at^tem & td, quodano^n:ll'^ tycha 1 ext 
gortcii tCcititr eandet,^ habere ,.-7itenttAm. ^utdam 
enimtpforurnea corpuUuia, qu* agUH>:tur tn^ere, 
guidam id quodtHa mouetac agttai • ammam ep dt- 
xerftnt , protterea quod conttrn.t mouer' vtdintuty 
etiamlimiiltMventn^penitu^ ^fflet. Eo.lcfcruntti* ij, 
qmdtcunt anrmam tdef:qunjjttplurf> agttai m.iit. 
\temmomnesijm^:iiv.d..:turfi4tr.fiemaxtmepro- 
priumefamv,^, &al:aqu- evntuerfaperamma, 
hant atitem afe tpfa woue, . Hya mr.dvtdtbat mo- 
uere.quo'tnonmn:^aiur6t^::tr^.S'mUtter:;- 'in^ Text 
xagorOitd, qttcdmo:M.a'itma'nijjidictt, ■O-fi^ir.u 
altwi cenluu vnt:urfim, menttm mo-.iffe, non t^men 
pertnde pentturs atq, D-mocrttus Is entm an -mam 6» 
intedeaumftmpltctte, idem effe putawt. Etemrn td, 
quodvtdetur.veru ejfedicebat ^.octrcarecle d.xtj- 
fe tnqutt Homerum, H^aora tacere altafsiytenterH. 
Nonigttur vt potentia quadam ctrca VirttAtem -vtt- 
turmente,actnteUea.,Jeutdem4eantmamdtctt& 
inteUeaa. Anax^g^ra^ autemmmm de tpftsexpU- i ext. 
nat mulisentmmlOiU,bomrta ^mentemcaujam 
effe dictt, abbtautem .*nimam tpjam mitem epap- 
nt.NamanimaUb. vmu^'fis:amparuii quamma- 
rniitampnli^bltbtti, qt*am mmu^ettamprijtabt- 
l,b^. mentem ineffe dtctt. Atea mem tamen G^mte- 
Uau^,cutpru.ienttatribui'.ur, nonvntuerji. Jtmtlt- 
terammaltbu,, qutnettamnequecunnt, hommtbui 
inelfe vtJetur. Omnes igiturij , quta.antmantu TerC 
refbexeremotum , maxtme mottuum . ammamejje 
putarunt, At qut cognttionem ammadHerterurtt 
iprtUA,acfenfum , quthu^rescognojctt&Jenttt,tjdt- 
cunt ammamtpfamprtnctpiarerum ejfe. At qt4tplura 
trtnc,ptafa.iu»t htic ipfa , qut vero vnum tdtpfutrt 
ammamtffecenfnt. Empedocles entm exclementu 



14^ 



i-U 



vf^-vr'— -- aA.6±tt, ammamtijei.cftj'"'^. r--- ^. . 

■de..nt.erfistrf.mconJ!arecenfet,trml&v.um,^^^^^^^^ ^«""''- 
^utdemvmtierf.s t}J ^^J^ „,„,4,,a,lympha cogofamus vadam: 

^Ethetaque aethece.raue i Ruis dignofcitur igac,, 

S.c6.amoteamotaca.ftia^^^^^^ ^,^,^. ,i,, ^,,^,, f,„ 

^odem&FUtttmodo.antmam nl'2'l^^^^^^^ ab ecdem , & tn htfre 
tenttaro,no'c.turftmtU: ^'"'^^''^^.''^lm^lm LZfiu* vntt^ idca form^ve , & ex longttudine 

^HtL de fktlolophia diimtt*T , etnmalqutdem ipjum ex tpjtm vntt*s j ^.^^ 



Tcx,t.t6 



^^ DE ANIMA CAP^II* 36 

rl^, » «JtI X r'c ISm ck 'f rShH *^W . *«; rS prims & Ut.tndme fyofHt^djtate Vt coj^Jtare,c4ter^ Teit.l/. 
^ . / ^ W^Tx. .,a^.5;^3-x«-R^r*W -veroyfimtlimocio Infu^ir 6"it'ot»Siot»teacaufn 
r^ T^ '' «; .-. •/.w., „,.7„,.Q,;TV».^;nf» auidemeffevnutpfHm^tffaverodueJcienttam. 2fl 



qwdem ejfe vnii ipfi4m, iffa vero due,fctenttam. IJi 
enim tpfatdtum advnumprottfiO. SuperficieiprttA-^ 
rea numerum, opmionem ■.folt(hfenfum>nfim numeri 
quidem,form*. Jf/i ^ prim tpia dtcebantur funtAU- 
tem exeUmentk. Res veroparttm intiUe£iu,p»rtim 
faentta, parttm opiniont, parttmfenju eijudicantur 
ac difcernuntftr , atquehinumerifirmifuntrerum' 
Cum autem anima motiuii (^ cognttiuHrr.fit , quida Text.i 
vtrum^complextfunt , atqj animam numerum effe 
fe ipfum mouentem afftruerunt. Omnestamedepria- 
ct tjs que. ^ quotfunt, inter fefe diffentirevidentur. 
Atq. mifxime quidem ij, qui corporea putant ejfe^ab 
Tevnt, dl c^ ^.f«.T.« ^. *- «^'T"- '- -r^' hkdffemtunt, quitncorporeaponunt, minmautttn 
^d,n^'f^c. ^.pifc-u^ r. ^. ^' - -^f- *l>his,q» compoft^erunt & ex -^'''^ Pj;"J'f"lJ': ^,«.1,; 
^(^'ctZ^^u.ci^-r^^ov.^.h^at^ i^^''- ftm afftgnauerunt. D-ffenttunt etiam & de multt. f 

> > > _' .1 \ -.'—AK.,,^-^ «.,^^xi- :Htiineeorundem,quidamenimvnum,qutd-Tmfluri» 

frtncipia dtcunr tffe, At^ vt deprincipijsfenferut>fi'e 
de anima etiam determinatiertmt. Nonenimabefi ft 
ratione in prtmorum natur» mouendicaufamcollo- 
care.sluapropter, tgnU quibufdaeffe videtur, ii enim 
fubttltffimaru ejl partium & longe magit , quam ete- 
tneniacAteraincorporeM, moMtturinfuper (^cttera 
primomouet. Democritm autem (^ JubtdiUidixit ie«>^ 
cum afftgnauit , cur efi ifiorum vtrttmq^: dixit enim, 
animdqiidemmeniemqjidemiffe. HocaW.etxtffis 
primis atquetr.iiiuifib'.libMCorportbu/ieffe. Alqueeo 
parttum qniJemfubtilitatem mouere,ohfigitrttm ve- 
ro moueri Figurnm autem orr.nium mobil'fftmam fi- 
guram rottmdam . ff:rit , tahmqj tffe intelltcium-, C3» 
tgnem. At /inax.igorns vdeiiir qttiJe aliudantma, Teit.5 - 
Diliudmtelleclum mintemvedictre, qtiemadmodum 
^antead ximu.^ ,vtimur t nmenvin^^q^perinde atqj 
v.ianatura. l'erS men!£tnprincip umaximeor?n7fit 
ponit. SoUmuAr^qj rerum .imntum ipfam,fimpiicer3t 
i^ >ion mifi..,m & p-^ram iffe, -yyiceramq^ Jixit. At^j- 
edemprtiutpiohi' vtr,iiq^tribui^,cegr}itt^yie inqua, 
^moium-.Uicer.ivniucrJun.metemmouiffe. ThaUs i cxt.ji- 
ettam vi.Uiur tM trifce, quA tra.Uta memorsAjunt: 
mot-uii qurddar}' antma ipf^irr' fffeput^ffe Siquidem" 
dixtt i*iagrie' er>. hatare ariitr.a: r.uta mouet , trah'r^ 
firrum Dicge-ass auterr' fic ut c?" aCijquidaaeremi- 
ff^rf. cer.fuit ejlt h^.nc fiib:il:fjtr7,i.f:4ifij.nti<irerur ^ 
pr:n •piuputani, ldcsrcocrgr)cjcere,atqjmchere,3ni~ 
tKAm Jtxi: ,hoc qtiidi^micgnojccre .^ucpr:tr.umefi& 
exhoc tyfo Mtera ( onfi am ^hocaut em ^ Jje mctti:.ii ,q -0 
fidt.il.Jfirnum tft. He' adrtu. qticqj '^nncifium ait 
animdijjc quippe ed fxhalatio.e tj]',-x qn-t Ataa 
i:tcitco'.fiare; iQ>.ni.iX mejnccrpo><.t-n. ift^ impiv 
fi, -.ere dicnf.atque idquoiim<:ue'ur eo quot motuae- 



if^ici^cTrui. f-n J[i >(9tt x?i^toi ic-jv ^ to iv.vmrri^ 
uU)7ti^Co f^^c^^^i^ltp^t" T«v 5 T» i7n*rt- 
^a^iB-.uo , lclcu> J<&n<n> ^f ro» tS^fi^v.jii 

fS^ ^ 4'-^/^' ' '^'^'^ *^'^ *?' ^-^/ '^\'''*\ 
TOfiAij^v'^. «07 Jicvx tvv^iXi'^!»'. reA'-i-rT^2 "^ 
^JiyiAff.roi. , 7K 4^ «. Tz^ ti imriun, w ^i cl[c^u^. 

TOy.i5r«3^f.(^«x<M2r^'. i^<»c» ^"'^^' «v«/',^>l«y- 
t^^)f3», HTCityf <nu>iT^.iiM> i^Juipclyhintprh 

tpifoixiz^Tf 'e^T^:'a/pp(fiv, ■n^i: , »C9'« ^oauj ^f<^- 
Xi^ l^p 0» »w^2:)C*« ■rrrn.Z),'^ *&<? daz^fi^rtii- 
itvTVii ^i ci ^i|«.»7»« >(^i *rr df<.(pcn w? >f^$ 



yfcij 5 '»"»'""5'^ r>}. -^u^^iy^i^d^iSiiicnTt/.rt }M^x.t 
ttfliiigy -rlw cpvnv, TtSv tS!^Ti^v ■Cz^tiXriCpciinv ont, 
iXeyai 'c9-i> fh^in<n '^vp «'«^' ^'y^r ^' "^ '-^' 
rl^fteftfKTo. vf ni^^ tic/,?<iizi rui 5"^^«*" doufi^e,' 
ny.tnii >iiyHTT^Ttx^><.i^ttTux^sifSS^r^''<i ^*'" 
figic^®- ^i >(^i yXiKpvicaTifui h^jjxs» ^C^»)- 

Ittf^UJTB r(^i vS». TgTV J»>Ctj (i^TZJV (^jQOTUf »gKl 

«t;ijtf.<«S7z.i» ffWU^TUip' x<ni7j>(5v ii 2^1^- /^ix.fCfi.i- 
^fi«*^iTo ^^,«<5«. rJ> /t ^. f.(^TZ.<y dj>iiynvTU- 

•ny, TO C-(jCI4fCH^i }i-}<i TViVm ^' eitCCI TSVTt 

ttteo. y^t 7i> vus, A»c.^'>ipi^cii ^^iciy-i f^frt- 
0ev Xiy{v -^v^ny T% ^cf.i ■'JuZ , una^ efmuifj n^t 
izsx^npoy i^KTt^ Ji dci<PicivMi f.icl Ovs^' t^K" 
'^Aj'^'' yt Tivycucj-nJiTvt jC^jsAif* s,-«*T»y f^S"»' 
r^vn (py,!a:' aZrc icJt \>yiuy ci.'7Uj<.ou/j fiyc*i , ^cifcl- 
yijTiy^ li^.Juifoii "ii^i^dum ^ xfCpi' r^ cwK ct/?- 
^K TVTi ^vojaxti:' nctirc >c.iye^y,>^i}o>y vk»»<>>;£^ '» 
■mciS iot>ci 6% >tff\ 0jiA<5? f| civ'ii>n>f<.»ip{cKi'jii7i. ki- 
vri-n^^jli rri •^vxr,' ''^srt>.o,f(,?cit>HV Cirt^'^o'' >'.'7^* 
tcp-f. ip .'Zi* '^^''' ■ 'oftrii. cnh^ov y.tyHy.AicyfVJii cil 

UC-/l^ >fCf^l'iTtfCt ?£>ic, «££« TaTSV ctr,^eT^ TrcM> r ul 
MTr^Igf.ifiitiTtvfi.cij irot.l'^^''"'- >i<*iMa. r>iT^ yt- 
yuojc»» Ti >C. Ki^Hi tIw -^-.^yjjj y,fOf. (zr^^^^" >5»,^ 
cifcTST» 11/. >.ei'^.^i,c>cnci-!'i', f,Ji \ST:%i:liifilToy, 

T>}V 4"'/i^'' -'"i^?"'^' «-^- %>;-.t:i.iny «4)!' TK.^.ft IJ^Jl 



flWS j:icy cJ.r.i"! ■ 



jhjjov 'Jf.v^y.i.rf y.vuc-.-.-.^oa^' ZJ« ziHsrj ^ H-tn tu 
»yn/.,y.tiy-~ii^ ? T" '^ *« •.vv.>iva». wW|»^i- r.ff^r.Jid^i 
Tcv nii $ A A>- «aM.-. y £«;5C5> ijijiXu.tc^:- -vrs^ 'Y'-''/C' *' 

&V7I ^ OOtIm ciScUi^rQ» «JTtf , ^cf.T" (iiX'iyo'.1 (j ■'< 

d.Jtttd.Tnii;. TojTX.O 'Czir<'. ^'' CU/Tti 3 oJi ««>c<:ei.- 
fiiff,' y.i^^<B-ctf S^i }(cfA TU :}i..it!. x^jr cu.{cf. <nuj'-'yf^ 
atit fn> IjtbjJ ,'riXi' y ^i^^oc/.i; i^i^y in-ti*-\v cKcy.Tu). oi 

^cUi^.UTtfUV , )Ci VC^IjP ioii OiT.l'.^^- CA^a , l(o:Jii- 

(V^ iT.Tmv iri:^l*J^'.*i "X ^"^t^^^ ^ r^' 'p"^'^ "rt 

&M>Tui» 



iur co^noJct :o'fiit. .v. cw. n aSr < es ZJr uer (u: &.'t;: 
^ii'ijcsmplur.s ^rkiitr.-ibni^ittir.Strnti'. m^Uo Q' Ah- 
mxondearitma iwafl'' 'vtdetur. Dt-t' sr.in: <m'Tior- 
taiemeff^ , ex eo qnA ftmiU tpfis fmr>/ona::ii».! tji. 
6]iuod :;H-- lem ideo uixi: ijfi compeltre; ejuia Je>n- 
permouctur. Moue-nmrer.im 6>resomnes r^iutnironunn: hm: er .- U..r^,r>qu.mySol.^t.Ss. , ntum.qHe 
(tehirr,. ehttJam ^ m-.^ h ir>:por 'tiri , antmam aqu^rj> fie d^x^, tmt , -vt hJtpvocratet ^ut .yi-em .1.4 
hancjentemt^m ^Mtone l:>,urU -v.etur .fi'ecofr.t,ul.it.> . <j^ti^ on^r.-urt,{.men hi^miauw ejt : et.nirr^rs. 
dftrgutt eos , qui f^tngHtnem an,m»m efjc ^fierum i 3«/^ j^^' ;* /-^:' -" •••- - ■'^^' ■^"•*'" P^'' 



^« 



LBRI PRIMI ARISTOTELIS 



3£ 



frx*m S TU^i)^»* *tS4iiia £iMi[)i jiaA/i* w? >^«* 
^u/rlw uoHi^^mTtipewTni > tijaUu «2;? xvriw «•• 

WTti "Tm^irXyinui dx^>)^eii , v^livhei (pxFi yi 
^*UpxS<Q-et4 »(561 7»i/<5f»ii TtJ" ef^siu' iTsint ^ n ij"'- 
j^ TreWTU^^tvuaxH , ffzwiTaaiv cwtIm cm ■Tmmiv tuv 
'i^yav. «azi fo/jewj fn.icwuvot, ^ifyanvtti-nei*, iccij iti- 
^ete* in, ((gii tIw •^vj^tuih'lt%iii,nv ,e'iey wt/p, h xt^ 
«< a trX^M Xi^vTEi TKf etp^i , xcij Tiw ■^vxlt» 
vXuetXi-^vnv. Avx^xpj>y,? Ji fAS"®^ eLfm^ ^»- 
ei»\Hvttf Tvv neuJS , >(5M ;($<►«)' jJ^e» iiet[iH tu» x^oit 
tXi"- TvtSr(^ ^ ^y, ■yfUi yvwfiiC"" '(5'* ^/^ "''''<**- 
TitiUt , euTt citHVt^ AfiHKiv , evT C/K tuv eiptff^tvar 
WVfctpcWii i^tv.ent J^cvcevvciKT^i; Tnievjjf C^TW^?^ 
^«/5 , i(jti T^ ^v^^lw ci« TO)' ava*«4"' nwifxgjv 
• <3» ^Ttpe» Tuy c^etiiiieiiv ,eJ<}vjB^f^^y,ii ipv^hv, jjjt 
'mSf^ ei^a , Keu Tluj-i/vxl'^ 'efAt^iWi iv 71 Tjf-rai' «- 
reif TiJinTtv' ^'oK.cij %h »vdfj(^<nv elt(3^»^ScJv , ei fo^ 

TtJtffA^li Xi^VTti , 07J ,^/* T*7» Jtpfito^a/^WVO^- 

^ fei i^ T« fl/v'^*v 2i^ iIm cmhi,-}[Vo!m >(eHTliM><ef.TU 
nj/t/|*i' ^(aAtte^ ■^v^lw' tu ft etw ym^Tihf^uet 
^sk^-^v^',, Kj ^ui cciTieCf XsytsTi» *7W, ^TKifl» 



#»iSi» animain effe tUttt. Stmt S' <!*** fangamgm 

ipfani effe Jixerunt f '•jtCttt-a^. fenttte tpjum m/t- 
XimtprofnumanTfii effeputan cs, ^^oitqntiitin 
£»mpeiire ^•fifter tiatWAm fa7ig:^ifru , er^dtd'-- 
vunt. hiArncTnma eUme'it* prs.ter te\'ra.m tndi- 
ctmbabuerurit. Hetnc ^iuiem nemo tri' uit aninjAf 
n^fiqiiii ipfam dtxera ex ctonibw ebr/tentu corp- 
fiare Aut cmnm effe. Vt tgHitr in funpmAm omnia Teit. j j. 
vedignm^iii trtbw his cmntsmimMm motu , fenfuy 
incorpeTeoque tiiffiniunt y-juorttm 'vnumquodg^n- 
iiucitut aii pri»ctpiaTerum,vt patuit . §luapropter 
t^ ij , qui cogmttcne d-^>iii^nt animam, aut ele- 
mentum , aut exetemeniiifaeiu0ttpf/it» yftmiliter 
omntspnter vnum Utcentes. tnqutun: enirr, fimi- 
lejihticgnofci., atqu* cum 'vniu^rfci ognofcut , ae 
ptrctpiat ammz , ex vntuerfis rerum priacipiU i- 
pfam conjiaredfcuat. ^tbus igiturpUeuii^vnarrfXQXl.x^. 
eaujam elementum^ -vnut» pjnere lerum , ij Ani- 
mam ettamvrium,velut ignem , aut aerem ejjep»- 
nunt. §lui veroplura rebus pnnctpta tribuimt , if 
pluraque^dtcunt animam effe. Solnf autern A- 
naxagoras mentem pafftone vncare ciictt, 0» nihil 
frorjui cum CAterie haktre commune. Verutn cum 
talieJit,quonam paHo cognofcat , ©» ^uam ob cau- 
fam neque lUedixit , neqtte ex dtHtt perctpt potejl, 
Atvero,qut contrarietatesmprinctftitfaciunt, ij 
conficiunt animam etiam excontrartis. §luivero Text. j;". 
tantum alterum ponunt contrariorum , caltdum, 
tnquam ,aut Jrigidum aut altquid aliud huiufie- 
medi, y Jimtltttr ^ animam vnumijlorurn ajjt^ 
runt ejje. §luapropter , ©» nomina ipjafequ:: ntitr 



Hamijjautcaltiiumfjfe dicunt inde tnqutunt tpfumviuere di^um nomtnatumque fuijfe , (^ if Ttofii^^iqm 
frtgtdum effe cenfent, antmam inde nuncupatam ob rejftrattonem ^ refi^igtrationem ajjerum ejf.\ ffAC 
tgttur funt , j«« ae amma traditajunt a matortbtei nojirit, ©» htijMit cauft. ob t^uas tUt talm ds iijk 
dixeruntt 



KE<I>. r. 

EfI«w«Tle«» /te css^TtvfBp tsk) ictvymui' 'imui 
«S * (HS"*» ■^/.^ici 'sit Te 'rlvJ iincu) ouu-nii %i- 
CtJUTlui ^"((4 , eieu> <pci,aiv ci Ki-^vTti Hvecf tIuj "^v- 
yJjM 7« Kt^Sv ocura , i ou/jeCfSf/ev tctvttv , d,)is iv U 
to"» cletwx^n^v , t« \ssrxf^> ecut^ ytvKmv. ert fSft 
eui) chi ou/ai.yii^Aiv t» %tvSvv^ eiarvKtt^S-eicf, isify- 
-Jtpov etpfiTtti- ^^i 3 ^ivavfojitt zrec4/Tic »j j<*p- 
}(jt$-' fTtpey , ti nsfi^' ctoTe' ifgt^-* fTtpev J^ ^fj^^-^Jtf, 
9cncKivtiTTtt T^^cvxinsfdjniifivetj y «lev 8-/«i/]?p55. ev 

g^ IfAsiu', X,l>'SvTU\ TU «rA'!(« 7» fSf) ^ ,(ff,y cdtTV 

XtvHTWi , hi ot TiS cv ttivevfafCf «.v«j. J\y)Xev ^"fSTJ 
Tav fHS^OiV eilcHX fOfi ^^ E5I Klv>itni,7rnJur bctOTT?' 

«^77j3 t(^'i etv%»tio>v i)C 1^'«'?;^ 3 "^15 arAwr^iJjJ 
T»7?' <Ji/«5 etuj yi^^t^iv tS y.tvHe^etf , vtu! 'fm- 
fKotrSdifj 'Z^ "i^il/tjyyi^fi t(a,B-' eufritVKHiHTTtiiKeif 

JttSTTV? KtiKOto)!;. Ttoyx^CifV et KtnmU^KSZitV , (po^i, 

er,7i^eiei/sneai, ^•Sjcif»?, iw|<?r»5, ii fttccVTts-rw r.noir' 
«ti, >) TsrXHii<i*f/ni,<mi « j KtveiTtti fti x^ arfc^ioti- 
j(jf , (pvo^euivzs-xcp^ei Kivnm Cwtk, « j ''«^o > »^ ""- 



CAPVT III, 

COnJiderandum eji autem prtmum di tnt^fu.^ rttS' 
Nam fortajfe non Joluvt falum eji jubJiHrt^ ' 

ttam anime. talem efje , qu/tlem y dtcum , ^ui 
animamid ajjerunt eJfe,quod fe ipju/nmouet, aut 
mouerepotejl ,fedeti»m vnum idtffi: quodJam vi~ 
detur eorum , qu* nequeuot ejfe , mutum inquam 
ipjiintffe atquecompitere. Nonnectffartum tgttur 
ejje td omne moueri,queJmouet: alim tam d:xtmM 
(^ prrbautmut Cum autem omne quodmotu tie- TexE.57. 
tur dnpliciter moueatur , aut enim pir aiiud aui 
perjc mauetur. Per aliud autem id omne moueri 
dtctmni-.quod ejl ineo,quodmotucietur , vt naui- 
gantts. Htnamque nonpermdt at^nauft mouen- 
tur. HiceBtmptrfemouttur ,iUt motudentur, 
quiajunt ineo,quodmotue etur. ^odqtfidem ita 
ejfepatet in parttbus. Motus eaimpropriut pedum 
efi ambulatto , qua mouentur ^ homines. Tune 
autem hifcemottts non tntjl , vtpatetin nauigan- 
ttbus. Cum igitur id quod moutiur, vt dtxtmtu,bi- * CXt.jo. 
fariam dicatur mouert , cor.fidertmm tunc opor- 



I 



tet de antma,jiperjt moueatttr, motujqueparttcept 
Jit. Cum igitur quatuotjint motus, tatto,aVeratio,aeeretio,atqj d, cretio,aut ifiorum vne, aut plunbttt, aut 
cmmbut^vt patet mtuebitur. ^odftnon ^er ntcidmmmtitHri natmajant motHttnerit ipfi. jttji hoc^^^^^-i^' 

^r.lfftif 



?J 



DE ANIMA CAP. III. 



54 



sr©' "wxffBn ^ of Xfx^HffBii x</if«Tj5 cV TD«r»* « Vj, * J$t: iecta etitmt eidem idem (opetet. Omttes emminm 



^r,i(^i' ti r/i vz!ripx*f'"*> ^Hve Kttft-mt "^ rufJ(Sf' ' »ia 

\ ' <' ' yr\ "^ -.VI >-" 'f Q j. ' J 

KtiytjnMi jui-n;^^ ijt J)^,€i(pva^Kiii^TztiKoc.t /iici y.t- 
tnieit)' xec* « bjfls , i^ <pva^. riti otorvv ^s T^eTrsn ip^ 
t^ 'T^ ^peittcei ftjb rSi xtveiirxi <pv(T^,t^tipifiei cv 
T»T«^fff!j «ifjwj oe i^«S oKiyeiTzti /3(fls, ^ ■ipe- 
fteiav nvrm?i* m>Tetf ^ljiiMot rifi ■<pv^i x{tv<7^i 
tnvrzei t^zjitftfMf , il^i Tst^eiT^etf /Sii\ei8fiOti puifiop 
i«5f»J'»»«/. ex» e/^, ^^euio» xi-r,tnrzci , z^o^\t^' « tf £ 
t{girti) }/ii- Tjtrz,!» y^ T (mf^ritiv «f KHDjcriiowtui' 
if^aturoi ^oy!^ )^ /sfsA rzH» fti^^v.ijt j cTrei (piw 
WTSCf KtfSm'^ trun^ , rBtuTeti djM^^vKtfHvrtiiKt- 
**ia^i »i »tj ew-rn Kiteirzti , et oe Tnro , t^ own^i- 
■>\/et<JtvH7ret» ,(iiXrf}ii, ojt uiu rvewfi^ Ktneirzti,'^- 
riu) jysi oiuryt. -n J\k(mf(ef> Ktyetrzti <popec'u^ Kxi 
i T^^ /Ai^jici)ib.»i «* K^ T9 (mf^gt j i^ oMr*i *i o- 
?H),tl )(^'^ ftcg/(xtii$i?iifS^i). eief\e rvvrv c^^iytrztf 
itetf i^iXSSnm eitriiveif mt^iiv ovh^^ir' av rvvTt» 
J^ '(Tnatl' eti % oiii^cB-ctj ru, n^»iuni rv>r ^oin*. 
•ricuet >(sPi* avftci?yi>(^; Ktvtjoiv, v.kv vcp' irtpnKi 
tolqp' «e9-«») n^ et* /3*'« tb ^ao». ««'J^o Si (»% v(^ 
teuurS KttHi^auf oii r^ gcnei tkto vzr' xXt.ov titet 
cd-«/ > rs^lca €i ftv jtj iwtt?iCy,i(^i. ea^xxn? ioi ^ 
Xti6' eutri iy)i%t , /i' JJ (Mtv , % vOfi J[t os^a Hvcif, 
% 5" 'iri^v iti>(g(.' ritu j •^vx.lfJ f<$iA*fa» <^a/'») tj? 
lUi vai rut oi4iQ-rirSt Ktveiic^ttf.iifiJfKtt&iTzti. ec\- 



dtSii motuf in locofunt. §ltiodfiJitbJinntia Jit antir./t 
fe ipfam motu ciere,non per acctdttis inerit ipjimotws-, 
'vt inefi atbedini auttricuhito. Mouinturenim^i- 
pfa,verumper acdJtns. §iuippecum cerpus td moue» 
tur, cuirestalesinfunt. ^apropter ^ loctMnuUu/i 
ipforumefi, at erit anim*fine controuerfia loct*s , y^Text. A.9* 
naturamctt^particejs eli. Prdtereajt natura motu 
tietur , vi qucque moueri poteSi .• ^Jivi mouetur ^ 
natt4ra mouenpctefi. Eodem modo, dequiete qttoqu* 
dicerepojfumits. Inhscenimnaturartsqutefctrefo' 
let, in quodfuapte naturamouetur. In hocpart mod» 
vtplane quiefcit , in quodvipulfa mouetur. At qui 
mctttf erunt animt, violenti qmetefve^neq^fi Jivgert 
volumta affignarefacilepoffamttis. At vero fi furfum 
movebitur,ignU ertt,deorfum, terra Hifcenamq^cor- 
porthm, himottu eompetunt, Eadem eli ^ de mediie 
corporibturatio. VrAtereacum-vtdeatur animacor- Tcxt. 4t. 
pus motieri, mttoni confentaneum efl ijs motiius i- 
pfum mouere, quibm f^ ipfn mouttur. §luocl fitdfitt 
conuertendoverequoquedicerepfjfumtii , eo ipfam 
motu cieri, quo mouetur (^ corpus. Atlationecorpttt 
mouetur. §^.<tremittc*bitur ^ animaperi'.de atqti* 
corpus , ^ aut tota autparttb- locum mutahtt. §^dJ 
fitdfiertpotefi : ficiququepotefi , vt egrejfa , rur!t4t 
torptti mgrediatur. Ex quofiet ,v' anima.lium ea,quA 

moTtemobierunt ,reft*r?ant. Atenimmotureracci- _ 

' Tert..ft, 



de'S abaho qu^^quemouebitur. Animal enim vipelii 
potefi. Honautemoportet cuita infubftantiainefi a 
fe ipfo moueri ' td ab alio motu cieri, nifiper accidens, 
Xet ftlou tCj HKtvH ytouurri 'ixuriu) , tC^ otoryi kivoit' quemadmodum neq^ qftod perfe, vel propter fe boNUm 
iu>. ei<n « rmazitKttri 7ii 'iK^ati i?i t» Kivov/jii^is jj efi,td j.er altud,6portet aut gratiacuiujpiam eJfe.Ani- 
xtietrzti , »$ i '4"'^ «!»?«/'& «* ^ '^' »«'««■> «V'' mam autem fi motietur a fenfihilibtti maxime qui- ^^'^^'^^i' 
kJ) avftoi^nif^i cturlw Kitet. dxt^' titt i KimayjS rie Jpiam dtcit moueri. At verofimouet fe 'pfamanimM 
'" ' "" N> >-'--- > *^ (^ipfaquoquemo^etur §luitTecumomnffmotiteexi- 

tusatqueremotiofi-.^ittsquodmotucietur ea ratio- 
nequamotumjubit, animanim-rum exfubfiantia 
dtmouetur ^ ex't ,nifi fe ipfam per accides mcueat,at 
motU4,vt ir3q-A;ii',fubflanti.i efi ipfimperfe. §>uidatn Text 4.4, 
aute afferunt animd idcerptn in quo efi csde mouere 
modo, quo ^ ipfa mouetuf vt Demooiiu^, quiquide 
perinde atqj fhiltpput Comicttt cUcit lUe vamq^ D£- 
dalum ait,ligneaVenerem corfecijfe quA mott* moue' 
hntur argetivtui-.quodin tUair.fuait.Et Democritiu 
parimodopila^ indtutfibih-sfecum tr<ihere corptts to- 
tum.atqf. mouere iiicit,ex ec q •',:.t nunquam ipfz ffuie- 
fcUtfuapte natur.i, Ueftnuntq. mtuiri. Ncs attte ipfum 
interrogabimu4,fi quietum etiiimid ipfumfa:.iiit vn- 



iaiiti etdrrfs KS''^ cwrltu. stiot J^ j^ KitHv Cpctai riuj 
'^vj^li/u rv aufnsf. ai) (UB7ty/iietiT?iKtvHrzti ,oioii A>i- 
fASKgJtl^ TTzt^nA^tai&ii xiyu» <I)<^Vt6» tz/k&i* 
f)im$ih»ax.i^u' (pricri >^ 'S' Aetf^^^ev KtmfS^j 
voiliattf riw ^vXivU/j htp^eotritu , 'ly^M/'^ xpyw 
^ov X^%'- oft£lMi ^ li) Aiifj(^KQiJ(^ xiy^. kivov- 
fS^xi «^ ^y,at 7K« tl2lg.t^irvvi a-^pcti^oa, Ji|^ '^ 
zrsepvKfvetf fiyeiTTvrt fojieiv , nuinpiXKeir tl^ ki- 
ttir % rufi^ vaS. Vfieii d^ ifoirtimf;^ , ei f(gt\ ^ • 
ftftr.t^» fniHV rvvT eturo Titui et TTZtr.a^ rovro, 
^XiTiiv, ii )(eit,\ eiotujxrtt eiTretv. «A»? di ovxou" 
761 ^cdvinti KtVHv i ipv^ro ^uoV ol?!^» J^^z?©- 
etA^iateii rrv®^ ^otJ voi^tnui '^v ocut^ov J^ r^imiv y^ 
c Tif(£ti®^ (pvaioXoyet riw ■^vx.lou Ktvetv % (tw- 



f^ r^ yH KtveiS-ctf etirijJJ , «^ % azafj(c/i KitHv , quam. Atcf^quonAmpaEioquietumfacKt^diffiitleefi 
S^ 1s fvfx.7n-fX'i)c^ctf ^ff^i ctZre. azwer>iK^etv yj diciu;velpotiU4 duinun bottfi.Omninoautsm animi* 



fyit Tw> itt^HO)» , y^ ftgfti£/(a-'jSjf)lu/ >(ff,ni rzvi xp- 
fH9vi>(SVi d£jt3-ftovi, 'oTTc^i ctitQ-tiatv re t^ a-vft0v- 
799 eiffKSVieU) 'ix*! Kfftt 'h '"»" <pip*lTtti ffvftcpuvni 
tpo^ets rluj ^')vaQActAi Hi kvkXov i(gt.rt)(cfu-^i' i(^) 
AtXtiii cicTBt/ «05 kvkXov d\yo »V'Xevi j^^txyot^^Si 
nu/tlftftSj^evf , rrtiXiv %v 'tvet ^eiXtteii ex^ kv 
»Ay$) «s tlmi ^ j r£ ipetvScpo^iy rui r^i •<^vx,^i 

xnnaii 



nonfic mouere videtm «nnr>al ,vt inquirunt ipfi,Jsd 
ekcitone quad^im intiUfSi.nuve.EodeauteinQdoTi 
mtui etiam anim«tncc pnj moueredtiit. Mouerc e- ^^^-iS 
nim irfam ex eo lefet rtq^ /^Jftnt corpm , q tiiamoue- 
tur:prnptereii quodadifdceniXA efi life tmm dieit 



tx elementu ed cojlitti ' ^m , nntnc>Uq. >- 'ifiinctctm fo - 
noru,v. infiutfonoritatiiat^ioKCfncm habeatfen- 
fum, ^ vt vmuerfurrif(.rat:.rconli '-tslaficnib recii- 
ttidinem toegit , atque reflextt in circulum ^ curn vnum in duos tiiuifijfet c ■.-'c-dos . duo^tcs 'npur:clii con- 
im^oSfrurfnmvmmtnj^epteorbesdihifit, ^tttnimn lattones ipfim ccelimotiones funt m>m* , ^M-y.n tpfa 

c rhoveiur 



Sf 



LIBRI I. ARISTOTELIS, 



3S 



(btpa,. Tuv M^ yoca TTBifiTfi-aiif ti ■s^^x.-mi.Sv voytszuv 



niv^cr^ .jrfSm fS^ 6tw,6v>Qi,XfJi^Xfyjr,tiM ^v- tnouetur. Tritnumigitar ttm^rtSeJlicitsttmtmam 
X^ p^^T^^^ ""•Hl* "^ y^ ^ Tsntvni ^Xtv «n tnagnttudinemfjfe. Kamanimamvniuer/t t/ilemi- 
^icM-riuj fivetf finXirv^ , ciiv •jnr iov a i^Kiii^^ pfevult ejfe qualuefiea^ijHt,mem(^inteU.e£iti4V0- 
vovi- i >^ ^oUv ytiitMr^rtUicviyevj]^ oiovyjim^^icn- catur ,»on qualis eslfenfitiua, necqualitefiea,qu» 
3tKYi. reumv ^ n Kinjms j ev KVK^ocpe^^si' o j vHi efi principium eupiindi , qmppe cum hnrum motus 
«{x«'i nwiy(riiyOi><rf:^x.'Anvo*itm' >i 3 ie>Jin«, wvoi>- vonfityVtpatetiConuerJio.lnteUeBMautem^vnu! efl 
^^ &a/7K JV Tuitpi^ni 'iv ,u(ioaJpt6fA$s, uyis ev)^ ^conttntiUi periKiieacintiUiSlio.lnteUeSitoijeroeji Texc^r. 
eii 'li (iiyiB^. ^o/t^ 9^ vSi g-m czwi^U , «»>' ipfiii* inttlh8uAconceptu(. Sedhi, nttntrum vnum 
aiT»< dfcip^i , r) i^ MS fcijt(%s 71 ffzwi^r ■sw? ^ ^^ hocfunt qnodaltud dtinceps poSi aliumeB, vtt nu- 
it^toy,trifc'i^6<^ av9T»ietM r^v f^Q^uv tuv twTtv^ meriu ,jednonvtimagnitudo. §luoctrcanecinteUe' 
fJiSeJtut ii, i T»;«(567K fiiyiS^^yri i^t» 'nyfi.lw,» £lt44 hoc pa^o continuut eR,fedautparnbu4penitti4 
e/[» >^tSti> f{^*v «V«ii. «^ euvi(^7Kjtyf4lw, vacat , autnonelivtmagnttuiio contiKUW. Atqus 
ttuTKi d\^ xTripot, /i^Xev us iS^TnTt Sii^Htnv, « oi fimagnitudofit ..quonampaHo quncumque fi4arum 
1^7« fciyt6®^ , Tn^^isocKti r, ^^7fi^K,ii vorini ti eouTi. inteU'get parttumfiue iUi. fint magnitud'nes ,fiuee- 
ipiM>£TDci H tC) »7nt^ ovh^fd/joy eiyKcwh B-iyi» ttam punBa.fi htc qttoquepartes apteUareoporteat? 
flTaiejwT /jtsQ^eav, TidSx.vKXi» KtvuiB-coi, '1 >cctf 'o\a)t Nafnfipuncio ,puncia vsrofunt irtfinita ■ nun'ff4u.m 
fciy't(i<^ fZi" i ^ *!' taiuyx.oulov>oKaz6i rtS 'dxr^ kv- pertrim(i^tt,vt patettSinmagnitudinejAbnuvelin- 
kXm Sipv'^ , 77? (ffv Ji Tv7s f^gol^ti S-i'|<? ; tv ^ ttwj fi/iities iu'em inteUiget. At videttir ^femsl inteUtge- Tcxf^». 
te^a^ti fi.SQ^<pi> clfctpet,Kctf tv xfispU fcs^.ra^; vJj^y re pf^fje. §}^odfi;Ht efj quattii parttum tc!ngere,quid 
xecjov'^ Ttv >Sv eiveci T6V kvkXo^ tjTtb*' vSfSfi yi Ki- oportet aut orbe virfart,aut omnino magnitudtnsm 
f*im, voTitni' KVKX>i'^^<t^i^e^.^ ctw y\ voKmi 'Z^ ipfumhabere? §luodfinectJfe efi ipfum intelligete t9- 
cpe^ Kui vSi cui et*) kvk>@-, » jj To-tocvTr! 'zss*<pcQ^ to ta>igeniem circulo , qiHS ef? ipf.i',um partium ta- 
»i))oii,ccf^ ^hiTtneiiai ^(7 -^ , ^a^ oii^<^ r, •zy&i- £itM? Prittrea^uonampaSlovelijinpartthilt parti~ 

hui,veiimparttbtlepartibihipfeinteUige:}Ne'eJfe efi 
atitem intcUeiium effe ctrcutum hmc. Intelle^m 
natncfj tnoim, inteUeciio ifi'.circuli vero,-'enuerfio Si 
igitur inieUeitio conusrfii)f,fi ,^ cirtuluA istnteUt' 
duiprofe^oerit , cuim talisconuerfio tnteUeBio eS. 
Al'quidpritereafemperinteU'get,oporiit emm ipfurtt 
m ye ■mc'Ktv iTT ei>p)(Ji)j' <Z3t3SXtAv.?!i«cvinxj cl^ ojh aliquid inteUigerefemper. §hii^pecum conuerfio fit 
Kitnv ^Kci^dc.pov , Aj^TrapniJcnv. r,'^ 'zfotfpe^ t^*- perennis atqjperpctua. At confiat inteUtBtonumre- 
>,iv iTir' c<)p^tvJ cwxi(^y.7irr\' ei d^o^n-fjLct zrcuiTii, rumearum, qut,caduntfuha:£iionem, tertninos ejfe 
•mm^iyfBpoi. 'in 'li acvrit.ztk^tpe^ 7m'%x.Kii; , SXtjai ac fi'tfs, or/tnes enim ttUcHis4tfunt gratta ContempU- 
■Tn^ocKti vowTo «.vTD. iTi ot Y^ vi vovmi loiKiv jjpt- tiud quoq^ ratiotiibus tdenitdem terminatJtur , (^. ro- 
f^ci^a^ Tivi , i^ eTnfKs^ fj^»,ev '-} x.tvr,cr^. tou ccOrlv tianum aliatn dtfinittonem, aliamdemtinfirattonem 
^t T^oTrev xccf av^oyi c- f^gs itXb.x fciv ^^"'e f.(^n^ eJfep.itet.DtmonJirjitipruisatetem ^expriacipiofunt 
^ovyt Tofc^ poiS)ov ,u.iSi,x. (iict4ov. ii y esjv i xivj; ^fintm -hahent quodammodo ratiocinationtm aui 
mstctJT^s ur) iaioCjTm^ cpvTi» Kivo7rti ew 'iTn-micv coclufionem.§lUodfinonterminatur,acfaltemnoad 
j »^ To fiifcixSctf Tu imff^-n, fcv ^uvifBjjov Xjts- principiumredeufst,ledmedtum extremumqjfemper 
?^v^KJccf ^ tAr^trin ^,ibx.T'ev , ej^ [ii^Tiov t&) jS fi^mentesreSafrrficifcuntur. At conuerfiorurfttf 
fi.n fip ffsI^T©^ ficif , >(gi.'}ufs^siM')f'Tt?,iyi(7-B-ci{, vtpatet,adprincipiuredit atq^refliclitur. Diffinttto~ 
n^ 7iryi,o7i ntJiJ^oKH oc^nhC^ H >^ rev kiikx» <Pi- nes etiamfinitifunt atc'jtermtnati,.PritereafifApit44 
eioS-ccf To» agacfli/ >! eWTj*. evTt yxp Ttji ipo^i^ eademionuerfiofiat,idemftp'»itoteU.gereoportebit, 

TrAttreaint^UeSiioquietimagii ^fiiit;4i,q»Jttnmo- 
imfimtlii fjje videtur. Eodem modo (^ ipfa etiam ra- 
tioemmtio. At qui neq^ beatum idifi,qu dnon efifa- Tcxt.^a. 
cile,kdviolentumomne,vt patet ,§^odfi motttt non 
fi.t ifJiiM fuhfianti&,p ^Htr naturstm {nne moidehttur. 
i.abortofum ef} itidcontunBiimeJfe cttm ■ 3-,ore.neqj 
a b^olui ab eop ojjc ^ i afuper max moi-ere fugten dum. 
^tttppe' nmTne.itis /it inieUiSutao ejf ium torpfiis.- 'Tp^f --, 
.qmmjijimodum i^ uictjotec ^ ccmplur<s ^l.trie con- 
^iiTav tS&4-\iv>^iozwi!cvT^in,^^ r^Ti^itittnv eis fentiunt.Caufap&iere.^ qi4aice'umc„nuertttur,n6n 

<ruf^ viJeturexd Bii 'Utsemcgere.Ncqyin m^nimn fult- 
fiantia canja tfi conuerfiotiu ,fed per aectdens hoc m»- 
^iomouetur, nscetiamcortm ,fedaa'macorperipotfUscaufatfit)Totionis. Atveron ci^qutadtciturita f^^f .,, 
tneliM ejfe: ^ t.imenoportebat ideo Deum animam tn crbsvtrfnri facet e -quiameliui tfiipjimoutri quarn 
fiarc, ^hocpafiomouert qHamalomodo. Verttm tntm cstm huiujmoui cdfidtratiomagis alijs a- commode- 
.iurfermonihus,camnuncomittatnus lUudautemahfurdumeuentrevidttur:t(itnhutcfentetitni,,qu4etiarn 
itom^lunbsti altts> ^iu dicJtntur deanima. Etmim cotungunt quidem attimam (um (or^ore,ponuati]^ ipfam 

in em 



vatoc , cfjncc tS Kvx>.ft) (ptpio^ , ci^ix,>(gLTZi aijft'oi- 
CrjngiiSTCo KiVHTcti' ^^'^ "^ auftift ojnov ,»1^^ ifi/V' 
yri f^aiTi^ov c^Anvta <y.,>i\oc tc*iv isd'' 'on /SeATJoc Aeyf 
TBCf' t^ Toty' iy^^' "To'' jiov ^Ja TviJTB kvkXu •Bro4- 
i7» tpipia-.^-ccf tii/J "^v^^^-Jiv , 071 p,iXT\ov uvr-^ 70 
Xfvi7r.^cci tJ fjS/jHV x.ivtia-B-cu oe ovTiJi ii u,^6>i. 
tTriio' 191' J) Tiit^vTi] mcfj^iii tTipu'/ >\dyj}v cIkh»- 
•n^ , '^tIuj fop oiCptAfOp To vuij , C/xfivo j ura- 
.trBv jvfchui^ci i^ TvjTc.j ru heyM , ^ tsT? •ejAe' 



j7 r>E ANIMA CAP. IV. j8 

sSji^ liuu '^vxtuu t «Siy tzgfaT^eoinevvfs ^JUjc w in «0 : ^ tmvtn nihil prorfui determmant., efuam ob 

sciiicc4>-, iCj TfUi t^vT^-V imf<o^T®^-Kuj rctJi^M» c»»fam-,i^ijucT?7vdefefehabsntcorpeTe,quodtamen ' 

tw THt!) au/xyKOAoy ^vM^' S^ riw -^ ns*itti**»v-, -n necejjartnm tjje^videtur. Namohproptn<juitatem, Tcxt, f\» 

fSifnmti, ri j -Tme^H^Kj tb fH^xuiiHTKi ri j X4»ei. th hoc qHidtm «guytllMiipatitw.f^ hoc rurftu mouetur, 

^K jt(/lt»iW«fA;i'57©«<«*-*''^<*'"<^! to;u«(R» ei ^ tUudaMteTnmoMetyCjuornmnrhtlfaae tjHtbufxnt tnter 

f^JyottTn'}^^^. iiyiy^Tniiv TfK-^v^K- «^h'^^- feietompetit. At lUt dteere <jUiciemifH<ile qutd (tt ipfa -t-™- 

feuS^tiffWfi$ T®-' , Kji!/ S77 'o^^heg^^innv, 6iTirsf ov antma emtuntur : Ueittfieptiuo vero corpore nthilpe- 

^iif^/je» H^ T»s ars^33e/<«»V/««f^»S)'»i*»''AI*'*»* nttU/S d cht^atijjiietermtnattpenndequaftfieripojpt, 

'^t/}(^!iju eii T9 Tv^\ cv^vs<d^ nifAcf, hiK^ yJ £»©'5?» j 'X// qu»,i is antrnafine vU» difcrimtne quodvii corftn 

iJ^o» iXi* « J(^ (^ fio^^lw. ^n*,qtf,7ift^n<ne)i h. Xiy^- tvgredtatur, vi l^i hagortcorum f^bulA dicunt : a-^t- 

fit, wVrtB^ « 71« <pei4>) Tuu TixflBnKluj eis <«/>8« cV- mctntii entm i uiujque . propnam^ectem haberefor- 

7vke!^. J\y4 yi Tit/i fj^ '^Z^^J^^'^ ^*^ «fyctvfiii , tnan cf^ vtdetur, Perinde igitur dtcttnt. at^fiqut^i» 

■iitM^ -^v^^Lu ttS mf^cfS** a.rtemfahrtlemfifiu.at tngredidicat Etentm ars qt*i~ 

aem in/irumeniis^amma 'Vtro corjpere vtaturyoptrtet, 

K E *. i^. CAPVT IV. 

KAf je^f ^ ■"? ^^^, TTK^^hTTxi t^^v^i, T^ $' autem c^ alta quddam opwio de animatradi- "i^eit. f4« 
Tpjtcy^ fSiJj 7nyi.oii;, »^*J^/«fit; <jV?«» tz,"!' Asjj- X-^ta,pro^a^iliiqf*idtm rf>rt flurtbiu , (^nuUa ea- 
fBJ,u» • y^eyts', h uTtz^ <Aj h^tw»? aiahyilic r.aj Tii? ov rum rifcrt^r , qut, de ipja dicu^tnY , retrobata tamen 
H^Diai ytvefOficti A»jj<?" ipf^svtew yoc^ Ttvx ocutLu {^ ht ce rationibuf , qut.incemmuritbft* fermonibut 
■•niS; >iiyisax >^ .}2> r{uix,ef^3vttut K^<nv tC azt/j%- fiunt Arir,amenim hnrmoni^m quandatufuitmt 
ffj» zjraciaWTJwv «>«/ ^TacTOjH^ nyK:7t3i «| ovccv- eff harmrntam nam^. empetatione effe compofiti»- 
-ntJv ^Tzt -^A Y, ft. a,s> ft^vtix, Xiy(^ Ttc,i4t Tu-i (^t^ch^ ntwcfj civtrarwrttm diiunt ^corpHi excotrants cS- 
TOir j)ff-»t«^«5 rlt/^ di ■>\/vxltJui&tTtfov TisT7k>y fivetj pofi urj: tjfe Verum en m harfnoniaquideraito quA- 
«jo» Tt. tTt^ TotciviH* dnci^ xifjfivtcii ■^v^r,H'S- dam eo'um efi, quA unt permi,>}a,V(letiam cfmf ofi- Te»t. ff. 
•n "^viciisat Tsrcmni fi^^iiiQ-' t»i; c^tt^v oifj^ij^n ot tio.AntmaautimntutrumiftrumfJJepettfiyVtpa- 
fjfj^^-^v '01.6' vy.»xj: ?>.iy^ df o ieur , $aA«? -jjyv «ra- tet- frAterea f armonianon elimcutre,antm4 autem 
f^^-n-uv o^iruv -hv^ ■>\jtjX^'- ^etviiiuTi=i)i ^' ctm idomnes maxime trtbuunt. Accemmodaitusautem -ftxt i6» 
^jn^h-ctf Ttif^BHii TK 'Tnicjti , tC^ Ttt uyi r-vj^n;^? harmomade ani ate.atc^omnino devtrtutihtis cor- 
i,if<.e let Tivi ^MXimv ,^ e<pct.f^Ce,y tnJV«>«35<- poru- qnam de animaelicipottfi , atq^man feji'jfi)nu 
fi-, 'riuu %pue iM> , «, S^i^o^jTJoAETravTF? x- g^^jTK'^ tdentfrofeQoifiqnfpamoferationuatqueaffBtts 
"p 'V i/.-'/^>/ , ci Tni 'ly^ifst xivjjtn t^ %<7jv tuju otuj- antmti, -n a'*qitarn harmovi.^m redttctre enttatur, 
^fffi cciUTV , cTnl^cciiirr.' azt^yp/ufCf^a) 77» , o.-^f^i.ijti)! acctnmodarenjzmq^periiiffti-ileeyc. PrAiereain duo ^ 
4»v>"'E 'mx.oa.h r^i^ <^r^Jisve'i ^TivT^v f4.iuiy- reiptctentes harmpntaditerecSfueuimtt^ ^'^proprttj- 
fBJ.<> /o')s>'. idXTi^M fjL gv ^'A-ipv. ^ ai <rtu>%<T7i firr,tquideearutnrjiagnttudir,iimcempfiji:cn m^quA 
■^v >f (TUiigctt^- s.t.if"v Xiei* dji^iTUi-(^' ■s-tXSec' n moTum h.fbeni ,pofitir})emve cum adi^cfi .: coniun- 
iS> arioB-ia^i -nSv f.ct^uv , fi ■7r7)^/'^i; 7iv!5>~ »v > ^ra? Si,vt nihtltttt.demgeniristntsrjeft lujttperetojjtnt. 
«lajjA cef7: ^n Toi' iSvtnw^^fft» eijtt.1 ,r,^roc^<Q^ Hmc autem Qirerum rationcm n,tjiarum. Atnetw 
Tixuv ,i i-iii.Tit(^-j; oftciui et i.Ts-nTv , ^ Te» Xf^v ^^ troprofciov. D-io icnfentanettmen rat-oni , harm»' 
fti^tuiei <tf rluu ^v^cluj 4 y^ re > etiurov's;^{ , e>^>. ij niam anttnam apreliaye. Neque fartium coTjiorti 
fti^i<; ■ran ^ix,f^Mv , >(ff,3-' lu/ atx.'-^, »^ fo6' Lj oi^v- , (omfefitto, fMciics tfi aUmoiumtnquifi'iorhs ccm~ 
mft,hy,<reTa.t iv mjisxi re-^v^i i?C^*> >'v "^^* "" *"" plurei namq„ecompofittonesfunt, vtpatet, ^ varitt 
f(gi, ir,iz^ ■srcMTK fti CM^ ^t)(^Hejv uifiiyfd/jotv. i Jt' T^ partium Cuiui 'gnnr, aut qiionA taiio tniclleclum, -rpxt ^S 
jK(|f«? Aay®- uiuovisc r(^->\jv^K' ATTcttryiTHi J^ oiAi aut ettam iei}fitiuum,aut aj ^etittuum,r$p.->fittonem * 

■JJ5 fa^T» ^ r^ 7!T>^' E,«7nli«Afir?. 'ixef^v i^ ajvri^y tjfeputareoportet ^i-miltter abfurdiiefi dtne^mifiiO' 
^ cv >ieyvT\ti^*irf ^.t€ci. TTtrifovHv^^oy^iinvri-^^v- niil quoq.e rationem ammam 'Jfe put re' non sntm 
y^i. >if^»,o*ire^ot 7tiazc'e^(vs^Tti7s [^iXiatt. SstiJ^ elett.tntorum mfttorationem h.4bit e.tndem incar- 
•jnrepovrtpiyix^^rv^isr/iiufirtocf^ii^iui^yi^p ii^T xi- ne O' cjfe,ct'erifque ccr-. oru arttbw.F<et tg'tttrvt . 
jjv" i^ «vtt; wjTffo^e Aej/C^Efli', »}9rag^T Aoj^vsTE- comflures habent anin.cis fer totumqtte corpU6 , fi' 
fovii rztiJTUfc ive^ei rtiot/jrtt^^iicin^oii.ei J\^'i^v'iTf partes quidemvniuerjn. crporis exetemcKtu eonfient -) 

f»»? "^v^ij T^|W«|r*<, 7j ^■mrtoifjf^ rzS aufK.Kivetf ptrm-ltts , ratio vero mtfiior/is harmonta fit ijt tn- 
titiaAiiinxjf^ Tnf nli «»««? ueojleti y^eits; it^i ^ quiunt , anirT,aque Idtttam qutfbtan. e^ ab Empe- -r^»-- ,.» 
TttTtti eijz^ f^Yi E>(5t5»v TWf f.e^ciiy^/vx.u/j fp^et, a UccLenontnturiafetei. ynamquamctue namquepar- 
ft*i 't^yri-^v^/y.i ^.cy^ t^i fci^^^ , ■n iflv e <P6h- ttum aitquarai tone diCtt ejjecoifeiiam. Vtru^.-m igi- 

^tTKi turratto ipja fit amma , an potttM fit aliqutda^rud 
snitna . {^ iffis memhris adueniat-j. trAterea vtrum cutuluu mtfinrtis fine vlio dtjcnmine cau/a fit 
■iffa cortco d'.a , stut eitiuque, ratiotor.fii itur ? Et hic vtrttm jit -pja anin.a an a .quid dtuerfum a raiio' 
ne. Hitc -giur taUs dubttaticnts habere vtdentur. Vi.rur'.fiantmiidiutr:un,kmifiio»eJit,v.>t.xi- 
mtis , urvna 'umratiom carnit (^ cAterarum etiam aritm^^iu parf-tim tcUttur .' InjUper fi non vn^ 
fHtfue ptitutm amtMnm kftkeAt t Jtntnjit ammn rMto Tntfiiot.u, q ic iti quo deitdcme icr m- 



Text. R*. 



S9 



LTBRI I. ARISTOTELIS 



40 



tieu/eliy Tt eivecf-ntaY^^Z^- "-"" xvkXu iz^(pk^t~ 

«©•«f , ){^jKit^f^-Ts;.<jfi , (91 t(cfil Klve^.v iMJiiw eUv xc 
t^S-ctf fSgii , ci « f?» , 7»7? di X<l/«eS-«/ 'JsTB iiii •<l'V- 
^s' tcJisUi'^ a^i^ehvTe KtvciiB-ctj li^Tv, Tiimv oujtIuj' 
^XeyuTtfev j "^srzpiia^i* «* Ttg «tcfef awT^Jj »« »c<v«- 
^^>)? , «i 7K TVtxSm ^cme>i.i-'pui' (pufd^ "jS t^ "4'"" 

;^J^{/ XvTT&iS-Ct^ , ^t^?"" >?»?/'«'' > ^»/3ftoS-«/' £71 '3 

ipy^^ieSctf >(^) cuS-etvi^ , ;iJaiy9«o^' tvujtk eS 
wct^TU , Ktvna^i Hvcij hnc^nv. ojt» ei))6et)i 7<i w» 
ttMTiai y.t\el^' % JV Oro V^i' tdwyctu^^y « ^^ f^ 
OB f^hi^ % XvTretA^, tj pi^aipeiv , sj ,^j«f,y«ftoS«/ 

X»»^a^^ «OT , (C 'ii(yt^/ KtVtltS^ THJTZ>)V' Tiet Kl- 

yttScif e<n> -Jsrs Tvi ''^v^i, oiev ^a/);<(^s«S5> >} ^«" 
Cetcddf, TiS tIuj x-oi^^cM a^ x<»«o^ , tv ei 2^1^.- 
veei$-cif,ii rti5%i,'i<izoi ^VtTt^ev Ti.TiSTmv'^ avti^ou' 
tit y-tifSjfiifgfm^pepiMiTivuvKtvcvfafiwv, tu ei kxtu. 
u^^oiucnv. ■sre'ix J\t ku^ Tmi tTtfoi i<n hey<^. td ot 
htyeiv o^yiZ^i^tu tUj ■i/vxlM.^e[AStev KU v eiTtg >i£j5< 
TiitJ-^l^vXMi vcpcMvav , ij oijyj^^wv* /BtXnevr^ iimi 
ftvi Xiy^v Tluftpvxitu i>yieiv,ii f.fOf.vJuveiV.tViO^veel- 
tBcu, dx^x ^vundfUTrsv tyj •^v^vi' THTcat fcviui; c* 
Q/Keivyi Tfii KtvYiinui evnji' uXb. ort fjcftf^^ic^et- 
vniiOTi^ciT' c^eivi}i'otov,V f/d^eue^iKni^^irt ftTZ^v 
A, i <4' ui»ft,v>i9ti u^' a^HHTii , tTn TUicui)%ii c<i- 
e-B-ffryiQjiets Ktvia^^i iif/^vui.e aivisi^ietKiv iy^tvt^, 

iSaiU Tli HOK , ^ » <p6eifSFB-Ut. f^^XtTU y> £<p3-« 

^IT w» isOT 7?{ ci TtS y>)!iei Ufiuvjiufftcji. vimi J( 
oiccrtp iyn tuv euirS->jT}ii^uv avftScuvei' ei <^ ?ict.<oet 
i <jr^i<r€vT))i eftficc '^iovhi , ^XiTrvt ul, uixTrif) xxt 
e vi^^' uss % y^pctf » TzS tIw ■^'V^Lij ■a-imv^jtvui 
7( , dx^' 04/ w, Kxjufs^ ov ftiStt^i (^ yetreti, xui 
ro veeiv tilij Kuf ro ^u^etv fise.^euvslc(4 , u^ts Ttvoi 
tm (pSetpofd/jis' eiv'^ ^ U7ru%i Isj' 'S »1 D^voei- 
c9-tX4 , xeti (ptXeiv , ij fitc-etv CSH '«57v c«iivov mtjy^, 
tilXt\ot Tis^l tQ 'cp^il®^ C/Keivo , 17 Q^.teive 'ixit ^« ^ 
TKTJf <pJ^tpo[ajjiS . evTt ftvvifji^vi^ei, ovTt (ptXei,is 'fi 
t^Hva Im etXb.UTSHS*"*', 'o^^srzXuXivit^iySs tmi 
S-HeTe^ov Z (S ctTruJis 'c^v. oti f3fl owj ctj;^oiot Tt 
Kiy^sSoet tIuv ■^vx.(m , ^uvifov &^ tvvtz,iv it ^' 
tXui fcri KtvtiTUS 1 eiiXov Ui jjo v^' ieu/lyii, voXv 
ii Tuviig^rifBifjUv uXcy^TK^Jg. , TJ> XiyHvee^tB-fioy ii- 
yetf tLo ■tpv^y.v kivoiuj6' 'ccuj%v.^jz!^o(.p^ y) uiroii 
««/[a/jjti^", ir^uTU fO^ -ru c/K tS Ktvs7(rB-ea ovftQu*- 
>«i^ i^uJliaJK t5 Xiy^vuvmv tt^iB-fJisV ■rruiyxp 
^v, vo)}<ruf /ucjvci^t. KivisfdfUjj , (c ijzri 7tv(^ , <c 
TTUi , utttpri (£ ci2^^<popcv gcruf j it J«g fSJ KlV))Ti- 
xij , ^ KnijTii, ^ci.(pipeiv ^il.^i-n ^ 'tjrii (pxnKf 
vtiBiitruv ^xftf/.riv 'iTrtTr^htv TrstiTv , <Ttyft)!v e^c 

^UftftK*' ^ cif TZ^V [A^VOtaaV KtVY,(j\i , ^-/.fAiteif 

'invreif' i yd <nytt)i, f^ijvoti tsj Ji<iiv f>^)sim ^ 
^'^|4<9« "^5 '^^'^'^■> ^^ ^*^ ^> ^'^ir.vi^ i'" tfl[ 
*(^i6fiS fJ-iv 'ictv d^iX^Ui '^i6ftov ii ftovctoot,Xci 
•jrilcti uX!;(^ api6[nSi "ru ^i ipvru , ^ Tuv i^uuv 
zro>^oc ^^.i^isp8/ju, ^7, ^ hxii Tr/V otuTitJJ^<^vp(;y,v 
'sXi" "^ ii^ei. ot^e^i e^ etiis^v ^i^cpipeiV, (.tovxS^etf 

^iytiv, 



pitur anima ? Ex hn igitur tjttA diStafunt, patet ant' 
mamnee harmo»iatneJfe pcfe , necorbeverfari , per Text.^ 
4^ccidens tarren ( vt diximus ) moueripoteH , ^fei- 
pfam mouere.Moueturnam^ corpu4,in quoeji.tnoue- Text,^i. 
turautem 'Vtpatetabanima,alioveromodofieritu- * 
quit,utipfitmoveaturmotuad[ocuaccomodato. At 
enim re^iu-s de hac ipfa qwfpta adtalia rejpicies du- 
bitabittpHtfibitque ipfam moueri. Dolere namq^ dici- 
muA anima,gaudere, confidere, timere,infuper irafci, 
fentire,ratiocinari,qu£quideomniamotu*ejfevtde- TexC 6t 
tur. §lMapropteripfamquijPtamexifitmabit moueri. 
Veru, tdnonecejfariiieh. Ndetfiq-tamaxime dolere 
velgaudere, velrattocinari tMotuffunt , vel potias 
tnoueri, tame tpfummoueri abantma tH . Irafcinam" 
que aut timere, eil hocmodo mouerieor. Rntiocinai* 
aute,aut taleforfitan efi,Aut etta altud. Atq. que.dd Ycxt ^4 
ifiorumfiunt , cHaliqua latione mouentur , qutdam 
cualtqua alterantur. ^tnam verofintilta,^ quo^ 
modofiant : alia ratio eH- Dtcere aute animam trajci 
velttmere '.fimile efi atq^fiquijpid anima texere di- 
cat, velidtficare. Nam meltui efifortajfe dicere, non 
animam,fed homine animamtfereri^veldifcere, vel 
rattocinart,td^ uon quia motui in tllafit-.fettqwa no- 
nunquaquidem vjq^ adtUnm,nonniiqudvero ab tUa, 
velutijenjus quideex hifc^, recordatio autiab lUi ad 
ecsmotusvelfiatti4, qutfunttnipforSjenfuii infiru- Text.^f. 
metit.lnteUeihis aute aduenire videtur f^ fubfidntia 
qui.ddejfe, ac no corrumpt. Ndab ea maxtme , qus. in 
JeneBuiefii cbfufratione,corrumperetur, nuncautcm 
ferindefit, atq^ tnfenjuit tnfiruwetis Etenimfifene» 
taltm accipere oculii,videretficut ^ iuuenU. '^ne 
fene£it€i 7. on efi,quia anima quicqudefi pajfafed quia 
id,in quoefi,ait-qu!dp.^jfi4meli,qusmadmodumin e- Ycxt iS 
brietattbus^morbicfieri fotet. Et ipfum igttur in- 
teUtgere ac contefl»r: marcefcit, quiaaliud quoddum 
inttu corrumpitur. Ipfam autempajfi<ins vacat.Ra- 
tioctnari vtro ^amare.aut odijfe nonjunt tUftu affe- 
^us,fedhtti^Jcequodh(fbetiUHd,-earat(onequaiUud 
habet. §>uaprDpter, ^ hoccorrupto, necrecordarur, 
neeamat.NS entm erdttUiu^tfedspfites iomttnii,qMd 
^uideperijt. IntelleSitii autem dtutnii quid efijortajfe, 
pajjionequevarat. Efi^e igitur impojjibtls mouert ani- 
mam :perJJicHU iam ex dStis euafit. §luodfi omntno 1 ext. 6j. 
non motucietur,patetnecdfetpfametucteri. Atqtti 
numerum animttm tffe dieerefe ipfum mottt^entem : 
multe longius quam ea , qutt d^cia funt , a ratione di- 
fiare videtur. Nam ijs , tjuididajferttnt , eaprimum 
imjcjjiotlia, quA emrrgunt exmotu , deindepro;ri<t 
quidam ex eo quia d^cunt tpfam numerumeffe, eue- 
nitmt §luo n.tmq^ modo vnitattm moueri mteUgere 
oportet, ^ aqt40,(^ quonampaBo, c.tm impartibiiis — 
(st , ^ nuli.tm hnheat dtffarentiam ? Sievim mctiva 
fitatq^ msijilii,diuerjam ejfe oportet. Pre.tcrea cum li- 
neamquidemQtio)icfuterficiemf^csredstdt-j.punBum 
autem line^m: vnttatu etiam motm eriit continuili- 
»ei. funSiii i.nir» V7itt sts tfi pofiitonehahes. Atq^rut- 
meruA anima , /« .'/.'• uif eff:i.pfiuonem^ hahet- Frs- 



tereafiquk a numero nume-H, velvnitatemabflsile- _ 
fit,aliusre!inqHtturnumertu.Arqutplants.multafj •^ ^^'■* *' 
Anim^. 1» viuunt diuifa, f^ eddem /tnimamjpecie videntur habere. Attjf nthtl rtfmt vtdebitur , vnitates 

dicantHr 



4X 



DE ANIMA CAP V.. 



4^ 



TH T<p«jgjitiv, ieti ^utrtti tiy/xal, fA3*«> ^i fa^*i to 
mn», ffttj7< cv xorJre^fc ict¥ciu/ , Ti j KivifSflov, 
2<r,l^ cv T^ f^yi^ei' i -^ :4^T)t fztyi^i 2lfS.<PifH* 
*i a-ft,ncfijr,Ti,TSTO (njft,(»cM*ei to M)(,Ji» ^ *^ OTfvt- 
cit Ao ttixyKUfo)! Hvtci ti to Ktntirttti ^ f^vctooti' 
^Jl'cvrz^^tiaiiiKiv«0/r.i^v;t^V, >^ t^TZ^^ifiS-cccS. 
Wfg t? T« xtteOyK^'^ xiv^fS/jof,^ il/vp^-^^UPi^ccroMt' 
teSvfnsio*. ^H^TTtiSi TniifAS^ccha. tumtJw «►«/; 

ftyfctis »^ f/snei^tVi TiicuiHri :^g.<pe^, t^IwJe 
eti;ei ft eiw ^aiy tnfetfet^ cVxB^frtJ^Ti f^ticih<i, n 

^YfttU, ci TdstUTtSiTtJTKfeJf /A£tXOti' >(«^|«gS) 

ytipotyvtyfcvf- *cj ni w kuXvm c-V TuaJjru 6ha^,H 
tvo i cCTnt^H^iuy yi « riTT^cl^^l^ir^, j^ omJto. 
«e'['«^ ci nS cKfcoL-n ^yfcetf htiv o o^piB-f^setiii 
'■l^vx^ii,^**^ <^^rttly cvT^truuxTt <nyftcit ci^tB-fA3i 

X "^V^r, , Siil^ 7J «' 7rcC*Ttt ••^V^lw i^^Htfl 7K ffWf^XTU; 

^yfcecj ^ M »7mn hx.^ariy eivuf f^ xTtifet : i-nii, 
9rm eiey rt ;^cJi^^<^ tw? Vf^? , »^ 'hmXvicQ-etf 
Tuvmffijliru» , ^^}t fc^ Si^tfeuvTui ccj ^cififnti etg 



Mcantur , an eorpufcula pMfua, Tttnm Jt punSm 

fi»nt ex Demccritt pilulk yTnodo maneat quAntitiu» 

erit in ifpsaliud qutdem qmd tneuet , altud autem 

quod mouetur ,fieu.t in magnitudine. ncn enim quia 

magnitudinedtfftrunt,autpnruitate,idquoidtdlunt 

eji,ac(idttifed quiafubeunt qtantitatem. ^uocirca 

necejfe eft aliquid ejfi , quod ipfas 'vnitates mouf 

bit: quodfi id, quod in animali mouet anima eJiXj[!ctX.yQ'' 

& id , quod in numero mouet : anima efi. §iuare 

antma non eft id , quodmouet atque mouetur ifedid, 

quodmouet duntaxat. At vero qmfieri potefi , 'vt 

hs.c vnitm fitf oportet enim ipfim ad ei,terai ali' 

quam dijferentiam ejfe,at vniei punBi , qutnatn 

pnttr pofittonem effe differentia potefi .' fi igitur 

vnitatespun^ave , qu»,fiintinccrpore , diuerfafunt 

abvnttatibii^ animA ,v.qae punclii : erunt ipfiivni- 

tatesineodemprpftHoloco. PunSium enimanimtt 

locum occupabtt pun^i corporis. jttqui quidobfta-) 

hit ac prohtbebit , vtfidttopunBafunt/fmulineoA 

demloco, <^ plurafint J.uobut ac infinita. §luorum Teit.jL 

«««»3 loctis indiuifibtlit efi, ^ ipfa indiutfibilia funt: 

Sin veroeapuntta , qtt*. funt incorporefint ipfenu- ' 



fnerttsanimi,velfinumerffs,quiexpun^it<onfiat,quifuntincorporefitipjaanima,curnonomniacorpora 
animam habentl nam in cmclu punHa ejfe videntur , g^ etiam infinita. Infuper qutfieripotefi , vtfeparen' 
fur, ac abfoluantur k corporibui ipfapunila^Siquidem linett non diuiduntur inpunMa. 



X E «>. E. 



C A P V T V. 



^^ tftQei^yti 3 }(ef.Jtltt^ «OTi^w > T^ f!^ rtwro 'X^^'^ autem , vti diximw tVtpartimidemijdi- Text.7ak 

}^muiX'i}4^ rrfii (Twx^ 71 >.iv%ft.tt\i cwriuj ri%1- jL^ cant , quodtUt, qut corptts quoddam fubttlium 



n rri J^ , wasnf A^.f.-.atc^T'^ xiyHtQ-ct^ tpitnv 
xija 7?« "^v^iii , i^e» r» cctottsv. enzs^ yt^ f?tv 
'■^"AJ'! ci ^tMTt ru MT%(yef.^a> mftXTt ' ctitty- 
.nsSev ov ruitCsu ave «?«/ avfCT^rct, « tmfi^ct ij 
V^/i'»' ""7«^ ct/pi^ftcjy Xi^ptnv , c* T^fii^Tiyft^ 
Wsyi!.iii,i ^yf/^i' t] ■^ctS a-cifia. ■yt'Ai'J' '^^''> fifOioict- 
(ftifutiUi ccpiS-fy^i f}jinrtt4,^ cc^.(^ Zrs rdv -ijsra/p- 
^iSincv c* T^ji 3-ufCiilt •nyfcciiv.avy.kctivet rt xitidc^ ro 
^aicv tssre vsj 'if.B-f^O, }(u%iizi^'c Aiffisy-firvy e- 
^XfJfj ciira x.tinv r. yH M^.^/pif (•; <r(pK40jx.i ?i.i'yeiV 
ftlK^g,,! f/{gi:iCf)ai fCByxXui- >} e?^6j; /jfCfoiOMi <fispe- 
fS^»( itfaptiriferJi y-j ctfVxyKoifen xivm ro^Uov, tvS 
Kivii^ x-inK,i 'tsis oii ozifCfafA^citni' »? rectvToKt- 
ViJOJ» >^«tp<5-,i<fci' TC-Jkn'. 71 cTVftCitfref, <£ titH dfrfffgt 
%ictvm. vy),/<^gv<.y <'g/i^f.Qv '^v^^.i d^tjcjj .■.%v%ih 
rc^firetf, «Xr.^, t £ri"-<;'i£ti;<;5. oij^.cj ^] et nsimyi' 
f/jc^iy ctc %'} Xcyn risTn itt vizcyyt y^ -m. tf^M "f^^v- 
jf^r.i^^yr.Siio ctf cfcy XcyttrfCd iCtf^^Q-riiy^i Vihveti, >.v- 
•7reti,r^tntx^.ct rctc.cjrtt' cjb-.z^ yzce^imJ}^ ,^^j^- 
^ap, *o f ftecvrA/i'^ pttJ^itv i^otord-j. i^icJr j r^i- 

3fn'i 7rv.gcf.aiiif0j.iJV )^^' iss e^.^ayrsti tiiv^vp^^y, 
' <•> \ ' = .. / p r. , r 

atftri M(i'Vrjic*jn:ravot,,n^>iinM'Tt, rti kimm iocjuto' 
' - »^ \ ^ <1 I ^N V j' I n 

ti ^crzjfiX re AiTrhutpis^rcv , ^ roxffKficCr ti'rii%y 

•j it i.tjv.^^ixe, ii -n^eci >jr;£/>« n >C -csrf^titiliucreig 



parttum unimam ejjs dtxerum , parttm proprium 
ipfo: comitetur abfnrdHm , corpttsab animaperinde 
Tnoueri, at^ Demccritu^ afferehat. Nam cum anima 
fitinomntcorporefeyiiisme, necejfs efl ineodem du» 
corpora ejfefianima .corfsu aliquod ejfe ponatur. Et 
horum tttam fententia ,qui animam numerum ejfe 
cenfent ,fitvt invnopsm&omultafintpunSiitj aut 
omne ccrpm habsnt animnm , finon nttmertK quif- 
^uamaliuf atq. dtuerfu^apttr.Bis ipfitp! corporisfu- 
perueniat.Fit ettajVt anim/il a numero pertnde mc- 
utatur , atqne Dtmocritttm diximus id ipfum 
mouirictnfere. §lnider)im tnterefi ,parutpiUdi- Text.7}> 
cantur, anvnitates magni , -vsl vmtates cmnino 
quA agitantur motu ? <ccroque nn.rrique modo neceffe 
efi ipjas ex eo moaere a>:smal,q:(ia ipfd motu cnntur. 
His tgiiur qui motitrt ac nnTreTum tn affinanda Texc.74* 
Antmaccntunxtrunt , hic diaafirnt abfurd.i, &a- 
lia huiufceinodi multa sueniunt :efienm imppjfbile 
nonfohtm diffnitionitn ar:tmA talem ejfcfe.i etiam 
acctdsns. ^odquidem par^-: , fi qtiis ex hac ra- 
ttone opcrationes , atque ajfiaus ammt, corahituv < 

aj/ig?!are jcogttatior.es . inquam ,Jenfus., voluptatfs, 
dolo^es, ^ citera ifitufmodi. JSTam, vtpnus dixt- Text.yf. 
musj neqtfev»ttctnAnexijfi'f:ctlepo(fumiis. Tr.i. 
busautfmtraditin moau, qutirus antiqui d:jf itunt 



Anmamj ducjtam reproh.taimus , i^ qua^habet -vtr^ique fententia duhttaticnes ecntrarutaifjqiie pene 
diximtis; (^ ea inquam , qtiA maximA mottuum ipj^m ejjeex eopcntt ^quia f: ipfam moutt , ^ e.i qt^A 
corpHS ipfam fubt .lijfimarum partium , aut magis quam cAtera incorporeum ejfi cerjfet. Refiat tgtiur ur- 
tiusmodusyiitquejefiieotta, quAiifainaJfenttx tkmentii confiare^ quam qmdetn demcc^s eonfidertmus 

c 3 oportet 



4$ 



LIBRI L ARISTOXELIS 



4^ 



^caj >\iymiro (i^rwv ^t^im eutTluj M»f. Mynn 
'7ji>^^y»iS-yirwi ri rwy^ovrm, ^ (Mjf^vyv^£^^*i, 
^«ty>(56(et' 3 (Tf^feee^fftVTT^* »tj i.otu/a.rti ru >•- 

eu « 7^^ i^v;;;^ tzc iTr^a.yf^rtc nyivn^.cvy, esj « 
UQyoi.rK.Srti, 7rr»»3»^'e*fgj6. ^;* o > ^e <#»«<» W- 
jg« 7o»^'S-^i' > rii c^ r-i-mv. r| <sJ» [Ofi etu> f5J» 

yicX. a.>isoe. ro a-LlnMy tim yi/ais/ei y isa^a-Jy.fftrwf 

inSv "^» riSv crwJiiW » ^ o-jfurvtu/ tp^timm, 

H jA;^' i7nyif(^ cii ^itfveigp^ufeiat, 

^v%*iJisiov. rotfi^ iiSy yj rov a*J]!iimv s^v , ^f*>i 
^ujr cif^wf- rxiOrp d\,»n u.otwct,n>y > isai^ oeii M- 
ytv-iiiyjeu^imfy.aiiv.eitvi^vtynry^-^^vxyi^i^^} 
Z euvjfa!7r(^, Ofjioierx, 3 r^ roKyx%» iC. ro fl^ uy^%*' 
fnv uurov ^ r^oTnv ^imro^v i.»~u>v.tTi ot , m>^ct- 
X<^<< ^-i-i^l-^a TTcf «CT©-- <mfia!fvti ^ rofS/j r«A2r, 
^J^7n<n)vJ,7n>i6v . z)^7ivetu\ Iwruv ;jL|ef,<cs3-«- 
fSt i(ff.TY:')o^^v,7n)-n^c)t e| a.Tr^A-ntv f $»/ >; •^v')^ \ 
tv,olX\ !ihiKe!^)(^t a ZTci4irTt'V nnuj ^^X'^^' "'f '*"' 
«azcr^vicnSv ,(^riimv fJiSfUv; 9r<J« «ttJj^tftiexftj 
i'77 >^ tiwr ^y^^vv li(gc<^.i-4 0^rtfinv fJtscVlf J-ff»? f»'"*'/ 
^iX.eio'- «c >5J^'?«flr««) e|*i' Ti/' '4'^^;^"^ oz4/j^^- 
ifcu; 'itfuj a,^ >^ 7rr><rtv , y" -ttsko» 6 is-.a^. li^ tcov- 
tecrvv c^ Tilf nSTPJtno 'P>i^i*)' ^inecv «k^ , <£ ^fl 
■jmcvf' rv'ic ^ Afyssj)' eie Trtfrz.iv rcwro: n yC %icuj- 
JS-' £ 7t£« ^u t'. C«^ v »< l'r.7nvh i.ro <Peuctf fA, Imt. - 
5i?ft*«fTo 'ofxstevvai To'of4s'i!i- ei^cBtt*cCJ<,ei re 
«fjiur.v Ti<ief4sili i ^voJtniHv -nS cysiitilci 'cf^f-V- r» 
j^ c(',cB-att^7TZ>'^Ht T, ^ xivti^njUinv offc-ieui 
2i('. ri vof7- rtK, ^fcWftf ■jrtXt.cU ^ ^^e„'<*i xttj 
^Vo/iff'.ecc 'f^v ti r «/ ^4* KP'?^'©? EjWrrf^xA»!?, 
«$ roic nfitf^nnaii ^iy_etcii £;(^r« yvwg/tOTJw >^ 
/j5f.l< Tof/HQ^e^^M^/TO^t-i^Tfl ' tuj >yiX,%''' eirec y> f^- 
fjvCM' Tii<« ijv ^ciovaTAfjt^tnv, t-BJA»? J^? «('"' '=5^> 
tiipy, iP^<- ' is^vciccjcQ-cttiai^hKei' ^Vejs^e Tftjy 
e fj.ni>>v )(Cf.i rtt eaf^ey,y.i>. i'* «'[' fjfarij tJ> ^^t""" 
pyvcioc 'W tot- y, avJjienc, Xjzs-cto^et. yiefJtnrKj fOf- yi 
i' V»(5(5? .TwXiiK^^ayvoJiffj^^jroM^TK <j^7K«-My trv/A- 
€ct^v{ h Efi7nhy.>'(7y(tC)CJ<ppo>,i^rcv «.«('^; ^.ov 
«3»05 «^ T^(/ie'**'fi'« J^*'e^«7 0>«»(S5"&-'3 5'';,^ 
•w-/.'7K ci< ■areiyln.iv yi i)(^5Si'. oAw« 3 i^ Trv ctfncw 
.^v-iVa»^ iJ/t/^uZt*. e^^TK^ovTOitT^^ sr»i« r.^ixt^ov 
^c«?B<;tie<8 ei'05,i)cic'i37v^o>w»',iBroM/'ro>'«*««/KotJ'oi' 



^portet. Jt^ patet eb hcc ex tlementit mimMcmfia Tcxt.?^ . 
rc fucfaam "tx-ffe, vtfentia t ea^uitfunt , ^ r^ rM»3 
'VTfArr.quii W/j^ < c^nofcat. Al hanc Imtentmm mtH- 
tapfcfiSiocomttanitirHhfHrela.afquteorHTrquam' 
flurimaytjuijiert nequetmt. jijfcrunt en •.tnfimik co. 
gnofctre fimiie , qtiufi aninnu res ipfin tjje ponentes. 
Verum non etementa (uatjclnm, rjt paletifed prdter- 
eamu/ta (untetiam p.lta.cjutnpottm vnfinitafortaf- 
fe numero^ ejut confi^nt ex nfis , ae componuntMr.Sil Xext.77 
igitur eacognojcere lenttrie^mtmami exqutitasl 
lorum vnumquoci^tie comporntur , at toium tpfutn 
compofitum, tjuo cognojcet qutfo, velfentttt 'vt cjutd 
JitDeua, 'vel homo , velos., velcaro, ^ cAter*' 
rum compcfifrutn vnumquoctque fimtlitery non e- 
ntmvnumquoi^qut tfiorum efi tpfa elimenta,quoHit 
fefehahentia medo fine vUo dtfcrtmine ,/edex t\fis 
vnti.*r3quodque conficttur tattene quadam com\.cfi- 
tioneve , quemaiimodum &> Empgdoelesosex tle- 
meniii coriftarecenfet D c: emm: 

Coepcrat antefluasteliusiuftiflima vafis, 

Aerisacfontispaites,Vulcanus&ipfe 

Quatuorexo6toaciiunxit:quci5candi<lama= 

VistoEcandaquenatuiieconfeceratofla. 
Kil igitur tUmenta profunt , fifint in anima , mfirn^ 
tifnes ettcm nfihti^ cumprfitio. F; umquodquee^ 
fiim ccgnrl-eifimile , os auttm aut k mmtm T»on co- 
gncfcetpr fctto.nifiipfaetiamir.fint Hocautemnou 
opuiiftvnumeorumeffedictre , quefieriraqueunt» 
§biu nimamh getvi.quamfilapk,v<lhomo, vele- 
quuf. mfii m anma.^ brnij finnlitf (^ non honum, 
^ i-ett,.!etii taet tidtm reitts, rdur> <■■ cum td,quod Yext 7* 
efi,multtplieittr dtttflfat ( quodaam tntmfubftan- 
tiam: quoddam quantitattm , aut qu^litAtem,attt 
aliqueualtud enumtratorum tam^rAtiicarrentorum 
fi^nfiiai ) vtrum exvmutrfis , an non tx 1 ntuerfis 
antma conftet ? At non vdtn.ur cornunia omniutfji 
tUmtntiJ.Ex hifce ne igttur folis coKfiat,que,(HbJian- 
t.arum une tlcmenta? Ai quonam pacio cetevorum 
e :arr'V>iumquodqjCO^ricifi!\Andt(en<vntuicutUtff 
gentrkf!em<.ntaa:qjpro'f.r a prtmtpta e(}t, exquiLns 
ar .maicnftai^Eric .gittripja (^quanttiOi, (^qua- 
li ii^,(^(' tftantia. Atfi rtnecjutt, vt e.x quanttt»' 
iii tl mtnttifulfianttafit,nonquantitaji. Eostgttur^ 
qu itnj tnt anim^ m tx vntuerfis cc'„fiare,h»c (^- hu- 
tuuemodtalaccmitantur. Ahfuraumefiettam,fi- rj, 
r> li qutotm afiwtltnonpati dttere:fimtieveroftnti- ' . 

• i (jt' 1 e,pn/ihqj ogno(certfirn!lepuiare,atqjafttrer». 
Di:>n,~tjenttrtpattquoadamtffe, mouerique ponere^ 
^ tnttUigertfimii te> (^ cogno,cere. Atqui mul M 
tiuittuticr.tsa- d fiicutttstts Bmpedoclis haberejetf' 
ttntiam{co^poreu tnquam e/ementi* ^fibifimtlihtU 



ccgnofci resfingultu) teftatur td,quod exptrtentia l»- 
tepatet. Ta*tium efim anmaltum corporum tk. qtes,(untfimplictter teuA.vt ojfa, nertti,piunihsl(entire 
^idtntur. ^teart nequefimtliafibi: Ateport- battamen.Pr^ttereacuiqueirtnnpiorummatorignoratiofusTcxt.t^^' 
ctgnitto iner tnim rum. Vnuwquodque tnm lOgnofttt vnum , multaautem t^norabit. Cnura nan.que 
omnta. Fit Ptiam Empedocltc tadem lentenfa , vt Deur fit amtntiffmtti ; quipie cumtpftfolttivnumtU- 
I mtntorum ncn comprehmdat , t^jam dtfterdiam inquam: fnortaltn vero cunBa cognofcat , cum < x vntuer 
\jiifingulaconftent. Prtterta dicat oportet omnmo , quamohcaufan non hahent antmam omnia . tumo- Text.8l_, 
'\g»ne fufid tft i autfit elm(titum,Aht ex eltmentevno , vel(lttrilmt}Velommhm(«nftet. Heftftt ifttr.tm 



4f 



DE ANIMA CAP Y. 



44 



it»1«niX ji mii in^ i-.eTrvtniixuTu vXti y^toiKt ntuerftcjogKifcere.DubitSbit etiam noniniuriaqtuf- '•^ '■*'''• 
Ba<fB<^«<«. KVQAilntcn* n^ cMH/oToirwip(*''!>n ftam,qiiidvj*>nidJi:,quodipfti(otinet,at(jjTjnit:elt- 

>, ^ - > « ~ r ~j..„v2,',_„ j>/ mentaniztn^materittjimdtafunt. At^pTtJl.ibiiif' 

Itmumid (ffe\^tet , quodconttnet, quidqutdidtM' 
demjit. At neque eft qiitcquam prtijijtbdtt*! animat 
quoaquidem domimtur , 'vcmagii ttiam tnteUtSlu, 
Ahixtme enim rationi conforttitn ejl, hunc omnta prx.- 
ctjVjfe.^prAjianttJfimMriomn^UtO^astttirci dominU 
ejfe. iiltatnemelementaea qutfunt , pr&cedere cen- 
Jent. At entm ntmo prorjui de omni ar,imadixit,nec Xqxi,^}. 
etrum qut cenfent ipfam tx ekmeyitis ide» conjiare, 
quiafentit lognofcitqj ea qtutfunt , nec etiam eorumy 
qui zn^xtmemotiuum tpfam ^fferunteffe^ Non enim 
omnia. mouentur, quifentiunt. Sunt enim ammnUa 
iionnull.1, qatno/imcninturtcco., ^tamenhocjoio 
motu xnima vtdtlur ammAlagn^re. bimiltter 0* 
eorumqwtanijertficiuum) quam inteUeBtHum exe- 
lementis ■'onficmnt,nemo Aiiim.im omntm complsHi- 
tur. Vtutn hame^jVsdcnlurplanti,^texpertesJuttt 
tamen ^ Iztimu o^fenji*^. Antmalium quoq^com- 
■plHtajunt^quAminterationcq^vaciint. ^odJiquU Xext.84» 
(^ h&c tUis i onc(fferitft7iteileiiumgjpartee(fspofiierit 
a^im£, ^ i:ien'iden} fenjinuum , mctjjlc aeanmi a- 
nima , ncq^ ie vlla tvt} dt. (reviJebuntur. Ln lioc eo • 
dem errore videtur ejfe , gf« eajeatentia , qns. carmi- 
nihtuOrphici* fertur : dnitemm Orphetti animam 
ferri ventis,& ex toto mgredirejpiratione. id autem 
nequit ipjis accidere plantii , neq^ qutbujdam itidem 
(tnimalium , qtiipte cum haudvniutrja rej^irent. 
§luod qmdem eoipr&terqt , quiita de anima cenjue- 
re. AtveroJiconficereanimamextUmelisoporteat, Text.Si". 
non ex ^niu^fjis continuo conficienda effe v:detHr. 
Altt-fdaamOjpArs contrartttatis , fujficier,stftjs-i- 
pjam opptjitumq, dtfcerntretreEio enim > ^ ipfum re- 
ciHm,vtpatet,(;^obltquilcognoJcimttf;regulanamqj 
iudex eft vtnujqueiat obliquum necfut plane,nec rt- 
Hi. Sunt ^ qui tn toto vniuerfofermiftam ipfamiyD- 
quiunteffe. ^^oarcaforfitan ^ Tales omniapie- Xe:2t t^f^ 
na desrum^Jfs putauit. Hoc autedubitattones habet 
nonnullas.§luam enim cb caujam antmain atrs qui- 
dem vel*gne fimeji,nenfacit animal,inmiftit mtem 
f^cit: prsijertitn cum in illis videatur eJfepr£,ftantior? 
Slutret etianf^qujpiam , quam ob caufam nnima ea, 
qu£ eft in aere,priftatbtlior eft,ac immortalior ea,qui 
in.inimalibtisineft. Vtrobiq^autememergit quodda 
abjurdum , ^rattonisegredtensmetoi: namignem 
aut atrem ammal ejfe dicere , rationu egredttur fi 
nes , (^ ajferer£ , f-ufu^jtr-tmA lia non tjfe , fi tn[it in 
tpfis anima -y 'nirabftrdnm eft fA.rf . Widenturau- 
ii./i.^'eopu'ajJtnhis antmam pjT^, quiatotum^^ 
partes ei»:dem funtfpcaei. ^ .-e nectjf^ eft ipfos (^_ Test.SS. 
animam ^ p.t-tcs etu(Jtm.Jfed ere fpeciet, ft ani- 
malia ex eo fiur.t an<manita , qma in ipfis mlKfua 
pars conttnentk recipitur. ^snci fi.ur qutJem.dfcerptus etufdem tft fpecet , amtna autem eft Jtftmi. 
Itumparttum: pafet aliam ipfispartem imjfe , aii^ctn. noninejfe. Necffe/i fgituripjam aut fi.mM.'.m ejfe 
parttum , aut mn m qmcu^que totiu4 imjje parte. Paitt igitur ex diBi^ , neque cognitionem ex eo 
tompetere antmt. , qui* conftet cx elementU , neq^ recie vereqj dict motum eidem inefje. At qucniofn co- Text 8p . 
jnjcere , Jenttre , Oftnari, in/uper cupere , deliber^re, ^ omnim appetitwnes ipfiiti animA Jimt,moti*t 
'ittam aoimalum Locoabammafit , &injMpernccrstiOifiatw atque detretio > qu&ret vttqiie qtnfpiam. 

iVtrum 



»B7»f«''Tif?'3"Y''';y5"'"^ " iciietriov Kj Xi^v, aov- 
»x-nnl^MtXTt»Tfpor d[ 'iti , TiJ c^y ^^Xoy^Ttc-rtn 
«vS H'tu rti-nt «s^^eywTiv >^ kvs/o" kJ i>v<r,i. 

' \ K\ - ' P ~ 1' 7 ' \ 

•ncot'TVi)Cfitf.iP*n 7ri,'a7KT<wv avnv ettaf. zrcui-m ^ 
.^ai^i^J, ro yvoooJiif^iv >^ oj^cu/ii^ -riw-^^Z^ '« 
5»77v. c^ T^vjoix.f^''"' >'t'y?v'r((»UTla> , i^ei r'o KivTj. 
■aKUTitrtv, K 'OQ.t cCTTtcT^s A€35t/«yu;^t)«. etxE yi 
^o^S-tMiitBfjci trcdru xtf>i-ni(ai\^cCjHrsii ^ fi-«/ 
7<;a ugvmpi rurtuiiv ^gtmTiTrav. Kc^rzi^oy.et y. 
'muriui fJiS^fhurui Kivr,<ni)y KJveiv ij "y'^^ ra C J<i''. 
'«(.'^iui 3 «^ «*^' 'Tov veu (£ 70 c^trjynif^v oa Tiij TjI- 
■^HuvmiSn' tpaiiirTti Y:>rii,re ^vm ^it/J, jj^wiTT- 
-y«v7K (pc^'-,. kVl «fV^-.jJcftii^^c rav lfi,u-' 7ro>S\'X2il^ 
yciAV oTsx i'A''. ^^t ^; $ TZf/JTii. Tra.oM^^yia^! , f^ 
■3-eti1 ro* »«av fiip®- u nji4/v^s , (3^.^(4»? j ^ riet^- 
.S'n^<Hs*',^^ t**^^'' ^i^^iti HS^^h^fs ■zsis^ ''r»'^'- V" 
•5^; ) *^f »^>J? ) «i^ ( 'dh^ (.111x4. rSf 3 7n'rroy'^. £ « ai 
"^i'? O^piy^ii; n(,i>i.iSjjOflan; 'tTittn Xiy®-'' tpnoiyica 
'riw-^tX,'^-"^'''* ^^ <>^ise-'iaiisfit,f, taiccm/io-iTa'' tpip- 
fBfilw •JsD ruj ciAJ:i.tuv ^x *''''' ■"* "^ '^ii (pvro]<; tscT- 
78 <nJi4.Qctj'jeti, Hi^l reiii ^aan/ civioic, eta^ y.yi '7fbu>nc 
tuisfmtiKn.TcCTa-oi 'AiXvtJt rtsi KTUiissr^^^V^c^. 
ei^iti TicjtJ ^'jX^jj 'ytcroiv^iXeiuvTrstHt s^s» A7 
i^<i,trcMru)viy.ci*ov qS JnTtfev f.iip(^Tifi avcurni- 
•€tu)i , tecurvrtxs/iveiV, (^ 7« eM/TJxSi^stjuo» (c ^«tu 
.^'^i ^ cuuTo y^rl )(if,i.e,'BnjMv ^vutjv.ojfjijj. XQir^i ^ 
Mtt.(PeTv xetA/civ.rh j Hctf^^sruXev evS-' tMiredir^^o 
.^9^(^. <c e*Tti) oAati^E 71«? ccVTictj f.ctui^3-ctj cpci- 
■etv,'e^viim<i ^ @y,X7ii ai^,^} ircu.rei tJk^^ifriJtuv et- 
*«/. T6(Jrej jv</ rfiotj;'i^gJictj;t^A-nvxfJ^jyii.p/ii- 

I , ,, ,\ , n >7 ,. \, ~ 

■•ncuj cv rzi xtg/t ,ricjvru rcv^ sctzb Jj vf ;yi > Sf '^nm 
.(^MeV ov^ ro7i f.cixro7i,t^ tkjvtu fiiXrwv <^ nsroi^ 
■tivcti hi($usK', e-n<^^Ti<^s ^i MiTii, ;^;^^' 7jy««/- 

TK** 55 C* rU f.Ci^H ■>J/f *^,7375 C* "^rs ^0)0t<i fiiXnaiV 'iSi 

X tCj^ctAJaruTS^, avu'iu.j'et'2 ccct^eTtp&iiHTeTtvj (c 
ffm^Xo^v ^.yxp re Xfy(:' ^£ov Ta ■rr.to, ^ Tofttt^cj, 
Twv ■mc^Xoyjirtpciiv i<n ^ fcr, Xiy^v ^2oi,-!\/V)fi<, c-Vs 
#»)?.«T0773v. •iJsnXct'^efv^-fioinff'TiTiuJ'^V)(,ljj nvetf 
C*T»Ta<f j onreoXev rci; fjts^oe;cfj($etdli.<JCi »„• 
*!J.yy.c>Je7 eeorafg^kiyjv >^ -/{uj ■^v^lc/j ofjj^ethire^i 
^e^«<5«'«/ . e<7ZiF2>OTA;<^f7"7j JS^ roS -TSsAi^v- 
-T®^ C* ro7i QfAioii 'iu-^v^ (j0iic yifiTecf «*'['o ^ 
«l^ li^tjjrut^^^f^yOfAsei^i ^'^e^v^ cc«of4^i3f^s- 
^yiS,ro cO^u nauriji l}ercip^ei , ■e(iocyKeCj-'V ^j ccjurlutj r. 
tffStOfiipiiehctj,yi U.-JI ^VTtzti^: (^oruisjfjfssjia) rS 
Trajiimi. <f,a*e:oi it <iJ,i rcJv ■■\y,i^fjav, e^iovrt royt- 
J<»(7?ttiV\ssr*:^ ■^v^Ti 2^ ro ix rvt^j'.}^iiiiv eitct^, 
.«■UTf Tfl x<»£?«j^ oui -dijj t(g.XS<i., ij^ d.>.-fff2i X^.-yi -ru^, 

iMm j "S ^«'•^■ffTt^^ ■^•^;>^« «?*. "i % ccf^ LiS*if rt, 

.iCjh^<x.^eiv ia ^Toi7n%jc(.^v, ^^^XdCi^ ^'o\o)i 

i-fi^Hi. 



47 



LIB. I. ARIST. D£ ANIMA CAP. V. 



vtrum herum 'vnumqun^^ t«ti animt campetat, 

(^ttosititelltgamtM ^ fentarfita , c^ meueantttrt 
cUererttmquevnufnqHoiqus xgimui, p^tiamur^ 
totatan alt/s alta partibtts ? Ipf^^m jr&cereavittere, 
vtrum in horum aiique vno, an in plurilta, an in tf - 
vmibiM conftfhnt , an fit eittt alia qu&dam etiam 
eaufa. Atque funt,qut dicuntipfam ejfsparttbilem, ^^^' 
rtcfqifaliaeiui parte inteU.:gere,aUa cupere cenfent. 
^ttdigituripfam continet anima ■> fipartibtliifil! 
non corpu/Sy quippecum contr!'. potitts 'videatur cer. 
fttxanimacontturre. ^luaprcpterz^egrejfa, diffol- 'X^xi 
uiturcorpni.ettqueputrefcit. Si igitutaliquitialiud 
ipfam coniineattZinamquefaciar, illud ertt potijft- 
tnumanima. At «portebitde :Uo etiam quttrerei 
Vtrum 'vnum an multarumfit partium f Atquefi 
fit vnum,cur g^ animam contintto non dicimui V^ 
num ejfe} Sinpartibile, rurjin ratio qu&ret quidnam 
fit iUud . quodiUudetiam continet: atque hocpaHo 
fiet tn infinitum abitio. Dubitabit etiam quifpiam 
departibtu eittt , quam vnaqua,que potentiam in 
corpore habeat, Namfianima tota totum conttneat Text. 
cor pti4, eportet (^ vnamquamque etiam partem a- 
liquampartem corporis continere. Idautem tjfe non 
pojfevidetur, quamenimparttum corporit inteUe- 
Hu* , aut quo conttnebit pa£lo:fingere quoque t'ijfi- 
ciUimum efl. Videmtts autem ^ plantm diuiftu vi Tcxt 
uere , ^ animaltum infeBorum nonnuUa,vtpotea' 
nimam, etfi non numero,tamen Jpecie eandemha- 
bentia. Itaquepartium vtraque (^ fenfum habet, 
i^^peraliquodtemptti locomouetur. Necabfurdum Text 
efijfinonperdurant. Infirumenta namqj non habet, 
vt natftram conferuent : Jid nihtlomtntts omnes in 
vtraquepartium infunt animt partes. Atque ani- 
tnApartes eadefnfubjpecie ccUocantu*: (^etiam tO' 
ta : iUtt quidem , quta nonfeparabtlesfwit, tota au- 
temanima, quia indiuifibilis efl. Videturautem 6* *<i principium quod intfi in plantit , animaqutdam 
ejfe. HtLcenimfolacommunueft&plantis (^animattbus. Atjtse hu fuidmafentiendtprincipiofepa- Text. 
faUfitfintMttm ipfa mhilefi^rorfm ^uodhabeatfnfttm. 



vai "^vy^^Vifti ^^ xv^tiaifTt, ^aiicfiri,!^ tp^im, a»- 
lffc»<>M TK^^vx^ "riruD^fngi-^ii vzs-xf^, & Trtca-ii, 

fJ^Tt «^ ymjf^ofdfi , ^f4S&*'*? tTfpati mgje. £ 'S ^^ 
'^Triitpoii (M TinTHTW tsiK £►!*»» >^c#«As*fl«>'.'}'^ 
ev 7rKW% *i Kj cc^oTt etfTteif. Xiysmil tih^ ftiQ/nrttu 
dvTlw Hvei4 ,iCj»^u'fA >6fiv,a,y3Mftil7n^ft.iiii. Tig* 

^ }tT» (mfi^.hitii ^ Tiiytivnav fi^^o» i -^vxii t« 
ffHfiSi OTwixf**' £|«a3-»«>5 H>s4^>^^iTxi ti^oiiin- 
fitj.^HOfTfpevTi fnlcui civTiu/7nia, <Mei»af(^?^if» 
mtivii-^vxi' ^iai ^Tnihtv xxiciive ^riiuv ,7n>Tt- 
foi'h, ^TniXvftfpii. Ap '^iv, 2^g.ti cx» t^'^'; >^ 
flyu -^vx^'f» ^i>t*1, « JiWSe^f»" TtZtf^i» « /aV®^ C''* 
•j^cri , 7» To ewji^v cnilvo »^ 8w ^ <zs&»cnv fTn ro 
''tttrlfe», iatfr.cii d( ouiTii K) «JsfeJ rSr f^sei'^" m/t^?, 
•n»et ^iwatfci»'i^ fyji.^» c* t^ ov/xctTt' « ^ «A»} « 
"^vxv TretvTo trcSfc» cnwi^ , tia^aij^ ^ t^» f^&toi» 
ff(^^» mwtp^i 2t TtSmoftstT©^. tStv j £«"'«>' «^«'- 
teiTU mlof ^ fJtse/"" > *> ^'^* « ""^ ffzwi^e*, ^Xe- 
m» t^ i^*<m\, (pu!fviTZii ^£ >^ 7K tpvTuIi^ifif^h 
£lw, t^ 'Ti^» ^MUo tviot Tu» c^tiftuy, » J tLu xvtIu/ 
f^»TU ^vxlw TtSn^i.ei fi fti "ifiB-ft^. fH^Ttfo» yS» 
T^v^eiAive^^oS-w^n/f^tf/ j »9 »i'f<TZiiii^Ti7n»im' 
tl»»>^e»e»' «' ^ff*v ^g.Tf>^Sin», i^h »Txi7TV»'ofya- 
»tt^ <SVKfp(tv<av, ufZffw^et» rlw cpixn»' d»,.' «ot» 
■^T?(»c*£>(jtTfga) T^v fAS^w» cirrMiT» cvvtxw^^'^ 



$0, 



91. 




9Z. 



91- 



94^ 



eil<Q-»>n» 3 «^f» cMi<^ TtwTm fp^. 



9;« 




SECYNDVM LIBRyM 

A R I S T O.T E L I S 

DE ANIMA. 

P R O OE M r r M. 

ROFLIGATIS fuferiere lihro -vcterum Philofiphormt de A- 
mmafementtis ; aggredttur um ad expltcnndum qutd ipfe ea de re 
Jenttat. Idquodparttminhocltbro.parttmin tertio accuratepr^. 
'-—-^^ fat. Diptbmturmtem hic Itber in quatuorpartes. Prima difTe 
ntdemtm^natura, deque eimeifntt,.capitthu,prtmo &fecundo. Alteraca 
ptte tertto , de Commtmt &prtmaria f,c.Uatum anim^partiiione. Tertia de 
Vegetatnctsamm^,;trth.'. & r.ncH.mhus ^rapite quarto. Fltima^de Potentits 
&funaiombm amm^c .^ ■. . , van!or.;H:-,dextremton. 




API2TOTr 

T O B. 
1CE<D. A. 

C^ TKTOV. £5? h i p: VX», luJjoCfJCi^- ri h Js @-,(M/7t- 

T./-...^.,^ , ^«.^.;« ^t contempl^io. c M..,^«,^«rLi;..^ Je.t^M^^.J^^T -""' '" 



' JT£LIS 

^- i^ • ANIMA, 

LIBER II. 
Capvt I, .- 
^f^ ^^"^''''l^r-^^^nisiiorihm de mi- Text.n 
^^liS^»4 ^'*P"'' °P''^'^ ' ^^^ emtamur -velut - 
Pt, & qu^namfit et communU maxxz',c taU'^ a 

altqmd, arudformum e^JPecieml q-,a ^u:d.m 
t^n^hoc ah,uu dicnur., e> te.-ym u! r. .ol^- ,jiu 
conp^t,atq,,omyonuur. ZiU:.tcn.m^er,^L.- 
dem totentia.forma-vero a£iui ,at,^.urfetu 



D 



CAPITIS TlilMl EXPLANATIO. 



. - " * *^ -* A, .« j i ,^. 

IcimuiitaqMcj ] Quoniam ad inuenicndam cuiufquc rei definfMo^ 1 • 
^ orres m partes fuas diftnbuere , vr exi,b. .. pofter^ol La y " ^ ca^ f^^^T ^^"'^" 
caturus Anftoteles quidnam anuua fic , duuilones quafdam prLi^nt^n i"" ' ''^'^'- BM mis 
tamexpnnut, quammnuit, eftentism fubftantiam j &mea o,,^/,. •' ' ^"^^ «on " * 

t«r,qu*Hb,.. Mctaph.cap.7. Tufius cxphcatur. Secunda ^^^^^^^^^1^;^^!;;;:^ 

d 



^i ^x 



yt IN II. LIB. ARIST. DE ANIMA. ^2 

Diwpofiihjtan- g^^y hiscompofitum,quxetiamtraditurlib.7 Metaph.cap.j.io.T^.aliifqueinlocis. Monctvero 
"^*- _ materiamfecundumrenoneflehocaliquid, ideft, vtexplicatAlbertusj non cflequirfpcrfedumj 

Mater$anoneft nequeremadcertamfpeciem vocare, cumfitpurapotentia& exfdd quemlibet adtum indifcri- 
hoealiquid. rainatimfehabeat.Formamvero,cumfitad:us&enteiechia,haberevimconftituendihocaHquJ^. 

Vn<lefitvtresafuisformisfpeciem,&nomen, &perfedlionisgradusacdiftin<^ionemaccipere di- ^i'**'*^'^!** 
cantur.A.dQerreinfecunda diuifioncnondiftribuiabAriftotcle fubftanriam prasdicamentalcm, vt ""f * 
^ue. fuhfiantia annotarnnt^gidius& M. Alberrus,quiain eapartesfubftanti^£ippelIantur,qu£eiD categorialo- ?*"* 
hcc iecoditiida- cum nonhabent, turaetiamqriianonconnumeranturintellipentiie, qua^ineadem categorJa lo- 
ff^f^ cumobtineht. Necitem difpertirifubftantiamin totafua:fignificationisamplitudine, quiadimi- - 

Diutfio aBui tn nutaeireteadifleftiorfeddiuidifubftantiamphyficam duntaxar; fiue completafit,fiueincomple- 
primum ^Ji- ta,quopadodiuirumanalogumquidpiam ei|,vtfatisIiquetjquandoquidemadtotum,&eiuspas' 
sundum. tes phyficasnihil vniuocumdaripoteft. 

jiuerrote^Ca b ^tqutdembifartam ] SubiicittertiamdiuifionemjfciIicet,forma,fiueadus velcftaduspri- 
ietmifententia mus, vel fecundus,qua; varie ab in terpretibus explicatur. Auerroes , quem fequitar Caictanus, pa • 
circa aBut di- tatdiuidiineafolamfortiiamfubftanrialem, quajfecundaipartitiortis membrumfuitiua vteadem. 
uifionem. fubftantiahsformadicaturadl:usprimus,dumeftin otio;a(flus verofecundus,duminopusincum- 

^pprobatur D. bit.Verifimilioreft, acmagisreceptainterpretatioSimp!icii,Themiftii,Philoponi,D.Thoma?, & 
Thomt^alto- aliorum aientium,diuidi adum generatim fnmptum in adlum primum, qui principium eft opera- • 
rum fententia di, & in acSum fecundum, qui eft ipfa operatio; quomodo lcientia, quaj eft habitus, a qno contem- 
de diuifioHk A platioegreditur,dicituraflusprimusjipfa verocontemplatioadlusfecundusjitemqueomnesfer^ 
^m, majfubltantiales,& primariajqualitatc&cQjporum fimplicium,omnefquepotentia?& habitus,qui 

funtfontes&piincipiaaftioivum, nUucupanturacftusprimi , operationes veroabhisortje, adlus 
fecondi, 

c Maximeatitemcorpora] ^gidius& CaietaausD.Thomamfeqnuti, cenfentdinidi hocloco 

ab Ariftotele fubftanrism generatim fnmptam in fubftantiam corpoveam & incerpoream , noa 

cuidem exprefle,fed tacice & obfcure: cumenim dicat corpora maxime viderifubftantiasjalias eile 

innuit corpore^raolisexpertes,quasnobilioris&excellentiorisnatura: funtjetfiin noftramcognl- 

tionemminuscadant. Auerroes, Themi("tius& Philoponuscredunr,niTllamhicnouam tradipar- 

iSuBam hicTtO' titionem:& quidemmerito, cumnouahxcdiuifio non videaturadremattinere:aiuntic>iturcom- 

uamtradt par- pararehic Ariftoteleminterfemembrafecunda; diuifionisfuperiusallignatae, docereq; corpora, iA 

utionem fub- eft, fubftantias,ex materia & forma concret.is perft (fliores elfe , quam materiam & form.-im.Con.- 

flanttA, fertdeindecorporanaturaliacumartificiofis,aiensnatnralia raagiseflefubftantias:artefad;acnim 

Corporumna- formam,quaf accidensquoddam eft, abarteobtinent;materiam,qua;fubftantiacft, a.natura:quo 

turalium ^ar- fit, vt naturiebeneficio.exparte materia.'rationem fubftantixvendiccnt, & vtnaturahamagisfint 

sifirttfrrumtem fubftantiaj, camidcuiusmeritoacbeneficio qu/bdquetaleeft, magistatefit. 

peratid- - ^Natura- 

<j^]i'^^umxuv,jKy^'i^{^»iyu4^,TuJ)cQmi%<i^iou/jat d Naturaliutn vero fcrporum tfuedam habent 

A(55|i4" "dM ^ «^'S Tio^pLu if , td «t''|'.i«v. iC (IPim'. 'vifam,(fitAJam non habent ftdeavacant- Vttnm 
£^zraZ<m/j{^ (pvatns^ F—^^X' ^■w^? , is<hxaXtir, i- atitem (iictmu6 , nHtrit.onem , aceretisnim , atqne 
mi*- iiisreagax; ervLoJiTn eTn-t JVi?j cnSy^cik ■roio-^ «^«''''i'' decrettomm , quA quidem per td tdern ft ,quod W- 

i^fjjii'. (XV,eMitiriro<n^f^-<^v^^r; li yj.^ i<7i'r^i> 1(0.6' ueredicttur. §luarecorpit4omne riaturale parti- 
■vsnie-f^ l^a T^aemf^' f^^iscvoiMi^^sni-uiJ^oM v^v- ctps vttAJubfianttaelt, ZS' ifafuhfiantia ,vt com- TpYf^" 
>i)}' ctioi.y>(g.lo\i x^ dnM 4^v^!w iaieM ^'v«f , oij h J(^ pofiia. e Atqus cum tale etiamfit corpus , tde^, 
fftofi^K^ (pvgjy.is ^'twa./nH^e.jyiv i^yr(S>^' V ^iioiA haiensvitam : corpnsprofetio non ettt antma; 
e«cnAt;gft«. TOi>ir>t «^cfw'/-(a.7-®- <yi>Ti>iixi,»- «v^ ' corpuA «arr,ej^nonfubttrationemeprum ,quifuntj 
a ><iytTUi Ji_;j£7; (>} w 6;5 '(ms >iy-ii,y. ^. ws roJii»pe'i\ } iofubteilo ; fedvt luhie^tim pottm efl , O' mate- 
^uiispov evM cTieo<;hni->iixij (^Y^ ^TSxkuii.^X"'' '^^ *'^^- NtceffmB tgttur antmam (ubfianttam effe - 
•vj^fv/)» , iiVi®" <£ £pf>i2^p?75 ffji'. ef.iJcsAoyoi' </J >; fH ptrtnde iitquefurm.im corporii naturalie pcteniia 
Wiji^pOTSTaT^f .^«v >> J( V7i»^ -n^^i-y^v y^ f.'J, <:^i^- vttam habentii. Subfiantinvero aciu4 fH,Z^per- 
>«>' .t^rs^ a^i vs^'Ji'j'.s-^i 17P, ■tSce.vTS, ii\7n^r,uri. feciio: talu igitur corporif efi perfe^to atq^ afiu^. 
iio -^v^^ e-si/ <^'reXiz^<* w -Trfo^T/j ffwVg-.Ti®- (pvoiic^ iSed cum perficito atq^ acim bifariam dicaiur , Text« j-.. 
C<>ir,ii 'ixovr®^' 6^u/jx,fiH. rtiSTVi jV , a* r, otyxv m^v. "V' dt.KimtM (quidam entm efi vtjcisntia, quislam 
gpytfn JVk^ 7k Tt^vCpvTvsiyAptj^xX^x ■srcivTiXoU «- vt lOMtemplacio ] patet animam aSlumeffe perin- 
T3/\», oie» Tfl, ^!//»i<!(' «fefiC^.pyna cw.twwer^. To ^' de atquejaemiam^ Namexeo quiaantmaefl , 

-sfeoytf- & fomnw. efc ^ vigilta , a-que v-gtlia quidem ^ '••» 

eoritemplationi , fomntisautem fcientiAoperationevacantt fimilps efl. Alierorautem alteramtntodtm ,. 
fcientta, inqHnm, contempUtionem gevtratione prAeedrt. ^npropter anima prim$es efl aifus perftHirq^ 
itorpm naiuralti potentta vttamhabentis: g Q^ talis plnni.vt partes ipfiutfint tnfirurr.eta. ^ntr/meropar- 
tes quoq^ueplantaruminfirumenta faecontrougrfiafunt i quamuKvtdva/tturpenitttifimpUceieffe- etui 

enm 



— // 

yj CAP I. EXPLANATIO. j4 [ 

d Nafutaliumveroeorlrcrum] AfTignat quartam diuifionem , qua fub/lantiam corporatam ^- *** jfi* h"^ 
uidit in viuentem,& in eanijijua: vita catet.Docct autem ea viuere qufe ab infito principioaluntur, v ■' 
accrefcunt,autdeci-efcunt, Quolocoadusrtendumeft, vitamdupliciterfumi.Vnomodopro vita y' . . 
fubftantialii altero pro accidcntaria. Vitafubftantialiseft id, aauo,vtefontevitalcsadionesdi- ^" "*' 

inanant,vtinhomineanimatationalis. Accidentariafuntipf2eactionesvitaj,vtnutritio, accretio. 
Cnm igitur hoc loco viuere dicuntur ea quas alu ntur,& c Exphcatur ratio vitq fubftatialis per ipfius ^'* ^^^" ^V 
effe<ftum,& operationem. Nonrecenfuitauterainpra?fentia Ariftoteles ca^tera vita:muuia,cuiuf- "^'"■- 
jmodifunt,fcntire,mtelhgerc& appetere: quiaab iis tancum,qua:eflcntomniucommunia, acno- ^*"'/"** '^" ' 
tilKma, aufpicandumfuit, vtita communis omnium anmiaium dcfinitioaptius colligeretur. Ex ''^pt^"'^**^ ^ 
liacporro vltima diuifioneinfcrt, corpora viucntia elfe fubftantias exmateria &forma compofi- ^^^^''"'^ & 
tasi fiquidem omneco^rpus naturalehilce partibus conflat j omne autem corpus viuens,corpus na- 1"^'^'*^- 
jurale cft. 

e Atquecum tale etiam ] Vtcolligatanima:definitionem, probatinprimisanimamefToaftumj frohatur ani- 
ouiaanimaautcorpuseft vit3E particeps,autipfiufa<flus Non eft autemcorpus.Erit igituraftus& f'^^ ejje aiim. 
iorma corporis. Maior propofitio ex fuperius diiftis patet,oftcfum eft enim corpus viucns e duabus 
partibus cuc concretum ; mate-ria nempe, qux eft pura potentia, & anima, qua' eft adus & entele- 
chia.Minorexfuofuadetur: quiacorpusnon eftin fubicdo: fedipfumpotiuseft matcria & fubie- 
ftum, in quoineftanima.Eritigitur animaa»^us,& forma corporisvitarparticipisj &c. 

£ 'itiicumperfc^io ] Probacanimamefleadlumprimum. Nam cumduplexfitadtus, videlicec 
primus&fecundus, vtexdidispatet,oportct animam^aumprimumefle,cum abeainterdumfit Probattfr ani' 
>e hacre\. bb. vjgiiia,id eft, operatio vitarjinterdum fomnus.hoc eft, ceflatio ab operatione.Sed merito quifpiam «'^ # <»^«* 
e OrtuQf' n- dubitauerit,quarationedicaturanimainterdumferiari,cumadumnutriendinunquamintermit- prtmug. 
rnutcap.f, tatjfiquidemomneviuensdumviuitnutricur.Huicdubitationi variercfpondcrifoleti nimirii etfi -A»**»» vt in- 
'^" animaa nutricndioperatione non<6quiefcat 5 interrumpere tamenaliasfuntftiooes, vclGeflaieab terdum fern- 

opere>jion quidem re ipfa,fed fuapte uatura ccifare pofle:quia qua anima eftjno repucrnat ei fepara- '«''• 
II aliquando ab ad:u fccundojefto qua talis, feu prouc nutri tiua^ft , nunquarn non operetur. 

g EttalUpUne] Argumcntoammori oftcndit animam eifeaaum corporisorganici, ideft , ha- Animam efcj 
bencis inftrumenca ad fundiones vits obcundas Anima planr^ eft adus corporis organici : I»itur tiSlum torpcrit 
& reiiquaeanim;E. Confecutioliquet : fi enim plancalis,feu vegctatnx ansma,quiein infimogladu org»ntct oAm 

confiftitifubiedlumhabetorgamsinftrudum, vt!queanimalenciens&mcelligens,qu2enobiho- ^jf«r. 
Utertaplan- risnocse funt, idobtmebunt. Nam quoformaperfe£lioreft,eofubie6lumornatiusrequirit. Af- 
■rumorg^nis fumpcumpatet.quia videmusinatboribusradices , truncos, fihras, mcdullas, &quafi vcnas,qu2 
-uut» nonho- tamecfi primoafpedu , acfenfuurn iudicio nontam faolc quisdeprehendat eflTcor^^ana, ficutin 
oge-ea, animaliLnis os>gaIam,veatricuIum, hepar, cor, aliaque huiufmodi, propterea quodftirpium cor- 

porafimphciaeflevideanturjicueratameno ganicacenferidebcnt Quodcttam exdiuerfisiftiuf- 
rnoii partiiimofliciisincelligi poteft. Namradicestanquam oscterrafuccum& alimcntumca- 
. piunt,tiaiiun-que,fibla:venaium vicefunguntur jfimiluerque c^etcrx pra:fcriptafibimuniaexc- Theophr 
quuntur,fimuIqiie&totifamulan:ur, & mutuamfibiprarftantoperam. QijaderepJunbusdifle- tliniM,' 
litTheophr.hb I dcHift. plant. cap.4.7. & 14. &Phn.hb /7 cap« 54. ' * ^ 



'<^.p. f.rr. 



i^>fff,fm6>,, ^fTrS. «; 5 pi'^^ r« <ji y^-n t^ dx-ip t . enim queUcircajruaum efi , tegmen eflfohum, o> 

1'*'^t '^i^T "^ ■^l^'^ f ^' " '(9"'«'' '^■^ •^<^« fuam etiamytUuU-.radtcespritereit victmfubeuyjt 

^vx?^ Mxiyi», H^ etv r, ^J/„ c^TrAe;^* «.'«56T©- orti. Vtruc^ namqj trahitur alimentum. Si tgnur 

^vtikS ip^^Kg.Jii^ ^ li^H^yilcij , «" tv « 4^vzi >^ corr^mune qutdde omnt antmafii dtcendum , iffa 

" "^f «f ' ^,^^? ^p 7" J',^''*'' ^^ -"^^A; W ; »4' 'o'^»>\ perfcaioprima , prtmu q^ acim efl corporit naiu- 

'rlw iKS^ri^ vxL, )^ -Tii « v>^.ii ^ c^^ji ei.c^ ^«-« rait^, cutwpattes funt tnfinimenta. h Idcirco mn 

^sa»*^? Aej^7T«f , Tu KveA^s « ovnXixf^cl i<n ngf, qu&rere oportetfiunumfit amma atq. ccrfu.} : fu- ^ext.7. 

^A» (A, cuo ^jfi-no, 71 1^. h 4^vzK- .tiaioc yi.^ i^ ti^ T ut nec^ceram &ftguram . nec ommno matertem 

A0351.. rsTTj r<>Tir,,eivc^ rurtiwJi o-^ff^rt^ff^^H- euiuf^, &idcuiwmateries e£i ^iimcumvnum, 

t^em-m^^ e^yc^m (pvffi^t j, cruf^, ctov mXiKvi. & ejfe mulf.f^nam dtcatur , ailui ifl id , qmd 

9>yxf<M romXUfi eivuf r, ^crtu «tJg', ^ ^ ■^vpc^, rS- proprts v^^uir. eH, atqueproprie e^. ^'ntuerfditer 

T" ^e^"^",^* W ■mvrm , smeJ in mXiKvt ^ty igitur diximut qutdnam antn mfit. £/? mimta 

«A if ofimvf*.ui. ^ fubfiantia, quieslvt ratio. Htc autemefl qutd- 

ruZ ditcu corports talis , i perindefane , ataSiquodm • Texf « 

ftrumentorumartunaturalec9rpttsejJet,ceu(ecuTii: eiMnamcjjfuhfimtia, ipfi^ejfet, vtfatetVfecurif 
ratio : id^ efet anima, quafeparata, non effn vlter.m vt patttfe. urts , nifinomint tantum. 

h Idctrcononqu^rere^] Ex didis conf.aanum^ quoddam infert , vidclicet, * qn^rendam non • Curcxamm4 
eflealiamcaufamcurexcorpore&ammavnumhat. Nam cum corpus fu matemipfa, ac pura d^cTr^ri^' 
.poteatu,forma vexofuhftaatuUsficaaus, quem mataiaprlmorefpicit, pura autLVote^nlX.^XXl 

^ *• &aaus,vpff sfi. 



fl m 11. Xm ARIST. PE ANIMA. ^^ 

deqaarlatovincuk>,aiicncxti,cxhisvnum£at.De]hacipfarcdnbitationemmouetAiia 

■^ueeodempaftoclilait8.Metaph,cap.^..text.i5.xiiriquodillicnoniefolaanima&coipore,vthic, 

ledtleforma&materiageneratimquierit.Lege,fiplacet,quaehac<lere i. Pliyficlib. dilTeruimus. 

Aviimft ai eor- i Etperwdefnne] Duplici exemplo, quorumvnumabaite,alterum a naturadefuraptumeft, 

fusjicutifcrma probat.-inimameffea(flumfubftantialem,aquovtaprimarationeeirendi,animatum corpus dica- 

arttficiofa ad tur. Primum eft huiufmodij vtfehabetformareiartificiatx verbigratiaformafecurisadfecurim, 

fubu£lHV7. itaproportione quadamanimaadcorpusanimatumratquiii fecuris compofitum phyficum elfer, 

eius figura eflet forma fubftantialisipfms, vnde ratio fecuris potiilimum fumeretur: Ea namq; po- 

Itemftcufi afhe ^*^^ coha;ret,cOnftatquefecuris,eapereuntedi{foluitur Igituranimaerit forma fubftantialis cor- 

eftquidexpotcntia videndi,&organo conftitutum)eiusanimaelfeta{pe^us, quiapofito afpedu 

vere acproprie oculus dicitur, ablaco non nifi £equiuoce,ac foic nomine, vt feulptus, aut pi(flus:fed 

quamrationem haberetciincafpediis ad oculnm, eandemnuncobtinet anima adcotumcorpus 

©^■«/«^/««^«j^canimatum^ergoanimaeftpropriaformacorporis animati. Proximaha:caflumj.nioexeohabet, 

Hh ejl A^uitiOfe quiaficuti videndi faculcasi ta matenam oculi informac , vt ex vtraque fiat oculus , a quo videndi 

cculus^ aclio orirur; fie ex anima & organico coipore animatii conftat, quod eftin potentia ad fundiones 

virx adminiftrandas^ 

%uv^' i7iin>^ty.vi' » -^ iznirtt cruf^r^ to t/ ijy At nUYic eii fei^urii^nonenim talit corforii fubfian' 

^yaft^'oXo'y^fi-^v%'}dxt.slcpv(nxQ'rsiis^e^v%i' tiaratto^ eli ipfaanima : fednaturaliiitJtdixt' 

tupx^ j4(r/)i7iE<y; (c fMer»? ci/ ccvrz^' %t»^f.j Jjf^W rnU6)talii,quodin(emotHsfiatufvefrincipumtH- 

TjJi^jWtfwv S~« raXix^^' «* -^^' o o<pfuXfji6s ^aev , fitum habet. Attf^tci qucd dtBumcH inpartibtts _ - 

•^vx^ cM> uvTt^ ^v/i 'c-^is- c.vrvj y^ licix «(^^kAws sj etsam tnfpicerelicet. Namfiocului ejfetantmah 

ii^ XepVoel]^l(pJuhuoi,vX>j'o'^icd'; , »J5 ^X*»-»- eiui antmaviftn ipfenimirum ejfet : h&ceB enim 

«jj. cho '/fji' e<fi%thfAoi , Tnxlw of*mvfc.mi. >icr.}uct^ i vt patet , oculifubjlantia , quAfefe habet vt ratio. 

}ii6i>ei iij yty^ft,^!^^ ^h ^ A«fi7» ro i7n fti^a? Ocultuauttm esl materies ■vtfui i quicumdefecC' 

lip' oA8 it^ t^uvr^ mff^r^. etici?icpv '^ 'l^i u? rtt ,nonvher>tti eritocultti ,nfinomine tantum i 

Ta^tg®-c?es?»a/«Eg®->»'»wf »je'A3} «/o-S-vflTs <t3tsi (^perinde att}jlap'.dei(i,ve[etf.im depicitts. idigi^ 

veeXet ^f^ roc^e-JriTinsv^rtiSni.tinSig^^iinSs- tur quoddeparie diSium eii , adtotumeorptti vt- 

fA^>(35 7{w-^v%l(/)y rottwif^^^oya^jtl^luj, d.>hoi ro. uens uccommodare cportet : cft emm hu frofiao 

tMV. T« /t cariiifi^ f^ o t^pms , ro lujuo!.fiu rttev^i rationum fimilitudo^ Nam vtparsffc habet ad 

cwfi^. ut f* cvZ ri r/^^eni^ sj .o^crn, htu^ (£ si i^n- partem ,fic tott4,sfiin'U4 ad totum [enfittuucor\my 

3?f)(7J5 ci7tAj;^«. uiHii^'o-^ts^ii^tJj*y.ti'^o:^yi- 'vt faluisiraiicyjtskNontfiautffntdpotent/aiJi-T^y^t.lo. 

%ii,ri-^vx'>>,'roSitmy^ ■tofiwxft.e^^o^. clxt,' ucrt^ e uensquoil ahtecit ammam^ca^jVacar. [edtJ quod 

»(pjuhfiti i .*($jiii ^ Jj. «4';55 '««''-f'' *; ^'^Z^'^ ^ ''° ^™' 'Pf^'''' ^^bet. Semen veroffuftujvf td nimin.m eft^ 

f^ ro tZoK 071 'fi cvZ svx,'i-riv yi -^v^:^ :^e^?-n "^l quodpotf^ tale corpus euaien.V.t igttttr mcificvi- 

cw^T®-, K y-iftnnvcc c(,i-^,iifite/.?-yi'!n<pvKiv, csTt fioqffic iil^vigtl.a aSitts:. ^ i^t vtjus ) nrfus ;pfiru- 

ufh^^cy.c^iav^^ c^rtXixioi rt^v yffav £«» ocvmV- n.enn^tisfi^cefianimaa^uSyCcrpuff.utcmifitd, 

ifAl/jkn^ ^tiyiiji^ K^>.x>H,:^% y.r)%'oi u^ct^ '" qucdvt dtximus^efipHintiaiJittthS.Virumvtpu- 

mof^r^ CArt>tXy'»i- '«'" ^ ^A*)' , li »tw5 dvn- ptila iitfus^ cculus eJi , fic antnia ^ corpus efia- Tcxt. i# 

At;tj«« ^imnscr^ r, -^vxn , ojcm-sp •ctAa-t^'.^ -zsi.ciii. nn^al-l Antmam igttur non [eparabtlem ejf a cor ■ 

«V« u euZ tuvTt, cJ^^^e^V^w ^ n^3«re^4^ ■afei pore, vdpartes tpfius nonnullai,fi partthtiufitynon 
^^^'~s. * ' obfcurum cjfe xndetur. Corpora namcj^ partium 

KE«&^. patet aliqtiasanimAfartiumaiiumeJJe. Nthtl 

fomen Wtat, ^vtaliquipaftiumfintfeparabiles. anim.& ,properea quodcorporit nuilitufint aaus. At ob- 
fcurum efi riec dum patei,fiperwde corps^a nuila anirn^fii uRus, vtgHbernatot aiius esl nauts. Hoagt • 
iurpa^o vniu&rfaltter de anima determtnaturrt , dejcrtptumve fit. T A F 



CoTpus^gam^ 2^,«,/7««rmi^po/.«//^'u/«^H Expknatquomodocorpus^cuiusaauseftnn.ma; vitamha. 

cum ^otentta ^,^^.^ '„,,^dKa.tur;aitooenonficcoipus rei vhimspoceftate^icamhabcie, Quafi amma oarear, 
vuam haber^ ,^^, J,,ncn pollklere aptum f.c , vc f emen , fedita vc atflu animam coacineat , fit vero m promptu 
^«'^'^'"''''^-adeasoprratiBnesexercendas, inquibusaccidenraitavitaconhftjr. rn..^^ , . . 

hgend.m. iAjmaminvurnon{eparaMeme(feacorpore] Qiua anima corporis aaumdefinicrat , polie.ex ^;^^^;;,y„ 

coq«.fpiamfortafle^r>iBari,ammamncutiquamel]eicorporefeparabilem. Occurritiguur,ma^ 
nifcftumid quiden.eife, quoadaliquasanim^eparres.qoa^nimiinmicafiintadus corporis,vcma-;>^,,,,p,^^^^^ 

tr.roSdia.,affila.q;fuu^ 
vtcxtLillamcoh^terevalcant.PorraquidAnftocelesnommeparciumfionifica^^^ 

Peimis. Subiicicdeuidcnoodumexdidiscouftare numanimafefehabeat adcorpusvtgu^^r- 

natoradnauici=i,qtiodPlatocenfuit,aanon. ' '^ 



5r 



QViESTIO 1. ARTIC I. 



QJJESTIO I. 

RjECTE NE ARiSrOTS- 
Usanimam definierit; an non. 

ARTICVLVS I. 

jBNODvirrK ?-ERl?Att- 

iicaayimudefimtto. 

fnimidefini^ X~^ Xiis,qiixAriftot.proximocapitedo- 
I' cuitjha^eanimjcdenuitioh^betur, A- 
i— ^ nima cft adus primus fubftantialis, 
I corporis organici potentia vitam ha- 

-^^— '^ bentis. Qua: membratim flc explicaii- 
i«« eundtatio HaeritDicituraiiimaja^fluscM/TiAs;»^^*, italate 
accepto yocabulo vt tam a£lus fubftantiales, 
quam accieientaiios comprehendat, ficutan' 
notauimusincontextu. Poniturergoa^tusad 
excludendam ipnteriam primam , qua; cft pura 
potentia, & qua;cumque non funtfimpliciter 
a<ftus , vt compoiita tam naturalia quam artin- 
cialia- Primus , adreiiciendos adas fecuudos 
prajcipue operationes, vt Themiftius hoc in li. 
cap.4.& M.Albertustrad./. cap.i.animaduer- 
junt. Subftantialis, adremoueudosa^tuspri- 
mi*5accidcntarios,-vtpotentias refpeftu fuo- 
rum aduum. Covpons,ad excludendas,tum 
fubftantiasfeparatj:s, quascorporibusnonafli- 
denf.tum eriam metes cocleftium orbiummp- 
triccs, qui^^non funt a(^»us corporum cccleftiu, 
quafi ea proprie informent: etfi eis affideantj 
quaquamfecusarbitratifuerintnonnulli,quos 
dibiconfutauimus Ca:teru cum multifariim 
c»rpus "furpeturjdifudiu inter expoiitores eft, 
quonammodobicfumatur. Suntquiopiuen- 
turaccipiprocompofitoex raateria &amma, 
nonquidemfecundumomnesgradusr fedda- 
taxatfecudum gradam corporeitatis,cum quo 
adhuc materiamanet ' u potentia ad vlteriores, 
adgradumvegetatifium&fenfitiuum. Huius 
acceptiotusrrieminu D.Thom hocloc^ini. 
feor.dift.iy q.T.aa.^.ad^.Capreolusin^diftin. 
lo. qu- arr. i.axi arg. Scoti, Caier.i. part. qu.?^» 
art.4 Ferrari^en.Iib 4 contrageht.cap.64 ^ ^^°^ 
inlib.q.i aliiquenonpauci.Poteri.-queliKcex- 
pjicatio faaderi auftontate Ariftoteli s, qui fe- 
perioti cap text.p.docuitcorpusita efiepoten- 
tia viuens,vttamenon vaceranima, fedip.fam 
iiabeat. Quarefumit Ariftotcles corpus, vt eft 
quidpiam. ex materia prifna , & anima coale- 
fcensj itatamen vtanimanoafumaturfecun» 
du-mgradurafibipropriix, ac reciprocum:alio 
qui idem in fui ipfius dtfinitioue pcneretur. 
Aliiarbitraturaccipicorpus ab Anftotclepro- 
u: iignificat mareriiim primam connotando 
organaaptaada<Slionesvit2eobeundas.£xho- 
rum numero eft Argentinas in^.dirt./^.q.i.art. 
I . Gregoriusia i, diftiodione 16. qua^ft-i. alii 
querecentiores. 

Nobis tamen neutraiiarunrmterpretatio- 



uidnomine 
'■poris htc in- 
Uigatur. 
hemijiiui. 
mf-bcitu 
hilofWM,^ 
uer. ntuntfu- 
ihiccorpui 
ototo ccmpo- 
natur^li 

Thomeu. 
ap'eo!ui. 
a ettin. 
erranenf. 
t^rncin.S. 
letap.q.ii. ^- 
lij tH>n >n 4 a. 
7.tumin } p.^. 
S.art.l. 
Sententia. 
Irgenttn. 
'<rcg Artm. 



eijcitttr. I . 



58 

A Buin omoinoplacct.Nonpriorjquia Ariftote- 
lcs tex.4. palam alTeruit corpas,quodin animx 
definirione coUocabat, eflefubieftumanimx; 
conftat autem compofitum exmateria prima 
& anima non elleanin-..a; fubie£Ium,fed porius 
matcriamprimam. Nonpoftcrior quiaficor- 
pusita fumeretur ab Ariftotele hocloco, fu- 
pcruacaneaenetparticula,organici,pofita, in 
definiti one: cu id, quod per ea ex|ftimitur, im- 
portatumiamforetnominecorporis.Dicendu 

B eftigiturcum D. Themahocloco, akl text.4. 
( etfi alibi oppofitumcenfuerit)accipi in pras- 
fentiacorpuspronaateriaprima j ita vtcorpus 
Grgan*icumnihilaliucifit,quammateriaprim^a 
afFetrtaorganisadfundiones vitasadminiftra- 
daS.Etincorpusitafumptumquadrantea,qQ? 
Ariftotelesdeilloenunti3tincontcxtu,nempe 
corpus eilefubie(S:umanim^i&: ex corpotear- 
queanimafierivnum, neceflequjErendum cur 
ita fiat. His no repugnat audontas Ariftotelis 

C aientiscorpus nonita a fevocari potentia vi- 
uens, vtanimacareatjfed ita vtipfamhabeat. 
Concedimus enim corpusor^anicum, feu po- 
tentiavitamhabens reuera in feanimam con- 
tinerei fed negamusanimaimportari nomine 
corporjs, quatenus corpusinprjedidiaddini- 
tionekdhibetur.Quamuisnoninficiemuralias 
iuterdum vfurpari iuxta duos illos modos, 
quos fupraretulimus. 

Sequitur in definit:«one,crganici,potentia 

•T) vitam habentis, quxduoidem valent, vtad- 
uertit Themill:ius, Alexander,Philoponus,D. 
Thom.&7lii,quanquamSimpliciusaliterfen- 
tiat. Excluduntur autem liifce verbisadefini- 
tione auim^e omnes formcC naturales , quae per 
fuperioresparticulas uondumreiecS^ fuerant> 
vtformxlapidis, & ignis: quarumcorpora,fi- 
uevtproprieloquam.ULi materiaradexercenda 
vitaemuniaorganis, fiue inftrumentisdiftin- 
&JE non funt. Inter quas etiam numerantur 
formscadauerum. Namoculi,pedes , ma- 
irffs, aliaque id genus infirumenta quaein iis 
apparent,non vQiuoce,teQ analogice duntaxat 
cum organisviuenrium conueniuut, vt Ari- 
ftocelesnocprimocapite text.9 &I1.7. Meta- 
phyf cap.io rext.^v.docet. 

Roi;etaIiquis numhxc cefinitiofit efTen- 
tialis. Qijodnon fit,exeovidetur;quiaAri- 
ftoreles ea tradita dixjt fe animam definiifle 
ciTT/Va), ideft, figura: at figura quidpiarri de- 
finire, inquir Alexander, noneft aliud,quam 

f ncnexa(5te id explicare j trausbtione-ducfbaa 
piciuris primo .oblcurius adumbratis , dein- 
de illuftrius expreflis ; vnde Peiionius c^jtv'-- 
sra) vercit , pingui Mlnerua. IgirurPLotinus 
liblo fecundo Enn 4. Ariftotelem reprehen- 
dit quod hic nou expofueritquid fic anima: 
nec eundem minus vellicar Proclus capite 
quimo in Tim^ura,que.d non tam dbcue- 
ritquidfitanima, quam cuius fit, nempcor- 
d 5 ■ on ' 



fententia. 

VtToUt.hccU 

adtext.i,. 



Reijcitur.t. 



Verainterprettt 

tiepatttctil*, 

eor^oris. 



Excluduntur 
ab animi defi- 
nitioneformt 
non viuentium. 



NoH v<deri ef- 
fenttahr^ difi- 
niitone^antme. 



p 



ganici corporis SimiUter Auicennalib.^. Na- 

turalium aiTcrit hancdeEnicionemuondeda- 

lareeflentia.fcdpotiuiexiftentiamanimaj, id 

eft,non<juidanimafit) fedquomodoexiftatin 

£jfertueraef- corpore Oppofitumtamendiccndumefttnec 

JenttMUtn defi- ^rnxn anim^ in communealia natura,aut <juid- 

nitionem- ditas eft,quara qu^ ab Ariftotcle hac definfitio- 

Dcexprimitur:necaPlatonealiifvcPhilolbphis 

alia definiti<md animse eflentiam explicandam 

accuratior,autcommodiortraditafuit: quan- 

Torphyrl tumlibetPorphyrius,Plotinus,Atticus,c?teri- 

Tlotin. quePlaronicireclamet. Qijorum definitiones 

jlttictn. qua:rere,fi placet,apud Thcodoretu in libro de 

Theodor. naturahominis, Ladantiuminlibiodeopifi- 

L^^ant. cio Deix;apitc vigefimofeptimo, Magnum Al- 

jilbert. bertuminfummadehomine,Ficinumlib.6.de 

Fici». Theologia Placoniscapiteprimoi Themiftiu 

Themijl. totoferefuperions iibri decurfu Quodvero 

Ariftoreles addiditfeanimamfigura dcfiniifle, 

cihilde tradita:ab eodefinitionisabfolutione 

detiahit : tantumenim indicarevoluitfenon 

Ipeciatimfingularum animaru ; fed anima: ge- 

neraliter & in communeacceprx naturam & 

F'irura afffe quidditatemexpofuifle. Siceniminterduma- 

Judefimrequid?^^ Ariftotelem fumitur figuraagerefeu defi- 

■^tudArifi. niie; vt primodehiftoriaanimalmmcapite r. 

vbi de animalium difFeretiis in progrcflu a<flu- 

rus,Dequibus,incjuit, figurapriusagedumeft, 

deindecle vnoquoqj genere diligentius difcu- 

jtfgyrepil. ticmus. QuareappouteArgyropiluslococita- 

Adcalcem i ea. to, ci tu «-», vertit, vniuerfaliter,id eft,in com- 

mune.Diciturporrohicanimarumnaturxex- 

plicatio,figura tvadijquia cum no explicite de- 

fcendatadfpecialem cuiufque animas quiddi- 

tatemenodandam , quandamearum vmbram 

&figuramfolumcxhibet. Et in huncfenfum 

Mexnnder. verba Alexandn&intcrpretatio Peiioniiacci 

Tertonint. piendaerunt. Itatamcn vt nonnegeturillam 

animx definitionem lefpeftu anima: incom- 

ixj^uneexacftam efle. 

NoHi/ideri vni QB^^ri folet num pr^di£ta definitiocunilis 

uPfamamm& animabus,vegetatiua;,inquam,fenfitiu?,& in- 

tiedmtionem. tellcftiuarvniuececonueniat , an non. Philo- 

ponus,Simplicius , & Auerroescommentofe- 

prim.o,& 5 o.huius, & comm.f libri j.Iandu- 

fiushoc inlib qu.j.aflcruntnon vniuoca, fed 

analogicaiatiojie conuenirej quodexeo pro- 

bat PhilopoHUE , quia alitcr anima vegetatiua 

& fenfitiua funt a<flus corporisialiteuntelle- 

fHua:illccnimfunta£tu$infeparabi]cs; h^cfe- 

Trebntur parabilis Conrraiiatamenfentetia,quafequi- 

DifendUur effe tu:D.Thoma5,i5,gidius,acca:terifeteLatini 

i/tnuoca. ioterpretcsprimapart.q.7(5.art ^&li.i.conua 

gent.cap 7(>.vcra eft:licctenimanimxiutelle- 

dliuxpcculiareiititamateriainformare, vtab 

eafeiungi acpcrfecxtracorpus cohaerere pof- 

fitinihilominus eft vere, ac propne forma cor- 

porishumaui,& c6munemiIlamauim.^ratio- 

nem,qucinpropofItadcfinitionetraditur,cum 

castcrisaoimafeusexiquoparticipac. 



IN II. LIB. ARIST. DE ANIMA. 

A ' 



6<i 



ARTICVLVS II. 

fuperiorem definitionem. 

NOn defunt tamen argumenta , quibus tra- ~i .Argum. 
dita animje definitio oppugnari pofllt. In 
primisenimficlicebitobiicere:Animaeftad;us 

B fecunclusjcrgouoneftadtusprimus, Probatur 
antecedcs Nam vbi verfioLatinaindefinitio- 
ne animas habet, adus , contextus GrscHS ha- 
l^et cvnXix,Hx, quod, interprete Cicerone in EnteUchiaqtT 
primoTuIculanarumqnarftionumlibro, non 
eft aliud, qua continuata motio & perennis:ac 
motio non adus primus eft , fed fecundus, vt- 
poteopcratio. Vndc& DiuusNcmefiuslibro D.lJemefitu. 
denaturahominis< apitei. credit Anftotclem D.Gregor Ny 
non putafle animam efle fubllantiam , quod luJlin.Martyi 

C eam encelcchiam vocarit. Et ob eadem caulam Confir.arg. 
DiuusGregoriusNyflcnuslib.fecundodcani- 
macap 4.& luftinus Martyrinorationeparx- 
nctica adgcntes, aiunt, animamintellc<f>iuam 
exiftimaiamab Ariftotelemortalem. Dcinde 
confirmaturidemantccedes,quiaoportctani- 
mameflea(3:um prarftantiflimum ; adusvero 
fecundus prsftantior primo eft: cumillead 
hunc, tanquam adfinem ordinetur : fiquidem 
vnumquodqj eft gratia fua? operaci onis, vt do- 

j^ cet Ariftotelesl.ecundode«. oclo^cap.j.text.l^. 
&librop.Metaph.cap.<> text.if. 

Secundo, Animanoneft lubftantia: igitur t.j(rgum. 
noncftadusfubftantialis. Afliimptun^ probat Galtr.u^, 
Galenuscap.5 & 4.1ibri,quiinfcnbitur, QiJod 
ammi mores corpons temperamcnium lequa- 
tur,hucin modum;anima non cftaliud.quam 
K^.r.i, feutempenes, & moderatio quatuor Anima ttmf 
primarumqualitatum;h^cautemcfta cidensi ries. 
non fubftantia j igitur anima non eft fubftatia, 
fedaccidcns. Maioremprobatdupliciter,pri- 
mum quia id videtur efle anima,quo pereunte, 
morituranimal:ataboliiadiflbciatavc tempe- 
riccertumeft animalinterire. Item quiaexdi- 
uerfacorporumteinpeiieoriunturin nobisdi- 
uerfi affcdus,feu pafliones.MclanchoIici enim 
verbi gratia prochues funt ad tiiftitiamj chole- 
nciadiram:huiufmodiveroafFe<5l:usabaBima, 
vtafontemanant. Qiiare anima nihilaliud 
eft,quam pr^di<f\:a temperies. Accedit veterum 
quorundam au^floritas , vt Dinorchi, & Em- Dinorehtu. 

^ pedoclis , qui animam efle harmoniam prx- Empedodes. 
dicabant , non quidcm fonorum, fed contra- Animaharmt 
liarum qualitatum in vnam tempcriem co- "'*• 
euutium : & Ariftoxcni mufici , qut ab arte Arifioxenuf. 
fua non recedeus voluit animam fimili ratio- ^*"' Arifioxt 
ne conftare in homiae , qua confors modula- »'*'>'«/?< GeUit 
tioconftatincantu,&fidibus;itanimirum,vt Artfiottlif OH- 
ficuti nerui benc intcnticoncentumefiiciunti dittr. 
^cpartium corporisfiAmaccjiniundiio , mem- 

broiumq; 



CAP. I. QJiESTlO I. 



terremcogni' 
mf^cogno' 
tntem. 
tnftd0cles. 



61 

brorumque omnium confeQciensiQ vnumvi- A 

goranimalcsmotusfaciat. 
AftMm. Terrio.Animaeft corpus:igiturn6 eftadlus 

etnitio fi*P*y <^orporisja!ioqui vniuscorporisaliudefletcer- 
7nlitudmem pus.Probaturantecedens:Nanjomniscognitio 
exdoiflrina Platonisin Tima;6,& aliorumve- 
cetum Philoropliorum fitperquandamfimili- 
tudincm & cognationcm intcrremcoguitam 
&cognoicentem. Vndeiliud Empedodibpoe- 
ticepniiofophantis. 

Terrea 'VKterxn^vis humidapercipit vndiu, 
jietherao ithtreufi»tittir,ab ignittti ignity 
Faxpacem monJlr^t,litem tn ajpet aienttt. 
Qj^arecu:'nintercorpuSj& id quodcorpore 
vacatjlimilitudo nullainterfitifi anima non cf- 
. feccorpus, nulliusicicorporexnotitiamobti- 
9nprmfttto a» uerer. Qi;odcumapcrtefalium{it>conceden- 
leiienttt jupe- ^um ent animam ejcaliorum corporupermi- 
itHarghmtn- ftioneconcietameire. Corroboraturqueidem 
ancecjdens : (juandoquidem anima patitur a 
corpore, cumjverbigracia,phreneiis,velebrie- 
tasintelledionem curbat : & corpus limiliter 
patitur ab animaivt dum ex verecundia.rubore 
afiicimuri& cxtimorealbefcimus: cumigitur 
admutuam ad:ionem& palfionemreqmratur 
contadus, &hicnonnifi inter corporalnter- 
ucntuquantitatisdariqueat j non videturne- 
gandum animam clle corpus Ac quod Aiifto- 
teleshuiusfencenti£efuerit,aftiimac D Augu- 
intiam tuxta ftinuslib 22.deC1uit.Dei, capitcvndecimoa- 
r^ot.putat ieusindodlrina P-eiipatecica anima effe quin- 
tainfubftantiam, hoccil, ematena& natura 
coilefticoalicam^ 

Quarto. Animarationalisextracorpns, eft 
vereanima : &tamenin eoftatunonelta6tus 
corporis : noa igicur eapaiticula in definicione 
adhibedafuu Accedit quod Aiiftotcles hoc in 
libroxapitepiimotexc.ii.air, manifeftumcfle 
qiiafdam anima' paites non pollea corpore fe- 
parari , quia conftjcetlcadasiliius. Igicurin 
doftiina Ariftorel:sanmj.i rationalis, liextra 
corpus vaIetconliftere,uoa cftaclus corporis. 
Quinco. Subitftum, per quoddefinicur 
forma, debct elle prius ipla forma: fed cor- 
pus organicum non eft prius anima ; igitur 
auimauon re^e uicitur adtus cornoris orrra- 
mci rrooacurmLnoi>quianon vocaucurpar- 
tesorganica^.niiiqua^ianifuncprxditspotcn- 
tiis \icalibus i cum eigohuiuiraodi pocenciie 
abanimaoriatjtur, neccilaisocamrupponunr, 
acqueadeocorpus organicum eft pofteriusa- 
njma. 

Sexco. Cum Angclus ex concrcto aere cor- 
pus oiganis diftinclum fibi effingic ; & ineo 
mouetur progrefliuo mocu, &}oquuur, co- 
mcdu , atque alia vica; muma cxeicet , tota 
animae detinicio ei competit : & tamen non 
eftamma.Er^oanima^dcfinuioiion 



e% 



ARrTICVLVS 
SU OD AiJIMA 



iir. 

NON 

Jit Temperammiim, 

VT f uperiora argumenra commodius & r- 
berius cxplicctur , prius a nobis falfaquo- 



, nimam ejfe 
ttntamjub- 



I ugufi. 
Argum 



Arguttt^ 



Argnm. 



leciprocatur cum r£ 
deiiuitiw 



pnusanobisrallaquc 
rundamdogmataconfucandaerunt.OfTercau- , . , 
temin pnmisfefe Galeni crror, in quem-ctiam *^'*^*'" O* <•"*- 
inciderunthxreticiquidam,mmirum Carpo- f^f^^^torjquoti 
B cratcs , Epiphanes , Prodicus & Caiani, atque '»'"«''*/"'«'»- 
Antitada;, vt referc Theodorctus i nli.de diui- ^*'"'**- 
nisdecreris.PorroGalcnusiibrotertiodelocis 
afF;(ftis,capitefex:o&ia operefuperiu^citato- 
arbirracusel\,quodiamapudPlaconemSocra.- 
tesin Ph^donereprehcndcracanimam elTe pri- 
marumqualicacumcemperiem. Sicenimeius 
fencenciam incerprctatur D. Thomaslibrofe- ^•^""^- 
cundoconcragenc.cap.63 &inquasftione diC- 
putatadeanimaart.i. etfialiieumfecuspuiaf- ^^uamexcufk' 
^ fedicaut, vclfalcemhacinreadeofuifre variii ttonem qutiam 
vtvideaturnS fatisconfticutumhabuiftequid ^fferantprg 
fequerecur, aucin quamfcncenciamdefcende- GaUno» 
rec. Quodipfe non obfcureindicatiulibrode 
Nacuralium faculcacum fubftancia & hbro 
fympco. & librotertio devfupartium : vbiaic 
ignorare fe quid fit aniina. 

Qiia;cunquetamenciusmensfuerit, ficpri- t*Co}tclujto. 
ma f onclufio i n hac difcepcatione. Error eft e- 
ciaminPhilofophiainccler.ibihsjanim.amelTe 
D' cemperameutum Quodhifcerationibuscon- Prohaturi. 

cluditur.Amm.aeftfoimarerum viuentium;ab 

eanamqi viuensaccipitefle:non eftigiturani- 

ma cemperamcncum. Confecutio ofcendituri 

. quia tempcramencum eft accidens, feu potius- 

mulcaaccidccia, ^icielicetquatuorprimarqua- 

licacisad fymmcrriamdeduiftce. Quarecum 

vuumquodque viuensfitfubftantiaetlentiali- 

cercon-ftans ex fuaforma & maccria, fi eorum 

forma cfletaccidcDS, fubftac^aconftarec exac- 

E cidencibusiquocl omnisphilofophiaauerfatur. 

Secundo.Fundionesabanimaoriundefunc- 

ahioriscoadicionis, quamqu^proficifciitura 

primisqualitacibus :ab hiscnimmanatcalefa- 

<ftio,refxigeratio,humedatio, exficcatio: aba- 

nima veroa(ftusnutriendiagendi,k)comouc- 

di>tenciendi,intelligendi:nemo aute nefcitpo- 

fteriora hec munia excellentiora efl'e:ergo ani- 

manon confiftu in primisqualitatibusifedeft 

aliapi^ftancior^eminenciorque natura. 
F Tercio. Animus particepsrationiscohi- 

bet morus infurgences in appecicu-ienficiuo, 

mcderaturque pailiones , vc patetiniis-, qui fc 

continent : hoc aatempia:ftave neqait qua- 

licatumturba, cumabca, vta^aufadepoaen- 

ce, acprouocante, eiufmodi afFecftusplerum- 

que oriancur , ac pro earum i.nC'-nfione; & 

remifiione vancntar. Igitur fu'cem animus 

raciotjaliS- non eft conuenientia prim:uujn< 

^alitaturn,:iac tempciamcntum. Poftiemo,. 

€ ain_ 



6i 



INIL LIB, ARIST DE ANIMA. 



ifclieofdos vaiebiUiQi etiam «inajaaf^gumeota» 
«juibiisproximo .ariiculso animam HiOQ ac«i- 
deasjfed fubflaatiam eife ofteoidamiis- 

AKTICVLVS IV. 



SubfimtiA. 



B 



Auit-lihM 

anima,capi- 

Mb.infiimde 

iJean.cowJt 
i.ConcluJiO. 



Cur Tlato ant- 
■mam numerttm 

'vocarit. 



Cttr circiilum, 
Cur harmo- 
Tiiam- 

<^uot.\a.nirrm 
nonfitharmo- 
nia,probat 
Ari.lib i.cap^ 
4 text.^^ The 
)9}!jf.mp^rzph. 
% ltb.caf.-2.y& 
24 D ThoJib. 
2 contragent.c. 
(-, jj. §)uodr>ofit 
r/umerui mo- 
usris fe Ariji. 
li.i.s.^.M.Alb. 
lib l traci % c. 
\o.Curr.wne- 
rum moHeniem 
je. 

A*ifinonfert 
fnmfedverba 
tiator.iirep-e 
hojcitt. 
i^utPlatPKfVi 
aiAlumniavin 
!•• tnr. 



SEcui3(laconclufiohuiusqu2eftionisflr,Ani- 
manoneltaccidens,i€dfubftantia.Ha:cc6- 
clufio nullam habct etiaminPhilofophiadu- 
bitatiooemi etfi eam e veteribus phyficis nega- 
rintiijquiprscter materiam primam , nuUum 
rerumuaturaliumprincipiumagnouere. Nec 
abilladiiTenfitPlato, licetin Timseoanimam 
ra£ioniSj& intelligenriqparticipem, numeium 
vocaritj non enim iccircb eam quantitacis nu~ 
merum fecit, fedimpliciumvetuftatisphilo- 
fophiamfecutus,moremquePythagoia.'orum, 
Qui omnia ad numerosreferebanc, animas di- 
<»nitatcm,ac vim eo pado adumbrare volui t. 

Vocauitigituranimamnumerum, velqaia 
omniuminlisrerum numeros concinet, cum 
fit earum typis,fiue imaginibus confignata: vei 
quiaficutinumeriMathematiciintcrrcsnatu- 
rales& diuinasjita aDimainterformasamace- 
naprorrusabfolutasi &eas, quae maceri^ afii- 
xxfunt, medium©btinet. Accommodauite- 
tiamanimxrationemcirculii quiaTtcirculus 
inferecurrit,ficanimaintelligendojfuprafei- 
pfam; rcuolutanotione refleditur. Attribuir 
quoque eidem harmoniam ; velquod fenfus, 
quibtistauquamificevnuntiisvcitur, fenfilium 
rerum confonantia,quafimHfica, obleftentur; 
vcj propter virium &potentiaruminip{a3ni- 
ma ordinem, & coufenfum. Deniq; anima; de- 
finitionem ex numero motuque compofuit, 
aiens anianam efle numerum mouentem fe: 
quia dum anima contemplatur , dum fentit, 
dia vegctat; mouerefedicitur, proptereaquod 
opciationisprincipium,& Fonsfitjnecaliunde 
moueatur, vtea. qua: viLarfuntexpcrtia. Ve-i 
rum fi Platonis de anima fententix ita feha- 
bent,curcas Anftoteles aliteraccepit , actam 
acriterreprehendit^ Videlicet, vtD. Thomas 
piimohuuisoperis lci(5b 8 animaducrtit, non 
Platonis fenfum , izA primam verborumfa- 
cicm coarguit ; ne Philofophorum vulgus 
verbis inha:iens , &: profundum ac rccondi- 
tum Platonis fenfum ignorans hallucinctur, 
putans animum efie re ^cra numenim , cir- 
culum, aut harmoniam. Platonem veroare- 
piehenfione vindicare conantur non folum 
Pl.ironici , fed nobilcsin primis Pcripatctici, 
vr Theophraftus inlibris, quibuslocosantea 
ab Ariftoceic rraclatos explicat, ( cuius o{>e- 
iis merriiiiic Themiflius ia fua paraphraii a-d 



«^4 

oaeutatiis capiris tetm , Beffaricis lik z~ in Ca- 
iHfflciatoi-efn Platoflis , Maicrobius in fom- 
iaiiim Scipi®ois,cap.i5..& 1 6. 

Qgod igirarAnimaliibiftafltiafit, exeo ^ "BAtUiriti 
primumDftcudipoteft, quia vtDmusGrce:o- ', r .. 
nusNylleQusiadilputatioJie de anima iucu- _ 
leiHtiusediflerit. Quemadmodum quiinmun- 
jdo confcnticntemrerum varietatem , & cotra- 
riorum dil"coridempacemj.accoucordemlitem 
yideti mox,flapiefecumratiociQecur, ftatuit Diuinavirtt, 
vim quandam cilediuinam per omnes mundi gmuia admn 
parres commeantem, qux omniafuo nutiu co- Jiraf 
. erceat, &contineaf.ita<|uiinquaiibetreviuc- 
tianimad.ucrterit contrariasqualitatesadcoa- 
centum redudas conferuati,& rcpugnates or- 
ganorum affadiones, ne femutuoperimant> 
ratalegecohiberi, & deniquetamdiuerfamu- 
nia tanro ordin.ej& confenfu adminiltrari;pla- 
neintelligetdari vnamaliquamformam,^cuius 

Q m.erito ac beneficio \\xc omuia perficiaii.tur: 
qu:E forma accidentaria eife nonpoterit , fed 
fubftantialis ; cum vnius accidentis tanta effi- 
eacitas eile nequeat , tantumve imperium in 
membrorum rei viuetis , & contrariarum qua- 
litatum quafi Republica: eaigitur formanoa 
alia ertt quam anima;fiquidemineadem mate- 
ria plures formq fubftantiales efle non poflunt, j.DegeneraK 
vt alibi oftendimus: quarepatetanimamefle f/w.+.^.ai. 
fubftantiam. 

Secundo, velinmateriarerumviuentiuiQ- ^.^^//V. 
cft aliquaformalubftantialisj velnuUa. Si nul- 
la;duo,pr^teralia,fequunturincommoda.Pri- 
mumeft, coha^rere viribus naturse materiam 
abfque omni forma fubftantiali. Secundum, 
aliquam fubftantiam , nempe compofitum, ex 
accidente & fubftantia conftitui j videlicet,ex 
materia & ex forma accidentatia. Quodfiia 
tali materia , aliqua fubftantialis forma infit> 
quis non videat eipotiusattribuendaeflepra:-^ 

E ftantiffimareiviueatismunia,ideft, vitalesa- 
diones, atque adeo eam formam elfe animara. 

TertiojFormaeftprarftantior, quammate- yR/ttif» 
ria:atqui materianon eft accideDS,fed fubftan- 
tia cumfitprimumcuiufqucfubied:um: ergo 
forma erit fubftantia & non accidens, atque 
adeoanima , quae formaeft , erit fubftantia. 
Qu.odverofecundumAcademicam&Peripa- 
teticam philofophiam ita dicendumfit, patct 
ex dialogo Platouis de auima, qui infcribitur Plattt. 

F Phasdon; &exiis,qua;docuitAriftoteIes tum Ariji. 
fa;pealibitumcap.i.huiuslibri, vbiafleruita- 
nimamefleaftumprimumfubftantialem. 

Piiuatimautcm quodauimaintelledliuafit _ . 
fubftantiaex eoconuincitur,quiaalioquinoa '^•"'*''** 
pi)flet cxcra m.-iceriamper fecohxrere , atque 
adeo noa eflcc irarrvortalis ; quod no folum di- 
uinajfidei, fedetiam Philolophiardecretisrc- 
pug;na.ti vr m rradlatu de anima fcparata ex 
piofeflboftcikdemus. 

^ ARTICV- 



D 



^T 



ARTICVLVS V. 

i^OD AtJIMA NEjQjfJS 
tHatena, ne^ (prpusfa, 

hii Artflft. TP\EmonftratuiTi a nobis fui4^^mam eflTe 
b.i.huiuifip^r. JLy fubftanriam : proximumeft, vtqua^nam 
tp. i. fubftantiaficvidea iitis Philolophorumnon- 

Hiiiores pb'lo- nuUtclemcniismundi inharreates, cum vhra 
fhinihilfupra matcriam,8c ea,qua;rubfcufuscadunt,mentis 
fpui agnoHe- acicmefFerre uonpoflent, in eo errore verfati 
\»t. fuerunt,vtpr2:termateria &corpusnihilfub- 

ftanr.ajdaricrederent, qui proinde animama 
corpoie & materia nuik) difcrimiae feparabar. 
rijlot. lih. t. Contrahosfittertia conclufiocommuniaho- 
iuA oper.eap. rumaudlorum affenfu comprobata, acplane 
ext.jt ^lt. vera j Animanequemateriaeft, ifequccorpus. 
■ap.i. text.^. Quxjjunc inmodumoftenditur, Materia iu 

'^"' gencratione, &ortucuiufque viucntispraeit, 

vtid.quodomnemreipr^paracionem fulcipit, 
forma vero denuo inducitur;lgitur anima non 
eftmateria. Deinde, Materia, cumfitpurapo- 



CAP. L QViCSTrO I 

A — 



€6 



Conclujio. 
obaturi. 



ARTICVLVS VL 

jQTOD AlilMA Il^TELLtCriVA 

Jit jpiritalis fubjlantia: non tamtn 
particuU dmin&mentis, 

QVartaconcIufiofit. Animaintelle£liuaeft ^, Conclufio. 
fpiriruSjfiuelubftatiafpiritalis.Harccon- 

cluHoeftcontra multosantiquitatis Philofo- 6)„;„,„^^., , • 
, ■ n. • ^ /r j- Sliftvetertsan$ 

phos, quinolhum ammum corpuselledixe-^^ a 

runt^vtZcnoi^nemjAnaximander.Anaxime- -^^ ,,.*„, /r. 

nes, & Anaxagorasaeiem,eoIquel:orteVarro^gj.y„^ 

fecumseft, qu.,referenteL.aaantioFirmiano Palfa dercriptio 

hb.deopific;o Dei , itafcr.pfit , Ammaeftaer ^„i„^ y^^^^^ 

conceptusore, deteruetamisinpulmone, te- g^ Varrone 

pefadlus i n corde, diffulus in corpus. Hippafus 

quoque , & Parmenidesat^imamigneamfece- 

re:EmpedocIesfanguinem,Critiasexfangui- 

ac&humorecompoficam. Quosforte Lati- ^"X*^ 9« 

nusPoetaimitacur, cuminquic: purpuream ^*"* 

vomu ille animam. 

Corporeumquoquefta.tuerunthumanum 



tentia,eftexpersomnisa<3:iuicati8; necpoceft f animum Cleances, Chryfippus,acfcreomncs 



c.(feprincipiumaIicuiusadlionis: atquianima 
eft or'go & fons operationum vitalium; Igitur 

I- anima non eft materia. Item,Omniacompofi- 
ta naruralia,qua: infralun^Eglobum continen- 
tur, habent eandem communem materiam, 
vt ex reciproca eorum commutacionc con- 
ftat, difFeiunt vcroformis ; {cTlnequeuutin 
eodemconuenire ? & differre ; igitur eorum 

4- mateiia non eft forma. Prieterea , Anima ia 
totum corpus fe infinuat , omniaqueeius 
merabra permeat : ergo anima non eft cor- 
pus: alioqui duo corpora viribus naturx fi- 

J- muleffent. Ruifum, Sianima effet corpus: 
veleflet corpuscoilefte, velelementum , vel 
exelcmencismiftum : fed nullumexhis eft; 
noneftergocorpus. Probaturminor; quia 
fteffctcorpuscoelefte, torquereturingyrum j 
ftelementum ; in fupcrum aut infimum lo- 
cumcommearet;fimiftum. vidominantisele- 
menti cicretur. Quod tamen falfum effe 
conftat,cum videamusanimalia vt appetitu, 

(. & apprehenfione ad varias locorum diff^ren- 

- tiastendere. Poftremo , vt 0(5lauoPhyfica: 

Aufculcationislibro, capitequaitorext.iJi.A- 

riftotelesdocet, omne corporeummouensfe 

jpfum, duobus conftet necefle eft : Vno, quod 

moueat,&nonmoueatur: Altero.quodmo- 

ueatur , &nonmoueat : fedanimal mouetfe, 

&mouensinipfoeftanima:quodautemmG- 

uetureftcorpus; igituranima noneft cor us.. 

prxter fupcrioraargumenta alia quoque pio- 

pria ac peculiaria funt ad dcmonftiandum 

animam intelleftiuam non efle mate- 

riam, nec corpus : fed ea inproxi- 

mum articulum reie- 

cimus. 



Stoic^ famiha^alumni.fatin lege veteri Saddu ^■*«*«'^'/*'»- 
csi, quiSadducarumqucndam magiftrum iQ.r^"J"*^JP"''t*- 
cutinvquerefurrc<flionemcred«bant,neq;An- ^,^ f^ttUatec- 
gclcs,autfpirituscffe Ineundem erroremin- * " 



Aa^ 



i/. 



ciditApollinarisAltxandiinus, vtireferturlib. . 

t hift.Triparticas, cap 44, & Tercullianus in ^ *''^'' 

Q fuolioro de Anima,& decarneChrifti,vteLia 
teftarurD Aug ft.liu.i.dcGencfiadliccap lj, 
&inlib dchacref cap.86 & inepift ijv.adO- 
ptatum. Ne.enim vo i'': lo!um TeituIIiar.us 
animameflecorpuscofeu;u,quoarbitrnutD» 
Auguft.hrerefiS^; pofl'eeumintelI>gi,cumDfu 
appellatcorpotenm, idcft, fubftantiam vcre 
fubfiftentem& nonfiditiam. N. :^) hbroillo 
de Animacap. 1. commemoracis Philofophis 
qui-^nim.-m coiporeamfaciebanrjfubiicit, A- 

£ uimameflecorpusfacilcperfuadebunt Tum 
Ai'ftotelem&peripateticosreprehedit,fjUod 
ani.namincorpoream feccrint , conftantcm, 
iDquic- cxquintanefcioqsia fubftantia. 

Probarurautcm noftraconclufio hunc in £). Thsm. z. 
modum; Vr vnumquodq; opcratur,ita eft : fed eor.tra gint. 
anima intellcdiuahabet operationes eleuatas eap ni. 
fupra naturnm & conditione corporis acma- Ptohatarco»- 
teria?: ergo animaintellcdiua non eft materia- cl»/to ratione. 
Iis& corporeajfcdimmateriahsfubftautiajfeu 

p fpiruus. ProbaturminortumexparteiDtelle- 

Aus, tuir. cxpartevoIuntacis.Exparceintelle- 7^*^'**''''^*^"* 
ftus-. quiainiellecStus nofter perdpit nacuias "'"^*^» 
commnricS; & abftiatbasamarcria fiugulari: 
quoii V c;o materialeeft, vteft ciaflum & limi- 
tacu,itanoiinififingularccorporcu& matciia- 
lcapprehendit. Itemnoftei intelleftusformac 
c6.-ept'ieruimniaLeriaiul vtDci& fubftaiia- 
V. .•paiararS percipitOj talia obicd: ; omn- di» 
mclionelibciafiaefiguia,coloie, aliavfccoipo 
e rta; 



^7 



IN 11. LTB. ARIST. DE ANIMA: 



6% 



re2emoHsaffe<^ionc: kiautcmconceptus,ma- A natteffimoniumloannisTheflalonic.Epifco- loAnnUlh*^ 



terialcs non funt, oriuntur ergo a potenna &a 
forrnaiinmaterialithasceftammaintelleifliua: 
io-ituianima intellectiuacftimmaterialis t\ib- 
,.,.,. ltatia,fiuerpiritus. Deindcexparte voluntatis 
Stmhtudn wi- ju^^Jcturcademminor Nam voluncasftudio 
rja'"f"'n« y"' hon'.fbatisj.efr£cnat appctitun-trenntiuuinlias- 
m^ieruHen.^o- j-.^mcm j,ifnatcria, eicjucimperat: hocautem 
Uii r:fr4je)it^-^ iniperium^-ftalriorispoccLi^jquamcorporea': 
re,tiontauitn t gj.poyciunrasnoneil:rescorporea,fcdrpirita- 

lis. QuodfiFnilitcrdiccndumeritdcanimahu- ^ 
xriana,aquafluit. Secundoidem cocfiimatiu', 
Quia!i'ocievelle& ncllc, adus.amaniii & co- 
lendi Dcum, furt fupiafenf.im'& appGticum: 
atqueadeom3niFei(.e are;uuntpotentiamalte- 
rius ordinisjid eft fpintualem & fpirituakm 
formam a qua manet: Qjij.o patet aniraam in- 
tclle(5liuam,fpiritum eile. 
^atrum te/ii- Corroboraturquoqueeademveritds,Patrum 
jnomo. teftimonicvtX) Ambrofii,quunlibro deNoe 

AmbP. &arcaaitanimumrationalem,diuinumquen- C 

damcfi"efpir;tum;idqueprobatexca.i. Gcntt. 
•vbidiciturDcusiufpraife Adamo fpiracuium 



piailerentis animaseile corporeasquod afferc .oatc» 
z.ConciliumNlcqnum fqaa: eft fepcimafyno- 
dus j^cncralis) initioquinr2a€i:ionis,nequei<i 
im,->robat D':AngeIis,inquitillc,& Archange- 
li5,& eorunnpoteilatibus, quibus& noftrasa- 
,infa Catholica Ec cleiia ilclcn- 



runnpot 
u^^m 



t,.on:r.t. 

J.X parte vc 



nimasao n 

tit, eileqi^^mintelligibilesjicd non omnino 
corporis expertes, & muiiibiles, verumcenui 
corporepra'ditos&aerioi?ueigneo Et infra. 
Nemo velAngelus, vtl Da;mones, velanimas 
dixeritiucorporeas.Occurrendumtamen eft, 
facramfynoduin nihil ibide Angclorum, aut Dtlutt»!, 
animarumfubii:ahtiaconfticuere:ledil!iuspa- 
tris didum eatcnus ampledli , quatenus vfum 
imaginum,-quaderedifpucatioerat,approba- 
bar. itaq; commendat concluiionem videiicet 
colendaseileiimaginesjrationeautcm, quaea 
fuadebat, quia anim^ & Angeli corporei funt> 
noncuratj inquaJoannes iliedeccprus fuit& n»^w/'fl T 
ineomaxime, quodCatholicamEccleiiam.ita j-/ ^ . 
fcncire pronunciauic. 



l.ilud hic eciam aduertendii erit , fi vnquaD, 
vit^,ideft,fpiritumcorpus viuificantem.ldem • eafihus,Athanaiius Damafcenus.Methodius, ,. '^V''*^ **! 
afferitD.DionYiius4.capitedcdiuinis nomi- Hieronymus, auCiQrlib. de Eccleiiaftic.sdo- ^"' '^' , t 



nibusappellansanimu , iBtelledualc , ilue ipi- 

ritualemfuhftantiam, vitaindeiicitntcpr^di- 

tam.ldemteftancur. D.Damafcenuslib i Fi- 

deiOrchod -cap. iz.&lib. j.cap i6.D.Auguft. 

]ib ^.dcTrinit.capitc^.&lib.z.Retrad.cap.f^. i , i 

D.GTCoor.M:-onuslibro4 Dialogcap.f &hb. ^ concrctamcileicu!i)abi!iaduiinxmentisiim- 



2). Dionyf. 

D. Damafc. 
D. Augufl. 
D, Gregpr- 

M.^gr>. ^ ^.. . . ^ . , 

D.Gregor. Na- i.Moral.cap.i D.Gregor.Nazianzenus Apo- 
loc^eticoi D.GregonusNyirenusinlib deO- 
pificio-hominis,cap 4 &if.&lib. v. Philoio- 
phi;;,vbiaic]uuusquoquefententi2fui(lci'la- 
tonem;qu<)detiamdeeo^fferitPlotii%us^> Am- 
monius,.& Numen-us. 

Prjetetea idcincolhgitUT tum exnonnullis 
facrarpagin^locis, quibnsai:ima humana fpi- 
ntusappeIb.tur,eaiignificatione, quafpinrus 
acorpore diftanguicur vt Eccleiiaft^ vltimo. 
Rtuertaturpuluisinteriaiua,vi.'dcerat,&ipi- 
litusrcdeatad Deum,quideuitil;um.EcLucaj 
i^. inmauustuascoinnicado fpirirum mcum. 
EtadRoin.s Spiricusfandusteftimoniumrcd 
dufpiriiuinoiiro.TnmexConcilioLatsrancil 
i fubInnoccrrtioi.Ybiitafcribitur,Deusabi- 
nitio vtrjmqjdenihilocondidircreacura, cor- 
poralem,&fpiritual.m. AngeUcam fcilicet& 
mundanam DcindLhumanamqu.:licommu- 
nem, & fpiritu & corporeconfticutam. Quod 



gmatibus,ali!quepatresanimam rationalem, '*''^'' ^ 
corporeara vocanr lidnonitaeife accipiendu, •'*'"' '35* 
quafi veLnt animam re ipiacoipus eife , auc 
conftarec(irporc,ied vc in<licenc anima com- 
par:u one Dei quodammodo fa'ce corporea 



D Gregoriw. 

Hyjfon. 



DeJuciturcon- 
elufio «xfe£r. 
ht. 

icclefin 



Lue. 
ad RoTt». 
Ex Cencii. 
Laltran. 



phcitate&exccllentiainfinitediftet Quodeo ^" f^^f'^ 
etiamparr.sfaciebaucvteorumamcnciamcx tresnonnuU 
plodcreacquianimamhumanamde Deifub- ntmam cor\ 
ilantiaprGoenitamfj.cicbant.Concraquos: r^am dixeri 
Sicquinta coacluiio. Anima intelle(Siua <^Con(htfio.' 
Honeft: DaiciculadiuinjEmcntis.Adinteihgcn- Cwiffrolib. x 
tiamhuiutcecoacluiionis fciendum , Carpo- aduerfiM ht 
cratem , vtrcfertlrenaeuslib i aduerlushaere- ,'^jj^^.f/J' .^ 
fes, cap.i4- Item Cetdonem, vtafTeritTheo- arama. 
doret.inl;b. dcDjainis decrctis. IremGnofti- ;^^«^{^. 
cos,Manicha:os,&Prifcil!ianiilas,teftcD.Au. Thcojio^et. 
libro de harief capice 46. & 70. &Hierony- ly^ AuoHfl. 
moinepift ad M.ucelliaum, ineamincidjife D. H.trerU 
impietarem,vtcrcdercntanimumhominiscile 
Dcifubilantia proguatum Qucdvidetur e- , . 
tiamfcnfiiiC Philo lud^EUsin hb.qai infcribi- ^"'^' ****•- 
tur, Quoddcterius potiori infidietuf Vbiait 
Dcuin corporihc.s humanis nonuihil defuo 
uumine fu^ernc ibfpirafle. Qur>modo , in- 



Sxcaf Tirrtn- pjfmitercredimus PrxcercamiJ CocihoCon- 
'*''• , ftantinopolitaooAd ii.dicicurVerbitmdiui 

Er CorjcillO . r . _. 



Con/fantiv. 

CratiaiiUi. 



Obiiiip: 



ncni, ocipiuiutx Lv.ipwiv.v.u.i;ii.Lui...i.. ,^v,«. quit, credihilcvfderurtamexiouam mentcm 
refcrturextradefummaTrinir &fideCachc. '^ humanam rncm.bianula cerebri , atit corde, 

h:":damplis fpatiis inclufum., taHcam cccli, 
mundique maii^nicudinem capere , n fi lUius 
diumar faEliciiquc anima:parcicu!a eflct irdi- 
niiiolis.' Plii!:\,LhusTerodcqua:fI: Platonicis 
it.a rcriptumici.quif, Animaauccm metis par- 
ticeps fa^Sa, noniolum Dciopuscil, verume- 
ti.impar5,nct.|'ieabeo, fcd dc cc, & ex cofafta 
cft. Qijo eu.irn aliufit lUe. 

C9r^M 



numaifumpir.9"ecainem , &animam rationa- 
iem , afuueincorporcam. DcniqucGiatian.is 
2i.qiia:fc.5 cap.QuidamatuemhsBierici,r(.ferc 
imcL ha'rcfcs,erLOu-mcxift;maniliumanimam 
intclh(fl.uam non effc f,>ii itum. 

£iuxamcn, quicoutiafupcrius diftaoppo- 



69 



Hefternit vitik ammumqucqj frtgrettmt vntiy 
Atqja^git hume diuine.farticuinm^nttrs 
Hanc iia:ie(imperfe (atis conui<9;a damnauit 
CoQciliumBaicharenfeprimuTn cap f.&Leo 
primusepift.5)i cap.f.eandemveroD.Au^ufl:. 
inlib.deOiigincafiimar.cap i.exeocoar^uit> 
ijuodfi animaefietdiuinacmetisparticula, vel 
Deuscflet mutabilis,quodadiuina natura pro- 
culabeft: velanimaeflct expersomnismuTa- 



CAP. I. QVtESTIO I. 70 

Corfws ottufiHm ^ mens, perfoftihatHam SicatenimfnatcrJaens 



potentia eft , idcoqueimperfefi^a: ka c couei-fo 

forniaicmabfoluu.eftcjue o»^Ae;Ki«<Juafi s|w 

•T^i-n^^ensnfl^-jid cft, habitus , acprofeffio per- 

fedrionis, fineaftus perfe^lus Quoliquetex 

eo quodAriftot.auimam fic vocarit,non iccir • 

co ab ea a<ftus primi,aut fubftantijc rationc er- 

cluitirc.ImmcritoquePlotinumEnnead 4.Hb, i^. ,. 

z, de-Edentiali animx, hancdefiniiionem vfq; ' J'^ . 

adeocontempiiJle, vteamconrutationeindi- , 

• j._. j- , , , lumnia 



, ~ ' D •j- J- > /. tuTnnm 

tioniSiaiqueitauecdeficeretindeterius, nec ^ guamiudicarit, quodrnea , anima ov-nAE;);,;» p-«,~j 



proficeretmmelius , nec aliquid infemetipfa 
vel quodnonh-abebat, habere inciperet, vel 
quodhabebat,habercde(ineret:quodeftaper- 
tefalfum. Eandem ftultitiam irririccD.Chry. 
foft. homil \t in cap 2- Gene(eosD Athan.in 
iib. de qu^ft. cap de Anima.Lc^e quoq; (1 
placeteius confutationem apud D. Thom. i. 
par qu.jo.art.i.&Iib.i.contra Gentcap. 85-. 

ARTICVLVS VIL 

dilvv:ntvr argvmenta 

Sectwdiamculi. 

NVncargHmctis,qu«anima:definitionem 
oppugnabantjlatisfaciaiiius.Pioexphca- 
tioneprimiobfer«andumeft,quodaUbianno.- 
tauimus, non parum eflcinter Ariftot. enarra- 
tores, & criticos quofdam neotericos diilidii 
circa Erymologia, interpretationemq; nomi- 



appelietur. Nec vero,quidicitanimanie{lca- 
€lum corporis, negateamefle immortalem vt 
quidamputavuot : cumnonoporteatomnem 
^orporisaclLiitamateri^ addiftum, affixum- 
quee(le,vtextrailiamcohxreretion valeat. 

Igituradargumentum, negandumeftan-v ''^i^ 

tecedes, & ad ea, qua? primo iu eius confirma- ■^"'^'^- ""'» 
tionemadducuntur, refpondendum vti dixi- ^*'"^^'' /""""" 
mus. Adid,quodvItimoaftertur;dicendum P*r/«'*'«'- • ««^ 
non omnem aftum fecundum efleperfetfbio--'^''?* '** ?"' 
C xem primo ; nec omnem finem pr opria; natur!^ tpjum aratnti»- 
excelletitiapracftareiis, qusadfinc^nordinan- ^'"'' 
tur: eftoidde vltimofineabfolute, &fiaeex- ^^P'7'V*-i' 
ceptioneverumlit, vtHbroi Phyfic. expofui- 
mus. Aliamfolutionemhabeihocloco apud 
Caietanum. 

Adfecundum, negandumeftanteeedens,'& 
maiorfyllo^ifmi, quo id probatur, adcuius '^*''*'-*' *5f' 
priore confumationem refpondendum, ex eo 



onernqi nomi- quodfoIutatMnpevieaaimaloccidat,redeco- 
msc*7i>.5;^«. Acpnmucommunisienretiaeft D cludinonpotIecorpusabanimainform.ari,ni- 



(etfi aliter opinetur Francifcus Floridus in A- 
poloffiaconcraliogusLatina' calumniatoies} 
Anftot.huius vocabuliinuentorem fuifle. bed 
cnim. quia illiusfignificacioacvis aliquantulii 
obfcuracft, nondefuerequidicerent excogi- 
tatiiidabAriftotele,quafifugajvehicuIum,aut 
infciiix nuolucrum, nonadenodandam, fed 
adinuoluedam latentem anima: natura. A qua 



fi interi-m dum congruis ad vitamdifpofitioni- 
bus prjBditum fuerit. Veru abfurde prorfus & 
inepte ex eo colligi animam efleipfam primaru 
quahcatum temperiem : alioqui cum oblsfo Talttones mtifni 
cordeanimalmoriacur, rede eciamintUlerjnr^^^f^^^^ tem" 
aaimam elle cor. Ad pofteriorem confirmat;o- peratum crrpa- 
ntmciicendum,aRimiaftl:ctus&perturbaiio niAttrtbtttnd^ 
nes artribui qualitatum tcmperatur;e vt caufse 



taraencalumnia eura vendicat luliusScaliger E d^onen^&pronccanti Etenrm frigidicasme 



PeripateticsB doiftrinajegregiusaflertor, exer- 
citationejoSin Cardanum.Porro M TuUius, 
vtinargumeatodic^bamusi.lib.Tufcul.qu^e- 
ftionii vertitcontinuata mot onem, & peren- 
nem. Vidctur enimexiftimafle Ar-ftot.more 
Attico vocabulumci/TrAe^^yaf, pro citfiAfWaac- 
cepifle mutato S" in t. ^ ^ ovhMxS-, y quod 
Latiniscftjcontinuatumfeuperenne. Verum 
ha-cinterpretatioecfia qujbufdam excufetur, 
vtaPolitianoin Mifce]laneis,cap i.aplerifque 
reprehcndicur. Necsnim Ariftoc contrado- 
«ftrinsfuarplacita , animammotioneTnappcl- 
lare debuit,quod ei in Placone magnopere dif- 
plicuerac, vc conftac ex iis.qnse contta illum dif 
feruitcap. j.lib i.huius operis. 

Qija'e dicendum porius animam appellari 
abAriftoteiecii7iAe;t;^e6*, idtft, petfed:um ha- 
bitum ; fiue, vt vertit He; molaus in paraphra- 
/1 lixemiftu , nouum vocabulum uouo cxpri- 



lancholia: , ficuti corpusreddic tOipidu acjan- 
guidum;itaadtnftitiainclinati& caloi fiuux 
biiis, vci corporiadoperandumacrimoniu^ra 
confert:ficadiiafacihusadducit. Verumifti- 
ufmodi adiones aliunde, tanqa3mafoBtc& 
principali cau.fa^cua: non accidens, fed iuhfta- 
tiafic, oriuntur.Deaucflontateveroeon" Plii- 
lofophorum, qui animam qualitatum har- 
moniamfaciebanti nihil cur.imus. Ex didis 
planum eft , fiecrum ienreuiia verbis confo- 
net , quamprocula veritate defiexerrnt. Le- 
getamen fi phcet eorum impugnaiionem s-Themi/l 
pudThcmjftiumprimohu us opeiis m para- n x-'!L^ 
phiafi, cap z- & 14. & D. Thomamlib.i,con- 
tra gent cap. 64. 

Adtercium,Begandumtft antccedens Cu-So/<i/.|. arj. 
iusprobatiofacile dilueturabeo, quidixciit, ' 

cognitionemfieriperfiiriljtudinem, nonqi-je 
iaru iuaaima fecutidiim tius aarutam 



ne- 

Ci^fluiio 



71 IN II. LIB. ARIST, DE ANIMA. 71 

ceflariocxiftanredcjaxconcilicturperrpecies, A alibivocat wvg»^ ?)K,56«/'^..idert,rpiritnmin- ^f^^titfttnt 



^uaru interueDta anima cognofcit. Itaq; noa 
oportete animam rebus Gorporeis eiufdem na- 
tur^e conueniencia fimilemefTe, fed haberea- 
ptitudinem adearu imagines a£lu recipicdas, 

75. art. l^aix. °^'^ ^'^ fimilis fiat Quia vero antiqus ?hy fio- 
Vetetum trrot ^^S'*'^ audloresiftiulmodi efle ab efle le.ili non 
«/e«»»W4 rorpfl- *^"'^^'^°^^^"^^^" ^*^*^ ^'^'^o''^'" ^^P^ ^^'^t,7t cre- 
ralitattvttdLj. «^erentoporrereanimam dVe quid corporeum, 
TaHtH duplex. ^^ res,quasappreliendit. Adaigtimenciconfir- B animamracionalem acorporeabiuadam , ctfi 



natum, cuius opeanima fundiones corporis ^■^''prttatso 
adminiftracvtinlibris de Ortu & Inteiitaex- '*^' Thtopht 
pofuimus.VocatautemAriftotekshoccorpus '""'^** ««/f. 
elemeiitisdiuinius,proptcrea<juod nullaeJe- *<''*'*'«4i« 

mentorum facultaspertingac adexcellentiam 
operationum, qu^e fpiiituum min-fterio perfi- 
ciuntur. 

Adquarcum,coDcedendaeftmaior, negon- Sclutt 1 
minor, &adeiusprobationem dicendum. 



mationem dicendum, cum duplex fit aftus, v 
nus quantitatis j alter virtutis, vt in lib de Oi tu 
&interitu expofuimusjpriori caftu fola corpo- 
i^afccontingercpoftericri^eciamea^qua^funt 
corporisexpertia: fiueTtrumq,-careac corpo- 
r€,vt«cum AngelusDxmonem impreflb impe- 
tuinaliquemlocumimpeIlit:fiuetantummo- 
uensfitincorporeum, vtcum anima intelle- 
Sjtimtefumre «^iuaper aftum voluntatis mouet appctitum 



corpusnoninformetjfuaptenuura efleaiflum 
formamqjillius, itavtquoticsipfuminforma- 
ric,pofficeihabiIicacem,vimqueconfcrreada- 
<a:iones vic^ vice organi adminiftrandas.Circa 
idauccm,quodex Ariftoc.cicacur,aduertenoa 
conftare inter expoficores quid Ariftot.eo loco 
nominepartiii fignificaric. Philoponusputac 
incellexifle partes fubiedas animx,id eft , ani- 
raam vegetantem &fenticntem. Alexander, Pattes anim 



qHttant wr/io-in^^rentemcorpori: fiueetiam mouensdun- C Simplicius, D.Thomas,&aIiiquoiuinterpre- /-<?/«»//<« 4»^« 



fa. 



AnmUe quin 
laftthftantia 



taxat corporeum fit, vt cum corpora fecfibiiia 
fuomodo dicuntur moueri ad fui tum cogni- 
tionem, tumamoremeandem animam intel- 
lefliuam. Patet ergo non ex quolibet tadlu re- 
£lecolligiea,qujEfecontingunt,eflecorporai 
fcd ex mucuo taftu quantitacis. 

QijodadD. Auguftinumatcinet,quicredi 



dit in dodlrioa Ariftocelis animum e quinta 

ecncrttum ejfe fubftantiaconcretumeflc:dicimusliauddubie ..._^ _ _. 

ncncrtdttArift. oppofitumfenfifleAriftotelenn|^texiniusdif- D Adquintum,concelfamaioriiiegeturminor: 

putatione inprimo huius operis libro aduer- ' . • - ^ .. . 



taciogcrmanaeft,creduncdefignafl'epocencias Artftot. 
auima:inceile(n:ius,afleiuiflequencndubium 
eflequin eaium nonnulls cumipfeacorpore 
abiunginequeant, quiafunra<n:uscorporis id 
eft,quiafuncpocencia;organi. x,&inha;rentcs 
corpoii IcaquenonfeHtitAriftotelesanimam, 
qu^efta^ftuscorporis, non pcflea corporefc- 
paraii,autet'a, quara CQip orefv.pararipotcft, 
corporisaiSbum non elfe. 



^ ^ . . fusDemocritum,Empedoclem,AlcmKor:em, 
Curp.Auguft. pi3,onem.&X8nocratei 



., .. ^^...,.^^^ .atcmplancconftat.Qua- 

irf t^M«f'f*tty\^^XMiY) AuguftinushancdeAnftotdico 
dogmateopinionem ron exipfius Ariftotel.s 
foncibusj fedexCicerone haufifie,quiprimo 
Tufculanarum quijftionum ita fcnpfic.Anfto- 
teleslonge omnibus, Placonefempcr excipio,, 
pr2ftans&ingenio&diligentia,cumqu2tuor 



Cieero. 



adcuius probatione refellendam aducrtendu '''"''"' ^' 
cricorganicarum paiciu nomineduopr^terma 
teriam,hoclocoimportan,nimirucertaefi^ur^ 
com,pofitionecumtemperieaccommod.ita,& Partfs orgam 
potentia, qua^propriaorganiformacft^ Igitur ^rA?*!/ maser 
oiganumpriorimodofumptumi.ncecedicani- qu^dim^ortet, 
mam paoritatenatura:ingencrecau(<jdifpofi- 
tiu:e,&materiahs,quiaficeftpi^parationecef- 
fatiaa.iintrodu£l;ioneanim^!nmateria,vtra- 



illageneiaprincipiorucfleccomplexus,equi- £ iecanus aduercit,nonaucempofteriorc cofide 



busomnia onrentur,quincam quandamnacu- 

ram cenfetcfle,cquafitmens.Probacenim. A- 

riftotelesi lib.deCcBloprqtcrquacuor vulg. ca 

elcmenca tflequirtamaliaracorporisfubftan- 

tiam ipfis elementis praftanciorem , & diui- 
De hoe errcrcj niorem,equafincgIobica:Icftes. Rurfufque 
Academic. cap z.de Generacione animaliuin , cap j. ani- 
D Th. i.q. mam parcicipare corpus quoddam elcmen- 
67.art.7. tisdiuinius. Vcrum Ariftotelcsneq«ehoclo- 

^orimam co , neque alibi fenfic animam corpus efle, I Adfextumnegandaeftmaiorpropoficio,di- S<y/«<ytf tf, 
Atad^mitorum cuminhccopere, lococicato, difertis vcrbis • cendumq; animac definirionem non coucnire 
error. oppofitum demonftrarit Dum ergoanimas AngeIorefpc<9:ucorporisaflumpti,tuquian6 

^;</ »o;w»>?c; corpusilludatrribuit, velloquitur defcnten- 
torpcris miellt- tiaPlatonis, & Academicorum , cjui aiebant 
g-at Aiift. tum animum antequamtenebricofum noftri cor- 
$Uudar2tmi,at porisergaftulum fubiret , corpufculo quo- 
trtbuitj. damilluftri circumfundi. Velcertenomine 

corporis intelligit fpiritum viraiem & ani- 

malem, qucm in Iib.de Rcipiratione, aefsepe 



rationeacceptum,<j^aiapoterc!;Kipfiusanim^, 
non eo pa<flo adeam in materia excipiendam 
pra:requiruutur,vtplanueft. Et vero vtanima corfuf ergam 
dicatuidefiniiipcrcorpusoiganicii, vtpcral!- tttm -vtantea 
<5uid prius, fat eft tammateriam in fe.quam vt ^^, ^nim^m. 
eltafTccraorganisiecundum priorem modum 
fpe<ftatisanima origineantecedere. Nec enim 
fub!e<flum,perquoaforinadefinicur,omnibus 
modis prius, quam Formam cffc oportet. 



eft a<a:us,fcu formataliscorporis.fedtantu mo 

tor: tu quia organa illa,ecfi ver^ res finc non ta- 

mcfunt vera,propiiaq; organa. Duo enim ad Corbora ahAn^ 

idcxigutur.vtiproximeannotauimus.Vnucft/,*/^, ^/r««,ftA« 



eflfigies &fi 



^£tlit ajfumpta 



igies&figuraciicertaquahtarumproportio c.-rnoxfttfit of 
ne : alteru ipf^ potenti^ vitales inbacrentes nia-^^;,;^^^ 
teria:. Cil igi:utha:cnon cernamurin corpori- 

bus, quae 



71 CAP. I. QV^STIO a 74 

bus, qaaAngeUaffumuntj ncc eiiim cistalcs A fuitaDeononfecusac^ro^aAioanimaintel 
potcnti^inha:rent,quicquidfitdereliqms,qu5 



iufdmtflA- 

UiylUiUStfl 

■ttnua. 
i^viuentium 
mSienibut 
Ho^tHttnd^t. 



>H4 propria 
nt in vtuett- 
um operatio- 
b.defunt An- 
lis ajfumenti' 
ti corjorM, 



(hjiflsndi in 
icm duo. 



ArgHtn. 



ieftiux , quam conftat terminaii adipfam ani- 
mamperle- 

Secunclo,aAio,quanuHcanimaleonis,vcr- 2,Jr^um» 
bigratia, producitur, eftdiftinfta rcaliterab 
ea, quavnitur materi^: fcdvnitioterminatuc 
adforma,vtinexiftitmateriaEjabeaqucdepen- 
dct: ergo produftio terminabitur ad eandem 
petfe, &vtadterimflum , qui produciiur vt 
quod.Maiorprobatur.Nam quandoaliquaea- • 

B aionesitafuntaffe€t:ae,nambaeafemutuofe- 
parari queant, & vtraqueabfquealtera, faltcm 
diuina virtute , poflit exiftcreineceflariointcr 
fereipfadiftinguuntur:atquodpr^di<ft^aftio- 
n^sita fe habeant , oftenditur : etenim poteli 
Deus animam equi in materia producere, non 
eamillivniendos itemqucpotefteandemante 
a fe prodnftam vnire materi^,atqu€ ita in prio- 
rieuentu dabitur produ£tio abfque vnitione: 
inpofteriorijVnitiofiaeprodudione. 

^ Deinde quod ad animas rationales fpc- J"' - " 
Aat.quod tx nonfmt fubfiftentes ita proba- 
tur,exfecundoindicio:Anima:rationalesnon 
opcrantur perfe ; ergo nonfuntfubfiftcntes. 
Antecedens oftenditur , quia animam ratio- 
nalem operari perfe , vcl eft operari iine de- 
pendentiaacorpore t vel eft habereopcratio- 
nemimmaterialem , quam in feipfarecipiat. 
Siprimum , talis modus operandi noncon- 
uenit anim*B , dum eft in corpore; cum eius 

j) intellcftio penrieat a phantafmatibus j iuxta .^ 
iUudAnftotelislib j huius operis,cap.8 tcxt. •^''v'' 
j. oportet inteiligentemfpecuiariphantafma- 
ta. Sifecuncliim, idnonfateft,vtexeoargua- 
tttranimam pofle perfe exiftere ; nihil enim 
indevideturampliuspoflecolligi , quam ani- 
mamefl*efubftantiam fpintalem , vtpotequac 
fpiritalem a<ftionem edat , eamquefuftentet. 
Qijin veio quod non fatis firmo argumento 

QViavnumqucdquevt produciturjitaeft, comprobetur intelleftionem animse recipi 
&v:eft, ita operaturt duo funcindicia, £ iaipfaanima,vtinfubftantiafpiritali;nonau- 
quibusdeprehendimus, numaliquarescresta teminorganocorporeo, fuadetur. Ecenimid 
htftibfiftens,ideft, exiftensperie,& vtquod. cxeoconlrmat D.Thomas i. part. quaeft.?;, 'D.Thomni 
Vnumeft.fiproducirur perie,ideftjperaftio- art.i. qiiia fi anima intelligeret per organum 
nem fibipiopriam,& vt quod.Alterum,fiope- corporeum, non polTet percipere omniacor- 
raturperfeelicicdo operacionem ftbi peculia pera, proptcrea quod ex dofftrina Ariftotelis Arijiotetts, 

rcm, fiue vcquod. Porroautemquiapraefens lib.i huiusoperis, cap lo.tex.in^.&libj.cap. 
Quacftiotarndeanimabrutorumanimantium, i.text.4 &j.inrus exijiensprohibetcognitio- 
quam hominum intelligendaeft : in primis, nem extranei. Vnde ncque facukas vidtndi 
quodaniina; brutorum fintfubfiftences , pro- p perciperet omnes colores, fipupiila , inqua 
babitaljquis cx priori indicio , hunc iu mo- refidet,aIiquoeflet coloreimbuta ; neque lin- 
dum:Inprimarerumcreationebrutorumani- gua,dumefthumorebiliofoinfe<fta , faporum 
mjefuerunt a Deo produflascongruentcrfuis difierentias dienofcit. Atenim quodhacc ra- 

tiomomGntumnonhabeat, ex eooftenditur> 
quiaphantafiacftia organo corporeo, & ta- 
menpercipit omnia alia corpora, & Angelus 
eftfubftantiafpiritaiis 5 & tamenomnesalias 
fpiritales fubftantias cognitione apprehen- 
dit. QiureparJratione, etu animainielJ:ge- 

id nihil obef- - 
fet- 



ad organorum tationcm eiiguntur ; confe- 
quenscft, vteiufinodi corporavereacfimpli- 
citcrorganicadicendanon fint. Vndeneque 
Angeli in iis vnx munia cxcrcent : fiquidem 8- 
iufdemcftadus , cuiuseftpotentia , docentc 
Ariftotcle in hbro de Somno &vigilia,cap.t. 
oec obftat,quod Angeli videan tur loqui, incc- 
<iere,& cibum capere Poflunt enim in his , a- 
liifquc id genus fpedari quaedam viuentium 
fun£lionibuscommunia;vtinfermonefonus, 
in inceflu motus, in comeftione cibicommi- 
Butio:aliapropria, vtquodeiufmodifonuse- 
daturper vocalia inftrumenta a virtuteiisia- 
haerence, fimiliterque quod latio adminiftre- 
turafacultatemotrici , fedemhabenteinmu- 
fculisj&quodcibi fedio fiat abco,in cuius fub 
ftantiafuaptcnaturaconuertiqueat. Quonia 
igiturin hifce operationibus, ea, qua; viuentiu 
propriafunt , Angclisdcfuntjfit vtfimj)hciter 
negaridcbcateosincorporib. aflumptisadio- 
nesvitaeobire , &eflea(5tuscorporisorganici. 
Quodpraeterahosaduertit D.Thomasprima 
parte, qua;ft f r artic. j. jS.gidiusinx.dift.?'. & 
Gabricl eademdiftS qujeft.i.art ^ D.Bona- 
uenturaibid.Rifhardusquafft.f .Maiorq.vni- 
ca,Bafldius qua;ft.vnica,art.}. 

QVi^STIO If. 

SIT NE^NlMvl QJ I D- 
, p:a}7ifubfijlem,an non, 

ARTICVLVS I. 

AKGVUt^TA AD BlSQVl' 

nndam reipropojita 

verh.itemo 



aaturis : fed produifias fant per adlionemfibi 
propriam&inde pendentemamatcria, atque 
ideo vtquod:ergobrutorumauim2efuoptein- 
geniofuntfubfiftentes. Probaturminor,quia 
Deus nonproduxit eiufmodi formas concur- 
rentib. ad idelementisfeminaiitcr, veladine, 
fcd p.4fliue duntaxat , atijue adeo tocaa(flio 



ret pei organum corporeuir : 






IN II. LIB. ARIST. DE ANIMA. 



76 



Suhjijiereiri' 
fUctter. 
1. 

2. 



fet quomiQUS omnktm alionim eorporum no- 
titiamcaperet. 
^.Afium' Practerea, nonoperari animamrationalem 

vtquodred vtquo: videtur docere Ariftoteles 
iib.i.huiusoperisjcap.4.teY.<!4. vbiitainquit; 
'Dicereautemanimalirafci, veltimere,fimile 
eft ac fi quifpiam animam texere dicat^ vel ^di- 
ficare. Nam meiiussft fortafledicere non am- 
mam, fed hcminc.mimomifereri, veladdifce- 
re,verratiocinari.Hecille.Qu'b.accedit,quod 
Yt anima rationalis eft,id, qau cotu eft, ita non 
operabitur, nifi vt id , quo,li refte verequc dici 
folet, vt vnilquodq; cft,ita opci ari. Quod item 
cx eo cofirman poteftiquia nuUaanima dicitur 
hoc aliquid:diceretur autem ii ageret vt quod. 

ARTICVLVS ir. 

^XVIAl^AriO QVAESTIO¥tIS, 

dilutio argumentorum. 

PRo explicatione hmus controuerfix aduer- 
ccdunieft fubfiftere trifariam apudPhilo- 
fopBos fumi. Primo modo pro eife per fe, hoc 
eft.ncninfubicflo inhxfionis. iiecuiido, pro 
eifeperfe, ideft, non inaliquo ( videhcetper 
modum partis,aucfoim.-E)a quo m fuo elle de- 
pendeat Terticpio efle perfe,ita vt neq; aftu, 
F.eq; potcftr.tefitinaliquo per modumpartis, 
autformce , velquafiformx. H15 itabieuiter 
perftridis,qu3ealibifufiusexplicandaeiunc:fic 
primaconclu(io:Omnesanim^tambrutorum 
animantium, quam.hominumfuntfubfifteo- 
tesprimomodo. Probatur, quiaomnesiunt 
fubftantiiE,vtfuperiusdemonftratufuit:nulla 
verofubftantiaeftinfubie^fiG inha:fionis. Se- 
cundaconclufio:Interanimasfoiaincelle£liua 
ert fubfiftens fecundp modo. Probatur,quia o- 
mnesanima:, exceptaintelleftiua, educuntur 
de materiaepoteftare, vt in Phyficis oiledimus, 
atque ita earum effefftio & conlcruatio , & ex 
confequentiearura eflependetamateria. Cu- 
iusreiiUudeftetiam argumentum, quodfola 
anima intellediua fortita eft eleuationcm ope- 
ratamfuprainatcriarconditionem, vtancedi- 
ximus,& a corporeindependetem, vt cx argu- 
mentoiu m folutioneplanum fiet. Vnde enam 
collio- tur, eamnondepcdeieamateria quoad 
fiuimefl"e,quia vt vnumquodqueoperatur,ica 
eft.Tertiaconclufio:Aniuiaintclledliuan5eft 
fubfiftenstertiomodo. Probatur,quiaanima 
intellc«5iiua tft clfcntialiter forma hominis, 
eftqueilliuspa;s, aauquidemdumcompouit 
rocumi potentia vero duin cft extra materiam. 
Quoi autcm ita fc habet, non eft fubl-ftens 
tcttjo modoja fortiori autem animx biutoi um 
;hoc pado Gibfirtentes non eruntcum nequefe- 
cundo modo lu ufiftcnces habeantur. 
jimmamintel Suntha,' crcs cou-.Iufionesccmmuniaucfto- 
i,cl.[pe(iemn ^^xm conicnfii firmatas: ecfi conrv.-i tertiam fen- 
<j';_/i'/;;_g«<<»^>i«Iej:itOiigcneslib,i,«fe<^^v, cap-j & 8,&Llib. 



i.ConcluJto. 



-z^rtnclitjio, 
JD.Tho.i.P q»- 

jpirit.treat.a 

xad%. 

Solnformahu- 
tnana efitratto 
nemhnhet a 
corp^r» nonde- 
fertfUntim. 



^.Conclujio. 



A 1 cap 8. arbitratasanimaminreUe(5l:iuamnon gehputatO 
diftingui fpecie ab Angelis, quosconftateflc geaes, 
fubftantias com.pletas,ac per fc fubfiftentes ter- Refutatur. 
tiomodo.Sedhuncerroremconfurat D.Tho- Durand.in: 
masi.par.qua;ft.7y.art,7-& in difpuratis quarft. ti.16 j.t. 
de Anima,ait.7.ad i.i.coutra^^Gentes, cap.p^. 
poteI*l:queexeopaucisc6uinci, quiaanimain- 
telledfiua fuapte raatura cft forma corporis, 
matediequcvaibilis. Mentesautem Angelicse 
funtfubftantia: acorporeabftraftx. Pr^terea. D.Aug.hb.^ 

B inrellecStio humana eft per compofitionem& fuper Genef., 
difcurfum , &exfeufilibus coUedla: cognitio lift.c.^z.c^ 
autem angelica cft per intuitum fimplicem& D.Greg.hom 
exinfluxufuperniluminis, vtdocecD Diony- ^^.iaEuan^ 
fius^.cap.deDiuiniSDominibus.Exhisautem 
difl^eren tiis plane coUigitur diftindio inter ua- 
turam hom.inis& Angeli. 

Argumf ca vero primi articuli, quar fuperio- Ad.i. Arg. 
ribusconclufionibusadueifabantur, huucha- 

- bentexplicatum.Adprimumiefpondenducft, Brutaanitnt 

C brucaanimantia in prima mundi originenon tiifaltem.fet 
fuifleproduftapervirtutemfeminale, vt iinsfeSiaaohD 
liquet,necpcr vllumconcurfumaitionurhele- prodhciufum 
mentorum, vt aduertit^S. Thomasi. par. qu effeSituempr 
70 artic I. & Abulenfis adi.cap. Genef com- mamundtor^' 
muni aliorum auftorum approbatione (licet^w*. 
Caietanus exiftimant terramconcurrifleeffi- 
cienteradprimumorcumplantaruiTiiitavide- 
lrcet,vtDeusinteruentuterr£e,tanquamcaufz 
media: cfficientis , eas protulerit ) Itaque folo ^ormA m*te\ 

j^ concurfu adiuo Dei proJudVa fuerunt tunc ItieaJemail. 
brutaanimantia,ita tamen vt eorum forra^ ac- rtsproducit, ^ 
ceperint efle a Deo dependenter amateria,& 'vnitAcerpori- 
vnaeademq;a(rtione& prodndarj&vnitsfue- ^**^*. 
rintjficutieorum naturapoftulabat Nequeex 
eo", quod caufx fecundaj adidefficienternoa 
concurrerint , fequitur illas fuifl^e creatas, vt 
creancuranim2einielleftiujeifiquidemha:pro- 
ducuncnrabfqucdepeodeflc'aamaceria. 

Adfecundumnegandaeftmaior, &adeius A3h ^reduB 

P probationcm conccdendumquod pr.moaflti- uaforrnt ^ ; 
mit.Adidautem, quoddeindcaff^ertur, dicen- 'vnniuaiUittt 
dumpofleDeumanimnm , vcrbigratia, equi cummateria 
produceveinmateiianoneamilli vniendo,& difltnjuttur (] 
vnirenonproducendo. Verumaftioncm^qua cte ai>'vnitiua.\ 
Deuscalem anima:»Tiiraproduxerit,debere cile Suppomjubie- 
creationem. Eritenimproduftio exnihilo,id Humqttid. 
eft, nullo prsfuppofito fubiefto. Necrefert 
quod ea forma producatur in materia:nam et- 
iam anima rationalis in materia producitur, & 
tamccreatur. VidelicernuUumfupponifubie- 
dlum dicirur,quando vel forma: niillum omni- 
nofubiedum pra:iacct:veletfipraeiaccat,tamc 
eiufSiodifubicrtiimnoncoDcurrit ad fuften- 
tandair formam. Quo pado fereshabcbit,fi 
Deus producac formam equi,non eam matcri^ 
vniendo Nccenimmateriafuamcaufalitatetn 
exercetinfo;mam,eamvefuftentat, nifiipfiv- 
nitafit Qijoniaincrgopra;di(fVaformaeprodu- 
(iliocieatiocllc dcbet* neceflaiio crit alteiius 



a 



jj CAP. I. QVi£STIO lU 7 

erdinis>ac diusrfx fpeciei ab ea, quanuncpro- A fpecies vifibilcs non recipiuntur in corpore. 



ducitut Quareuonprobatargumeutumnatu- 

ralem &: ordinariamform^ equinxprodudio- 

nem, ^^aamdictmusellcidemcum vnitionee- 

iuldem cum maceria, polfe a tali vnitione fepa« 

rariautvnamabfcjaealtetainueniri. 

ilArg. Adprimumeorum, qua:adaoiraami»teUe- 

ItelleHumfion £tiuamfpedant, negandumeftantecedeflS,& 

[tdertferfea adrationem,quaidprobacur , diccdumanima 

msfitrto inteUcitiuam operan per fe: quia quoad intei- 

^j/i»r. k<flionem,nonlimpliciterpedetacorpore.Li- 

ge Scotin 4. ^^^ enmi mtelledas, dum eft in mortali corpo- 

^(«•f i-0»'« re,ordinarienonintelligat, uiiioperanteilmul 

odt.q g.C»- phantafiamonideo tamenquoad talcmopcra- 

tionem, pendet perfe ammilleno phautail^. 

Piimum , quiataiisdcpcn^lentianonceiitetur 

proprieneceifaiiai feJquatenusobconnexio- 

nemharam potentiarum , dum ]nteile<3:ttsia 

proprium obicdtum fertur , (imul phantaiia ad. 

aliquodiins;ularcGbiterattedit Secundo.quia 

probabileomnino eft, nonnunquam dumm- 

mplic.i.Jea- telle^tis ad fublimium r«rum contemplncio- 

dmaiCom ^9. nemeleuatur : deftitui phantafiampropnao- 

peratione.Tertio,quia anima acorpore abmn- 

«^a intelligit abfque phantana. 

Dicitur quoque anima incelle£liua operari 
per fe : quia edit operationem fpiritalem, quam 
abfque adminiculo materias in ferecipit, ac fa- 
ftentat. Ex quo fequatuream efllefpiritalem 
fubfl:antiam:atque adeo & fabfjftenrem Nam 



u 



2. 



'/: 



termiDato & op.K o , quale faltem ordinarie, 
eftid, quodeftafFedlumcolorc QijaJtameu' 
caufaiionhabetlocum in fubftantia, potcn- 
tiaque fpiritalibus, quibusnihilimpe^dimenti 
fubeft, quominus ad omnium rerum intelligi- 
biliumfpeciesrecipiendasindeccrminata;fmt, 
Vnde D. Thomas loco citato ait prxdidara 
prupofitionem non elle veram in potentiis 
eognofcentibus, qu;?m obiedlum vniuerfale 

B feruntur, vtinrelkaus. Habettamen eadem '«^^^^^^^y" 
iila c3ulalociiiupocentiisoiganicis,quatenus '^*'''* ' 
ecliahorumlinguiariumadiptaspertinentiuQi 
imagines poflint recipere ; tamen ob mate- 
riasi cuiinhsteut, hnutation^mimperfeftio- 
nemque.ita indJuidualibUs cdhditionibusad^ 
dida'funt,vt non nififingulariumfcnfibiliuna. 
imaginesobcinerequeant , proindeq; non nifi; 
ftngulariafcnlibiUa cognoicaut Qnodi\itmCurrerumfit'- 
accidcretincelleiflui^fiinorganomateiialicor-n/w/i'»"»',»?^»^ 

P poreoqueinfiderec. NonenimremvUamfpiri- quevmusrfa- 
talem, imo nequecorporearumnacurascom- Itumtyposffin- 
munes,fed indiuidua duntaxat perCipei:et;q.uia tuaUs e{f^ o^P'' 
neque fpecies reium immatenalium fiuere- tet. 
pia;fencenc res communcs', fiue fingu-laresi 
neque fpecies rerum coiporatarum , quxres- 
communes repr^fentant,in oigano corporeo 
recipiqueuntt cum vcvsquefpiricales eile de* 
beant. Qiiandoquidcm nec cypi, qui res fpi- 
ritalesreferunt, nequeetiam ilh, quireferuns 



omnisfubifanua fpiritalis eft incorruptibilis, D narurascorporeasccmmunes, pofluntnon ef 



vtprogrenTu oftendemus, Sc ex conlequenti 

poteft per fe c oha^rere. 
}nima tnteUe- Q^od fpedatad rationem , qua D. Thomas 
tuafrjolare- oftendit incelieftionem recipi in ipfa anima, vt 
fitoperntiO- j^., fubftancia fpuitali, non autc in orgauoxor- 
emfiiritaltm- poreo: facik qnidem eftiUam per le t«icri ea 
otenttaorga- via,jguodfiinteHeduseflec m organocorpo- 
juprajua ^ j-go.non poifetintelligere omnia corporajquia 

faltemuo valeret propriiiorcranumpercipere. 



yerattonem no 



fe fpiritaks. Cuius rei ea ratio eft,quiaimagi- 
nescorporales ob fuam ignobilitacem & ma- 
tericC coucretionem, vltramateriam fignatam> 
,& vltra indiuidu^torporea tranf endere ia 
repri^fentando non valent Ideoqueriato-in Hai9. 
TheaecetooftenditinteUedum -multacogno- 
fceie, quas inilvumento corportopcrcipi ne^ 
queunt , cuiufmodi funt natura communis, 
pulchrum, bonumque. ^Aliacaufa, curincas iV<Rt'OprQ'' 



\aikV.m U W VUt^LVL px W MXi LL WJ C. V-^' U.-^.i-.i 1-'W1.\'» »-'^-.i> ^; WU.A^ 111 U.111^ U WLl U.11 J U U. V . . i. i. M<X VdU t A > VVi.AiLikUi9 

'jlecttturi cumpocentia organica nec luprafuamopera- E exiftens prohibec cognitionem extranei, eft, '**''''* 



tionem, necfuprafuum orgaiTurefledliqueat, 

vt ex libro de Cairfis communi confenfu do* 

cent Philofophi. Verum quia eiufmodi proba- 

tioniciturpronuntiatoillo Ariftocelicojincus 

exiftjns prohibec cogniticjnem excrauei, quod 

pronnirciacum & latc patet , & fuboblcurum 

elf,expcdereopovtet,quopa6VoidinceUjgi de- 

beat. Quaderediiieiit AuerroeSjUb.j.deAni- 

ina,ccir..4. D.Thomas deVerit.q 12.art1.ad' 

^■.Caiecanusi p.ii qu yy arc z.Ferar.hb x con- 

tragentes,cap.-98. Omilfa-lons^icr; di.'puta- 

1; tione dici.ndum , duplicein caafam potiffi^ 

I" ' sium inueniri , carid , quod ciiftitin poten- 

tia ccgQofcente nueid > raqiiGexifticpotea- 

tiacognofcecs, aliavumreiumnotinamimpe- 

Katlo ^rottua- diac Primacaufaeft,quafidoid obftat, nepo- 

Mli, tentia aliarum rerum fpeciebus confignari 

^ueat: quopa(fboh pupiUaef-ktcolorata , non 

jroifet oeulus eitransos colores videie i quu 



quia Iicet potentia valeat tunc recipere fpecieSs 
aiiarum rerum ; tamcn ica circa prjefens ali- 
quod obiedlum occupatur , -vt interimadalia. 
autnuUomodo , aut non nifi admodum ob- 
fcureaccendcrequeat. VndenonnuUipronu.n- ..^''7' "'"^^ 
tiatumiUudica eiferunt, vtnoh.dicaiic, incus n^^il-tp^oKun- 
exiftensjied incus, apparens, id eft obicciqm, tiatHmejJe- 
quodpocentiarcognitrici acluoSFc^tur, impe- '"'»''''■ 
dit aliorum cognuionem, Hin-c ergo eft, Rss f?btiii.ci^ 
quod lingua morbo rcgioI.Tborantiu.-ii , quia '■nterdifniH^ 3- 
amaia bili perfufaeft . ■■S exrenus accciant ccntur ama.'a. 
t-esfipidse , arcjue opciniis^rsdic^ faporibus; 
quorumimaj^incsrccipiatjHon tamcneosfcn- 
ticj videbcecquiafapoi illeinJvsrefcens&g.u- •" 

ftacuiprimi.im t)icurren«, tocaiti perceiTncis- 
tacultacisanpHcarionem fibivendicat. (^ip" 
peitaacc:dereconl«euit , vt non idcm icn- 
fusduntaxat cncaalia fenfibilia , quaric: ilii 
oiFerunt 5 fed c^eteri etiani eirca fua obiccta. 



79 



IN IL LIB. ARIST. DE ANIMA. 



So 



fmencaryCtimaQimaadaUqaidpcrcipiendam A ediacorpotes & przftantifCmo fuo monere 






tancocoiiacu & iiitencionclefeimpendic,YC a 
liis diiudi-^^ndis non vacct- 

Hisaaimadaerfis,c6fl:atrationem D Tho- 
mXiimo Ariftocelis, proqua ha:cdifl"eruimus, 
vim fuam retinere, patetque re<3:e colligi , fi in- 
telle6tus eifet in oigano corporeo, futurum,vc 
nonperciperet omnia alia corpora : & exilio 
pronuntiato , intus exiflcs prohibet cogilitio- 
nem extraneijnequaquam argui Angelum noa 



defungitur,c]^od eft darcefle copofito, ipfom- 

2ueinpfopria (pccic conftituere. AddequoJ #• 

anima extra corpus eflec vc quod , & in cor- 
pore vt quo : lequeretur in rcfurreftione , cum 
adcorpusredierit , dimifl*uram nobilioremil- 
laraconditionemfubfiftendi, quodverifimile 
non eft. Nec latisFacit refponho Caietani,a- ■f '#*»/« C< 
icntisxuimam in corpoie gioriofohabituram "'*«»♦ 
fubliftentiam vtquod. Nam fiiliamiii; corpo- *** *^^^g 



inteUigereomnesaliasfubftantias(eparatas;5c 3 remortaliideonon obtinebat , quiaeratpars ''*♦ 



Ad.^t-.Arg. 



phanufiam non percipere aliquaaliacorpora: 
eftofequatur non percipere omnia ob priorem 
causatraditainexplicationeilliuspronuntiati. 
Reftat foluendum argumentum vltimum 
primi articuli. Ad priorem eius partem rcrpon- 
cietD.Thomasi.part.qua:ft.75.art.i.adi. Ari- 
ftotelc loqui inibi non ex propria , fed ex alio- 
ri!ifententia.Secundo,refpondetPhiloiophum 
tantumveilenon efle diccdumanimaminrel 



cotius, cum etiampoftrefuiTeftioneeiufdem 
pars futura fit, ad eandcm fabfiftcdi rationem, 
quam anteain mortalicorporehabuerat,rc- 
uocabitur. 

Aduertendumtameneft , vtdiluaturaltera Animainco 
pars eiufdem principalis argumenti , in quo pt^re efivt qk , 
nuncverfimur, animamin corporcexiftecem C^Tjt quo di 
itafubfifterc tanquam quod, vt x\\\\\\om,n\x% fa confidera' 
fitid, quodiucrla confideratione. Enimuero *w»*» 



liaere vt quidlubfiftensperfeftum&comple- q fubfillii vt quod prcuc exiftit independentec 



Suhjtjlatneani 
ma thtellefii/M 
tacorpore. 
Senttntiaquo- 
rundam. 



Vetiorfenttn- 

tfa. 

Frotauru 



D.Thcm.item 
Socin.lsLrei. 
Met.qu.x6. 
Terr.x.c ntra 
^tnsts,etil.68. 



tumjficenimnonanimx , iedhominiintelle- 
ftio competit. Circa alceram vero partcm eiuf- 
dem argumenti , funt qui dicant animam,dum 
eft in corpore,non exiftcre vi quod, fed vt quo 
tamquamf minaturam,vtloquiturCaietanus, 
licet feparataacorpore cxiftat vt quod, tan- 
quamfemiperfona ; quiavidelicetadperfonx 
complementum abfolutionemquc decft rlli ef- 
fe entis completi; cum etiam excra corpusfua- 
ptenaturafit parshominis. Potiustamendi- D 
cendum tam in corpore , quamextraco pus 
exifteie vtquod : ad id enim fateft fubfifterc 
perfciuxtafccundaacceptiouem: quodeifiue 
corpusinfotmet, fiuenoa^krpetuoconucnit. 
Namquodfufficit vt aliqma producatur tan- 
guam quod , fufficcredebet vt exiftat per fe ta- 
quam quod : fubfiftere autem fecundomodo 
futhcitjvt aliquiddicaturproducivtquod, vti 
patet jnipfa anima rationali , qua:perfe& vt 
quodcrcaridicitur.Siquidemeiuscreatio,vt& E 
caeter^jaftjonesprodudiuscfertutinaliquem 
terminuvtquod: cumigiturnonferaturficin 
aliumterminumpraiterquaminanimam ( nec 
enim eiufmodi terminus poteft efie homo , cu 
is non creetur ) confequenseft vt anima produ- 
catur vt quod, Sanc vcro fi anima extca coipus 
inciperetefle,quod,vt &; femiperfoua.cumeo 
pa61:oefle,maiorisfitperfe6lionis,quamefievt p 
quo,& tanquam feminaturam,fequeretur ain- 
rhamcxcracorpus , atque adeoinftatupr«ecer 
naturam, perfeftioreai exiftendimodura ha- 
bercquamincorporc&inftatunaturalirquod 
admiccendumefieijreoptimo ncgac D.Tho- 
mas i.pai.quxft 89 artic.t & in ^.diftinft 4 j ■ 
qiiarft.i.artic i qu«<liuuculai ad^.licetenim 
auima cum a corpore abiunguui altiorcmli- 
berioiemque intelligendi modumaflcquatur, 
vciuolocooften<lemus ; non tamcn parell vt 
iruucperfe^Sliuseflreobtineat , fedpotius dum 



infuocflre;&cft quo , piout eft,id,quocft ro- 
cum.Vndefecnndumaliam,& aliam notionem 
poteft negari & con-reoi animam eflshocali- 
quid. Negari, fi hoc ahquid fumatur pro fubfi- 
uentecomnlstnrconcedifiaccipiaturprofub' 
fiftenteincompleto. 

C^ViCSTlO III. 
VTKVH A-SIM ^ INTEL- 

annon. 

ARTICVLVS r. 

J)IVIKSA DOGMATA Dt 

nofirorum ammorum 

mgtne, 

ADmodum inuoluta & obfcara quxftio Animarumci 
femper vifa fuit de animorum ongine^ £o teeMlta,et- 
non apud Ethsicos tantum Philofophos, fed i»ma^HdPa' 
etiamapudillos,quibuscoelcftisdifciplina:Iu- tres. 
men diuinitus affulfit; vt patet cxiis, quxD. D.Hieron. 
Hieronymus in EpiftolaadMarcellinum, D. D.Au^ufi. 
Arguftinus iniibro de OrigineanimajadD. 
Hieronymum, &hbro j. de Liberoarbirrio, 
cap.ii- & Eucheriusi.inGeflefim, aliiquePa- ^t*fktr. 
tresfciipfeve. 

Duo igitur in primis dogmata cir a ani- i.dogmade 
morum ottum nobisoccurrunc Vnumafle- morumortu. 
rcntium eos exfemine propagari, in quo cr- Luciferiani 
rore fuerunt Luciferiani , vt refertur inlibro TertuU 
dcEcclefiafticis dogmatibus,& TertuUianus A^oUinarkt 
& Apolliiiaris, teftcD. Auguftiuoinlibro de 
Ha.'refibus, ad Quod vult Deum , cap 8^ 6c 
indialogo, qui ex eius& D.Hieronyrmi fcri- 
ptis coUcAus eft, & D Thomas i.contra Gcn- 
tes,cap.85. Aiterum eorum, qui creari qui- ^*dogmtk 

detn 



S/ 



t. 



dcm anJmas ; non tamen a Deo , fcd ab intelli 
geutiisputaruntrcquorumnumerofuetepoft 
Auicennam,tum Selcucus& Hermias,Ytcon- 
°m># dogma- ftatexlib.y. Hiftor tiipait.cap. ii.tamGalit?, 
u «rgHtnenta. vndcprofeminata eft ha:refis Meffalianorum, 
Pro prioribus hxc adduci poflunt arguraenta. 
Inmateria eft naturaUs potentia ad recipien- 
damanimam rationalem; cumanima fitpro- 
prius ac naturalis adlus corporis, alioquinoa 
ficrecexvtroq; perfe vnumifedcuilibctpoten- 
tijc naturali pafllux refpondet aliqua aftiua e- 
tiam naturalis; vt docet Ariftcvt. lib. y Metapli. 
cap 1 1. text.i7.& iib.j.cap.i.text.t. Ergo datur 
aliquod agens phyficum , quod animam ratio- 
nalemprogignat. Hocautemnon poteft efle 
ahud,quam pareas,qui vi feminis anima e ma- 
teriajfinu eliciat ; Ergo anima rationahs pro- 
pagatur vi feminis. Item cxterjc animantes ex- 
citantfoxfoboliformase poteftate mareria»; 
fed homo no debet effchac in re deterioris con 
ditionis. Igituranimahumanaabhommeipfo 
producitur.Nec refert quod auima fit immate- 
rialis fubftantia , virtus autem generatiua, qua 
homo, vtinftrumerito ad gignendum vtitur, 
matenalisfi;:: poteft enim inftrumentumele- 
uarivltrapropri.amvimad ahquid fe nobiUus 
producedum , vt in aliis rebus paffmi videmus. 
Deinde caufaattingens vltijnam alicuiiisfor- 
ma;difpoficionem,habetvim eiufmodiform^ 
produdlricem, fiquidemforma, vtdocer Ari- 
ftotelesi.Phyfic.cap.7.text.74.eftfinisgene- 
rationis, & omne agens, quod vi propria con- 
fert media ad fiiiem,poteft fine per fe obtinere, 
vteft etiamapudArift.7.Metaph.cap 9 texr. 
j o. At homo attingit vltimam prqparatioiiem, 
ad introducendam animam racionalem , cum 
noumodo cxterarum qualitatumapparatum 
inmateriaminducat, {ed ipfaquoque organa 
minifterioformatricisvirtutisdelineetj&efh- 
giet. Corroboraturqjargumentum; quiaquic- 
quid fimile fibi fecundumfpeciem generat,i- 
deni &formam rei genita;,a quifpecies eft pro- 
ducit: athomopervirtutumfemini inha^ren- 
tem , hominemgenerat. 

'rfeHufn ^W ^^^ ^^"^^^ ^"'^"^ dogmate, qui animas ho- 
^ y«/« mmum ab Angelis produci contendebant, h?c 

funtargumeca Tefte Arift.ca 4.text.j4 huius 
libri,perfeaiieft,quodaHudfimiIefibiprodu- 
citifed immatenales fubftati^mulco perfcaio- 
tesfunt, quamcorporate. Ergocuhse aliasfi- 
bifecundumfpeciem fimilesefficiant, potiori 
rationepoteruntAngelifubftantiam aliquain 
corporeaminferioris naturazprocreare, ideft, 
animahumanam. Secundomaior eft ac diui- 
nior^in rebusfpiritalibus ordo, quainreb' cor- 
poreis; fed ex doiftrina DDionyfii, c 4. de Di- 
uinis nomicibus , inferiora corpora admiui- 
ftranturacfiuntpoteft2tefuperiorum:Ero'o& 
inferiores fpiritus,id eft,aoim? rationaIef,eifi 
«icturper fuperiorcs, hoc cft, per intelligetias. 



CAP. I. QV^STIO IIL 



H 



f\onfirmath. 



>fteriorU do- 
tdtps argu- 
tnta. 



2. 

Dhnyf. 



ARTICVLVS ir. 
jQJID IN RE PROPO' 
fita fenmndimfit. 

PR^fensquxftiononnuIIisairertionibnsil- /, Ajfertin. 
luftrandaeft. Primafit, Animzrationales 
neutiqua vi feminis propagantur. Hxcaflertio etuar» r^*^ r. 
eftomninoccrta, necChriftiano Philofopho '^'*'"^''^*J*'- 
de ea dubitare fas eft,habetur quippein Decre- 
B tisji qu^fti.c Moyfes;eiusqjoppofituerro- 
risuctacodemnatD Auguftinusinhb deH^- „ 
refi,ad Quod vuItDeum cap.86,&D.Thom.i. „ f^-^"-^* 
contra Gentes, cap. 86. idemq; in 1, par quxft. '"' 

n8.artic.inonerroreinfoIum,fedhxrefimvo- 
cat Propterea quod qui id aflTerunt, animi im- 
mortalitatemnegar^palamcouincantur. Pro- pro^atuvr 
batur igitur noftia aflettio hunc inmodum; "^^'^^^' 

NuJlavntusaaiuaagitvItrafuumgenusjfed 
C animaintellediua excedit totu genus corpo- 
re^aatur^.cumfitiubftantiqfpiritahsjvtfupe- 
riusoftendimus. NuIIaigiturvirtus corporea^ 
eiusefFe(Stionem valetattingere ; atquiomnis 
aftiofeminahs facultatis efta virtute corpo- 
rea;cumfpedetadpotentiavegetatricecorpo- 
li prorfus inh^erente : Ergo fieri non poteft , rt 
animxintellediua: virtute feminis deriuetur. 
Secudo, Cumgeneratioalicuiiiseftcaufa, cur ProbAtm 
aIiquidfit;eiusdifl"olutiocaufaitemeft,curid "^*" 

D pereat; atqui diflbluiio corporis non affertin- 

teiitiianimjErationalijfiquide immortahseft: 
ergoneq;corporisgeneratioeriteicaufa,vtef- 
feincipiat: atfeministiadu<aio propria caufa 
eftgenerationiscorporis. Nonigitur eftcaufa 
generanonis animas. Teitio, Omne agens na- n 
turale. ficuti agi t dependenter a materia,ita no P''"**'»''/' 
pioducit, nifi quod a materia depedet: fedani- 
marationalisncnitafehabet; cum extracor- 
puscoharrerevalcat. Nonergoanimarationa- 
lis ab agente naturali producitur;fed aliam ha- 
betoriginis fuxcaafam, Obhxc&aiiaqua; 
antiquos Patres nonlacuerunt , D. Chryfoft. 
Homiliai. delncomprehenfibiliDei natura; 
Animaj, inquit , infpirantur, corpora effigian- 
tur:& Proeopius Gazasusin Gen.capitefecun- 
do ad illa verba;Hoc nunc os de ofllbus meis& 
caro de carne mea,oraculum ait non duilfe, & 
animadeanimamea, caro fcihcet non aianit 
animam. LegeGregoriuqciNyfl^difp.dcantma 
p & refurredione , Ladantium i. deOpificio 
Dej, cap. 17. 18. & ip. in quibus de anim^e ori- 
gine rede fentire videtur. 

Secundaaflertio ; Animg^rationalesacci-. .^ . 
piunteflepercreationem, ndnabAnf:ehs,fed \'^Jl'"',^''- 
aDeoOpt.Max. H^ecafl-ertio non minusfir- ■^'""»'»«'/"' 
mam ac certam continet veriratem , quam fu- '* ' ^"^'"M'' 
perior : aftruiturq; communi Patrum aflenfio- ^'^^' 
ne,a D. Hieronymo in epift.17. ad Damafmn, 
qu2infcribitur,£xplaaatiofymboIi, &in A- 
pologia ad Pammachium , aduerfus h.Trefes 
f loan. 



fi 



IN II. LIB. ARIST. D£ ANIMA. 



24 



loan. Hicrofolymitaoi , vbi ait Eccledafticam A naram amore captas, vt tanti fcclerispoenas lu- De koe dogm/i- 



eflefententiam,Deumnouasauotidieanimas 
conceptis iam corponb infuudere. Ite a Diuo 
Hilario.io.de Trinit. Ambrofio lib. de Noe & 
arca, Chr)'foft. Hamil. 25. in varia locaMat- 
thsijGregor. Nyflcn.Iib.de Anima,c.6.Theo- 
doretolib.deHomin.nat.Cyrillolib i.inloan. 
c 9 BernardoSermon.17 inCaut.Iunocentio 
3. ccmmen. in Pfal. fo. 

\n primisergo quod animx rationales acci- 
piant efle per creationem huncin modum pro- „ 
'ugeD.Th.Uh batD.Thom Hb. x. cont.gent.cap.87. Omnis 
i. SentJi/t.i^. fubll:antia,qua:producitur,aatgeneraturper 
7.i,arS.z^ fe,autperaccidens,autcreatur:fedanimxra- 
titonalesnon gcneranturperfe, cumnoncou- 
ftenteimateria &forma : neqj peraccidens 
qiiia cum fint formaj corporu orirentur per eo- 
rSf^enerationeexvirtutefeminali , quodim- 
probatum efl: : fupereft ergo vt pei' creationem 
efleaccipiant Hucfpedatquodciianima' hu- 
manaeomnibusformis phyficis natura: digui 



2) HiUfim. 
D.Ambrof. 
2> Chryfofi. 
D^Gregor. 

Theodoret. 
J> CynUM. 
D Bernard. 
Inneclll 



f 



Conjirmatio 
eiujdem. 



erent , in corpora tanquam m carceremiuifle telege qusifcri' 
conieftas.Ide arbitratus fuit Origenes,vt con- i^Jit autior opf 
ftatex I. eiushb. 'Z?6< ^;^» i/ , rcfcrtque Epipha- rt^ dediuinafct- 
nhjsinepift adloan. Hierofolymitauii. Idcm. pie»tia,fecun- 
quoqj exparteafleruerantaliqui RabbiniHe dumAegypt. 
braeorum, aientes omnes animas mitio fuifle Uo-i^ (^}'5' 
conditas, necconcederentDeu aliquidceuo- . 
uo creare:nontamen antequam corpv.rafubi- 
rent peccatum vllum admififle. 

Verumhicerror vnanimiconfeufuexplodi- Exploditur \ii 
turaPatribus, aD Epiphanioepiftola citata, error aVatrtb, 
Hieronymoin epiftolaad Pammai^hiujcoatra 
eundeloannem, Theophilo Alexandrinoli.i. 
Pafchali, Auguftino epnlioh iS.adHierony- 
miim, Cyrillo Alexaadrinolib i. in loannem, 
capite 5> vbi viginti tiibns argumentispugnat. 
Conciemnatuseft etiam hicerror in Concilio Conciliupt 
Br.acharenfil. cap.6.& aLeonel in epiftola ad Bmch/tro 
Toribiu;vbifummusPontifexin eos, qui do- Leo l. 
^mailhidproficebanturjitafcribit EosCatho- 



tate praeftent: tintq; m fuo cfiefubriftentes: o- Q iica fides a corpore fus vnitatis abfcid't , con • 
portcteasnobilioremhabere origine, & m.ore '^' ' 

ai-iarumfubftantiarumintelle6tualiupercrea- 



Oflenditnrx -n- r j 

pnrs affertionii. tioneproduci. Qu,odvero litmimodi creatm 
n6abAngelis,vtputaruntij,q«osfuperiusre- 
Ti Jt ufi tulimus,ledaDeofit,ind€concIuditur;quiavt 
DDafc ^ Auguft.hb.j.deTrinit.cap S.&Hb.^.deGe- 
^ ^' ' nefi adliteram,capiBei5.& D.Damafccnhb 1. 
Prdei Orthod. cap.5 & fcho!aftica> Theologisz 



ftan:erpi?edic:msatqueveraciter,quodanim£ 
hominum priufquam fuisinfpirentur corpori- 
busnonfuere. 

Porrofuperioram dogmatumau<3:ores,qua- Ixpugnatur r 
tenusin eoconueniar.t , quodfiuguntanimas tionibus. 
antecorpora extitifle, hunc inmodum r^^felli 
poflUnt: Vnicuiquc forma: naruralc eft corpori 
vniri;alioquiconftitucum,exforma& materia 



CurAngeltn» pj.Qfgfloj.es in z.Senten. difti docentiAngeU ^' eflet aliquidprsternaturam^priusaucc tribui- 



^neanttrearc. jjgUiusi-eicreatoieseflcpoflunttvidehcetquia 
cum creatio fit produilio e nihilo , id eft, null© 
fuppofitofubiedlo, & omnes caufiefecundx 
pra:requirant fubieftum inquod agant, fitvt 
creare fit folius primi agetis, cuius vutus vt eft 
iufinita, irauec ad fubieftum, necadcertum 
agendi modumcoardatur. 

Deniq;quoaanima;humana? aDeo creen- 

■Deduuturter. ^^^^^^^^ obfcurefignificatil eft in iiterisdiui- 

itap^rs ajjert. ^.^^ ^^^ ahbi,tum praefertim i.Genef vBi cum ■£ 

axf*cris .iterti. jg ^iioj-umanimantium procreatione agitur, 
dicitur:Producantaquqreptikanim2vmetis> 
& volatile fuper terram ; Prooucat terra anima 
vrucntemiingenerefuo,iumeDta,&reptiha & 
bcftias te-irq Ar cum ad hominem venitur,eius 
.art.im.amaDeornrundi,accreari,indi-c3turiUis. 
verbisjForma^iiDeushominedcIimoterra:, 
..,&:infpirauitinfaciemei-nsfp3raculu vtz. Ac- 

£,«$1. ^ccditdecretumLeonisi.inepift 93 adToribi- 

^ um AfluriceafeEpifc ftatuctisanimasanullo 

ineorporari,pra;terqua aDeo ipfaru creatore. ^ 

>. AffeftiO' Tertiaaflcrtio: Animar rationaleononfue- 

rufit ante corpora a Deo creatar; fed in ipfis- 

»; .- i..;^.« corpoiibasfino-ulatimcreanrur, & iufundun- 
n j.. ,►../, tur Prohuiufce conclalionis rnteliigentiaad- 

attctor ae crea- o «. • t-- c —"nr» 

.» ^x uertendum eft, Fiatonemm Timso nnxille 

iione anima- . , 

-. ,.v Dcum omnes animashuma.nas antecorpora 

rum antecor- 7: , „• „ • -i n n- -ni. c 

fimulcrcaflcj&incompanbusitelliscollituii- 

ieiTumeasccEleftiumrerumtsedioj &ta:ie- 



or». 



tur vnicuiqjquod eifecundu iva'':;::m , quam 
quod pra-ter natura competit:quod enim coti- 
uenit alicuipra:ter naturam,ineft ei per acci- 
dens, & quod fecundum naturam, ineft per fe. 
Atquodperaccidcsineft-,pofteri'eft eo,quod 
eftperfe. Igitaranimjepriuscomienit vnitam 
efle corporijqua-macorporeabiundam. Noa 
eft ergocreoraantecoriHis, cuivnicur. ^ 

Secundo, Animaficuti D. Thomas.i. part.q,. jinima perfe' 
76.art.i..ad6.a'iiqj Do^lores ccmmuniaflen- ^,^ eli incoti 
fu approbant, habet nariuam propenfionem ad p^fg quam ex' 
corpus, atqueadeopropria perfeftionemnon ;^^_ 
obtinct,nifiducorporicopulacaeft :led Deus, £^ jj Greg. 
cuiusperfcd^afunc opera inprima rerum mo- N^Jf.lt. dehon 
litroneprocrcauitiesfecundumftatum cuiuf- ^,,,^^^^^^ i 
quenaturae congruentem,acdebitum.Vnde& 
cund:a,quajfecerat, competitefle valdebona. 
Non icituranimas extracorpora creauit- 

Tertio,Si animasantecorpora extitilknt, 3- 

cum natura in mundo nihilotiofum, acfine Tnnatura nih 
propria opcratione efle patiatur , vt proSe do- otiofum. 
cecAriftotelescapite oClauolibri decimi Ech. 
vtiqjhabuifitMitanima^ineoftatualiquam re- 
rum fcienciam &notitiaTn:fcd ncu ita eft,c.um 
planeconftet, longo ftudio &iabore acquiri 
a nobis fcientias : ergo anima; n ou-fuerunt an<- 
te corpora. Nccfatisfaciiit Academiti, aicptes 
cum Platoncin Pha:dro & 10. de RepubJ.aliis- 
^ueinlocisanimascumincorpora deijciutur,. 

proptcr 



H 



CAP/I. QV^STIO IIL 



S^ 



l 



',Augu/f, 
TertuU. 
M.Albert. 
O.TltomM. 
4. 



propter coniunflionem cum hac terrena fa^ce, A 
quafi haufto obhuionis poculo, omniumreiu 
memoriam amitterc Non, inquam, fatisfaci- 
unt. Nam cu m naturale fit animje corpori con- 
iuDgi, nondebuitexcopulationecumpropria 
& naturaH materiataledetrimcntumcapere-Ac 
contra hunc srrorcm in Hb. Metaph. ex inftitu- 
to di(rere«dum a nobis erit. Eum multis impu- 
gnant D.AugullinusIibro ii.de Ciuu.Dei,cap. 
vlt.Tertul inhb.de Anima, Magn. Albertus t. 
Metaph tra«fV.i capite8.D.T|K)mascumahbi, ^ 
cumi contra.Gent cap 8j. 

Qjjarto, quodanimajantequam coiporibus 
Antmitintecor infpirat^eilent, najliampeccati labemadmife- 
oranonfecca rintconftat ex doftrina DiuiPauH adRom,f. 
'erunt. ybi aitper vnum hominem introiifle peccatum 

pthoctrrore inbuncmodumj anima autem homononeft, 
\ienenfisitbros. vtquidamfalfo putarunt, docetq; D.fhomas 
\3ilfLannot.26. tumahbi, tum .par.q 7/.artic.4 Rurium cap. 
\^lt.6.mmotat. 5>.emfdcepift ciiminquif,Iacob&Efau.priuf- 
r' qiiamiolucemeditieirent, nihilboni,autmah q 

' cgifle Prafterea, quodanimceinfcelerum. pcc- 

Tiamnon immigrarintincorpora, exeoollen- 
diturjquiafequeieturvaiouemcorporis&ani- 
mx nou elfe bonum natura: : fed potius malum 
^«/«^/(«ryi^ffquidpiam.ficutieftomnispGcna. Quodtameu 
ttendtturi impoflibilecll , cum nullum nialum perfein- 



Ktura. tendatur, & tamennatura vnionem.animje &: 

corpons, hominifque geneiationem perfein- 
tendat. Adde quod exmalononprouenit bo- 
num,nifiperaccjdens. Qiiare/iobculpamani- ^ 
3n^ feparata- elFearum elt , vt anima coipori 
vniaturjcum hoc bonum quoddam fit,per acci- 
i/^«,- *«*, ^.^. *^^"^ ^""^ • a'^'7^'s •ideo cafu contigit , vthomo a 
Sr/LT' ^'^-'°"''':'^''^' C^odtamentalfumeHeinde • 
[ '•'■' • coullat, quia;-:'i;Jl!iumaparsmundicorporei, 

qu^ cfl: horao, non debuit fortuito euentu pro- 
duciabaucfiorcn^^rara;, quiomniainnumero, 
pccderc&meri 'I lefFecit. 
Irijfot.tinimai Quod veroAi.ftotelesanimarumortum an- 
itecorpora iecorporaneq-oaquampofueiit,Iiquetprimum E 
mfonit. exe©,quoQP!atonicamieminifcentjammuItis 

Iocisimprobauit,vtin/ Pofler.cap. i & j deA- 
nima,cap..f.tex.i4..vbiaithominisintelIe(a:um 
eflequafinadamtabula,inquanihileftexprcf- 
ixpheaturlo. fum.Deinde,quiau:Metaph. cap. j.text 16.& 
^n^ftquocon- 17. docet caufamefficientcm prxcederefuuin 
sauum^enjijje efFeaumiformalc vero ( quahs?ftanima)nul- 
Mctur. lomodo.Necobftatquodi. deGener.animal. 

[ cap.j.afleritmentemexteriusingredi. Non e- 

nim hisverbis vitamilliusextra materiam, & F 

antcnexum cum corpore,fed diuinam eius ori- 

ginem & creationem , atqueindependentiam a 

%tho fsir^ ^t ^''^^^"^'"^'^^"'fivtipfeorationiscontextuso- 

k«,/2r^' ^^"'^''■^^^"''"''^^^f'^^^^'^ '^•^"'^vtmesf^- 

'i't^tem(rio L ^^"'"^'=^"s^"e^at,eaquefoladminafit: ni- 

««^aiiiL.. "'^ ^'"'" ^""^ ^^"^ aaione communicat aaio 

manmarHtn corporahs. QuarehaHdrcftePlethocapueno- 

nohbn, quemfcripfitde iis,quibus Arifloteles 

aPlatonedi^Veutit, affirmac Ariftoteleraaucc- 



greffionem animarum cum Platoneprxcepto- 
tefuo non Hcgafle. 

Iis,qua:fupcriusdocuimus, dequotidiana ^*!pi'('if'*fk- 
animarum produftione, nihil ofhcit quod Ge* '*** <J*»s/- 
nei.i. dicitui:Deusrequieuifl'e abomniopere, 
quodpatrarat. Primum,quianondiciturDeuS 
abfolutercquieuiflei fed requieuifle ab opere, 
qaodpatrarat, videlicetiUisprimisfexdiebus. 
Vcfitfenfus,Deummundiopificiumabfoluifre 
fexdicbus,atqucitadiefeptimodefiuiffemun- 
dimachinamcondere Item,quiavtinterpreta- 
tuiD. Thomas libroi contraGentes, cap. 84. D.ThfPUU. 
& in i.difl 18. quajft.i art.i.ad 7.AlbertusMa- 
.gnusinfummadehomiiie,qua:fl if.ifiiufmodi 
quies D«i intelligenda efl fecundum ceffatio- 
nem a nouis fpeciebus condendis, non autem k 
nouisindiniduisiquorumfimiliafecudumfpe- 
ciempra^ceflerint. Qijare cum omnes anima: 
incelletfriuiB.omnefquehominesfintvniusfpe- 
ciei,iiihilrcpuguatpredid^quietiDeumguo- 
tidieanimascreare. His obiteraddenouasani- 
mantium,i'.Iiarumvererumfpecies, quaeexva- 
ria commiftiooe progreflu temporum extite- ' 
runt, eciam inprima mundi origine diciquo- 
damodofuifleprodudlaii, noninfc, fedinfuis 
caufis.Lege D.Au.guflinuminHbro de Origine ^-^^g^fl' 
anim^adD Hieronymum. 

Atenimdeanimaprimihominis, pecufiaris Animaprimi 
adhuc confideratioeft.NamB.Auwurtinush-^'"''^^*!*»*» 
bro 7. deGenefadht cap.z^ Hugode Sando cor^wfutrii. 
V:dore,aad;orHiil:oria;fchoIaftica.',&Magi- 
/terSenten. dubitarunt., anantecorporisfor- 
mationem vnacu.m Ancrclis fueritaeata.Noa 
efltam.en amhigendunTea dere;cumargumc- 
tafupenusaddud-a concludantnuliamprorrus 
animam ante corpus fuiflea Deo produdam. 
Itaque in eodeminftanti Deus & primihomi- Conclniiituf 
niscorpusformauit, & ei animam infudic, vt »<'»/'' 'j?^- 
feutit D. GicgoriusNyflenus in libro de Homi- D.Cregot. 
ne,capitei5j. & 50. D. Damafcenuslibroi de i^yjf 
Fideorthod cap.ii.D.HieronimusEpiit <Ci.«d D.Damsfc 
Pammaehiumdeerroribns Orig.&ijy.adCy- D.Hiercm. 
prianum.ItemLeoEpifl.p/. Etinhancfsnten- Leol. 
tiammagisincliHatD.Auguflinushb ii.de Ci- D.AuguJl^ 
uit Dei,cap.zj7 



ARTICVLVS III. 

jyiSSOLVTlO ARGVM.EN- 

torumprimi ArticuU. 

Dlluenda nunca nobis funt ea argumen- 
ta , quibus iuitio quasflionis probari 
videbatur animas intelled:iuas viitute fe- 
minis traduci. Ad primum concedenda^.j.«r^«wi 
eft maior ; & ad minorem dicendum , iv\tih.pri$risetogm 
matcriiB potentiam pafliuam uaturalcm ad 
recipieadam animam inte!lc<!Fiuam : cui ^>o- CuiUhtpot 
tentias refpoEdet aliqua aftiua laacuralis, quaj ti&bafft' 
iihus falcem introaudbionem , nexumque 
f i cum 



8/ 



IN H. LIB. ARIST. DE ANIMA. 



8S 



50. arnc. 3. 



Mrejpontiet ali cummatcna attingat. Itaque adaftruendam A producifolent. Atque hocdifciimcH aperte 
^ttaaBiua,quo veritatemillius efFati > Cuilibet potentix pafli- exponit Sandus Thomas prima parte quxft. 
pj0ilo >i£«|)K»- ua:refpondetahquaaftiua,{ateftdariinpare- 
dum' tibus talem potentia, quando forma totius na- 

turx vimfuperat>eamq; natur^ auftorftata, 

acdefinitalegeproducit, vbiprimuagensna- 

turale mateiiam cougruenter perfedeque dif- 

pofuit. 
jidi. art. Adfecundum dicendum, quodhomointcr 

caeteras animantes, fuam formam non eUciat e 

poccftateraateri^; idu5exiUiusimperfeftio- B 

DCjfed ex anima; intelle<ftiua: dif^nitare proue- 

nircqu^ vt pra:ftantioris notx eft,ita aliioiem 
Homo homine originem pofcit. QjJ^^ tamen non impedit, ~ 
generattejlofor quominus homogenerarehominem dicarur; 
mam mn^ro- vt in primohbro de Ortu & Inceritu expofui- 
dufat. 



mus. Adalteiamparcemeiufdc argumeuci re- 
fpondetur;f2epeinftrumenta virtutcprincipa- 
hs caufas producere effeda fe ipfis nobiliora j 
nunquamtamenexcitariad cfficicndiialiquid 
exnihilo,quo duntaxat modoanimarintelle- 
(ftiu^produciqueatjvtfuperiusofteniumfuit. 
Ad 5. Arg. Ad tertium ; Id quod mateiis vltimam dif- 

pofiti-onemtribuitxhabereetiam vimcifL-dlri- 
cemforma;; fiforma eiufdemfit ordinis cum 
difpofitionibus.-quodinrepropofitanonacci- 
dit: fiquidem animaintellediua eft Ipiritalis 
fubftantia, indepcdens quoad fuum eife acor- 
pore , & fupra materiz conditionem eminens. 
Homonon ani- Acliceteademanimafuomodofinisfithr.ma- 
matilpnci- nsegenerationis ; quiatamenprjccipuus linis 



QV^STIO IV. 

vniatur^ corpori Anima 
inuhhiua. 

ARTICVLVS I. 

^XVLAt^ AT A ^QJ AESTIONIS 

radice, refellumur quatusr opi- 

niones contraru. 

HVic coutrouerfije aditum vel maximea- 
1 



petuuid,quod jffirmatArift.z.deGener. 
anjm.capitevNonfimulanimalfieri&homi- ^*'''*^ ^'ff^^ 
nem, fedmateriam foetus primum informari ^'***f- 
anima vegetatiua, deinde lenfitiua poftremo 
inceUc'2:iua.Verba Ar:ftotelisfLint:C6ceprum 
Q inanimatumenencmoftatuent,& vitaomni- 
busmodispriuatum:quippecum nihilominus 
fcmma&concepuisanimaUum viuanr, quam 
ftirpes; & aliquandiu prolifica fint.' Ergo ani- 
mamvegetantemhabcreplanumeft. Jiedqua 
obcaulameam piimum habeii necedefit, ex 
iisquaalibi dcanimadi{]eiu:nuis,apertueft. 
Sentientceciam,quaeftanimalj temporepro- 
cedenterecipi,& rationakm,auahomo, cer- 
cumcft.Nonenimfimui&animaIfit,&hcmo, 



pMU4 finii gene ■ eftipfumcompoficum,fiue homo, qui gigni- D &c. Hancenimdodrinam muiti partimBon 



rauena. 



admittunt, paitim vaiieexponunt. 

Quidamlentiuntembryonemefte anima: i. Qpinio. 
expertemi operationesautem vicje,quxineo 
apparent, velanimcematris,vtl virtuti,qua?in 
femine eft,formatiici acceptas eile referendas. 
Verumpra:cerquam quv)d Ariftoteles eodcin Reijcitur. 
locodifertaait^coceptumeireanmiatum, hos 
refellitS Thomas 1. part qiia'ft.ii8 avtic.i. ad 



tur; abundefat eft, vt generans non dicatur 

fruftrarifine, fiproducattotum compofitum, 

eftoforraamipfain nongeneret, fedeiustantii 

cummateriacopulationem attingat. Q^od 

etiamfufficitvthomo fimpliciter peihibeatui 

gignerefimilefibifecundumfpeciem. 

Mj ^ n. Quodattinctad eaarpumenta, quseprobare 

■ j .^ contendebant, animas mtellecliua? produci 

P fff n sh Angelis, refpondetur , cum Ar;ftotelesait E 1. quod fierinequeat vt vrta; opera aprincipro 

j /- 7 ru perfc(fiumeflc,cuodaliudfimilefibi procreat, externo oriantur. 
quod nmiUJtbt i • ' 1 t •, ^ • ai- ■ i • 

^ ■' ^ "^ interpretandum id de viuentibus corporeis, Alnciesomnino animasm homine vere- 

precreat. \ .. . ^ , - • _ . ... fc 

' Don de ns , qux a macerias concretione ab- 

iundlafunt; quorumperfe^fliio aliunde xHi- 
A(ii,arg. niandaeft Item veromaioremefiein fubftan- 
DehuDtum tiis corporc vacantibus,quamGorporepra;di- 
•'^"'">'''''^"^'*^tisordinem,nonquoadmutuamillarumintcr 
Coiiefit hterar- feprodudioneni, cum aDeo Opt. Max. dun- 

taxarper crcationem effici queant; fedquoad 

Hierarchias & mimerum adminiftratioirem 

aliaqueeiudnodi. 

Quodautem aitDionyfius inferiora col- 

pora adminiflrari, ac fieri poteftate fuperio- 

xum ,minimeinirum efledebet. Vtenimh^c 

non creandoquodDei Opt Max. proprium 

cft , fed ex aliquo antecedente fubie<flo, feu 

} vt dici folet) tranfmutando , quod omnibus 

caufis fecundis eft commune,operantur; ita 

illa non creatione perfc, fed tranfmutatione 



trjia. 



tantem, fentientem,&intelligentemnonmo- ^. Opinio. 
dopedetentim recipi, fed & iimulpermanere 
fibi perfuadent. Qiios multis in locisidem {(eiicitur. 
Dodor,pra.'cipue vero i.p.q 7tf.arc.j.&j .con- 
traGent cap.fS, & q. de Anima, art-i.explodit 
nofqueiamin iib. deOrtuconfucauimus. 

Necdcfuncquiexiftimenc eamipfamani- ^. Opinio. 
mam, qua; piimofuit vcgetatiua, fieripoftea, 
operante feminis vi, fenficiuam ,-ac tandem eo 
perduci, vc inteUecftiua cuadat, non feminis 
quidemlediuperiorisagentis, hoccft, Deiex- 
triufecus {vtaiunt)illuftrantis vircuce. In qua ^^y^'"'*''' 
opinionem acncer inuehitur S. Thom. r. p. qu. 
118. aitic. %, ad 1 Primum enim generacionem 
apropri^EnacuriB ftacu dimouet : Erit enim ^^ 

mocusquidamcontinuuspaulatim ab imper- 
fefto ad perfe<iiumproficifceDSj & eopado 

in al- 



8^ 



CAP. I. QYMSTJO IV. 



90 



luUafulJlan- 
M miendttur 
ut remittitur. 

Opinio quA 
tiam reijutur. 



fjfertio quA- 
lonis. 

nbatur. 



'snprrhatio ex 
>. Th. 



in alteiationis conditionem degenerabit. 

Secundo, Nechomiais,necanimaIisgene- 
ratioeritgeneratiofimpliciter: fiquidem iub- 
ieftum eius erit ens a<5lu. Q^is enim eit qui ne- 
fciat vniuerfam generacionis euertinaturam, 
fiabfque prxcedeutis perfcdlionis, formxue 
fabftantialisintentu nouaaccedat? vtaccede- 
rcautumant quimfcctuanimam vegetancem 
dicunt deindefierifentientem, acdemumin- 
tcUigentem. 

Tertiojvelidquodex DeiaAioneoritureft 

3uidfubfiften6, yelnonfubfiftit, fedeftqua:- 
amaaimajprieexiftentisperfeftio. Quullud 
dicitjfatcacurnecelfecftenequidcfuapce na- 
turadirtindum aformaante exiftcnte,quippe 
qusminimcfubfiftsbat : QuiauterahocatEr- 
mabit,efFugerenon poteritquinconcedatant- 
naamintclis<5liua intereuncecorpore incerire. 
Qtt.irtolocoprobatur non poife eandema- 
uiraamfenfimcfle vegetatmam,fen(iciuam,& 
rationepricditam; cumoporceat planemucari 
fpeciem, a.dditaperfeclionefubftantiali ; ficuc 
( hoc enim vtitur exemplo Ariftot. 8. metaph. 
cap. j. text 10. ) mutacur numerus adiefta, vel 
detradla vnicate ; nec vllo modo fubftantia in- 
tendi, aut remitti poflit , vt communi philofo- 
phorumaflenfudocei: Aiift. in categoria fub- 
ilantiie. 

Alii ccnfent foctum mox a principio intelle - 
ftiuam animam obtinere, etfi non ilatim mu- 
nia,quajipfipeculiariafunt,adminiftret : fed 
primumad:ionesvegctandi;deindefentiendi: 
tandem fao tempore intelligendi. Ac h^c etiam 
opinio procul deflexit a vcritate, vtmoxpa- 
tebit, 

ARTICVLVS ir. 
^QhVnO PROPOSITAE. 

dubitatioms. 

ERgofuperioribus fententiis reieftis, afTe- 
rendura eft materiam foECUspiimu infor- 
marianimaYegctaciua,dsindefenfiri'.!a;poftre 
mointellcdiua. Quod probacur-, nam fbccus 
confeftimpoftconcepcionemnutricurfancrui- 
iie, quem ei macer per venam vmbilicarem ad 
jvdmunerisdeftinatamtranfinittit ratqueimc- 
rimnullam fcnticndi prxbet (igniScationem, 
Deinde, aliquot pr.ft dicbus moueriinx-ipit, 
ctfitenui&obfcuromocui vtiniis quiabortu 
euciuncur, obfcruaripoteru: fi cnimpnngan- 
tur,contrahe«tfefe, quodpercinetadaniiriara 
fcnfltiuam. TandemcfFormatis iamadhuma- 
nametngiemmembris, formam, cuiusea in- 
ftrumecafunt,accipit,ideft, animumrationa- 
Jcquoin fpeciehominis reponitur. Quodau- 
tcmconutniensfitdariiftiufmodi progieflum 
in gencratione hominis,confirmatD.Thomas 
lococitato primaparte, txemploquorundam 
atumancium, qua:ex pucrinaatena oriuntut; 



A vbiprimoquidpiamviuesimpcrfecniius, d<in- 
deaIiudmeliorisnctq,nempeanimal emergit. 
Qtjodfiidinbeftiolis adeoimperfecTtis notari 
lolet,confentaneumeft, vtidemanimantibos 
excellentioris naturac conueniat,acpotiflimii 
humanse foboli , cuius forma quanto eft prae- 
ftantior, tantomaiorem requirit apparatum: 
nequc decet vt in rudem & incompofitam ma- 
ten^ molem, fed in corpus organis apte , con- 
cinneqjinftru(fl;uminfundatur, Itaporroma- Inter anitnMve 

" netfoctus materia aliquot diebus fub forma getatiuam ftnji 
vegetaciua:dcindchuicintcreutifuccedit for- -tiuafn,(^inttl- 
m.afenficiuaifimilitcrqihuicintellediua. Nec leiiiuatn tne^ 
mirum,quoddu2prioresform^nuIIoexterni dtattemfta. 
hoftisincurfu, autoppugnacione, intereant. 
Namcumpriorfitviafcupr^paratio adfecun- 
dam, &fecundaadtertiam; priores ambieeas 
accipiencinmaccriadifpofitioncs,quibus nou 
nificertotemporisfpaciopeifeuerenc, cedant- 
queprincipiforma:,cui pra^cundo, iftiufmodi 

Q vclutitatcllitiofamulantur. Sancquodanima 
intelledfiua non ftatim a principio mareriam 
foEtusinformet, planeoftendunt nonnullafa- 
crorum Canonum decreta, quaMdfupponunt, 
& vtcxteraomittamus,Caputficuti j2. qu^ft. 
i.vbidiciturnon committi homiciditiab eo, Caput Jicuti 
quifottumin vteiooccidit anteinfufionema- §iiiifeetum ne- 
nimx videlicetrationalis : quodnondumdici <■*' ante infu- 
pofHtuatumeflehominem. Jtonem antma. 

C^teium quo temporispunfto ( quod erat '»'"» ^^ homici- 

D propofitxquxftioniscaput) feu quot dicrum ^^- 

tranfadlofpatioanimaintellcdiuainfundatur ^» ?«" conue- 
rorporidifccptacioeftinterPhiIofophos:ineo »'^»' auitores 
t.imen conueniuntquod infundatur cum pri- circapreprjit4 
mum corpus organis humana: proli conue- ^^ifi. 
nienribusdiftindfum,perfcdumqueeft:quod 
obtinet etiam dum non eft fubmagnitudrne 
maioii, quamfitgrandiorisformica:, vtaflfir- 
matAriil Iib.y.dehiftor. anim.cap.3.& Aba- 
lenflsinc. I. MatthiEi par i.quieft fj. Vcrum 
non fcinperh;gc magnitudo ead£ cft. Qua de 
reicafcxipfltFcrnel. inlib.dfhominisproerea- 
tionec.io.S.Epeobferuauimusdiequadragefi- 
moeiedumfcctum femidigiti{vtait Ariffote- 
les]formicjemaiufcula:magnitudine vercac 
proiiusc&formatum. Capiueracauellan^>par, 
& ma)us,quamprorcliqui corporisracione:o- 
culi vt cancris«xcrci;nafus,auriculje,brachia, 
masus. crura, pcdes, hifquc fccrcci digiti : hxc 
illc. ConueniuntqiioqyPhiIofophiineo,quod 
fcemina: corpus ob defeiStum caloiis , & imbe- 
cillitatem virtucisformacriGis cardiusdelinee- 
tur Quoauremtemporehuiufcedelineatio- 
nisopificiuabfolutufic diicordarunt qui olim In quo difirt' 
eaderefcripfcrunt. LegePlutarchumiibro 5- pent^ 
dePlacitis,cap ii.Hipp"ocrateminhb.deFoc- Plutar. 
ru, Fernenum in lib. de hominis procrea- Hippocr. 
tionc.Caliumlibrod^cimoquintolecff.anciq. Firnd. 
cap.2j.AmbrofiumParcumIi>i3.cap.ii Com- Caelitti' 
Jnunior tamen,veraqifcncentia eft,in maribus 
f i abfolui 



§^tflionUrefo- 

lutio tum quo' 

admnres tum 

quoadfcemi- 

nfu. 

Eiiit confir- 

matio» 



5)1 



IN II. LIB. ARIST. DE ANIMA. 



91 



abfoluiciKa qaadiagelimum diem , infixmi- A alijc.minus peifecle oper^ntur , fiue fpe£le- 

ciscitcaoftogcfimum.Quodexeooptimeco- "' ' 

firmatur, quiain veterilegefacmma fimafcu- 

lumpareret^auadiagintadiebusi fifoiminam, 

odogiuta fcle domo continebat, & a templi 

ingreifucedabat. Hunc enim numerum diui- 

narum luerarum interpretes ad imitationein 

naturar, actemporis, quoinvtero corpus ef- 

finoitur,prasfcriptumfuill'eaiunt. 

Quibusitaconflitutisrefpondemusadqu^ 



mus aftiones immateriales , cuiufmodi func 
intelligendi , &voIendi aftus, fiue corpora- 
les , qaa; organorum minifirerio exercentur, 
vt internorum & eTternorum fenfuum fun- 
ftiojaes. fgicur interammasintellediuasalix 
erunr aliis perfeJliores fecundum naturam par- 
ticuiarem. 

Secundo, Cum anjma natura fuafitforma ^■^^gum, 
corpons, oportet vteiquoadoerfeclionemre- 



Coniltifio Qiiibusitaconiritutisreiponaemusaaiju^- tuipunb, opoitci: vteiquoaaoerrecnonemre- 

ftionem initio excitatam ; auimamintelletli- ^ fpondcac& coinmenfaretur: fcdqujedam ani- 



Corptti Chrifti 
momevtofor- 
mntum efi in- 
vintetHO vtere. 



uaminfundi&vniricorporiineoiQfl:anti,quo 
primummateria,&membrorumeftigie,&ca:- 
terisaccidentibus, quaetalisformaexigit , in- 
ftrufta difpofitaq; efljquod accideie folet circa 
eumdiem,quemdiximuspauIoante Hancta- 
men fuccerfiuse formationis legemnonferua- 
uic Corpus Chrifli feruatoris nofbri m vtero 
Virginis Matiis. Nam quodnatura; vi quadra- 
ginta dierum fpatio paulatim e'ffingenc!um'e- 



ma; (ortiuncur corpora aptioribus organis,me- 
lioriq; tempevamentoaft<;dta ; atqueadeoper- 
fcdiora: igiturali^aliis excelleutioremnatu- 
ram obtinent. Terrio ( quaeratioiuperioris i.Argumi, 
coufirmatio efl. ) Animafecundumfefumpta 
non ordiuatur ad quoduis corpus , fed ad cer- 
tum & dererminatum:ergo vnarefpicitcorpus 
nobiiius.aliaminusnobile. Sedhuiusinrefpi- 
cieadovariecatisjnonpotelledealiacaufa, nifi 



rat, diuina virtute , ac Spiritus Sandi opera, q maior&minor nobilitaseflentisipfarum ani 



momenco perfectum abfolurumq;fuit, vteft 
communis Patrum & Scholaflicx Thcologi^ 
profefTorumdoclrina.ItaSophroniusinCocil. 
Synonenfi, ad.n.Bafil. homil.zj. dehuman» 
Chrifligencr Damafc. lib.j.cap.i. Euthym. 
Matth i.fulglib.delncarnationecap 5 Leoin 
cpifl.ii.ad lul.D.Thoma: j part.qu^il:.5o.art.!. 
aliidoclor.inj.difl.Alenf 5 partequ.8 m.i. 

VtRV U O WNHS ATiJlMjE 

intelle^iuanaturdtdtgnitate 
pareifint. 

ARTICVLVST. 
IStEGATIVA^ FARTIS 



^a it re quA- 
fito. 



N 



marum:ergo vnaanimafuperataliamnobilita- 
teelfrenti^. Huiufce argumencationis aflum- 
pcum probatur, quia fi quajlibet anima exfe 
noordinareturadcertumcorpus, fedadquod- 
uisindefinitefefehaberet ; CumDeusinfudir 
animam, verbigratia, Socratisin eiuscorpus, 
potuiflet,feruaco nacur;E ordine, ac circa mira- 
culum , infundcre in illud animam Platonis 
quampoftea creauit , atque itaSophronifcus 
D locoSocratis,quemtuncgeniiit, potuiflet Pla- 
tonemgignere. Exquofcqauureundem ef!^e- 
£fum fingularem pofle p;. oiuci aduabus cau- 
iistotalibus: quodneg.?t meliorparsredephi- 
lofophantium. 

Qgarto, Magisornat%,niuerfum,maiorem- ^t-^rgufft» 
que illi conciliat piikhritudinem &.venuft:a- 
tem difparitas paifed:ionis fecundum natu- * 
ram quam xqualitas : fiquidem aiquaiia noa 
habentperfe ordinem , quomaxime pulchri- 



argumenta. 

O N adducimus in controuerfiam an o- E judo efllorefcit : igitur conuenientius fuit a- 
irncs animar intclleftiua; conueniantin nimas c.fle inter fe naturs perfe<5lione ias 



§}uipartem 
ntg. dtfen- 



naturam vnius fpeciei , quart^ ex a;quo parrici- 
pent;idcnimin confeflbeftapudomnes : fed 
vtrumcommuucmillamnaturamperdifFeren- 
tiasindiuiduale5itacontrahant,vtomnesquo- 
ad fuam quidditatem fingularem itque perfe- 
dl:a,'fint. 'Ncgatiuamparcedefendunt Caprco- 
lusini. difl:. ji. qu.i. loannes Maior quxft. z. 
conclufione<5. Hifpalcufisqu.i Richardusq.i. p tellc£liua:, velfunt, vel falccmefrepoiruntaUa: 



quales quam eodem perfed:ionis gradu con- 
tineri. 

Quiuto , Quemadmodum genera contra- 
hunturperdii^erentiasfpecificasinjequalispcr- 
fcclionis,it;:&fpeciescontrahipofl'untperdif- 
ferentiasfic.gularcs , quaj non funtjequeperfe- 
Cizc : cigo fub cadc communi naturaanima: in- 



S.Argttm. 



l Argtifn. 



circa^. principale, M.Albertus eademdift.ar 
tic.6 ^jrydiusqujeft.nLychecusinidiflintt.j. 
quafl./.^Fcirarienfislib i.contragentes, cap.j. 
Liucllus?. Mctaphyf qua?ft.<i. Caietanus ad 
quxft.Sf.prim^epartisarticul.j. Abulcnfis in 
caputdecimurnquintumMatch quxft.^j^. 

Prcbarur vero harc fencentia hunc in mo- 
dum. Vnumquodque operaturvtefl ; &cyt(& 
habet quoad operationem, ita &quoadfuam 
iz^tiuam ; fed anijn«B intellediux ahxmagis. 



a'aimiEm3gis,ali<jminusperfe<ftq.Probaturan- 
tecedens , quia id non repugnat ex parte Dei 
creantisauimas;cuminfecontineateminenter 
infinicos giadusnouarum perfedlionum, quas 
rcbuscoiumunicarepotel^ Deindeuecexpar- 
teipfarum ; cuni non appareattalisrepugnatia. 
Vitimo, quod indiuiduales animarum dif- 
fereutia: non poflintefleajqueperfed:a: , vi<le- 
tur oltendi ex eo , quia alioqui conuenirenx 
iatcife vniuoce ; fiquidemqua; jequaliafunc, 

iaeo 



d.Ar^tm. 



^ CAP. I. oy^STio V. ^4 

iueoinquofunt^quaHajvniuoeeconueniunt:. A fene numcro ex diuerfitace corpoium, per 



icttl.Pari- 



lArtfiot. 



At quod ha:c couuenientia nequaquani ad 
mittidebeat, manifeftum efti quiaid, inquo 
conuenirent, diuidereturper aiiasdiitcrentias; 
<lequibusrurfumeadi.'mquxfl:io rediret,num 
cirenta:quaIes:quodfieirent, pariratione vni- 
uoceeonuenirent, vtpriores; atqueicadaretur 
proceflus in infinitum. Quare non videntur ta 
lesdiiFercntiar : atqueadeoDequeanima:, quse 
perillasconftituuntur,«^qualemhabereinterfe 
natura: perfedionem. 

His accedit auftoritas dodlorum Parifien- 
fium, a quibus jequalitas animarum arriculo 
quodamdamnataefljSiquiSjinquiunt, diiito- 
ranes animas ab origine efle arquales , eirarj 
quoniaaliasanimaChrifliinon eiletperfcdior, 
quaanimaluds.HuiusarticulimeminuHtn- 
ncus Gandauenfis quodlibeco terrio qua"ft. f. 
&Durand i dift ^i.quar/l f. Huceciam pccti- 
net Ariftot. hoc in ltb.cap.9 tcxt. 54 moiles 



qus indiuiduantur, & vnam tanto elfe alia no. 
biliorem, quanto melioris temperamenti cor- 
pus lorcitur. Sed cnim idemquodlibeto tettio, 
articuio tertioait, fingulaiia vniusfpeciei non 
habere inccr fe ordinem , habere tamen quae 
fpeciedifferunt , quia in fpcciebus rcrum vna 
abundat fuper aliam , ficut in fpcciebus nu- 
merorum. Quibus verbisiignificare videtur 
lingularia conccnca fub eadem fpccie non fe 
S excedere nobilitaceefleutiar.Priorat*menloca 
ina-qualuaci aniniaruni apertius fauentin do- 
<ihinaD Thomic. 

Pono ad aftruendam partcmaffirmatiuatv» §)uil>ttirath' 
noArar-qiixliionis , quidam c recentioribus „,^^;,j,;j;^„/^i 
Mctapiiy(icistria,inccralia, afteruntargumen- partemaffirm. 
ta. Primum , quiafiomnesanimaseflentinas-^^^;/;^,.,/. 
quales,non poilencdusecumsequaliperfedio- 
neaDcoproduci.quodeft abfurdum. Secun- 
do, quia cum finoulis diebus creentur a Deo 



I. 



carne, beneaptosxnente,atqueingeniolosclfe. C nousaDFm^, (i e"s difparem haberent perfc 



Quibus verbis ex carnis mulcitudme & cempe 
ramenti pra:fl:antia maiorem intelleclus, acque 
adco & animasnobilitatem colligit. Quoitem 
fpedat illud Salomonis Sapient 8. Puer eram 
icgeniofus, & lortitus fum aniniam bonam, 

ARTICVLVS II. 

ARGVMEl^TA PRO PAR- 

teafirmanua, 

partemaf. /^Ontrariani opinionem defendit Duran. 

leofttMr. V^dusin^.fentent. diftina.51. qusfl.j Ar- 

gentinasibid.q i. attic.r. Socinas 8. lib. Me- 

taph qu 25. Sotus iu prardicamentis, cap. de 

.• , - fiibfi:aatia,q.i.Zimararheoremaref4. Inean- 

''"***'"^'"'demincliiiatHenricusGandauenfs:licet,quia 
dodorSorbonicus, propter iuraram Parilienfis 
articuliau(5loritarem,nonabfoIucefcncencianv 
proferat. Porro-quodfueritinhacconcrouerfia 

'"n^rl ^-Tl5om.iudicium,nonhquet. Ulius fedraco- 

cUD.Tho. ies,eiushacdere do<a:rinam,quafiLesbiamre- 
gulam, adid, quodquifquefentit,accommo- 
daot. Caiecanusairadeoplanumeiie illumin- 
^qualicacemanirnarumpofuiflejvteosquiid- 
nonvident, ca'cosappel!er : Soiusloco cicatO' 
cx iis I ajcis vnum fe cife profitetur. Ocrtenon* 
dcfuntlocaapudD.Thomam, qtriibusvcraque 
parsfefetueripoirevideatur.NamSandusdo- 
^lorin I.Sentdift.8.qua'ft.j arcic.^.inrefpon- 
-fioneadi. ait, animam, qusadcorpusmelius F 
difpoiituniordinanir,perfed:ioneme{fe. Etin 
z dift.ii.qu.zart i.adr afhrmatanimamprimi- 
parentisdiguiGremfuiffcquam.animam £ua', 
propterea quod prpportionem feruabat ad pro- 
priumcorpns,quodnobiliuserat. Etineodem 
lib.diftincV.^i.qu.i artj. cumexprofeflbqux- 
liiflet num animx i n fui creancne squales fi n t, 
lefpondetxqualeseffe in natura fj)eaei,fcd di£- 



mtctti. 



ifiione. 
aregula. 



ctionem, fequeretur non fempermunduma:- 
que perfedum foifle quoad fubfVauciam, vc- 
pote cui ex animarum creatione noua indies 
perfediocumularecur. Tercio, quia {lan^mjB ^- 

perfedione incrinfeca eflent in;Equales , vna- 
qusque haberet fuum peculiare quod quid 
elt,atque ita de iingulis peculiares definiciones- 
tradendiEeflenr,;quodnegancPhiIofophi, dum: 
folum naturam communem definiri iubent. 

j) Verumhajcargumenta parum habentroboiis. 

Nam eorum primum Ai^ncvAiattrci o^^^onhy "Retorqtieturz. 
quas vtrique opinioni communis efk : fiqui- ratio tn auSo' 
dcm etiam contra eos qui dicunt anmas efle resfuos^ 
catura sequales obiici potefl, ex eorum fen- 
tentia noc polle a Deo creari plures animas- 
cum rna^quah perfc(9:ioae. Qjiiod fiid abfur- 
dum non repucanc : a'quo iure nec abfurdum 
reputabuntnegare, poflepluresanimascuma- 
qualiperfeaione a Deoproduci. Secundum j.ratiofaljum 

£ argumencum fupponit perfedtionem yameiCifuppofnt. 
pendere ex perfc(fi:ionehorumautiIlorum fin- D.Thom. 
gulariumj quod nonita efl:, vt re6te docet S. Vnitier/iper- 
Thom i.contra Gentes,cap.84 Qijarelicetin- feBtoaonva- 
teranimas , alixaliis naturaHobiliores eflent, rw/«r,'C7^>-/-i- 
nooideoeaiuinmultipiicationevniuerfiperfe- /ifW/fti.^/^iifef.- 
Aio variaretur, quemadmodum nec variatur 
nafceucibus, & intereuntibus quotidie nouis- 
aiuerlarum fpecicrum indiuiduis , inter qua: 
eonfi.atdari insqualitatemperfedionum non 
fecundum fpedem tantum, led etiam fccun- 
dumracionesindiuiduales Licetenimflngula- 
ria eiufdeKi fpcci?; inter fe perfe(3:ione x^qua- 
lia finc: ramen fi cum finoularibus aliarum 
fpecierum conferancar, haud dubieina.'qualia. 
efle inuenientur , ficuti & natura^ fpccificx,, 
fub-quibus collocantur. Denique certium ar- 
gumentum pro abfurdo accipit vnamquam- 
queanimamhdbercfuum peculiare quodquid' 
eil j quafi vero tam iii anim^um xqvialitate, 

auam- 



9.S 



IN 11. LIB. ARIST. DE ANIMA. 

A 



9^ 



Cur 

tibui nonjint 
ciefinitionei ne 
i^uefcientiA. 



^Ratteputat quam iaarqualitate non (Ithocaeceflado con- 

abfurdum quoa fitcndum. Vtiquefiueanimas aequales ponan- 

neneft. tur.fiuenon: inficiandumnoneftvnicuiq; in- 

VnutnqMaque trinfece competere fuam differentiam mdiui- 

fingulare habet <iualem, atq; adeo fuum pecuUare quod quid 

fui qtiodquid gO;. nifiquod fi animxfint a'quales, exdjfFe- 

ffi' rentiaiparemhabentperfedrionem ifiinxqua- 

leSjdifparem. Prieterea,ex eo quod anim«E inx- 

qualesconfl:ituaatur,nonmag'sfequiturattri- 

buendam vnicuique peculiarem dennitionem, 

quam fi a;quales hnt. Etenimdefinitiones ad- 

hibentur ad explicandasnaturasrerumjfiuex- 

quales , fiue insequales." Vndefidareuturduae 

Ipecies parem obtineutes naturae perfedio- 

nern, adhuc quxlibet earumpropria viudica- 

. - . retdefinitionem,nonquseina;qualitarem, fed 

ai /*«!« -yjp diuerfitatem naturx aperiret. Ita vero cau- 

iTa , ob quam philofophi fiQgulanun^defiauio- 

nes minime curant, non efl quodindiuidua fub 

eademfpecie parera fcrtiaaturdignitatem,fed 

quiafub fcientiarum cognitionemnoucadunt 

nifi ea, qua: & perpetua f iint, & fuopte i ngenio 

multisnota ; quopaftofehabent nonfingula- 

tes,fed communes naturae. Adde etiam indiui- 

dua iccirco non proprie ad artem pertinere, 

quianonconrinentur definitonumero , ficuti 

Porphyr. fpeciesi vt Porphyr.cap.de fpecie docuit ex Pla- 

Prohaturefficn- tonein Philebo. 

cttiiparsajpr- Hifce ergo argumentis omiffis itum quia 

f M«/. parum fu st efficacia , tum quia nonnulla , a ve- 

ritateaUenainuoluunt : aUterinflitutumcon- 
firmaripoterit, nimirumira. Si omnesinteUe- 
drmxanimx haberent interfe inxqualemper- 
fe6lionem,quoadnarurasfingulares; idcquo- 

3uepronunciandum eflct dc omnibusaliism- 
iuiduis,faltem fubf^antiarum,emfdem infim^ 
fpeciei,cuminomnihusajquaratioinueniatur: 
arqui hoc admictendum non efl:^ ergo ncque il- 
lud. Maiorconceditur ab aciuerfarik, Minor 
probatur Namfieiui'modiindiui"duaneccfr^- 
rio eflent inx'qualis perfedionis , fequerecur o- 
mnia effecta fingularia perpetuo degenerarea 
fuis caufis. Nam cum illa uobiJiora cffe non 
poftint; fiquidem nuUus effedius efl pr^ftantior 
luacaufaprincipalr. cumirem, vtaiunt,aEqua- 
liacfTenequeauti confequensefl, vtinferioris 
dignitatisfint. QU|Odtamenrepugnatcommu- 
ni axiomatiphilofophotumaicntium. quamU- 
bet caufam vniuocam producereeiFccftumfibi 
omninofimile,modotollantur impedimenta. 
1. .j,. Secundo:Pra!cipuarario,quaaduerfariipro- 

bantinxquaUtatemauimarum.eftin^equalitas 
perfedionisin operando: fedhxcrationo con- 
uincit: ergo,&c.Probaturaflumptio. Exina:- 
qualitatern operando non ritearguiturmaior 
nobilitas eiufdem potentia; ; ergo nec maior 
nobiUtas, feuperfedioanimx Autecedenshu- 
Ariftot. ius rationis oflenditur teflimoniis Ariflot. 

NamUb.i. huiusoperiscap.4. text.d^. &Ub.i. 
cap.j,text 91. &inj>roblematisfe(a.ji. quxft. 



Axitmaphilo 
fofhicum- 



AlitiJ. 



i4.defed:um & prxftantiam opefationum,quae 

oriuntur ab eadem potentia fecundum Ijpe- Leg.D.ThA 

aemjQonmiuoriaut maiori perfedioni ipuus difput»t.q.d 

potentia:,feddefe£lui, autperfcdioni organi, »if*art.7.a ■, 

quo vtiturafcribendam cenfet.Poteft vero ani'- Poteniiarur. 

mxxqueperfedaex pra^ftantiay feavitiofbr- eiufdemjpec 

matricis virtutis progenitorum , autaliarum "^*?*'*^'^'** 

caufarumexrernarum, fortiriorgana meliora, op^rattdoo^ 

deteriorave, atqueitahorum interuentu exa- ^^o afcrtbttu 

dlius, vel imperfedtiusadminiftrareopcratio- 

B nesfacultatumorganicarum. 

Tertio: Quodexprxftantiaingeniinonre- 

£te colligatur maior intelledlricis facuitatis, 

feu mentis perfed:io,ex eo probatur, quia vide- 

rrus eundem homine nunc promptiorcm fieri, 

nunchebetioreminintelligendo:quofdamgra- 

ui morbo excellentiam ingeniiamififl^e ; alios 

purgationibus & medicamencis acutiores fa- „ , 

ftos.VndeCarneademferunta^uerftis Stoico- /• I . , 

_ rumdopmatafcripturumfuperioracorporisad-V „ "** °^ 
C P^ ■ ■ 11 L 11 n- taStotcorun 

acuendum ingenium elleboro alb© purgafle; r ,, ,, 

quod alios quofdam ftudiorum gratia fecifle-' ^ r ' r 
r ni- il /- ■ . o . antejumpft 

retertPlin Ub.jj.cap.y. Cumigitunpfamtelu- •" ^ 

gendi vis, qua;in animo refidet ,iitiufmodi va- 

riecatemin feipfanequaquamfubeat, planum 

videturmaioremfacilitarem, aurtarditatemin 

incelligendo non proficifci a maiori , minorive 

pra:ftanciaipfiusintelle<5tus:fedexconcurfu,& 

fatellitio cooperantis phantafix, qux fi orga- 

num meliusdifpofitumhabeat, maiorialacri- 

D tate & promptitudine fuam operam miniftc- 
riumque intelled:ui prajftat vt iamnon femel 
admonuimu^, 

Deinde, quodin dodrina Peripateticanoa 
folum animx, fed quajuis alia indiuidua eiufd£ 
infima:fpeciei, xqualiafinc,probacur. NamA- 
riltot.lib.5 Metaphyfcap.jtext 11 docetiniis, 
qua;coutinenturfubeademfpecieinfima,non 
dariprius&pofterius : dareturautcmfiinillis 
inuenireturaltiorgradusperfeftionis. Prqrerca 

E lib.y.Phyfic.cap.^. text f. &lib.io. Metaphyf. 
cap.i5.text.i(5. monet innaturageneris fubefre 
analogiam, quianimirumgencricanaturaper- 
fcdliusefleobtinetinvna fpecie , quaminalia 
propterinxqualitatem difFcrentiarii , perquas 
contrahitur. Cum igiturhancinsequalitatisa- 
nalogiamin genere , non autem in fpeciepo- 
nJtjfitisindicat non agnofcerefe inindiuiduis 
eiufdemlpecieiinjBqrialitatemperfedionispe- 

p nesdifFerentiasindiuiduantes. 

ARTICVLVS Iir. 

VTRAOVE PARS CONTROFBR- 

Jidprobabilii iudicatur: prafertur affir- 

MAttua-.diluuntur aduerfario- 

rum argummta. 

Hlsita difputatis.vtraque pars controuerfia» 
nobisprobabilis videtur. Quia tamcn af- 

firmatiua 



CAP I. Q^V7^.STIO V. 



^8 



5>7 

firmatiua dodlrinam Penpatencam magis fa- A diueifasjhoceft^quqconftituantresminusin 



I Adi. 
ilu^ndo exno- 
ViUori epera»di 
nodo coUigatur 
iobiliorfoten- 



pit , vt non obfcure teftantur loca,qux ex Ari 
flotele pauloantecicauimus , eampotiusam- 
pleftemur , inqua etiam lib i. Phyficotiiin- 
clinauimus. Refpondeamus ergo ad argumen- 
ta,quxproaduerfai.iaopinioneattulimus. Ad 
primum, cuiusfolutiofacileiamex didliscol- 
ligi poteratjdicendum ex nobiliori modo ope- 
randi coUigi maiorem potentia; nobihtaremj 
quandopotentia exfe&intrinfece talemmo 



terfedifFerentes(aiioqui eniin omnesdiffcren- ''^"^'^'tleidijfe- 

tia'primodiucrfa.'funt.) In hoc ergodefcenfu ^^'^"'^' 

poftquam deuentum fuerit ad naturas fingula- 

resjin quibus iamdeinceps omnis ceflat con- 

tradiojconfcntaneu eft,vt natura contrahatur 

per diiFcientias,qu;E inter fe conueniant.quan- 

tum iicri polHt, videlicet fecundum ajqualitate 

perfed:ionis,quandoperidentitatem«6venire 

nequcunt. Atqjitacontrahitur omnisfpecies -*f«4^//<w po- 



dum vendicat: Qijodtameninpocentiiseiuf- B infima pcrdiiFcientiasindiuiduates,qua:intery'''''^- 



Adt. 



Adi. 



deminfima;fpecieinon accidit. Nececim v g, 
potcntia videndi Lyncei ex fe eft perfpicacior , 
quampotentiavidendiSocratisi fed ideopcrr 
fpicacius intuetur, quiaorganum mcliusafFe- 
(ftumobtinet. NecntelletiusAriftotclisexfe 
efTracutior, quamPlatonisifedpropcerea acu- 
tiusexpeditiufqjinteUigit,quiapt5ptioripha- 
tafi«E miniftcrio iuuatur , ut fupra monuimus. 
Adfec4induin , dicendumeft animam eate- 
uusdici refponderecorporijciq; comenfurari, 



fepareslint: nona;quaiitatepofItiua,quafivna ■^jualitM ne- 
infe cohibcatomntm perfeftionemaiterius i g*tii*'*. 
fednegaciua, ita vt vnanoncontineataliquem 
gradum pcife(ff:ionis .quoaliaTnexcedat. 

Vkimum"aigumeutum facile diffoluet qui Ad6. 
dixcrit nullam uaturam vniuerfalem cenferi v- 
niuocam nifieam,quxpoteft ad inferiorapor 
diiFerenciascontrahi, quamcontradlionenoa Difererttitrpet 
adviutcuntipfae difFerentise, tumob alias c3.vl- fenon contrn^ 
fas, tum quia alioqui daretur progreffus illein huntur. 



quatenus nou habet ordinem nifi ad corpus q intinicum.quiinargumentodeducitur. Itaquc ©«^^««a/iV» 



con.uenicntium orn,anorumapparatn inftru- 
ftum , fibiq; con^enicns : cxquononfcquitur 
corpoti melius dilpofito peifcftiorem anima 
intelleifliuam dcberi. Ad tertiuni conceden- 
dumcfF quod aflumit, facendumque vnam- 
quamqueanimamnourefpicereindetermina- 
tequeduiscorpus, fedcenum; itavtineo in- 
ftanti,quoDcusanimamSocratisinfundit , a- 
liam animamcitra niiraciilum infunderene- 



non iutFicit ad vniuocai;ionem,a:qualitasiIla, requtratur ^d- 
quamfortiunturdifFerentia; fingularium,qua: vniuocHtione. 
lub eadem ipecie infima continentur. Quia 
pocius.fcmper ea, qus in aliqua natura vniuer- 
fali vniuoceconueniunt adduntaliquemper- 
fedionisgradumfupraillam; cumnacura vni- 
uerfalis non polfir continerc adutota perfe- 
dlionem infetioram, quibus communicatur. 

Qjjod veroad Parifienflum articulum fpc- Rejponfio Du- 



^dhet »ni- quiuerit, vt rccleprobatargumentum. Vnde D (^iac Oarandiislococitato refpondet vnama- r<i«<// W P^ri- 



>}.i non quam- 
\bet materiam 
id determina' 
am rcjpictt. 



Ad4. 

'Equalttoi et- 
arn vniuerfum 
'ecorat. 



Ads. 



purnatura fie 
ufica non con 
rahatnr per 



cuminccrcorporaqua'abanimabusintclle<ff:i- 
uisinfoimancur, alia magis, aliaininuspeife- 
iflafint,! on eJ^ infrci.indijquafdam animasre- 
fpicerccorpora magisperfe<fla, aliasmin' pcr- 
fcifl.» 1 ccundum acciucntia; ita tamen vt maicr 
ill;^ perfeciio nonrelpiciatur per fe , ied pcr CiC- 
ciiicivs ab.animnfecundum fuamnaturamfpe- 
dla:j ; quia nimirum ha:c anima per fe refpicit 
hancmarenamjcuiacciditobtincreperfeiflio- 
resdifpo.^tioncs. Vndcfitvctalisinrefpicien- 
do diucrfitiSjficuti non perib competit animq, 
ita nec in ea maiorem natura; perfedlionem 
arguat. 

Adquartum refpondendumcft, etiipulchn- 
tudovniuerli cx inxqualitate 8<. diftintfliOnc 
rerumiTiagis,quam cxaequalitacerefultet; ni- 
hilominus etiam a.'qualitatem pro tuo modo 
decoris elegantiamaugere,iniis autem, quaj 
fub vna & cademinfima fpecie coilocantur, 
non pjoffe dari in^equalitatem eflentia:, vt mox 
dicemus. 

Adquintum,negaudumeftantccedens& ad 
cius confirmatione dicendum,non polleani- 
mamintellediuam per ina;quales dilFercntias 
coatrahiiquiauaturaf!iecieiinfim«Enoneft ca 
pax eiulmodi contradionis Nam quanto ma- 
gis a fummis ad ima defcenditur , tanto natura 
commaniscontrahitur per difFerccitiasmiuus 



I 



nimamintellcd:iuaeiie,aIiaperfed1:iorc, fi ex- JienCem articul. 
pendaturquoad potentiasfenfitiuas, & vccre- 
tatiuas:haseiiimconceditpoileexcellcntioris 
e(renaturqfubeademfpecieinfima:& hancin- 
ceq'ia!itatcmait vidcri fateffe ad tuendam au- 
ftoiitatemarciculiicumfolum Itacuatanimas 
elieiarqiiaiesnondcterminando certuminx- • 
qualitacismodum.Veruhx'c refponfiononfa- ^ /•■/•• 
tisfacit Piimum,quiaavticulu5deinarqualitu- °^ Jttujactt. 
tefecundiidiiFcrcntias indiuidualcs, dequae- 
rat coatrouciiiaitcntcntiaproniitiauitDeinde < 

quig) vt fupra oftcudimus, omnes potetia; fub 
eade infima Inecic cotentci:, pare obtiner natu- 
r^ dir,nicatc>ctl'! aiia:aliisfuuClioncs fuasper- 
feifiiusadmmiftrent obmaiorc comoditPtcm 
oicranoium. Pociusercodicenduquiuisillius 
articuli auc;oiuasliaudparua iu : tan-ien c.xtra 
fcholain Parificnfem, irrefragabiIen-i~non clfe. 
Locus vero AnftDtelis extertio deaniira, 
tantum inuicac cainis mollitudiuem eile in- 
dicium bom irigcuii modo fupcnus explica- 
tOjnonautempiaslFantiorisauim^.Vcrba item 
illa cx Sapientia: S. csteris interprstatioui- 
bus om ffis^bifariamexphcantur. Vnomodo, ^•^P''"'^"'' ^ 
vt dicat Salomou fortitum fe fuilfe animam tomonts locu^ 
bonam, idcfb, e£!reciiindolemadfapicuciamj 
& vucutes, non quidera ex maiori prxltan- 
Li.i ipfi aninia: uiiua ; fed cxaft;:ctiouc & dif- 
" poiKicii'; 



MoUitudo cat 
nii-vt boniin 
ntj indicium (t 



s$ 



IN II. LIB. ARIST. DE ANIMA. 



loo 



pofitione corporis , qua; vtfupenusdiximus> A 
ctiamadimmacenalesadionesmultilconfeir. 
Altero,vcloquaturdebonitateexvirtutibus& 
gratia fibi diuinitus concefla. lUud hic poftre- 
mo aduertimus , quofdam in hacqua'ftione 
multorum patru afterre teftimonia ad proban- 
dam animarum jequalitatem. Verum ea nos 
ideopr^teriiffe,quianuilum eorum deanirna 
fvicundum indiuidualesdifFerentias,fcdfecu- 
dum communem eius naturam loqui videtur 



QYJESTIO VI. 
SIT-NE ANIMA INTELlECri- 
ua vsra honiims forma , 
an non ? - 

ARTICVLVS I. 

AKGVhiENrA NEGATl- 
uam partem qiufi:oms ajlrture 
videanmr. 

'Targumentis , qusad fuadendamnega- 

tiuam partem afferri poflunc , via apcuia- 

musi pr^notandum c-ft c.xD.Thoma i.concra 

gentescap.*8.vtaliquidfoima[ubAancialisal- 

teriusjvereac propriedicatur, duoreqiiiri. V- 

Tiubl X eondt- "^"^' "^'^^'^ principium eflendi lubftannaiiter 



8^A% 



v; 



tiofort?7iftib- 



ei,cuiuseftforma. Akerum^quodexprioriu 



Quarto. Ciim animahominis fitquidper 
fefubflftens, fierinequit, vt corpori vniarur, 
nifipropter aliquodipfiusbonum. Autigitur 
propter bonurneflentiale,autprbpteraccidea- 
tarium. Nonpropterbonum effentiale,cura 
pofltc extra corpus fubfiftere. Nec etiam pro- 
pterbonum accidentariumj hoc enim maxi" 
mevidereturefle veritatiscognicio,qualenfuii 
miniftcrio acquiriti quod tamen dicedum noa 
eft,quia ex influxu cgcleftis numinispoteft ex- 
B tracorpusfcientiamobtinere: ergo, &c. Adde 
quod fapientisartificis non eft operi fu® impe- 
dimentumcxhibere : at animaintellcciiiuafo- 
ciccatecorporisimpedituraco-^-nitione^iiqui- 
' dcm corpus, quod corrumpitur, degrauacani- 
inam. Vnde & illud Pucita: : 

Ncx acorporu tare^ayitj, 

Tcrren ci, hshetant ariui mor:buricii^q^ memhnt. ■^iiHii^ fe- 
Quare non videtur Dcus animam hominis 
C corpori vti formampertecopulaile. 

Qninto. Velvnioanima: cum corporeefltc 
fubltanria, velaccidens: fifubftantia, aliquid 
igicur f.ibftancia: depeiit inanima, moriente 
homine, quodtamenfalfu«ieireconftat,cum 
anima rationaiis quoad fuam fubftantiam 
nuUa ex parte incerirum fobeat: fi accider.s, e-r-" 
go anima non pcr fe,fed peraccidens , hoinine 
confticuic. Exquolequiturcxanima & corpo- 
re non fieri vnum quid in 2;enerefubftanc!«, 



priaraac veramhominis forinam. 

ARTICVTVS~~II. 



3 . Argtm. 



2,. Argum. 



qititur,vt forma,& materia in vnius compokri 

naturam , & in vnum eflc totius coaiefcant. D acproinde animani intelic^diua noneflepro- 
Q^od igitur h^ec in animam intellecliuaiTi mi- 
nimeconueniant,atqueadeoquodnon iitfor- 
mahominis, huncin modum videcur aiiendi. 
id,quodaonpotcftcom.municareaiatcna;iua 
propnam potcnnara, & operacionem, nec po- 
teriteifunm effe impaiciri : fiquidern ijccpo- 
tentia, ncca<5lio fimplicioreft , abitiadiorve 
quam eflentia a qua virms, vel poten tiamanat. 
Atqui anima rationalisnequit ccmmunicare 
corporiin£cllc(ftum,fiueinteircci:ionem, qus 
cftpropria ipfiusoperatio ; ergoncqjcpotcrit 
ei.cominunicaicfaumfubftiiacialeclk Qjiod 
tamen, vcdiximus,adrationeformaj exiguur. 
Secundo. Ea, quaEinterfemaxime diftant, 
nequeunt a/pte copulati ; fed anima intelledti- 
ua,cum fit fpiritalisfubftantia maximediftat 
afsce m.ucnce, & humani coipcris concretio- 
ne; non potcft igitur corpon lcu materite ad v- 



nius rei compoittioncm cungruenter aptari. 

Adde cum aairaa intellecliua inceiituvacec, r confifterenon poflinc ) CumPlaconefenfifli 

corpusvcrohunjanum (Jiffoiabikfic , non vi- vidctur Anaxarchusjfiquidem vt Philo Iuda:u 



NEG.^KI NON E0^%% ANIMAM 

inuMlruam ep vereac propneformam 

howinis. 

IN hacqua:ftiionefuitinpritrisfenteatiaPla- , 
conisin Alcibiade primo iHtellectiuamani- .^ ^^*^ 
mamnon couiungi corporii vc formam mate- "^ Jen-cntiL 
^ ria;ifedvtm.oi:orcmduncaxatmobili,habere- , ,'"'' "'' ^"^ 
queieaniraumi).ocrat!saci,Socratem,vtgUDer- , ^ » 
natorem ad nauom > quarenusiutcll!2:catia;& , *"' '^' *' 
rationisartiiiC!o,qua(iclauGcorpusmouet,e- v /7' 

iufqueadionesinfleftit&moderatur^etfinon ^''^S--^ yJJ ^l 
defint, quiautu.mentnou negaflc Platonema- p/""' ^"*/-'^[ 
ninum inrellvaiuam & fonnjm corpoiis , fed ^'^^^^"''fj''^' 

H-.lormaiecoipuseopa<llo,quoca'tera.'torme, r r 

■ 1 ',,■ V ,, en um a, gt, 

corporibus allioacxtunc, vt extrailla^ l, ^, 

/-,,. buUam reU 



j. ArgHm. 



)rpi 

deri quopadohjecpropornonefibirefponde- 
rcpoffint. 

Tertio. Form.arefcrcuradmaceriam , vtre- 
iatum tranfccndens : fed anima intellccftiua 
non potcft itareferri : non eft igitur foima. 
Prabacurm>nor : quia relatum tranfcendens 
pendet quoad liium efleab eo adquod rcfer- 
tur : anima veto non pendet quoad fuum cQisi 
4 mateiiaa cum extra i.Uam maBere poflit. 



€lu. 



commeuioratinhbio , quunlcribitur, Ouod T^ ; 

omn:sprobus hberelt, a Nicocrconte Cypri-' . ^ 

Tyrannoininorcariu uxeumconicausjibiq; /• j- ■* 
r • 11 ■ /- • 1 • j 11 j ^ (ecnnau i 

ierrcismalleiscoatulus icicntidem illadrepe--' , 

tiit:cunde,cundeAnaxarchi foflem, Anaxarchii ^ * * 

enim noatuodi$:iis verbisindicanscorpusex- 

tet num quid cfle horaini , nec ad eiusnaturam 

pcrtinere. Prstereanoneifeanimumformam 

hominis afferuit Simplicias Ub. i^huiusope- 

ns tcjctu 



<j4ifaltemfe- 
indii gradura 
tdleiiiHUm. 



CoHclnJfO. 



r»haturi. 



Jihilagit nifi 
routin a^» 

a. 



D. Thotn. 
Ourand. 



GentrAllato- 
nem. 



10/ CAP. I. QV^ 

tistextufcptimoj&Philoponustcx ii.Themi- A 
ftiuslib.i c.ty. Aueirceslib.^ comm.y.Petrus 
qiiMamlohannes, vtrefert Guido Carmditl 
in fuo libro de heref Idem videnturexiftimafle 
nonnulli circa annum falutis noflrae 1300 vt 
coUigiturexConciho ViennenfifutClemente 
V. quodreferturin Clemencina, Adnoftrura : 
de fumma Trinitate,& fide Catholica. Itema- 
liitemporeLeonisX.vtindicatCoHcilii.imLa- B 
teranenfefubeodem (efl". ». Denique fuerunt 
qui putarent animam hominis fecundum gra- 
dumintclleftiuumnon efTeformamcorporis, 
fedduntaxat rationefacultatum alendi&; fen- 
tiendi, quarummuuera amateriaprorfus de- 
pendent, eiq; inhjercnt. in his videtur efle Hon 
obicure Caiet. i. q-7<5 ait.i.in refponfione ad i. 
Sit tamen in hac difceptationeprima conclu- 
fio. Ncgari nonpotefb, animam inteliefli- 
uam eife veram, acpropriahominisformam., 
eiufquecorpusvttaleminformare. Quscon- 
ckifiohifcerationibusoftendicur. Pnncipium 
operarionum cuiuslibet rei aacuralis oporret 
€ifeciusformam,fedquilibetnoltrum,experi- 
turfeintellige;e,fentire, aliafq, eiuimodifun- 
«fiionesedere. Neceneeftigiturineliencbisa- 
liquamformam, a qua pr^dicfras operationes 
manent; ea veroalianon eft, quamincelle<fti- 
ua : cum in eodecompofitoplures forma:l"ub- 
ftantiaiesellcnequeantjVt i.deortu &iuteritu £) 
oftendimus j igitur animaintelleftiua cft vera 
hominisforma. Maiorpropoficioex eo pacet, 
quianihilagit, nifiprout inadu eft ; nec vero 
aliquidinrebus phyficiscft in a<ftu , nifi per 
formamnaturakm : cum. materia fitpurapo- 
tentia, nuilvmqi!^ cffeclricem vim pollKlcat. 
Hoc aroumentum defumpcumfere eft ex A- 
nft. c.i.huiuslib. NecvUumadrem. propolica 
confirmandam cfoncibus Philofophia; etlica- 
ciusaffeiri pcirecreduncD. Thom. 1. p.q. 76. ^ 
arc.i.& Durandusini d.i^.q.i- 

Secwndo, Idem confinnacurinhuncmo- 
dumL-l veracuiufquerei fori"naeft,quodrem 
certafpeciecoftituitj&Troaliisfeiungic; Atqui 
itafehabetanimaintellcdliua refpcdu homi- 
nis; eft igicur vera eiusfor-.ia.Probacur alTum- 
ptio. Homonamque materiamcommunem 
habetcum belluis; c^etenfquecompcluisfub- 
iuiiaribus,ficque materia^beneficionequit ab 
eisfpeciediftingui, aut certam obtiuere fpe- ^ 
ciem;quarercliquumeft, vtidmeritointelle- 
ftiuqanim^ forciatur. 

Tertio^^l^Jio*^''^"^'^^^"^^^^^'^^"^"©'"^^^^- 
beatadcorpus, vtmotorduntaxat, fedvtil- 
liusaflus, acforma, itademonftratur. Mobile 
rion accipit efle a motoi'e , fedfolammocio- 
nenri : ergofianimavnituforpori tantumvt 
motor, ciebiturquidemabeacorpus, nonta- 
men abillaefle accipiet;quare cum viuere fit 
quoddam efle rei viuetis, non viu et corpus per 
animam,quc<l eft aperte falfum. Item^e-tfi aa- 



STIO VI. 101 

uisvitiumfaciat, nihilominus Nauta ili^fas 

habet hominisoperationes: at nofteranimus 

male aftc(!?^o corpore,non abfq; errore,& vitio 

a61:ionesfuasadminiftrat,vtvidereeftinebriis 

&phreneticis.Nonergoanimuseftadcorpus, 

quodNauta ad nauem. Addequod accefl!u aui- 

margeneraturhomo^abfcelfuinterit, cum ta- 

men ex appulfu Nauta; ad naucm , vcl motoris 

adremmotam; fimiliterque exilliusdifceflu, 

nequaquam id cueniat. 

Qu,arto , quodfecundum Ariftotelis difci- ^ j j» 

plina, intellcftiuaauittiaft verahominis:for- .« , ^ 

ma, oftendipoteft: primuquiaineadefinitio- •" " ''*"*'^ 

1 c ■ • ja r L - antmptn tntei- 

ue,quadenniitanimamactumieuformacor- »0 /r /• 

por;s,comprehenditanimamincommune, vt / • .■' '""*^ 

ipleinibiprofitetur atq;adeo etiamintelledli- 

uam. Deiudc, quiaproximofequeticapitede- 

monftrabit animam eflje aitum feu formam 

corporis,eoquodfitid,quopriiriO viuiiTius,lo- 

comouemur,incelligimus In quaraciocina- 

tioneperfpicuis verbis intelledliuamanimam 

coplexuseft: cum pereamduntaxat inteUiga- 

mus. Nec vero idminusdilucide fignificauit 

12. lib.Metaph. c.j text.r^ vbicuminauxftio- 

nemvocaflec,niiquemadmoduc2ufarbrmalis 

non aggiediturid,cuiuscaufaeft : itaeodein- ?- 

tereuncc non maneat;refpondet non videri ob- 

ftare,quominus mancacinquibufdam, velutl 

in animaintelledusparticipe Itaque animam 

kumanamincerformas connumerat. Accedic 

quod iUiusdogmate, ex corpore & anima fit v- 

num,vt paceccxiisqu^docuiccap.i huiuslib. 

text.7 deomni animaabfoluce diflcrens : at 

nonfierct ex animaintelleftiua & excorpore 

vuum, nifiillahuiusadus, acformaeflet; fic- 

que e.-m proportionem,qu3: vnicaris concilia- 

trix eft, interfeambofcruareat. 

Qi^into NePhyficistantumrationibusccr- 

temus clfeanimamhominis vcram,acpropria . )' ^ 

eiustormamdocecOrchodoxandesomnicer- ,- , , • 

tiorPhilofophia.IdeniminprimisdefiniitCo- ^" " '. 

cil.ViennenfefubClem. f.cuiusdecretumha- ^*'»''- ^'^»»« 

betur in Clementina vnica de fi.immaTrin.$. 

i.hifceverbisjDodlnnamomnem feu pofitio- 

nem temereaflerenccm, auc vertentemindu- 

biun"i,qucdiubftantiaanim(jrationaiisleuiu- 

tei*iec5i:iu;E, vere, acperfehumanicorporisnoa 

ficfoima,veli:terroneam,& veritaticacholic^ 

inimicamprsdiiflo facro Concilio approban- 

te,reprobamus,definietesquodquifquisdein- 

ceps alferere , feu tenere pertinaciter prscfump- 

fericjquodanimarationalisfeuintcllediuano 

fitforma corponshumaniperfe, &cflentiaU- 

ter,canquahqrecicusficcenfendus.Deindehoc 

ipfumftacuit ConciliumLaceranenfefubLco- 

ne 10. fefl.S.vbi ha;cverbafciibuntur;Damna- 

rrus,&reprobamus omnesalferences, anima 

incellcdiiuam morcalcelleaut vnicamin cun- 

6I1S hominibus, & ha:cin dubium vcrtentesj 

cumillanonfolum vere, perfe, & ellentialiter 

g i humani 



105 IN II. LIB. ARIST. DE ANIMA. 

humanicorporisformaexiftat, verum etiam A ARTICVLVS 



104 



III. 



immortalis& pro corporumquibus infundi 

tur,multitudinefingularitermultiplicabilis,& 

multiplicata, & multiplicanda fit. 

uCcnch^f.Lige Secundaconclufio, Animahumananonfo- 

D. Tho.i. con' lumquoadgradumfentiendi,& vegetandi,ac 

tragent.ca^.6% rdiquosfupeiiores: fedetiam quoadgradum 

rj— /,—-.. , intelligcdiellvere^acpropriehciminisforma. 

Ha;cprobatui;P-;r.cumformasrerumexope- 

rationibusdigDorcamus, fitquchominispro- 



Vrokatur i , 



OBVIAU ITVR ARGVMENTIS 
imtio qtufiiomspropojitis. 

NVncprimi articuli argnmentisrefpondea' 
nius. Ad primum dicendum : Etfianima 
intclicftiu.i nequeat communicare materia; 
materialcs luas potentias , & eas op;;ratio' 
nesjqua; abhis cliciuntur, ita \t matciia eis 
informetur : pofle tamen illi fuum elfe fub- 



AJi. 



prium intelligerc,acratiocinari,fateri opus eft g ftantiale communicarcjnon quod iftud minus intelleSitti 



animamrationalem j etiam quoad eum gra- 
dum, aquohuiufmodi ailionesmanunt, efic 
veramacpropriamhominis formam. Secun- 
doj Quiaanimaintellediuainhoc vita:ftatu 
omnem cognitionem haurit a fenfibus,&quG- 
ad vfum etiam fpecierum , faltem maiori ex 
parte,dep^detacorporc, quatenus oportetin- 
telligentemfpeculariphantafmata. Qnod cer- 
te non ertet, nifietiam quoadgraduminrelli- 
gendi haberet ordinem ad corpus , idque vere 



fimplex& immarerialelit j vt re6leait Caieta- eff abfiraP.i 



nus tum lib. :. huiu 



dub. vlt. 



s openscap. i. um.. vi!.. m^tert* qu. 
contra f erranenicm !ib, x. cciitva Genr. eap. antmaCtittt, 
g^.tum i.p q. 76.art'c i in refponfione ad^. 
fed quia potentije , & cperacioncs ncqueunt 
maceriam nifi ipfi inhsrcrido informare ; acci- 
dentiavero fpiritalia neutiquam corpori in- 
harrerepoifunc: atanimaintormat materiam, 
eiqnelimm cffc fubftantiale impertit nonin- 
hxrendo , fcdperomncs eiusparces fe intsrae 



informaret j fiquidem eiufmodi deneudentia C infinv.andojCafqueanimaLido Ex quopacet. 



quoadoperationem non nifi a nnturali nexu 

?• jnteranimamcorpufqueoritur. rerrio, Quia 

nifi^nimahumaoafecundum pixdidumgv.i- 

durr eflet copulata corpoii, vt eius forma,nihil 

faccret corporis temperainentum ad ingenii 

perfnicaciamj&adexpediendasintelligendi a- 

(^iovics, c\:hi' oppofirutr. expcriencia docec,vt 

♦• fuperiusargumciicabamu^ Quarco, Idemex 

eoftabilitur, quiacumVicnncofe, & Lattra 

nenfeConciliu abfolutc decreuerint animam 

intelleftiuam eflc vere acper (c hnm.<n! cor- 

porisformam>&animaincclk-^i lafccundum 

gradum intelbgendii fuum proprium ac pecu- 

fiare eflefortiatur, dubitandum non ellquin 

id decretum de anima quoad eiufmodi gra- 

dum inrelligendum fit. 

3. ConcluJIo. Terria conclufio , Non folafide ratum cft ; 

Hecenltores qui fedetiamnacuralibusrationibus concludicur, 

damperfieram animam intetlcdiuam cfle vere, acperfehu- £ 

fhtlflfophaatis. manicorpons formam. Hanc conclufionem 

Redaretmntfir. ftatuimus contrarecenciores quofdamPhilo- 

fophos perpcram opinantc s quod anima ratio- 

nalisfitformacorporisj&quodfimul immor- 

talisexiftar,foIafidetencri, quafi veroexphi- 

lofopluae placitis nulla forma corporis extra 

materiam cohasrere valeat. Deprehenditur 

vcrohorumdcceptioex eo, quia, quodadim- 

»iortalitatemattinct, Lateianenfc Concilaim 

palam ft ituit animam humanam etiam fecun- 

dumPh:lofophiamefleimmortaIcm,i(!q; nos 

inprogreflu philofophicis argumentis cften- 

demus Deindc,quodiIdrationcmfoimjefpe- 

^at ) exfuperioredifceprationeconftat, ctinm 

curafidei lumcn naturahter concludiaccon- 

Uinci animamintellc^^iuameo , quodi- 

yimus, modohumanicoiporis 

formamefle. 



noncandcm cflc rationem in aniir.a racionali, 
& ciuspotenciis : arqaeaifkibus : quanquam. & 
iljud dici porcft criam inreIIc<5lioBcm aliquo 
modoanimcE,& corporicflecommuneni,qua- 
tenusincell, (ftio anima: in corpore pendet a 
fpeciebus, qurefcnfuum miniftcrioacquirun- 
turjiccmquaccnusoportet inccliig-^ccmphan- 
tafmata fpeculaii. 

Adfecundum, efto anima inte!!e<^Hia ob jUi, 
natViva' lua' dignitatem a ccpore pluiimum Corptu hnti 
diicec , reiponderc tamen illi fecundum pro- nHmprAfi^n 
porcionem aclus ad potenciam. eiufdgm ge- tifftmi temx 
nerisi idcoque pofle incer fefocictatfm coire, Yamenu. 
& in vnius cercii naturam aptecopulari. Mar 
xime cum corpus humanum ob natiui ccm- 
peramenti , & t)ro;anoru:n adaiiimxRinftio- 
ncsobeunda^ bonitatem, ica afFcdum fic, vt 
animaaliud ncqueaptius, ncquc pra-ftancius 
forriri potuciit , vtlibrq fccundo dc Ortu , & 
Interitu ofte.;dimo.|p In quo fane mirabilis 
rerum ordo , & connexio vintur, dumanimus 
qui inter lubftanrias intelligcntia: partici- 
pes,infimum lo.um bcinct, cum cocorpore 
quodcxtcriscxcelht, coniungicur, ficqueiux- 
ta D.Dionyfii normamin 7 cap.de diuinisno- 
minibus, iummum infimi aitingit, mfimum 
fuprem.i. 

Adt rtium, Conceflamaiori ncgandacft Gap. %. ij. 3. 
minor, & adciusconfirmatioucm, dicendum, A(i$. 
relata tranfccndcntia pendere quoad fuum 
efle aterrnino, id cft , habere fuumefle in or- 
dine ad illum : & ica animam racionalem ob- 
tinere fuum efle in ordine ad corpus, cuius 
forma eft Vnde eflencialirer per habitudi- 
ncm ad il!ud dcfinitur. Vcrum non oporte- 
re omne relatum tranfcendens pendcrc a 
ttrmino tanquam ab eo, a guo accipiat efle, 
Yci fine quo exiftere non poflit. Quod f\ obii - 

cias 



loy 



CAP. I. QV^STIO VII. 



106 



cias omne r^latum tranfcendens referri ada- A vnumqnidpiamfubftantialc, vtfuperiusano- 
liudtanquamadcaufam, proindeque fianima bisdidumeft Qiiod veroad^ertiamvnionem Anmaeumfs' 
■■ ~ "" • >. r- fpedat , cfto anima cum a corpore abfcedit, f/iw«r^for- 

eam deponat ( nec enim folitaria vmttn^mporemhUdefro 
a<ftuat,autperficit j non idcucotamenaliquid/^ri^A^y^awi^ 
ei de propria fubftantia , vel eflentia depcritj amittit, 
quiamodusille, vtidiximus, necaccidens,nec 
fubftantia fimplicitcr eft ; fed modusfubftan- 
tia:, qui modi, integra rci eflentia, adefle & ab- 
efle queunt. Id , quod tum aliis exempUs vide- 



intelledma eft forma corporis, debererefpice 
re corpus tanquam id , a quo accipit efle , cum 
caufadefiniaturid,aquoaliud€fleaccipit. Oc- 
currendum erir animam intcUedliuam referri 
adcorpus, tanquamadcaufammaterialcm, & 
tanqoiam ad id , non a quo , fed in erdine ad 
uodaccipitefle. Sic enim caufa;notioaccipi 
ebet, cumrelatumtraufcendensdiciturrefer 



l 



riadaliud, tanquam ad caufam.; nimirumita B reeft, tuminaqu.^gutta, quarfeorfimciiftens 



vtcaufa, fufofignificato. dicaturidjaquo, vel 
inordinead quod resaccipitefle : dummodo 
tamcnidfitaliquod prius. Nam enamrelata 
fecundumefle cum fecundumfuns iiaturasad 
alied rcFcrantur .obcincnt fuumeflcin oidinc 
adaliud:verumquiafuntfiraifciatura,illud a- 
liudnoneftquid prius. AliiiPacetnonomne 
reiatum tranicendens vendicare caulam pro 
rermmo. Qijaderealibi. 
j4J4. Auquartum , dicendum animam coniungi q 

■:ima tn'eUe' corpoiipropter fubftantialebonum totius, vt 
:<i curcorpo- videlicct cxea vnacum corpore fpecieshuma- 
(\Tr:;un^«tur. nacom. ieaturiitemque propteraccidentariam 
quanda;. -iipfiusperfedionem j nimirum vt 
perficia ;: .ognit^one intellediua naturaj^ux 
congrui : , quam fenfuum minifteiio acqui- 
rit, hic cnmiintelligendi mociusfempcreina- 
turalis eft. Nrc officitquod cum a corpore ab- 
fcedit , ex influxu fuperni luminis f.ientiam 
haurit : idenim magis ei rationeabiundionis D 
acorpore, quammeritofpeciei|humana;com- 
pecit 

Adquintum, vtpateatquid refpondcndum 
fit , obferuandum eft , vnionem anima: cum 
megrporetn- corporetripliciter fumi.Primum , proadlione, 
tx. qnaanimacorpori vntrur. Secundo, prorela- 

•geCaieipi- tione conuiridlicnisintcripfa. Terrioprohu- 
76.»rt.6. iufcerclacionis fundamento, quod nihil efta- 
utfthtaffor- jjy^^ quamcaafalirasformae&: matcriar,id eft 



fuppofitumeft ; cum vero alteri aquaivnitur, 
fuppofici rationem habere definit , ficque amit- 
tit 
tionisconliltu , q 



it i^odum ilium, in quo principiumfuppofita- p^;„^/.,-^^j5^. . 
tionisconhftic, qui modus ncc aecidens, '^^'- j,-/jv-/;-„j, 
fubftanciafimpliciterefti vt dccaufalitatefor-r'-' 
ma: dicebamus,fed modus fubftautiae. 



Ads. 
wanims. 



Xiy MSTIO VII. 

VT^VM ANIMAE RATIO' 

mpurticipesadnumer. m homi- 

n:(minaltiplicentur, 

annonl 

ARTICVLVS I. 

DE f ALLNGENBSl Ay ET 

de vmUteform£ apfientk, 

'quam nonnuUi 

finxere. 

DVxfueriit in re propofita Philofophorum i.Senteniis. 
fententi£e.AIteraEmpedoclis,Pythagora;, 
Placonis, ApolloniiTyanxi, & aliorum, qui 
abfurdamquandamjUETt^^^tr^jjfrideftjtranfa- 
nim.acionem induxerunc , aflerentes hominu 
animas, cum abvnioscorporecxcefl'erint,ina- 
lienacorpora certis annorum fpatiisdemigra 



formamcraderefefemateria; , ipram aduando £ re,nonhominumEantum,fedeMampeG«dum 



& perficiendo , viciflimque maceriam fubiici 
forma;, excipicndoeamfouendoquc, itavtex 
hoc mutuo complexurotum e.nic;2:at. Porro 
vnio rvrimo Si: lecunnomodo acceptaacciaens 
eft. TerciomodG.fuiT)pta,eftmodusxjuidam, 
quinequeaccidcns , nequcfubftantia UmpHci- 
terdicidebe.u,fedmodusfi;'DrtanLi(j>vtin Piiy- 
uratitma non ficisdixi.mi-s. Adarfv.imcrum iintur dicendurn, 
ntatur perac Jicet vnio piimo & fecundo modo acceptaac- 
iemcorpon. ^jdens fit, non proinJe cameanimnm vniriper 
accidcns corpori, quia vnio per accidcnsnon 
contingitex eo,quod'.v5i:io vnicndi, vclrelatio 
fint ac>.i.icntia , (ti^\ cx natuia & conditione 
corum.qu» copulantur, cunreiufmodifunr,. 
■vt ■ ' um fimphciter coire nequeanc» quod 
'■ . Mooofira non.atcidit j q>andoquidem 
a... -x & coipus funt atftus , & pottn:'i eii'.f 
dem_gerferisj habentcsinter fe oaturrlem ha- 
bj: :.h;;-T f:' r" : ; : 'oricin a^.:oadcndumi 



Hinc Pychagocas aiebatfefuifle Euphorbum, Erroremhune 
cui pe<3:ore qnondam hsfit in aduerfo grauis 'ni-^'? DinM« 
h.iftaminorisAtridar Ec Empedoclesfe olim Auguli. Pyrha. 
pifcemfuiflefuiscarminibuscecinit.Inclequo-^o''*,^^'/».!^ ■ ■ 
que ortum habuit dogma illud Vythagorxo- dtTewpore.c^ 
rum, q'-iim3gnumfcelusefl'epra;dicabant, pe- D.ChiyfoJp.in 
corum carnibusvefci, ne vcTertuIIianusin A- lo4».h.^mil.i. 
po!ogccico<:oncra Gentes, capice4 ait, bu- ^66 Q^D. 
bulaai de aliquo proano quifquam obfona- £/'■'/ ^ ^'* '"" 
ret Difli liurntameneftinter audlores, num"'-« htrcf c.7. 
Plaro revera pofuerit tranfmigrationem ani- ^«»'*'^'^ "''''"'• 
marum etiam in corpora belluina, an in huma- M^^tichnii D. 
na dunt.ixat Plutarchus Iibroquintode Piaci- A-jgufi.tn lio 
tis, capitezo. Plociaus Enn.?. libro4 cap i.D. ^lehi.reftbM c. 
Nemefius libro denaturahumana,cap.i.aflir- •♦(^•©•''^'■J' ''- 
mant Negat I irablichus, Procliis, Porphyrius "'^ Fr.uflnm. 
&alii,vtAlberc.2i. deanima, libro^. capice.j. '■<*/'•'<'. 
aientcs id tancum fecundjm rdkgoriamdicia 
.Platone. Qupd coli!,";f;i:e liicunturexCraty- 



10/ 



IN II. LIB. ARIST. D£ ANIMA. 



loS 



fAingenefnm lo,ThcaJteto,rh^clonc,&ex epift.adDionyfi- A 
ronrguitD.Ba- um. QijaderefciiprimusHbro i.deOrtu &in- 
Jil.komil.i.iie- teritUjca.ii.q.i.ait.i .LegePhiloftratumin vita 
xa D.Newf/«< ApoUonii, LaertiuminPythagora, Porphyriu 
cap.slih.t.de inlib de Abftinentia. Errorem de tranfmigra- 
AnuKct. B.Au- tione animarum fcripfu Herodotus ab ./Egy- 
gujl.lib.i2.de ptiisadGrsecosmanane. Qjjempoftearecepe- 
Ciuit.Dehcap. rehasretici Albanenfes,&: Alb]genfes,quos co- 
xo. arguitD. Athanafius Ub. 6 de Bcatitudiue Fi- 

liiDei,docerisidelVecontrafidem. 

SedrelidahuiusfenteHtiaiabfurditate, qux B 

iamdiuexoleuitj&iinterPoetarumfabulasver- 

fatur,occurritaUafentetiaexiftimantiu, indi- 

fcipUna Arirtotelis ponendam eflc vnadunta- 

xatammamintelledncem, fme vnuminteUe- 

<ftum,quiomaibushominibusafriftat, vtSolis 

iumen vniuerfitati : fic enim Ariftotelem inter- 

pretatifunteiusdifcipulus & fcholse fucceilor 

Theophrafl:5,Themiftius,Simplicius,Auerro- 

es,aUiq; nonpauci;etfinonoirneseodem mo- 

Sitjiipitn^ ^'f' do de huiufrnodi intelledu locuti fuerint. ^ 

futatiocontra Quoniamautc Auerroes 5. huiusoper.com. f.&: 

Auerroem. indcftrudionibusdeflrudionecontraAlgaze- 

lem, placitum hoc & Peripateticum& verum 

cflemultisargumcntis defendit, cumeonobis 

• j^gf difpucatioent.Contendit igitur Arabs vnicum 

^^"'!l otcriito rantum dariintelledumfcpluatumquidemrea 

rcics. frfj> ■ ^j^^g^^^jjjhominibus, fed eifdemairidentera, & 

comunftum per imagiives , qus in cuiufque 

phautafiainfident,atq; abhis.ifflaginibus eius 

lucs colluftratis,ait tranfmitti in ipfum intelle- 

dlum inteUioibilesformas, quibusille cofigna- 

tasrerum notionescapiat Sicquefierivtnos 

pereiufmodiintelkaumfepaiatumintelligere 

liuiConfeBa- aics«:nur. Addicctiam^quadam confecutionis 

num. ferie de abfurdis abfurda colligcns, animam in- 

tcHecrhicemnoncfle.vcram hominis foimam, 

nec hominem pcr eam cifentialiter abelluis di- 

•ftinoui,fedperaliamforma-m,qi'amcogitatri- 

cem^nominat: & adhancpertinere vult cogni- 

tionemfincTularium,hanccumquolibethomi- £ 

ne progigni, vnaqueinteiire, & hominum nu- 

Tneromultiplicaii. 

Pofluntautcm pro huiufmodi figmentoh:E 

rationesadduci.Vnumquodquevtcit, itaope- 

ratur,ci.ima<aiofequaturefle;atquiintellcclus 

habetpeifcop-iationefinccorpore ; fiquidcm 

percipic res vniueifales, & a materia: coniortio 

2. abiundas Non efligiturvnituscorpori.Dem- 

de,quodvnustantumfit,cftcnclitur. Primum, 

quianniltirudo,quiceftfecundum numemm, 

nonconuen tnifi'formis, qua-pendentamate- 

i' ' ria. Itemquiaadillu.ftrandumoinniafpedabi- 

lia,fat c-ft vna !ux Solis;crgo adiUuftrandum o- 

mniaintell)8,ibiUa fufficiet lux vnius commu- 

4. nisi,ntelle<flus. Itcm quia communesanimx' 

pia-notiones&cfl^ua, inquaromnesconfinti- 

uut , non aliundc quam ex vno & communi in- 

telledu videtur prouenire. Rurfus,quia nifi ea- 

*' dem eflet omnium intclUgentia,.uec pra:ccptor 



Ii^em Auerr 
Jigmentutn < 
Jirmari vidi 
ex Artjiotel 
I. 



Arijlotelicu 
creditur^q 
bujdam. 



D 



t.RatioproA' 
uerroe. 



doc«re,nec difcipulus addifcereqaicquampof- 
fet. Vel enim eadem uumero fcieatia , qux in 
magiftroeft,c6municaturdifcipulo, veldiuer- 
fa;non diuerfa , alioqui vna fcieatia aliam pro- 
crcaretjVtigriisi^nem ; qui tamenoperadimo- 
dusnonnifirebusphyficiscouemt : commurvi- 
cacurigitureadem fcientia, acproindevnusi- 
demqueeitmagiflri&difcipuliinceUedlus. 

lamveroquodha^c fuerit Ariftotelis mens, 
probatur.Primum, quia buiusoperiscap.f.tex. 
io.<:omparatintell.edl:umlumini;vidcUcet,quia 
phantafmaia fplendore luo coUuftrat ad mo- 
dumanteaexplicatum. Deinde, quiax^deGe- 
ner anim.cap. j. aitinteUe(Slumforisaduenire, 
ideflnon efleinfufumcorpori, fedextrinfecus 
a(fidere.Poftremo,quia c!u eius fententia mun- 
dusa-ternusfitjJ^nimusintelligctie particeps 
noointereat;n^wnustantummedoforetintel- 
le61:us,exili:erccnuncaduinfinita.'anim^ ccn- 
tra eiufdem placitum in 5. Phyfic.aufculc.Iib. Et 
hoc quidem argumentum permouit etiam ad 
pra.'di(5f:am intelledlus vnitatem in Ariftotelis 
dodrrinaaflerendam, nonpaucoserecentiori- 
busPeripateticis: in quibusfuntThomas An- 
glicus,Achillinus,Odo,Iandunus, Mirandula- 
nus,Zimara,Vicomercatus,&quidamalii Eo- 
demq;addud:us Beflario, non minusin Arifto- 
telica, quainPlatonica difciplinaeruditus,lib. 
3 contra Calumniacore Platonis, cap.zi.ftatuit 
alterutrum ex Ariflocelis dogmate conceden- 
du.T) : autvnicumefleinteUe(5tumimmortalei 
autplures, omnesmorticfleobnoxios. Eftta- 
meninter hos aucflores diflidium. Nam qui- 'EtTlatottl 
damputantdemente Ariftotelisponendamef- 
le in omnibus hominibus vnam eandemque 
formamalliftencem, vtdiximus;aUiintorman- 
tem,vtMirandulanuslibro3i.deeuerfionefin- 
gulariscertaminisfedt.i. &lib.5j.ledt.2. & (?.'& 
Achilin.lib.de intellig. 

ARTICVLVS IL 

i^EFELLirFR ERKOR C O U- 

?n£ntatorii,fonentii vntim duntaxat 

intdleihim^feufomatn 

afidentm. 

HJEc tamen Commentatoris,feu coinmen- Auerrou e. 
citorispocius de vnitate intellecftusfente- diturerrer. 
tiaadcofiuhacft, vtmerito Scotusin ^diftin. 
4j.qua'ft 1 dixeiitdignum efle Aueiroem,qui 
ob has ineptias ex hominum communiouea- 
uerruncetur. Alii vero hoc eius figmentum 
monftrurn vocarint , quonuUum maius Ara- 
bumfylua:genuerint. Ccrtehoc vr.umfatelfe 
debuiiletadeos coarguendos, quifiliumRois 
tantifaciunt, vt eius animam Ariftotelis ani- 
mam efledicant. 

Acprimumiftiufmedi dogma , qiu expar- 
te negat ammam inteUeiSiuam effe veram a^c 

propriam 



imo non cen- 

}<4tturperfo- 

t ?ii!i/lfn. 



Inefi^vnut 
mtum homi- 
'viiinteUiclHi 



propriam Kominis farmam , fatis a nobis fiipe- 
rioriquxftionec6fui:atu^fuit:Jreciinfuperad- 
dinuncillndpoteft,qur fiSocratesperfolam 
animamfenfupra^ditam m fuafpecieconftitui- 
tur f cumiila intelligcndi giadum in fe non in- 
cIudat>oecad eum pertineatintelleftuSjnifi pro 
iit ei interiecftu phantafmatum copuktur, vc 
fino;it Auerrces , il-quitur homincrr' vltraani- 
maiisnaturamaonaliUrgere, neceilcintrinfe- 
ce animalratione pra:ditum, quin poLiusbel- 
l:uamexpertemiudicii& rationis. Qijatenus 
vero ea fententiaomuibus hominibuseandem 
numero animam, euudemqueintcUedumat- 
tribuit,hocmodoreFelIipoteft Sioinniarmho- 
minum vnaedetanima, velillaperomnes vni- 
uerfipartescommearet , vt anima mundiPla- 
tonica, velccrtislocorumregionibuscoclude- 
retur.Piimumdicinonpotcft, vtlibrofecundo 
de CcElooftendimus, cum eiufmoui animam 
Platouicam fidtitiam eiie dcmonftiauimus. Si 
detur fecuirdura, fecjuitur noi> vbiqu.e tenarum 
hominum phantaimataabintellectu iiiuftrari, 
atqueitanon pofle vbiquehoraiacsinteibgen- 
tesefle. 

SecundojlRtelletftioeftadioimmancnsma- 
ximcque vitalisi neceflecfterco vtabeo, quod 
intelligeredicit«roriatur, ineoauemaneat:ac 
proindeneatiauam poterit&cultateia alioex- 
iftenteadrniniftrari.. 

Tertio, Effi candor parietis luce SolisiUu- 
ftratusluiiimilitudmem ad afpedum miccat, 
Bon iccirco tamen adtio viuendi parieci attri- 
-btiitur,nonenimparietem videntem,fed vifum 
appellamus : ergo quod fpeciesintelligibilcsa 
phantafia Socratis iu intellectum illum poifi- 
'l>ilem transfundantmvnon fateiitvt Socratcs 
inte!Iigercdicaturjai(iiBteIligeadiprincipium 
infec«liibear. 

Qu.irtOjCum phancafmata, qua;; Alcx'ander 
& eius Bucephaliis eifingunt,eiufdem ellefpe- 
ciei poflint, vtpocc (i vtrifque ejEdcmres cogni- 
tx repr^lententur, non minus potcrit commu- 
nisilleintelleeStusphanrafmacis Bucephali,qua 
Akxaadriad elicieudas rerumimagincscopu- 
Tari Quare fi Auerroes ideoAlexandrumintel- 
jigerc ait , quia eius phantalmatis intcllectus 
iungicur , dicatquoqueipliusBucephalum ob 
eandcm caufam incclligere. Icaque Aaerroes 
homoacutus,&ingctiiofus,inceIledumbelluis 
doi\at,hominibu5 adimic. 

Quinto,Cumintclledio&YoluiofintinteI- 
leftncisanim^aftiones, fi vnacundtorumho- 
miLiumforetanima, omneseiufmodiadusilli 
ineflent, ficque oprteret conuenire illiparittr 
errorem & fcictiam, vitium & virtutem, ab ea- 
demquc fimul h-otieftam & turp.em aitioncm 
exerceri,eandem peccati iabecommacularam 
efl"e,& C2elel^isdiuinseq;gratiae fplendorenite- 
re. Deniqueadmittendumeffetjvnamanimam 
ammumfcelerum.,qua vnquamabhomimbus 



CAP. I. QV^STIO Vll. 



IIO 



A commifra funt j ream effe , & omniu poenas da- 
turamj itemqueomnium redtefadtorumpia;- 
miareportaturam ; qux^ omnia ftultitia: & im- 
pietatispleaafunt- 

Sexto, Qi^odmitassnimaruaPeripatctico- 
dogmateabhorreac , patetex-eo,quia Aiiftot. 
hoc inlib.cap.i cext.8.pofttraditamanima:djC- 
fimcionem, inquaintelle<ftiuamcomp'rcb5J.it, 
docetanimam. non quodlibct corpusinform»- 
re,fed determinatumflbiqucproprium. Qijod 

B iamdocuerati.lib.Gap.5 tcx 5-5 obcamquecau- 
fam Pythagoricam Palingc-aefiamreprchcndit. 
Practercalib.ix. MetaphyLcap. j. text.i(J.negac 
vllam anunam antecedere corpus ; antecederet 
autemll vnatantumforec : fiquidem autecor- 
pusSociatissxciciHeteius anima. Itemeodem 

. lib.cap.8.text.49.aitaiultiplicatamateria,mul- 
tiplicai-iform.am. Deniqueinprobl.fedr.^o.qu. 
4. aperte ftimit plures elie animas inpluribus 
^ominibus 

Poflremo aecedir ad aoftram aiTcrtionem 
conririaandam, decretum ConCiliiLateranen- 
iisiubUconex.fl-ff.S. quodhifceverbiscocine- 
tur : D.in\i-!amus& reprobaifnusomnesafFcrca- 
tv.' .an!maminteUe<ftiuammortalemefle, & v- 
mcam in cnndtis hominibus. hjsc in dubium 
verccu:bs,cum. lUanonfoiumvere perle,5sef- 
teimaiiterhumanicorporis.forma exiftat , ve- 
ram&ii.nmoi talis,&procoroorum,quibusin- 
funditur, iTsuIr.itadinefinpularitermultiplica-- 

D bihs,& miiitiplicata,&mukiplicaadafic.. 

Conaaliunc etiam errorem., quooUmim- 
butifueriii:lVUnicha:i,difputatD. Gregor.Nyf. 
lib.i.Phil.cap.z &8. D. Epiphan.tom.i.Iib.2, 
coacraharrct D.Thom.^.contra Sent.cap.y^ 
iuopufc. i^.quodinfcribiturdeVnitateintelle- 
•<Slus conrra Auerroiftas. Mag^nas Albcrtus in 
traiftacu de eademre,vbiproponit trigintaar- 
gnmcntaconcralumcerrorem , &totidempn3 
eoaddu(5tadiluit.Durand.in a.dift ly.q.i. Gre- 

£ gonusibid art.r &2.Scctusin4 dift.^j.qu.i. 
F^^j^icusGand. quodlib ^.qu.r^.&ij. Ocha- 
nra^uoilib.'.q.ii. Herua:usquodlib i.qu.ii. 
^Sgydiuslibro dcintelleiitu tract.3.cap.z,4. 



ARTICVLVS HI. 

F F T I L IJ E S 5 E .4 R G F M £ N» 

tairutwpropofi. x. 

SVnt qui rationes pro incellc£tus vnit.ite SoUu-JSturra- 
fupenusaddudasjieutiquam difVolui pofie tio^ics .xii hiSs, 
arbitientur, niiiabiis, quiLycaruin cgredi vo pv^,;,^^,^^^^ 
luerint , & Peripateticis placitis neutiquam imttate.. 

obftri.Tpi ; fed multo fscas res Kabet : pof- 
r ■ ■ 1 

limtcniminna Lycsum , ac nihil Peripateti- 

cx do«ftrin:E repiignando facile dilui. Ad pri- 

miim igitur , concedimus vnumqucdque 

vt eft , ita operari j ficque animam rario- 

nalem , cum a corpore abfcedit, per fe, abf- 

que corporis famdatu , operaxi ;. ujm vero 

coipQri 



IN II. LIB. ARIST. D£ ANIMA. 



jiuerro 

nontjiAriJlo 

itbca. 



corporiinnexaeft, necvegetatticium, necfen- A 
tientium facultatum munia.aliasve eiufmodi 
corporeas actiones, nifi per corporis inftmme- 
taobirej imonec intelligendi adtus.Iicec eos 
immateriali potentia edat recipiatqusfinemi- 
nifterio corporis , & phantafmatum fatellitio 
adminiftrare ; tum quiafpecies int-Uigibilese 
phantafmatibus educit,tum quia abfque recur- 
faadphantafmatafaltem ordinarienihilintel- 

Adfecundam, negandum eftquodaflumit. ^ 
Non enimprincipiumnumeralis diftindionis 
afolamateriapjetitur,vthb.f.Metaphyf often- 
demus^ Adtertiam,coneefl'oantecedente,ne- 
ganda eft confecutio. Nam collui^ratioilla 
phantafmatum ad eUciendas fpecies intelligi- 
biles, quamfingit Auerroes, impofribiUs eft.vt 
cx didis conftat. Adquarcam, dicendum ideo 
omnesincommuniaefFata , & generalcspra:- 
nononescenuenire,quiaipfoinceUeduslumi- 
neconfpicuaifunt. Adquintam,negaiidumelt q 
priuspronuntiatum; dicendumquefcientiam, 
qua: eft in magiftro & difcipulo , partim efle 
eandempartimdiuerfam:Eandemrationcob- 
iedi , circa quod verfatur : diuerfam , quoad 
fpeciesintelHgibiles ; & quoadipfumfcientia: 
habitum. Magiftrum vero communicarc difci- 
pulofcientiam,olFerendoeifenfibiliaexempla, 
ahaque his.fiinUia, quibusillephautafmata ad 
reiintcUcdionemidoneaeffingitiproponedo- 
queeiFatacommunia>&principiaillinota, ea- D 
que ad particulares conclufiones applicando; 
atqueicaipfumad intelligibiles concepciones, 
& i?not? veritatis noticiam quafi manu ducen- 
do <^o patet fcientiam & a magiftro, & difci- 
pulo parciatim fieri, modo longe dicerfo ab eo, 
« opitih quoc.iufa;phyficseiFedtusfuosedunt. Quade 
jJrf„. .lepIeniusdHleruimusinitioUb.iPofterio.rum, 
LegeeciamD.Thomami p.qu.n^. art.i.&Ub. 
i.contraGenteSjcap.y^. 

Loca vero ex Anftotele addudla alium fen- ^- 



I!2, 



fumhabent, non eum, quemaduerfariiv, 






Nonenim Ariftoteles intelledum voca' 
ratum quidpiam & immixtum,quod femper re 
ipfaexcramaceriamverfetur , fedquodnonlit 
potencia cx materia: coaUtuorta , autorgano 
corporeoaffixa. 

Intellecflum autcm propterea lumini com- 
parat , quod vtlux cum coloribus vifibilium 
xenmi imagincs clicit , fic ille cum phantaf. 
matis cor.currat ad producendas inccUigibi- 
les fpecies in intelle<n:um pofllbikm inha:- 
rentcni3nirna;,nonquidcm feparata;, vt fin- 
xitAucrrocs, fedcorpori vnir^, ipfumquein- 
formanti. Aic quoque inteUedum extrinfe- 
cus aduenire , quia non educitur e poceftace 
materia:, vtcxterajforma» phyfica;, fcdaDeo 
infundicur , & creatur. Denique ad vhimum 
argumentum , quod Ariftotelis doftriuam ad- 
mod«mimplicuit,variefoletrefponderi. Qui- 



dam enim cenfent Ariftotelem non nep^i'.re 
infinituminrebus macerix expercihus.qua; a- 
terfccrdinem non habent, vcanimxratciia" 
les. Alii ipium neque anim^immortuHtatcm 
palamtradidille, uequeanimaruminfinitgtem 
pcrfpicue negafle,fed vtrumque verborum am- 
bage obcexilfe , quod neutrum fatiscomper- 
tumhaberet LcgeD. Thom.contra Genuesji. An. •_:.'-.: 
i.cap.Si. & quxlib.3. Phyfic.cap.8. qu.i.deha^e 
ipfare diireruimus. 

QVJESTIO VIII. 

SINTNB OMN-ES A N l M jE 
diuijihles^annon. 

ARTKivLVS r. 

CONFVTAi^TVRVALSAE 
quorundam ofiniones. 

TTTappareatquainreprcpofir^ qu^ft.onis ^.^..y^^^ 
V dimculcasconliltac, pisuocandumeft ex / /- 

f7%0 t4 iii^t 

D.Thomar.p.q 76.art.8.& Durandoin i.Sent. 
diit S.qucjft.j.in i.prin.diftind:ionis,trifariam, 
quod ad inftitucum attinet, poife quidpiam di- 
uifibileappeUari.Vnomodo inparteseifentiaf, 
fiuephyficas, hoceft, inmatcriam &formam; 
Jiue Metaphyficas , ideft, in genus& difFeren- 
tiam.Alteroinfuaspotentias& vires.Tercioia 
partesintegrantes, atqueextenfas; quoddupli- 
citerpoteftaccidere. Nimirum velita, vtidex 
natura fua,ac per fe extenfum diuiduumque fit, 
vel ita vt pofle diuidi, ratione duntaxat alteiius 
fibi vendicet. Hoc pcrfico non adducimus in c6- 
trouerfiam vtrum animahifceomnibusniodis 
diuiduafit. Conftat cnim non polfe illamin 
partesphyficasfecari, cumnon conftet cxma- 
teria& forma: liquet etiampoflcinMetaphy- 
ficas diftribui , cum habeat diueifos eireatia; 
gradusjpropriumquegenus & diftercutiam, vt 
docet S. Thomas in quaiftionibus difputatis, 
qua'ft de Anima, art.7. Neque vero de anima: 
fedlione in fuas potentias difficultaseft , cum 
nemoinficiecur cSperere ei diucrfisfacultates 
acvires.quarum minifterio aAionesfuasobit. 
Superefteigovtinquifitio tota fitdeco, quod 
tertio modo feftile dicitur. Ac neque de i pfo in 
totaamplitudine, fed fecundum poftcriorem 
dunraxat confidcrationemdifceptatioeft. Si- §luiiJiionU 
quidemfolaquantitasprimo , acqueexfuana- tw. 
turaextenfionemhabet , fola primo, acpcrfe 
diuifioncminpartesvendicat,vtahbifuitano- 
biseiplicatum. Itaque tantummodo qusri- 
mus, num quemadmodum materia , ita & ani- 
ma partes habeat, quie partibus quantitatis re- 
fpondeanc,quibufqueiicetexaccidente>extea- 
datur. 

Porro variae fuerunt hac de re Phiiofo- 
phorum fententiae. NonnuUi animas omnes 
infc^ilesfecere, quod placitura Marfilius Fi- 

cinus 



„j CAP. T. QV^STIO TIII. 114 

cinusPIatoniarcribitjUl) i de PlatonisTheo- A mortalem.vtfuolocopatebitjitAcandeminfe- 



I emnes ant 
funtindtui- T 

de 



loffia,caprte j,.& lib.S.c.i ac fecuudu Platonem 
non pofle formam diuidi, oftendunt Plotinus, 
Numenius & Ammouius apud D. Greg. NyC 
lib.i. de Anima,capice i. & D.Nemefiuslibde 
Naturahumana, capicei. Idemq; opinati funt 
Simplicius primo huius operis, text. 47- & hoc 
inlibrotex.io. &Caietanu5Thienenfis,&Se- 
nenfisHugo,querefert Pomponatiusinfuoo- 
peredeNutritione, libro primo capitedecimo 
aienseamairertioaemno vidcri arationealie- 
nam Verum hsc fentencia neuciqua proban- 
4aeft,cum videamusramumab arbo\c prx- 
fedum vegetariS &frondefcere,& vtramque 
partetn lacertx diuifa; aaimah motu cieri, atq; 
adeo viuere; quod certe aliunde non prouenit, 
nifi quia horum viuentium anima diuifione 
quantitatisdiuiditur , peiadaquediuifione in 
' partibusfeorfim refidet. Quod & Ariftoteles 



dilem , atque inextenfam efle argumentis a 
naturaipfapetitisconuinci poteft. Qj^idaute 
de csereris animabusexiftimandum fic, pte- 
sreflli ftatuemus. 



ARTICVLVS II. 

ALl O R V M. AV CrOKVU 

plackaexpiuantur. 

COnfutatis articulo fuperiori duabus eic- * 
tremis fenccciis, fequuntur alia: duae quafi 
medix. Vnaaflerentiu omnesacfolasanimas 
perfed:orum animaliumindiuiduaseifej&in- 
extenfas. Akeraarbitrantiumomnesetiaper- ^ltcttafhtlofo- 
fedorum animalmmformas extenfas elfe , & pf^antium cirea 
diuiduas, excepta rationali Privna, aflertores ^nimtu perfeaj 
habecAlexandrumi de Anima,c.io.Magnum ^**'^ ar.imaliu, 
ocinlibro,capitefecundoTex. i®.&inlibro AlbercuminSumma,deHomine,& i. deAni- diuiphles ne 
cIuuencute&fenedute,capicepnmodocet, C ma,cap.vlt.D.Thom,i contraGenc.cap.7i & //«^'»» *»«'«'/»- 



aiensanimamplanca;, & quorundam anima- 

lium adtu vnam efle poteftace plures,qu^ fe£Va 

eD Th.x.p. "viuunt. IdemfentitD Auguftinusinlibro de 

6 ar.i.Heru Quantitateanim2E,cap.ji aliiqjaudorescom- 

d 8. «.4. muni confenfu. Aduerteudum tameu eft ex a- 

nimantibus , quasin partes feda viuuot , non- 

nulla poft diuifione minus diuturna vita duce- 

re; quia non remanent eis inftramenta,quibQS 



i.part qu^eft 76.artic. ». Caietanumibid.Her- ^""* 
uxumini.Sent.dift 8 quasft.^.D.Bonauent.i. 
dift.Sin i.part dift.qucft.j AlenfGmhb.7.Me- 
taph adtex.y6.Fcrrarienfem hocloco, quaeft. 
3.aliofquenonpaucos Annotacauce adhanc Triblex forma- 
lentenciamilluftraudam Caietanus,Ioco cita- fumpeftm ex 
to, triplexeileformarum fubftantialiilgenus : fentetitisCatet. 
vnumearum, qua;in fefpeftatx ajque primo 



diufeiuariqueant. Imo&ex plantis,vttefta- x> tocam&quamhbtcilliuspatterefpiciunt, cu 



tur Ariftoteles cita^olibro dc Inuentute & fc 
neftuce, quaedapr^cifasHonviuunt, illasauul- 
fic-".ieferuncur:quia alixplufquahxrequirunt 
ad fui tutela,ideoq; a macre abiundlqficcefcut 
AIcerafcncentiafuitquorundam,quosc6- 
Lj huitii li H^etnoratSixtusSen lib.i.Biblioth fan(fl:a;,an- 
„ „„ A uotatione».ItemGerandicuiufd.im,quemre- 
fert Argentinas in i . dift .g.quxft. i. art. i.exifti - 
mantiumomnesanimas diuifibilesefle. Hxc 
tamenafl"ertio,quaexparteintclledliuam;ini- 



\i..art,6^ 



iufmodifuncformx corporii vicqexpercium, 
vtelementorum, qusnuUammateiia: vaneta- 
tem,aut organorum diftindrionem defiderat» 
propcerea quod apparatus omnis adeoriifor- 
mas m qualibet macerias portione contine- 
tur. Aliud eft genus formarum.qux difparc ha- 
bitudincad tora materiam , & illius partes fer- 
uantniimiiu quia dmerfa organa,& difllmilem 
in toto , .itqiic in partibus aifpodcionem exi- 
gunc , & totammateriam, tanquamprimum 



comprehendit, abturdien'orisfalucaccm E fuumpeife^flibile itainformanc, vcaliquaeius 



hnomnesdi' continet. Si ea:man!maintelled:iuaforet ex- 

\ibtlts. tenfa,noneflecfpir!tualisfubrtantia;cuiusop- 

pofitum fuperius demonftrauimus Item dcpe- 
deret quoad fuum efle a materia, vt cxtera: for- 
ma^diuifibiles, & eiusfluxuparticulatiradila- 
beretur a£lione caloris inhumidii graflantis; 
ficque non iamimmortalisforet , iedcaduca, 
morciq; obnoxia Plura contrahanc fentcncia 
legeapud Durand. m i. dift.8. q.j.in i.par.dift. 
vbiputateadefide,quatenemusanimaintelle- 
(5liuam eireim.mortaiem &fpiritalcm,tenendia 

, >, . . . quoquenoneflediuiduam,fiueexcenfam. 

/■' . ,. Nourcctequoque lenciuntlandunusquarlt. 

c CM p • ^m5j.Qjej-jiQ }^miis operisj&PomponatiusIi- 
•jt, animam ra l j xi j • 

, rf- . broprimodeNutncione,capitevndecimoaie- 

f , •" tes, folafidetenerianima rationaleindiuifibi- 

"^ ■ lemefle Namq; vtphyficisrationibusconclu- 

di poteft, eam corpoream eflfe, fpiritualemque 

fubftantiai vtifuperius ofteadiittuSicfleqj im- 



partemfcofiiaiinformarenequeant. Q_uopa- 
(ko fe habcnt hominis perfeiflorumque ani- 
mantium formar ; nec enim animus rationalis, 
autanimaequiabfciifumpedem informat. In 
tertio generenumeranturesformo:, qua^hcet 
diueriaorgana rcquirant, iic totammateriam 
aftuant , vtetiaminparteauulfarefidereque- 
ancnoncadem tamcratione:totamenirnma- 
teriaminformant, vt primariumlubiedumin 
quoobtinentom-Hiaqua: infuo uaturali ftatu 
petunt^abiunvftamverovtfubiedumfecuuda- 
rium , ac minus ad obcuudas opcracionesin- 
ftrudum^huiufmodiluncftirpium&animan- 
tium imperfedlorum forma; , qux in duas par- 
tesfedlxjfecuudumvcramlibctviuunr. D.Tho. fenten- 

Hisanimai^.uerfishunc inmodumDiuus tia,omnesacfo- 
Thomas lococicaco primae parcis fententiam loianima^ fer- 
fuam confirmac. Ea forma, qu.-Etotum cor-yV^orww ani- 
pus, ei<ufquepartem feparatam indifcrimina molinm ejf:i»' 
h cim diwduoi 



nj 



IN II. LIB. ARIST. DE ANIMA: 



ii^ 



timrc(|.ioUiuifibilisefl;qa^verononiuha- A vn.ca.Iandunushocin Hb q 7 Apollinarisn <f 
becindmifibihsi atqui toima: omnes, exceotis Tn\.r.,.,.. ^.. . „ .; W'^' ^P°'.^'"5'S q.^. 



betjindiuifibihsi atqui tbrma: omnes, exceptis 
petfcdorumanimantuim,indircriminatimre- 
fpiciunt totum corpus, eiufque partem fepara- 
tam, nonautem form^E perfedorum animan- 
tium iergoilla?diuidua;fuut, hx veroindiui- 
dua; &nK-xt.nfje Airumptioncmprobatsfiqui- 
dtm compertum elt ui partc a toto feiwnda re- 
maiv.rc formam impcrfedi animalisinon vero 



ToIetanusqu.i.aitic.x.Marceilusinfuoi de 
Anima,cap,9 Th Garbmstraa: j.q.^p.Com- 
menutor i. deSubflantiaorbis, & 8. Phyfic. 
com.ys. Ineademqueinciinat Richardusin i. 
dilt. if. in 1. pnnc. qu z.& vt videtur, Alends 2. 
part.q.oi.memb.i. atqieamfuotemporecom- 
munem nnlfe teftatur Caiet. i.par.qu j^.art 8 , 
Nituncur vero hi audorcs hifcepotKlImilar. l 
gumentis : Id, quod eft addiftum maten^ eiq; 



perfeai. Vadeiniusparsanimalimotuagita- vuuicucib • la ouo,i^.fa ^h,^^ • 

tur,&dolonsfenfumhabet:humsveronrini-B Pen itus mmelarfomr^^^^^ 

Mef»hrUp.rf..^^^ Neq, officicquodperaaadunfionemem- filTnonomnrf^r.r^^°^ 

^, an^milU ^brum perf.ft: ammalis auulfum paUnter; id e- n.t± .!! °™.". ".'/"' ^'"^ ?.^^ ' °l''? "^^^"'^"^ 



auulfum cur 



*brum perfcd:; animalis auulfum palpitet; id e- 
uim,vtredeait Magn. Albertusin Summa, de 
Homine, qu. 1. arric >, . non ad animar pra'fen- 
tiam, led adfpiritus vitales, quorumiuhuins 
membro maior copia vigecrefcrri debet;quod 
etiam ccrnerclicetin crLmco & capirehominis 
recens iugulan,in quibcs camen cercum ell: no 



primocon(equuur,qu2ell:excenfio: atqui o- 
mnesform^^phyfica;,exceptainrellea:ma,func 
immerfx ui matcriam eique ommno affixx, 
cumexrraillamcoh^rerenon poflint; ergo o- 
mn::s, pn-EterinteIkamam,funtext£nr^& di- 
uifibiies,nonfecus,acforma',accidetari2,quse 
materiam comitautur,pia;fertimcum in vcris- 



nianereanimam.IdemconfirmacIocasilleA. r due;7uai^^^^^^^^^ 
nftotehsexcapueDrimoiibn de In..n.„...«. ^^ ^^^J-^^S^^^aia^ oel.e v.deatur. Secundoform 



riliotehsexcapiteprimolibri de iuuencuce& 
feneduce, &hocinhbrocapicefecundo rext. 
20. vbnnceranimantia,qua:i"ea:a viuunt, fola 
imperfeifca connumerat Quod Ci quis obijciat 
pariracionediapoire etiam partesinfecT:i ani- 
/nalis non ab anima, feda fpnitibus moueri; id 
ex eorcfellitur, quiaimpcrfefta animalia poft 
diHecftionem conlpiciuncur nutriri & augefce- 
xe, ficut antea, vt pacet in iumbricis,& quibuf- 



damah.s:vellalcemdmcuiscientur, cum ca- D tes,qaibus& coti macerix^ & eii sZtiSe- 
mennonplusfpintibusabundenr,nn.Tmn<^rrP. r-^li..... -^_ ..: _ . ^- -^' «^ ^'"spartibusre- 



mennon plusfpiritibusabundenf,quamperfe 
fta animalia. 

Secundo, probatureademopinio tefliraonio 
etiaAriftotchs.qai capiteccnnto libroprirao 
deOrtu &incericu, diirerens depeife(fforum 
animantiiiaccrecione, doccceamfierimaneu- 
te,quodaugefcic,eodemfecundumpartesfor- 
males, nonautemfecundummaterialesj ouia 
kihcetperfcd^animantesdum vmunt,eandc 
omninoformam, etfi noneandcomninr ma- 
tcriamleruant. Exquoparet illorum animas 
apudAriftoEelcmindiuifibileseflc,alioquivna 
cummateriafluerent,mutarenturq, Obijciat 
tamcnquifpiam: Motusanimahseft abappe- 
utu & phantafia : at ha;c habentin animah cer- 
tam,acdeicjminatamfedeiTi. Nonigiturma- 
nentinquahbctparte animalisinfe6t'i'; ex quo 
itquitur.eam ;e ipfa non viuere.Scd occurren- 
dum iu eiufmodi animancibus phantafiam & 
apptcirumalitcrfehabcre, atqueinaliisinece- p 
iiimobt;!.-.--t dccerminaram omnino fedem , 

yndeiit,vtfedaviuantidummododuiifiono 

fiatfecundumlongitudinem,fcdpertranfuer- 

ium,&parsfc£ta, qua: viueredebcc, nonfit 

admodum exigua, vt aic Albertus I. dc Anima. 

t.faf^ animam ,^^''''"' ^.cnrcutiam , qu^ foh anima: ratio- 

r^tioK.leme/Te "^^' *^^ «"^'"'^^"sformisfubftancialibusindmi- 

truUufiUlJ J«;f cnbuit^tuenturDurandus inprimadift. 

iuemir »-^a^<t-3-^gi<huseadcmdift.q vlt.Aigen- 

tinasq^ua;ft.i.art.z Gabridini.diiii6 qua;ft 



qua: ae pDCcftate maccris excitantur,itafunt 
afFea:x,vtparsdeparte,totumdetotoeduca- 
tur. Sicut enim tota forma leonis, verbi <^ratia, 
nonvideturpra:cxifl:ere inquantumhba exi- 
guaniatena;portione,uaneputanduiP.eftto- 
tamequaliberparteeximi,fedetoto,fimihter- 
qnepartemdeparte.Igitiucumomnesform^^ 
pra:ccnnrdlea:mam , diciantur de potentia 
materix, omnescxccfionem habcbunt, acpar- 



fpondeant.Tertio,A6tio,quaanima,eti5per- 
ftd;i animantis,depto homiae, producirar,eft 
duiifibilis; fiqmdcrecipirur in fubiedto quan- 
to; eigo cum eiufmodi adio luidem cum ani- 
ma; nec enim poteft afuotermino reipfi di- 
ftingui ,- oportetipfam quoqueanimam dimfi- 
biIemelIe&estenfam.Quarto,DiffidIeinieI- 
leaueft, q'.iopaaoanimaequi fit indiuifibi- 
hs,nequetamenfpiritaIisfubftantianoneft,Yt 
g pateticigo nequeindiuifibihs. 



Arg. 



^RTICVLVS iin 

SOLVriO ^V AESTIONJS, 
emdatio argu7nentorum v- 
triufque partis. 

_'\7'T'^^^^^'^ -aiumopinionum,quasarticuro 
V fupcnoriexphcuuTius,videcuradmodum 
probabilis Quarc vtriuiqueaigumentadilue- 
mus, vtquamquifquevoletampkaaturj etfi, 
nos priorem hbcntms rueamur. Ad ^d- utdr. argm 
mum eorum , quibus pnor connrirabatur, re- Vt problemi 
fpondcmus formasirnpcifcT:orum imnuia- ft^ttuitur 
ruim refpiccrc non modo lotam m:itQ.nzTn ,mntsacfo!c. 
fedetiamp*artem, vtperfefmric-, inquoper- anitmufeyf 
manere polliint ; formas vero perfc!2.orura ^orutn anv 
naud ita fe habere, ideoque inpartc n^ateriie /■i»rneffeind, 
aireruaiinonpoirei non quod omaes indiui-7^^'/«. 

libiles 



117 



CAP. I. QV^STIO IX. 



ii8 



tatamm fibikrfinr^idenimfoliiiitellediuxanimaEco- A tur.gua: '"ca iHledilis eft , vt immaterialis fit* 



\'ttoeft,ant- petitjfecl quia quoforma peifediot eft,eo ma- 

rn ratioNA- iori accidenciumapparacu.acpluribuscgetor- 

?Jpf inqtut- panis,vtincorporeferuecur;qua?organacum 

Utn. certisfedibus diftribucafinc , fada diuihone 

■4untur ra- contellimpeiic. Quarecxeoquodauima per- 

leiproindt fe,5\;orum animaliumparcem maceiia; leorfim 

one Amma-^ informare nequear, non rede collig-ttur eam 

\n />«'/«"'"''' ii^diaifibilemnaruram obcincre ; fed nobilio- 

malium. risnotxefie. NerjUealmdprobanr loca Ari- 

ftocclisexcap.i deluuenc.& cap.i.huius,qui- 

bus tancummodo habecur viuencia imperfeda 

viuerci noaautcmeorumduutaxattormasdi- 

uiduas effe. 

Ad%. Adfecundumjrefpondeturinaccretione dici 

manereidem fecundumformam, nonaucem 

fecundumniateriam, quiarcs, qusaccremen- 

ihac redijft- tumfumicfempermanetcademfecundumra- 

\imt*d lib.i.de tionemfua:fpecieii fEpeemmapud Ariftoccle 

ntr. cap U formaprofpecie , reiquedefinicionefumicur; 

d}. II. i^on manerevero idem fecundum maceriam, 

quiamatsriacontinencerfiuic. Acqiha;cincer- 

precatioeft D. Thorna: i .par.q 119 art.i.adi. 

qUcim,quifequi voli:erit,dicat Ariifocelcloco 

iflo i.lib deOrcu &l!ueritu, nodefolisperfe- 

ftis viuecibusjleddeomnib^vniuerilm loqui. 

Ar-gumentaetiara,qua: profecandaopiuio- 

neaddudafuntpari facilitatediluunrur. Ad 

primirdicendum, cftocxtenfio ficprimariaaf- 

feftit^materia.', nSdebereproindeomnesfor- 



£, 



hoctft,extra maccnam coha;rere pofiic. Aquo 
cum.omncsforma:, excepcaracionaii , longe 
abfint , fit vc nuUo modo Ipiacalcs fubftaucia: 
appeliaiidcbeant. 

QVi£STIO IX. 

S I T N E TOTA ANIMA IN 

(,orpore,&tota in quahbet 

em parte, 

ARTICVLVS I. 

D I s c E p r A T 10 p R oro-^ 

fit£ dubitAttonis. 

NOn vocaiTiusin qu^n.ioncm,fitneanima 
infanguine, caererifquehumoribus. Jam 
enimpiimode Generarione il:acuimus ciihu- 
mores,cumal;aqua;dam,ecfiauimaIiumparti- 
busvccumqueannum.erentur,&anima & vic^ 
muneribusdcftuucaeire. Ericigiturqut^ftiode 
anima comparaca ad corpus,quoad eas canrum 
parces,qua; yiix pK.-edua; fuuc Qua:ftionis ve- Qut.fiionk 
roienluscft, vcrumanimain corporeitafir, vc "fcnfui, 
nuilaparscorpons careacanima, & icainqua- 
libecparce,vcinfinguJisi.nficcoca. 



Negaciua pars concroucrfia' fccundum prio- 

rcmienfamlpedaca^fuadcri poccft. i^rimum ^' 

qua anima videtur cfic tantum in cerebro.-tum 

rnas,qusmateri33 afiix^funt, illiusexccufio- D quia.congruir,vt Jd,quodtociuscorporisregi- 

nemfortiri. Nec obftat, quodeamfubeant o- men obciiiec, in cercbrotanquaminarce babi- 



Argttm. 



Tnnesform^accidencaii^maceriaIes,vccandor 
&. fii<>us,csceraequGido;enusi ha;namqueua 
pendenc a matena,vteiinua;rcant inceruentu 
quancicacis , acqueicamagisilliaddid-a; func, 
xiiagifqueeius condiciones fequuncur : fub- 
■ftanciales ancemforma;nonicafehaIsent , vt 
perfpicuumeft. Adlecundumnegadumquod 
afiumit, dicendumq; formam perfeifti anima- 
lis tocam pra;exiftere pocencia in vnaquaque ^ 
partemaceri^, totamque de qualibet partee- 
duci, non tamen vtdetocoperfeAibiliifedvt 
tdeeo, cuitotarefponderepofiit, dumcorpus 
informat. 

Adcertiumdicendum, a(flionem,quaperfe- 
£f i animalis forma gignitur , eife idem re cum 
jlla, &indiuifibiIembencficiotermiai, aqao 
mdiuifibilitatcm mucuacuti acquemadmodii 
forma ipfa , licec indiuifibilis fic, eft nihilomi- 
nusinmateriadiuifibilinoninh^fiue, fedfub- ^ 
ie<Sbiue , ita & adio, qiia efficitur. Nam quod 
eft idem cum fubftantia,non poteft efie in ma- 
teriaperinha^fioncm. Qjja delibro primo de 
Ortu & incericu ex profefio egimus. 

Adquartumrefpondccur, licetomnesfpi- 
ritalesfubftantiasindiuifibiies fiut, nonlicere 
tamen reciprocare , ita vt omnes etiam fub- 
ftantia;indiuifibilesfpiricales cenfeancur. Ea 
■eaim tancummodo ipiritaUs fubftanria dici- 



tec. Deinde,quia in foio capicc excubancfimul 
omuesincei-ni, cxrerniqj fcnfus quirerumin- 
teUigendaruminrcrnuncij>&quaiiapparitores 
func Tertia, quiaraciocinandifaculras ineis, 
quorCmeniugcs!afa:fu.nt,[>crcurb«iui ; quod 
argumentocH:, illic intclledum, animamque 
ipfamrefidere: non autemin aliis partibus cor- 
poris , in quibus fimileni cfFenfionem non ac- 
cipit. 

Rurfus \ ero quod anima in cordis reccfik 
duncaxat collocanda fit, inde probatur, quia i.ArgHm. 
cor eft fons vita; cuius bencficio omnis vic^ 
adioadminiftratur, &aquocaIorperfingulas 
corponsparccsdifFufus cmniamembra fouec, 
fuilque vinbusinftruitj cum quia cor ad vehe- 
mentes animi commociones, vciram, cim©- 
rem,cup:dicatem vchemcncius inflammacur. 
Pro quoeriam faciunt v^rbaillaSeruaroris no- 
ftriMacch ij dc corde cxeunr coguanones , 
quo^exloco D. Hiaonym Iib. 1. commcnra- 
riQruminMacrha-umadidemcapuccoIho^ica- 
nimam nonincerebrovc Plato aiebac, ^cii in 
cordecfic ex Chrifti difciplina. 

Irem , form.a deber maceria' proporr ione re- 
fp judcrejfed anima,prouc eft forma corpo- 
ris cft eirent!aqua;damfimplex: crgononre- 
[pondec ei multiplcxmatena^ qualis, cftqua: 
orgaaommdiuerfitace conftat jquarenon cft 
h i- anima 



3. Argtim- 



IN LIB. II. AFvIST. DS ANIMA. 



4. Afium. 



r. Argnm. 



119 

anima id partibus crganicis. Pri'terea,eacle vi- 
detureireproportio animseadcorpus, quxia- 
telligenti£Emotrici9adfpha:ramcaleftcm:er- 
go cjuemadmodum intelligentia non efl in to- 
tafpha^ravtdoret Ariftoteles«.Phyfc,io tex. 
84.fedcerto & definitoloco; itanecanimain 
totocorpore. Adhiecfiarteria vinciatur, non 
moHeturquodinfranodumeft; ergocummo- 
tus fit index animse, videturid , quod infra no- 
dummanet,anima:pr«fentiadeftirui. Deniq; 
indiuifibilenon nifi indiuifibilia adjcquatur: 
ergocunullaparscorporisindiuifibilisfit,nul- 
laanimaindiuifibiliserit in aliqua parte cor- 
poris. 

Acceditpoftremo locus Ariftotelis in libro 
deMoru animalium capite fcptimo vbi perfpi- 
cuis verbis animam non in qualibet , fed certa 
quadamparte c«rporisfedemhabere Animal, 
inquit, ita conftitutum efle iudicare debemus, 
vtciuitatelegibus bene inftrudlam & tempe- 
iatam:inhacenimpoftquamadminiftrationis 
ratiofemel inftitutaell, nihiloporretabfente 
principemrebusfingulis, quiegeruntur, incsr- 
efle, immoveroqurlqueofficiisfungirurfuis, 
vt mandatum eft, &aliud poft aJiudexcon- 
fuetudine adminiflratur, & inftituitur: in ani- 
mannbusautem hocipfum per naturam effici- 
turjquodfingulaquajq; membraitaconftitua- 
tur, vtadmunerafuaexequenda probeafFcda 
fint:quocircanonopuseftin vnoquoq; menr 
broanimaminefle: fedcumin certo piincipio 
confiftat,reliquamembra-,quod iHi adiungan- 
tur, viuunt, atque officiapernaturam obeunt 
fua. 

Qj^od vero ad aiteram quarftionispartem 
attinet, quaqu^eritur,numinfingulispartibus 
tota infitanima,probaritaliquisn5inefl'efin- 
gulis,huncin modum: Animamoueturexac- 
cidenteadmotum corporis,inqaoeft, fimili- 
terque eoquiefrente, quiefclt. Igiturfi anima 
fit totain fingulis eius partibus, cum codem 
temporemanusquiefcat.: & pesrnoueatur; & 
alteramaniisfui(hm:alteradeorfumagiteturi 
toCaanimafimulmouebitur, & totaquiefcet, 
eodemque^emporecontrarios motus fubibit. 
Secundo. Cum aliquid totum eft alicubi, aihil 
illiusextracft ; ergofianimatota fitincapite, 
nihil iliius in pedeerit.Terrio: In qualibet par- 
tehumanicorporisefttotaanimahominis;er • 
go quajlibet pars hominis homo cft I-^robatur 
coHfecutio,quiaintegrahominiseflentiacor- 
pore & anuna continetur. 



UO 



ARTICVLVS li. 

KITERVNTVR VARIA PHILO-^ 
fopbAntmm dogmata , cenjiitui- 
turverafententia. 
ThcitaVhilo- TNhacqnafftionc nonvna fuitvcterum fen- 
Jophotf^m: in J.teut]a,vtpra:teraIiQsrcfertDiuusGregori«s 



A Nyflenusin librode Hominisopificio,cap.ii. ^t*^corperU 1 
LadlatiuslibrodeOpificioDeijcapitei^.Ter- '«««''"«rc/ 
tullianusin libro de anima,Cicerolibro primo ^*'- 
Tufculan. Qusftionum. Quidamenimani- 
mamincapite, velutin arce,conftituerunt, e 
quibusXenocratesinvertice, Hippocratesin Mirand.lih. 
cerebro, Hcrophilus in cerebriconcauo,fiue ^^ ■Examint 
bafi. In membranulisStrato & Erafiftratus In „,7. capite ^\ 
fuperciliorummedituIlioStratoPhyficus.Alii 
inaliispaitibus. Parmenidcs& Epicurusin to- 

g tope(aore,rhiIoIuda:usHbro,quiinfciib'tHr> 
Quoddetenus potion infidietur, in corde. 
Stoici ite in corde,vel in fpiritu circa cor. Dio- 
genesinartcriacordisconcaua. Aliiinabdito 
quopiam loco, cquoquafi aranea pro rerum 
opportunitatepertotum corpns difcurreret. 

Qijidvero Platohac in ref'>nfent, explicat 
Alcinous in libro de eius dodrina capite zj. 
huncinmoJum: Animamhominisimmorta- 
lemapnmo Deofufcipientes dij mortaiiilge- 
nerumconditores,parres)!liduasmortales,vt 

C diximus, adiunxerunt Verum ncvisanima: 
imiTiortalis, arque diurna deliramentis morta- 
libusinficererur , in ipfa corporis arce fedcm 
eiusvtpoteprincipisomnium ftatueiunt.Ete- 
nimhabitaculumeius caputefle voluerunt, ea 
figura.quamunduseftelaboratus. Reliquum 
corpus nuic admiuifterium quafi vchiculum 
fubiecerunt Ipfisveroirortalibusportionibus 
propriasfingulispronincias afl.lgnarunt. Ira- 

^ cundiajquippepr£ecordia:cupidiniIocumme- 
d'uminter vmbiculumatqucdi.-iphraoma,ibi- 
qucvimcam velutifuriofum&.igrefteanimai 
ligauerunt. 

Pro explicationc huiufce conrrouerfiie Ani- Totum irip 
m3ducrtendumefttotumqnodadpra:fensin.-<«ry«w/>«f ' 
ftitutumattinetjfumitripliciter. Primoenim 
mododicitur totum intcgrale, feu quantum. 
Secundo , totu poteftate, ieu virtute,quod vi- 
delicetmultas vires feupote;iascon:inet,qu2e 

£ tamenab Ariftotele in hislibrisnonnunquam 
partesvocantur. Tertio, totu eflentiale, quod 
partibuseflentije, fcu Phyficis,feu Mctaphyfi- 
cisconftac.Necveroilludignorandum,anima 
efle totam in quali bet parte corporis , bifariam 
intelligipofl"e.Vnomodopo(itiue,itavtanima 
fecundumomnespartes,.quibusreipfaconfti- 
tuitur,infit in qualibetparte corporis. Altero 
negatiue,ac fidiceretur,nonfecundum vnaiti. 
partem efle in vnaparte corporis,& fecundum 
altera in a!ia; fed quidquid habet , fiue e parti- 

^ bus coalefcar, fiuenon, idtotum inqualibet 
parte corporiscontineri. 

Sitprimaaflertio: Animatamdiuifibilis, jHfenioi. 
quamindiuifibilisinformatquamlibetpartem Pf^lf^tHr 
corporis. HscquartradituraD.Thomalibro 
fecundocontraGent capiteyi.&aliisPeripa- 
leticis communi cofcnfu, ex eo probatur,quia 
nulla fubftantia corporca viuit,nifi quia habec 
animam, qux cft vita: fons , & principium. 

Igitur 



,z, CAP. i. Qy-5ST!0 !X. 2U 

Iriturcum fiDffuIxpartescorporisanimativi- A teleinlib.defomn. & vigil rap.r. Noninquam 
u^aMririquidem^omnesnutriuntur^planefe^ui- o^rtat>qaiaeolococantumfignificaturfentire, 

aliafqn.eeiufmodi operationes no admiaiftra- 
riabfque confortioanima;& corporis , contra 
Platonem , qui exiftimauit operationes p:n- 



tVA qnamlibet partem corporis animatiinfor 
maiiabauima. Adde cum vnicuiquecompofi- 
tonatuiali vna tantuminfitformafubftancia- 
lis . vt primo libro de Ortu & Interitu oftendi- 
mus,ncccirarioanimaminictocorpcreefle;a- 
lioqui aliqua materi«e pars cflet omni forma 
ftibft.intiali deftitutajquod natur<j viribus neu- 
tiqu..mficripotcft, Accedittcftimoniam Ari- 



fuumelfeproprias animje , in ipfaque inha:re- 
re. Ad argumencum vero pro fententia landuni 
refpondcndumeft, non omnespotentiasfluere 
abanimaperaftionem manentem in ipfaani- 
ma , fed fpiritales tancum. Itaque materiales 



ftocelishocinlib.cap.a.text.io. vbi docetani-^ pocentis fluunc per adionerii tranfeuntemin 



-niamftMpiumperrotumcorpusdifFundi 

i^ecunda alfertio Anima, vteft toctim pote- 
ftatcjiiuediuifibihs , fiueindiuifibilisfit, non 
continccurcocainqualibetpaitecorporis Hsc 
ex eop..tct, quialicctjmmaceriaks pocenciic, 
qua^anims incclleftiuaj inhasceut , vc incelle- 
ftus, & volunras, fincinquauisparcecorporis, 
ficuti&;ipfaanim.i:.ilia:camcn viresnempeor- 
ganicaj,nonirafehabenc,fedp.iUcisexcepcis,vt 



materiam , vbi recipiuntur ; nec inde fequitur 
eiufmodi fiuxus efle adiones proprie didas, 
cumlintqaaiirefulcancisqu^dam, 

Teiciaallercio. Animadiuifibilis,Tteftto- i^ffeftia, 
tumpnmo , veltcrciomoio, nonineft totain 
qualibet parce corporis. Ht^c ex eo oftendicur, 
quia cum anima diuifibilis excenfione macerias, 
&quancitatisdila:etur,& extenfafitioportebit 
fingulaseiusporctoues fingulis materia: parti- 



facuIratenuuitiua,qu"3:perrotum corp-usfufa q busrcfponderc, atque adeo nonerittotaquo 



cfljplevaqueomnesfedibusdifclufa:, acdiftin- 
ifta^funt, vt fuolocopatebir. Icaque animn, 
excmpligracia, fecundum afpedlumin cculis, 
fecundumaudicuminauribus, fecundumpha- 
tafiam in cerebro infidet. 

Obiiciat tamcn aliquis ; Omnes in vniuer- 
fum potcntia; i*iha:rent in anima j crgo non 
refte difcrimen illud inter potentias organ-i- 
cas, &nonorfranicas conftituimus. Probatur 



adfubftantiaminqualibecparcecorporis Nec 
eft quod quifpiam dubicec num Mecaphyficas 
parces animje cum anima ipfa excendantur. 
Nam cum 1II2 a fubftancia anim^e realicec noa 
differanc, neceflum erir ad eius excenfionem 
fuo eciam modo excendi^ 

Qijarcaaffercio. Animaindiuifibilis, vt cft if.,Affertio. 
totumcertio modo , eft lota in qualibet parte 
corporis fecundum rationem Tcro totius pri- 



amccedcns , quia omnes potentia: fluunt ab ^ mo modo fumpti dici poteft efle in quahbet 



anima, idque per aftionem immanentem ( fi e- 
cim fluerenc per adlionem traufeuntem, iam 
earum emauacio non improprie , fed proprie 
a<ftio direrecur, cuius oppofitum docuimus 
in Phyficis ) atque adeo necefle eft vt omnes 
potentiasmaneant in ipfa anima. Nonnulli.d 
quorum numero eft landunus hoc in libro 
<jU5Eft.7. concedunt, omnes potentias recipi 
"in anima. Sed non ita eft ; nam cum pcrcntise 



part? corpoiis negatiue. Hqc quoad priorem 
partcmexeo conftat , quiacumanimaqaam- 
libet parrem corporis viueatis informet , vt 
in prima affertione oftendimus , necefle e- 
rit animam partibus carentem , in qualibet 
parte corporis totameffej id enim quod infe- 
dileeft, vbicar.queeft, totumeft. Quoadfe- 
cundam vero partem fimiliter oftenditur ca- 
dem aflertio ; quia cum anima indiuifibilis 



cx communi Philofophorum doftrina alia; E conftetpartibusintegrantibus,eatenusdicipo- 



iintJxiateriaIes& extenfe, nimirumquxorga- 
nicte dicuncur ; alia; immaterialcs & inex- 
tenfs, ficuti & vcrarumqueoperacionesi fieri 
Bequit vt organica: inhxreant fonna: indiui- 
jfibili , fcd neceflkrio recipientur in materia, 
nonquidemnuda, fed vt conuotatoigana, & 
vt eft fubforma fubftantiali ad eUmmodum, 
quem primode Orcu & Inccritu difleruimus. 
Exquaeciamdiipucacitjne facile eric peiipice- 
re aon inhicrere poccntias erganicas in to- 
to eompofito , etfi concrarium arbitrentur 
jEgidius quodiib 5. qua;ft. 10. Caiccanus de 
cnce & efllentia , cap. 7. qu. \6. Soncinas lib. 7. 
Metaph .qua^fLy, &alii. Nequcobftat quod 
■Ariftoteles primohuius operis , cap. 4. cext. 
<^.docuit , funftiones anrm^ effe coniunfti: 
cx quo fequitur etiam potentias in ipfo con- 
fundio, ideft, in tototfre, cumeiufdem fita- 
'iftus, cuius eft poteniia, tefte eodem Arifto- 



teftfecundumpra;di<5I:amconfiderationemto- 
tiusprimomodofpedati, effe tota in qualibet 
parte corporis , quacenus non obcinet vnam 
partem integrantem in vna corporis parte, a- 
iiaminalia. 



ARTICVLVS III. 

EX?LIC ATIO ARGVUBH- 

torumprimiartiaili. 

ARgumentorum,qua:primoarcicuIo pro- ^./y,,-^ ^^.^. 
pofuimusjdiluciouafehabec. Adprimum ^ . ..._ 
aicendum , exeo non concludi .uiimamquo- c 1 
ad fuam fubftanciam non effe inrtngalis par- 
tibus corporis ; fed duntaxat quoad aliquas 
ipfiuspotennas , fundianeflie pccutiari mo- 
do quibufdam ei«s partibus ineffe ; vt in ca- 
pice quoad omnes exccrnos fenfus , excepro 
h j tadu^ 



miitorum. 
luth. 



125 



IN II. LIB. ARIST. DE ANIMA. 



Sohithx. 

Sclut.3. 
Selut.4' 

Stlut.s. 
S(ilHt,6. 



taftu, qui per omniamembrapermeat; itemq, A .taliumfun<aionumpiincipio,acfonte. 
quoadintcrDasfentiendifaculcatcsvtriufcinn- Ad primum vero eorum , qnx fccuu 



114 



telledusiamulas^&adiutrices Quod vero cum 

nnenincresla^faifuntjiudiciumpeiturbetuvjnon 

prouenitexeo quod anima in cerebro tantum 

iafitjfcdquiaoporcetintelligetem vtiiatellitio 

phantafia;, eiufque idolafpeculiar. Vndefi ea 

turbata fuei it , neque anima officio rationu> n- 

te defungi. Secundum eciam argumentum ran- 

tummodoconiicitanimamedcin corde, vtin 

£ontecaloris, &fpintuum oiKcina,aciedcap- B DiuusTiiomas defpintualibulcreaturisqu^- 

pecitusfenfuLUi,aquovaria.'pcrturbationcso- iHone vnica.articulo^.ad^.^crydiusinprimo 



. j _ dam 

qu^Eftionispartcmactingunt.rdpondetD.Th. 
in i.d.}7.qu.4,art. i .Capr.inz d.:.qu.i.art.j. & 
Caiet.adarc.8.qua:fHoniS7(^ prim.^partis mo- 
tamanu, animamnecperfe, nec ex accidente 
moueri quiaimmacerialesfubiliantiiE nullo pa- 
dofubnemotumdicuntur, nifi cumidinquo, 
definiciuefunc, mouctur: animaveronon eft. 
dcfinitiue in manu. Alu, in quibuselletiam 



§luopaBon, 
uentur anin 
motafoUm, 
nu. 



liuntur ; non veroillicduntaxatfecundum in- 
foimatiouemelfe. Ad tertiumdicetfiforma fic 
quidpiamvnum fecundum eflentiam, cile ta- 
men virtute mulciplex ob virium , quas cx fe 
profundir, vbertatem, ideoqucadeorua-i otK- 
cinamdiftmdisorganis egere. Adquartum, 
Cumquxlibetpars viuentis viuat,oporcereia 
quahbet eiusparteeifeanimamjatcoElumnoa 



d.8 z. parte diftindiouis principioqu£eil:ionis 
tcrtis , minime abfurdum pucanc concedere 
roouerilimulaQimam,&quiefcere,cumipfain 
fe ciuimodiquiecem, &motum non recipiat, 
(clI diuerfx- partes corporis , quas informac, 
quanqu.imidiniis, qua;perfc mouencur, auc 
quomodohbcc in fe mocum recipiunt, fieri ne- 
quit. Alii denique facentur animam moueri 



eft viuens, necinteliigentiacorpuscalefte in- peraccidensadmotum manus , neganttamea 
format, fedei tancum, vt motoraflidet. Ad.^ iimul quiefcere , quiefcente pede. Nam cum 

quics i;t priuacio , qua: abfolute motuni ne- 



Quintum, Idcircoarterialigataminfranodum 
nomoueri, quiamocusai:eria:efta mocucor- 
dis,quiperconil;rid-ioneimpedicur,nonaucem 
Quodinfranodumnonmaneatanima. Adiex- 
tum, Indiuifibili quanritatis non pofleadcqua- 
rerefponderenifiindiuiiibile. Vcrumindiuifi- 
biU fubftantiq cuiulmodi cft anima,(.um virtu- 
te diuifibile quidpiam fit , pofle diuiiibile re- 
fpondere; quodetiampatetinangelis, quiin 



^at,nondicerur,inquiunt, animaquiefcere,ni- 
litocumcorpus, inquoeftmotu valct Exhis 
tribus folutionibus etfi nulla omnino diipU- 
ceat.primamagisplacet. Adfecundumuegari 
poceftin primis ancecedens.Vt enimres ahcubi 
totaefleperhibeatur, lateftnihililhusnoneire 
vbicotaconcineridicitur: \eladmittatur,iniis 
tamenqu^alicubidefinitiue,autcircumfcripti- 



<;iiuifibilescumfint,inlpatiotam.ediuiduocxi- j-j uefunt, vtinprimo, &ada'quatofuoperfc6i:i 



€t\xm QuodadiocumAriftcteliscicacumcxli 
brodeAnimahummotufpedat : Simon Por- 
tiuslib demenre humana cap.7. colhgi cxco 
putat , anii-ram fecundum Arilicstelis icn- 
tentiamnoncllein totocpipoie: iedncnicile 
fentit, noncnimAriftotciesiliudpronuciac de 
animafecundumluamfubftaunam,iedquoad 
potcotiam mocnccm,dcqua inibi cratqucftio 
Planc vero ftatuuincorde vt in omnium vi- 



biliiquopadoformx-indiuifibilesuonfunc in 
qualibec par.ecorporis. Atquehscfolucioeft 
D. Thoma: in quajftionibus difputatis , quje- 
ftionedc anima^art.io. 

Adtertium, negandaeftconfccutio. None- 
nimhomo diciturid, quod conftat ex anima 
rarionali & quacunque materia, fed ex ea , qua; 
ficprimum, & adasquacumperfedibile, quale 
non eft pars marerias. 



IfJon qut.libi 
pars homtni 
dicttHrkom 



K E * 



/3. 



^i ,^i"<^t mi 'oi^ti.'\i ^'iy Hoiv > «^<<c iLu ujt:cui cvv- 
rtJj \ oiap-if <TV fiTTiq^cr i^,y ct Xopt T efuv Hffiv, 



C AP VT II. 

AT enim cum ex obfrurii qmdem , magis au- 
tim mitnifefiis fint idnotnm , quod eft dilu- 
cii.:Hin , acnotiu^ratione, enitenJum efl rurfus hoc 
yaSio de ipfa anima pertra£iare. Rktionem enim 
d<fjinitam n6n folum cjfe ftgnificare , vt complures 
dtce^e d:ffinittones videntur , fed etiam tn ipfa 
eauf.im oefp,ac apparere , oportet. b Nune au- 
teri' diffinittonem complureSi^vt conclufiones effe vi- 
dentur. c Velnti quid efl quadratto , confeiitofi- 

gurs 



Text.ii. 



C A P I T [ S S E C V N D l EXPLANATIO- 
T enimcumexohliurii ] Aliamtraditurusanimx defiuitioncm,qua'animariifpe6iesdiftin(5lius 
. exphcet,methodum,modumq; dodlrina; rtatuic, vti facerc confueuit cum grauis controuerfia 
exiftat. Aiteroo veUcfeexobfcurisnatura,fednobisnotioribusadca,qua:feciidumrationemagis 
-notafuntjprngredijtradeicq; definitionc,qua:caufamcontineat:opoiTeteuivn nonfolumquodres 
fit,fed cur fit dcclarare. Qus aute dicatur nobis,quq natura uocioia,obfcurioravefatislonga difcc- 
jptationeinprimoPjiyfic^AufcuUatiouisl. expoftuQiUS. b Nunt 



^^s 



CAP. II. EXPLANATIO. 



116 



m^<rf^-n<;. o '3 Acp/yf o-n tit Tfr^xyiiiiir/nsi f*(<7tii 
/jf*im j fe" 'Trfoiyf^ciTBi Xiy( tv oUtiov. xk^^f^ jj» 
e^)(,lw ?\XoOiini T^ <7X.'i-^iu<; , S)u^^ tb «^ttil/y^» 

*»2t Tjs-mv 'jTmpx,*^ /^ioy , ^l'/j M-^tafi»vlQ,ot<iv v«j, 

Jit^viuere 'lludAtctmut cuttneft^vt intelleSltts ,fenftu 
commodata,^ accretto decrettove. 



gUTA laterum Aqualium anguhrumque reBorutn 
AqnalUaltera ex parte longtortfigui-Ji:atq'4e defini- 
tto talii condufiopjis ocupat locum. At eatquA qua- 
drationem tn^tcntionem ;JJ'e medit, dicit, ipfiu4 rei 
profeciocaufam,zttpatet,ajjigriat.<i. Dicamtttigi- Text.IJ» 
tur hinc confiderattcnis t^itio fMnpto animatum 
ab inammato vitafeiungi. Aiquecummuhifitriam 
viuersdtcatar: etiamfi vnum tantum iftorum in- 
,mo(ni loco ac /iattts, ^ tnfuper m.otio nutrtmentoac- 

§)up.proptir 



b Nuncautemdtfimtionum. ] Definitionum tiia cflegeneiaconftatexprimoPoft.cap 7 Qux- TrfaJefinitiO' 
damenimcradunturper formamvelmaceriam,.Qj]X'dampercauramfinaIem,velefiicientem Aliq nttmgenera. 
vtrumquecaufa:genuscomprclienHunt:&:qua:ex vnoconllatgcneredicituiincerdumcoucluiio, Dsfimtiocon- 
proutdemonltratur peraliajinterdum medium proutaliam dcmolh-ac. Qu^autem cx vcrocj; coa- ji^y^^ex duplici 
lefcicappellaturdemonftratiopofitionctatum, l"eucollocat!onediiferens;quiaconcinc;tmediu& ^enere cauftt de- 
coDcluiione,exquibusd-emonftratiocoagmecaripcfrit,accedenteformaryllogiftica Talisefth^c monftratioaP- 
^efinitio,Homoeftanimalrationisparticeps,;conftanscorporeinco:lumerefto;potertenim. exea p^n^itur. 
conlicidemonftratiorquacaufamaterialisperformalem, (eii quafiionnalemdehomineofleuda- 
tur,hunc in modum Omneanimalparricepsrationisconftaccorporein ccclumeredlo : iedhomo 
cftanimalparticepsradonis:ergoconftatcorporeinccclumered.o Propoficum vero A.nftotelieft 
talemanimxdefinitionemtradere, vt exilla& ea, quamfaperioii cauiteaflicrnauit, fiatvuajqua; 
fitdemoftratiopofitionedilFerensiita nimirum, vt vnaexaliademonftTaripolur. 

c Vtlutt qutd tft , ^c. ] Vt oftend.it quifdam efJe definiciones , quai rei caufain expli- GJHndratum, 
caot , alias ouar non ita fe habent ; exemplum fubiicira Geom.eciia petiium. Quod vt lu- ^ ouadranzu- 
tellicatur , aduertendum eft dato vno quadrangulo rectilineo , poile dari quadratum x.- lum £.a'ialem 

i-' i_n -n CL ,\ j _il. C : " .' 




^uadratio quo 

modotnuema- 

tur. 



A 



^idfitmedi»' 
linea. 



quafem areamcompleftens.Elt autem ■ ~7~\ Quadratum vero efl ligura item ^^ areamhabere 
quadrangulum figura quadrangularis /\ quadrangularis habens omnia la- rs poffunt. 

duorum laterum inarqualium , vt A. 1 J rera 2:quaiia & redangula vt B, Euclidi.eUm- 

Quadrareau-emquadrangulumcftinueiiirc quadratuma;quale fpatiumcontiaensquadrangulo. ^,f -o- 

Hoc autem fttper media; lineae inuentionem, 

Mediaiinea efl: ea , qua; inter latusmaius qua- 

dranguH, & lacus minusita fe habet, vtquam 

proportionem obcinet maius adipfim, eandcm 

obtineat ipfa ad minus , exmpli gratia. Si lacus 

maiusquatuor liabuerit palmos, lacus veromi- 

Bus vnumilineamediaduoscompledetur, quia 

ficutinduploluperaturamaiorilarerejitaindu- 

ploluperat rriinns. Ex mediaigiturlineatnbufq; 

aliisipfis^qualibusconfccluquadiatum ,£Equa- 

leeftauadrangulo dato. Tnlem porrolineam fic 

rnuenies Quadranguiilatusmaius,& minusquq 

ad punaum angali A concurrebanr in rcdlum extende & fuper totam eam linen m defcnbito femi- 

-circulumrcumapunaoconiunftionisA.erigeperpedicuIariter, fiueadangulosreaoslincam vfq; 

ad cucumfercnnam.:uia igitur erit mcdia cx qua conficuur quadratum xqunle His pofiris fciedum H^adratio du- 

quadvatioDem,qu32diciturtecragon]fmus.dupliciterdefinin.Vno m,odo'defin.itionc nonredd.nre phcitet defini- 

prardiifiam caufam quadraru-->nis,nimitUi^:Quadi-atio eft confeaio quadrati xqualis qu.vdraiTuJoi /«r. 

velreddcnteeiurmodicau(am:fcilicet, Quidratioeftinuentiomed!sliae.-Ein:erlatciain.-Equalia 

quadranguh Hajceniradefiuitiocoutinctcaufam illamquadratiGnis Hoccxemplumeofpedac, 

vcdoceac Anftotclesjvellefetiadereanim.-Kdefi^nitionemjqua^rdcaufamexplicet. 

6. D:camu«igitur. ] Dixeratfeprogreflurumapoftcrionbus^fiue obfcurisnatura, & notioribus Arnmatum 
nobisadea , qusnaturafiiatnotiora :^ eam mechodum feruat. Progrediturenimabanimatoad poft,nn.s e(i no- 
animam, cenftat vero animatum efle pofterius natura , quam animam ; fiqnidem animatum hijjvienottui 
dicitur, quod.,anim2 particeps efi, denominacurque ab aaima': quod vero ab aliquo dcnomi quamaiiime. 
natur , pcflreriusillo cft. Conftat quoque anim.-.tum elfe nobis m.anifcftius , quam anira m; ir.ttr animu.ii, 
quia compontum , & totum prius merui occurru ( incellige quoad confulam cognitidncm; ^ .tiimmx " 
quam eius pars : aaima autem pars eft corporis animati. "Conftacitemanimarumquoad co- tiM aifnmen. 
gnitionemdiftindf:amefieignotiusnacura, quamanimam, ficuci& omnctotumfiiaparte. Pro- 
ceditergo Aiiftocele.SiibaoimatQ.expHcans4afcrimeniater ax;imuitum & inauimacuiu ; videlicet: 

quod 



iij IN 11. LIB. ARIST. DE ANIMA. ug 

quod animatum viuat hoc eft a fe ipfo moueatui,& adiones ab interao vitx priDcipio fundat. Vo- 

deredeannotatSimpliciusritamGrxce^wijdici^^Wf^ettVjhocefHafemeado, quomamexfe& 
intriafecusferuet,hocefl:,agit,feumouet,mouetur(jue. 



^« >$ TK (pviS^ct veuiK hKH ^li/j. (pMinTTti y) ci c§>uapropter ^ vniuerfs, plantA vtdenturvi -y 

cu)'niii^>i'niotwct[4.iyt'i^)C^^'^'^i^^'i'<^- **ff^e. ^luippe cumvtdeantur tnfe ipjis vi-mhahe- ' 

^tin» Tf t^ <pBini/ X»y.Qcivtsn kJ? t»? c^etMrtai td' re talem atque prmciptum '. quo Oidcantraria Uca 

VHi- i y> uvu f^ fl(f|£TBs/ , Hs^Tht 3 oi' *»'«/<5i"'? tam incretnenta , quam decrementa fufcipiunt. 

itr Xfi(p6) y^ zircuiTri ocm «« T^e<piTcti >C {><2^ rs- Nonenim fnrfum (^mdem accrtfcunt , deorfumau- 

AKf , Mi cM ^iMtiTcci Xxf4.QcMcty T%6(^lJj. ^e}.^i^ tem non accrefcunt ,fedadvtrancfue (Imiliter diffe' 

■3 tSt» pTxP^c^* ^u/jxTvy. tu, j ctyi^ei rtntt ct^v- renttnm (^ otnni ex partefemperque nutriu»:ur,^ 

tetnt c* TnTiB-ytiTiTi^ (^«^e^oxj*'" ^ ^vof^u»- »- eoufque viuunt quoufquepdffunt alimentum acci' 

itfAi» lyS a.vTiili vaictpxf^ ^twccftii e|)A« •^^■)c>'i- ""• ftfe. f Atque hkc qutdem vis kcAttrls feiungi fe- _. 

]w h ilw , 2iy- -7^ ^PAi^ TtwTiw ■^ardfx,» ■zm(n pararique potefi , cAterA autem inipfis mortaUbtts ^^ ' ^^' 

TeTs^wOT* TB '^^^uov,S:\^Tluj<MS-mjt> /a^Tui- (c y) ab ijla nequeuntfeparari. ^uod autdem tn ipfit 

r» ruyii^ct, /w>}4,' »>^ci.r%\-m 'nTrvy , f^iw tf'!,'»*- perfiftcttur plantts,nulla enim prorjui in ipfis,vt pa- 

SnnvjtSsi ><-'ipi^'> ^ » !^IwfJ3»6y. «/oS-jjW»? J"f w- tet;aUaprAterhanc, animApotentiaatque officium 

'TmfX^ /zr©^'""' 'n5'<"*'>*<^''- »& «««^s/' ''a 9?^'^'"«'' *«<y^' ^'^««r* igttur cb hoc principium viuentibm 

ttwocTtn p^ueJt^i^ T^ «^Jii^ >^ tjkot;? ctjcB-r.nvi, lompetit. Ammalautemefi ob fenfumprtmo.Nam -, 

«Tjii >^ ij «(pfl' t' uyi.u))) ci^S-r.(riuv. fffiTrlcnsv 3 ^iej^- ^ ea, qut mn cienturmetu necmutantlocum,fen- 

f^ T« TOfSify fJ^e^"" '^ ■«I^^Ai^ j^iCiK cpvmfit-n- Jum autem hahent, non folum vtuere dictmui , fed 

v«. 7K 3 ^^x zred-Ttt (piciviTBtj tIm «.■yrT^x.U/S cijc^ti- etiam antmaUanuncupare folemui. At veroex Teit. 17 

«HK Vvevw. ii Iw Ji ecjTict* (i(glTtpey tkto» avftSi- fenfihu^aaclusprtmocunSiis animaUbM tneft.At- 

CnKi» , v<^fo« ipisf^ ytM 4* f'" TCTHTiv HfiKSu qut vt vtgetatiuum a taiiu ,fsnfuque omni,fick 

«91«» , «7J ^ ■\fvx}i'ri'rv* f»!" ^AJ») T Hpy>^cay, v^ cAterU tatitu feparartfenfiluApoteft. Eamautem 

T«'Tii<siwe/»fi«f)^2»-2rK<l«/'o3-)j7ix(i) , 2>l^forniKai , Kt- partem anirr.Avegetatiuamdtcimuitffe, cuttts (^ 

Tiiia^. ■sroTf^ov '^t t9tz,>v 'ii(s^9>^ «f» '^^X.^y "1 f^EAoy plantAparticipesfunt.AnimaUaverocun^a,ipfam 

li/vx^iy «^«/^e^»"'» ''^o-npov «roj , «V* «>«/ _;j<<g^- i;/ot habere fentiendi taciu videntur. g Atque Text.r.S. 

f «c A«V * /^'"''j ^ *^ ToVa». j««w t)^ caufart§ tftorum vtrumquefit pofiea dtcer 

«%« mt*i ac exptaaabimm. h N««f eoufque tantum 
dicatur animam,inquam principium effe eorum quA diSiafnnt, ^ in his ejfe difinitam vegetatiuo,fenfit:uo, -j- 
inteUecttuo,ettam mottt. §luArendum autem eft vtrum horum vnumquodquefit antma,an animApars, ' ' 

A.fiparsvtrum kocpaSto^vtfitfeparabilerationefolum^cin etiam loco. 



l 'dd- t Huapropter^ vntutrfApUntAvidenturviuere. ] Quia vita multipliciter dicitui; fiquidem 
VtaUqut ^*' j.^Qj.(-^jnjYifaliujnoperationumgtnera, nuuitio,fenlio, motusprogrefllonis, &intclle(a:io: 

caturviuere,ja^ docetTt aliquid vuu-redicarurfat eilevnum vircc opusexercere Vndecolligit Plantas,inquibus 
tutitji e quA^ yitsemuniaminusilluftria&confpicuafunt.revera viuere, argumentoquod verfusomnemloci 
tuor "P^''^ '"' jjfferenri.imfefeporrigant,&increfcant. Namque natur.iliaadvnum determinatafuntjviuentia 

nmfolum autemadoppolualele habent. 
"^ ^ I £■ ^tqui hAc quidem ] Exquatuorgeneribus vitaliumoperationum,qua2pauloantenumeraue- 

exerceatj. j.j^j^qy^(ji^p5icem vita;gradum colligit. Primuseft corum, qiia; vegetantur, feuquqaluntui-,auge- 

Exquatuor t- ^.^^'^j. ^^ j^^|.gf^jj,^j..fgj.^jjjjy^5e(jj.urr,^(^Q2nonfoIum vegetantur,fcdctiamfenfupol]ent. Teitius 
taUum "t*^^^'.^ eorum,qux vegetantur, & fenfupr^duafunr, ferunturquemotu progrellionis. Quartus.eorum, 

tuiquaarup ^,.^jy5i„feifed)ftingui Inplantisenimprimusfinealiisreperitur. In quibufda-manimahbus duo 

vttA gra m ^j.^^j.g^^jjjgj.^jjjjujs,vtiniispifcibus,quiadfaxaadhxrefcunt. Inbcftiispeifediistrcsprioresabfqi 

s" '^ndlammA extremo.Inhomincomnesquatuor.ltaqueiuiisgiadibuseiufmodiordoeft.vtprioresabfquepo- 

^XLri;».;cfteiioribuspoiriarcircnoncontra. • r 1 ^ a • r r 

/..-. , ,. „ Atquequam.] Curnutriendi visnuercxterasantmxtacultates, &tadtusinter omnesfenfus 

uic Ham u ■j^^^j.j^ -j^yj^j^^ljegf^explicatnrumfeinprogreiruinquit. Eftveroeiusreicaufa, quianutiitoria 

facultas vitam primoferuat,dum fluxum materiie,quam calor diripit,continuorepcadit, atqueia- 

ft.-iurar. Prxtereatadcsnoxia declinat.falutariaprofequitur, q-u-oneglcdo difcriminc, vitxfua- 

damentaruerent. 

h Nunceoufque.] ExdiAisanimxdefinitioQemconcludit Namcum animatumabinanima- 
todiifcratoperationevitx, abancmai.pfa vt a vita: principio oita, cumque quatuor fint viuen- 
tiumeenera, quadruplici fundionum varietate diftinda, reliquum eft vt anima probedicatur 
principiumvegetandi; fefitiendi,loc0mouendi,ifiueUigendi, fcu quo YiuimHS, fentimus, loco 

mouemur, 



JJ9 CAP II, EXPLANATIO. i^o 

moucmur,&tntelligimus.Deindeduplicemproponitqua;ftionem.Vnam,anliajcquatuorneinpc 
vegetatiuumjfenruiuum, h;co motiuum, intclle<n:iu(iu, animaj partcs, fecultatefve fim : vefpotius 
animaipfa; vtvtrum vcgetatiuumfitpotentiainfitaanimarad vita;munusobeun<ium:anvero a- 
nima ipfa vegetatrix. Alteiam^efto fint facultates,non anima:, vtrum ratione tantum, & definitio- 
nc, anloco, &fubiefto diftinguantur» Tima;uscnimiracuudiamincoi'de,appetituminh8pa.tc. 
fenfum in ccrebro coiloaiuit. 

i Atqut 

•esfe* tt TirX »;j«X65rB»' ii^etp. (Hx H '^gjitw t^' 1 Atque de mnnuUU quidem i/lorumvidere, T-yt -* 

«*'<i^'zs& -^ 'f-jnTuripvTuiifnx^ij^tpiif/S/jx <poii*t- difcernere^ facile pojfumui, nonnullai autem du- * 

TBe^ (^airrutt^ ^e^^efdfixec^' oi>k.nXu¥, uf ovnji "^ c* bttationem habent. N/unvt plnntA nonnuU& di- 

•wJt»?; •^vx,r,(, M-nMx^» /J^ f^Ss ci fHlZ-r» (^t^TrJ', uifi,feiun^£^videnturviuereproptereaquod/f- 

^uiuccftH ^ tn^MMuy 8TO t^ t:^ Ttti cl».cK 2^1^' nimay que, efi m tflit , aHu qutdem invnaquaqut 

(p»^i •f -^vp^^Ki «^cifd^ irvf/.^tuyo¥ i-ri tu» o*7t',«<»i» planta tll vna, potentia veroplurts.fic (^ circa «-> 

cv Wf •nf/.yc^oii. j^ y) fM^rinv hifgirtpeii TfSi liasvidemus antmtL differenttM fieri , cum intt- 

l^i^St^iXfi . »^ x/njoD-T^ kJ) rem),. HjoblS-nfffy . duntur animantiumea, qiutnle^avocamui , v- 

f^ cpew^^oietv, ^ a^i^t»' 'oth f.^ ^^ et4S-»)<ns , xi,- traquenamque partium (^fenfttmhabet^i^m»- 

TTHTi ^ vhvij ■7m^)(gX^6H'o7rH^ '^■m.t^etidy- iuloce cietur. §luod/ifi/)fumhiibet,(^t*nagina' 

xtii 6 i-7n^fiix. <se^ J^ t£ vS ^ r^f Jiu^tj^nKiji ttonem^^ appettttim etiam habet. Vbtnamq,eS 

i^twdftitii, Hiiino (p»v(fo*. ct»."soix.i ^vx^ii 5?«®-' fenftti,thidoloretiamexiflit,atq,voluptaiAtvbt 

'(Ttpev sivecf' i£ T»T» jv^noi/ c^^^TDti ^yg^l^c^, funt hs.c,ibt neceffkrio cupidita^ etiamir,eli . ^^^^XextlX. 

Mst-^t^ To oiuhov y (p^htprS. tk ^'i Ae<7Ta ^/g/!» in:eU.e£luveroc0ntempJativ^%potenttancnqmc- 

"^ "^v^^i, <Pctvipov c^ TtfTZD* , «71 ctoc i9i ;^,£_AfK, ^uam efi mawfefium ,fedv ditur hoc aTjimA gB- ^ 

HS^^x/i^ tpttoi Tivii. tJ /V ^eyci 'dn ete^, (^.«.npiv iJUi iffe diuerfum , «/5^ fo/ttm ptrindeatque perpc 

MiB-)}Tixti f^ hvcji <£ h^xiixe^ 'iTtpev , ii(d^ £ "w tuum ab eo quodacttU:t.-.feiungifepfirartq(ie poteii^ 

euSotliixK, y h^d^etf 'e/Jisiui JV i t6~» a,».ai 'in^- 'C&tcros autem anttn* partes , feparatfilis quidem •Yerr x% 

^v TU¥ iiprii^ut' 'ojt 0' lyvieti fS^ ■m» ^wuii «ttw»)^' "on effe , vt quidam afferuernntcx its qu& dtximtts 

'^xpxi IsfJvTK , Ttai^ Tjnx Ttl-n,'V , 'cA.^ea Si 'iv fatet. 1 Rationeverodiferre non obfcurum tjfcj 

fAsvey. T»T» a mnl ^t^^o^i Thfv tuu»: ^i Id J^ -vtdetttr. Senfittui namqueratio diuerfi ell a ra~ 

tttvav , ffx.i7rricv vsrpev. 7m^'Z3f<.y,tncv ^ ^ ,t^ tioneprinctpitcptnandt.Stquidem diuerfafunt (en- 

Ttii «t<<rS-«ff^5 avft.Si'o>iy.i' tk /* r^ ix,(- -Tmc-tti ,-nc ttte ac opinari, ^ vnumquodque dtHorum fimi- 

St Ti»xs j TO ^ftietvrlt/j ctlxyxtMontTi^ , ei<plu/. liter. At veroqutbufdam AnimjintiumcunSiA __ 

iTs-u l^i partes vtpatet,mftint: quibttf-iam nonnuUt : Sunt ^^'•'*J* 
^ quibtts vnatantum ineffe videtur, atque td ipfum dferenticts antmanttum factt , quam autem ob 
tatifam itafit ,pojlea perfcrutabimur, Eadem (^ ctrcafenfttt fierijane videmtts: quidam enim emr-es > 
que,dam aliquos , quttJam vnum duntaxat habere videntur , ta^um » inquam > ipfum , qui qutdem eil 0- 
tnnium maxime necejf^ritts. 

■m ^Honisim 



i Atf^denonnuUiiquidemifiorumvidertj] Diluitpofterior^quajftionem, vt exea pri©risex- 
plicatio facilioreuadat : contineturautemfolutio kac fcientia. Non eft difficilc videiein qiiibuf- 
dam, potentias loco & fubiedo non diftingui : inaliis-difficile, id eft, cortftac tamen omnes r;itio- 
n^ejdefiiiitioneqjinterfedifferre. Porrohuiusfententi^trespartes funt,quarum piimafiae ftirpi- tn fi^trpihus , ^ 
bus&infe£lisanimantibus& depotentiis, qua;iiscompetunt,fermofit,manifcftamhabet verita- i^f^^u ^ntman 
tem.Ecenim partes diuullk a planta retinent vim vegecatricem, & alcricem, non nifi quia & anima ^ta [oientiHi 
plantJE, &eiusvirespertotumcorpusdiffanduntur. Itemquelacertainduaspartesdiuifa, aJhuc ^'"^Anon dt- 
mouetur,&fentit:mocusv^io,&fcnfusimaginationem& appetitumfequuntur. Suntigiturha;c fti^guifubteclot 
per lacerta; membia & artus expanfa : alioqni fi defiuitis fedibus continerentur,in iis tantum fedi- '^i^''^"' es7* 
tus remanere pollcnt , fi quando remanerent. 

k De inteUtiiu ] Hxc eft fecunda pars fententix, qua oftendit difficile efle, & adhuc ambiguvum pjj inteUi^endi 
anintellediua potentiacertoorganodefiuitafit,quianondumfatisexpIicauitanfitficul.casorga- c.yrpcri ,^mxa 
nica.Videritamenaitanimamintellediuamalceriusefrerationis,atqueordinisy&inimortahtatca ncn csi. 
<a;terisformisrerumfubluHariumdiftingui. Exquofeq-uitur viraintelligcudiuon hxrirein cor- 
pore, pofTequeabeofeiungi, nonitaverocieteras pocencias, cumorganrsaddid^satnxxque finr, 
vtexfuperioribuspatetietfinondefuerint,quieasquoquc feparan poflcamateriaaffiimarint. ' 

l Ratio::e vero ] Tertiam fententia: partem, videlicetomner '^otentiasracione , feu dcflni- Probat anims. 
tione diftingui , confirmat ex earum operationibus : poteutia: nanique peraiflusfuos diftin- < --. .s../« r<i.v5»i! 
^uufttur. QuarsYtfenfus&appetitusdiuerrosajSusedunt, vtpoteaddiueria tcndcutes obie- /f« ■ALfin:twi,t. 

1 d:ajita dtfi.ngiii. 



i^i IN II. LIB. ARIST. DE ANIMA. ' 152, 

€Va, ita&cliuerfamdefinitionem,rationemquefortiuntur. Deindeinillisverbisr AtTeroquihuf- 
dam, vtD.Thomasinterpretatur,pTioiemdiluitqua?fl:ionem3iensvnumquodqj exillis quatuot 
prxdicatis nempe vegetaciuum,fenfitiuum,loco motiuum, intellediuum, efle tum animam , tnm 
vututemanimse: animam, cum vnum eorum tantum inefl:,atqueitain plantis ve"etatiuum eflea- 
'nimam. CumveropIurainfunt,idquodexcellir,animamcire,vtinhomineinteIle6liuuinrquodita 
accipiendumeftv. c. vegetatiuumper fcfumptumexvfuloquendi notet animam, cui is tantum 
gradusconucnit: fmiiliterquereliquatriapra?dicat.i. Jlecnim vera vnumquodquehorumpoteft 
fumi pro anima, vel pro potentia : vt vegetatiuum pro facultate vegetatrice, qua; manat ab eflentia 
animsplantalis, velproipfaanima planra;. Grarcitamcninterpretes voluntpotiushiccontineri 
confirmationemfententiasprapofita: dsPotentiarumdifliindlionefecundumrationem Nimirum 
cum viuentiainteifedifFerant,qu,odaliaplures,aliapaucioresanim(jfacultatesobtinearit,necefla- 1F 
riofatendumeasfaltemrationediftingui. Atqueha;cGra;corumexplicatiogermahiorvidetur, il- 
la prior aliquantulum extorta. 

«'»■«■3 £» (^«J^'4" ^ oA-^Mioy.i'^ h)fii 'kkyniM-, ^' m fluonicim autemid, quo viupzui. tjuout^ Text, 24 

^'Zsf ta sTriTU/iieJzi' r^Tr^v j Asjj/^iv , rt f^ Im-. fenttn.HS bifa,riam dicitur y fennde atqueid, auo 

Tiif^hiJ ■, To h^^v;)i^^'^i>(^-A^u) yi ravru^v (piCf^ fcifnu4 yZ^ tdetiam qurfani furr.ui , atque 'vale- , 

tTiii^i^' of^iciii;^ K^o) v^Mvof^^r)) ^{/■fic-in,, ro f»u4 ( quoddam eKi7nfcientiam iquoddam finiriia 

^ fAooJiu nnTtv <mnff.r<^ , aj xcr^ oXai. rovruy ^ dicimtis. §luippe cum "vtrcouefcire dtcamtM ; ^ 

sj p emryjf-c'1 y.cif vytHix, , fA3?4'^' '^ ^^'^'' " ' "^^ aliud fanitatem, aliudpartef?i corporisauquam.y 

Xey©-' , (£ oion (yi/icy((ci ruv oiy.ny.oov y[ y, i7nT'>l- veltotum dtcimtn corfti-s, atque horum vtrumq, 

fceviii^O, «3 ^ vy.cc<nx.S. ^cKCi yi cV nS Tmo-x.v-n tam iCteritta, quam fanilas , forma qut,dam Q» 

Kcij ^l^Ti^f^f i r^'' TTdr/inKciv v7mf)C^.v cvi^- Jpecies eH, ^ratio , ^ tanqu.^m aci^a u^jpicxen- 

y<(ei. i-^v^ ^i, rS^ a> l^^i^ - y-uj cuotx- ofcijzt,'^ tts ,fcie>stia quidemfcienris , fanitas atttem fani,. 

Sil^vo^fiijx <7t^u'tu%. a^jt Xay(^. ns ecv Iiti y.c^ «- A£i(*i mim ageritiummeo , quod patttur , atqui 

?©->, aTi^ i'/, ii lhriy.vji TtrJsTSKeifS/jov. r^.-^i yi dtfpcmtur inejfe videntur. n ^nsma autem.tdefly 

Xi-pi^firiiT^i itrt»^ , }(ef,Jii(2^,^7in!/iBjj.edVTtiAii- vt patet quoviuimui ^ quofeniin m , acintel- 

§"(^,TB'3 l'>^ri ,ToSii^u,f^(polv. THTCfv ^ Yi p. vXy) ligimt*s primo ) ipf.4 profcfo ratio qu&dam eritjy 

^twxftig, Tv^iS^<^ (yne>i'ix,^ci.i7!-^^Tv f| dpi' ^forma ,fednon vtmatenes , atque fubic^um. 

i^iiiv, 'if^4/v^v' ov r'o<r5;j(of,\<ii'' 6vn>.'i'}(^e<ot.-^v^cy Namtumfuhflflintia tripltciterdicatur, vt dixi- Text.iy 

ei^' oobT/i imfj{ciiTi', w@-. <£ 2^1^. TjTrr wgeXj?. 1^- mu^ (qu&dnm entm efl forma ^ quAdammateries, 

X».ii^c'JiHs-.v ,oii^DA.6i f,cr,Tt cwtfu tru'r4^i(^ tvc<j,ft.vi- qujidam id, quodex vtrifqHe componitur , 0> ma- 

Ti ijr^f^^, .v -\ivz^- '^^yS'-' l^ '^ ^' fV(ir2i'_t(^7©-JV «. terta quidem efi,vt patet, potevtta.formaautem 

4 ;i]^ rSf (^v(fuf{g,% i^oi.\Xi{, ^ dv tmfi^n %nsr,f. rMt4s) cwnigitur vt diximtn fubjlantia dicatur 

x.cti trifariam, animitnfqueidjit ,quod exvtrifqjcof 
pore , inquam , O» nnimn conflat , corpus profecio 
noncnaIitisan''ma.,fedipfacorporU''lieuiMien^5ltM. o IdctrcorcBeadmodumputantij, quibus amma ^ ^ > 
ne% cfjejine corpore, nequecorpw altquodtjfe vtdetur. Etenim ipfa , corpti^ quidem non eli , tfi auiem ccr- 
poruatiqtHd. Et miii^ebhoctncorpore, atq^ incorporetAU. 

p "Sen 

Duttnn "vsuers ^ Sluoniamaniem~\ Inflrituit exinuentainhoccapitedefinitionc demonftrareeam, quam tra- 

dtcimur ,attero ^{^qy^^^x. capite fuperiori. Sumitauccm primoquemadmodum duobusfcire dicimur,nempefcientia 

vtferma, '?^''?"t;anquamforma, &animatanquamfubied:o: item vtduobusdicimurfanari, videlicetlanir.Tte vt 

rovt materi.i. forma, corpore, velaliqua partecorporisvtfubieclo :itacluobusnosdici viuerc,alterovc forma, 

altero vt matena,in quaformaincfl:. Non eni^n forma,feu adtns in quolibet iubiecto cllc po teil:, 

fed certo & determinato:ficuti neqiagens in quodiibct indifcriminatim agit,fed in id,quod idonetl 

aptumquedl,adeius imprcflionem rccipiendam' 

p . '. , n y?»//Wi«/?«'f«j] Probatanimameffeformarri Id, qiioviuimusefb-forma,fednnima viuimus., er- 

rtora t o-oanimaeftforma.Minorem fuader,quia cumfubftintia triplex fit,forma,matcria,&: compofitu, 

/imtio per twfce- b ,.,,., ^ . r r j • ■ o r ^ ■ y- 

■^ . '^ ^ 1 vtiamluDcnisditflumfuiticompoluumautemntquod viuit,& corpusliucmatcriafitcnsnoten- 

4 tia, ficriuonpotcltvteoviueredicamur, ledperanimam,qux'elta£tus. bxlupermsdidtisliiincm 

modum colligi pote{ldemon.fl:ratioqua Ariftot.priorcm an^ims-dcfinirioncmpcr pofl:eriorem o- 

ftendit. Id , quoprimo viuimus, fentimus,loco mouemur , & intelligimus , eft adus primus fub- 

flantialiscorporisnaturalis potcnria vitamhabentis; fedanimaefl:id,quo primo viuimus, fcntt- 

mus, locomouemar,&intclligimus, ergoanimaefl:a<51:usp:inius iubftantialis, &c. 

^iit^niodohml- o /«'(:/rfcri£?e jEtfuperioribusquafi corollariumdeducit,rc(ftcfentireeos,quiafl"eruntanimam 

boendum, ani neq;cfl"ccorpus,necfinc corpoic. Si enimefl:a(ftus& perfet^io corporis,corpusnon cfl:. Itemncn 

m, m nec efft^ eftfinecorpore , quiaetfianimaintellcdiuafeparata cohxreatcxrra corpus : tamcn fuapcenatnra 

corpusnecfint^ efl:foimaiiiius,v3£ naturaliseiusftatuseHin corpore,abeoq;peadet quoadofficiumiaformandi. 

r.rfor"^. P^"» 



CAP II. OyjESriO VNICA. 



p Non in quou-t [ine difcrtmineH^Zoyqutmaci- 

modum 'ueteres nd ccrtta i}>fam accvfnmodabant, 
nthtlprorfm determinMtes quodnam iUud^ (jua • 
le(itcorpiM , aiqucnonrecie j^vtpatet. ^'Pfc-J 
cum ncn 'uideatttr quoduts Jtne vllo difcrmttnt^ 
ffuodcumq^fufcipere. Hoc autem ptiSio ^xam ra- 
fity «vywta^' T^;»^» »y«i . <^o^'r' - •"■""■ ''""^ eti^mfitfane : actm emm 'vniufcujfque m 

to, , quod efi potentia , & tn propria materiafuapte n^turaficri , ^eq^ folet. Antmam tgitur perfeaionem 
auandameiUi&aSum acrattonem ejfe quodpetenttahabit, vt huiufmodi.fit , exhtjce . quA Aixtmuf , 
■'/-." - p Non 

tnnotejcttj r 



^twatu-» VZS-oi^li!*^'^- , *«/ ry{ei>ceii)C. v>^*i Tti^pvKS yt- 



p NontnaHOHtsfinedtfcumtnevUo ] Py:hagorajifabu!atifuncpo(lc animam inQucnmiaatim 
.fubirequoduiscorpus. Plane , mquit multo fecus res habet, cum yideamus in fingulis viuentmia 
iVeaebus diuerfa inftrui , apcariqj animabus corpora. Quod & 1 n rebus anima carentibas perlpi- 
iraus;nonenimforma, &adusinquolibetfubieaorecipicur, fedmeo,quod naturaaptumlit. 

Tandem colligit rede defiaitam eHe animam adum^feuiorma coiporis potenna ^^^^^^^^^'\"J 



QV^STIO VNICA. 

SECTE NE TKA-DirA SIT FO- 

Jlenoramm£ definino, &anper eam 

pri^y demonjlretur. 

ARTICVLVS I 
HECTE TRAPITAM ESS^. 



idetur^itium T)RoximocapitcliuncinmodumAnftoteles B 
iejfeanimi.de- JL 



nittont. 
,Argu}7U 



_ animadeiiniit. Animaeftid,quo viuimus, 
fentimus,loco mouemurv& intelhgimus. Ve- 
rum quod ha;c deHnino vitiofa fit, oftenduur. 
Primum, quia videcur conuenire Deo Opc. 
Ms.... cam.Deus(itprincipiumvit2c,& mocus, 
&ip!'i'se{re , tefte Diuo Paulo Aaorum 17. 
Qu- vuusinquit,noa longefit abvnoquoque 
noft iin:inipfo enim viuimus,& mouemu!& 
fumi-s. Deindequiahicdefinicuranimainco- 
*■' mune ; nonminus quam in priori deiinitione , G 

vtfignificauit .'Inftcrelestextudccimofecun- 
do: & tamen defiuitio foli animx rationali co- 
petit , cum ci duntaxac quacuor ilLx parricula: 
fimulfumpta: accommodari queant. PvUrfum, 
^' quia alia ex parte non conuenit ei definicio; 

cum animus particepsratiouis non licid , quo- 
intelligimus , fcdquodinteiiigit, fquidem eft 
fingulareperfefubfiftes,cuiuseftperfeagere: 
r _ Iteniveroquiaanima acorpore abiundtavere 

eft anima, & tamen non eft id,quo viuimus,& J3 
fentimus. 

Noneft tamenolDlia:c argumenta , impro- 

badaAriftotelica definino,liprobeexpliceiur, 

^ , . &iiiteUieatur.Nonplacetautemfencennaj£- 

^ecunda Antm& jiie^gi-i^antis AnftocelemiUisverbisnoa 

TT '^T vnami fed quadrupliccm defimtionem tradi- 

eHj ^expltCfi- ^^ p^.^ numero auimarum. Pve enm^i vera 

prajdida deSnitio vna eft,atque vc vna &irue- 

ftioaca,&propoficaabAriftotelefuitj vcexfu- 

perioris capitis decuxfu coftat. Deinde nori le - 



dte ^sr) dius,quatuor animasftatuir, cumtres 
tantummodo numerentur , vc fuo loco pla- 
num fiet. Porro autem definitio itamtelligen- 
da eft, vt anima dicatur id, quo viuimus.id eft, 
principium vicarincernum ; quodDeorelpeftu 
rsrumviuentiuminimecompecit. -Licecenim 
Deus cundis rebus iutime illabatur coferens 
illiseire: nontamenintrinfecus easconftituit. 
Item quatuoriU^ particul^viuimus,fentimus, 
&c. noafuutaccipiend^Econiun(^im,fed per 
diftnbucionem : noa itaquidem vtfingul.^ a 
finsuiisdifiuBeancur, Guafidicendum !ic ani- 
mam elie id , quo viuimus, autlentimus,aut 
locomovemur,aucintelligimusiledicavtdif- 
iunftiocumcopulanone adparres pia^ceden- 
tes fiacidicaturque, Anima efiid quo viuimus, 
aucetiamfennmus, autetiamlocomouemur, 
auteciaminreiligimus. Quo patct nonrede 
Simplicinm puiaiTehanc definitioiie foliani- 
mx intellesftius accommodari pofle. Item' 
meriroreprehcdiDionyfiumSopliiftam.quod 
vica definierit ex motu nutritionisquafialius 
r^ita;modus non fit Atqueex-hisplanarelin- 
quicurrefponiio adduo priora argumenta. 

Adcxteradicimusjlicetanimarationalisin 
fefpectacafit id , quodintelligit, collatamca- 
men ad ipfum compoficum id, quoincelligi- 
mus :icemqueeandcmfeparacamcfle id-. quo 
viuimus,ideft,fuiprenaturaefleprincipium 
vits;veI,quodeod-mrecidic,eflepxincipium3 
quo viuere & fen.ire pofliimus. 



Dffiw non eX 
prtncipium tn 
ternum vit/. 
noJlr&. 



Non folutn coT^ 
ttenit animA 
inteUsciiui ejfe 
id qtiovimmmt 



AroiimcTjtje, 
diluuntur. 



^UK, 



ARTICVLVS 11. 

OVO PACTO ANIMAE DIFFI- 

nitiones exfe mutuo dcmonjira.- 

n queant. 

Clrcaalterampropofitar quxftionispartem 
non parum interpretes diflident. Nam 
i z Cixck 



cpinentur- 
D Thom. <^ 



jy^ IN IL LIB. ARIST. DE ANIMA. i^^ 

r/rundam tL "'"^"^"'"^'•ip^rprioraiecundumnatniam, n- . .- .. > f -^^^ 

•^ exeaqueprimamconcluditanquaper caufam 

^««w ^er f4«- demonftrationepropterquidresfit.Cuifente- 
^'""Zil - "«f^ueotmprimisverbaAriftot.initiocapitis 
^Lntur ' ^bifignificauitvellefe definitionem , qu^ 

caufam rei c6tineat,inueftigare. Deinde, quia 

congruebat, vt Philofophusabeffedis potius 

adcaufamjquamacaufaadefFedadefiniendo 

procederet. D.Thomas aUiquenonnuUi con- 

irariamfequuncur opinionem, aientes prima 

definit!onccoKitinerecaufamfecunda-,&hanc 

perillamdemonftrationepropterquid, illam 

perhancdemonftrationequodreslit,oftendi 
ProexpUcationecontroucrfiaraduertendum 

cftpofteriorem anim» d^ifinitionem dupUci- 

cevfpedaripoireVnomodoquatenustiaditur 

perprincipium operationum anima: : akero 
ticntsauivtil-.f^iiatenns traditurper ipfas anim^ operatio- 
lni^ fffejittiy nes,vtrumq; enimcantinet. Deinde,anim^ 
eiitvtfinucon- operationcspofie expendi velvtiunt efFcdus 
Jidsraupojftmt^ animse: vel vt funteiusfinis.Cumenim vniim- 
x.Fhyf.c.7^q if quodquefitgr.uiafua:operationis,vi:docetA- 
^rt' 2- nftotelesIibiofecundodeCcclojcap.j.tex jy. 

Operatityefi ani nihil mirum quod operationes animx dican- 
vmfinU.nonta- tureiusfinis, non quidem fi animafpectetur 

feZZ\onf ^'""f" ^']^f[^^^ quidditatem, feuquead tamennonaduerfetu;- concluficniVenii^qua- ^f^"' 
Jentiam eonjt- prajdicataipfie«entialiarficmemmeflenciaia mox (ubiicimus. '^- IW 



JlnimA ofera' 



pnnapiu... tucuui;iit; cmm actuat,compoDit 
conftituit^efleveroidjquoviuimusjfeuvec-e- 
tamur, efteftefontem, &principiumoperan- 
diiergo,&c Prxtcrea, quia reshabettakefle, „ , 
ideoeftprincipinmtalisoperationis,n6econ- ^***'" ^' 
uerforigiturquiaanimaeftaauscorpoiis, i- 
deo eftpiincipium vegerandi : igiturhoc per 
iUud, non illud pcr hoc tanquam per aHquid 
prius,acveluticaufademotiftrabitur. 

SitfecundaconcIufioPcftcriordefinitio,vtt. Co»f/«/f( 
traditur peroperationes anima? tanquam per * 
eius eff:(aa,poteft demoDftrari demonftratio- 
nepropterquidperprioremj & hscperillam 
dem6ftrationequodresfit,non vice verfa.Ve- Prohatnf. 
ritas huiufce conclufionis liquet ex eo,quia ef- 
feda pofluntdemonftiariperfuamcaufam, Sc 
caufaper fuaefFcda, variata fecundum eum 
modum racione demonftrandi. Priorautem 
definino continet caufam operationum ani- 
marifiquidemtraditurpereiuscflentiam, qu^ 
eft caufa vitalium faadiorii eiafdem: pofte- 
lioraaremtradicurperefFeda. Quodverocffe 
da ,quatenus cffedafunt, gequeanc apriori 
fuamcaufamdemonftrarcluceclarmseft.lux- ^ 
tahuiufce conclufionisfcufum vcra eft opinio ^" ^^*^»/* " 
D. Thoma:, quam fupiaretuiimus.dummodo ^^"I'""'* M' 

fejuendu» D 



rf^r^r*. feablolutefumptanonjiabeccaufam eftic.en- D Sitteitiaccnclufio. Si pofterior anim^ de- , 
tem, vtahbi diximn<: . ira nfr+iml^m T>.Vo„ C,;.; i ^ ,. i 



tem, vt alibi diximus , ita uecfinalem. Dicen- 
turigituroperationesanimaefinisilliusifiani- 
iTiafiimaturnou quoadfuam eflentiam abfo- 
lute,fedquatenusaccipitefleexiftcntia::fiqui- 
demvtproducitur>caufamefficiencem& fina- 
{em obtinet. Necfolam vt producitur adu, 
fed vt poteft produci : ficenimecfinon vendi- 
cctaducaufam efficientem, vendicat tameQ 
eamiupotentia, habetque adillamordinem, 
fimilirerquead caufamfinalcm , quatenus po- 
leftad iprama.fuoefficience dirigi. 
Ondufio, .^'^ pofitisfit prima conclufio. Si pofterior 

anima? definitio confidcretar quatenus tra- 
diturperpriacipium operatienum ipfius am- 
mje,poteft demonftrariperpriorem demoB- 
Vrohaturi. ftrationepropterquidj nonautempiiorperil- 
frim efi animahm. Hxe ita probatur j Saltem noftro intelli- 
tffe corforis a- gendi modo piius eft animam eflc adum 
itumquamo- corporis, quamefle principiu-m fuarum ope- 
ferationum rationum; &ilIudcftrar]ohuius: ergodefini- 
ffimsfium. iioan?m«,qua:craditurp£r principium vere- 
tandi,&c. poteft demonihari peream, quie 
traditurper adum corporis demonftracione 
propter quid. Antecedensoftenditur hunc iu 
mod-nm. Sicut fe habct eife ad operarionem , 
ita principiumedeKdi adprrncipium opcran- 
di; quandocjuidcm eam proportionem haber 
«ffedusadeftcdum, quacaufaadcaufam, fed 
efle eft prius faicem natura operationci ergo & 
f riacrpiumeffeadi, q^uamprincipiuin opcraa- 



rationumi&illudcftranohuius: ergodefini- ^ nemftabiliuimus 



finitioexpendatur , prouttradicur prr opera- 
tiencs anira^ , quatcnus anims ipfius finis 
funt , poterit peream demonftrari prior de- 
monftracionc proptcr quid. Harc conclufio 
intelfgenda eftdeanima contiderata fecun • 
dum tum modum quo diximus poflererum 
caturas obtinereefficientem & finalem cau-- 
fam. Patetquccxeo, quia fecunda definitio 
ita fpcdata traditur per caufam prioris. luxta 
huiufce conclufionis fenfum intelligi poteft 
Ariftoteles cum fuperiori capite fignificauit 
velle fe tradere defiaitionem , qua; caufam 
contineat. Qjyimuis id ahter exponatCaie- 
tanus,videiicet non de caufafinali, fed for- 
mali, arbitiatus principium opcrandi relpedu 
anima: , efle priusin genere caufaj formalis, 
quamadum corporis. Sed hanc interpreta- 
tioncm,qua»fuamquoque habct probabilita- 
tem, excluficearatio,quaprimam conclufio- 



Conclufio 



fixdidisconftatquid rcfpondendum fitad Primt, opinionis 

argumenta principio quxftionis adduda ^*g»mentit rg. 

Namverbaexinirio capitis fecundi, dt 02x1(3. Jj^ondetHr, 

fioaliintclligidcbent Pra:terea ,cumArifto- 

teles in qusrenda vtraque definitione ex no- 
titiaopeiationum animjeadipfius animar co- 
gnitioncmprogrefliis fuerit ; fatisconftat io 
«are f<-cutum fuifle ordinarium Phyficie ii>- 
Meftig.itionis mcdum ab effedis ad caufasj 
ad quem feruandum non opus fuirprocedcrc 

a defiai- 



^M 



iaefinltione comprcKcndcntc .effeaa dun- 
taiatad eam, qu^ folam caufam conuneret. 
Quin vero vtrumque ordinetn, videlicet ex- 
qmfu^doftrin^c, quieftacaufisadeftcaa; & 
prima: iHueftigationis phyfvcx , quieftabct- 



CAP. III. EXPLANATO. ^J^ 

feftisad ca«fas , artificiofe coniunxit , dum fi- 

mul&acaulisadefteaa,&abeffeaisadcau- 

fas proceffitjfecundum aliam & a- 

liam confiderationemj. 

•vtidiximus. 



K E <i>. r. 



'a 7...:.. „;,,«. i«fi«.<r A~ etVTJ) 7t Xi Te eutiTVl*- 




C A P V T lU- 

ANim4«i«/«a4«r.77; . ^«ii«yrf4W *«»««»«' Text.17. 

f^qmbufdam vnamtanttiminepvideatur. At~ 
qut totentias amm^ dixtmm ha^ nutnttuumy 
l„fitmum,appetitiuMmy locomotiuum , atquetn- 
teimuum. Et plantU quidem ntitrUtuHm ejt 
duntaxat : al^sautem ^,dipfum&fe»jit'uum. 
Quodfifenfittuum ,neji,&appetittuum ettam tn- 
Tfi: hnamappetUKi, cuftd.ta^e/i, &iray atqu^ 
volupt^. Anmaltaverocunaavnumexfenfi' _ 
bu4 habent, taaum, tnquam, ipfum. ^'?«'^«' 

fenfmtneji, et volupta, ^"^^^ ^^l;'.!'''^ \Z. 
pJcepttosucundt.,atquemoUp. ^tbt^autem 
hictnfunt, eacuptd,tatemettamhabent. mctt 
enimappettttoetus, auod affictttjoluptate. AU^ Text.x8. 
mentfpr^tereafenfum habent. Ta£ituentmjen- 
fu»ejialtmenti. N.mfucii, &humtdu,&calt- 
dit^atquefi^tgtdU aluntur viuentta eunBa. Horum 
autem>vtpatet,fenft4* eji t.a»,. C^tem verofen^ 
fibiitbmpe-acctJens nuiuuntur. Nthtl entm con~ 
ductt ad al^mntumfonu4 , uel color ,aut odor. Sa- 
porMutem vnumqutdefi eorum , ?«* taciu perct- 
ptuntur. Atvercf^mes,fiti^vecupidttaiefi;ficct 
qutdem & cahdtfames : ftpdt vero&bumtdp 
fttis. Atfap^r , horum quafi quoddam efi condt- 
mentum.Verum h^c AecUranda pofisnus funt. Text.z?. 
nmc eo vfq^efit dsdum , antmantium tn^uam ht- 
«,., fce , quLtaaum habent , & appetitumtneffe. c De 
imaginationev.onc.p.tetMdehocpofieaconftderemt.opornt. No^^^^^^^^^ 

iamineft, & alys rattocinattuum,ac .nteSeau,, vt homtnthti4 , d & fiqutdfit al>udta.e,veietta f j. 
hihui. ePerfPtcuum igttur efi vnamammA rattonem tffepertndeatqneformA. 



^i';^TOV *i<^^W,Tiy oi<plw. <fl ^oS->i«?^OT«?- 

tWTvi- '.'tj 3 T^? 1?«?'?? «i'o9-«<nv i';)i»ffiV iiy*.^ «-(pK 
*t ^-f^e»*^* '^*^*^'^ "^ ^^'^ zroAitu. TiiTUtd^ m- 

H^(. h^ ^ «? ^c(pl<^ tn,uU».iTUi -^o^^^, sh 
^^f^gi,lih is-^r/ 'o ■3A;«','<9«/e' 2t i€^i «.vn:: JsJ.sr«- 

^J- »• 3 ^'^^*» ^X» «^ ^"-t?»-, ^ 3 A;»','-<S5'/'»'' ^/'''»- 

^^ T«Tli.V «^ 2^£TO^»7teV 3 /Z^OK/T&.^fSj*»- 

»t«73 £7n Txrz^r^ o1o)9}.63i>> , otj -n.Ty t^^*^'? «^i^- 
c:v«<^-J/y»^ «|<; iW<«'e;t^- 'Z^e''^ (^«*7Kff7«^ , <e'(^- 

7Jw;;^<l'STi}tj;'7^7rai' Kiynlt^sv. tri^eii 3 ^^'",•2^'" 
»«)}2!.i5'vTf (£ VKS , chv ui^ipcoTnti , ^ « 2r TTSiBTrv f?jv 
mpov, » .^ 7i,«<457T^<» '■ ^iTAOv oatH CTI tiv cwtvv 'j%o- 
mi «5 tw m Xoy<^ ^"■'A?^ ■" ^ % W*^- „ 



CAPITIS T ERT II EXPLAN AT lO. 

ANtmanftum autem. ] Differuit haftenus Ariftotel.sde amm^namra id fe ^P^f^/^^^^^^^^^ 
ciusfacukanbusdilpuranoncm aggreduur, vbi n^^g-ft"^"^^^^;;"'^ ^.^^ffe^u^^^ 
c;ui,nPhardroadmonet,u.vnaq.raquerepr.irTioel1enriamconfiderandamcfle,^^^^ 

^.rrr.ad:.gc.dum&patiendun.habeat,^xplicjndum.Poi-roinhoccapitegenei^k^ 

tcnriar..m anim^ compichenhonem tradu, fpeciatim de cfdem m progrellu ^^}''f-^^'^''^^^^^^ ^ 
cro o aoimx pote«tias,ad quas ea^rer^ reu ocantur;fcilicet vim uutiiendblentienci, loco n o - 
in?elligenai.Exquibusfollpr,maplannsconuenit,fecunda&tertiaomnibusanis:iaanbus.quaita 

perfedlistantum:qu,utalo;ihonxini. r ■ A\ f.,^,iUarp con- AttetendiJen- 

^ b Nam.ppetL. ] Probat pocentiam appetendi fcmper efle ^um fennendi facukate con ^mj^^ 
iunaam, dupliciratione. Pnoritahabet: Inommammantereperuurfakemfenfustaaus, 1 b t "dy 
quo gufl-acus comprehenditur (gurt..tusenim caftusquidameft) vb. autem caftus, bi & dele m.«"^-^ 

Ln?& dolorinfuL : fcdh.cfuncadusappecitus. <i«^^'l'^l^.^-^-^^*^"'^!::,^ "^d; frfum ^SX./i- 
vero & malum adappetitum pertment ; ergo in quouis animante P°^«^''"^^'^P?^'_^,,,. r_.,Cjs 'ueH/t^ 
confequitur. foftenor hunc in moJum cc^^ncluditur : In omntbus anmiahbus ^^^r^^. 7lZ'^ft^t^ 

ahmentii-nimfrumtadus. fub quoguftatus connnetur. Namque -^"'^"^^''^^^"^"'^^.^^^"^"Vau- {T 
ft.nc.nnirquerebusficcis&humidis.cahdis&fiigidis,quae omniaraauperapiuntur^ vo, ^^*/'- 

. Kmfenfusalimentieft,ibimuenuuxfames&fitis , qux appencusquidam lunt ; tamc.q i -^ 



S39 IN IL LIB. ARIST. DE ANIMA. 140 

§^M^ptnfe$f |]cj.j ^ calidi,i<!efl;,cibi;ricisfngidi & humidiyhoc efl:,potus.In omniigitHianirnaUpoteatia apps- 

^;iiajHM. tendi*cumienruconiundaeft Qu;qhoclocode-fameritique<iicipoll"eur,copioteanobisexpUcata. 

fuereini.de Ortu&IntentU .AduerteautemcumAiiftotelesaicomnibus animantibusconue- 

i-iireappetitu:dubiuiTieil"enumidetiam deappetituirafcibiliintclligat. Themiiliusmouitfentire 

plurimaanimalia,quibus defitiracundia, &c qua» folum habeant tenue cupidjtatis veftiffium. Aliis 

pjacetirK & cupiditatisappeticum coniutadtum eire,quodiemperira cupiditati adfit.tanauam vin- 

dex & propugpatrix aduerfus ea, qua: obllantquominusanimal bonum, quodoptat,a(requatari 

autmalum,quofugitrdeclinec.ConfuleD.Thomam part i.qua;ll.K;.art. i. 

Facultateitna- ^ J3tfi';w^^<K^fi(?;7f.] Numimaginandi visin Quouis animaliexternumfenfumcomitetur,Don- 

£jnandijaltem ^^^^ manifeftum cfle ait , quod inteHigJt dg imaginatnci facuitatc perfeda qu^ rerum abfentium 

$mperfeSt'* "i*i' imagmesretinet, & inaliqua cercaacdetiuitaaQimahs partefedem obtinet iNamq; porentiaima- 

lu/nafiitnal ginandi perfe(£ta,velimperfediaomnibusammantibuscommun!seft. 

.caret, d £(/?^«t^(!/««<^. ] AinbigerevidetarvtrumnefuprahominesfintD^monesintelledu&ratio- 

jaeprxditi,vtSoci:ates&PIatoaiebrau. QuaderemuItaPiacoin z. & lo.deRepublica.inPhxdr© 
& Epimenide,aliifquein loos Couilat certefuprahiiraanamliatuxam eiieangelicam, au.x corpo- 
jisexperseftj&intelieftupollet. 

e Pfr^/V««?»/^iV^<''.]Diluiieamqua;fl;ioriem,quami.c.iuperiorislib. propofuerat, nu-m videli- 

. cetvnacommuaisanim^definitiolltjrefpondetqi duplici pronuntiato^iimilitudinequadamde- 

!Monaatur ant- fQ^^pjaafigura. Primumeil:. Quemadmodum non daturfigura vnacommunisreipfaiin-suhsfi- 

tnaijnii^reao gm-isabiun6ia, iic nequedari vnam aiiimamreipfaabomnibusfeparatami atque adeo propont 

orfnwuijetufi- ^^udquaquam pofle vnam deiinitioncm , qu^e anima; a fingulisfeparat^ couueniat , vt non detur 

'^'*' <;ommunisaliquafigur2e definitio, qaa;figuras pcrfeextrafingulariacoha:renti accommodetur, vt 

idearUmaflertoresfdlfoputabant Alcerumpronunciatumelt: Sicutigeneralisfigursdefinitioell 

alicuiusnatura: communis, quaztameainp.articularibusinefljaec abeisauulfaeft, ita & commu- 

aem anim^e definition«mfefe kaberc, 

) ' — ■ ^^ - 

ovTt -^^ei Oi/yjf^ mt,^ rlrt^iyavovi^n- i^ Txt^s- Neq.enim ibifiguravUiipri!.tertriangulum efl, ^ 
^y,<;, evn cvTWjJtc-^v^ 'rru^iui ^f/itjSfioi^ yi»ot% e/t^ , quA deinceps fuKt coUocatA, neq^hicvUaprA" 
if^ MiiC. i-m T' a^yi/L{^TZi>v Xey^^ f(^ivo<; , o? ((p^.pjuscri ter e&s qum diximui.at zit tnfigHrii xma communis 
'p^'7ra,inv,'i^(^ ':)ioivo(;'i<^^rjf^<^. of/siui^y^ ratiofiertpotefl,qHACunSiis quidemfiguris accom' 
im Ti^i eip}jf,8^in? '^vx,»*i- ^oyiy^olov i^jj7«j' r >c9 <- modabitur, nuUim autem eritfigur&prapria ratio, 
vaii>\c^vK,t7nrgT6iv >^ i<p' it^jiMy oi^^voii^-mv Jic ^ inanimalibM diSHsfieripotefl. ^uapropter 
<i'jTuv'ii^^ Xoy<^ , ii^^iC^ TB oUeiov Kjot-TVfj^vH- ridicuhimefi, ^!nhls,^ineAterisrebn>seommu- 
, ^<^ , dcpiv^ t^^iStvv. -Tm^rf^i^aiug cf(i^T^ t}em qimrererationem,qus qutdemnuUtu4eorum, 

ts^Ti^vo^^fi^Tuvii^Tzi-^^i^T^^^pf^Z^- ««>««? ci qui.fu7it,eritprepriaratto,necinpropriacuiquatn 
TtS ((ti^^i lisrip;^ J\twtif(.H to /i^f^Ti pov, evn tc t accomr/iodabitts^ 0-. indiuiduajpscie , ratione eam 
xy?]L(A,'^c^v.?(^i'f ffi-^uo^^6>v tiev , zvTET^cii.yl.vc'! JAi^t 6in!ite:ites difiinittonemve , qtts. cuiltbethocpacio 
'wvov ,<yrc^S'^rltx.^'^,\To Jj)S7r7it(^v. u^;(^,f}-' i>(ff.^v coff}pi;tere,ai.commodariqjpote^.£. Atveroquem- Tcit.jt- - 
^5jT7j'/Ta>' , 7J5 (if^.TH -^v^ oiov TJi (pvrS, <cTj?«v5pw- adiijodum t»figui is,Jic ^in animafit.Nam tam tfi 
■Tns, ^Jyie/-*^- ^J.rf'ot. J[cM-ncou t^ lcpi^Ki -aTidi 'tp^fj- figur», qmm m annm.jntibifs : in eo quod deinceps 
.e^ ,c7ci7riiov. cii/j<i^'p^ •^'S'-j}i7r2ix,STo (M^fuyic,v(^ eft £oUocattm,td inefipotentia,quodiUo eft prt(*<,%n 
s0 ^3 cMo^riltx.S ;^'sJ^iTZi-i To Jpsit2c^Jv ci Isii (P''^ qti;idrato mtmque triangultts, ^ infenfitiua vege- 

' - ^'ii ■na,>'-'V ^i c^'^'^ p- "t'^ oi.zT%y.^T.^iy^.m cmSt-^.ite- tattuumineft-.^vt patet.^ohtafropter tnJtngHiuquA- 

«■ivsJ^^tsi-CT-ctp'^ ri(|)>! T «-'C-O ■;c,Ty;iV«^'''i^*^C<^- rendumeft,riHA^amfitcuiufqjanima,'Vtqus,nam 
•7iDyisoi,^rl!^u6i'v cv-n'-'.^i.. , .iv-n -xy^ui^ tx,i!<nv.^v- fit »7i 7t..< pl nt&,^ qu&bejlti., qutideniqne hamt- 
'noeriiiniohw<;uiS--«7jv (c^t Bcio./lcKuv tm lc^sx^ ro nis. ^am autemob caufamdetncepsficfefehaibett 
: ■■• y(^ ■Attiiv KivrH.Hsv , TK J( chi £^. Ttf.Ajitcjoi]^ K^ T« fonfi^ier^re oportet. Senfitiuu ndq^finenjegetattuo 

' Wy.-^^^v , Xtyss-[Aav y^ ^i^voicMi' ■H-, 'p: y^^ ijz^d?//^ non eft : at afenfittuo, xiegetattuum, inplantit fe- 

MyiB-f^i; T cpjK^Tuv , TKrvti *^ tw AotTnsi Tffu.v-ni' iungitur. Kurftts fine taBu nuUtn cAterorumfen- 
^U 3 ^avwv t>ia.<^v, KTTwcTj XoyiTf/^i;- a.fjt.a. %r. 'p. fuum eft : At 'ipfetadlt*sfine ckterii eft. Complura 
'^h(pcMla.xr,oc^'7Kyrwjjyifj{gvov^oocrt -sfei j&^^^w- namq.fuKt animaltmn, quAneq^viJum,neque ati- 
TtiltxS vSt'np(^ ^Jy^' 'oTif^jJHv 'zse'. rH-tmin^' dttum.nequefenfumhabent odoris. Eteorumrur- 
r»Aay®-T»7'o<K«o7K'^5,>^'3fe<4'y;:(;i?j,^Aei'. ftn quAfe^itiunt , quAdam habent locomottuumt 

-> KEO. qu&damnonhabent.^^^oftrcmumTJere, quodmi-TtXt-^tl 

nimumeft, rationemhabet, ^mentemh. §lutbt^4 enim mcrtaltumtneftratto ,hi4 (unt conttnm ^ ute- 
racunBa.. Aiquibtavnumquodque iUorum inefti hifcenonomntbu^inefli^ratio. Sed qu&dam tmagu 
mtione vaCAnt,quAdam hac fcla vtuunt. De intfUcSiu vero contemplatiuo aliaratio efl, ^w/ cum tta 
fint ipatet hsrum cutufq^rattonem ,anime, max me propriam rationem effe. C AP. 

VtinterfigurtU, f At 'vero quemadmodu». jDocet vt in figurisalixaliispofteriores,perfe<5liorefquefunt;ita& 
fuinter am- ia ammabus. lift eaimiuta^ac ordo peifeJiiliQaisi ii<juidein vegecawix oiiuuufii impexfediffi- 

aiaefl:. 



I4X 



CAP. III. QJJESriO I. 



741 



ma eft. Sccundum locum obtinet fenfitiua. Tcitium rationis particeps. Atque vt priores figur^e in 
pcfterioribusinfuntjverbigratia, trigonumin tetragono, & tetragonum in pentagono, fir auima 
vegetansiafentiente,fentiensiuintelligcntccontinctur. Deindepergit oftenciere, cjuaratione 
vit^a: gradus pcr diuerfa viuentium genera diftributi iint,& qui quibus conuerijaut. 

g PcJIremumvero.] Humanamfpecicmapj^ellat poftremum&mmimum : poftremum, qnia 
prccedendoabimperfedisadperfcftioraobtiner vkimum , hoc eft perfedilTimum gtadumintct 
rorporaviuentiamiinimumjg^uiafecariinaliasfpeciesDon poteft. 

h §lutbt4ienimnior:^[tum.^ Quibuscompccitratio, ideft,intelligendi vis^eifdcm conuenire 
aitcaiteros^vitargradus, dummodo-fintmortalia. Hanc verolimitationemcuradieceritx\riftote- 
les,in quaiftionc exponemus. Deinde ait qu^aam bruta viuerefoia imaginationc , non quod eam 
cantummodofortianrur, cumfenfu quoqu.c& vctcgandi facultate prjcditafint ; fcd quiavnum- 
quodque viucredicitur, quodinipfopra:ftan;iilimum eft. Loquitarhocloco Ariftotelesnon de 
:maginationeimperfein:a, & quarpoftfenlusapprL-hcnfiouemconfeftimetianelciti Icd deea,qu£e 
manet,hoceft,qusErerumtyposferuat,&cummemoriaconiuncla eft,vthicadnertic D Thomas. 



fKtuaUaaliii 
\>erftciiorei. 



nafnfpeciem 
pe/iremum ^ 
mtnimume/fe. 
§l»omoc{o intfl 
ItgenciHm qus.- 
dam brutafoia 
imagitttitione 
vtuere. 



QJV^STIO I. A 

RICTEKE T RIP ARTIX A 

AmmArum vArktasaftgnc- 

turyitn non 

ARTICVLVS L 

riDERI PRIMFM NOK 

rede/e tamen vera re^e 

aftgnari. ^ 

EXcutiendum hoc loco eft,re(fte ne rres aai- 
ms connumerentur : nimirum vegecans, 
fentiensjintelligens. Namproe3parte,quxne- 
«acfic quifpiam difputarit. Velquitresaniftias 
•faciunt, incelligunttriaattimarumgenera, vcl 
trcsfpeci-esinfimas. Nontriagenera, quiaani- 
mus particeps rationis non elt genus : non tres 
fpecies, quiaanim^sbrutoriim fpeciedifferea- 
'tium,vtequi,leonis&elephantisd)ftinguutur q 
fpecieinter fe, quemadmodum & bruca ipla; 
-Smiliterqueaumi^pl.UTitarum, vtpviijcupreiri 
& platam. NuUo igitur modo aircreudum eft 
tresefleanimas. 

Deiude, qua;Hbet Forma fpecifica tambru- 
•rorum animantium , quam plantarum , addit 
formx fui oeneris eradum auendam fibi pro, 
prium,acreciprocum,quocomm«nemgeneris 
nocionem iimitec & coerceatjeigoficuti anima 
intcllediua ob gradum, quem addit, diftm- D 
ctum membrum efiiric in illa anim.arum por- 
t-ione:ita&rcIiqu;e tama-^im-arura^quam p]an- 
rarumfpeciesdiuerCimcmbraefficieiu. 

Exaltera veroparcc, quod paucioresanima: 
aumerandaj fint, ita oftenditur ^Plaacaiis am- ' 
maeciam fenfupollec : Non isicurabaliis fe- 
paraca muenitur : acquei,dcoperper.im m vui- 
f aca illa diuifione afcnficiua & intelleCtiua dii- 
iup.gitur., AlVumptum probatur, quiapianta^ 
diftinguunt vtiles fuccos ab inutilibus i nam E 
illosattrahunt , hos rcfpuunt : & quod pecu- 
Ikti modo in quibufdam magis elucet , falu- 
Mf la gr ofeqtiuutui y noxia declinant. N am, 



verbi gratia, cucum.eres ad t^rra; vljginem & 
humorem,quoafF!uentiusiL'iigaiioptat, pcrre- 
ptant. Concra vcro oieum, quoperfufiemori- 
untur,oiTioiiioaucrfantur,adeo vteofuppofito 
recui uctur. Vitis alauri vicinitaterefugit,qaod 
.h^cfua calKlitatoJdiusiiicremento oiiiciat ; C\- 
militcrque braiHcamodit, quodterrsfuccum 
exhauri.u.Idem priuatimcoiifpicicurin arborr-^ 
bus, qasemaris & focminac nomine defignan- 
tuii hx naraquei't foccunditatem alcifcant,fefe 
mutuocompleduniur. Qijarevideturaliquis 
fenfus, falcemobfcurusitfetleplantis. Addee- 
tiamquodarbcresvirent , & ftatistemporibus 
efflorefcunt, quxiuuencusqua^dam carumeft, 
esdemquearidicate,7tfeniodiiroluuntur. Po- 
ftremo, quiEinaiiquaferieordinatJ.mdifponu- 
tur,eanon cenfencurefficereplura membra, vt 
viuens, animal, homoi acqueicafehabentani- 
ma vegetatiua, fenfitiua & intelledliua; nam 
vegetatuia enuntiatur in re(51:a ferie de fenfiti- 
ua,& harcdeintelleftiua. loiturnonredeani- 
ma in ha'c tria! micmbra diuidicur. 

In hac qua-ftione non eadem fuit omnium 
?hiloIophorumfgntentia,Ytconftatexiis,qus 
icripfit Au(9:orlibrorum dep!ancis,qui Arifto- 
tehs nomine circumferiitur, capite primo libro 
primo, Plutarclms cap.i<?. libro quinto de Pla- 
citis , Clemens Alcxandrinus liiro 8. Strom. 
-Galenus libro de Natural.facult Nam Stoici 
plantas animacas cire negarunt; quod cupidira- 
t^careant Plato veroin Timaropoft Empcdo- 
clem & Anaxagoram , viucntcs & fenfu prccdi - 
tas tdle cxiftimauic; diftingui taraen a brutis, 
quodhajcfenlumacutum & vclutivigilautem 
habeant.iilla; veioobtufum, &-quafidormien- 
tem. Senfum q,uoque & appeticum plancis 
perfeiflioribus dcdere Pythagcra'i. Vtnque 
tamenaveritatedeflcxerunr. Stoici, qulanon 
omnis vita cupiditate , aut fenfu a;ftimian- 
daeft , fedmocione abieternoprincipio di- 
manance. Quod hauddtibieinplanciscerni- 
mus. Alii , quiafiplantajfentiendivim habe- 
rent,pun(fLa;,autpercuifie, dolorisfi.pnificatio- 
nem darent fefe contrahendo , vti animantes> 

ibieilty 



MirapUnta- 
rum arbornmqj 
natura. 



4 Argufft. 

Defexi-iarh- 
rumlige Plm. 
/ih.^.cap.4.0i 
hb.i6^cat.%6. g 



De hcc Tlatf:i a 

dngmatslige 

Theodor.lih.s. 

de Curaniiu 

GrACajfi ci, 

Plato^Emfeh- 

cles, Anax^go- 

rnt; iituereHan 

'i.^ucmn^s fxi'u 

mfl.ruijt, Fythg^ 

gonitiieinih 

perfciiicrH^Ui 

^rb::rA'iftfi;. 

Refjit.itur. 

1,1.3. 



H5 



JN IL LIB. ARIST. DE ANIMA. 



folent, quamuis impeifeaifTimas vtfpoagix & 

cochlescquse fi quid etiam duri attigerint.^-on • 

trahuntarpro.tinusifiquiclhumidi,fuaduntur. 

Item,quia vbi eft fenfus r ibi eft vigiUa & fom- 

nusrnihil vero horum platis ineft.Tertio, quia 

vtdifputatAriftoteleslib.jcap.ii.text.<{6.na- 

.tura plantarum admodum terreftris eit , atque 

ita inepta ad fenfum. 

r^^i^l.^ut^Yho D.Auguftinusinlibrode Quatitateanim?, 

.Tm'"4 cap.,^/mopimOnem,qu.^ 

citrudtcaniim dat,rufticanamimpietatem vocat.Non elt,m- 

tfkZ .quit, audienda nefcioqu^ impietasrufticana 

^aTuMovo- plane,magifquelignea,quamfintipf?^rbores, 

Augujnnovo ^^.j^^^^^^.3^i„iu.„p,jEbet,quzdolere vitem 

AUnichAiineo- |uando vuadecerpicur,credit. Appellatautem 

c^em errorif»e. impietatcm propter clogma Manich^orum, 

rZ .qui,vtipfeteftaturinlibroadQuodvultDeu, 

teefi 46.ita plantis fenfum dabant, vt eitdem 

rationalem animam tiibuerent. Vnde ab arbo- 

refolium, frudumveexceiperc, homicidium 

putabant. Contra hunc errorem lege eundem 

D . Auouftinam lib.i. de Moribus ManichjEO- 

i:um,cap.i7» , , , « • 

Tr.fJ,^ r>^»/li Aflercndumigiturcum^jcholaPenpateuca, 
IZu vZIas plantasncccarere anima, nec an,mafentiente 
U«LrZr/pt^duaseffc , iicquc dari animam vegetan- 
eKZZTmodo tem,qua. folis piantis;fentienrem,qu^ cundis 

tur conueniat. Colligiturautemhicuumeiusex 

■diuerfo i^iodo operandi , quo anima fupra f or- 
«nam rerumnonviuentiumeleuatur. Etenim 
vel animarerum viueutium eo tantum prsftat 
formis rerum non viuentium, quodharum & 
i'una:iones,& mDtusapriucipioexterno, illa- 
rumab iaternoorianturj aut vltenusquod il- 
laroperando vtantur obieaaru.mrerumfimu- 
lacris, feu fpecibus , qua: & fi materiales adhuc 
fint , aliquantulum a materia emeigunt ; fiqui- 
dc purioris & defaecatioris naturas eft fimihtu- 
docoloiis, verbigratia, quaipfecolor;autde- 
^ nique quod ytantur xerum imagini.bus , non 
iamcorporiinhxrentlbus; fedproiiusimma- 
ierialibus,atquealtiorisordinis. Pnmusmo- 
^lus competit anima: vcgetanti ; fecundus fen- 
Ke^yhur opinio tientiiteniusintelleaiua:. Totidemergoani- 
fiatonv,alto wx, nonplurespauciorcsvenumerandaifunt. 
QUiOpatcc , nou efle probandam opimonem 
Placonis in Timazo, vbialiamquandam ani- 
^xdiuifionemtraditaiimiiuminirafcibilern, 
.concupifcibilem,& ratioualem. Q^a quidcm 
in re dupHciter errauit. Primum, quia eo pa- 
aoanimam diftiibuir , cum tamen non fit di- 
ftribuenda , nifi modo paulo aute explicaco. 
Deindc, quiatres animas, ineodem homine 
realitcr diftinaas conftituit ; quod procul a 
Ycritate abcfle in librode Ortu & I nteritu ofte- 
dimus .Quamais non defint,qui hoc Plato- 
,nis dogma non dc tnbus animabus , fcd de tri - 
bus ciufdem aQimas facuitaribus intcrpretea- 
tui. 



modo eiYiimnTn 
dinidentit. 



Lib.uap.4t. 



144 

A Refpondeamus nunc ad argumenta initio 
propofita. Adprimuradicimus, cumtresani- 
mx recsnfentur , uec intelligi triagenera.nec 
tresfpeciesinfimas ; fcd tresanimusdiftinaas 
cxdiuerfo modo fefeeicitadifupramateriam 
comparatam. Ita Yt in hac tripartita varictate 
ccitineanturducgenera; nempeanima vege- 
tatrix& feutieas, & vaafpecies, ideft, anima 
rationisparticeps. 

Adfecundum , concedendnm eft animam 

B vegctatricem & fentientem diftribui in plures 
fpecies, Yt reae probat argumentum ; fed quia 
omnes vegctatrices aaima; fortiuntur interfe 
eundum modum opcrandi : & omnes fimiliter 
fenfitiu? cundem inter fe,propterea non diuidi 
animaminpluramembra, quamillatria; quia 
inea diuifione non multiplicantur membra, 
nifi fpeaiata dutaxat foladiuerficateoperatio- 
num, fecundum piasdidamexcitationemma^ 
iorem,minoremvefupramateriam. /. 

^ Adtertiumrefpondendumeft, quodplanta: 
inutiles fuccos reiiciant , vtiles attrahant, aon 
prouenire ex aliqua facultate fenfitiua & co- 
gnofccnte, quxiueisinfit:fedcx virtute attra-. 
hente & expellente , qua: citra omnem fenfum 
SiC cognitionemaltricianimqfamulantur, vtin 
primo de Ortu &Interitu exprofeflTo docui- 
mus.Item pr ofecutio illa, aut fuga circa faluta- 
ria,aut noxia, quje in quibufdam plantis nota- 
. tur,ex natiuis earum viribus, & latcntiaiitipa- 

£) thia,acfympathiaoritur, nulloadidpr^eunte 
fenfu , autnotitia : iuuentus vero &fenedus 
flon nifi per metaphoram eis accomrhodatur, 
qucmadmodum & fexus,& marirarL 

Vtquartum argumentumdiluas,ficha- 
beto; Anima vegctans interdum generatim, 
atque ita in tota fua amplitudine fumitur, 
ano paa:o corpus animatum in commune, 
vt pars formalis,phyfica compofitioBe coa- 
ftituit,atque hocnomenfortitur ,quod ab ea 

£ primumvegetandipotentia dimanet; ficque 
diuidkuranima vegetatiuain eam, quaj tan- 
tummodo vegctatiua eft , quaUs eft anima 
plantarum: &in animamfcnfitiuam, ex qua 
animal in commune coaftat , quaiideofcnfi- 
tiua nuncupatur , quia ab ea primo fentiendi 
facultas nafcirur 5 & in animam rationalem. 
tum rurfus fenfitiua in commune diftribui- 
turinfenfitiuamtantum ( prout, tantum,ne- 

P gat vkeriorem gradum ) qux eft anima bc- 
ltiarum;&inintellea:ricem. Quopatetani- 
mam vegetatiuam in commune , cumgenus 
quoddam ad vegetatiuamtai»tum, & ad fen- 
fitiuam&intellediuamfit, in ilhs formaUter 
contineri : fimiliterque fcnfitiuam in com- 
mune in fcnfitiua tantum atque intetleaiua 
(nam gcnus omnein fuis fpeciebus formali- 
tcrincluditur) atvxrom anima feniitiuatan- 
tum , id cft , iu auima beftia; , non incifefor- 
malitet vegcatatiuam tantum > fmc animam 

planu« 



Solut.i./irg. 
Cumtrnitti 
mAnumerti\ 
tur, nec tri'a , 
ntra,nec tr ( 
^m/tjpeciet . 
dicHHti r. 



Sotut.%. 
Lege Fraca^ 
inltbrodeA 
pathifi (^ j 
pathitth CA 
9' 



Solut 5. 

Virtuteatt 
Qrice expu- 
ciquenonji 
tiuapotent 
pUnti, noxi 
retfctunt.cc 
modatrahi 



^olHt,^. 



Animaveg 
tiua tantuTi 
non tjfefern 
Ittertnanin 
tantum fen^ 
ua/edfuntl 
ciet (;^intefi 
dfutf*. 



pbinaleiTi ;p.i'--q; latione ,aecfenfitiuamtan 
tum,iciift , bciluinajncontineri formalifrria 
inteUe6liua,ciim fint fpeciesinteLfedifiuDiSa:. 
Hincergoperfpicua iamrelinquitHr argumc- 
tifolutio: Etenimdiuifioanima:fIcintellipen- 
da eft> vt primum eius membrum fit anima ve- 
gctatiua tantum ; fecundum fenfitiua tantum; 
Tertiumintelleftiua ; qua rationenondifpo- 
nuncur ordinatim in redia ferie vnum fub alte- 
ro. Illudtamenaduertes, animam vegetaciua 
tantum dicicoutineri virtute iufeufitiuatan 
tunij & ambasin rationali , quatenus fenfitiua 
tantum non folum exercet operaticnes fibi 
propriaSj id cft, funcliones fcnfuumi fedeciam 
eas, quasvegetatiua: fimiliterqueintelle<5liua 
eperationes fenfuiua; & vegetatiua:. 

QJVitSTIO II. 

5INTJVE POTENTI^RFM 

genera qumque, viuennum 

quatiior. 

ARTICVLVS I. 

^FXNj^rE ESSE GEl^ERA 

potenttarum. 

uinque ftmtj "pRioriparticotrouerfi^re(pondemus,qn!n- 

'•uentiumbo- ^ 4"^ ^"^ primas & geueiales potentias re- 

^^•^^ rum viueutium : nimirum vim vegetandi,fea- 

!if«o protofitA tiendi,locomoueudi,appetendt,intclligendi. 

•SriaA. Ratiohuiu.sdiftindionis, vtD.Thomas edo- 

ceri.part. qusft^yg artic.i. coUigitiirex obie- 

«ais,circaquaJviuentiumoperatroinf!ftit. Vel 

cnim obieclum eft corpuscouiuuiflu anima:, 

veleftaliquid feparatum. In coiiiunclum a- 

gic poteatia vegetanoi , quia occupatur in aii- 

menticoncocftione&niutationelnfeparatum 

vero fcruntui cstci x vircs , vel ita vt eius ima- 

ginemintrafe habeant jqua:fi recipicurin or- 

ganocorporeo, pcrtinet ad porentiam fenfiti- 

uamjalioqui veroadintcllecliuam: velitavc 

in ipfum tendant tanquam in finem , aur tan •■ 

quam interminummocus. b^ipriorimodo, eft 

appetitus, cuius eft feiiiin bonum,atqueadeo 

infinf^fipofteriori, eftvislocomotiua. Qua- 

retocidem funt generales potenti*e rerum vi- 

uentium. 

ObteBto. 5ed obiiciat aliquis : Visgigneadi coa- 

' ""''''* ^'"'^'" tineturfub potencia vegecatrici,& camenver- 

*^U,gend/ nume £^^^^ circaobieaumfeparatum; vjdelicetcir- 

m pote>ttt4- cafingulare diftinftumagcnerance, ouodde- 

""• nuoproducituradcoreruandam fpeciem. Igi- 

turpcrpeiam diximus, potentiam vegctandi, 

fub quagignendi viscontinetur, fpe(flarc ob- 

iedum coniundum Demde,vtfehabetfen- 

(ibileadintelligibile, itaappetibileperappeti- 

tum corporcum ad appetibiie perimmatcria- 



CAP. III. QVJESriO II. 



74<f 

-A lemappetitum : atqui illaduo conftituuntdu- 

plex pv'tentiarumgenus;ergo&ha:c. Tertio, 3'OhitHitt 
Facultasmotiuatenditin vbijfedvbinonefta- 
liquxd extrinfecum rci , cum fit exiftentia mo- 
bilisinloco, vtlibroj.Phyf.ftatuimus : ergo 
colleAio illa poteutiarum non redefehabet. 

Hifceobic(5lionibusitaoccurres:Primx,di- Soluuntur ob^ 
cendo, etiam vimgignendi verfari circaobie- ieditnes, 
(5i:umc6iuuclum,quiaperficitfemea, quodia 
ipfoviuenteficexalimentifuperfluo,in quod 

B formatricem viro proxime agendo imprimic. 
Secundie, ■negaiida eft maior propoficio. Non 
eft euimvtrobique parratio; quia vterq; ap- 
petitus, tam fenfitiuus,quamlatelled;iuus, te- 
du nt in obiedlum fub ratione finis, nec diftia- 
guunturpropriisdifFerentiisadobie6lum,qua 
obie<5tum eft,pertinentibus,ficuti fenfus & ia- 
teilectus, vti diximus. Lege Ferrarieafem hoc 
loco, quasft. f 

C Tercix refpoDdendumeft,facultatemmo- 
tiuam, fecundum opinionemilIam,quam ia 
Phyficisamplexifuimus, eateausdieiferri in 
extrinfecum; quatenus exiftentia in loco fu- 
menda eft in ordine ad fpatium, cui refpondet» 
& quodres per motum localem decurrit. 



Visgignedieir- 
cnehteSum cS" 
iunilum ver- 
fztur. 



ARTICVLVS IL 



D 



im. 
Obteiii». 



^ATVOR ESSE GENERA 
vtuenttum. 

QVod ad fecundam cootrouerfia: partem 
fpedat, refpondsmus quatuor elle gra- HuatuorviMen 
dus,feugeneraviuentium. (^a^dam enim ve- ttumgenera ex 
getantur, quxdamfentiuut, alialoco mouen- qt*ttucr vtuen- 
tur.aliainrelliguc. Jn qua diuifione per eaqux "'* t^^dis eclli- 
locomouentur, defignauturqujemotumprcs gf^ntur, 
grefiionis fubeunc. Non eft opus vnam dari na- 
turain,cumismotusprimoconueniat.Nonc- 

"■ mm hicde veris tantum genenbus fermo eft, 
f ed de diuerfis gradibus , fiue ordinibus viuen- 
tiii,fiuefinfveragcnera,fiuenon.Porroviuea- 
tia ex diuerfis viueudi modis diftinguuntur: hi 
veroexdiuerfavicsperfedioncqu^illisdun- 
taxatquatuormodisdiftinguitur. Sedaduer- 
tendum h^ec genera diftindla eifc inter fe , tan- 
quamfuperiora&inferiora Qiiacenuspriora, 
abfqueiis,qus pofteriora funt, feorfimrepe- 

p riuntur;noncontra. Arbores enim vegecatur, 
& non fentiunt; brutamouentur, & non intel- 
ligunt,&tamenqu2cunq;intelligUDt, moue- 
tur ; qua;cunque mouencur, fentiunt; qus- 
canqiienciuatjvegetantur. Pra;tetea,dmerli 
viuendi modi (ic ex diuerfa viuedi perfedrione 
difbinguuntur, vtnonquaehbetperfe(ftio fuu 
genusconftituere poffit , fedeatantum, quje 
ac2Eterisitadiftin<n:a eft ,vt non pofTit aliqua 
rationeadcascerasreuocari. Qijo perfnedo, 
cefTantdubia, qua;in aduerfam partem'afFer- 
k riqucunt. 



14; 



IN 11. LIB. ARIST. DE ANIMA. 



14S 



Curexappeten. j.jQ^g^jjjjj..f(rii;ce|:cur visappetendinon confti- A moueri poteft , vt piobauit Ad 
tu-itpeJ^fevnumgcnus viucntium,&: potcntia ficaufcult.cap.i. text i. l<;'t 



Ji vi non ha 

tur -vnum vi- ^'^^eJ.^^diexfemrne aliad. Refponaendumcft 



uentiumgihu/., enim viin apoetencii non tHcaiicjwam vita^per 
Curnon ^^«^"^ f^^ioaemprcedido moaodiftindam a fcnfu," 
t^^^f^'^ ^^" cumfemperillumcomketur. Et poteutiamge- 
ner.ndt^quam „,,^„aiexfcmine, annexamcfle faculcati ve- 
^xjmme^ getadi, quia non extcditilljus limitcs ; maxime 

cumeademlitpotentiageucratiua&: nutniiua, 
vtalibidiximus,ciimc]ue vcgctatiolitgcnera- 
tio Quxdam paitialis viiieuas in omnihus vi- B 
uentibusreperta. Obcjuametiam caufamfa- 
cultas videndi,S:memoria, ca;reiicjue fenius 
tamexterni, quaminterni nonfaciuntdiucrfa 
viuentium geuera j videlicct (^uia advim len- 
tiendipertinent; eftoquidara fentusuonino- 
mnibus animalibus inueniatur. 
. ^ Obiiciataliquisccntra ftipcriora: Arillote- 

•lesproxim(^capite, tcxt jidocuit, viucntibus 
raortalibus .Quibusratiocompetit, conuenue 
ca:teros pradus. Viueturigitur docerealiqua 
elle viuentia ratione pra:QKa & iramorcaiia, 
quibusij noncompetant. rLuoponusha:c ver- 
baitainterprecaturivtvolueritAiii^otelescoi:- 
poradiuina & immortalia, idcft; cocleftia ha- 
bere vim rationis, non autemfenfumoautalias 
priores facultates : quod ha: ad iolam vitam 
Hiortalemtuendam data; fintanatura Ha;c ta- 
men interpreratio inuoluit fententiam de ani- 
mationecocleftium corporum , quamneq; ve- 
ram,nequePeripateticameircinUbr,s deCoe- 
looftendimus Potiusergodicendum, Arift^o- 
telemvcrbaillafubdidiik^nooexpropriaopi- 
nione , fed mgratiam Platonicoium , OjUi da:- 
inones quofdam corpore & racionepiirdicos, 
fenfu tamea carences, fiUgcbant. 
rlAtonici dtmo Exiis,qaasha6tenusd]lieruimui.,n-ianettres 
, ms quofdam eflfe animasjquiaqucgcncra potenriarum,qua- 
jingunt corpo- tuor genera viucntiimi. Scdilludpoftieinoad- 
reos yfedfme. uerte,li viuens fumatur, vt dicitur non ab acci- 
Jenfu^ dentali vita, hoc eft, ab operatione vitali,fiue a 

potentia adtalemoperationem: ledavitafub- 
ftantiali,qua: eft ipfaanima : tunc non quatuor 
gtnera viucntium , fed tria conftiiui deberej 
nempe vegetatiuum.fenfuiuu, intcllediuum, 
a tripliciaaima, vegetaate,fcntieute,intelli- 
eentc. 



ftotelesy, Phy- 
ap.i.text i. lg'turpotentia?non 
mananc abanimai alioquiiam anim.a aleipfa 
moueretur,e(lerque fimul ageus & panens. A- 
gens, dumexieprofundetetpotentiasipatiens 
dumeasinfereciperet. Quodfiquis dicatpo- 
tentias immatcri3lcs recipi in matcriam, non 
veroin aumiam , licque nonidem elleagens & 
paticus : faltcin non efFugiet, quominus conce- 
dat animum pauicipem rationis refpcvliu im- 
raatenaIiiimpo:entiaium, quieabeofluunL,& 
in eodem mancnt , limulagcre & pati. 

DcindejAb eo, quod vnum eft, &fimplcx, i.Arium. 
nonpoteftnaturalitcrprocederenifiv<ium,fed 
animaeft vnafimplexquefubftantia: nequeunt 
igiturabea plurcsporentiat orui, Sedreipon- 
dcasab eo, qucd vnumeft, polleoriripluraor- 
dinc quodam , licquepotentias anima; ordine 
quodam naturah ab ca liuere. Contra id obii- 
citur j quia non apparet quinam ordo is efle 
pollit, prsfcitim cum potentiatanima: diftin- 
Q guanturinterlefpecie: atque adeo iion poffic 
\nafieriabalia,cum vnumquodquegignatura 
fuofimili. Deiude, quiain potentiis ordinatis 
ncmpoteftvnafinealteraopeiari, cuiustamea 
oppofitum liquetin facultacibus anima^i ope- 
ratur enim viius , auditu nihil percipieute. 

Prajterea , Sipotentia; orirentur abani- 
ma , fequeretur potentias aaimae rationalis 
comitaricama corporeexeuntem, vtpote o- 
rigiuis fua: caufam & fontem : atqui non cam 
comitantur; non igiturab ea oriuncur. Pro- 
batur minori quia anima fcparata ficuti fun- 
(SLionesfenfuum, fue inteinorum,fiu^exter- 
norum exerccrcnonpoteft ; ica nec eiulmodi 
potentiasfecum deferti alioquifruftracam co- 
mitarentur. 



D 



1 Argiim, 



Q^VyESTIO III. 

VXKVU POT£NT;^E ^NIM^JE 
ab eiu£ ejfcnthi m.:nm. 

ARTICVLVS I. 

^i.GAriVJE FARTIS 
argiimcnta. 

QVOD potentix non mauent ab cfl(.ntia 
animx , kunc in mcdum videtur cfteiidi i 
Eniauatio eft motusquidam :.fcduihila.feipfo 



ARTICVL VS IL 

^(^AESTlO^tilS EJ ARGVUBN- 
terum explicatio, 

ASfercn-dum tamen efl , poteritiasanimx fotentit. ani- 
ab eiuscflcntia oriri. Nam cumpotcntia: „} ,^.„ _' 
fintformaraccidetarijefubicftoproprias, acna- ./n. ,,, 
nua.', eiquei.onh:rauteueiecunQUin qmd, ne- 
ceilumeft , vt abeo , qucd fubie^flo primum, 
ae fubftantialc eile tribuit, hoc eft , a forma 
fubftannali , quafi ellentia' comites profici- 
fcanrvit. Ciii.a; ■Si rano Diui Thoma: priiiia 
patte, quaftionc fcptuagcfima feptima, arti- 
. culofcxto Sedillud pijcterea fciendum eft > 
animam triplcx caufa: gcnus ibrtiri refpc^ffu 
potcnriaruni j Miathcec agcntis, hnalis&ma- ■^nimalotert 
reiiahs: licc: Iandunusqiia:ft. 3). huiushb.fo- ''*'''"» ""''' 
km raticni.r.1 cr;u-fa?materialiianimx accom- tertalitimrejp 
modet : fouitur ergo auima caufalitatem a ^nager.s, firj, 
gentis, quiapotentiascxfe adiue fundit : fi- ''« matertalv. 
jialrs., quia pctentia^fu-ntpioptcr animam, vc '""«/^ *^- 

propter 



149 CAP. IIL QJJESriO IV. jjo 

i'eriaksp9- propterfinem , cuianaturadeftinantur: mare A remjLicetgnardampotentia^itafintaffedae.vt 
tfif7on »»<«-nalis,quiaipfasinferecipit,3cfuftinet. QBod vnaquoacKuamadionemdepcncieataDaltera. 
ta, fedtnma ^^^Q^ de lolis immateiia ibus potentiis hu- 
r j reciftun- manx animae intelli^i deber ; ca;tera namque 



•in materia, proutforma.'fubcft, rccipiuntur,vt 
iulib.de Ortu & Interitu oftendimus ; quid- 
qusGlincontrariamipartem fctipferit Apollma- 
ris quarftione feptima huius libri , landunus 
quxftione decima , airerentes omnes potentias 
recipiinnudaanima. QijodfiicieIlet,certe vi 



quo padlo fe habct voluntas ad intcllecflum; 
neque tamenexilloordine, quofeinprimafua 
origineanteccdunt, non colligi in omnibus e- 
iufmodi depcndcntiamquoad fundriones ob- 
eundas. LegcD. Thomameademillaqua:ftio- 
nc, artic.t(.. & 7. 

Ad tertiumrefpondendurtieft ; Etfianima Soluitur ? 
omnium. fuarum potcnriarumfonslir ; tamen 



rioinhjErereranim^ratiounliifiquidemvbieft B inimam intcllcftiuam e ccrpore abeuntem , . ^^ 

non com!tariadru,& rorm.aliter, nilipoteotias ■T ■*. 

r ■■ , '^ rXrapotentte. or 



ftuntur ar 

nenia. 
Httur X. 



potentia, ibi eft eius adus immatieas & vitalis; 

at quod vilio non fitinan ma rationali mani- 

feftum eftjcumha^cimmaterialis&diuifionis 

expersfit; illavero materialis&: extcnla. Ac- 

cedit,GUodfi omnespotentise ellentinnuda a- 

nima, nonrefteAriftotcIes fcocinlibro, ca.^j- 

docuiiretpotentiarum quafdam elfe organicas, 

ideft, orgaDiscorporeisinhan-eures , qualdam 

itna non efl non. Porrononeft animaprsccipiiacaufaeffi- C 

ctpua caufa ciens.ruarum potentiarum , (edgencrans, ieu 

iempoten- producens , cui incumbit omnia > qua: rei in 

um. inftanti aenerationis debentur, ei contnbuere. 

Itaque anima quali inPcruinentaria caufa eft 

gaierantis, & ab hoctemote, fed pnncipali- 

terjabiUaproxime, &mnus pr^ecipue poten- 

tiseetEciuntur. Sic vcroha:cquatuor,c(icntia, 

potentia, operatio,obie<5tum, hunc habent or- 

dinem, vtabeilentiaprofluatpotentia, abhac 

operatio;opcrarioiuobie£tumtendat; vtreifte D 

coUio-it Ficin-uslib.io. dcPlatonisThcologia, 

cap. 9. 

Diluam.us igitur argumenta, qua.' in ad- 
u-erfimpartem adduximus. Adpnmum di- 
cendum , emanationem non eife adlionem 
phy(icam, cum non (it corffu.nt?;a cum mctu ; 
immonecproprieacftionem , vtalibi (iiximus, 
& quidem eam , qua porentia: mareriales , vt 
facultas videndi , vel audiendi, c^etersq; eiuf- 
modi corporeo erfjano inhsrcnccs emanant, y- 
Bon recipi in ipla anima , a qua otiuntur, vt lam 
arfTumcntando occuriebamus, (edinmateria, 
proindequenonfequifecundum huiufinodia- 
<5lioncmidem agere&pati. Qj^od (idepoten- 
tiisimmarerialibus, vtdeintel!e£tu,quiin ipfa 
animainfidet,loquamur, tunc noneileincom- 
modum,ideagere& p3ti;pra;fercim(iid , quod 
patitur, nonfitipfumageDs nrincipale;& ad:io 
oonfit Phy(ica,propriequea(£tio; (iequaiolum 
Ariftoteleslococitato difpucat.- j 

Secundo argumento probe refpondeba- 
tur cum Diuo Thoma loco cicato prima; par- 
'tunttir pott* ^:^^ ^^ piiorem vero folutionis impugnatio- 
'.abantmaor- ^gj^ dicendum eric ; Licet potentix anim^ 
ne quodatn. imer fe fpecie difFeiant , minime id obftare, 
quominus ordine quodamabanima, vtafon- 
te dimanent : ita (cilicet, vt alia; alias fecun- 
<ium quaudam natura: anteceflionem prjEce- 
dant, non vtabinccrmediovniuoco, feda^qui- 
Uoco,atqueadeo fpecieidiuerfae. Adpoftcrio- 



^Mtiur 



foiruales, quarm earecipiuntur ; carreras vero r , 

iplamfequi ,in eaquemanere, tanquaminra-"* , 
diceduntaxat. Nam cumearumfubiectumht 
organum corporeum , eo per abf celfum animae 
difloluto, confeftim aboleutur, 

QVi£STIO IV. 

FrRFMNE A^IUJE TOTEN^ 

t'u reipfa ab ea djftranCt 

mnon. 

ARTICVLVS I. 

DIVERSA^E PHILOSOPHORVM. 

fantentia. 

MAgna cft in hac quarftione fententiarum 
varietas Nam Gregorius in i d. 16. q. j. -^«^*»» ^*/?/'»- 
Ocbamusdifl: rc quaft.i4.& i^.Gabnclibid ^'O^emfxna- 
q. !. Marfiliusinr.q j.art j actotafercNomi '«''^''" tntera,- 
naliumfchola ^iremMarcellusinfuoHb.j. ^^nimam toten- 
Anima,cap.7f. afrcruntpotentias necreipfa, ^'^fyjponfff^t^ 
nec formalitcr ex natura reiab anims eirencia ^''^iortus, 
diftintfuulicetanimacx varietateaiftionumdi G"^'''^'» 
uerfa nomina fortiatur. Itaque animam p;out ^'''''■■^f^ > 
inrelligitdici,&e(leintelleclum;proutappctit, ^^'fi^"*^ > 
appetitum; piou:vi!-(et,afpc<flum,atqueica ad ^i^^-^U.ui, 
reliquasfussfacultates fefehabere. Scotusin 
z. d. 1(5. q. vnica, fcntitnon diftinguipotencias 
reipfaabanim.a;diftingui tamenfonmalicer& 
ex naturarei.D BonaucoLini d.5. q.?.vidctur 
idem(eDtire;3itenim;potentias efreidemcum 
anima , non tamen omnino idem per cfsen- 
tiam. Durandusini. d.j.q 1. arbitraturporen- 
tiasanima: vegetacricis, nimirum vimnutrien- 
di,augendi,generandi;e(l"eidemre'cumanima; 
facultatesautemfentiendi & intelliwendiabea 
realiter diftingui. 

Poflunt autcm pro hifceopinionibus, qua- 
tenus in eo conueniunc, quod potentia: ^.-^^2"^^'^^^^ 
demreipfa cum anima fint , h.:Ec adduci ar- ^« •««^^^'''^«^- 
gumenca : Res non nifi <;ogcnte nccenitate 
multipiicanda:funr, cum natura ftudeatcom- 
pendio, & a fuperfluoquam maxime abhcr- 
reat ; acqui nulla neceflicas cogit diftingue- 
re potencias ab anima , tanc^uam res incer fe 
diucrfas. Nonfunters^odiftiiigucnda:. Pro- 
bacur aHiimptio , quia ficuci raateria , fine rslia 
k 2, ■ adieifluia 



lyi 



IM r LIB. ARlST. DE ANIMA. 



Cmfamntur. 



adietftitia facultate, eicfuapotentiapartiuaafl 
iecipiendamfoimam;&accidetia,qi(sagHnt> 
func fua potentia adiua ad agendum , ita & 
fubftantia anima: per fe poteiit cfle fua poten- 
tia a£tiua ad opeiadum ; prjefertim cum anima 
iammateri^,quainaccidentibusdignitatepr^- 
llet. Corroboraturqueargumentum.quiapo- 
tentixapud eos,qui ipfas ab anima diftmguutj 
fiuunt immediateabefrentiaanimx. Quare 
iamanimamipfam proximum earum pnnci- 
pium effe confitentur. Quod fi ita efijcur non 
etiajn immediatum fuarum fnnftionum prin- 
cipiumerit? 

ItemiDifFerentiseprincipalesnon pofluntab 
accidentibusdefumijfedrationale &fen(ibile 
funteflentialesdifferenci^ifumunturveroara •■ 
tjone, fiueintelledu.&afenfu. Igitur intelle- 
£tus&fenfusnonfuntaccidentia,fedipfafub- 
fi:antiaearumreium,qui-buscompetunt. 



A geret,quod abfurdUm ell. Quarc non videtur 
negandu falcem potentias anima; vegetatricis 
efleidemrecumanima, vtiDuradusalferebat. 



ARTICVLVS 11. 



'/ 



jQjII> IN VROVOSITA QV AE- 
fiiomfenttendumfit. 

AMpleitendatameneft fententiaD Tho- Potentu ab, 
mx tumaJiisinlocis,tumi.p.q. j-j.arr.i. ma dtfitngm 



Caiet.ibid.Alenfis i.p q. 6j mtmhr. i.M<n<^. tur. 

quodl.j.q.i-o. Capreoliini.d j.q.j.att z-M.^AI- D.Thom. 

bertid.5.aitic.vlc.& z.lib.de Anima,traft.i ca. Catetaiiui. 

ij. Apollinanshccinlib q.^.Ianduni quait <). Capreelui. 

Heru^i quodlib iq 9.& aliorum ccmpluiium, 

aflerentiumomnespotcntias diflringui reipfa DiJliKquunt. 

ab anim.a : quoditem decarteris faculcatibus fcrrnaitter. 

^ atliuisaliarumreruintclligidebet. Acprirnu, j_ r^;^,, 

Tertio;Principiumoperandiefl:potcntiajfed ^ quodnequaquam verifimilelit pocecias ita ef- 

feidemrecutnanima, vt necformalitcrabi 



tauit Ang. 



anima eft principiurh operadijfiquidem, vt de 
finiit Ariftot. Anima eft id,quo vi uimus,fcnti- 
mus, ioco mouemur,& inteiligimusiergo ani- 
maeftipfjepotentia:. Atqjhuius fententixvi- 
detur fuifle D. Auguft mSeim. delmagine, 
cap. II. vbi ait, animamefle intelleftum, efle 
memoriam, eflevoluntatem : & lo deTrinit. 
cap. II. vbi docet memoriam , inceltio;en- 



lea 

diflldcant,exeoc6cIuditur, qniaalioqui dicc- 
remurinrclIeiSlu vclle., voluntateinteIligere,a- 
fpe(fluaudire; quodeftcontra communefcn- 
fum, ac modumloquendi Item ; Id quod ex fe 
indifferens eftad diuerfosad:us,opoitct vtper 
aliquidfnperadditu,adeosdeterminetur 5 fed 
eflcntiaanimie infelpcdata eft iudifFerens ad 



tiam& voluntat5nonefl'etresvitas,fed vnam j) qucmlibet eorumafiuum, quosedit (alioqui 



' duntaxat vitami nec tres mcntes , fed vnam 

-^ mentem: & inlib.de Spiritu&anima cap 15. 

' Dicitur,inquit,anim^,dumvegetat;fp'ntus, 

f dum cocemplatur; fenfus,dumfentir;animus, 

du fapit;dum intclligit,mens ; dum difcernit , 

ratio;dumrecordaturjmemoriaidumvulr,vo- 

luntas ; ifta camen non differuntin fubftantia, 

quemadjTiodum in nominibus, quoniamo- 

mniaifta vnaanimaeft, proprietaies qui dem 

diuerf^e, fedeffentia vna. ^ 

Quarto^Sipotenti^ediftinguerenturrealiter 
abanima,poflentill^ftiur.dbmdiuiuitu's con- 
feruari > quod taraen repugnantiam inuoluit : 
ergo, &c Prob.itui aflTumptum; tum quia cum 
pocentiqincludrinnnfua dcrfinitioncfubieftu, 
cui inha:rent, nullo pa(^o abea dincllipote- 
runt; tumqni.-ifiextr.i animam eflc poflent, 
poflentetiam ita fpcdatje op€rari,atqueadeo 
KiteIleftusinteUic;ere, voluntasvelle.afpcdlus 
*ernere Quod eftabfuidum. F 

Pcftremoilmmediaturn princip-um genera- 
tioniseftformafubftant'.alisgenaantis; ergo 
& immedi.uu principiupi n«:rjtionir. qua: eft 
quxdampartiaiisgeneratio; & ex confcquenti 
etiam immediatumprincipinmaceretionise- 
titeadem fubftantia cumacciccio non exigat 
potenciaanutritionediftincflam Afluniptum 
probatur, quiafubftantianon nifiafubftantia 
efficitur;alioqui fiabaccidctc, fiuetanqaama 
principali,fiuccanquaamiiinspi"arcipua caufa 
heretjahquid vlcraiaamlpeciem &.natura a- 



cum animecflcnria vnafit,&a<n:usplures req; 
ipfa diftind., idcm fccundum idem eflet fimul 
determinatum adplurarealicex diuerfa, quod 
fierinequit) oportetigitureffentiaanim^ per 
aliquidadhunc& iUumaftum determinari Id 
vero nihilaliud cft, quam ipfa; anima; faculta- 
tes, feupotcntix.lgi^urpoteatisefuocaliquid 
fuperaddicuiTicfliL-nti^. 

Tum veroquod potentlarficanimaradue- 
niant,vtabe2reipfadifferat:itafuadetur:Nul- Dehaercjt 
lafubftantiapotcft effeimmediatumfus ope- fhylic.librci 
rationisprincipium Igiturpotentia, perquarn 7. 17.18. Rtt^ 
aniinaoperar.ur,non eft ipfametanim^fubfta- elijf.runt. 
tia.Antecedcnsnon modoafleriturabAucrroe A'«irf julji^ 
y.Metaph com. 51 fed vidctur etiarn ad men- ttn creAta pe 
tem Ariftotelislib dc Scnfu, cap.i. vbi docet tpf^^i?) ttr.mei 
ignem,teiram,ca:teraqueiimil!ternonefiena- te oieratur. 
t3 agere,n'fi prouc habcnt contraiietatc,id clt, 
calorcrr & trigus, acahas qualitates, quarum 
interuentu operancur. Deindeprobaturidem 
antccclensexco, quia vcfubftantiafineacci- 
dentibusnon cofifticita nccfineillis-agit.Item 
quiafruitranatura tant£accidcptium varieta- 
tinl & apparatum fuLftatiisdediflec , fifubfta- 
tiaipcrfcKftiones fuasproxinie obirepoflent. 
Itcm, Elementa,qu£Emaxime ad^iuafunt, 
habent ad operandum virtutes re ipfa a fuis 
formisfubftancialibusdiuerfas, videlicet pri* 
mariasqualitates, vt ignis calorem, &iiccita- 
tem, atjuafLigiclicatem & humorem , ergo pari 
ratiouc .iucruuf: aaima; Yiies ad agendum. ab 

ca di- 






iy5 



CAP. III. QV^STIO IV. 



iguitas^h cadiRindiX. Idcmetiamoftendipoteftex fa- A 
\iuaforma cultatibas motiuis, graiiitate, iijquam, &le- 
\'llantiali dif uitate. Nam tjuod ha; a coiporibus qnibus 
iiatrt^littr. conueniunt , re diflidearu ea ratio ortendit, 
quia poflunt diuina virtute feorfim cxiftere 
fme forma fubftantiali. At grauitas & leui- 
tas potentiae quaedam funt naturalcs ab ele 
mcntorum foimis primo oriundx , indeque 
raixtis corporibus communicatJe. Qiiod fr 
has afuisformisreipfadiiferunt, curnon uiem 
dec^eteris fjcultaiibusad^iuiRaflerendumeric? B 



Witnyf' 



nt.i arg. 



\alit»tts e>Mi 
''unttpfa a^i 
\ioieniiain- 
imtntariit. 



^tmprinctpa- 
\i^tfutimvtm 
iuam,pe*fe- 
nemcren- 
i excedit. 



tlio 2 ■ 
fetentiA ef- 

Us noxfu- 
ntura pjten 

ntio}. 



AcceditteftimoniumD.Dionyfu,cap.i;.dedi 
uinisnorainiba$,vbiaitco;leftesfpiritnsdiuidi 
incflcntiam, virtut^;m,& operarionem ; quas 
verbaiadicanttriahscelferesdiftinftas. Qua- 
re mulr»o magisirjanima aliuderit ellentia, a- 
liud viitus. 



ARTICVLVS III. c 

SOLVTIO ARGVMENTO' 
rumprimtamculi. 

Dlluamusigitureorumargumenta ,qui po- 
centias abanimare ipfa non difticguunt. 
Adprimum concedenda eft piopofit;o, negan- 
daaflumptio, & adeiusprobarionemdiccnduj 
licetmateriafit fuapotcntiapaflluai& opctan- 
usqualitaresfiut fua vi afbiua; i non proinde j) 
fequianimam pofle efle iuam potcniiam a(5li- 
uam i quia efle potcntiam palliuamnon dtfi- 
gnatperfcdl:ionem,fedimperfectionempotius, 
Ijcuti&pati. Iiem,efle potentiamadliuamin- 
ilrumentariam denotat perfedionem imper- 
£e<ftioniadmixtam , qjiamnoeftabfurduniac- 
cidentariis formisnondiftitigui AteflefuLim 
poteatiam aftiuam tanquam agensprincipale 
arguit maioreradignitatem, quam rebuscrea- 
riscoueniat. Q^o fit vtanimanequearefl-efua g 
potentia aifliua cum ipfa flt principalc a^cns 
formale.refpediu fuarum funftionum. Adat- 
teramveroconfirmatione eiufdemminoiis re- 
fpondendum eft potentias oriri ab anima per 
cmanarionem, itaramcn vt anima lefpeduil- 
laium. non lit principale agens , fed qiiafi in- 
ftrumentumprarcipuiagenns, idt^ft s:;enerat)s, 
fiue eiKcientis.vti rupeiius commonuimus! 

Ad fecundum : Rationale; &feniibile pioiYj r 
eflentialesflifFcrenux' funt . non fumiahintcl- 
lc<flu, &. afenfu fedefleg.'-adusMetaphyfiLOS, 
quipetunturaforma , & a matcria., c quibus 
compofitum coalcfcit. 

Adtertinm; Animam effe principium ooe- 
randiprincipale , &efle:d , quo pra;cipue & 
tanquam a radice viui.'uus : rale vero piir..:i- 
pium non efle potcnnam , quiA potentia , fi Cx 
vitalis, dequain argumento agitur, eftid , a. 
quoproxime , & vt a minuspri'jC!pec:;ifa vv- 



Ad^.refpondet 

Capreoli.d.). 

qu.yart.vlt. 

Selutio.4. 



M4 

talisoperatiooritur. NeqiD.Auguftinusloco D . Augufl ani- 
citatocontrariamopinionemafleruitjfeddun- mam ^poten- 
taxatinfenfu caufamdefignanre, quemcaufa- tioiidemejfs 
lemvocat, dixit animaefleintelledl:um,ideft, noncredtt* 
intclle<jtum profluereab anima,& tres animae 
potentias non efle tres vitas,id eft,non fundari, 
feuconfiftereintripliciaiiima , fed invnatan- 
tumanimahumana Adid vero,quodex lib.de 
fpiritu,&animacitatur,diccdumidopusfalfo 
ttibui Auguftino, vt dodoresLouanienfes pa- 
lamconuincunt. Deindeoccurrendumcitatis 
vcrbisofl:endimagisidcntitatemomniumgra- 
duum cflentialiumanimx invnameflentiam, 
quampotentiarumipfiusautinterfe , autcum 
cademauima 

Adquartum negadum vllam cfferepugnan- 
tiam fi anima eiufque potentisfeiundlimexi- 
llantdiuinitus, Adprimam veroimpugnatio- 
nem dicito mUlta inueniri in definiendo mim- 
me feparabilia,qu^ tamen in exift,endc feparari 
valent, vtpatetinrelatiuis velutipatreacfilio, 
qusnaturaliterf(>paratimdantur Adfecundaro 
impugnationem refpcndendum adliones vita- 
lcs ficuti neque a Dco folo vitaliter elici valent, 
vtpleriquehuiusa;tatis Philofophiapprobant, 
itanequepofTeeliciapotentia.nifi cumhxcipfi 
anim^inhsferit, eiqj intimeconiunftafucrit, 
cu'uireiracio copiofioralibi tradenda erit. Ad 
vlimum negandumeftantecedens , &adeiU'S 
probationcm dicendumfubftantiam non gigni 
ranquam a ciufaprincipali , nifi a fubftantia: 
pofie tamen accidccia vltrafuamfpeciemage--S(j/«?/«X'&. 
re, & actingereformarum fubftantialiumpro- 
dudionem , nonvifua, fedquatenusfunt in- 
ftrumentumfubftantiacgenerantis^vtz. Phyfi- 
cx aufcultationislibro copiofe difieruimus. 



QVJESTIO V. 

DISTIf^GVANTVn-NE PO- 

tentidper a(im,& olie^ay 
an noni 

ARTICVLVS T. 
VIDEKI KOiJ Df- 



NO N qua;rimus vtrum potcntia: diftin- 
guanrur pei ac^as & obieda , tanquam 
per eirtntiales difFcxentias, j id enim pla- 
num eft nonitafe habere , cum aftus & ohis- 
<!ta fnit excrinfeca potcntiis. Solnm crgo m 
controueifiam vocamus, num potentix afti- 
uae fuam diftindionem capiant in o'dine ad 
adus, quosedunt , &adobie<fta, inqua? ten- 
dunt, itavt quantainiiseft.diftinctio, tantain 
p'.tentiis reperiatur» Occurruat.vero in par- 
k 5 tem 



Ijr 



IN II. LIB. APJST. DE ANIMA. 



IJ6 



Frepatenega- rem negatiuam lixc potiflimum argumenta^ 
/ ua. Primum: Vaa,eaclemq; potentia fpecie exercet 

Mgnm.i. aftusdiuerfarum fpecierum : Igicur potcntis 

non fumunt diftindionemfpecificam exadi- 
bus. Probaturantecedens, quia vnusKiemqae 
intelleduselicitadumfcientia; , &:opinionis, 
qui haud dubie intcr le fpecie diltinguuntur. 
Quod fiquis dicat hofce adus diifeirefpecie, 
non prout eUciuntur a potentia intelkarici fe- 
i cundum fe,ac nude lumpta , fed vt informata 

habitibusdiuerf^fpeciei,nempefcieua,&opi- 
mone.Contra:Abvna,eademque imaginein- 
telligibilieUcipoifantaarusdiftinaifpecie, vt 
abimaoinehominisconceptushominis, & c6- 
ccptusanimahs( efl-ohic non adxquetfpeciem, 
qua; hominem repra^fentacj atqui in huiufmo- 
diadribusnonhcet recurrere adhabitusdillin- 
(ftosfpecie,quibusmtelle(£luSinformetur.Siiri- 
pliciterergoapotentia eiufdem fpeciei egredi- 
unturadusfpeciediueril, Quod eciam aperre 
liquetinvoluntate: aquaoinnihabitucarente 
e4ipoteritadlusiuiticia;,&juiuilitia;;amoris, 
&odir,quifpecieincerfeditteiunt. 
*♦ . Sec.undo: Idcmfpecieobiecaumpertinetad 

potentiasipeciediuerfas j & obiefta fpeciedi- 
ftin(5lapertinentadpotentiame!ui"demfpeciei; 
ero-opotentix nondiil:inguunturperhabitudi- 
neln ad obieaum Probaair airumptum quoad 
priorcmpartera,quiaIdemcolor&intelligitur 
intelle£lu,&cernicurvifu.Quoadpofteriorcm; 
quia candor, & nigredodiffcvuncipecie ; & ta- 
men ambo fub eandem fpecie pocentiam ca- 
duncnimirumfubafpedum. 
5-. Tertio : Intelleaiohabetprotermino ver- 

bum per eam cxpreiliim.. & rem quam intelhgi- 
jnus.vcliffiturintelleaiocapitfpeciemaverbo 
tancum, vcBreintellcdacantum, velabvtro- 
Que. Nonaverbo, velareintellcftatantum, 
cum ad vtrumque ccrminetur; non ab vcioque, 
cumvcrbum, & rcs coguicadiifcrancipeae,& 
vnus fpecie aftus non poflic ferri in duos ipecie 
terminos: 'Nulloigicur pado intelledio diftin- 
guituripccieperterminum; quod fimiliter de- 
csEtcris adibus intelletSus diccndum eiit- Ex 
quofcquitur necpocentias diftinguipera<flns; 
cumeademfitratioadluumadterminos , qua; 
potentiarum ada^us. 

ARTICVLVS II. 

P0TENTI^5 DlSTWGVl PER 

a5tus,& obkda-.mg^argumenta m 

adiierftim adducla vhn 

habere. 

TfraciuA^ T 'JJEc tamen argumenta nihil obftant quo 
ohn^in fotenti& 1 Iminus, cumcommuni philolbphantium 
a jhnguuntur. lchola tueamur potentias diftingui pcr adus, 
L.niCttamD. & obiedla. Cuius aflertionis ea potiiilmum 
Ihcrn.tnl. ratio eft , vtexplicatD.Thom. i.par qua;ft 77- 
art.j.quiacumvuaquaequepoteutiaaftiuafua- 



ptenaturareferaturadadumj&obiedumjne- difl. 17 q \.aY 
celfeeft vtinordineadillarationem fiiam , & si.^tni.di/i 
eflcntiamhabeat.proindeq; vtabiis diilindio- ^^.qu.z.art. 
nemfortiatur Acque hinc tih ^uodpotsnuz Catet.upar c 
nonniliperadus , & obieda,.ritedefiniu::2tur. yj.nrt.yFe. 
QuodiignificauuAriftot.hociniib. cap 4.tex. Ub.^.contr» 
5vcumdocuitadus,& obiedaefreratione,(eu_g^»?.f;»^,i4. 
definicione priora potentiis. 

C^terum difticulras non parua cft quo pado oyigSiumeu 
hsec dif^indio fumendafit; quam dithcultatem i,yethoter.ttA 

B duobus priims fuperioris articuli argumencis T^elm^tenal^ 
explicuimus.Aduerrendumigicureftobiedum tirvelformt 
cuiufq; pocencia: dupliciterfpcdari pofle.Vide- t]r confidera^ 
licet macerialiter, feu vt res qua;dam eft , verbi pgte/}. 
gratia, candidum, qua candidum, lccuudum 
iuamuacuram; velformalicer,ideft,fecundum 
eam rationem,quacadic fubpocentiam, &ad 
iptumpotentiarefertur , qu^eratiodiciturvifi- 
bihcas. Quod pari ratione deca:terisobiedis Acl'Avniti»i 
comparationefuarumpotenciarumexiftiman- potenti&/pec} 
dumeft.Deindehaudignorabisadus,quiaba- diuerfivnir, 

C hquapotenciavnafecundum ipeciem, cgredi- tioni formai 
uncur , efto ahoqui inrer fe fpecie difVin^uatur, jpecificA fnbi 
vt vifioalbi, & viiionigri;omnestameufubor- nantur. 
diaari vnirationiformalifpecitics, obiediad- 
squatitotiuspotentis fub qua inobiedu ten- 
dunt;qua;ratio in obiedo vifus, eft vifibilejin 
obiedointeIledus,intelIigibile,fimiliterqueiQ 
c^reris. Atenimh^cratioformalisno vnitprq- j 

didos adus in vnam difFrrentiam fpecificam 

^ eflencialem;idenimhaudquaquamfieripoteft, 
alioquideciderentapropria natura, veldifFer- 
rent,& non difFcrrentinterfefpecie, quseflia- 
pertarcpugnaria;(ed dicunturii aduseiufmo- 
dirationiformuli fpeci.acxfubordinari^quate- 
nusfubeain obiedui.nfeiuntur,AtqMehinceft 
quod viiioalbi, & viiionigrifecundum fe fpe- 
dat^,&proucrenduntin.fuapecu!iariaobieda §luomodc ai 
infefumpcaditleruntfpecie, piour ver'. Ferun- etufdempeti 
turineadem, vcftantfub ratione fpecificaob- tiA fpeciedij 

Tj iediada-quati vifus,qu^diciturvifibilitas,cen rentes,vnin- 
fencurvniusfpec;ei,nonquideminfe;necenim mtionis tffe 
pofluncin vnamfpecieminfimam contlahi, vtfeantur. 
diximus,tedeopado,quo homo,& nix,quate- 
nusaftedacandore, conueniunt in vuamfpe- 
cieminfimam , feruatis interimintnnfecis na- 
turarumtuaiium differentiis. 

Hisita conftitutis, cum dicimus potentias 
diftinguipcradu^, & obicda , fumenda fuut 
cbieda formaliter j &.';dus prcut tcndunt ia 
obiedlum fecundum prardidam formalemra- 

F tionem : qux' ratio femper eif vna fecundum 
fpeciem, vbi potentia vniusfpecieieft. Quan- 
quamhocintereft , quod poteutiaintelligeu- 
di inhomine,verbigratia, eft vniusfpeeici lo- 
gice, atqueintrinfece : eiusvero adusfpeda^p 
ri fecuudum eam confiderationem quam di- 
ximus, funt omnes vnius fpecieiPhyhca;tan- 
tum, ac fecundumextrintecamdenominatio- 
ccm a rationc iUa formali , quam in obiedo 

leperiunt, ' 



1^7 



reperiunr. Quitamenalioquifecundumfuas 
peculiaresdifterentias, quibus intiinfece con- 
ftituuntur> poHiintaddiu^rfasfpeciesLogicas 
pettinere, vtmtelled:io lapidis, & intelkclio 
leouis. Petes tamen quo pa(Sto deprehendi pof- 
fitrationem formale ©biedli efle vnamlpecie, 
ex qua dcbeat colligi potentiam ellefpeciev- 
Iwodoquoobnxm. Relpondemus id deprehendi ex modo, 
e^iriipoten- quoobieitumpottntiamimmutat.Abcoenim 
i/itmrnutat fumicur vnitas priedid!:^ rationisformalis. Ita- 
in';.tiJitur quelusfpecie vnus fitj tam ratio formalis ob- 
tir.iuoium ied:i , quam potentia ent vna fecundum fpe- 
i^iAlem (JJl ciem. Vndequia, exempligratia, omnevillle 
"']»w. habet eundem modum immutandi afpe(5lum, 

vifile fecundum rationemformalem clLvniim 
fpecie, &faculrasvidcndiinomnibusani3nan- 
tibusell vniusfpecicijdiuerfatamenafacultate 
audiendi,quiaalitei'h3;cabaudibili;aliteriilaa 
■vilibiliimmutatur. Qv^cdin progrclfu cum de 
fenfuumdiftindliouedilierernus , planuinlict. 
Similitcr mtellciStus humanus eft vnus ipecie, 
quia vnustantummodus muenicur , quoisab 
obiecfloimmutatur, nimirum perphantafma- 
ta,quorumope ) ikmiailterio incelhgiiMk-s le- 
rumimaginesineoimprimuncur. Exquoiam 
facilepcrfpicies, cur potentiaaprcediiftarano- 
neformali intrinfece,ac Logice fpedem capiat: 
& tamew acftiones eiufdem potentia; non nili 
phyftce , &^extrinfece cciiuenicntiam in vna 
quali fpecie ab ea mucuentur. Nimirum quia 
ratioilla immutandipcr fe primo , ac diredlo 
pertinent ad potentiam qu^immutatur,noa ita 
vero ad acliones potentia^. 

Exiftic tamen adhuc circa ha;cdubium mi- 
nime dilTimulandum , videlicet qui fieri pof' 
fit,vt V. gr. intelliffibilitas fit ratio vna lccun- 
fium fpeciem , cumpra.'diceturinquiddenuil- 
tisintelligibilitacibus Ipecie diilinCtis, videli- 
cetdeea, qua;ccnuenitlapidi,& ea, quscom- 
medohtel- pctit leoni , quje non pollunt non ipecie dif- 
Htttu [i: (he ^^'^^^■> ficuti & attioncsintelligcndi, quibusat- 
tinguntur. Sedoccurrendum inceiligibilita.tcm 
( quod de ca.'teris eiufmodi rationibus forma- 
libusaflerendum erit j bifaiiam accipi : nimi- 



CAP. III. QJ^STIO IV. lys 



OH 



K E O. 2*. 



7»? 'JSrS* T&iv i^i.Ofiaif, elhi ^t) A£j/^> 71 iKX-jtf »6- 
TUyyOloj To i,orMnciV ., r, ro cufi^r^tn^v , r, Tcjps-nltnov, 



rum vcl ahfolute , vel vt concernit modum im* 
mutandi potcnciam ; Si iuxta priorem confide" 
rationcmfpecftetur, dici demultisfpcciediffe- 
rentibus, nec ita tribuerevnitatemfpecificam 
noftrointellectui: fiiuxtapofterioic, eflefpe- 
ciem infimam, coq; patlo talem vnitatem con- 
ferrepotentia;. Huncin modumvideturnobis 
intclligcndum philofophicum efFatum de di- 
ftrmclione potentiarum peradius , & obiedVa; 
alioqui paflim inexplicabilesnodiincooccur- 
runt, inquibus declarandismultifruitralabo- 
rant. 

Adprimum igitureorum, qu^einitiopropo- Solnthu 
fuimus reiedaquorundamfolutione, quxin- 
eo afferebatur dicendum , licet intelledusa- 
ctionesfpeciediuertasedat, fimiliterque volii- 
tas, omncs tamen adus intellci.T:us quatenus 
tenduntinobiecfta, vtftantfubratioucintelli- 
gibilisinduererationc vnius fpeciei, &omnes 
limiliteraclusvoliitacis vt ferunturin obie(5ta, 
quarenus fpe(3;ancur fub ratione volubihs, ac 
fecundumUtiufmodiconfideraciones,actusin- 
tclleCtustnbuere fpeciem inteilci^tui, & a<5tus 
volunratis voluntati. 

Adfecundum,Obie(itum,quodmaterialitcr ^^ 

fumptum eft vnius fpeciei fortiripofle diuerf.;s 
rationesformaIesfpeciediItin(ftas i namcolor 
prout cernitur rationemvnam vifibilis: prout 
intcllc(5lupercipitur, ratiouC vnamincelhgibi- 
lisobtinetifimilicerduo obk(ita, qux materia- 
liter fpcctaca fpecie differunt fub vnam ratio- 
nemformalem venirepciruntjVtcaador, & ni- 
giedoiub viiibilitacesi. 

Adtertiupa,quofdam effecciminos>adquos j, 

aclusordinantur, vtxdisicatioaddomum, in- AStionesnon 
telk(5tio ad rem intelle(5tam i alios, qui ordi- dtjltriguttmnr 
nanturada(ftusipfos, vt verbummcntisadin- pertermrnosin- 
telIe(5tionem:ideoenim verbum efformatur,vt ternosquiad 
pccipfum res intelle^uircpr^fentetur.Dumi- tpfesorUtnainr.. 
gitur a(ftus fpeciem a terminis accipere dicutur, 
iddepriongcnereterminorum intelligi debet, 
ii enimfunt,adquosperfea<Susrefpiciunt, & 
ad quos tranfcendenti habitudine referuntur. 



C A P V T IV. 

NEciJfe efl autem eutn , qui de hifceconJiJera- 1 ext.jj. 
iionemficiurttt ejiy auidnafnjtt vnr^triqnod 
que tpfotum iiCipere , Jentque qusLrere ptrjirutz- 
r:que de hifce, <^nsfequuntur ac comitantur. ^<iv/ 
Jidtcere oporteat tfUid 'vnurrqu^fdcjue ipforum Jit, 
"Vt cjuiaji( intelletiiiiu , vel fc^^ifittuum , "vei nutrt- 
ttuum inntea dicenaumiji quidnamfn tntelltgeri> 



CAPITIS §IVARTI EX PLA N AT l O. 

Erejfe eji. ] Enumeratisfuperiori capiteaniraarpotenfiis , ad fingularumexplicationem 
nccedit : acprimum quem do^ftrin^ oidinem , ad exquiiitam aniras notitiam , fequi 
yelit, proponit, aitque declarandum elfe, quidaamlit qusque potentia, & (^i^ eam. 



comacaitur: 



1^9 IN U. LIB. ARIST. DE ANIMA. i^o 

comitentur:id eftj accidentia oigana, aliaque his fimilia cum ad conftituendam cuiufque potentix 
definitionem difquirendum prius quiaam flt eiusaftusj & anteadum , quodnam fir obicdum , in 
quod tendit. 

b §^are 

eu^eu>i^' (ajfsTTpec/ ya-f «ffj t^ i\ujjct,u.iuv «/ cis/i" quidfentire. Namo^erationes, aciionesve , poten^ 
yfuf H^cCf 'St'^'1^5 ^ ^ ^dpf' eit^fXiiTu , tjjtov 4' tifsvirib»/^ pricres ftmt ratione^ §luod Ji itafit 
Vtj is^Tf^ ru, cuniy-eif^x </[« Tt ^a^-iKivuj , 'z^' atqtte prttts tttnmeb-.t^a, , quam ifiaeonteaplari 
Mfiruy /sr^'^* «** ^^'«" <A<;g,(-7Kc3-«f ^2^ ■tIuj olijtum oporieat ; Prtrr.r.m profrcle de illis propter eandem 
cuTicw , oiov iTnT^e^piiiiKUjcuS-yirQ.y-oi^^orirS w^ caHfnm, 'vt de alimento ■, d(lenfib>li, deintelligtbtli 
(O^f* 'sfe* iio(p^<i (£ ^iitni^Ji Xiti-ntii. VI <jj 5p-" dettrTnm.ire oportet b ^uarede aimentogengra' 
vliKyj i^vyvi j^^^Kec^jxs iW«f;^</ > >^ /srgj^r;) '^'CS'- tioneve primo dice^dum ejft vidaur. NutritiuaT^c^t-}^- 
ro7K.T>i ^iMxftii £57 -^v^i , »tsc3-' ^t' ijaici^^ Tc, C^iw namque ammn , Qp ctitirii mtfi , ^ prtma e/i,Qi» 
uTmnv meft>i'ep).c(^!'Kffc(j tC^i^ocp^j^^iazt^' <pv- maxtme corr.munii antmAviSy c^potetia,qiMCua' 
oiKUTttrpv ^ T^civ^^Ti^bijtv if^y , ocm-nXeix, Kixf diaviuenttnviuunt. Cuius funt operationes cfi- 
f^n 7n^iotntf'(3' > nTluj ^i^y ««Jtb^^&i/ b^ , ra ciavegenerare , nutrimenteq^vti^hAc enimopera- 
7ntri<m\ iTf^of oiov ctJUTo ^Mo» f/o^ ^uov,ipuTr>v l\ <P'j- tio maxime omniutn operattonum viuentibtu eA 
TM • V»<4T«6«« x«J laS-ft» ft'.Te;^ji7jt, sj ePiMJMJTTit. naturalu , viuenttbtts tnquam hifce , quAfuntptf 
vxvTUi^c^^tHvtiifiyiTtii ■, ><.kx.Hyii'e'Ji>(^'7t^ot.TiHoaTc fsSla non membris capta, quique noafinefe/nine 
y^ (pumv <;tioi'Pi6t. T« 3 k tvii^^ , ^orvy Tof3//s, to ee oriuntur : vnumquoique inquam aliud fibt fimile 
u. eTTH sv >(^«v«y«v d^twctTet t» <*« »^ tS ^h-^vt^ procreare , animal qutdem anim al ,planta autem 
ffVMix,^o^^ ;i/ATa,Mi)^£KM«l^;^<^ r (pJit^T^i' To ouj- pUntam, vt fint femper hoc paiio, condttionem- 
To r(^%y i^iB-f^S 2^f.Sifi»f ^f.csli^i' ^iwct^ e^^itv, que f»beat2t quoad pojfunt diuinam, C Id enim i- 
%!j-.y) >(9i>»vH , Tof^f{^».ev, ro j -^tIov iCj^^^SfiH pfum appetunt vniuerfa , gratizque i:fiiu omnia 
€hiit.vTo, ctyii'c7oi/cwro'^;d-ftUfS//8xi'y ^fflHyiv. agunt quAcunque fecundum n^turam agunt. d 
Vf» Te <j ^vyit T^ ^Sv](^ suf{^<^ eimot y-etj 'i^')(ii. Duplext/l autem id,caufa cuius cttera fiunt,at- 
^TK 5 7ni^ot;ific. Xi-y.TTti. o/^ui if\^ >) -^v^^ y^nvi qu! vntim fjl quo , alterum cui. Cum tgitur fem- Text.Jf. 
^r,mft'ivovi Tjo7r»5 ifti'? „ ounct^' x-ctj y) e^iv r, xivit per effe , ccnditionemqj diuinam ubtrecontinuatio- 

OTj nenequeantanimant:a,quiaficrtnequit,vtcadu- 
corumAtquemortalium quicquam idefnvnumquenumeroftmperpermaneaf.vt vnum quodquepoteft ,fic 
Attrnitatisconditicniique diutr.Aparticepseft, aliud qmdem magit, aliud autem minu/f .permanetquenon 
fpfum,fedtalequaleeftipfum, numeroqutdemnon vnum , Jpecie autemvnum- e eft aute)/, anima cor- Text.j^. 
forii CAufaprinctpiumquc viuentit. Atqui cum multtfariam hic dicantur , antmapartmodo tribui deter • 
minatU moUti caufa eft. Nnm tft ea catifa , aqua profiuitmotfit , eft ettam gratia cutmcAterafiunt:^ 

infuper^ 

h §luaredea!imento.] Ac^lurusdcanima vcgetatrice.,qua; ca:teriscommunioreft,vttradicama 

/ femethodumferuet, ait diiiaendum fibi priuseife dealimento, quod eft nutritionisobiedum, 

Vtuefta ijgmqaedegeneratione, cxterifqueadibusaltricisanimx. ElVeveroanimam vegetatiuamcxte- 

fna vegt a j-iscommuniorem, exeofuadet, quiaviuere , quodomnibus viuenribuscommuneeit,abillapri- 

prtmoej ' mo tribuitur. Itemquiaprocrcaiefibifimile quodviuentibusaonfolumcommune, etfinono- 

•^*^"" .mni'bus,fed m.iximeeftnaturale, abillaetiamproficifcitur. Aitautemhancadionemiisdunta- 

nesa ge xarviuentibuscompetere,inquibustrescernunturcouduioncs. Primaeft, vciamadperfeftum 

dumnuijlAr |-t^jmnpcruenerint,ide{l:, vtlint inxtateadgeneiandumaccommodata: vndeeOquodpuerinon 

/"*'• rTenerant.Secunda,vtdefe(fl:a,fcumutilauonfint,aIiifuecaufts,autnaturxvitiisimpedita. Tertia, 

ncfintipontec^enita, qualiafuntqaiEexputrefadioneoriuntur, vtvermes, &culices, harcenim 

plerunquenongenerant: inquamfeutentiamlegequxfcripfimuslibroiecuado dcCcBlo, capite 

leptimo quacfl.y artic.7. 

c /^e«;w^«'f'(«w. ] Generandi aftionemmaxime naturalemefleprobatexfins. Nitunturenim 
animaniesilliusinteruentu,quoadfofliint,perenuitatemobcinere,&^mulariimmoi'talitatemdi- 
uin;£natura:,a<;lqutniingenitapropenfioncafpirant. 

d Duplexautcm ] Obitcradmonetcumfinisfit duplex, finis cuius,fcu quo,ideft, adquem di- 

red;opergituri & finiscui, hoccft, cuirescomparatur:pcrpetuitatemeflefinemquo viuentium.id 

eft,qucm vniimquodquc viucnspergencrationem affequiconteudit: ipfum autem viuensefle fi- 

nem cui. Aduertitautemnonomnia viuentiaexa:quoa:terniutis participationemfortiriifedalia 

Antma forma- magis,aliaminus.licetomnia,quianumerononpofI"unt,faltemfecundumfpeciem, fcipfa confer- 

lis finaVti&^ffi uarcniiantur. LegequasinhancfententiamluculentedifreraitBoetius^librotcrtiodeconfolatio- 

ctenscanfaeji. nephilofophi^.profaii. 

c Eftaut'r>7 ^.,.irf:a.] Docet animam in triplicigenerecaufam cfTe. Formalem", tumquiaper 
eatn vmcutia imrinfccc habent fuum effc fubftaQiiaic : tum quia cft a^us primus corporis organi- 

ci.Fiijialem 



I6t 



CAP. IV. EXPLANATIO. 



I6l 



ci.Finalemjqnia,vtis, quiratione, &arteoperaturv.g.faber,materiaiihgi'atiaamficia!isfoim?ap- 
parat:ita natuva propter formam naturalem.qu^ inrebus viuentibus efl; anima,materiam exornat, 
acdifponit : & eius gratia tanquam propter finem cui, wntam membrorum varietatem,& organo- 
rumdiftindionemeffiugit IdquodAriftoteles i de partibusanirn cap.j-.&l.^ degenerat. animal. 
cap I.& Galen i devfupartiumdeclarant. EfficicntemdeLiique, quiaadminiflratacfliones viuen- 
tibus proprias,vr lationem.quia ab fe mouentur : & fi hxc iacultas non omuibus infitritem fenfio- 
nem, qux alteratio qu-sdam impropria efl, & accretiouem, ca;teraque id genus munia, qua; rebus 
tantum aaimatis competunc. 

£Atque 



•/ -r T ~ • > ' . y > yr <- - y^ ^ T 

eUTiovyHVUfmtojv i^Hffiot,' tj j(^i«;7TH5^»(n , Tn «- 

ftet ofl^ Atfv©-, ^ d/TsAs^i* (piMi^ov oeiitCji 
'tyit(^ai-nciy\ -■pv^^-i^ccTi^ yi o vSieniifff, rHTniHyTo» 
ecuriv t^cttvv j^ *i ^vjji >Cf iSi' fnv MTr, tsa®-' 
ntiStTDi o' cv 'nnii Qcaoti; -\^v^ kJ (pvcr.v ■srsM/TBt yH 
TK (pvni^ff, tmnoi^l^ T^ '^'^'X^-- ofy^vix- Hf*^'!^ '"' "^ 
C^aaiv , it-m )C tbst ^JfTTiiv , S'; £vf>i^ ti}5 \yv^>i aiTW 

A-fiuf T 75» i>£l(Bf,' 7» TE»',»^ TB« a^» ^ttit/ Xi36f 

c^v fF^iiin» ^ )(^7K TDTnv >il;figif , r ''^v^ i -Tmcn 
o vz^cc^y! t»'? ^^aiv ^ auM*f/.ti cmtti e?» JV )^ «A- 
.^«4/«? )^ a*|»!(77; «ij" ■i^-;^!' ' »i /«^ -^' i*.'?9-'»i7>; »A- 
yieium lii eiicij iiKei at«o&-^s«C^ o' sJfT . e jMJJ i|/y- 
y^Iwiyi. 'ofjKiui; di 'Z^h^. ocjir.arui; >^ (^.9-7(r«&i.r s;;jf«' 
iSiy y> <p3-/>(|, »^' a<;|«*STWf ipvaiy.ui y.^ T^-icpcfzi ■ 
yoy. t^icpiitt^o ihv^o f^tii i(^ivuvfi (^uyi<i. EiCiTnoiicXt^i 
o' fs >(^>^ui HftiKS T8T8 , ii^fgsiSeii oui^narv muvut- 
■»«» •nii(pvTo7i,i(^TZi> [* 'fiL^isio/juv ^^J. n> Tiu/ yluj 

tSTZJ ^i^ll^K^' (Pvtnv. CWU di 2^1^ TB TS-V^ UITWJTlii' 
eVTC yi TB eWU ^ TO }(gl,Tltl l(Cf,XUi Xci'J.'oCMH' »' <J« 
TWf TB 9TOffl TB «WW Kj 7 y^TU , fc TZJ Wi**'7T' «M 

w« ^ Ki(px>.y, TUv ^uuv avTVi eu U^ctj tJiT» (pvnSv , ei 
^i) 7K osycuiot, STtQ^ Xiy(v , (£ nt/JTK ixis 's^yon. 

i3j&i t»r, ^nthilirorjMnutrituriquod non vitapar- 
tfcepsjlt. £ At^ue hac inpartefententia Empedoclii eH pcjlhabenda , qutquidem hocnon reciedtxit Text. jS. 
ac addidit , ideo tncrernenta plantM [ufcipere , tuminradictbtnriifrii , tum inramis ettam fupra , 
jKia terra deorfum fuapte natttra c?» <gr:i4 furfum identidem pergit. Ptimw/n mtmqHe non rtcie ac- 
cipit in plantii d fferentias ds5las , infi-a inquam ac fupra. g Non entm eadem funt cmnium re- 
rum f^vniuerfi , fipra^infra. Sid auitm habet rationem m antmalthu^ caput , eam fubeunt tn 
flantis radices , Ji injirumeata ^itterf* vel eadem opcrationtbtn cfficiiive dtcere affrereque oportet. 

h. Detnde 



infupir , vtformacarporum animatorum fubjlan- -* 

tiave. Aitjj caufam vtfuljiantiam animantittm _, 
effe,nontfi obfcurtim. Cau/amnamqj lundis vt '' 

fintjformam ipfam,aHjjfubfiantiarneffepatet At 
vimre viuentium iJ? ejfe , cuita fane caufa i3, vt 
conjiat , atquepnncipium anma. Prd,terea a5iui 
eiuf iquod efi potentia . ratio eii eiufdem.At anima 
vi!J.entii £si corporvs a^iui!. Patet etiamanimam 
ejfe caufam vt idgratia cutus cnterafiunt. Nam 
vt mensfic^ natura aiicutm gratiafactt , quod 
quidem i^fitti efi fiKti , atq^ tale < /? tn ipfis viuen- 
tibus , anima , Qr>fecundum naturam. Vniuerfa 
namqj naturali^. (orpcra tam antmaltum , quam 
etiaw plantarum ipfius animt,-tir.t tnfirumenta. 
§luof.t V! tpfafmt anim& , finc controuerfia , gra- 
tia. Duiiex efl autem idvtidiximu/., caufa cutui 
c&terafiunt , at^ue vnum ifi que , aiterum cui At 
vero cnftat antm-^m idetiam effe , vade primunt 
mctus adiocum accommodcitm emergit^ Verum 
hic vis ncn vnmerfis incfi viuentiius- Fit etiam 
per ummam, (^ al'eratio,^ accrttto:ferfui enim 
atte.-^tio qus.darn rfjevtdetur , [enttra. nthilquod 
non habeat ar,im.nn. Ecdcm esi de accretione de- 
crementoverano. Nih'l ci>imincrtmentanatti- 
talterdecrement-avejuctptt, quodnon nutria- 



f Atque hacinparte.] Exdidisoccafionemfumit coarg\iendivetcres PhiIofophos:atqiieinpri- r- f, j i 
misEnipedoclem,quicaufamaccrcmentiplantarumaiebat eireelementa : terraminfrain radici- ^^'^^^J'!/^^^ 




caufam efFedlnc^m perperamleferebat. • eommeitisfutu 

g Nonenimeaaemjunt. ] Qliodradices .ndnfintinferiores, fedfuperiofesplantaiumparcesex 
eo oflenditiquia os, & radicesfunt eadem organai fiquidem inihumenta dicuntur elfeesdems aut ^'^Pp^^^"^- 
diucrfa:quiafunteiufdem,autdiuerfa:operanonisprincipia:at osinanimantibus,&radicesinar- ^^'^jf^^f^pi^^' 
boribusfuntprincipiaeiufdemoperationis: vtnfqjenimalimentumcapitur. Cumigituros,& ca- ^*^ I^P'^^*^''" 
putinanimantibusadfupenorempartemfpeflentetiaminarboribus ad eandem fpeclabunr. i^^P^^^" l»»(' 
vero non refpondentfuperioiespartes omnium viuemiHm fuperioribus partibus vniuerfi : quia iu 
mundofuperiorlocusdicitur, quotenduntleuia:inferior, quodefcenduntgiauia:omuiumautc 
viueotium pars fupra veigit ad terram,excep:o horninccuius pofitio fitum vniuerfi imiratur.Lcgc 
qux dehacrefciipfit Ariftotelesi.lib.dehi/lor aaim.cap.ij. lib.i.deeoclocap.z.lib.4 part.anim. 
cap. 10. & deinueatute, &feue6tute cap. i. 

\ K Deind» 



i^, IN II. LIB. ARIST. DE ANIMA. 164 

ng^i H ■nvretf "nrB ciwkpftv eJj raiavTiei <ptfo^i- h. Deintie quid eB, quodcontinet terram Iguemve, 

tec, , To TTVfi KtCi T&M 'yl// :^^s-7mS-»><nTTxi -jjj « quA qutdtm incontrarialocaferuntur? d'Jirahen' 

fAVirt e^ T)»)(.o>>~v-n<i «o'£?i,r«r' tTiv % "^-vyji,^ tur er,im'j)Tpf(.£lo nijs aliquidfit , qztod ipfa prohi- 

T6 cif-nov "S awlcuiiSuj , K^ ':^i<piSc^. h)Kfi li 71' leat atquc dttiKeat . §luodfifit ahquid: tdejitro- 

tnv i ^ •^VrOi (plsa xtfrhSitMTic, -t -rfi-c^^i j^ -f f£lo animaipfriquofit, vi tpfa (it augendtcaMja, 

ew^nmui d ccj v^ ^ mjto <pMH-nq f^i/cv TZtiv czo- ntitriendnje , nonelementa , quemadmodum tUe 

^TOv, A Tuv ^tx^icov i^i^sid/ior tCj cuj^a-yo^u^ijov. ptitabat. i Sunt autem qu/las tpfi'M ignis natura , Tezt^40. 

<^o >9 ov 'Ttnc (pvTUi j^ (yj Tvic^uen -j<3rsAoji?(3<75 5 cm catifxfim].Liciitrnutritionu ^aciretionU ejft vi- 

T»TB«v«/ ro 'ipyy^ofOJjov. ro h ozwc/at.ov zro^i fo^ s- detur. Ipje namque folta omnium corporui/i aut 

fiv ,i ftl/M ai,'S!}\Si'yi cUTio», dyi^x fif)^BV'/i-^ux'i "5 elementorum nutrti i ac augeti ijidetuy^ ^uapro- — 

^ ^"i^ Trxjfov-iv^rnj'; Hi lojirei^evyiui cw-^TDKoW' pter ^ inpiantii ^ tn a^iimaUbui putabti qui ' * 

?iv. Twv^ <pv(ji ezu)S^jTi.'V7nco!4i?}>^>'-oy<^f.!i}i- Jpiam igmm id<p(um ejfe quod eferatur , 'V.^tf.m 

B-Hi $ oi,v^y,(n<f}<i' itul-nt H •^vxJi';, 'X^' i tixvooS: ^ ricnituefl Sed curn con^tteiw caufam ,ejt ob iA 

Xa^ya f^y}^iv r, v^iiS. tTf-ei S'' *j oivrri ^iwsiftii t^? ipfum quodammodo ,norJir/,p/ictter ciuOi, Ud ta- 

^vpi^iti ^S5r77xi) (c 5^:/cs!7i'<'5> 'sfee T§c>i<p>^i c-'Jc!.yy.cij iis <f/ pot/tti anima. Nam ignii quidemacirettoin 

cv ^oQ/cmj m^uTBi' dtpcg/^cnci y> oifjjTKs «'■*.5'« inffittumprogreiitturj^ecjfquefit quoujquefit 

^tujcHu^i TzS tp^yee risTat. hy.6i ^ Hmf y, T(o<p^ , comhiifiib le , ateorum omntnm qu& natura con- 

T« zvouiriov ru cvuA/riai. » ztcm! i^i -erctvT^ cj.'/is ocru, fiani efl finu t-^m magnitudinif , quam accretio- 

^Tuv i^iMriuv fi-/i /:.f^vov ypoar.v if a.>h-A> uv \^ , dx- '<iu , ^ hic anim&funf , r.on ignii ^ rattcniipo - 

>\ci (£ oiv^riT.v' ■yiViiQ-cVi r^ 777».» £| a.>h,-:huv , tiM^,quam mater & \iCum autemsadtm^vii ani- "^Qxt.itZ. 

«»i' H ■srcfjru •mcm, ci>'/ 'jy.h cya '.f^f,'.vo:r<^. <pcij- mi fif ^ nii:rte'ath ^generandi , primum dtali- 

»fSTTx< ^' ^T (^'iuvc/.T avr T^oTTTv ei>^iiJ\ois eifc^ T^o- mento Jcterminarc nereffeef. Htcentm actteris 

cpy, cixt:'2rJ ■srvQ/ f/.r^ovaap rfo<P'/),Toeis 7^'"^ h Ti'i~ potenitii hrcopere atquemunere JeitiKgitur. l ^'"_ 

(pH ro v^u^' c>v f^ cu/j'n7i cx.vThoTc im'.(a,!n tbcvt' dcttir ttaque contrarium ejfe (Ontrarw nutf,miH- *" ' '^-' 

tivetj hKei jc{c^.^ufzi,rv/,Sj^ T€o<p>i > ro h Tei<pcyyVoy. tum, atnon cuittbei quoduis Jedtd et,quoriim al' 

)>^Q^cMi terttm ex altero non fclum muluogcnerarur , fed 
incrementaetimmfufcipit. Cowplura namque contrariafi^tnt qtudem exlef^ mtitirj : fedncn afuu < mnia 
centrartii tncrementaji*jcip!ur,t , "Vt ix igrotantef.t fahum. At x/ero nec illa modcecdemfih: mutuo nutri- 
mentum effe "videntur , Jed aqua qurdem ahmentum eHigni, igris autem ■aonnntrit a^Ham. Etenim 

infimpl cibtM e$rporibttihorum alterum ahmenti , alttrum eituquod nutrttur m/ixime Jubirt rationem 

videtur. ^ m Verum 

h Deindequtdef?] OftenditcaufamincremeDti HoneiTeelemeDca: quiacumillanatinampro- 

penfionemaciproprialocahabeant j vel aliquid eacontinet, & coercetvelnihil: fi nihil , oporteret 

illa confePdm duTipari.Si aliquidjidpiofcftocritprincipitiin accretionis>idque eritanima. Qu,a- 

re iion cft motus accretionis ab elcj.ncntis , fed a forma iplorum viucntium. 

7? fUunttir Leu ^ Sunt aui£//.' qtiibui] RefcUitfcntentiam Lcucippi, & DcmocntJ exinrimantium ignem nutri- 

btus/^ Demo tioniscaufam clil-jQUodinteromniaelementaniaximenutririj&augefc-revideatur^id enimquod 

I L„,.„^,ji rau maximetalccft cxtcris, vttaha fint, vidcturcaulaclle. FateaturergoinprimisAriftotelescalorem 

tril'*^ qni iHf* ... r r I ■ n 

ramt!Utritior,ii nutnticnis munusexeqtfl , nontamcn vtpnncipemcaulam: leavt mftrumentanam, quaanima 

icmm dixeriit. ^dprxparandum, & dccoquendumalimentum vtitur. Tumitaargumentatur: Si ignisnuuitio- 

nis, & accrcmtnti caufaeflct, cumipfeexfenuMaincrementilegeteneatur, fedfcmperincrefcar, 

dumeifub^ft quodcomburat :fequcreturres natura couftantes, hoceft, viuentesifumit enim hic 

' naturaraprovita&anima, vtinterdumaiFolet] in infinitumaugcvipo{le,ita\t rullum etiam ma- 

gnitudinisrerm:numvendicarent,quodfalfumefl, cumoHinibusvinentibusccrtosIimitcs natu- 

i^on materin raprxfixcrit. Nonigiturignisnutricionis, & augmenti caufaeft , fed potius aninaa, qu<e rcmad 

ied fcrmavi-* congvucntcm magn,tudincmproueh.t. Ideminhuncmodumconfirmat Terminatioquantitacis 

Herttia termi- rerumviuentium non ad materiampertinet, qux exfeeft vnga, & crrabunda, fcd ad formjm, 

fl^/, quarfuopteingeniomateriamlimitat , acterminat:atquianimaeftforma,ignis vero,cxteraqieIe- 

mentar^tioneni matcria: inmixtfsobtincnt: cigoBou eIcmenta,fcdanimaipfanutritionis,&ac^ 

. crcmcnti opifex cft.De terminis reultam viuenciumquamnon vuientium difieruimuspnmoli- 

bro Phyfic. 

k Camautemeademijltanimifi^ii^^nutrieridi^generandi. ] Poftquam doeuit motum accre- 

mentij^i gei-,crationem, acnutritioncm efleabanim.a,incipitdifputaredepotenria vegctandi, ad 

. quamper-tincntnutritio, &generatio: adde& augmcntatio : quia veroharccircaalimentumalio, 

& alio modo verfantur, vt progrcflu pate'Mt , ac per ordincm ad illud diftmguuntur , de eo fibi pri- 

j mumidiflerendumclfcinqiiit:quoautemmodoinccIligendumfitpra:did:ampotentiam vnameffe 

progrcflu cxpcnderrius. 

1 Videtur itaque contrariHm cjfecontrario nutrimantum. ] Affirmat alimencum debereefle 
conuarium xci , qua: uutrjitur : fiquidem mutari in eam debet, omnis autem mucatio eft 

intei 



1^^ CA-P. IV. EXPLANATIO. iS^ 

intercontrariaaUquomodo. QH'^'^"°<^°""^"°^""^ Doncadcmnaturaefl:,explicatquopado slttopAfloah 
alimencumdebeatcrtecontraiium, nem.penonearatioue, qn.iranum& ajgiumintcrfeconrraria rnentum contrx 
lunt, & vnuminalterumfunplicitermutarur : fedeacjtta vnumficalteri cftconcrarium , vtcumin ^iu>nefe debeat 
iilud conuertitur, ipfum augeat, quomodo fehabeat aer ad ignem, & aqua ad aerem. ^^' ?"* nutruur 



m Verum 



"iyTftQ/ictM ^ %xtt' dinai ^ol fS^ fo ofAsiov rtS 'ef^slta m Verum enim U locus dubitationem hahere vi-~. 
^:i'i!piSBCf , tfsi^t^ Kof aviM'.S-ctf -nli ^' 6^7 0^ detur. Sunt eriimqui dtcuntjimilafimdi nutriri "**' 

eiTnnbjj , Ttvfimty.tn '^Kfi 1 ro zvewTtcy x&f c-'i'«*- quemadmoduntf^ accreliere. §luibufd.imautem 
riii , ''>i i.Tm^ss etl®^ ? e/^ia. -riw ^ Tec^plw ( vti dtxir? tM ) non hdr feKter.ita , fed ccKtraria 
uei»71>i^ei¥ x«/ iriTr-nSc»' « ^ ju.-n>ttcM Trucnv, plaret , cenfe^Uque non fmile firrtiU , fcd ccntrario 
fif ro eiivy-eiiSfii»' , ^ re f,-ru^v. iTJ v Tf'(i"') Tni- centrarit-im.aliter ereKtmfieri »eqhit,z>t inifuiunty 
rx,^ rf\kn TK7f£2»a^»,«»v' HrHTVvsn i^i rpc- 'vt aJ/tntU fin:sle pa'tatur. Altmentt^m autemu- 
^iii , Ms-a^ ^o' a A' •reitTOiv ik^-nii t^A» ;,<»;»/ lix ' tatur,atcf^(it(eritur : mutatione^^ytrum omr7tum, 
MHVn ecirn o ^i rtK-mv fa-mCu».H ys'""' «« ^H' ivoppofiium. velmmediufneffe coifiat. Pnterea * ^"-4.^" 
•yHttv e| 2v5>(s«. Trirtf.y Si i<nf i v^atf-^ to n^.t^o- ntitr:mentum quidem , alr.jutdpatitw ah eo qued 
Tcdcf ^s-^toS^cVy ^ To .^jf^w» > fr/ ^•<P''P««'- alttur. Hoc atitem abaltmer.toncnpattturquic- 
ei ^' iXfztpu X».' Y, fSfi ^■mTfl®" , i h m-mft.SifV , quam quemadmodii.nec amateriafaber , Jedma- 
u.fi<P»rifa>i ett zM^^in -dd) rpai^luj xiyeiv. ^ fBJt terta ^'vt patet afabro ,qut qutdem exottomuta- 
,i) a.7ti7rl:^ , ro ancu/rir.ii r^ c*«*ri'a) rpi^perztj' tur tantum ad cperandnrn. n .At enimmtireFi 
t( ii 7n;Tttc/:.S/^>i , rooftoioy ttS ouciM u^ i^^sgov, plane Jinutrtmenttvfn Jlt td , qiiod 'vltimotandem 
«71 Xiyatr! tjd» rocTniy oiutpirt^ot xx) oi&ui x«i adtungttur,at^ addttur , annoK hoc, fed td, quod 
CB76 0^,9-*« lw-« i'i ijiv rpitptrwi ft.i ftifi^v prtmtimingredtcur. ^luodffvtrumqueqwdem tH 
teo-ii, ro iu:pvxov cd elv (to^ to rfS(pcfSjjey,y,'ifi- aUmentum ,alterum tamen efi di^eftum , aUerum 
'^vx.cv. *W c^ vi rfctpr, ^i 'iLc^-jx,o-' £?j, ^ i n«- indt^eftti, -vtrcaj prcfeffomodo , e^ contrario cch- 
ru avcioio/,>(Ii- s?» ^' irt^ov r^ctpyi ec.C^K7i>^u' ^.'ei.f. trariurri,^ fmile fimih dicere Ucel nutnrt. Nam 

ri fB/i Jtxit indtgejiiifur-atur , ccntrarium contrar-o aU- 
tur,fin vt digefium,fmileJimiU nimirum hoc paclo nutritur. §hiarepatet tUcs vtrofqucparttm redie par Text. 4^, 
timnonrecie d.cere atque fgtitire. o CtimatittmmhilnutriatMr,qutnb.-beatvttam, atstmatumiderit 
frrficie corpui , qmd aUtur , ta Jane rattcne, qu% in.m:m^ium. §ltjare ^ nutrimentum ad anirr.a- ^ 
tumperferefertur i ^ nonper acctdens. Atqutd.uerja efi aUmentir.itto y vt mitrit , & aiiget, '^^' 

ISlam 



m Verum enim ii Ucm.] Adrem mac^isriluftrandam vocatin difceptatioricm debcatnealiinen- 
tumlimileeflereinutritc^ , an conrrarium, vtpauloantedocu:r. Suacc^uipiuentdebereeilefmn yiUqui con'.'. 
le,quiaeifdcmaugemar& nutnmnridiiTimile vero& contrarnimcancuabLft.vcai^gcatjVtdifper- dttnt d.bere - 
dat pQtius, cum femper vnum contrarium alteri perniciem intsadat. Alii aHirmanr,iIimenciim o- Jimtle. 
pnrteredifTimile, atquecontrariumeiIc:c|uianihilaifia diflimili , &contrariopatitur coullatau^ ■^^Uj o.ortcrr 
tera alimencumpati a viuente, dumab eoimmutatur,& decoquituretfi viuens abalimento non effecontra^i' 
patiatur: quemadinodummateria arcifubie(fla variem.utatur, & patiturabartificciipfe veroarti^ 
fexamaterianonpaticur, nifi quis pafiionemvocetmutationem. aquiete, & otioadoperationem 
& adlum. Hic aduertecum Ariftotelcs ait alimentum pati a viuente , non coutra, haudquaquam 
repusnarefibiin i.de^enerat.cao.T.text.-?. vbiaitinteralimentum,&remviuentcm dari reciDro- 
camadlionem, &pamonem. Hicemm , vt annotauic Auerroescom. 45. noua-bfolutc flegatalt- 
mcntum agere m ipfum vmens, fedagereper aClionem , qua ipfum in fe conuertat , illic veru de a- 
(fiionein commune agebat. Decidiiur 

a At enimtnterefi pLane finutrimenttim fit id. ] Componit txcitatam controuerf amaiens vtrius- trtuerfian 
quepartis aflertorespartim proveritate ftare, partimnon. Namalimentumfimiiecirecjc-bet, & aUmen:i f 
diflTimilei concrarium, & non coucrarium. Simile, & non contrarium\n hne,fcupofte Q^':i^^Qo}Htidinec:n 
d:um, &digtftum. eft, idqueprobatratioaJduftapropriori opin one. DinimiIe,&^oncrariumin tntevt cu 
principiojleucumadhuc ciudumcft & incodil ndqj concluditargumencu pofteriorib fcncencia?. ue:}te. 

o Cum autemmhtl.] Quale alimentumfic, docet, aicnsal mentum habereord.ncin perfe AUment 
ad animacum : quandoquidcm nilalpoceft ali, quodan:'maj& vicarexpers fir. MoB^cfubindef««yM.»w/' 
alimentumtrifariam fpedaii pofle. Vnomodoquoad fubftanciam ficqiieeftobieflOmnutri- r/ia-wo^/rc 
tionis. Oportetenimfubftantix beneficiopartesfiibft.intiales viuentis, qua:adionccjilorisnatu efl nutr-.i 
rahs perpetuodiIabuntur,refarciri. Altcrofecftndumquautitacem, & ita fumptum al:mentum,eft aci*re;in 
oisieilumaccrctioaisiaugefciteHimresacceflionequani-tatis Tertioquatenu^cft f.ir'nflui:m'.<«./A/v; 

- 1 2, ai s-ii . 



168 



1^7 IN IL LIB. ARIST. DE ANIMA. 

pr a alimentij&itapertinetadgenerationem. Seponnenim naturaexeoquodredundat enutritione, 

d i' - P^J^'^c'""4"^'^^^"^^'i'^^"'^i^^^^'^'^^^ <^ccodlione,quaMn(|uadampartecorpoiis ad id deftinatafe- 



ad generatio 
rtm ^ertinet 



mmariamj ac generatmam vim accipit. 



p Huare 



^f&p «^ TTxniv 11 ri i^-^vx')^ ■> <w5|>J7t>(4v, yi Si Toh -n Njmvt ipfum a[ime7itum qHanttim ejl qttoddam., 
v^ir.AiT^o^p-Ji' iraf^ei^ tLu inav. i^ |ME^f « rksrtu auget,vt ejl hoc aliqnid ^ fub/tantta, ntdtrit. 
Isi» £«5 «(*(£ i^i<p-0TKi $ ■fi'ji(7taii-miymn^ii , « rS Confertiaten'tmfubfianttam;0*t 



inmx. ylui/£ S'' liSiv ecuTttewro ■, sl>i>.x (n^^d aS-' vi 
fSfl TOixoTy, t^i '.^vx^i "^Z^" ^utjocfii', (<nv , n» tmQ» 
"n (ytv cuiiiu/ y, rciSwj' >) et T^e(pr, ■Tm^^m^xC,^ 
cvi^yety ^o^^>i9'iv -rf^^^S» « ou/jy.Tctifi.ccf. iTreih 

l?J T?/*' Ta l^ttpofO/jCV, J^ ftj T^l^iTUf , 4 Ttf 'Tf £^'.»" 

Tn fJ^ l*i(povl^v^ >nto)Ty! ■^'i>x,*i' toss T^s<pofS/j9t y n 
tjs^v ctOTluJcn>7^c{Si' ci h T^iipSTUj,rjTfo(py,' iTreiii 'hm 
^ T(>.iS<;ix,7rcu/Tti .r?^(nx,-p^i^jc-iV ^Kcuov''A\'^ JV tb' 
yyuvijcm^ oiov omJtb' eoj «m! r, ^c^r>}il>v^^t; jif^viJjTix}; , 
eiov «Jni 'i<nhci T^i(piTici^Tiov,^(rci^a) >.v^i^vcc, ri 
^ap , ^To Tr/idciAiov' Tt fO^ xi',Sv 'c r-iviif^jjOVyTea^i 
xivSv fj^^vov, ■7ra.tzM/o'*(iVii'/"(c!joi T^o(pU/j hvjj jc^ctj 
•mTii^. i^yxtiTt(>i atTic/J Trt-^iv Tojis/j^v' ^io zrtM 
(uipv^ov i^ JtgjUSTii-rK' rvTrci) [jc iv -n i-nv r, rfoip'^,, 
^^r.Tcti' 2l^<rzc(prtTiov ^' f^* v^foy /z^ ccorn^ c* rr7j 
.eiKHeii^ieyois. 

KEO. £. 



efiecu^q^profecio, 
quotifij. nutritur. ifficit prAtereageneratiovem ae 
crtum , non eitti qucd alitur ,fed talie quale efl id , 
quod nutrttur, iam enim eH i-fafdjijintia , ^ »i- 
hilfe ipfumgeneTat^ fed coUjernat. p Quaretale Tcxt, 
quidemantmi principium , vif tfi talii, vi i.(con- 
feruet , quodipfarnhabet , e/i nimirum ratione qua 
ipfam habet. Alimentum autem ad opirandnm 
prA^arare viJetur. §h4aprpp'er aliine(opr'uatum 
eff' nanpot^H At vero cum hocin cfficio tria fint 
hjic,ncctJJaricnconcutrant , sdtnquam quod nu- 
tritur,^. quo nutrttur , ^ quod nutrtt ,id quidtm 
quodnutrn cfi r.faanimaprima id aute qucdnu- 
triturcorpu4 efi. quod ipfam artimamhihet, atid 
quon!i!rituri:^fn.7}isi.Alimentum, q Atquecum Text. 
fir parvmuerfas a fine res appeUnre, fiuque hu- 
tui animifit gtneraito tatts , qualeal d , quod i- 
pfam habet , ertt animaprimaprcfeBrofrmcipium 



4S. 



4f. 



generandi tale , quale tsi id, qucd hanc ipfam ani- 
mamhahett r. Idautem quontttrit arrima,dup!exeji : quemadmodurr, ^ id.quo gube>natcr gtvjernat. 
Mantis inquam ^ clauta i atque aliudmouet , atque mcuetur : aliud mouet tantum. f Nectjftefi autem, Yext 
omne nutrtmeatum naturifttalis , quA dig/ri prjfit. At digefltomm efficit cai/r. ^h^apropter omne 
ammalhabet calorem. ^uidigitmfit alimentumipfum , vmuerfaltter dtx.mtis pofleavero de ^pfii ex~ 
acliu4 perfcrutabimur. 

CAV\T 

TotentiantUri- p §luareta!equ,dem] Tradit potcnt::E nutiiriua: definitioncm j quam dicitfnmendamfile a 

tiuaeftqita a;(-prafftantifrimofine,quieftgencratio.lta verofehabetdcEnitio.Potentia nutritiuaeft,qua viuens, 

uens, inqhan-ir\ quantum viuens,(econ(eruat. Etquiadixeratalimentumadnutiitioncm pr£Eparari,atqueacleo 

tiW' viaens, ft nutritionis principii!i eflci explicat qua rationc vegetatrix aaimia , ipfumquealimentum diuerftm 

xor.fruat. principij rationem fortiantur. Etenim anima efi: piinceps caufa efficicns nutritionis ; alimentu ve- 

ro eftid, quotanquammateria , & inilrumentoquodam fitnutritioj id vero, qaodnutritur ,cft 

corpus animatum. 

-I .,- . q Atquecurr)J;tpar,(^c.] Definit vcgetatricem animam non in vnruerfum, fedeam,qua; ineft 

"^- ' . ' viucntiperfefto, idcft , quodpoteft exlemineprogignerefibinmile. Anima,inquit, vegetatrixeft 

vege a )fx. piincipiumgcneranditalc,qualeipfa habctiinteli^gc piincipiumprimum, fcu prajcipuum : nam 

Biinusprascipuum, & proximum, eftipfa facultas generaticnis adminiftra. 

r. lUautimquo nutrit. ] Qucmadmodum, inquir.gubernatorduo habet, quorum interuentu 

naucmregit, nimirummanum; &gubernaculum : hx quibus manusmouetnragubernatore , & 

mouetgubernaculum: ipfum verogubernaculum iumnon mouetaliudquidpiam, quodfit vclut 

iiiftrumcntum. Icaanimaduo vendicat^quibusadnutritionismunus vtituv;v;dc!icet calorcm, & 

C/».Vrf ,C^<j/.-alimentum. Exquibuscaloraflumitur; &qiui{imoueturabipfa auima, & mouetfiueakeratali- 

mihtonutntto mentuin, ipfum verualimcntum noniamyitenasmouet,quidpiain quodfit intermcdiumad mo- 

ntimmm ara uendumaliud. Ha:c videturgermanahuiusloci explicatio ,inquoenarranvio Grxciexpofitores* 

maixequitur. tum inter fe tum aLatinisdiflideut. Quorumdiffuiiumqui legere volet , confulat Philoponum, 

Simplicium , Auerroem , Diuum Thomam , Alexandrum , & 1 hemiftium. 
F-uIlum viuens ^^^'''pf^' ] Oftcndit caloremeatenusdiciid, quo viuensnutritur,quatenusconcodiocaloris 
finecaloretfi opuseft.Vndecolfgitomni viucntineceflariumcflecaIorem,cun-i omneviuesnuttiatur,& omnis 
nutntio calore egcat. Concludit fcminusexquiliteatque vniucrraliter taotum dehile rebus in 
prxfentidideniifle, adurus vidclicetdceifdemalibi exadhus. Nani dealimentis animalium, de 
incremento, decrementoq; corporum, denaturafemiriiSjdeqiKaliiseiufmodi inlibrisdeaHima- 
libuscopiofcdifputat: pra^terquamquod de nutritione, &acci<.iioneinlibri$deOrtu, & Interitu 
accurateee;it, vbinosquoqueeandemremexinftitutopertraftauimus. 

QViESTlO 



jo. 



rtsanitnt ve 
€t/int(i o^cra- 
ones. 
)epotentiave 

A^^T^F ^'/'" ttiaonem,accrctionem,generanoucm; qu^ 

"//V*' prima pertinet aciconuerlationem inSuiid_.. . -^ 

<t.Mtciic.i.}r. 3jjgj.j3jejy5pg^fio^iQj-j„fn, fecundummokm q reflitucretjfiefleteademcumpotentiagignen- 

'??" ^r.. corporis:tertiaadrropa2ationem&conl'eiua- te,qua:illudpiimoformauit. Acceditquod al- j^.Ar^ 

trix pei- totum ccnpus difFufa eft , generans au- 
tern certam definitamqi fedem obtmct > videli- 



169 CAP. IV* QViESTIO VNICA. 

QV^STIO VNICA. 



/70 



Vi:^VU POr£NTIJE rEGE- 

tAtmU Anm& interfe redi- 

ter differant. 

ARTICVLVS I 

PllS! 10 EXISTI MAIJ' 

tium dijlingui interfe rea- 

liter. 

SVperioribuscontrouerfiis difTeruimus cum 
Aiillotelcde is,qua; adaniniJC potentiasin 
communelpeclant : nuncdelingujispcientiis 
cumcodcm dilputabimus , acquein prii/nis de 
vegetatricibus, qua: ordinegenerai;ioiiis caue- 
ris priorcs funt. V eg ecanicis anima: fundiones 
trcsrecenluit Ariftotelesproximocapite, nu- 

juarii 
pnma pertinet adconueriationem inauiidui 



A tio, vtexdiftisconftatdiuerfaeftabea, quam 

inalimento virtusnutriensfpedatJtem virtus i.ArgUm* 
nutriensdaturabfquegignente, vtiniis, quo- 
rum a:cas effccta iam cft , & in nonnullis , qui 
velnatura;defe(flu vel obalias caufas gignen- 
di carent faculcate , qui tamen perpetuo nu- 
triunturi fcd qua; itafuntafFefta^vtvnum in- 
ueniatur finealio, rcaliterdifferunt: ergo, &c. 
Deiude poteft eadem opinio ita connrmarij 
Quandoalicui potentixconuenitaliqua ope- i.Argum- 

B ratio,qu3e alteii non conuenit,ea: potentias di- 
ftinguuntur realicer ; fed potentia: gencranii 
competitaliqua operatio , quas non competit 
nutrienti:ergo. Probaturminor,quia potentiae 
generanci compctit formatio membrorum, 
qu2:eflpr^cipua difpofitioj & pra:paratio ad 
introducendam formam viuenti;:& tamenh^c 
operatio non conuenit facultati nutrientiiqua- 
doquidcmfialicuiabfcindarur brachium, non 
rcfiicuiturafaculcate nutriente , qux fane id 



,,, r corporis: tertiaaaprops 
, ^. •: tionemipeciei. hit veroqua:ltio, vtrumiuxta. 
■yy ^, '^■^'numerum harum operatioaum confiituenda: 



gtim: 



j.7i.art.2 
Argum. 



.Argum. 



itnttiespoteniii^ realiter diftinftiE, nutriens, 

augens, piocreans. ProparteafHrmatiua hzec 

fe ofFeruntargumenta. Primum, quod poten- 

tia augensdiltinguaturarenutriente.Cum vi- 

ucns perucnit ad ftatum , fcu confiftentiam,- 

manctfuperftes, atqueintegraviitusnutriens, jj 

pereuntc aupente j iiquidem viuens quandiu 

■viuitjnucricur j & tamen poft ftatumnoniam 

accref--ic:cipa vir':us nunics diftino-uicurreali- 

teralj augei/^c j aaoqai cadcm virtus maneret, 

&nonmarieiet Deinde, Obiedlum nutritio- 

niseftalimcntiim , prouteftfubftantia, obie- 

(H^um accrctionis tii idemalimentum, prout 

quantum:ha: autem rationes aifFciunt toto gs- 

rere, vt fubft-intia & quantitas : fed extauta 

diuerficate obieftorureilc arjruitar diftin<5lio 
o 



cct vbi fupcrfluum alimenti fcminarium vim 
accipii'.At quxfubiedo diftinguuntur.realitcr 
etiamdifferunt. Non videturergonegandum, 
flrcultatcm generandi diftingui rcipia a poten' 
tianutrieadi. 



ARTICVLVS IL 

CONSriTVITVR TARS NE- 

gattUA-.dilmnttir aduerfarlo- 

rum rationes. 

Slt huiuscontrouerii^primaconcluflo: Po- i.covclujio. 
tentia augcns nondiflinguitur realiter afa- i<ion eft dtjlin- 
cultare nutnence. Hanc complcxus eft Du- ^iorealktnter 



realis in potentia. Igitur facultas nutricns& E randusin i. difhj. i.part. dicl.quseft.i. Philo- ni*trtentempo 



«»?/«^«f <»/»r-augensdifFeruntrealitcr iiiter fe Hancfenten. 
ione AlhertM/if tiam fecutus eft Magnus. Albertus x. parte 
aietanuiilan Summx, deHomine, quasft deMorunutriti- 
'unffijApoUt- ua:,artic j. Caietanushocinlib adtext f.lan- 
Afitilauelliti. dunusquxftij Apollinaris qua^ft 9. lauellus 

qua:ft 18. &aliij quibus videturfuifiagari D. 

Thomasi parqua:fl 78 art.2. &qua;il:.75> art. 

■jXib.z £ontraGentes,8j> 

Qijod vero actiuet ad potcntiarr. gencran- 



)uipotentiam 

enerjnilema 

utrienterea nutriente M Albertus hoc in Hbxo , cradt z. 

tttdtfiingaat. cap.6. & 1. par Summa?, qujeft. de Vegetabili, 
art.i .vEgydiusquodlib. ; qu^ft.ii. Caietanus 
ad cap 4 hui'.islibri. Ferrarienfis ibid. quarft. 
7.Iandunusqua:ft:.i5.Fcrneliuslib. y.fuje l^hy- 
fiologiiE.cap. 5 & alii:potisfereeft , quod fu- 

Argum. jserioiis Nam ohiectam facultatis generan- 

tis *.ft alimcntum prout aptum vt viuens il- 
lius mtc:i.i£ntu procreet fibi fimile j quae ra- 



ponushoc libro, adtext 46. Niphus adtext. ;£^i,;i^,^<j«- 
4z. Vallefiushb.2. Controuerf medic. cap.io.^e»^^^;. 
& alii. Eam vero probac ha^c ratio , vt ca;teras 
omittamus: Cum natuiacompsndio ftudear, 
& paucitatemmagis, quam mulritudinemaf- 
fcdtct , non folet potenrias , vt nec res alias, 
abfque neceilitatc multipticare j fcd nulla ne- 
ceflicas^ogir mulriplicare potentias ad a(5tus 
augendi & nutriendi : crgo vnatantum dabi- 



tem , plerique eam fimiiiter diftinguunt a F turpotcntia, a quaiiadminiftrencur. Pioba- •^'^•'*^''''^'"''*'' 

tur minor , qua cum aliqui adus Cunt wt&t "^^'^^/^"^'^ 
feneceffario coniun(fti & fubordinati , ab ea- potentiaejje 
dem faculcate oriri queunt , ficuti ab eadem pojjunt. 
lucis vi progreditur ilhiminatio & calefadtioj 
quia eiulmodi calefaftio fubordinatur , ac 
neceflario coniungitur illumioationi. Cum 
joitur a(ftus auo-endi & nutriendi fint inter fe 

o r> , 

iubordinatijac neceflario coniunfti ; ab vna 

eademque faculiate oriri poterunt. Aduerte 

1 j autem 



I/I 



IN IL LIB. ARIST. DE ANIMA: 



172» 



Sohiunturar' 

fvmtaugentttn 
^ nutriensem 
realiter dijlin- 
guebAnt. 



SHuftur.r. 



autem cum dicimusadumnutri^dinecefrario 
coniungi cum adu augendi,non accipi a nobis 
augeuQi ad:um pro eo, qup viuens ad tnaiorem 
quantitatem promouetur ; conftat enimhunc 
Bon neceflario dari, quamdiu viuens nutritur; 
fedfumi pro eo,quo viuens qua-ntitatem ac- 
quiritjfme maiorem,Quam deperdit.fme qqua- 
km,rmeminorem. Quo pafto accretio, id elt, 
acquifitio nouse quautuaas,perpetua uutritio- 
niscomescft. 

Secunda conclufio: Probabilius ett poten- 
tiam ^enerandi non diftinguircaliterapocen- 
tianmriendi. Hancconciulionem tueturDu- 
randusini.dift.ji.part.dift.quxft.i. ValUuis 
libi. Controuerf cap.io & aUi,quibus fauet 
Ariftoteles proximo fuperiori capite, text.u. 
illisverbis ; cum eadem visanimx fu , & nu- 
triendi,&generandi. Aftruuntverohuiusten- 
tentije probabihtatem hxc avgumenta : Ab ea- 
demfacultate oriri poteft generacio totalis & 
partiaHs ; fed nutritio eft generanoqiia:dam 
partiaUs: erao ab cadem potentia, a qua hx'c o- 
jitur,poteft"iliaoru-i; maximecum vtraqueii- 
miUbusaccidentibusmateriamdifpoDat,Aftra- 
que formam vniat , introducatq; inmatenam; 
alteraiu totam , aUera in parrem. • Item per 
eundem calorem gignitur de nouo ignis , & 
pofteaacraeneratur.conuerfainipfiuslubltan- 

tiam ma?eria eombuftibiU : ergo & viuensper 
eandemf-icukatempotentexintegroproduci, 
&poft produaionem nutriri Non eft enim cur 
putemus maiore eneadhocpra;ftanduvim ca- 
lonsinigni,quanutrietistUcukatismviucnte, 
Haaenusprobatumanobis fuu, ncque ta- 
cultatemaugentem, nequc generantem anu- 
triente realiter d.ftinaui. At enim ex eo ta- 
cilequiuisintelUget,lipotennagenerans&au- 
rrerr^intcr fe con^fcrantur, easetiaminteriere 
fplanondifFerre, fiqmdem nondifFeiuntanu- 
tnente. Namque inrebus ctcat s, cum aliqua 
funtid?mreaUcerinvnotertio,interfequoque 
reipfaidemfanr. Eft igitur potennanutnens, 
augcn*s& gcncrans vna'eademquc facukasrea- 
litcr, ctfi non fu negandum , inuenin intcrillas 
form.alem diftuiftionem: vt couftat ex diuerhs 
carunidcfaiitionibus, quxproximocapite ab 
Ariftotele affignata: funt. 

Nunci panium aduerfariarum argumentis 
refpondcamus Ad pnmum eorum, c^ua: oftcn- 
dere contendebant vim augentem anntncnte 
«liftincruijncgandumeftcumviuensadftamm 
peruenit,cxt?nguii:acultatcmaugentem.Qiiic- 
quidaiTciat Galenus in libro de Nutnmento, 
Licctenimnon iamplusrcponat , quamdila- 
batur; adhuc remanct cadcm virtus , minus ta- 
menfirmaacrobufta,quamanitea. Quemad- 
jnodum eadem potcntiavidcndiin Socratem- 
'uencperfpicacius&acutiusintuctur, quamin 
codcmiamfene. Itaquenon cftadmutendium 
poft ftatum manere fimpUcitcr, ac no&maaeie 



A eandem virtutem nutricem ; fed manere ean- 
dem minusfortemac validam, 

Adfecundumreipondemus; quamuisadlus Soluiturz. 
augendi & nutriendi ferantur in obiccta toto 
diuerfagenere: nontameeamdiueriitatefuffi- jyiluuntur 
ccre ad arguendam potentiam realiter diftin- ttonesaU-zt 
ftam quando adus funt inter le fubordinati, ae fHflinffioa, 
neceflario coniun£l:i,modo fuperiusexplicato. terpotenti. 
Ad primam veroranonem earum , qiiibusvi-^^^^^^^,- 
debaturoftendigenerandi potentiam diiTidere „utrie»di' 
B rcaliteranutritiua, ciicimuspotentiamgenera- Sgij^t.i. 
di habere pro obicdo aUmentum,quatenus in- 
terucntu ilUus gcneratur aliud quid fimile ia 
fpecie: facukatem vero augendihabereenam 
proobiedtoaUmctii, fedproutacceiruiliiusao;- 
gencratur ipfummet viuens; ex hac tamendi- 
uerfitate non colligi diftin<Stione realem in po- 
tentia,neq;idabaduerfariisprobari. Adfecun- Solut.z. 
damdicendum,vbicumq;daturvirtusnutriens 
darietiamgignentem cumiuvna&eademfa- 
Q cukas;fed non vbicumque datur adus nutrien- 
dipoifeconfeftimdari adtum generandi: tum 
quia maior perfeftio requiritur in viuentead 
hunc a(ftum, quam ad illum, vt cum Ariftotel* 
in contextu docuimus: tum quia fien poteft, vt 
facultas,quqdiuerfosa<ftus vendicatjimpedia- 
turaliquandonein aliquem vnum eorumexi- 
requeac;eftoaliosinterim excrceat. Verbigra- 
tia,eadem vis, vtinlibrisde Gencrationediife- 
T-N ruimus,&attrahitalimt'ntum,&ipiumretineti 
quemadmodum eadem virtus magnetis fer- 
rumallicit, demoraturque; &,tamennonnun- 
quamexm.orboeuenit, vt virtusilla attradto- 
nainviuentepriorem adumadminiftret, non 
tamen poftcriorem. 

Adtertiam , quicquid iit de veritatemaio- Sctut.}, 
rispropofiticnis, adminoremdicendum , ne- 
gariab aduerfariisnon poHe coniormationem 
mcmbrcrum p;a:ftari etiamanutriente facul- 
tate. Id enim confpicuum eit in arboribus,in Memhror 
E quibusprjEciiiramidenuopuUulant, Sciufiamformattot 
mawnitudinem, acdebitamiiguramairequun- tentta nu 
tur;'vtiquenonakerius virtutis,quam nutvien- teetiamp 
tisminillerio&opera. Idemquoque v.idereeft tur. 
inhominibus, prxiernminfantibus,in quibus 
non raroaliqua membra folidaregenerari con- 
lueuciurL;&inadukis, inquibusidinterdum 
accidit. Immo&extrcmidentes,quosfapien- 
tix vocantjprouedaiam setateoriuntur, efFor- 
mantuique. Itaque delineatio membrorum et- 
p iamnutrientifacukaticonuenit; etiicumino- 
puscotaUsgGiieratiGnisincumbit,quemadmo- 
dum tunc i-em no partiatim, {;. d ei toto produ- 
ciritapra;di6tam delineaticnc non partiatim, 
vt puitca decuifu statis facit, fed ex integro rei 
genitx confeit Nequeobcft^quodamputatum 
brachiumnonrcftituicuraviucte:nonenimU 
proptcrca accidit, quod virtus nutnensafor- 
mate & gignen te re ipfa diftinguatur ; fed quia, 
vtjieae aii Galenusm hb. deSemiae, capite 1 7. 

yirtttS 






,7^ CAP, V. EXPLANATIO. 



^74 



■>\tu« formti- 

I efitnfemi- 
juam in pro 

I fieiUi mem- 
rejlauran 



ft40 fenfu vir 
generansjit 
'.oto corpore, 
quomodoin 
itcerta 



vii tus delineans, feu formans menibra , non ta 
vehemens & cfficax eftin proiegcnita adieti- 
cieadaeiusmembia, pixfeitim iolida , & ea, 
qi'.ar plus opera; exigunt , cuiufmodi cft bra- 
chium,quam extitit in femincadiUa deincc- 
orocoagmentanda. Quodaiiobis: I^b.deOr- 
tu &Imterituanimaduerfumiamfuit. 

Ad vltimam, concedendum eft altricem vir- 
tutem diifufam efle per omnia membra , fed 
baac iplam facultatem , certa quadam parte 
corporis,ad c^uam defertur fuperfluum alimen- 
ti , de quo fupradiximus , imbuere iftiulmo- 
di fuperfluum virtute feminaria ad exequea- 
dam generationem. itaque facultas gene- 
rans,quat€nus eart- meftcum altrice, per to- 
tum corpusfparsitur, etfiquatenus pra;did:am 
vim mrprimit, conultat in dcnuita parrecor- 



poris, quxadtdtumpropter fitum, tum pro- 
pter alrarum qualicatumconcuifum , aceom- 
modaraeft. Viigignenedin 

Hic aduerte , quod iam loco citato ^^"^' feminedtftingui 

monuimusjvirtutem. gigncntem, qux in femi- ^^^ reipfaab ti- 

nerefidet, diuerfamelfetumre, tumnaturaab^^^^^^y^^^ 

ca,quxinviuenteu^eft:. Re, quiaeftinfubie- ^,ftgntt, 

do realirer diftin<5lo. N atura, quia illa^qux in- 

hajret viuenti, eftpotcnria vitalis, cumfemea 

non a6lu, fed poteftace duntaxat viuens fic. 

Qiiare cum in hacquarftioneftatuimusvirtu- 

temgenerantem non diftingui realiterabalen- 

ce, deillatantumiocutifuimus, qua:inviucn- 

te ineft. Nani cam,qux femini comm.unicatur, 

tanquam vicaria eius; c\nx eft iu viuenta, ex 

proxime didis planura eft^ reipfa differreanu- 

tritiua. 



2C E <I) . i. 

«M«7»ffj? ij; «i'«f Q)Xfft Oi rtm , iu rs ofj{o,n\t •issn 
■«■» oMsns "Tnc^HV. TsjTs j wzoi ouAiciToy }) xotuia- 

•3rnHi> y^ Tm^etr ip^ j 'i<7niQ/,cu/ , ^1^ tj »' >^ 'mii 
teiS^r/ffiiiv tWTzJv yiHTZti «'*«9'J'«5 ) '^ ^l(f- Ti ewdj 
Tu» iio) » ■'ivtnffi on<xryi<nv , ODovTtq Ts-vfo^ jt, j^jj, 
s^ Tuv »Xt!.Mv 5B<;t;«'»j», dv istv ^ cnS>}<ni )(giB-' out- 

7K , 7K <iVfC^iCil>(STK rtSTVii. 0»iXoil OUU, «77 TO «t<c9"»J- 

liHS' CmciTiv c^SpyiHct , x^.oi OvuuxfMi fAavov, Jio- 

<a^ (nOS WxSr :><■'' i.TU^ HOf^ltS^ t\ XCUI^V » KCUSTUJ 

aiUTe>(^B-' cwTo eun^ tS xmj^ikH' ix.oMi q^ cu/ ioui- 

TOjlc i^it i^eiTO tS cvnXl}^eioi TTvpoi ovt<^ f-rt/?)} 

J -^O Ci^S-CiOi^^X ^fj^f^ A^5 ' TOyTt y^ buMXfOH 

dx-Sov^o^W, <x,x.iseiv (c opu,v Xi^^ffSij, y.oi^' rjpf^vi ng/.- 
^vhv j^ To ''jOti cvs^^Msw i^j^ws av Xi^pirt) fi )j ouf 
«9-JJ17J5' >)" fC^Mi d^u/Jiifiei , 3j j Wi ciijpyfict, ofnoiuii j 
i^TV ot4<rJuiioX, TO, Ti ouu^iuei^ev , >C< to <^iiyeici,. 

^UTOV ff, OUU <</5 T» OUtTii «V7TJ5 TICJ TTU^HV , Kr TCO 
XtVei<3^, >^ TBO cis^yW!/ , AfJ^y^' J^ J/«J £?7J' >j >c«'- 

ms3i c^Mip^yei* th' iCTE^i-^i fAy -nt , k^JkiZ^ ci s^tu- 

.^«<5 «pjJTWy TreU/TU, Oi TmvH >«5 KtlHTtij \2D3 nj 

yniiyiny.S £ c*ef)y«(!t '«yT3?. «fta ssj ^^ «y; i^d^b tsJ 

' , \ ^x 'a . N , • .^ / o '/ 

jO/j. TJW^ei^^yi To ciiofj^t<iv'oV ;n7JT>Ji.j J^j OjC^jfay 
iji. 

^ict,ift • 

^um afimiltfib'<,tum a ^iiffiwli res omnis patiatstr , i// 
«/? f «jf/i, thmfinulis ejiy vi pattt. 



C A P V T V. 

DEteuninalu etutemhis; primumde omnifen' Xex^.VI. 
y« commun\ter , detnde de 'vnoq-Aoque dica- 
mm. Fit itAque fenftis i cummeuetHr^atquefati- 
tur aiiquid -vtt dixtmM, N^m ipfejeK I4S altera- 
tie quid^.m ejfe -videtur Inqmunt Aucem quidamy 
^ afimth fimile fati,qucdqHidem , quonampaclo 
fieri poteji yciitt ncnpoteft, invntuerfifltbtiA deaciio- 
»e fermontbtts paffioneve d:xjmm h Hal/et an Text. >i- 
tem ts l'cpu tiubitaticnem , ambigetque noniniuria 
qwjptam, cur ^ fenfuum ipfortjmfenftii nonfit ^(^ 
curfinetit. quijuniexlranon rjficiunt fenfum^cum ^ 
infit ^ tgntt ^ temiy ateraque elementa,quorum 
ejiperfefenftcs: vslpeirea,qus,ipfisaccidunt. c At 
emm fatet ,fenfitiuum non effe aciufed potentia 
tantum. ^apropter non fenttt ;, quemadmo- 
dum combujftbile non vritur ipfum per fe fineeo, 
quodipinmvrcrepotefi Vrer et enim fe tpfum,Q^ non 
indtgerct eiu/s , quiaciu efi ignis. d /it vero quo- Text jj. 
niam fentirs bifartam dicere confueuimtM ( nam 
^ td,quodp9tentia videt ^ audit, videre audire- 
que dtcimtis, etfi forte dormiat , ^ id identid»m, 
quoi iam pperatttr ) dupLtcittr ^ ifffenfn^i profe- 
^odicetur, quidamvt posentia, qutdamvt aiiu. 
Similiter &tpfumfcntt>e, ^ quouefipottniia, & 
quodejiaciu. trtmum igituridfcireoportsttncsin-^^T^t H- 
qu.%m, qu iftfi,nt eadempati, mcueri, ac operari,ita 
fffinc hu vitac ditere,matii6 enim efi quiiiam acrits, 
imptrft^itn tamen, vt in alijs iitxtmu^. Eavero 
cunciiiqudp.<i!tuniuratquemouentur,i9i' aiiiuOi^ 
eo qHodtfiaciupattuntur,attjfj mouentttr. Uic:rco,vt 
dtxtmtti i patiatur enim ea, qut, efi dijfimiiii at cum 

e Deinde 



i/^ IN 11. LIB. ARIST. DE ANIMA. ly^ 

hypothefia^feDfum) ideft, fenfionemtuncefle, cumaliquidmouetur, & patitur , vtcap.^.text. 
38. diftum fuit: fiquidemid , quodfentic , alteiationem fubit i quod vero fubit alterationem, 
camrecipiendopatitur. Et quia in promptu erat qua;ftio, a quonam potentia feafitiua patia- 
tur, afimUi, an a difTimilii refpondet lam hoc ab fe declaratumi videlicet in Iibris de Ortu Sc 
Interitu. 

b Hahetatitemis locuiduhitationem. ] Vtpropofitamqusftionem diluat, alreram fubnedlit. 

quod,vtaduertitTheophilus,facereeoufueuit, cum pofterionscontrouerfia; folatio aperit,quo- 

modoprsecedentirefpoudendumeft. EavSroeft; Curfenfusfeipfum noufennat, verbi£ratia,cur 

fefeafpeftusnon vidcat. Prajtereacurfenfibiiia, vtclemcnta,nonuififa£taextrinfecus motione 

percipiantur,cum velipfa,veleorum qualitatesinaftu inlint. 

Senfta non extt ^ Atenim.] Edifleritquodproximepropofuerat,aiens,quiafenfusexfepotentiaeft,nonadu, 

tn a£lf*Tn ,nifi ideoperfenoapo{reinad:umerumpere,nifiexciteturabco,quodefta(5l:u,idcft,afenfibi!i: quem- 

excitatiM ab eo admodum combuftibile,quia eft in poteftate, vt comburatur, non ignefcit fponte fua,fed opera, ac 

quodefiaSiti. vialterius^quodpofHt vrere. Itaquenonfateft haberefenforiuminfequalitates elementorum, vt 

easfenfuspercipiat,quantumcunq;coniuud^fint;fedoportetfenfum,quatei «seftinpotentiaad 

recipiendamfpeciem,deduciina(StuinafenfibiIiciufmodifpeciemproducente. Hincetiam dilui 

poteftalteradubiiaiio,curfenfusnequefe, ncquefuumfenfiteriumdignofcat." videiicetquia non 

poteftmoueriafe,ncqueafenfitiuo,fedabalioexternoagente, Quadsrein progrelTuplura. 

d Atveroquoniam ] Priufquam. declaretquomodo fenfusdepotentiaadadrumprodeat, docec 
fenfuminterdumefTein potentia,aliasina(5lu.In ad:u eft,cum acflu operatur;in potentia,cumnul- 
lamfun(ftionemexercetiexerceretamepoteft, vtliquecindoimicnte,qui facuitate videudipollet; 
nec tamen zGtn videt.Tum quia dixit id,quod fentit efle in a(?tu,ne quis fcrte exiftimaret a(Sum ef- 
fealiquamformampermanentem,alteriusveracionis,idexpon!t,aiens fe paffionem, motum. ope- 
rationemqueappellarca(iT:um, quiamotuseftaclnsquidam,licetimperfe(fl:us;idautemquodfen- 
tit,mouetur, acpatitur. Vndeetiamliquer dandum effe aliquid diuerfum in aftu conftitutum,a 
43UO id,quodfentit,pati ac moueri poflit. AA id vero, quod qua;runt,num fenfus a limili, an a difTi - 
milimoueridebeat : refpondetur , moueriadiflimili, antequamfiatpaflio, quod tamenpoft paf- 
lionemmanctfimilepatienti. Nam antequam fenfibile fui fpeciem in ciganum: fcnfusprodiic.Tt, 
difllmile eft;poftquam verocam produxic,fimile:vid5licctpropterfuiim,iginem& iimihtuduisiiij 
auam fenfuijmprefllt.Vnde cft guod cognitum dicitur,quafi cognatum cognofcenti. 



^cu^i-nov 3 >$ '«?&< tiwii/.iui t ovrt>.iz^<*^' *««'" e Tiemde dtftinguenciutr eji {ie pot. ntfa atque YQxt fr 

r^ xToi^ijg ^ip^ iise^ cw^TTuy. 'i<n p: ^ ktwj (tti- aBsi ; nunc entm de his tpfis 7?;«// .er dicimus. 
i-tjf/i^v Tj , »j «* ^TWfd^ MiJ^uTniv e7nr'!^^5''<* 5 "'' " Nnmsfi hocfaSfo qutppiAmJctefis , 'vtjidicamus 
tuiJfii.Tr®-' r^y tmr^iiJs^uy s^ ruv i^vray £7nr^- hom nem ejfe jacnttm ,qiiia homo cfl talis fuaple 
f*iJu. £?i'3»s ^'^ Xij^fd/j 'iTnr^fj^^vet %v \p^v7tiTluij nattfray^vtfitjciens.atqfiefcientiamhabeat. 'Eftet- 
v^l^f^-txKny ii^^-nfi^ '3 ^«'■Tsi'' ) »'S>i'a<'' TsvT^a-Twt iam hoc paSio qtiippirjn fciens , vt hominem eum 
^uiusi-TT>i e<^y' cl>lts.'ipyo'7i T» ^®^ -rnSTcy ^^tiyAjj- iam dtctmus ejfe Jctcntem , qttigTammaticam ha- 
T, c-n C»>i>)^«? ?iw»T-«5 %ufi»y y cM> fiui tj KiiXviryi bet. Atqaehorumvterquenon eodemmodopotefty 
my^l^J^y. « V ^h Jiufuv , cvTtXix.eici oiv J^ y~v- potentidquefufijc,{ur:f(dalterquidemexeo,quia 
Q/iui e7n^iS/j(^ TXih ro «* oiu(piT£fii. p f>iuj et ger.m tpfum tfl talemattritive : alter vero pr»- 
izjfifnt K^ S^iMcifMv iTnr^fAsvii , ei»>.' f.d./i ^j^ ^- pterea qtiod lum 'vclHtrit contcmplari , poteji id 
j^cnui' ci»,otuB^H<; , (c 7re;b^;t«<?l| ovcwvxi f.<.i%?<x.- ipfum f^cere , mfi quidexternutn forte prohtbeati 
>.u» (^sui. '3 ci* 'Si;^" rlwcuStiny n iIm ^c/.f4,- impedmmtoque fiat. At pr&ter ipfos , eft iftequi 
ugkTiKKv, iw») ovipy^i' 3 j «« '■« uiifty^y oiXt.o» i^iTnv. iam contcmplatur, ^ eft aBu .propriequefciens hoc 
onc^i-Tt^ it^Sv »5"£To77w^J», «."^irt fd^} <p%o^,%ii A.£ Amho igitur tUi primi potentia quidemfuntText. s6. 
■\kn tS Qjvci^J-n^i -re 3 (mntieJK^ f.(f^ey TS^iM<i.ft.n fcientes, vt dtxtmui. Verrem vnu^ indiget altera- 
«vT®- , -^ tS (yiTiXix^f- «"tC^ j^ efjfsiis.tsTUi coi tione per difctpltnam , qua quidem nonnunquam 
^K/jcifiti 'iyi <z3^i cMTeXi^otM- JiusSv «jS yipiiTTx^ etiam exhnbstu contrario , dijpofitioneque muta- 
ro'iy«vTiw'e7nrK^lvj ^efS^i cirK'i<^<i cl^otScSil- eii tur. ALer hahet quidem fenfum ,vt Grammati- 
euuTo r^-i eTnhmt t^ eii c^TtXi^cw, i ETJ^flijj^vi^ cam , Jed indtget operaticnii , Vt ex otiotandem 
ocJisOiuTiUi. ^e H ng.xii^i^y^iyHvro^fovSy} erwt operatiomfque vacuitate agat,acoperetur. Atque Text. J7. 
difevii, clA^eiS^. ^^^ modui potentta. diuerfu/i eft, vtpatet , ab antea 

aem-e^ d:£io. g At vero ncque ipjum pati fimplex effe 
videtur , fed aliud efl a contrario corruptto qut,- 
Jlam, aliud eft falui potiw titu , quod efipotentiaabco, quodeftaBu , fimtleque pertnde atque potentix 
fefehabet ,ad a5ium. Fttenirncontempla?7S, quod faenttam hahet , quod quiderrj aut non eft alterari ( in 
ipfum entmfit tncrementum ^ in dBum ferfeHtonemve ) etut altud alteraiionii efi genw. Huocitca 
non rtHeJe habet,dicere ipfum fciens cum fit alterari, 

b ficut 



CAP. V. EXPLANATIO. /78 

c TieinJeJiJiingutrniumendepotentiaAtquettSlu. ] Exponitquot mocTis aliquid dicaturcfle in. 
adu vclpotentia; vtiiincdoceatquidnam {enfumde potentia adadumeducat, & quarationc id 
fiat : quod tamen ait non fuifle hadlenus a fe determinace & exprefle, fcd fimpliciter & obfcure di- GSmttnod' al' 
:£li;m.Aitergobifariamdicialiquidefleinporentia Vnomodo,quiaeflinpotcntiaremota;altero, !~^^^ /! 
quiaeftinpotentiaproxima. Verbigratia,dicimushominemfcietem efleinpotentiaremota,dum Cf ^^ ** 
caret habi tu fcienti^, quem tamen poteft acquirere cum fuapte natura flt difciphnar capax.Eundem ' 
vero dicimusefle, fcientem fed contemplantempotentiaproxima, cumiam obtinuit habitum fci- 
entias , nec tamen per eum agit, quia tunc fcienti^ adum non exercet ; que m tamen cum hbuerit , 
cxercere valct , nifi impedimento aliquid fit vt morbus, aut aliarum rerum cura & occupatio. 

•f AmboigituriUi pr:mi ] Tradit convenientiam & difcrimen inter eum,qui priorem & eum qui 
poHeriorem habetpotentia; nim.irum conueniunt,quodvterquein potentiaefledicitur;difFerunt, 
quiaquieftinpotentiaremotafciens,nonperueniet adcontemplationemadumquefciendi ,jtii(i 
priusaltereturhabitumfcientixrecipiendo. Immonifi prauum habitumdifpofitioneve deponat, 
fiaHqtioerrorefcientia:imbutusfit.Atverois,quipotentiaproximamforritusiamfuic,&quifen- 
fum velfcientiamhabet, nonpromoueturadaaionempermutaticoem a priuationeadhabitum, 
velafalfaopinioneadveram ; fedadumduntaxat depromit, fi ei vacet,necaliundeimpediatur. 

g Jlt 'vero»e^ueip.um.] Q_ijiahadenusfenfionem& conrempI.irionem,pafl"ioncsalterati(>ae&; 
appellauit, nequismuitiphcihorum v©cabulorum vfudecipiatur , arbirratus eum, quifentit&: 
contemplatur, propriepati.ilterariv^,admonetinprimispaflrionemanalogumefl!e.Vuomodofu- 
mipropaflioncqucEficfecundum qualitatesadinteritumducentes, qu2 corruptiua vocatur; vc 
cum quidpiam caicfit , aut exficcatur : alteroj^^o receptionealicuius,quod incolumitatem & per- 
fedionemafFerr, qua:perfe£l:iuanuncupatur,vtcumpotentiaa(aumahquem fibi maximeconue- 
mentem, verbigiacia.conremplacionempromit. IdautemquodAnftotelesdepafl!ionedixit, pari 
n'0(IoincelligendumeflevulcdealceratioTie:eflemmirumduplicem,aIteiamcorrumpentem,alte- 
ram perficientem. At nequepofteriorempafllonem, nequealterationemhifcenomiuibusproprie2^^«^/-.V„^x^-- 
appellari,-^uianeqiiepaci,nequeaiceraiiproprie,acvulgaroloquendivfudicitur,nifiquodadin- priepati Jt r 
tentumdirponirur.autnoxamaliquam patitur. Quareis,quicontemplatuivnonfimphciterpati, y.v,f »*/? 3 
auta-Iterandicenduscft,cum contemplatioaccefllo potiusqujEdamfitperfeaionis,&promotio w ' -{.^- 
ad mehoremftatum; quodfimihterde illo,qma<5lumfentiendi edit, pronunciandumeft:mfiquis dtlbcnuur 
adpropriumhorum vocabulorum.fignificatum non attendens, ahter ea vfurpare vehc. 



'O^^i^^h Tly6'tKohf^vcTM>oiHsh>uy{ r« ^«■''«j h Sicut nec t4ificatorem,ium»d>ficat.^odigl •r-evr fR 

c*7iA£;^««/«;9><^'« W.««o»7(^, .i-rJ vo«»yj<^p*- turmaarumductt ,ex eo quoieiiintelligmitoUn- ^ 

tSy , a SictccncxXiM, «»' iit^cw 'fTr^vixiM/ 'i^^ ► //- tia, alq^fcier.s, icincn dairinam appetlare oportet^ 

xMov.^ Ttti'(^^tujxfi.ei'iirj®^fia*%voif ^Xci^Sxyof fedaltudnomenefiAquumhabere. lAtquodqHn 

iTnpy-Lj^ -^ ^ ? ci-nA£^«'« o'7(^^(^^ Ji J^iw*A«- efi tnpotentta dfcit acctpitqjctentiam ab eo, quod 

HSO, >nii^h 7m<r.z^v (pxt^cv ,6><nz^ete^^7zcj- «j^t;.. fH a^u fciens , aiq^abtpfodoctnte^ id autnontfl 

TftfV»? Mc.^ u:^,il'^'.->i , TtJjTiiTii TK? 5T,fl»}Tj>(3C5 dtcendumpatt ac alttrart.aut duos alttrationu t^B 

.%5jaj? ^smb^Ai/., y^ -ilZt-T^ 71^5 il»sy^ tIuj (p6 ■ modos fsiteawur cportetyeam tnquam mutatto- 

ciy-TcHi «.cS^«7„(5(J, .1 ^v^^T^^fTOb.A.. ^yirt>c^ ntm, quAadprtuatiuat eli difpofitiones, & ea quA 

vzr^ Tzd o^i-j^cofK^. .TctA>^h:^y*,B-^ , v^e, yM '^cws^ (fiadhabtfttiatquenaturam k HACcumitafmt, Text, f 9, 

iynrvifcl^jj , «e ro cciTj^ysS-c^. ^ ri ^^r ci£?;^«* pnma quidfm mutattofenfifiut ab eo , quod gene- 

A^, of^t^? Ae>«m, -nJ^o-p^.- %^^e« 5 ' «^», •"d ratfit. Cum autem ortum ac gtneratum cFiXahet 

(^■m ^oiyiv^ 7^5 a*£^y«A^, t|&;^^ rlc^-ny i^ iamfenfumperinde atqutfcientiam,&fenttrea' 

TcdKHTTiy. cfjsic^i '5 ii^^M XotTm r^y aiS-^i^^v. «i- ffu: fmtleesl accontempUrt. 1 Diferenttatamen 

■Ticv 5 , 'iti T-av HgtB' i^<n>y « Hff.r' <:Xip^<icii>MS-ytni, eR. Nam ea, quiaciufenfum effictunt,exfra 'unt : 

^ f:\7rtTyi!.cy,TS,jfcf%^H. ruZ^ 5 ^ci «/Jtj? -moi tpfum inqtiam -vtfibtle^audtbile, ^fenfdtli^m 

'V V^ ry- 1 ''''^■^ ^ 'T T^-' "'"I*' ^''^'=V '*'*'''• ^"'**' ^^«> ^*^ ^^ ' ^^» nawquefenfs,4 T»yt <« 

U4^cu,i£)-c<^h,c^,7v <M>T«- oiciyKcucy ^vz^x^- finguUnumtsi,[cientta 'vero,'vniuerfaltum eili 

^v Tv c^Jyi^y^^f^t^? ^ T«r* i^kUv TcQa-jnr^. hic autem tn tpfa anima quodammodofttm. ©««- 

ticuiTcuiTj<j'jyjTt,v,yl:^u.'T{wcm{wct4i,ct^>,o-tf propterinteUrgeTtqtitdemcumqutf^iamijolHeritt ' _ 

TO^ euJriTu TH3^&' tK^T^. yi^ -niy '/I^^t.. «>>« ^ inipfo efiftum: Sentireautem non cdUocatur in 

^THTt.y^i.m,(py.<iu\ , Ktufa ^ctr' m> x«/~«- ipfo. ■Niceffeentnim fenftbileipfumadtfje. mPari 

■<^^^i' *• ^ rnodoresftfehabet,t^tnfcientijs lenfibtlium, (^ 

. r ' n , "^ "^'^'idemvtiquecaufam-.quiafenfibiliaftnguia- 
yta funt , O' extrafieuti dtxmus. Sed vt de hii exaditu dilueiditdve dtcamin , dabit nolis rurftu 
■vccafio. 

hSU»tnecAdtficatorm>] Cluodproxiineafreruic^aedificatorisfimilitudineexplanat, aiecs 

m iijuemad' 



I7P IN II. LIB. ARIST. DE ANIMA. iSo 

SiSft "'"'/^''7^''qaema<lmoduTnis,quiaedificatjnondickurpropriealteran(intelIigequateCiusxdificat; potefte- 
'^■*'''^^'-^'' /'''"nimaliuncleexlaboieakerari)itanequefcientemjdumfcientiam,exercet,nequeeum, quifenfu 
alietatur. pr«i-lituscft,dumfenfionemedicifiquidemineamutatioae, qux^eftavacationeadopusabfquea- 

millione, autcoiTuptionealicuiusnoadatur germana& natiuaratioalterationis. Obiterautem 
monet eumquiiamfcientixhabitum alfecutuscft, cumapocentiaproximaad comcemplandi a- 
dum progredicur jnonrccledicipclfedoceri ,quandoquideni nihiituncdenuoaddifcit,fedalio 
vocabuloidfignificandum. Ita hunclocumintcrpreta^ur Phiioponus. 

i Atquociqunnfi.^ Docueratantcaeum^qui ex habitu fcienti^e adcontemplandiadum moue- 
tur, nonpropriepati,necalcerari:idcmnuncallcrendumcfleaicdcillo,qui habitumfcienciqdeno- 
uo comparat. Vccrquecnimperficitur& orn.uiir,neuterad pcrniciem ducitur, autnocumentum 
fert:vbiveroha:cnoninterueniuntnequepa(fioefl,nequealteracio Nifiharc vocabulalaxiori fi- 
gnificatu-vfurpcniur, vtiiam fuperiusanimaduerfumfuit. 

k Hac cumttajint.'] Declarat iamquidfitid quodfenfi^tiuumad atT-umducic Quod yrintellt- 

gaturaduertereopoitctfcnlitiuuminpotentiarcmotaeffeid,quodcarctanima, acqucadeo& fen- 

ki,&taiTienb:Ecreciperepoteft,vtfemen. Senficiuum auteminpocentiaproximaeiieid, quodS: 

anima& fenfupra^ditumetl. AitergoAnftotelesid, quodrcducitfenfiv.iuum depotentia rem.ota 

adactiieflegeneransJeu prcducens3nima!,idenimfimulattribungenitopotentias adfuuftiones 

obeundas:qucmadmcdumis,qui docct, confcicfuomodohabitumfcicntia^in mcnteindifcipuli. 

Sluomodogene- -^^ caimfenfusfimilishabicuircientiajjqncmadmodumadtusfeiniendi aauiconcemplaudi. Hic 

tans potent.as aduerte,generans eatcnus dici conferre proli potentias,quatenus ei confetc animam,a qua ills ma- 

froiKonferat. ^^^^ Vnde cum is, qui hominem gcnciac,non pro^cat animam,fiquidem ha:ca Deo creatur , (i^d 

eiustantumcummateriavnionemattingat, uondicecurei contribuerepotencias, nifi difpofitiue, 

quatenusprseparatmateriam , in qu.Tm Deus animaminfundit. 

\ DtfferenttatarneneH.] Id , quodfcnfumadadl:umfenticndimouet,eftfenfibile : qucmadmor 

dum &id,quodintelkdl;umadconcemplacionemexcitat,eft:intelligibile Eft tamcninquitArifto- 

telesdifcrimen,quiaid,quodraouetexcernurH fenfum,eft obiedtumexternumquoda^^iidella- 

(Tcu exiftens,acprajfens5 quia fenfio verfatur circaiftiufmodi fingulariajintellceftus au^Sn eft circa 

Sen/ionon niji vniuerfalia, qua:abftradafuntalocc& abexiftentia, &itafuncinincelk(auperfuam fpeciemiVt 

,>j^„^«/arf^r4t-ea,quocieslibuerit,etiamabfencibusfingularibusintelligerepoirimusjCumtamenfenfiopra:fen- 

jtns «j«»/?m^ft« tiamexifteutiamquefuorumfingulariumrequnat. QuodaitpofTenosintelligerevniuerfalia cum 

fertHr/ libet,interpretaadum eft devnincrfalibus, peftquam.anobisfem.elperceptafuere, vtThemiftius 

&Philoponusexplicant Namqua; nondumpercepimus,fatis liquetflonciTeinnoftia pottftate, 

ea, cuir. volumusintelligere. 

m Part TPOiiores.] Eodem padlo fehabereinquitfcientiasrcrum fenfibilium adfir^gulaua,quo 
feadiUahabent exteinifenfus. Appellatautcmfcientiasfenfibilium,vtPhi!oponus& Themiftius 
interpretantur,artes mechanicasj qua; cumfingulariumartcfadlorum conftdioneverfentur, ne- 
ccflariotalis earum opcraciofingulariafeufibiliarcquirit, quemadmodum&fenfuumfiandioncs 
fimilia fingularia , in qus ferancur, exiguut. 

ttJJ^ Sia>£/.<B-co fVTivTii > e-n i)^ xtst^co ald^ tbo f n Nuncidjit anobis determinatum , cumfim- _ 

i\uuiuin Xi-^fh^a, <*»>« 71«) /J^, aajTii cMHTTscf^ plexnonjitid , ^Wt^* inpctentUduitur; fed aliud 

liy zroiihi^^udKicSc^ijiciTyiyeiii. TtoSi 0)^ TTi^c^il Ai- qthdem ,1)1 puer , quemmilttare pojfe dtcere Itcst , 

xioiovTK' »^TCn; t;^ T5 (^oS-J57j)(g;/. £;r« J^jfrwui'*^®'^ altud ittaem xit ii , qHiiamAtatemilitariquear- - 

dVTzSv !^.(po^- «fiwg/ifjzy li •zf&i cwTc^v 9-n 'ire^t teaptHS euajit admilitandum \ fenfit itmm fiTnili' 

Ky Tiui tTfg^' ;^>!cdcii (^ tMocyyccucv TtSvmc-^v n^ terfe ha.bercj. Atc^ue cum ipjorum d^fferentia 

ti»^aiS6c^ »? x-jg/ef? oy^iJtcf.Ti' td i^ cJj^^nlctisy , cl\j>~ nominecareat , determtna't4m atttem Jittpjcf. effe^ 

i/siuH ^fj'',cl«v Tiicc^JnTiiii^} «5 ciTT/s^^jfttfSJfgiTw/tsf diurrja , C^ quo p. cio diutrj.-: Jnyit , neceffs esl t\Jo 

^criTu^' Tru<ry^H f/i^ivi^ofAiiU^^iir -rnTnv^', ^ci^i' patt ac alttrArt , tanqUi,m prcpfys yior-.intlus njti. 

vim . Kjinv ch^ <VKmo. o Ipjutn aHten fe^.fifitiuin poteri-.tat.^le cft , quale 

K E l». iam ipftira fa^fihil. e^ ^Bu,jicutidixims^. Vattinr 
ifilttr cttm (fi nonfimile, atpaffum euafiifimile O" ^^ tale, qu&U tH fSud. 

CAP 



n Nuncidfitanoiii ] Exponitquo inftituto fuperiorem diftindlionem potcntije attuleritj 
nempe vrpianumcuaderccquopadlofenfitiuum dicatur, fecundum diipliccm potcntiam , vnam 
temotam, aircramproximnra, fi^utipuereft inpotentiaremotaadmilitandiim , ^ ad tradl-anda 
4rma:cumautemadperf..d:am vcncrit.x'tatcm, eritin potcncia prcxima Etvcrolicet n;;n fup- 
petant nobis vocabtila ad bas poteniias diftmgaendas, fat cfi noIlJe tlle iUasintale dluerfis,, 

quenjk.-» 



j8r. CAP. VI. EX^ANATIO. iSi 

quemadmodum&adalterationempaflionemcjuctampropnam quamimpropriamfignificandam 
cifdem vtimurnominibus,tanquampropriis,cumtamen propria nouiiat. 



oAp/r^waaffw] RediiadexpUcationem eiusquajftion;s,quamanteapropofuerat,anpa<Hofit „ r b ti ^ 
adiiKmili, velpotiusafimiii :a;jtarqucfenfuiid, quodfupradixerat; nimirum patiens partim 4fi- , J ■)■ f^ \'* 
milipati,partimadifrimjli,&contrario.Namfcnlusantequampatiatur,fcnfibilidiirimiliseft:poft ^JJ';'"' '/f*^ '"* 
paffioncmverofimiliseuadit: vtiquerationeimaginis quam fenfibileipfiimprimit;quajcumfiifi- '*■' ^ 
militudo obiedlri^haud dubie feufum fenfibili cognatum,fimilemq;reddi t, vt ia lupra declaratu fuit. 



iCE<l>. ^ CAPVT VI. 

AEtTTair $i ^6' iii^^lvj MSyin» 'S^ tui/ ui- "XTT a. vero de-vnoqus^^ue fenfu deinceps afen- Text.^i. 
o9-))77iiiv /jT^S-hv. >.i}\) ^ li otAiB-ti^Tiv itt^jrfii' V JibHibM cuiuf^^jue prr.firtfr.entes d'Camtt4 0por' 

u» ^ua p^ 1(^6' ajuTv. (ftcc^Ji^ M:B;ii>i<x^. to Ti l> tet. Atque prin4 tpla fsnfihil.a diflinguenda ejfe 
K^ ffvy,'?i^>}H^i.^^^i>a,Topi^6ji'jt>ei(t^,rmc(i(Q-ti- videntur. Ser:fibile itacjue tnfariam dtcttur ; 
ofas To^^iSi^i' Tmirai». /e^ Jij <Ji«v i^u, o^^ci^- fenfibihumentm qu&dam perje, qu&dam per ac- 
Xi^ iTipet dicB-riji «^(B-ivi^. £ -sfei o i^< ov^i^'^ *' ctdtns jentiuntur. Et tUorum rurfus alia funt Tcxt. 6i. 
'7mr>;6lujcji oiay'o-^i^;^^!Of.(jfl(^,'&c(h^-/;^i(p-s, i^ "vniufcumique probriafenfui , alin communiacun- 
yisG'nfZ"f.iS.'Ki^i^x<l»iill^eiiSiid/ji-:^2il.^^-^'''- ^t^- b Atjuepr-oprium id fenfihile dtco iqtdod 

u,X^"evJ,9>J ye ^eJ^^n -z^ Tamv , »^ chc iTJu-mrtc] alio 'enfu tetttirt non pateH , 0> circa quod error 
t)rt^i),H^,}ilJj^d-n4'''^ ^) ^-^^'ri^lffi;'^6i<rSpo» , fi rt nequit , vt colorrefpeciu Vifui,^ fonu* audi- 
.« zr« ti-aii-^ocpS*,»! z<i. TWji^fcK» -TtiotJijTiiXiyiTsn tu^ , & fapor gufiui. c Taiitts autem plures 

'iAxf^ra }(^tiixS'e,Kti'ri(ns,r,£ii.'Ju,ci£,tS^oiss ,cry(^- differenaa^ hAbct quidem , tudicat tamen deillt4, 
f,(^,ufyi$^^ ■m y) TvnMini H^y^m^ e^nv iSi^x , x7i.A 'ut CAterorum fenluttm quifque de fuo fenfibtlt, (^ 
H^mxTmazqi; ^ -^ lo ci^pyi xt-niois 'i?tTii aciS^ir,] , ^ noxniecipitur. Vtftir emm non trrat efje colorem, 

er^f*" nc/t,^' xuTti i^S^ oim) e?Ji' c«o9-)jto Totvnx.. kJ) aut audttpti ejfe fonum , fed quid fit id , auod ell 

ovt.ioii2vi>(^', ^ ?ii ys rzcf ai S>iTi-/ , cici ei T^ Xjbyji H)] infeStum colcre , -vel vbi, aut quid fit id , quod 

A<«|»?tfs;' )(gi.TK crut-.?i?r.i(£-^. '% TisT}ioiAcQ-a,viTci4, fonat , "jelvbi. Huiufcerfjodiigiturfsnfibtltadi- 
e-nTiif AdOxJ w^iiosS^ij^s 'liTOjicCjo^y^viTtx.fJu^ihv cuntur vniufcuiufque propnajinfu^. e Commu Text ^4. 

7m'''y<! >) TCiHTtni 1^75 n6 aicQ-Tino tsT^s >(^^^ ocotza _^ »/.« "vero funt h&c : metm, quies , numeru4,figura 
t^eStHTzi!», Ttc t^x Kv^Ji^i i^ni ccicS-y.TU , iC^ «snfjs i ij C^ rnagnitudo ; taiia namque nuUtu^i funtpropria 

^nixTsifvxiv fi(sfiTKictf£i-Kcnaii. fenft*f , fe./ cm^ahu-s cvmmuma fttnt , etenim taii/t 

mJtuiquidam fenfioilii efi Jttque vifu. Perfetgi- 
tur fenfibilia hicfunt. Per accidens autemfenfibde dicitur : vcfialhum 'Dicirisfiut-u fit , per accidem enim Texc. tf f . 
hocjeniit , qfun albo, quodfentit , id ncciiht. ^atrcpter ^ nihil tpfefeafw ^b htnufcemodi fenfibtlibtcs 
patttur , vt t^ltafunt. Eorum autem qtts, perfeftnutimHr lUa funtpropnefenfibilia , quA praprtajunt , ^ 
jsdqmfibfiantta vnti^fcutufque ; en^m e/7 aptit. 

CAPITIS SEXTl E X P-L A N AT I O. 

VT vero a devnoquoque.] Tradraturus defingurisfenfibus eorumque dbiedtis, qua;funt fen- 
fibTlia*adipfospernnentia, agitpriusde fenlibiligeneratimaccepto, quod trifariaindici in- ^, ., r 
c^uit. Namque aliudeft fenfibilc perfe proprium, aliudfenfibileperfecommune, aliudfenfibile ^^" '" * ''*'^f, 
per accidens. Admaioremtanien pcrfpicuicatem huncin modum diuidi ; Senfibilealiudcft p^x^^'*^^^"^'''^^' 
fe, ahudperaccidens. Beindeienfibileper fe,aliudproprium,al!udcommune tertntux eSi- 

b Propnumitt.] Senfibile propriamdcfinitid, qaod vnotantumfeniu acfineerrore pcrcipitur, 
ideft, quodanuUoexternofenfupoteftpercipi, prsterqiiainab eo-, cuiasobieftumdicitureire; 
idquefiaefenfushallucinacione, quopa£LOColordic'.turobie(fluin vifus,faporo-uftus,foausaudi- 
tus, odor olfaftus, frigusaliajqueidgenustadl:lesqualitates,ta£l:us. 

c TaSiu^autsm.] Nequis forteambigar num tadushabeat fenfibile proprium, eoquodcirca 
plurescontrarietates , & rerumdifferentms verfetur; nempe circacalidum &frigidum ,ficcum& ^^"J^'''^'^ P*''- 
liumidum,durum&molle,aliafqueeiufmod::eamremouetambiguitatcm,aieasnontamdiinmi- /"'""''' 
lemvarietatererum,quxata6tupercipiuntur. nearbitremur omnesillas obtiuererationem prc- 
prijfenfibilisrefpedu ipfiustaclus, cumtaduseasdignofcat, vtca^terifenfus propria fenfibilia, 
nequein eis percipiendis aberret. 

d Vtfit^emm ] Oftenditquopa£lopofiit, aut nonpoffiteflein fenfibusdeceptiocircaproprium 
fenfibile Non fa!litur,inquit,vifusdum colorem percipit , nequeauditusdum fonum, aut alij 
fenfus dum propria obieda apprehendunt ; fed applicando fenfibile proprium fubiedo, cui non in- 
cfti vtfiguftus percipiat cibumdulccmquafi amarum, propterbiliofum humorem, Quolinc^ua 
infedaeft. 

e ComntHHiavsro.] Defccibitfenfibikcommune,docensefreid,quodnonvno,led muhhsenfihile com-< 

m 2. percipi- w»«o. 



iiMcns. P«cipiturfenfibus,vtmotusvifu, &tadu. ^a:cveroqmnquenumerantur,fcilicet,vtmotus> 

quies,numerus,figura,magnuudo.Senfibileautera.peraccidensidefleaic,quodnonperfemouet 

lenlum,{ed ea tautum ratione fentiri dicitur,qua eft coniunaum cum eo,quod per fe cadit fub fea 

to SicDiarisfiuislenfibileperaccidensdicitar,quianonfecundumfe,vtfubftantiaqu^dam 
Gft,fedquatenusalbus,fenfummouet. i-»iu*udin 



QV >E S T I O I. 

5IT-NJB SElsSVS POTEISlTIA 
papua tammn, an etkim 

a^tiua. 

ARTICVLVS I. 

HJVIRSAT. AVCTORVM ^ E N- 

temt£:,eori4mgj rcfutatio. 



^tponuntfen TNhacqua:ftione magna eft opinionum va- 
fnm agentew, Inetas : diifident emm^um Grxci aLatmiS; t u 
f^fattentem. Grxci,& Latiniinterfeipfos. Atque inpiimis 
landunushoclib q.io. & Apollinansqua:ft.ij. 
duphcem potentia in cuiuslibet fenfus offici- 
naftatuuntivnampatientemjalteramac^ctem: 
illamadfpeciemrecipiendam, hancadtenlio- 
nemexercendarn.Ducmnurveiocap tiflimu 
ratione^quodvnaeademqj vntus fimulpati, 
&ageienequeati acquodneccflario danda fit 
vnavirtus,qu£epoflitquodamo(iloomniafen- 
fibfliafieri,&aIiaqu^poffitomniafacere. Hac 
enim ratione Ariftotcles ;. huius opcrjs lib. ge- 
rainum conftituit intelleflum , aherum afren- 
tem>alterumpatientcm.AcceditaLiod£cifeA- 
riilotckeodemJoco, ahifqjPhiJoVophis, cui- 
hbecporentia: paflauarrefpondetahaaftiuajex 
quol"equuurahameflefacuhatem,qujeieciDic 
fpeciemialiam,qujeillavtitar. 

Hancfententiam nuUatenus probamus, 
<|uamreiicitD.Thomasr.part.qu.79 artic ?. 
Kendaturfen- &quqft.i,.defpirituahbuscreaturisart.io Ca- 
Ju^agens. prcolusia2r.di-ftinft.5.qua;ftzartic.j.adarcu- 

Ccntra lantfu menta Purandicontra8.corcl.Caieranushoc 
numAr,pjeruntinhhvoc.M ferrarienfisqua:ft.p.& communis 
euamjhunen- Schola Philofophont Primum,quiaaduerfa- 
fij^p.Ntphm tur Ariftoteh, quia nuHibi ciufmcdifenfusa- 
tiejenjH a^ente. atth memiuit Dcindequiafecundiiipfamde- 
cem externi fenfus numerandi cffent, quinque 
pafliui,totidemacaiui;quodareceptadodrina 
abhorrct Tum veioquiarcsabfqucncceiht.^.te 
mulciphcat.-potcftenimvnus, idemquefenfus 
recipeie Ijpecicsabobiedlo &eisvti: acprout 
lei imagine confignarus cft , a<fhonf fentiendi 
cdere,eandcmque iu fe nude Ipcdato recipere. 
Agcntem verointchtdumideoapatiente 
Anftotelcsdiftinxit, qu^a , vt ibi cnucleatuis 
Cur inteB. a^es cxponcmus, in totaracione rerum aliud cft id, 
a^^tienteiii/tm quodadaoendumpra?paraturj2liud,cjuodpii- 
iiuiftt. mo pra^parat ; intelkcaus vero agens pra;parat 

pnmo patientem ad agendum , imprimcndo 
illi intelligibiksrerurn imagines: quo etiam 
pafto obitdumftnfile,quoda fcnfuicipfa di- 



A ftinguitur,fenfum prarparat, ac difponit,fuiad 
iplum tranfauttendo fimihtudinem. 

Qqodautemaddcbatuccuilibetpotentia: 
pafhua-rcrpondeiealiamac^iuam, fi fermofit 
depofentiaaa:iua,qua;primopr?paracada"e- 
dum eam fatcmur eflb aliam diftinc^a ipafll- 
ua,ficutiincdieausagensdiftinduseftapati- 
ente,& porentiaaaiua, quam habct obiedum 
icnlibi e adimprimcdsm fui firnihtudmemia 
^lcn{u,d!heiticipCiarenaKVcrumaIoqiiai?siur 
de potentia qua; recipit fbciem, & deiUa qux 
vna cum fpecie aaum cognofcendi exerceti 
hancncgamu#portere tanquamduas poten- 
tiasinter fcdiftrngui. 

AJiorum opiuro eft fenfum efTe potentiam 
tantummodopaflluam.Hiautembipartitavia ^" aHtutm 
inceduncquidamputantfenfumnihilprxfta-/^"/"'»/''^'^^ 
• ^'^^""^^^"^nireciperefpecic areobicda fic- ejfe potenttnn^ 
que lenhontm non a fenfu,fed arefenfibih effi- f^Jfiunm. 
ci.Aiijarbitranturfenfionemfieriabanima,& 
^ Ipeciefenjuiinfculpta, ipfam vero potentiam 
^ulJumadidcoucurfumaaiuumexhibercifed 
tantummodopafs:-um,moremateria'prima:, 
cmuseft tantumr .pcreformas, &recipieda 

paci.Prioiemviamfecutuscft^gidmsq.i.de^WJ.W 
cogDuioncangelotu.Niphusinhbe&defen- Ntr^hti,. ' 
iu agcnte, Venetus in fumma de anima cap.io. yenette^. 
rJuencnhs hoc loco com.6i . & Caktanus qui rA/.«.«/: 
aduerfaria-partisaflertorespauperesnominat, Caiet. 
D nofpmtu,kdingenio. Probaturvcrohccpars 
earatione, quia nihil eftahud kntire , qua per- 
ciperercm,quafubfenium cadir, at quoticf- 
cunqifenfusobfignaturfpecierei, dicirur rem 
inJuaimaginepercipere. Videturque hocdo- 

cuifleAnltoteks!ib.icap.r.rexc.5i.cumaita- 
dtma operationislenfusefle extra; & hb.^.cap. 
z. texc. lis. vbi docuit vnum , cundemqueefle 
aaumknfus,&knfibilis. Cumioicuradus 



fenfibilis fitproduc^io fpeciei, mhflahud erit 
lcniio quam fpeciei produitio. 
E ^'ofteuormodusdefcndeedifcnfumciretan- 
tumpocentiampafliuam,parronumhabetma- 
gnum Albertuminz part fumma: dehomine, 
incraaatudelenfibusanima;, Poteftqi cx eo 

comprobari,quiaknfioeftvn3,fimpIexquea- 
dio, qua; promde oriri non potcft a duobus a- 
gcniibusin.mcdiatis reipfadiftm<51is, cuiuf- 
modiluutpotentia&fpecies. Cum iFicurilla 
Fabfpccieoriatar(iclcoenimfpec!eseffi^n2itura 
naturavtpcrcamanimafentiat) rcliquum eft 

vtpotent.anonehaata(ftumrenciedi;fedeum 
tantummodo rccipiat. 

Hxc ramenfcntencia, vtcumque a fuisau- ^ef»tant(tr. 

doribus 



I^ 



CAP, VI. QYJESriO I. 



1^6 



£loribusclefencIatur , nobishaudquaqiiampla- ^ quiafcquereturomniah^cenuntiata,Afpe(5luS 



cet. EamrefellitScotusin3.difl:in(5t.i4.qu<^ft. 
qujrtaarticuloi. Capreolus qua-ftioneprima 
artic 3 Ferrarienfislib.i: contraGentcscap.f?. 
&hoclibroqua:ftione 8.Caietanusprimapart. 
quxfty^.ariic.i.Gregoriusiuprimodiftind.j. 
Guqftioneprima,Philopcnusadtext 121 & alii. 
'N.imque cx eaiux:a priorcmmodum expHca- 
ra, lequicur contra dodrinam Ariftotelis nono 
Merapbyf cap.nono text.<>. viiioneninon efle 



videt,auditns audit, olfadlus odoratur, aliaquc 
^milia,falfaeirc, quxtamen communisphiio- 
fophantiumfcholaproverisvfurpat.Confecu- 
tioprobatur,quiaharumpropoJ[itionumfenftis 
eft,afpedum elicere adum vidcdi, auditum €- 
kcere adum .ludiendi j pariquemodo res habeC 
m ca;teris eiufmodiin quibus aiflus vitales e.' 
nuntiantur. Atquc ha:c argumcnta valentet- 
iamadimpu^nandum priorem illammodum> 



aftionemimmanentemi cumaiSlioimmancus 3 cuiusante meminimus , qaatenus amboineo 

conuenJunt,quodvterqueadlionemfen(ib.ad- 
im.it. lifiem etiam confutata manet opinio 
quorundam, qnosreferr Theophilushocloco 
ad texcum ^i. aientium fenfiones non ab ani- 
ma,nec apotentia>necabexternoobie(ftofierij 
fedvialicuiusfubftantisfeparatae. In quo er- 
rorefuitAuerroeshocin hb. comment.j&.lege 
^lbcrtum Magnam traifl 5. cap «. Contrariae 
vero opinionis ratio momentum non htber. 



recipidebeatineo, aquooritur, & tameneo- 
rumiudiciofenfioafolo obie^^loefficiatur.Se- 
quitur etiamfuncflionesfenfuum non efle vita- 
les j fiquidcm omnis vitalis adio ab interno 
principiodimanat. Addequodfxperecipimus 
fpeciemreiiinoculo, nectameu remv;demus: 
quod iieri non pcliijt, fi rcceptiofpeciei ctlet vi- 
lio. Poftrcmo quod hi?cfentsntiapa!am Ari- 
ftoteli-adueifeturexeoconftat , quiahocinli- 



brocapir 4.text.j<;.docuicanimameflecaufam ^;^ Dicendi^m eft vnam a<5lioaem pofle oriri a 



efte(5tricem alrerationis eius , qua.' lccundum 
funclioncsreafuumfit i quod etianirepetit in 
lib.de mcmoria,&reminifcentia. Etinlibrode 
fenlu &: fsnfili coarguit Dcniogriturn aflTcrea- 
tem vifionem elfe operationem obie(fti, quia 
tunc^tiamfoeculumvideretj cumineo obie- 
dum perlpcciem ab eo produ^flam eluceat. 
Acceditaudloricas D. Auguftini lib i. deTri- 
nitAt cap.i. vbidocetadoperationemnonluf- 
ficcre imaginem rei impreiram. Argumenta 
autemqua:inaduerfam partem adduximusfa- 
cileexplicabitqui adprimum dixenteum, qui 
reiirsiiginerarecipit, percipere reminhabitu, 
«oiia<fluj fenfionem veroeflfaflualem reico- 
gnitionem. AriftQtelismenseft; aAiuafenfus 
externi, ideft, obici&ujii, quodlpecicmictitin. 
fenfu.mefleextia. Et elTe eundsin aiftumfen- 
fus& feDfibiliSjideft, tam obicifHimQaamfen- 
furnconcurrereadeundem a(5luni , qma ada- 
•ftumfentiendi, quem potentia fcnfiauaexer- 
cet , con currit etiam obie^flura interuentu fpe- 
ciei,quamin eodemfenfu produxit. 

Aiteretiam modustuendi fenlum efledun- 
taxat potentiam pafl^uam , a-se.itate aberrat. 
Eienimfifjnlus tantummodo palliue concur- 

. rerect ad aifbum fentiendi , cum nobiliusfir 
-igere, cuampriti, vtdocet D. Auguftmushb. 
11 fupeiGencfimad lit. capit. r<J. Sc Ariftote- 
leslib. j. huius operis cap. y. text>ii/. feauere- 
tur anima; vegecatricis facultates , c^nx o- 
muium confeflione agunt, feaficiuis nobilio- 
resefle, quodadmitteadumnoneft : fiquidem 
vcanimafenficiua vegetatncem , ita illius fa- 
cuUaceshuiuspotentias dignitat^vincunt.De- 
inde,quiafi fenfus nullum ex fe a^SVum eliciuur, 
fruftra danHir a natura. Nam ad fenfionern rc- 
cipicdamfat eric oigauum, id eft, maccriafub- 
iedaform:E, fubcerca figura, & ichquo con- 

^ruencicm difpcfitionum apparatu. Tertio, 



duobus, quorumvnumquodque eft concaufa 
feu caulapartialis, quemadmodum idempon- 
dusporeft vehi a duobushominibus. Species 
autem & potentia infunftionefenfusadmini- 
ftranda,funtdu2ecaufa;partiales. 

ARTICVLVS II. 

comliifw. 

T^X fuperiorum feorentiarum confutatione Confule Arifi. 

X_/nondilhcile erit perfpicere, quaenam pro- ci.huiuil.A- 

pofiuE qu^ftionis eonclufioefledebeat. Di- uer.Ub.j,Th^- 

cendum potentiam. fenfitiuam tripliciter ("^t- jic.comment.t. 

<flaripofleividelicet,vtrecipitfpeciemabobie- 

clo, vteainformataaSufentiendiprofert, vt 

rinfmodia(S.uminferecipit. Si icitur primo, „.._..• r r 
1 j rj L °j j 1 • PotenttAjenn 

vel tertio modo confideretur,haud dubie po- ,■ • ; , 

tentiapamuaelt j.cumlicnonoperecur, ledpa- n ^ ' 

r f j I n_ ^- M • Jpectatur. 

tiatur r.:u lecundo modo, eft potentia a(-tiua5-'^ 

E quiafic nonpatitur,.fed operatur, Proquare 
lcge D.Nemefium cap. 6. denatura hominis. 
Atque ex di(5tis.etiam li<3uet non;effeproban- 
dam fententiam interpr(^m Grscorum, qui 
vtconftat ex Philopono, &Simplicio, aiunt, 
dicendum non efle potentiam fenfitiuam pa- 
ti,fed eius organum.Latinispotius,aflentimur, Sfe^«/,^/f»- 
Quipaflionem ncnorganotantum, fedpoten- Jiorectpiuotur 
tiic fimul accommodant. Etenim cuxri & fpe- tnpotentti^. 
cies, &c operatiofenfu^non recipiatur in orga- 

F noimmediate , fedmtcruentupotentije, infi- 
ciandum non eft tam fenforium , quam po- 
tentiamrecipiendopaci, Hancfentenn:amap- 
probatD.Thom.i.p.q.79.art 3. eiufquefe<5ta- 
tores, vr Capreolusin^. fent. dift.14 quxft.i. 
&iai dift.j. quicft.a. Perrarienfislib.i.contra 
genc.cap.8i. 

Erit tamcn , qui adhuc probare contendat ^- ^* ^^g^''men- 
nulla ratione fenfum potentiam a<ftiuam dici ^^^robent. 
m 3 poflc, 



iS/ 



IN ri. LIB. ARIST. DE ANIMA. 



m 



fenfumnontffe pofre.Primum.quiaAnftotelesproximocapi- A dos.quiintelledui patientiomnemprorfusa- 
mfaiul- teabfolute afreruic fenfum efle potenriam paf- -^ • - ■ 



^(^iurnifaiUl- ■ n- r r r - y 

MtiTft- fiuamjquodminimcpionuntialiet,li lenlusali- 

quaconfideratione eifet adiuapotentia, prs- 
iertim cum nuUa maior elfet lario , cu r paffiua, 
quam adiua potcnda dici deberet. Secundo, 
quia potentia adliua , vt ab Ariftotele libro <;. 
Metaph.capit.iz textu.17. definitur, ell princi- 
piumttanfmutandialiudjatfenfusquancumh- 
bet aftionem fentiendi ab fe promat , non 
tranfmutat per cam aliud quidpiam. Tertio, B ^ n 
quiaAriftotelesfea.3t.probl.qu5fl:.ii.&i3 vi- 
detur omnem agendi vim feufibus deuegare. 
Cum enim quxlnflet cur cum dextra pais lic 
fortior , quamfiniftra : tamen^quevideamus 
linifl:ro, acdexrerooculo. Refpondet primo, 
quia pars dextera fit fortiorexercitatione : at 
vcrumqueoculum arquecxercemus. Sccundo 
quia potentia; fcniitiua: ab obieaoimmurari-^ 
tur:o^e(ftumveroa'queaoicinfinifl:ium,&in 
4extrumoculum Quarco^iquiufenfusnonma- ^ 
gis efl: adiuus , quam intelleaus,quem pacien- 
tem vocant: Qijod vero hic nuUo modo adiua 
potentiallt,ex eo videtur, quia ipfum intellige- 
re vocat Anfl:otelespatiUb.3. huius operis,cap. 



(5i:ione"hideneearunt. 



4.text.x. 
LegeH.ThM Ad piimum horum dicedumidebAriltote- 
^ert.qu\6.art. lemfenfumpotenriampairmampotius, quam 

toluHntur. 



QT^STIO II. 

VTKVUSFECIES A L 1 O V yE 
fenjibusadoper.ttiomsobeundoi 

imprimantur. 

ARTICVLVS I. 

SPECIES NEGARIKT ET 
qmbtis addndi argumentis. 

SJ^fpe in fuperioiibus concrouerliis,'3<: inex- 
planando Anfl:oreHs contextu incidit men- 
tio Ipecierum, poflulaciam hiclocus, vc vcrum 
hx ucceflancponendaeiinr, difquiramus. Ac 
nunc quidem de iis caucum , qux ad fenfus per- 
tinenc Jifpucabimus, aclurideiis, qua:intelle- 
«^tuspiopriafuncinrsrciolibro Negancemhu- 
iufcequ!^ft:ionispartemfecucifuere,nonmodo 
qui animam ex elementis concretam efle fa- 
bulatifunt, Ytexeorum,qua:ipliineirent , co- 
gnatione omnia intelligeret:fed etiam Porphy- 
riusinlibrodefenfu,Plocinus Enn.4 lib.5. Ga- 
lenuslib.7 dedecrecis Hippocr. cap.tf. Ec ex 
PcripacecicisDurandusinz difl;ind: ^.quxfl:.^. 
idemque,quodad{enfusexcernosarcinec, tue- 
tur Ochamus ini. qua.'fl:ione!7. & 18. Gabriel 
qua:ft i.Gregoriusinprimodiftincl 3 quarft i 



aiuamnuncupailVjquialococitatoconfere- 
batpotentiascumobieais,dquibuslpeciem . , , - . 

fortiuntur; &quiaquxdampotentixagunt in u &in i.diltintt 7 quxlt.j. quivtlenlusin obie- 
fuaobic<aa,vtalcricesinalimentum;alia: abiis <aa fua ferantiu, fat elfe putant, fi infradebi- 

tamdiftantiam conftitutafint. Priuatim ve- 
ro qu( d non requirantur fpecies vifiux ad a- 
ituin videndi , fcribit Thomas Garbius de- 
fendifle fc Bononix in ceieberrimo docftorum 
conrellu, vc viderecftineiusfumma lib i. tra- 
<9:at f qua;ft.(^3. Nititurautem Durauduseo 
potilTimum argumento , quia cum fpecies ab 
earum allerto-.ibus ponautur vt rationes co 



Legecontra} 
mocntum j 
xa.ni.inbb < 
fe^^fa ^fenf. 
Species loUui 
Forfhyntn, 
Piotinu/Si 
Galentti, 
Durand. 



Ocham. 
G^briel- 
GregoriM^ 



patiuntureoruminfeimaginesrccipiendo, vc 
fenfus; idcirco hos, potencias palliuas abfolute 
vocauit: pra-fertim vcvccerum Philolophorum 
dogmatareiiceret, qui fenfus non abobiectis 
paci,rcdineaporiusagercdocueranc. 

Ad fecundum , lllam pocencix definitionem 
noninomnempocenciamconucnirckdinfo- 
lamPhyficamjCuiusaaioinalieua.i-imateriam 



jfic. Adtercium dicendum Ariftocelemeo g gnofcedi, oportebiLearobie£tiueefleinfenfu, 

abeoquecognolcij alioqui id, quodincogni- 
cumeftjin alceriusnocitiam duceret. Cum er- 
ooliquido conftccnon feuciria nobis eiufmo- 
difpecies, proifus fi<5licix exiftimand^eerunt. 
Corroboracurque huiufce rationis vis ex eo, 
quia vt prius a nobis cernitur imago externa, 
in quaCa^farem, verbi gratia , afpicimusj ita 
opoiteretimaginemipfara coloris videti,)(iper 
eam coloiemfentircmus. 

Sccundo , Specics ab iis , qui eas ponunt, 
quarruntur ob limilitudincm cum obiecfto: 
ledintcr obiciftum , & fpecicsnon potcft efle 
fimilitudo:ergofruftraquicruncur. Probatur 
minor, quia qux diflxrunt uatura, diflimilia 
funt : at quod fpecies , & obieccum natura 
differant, patet; quiaalbcdo, &nigredocon- 
trariafunt: carum vcro fpecies minimej cum 
in eodemmet oculo fimul recipiantur iuxta 
oppofitamfeutentiam. At enim ei ahaparte, 

quod 



Argumenia 
hU auBoribk 
x.Argum, 



tran..-. 

loco tantumdocere pocetias ienliciuasimmu- 

tariabobicdis, non aucem negarccasoperari 

Jntelleclw pati fimuUconcinredo ciimfpeciebus. Adquarcum 

hxlUpotenti» con.-edendumeftil*, (^odprimoaflumic, ne- 

Aiitmejl. gandumveroin:el!c<a*m patibilem etlepotc- 

nam purepa.Oluam ; &ad huius rei cophrma- 

tionem refpondcndum, propccrca Ariftotelem 

dixiflcintelligeiceflequoddampati;quiaintel 

lcdus dum adum inteHigcndi ab ie clicicum 

rccipicrecipicndopacicur. Vclprocul-.fleid in F 

fenfucaufilijquaf diceretintellcaionemeffici 

excoquodiutcDcausprius patitur lecipiendo 



pccicm,qua informatus pvodit in a^^um intel- 
,;acadi, acrerumnotitiascfFormat. Ita vero 
quodhoclocodcfenfudiximus , de intelleau 
quoqueparienteafTertum efle volumus , quod 
adrationcm aauia:, & palfiua- potenrix atti- 
tiecivtrobiqueenimcadcmiat-ioeft. Tametfi 
iib. j. fepcficus nobis locus fit ad eosrcteUen- 



z.Argum. 



IpO 



iS^ • CAP. VI. QV.£STIO II. 

c6tranascne,probatOnquiacontrariaiumcau- lu Aflumpt.olprobatur, qmafia ludqmddarc 
,1- M _ _. ,- tur.aquodeterminari poirer.ldnnaxime eliec 



enefimadlit.cap. i 6. vbiipcciesfcnfuumfpi- C fpecicm mittant. Idem idcircoresin rnagna 
:alesvocat.Poftenorparsoftendian-,qmaid, ftaauanonintuenuir, quiafpecusabeis tr; 



^probatarjq 
farum contrarii effeftuscfle debenc Si ergo fpe 
ciesdantur, funt fimulcontraria:, & noa funt 
CQntrana:,quod repugnat. 

Tertio.Sieffifpeciesdarenturjveleflentdiui- 
duxjvlindiuidus, &fecl:ionisexpertcs5 atqui 
neutrum horum dici poteft. Non igiturtaks 
fpcciesdantur.Priorparsminorisluadctur.Pii- 
mumquiaPeifpetliuifumuntinquoUbetpun- 
domediipyramidcmteiminari.totamqucrem 

vider];quod ficrinon polfec, nifi fpeciesiu pun- 
doeflent.Item.,quiafiipeciese{lentextcF.la:,e- 
dacercntur de poteftate materi^ ad cuius ni- 
genium fefe accommodarent. Quod-tanien 
non videcur admitteudum, cum eiulmodi edu- 
ftio requirat praiuiam .-ikerationem„vcl fakcm 
fiatperfuccefiiuamcranfmutationem ; fpecies 
veroraltemvifiles, traiiciantm.ediuminftanti. 
Accedit audoritas' D. Auguftini kb z luper 
G 

ritalesvocat.Pofteriorp 

xjuodfubiedoextenfo inhceret , excenfumeft-} 
haccnim ratione probauic Aiiftoceles cap.ii. 
libriy text. i2t. fenfum efle potentiamcorpo- 
ream, quiain organo, quodmagnicudinepra:- 
ditumeft recipiturifiergodarencurfpeciesfen- 
fiteriis^xtenfisiniuft2e,v£iqueextenla:jacdiui- 
dua'forent. 

Quarto.SpeciesfvJnfuales multo fantnobi- 
liores, quamebieda;, cquibustranrmittidicu- 
tur. Non ergo abeis gign; pofluut : alioijin 
effcftus propriam caufam dignitace vinccrcc. 
Ex quo fequitur eas nullam habere caufamin 
natura reruini arque adeo commencitias cAa:. 
Aflumptumprobatur, qaiaearfpecies , fidan- 
tur medixfuntincerinaterialia,& Ipiritaliaac- 
cidentia.vtpotedefarcatioris natura:,quamilla, 
craflioiis,quamhGEc.Dcinde,quiaponuuturvt 
inftrumenta vicaliumfundl:!onum,qu2eopera- 
tionibus reium non viuentium excellentiores 
iunt. 

ARTICVLVS II. 

CONSTirriTFR VAKS ^FFIR- 
inatuid quajlionis, dduuntur flAu^r- 



c!^ieaum)pfum,quodnullias(pecieiinterQ8n- 
tuconcurierct Hocautem nonpofleefle, de- 
monftratur. Nam vel obieduinconcurrcrcc 
cftcaiue,Yelnon:fiefFedliue,cumf^peafacul- 
tateccgnofcentediftet , & nihilagafprimo in 
remotum, vtiq; deberetpriusagercinintcrme- 
rlium , tum veroimpotentiam : atquidempta 
B 'fpecienihil cft , pet quod ad eum modum agere 
poflit . & quo potcntiamadoperandumfulci- 
ret, ncnpot£ftergo,fublatafpecie,concurrere rt.^.j 
effediue. Qu©d fi non effeaiueconcurreret, ^'''f''*-^'"*'* 
fcdduncaxatlormahterextrinlece, atqjaCtumJ J , r.t ^ 
potcnti^Eterminandclequereturalpectumne' ■> 

quecenebris, nequelongalpatnintercapcctini.^ , 
impcditum iri;quod eft contra expcrientiam/"^/^^^' 
CoDfecutioprobatur , quiaideointenebrisres 
non videncur, quia colores egcnt luce , vtfui 

di- 



f' 



ari£partnarq!i 



■git 



nwua. 



tlsinmediolangucntj&euaneicunc. 

Secundou Nonnulh per infpicilla concaua 
acucius vident,non ni(i quia tuncin centro plus 
vniuntur fpecies redduncuique effieaciores in 
repra;fentando,quemadmodura & radiifolares 
incauicate vitri mag-iscoeunc. Noneftigitur 
nei^andaHidaiieiuimodilpecies.Tertio Ogu- 
lusnon videcfeipfumjvidebittamen,fieiobii- 
Kj ciarurfpecu!um:idvcro nonnifi,quiaabocu:0 
produciturimr.goipfiusinfpeculum, qusinde 
adoculijpireflctlitur, caqueinformatapoten- 
tia>.icte^4i.adum elicit. Daturigiturtalistpe- 
cies JMBej.0 Idem in internofenfu oftenditur. 
NaraBl^hominem , quem antea non vidi- 
mus,pnianoconcuemurj paulopoft claufisocu- 
iis,eiufdemnotitiaminteriuseffoimamus, non 
ob aliam rationein , nifi quia ems imaginem 
afpeduhaufimus, hauftamq; in iutcrnolcnfu 
P retinemus. Patet ergo d.ui eiufmodi fpecies. 
Qijod item conftat ex memoriafenfitiuanon 
hominum tantu,fedeciabrucora, quandoqui- 
dem recordatio ncn nifiminifterio Ipecieru fic> 
Poftremo quodin AriftoceUsdoi^nna prie- 
dictasfpecies neceflariocouftituendxfincpro- 
batur. NamhocinI:brocap.:> cexc ui &ii4. 
docetfenUun cfie id,auod fenhbiles ablo; ma- 
teriaformasj ideil, imagines('ufciperepoccll'. 
Vbi fp£.cics vocatfoLmas,ab{que mnteria ; quia 
fpeciescaQdoriSjVerbi oratia,n6eftiple candqr 



'«« /T . "XrErHm qui fpecies dari ne2;ant > a veritate ^ materialiter, fedid,quodcand-orerepia:(entax. 
'^r . •'■', V & a periDatccico dotrmate lonc^e recefle- Etinlibrodememoriacap i.cumqu^efiifletqua 



alitnittenii& 
trj^tttn. 



runc Quodhifceracionibus pianumfic. Facul- 
taslentiendi ex feeft indetcrminara a\ihocii- 
ludve fingularepercipiendum. Igicurvchuius 
pocius , quamilliusfeufionemedat, neceifjm 
cft vc ab aliquo dcterminecur} fed non eft a- 
liud, aquodeterminariquear, pr.-crerquam ab 
pbiedo pcr-fm fimiiitiidine feafuiinipreiramj 



p i.cumqu^euuiecqua 
ratione nos rei abfeniisrecordan condngat,re- 
fpondetidfteriob fimulachra reruminintevnc^ 
fenfu aiferuata. Itaq; &externis&ir.ternisien- 
fibus attribuit Anft. fpecies- Eiufdem fent. eft 
D.AnfelmnsinMonoJogioc.jo. D. Damafce- D.Anfel 
nushb.z fideiorth.cio.D.Auguftinuslib.io. D Damafc. 
eonfeircap..io. &cap.ij'.& Ub.ia.fu.per Gene- ^ A»g!'J.. 

fim 



191 



IN II. LIB. Ax^IST. DE ANIMA.* 



ipt 



fim.c.lo.& lib.li.de Trinit.ca. aliifqueinlocis, A vifilemmodo pyiamidisprcdu(flam>cuius'oa- S^omoJd 



D Themiu. 
^lenjis. 
jilbertut. 
B.Bomtnnt. 

Scotui. 

Afgent. 

Eichxrdus. 

CapreoL 

M*rfitiM. 

BeruiUS. 

JE^diHt. 



jirguntentn 

diluuKtur. 

Svlutiou 



quosdtarCapreolu$ini.dift,j.qu.i.arr.'.De 
nique idem cuetur maior , acmclior philoCo- 
phantiumpars.D.Thomas i.part q.fj-.arrji & 
5 contragentesc 49.aliifqueinIocis. Alenfis i. 
part.fuajfumma;aqu£Eft.zj!. vfq;ad26. M Al- 
bertusi.part.fummxdehominetraft ^qu.i^. 
& de quatuor cozuis qu.;. D. Bonauentura la 
x.dift j.art.^.q.i.Scotusquarft.io.&ii.Argen- 
tinasqua:ftioB.i.art.4. Richardusquxft y. Ca- 
predlusioco citato Marfilius ini.qu.7. Hcr- B 
uxusquodlibetoj. quxH.i. ^gydius quodli- 
beropximoqujEft.i. Ac quod etiam Plato po- 
fuerit fpecies vifuales,qua; vna cum radns,ex o- 
culoadobieftum emicantibus, vtfingit,Yidc:- 
diadlumperficiant j conftatex Timaso , & ex 
iis,qux ibidem Chalcidiusannetauit. 

Nequeaduerfariorumargumenta negocium 
faciunt. Ad:pri.rmimenim refpondendumeft, 
licetfpeciesdenturanatura, vtpctentia:iisc6- 



fisfitinfuperficie reivifq, vertexincentroocu- ligedum t\ 
li: & hoccentrumdariinqnaiibetpaitemedii, vtfitemm\ 
equarcscernitur. Verume.vhacpyramidis, & Pyramtdi,\ 
centnam-.Iitudine, qua^tradituraperfpediuis dHci. 
ad rem explicandam, colliai non dcbet, qucm- 
admodumccncrumoculi, & vertexpyramidis, 
fiue vlcimum punclnm. in faftigio pyr.imidis 
couftitucum., cftquidindiuifibi!e,itafpeciem, 
per quam res videcar,recipi inpun<fto, atque 
indiuifibilem ede; nec enim fimilitudo in o- 
muibusccnueniredebet. Immofi ineafacien- 
daviseft, infcrriexeadem poteftfpeciem non 
elfe indiuifibileir. , faltem ex parte bafis, cum 
conftet hanc excenfam, ac diuiduam efle. Ap- 
pellantur autem a D. Auguftino fpecies fen- 
fuumfpiritaiesQo.irrodo, quoab Ariftotelevo- 
canturformxhnemateria, quodiamfupraex- 
pofuimus. Ad illud de edu(fuione e poteftatc 
materia: , qua de re exprofeiroin Phyficisdif- 



fignatcErerumnotioneseffingant , non debere feruimus,refpondendumeft,vtformeacciden 



proindefpeciesipfas potentiis obiici, autperfe 
cognofcicumnonfintfignaiaftrumentaliafed 
formalia. ,Necoportetid,perquodres, vtper 
fuumformalefignum, iunotefcitfecundumfe 
apprehendijquamuisid concedendumfitiu iis, 
quasnostanquam figna inftrumentaliainalte- 
riusreinotitiamducut,vtalibidiximus.Argu- 
menti etiam corroboratio vim non habet : Sta • 
tua enim Cxfaris inftrumentale fignum eft. 



tarijeeducantur dematerispoteftate, nonre- 
quirereprxuiamalterationem, auttranfmuta- 
tionem fuccefliuam, fedfat elfe dari in fubiedo 
naturalempotenciamad-illas recipiendas, eaf- 
demque pendere quoad fuamefFedlionem, & 
couferuationem abeodem fubiefto, feu cem- 
pore, feu momentoproducantur. Qija^duaz Depctent 
conditiones cum fpeciebus fenfibilibus compe- teris,(becii 
tant, noneftcurquisnegerexciriillasegremio ^«f««^;i<;-, 
non formale. Capreoluslococitato refpondet D materiie , in qua recipiuntur. Aduertetamen ContraSo 
non oporterecognofci a nobis id , quo, fed in germanam ratiorrcm , qua: probat fpecies fen- natem lib. 

iuum elTe diuifibiles, non elTe quod exeant e M<;^/)/&..<: 
potentiamaterix. Nam animsbrutorumani- 
mantium perfedlorum exeuntematerix pote- 
tia, & tamen vteftgrauiumaudorumfenteu- ' 
tiaindiuifibilesfunt,atqueinextenf£e.Legitima 
ergo ratioeft , quia innaefitiue recipiuntur in 
fubiefto extenfo:quod veroitarecipitur,ad na- 
turamrecipientisfefeaccommodatjmanetque 



non OpOLCClCVUgUiLiiVi a liuuio i^ , -^uv^, ^>." "• 

quoaliquidpercipimus;nosvcrononmfpecie, 
fedfpecieresobieaascognofere. Quajeftfo- 
lurioD.Thomiequodlib lo.art.i.quj^; 
- . .^2 Adfecundumconceiramaiori.ne|pda eft 

Simtlitudodu. minor ,.& adciusprobationemdicenaG-mdu- 
lltx-inehndo plicem eflefimilitudinem: vnam in efieudo ,al. 
IrUeriiMierainttxzrt^in^tt^^^x^^^rit^nAo. Primam non in- 
•ueniriinter res diuerl^e fpeciei ; inueniri ta 



fntandC' uenuiinter res mueriiE ipccici , luucuui <.a i:uiaiurctipiciuibicicjccuiiiiinjudt,iii 
rtfrtje • ^^^£-^^yjjj^^^.yjp3j£jij;janimahominis,qua: ^ exrenfum& diuiduum,fiil!ud talefic. 



Solat.^» 



cumnec fpecie, oecgcnerecum Deoconne- 
niat, efttamenDeofimilis: atquehuncpofte- 
riorem fimilitudinis modum fortiuntur fpe- 
cies comparatione fuorum obiedlorum. Ad 
id vero, quod in aduerfam partem obiicieba- 
tur,nimirum«porterefpeciesalbediuis, & ni- 
grcdiniscirecontraiias , diccndum contraiia- 
rum caufarum, fi coUatione efFciflorum vniuo- 
ca: fint, contranos efle effedus : at obiedla non 



Adquartum, negandum eft fpecies fenfi- Stf/«;,4. 
biles nobilioris naturxefle , quam accidentia, 
qu^ipfx rcpr^Efentant, &aquibus efFundun- 
tur. Re cnim vera perfe(5lius qiud eft color, 
quameiusimago , ob idqueefleimaginumin- 
tentionale, idcft, diminutum, ■&imperfe- 
clum nuncupatur. Nec fpecies abfolute di- 5^^ ^ /« ««< 
cenda; funt forma: mediae inter materialia, ciesnonefi 
& fpirit.ilia accidentia , quafi inter illa me- UElioterft 



itafehabent, cumfintcaufaj^quiuoc^rclpe p diuoi diguitatis locum obtineant , led quia 

' ^" aliqiftntulnm e materia emergunt , cum non 

cadant fub fenfum , vtea quorum fimilitudi- 



du imaginum,quas ab fe mittunr 

Adtertium , rcfpondemus fpecies effe qui- 
-dem indiuifibilcs in repraffentando , diuifi- 
bilesautemin cflendo, quod folum oftendit 
pofteriorpais argumenti , etfi oppofitum af- 
feiueritVenetus & Alfonfus Tolecanus. Igi- 
tur ad pofteriorcm partcm refpondemus, 
Perfpeaiuorumdodlrinam elfe, vifioncmfieri 
perpyramidcraudiofam , hoc eft pcifpeciem 



nes funt :& tamen adfpiritalem^naturamnoa 
percingunt. Necproptereaquod vitaliumfun- 
d:ionuminftrumeutafiunt,adaItioremnatura: 
gradumprouehuntur , pra;fertimcum adeiuf- 
modifundiouesnonconcuirant nifitanquam 
forma: vicaria; obieftorum , quorum locum 
fubfunt , vt paulo poftdiccmus. Hoctamen 

Doa 



i^j CAP. Yh QViESTIO II. /M 

nonobflatquomin* fpcciesintellioibilcsma- A fequenseft,vt fimilitudoyiccmillius habens, 

tanquam femen geuerantis, cogQicionem aua 



cerialium accidcncinm exccllentia natnrae iis 
accidentibuslongeprarftcnt, cumfirapliciter 
fpiritales flnt. 

ARTICVLVS III. 

DVBIA ^aEDAM. 

explicamur. 



fi prolem gignat : acque adeo ficendum eft Ipe- 

ciem a(5liueconcarrcrc. Quod (iperasan tota ^otentU^j^f 

virtus aftiuapotentiarfitvircus adliuafpecieij cits duA partta- 

quemadmodumtoca vircusigniseft calor.Re lescaufk. 

Ipondemus non i^cafe rcm habere, fedpoten- 

tiam vendicare fuam peculiaremvirtutem ad 

agendum, fimihterqjfpeciemvendicarefuami 

ita vtamba; canqua dua;parciales caufa:diucr- 



DVo in hac quaeftione perti^ftanda fuper- B fa: tamen racionis , feu canquam dua: parces v - 
funt. Aherum eft, quonammodofpccies ' 

cum potentia ad adionem concurrant. Ahe- 



teies cum po 
tia adaSio- 
n concurrit 
iue. 
tuf. 

i Thomas. 
iltertuf. 
'.preolm. 



tum,numfpecies excernis fenfibusimprefla: 
pr^fenccduncaxacobicfto, iniisconferuentur. 
Q^od ad primum accinecjSunc qui pucencfpe- 
ciesconcurrerecancu ingeneremacerialiscau- 
faedcccrminando videhcecpoccnciam,quxin- 
difcriminacim fehabec ad percipicdumquoa- 
libetparciculare fubfubieftofuo coprchenfu, 
vc paulo fupra dtximus. Quod enim iion con- 
curranccu potenciavci cauli parciales a£tiu2 q 
adeundemeftedum exeo probac, quia ad:io 
vicalisa folo principio vics , quale fpecies non 
eft,proficifci poceft: Deindc,quia qu^hbec du^ 
caufajpartialcsacliu«eica comparacjc funt, vt 
vnafinealceraqueacefF;(5lumedere, falce im- 
pei"fe<flum; vcduolumiuofa, quorumvnura- 
quodq; producit lumen, ecfiminusir.cenfum 
quamambo fimul : acnecfpeciesfinepotccia, 
nec potentia fine fpecie valec per fe operari. Ve 



niusintegriagentisiinmediaci viresfuas con- 
feranc, iungantqueadadionem cognofcendi. 
Namquod ipecies fuam habeac aAiuicacem, 



probacum eft. Quod vero illa non fic tota adi- 
uicas pocencia: ex eo oftenditur , quia f^epe ac 
cidicvcpocentiaexeadcmfpecieeliciacinten- 
fiorem notitiam ; quia nimirum proferc ex fc 
maiorem conacumj quodnon eifec , nifi ipfa 
haberec propriam adiuicaccm diftindam ab a- 
d:iuitace pocencia:. 

Aduerce autem.fpeciem concurrerc aon 
foluma<fl:iueadoperationem,vcidiximus:fed 
etiam formaliter, quaccnus concurric ad fpeci- 
ficationem ad:us,detcrminando pocenciam ad 
hanc pocms, quam ad illam operationis fpe- 
cicm. Icem quatenuspracftacvnionemobiedli 
cumpocentiain eilecognofcibilijquajvuiocft 
proprius effcflus caufx formahs. Et vero,quia 
priuscft potcnciam vniri intcncionalicer cum 
recognita, quam cendere in obiecftura : priusfe 



rum hcechazc tenccncia fuamprobabilicatem D habctfpecies vtprincipiumformale , quamvc 



habeat; multo verifimilior tame eft contraria, 
quasftatuic fpeciem concurrere etiam a^fliuc 
cumporenciaadeiusaftionem. Hancfequitur 
Scocusinprimodiftind:.^. q 7.&inquodlibcc. 
q.if.Thomasprimapjrc.quqft 56.arc.i.& libro 
primoconcragent. cap. ji. fz.jj. & qiiodlib 7. 
artic i.Magnus AIbercusi.part.fumm.a'dcho- 
mineincradacudefenfibusanima;. Capreolus 



principium efficiens. Acq; hoc,quod de caufa- 
hcace formali,& adriuafpecieialferimus^con- 
■uen:ttamiufpeciemfenfibilem,quamintelli- 
gibilem :imir!o& mea, qua;obtinentmodum 
Ipeciei iutcJligibihsrefpefflu potenti^e incelle- 
(Siuc, vr ciictia diuina rcfpe^tu incclleft' crea- 
ti,& iubflancia Angeli coparacioneintelledlus 
ipfiusAngcli,cum hicfeper fuammec cflentia 
in I. diftind. jf.quaeft./.art.i & alii : probacur- E inceUigic.Quod fi obiicias nullam fubftanciam 
quccxco,quiaanimaconfticuiturperfpeciem creacampoUecfreiinmediacum principiumo- ^''^"io (ith- 

perandi;acqueadeouonpoflefubftanciaman--/^''!*^'*/"'J^''j^ 
gelicamper fe concurrere aciiue adaftionem ^"^^^^^atum 
incelligendi. Occunendusn erit nullam flib- '^Sf»'^' princi. 
flanciamcrcatampoflecireprincipium proxi- /"*"»• 
mumelicitiuumaduspermodum potenti9& 
virtucis;poilecamen per modum obie<^i,qua- 
do illalinuilcft obiedumaduale, maximecil 



ina<ftuprimoadincelIigendum,ficuciignisper 
caloremad calefacicndum : nulla veroracio 
cft, cur pociuscalorcumigni , quamfpecies 
cumanima a(£liue concurrac. 

Secuudo, quia omnisforma agencis, cui 
perfeaffimilacurefFe^flus, concurric a<ftiue vt 
principium talis effe(Stus , fiuc fit forma fub- 
ftancialisjflueaccidccaria, vc vcrbisracia^for- 



ma equina eft principium efFc<^iuum formx F caufaa^Tnonis fit 



m eo euea cu n on integra , fed parcialis cancum 



equigenici, quia huius forma eftflmilis for- 
ma:ilhus.Speciesaucem,qu(jpera(£lionemco- 
gnofccndiproducitur,producivepoceft,eftfl- 
milisillifpeciei,a,qua adlio cojrnofcendi ori 
tur. Tertioidccontirmacur,quiavc docecDi- 
uus Auguftinus nono libro de Tiinicace capicc 
duo(^ccimocognicioreiefficicura cognofcen- 
te,& cognito: cognicii vero cum non per fe fed 
fuifpecici&fimihtudineinpoteQtiainfuicoa- 



Igicurad primum concraria; opinionis ar- 
gumencum dic, licec cognicio abfpecie pro- 
ncifcatui;oririnihilominusabanim.a,vca vic^ 
fonceprxcipuaque vicalium functionumcau- 
fa, cuiusinflrumenrafuncpotentia,& fpecies. 
Quod fi argumentum hoc vim haberec, pari 
modo probaret , cumincellt<fl:us,auc voluncas 
perhabicus vircucum fibi inha-rentes opcran- 
tur, calemopcrationemcou eife vicalem; vel 
a cos 



iPT 



IN II. LTB. ARIST. DE ANIMA. 



196 



j^^Ju^lu.r.u eoshabltusBcntiq-apcfrc aaiue concuirerc: A adkucpoflideat. Itemficjuidalbum,autvirick 



ftstarualdus q^od a commuui phiioiophouun,Theologo- 
W^/.f.r^r/A-iumquefentemiaabhorret.Ad.ecuudumdici- 
lihetfefoU if- raus,non quoncs di:a: parnalescauia- ad al' 



ad ali- 
m 



Maneant ne 
'hecies tnjtnjih 



noile per ic cfFcdum cderc videhret cu ica con- 

currunt, vtfecundanoudctur-a natura adfa- 

ciHusbpcrandum , fcdad fimphcitcr opcran- 

cum , quopaclofchabcrfpccies refpcdu po- 

tenna;, ncccnim poccnua vakt abfque {j^ccie 

vllomodo operari 

Quodaddfibiumf?ciindumfpedat,vidcli- 

cet nnmrerumimao!ncs,qu<^extcrnisicr.!;bus 
c«7^f»«''«/^c/-irirflprmiltuvapra4entiaoH 
ettecto. deani,vtiisaniot-&i!hco euanelcant. ^.gaa- 

uampartcmfecuciiuntriOnnulhAiiilorchsin- 

terpretes in libio dc ienki 5c lcnf h , & in hbro 

deinfomniisconcedcntcs,amotorenlib)h,da- 

ri adhucperbreucs cjuafdamfcnf^ones eiicitas 
Tats affirmans ex fpeciebusnondu extindis. Poteil veroh^c 
a«t^»«W^f^«rlententiaitacomprobari. Hiiiulmodifpecies . ■ ■,, n- a 

h.vbentfuaminten{ionem,&incrcmenugra- C Namqueexpenentiailla, quapotiflimumad. 

dus,fecunduquosfuccenii!caugeri,immicui- uerlanjmtuntur.admodumfaUaxelt. Ac^ciqij: 

■cuepoifunt. Ipiturli obiedirufubito amouea- 



diunusofpexerimus, adquodcunq; afpedum 
noftrum deferamus,concoloriili\idetur. H^c jiugff^, 
Ariflrbtcles, Ai^erroes quoq; in fuo traiftatu d« 
fomno & vigilia , ait nosinfomniis fentire per 
quinque fenfus fenlibiliaexterna, licetabten- 
tiaiidqiaccidereredeuntibusabinternisfenii- 
bus ad externos abfe^ntium xerum iraagiuibus. 
S'cuc enim, inquit, in vgiliafenfibilia exteraa 
mouentfen!uscxternos,& hifenfum commu- 
B nem, isimaginatiuanii ficinterfomniandum 
conueifo ordinc , imaginatio mouetfenfum 
comir.unem, hic fenfus cxternos.Igitur lenius '■ 

externipoirunrehcereopcrationes circa lenh- 
bilia abfencia. 

Vemm iicct ha;c opinio admodum pro- 
babilisfit,maximcob Ariftotelis &D Augu- '*''/ f^J^*' 
ikwA audontacem contvariatamen qu^e aiieiic ' 
fenfijum cxtevnoiu fpecies nou nifi pi\xicnti,- 
bus fenfibihbus, etiam breuiiTimotempove c6- 
feruari» & communior,& venfiRiilior videtur. 



£>. AugnJK 



ATifioiel. 



tur,adhucfeGirndum aliquam parccmius m- 
tenlionis infenfiteriis mancbunt, poteruntque 
fcnfusiisad continuandam fcniioncr.-'. vci. An- 
tecedensoftcditur,quiaidco obicdumquan- 
to viliii magis appropinquat ( ieiuata tamen 
conucnientidiftantia) tantodiftinclitis vide- 
tur,quiafpeciesmagisdearticuhuur, & peife- 
diusacl:ii2tpotentiafecundumnouosfuigra- 
dus.lccircoetiaexeodemlocolonus: & odor, 
iiacriorfit,percipuur, nonverofuenuis; qura 
illeefficaciorem , & inteniiorcm fpecicm lacit. 
Secundo,Albcdo,& odorinhibita caufaefFe- 
ihici & confeiuante nihilominus in fabiedlo 
" pcrfeucrantjergo & fpeciespotcnuis ob()gn.-it<j 
raltcmaliquatotcmpoveferuanin ijs poteiiit, 
licetobica:a,aquibusproduJixfae!unt, prx- 
f^ntia non hnt,cum vtrobiquc parratidefle yi- E 
dcatur.Tcrno Acceditexpen'entia, quaaflcrt 
D Augnftinuslibvo dccimo dcTrinitate cap. 
lo.hi^everbis. Cumdiufolemattendcrimus, 
&deindeoculoscIaufenmus, quafi veriantur 
inconfpcc^uquidacolorcsluc!di,quosintclh 
^endumcftrdiqniaseficil!iusform2,qua.-fli- 
<aaeratinfenru,dumcovp^us lucidu vuicrttur. 
Additq; iufracmimodi fovmam eile vifionem. 
ItaqueputatD.Auouftinus^ablarocorpoielu- 
muiofo,rcmanereilluisIpec!einin Icnfu. His ^ 
cofentancaicriplit Ariftoceles hbro dcinlom- 
niis cap.z Ien(iha.inquit,ipfainnobis,pcrfia- 
gnIafenfovia,fcnfionem eil-iciunt r & aff.-cT:io, 
Guamcainuehunt, nonmodq in fcnlonis in 
eft, cum fcnius agunt , fed ctiam cum ab opere 
difcctlere. Et pau!oinfcrius,fi fenfuni dcfolein 
opacumconucrtamus , comicaturcuaffctiho: 
euenitenim, vtnihilccrnat, proprcvea quod, 
xQSQUiQtio , qua; aLumuicprofccla cftj,oi.ulos 



enim non raro, ctiam extra morbum , & fom- 
uia (quod D. Au»uftinu« libro vndecimode 
Trinicatec.4.animaduertit) vtquarquisinin- 
ternofcnfu elSngit, eaintcUedtuscxternoper- 
cipiarbitietur Sfjpeqievenitfadaavehemcn- 
ti fenfibili aliqua in f enfu Ia:fione , v 1 3 exempli 
avacia,faculcas videndi ad alia obieda percipi- 
endaminuspavaraficacq; adco vt decipiatur 
D phanvr.fiaiuduansadhuc fenfui obfcruari icic 

fenlibile, quod antca. Certefi vehemensfenh- Curfenfm 
bileexteruuraranta efficacitatefpecicinfenfu ^^.jj^ ^yj^ 
imprimcrecvtilhimetiamabfentia conlerua- ^y^^^^ ^^. 
ret: vtiqueautfemper, autmaioriexparteita ritfia^ftin 
acciderec Quod camen repugnat expcrientia:. 
VndeAnftotdes hoc in hbro capire quinto tex. 
yi.& S3' difcrimcn ftatuitinterfen{um,& iiv 
telle£^um,quodilleobied:iprxlentiamexigati 

hic verononirem. 

Aroumcnta in contrariam partem addu- 
<aahanc habentexplicationem. Adprimum 
coacelfo antecedente, neganda efl: confccu- 
tio: talis enim eftharum fpecierum natura, 
& ccnditio, vt quantumlibet in fubiedo in- 
tenfa: fuennt, fubuo .-mittantur, necluiepe- 
rennifua: cfFcftvicis caufa; influxu permancre 
queant : ctfi idin plerifque aliis efFedis fecus 
accidat. Quocciamparct.quid adfecundum , 

avc^umentuin vcfpondendumfit. Adtevtium 
dicimus amotoluminofo , non dari iam eius 
afpedum , fed accidere deceptionem modo 
anteexplicato.IdquevoluiflVaudoresinargu- 
mentoaddudos,videlicetablatofenfibihdari 
fenfionesnonreipfa,fedappareter,feu fecun- 
dumfa!laccma:ftimationem.Atquehuiusdu- ., 

bij cuodatio planior cuadet iis , qua; proxima j 

qua:ftione pertradanda 

iiUlt^ 



1^7 CAP VI. Q^Vi^STIO IIL i^8 

A meooculolpcciem Socnuisabfeatis, quaiUe /"''/^'*^*«''*'*~ 
informatusSocratcm vuicat. Socrateseuimad '^■e^apprehen' 



\uidn6t'ttta in 
ititta. 



QVJESTIO III. 

VtRVM P£R DIVINAM POTEN- 

tim aliqua notitta abfiracliua in 

externis fenfibtis dari 

queat. 

ARTICVLVS I. 

QJID IN RE PROPOSITA SEN- 

tiendum videatur. 

INbacqueftioneprsenotandum imprimiseft: 
difcrimen inter notitiam intuituia & abftra- 

(ilmam Notitiaintuitiua, quseetiam vifionis 

diciconfueuit, vtScotusin i.diftinft.i.part.t. 

q i.&quodiib.6.art. primdjFiu-rancfisliliroz. 

contragcnt.cap.96. t)uraadus inprologoqu, 

^aliiqucaucftorescienniunt, eftnoticiareiprq- 

feiuis, Ytp;xienseft,ide(l,cognuio,quaitare 

attincimus, vtper eamcernacur pia;fencia ob- 

iedliintg, & ex viipiius co»nitionis,non vero 

quiaaiiundecompvobacur. Eiufmodiell noti- 

ria, quaquisvidetcandoremmpariete, & qua 

fonumaudic,& ca,auabe.ui diuinamnaturam 

intuentur,quaD.PaulusEpiftol.i.adCorinth. 

cap.i^ appeilatfacieadfacicm.Immo&: exhoc 

loco Apoftoli credit Scocus quodhb.<^. art i. & 

Gregoiiusinpnmodiil: 5. qus. j arc i.defum- 

ptamfuiireappellatione notitix intuitiu.TS cu- 

lus aut nulla, aucprop"e nulla extat metio apud 

veteresPhilofophos AduercitautemD.Anfe^- jy fentesnoniint,fpcciesvtdocet SandlusTho 

mas 3.part.qua:fl:.7^. art 8 Durandusin ^.dift, 
io.qua;fl:.4 & aliis. Inhafce vero resitafertur 
afpcdlus, acfipra'fcntesellentj vnde&intelle 



fui vifionemdupHciterconcurrit, nimirumin ^"'^- 
generecaufa;eflicicntis, quatenusfuiimagine 
inpotenciaimprimit. Hanc verocaufahtatem 
non eftinficiandum polfe diuinitus fuppleri, 
quemadmodum& alias id genus cauialitatcs 
emcicntiumcaufarum Prcterea,concurritSo> 
cracesad pra;didfam vifioHem mgenere cau';e 
formalisexcnnfeca; , eam cerminando,fpecifi- 

B candoque. At quodha;cdcpendencianonob- 
ftec, quominuscalisvifiodanqueac, exeo o- 
ftenditur qu!aSocraccsablens,acnonexirtcus 
potefl eam terminare , eiquefpeciem tnbuere., 
eomodoquoeclipfis qua* vnoabhiucanuoe- 
ritjterminat, & fpecieconferccognitioni, qua 
deillanmicAihologus habet. Nimirumhsec 
terminandi,& fpeciticadi rationec in eo, quod 
fpecjficacur, necinfpccihcantc termmanteve 
exiflennam rcquirit. 

C SecBnda veropars concluflonis earatione 

fuadetarjquia poteilDeus lpeciem,qua Socra- 
tes in meum oculumimpreilit, amoto Socrate 
conieruare, qu^e cum Socratcm eodem pacbo, 
quo antea reir'erat,adhuc eum tanquam prefen- 
tem afpeftui obiiciet: poteflqi id cofirman iis, 
quxinmyfteno diuino Euchariflixinterdum 
apparent. NonnunquamenimDeuspuetum, 
carnemjmanum,& qua^damaliaoculisrepra:- 
fenrat,producedoin eis talium rerum,etfi pra:- 



mus,Hu(;o,Magifter,D ThomaSiGregorius, 
PaiudanuSjCaietanus, Durandus, & ahicom- 
muni confenfu cognitionemintuitiuam opor- 
tereelle immediatam , itavi\iil:cet vtresnon 
percipiatur in alio cognito, ficuti cognofcitiu 
Cxfarin fua fiatua Etenimpcr cognitionc in 
tuiciuaconfpiciturresinfe, quodeilenonpo- 
^uidaljlracli- teffccumres videturinalio prius vifo Nontia 
abffcradliua, qu^eLiamiimplicisintel!igeni:i<j 
vocatur, efl coG;nitro lei no vtpra:lcnseli:, ver- 
bigratia,nocitia,quacot7itodeSocrare abfece, 
& ea qn^Aflrologus dom.i iua; coniiderac ecli- 
plim, quam non intuetur, cflo fciat ca horain ■ 
terpop.i terram interluna,& Solcm.Etitcmea, 
qua Phiiolophus ex creaturis cognofcit Deum 
elfe. Licereuimhx co£,nitioncs tedancinrem 
fubtfle cxillentJarjnon tamelictendunt:vtper 
eascernacur prsfentia obiedi. Non diximus 
cognitionemintuitiuamefieeam, qu^pendet 
apra:fentia obiefti , necquaobieftummouet 
potentiamjquia notitia,quaDeus & fe,&crea- 
turasintuetur,efl:intuitiua ; & tamen necab 
ipfoDeo, ncqueacreaturis dicitur pendcre,vc 
nequecaufiri. 

-Hispotitislitprimaconclulio.Senfusexrer- 
nuspoteft diuiua virtutetendereinremabfen- 
>pu4 extemu^ ^^^^^ modo in illamferatur, taquamia pra.-fcn- 
itHmttM fote/l cem,alioquinon.H^cconciu:ioquoadprir.c 
em «^Mei'/p^,^,jnprobaturi quiapotclt Deuspc- 



I. CcKc!. 



tlusnili ahunde cdodlus iudicium cohibeat, 
eas piMjfcutcs iudicat. 

Deniquetertiapaisconclulionisinde com- inohieSii^mab' 
probaturquiafenfusexternitalisnatura; funt, rgns 'vtabfeTis 
vt ce-ndacin obie(fta,proutfe h.^benthic&nLic, gxternu.s /hiftts 
idelt,prout rnatenalibus,licus,dift:aci^& qua- ^^«^^ Tjiftrrt 
titntis conduionibusairecla exiitunt^atqiadeo ppi^fj 
vt prxlent!aaparterei,velfaltemrepra:fentata 
tanquam pra'lencia." Quare uon pocerut fenfus 
externi vilomodo veriari circarem abfentem, 
quataiisefl:. Hancporrocoditicnem iacrinfe- 
ceaddunc obieClafenihum excernorum fupra 
obiectumintelIedus,&phantaliaj Namintel- 
lecStusferturin remtamabfentem, quamprx- 
ientem: tamlingularem, quam vniuerfalem.. 
Phantalia etiamm rcm pra:fcntem, &abfen- 
tamjfedlingularemtantum. Atexternifenlus, 
vtquiininfimocognolcentium facultatiigra- 
du ftetere, tcuunt m folam rem .^ngularcm, & 
pricfentcm, velexhibitaminlpecie vt pra;len- 
tem. Nonfecimusin hac co^iiofcibiliumdi- 
fpenfacione mentionem fenfus commanis, 
propterea quod hic fit quafi int*eiftitium in- 
terncrum, & externorurn fenfuum,ad vtrof- 
uateuus externoiHm fcnfio- 
afdemadintcrrios tr.^.nimit- 
„ ^ -:r:-.-'3 le 



quepernnens 

■■. ■ ' pnolcir- 



m 



IN II. LIB. ARIST. DE ANIMA. 



100 



SetijM <^^'»»«»« tit:vnde&vrrorumquenaturamaliquo modo A audirij&ciusfonoaudituslxdijatquemulta. 



inofcit. 



tam prAJentta, parcicipat.Namdumfenfus excerni circa obie- 
guam abjentta <^afuavcrfantur,ipfeineadempercipiendain- 
naturaUter co- cumbit,& tunc quidem non nifi fingularia prq- 
fentiaintuetur: infomniisvero, vtertmulto- 
rum opinio, quamin librisp^ruorum Natura- 
liumexpofuimusjfingulariaetiamabfentiare- 
cognofcit: atque itatamprsfentia^quamab» 
fentiapro vigilia?& quietis diuerf tace apprc- 
hendit. 



qu^videnturimplicatiouem inuoluere. Ter> 
tio, quia fequcretur dari duas propofitioncs 
rontradicentes fimulveras; efletenimv^rum 
cerni Socratcm currentem :fiquidemobi»citur 
potcntis vt currens ; & eundem ccrninon cur- 
rcntem,quia rc vera non currit. 

Deinciecontrafecundampartemconclufio- 
nisjqua-riatuic externumfeBfu^n pofleferriin 
obiedlumabfenSjquodtamcdiuinitusofFera- 



Exfupcriori conclufionelicebitdeducere ■" turvtpra'{ens,illud opponifolet, quiacumin 



fecundamqu^propofica^quxftioni direftore- 

fpondeat Pioquaaduercendumpriusdubmm 

«flreanadnotitiamincuitiuam requiracur, vt 

potcntiapereamtcndatiuobiedlLun ,quod re 

ipfa cxiftat praefens ; an vero fufficiat ferri in 

rcm, qujEtametfialioquifitabfens, nihilomi- 

nusreprxfentatur vtpr^fens,acqueicanotitia 

tcndatinrempra;fentem,vtpr.Tfcritemimagi- 

>> narie. In qua dubitacione,etfi parum refcrat v- 

trampartemquisapprobet nobistamd^n pofte- 

rior magisarridec: propcerea quod nrticiaab- 

- flra(fl:iua abomni prccfenciac modo abftiad>a, 

■ "'y"'' acliberadebcrceflevidcatur. Sit eigofcciinda 

'?''* '^'f"*conclufio.lnfenfibusexternis non potcllidari, 

4tMinafenJin etiamdiuinavirtutCjnotitiaabftradiua. Pro- 

• ^"'l^'ff baturiquiaiftiufmodinotitiafercurinremfc- 

^..^' ' cundufe,feciufapra:fencia&cxiftenc:a: cxcer- 

nam eltctenl. ^^ aytem fenfuscendunt iu fua obic<fta, falcem 

reprxfencacacanquam prajfencia, vc ex di6lis 



eoeuentuinre!jed^usiudicetrem,quxpra£fens 
non eft, pra-fcnteme{fe , concedendum crit 
Deum, qui eam fpeciemimprimit, autantea 
impreflamconferuacclfecaufameiufmodicr- 
roris, & decepcioniiquod nemodixcrit. 

Deniquecontra terci.iniparcem quaraffir- 
mat nonpoUccxtcrnum ienfnm tcndcrcin ob- 
ie<flum, Hififubr.itioncpra;(cncis Nam mi- 
norproportio cA mrer eilenciam diuinam, & 
intc!Iedu-nicreatum,quamincerfcniibilenoi» 
cxillens , & fenfum exccrnum ; fiquidcminter 
Dcum, & creacurasefl:difl:antiainfinica,intcr 
ipfisvero creaturasfinicaduncaxac : acquiin- 
trllc<fluscrcatuseleuatur adnoticiam intuiti- 
uam diuma: tlfcnciaj : ergo & fenfus cxccrnus 
promoucri a Deo pocerit ad pcicipicndam rcm 
nonexiftcntcm. 

Pra:tcrca, Scnfuscxternipofruntdiuina vir- 
tutc tendcre cxtra fuumobictftum : pocerunt 



6. 



conftat. Itaqucprasdidanotitia, quafenrus D igicurfcrriinrcm nonexiftenccm Accecedcns 



1. Argum. 



z. 



excernus fertur in obic(ftum, quod apartcrei 
non eftprxfers;-di^cendaeiitintuiciua. 

ARTICVLVS II. 

ARGVhi^ENTA ADVERSVS EA, 

quafuperioriartkulo conclufa funt , 

ecriimque dilu.io. 

VErumcontraprimain parcem primxcon- 
clufionis,quaafl'eruimuspoflediuina vir- 
tuccfenfum excernum rcmabfcntcm pcrcipe- 
re, harcfeoffermicargumcnca. Vclobic(flum 
externifcnfuscom.prchcndiccamL-nlibilepia:- 
fcns^quamabfens: \ eltohimmodoprxfcns Si 
decur pximurn,fLquirui lcnlumextcriunndio- 
ptcingeuio policccndcrc inrcm abfcnccm, cu 

?ua:hbec pocencia v; propria polnc obicnum 
uum atcingerc Si auceiri pofterius,fjccndum 
erjtnecdiuiuavircutepoflcfcnfum veriaii cir- 
ca rcm abfcntcm ,quadoquidcm repugnat po- 
tcntiamcx:rapropriumobic(^h'i vagari. Qua- 
renon vidctul^primacoucluiionis p.irs verira- 
ticonlcar.nnca. 

Sccundo, Hademrutfusimpugnatur, quia 
firesabfenspotcftfenciri,poccricmclnon exi- 
ftcnsguftaii,pariquemodo rcsfine cibo nu- 
triri : potcritignisnoncxiftcnstangi , &ani- 
Hial ab eo vri : poterit cyrabalum uon exiftens 



probatur , quia non minus cft elcuari aouam 

ad produ<flionem gratix in b.iptifmo , quam 

excitari potentiam ad operaticncm extra ob- 

icjjiunonfuum: ergocumiUud diuinitusfiat, 

cftici hocetiampoterii: atqueadcononrepu- 

gnat ienlus externos vcrfari circa obie<flum 

non exiftcns ; licct id non coutmcatur intra 

cancellosobic<fliadeospertinentis. 

Non erit tamcn difficile hisargumentis sdatiet 

faLisfaccre. Adprimum contra primam par- 

tem conclufionis prima; , dicendum eft cum 

dealicuiuspotcntia? obie(floagitur, poflcnos 

loGui , vcl dc obicdio adxquato fimplicitcr: 

vcl deobic<fi:o non ada-quato. Rftaucemeb- 

icdum fimulicicerada-quacumid, inquodpo- 

tcmia Fcrcui icu vi propria, fcd diuinitusadiu- 

ta. Obiciflum non ada;quatum cft id in ^ , , „ 

quod potcnria vipropria tendit Si eroo dc "^\*° * '^ " 

obiedo cxternorum lcniuum fimpliciter ad- ^ '■IJ*^ '*J'' 

a:quato fcrmo fit, refpondcndum erit id efle ^''"' ^'"f ^^^ 
/•'/•11 r 1 r r tumlenf/tum 

ienfibile praicns, vci non praiens, repra:fen -' •" 

r c- j 1 • o ternorum. 

tatumtamen vt prancns. Si de obie<fto non _ . 

ada-quato , id efle fenfibilc re ipfa pra'fens. " ** '"^' 

Exquoncn fequitur cxcernum fenfum , aut 

pofle vi propria ferri in obic^ftum non pra:- 

fensautdiuinicusadiutumnonpofleinidten- 

dcrc: quandoquidemdum citca illud infiftit, 

non va^atur extra proprium obieituin ab- 

foluteiumptum , vtliquet cx di<flis. Ad fecuu' 

dum 



20X CAP. VI. QV 

Ut.t. dumcontraeandcpartcmconclufionisrefpon- A 

)^nrepugnat dendura eft , nullam elTe contradidionem (i 

\mnon exU mel non exiftsns guftetur interuentu fua: ima- 

f/fw^w/^sr^ginisinhaftentisin guftu. Non pofletamen ne- 

i«o»(;x»y?6«-queexdiftisfcquinutrirircmabfq5 6ibo , quia 

otgntmftn nutritio vnportat conucrfionem cibi in iub- 

'i. ftantiamrei viuentis. Quae cGnuerfiofublaco 

cibonoadatur Itemnuliaeftimplicatio, quod 

ignis non exiftens fentiatur perfpecies cjualita- 

tum tangibilium ignisiquibus tamen (peciebus 

non dicitur animalvti; quia vftio nonfit nili B 

pcrcaloremrealiterinharrcntcminre, quxvn- 

I tur. Necuemu-nplicattoeft,quodcymbaIum 

I noncxiftcns per exiftentes foni fpeciesaudia- 

tur, quibus tamen non fequitur cftendiaudi- 

tumquiahsc oftenfio nonafpeciebus, autfo- 

noeftjfeda vehcmentiagitaiioneaerisjionum 

\ut-^, fpeciesvcdefereiitis. Ad\ertiuin argumentura 

: negandum eft fcqui dari duas coniradiccnies 

fimulvcras. Noncnimha:duiepropofiticnes, 

CeinoSocra:emcnrrcntem,& ctrno Socratcm q 

noncurrentcm , funt conrraditi^ona;, fedha:, 

Ccrno Socratcm currentem, non cerno Socra- 

icmcurrentem, vtalibidocuimus : hx autem 

nonfuntfimnlverx, quia inpropofitoeucntu 

hxc,Cern«Socratcmcurrentem,id cft, repras- 

fcntatum mihi vt currcnrem vera eft: & illa, 

Non ccrno Socratem currentcm, id eft, repra:- 

fentatum mihi vt currentem, falfa. Immo nec 

illazprioresde pra;dicato iufinito, ambx verae j^ 

funt,fivocabulum, currens, eodcmmodoex- 

ponatur,vt attcndentiplanumeric 

4- Adid,quodcont£afecundam pariceiufdem 

concluiionis obiec^um fuit, refpondendum eft 

cx eo quodintelle(flusin rali eueotu aliquando 

iudicecrem elfeprxfentem,quxtamenpri'fens 

noneft, nonfequi Deumdecipere Nonenim 

deciperedicitur,nifiqui voluntatefallendiali- 

quidciilcitjvel pronuntiatUicet aliiindeerran- 

di occrifipnem nnprudenter capiant. Qija dere 

confule D Chryfoftomum Iibro primodeSa- £ 

' cerdmio , & D. Auguftin-um in libro contra 

Mendacium,& in F.nchiridio,cap 6. 

f^ Adpriinum cor.u.a tertiam p.irtemdicimus 

intcrcircntiam diuinam, & intellcftum creu- 

tum ingeiierccntis inaiorem edediftantiam & 

impropoitione, quam interfenfumexcernu&: 

fcnfibilc uon exiftcns ( incellige oc reprartcnca- 

lum vtnonpra:(ens,acnon cxiftens j notjmen 

fccundum rationem & proportionem coono- 

fcibilitatis. Etenim ellentiadiuinacontiuctur p 

inter latitudinem obiefti ada;quati inrejlcsftus 

creatijfenilbile verononexiftcs, prardiclomo- 

doiamptum,non includiturintra metas obie- 

entta dtutna diadarquati, pertincntis adexternumfenfum. 

itineturfub LegeD. Thomam i pait quojft ii. artic.i.&: j. 

tHoadAqun ibiqueeius interpretes. Ad fecundum.refpon- 

'ntelliiim demus, quemadmodumaquaaffumituraDeo 

'• tanquam inftrumentum ad plodudionem 

•w» gratiae, & itacxternumfenfumpoflediuijaitus 



^STIO IIL loi 

promoueri ad aliquam opcrationem , fupra 
fuamfaculcaccm, qua non tendat in naturalc ' 
fuum obiedumi vt verbi gratia , potentiam ^ 

videndi ad attiahendumad feaerem. Quod 
tamennonrepugnatiis, qua: diximus; videli- 
cet non pofle externum fcnfum vagari cxtra 
fuumobiedum , idenim intelligendumeftdc 
fenfu fecundum operationes vitales ipfi pro- CurpoHntUin 
prias , qua: cumad naturalc faum obieifkum re- operationevifa 
fpcdutranfcendentireferantur, abeoqieflTen- li extra obiecfH 
tialicerdependeant, fieri neqait, vcfecundumy?««OT»M </»«»- 
ejspotcntiaextrataleobicdum vUopadtoax- nitttiftrntHr. 

cutirat. 

Sed vidcri fortc alicui poflit repugnare his 
D.Auguftinum vli.librodeCiuit. Dei capite 
19. vbi debeatorumftatuloquens,itafcripfitj 
Visprxpollcntioroculorumcrit illorum, non 
vtacutius videant,quamquidemperhibentur 
vidcre Scrpcntcs, velaquila;: quantalibct cnim 
acriiKonia ccrnendi ea animalia vigeant , nihil 
^'liudpofllintvidere.quam corpora, fedvtvi- 
deant, & incorporalia. Quibus vcrbisindicat 
D Auguftinus afpedVum fecundum funflio- 
nem vitalcm, ac fibi propriam , qualis eft adio 
vi.lcndi,poifctcadereinremfpiritaIem, quam 
conftat cxtra metas obicdi externorum len- 
f..amefle. Occurrendum tamcn cum D. Tho- Ab ecukcorpe- 
m.a ..parc.quarlt ii.artic.^.adi.D.Auguftinum reorem fpiritn- 
hxcnontamaflerendo, quam diflcrendopro- lem-vtdtrtre' 
nuntiafie, ciufque mcntemcfle, vtconftat cx repugnat.^ 
iis,qua: paulopoft fubiicit,beatosetiamexiis> 
quarafpeducernent , & cxrefulgentiadiuin» 
claritatis in corporibusapparente , Dei prx- 
fcntiam fingulari intelledius perfpicuitateco- 
cnituros: non autcm ipfamdiuinam naturam 
infe, autremvllamfp ritalemoculiscorporcis 
vidcHviam. 

Obiteretiamaduerte , qucmadmcdumfieri 
nonpoteft, vtaliquidfpintalecadatiubrcnfus 
cxternos; itafieiinon pofle vtfubinternosca- 
dat, etiamdiuinavirtute, cumvtrobiq;cadem 
repugnantia occurrat;proptcrea quod ipiritafe 
tranfcenditmetasebic^^i fcnfibilis Quodfimi- 
liter pronunciandum eft de appetiruienfitiuo, 
cumsobiectumeue lcnlibile bonum. Siquis , ' ,_ 

vero obiiciattril^itia dcDeo offcnfo terminan i-*' '" 

aliquomodoad Deum, & hanchequcnteroa- ' -^ 

ri in appetitufenficiuo; proindcqueapperitum ^" J 
inferioremfimulqucpkantafiam , cuiusilleap- 
prchenfionem llquitur , tcndere in rem Ipi- 
ritalem, nempeinDeum Rerpondcndum e- 
xit, ncc inferiorem appctiruin, ncc phantafiam 
tendcreinDeumdiftincla:, & pcr fe,fed con- 
fufe, & fubaliquarationefenfibili. Quop.i- 
ftoait D Thomas i part qua-ft 12 art rad j, 
cum Ifaias cap. 6. narrat vidifle i'e Dom.inum 
fedentem fuper fohum; intelligcndum i<i cfle 
dc vifione imaginaria reprx-lentantc Dcuin, 
fecundum aliqucm. modum corporcx fimili- 
tudinis , quo nobisdiuinaiufacrislitcrjspcr- 
n 5 res 



203 



IN II. LIB. APJST. DE ANIMA. 

A 



204 



Argumentay 
qua. ojlendmt 
fjje pauctora. 



§lu& prohant 
tjjsfinra' 



resrenfibilesfrequcaterdeclaraii , atqiicexhi- 
beiiibknt. 

QV^STIO VI. 

5INTNE QVWQVle, SEN- 
fihdmcommunia. 

ARTICVLVS I 

VIDE^I VAVCIORA: 
vtdenplura. 

SEiifibihacommunia quinque recenfuit A- 
liftoreles cap.6. huiuslibtext. 04. vitUlicer 
motum, quietem, numerum, figuram, magni- 
tudincm. Sunt ramen in contranam partemar- 
aumenta. In primis quod videanturpauciioia 
eire. . Nam mocus cuin, non confift -t , lcd ra- 
ptimfluat, comprehendi ncquitiiuememcna 
& vi coHedrice , qux parces pra;tcruas & futu- 
rascoUif^at, & incerfeconferat; hocautcmai- 
tioris potentia; cft non exteriiorum fenJuum. 
Deinde, Brutx animantes haudquaquam nu- 
meraat, cum id loh homini compctat, vt docet 
ArirtocelesiuProbl.fed ^o.q.f.ficqi non vide- 
tur numerus brutarum animant um feniibus 
apprehendi,atqueadeo ncque noilris, qui cuil- 
dcmipecieiactacultaciscumiUisiunt. Tertio, 
Idem ofrendi poteft in quicce, oyix cumpriua- 
tio fit , fub nuIiiTm fenfum per fe cadit. Qjiare 
nccmotus,necnumerus,necquicsredevideu- 
tur conftitui ab Ariftctcle inter feufibilia com- 
munia. 

Ex alia vero partc oflcndct quifpiam plura 
numcvarjdebiiilie, fiquidcm pcvfpcfliui, vt vi- 
dere d\ apud Vitclhonem ad initium hbn ?. 
multopIurarccenfcnr,veri)igratia,difl:anciam, 
firum, difcrctioncm, alperitatcm, curuitatcm, 
re«5litudinem,S(: a!ia. Pra.'terea, Tempus vt do- 
cctAriftotcIes^.Phyficcap ii.text 98 percipi- 
turlenfibus, non peraccidens, cum codeinpa- 
(ftovidcaturfcnfumafficercquomotus, cuius 
mcnfuracibcvcjoperfciatqueadeouebeteciam 
intcrrenfibilra^ccmmuniareponi. Necfatisb- 
cietqmdxtfrjtconnncrifub motu , propterca 
quodidcm refitcum eojnam alioquietiamfi- 
ruraqHa;rcipfaamagnuudine nondiircrt, ad 
ma".niti;dic em rcuocan dcberet ; quod uon ita 
til. Addcquodfubflantia, cuniadimprimcn- 
dashorum fenf.bilium imagincs ui leniibus vt 
princcpscaulaconcurrat, fiquidemadioncso- 
rnnesfuntfuppofitotum ; non poteritnouca:- 
terislenfilibuscommunibusiureaddi. 

ARTICVLVS IL 

QJ" I N jQ^F E T^NTFM ES SE 

Jmjibilia communia; necopp(Jitum con- 

dudifupenorihmargu- 

mentii. 



NOn elltamen ob hzc , aliave hi? fimilia 
argumenta recedendum a fententia Ari- 
itotehs. Quod fecit c recentioribus Medicis 
Chriflophoiuslib.i.de Art. mecTca j-. vbimo- 
tum& quietcmecommunium fenfibiliumnu- 
mcroremouit& ante ipfumGaleu. dcDignoi. 
pullibus vbiflatuitmotumratione, hon feulu 
diynofciifedenimquiafeniui racio coniumfta 
eii;, (Simentistraiifcurlusefl: velociffimus faspe 
nonratione, iedfcnfu videri dcprchendi. Vt 

B ^accmpro Ariflctele iiiperioiibus aronmcntis 
rclpondeamus, aduertendum efl: adrationem 
ienfibilis commuuis uon requiri, vt omnibus 
ieniibus percipiatur , ted vt pkuibus ; aut e- 
nimnulIumefHenfibilc,autcummaxuT\emo- 
tus, quod omnibus externisfcnfibusfitobno- 
xmm, vt cxpericnti planumfiet; quapropter 
non imraeruo Aucrroes hoc loco.comm. S4.. 
Them]fl:iumreprchcdit,quodvniuerfimcom- 
munia icnfibilia ommbus ienfibus^ercipiaf- 

^ iirmaut. 

Secundo, aduertendum Ariftotelcmnono- 
mnia icnfibilia comunia fpecia tim euumeraile, 
iedquinq;generalia capita,adq c^terareuoca- 
ridebcat, vtmoxpatcbit. Adprimumicricurar- Soluitur. 
gumentumcorii,qua: offenderenitejjatur^mo Motuiahe: 
tum fub cxtevnosienfus non cadere, refponde- terno fenfu 
dum eftjmotumpcrfcdlenonniiieomodojqui/fc^^wijw^c» 
inavgumentocxprimitur , quiqueadaitiorem/>/>«r. 
facultattmpertinct,cognofciiimperfc£tevcro> 

D & quafi matcriaUter,ac citra vllam partium in- 

, teriecollacionemcxternofenfuapprehendi. 
Adfecundum. Numerumduplicitercogno- 
fci , vclrecenlendo vnumpoflaliud : feurepli- 
cancio uumcio maiorem iupra minorem, aut 
iicuam vnitatcminorinumcroaddcdo, ficque 
per incremcnta num.eralemfevicmamplifican- 
doiquimoduscogoofceudifolishominibcon- 
uenit : velduntaxatpercipicndopluradifcreta, 
qiurnumeiumfaciunt, vtduos auttreslbnos, 

^ ncs quatworvc lapides interfediftindtos, quo , 
padlonumcius excernis tamhominum, quam 
brutorumanimantiumfenfibusdicnofcitur. 

Acircrnum. Quietem non fcntiri per iepo- 
fitiue, quaii agcndofenfum moueat;fedncga- 
tiuc;quiaquantumfaseft priuationi modiftcat 
fpccicrci,QU(j"pcrtpicitur,itavtresfubquadain 
confiflentia,t:on iubfluxuapprehcudatur. 

Ea vcro , qusprobare videbantur pluraeile 
fenfibiliacommunia , huncinmodumdiluen- 

^ daiiint. Adprimum dicendum, Perfped:iuos 
minutius ciufmodi fenfibilia difpc-rtiri ; quia 
fingulaseorum difFerentiasccntcmpIantur , vt 
cxradiorum reflexioncrefracTtione & inciden- 
lia, autcuruitatc, aliifqueidgcnusaffedioni- 
busdiuerforum afpcduumcaufam exadtered- 
dant, quodad Phyficumuonpertinet, quifen- Seppbilia ei 
fibiUa communia prout certis & prxfinitisra- rnuniaacidit 
tionibusfcnfum mouent, folummodo ex^^cn- ^ P^^JP^"^'*'* 
dit. Itaqueomnia communia Liifibili.i, qviE'''*^» 

perfpewliui 



20S 



C AP. VI. QV^STIO V, 



io6 



Itca re- ptsrfpeftiuiaddunt, adAiiftocelicareducipof- A poris caleftis abfquefcnribiHspiopru conror- ^^ 
'■• (uiu,vt<lifl:antiaSclicusadmagnitudinem,aif- tio peculiaiem imprimit. Qi;nrto,Sa;peturns 

eminus confpccta, ita videiur, vt non difcerni- 
tttr j albane , an alio coloie imbuta fit. Igituc 
afpedus uercipit nudam rei quaatitatem nnc 



alia qualicace vifili y atque adco pcr propnam 
ipeciemaquancicaceimmiira.m. 



crecio ad oumcrum,afpericas, cuiuitas,& redtir. 

tudoadfit;uram, C3etcraq;fimiliter. AJfecun- 

dum,Tempusautnullomodoextcrnislcnlibus 

percipt,.au£: fub nociciaadeo tenui & obfcura,vt 

fimplicitcr dici debeat eorum captum efFugcrc; 

nifi quoad eam realitatem , quam cum motu 

communemhabet, confidcreturjquopacloin- 

terpretandus cll Ariftoteles loco citato ex 4. . -r, t- t^ xt ir -c 

(iMtianon phyf.^dtertium, Licetac^iotiafmittendifpe^ )i :>: I. G ATl V AM F ARTEM. VE 
^enJibUecom ^j^j ^^ inftrumenta fenfuum , fubftantiis , vti Y>im effe.nccadiierfariormn argli- 

primariis caulis cfFcdtriciLuis atttibucnda lir, "" 

* -1 _ r 1 CL • ■ ■ r../:L,:i:, 



ARTICVLVS II. 



luenta quuquam cjjlii-^re. 

/^Oiiriariam opinicncm amplexus eft D. ije9mt(^tns- 
V„> rhomas I-p.q 78.art.3 & haclocoledl.r^. liusceafeTJtD. 
icciP. Philoponui), Thiciaenhs, Fcirarienl & alii ThonjOfy BhUo' 
anumaces feufibilia communia pcculiaresfpe- ponui, Thiemn 
cR-s ijon iniiccrc fenfui i verum deccriiunate /j^^jfi.^rrtrif»/!.!. 
&modificarcfpecics propriorri fcnfibilium Na, Thttnen.xd 
^ verbi gvatia , coloracumpropriamfuiimmictit fg.r. (^j.Ferr ^. 
iiTfar^incmifed cnim aliter eam cffoi mat, fi ptae- nhuim iibrt. 
ditu n licnia^nitudinc quadraca; alicerfitrian- 
<:;i;lari,aliccclioblonga,alicerrocundailibeL ve- 
ro qna:in hanc fencenciam D. Thoraa"^ loco ,, 
cit.d!lieruic,huccran5kne:Magnitucio,inquic, ■ ^ j^j-l^ 
& figura,& huiufmodi, qua; dicuntur commu- «'" «^ • * 
jriafeiiijbilia, funtmediaiuccrfenlibilia-perac- "*"* 
cideus , & fenfibiUa propna , qua: funt obiecla 
-, fcnfuum Nam fenlibiiia propriaprimo,& per 
fciiv.mucanclcnUim , cum lincquaiitarcsalte- 
ranccs : Icnlibiliavero comrauuia omniaredu- 
cuntur O-d quancitaccm.Ec de magnitudinc qm- 
dcm & numerc patet,quialunt Ipccicsquanti- 
tatis. Fie,ura av-tem cft qualicas circa quantita- 
tem,cumcoEhftatranoligur^in termiuatione 
nugnitudims.Motusatitem&quiesfentiuncur 
iccundumquodfubied:umvno modo, vclplu- 
ribusmodisfehabec lecundun\ macnitudincn» 
fubiedi,veiiocaiisdiftanci:£, quancumadmo- 



nou proinde camen fubftantiasinterleniibilia 
communianumerandaserfe , curnperieprimo 
ienfusaificiat, quiaidfolisqualitatibusaheia- 
tncibus (ideft^, fenfibilibus propriisconu.niti 
nec periefecundariarationcquiaidpiopriiirn 
efteoium,qu(^motumicnlibilium. propcorum 
determinant, acmodificanrjquodnuUiiubfta- 
tia;in iefpeiflat^conuenir,i"ed vtmagnicud)nc, 
mocU,quiete,autaliquoalio ccmmuniumfcn- 
iibilium afF;6taeft ; quodproindenon nifilen- 
fibilibusipiiscommunibus per fe defertur, \t 
proxima qu^ftioneliquidiusfiet. 

QY JESTIO V. 

VTKVUSBlsSlBlLE C O M~ 

muiieproprumjpeciemfmfin- 

rioinur^it^annon. 

ARTICVLVS L 
lOKV M O PINIO, QV l 

adaffi-nnatuampartm 
dcfi-ixcre, 

VAri^funcinterpretumfentenciajcircam.o- 
dum, quo fenhbilia comm.unia icnlus alH- 
ciu-nt. . RcliouisramenomilTis, duas, qua: cele- 

bnoresiiabcntur, inmediuir. afFerGmus. Alteia £ tumaugmeci, &motumlocaIem,, velcciamfe- 
eft.Scociin 4.d. i z.qu 5 iEgydiiadcap 6.huius cunnumfcnfibiiesqualitates,vt in motu altera- 



lib.landuniq..S & GcntilisquemrefertSimon 
Portiuscap. f.de Dolore. Hi opinauturfenlibi- 
liacommunia propriam ftii iimilitudincm di- 
iierfamapropriorum fenlibiiium fpeciemicn- 
iibusproducere Q_ijodhifceargumenris vide- 
tur concludi. Velfenlibiiecbminunealiquidiu 
ienfumimprimit, vel nihil, Sinrhil, cftigicur 
feniibjleper accidens : ii aliquid non nifi fpccie, 
ergo,&c. Secundo i Magaicudo& colorfuut 
formas diueria: : eroro exitrunt diftinftas imajji- 
aes, perquasientiantur. Itempercipiunturcu- 
uerlis fenlionibus : ergo & diueriis typis , qui 
funt fentiendi principia, athi nouniii abiplis 
obiedis producuntur.Icem,Si quis corpori ccc,- 
leftimanumadmoueat, fentietmagnitudinem 
reliftentemi nonperaliquam tacTtilemqualica- 
tei"n,qu2nullacccIoincft, vt docet Anftot.i de 
Coilcjca.j,text.io, igitur ipfania^iiitudo cox- 



tioniS-Et iic fentiremocum &ouietem,eft qao- 
dammodo ientire vnum & multa Quantitas 
aucem eft proximum fubiedlum qualitatis al- 
teratiua' , vtfuperficiesccloris. Etideofenfi- 
biliacommunia non mouent fenfumpriiTio& 
per Le , fedratiune fenfib:lis qualitatis, vt luper- 
iicicsratione coloris. Nec tamen funt fenfibilia 
peraccidcs; iiquidem huiufmodifeulibiliaari- 
quamdiuerhtatem faciiat inimmutationelcn- 
ius. Alio enim modo immucaturienfusama- 
gnafuperiicie, &a parua,quiaetiamipfaalbe- 
do dicitur magna, vel parua Ha;c D.Thomas. 
His adde admaiorem exphcationem , quje 
idemSDodortradit, quajft.i^.arcic i eiuf- 
demoperis} videlicet , iimilitudmemalicu- 
iusreitrifariam in fenfu ciTe. , VnoKiodoper 
fe primo , iicuti iimilitudo coloris eft in a- 
i^edu & cumslibet feuiibiiis pei fe iu pro- 

prio> 



ioj 



IN II. LIB. ARIST. DE ANIMA. 



208 



Eadtmjpeeie 
"Videri fen/ibiU 
fommune (^ 
fro^rium. 



Dduuntur ar- 
gumenta partU 
(ontrarii,^ 
ielutio I. 

Solutioz. 



Solut.j, 



Sx'lttt.4' 



priofcnfu. Aliomodoperfe nonprimo,ficuu 
in vifu cft fimilitudo figura;, vel maguirudinis, 
& aliorum communium fenfibilium. Tertio, 
nec primo, nec per fe,fed per accidcns, flcuti in 
vifueftfimilitudohominis Porro autemlicec 
vna eademque fimilitudo ad fenfibile pro- 
prium & commune atrineat; dicimus tamcn 
cam non fpc(flare primo adfenfibile commu- 
ne , fedad fenfibile propriumjquia proprium 
fenfibileprincipaliterillam exprimit, commu- 
neverofoluni per comitantiam , & tanquam 
id , a quo fpecies non tamentitatem , quam 
modum , fiue afFedionetn entitatis accipit. 
Nam cumid,quodagit , nonfit color, fed co- 
Ioratum,Ytipfumcoloratuminfecfl:affcdum, 
fecundumcommuniafenfibilia, quascumpro- 
priisnatiuam cognitioncmhabent , ita infen- 
lumagit,ac talcm fpeciem in organo obfignat, 
quale ipfum jn fe efl Q^od autcm fenfibilia 
propria &; cemmunia cademfpeciepercipian- 
tur, exeoconuincipotefl , quianecfenfibilia 
communia vimpcrfeagendihabcnt , cumvel 
fitquantitas,nempemagnitudo,motus,num«- 
rus,vel modus quantiratis,nin)irum figura,quq 
eifcnullamcflBciendivim obtinet ; velpriua- 
tio,nimirum quies , qux multominus ad agen- 
dum valet. Secundo, Idcm ex eo corroboratur, 
quia fuperuacanea omnino efl: eiufmodi fpe- 
cicrum multitudo , cum vna fufliciat ad re- 
prxfentandam alteratricem qualitatem, &id, 
quodeius modum euariat , hoc efl, fenfibile 
communc. 

Aduerfariorum vero rationes fic explicanda: 
erunt. Prima,diceudo fenfibile commune non 
imprimerealiquid, ideft, propriamacpeculia- 
rem fibi fpcciem , fcd duntaxat atremperare 
fpeciemfenfibilisproprii , quodtamcnfenfibi- 
liapcraccidensnonpia^flant. Secunda:refpon- 
detur, etfi magniiudo & colordiuerfasformx 
fint , nonproindediuerfim imprimereimagi- 
nem,cum vua fufficiat; nec diuerfis fenfionibus 
appr(^hendi,fed vnajin quaprimofenfibilepro- 
prium, fecundaria ratioue fenfibilecommune 
elucet; quicquiduicontrariampartemfcripfe- 
ritAuicennao.Natural.cap.dcTadu, vbilicet 
proprii & communis fenfibilis vnam efle fpe- 
ciemfateaturi tamen non vnam, fedplureseo- 
rumfenfionesconflituit. Adtertiam, refpon- 
dendum cft manum cocloadmotam non percc- 
pturam magnitudinem cocli , inucnturamta- 
mcnobflaculum , quod eamvlteriusprogrcdi 
non finat , quia ipfa ccch quantitas etiam eitra 
▼Uius qualitatis opempcnetrarefe ncutiquam 
fcrt. djiodfiobiicias manum coclefti corpori 
allifamdolore al^ciendam , qui dolorexaltc- 
ratione&drfVolutionetaflusoritur.Occurren- 
dumerit,doIorem,vt fuolocodiccmus,noncx 
folaalteiatione, fedcxdiuifioncetiam & com- 
preflionecarnisproficifci , qualemfentietjsia- 
nuspcryimcoclo impaifVa, Adquartamdicea- 



A dum, turrimclocoremoto viderifnbcolorea- 
liquo, licetafpei-^us, obintercapcdinem, quis 
nam colorfit,non dignofcat. 



CLVi^STIO VI. 

VTRVMNE IN SENSV CJR- 

capropriumfenfibileerror 

accidat,annon, 

ARTICVLVS I. 

FROPONrNTrK IN CON- 

trartof partes argumenta. 

QVod neutiquam cxtcrnus fenfus (de hoc iJontrrar 
enim prajfensqua:flioeft)indeceptionem^<|f«r:. 
incurrat , dum proprium fenfibileapprehendic, 
videturoftendipoile. Primum, Qiiiafi fenfus 
errant, vtique abrogataeorumfide, nullacrit *' 

^ certitudo in fcientiiS; nuUa conftantia, cum 
fcientia; principiis innitanrur, ha:c vero experi- 
mento & a;ftimationefcnfuum, vt cft in fchola 
Peripateticapcruulgatum, redteq; cecinitLu- 
cretiuslib.4. fui Poemaiis: 

Deni^vttn fabrica ,fiparua ejl regula prima, 
Normaquefifallitx reSiii regionilu/S exit: 
Omnta mendofefieri, atque objiipa necijfum ejii 
traua, cubanita, prona,fupina, atqueabfona 
reiia, 

D ffodttaiHdicijs falacihus omniaprimU. 

Secundo, Idem oftcnditurcxeo, quiafcn- ii 

fusapprehendit rem vt ipfi infpeciercpr^fen- 
tatrr j fpecicsvero taliseft , qualcobiedum 
ipfuminfe, cumnaturahseiusimagofit: quo 
nt, vtlenfiorefpondeat fpeciei,fpecies reico- 
gnita: , ficque nuUus deceptioni locus relin- 
quatur. 

Tertio, Acccdit argumentum TcrtuUiani 
infuolibrodeAnima,capite dc Quinquefcn- 

E fibus, vbieum, qui fenfibusaudloritatcmdc- 
ncgat, hifce veifibus coarguit. Recitaloan- 
nisteftimonium:QijodaudiuimuS;.quodvidi- 
musoculisnoftris ; quodperfpeximus, &ma- 
nus noftia: contreftauerunt de verbo vitac; 
falfavtiqueteftatio, fi oculorum, &aurium, 
& manuum fenfus uatura mentitur,& c. Quin- 
etiam AriftotelesS. Phyfic. cap.j. tcxt 11. co- 
gitationehebetemeumcenfet, quifenfibus fi- 
demabrogat. 

f Ex aUa vero parte , quod fenfus intcrdum Errarefenft 
hallucinetur , patet , quia intellcdus dicitur experientiu 
fenfumcorrigcre,nonnifierrantem : txxmc^yxiz jitnditur. 
ita efle commonftrat experientia. Idqucob ConfuleGa: 
multas caufas accidcre paffim dcprchendi- „,|,;^/^^_^^ 
tur: videlicet rationeorgani, mcdii, intcrual- Morb.dife.. 
li,obiedi & fitus, compofitionisvc ipfius ob- 6.<^deSym 
iedii. Ratione organi , fi organum fyucerum, (auf.cap c. 
ac probe affedum non fit , vndc i<Slericis ea, 
qasealbafum pallorc circumfufa yidcutur, & 



14 extrtmA 
tentiA. 



nia ftnten 
quA vera 



"'. Ajfertio. 
' ' ott errat fen 

ystircafenfibi 
fub ratione 

mmuniconfi- 

vatum. 

1 

,Af[erj^0. 



t09 

iis, quiocuIorumfuffufionelaborant> omnia 
crucntaapparent. R ationemedii, qui matuti- 
num Solcm confpiciuiu , rubeu apprehendunc 
ob intcricAos vaporcs. Ratione intervalli,qui 
eminus quadratam turrim videat , rotundam 
jeftimantiquiaanguloiumprominentijeobin- 
iuftum interftitiumabfconduntur. Rationc 
obie<Si,infpeculis, lidiuerfc coJlocentur, di- 
■nerfaeapparent rerum fpedlabilium magnitu- 
dines,nunc paruq,nunc magna:,aliasrotundq, 
aliasoblon^ae.modo verfis in coclum pedibus, 
modoredo corpore. 



ARTICVLVS II, 

CONTROVERSIAE 
Explicaiio. 

IN hac difceptatione dux inprimis fuerunt 
extremqfententi^ AlteraEpicureoiu,qui ta- 
tumfenfibus attribuerunt, vteosniiquamfal- 
h dicerent,inipfisqueomneveritatisiudicium 
collocarent. Qua dereD Auguftinus8.de Ci • 
uitate Dei, cap.y.Tulliusin Acadcmicisquae- 
ftionibus. Altera quorundamAcademicorum, 
qui omnem fidem a fcnfibus ablegaru t , aduer- 
fus quos etiani tres libros edidicD Auguftiuus . 
Sed omnium vcterum Philofophorum circa 
prxfentem controuerfiam rixas accurate de- 
fcripfitMirandula lib.ideExamine vanitacis. 
Tertiaopiuioiuterduasfuperiores media 
Peripatctica, atque omninovcra,afleritfenfus 
necperpetuofa!li,necvnquamdecipi :pro cu- 
iusintelligentiaaduertendum eft. Cum error 
propricnonnifiiudiciofpefbetur, quo.-l.qcid 
elfe , aut non eflcaiftimamus j in feafi.^us vcio 
externishuiufmodiiudicium nec exprsllc, nec 
virtute contineatur , eatenus tantum dici pcfic 
fenfuscircapropriafenfibiliaerrare, quatcn js 
ctufmodinocicias eliciunt, quibus fuperiotcs 
potenti^e, ad quas iudicium fpcilat^in errorem 
faliamq; sftimationem inducantur. Secundo, 
Necilludprastereundumeft, ftnfibile propriil 
cuiufque fenfus bifariam fumi poire. Vel fub 
rationecommuni , vtalbumquatenuscolora- 
tum,fonumacutum, tantu vtfonuseft, fapo- 
rem dulcem,vt fapor eft : vel fecundum fuam 
.peculiaremnaturam, vt cawdoremfecundum 
naturamfpecificam candoris fimiliterquc ca;- 
tera peculiaria fenfibilia, 

Hisitaexplicatis,fitprimaaflertio: Senfus 
Dunquamerrac circapropriumfenfibilcpriori 
_ modolpe£tatum Hxcex eo notaeft,quiafie- 
ri nequit, vtpotentiaextra fui fubiedi metas 
excurratjficq; vifus non nifi vifile, auditus non 
nifi fonum percipere poceft Idcoque in iftius- 
modi fenfionibus nulla prorfos nallucinatio 
contingec. 

Secuadaairertio: Circafenfibileproprium 



CAP VI. QyMSTio vr. 



iio 



A fecundomodo fumptumintcrdum fcnfus de- Errat circafen- 
ciptur. Hancaflertionemplane oftendit !iX.~fibtUyVtparti^ 
gumentum , quod ad calcem fuperioris arti- cuUris natura 
culipropofuiinus. Vbi taracn aduerte,fiim- f/?. 
pedimenta omnia tam ex parte organi , quam 
aliunde prouenientiaremoueautur, non decc- 
ptum iri fenfum etiam circa proprium fcnfibile 
lumptumfecundum peculiares fuasrationes, 
vt Themiftius, SimpHcius,& landunus anno- 
tarunt. 

jg Argumentavero,quJcprobare nitebantur 
externos fenfusnullo padloin crrorera ineide- 
rcjfacilc explicantur. Ad primum refpondctur, 
nullam dari potuiflehnmanafcientiam, fifcn- 
fus nihilprobenuntiarent, fcdperpetuomcn- 
tis acicm eludercnt.Nunc vcf : mulro fecus res 
habet: nam plerumque non crrant. Ac tamerfi 
nonnunquamlabantur, non pcrindeeuercicut 
cxperientia , qux ex plurium fenfiouum fibi 
conlentientium colleftione euafcitur, & ad 
p*imordiapnmorum principiorum ailenfionc 

C magnopere inuat. 

Qijodad fecundum argumentum atcincc eo 
permotrM. Albertustraft.jcap.f &Apollina- 
ris Q. ' 5. afleruerunt nullo pafto lenfum hallu- 
cinaricircaproprium fenfibile quod error cx- 
pendi debeat fecundum fpeciem in fenfu efFor- 
matam Relpondendum tamenconuenienter .Err4/i/ryi/)f/i^ 
iis.qusediximus; Eftofenfus talem exprimat /*«/««»» appli- 

-^ fenhonem,qualemhabetrpeciem,& fpeciesfit canda qualita- 
naturalisimagoeiusjqucclieprsefentat, tamen rtfy«i«<!?i)fl«^</ 
errarefenfum , cumfenfibilequodpiamitaap- tUamnon habet 
prehendit,acfih beret in fe ahquam qualita- 
tem,quam i -• vera non habet,faltcvtapprehcn- 
dituF, SiL :tiaccidic, verbigratia,cumguftatus 
percipit cibum vt amariicumfimpliciterama- 
rns i-ionfir, quatenusproptcrfenfibilemaiusid 
eit,propccr'.imaror2bi]icfihumoris,quotejie- 
tur, &quiec!amaliqua cxpartecibum infecit, 
apprehendit cibum quafi amarum tantummo- 

£ do,non dignofccndoin eo dulcedinem, quam 
hah^c. VndcintelleftusoccafioDchabetiudi- 
cindiprardidumcibumabfoiuteamarumefle. 
IcTqueipeciesamari faporis vereac fvncer^a- 
rnariiluporciefert. Ncc ineiufmodi nudaap- 
prehenficncfrausinteruenit, fedin errabunda 
amari laporisquaij applicationeadalienufub- 
icdum vtidiximus Quodfiobiicias cum ci- 
busre vcrailiquchaheacfibi abiliofohumore 
iuie(ftii,& guftatusfubeoamaroreipfumper- 
cipiac; nuIi.Ainibifraudem, auterradioccafio- 
nem efle Occuncdum ecfi.cjbusaliquem ama- 
rumfaporcm habeat; quiaramen ponimuseu 
fimpliciterdulcemcflc; falioquicxemplum no 
cfletadremj eatenusdici deceptionem inter- 
uenir^,quatenus gufta tus ob cau Cam autea di- 
£lam , non apprchendit in eo faporem dulcem, 
fed amarum duntaxat , atque ita quodam- 
modo applicac illi amarum laporem fimpli- 
citer, dum eumnonpercipit , nifivtamaium. 
o Ad 



III 



IN II LIB. ARIST. DE ANIMA. 



iiz 



Ad tertium dicendum eft,argumentoiUo A vtfehabetiotelleaui offerre^Nontamcn con- 
TertuUianireuincieos,quicontendebant fea- cludi nunqiiam ipfos 

fusin perpetuo.etrore verfari, nec quicquam decipi. 



K E O . n. 

vv/msv 01 Tvy^etoei ov eifXev at (^af o Atj^^^i ■2?^£A- 

"ttcItb /i ifj 7» em y i(gi.d' cwJto o^ttJ' ^(gt^' sM/ra 
cl5,8 TEi^AaV?''***^'*» " c* au>TMi^(-t Tt) cUTio-j i/ eifc^ 
t^rtv Tnaa oi ^oiy^ff, ii.vivtny^v tsi "k na.\ ovioyjeMi 
S^^^eu/Si »^ r»r"£siK eoJTKij (^vaii ^cft^ hx, «£$'" 

TiVCWiiLlCpCilTVf, (AX^CC ZFCU/Tt"iil(ff,'^V ^CifH^ CV (^iil 

Tie^rsv.^io^ZDht (pcaTe^ /Tt^vTtv >iiKTio9T\'t^v. 'iiioi\ 
71 2J^<f)cwii' S^^<Pcitiii d^ ^i'^, 'oeini.O^'!i(^.rBv , j^ 
>(^S' etoTV ^ c^rov , aiiXTmiSi H7rm, i>^i(. &i x.^6 
<t%tov y^Ufjfc^ nti^rov oi £57' «tijp , f^ •jjh^ , (^ 7rt>i^oL 
T^ii_Sv » ■jS !j iiV2,)p, k3" ;''^';;fi , ^^(poi.niS dx^' 'dn 
f9i (pvni cMVTru^^amxv ccudicv Tnroii r/.y^pOT3(,'ii',^ 
i^ avrtfali^ai TzScuiM ra/^acTJ.^wj/iE Efjc^ tistiv zvifi- 
yJx 'ei^a.AcuiSs , ^' ^^il&^cwiq Gauitcei di M '-l ■ rs- 
7» £?», >c! T« trKor(^. rcas (peogy eiov ■j^e.-^Mu, si^ yS^ef,- 

~ " •■■ T > ' .^ I < ' ■ V < 

(bowiii, OTcui *i cvrt Xspi^^eici .2J*;paw £. ^zrs wz^^^o;) >} 

f T \ 1/ ~ ' N "V ' " ' J •" 

T»*»?"» , o;av ro tMia (mf^ f^ yinsrs) t: vzs--/.fi^ iv 

Kj Tvtorov. Ti ij^H» T^M^^Pd^ii ^ TtTcCpSi-eifiirai' 
,r 1/ p V,,. <'. ~ !/ ^ ) , . \ ( 

C7Z O^/Tf TJ^O.' , "Vil OAUj imiA^ , OVTS a^foo^j <mf>^' 

r<^i\iva'i tii) y:iCW<mfA^Ti^ arv,' v.fi.^.-J. r^v^ei *) 
'niHTii Tii-o? 'TntiiinoCi c-v ru ^^.(h^oH' aie r^ J[ya 
(m<^a.ru. oi(A^ ^uuattiv c^n^ oimtu hici^- hKi7 S^ tb 
A'Ji ovccvTUv eivdf rzicTTi^Tn' t^oi ro (r>csr(^ ,st- 
pyimiTtiirvicMry.s i^iii>i c.%^cj.<pcMSi. 



C AP VX VII. 

CVttiigitur v'fm eR perceptiuta , ideiivijt- 
bile, vfibile^veroefi color, ^td , quod ratio- 
nequtdem explicnre ac dicert Ucet ynomtne a.utem 
caret : atque idtpfum maxtme patebit , cum vlte- 
rtuiprocedemnf. a ^ifthile eRcclcr: hic autem sfl 
id, quod esi eo , quod f tr fe vifihile csi, perfe vero 
noni atione , fed quia irt fe caujdrr, habttt-vtjitvi' 
fihile b Colorautem omnii motium esi eitn , qtiod 
efiperjpicuiimaciu,^ idfsi :pfiui natnm ^lna- 
propter 72013 eft ■vtfihHe a hfq ?♦? lut e , fed omins 'vni- 
Mjcuitifqne cdcr tn iumtne fane i.'iJctur. §lucim- 
obremq:itdnam fit ■i^fumlumen priM dicerc, de- 
eUrareqHcCfOnet. hfi loitur aliqmd ptrjftcuum. ■pext 68" 
Pei-JJHeuk/n .iHttm id dtcOi ^H^defiqmdem vifibi- 
le,non eii !-.titem,vt fimpliciter dicain,fttfe,f^dpef 
aliintw. colortm zifibiU. yltq^ res talie tfiaer , ^ 
aqtia . ^fobdcrurn co?nplura, , 'vfvitrur?! ^^gl^i- 
aes, 0» huiufmoJt corp:^>,i. Non en:m aquavel 
aer, vt ifi .qua ,. vAuer , j e: ip c.iiim tfl ,fed quta 
n.ftura eadc-» inesi in hu vtnjfue , Qr> tr, ce<-petuo 
' Jnperotorpore. c Lumen aw.et» aRu^sefi huiufe 'Y^y.^ ^^ 
ftrijJ:cui,caniT^}i^ti!n rattcne quaperjiicuum iff. 
At sdefi^otentta, in quo nHnr tdtnfuTri intfi , nunc 
tenehr&. A q^ iimerr-quafiferjpicutcoier ejiycum 
efipirjpuiinm a^ii ahtgne, veiab huit4jmodi cef 
pore,qu:i/i: (.'i tpjttm % erum corpM.N.im huie in- 
efi^il/quid vnurr/^ i:i'em. (^id tgnttrefiperfpi- 



(4tum d:x,n. ui. ^- q:iid eiiam iumen. d N.i ru ne- 
efue ignii efl, nejue omnino lorpu^s neq^ corpcrU tft vll u/s defiuxus ( (Qet cnim qHcd^tm,hoc quoquepa^o 
tfofeSiocorpw ) feiefiignis, i^^lhn-ufLcraodscuiuuiarnmperfp ciio prn.Untiit (orpcrUf,fi:ri n.imque ncnpo- Text. 70; 
tifi yVtiineodem ftnt dm corpordfiimiiL V^deiur autcvitenelris cvmranum t^t iuintn. Ai te.:tcrA pn~ 
SititiuJtiHt ta'ishabiftn,atquetgn(iVi:lccrj>orts laiis abfeHttaJipeii^.cuo. 

§luart 



C A P IT l S S E P T I M l EXPLANATIO. 

^j^*^/<*-/«/er«TjArticulatimafl-urusdefinf;ul!sexternisrcnribus,cxojd)turabafpeau, qucdhic ca-terisdigni- 

JL t 



fenfibtn 
lentior. 



OhifBum 

quod- 



_ tatcpi^rluceat,rumrarioiicoioa>"ii,quoclnobi]iirimumcft,maximcq; confp]cuum,tumnicnro 
obicfti,quod cum coloies & lu. em comprclTenclat.non folum ad caduca & elcmentis coagmenta- 
ta, fed etiam adimmort.iIia& coekftiacorpora fefediirundit,tumdeiiiqi;cobcxce!kntem cogno- 
fccndimudum,quiamatcrialiberior,exptditiorccrtiorq;eft Bifwrtirbaatcmdiftribuiturluiiufce 
capitisdodlnna. In priori parre.-i.girur dc obictTto vifiis, in poiterion de niedio rationcque videndi. 
"^f'*^ Principioigiturdocctproprium&adcEquatumobicdumviruscffcfpc(flabilc, fcu vidlcqiiodnon 
foliim colorem comprehendit , fed etiam Iplendorcm , tam earum. reram. qua? noaii & in tenebns 
duntaxatconfpiciuntur,vtqua.'damI-igr,aputrefa(fl:a,aliorum pifcium fquama;& ciccndula:, cx- 
tcraque eiufinodi,quamaharum, qna'etiaminlumincvu'cntur,vtignis 

a Vifithile tfi ] Difputatujusfiugulatimdeiis, quajfubobieftovifuscontinentur agitprimode 
colorcqucmdocet comprehcndiiubvifibiliincommune. Hocautemmquit elle perjfevifibile, 
quiaciperfcconucnit poifefHbalJKd:umcadcre:conuenit,iiiquani,nonprimomqdoeorum,qui- 
busperfealiquidinefledicitur, vtinpnmopofteriorisAnalytica;declaratumfuuifiquidcm vifibi- 
lenonpcrtinctadenentiameius, quodcftadaequatumobiedum vifus:fedfecundo modoquiaab 
iihusnaturadimanat Itahunc locumintcUigir D. Thomas, Caietanus&: Auerroes,etfieumali- 
terinterpretenturSimpUcius, Themiftius& Philoponus. 

b Cdcy 



21^ CAP. VII. EXPLAN ATIO. 114 

b Coler au'emomnis.] Definit coloiem, aicnscflcid, quodmoiietaxnru perfpicuum, ideft, quod CelorM aepiji- 
pellucidumacfluilUiftratumruidmiiicudineimbuit. Tnm infertcoloremabfq; iumine videri non ''"• 
pollc, cumfineprajdidlamotione vifio non fiar,& perfpicuum finclumineaftu illuftrarinequeat. 
Gulligit fecunJo in hac de obiedo vifus difputatione deUimineagendumcire; & quiaperfpicuum ^idftt perfpi- 
cftluminisflibiedum. quidperfpicuumludeclarat. Perfiiicuum.inquic, eli vifibilenonperfe, fed cmm. 
per aUenu colorem , ideft , non proprio, fedafcintioUiminequodapra-fcncialucentiscorporiSja 
quoprodudumeft, pendct. Huiufmodivcrofuntaer, aquaglanes,aUajque ciufmodi. _ ., 

c Lumen^autem.] Traditdcfinicionemluminis. Lumenelta<n:usperfpicui,vtperfpicuumeft,id "^^' ^*""^** 

eft,a£tusquoform.;iUterperi'gicuum conftit\iirura£tu pcripicuum,fiueiHijftratum. Mooecautem 

perfpicuum corpus, quodinterdumIumineafFufumeft,intcrdumnon, efle veluti coloremperfpi- 

cui, quodaducoUuftracumeftabigni,alioveexrernocorpore, vtaSole. Eftaucemlumenquafl 

co!or,quiavtcoloratacolore, icaperfpicua UimiKie lpe£l:abilialunt. 

d N^mneemerrr.ii.] Refellit eorum fencentiam, Qui lumen corpuseirepirtabantjprimum ex r 
j c ■ ■ r ■ X7 1 CL n. r ■ ■ rj ■ r j Lumen non elt 

dehninouelummis. Namlameneltactus perlpicui corpons,inndetqueineolecunaumomnem 

dimenfionemjquarefi.corpuselTeciamduocorporafelepermearent, eodemquelocolimulconti- 

nerentur. Secundo, quiatenebrx funtptiuatioaftusperfpicni, feuformxperfpicuoinhsrentisjin 

«oq-.ierefultantisexpra:fentia ccrporislucidi, acproindclumenaccidentaria qua:dam forma eft. 

Terrio, quia fi Uimeneirct corpus,mouerecurloco,^cqae non momento.fed temporefieretillumi- 

""natiojquod e.\'perientixrepii5nar,cum vidcamus fubico,accicra vllammoramlumenabvnaparte 

"adaliam difEindi. NecfatJsfacic fimpedoclcs , aienslucem videri momenco fpacium cranfcurrere, 

■eoquodqaabreuilTimocreaturcempore. Non inquam,f;icisfacit, quiatametfi(inquit Ariftoteles) 

Jacio,qua exiguum Ipacium decuiritur,videri pofucininftaHciconficiIicetcempusconfumat;tame 

e3,qua-totum inceruallum ab OrienceadOccideutcm pertranfit, vc cum primum Solfe fupra Ori- 

ZQntem excrcnslucem fpargit, aon poflecmoram cccilltare, ac non palam videri in temporefieri 



k. TTO.ocf, tIm i^> TcJ /-.oysii a, KriiHcui/ , >^ r/rrji.oci, ru d)M 

TBAKj dZlTSl d\v7fJI0/,',^ TZi Xa.l/%Ci^t' tifyxXfcM' TS ciJT-/)- 

f^gk. i'?} ii ^■j.^ir^oi iO/jol>iU>($v Ts «.Xfiifv , ■^idia i'i 

7-i!K.'^0^C» *>f »» JViE5J rO^]*^i»f«J , ^TCoic^TnV. 

r, To ijQ\iq'ofa!.^cv ciov htv.etTo ornclHiO'/ thSts-i /e 
ri ^.^^iftci^U iSjV d?^' i;^' oTMf j tyaT^iiX^oi ^^- 

e)ciASiii'/^ OTCUI hlVJ-At/C&t.V, 'p OtVTy, &lVejl'- CTc d 07,0' 

T©-,07T oi (pc^i £5jy. is zrcw'irra)£ t^.Tx c.y (p»iTtiriy., 

a,>i.* fJI^VO^ lvCi.~->i T\oi:'.UOV ^Sf^^^ \',ICJ. ^ CK U^^TCa 

tpaiTf n)^' 6o^',TV(/j , CM Je t^ cr/coTi^ TTZiet citSyiaiv. oiov 
•jv. isvsoj^v, <pcJ,C'oibfi-/. (c Xit,u.7iz;"^y uiiivvf^^ H (^v 
Tsu/TU evi i ofncf.U , oiiv f/.v^niiy xipoti, y.sd)x>.c6j iz')^ ' 
«>■/, € K£7nih<:, ^ i(p%c>i.f>si'' olx^'ishvoi o^Tztf tov- 

TUV Tc «^tXfioP^a^i^pi &'ibjj lOp 0-JV alAtlcU) TXVTZi, 9£a- 

Ttti «J»\©- A«'y©' vvuj az t7n TOTtvTOi (pcujno: eji-. 'oti 
To p. cv (pnTt cp.vfjyjcv ji^an^ j^)o y^ cv^ cffrixj ic^ ■ 
^ !/)T0 ■; .Tcv TO t^ l-j) ■j.vtS tS ^ai,{^U eivcof, to Kivr,Tt- 
kS ei'/t^ ^ t^gcT (yvi^y(ctv ^h^CpoiA/iVi;- r, K cXnXi- 
p^* y ^^d.(pcc*">^i, ■arSii e?t ff^^uHev ^e npTn (pccii^-.h. 
-*st#y)77; B-^ To 'ip;** ^ai ff^ l^r' uvTiu) tIjj 'o^i'/ , 
Cinc o^/iTWj. ci)i\'>',T'op^^Uf/(cf,xivei To2^'pci.tii;,c7- 

ov rov cci^-^x:^ TnvTH h<nw(;^cvioyl<S^3 x.nie^Txi far.e cclnrurxiie. F.jfe tnquam eitii motinutn quo^ 
ro oi^YiTijQ^ov. ^ eflpf'.^:cuumaSiu. Aciui»utempej-fp'CHilumen 

«ij ^o eH. v! Uixtmu.s. Idtta effeexeo , tanc^uam e mani- 
feflojtgvopaterepotefl ,namJiqH'i}!sim, id quod hahet cdonm .fuper ipfnm vtfum pcfucnt , non fane vi- 
dehit ,fed cobr quidem mouet per^tcuum t vtaerem.abhocautem cum Jtt continmti jfjjffis mftrumen- 
tum mouetur. 



^lu.ire patet hniuCce prtfentiam effelumen. Ati^ 
nonrecle dixit 'ETipedoclts , ^fiquis ttidem cen- 
fuit, Itimin ferri attj^ extend.t tandem inter terram 
i^ ccnti7:er;s,riofqji:iipfum Ittere. Hocentm ^ 
rationis maasyigreditur:^ e/i pnterea nimirum, 
ejtii ajparent, in paruo namc^ IJatio mottis fortaf- 
fe lateret :Jtd ab crtu Solts ad cccafum tanti corpo- 
rismaum iatere , magna nimiufrcfcio eflpofiu- 
Utio.Atc^ut coloris ^uidem id tfi fu/cepttuum,quod Text.71, 
COiore vacatfoni .luTem idqtiodjono. Vacct autcm 
ccLre f ey Ip ruur<* fpfum Qr< -inmfbtle , vel idqnod 
vrxtandem-videtur , qualetdtffs vtJetur , quod 
tene: ris cH ajf^clum, atcj. tale efi ipfum , vtpatety 
perip cuum: attamenon cum eH perfpicuum aBtt, 
fedchrnpotentia Eadem enim natura modo efite- 
nsbrs.,m0do lumfn. e Atverononi/niuerfavift- -p-_p _, 
biha tnlumiKefunt vifibila, fed folum-vniufcH- ., 
iufque propriti^color." NonnuUa namquein lnmi- 
ne qudemnonvidenttir,intentbrii jfutemtfjiciiit 
fcnjum ■• vt ca , qui aPJ^arent igneaJl^rq^ Iflendentj 
hic autem ncmir.e Carent vno , vtftingM , cornu , 
pifci:imc:pfta,fquamt,oculi : Sed nuUiu/i hcrum 
propr.Hi colorvtdetur. At^^ qu.^m ob caufam hnc 
vfibila fiiijt., alia raiio efl. N:mc ta:itumpatet, Text, 75. 
/// tnquatn quod inlumme videtur , ejfe colorem. 
'^jdocirca f^-^e lumine nonvidetur. H&c efi enim 



c At vero non vniuerfa. ] Perfequiturcartera, qu.a;fub vifus obicfto fonciiiciiau- 

o X c 



^ij IN II. LIB. ARIST. DE ANIMA. 216 

cetquemultae(recorporaluceotia,qu<e,quataliafunt,nonexiguntmediumabalio corporcillu- 

ftratum, vtcadantfubarped:um(i(ienimcolorumpropriumcft,quinonnifiadueritioIuminccer- 
Cur eorpora a' nuntur) fednoftu&riHcenebris videntur,cfto quacoloratafunr,non nifiinlumineconfpiciantur, 
Itauotcolorata cuiufmodifuncfungus, pifcium fquanix,aliaquehisfimilia. Huiufce veroieicaufaeft,quiaqux- 
e^lucidafolum damfuntcorpora tenuiluceprsdita, qua;mediurailluftrant, quantumfatisfit, vtipfavideantui, 
quatenui luci- "O"^ vtcolorcsproprinsimaginesfundant, quibusfem vjfumdent- Deindequodcorpusmedium 
dain tenebrit fiatacftuperfpicuumalucc.indicioquodamoftcnditi coIoreuimaIpc<ltuiimpofitusnonvideturi 
videantur. fanenonobaliam caufam, niliquia oportet <oloiem priusfpatiuma^luilluminaium, deinde il- 

liusinteruentufentiendi officinammouere. 

^ ^i(gt,XviT£roXiyj Aii/^y^gJli^oiofS/j^^iii^Jtx f Non entm hocloco ri>£iefenttTe 'vtiietur Dt' — 

wxsvo>75jit£7w|y.9^3^«<'i5i«g/«€'iw;,y3«',«t;(j,u;!|c* ^ mocritw , qut qmdaTn fiuint Ji med t<ni j^attum 

r^gp^vueiti' 7»TJ! yoi^ i?iv (c^u/uonvt. Tnx^^^on^ -j^ vacuum fia! ,form cam ettamjr. Jit mioslo , exaSe 

?ci4cB-)inicif^nruireofxv.\s!r'ei/JTSfS^>s' r^o^v fetfc^heq, ytdert. Eienttr. tdifjumfitri nonfottil, 

i^nis 'i^Mf^(Sh'*otwcis.'nsi A«7nTi«f 3 >^ r» («67«- Vifio nutri^,fi> patienie ulqtttd et^ttvo, Atvt 

|J. ui tii>iiyx.octoiniH!)tici ^iTti^v.x.itS ^'^ifj^ii iz fati^.tnr ab iffo colore , qm vidttitr fitri nequtt. 

tttoiKQA?i)i,oi»,' «Xc^iiiHii i(pjii<nrzt^ ii 1/m f/i^ii iiv Refl-it >g:tiir vt ainedto. ^u^re nectfjneflaltquid 

stivew 70 -i^iufi^ ciixyKMoy 6»(pcaTi ()auS-a.f «j»- ijje n/td um inter iolorim tj/^nm ^vtjum. ^lucd 

TUj zr^gKavclfi^oTio^.Tzei,'^!:^ (ticoTcH y^ ov ^cuti' fitdvi!>.cuitrftfiat,rionrr>odoTiOntxacts,jedriequ9 

fu T^ f| ^xy^-rii. To>^^ilg.<pcU'i; 'Jcn iiiTa^iiB- qhtcqUAm cn.nntovtdiliiur. §li4f.migiitir obcau- 

TWf iJ^^fWf?. « J'i y> aturic ho-. ®- ti, ^e^ ■^:(p>i <c j*m necijje isl tn lnmt/.e cdutem viittrt dtxitnui. 

ia-fiiji fsjy. }i^> >^ cWTi^iv «.■rrnf^-i» § cc'cTr.ry,2/iis , At ig.ii in virtjqne f,la)n V detur, intetietriiiw 

Tma liw (iu£)-yi<nv , «^' 'Jzri [*}fio<!-u^i i£ -^oq^s iv qnAmn.qj tniiitritnr. 1n auttmntciffnria aittUtt. 

uiTK^v KiVHTtci' -ihn jr^Tis Tvy ctia^r,r^Q^ei!H>(ifn- ipjum tmm fcjp cuttr/j abhot }e'JJ;tiitt»m ft. g Tcxt.^J. 

get. <)T«t/ii }>\ iTT ewTo T\i iTTi&v, 7B cu<f^*,ri',Q/.ov To -^a EAUtm autevt <// ^ dtjono , ^ iituiiore tttam ra- 

cp^y ^Ts^o^oi/ ^^tciowa4S-r,m-7niijai. -jsre* ^E -'- <^ « f'° N:hile'.jm i[ ,oihm Jenjti« o,/i>t'.HjentHm ian' 

K.'y<iCiTt6>i}t^,fd/i'of^fi'i,ii<Pcci>'iTt6fiii oi lZd''JtM- gens .tfficisjehjum. Sea ab cd^te qiitiinnt^Jcna 

■ncti>,u^fovii;ccj^kX<>v Tvi^ifiiTu^t) -^'i^puiv ui/i /y.-/,^' moi:eiw mtdiut» : ai tjoc ttnte>7. v rti/r.qne Jtn- 

iefiii ^-ctiiiviiftsv ■>istvh'^H Ti -rcK^&i-x' lii(9^ fnitm infirnmaniHiri. ^,cd Jt qt(t(j/itim juper i- 

^ v^urii i^iv 6t<r^ to .aj^fr^twh^w^' n , »T2i' rcj pjum tnfinimet.iurtj JtUjm , Vit idqnoujorAt , vel 

i'ff^n«e-/xl'/i/^ecf^'P<>Ttpt>ii\}zs-'.iji,ji(:'iT^Tit,' (pc^f^i-TToi tUquoa v(et pviuerit : nulita pnfcij lenlm ejjicte- 

Ji^tdrzihv^^Tz^v^uii,ji'f;:(:Hotu<Q-/,<rtvo<rf.!.^.i.ii»^'<> titr. Sk/. i modo rts elt.h.iijet tn ractit , (jr ci i«m 

fS^ civJjicaTri^ y^ Tuv -/n^i^vom, cu^w/rvii^oci^wci. £U,^u: Jen /.o/; ajp^rtt §liiar,; attttrn oi cattjajn, Tcxt.76, 

Tii o'S(j{^6oci y-ri euvu.->rytotTK. n d^ctitiia, x^ 'Z^&< Tis- ycjltA dtcetnr a. patebit. Atjut medium quiditn 

Tbifvsxfov MxJ»'<rtTtct. inJo/.4i,jJi uer: ino,.or.iu,i <.nttmnominevacHt. 

iCEO. Nnm vt pirfpicuum in > ojore lommunu tsi qut- 
dam afecius in aere tttque aqua : fic aluA quidem tntxiortbu^ tfi^iJJ. ciu^,, qut qitidem inefiin hu vtrtfque, 
inatre, mquam. 0>aqua. Videntur entin 0> antmaltum e^ , qu^ ver,.tntur ,n ^quu,jtn,u/n oiioru habere. 
Verum homo, c&teraqi^e antmantia, quAd^gu.jt tnterra,atquereJpirHnt , mqueunt JintreJptrAtioneolftt- 
(tre Etiaujaettamh:ttufce fofieritci expiuab.tur. 

Cap. 



f Nnne^iiinhocloco.l Democricumincufat, qui dixeritacerrimenosvHuros, fi mediuminane, 
quafimcdiumafpcftuiimpedimentum afferat. Vndta-ilfruit fi totum hoc itncruallum, qiioda 
terraadcoelumcrt,forct v.icuum,futurum vtfarmicaminc>a;Ioexiften£ctn videicnuis. Huiufce 
dogmatislalfuatemexcooltcndit Anftotelcs, quia vifionon fit nifjcirganiim ftnius ab obiciSo 
prtusimmutctur, immuuriautemabeoimmedia:cnoiiportft,fedper interfticium, quoimagines 
tranlmccnt. Exdidispatct,quidfccundum Peripaicticam dilciplinam decoloiismcdio exifti- 
mandumiit; vidclicct, eftediaphanuminteriedtum iater rem fpcdlabilcm & fenfitcrium,inquo 
facultas videndi ineft. 

g iadtm autem efi ] Dixejratvifummedio cgercperquodresobicfta in fenflterium agat. 
Nunc eodem modo in cstcris fenfibusrem habere edocet,ita vr eorum quoque obitdla fupra ipfos 
^ confrituta feiifionemedeienequeant. Qijod erramin tadu & guftatu eucnireaderit , eftoiniis 

^n^unt me- luinusconrpicuaresfit. Deinde qnalior occuifa aliorujcnfenfuummcdiaexplicat, aiensmedium 
-aiajenjuitm cA- ^^^j^ riFeactem roJoris, innominatum quidd;imcoIorisaerem& aquam, prout corporaperlpicua, 
uroram. ^ djaphMiia funr , eademquc fub alia rationc fpeftata mcdium cileoiions. Nam quodpcr 

acrcm^ aquam odortraiiciatur,eo ex piobat ,quoniamaquatiliaanimantiainaqua 
odoremhauriunt:qua: vero in terris dcgunt, non nifi attradliooe aeiis ol- 
faciunt. Qua de refuislocis plcnius ac 

planius. QYMSTIO 



2Jt7 CAP. VII. 

Q^VTiESTIO I. 

NFM R£CTE TARISOTELES 

perJptcuum,&calorem dejinis- 

rit, nec nfi 

ARTICVLVS I 



v; 



RECrE ?ERS?ICVVU 

dtfimijfe. 

Tapeif^iicuo exoidiamur. Peifptcuum 
definiit Ariftotelespidxirro fuperiori ca- 
pitehuncinmodum. Perfpicuum.feu Diapha- 
numellicl,quodnonpcrfe, fedalienolumine 
vifibileert Atquod lia;cdefinitio \itiotalit vi- 
detur facilcproban, primum, quia ignis & a r 
infuaregioneperfpicuafunt, decjuibushoclo- 
coa'.'ituri &c taraen non yiden.tur, etiam cuni a- 
lienamlucennmbibu-ntjVtpatet.Item Lunaeft 
vifilis noii propriolumine, fedalieno, quod a 
fole mutuetur.neque tamen eft petfpicua vt hic 
perfpicuum fumitur,c}uia non eft mcdium,quo 
vifio£at. Igituralicuipeiipicuononconuenitj 
alicui non perfpicuo conuenic Ariftotdica de- 
linicio. 
yicuumdu- Prohuiufcedubii explicatione aduertcdum 
:intermi- eft , pcrfpicuum bitariamfumiapud Ariftotc- 
■4m,velter- lem. Vnomodoproquolibetcorpore tranfpa- 
atttm. Tenti,qualiafuntacr,aqua,&ignis,quod voca- 

rifoletperfpicuura indefinitum , fiueiatermi- 
nacum, quodaimirumafpe^flus inilliusextre- 
mitate non fubfiftat,fed vkerius videndo com- 
meet, actotum peruadat. Alio modo accipi 
procorpore,quodlumineparticipat,ncc tamea 
translucidumeft, ob admixtam videlicetden- 
fitatemideoque ab Ariftoteleinlibrodefenfu, 
.icfenfilicap.^.peifpicuumterminarumdicitur, 
cuiafmodifuntaftra , refqueomnescolonbus 
imbuta:. Perfpicuumpriori modoeilmedi-um 
xfinitum per -vifus, pofteriorihaadquaquam Rurf.isaduer- 
' " tendumcftperfpicuumfecundumprioremno- 

tionemduplexefre; Vuura,quodpropriolumi- 
necollacet, vtignisinruafphsrai Alteriiquod 
.alieno, -vtaer, &:aqaa, qu2e non nifilumineab 
aliqno externo corpore defiucnce fplendent. 
<^o fitvt priorailla femper aftufint illuftra- 
ta., cum innataluc£ fulgeant: hxc verointcr- 
dum a<fta illuftrata fint , interdum poteftate 
dantaxat. Igitur Ariftoteles in ilia perfpicui de- 
finiti-one complexus non eft perfpicua termi- 
nata, qaod haectraiiciendisadoculumfpecie- 
busJTiiQiracobferuiant Necitem omniacon- 
fpicuaiaterminaca , qua? ab fe luccm h.Tbent, 
comprchcndit i quia licet hsec media linc per 
qua? vifioperfpicitur, fempcr camenaftu per- 
ipicaa,& luci-iafunt. Itaqueeatantumperfpi- 
cuainterminat.i definiit, quje ab externocor- 
pore iuoem accipuiut , & interdum illuftrata 
funt.inccrdum n • l- vc .^»r, aqua, ctyftallus, vi- 
trun- ■' — ' ">tiod vero hxcrDla 



) ium aut 
iut alteno 
tae hcet. 



Q^V i£ S T I O I. ii8 

A compleai voluerit,indepate«, quiap.iuloinfe- 
riusfubiicit , lumcn elTe quaficolorcmpcrfpi- 
cui corpotis , cum eft perlpicunm adtu ab ignij 
aliove eiufmodi corpore,quale cft fol. 

Hisanimaduerfis,prioriargumeentooccur- 
rendum eft, ignem ellc perfpicuum,non tamen 
qualeAriftotelicadefinitione explicaiur, quia 
femper a<^u perfpicuum eft, & natiua affeaum 
lucc, quanquamexfevifibilisfit, vimoxdice- 
tur. Quodadaerem fpe«5tat , cum vifibilitas 

S flaataauopiaminnominato, quodcolori, & 
luminicommuneeft,ficuticolorataomniaper 

fe vifibilia funt,ita & omnia,qu;x lumine patti- 
eipant.Et vero vt colorata videriaftu nequeunt 
ni medium illuftratum fuerit : itanec lumine 
pra-dita fub afped^um venire , nifi certo quo- 
dammodocompaaa,addenfataquefint.Qiia- Cwr^fir.d»^ 
propteri<;nis, & aer cum lumine adu imbuta prew»*5 <^a*» 
fuere, rumquidcmper fe vifiIia,tametfianobis nonvtdentuY, 
non confpiciantur ob df fearum requifitacden ■ 

C firatis , ficuti colorr.ta in tenebris conftituta, 
fuopteingeniovifiliahabenturicumetiamtum 
colores fcruent , quorum naturam vifibihtas 
ccmicatur Liquetergoquidadpiimumargu- 
mcntum, quodadaerem attinet, refponden- 
dunifit. AdfecundumverodiciroLuDam tum 
natiua,tu.m mutuatitialuce fu!gere,& efle qui- 
dem pcrfpicuum corpus , terminatam tamen, 
^uod proindc Ariilotelica dcfinitio noncom* 
prehendit. 

I^ Ex diftis colliges cum perfpicuum dicitur, 
quodaiieno lumine cetnitur , id ita efleintcl- 
iiaendum, vt videaturfecundumfetotum i a- 
lioqfi conueniet definitio coloribus, qui non 
proprio, fedaduentitioiumineconfpicuifunt. 
Poftvemo, Don ignorabisvariasefleperfpicui 
^eneratim fumpti diffcrentias, quod aliama- 
gis,aliaminuseiusnaturaparticipent. Quippe 
omnium maxime perfpituum ccelumefti fe- 
cundolocoignis elcmeiuunv.hincaer, demum 

£ aqua eodemqueordineexhorumpermixno- 
neconftantia. Eiusordinisratiocft, quoniam 
ab terrena craflTitie S<. opacitate iongius abeft 



natura coeleftis,ttjm ignis,inde aer,i&c. 



\iiAhAri- 
^kdefini- 



ARTICVLVS II. 
PROBE ETIAM. COLOREM 
dipujfe. 

NVne ad coloris definitionem cxpenden- 
d,im veniamus Colcusvim, & naturam 
duplici definitione explieuit AriftoteJes. V- 
iiaiiocloco. Altera libro de fciifu , & fennli 
capiteauarto. Prioreft huiufmodi. Color efti 
quod mouet adu pnfpicuum. Pofteriorita OupUxrolorlf 
habec- Coloreft terminusperfpicuiincorpore d^fimtio impn 
defiuitofeuterminico Sedadueifus vcramque gnaiHr,\^^e- 
ficobiicere licebic. So!is & reliquorum fyds- fendttur. 
lumiux mouec acftu perfpicuum , cum per 
o 3 ipfum 



aip 



IN II. LIB. ARIST. DE ANIMA. 



220 



jpfumiin.iginemfuamadafpeclumiaciat, ne- 
quc tamen lux color eft. Item, Color ateien: 
priuxtiocandoLis, vt docec Anllftteles citato 
cspiibi- defenfu& kinfili,&lo. Metapli.cap.4. 
texc.7-fed priu.ltio ficuci eft expeis entitatis, ita 
& adiuitatis,atqLadeo&raocionis:igiturco- 
lorater non mouecperlpicuum,curacamen in- 
tercolorescenfeacuriquareneccoci, necloliiei 
definua' , primacoloris definitio quadrac lcem 
Color cum oriacur ex permiftione primarum 
Qualitatum, <jua;corpustotumpermeant, nou 
inextimatantumfuperficije , fedintcrius quo- 
aueinfideti perperamergocolcrtern^.inus per- 
Ipicui definuur. Quod li refpondcas cam dcfi- 
■nitionem explicare vim coloris non in fe, (ed vt 
vifibilis efl , quopadoinfolafuperficiefpefia- 
• tur,cumineaduntaxatvifumterminet.Coucra 

idrurfumobiicitur,quodaliquifunt!apides,ia 
quorum profunditate colores videntur; & intra 
iuccinum etiam quafi parui culices apparcnt. 
Quo fit vt non ui fola cCiiporum excrcmuace 
coloris videantur. 

Ad primum horum dic , Coloris definitio- 

jiem fic elle intelligendam , v't color inoueat 

a£lu perfpicuura , ""non camen vim liabcat ad 

faciendumpeifpicuumad:u,quamvimSoh,ac 

reliquis aftris ineile conftat. Ad fecundum, 

-Colorem atrum dici ab Anftocele priuaiionem 

abufu vcKabuli , quia videlicet nigredofi cum 

candore conferatur , quafi priuatioillius eft, 

propcereaquoddeceriorisuorajfit Ecquidem 

hoc de quibuslihet duabus fpeciebus fub eo- 

demgenere contentis, quarum vna fempera- 

liamnacursedignitacevincit^edocecetiamAri- 

Colrreseifain ftotelcSjVtalibi monuimus Tertioargu.menco 

tueidii corporih^ redeoccu-irebarur. Adid vero,guodcoacrafo- 

run nifitn ex- lutionem obiedum fuic , reipondcndnm eft e- 

ttr».ifuferjicie iufoodi coloresnon vidcri nifiinexcrema, at- 

'u.dentur. Q^g cxterna fuperficie rranslucentinm lapi- 

dum, licetfpeciesvifiliscumafupeificie, qus 

inimoeil:, ^itticur, cocameorumfubftanciam 

permeet.Quodvcroattinetadfuccinurn, aiia- 

quecorporafimiiia, diciinusiion crrniin pro- 

fundoeorum colores, cllocernai-icurincerclu- 

.fsbeftiola; ^uoad extcrnam fuperficiem ipla- 

rum.^ 

QV^STIO II. 

^FM- E.4DEM COIORIS 
&lucis naturajit,an non} 

ARTICVLVS I 

QVl EANDEM ESSE PFVEN.T, 

& quibus argumenth. 

V^o defenfione K Pu^ veteres Pbilofophos varivT dc colo- 
PL-tona ./jLrum naturaextiterefententix ,quas com- 

£,?»« Va.llejsum memorat Plutarchus primo de placitis.cap.i/. 



A Alexander lib.i. .Naturaliumquafflionumcap. lib.\.cont., 
13 Csterisvcroomiflis, Pychagoras vt quiad 2/. 
quaircicatem,-& Mathfmtiticas-iationesomnia Ccloyfu\<e\ 
referebat,cenfuit, colorem cireip^.amcorpcris f-yth^igort 
fuperficiem , eoaddudu» aroaimento'-, quod 
cumcoJoriedilemnaturamhabcat, ncctamen 
corpus, aurIineafit,neceilarioerir fuperficiefi; 
non qu,T:uistamen,fed excima, qnajfepalam in 
confpectumdat. Plato vero'in Timirodocuit '^ '"^^'"'' 
cclorescirelumen, qua;iententiaplacuiteciam ^^""^^'" 

B Auempaci & Alpharabio , vt v.dcre eft apud ?"^''''' ^^^' 
Auerrocm.ccm,6,-. Ireinque Auicenna:]ib.(^. -^"^'^P"^* 
part.j cap I. ailerentibus abfcute lumine niil- ^^"' 
lumefieincorpore coloiem , fed eius appuliu ^^''^^'''". 
colores efiki , eofque nihil eilealiud , quam ^'"''f^"o 
lumenipfujTi in corpmereceptum , quodpla- "''/'^'^^J 
citum fequutus fuille videturPoeta cum JE- ^'"^^■^'^' 
neid6. dixit. . Rebus nox abflulit atra colo ^^ ^'' 
rem. IdemternnetuetLuMagnus Albertusinli-^^' /'"^■"' 
bro de icnfu , & fenfili tradatu z. capite pri- ^"/'^'J-^^ 

C mo , vbiineampartem.magis inclinat , vtpu- 
.tec colorem eile lumen in perfpicuo termina- 
to , ica tarncn v,r abfcedente lumine r^ianeat 
qualica$qua:damexprimisqualicacibusbriun- 
da,qua.' colons velut materia fit, eius vero for- 
malux. 

Quod igitur color nihil aliudfit quam lu- ■^^Sfmen 
mcn probari potcfl: ; pnmum quia videmufi ^'fcfentet 
niibes ex diuerfa folis irradiacionenunc albo, ^- 

nuncrubeocoIoreperfundi,aIiasmagisobfcu- 

j) rari,aliasminus Item,marsobeandem caufam 
nuncpurpurafcere,nunffcanefcere, eminusal- 
bum,propiusnigrumexhiberi. Videmusetiam 
columbarumceruices, & pauonumcaudasdi- 
.uerfo lucis afpeftu mirifice colores variare. 
Qua; omniaargumentofunt , nihil efle aliud 
co!arjes,quamlumenipfum. 

Secundo, Idtmprobatur-.quianonobaliam 1. 

caufam oculi cum pra:aIbacorporaintuentur, 
lafiantur, & fatifcunt ; cumautem viridia, & 

P herbclccnria vident ,recreantur, acvegetiores 
fiunt , nifi quia ^■'"■'■dorrnultu.m. habetdelucCj 
qua: videndiorganum diflipat, colorautemAi- 
. r;dis mcdiociitatf-mquandailliusobtinet, qux ^ 

modice , & occultaquadam conuenientialefe 
conIpcci:uicfFcrt,proindeq;minimeI^dit. Igi- 
turcoloresdcnaruralucisfunt, aHi magis, alii 
minusearaimprimentes 

Tertio, idcm confirmatur ex tritophilofo- *• 

pjiolum proloquio , aientium coloreni efle c6- 
mune,& ada;quatum obiedfii vifusjquodmini- 

F me vciuforet,ficoIor, &luxinterfediilingue- 
rentur. Namcumhixfubafpeducadat,non o- 
mne vilibileefllccolor.Pro eadcfentenciafacit 
id quod AriiloceIesIib.de fenfu>& fenfibilicap. 
i.aUjVidf liccc omniacorpora coloreparticipa- 
re; Icemdefiniciocolorisproximocap. text. 6r. 
tradita ' Color ell,quodmouetadluperfpicuu. 
Qjjcc definitio tam lumini, quam coloricoQ- 
ueniti cum vtrumqae moueat>ideft, propria 

fimilitu- 






111 

flmilitudine afficiat , obtiuctque peifpicuum. 
Pofl-icmo,pio Alberti magni fentcntia t fl ea 
ratio, qniacolorabfentelumincoblitclcir, ac 
fecundum fe confidcratus non eft viiibilis^fed 
a lumiue vifibiluatem mutuatur , nec per le 
abfqueluminisconiortiofpecicmmitcit. Quo 
fit vtlumen ad calorcm comparatum illius pcr- 
fe<ftio , ad:us,ac formaiurcoptimodicipolfit, 
acdebcat. 



ARTICVLVS II. 

APPAREl^TES COLOR^S 

fi lumm non dijiingta\ reros 

diflingui. 



CAP, VII. Qy.£STIO II. 



iiz 



>enecalib. 
ur. qitift. 



A ceptiuumpcr fe alicuiusnatiM-^, caretmtura, 
&fpccie,quamrecipit;crgocolot,qui perleeft 
motiuusdiapbaniVquatemjscftluminccoI.ii- 

• flratum, non efteiuldem ipeciei cumlumint., 
Hancrationem puichiam , & cfRcacl^m vocac 
ContarenusJib ^dcElementis Nobistamea 
parom cfJicax videtur , quialicuti diaphanum 
illultratum , adhuc moueri poteflaluminofo 
intenfiorem lucem habenti , ira m.oueripotcrit 
acolore, n.colorfulumen. llludvetoaxioma, 

B Omr.elutcepciuum, &:c. locum non habec in 
prodadioneluminis, vcconft^t ex iis, quxde 
illiusincelligenciain hocoperediilcruimus. 

RelpondeTimus nunc ad ea , quae fuperiori 
arciculo opponehantur. EcquidemPythagorae 
argumentum nuliam vim habet. Non enim 
coior ratione fui diuiduus eftjfed merito tuper- 
ficiei cii; inharret. Adprimumvero eorum,qua: 
luccni acoloienon diflirgui contendebanc,di- 
cend'.'.m , concludere folummodo apparentes 



Solut.u 



PRo huius controuerfia: explicatione anno- 
tanoumeftduGctfe coiorum gcnera, alios 
quibusvifusilluduur(apparentes vocant,'/alios 

verosApparentes funt qui ex folo Juminc le- coloresabice non.d.iftingui Ad{ecundum,ecfi 
ctindumi diuerfum iiiius aipedum corpotibus cvcnscoloiibus quidam magisadlucemacce 



icluf. 

csapparen 

nenjkfit. 



ntlujio. 
^elores a 
hJitngHitn- 



z 



afFuuduDtwr,vtinindeaccidit, &iis, quxpri 
mo fuperioris articuli argumenco rctulimus. 
Vericolores func, quiiK)ncxIuce, fcdexvaria 
elemencorum,& primarnmqualiratum mixtu- 
raobueniunt, cuiufmodi eiiin cygno candor, 
in coruonigrcdo.Hisanjmaduerlis,prima con- 
clufiofit. ~Coloresapparcntes nihilaliudfunr, 
quamlumen. Ha'cconclufioex eoliqucc, quia 
iftiufmodi colores fecundum diuerlum afpe • 
dum, diftanciam,& fitumadcorpus lummo- 
fum variefefe vifuirepra-fcncancvt in progrcf- 
fu magispatebit: quodfaneiudicateos nihila- 
liudeffe, quam ipfam lucem in corpore rece- 
ptam.Sitiecunda ccnclufio.Veri colores ciiucr - 
fam naturamhabeucaluce.Hecprobaciii,i'.ji:'-i 
fi vcricolorcs alucenondiftmguerencur , non 
eflencitafixi, &-permanenLCS, fed verfatileslc- 
cundumdiucrfum refpe<£lum adlucemj vt de 



danr, vccandor,aliiminus,vccolor hcrbaccus, 
&liuidus , aliique nonnulH, qui adnigrorem 
dcciinaiu, non proindecxiftimandumeaBdem 
iproium, aclucisQaturam elfe, cumeiuimodi 
acteifus non pertingac ad conuenientiam ia 
ipecie. Cur aurem. quidamcoloresalpeftui of- 
fi:ianr , ainnon, legcapud A-.riftocciemin pro- 
blemarisfcd:»?; quajft.ic.Adtercium^colorem 
D interdumfumi la,\-ion fie;i)ificatu; ica vttamlu- 
cem,quam colorcsomnescompledatur , quo 
modoadqquacum\-iiubobie(5tumeil,al>eoque 
omnia colorari dicuncar: quiacorporaomnia 
aurcoloie, autiuce, aptvtroque participanc^ 
Quod vero ad coloris deiinitionem fpect.u, 
propriumcft coloris picircfumptimouereper- 
fpicuum, non quouis mcdo, fed itavtipfum 
aclupcrfpicuumnon reddat, quodluci conue- 
nic Adquartum,ecliluce.ibfente, coloresab- 



apparcncibusdiximus. Secundo, quialuxqua- g fcondancurae veluciocniis eripiancur, eorum 



licaseflca-Icftis , concrarium proindenonha- 
bens , cum coeleflia corpora a concrariisquali- 
tacibusnacuraevcm.eritdocente Auilocelepn- 
modcccclo cap.^ cexcuzo. Accandori nigicdo 
coutrariaefl.Itcm,quiafi color efictlume)i,ni- 
grorcum omninoexperslucis fit, nihilefleta- 
liud , qualucis priuacioquodacommunJ-Phi- 
lofophorunifenlu abhorret. Tercio, Qniafe- 
quereturcolorem cadidum,herbaceum, puni- 



imaginibasemediofublacie, ( hasenim vrpot: 
coiorum vicarias inceliigcndum eft a-bltulille 
ncitem apud Virgii. ) non i ccirco tamen lucis 
difceffu interire, nec ideo ex fe vifibiles no eile, 
id efi:, apcos vt videancur, falrem aptitudine re- 
mora, eilononadu cadautfubafpe£tum, nifi 
liicisconlortio : qua obid quati excerua, ipto- 
rumforma diciporeii:, quatenus eosaftufpc* 
(flabilesfacicrnonramenrncerna , quaiiexipfa 



Color exfiVifi- 



ceum, pallidum, & dcniqueomniumeolorum F colorts, vt ex aCiupropiio, &cHentiaIiG®m 



difcrimina fub vna fpccie infima connncrii 
quod a veronon minus abeft. Quarro, Quia 
ad luccm noneft proprieaUeracio , qua: ramen 
efl: adcoloresjvtfencit Anfrot Iib.7.Phyfic.cap. 
j.Poftremo, Aigumentarur Auerrocs huncin 
modum. Coloreft motiuusdiaphani,quod a- 
£t\x cft diapha>-u.Ti j acftus aucem diaphani Va- 
nieaeft. Igiturdiaphanum, quatenuslumen 
habet,eftperfc mobileaeoloie. Scdcunaefu£- 



ponantur: cumlux,& color dua;fpeciesfint, iii 

fue-qua.*quegenercpcrfeci:3r,& ccmplcta^, qii* 

proindein naturam vnam conucniremi- 

nimepolluntvcex Porphyrii 

Ifagogecap.6.paf- 

iimcelebra- 

tur, 

QV^-- 



m 



QV 



IN II. LIB. ARIST. nE ANIMA. 
^STIO III. 



21. 



j^INwlAr SIT COLO- 
rumortus,&ongOi 

A R T I C V L V S T. 

DE COLORJBFS A??A- 
rentibust&fi^itiif. 

COlorummultitudotanta eft , tam multi- 
plexeorumrecipiocamiftio, vtiedequi- 
dam pronuntiant non alibi naturam copio- 
fius , aut maiori ambitione opcs fuas commen- 
dafleiquanidoquidemanimantes, llirpes, her- 
bas,flores,metalla,gemmas,marmoi a denique 
peneomnia,qu2:genait piduratacoloiumva- 
rietate induit , diftinxitque.lgitur philolbpho- 
rumnonpauci tam eximianaturaripedatione 
alle(ai,colorumcaufas,&:difcriminaexplicare 
conatifunt: Piatoin Timxo, Ar]ftocdespar- 
timhocloco, partim in libro, qui nuncextat 
decoloritusinfcriptus ( fitameneiuseftillud 
opus)&primolib.Meteor.capy.&lib.j cap 4. 
&lib.y. degenerationeanim.cap. 4.f &6. Ga- 
^ZTnlZlm, len.libz.de temperam.cap.. GoncareriusUb.y. 
de elementis Simon Portms libro de ea re 
compofito, Scaliger exercit. jif. in Cardanum, 
aliiquenonnuUi. Porrocum excoloribus, vc 
fuperioriqua;ftionediximus, aliiverifmt, alii 
apparentes : vtriq; inter fe,partim conueniunt 



Ttate. 
Ariftet. 

Galtn. 
Contarenus 



Staltger. 
Vt Thylefitu 
Conjenttntit. 



A disfeuplurcs, & iivsl natu-racorvuiiKli > vt ia 
pennis pauonum ; vel peraitem , vtir. ferico- 
rum.& lanificiorum texruiis jRedciunturcnira, 
^tuncalii noni coloi\:s exiacidcncialtiminis, & 
radioium,cumradu veirc<fti,velrcfiecti,velre- 
frafti, aur alio modo fe h.ibciites leciprocan 
tur: fic fitfajpevtcoloribusrcfurnadiacentium 
parietes peifundanrur. 

iiimiliter in corpore intcrminato proueni- 
untiidemcoloresexirradiajoneluminis vari- 
B anturque ob diuerfam hahuuciinem ad lumi- 
nolum, vt vrdereeftcumluns, auc folisradii 
interieftum vaporemfecanr: &cumperqu2e- 
dam corpora vitrea multis diftiufta angulis 
ingicdiuntur : tuac enim dum in altumafpi- 
cimusincredibilem varietatem , & diftinftio- 
ncmiftiulmodicolorum non (inemagnaafpc- 
<ftusiilecebra,&animiobled:ationeintuemur. 
Concurruntautemnonnunquamfimulcorpus 
vnumdiaphanumiuterminatum, &aliudopa- 
cum:vt cumradij vitrum virideperraeant,& in 
parietemincidentes,adipfumqu3fiherbefcen- 
tem viriditatem rcfundunt. 

Qijod ad veros colores attinet , pura ele- Elementit 
menta nullum fibi vendicant, quia conftat eos non ineft. 
nafci cx psimarum qualitatum permixtione. 
Itaque nilllobftat,quodnoftratemionemfla- 
uuscolorperfundit: id enim efficit opaciter- 
reiadmiftio , dequanihilhabet igniselemen- 
tarisinpropria regione , vbifynceruseft, &a 



7» jtio fiijp 
dtafttt 



Inauoeonue- partimdifferunt Conueniuntprimo,quialunt j) fgeceterrenaliber : Oriunturigitur veri* olores 

;j^«u^^..^^,r.- g^ temperatione primarum quaiicatum , non 

tamenquauis,fedcerra Nam & quxdam funt 
miftacorporajinquibus necelfe eftinuenirio- 
mnes quatuorprimas cualitates,quscolorata 
noufunt, vt in oculp humor cryftallinus , de 
quoalibi. 

Docet Ariftoteles in libro de coloribus 
candorem , & nigrorem fequi elementa fim- 
pliciajhoceft^vnumelementummagis, quam 
aliud;&ii omniummixturamfupponant. Si-c 
mifta,in quibus aer, & aqua excellunt, candida 
euadere: inquibus ignis, flaua:in quibuster- 
ra,nigra.Idemquoquein eodem libroaitcolo- 
rem nigrum oriri ex commutatione quadam 
aquei humoris ad ficcitatem : atque h ncfieri 
pra:dicat,vtcifternarumte<!toria quelubaquis 
latent, nigredincm contrahant: & vt fumus li- 
gnorumhumidorumaterfit, carbonefqueatri, 
fumo fcilicet illo crafliori , &aqueo intinfti. 
Qui tamen fi cxurantur confumpto vapore 
nigro refoluti incinerem , redeunt ad albedi- 
nem; quamuis cinis aliquidadhucretineat il- 
liustin(5bura:;acproptereafitpallidus. Qua: fi 
omninoviignisconfumpta fuerit, vtin calcc, 
tunc confpicitur, purus nitor, &candor. Alii 
totam hanc rem digerunt in hunc fere mo- 
dum. Albus color varie ortum habet cxcle- 
mentis , vt ex copia humoris aquei non coa- 
co^i » quod patet in radicibus , qua: terra ab- 

fcondantur. 



ntunt afparen- verjeres;aecenimapparcntes,ideohoc vocan- 
teiVsrtqHtco- turnomine, quodveram, &exprelfamentita- 
icres. tem non poflideant; fed quiafecundumnatu- 

ramcolorum veri nonfunt , ac tantummodo 
colores vocantur ex analogia ad veros colores, 
fluiaex certa primarum qualitatum miftione 
oriuntur Conueniuntfecundo,quiavtriquead 
obiedumvifuspropriepertinent, &afped:um 
mouent. Tertio , quia non mouent nifi fint in 
corporeccngruenterdenfo,&nonnihiltcrmi- 
natoinquovifusfigipoflit. Vndeignisin pro- 
pria reoione ob fuam tenuitatem non cernitur. 
Diffcrunt autem intcr fe non folum ob com- 
inuneilludnatuiaedifcrimea,quodapparentes 
fint formaliter lumen , cum veri fint fecunda; 
qualitates: fed quia vericoloreshabentellefi- 
xum, fcmperque manent, dum non mutatur 
oualitatum tempenes , exqua ortumhabent. 
Apparentesautem non diu ha:rcnt,& plerum- 
quevaric mutaniurcx diuerfitateluminismc- 
dii,fitus, & afpedus, tum ad lucem,tumad ve- 
roscolojcs, vt doc'Ct AiiftotelesUb.de colori- 
buscap i.&lib.i Meteor &lib j cap.4. 

Diftinnuuntur quoquemter fe colores ap- 

parcntcs ex parte fubiedlorum. Aut enim 

fediftirMtO)^ lunt in corpote terminato , aut interminato, 

varietOi, Sc quidem in corpore terminato oriuntur fa:- 

pe ex vario oppofitu verorum colorum ad 

lumsnfcuveius color fit vaus , ytcolot viri- 



jlpparentium 
colorum inter 



iiy CAP. Yll QJ^STIO III. nis 

Cronduntur. Itemcumcalidumexrernumcoi- A velutipriuatio, vtalibiex Ariftotelis dodrina 



rumpitnaturalemcalorem; vndein fenibusca- 
nicies Itcm cum hiunido calidum accedit : vn- 
de lacconcocflione fit album > & calida;aquac 
pilum albumreddunt: ficuti & frigidje nrgrum. 
Si tamencalidum cum terrenaportione iungi. 
tur nigrum potius efficit Vndequi ad meridiem 
incolunr, magnaexpartefufci , aut ni^ii funt. 
^Quidametiamfingulis eiementis inmifto 
coeunnbus , ita colores afcnbunt,.vt albus fit in 



explicuimus. Nonquoduigrorhaudfitvcrunv, 

8c pofitiuum ens, cum per femoueat vifum, 

quod priuationi minime conucnir j fed quia 

eumduic fpcciesfub eodem genere contincn- 

tur,ea,qua; deterioris notx eft.perfediorispri- 

uationem quodammodo in fc habet. Effc au- ^^^^*^* edUrit 

temcoloremcandidum nigroperfediorq, pa- t^*/f^>*fM, 

ter ex eo j quia vt pauloantc diximus, candidus 

magis accedit ad lucem , a qua colores quafi dc- 



ficco,&interra,hoceft,terreamportioneraco- B generant. Vnde&tenebra,'-nigri fpeciemrefc 



• mitetur. Namhiccolorccrnitar incineribus , 
faxisj&arcnis, igni autfoleexuftis. Viridisin 
humidocrafio, cuiusquafimaterfitaqua, vt- 
potequ^dumcraffior fit, viridcfcit C^rruleus 
in humido tenui)quifirabaere:namaeria , c:e- 
rukaexiftunt- FlauusmcaUJo,qui oiiaturab 
igni; fiquidemhnnc,cumaddenfa:ur, fequicur 
flauedo. Ha:ctamencoloium adfincrula e!e- 
meutaaccommodationon eofpet5lat, vcputet 
quis ab h's elemeutis pra:di<5los tanrum colores 



runt,&ea,aquibusparumluminisadvifumrc- 
fleftitur , nigricare videntur, vt ambrse omncs, 
& loca opaca. Sic & aqua fludlibus nigrefcitj 
quia agitatafuperficie diffipaturlux; &nubcs 
admodil denfa nigtore opacatur , quiafolis ra- 
diiiuoadmittit.ContraverocandidafeofFerut» 
qua: in materiararaplurimumlucis obtinenc. 

H inc eft, quod candor apud Ariftotelem li- 
bro decimo Metaph. capite decimo text ij. dc- 
finiturcoiordifgregansvifum.Nigrorveroco- 



cxociri ,authoscoloresabaliisetiamelementis C lorvifumconcrepans. Namauedifo^reo-are vi 



umtampri 
imqunrn 
ditrumgra 
I dtfjtmiles 
es extjlf*nt. 



nafcinon polfe: fed vcpateiunuUumefle m re 
mixtaelemcncumcolovisgignendi expers. Vbi 
cftetiam di'Iige.atcr aduertendum nuilam^ efie 
doclrina; repngnanriam, cura eidem elcmento 
diuerficoloresuimixtoattribuutur. Siquidem 
exdiuerfogradu aliarum qualitatum tum pri- 
marum, tumfecundarum. { Namh^ quoque 
fuomodoadeuariandoscolores faciunc) farpe 
accidit, vt eodem elemento denominantc dt 



fum^eftdifsiparefpiritusviforioSjQuiadpupil- 
lama cerebroconfluunr. Jd veropra;ftatpotif- 
fimum.lux interuentucaloris, cuiusparenseft. 
Idemque fuo raodo candor,qui ad lucem propc 
accedsr. Contrario vero modofchabet nigror. 
Obperfedioremalbi colonsnatura; cum cfle 
Diischarioremveterescredidcriir.Ciceroi.de 
Icgibus;Color,inquit,aIbuspra»cipueDeocha- 
ruseft, &Plato delegum latione Dialogo ii. 



uerfirasillaexiftat: prxfertim, cum interdum ^ afleruit coloresalbos, ciiminaliis,tumtex:iii 



velminima craduum difFerentia difcrepantes 
coloresedat. Sednecilludignorandumeft, ad 
ortum,varietatemq; colorum non parum con- 
ferre inmifto maiorem,minoremve adiapha- 
neiiate,& lumineremotionem. Eft autemlu- 
minipropinquilfimus, & corporeminusopaco 
gaudenscandor: remotiffimus veroalumine, 
& opacummagisaffedlans. nioior. Mediie- 



artificioDiiscongruos efie. LaertiusinPytba- 
gora , Diis cum laudibus amidluque candido 
femperhonoresadhibendi. ImoD.Ioannesia 
Apocalypfi capiteprimo cum diuinum Ver- 
bum indutum humana natura defcribic , caput 
eiusait, capiUofquetanquam lanamalbam, & 
niuem, candidoseire ; vthoccolorefummam 
puritatem_, fapicntiam arternitatcmquefignifi- 



tiamcolorespro diuerfaipforum proportione E caretjinterpreteHieronym.inDaniel.cap.y. 



magis minufve ad lumen accedunt; & opacum 
mi nus , aut magis amant,quantoquc funt luci- 
diores,tantomagisvifibiIesi&contra:quialu- 
menmaxime vifileeft. 

Medij autem colores oriuntur fimiliter, atq; 
extremi ex primatum qualicatum temperiepro 
vt eorum caufae magis, velrainus appropin- 
quantadcaufas,exquibuspriminafcuutur:fic- 
ut enim medij quodammodo participant cx- 
trcmos,ita& illorumortus adhoriaoriginem, 
refpcdium, acproporcsonemhabeut. 

ARTICVLVS II. 

TyE V ARIBTATE , NOUINIBVS, 
& mutatiom colQrum. 

DVofuntextremicoIores,candor,&nigror. 
Ex quibus candor eft quafihabitus, nigror 



Sunt autem m.edioium colorum {'ptcits, Medij eolorts 
propeinnumers, fedprxcipuequinque: itavt prAci^ue^tnniji. 
numeratis extremis , feptem fint quafi capita 
adqu^ cajterircduci debent: nimirumalbus, 
purpureus , ruber , flauus, viridis, ca;ruleus, ni- 
ger. Ethorummagna varieras. Nampurpurei 
triplexdiftiuchopoafiimumcelebratur. Vna, ^ 

qua: in rofis , & croco vifitur: aliera,quxm 
violis , & amethyilo lapide. Terria , qua: pro- 
pria eft conchyhi,admouendumafpe£lumvi- 
uacifsima. Rubro etiamcomitesrubidus, ru- 
bicundus , rutilus , fanguineus, giiuus, fpadix , 
igneus, flammeus,puniceus , vinofus, &alij. 
Subflauo , vel poft ipfum ad fufcedmem ver- 
gentes , numeranturmeliinus, pallidus,luteus, 
galbaneus, buxeus, citrius, croceusjiderus . 
aureus, ruifus,fuluus,a:neus, muftelinus, fer- 
rugineus, pulIus,rdanus,tanatus,regius,leo- 
natusjccreus, cerinus, & alij. Adviridem 
p pertineuc 



ii/ 



IN II. LIB. ARIST. DE ANIMA; 



22S 



pertinetit«nigioieu5, herbaceus,prarinus,Iuri- A trouerfiamadQuci , anlumenrubftanriarit, vel 



Cclorihui m- 
fonmturnomi 
na arehuf^ in 
quihu4 vijun- 
tur^ 



Mut/ttio tolo- 
rumvndtj- 



,17^ 



dus. Ad cjeruleum carfius (PoHunt cnim Au<3:o 
res iuter hos duos aliquid difcriminis ) item 
plumbeus, glaucus, venetus &a!ij. 

Habenteoloresnoraina (nam & hocnoffe 
adeorumnaturaminueftigandamiuuat ) tum 
ahunde, tumfepea rebus inquibus primo vifi 
fuere, aut inquibusexcellunt. Sicabherbis, a 
papatiere , a rofa, a croco, a coe!o,\ ocantur her- 
Vaceus, papaueratuSjrofcuSjcroceus, cxruleus. 
ADelementisigneus,aerius, aqueus,terreus. A 
metallisplumbeusjcneus.argctenusjaureus. A 
lapidibushyacinthiuus. Abanimantibus aqui- 
linus,abeorum parribus eburneus. 

Mutantur aurem coloresautfecundum re- 
pr^fcntarionem,{iaeapparentiam;aut reipfa. 
Secundum apparentiam , cumalijalus fuper- 
induciitur , pnoribus feruatis 5 veluti cu albedo 
chartar,atramentifubfi;antia integitur. Potcll: 
enimferuaricadorfubatrohumorelatens. Sic 
iuterdum pamii tinduram capiunt , quje in 
multisadeoeftcenax , vtdilui noapoffic. Su- 
muuturautemcolores atingccibus.multiplici- 
ter, vt aduertit Ariftoteles ialibro de coloribus. 
Multa enim terranafcencibus tinguntur, vt ra- 
dicibus^corticibusjlignisjfoliisjflorib', frudl'- 
bus:aliafumofpuma,vino,Iixiuio,anima!ium 
fuccis, acnonnuils aliis. Interdum etiamnorj 
omnino,fedcx parteabicondutur fubic<5li co 
lores: ficquepidlorum artificio mirifice tem- 



accidensi & vttumin mcdio intentionale tan- 
tumeflehabea:,anrealc.Verum harqu^efliiones 
pertraftata:anobis funt iniiL->risrleccel:o, cum 
defydcrumjuceagcremus. Quod veroadpra:- ^'^•2..^«'« 
. fencem difccptationem actinet , non confcn- '^''/'- •'■''?■ ' 
tmnt intcrfe Philofophi.Nam qui putant colo- 
res a luce non di/tingui , feulucemiDcernam 
corum foimam elfe : ij , modo fibi ipfis contla- 
revehnt,tucanturoportet , depofcilumen ex 
B parteobiecliv]filis,iBnmo&e{reid,quodfor- Hosretulh. 
maliter videtur,nec aliquidprxter lumen a no- r«h ^. j. ^;.' 
bisincorporibuscerni.Sedemmadhuceisopi- 
nandi libertas relinquitur, num {umen etiam 
rationemedii neceflarium fic : ita vt videri res 
non po/Titj nifi medium adu illuftretur. 

AuicennalibrolextoNat.part. j capite pri- F/^m yJ»//, 
mo concluuuiumsntantura exigipropter ob- requirt ra 
iedum.Quod ita efle ex eo oftcndi poteft,quia obieiit, 
oculus in obfcuro loco videtprocul obiedum, 
C fiaffufumfit lumme:contraverafiobiedamia 
obfcurofit, nonafpicitur i eftooculus inloco 
illuftratoccnfiftac. Quodtumquoridianisex- 
emplispacet, tumeo, quod interdiu videntur 
ftell^eprofundifiimisputeis^vtteftaturGale- 
nuslib io.de vfupartiij. Etoculifelium,cicen- 
duls;,&quercus putrida;inteilucecintenebris, 
vt Ariftoteles hocipfo cap. text. 17. annotauit. 
Huicargumentooccurrunc Caiccanus, & Fer- 
rarienfishocloco, in exemplis propoficis , fem- 



perantur , & quaficommifcentur, alijaliisli- D p^rinmedio: & prope oculum nonnihillumi- 



quorum inreruentu impoCti. 

Reautem veraimmutanturcolorescumprior 
interit, eiufqj vicem alius dcnuo r«bic, vcin fe- 
gete, cumflauelcit, in capite, cumcanefcit,in 
herba, cumpurpurafcit. Necfulumquajiftiuf- 
Kicdifunt, {td qua: modts proximeexplicatis 
mtinguntur, interdumiinficoscoIorespcrJunt> 
& afcititios re ipfaadmitciir : cum viddicec hu- 
raores, quiadinfedumpra;ftandum adhibcn- 
tur, vimhabentimmutandiqualitaces primas, 
quarum varietatem mutatiocolovuminicqui- 
tur. Siquisporroquos animi affcduscolores 
cxteri-us indicent, velitcognofceie, ( nam pro 
varietate palficMiura, Guajinnobisexcitantur^ 
varijquoqaecoloresinoreexpandantur) legnr 
qux-(wiaudiusadEmblemataAkiatiannotavit. 



QV.£STIO IV. 

fTRVM LVME^ RATIONE ME- 

dn:,anobic^i tantum, vel etiam^ratio- 

ne vtriuf^ ad vifionem re- 

quiratnr. 

ARTICVLVS I 

DIVERSAE PniLO^SQPHORVM 

fententitx.. 

'Irca conremplaxionem luminis , de qua 
^Aaftotdesi hocloco c^it^ fokt hiciiicou' 



nis efle, cfto id non appareat , & pi-ope obicftii 
vberioremluccm requiriinmedioadrecipien- 
dam primo fpeciem , camque traiiciendam , 
quamiareiiquapartefpatii. Non videturtam<5 
fatisfacere ha'crefponfio ; cum vidiculum fit af • 
firmare dari in toto medio vfque ad oculum 
eamlucem, qua: neque vifudignofcatur, nec 
efificaci ratione comprobetur 

Alii, e qumumnumero eft Auerroes, pu- ^iiHfnt 
£ tant lumen expofci tantum iztiont mcdii, ratiQncmt 
quodaflerirenamD.ThomashocIoco Verum nectjfarsii 
idem i.p.qua^ft.^^ art. 5 explicata vtraquc opi-yfȣj, 
nionevidctur magisinclinarein eam, quasfta- 
tuit requiri lumen exparte obiedi. Quod etia 
docct in qua.'ftionibus de verit. quaeft. 8. art.14. 
Quin&primolibrocoutraGent. capite7<;.ait •^«f''- 
colorem efle obiedum materiale vifus , \xi.O.Thora. 
men vcroformalci vndc, inquit, eadem vifio- 
lieintucmurcolorem. , & lucem , quacolor fic 
adu vifibilis. Probari autcm potefth^cfcn- 
tentia quatenus arterit non reqiriri lumen ra- 
tiorieobiedi., primum,quia color fuopte in- 
genio,ac perfe vifibihs eft, ciimfuobiedum 
vifus , eiufque propriiim fcij fibilej quare & Ari- 
ftotcleshoc capite te^x.^i?. ctocuitcoloreminfe 
ipfd caufam haberc,. cur ftib ajfpedum cadar. 
Secundo , quiaodor,frnas,csteraqueaIiorum 
fenfuunv obieda^vt ihi fi-n-.itndincm mittanf.; 
iioo egeac aljemis c,aiifoe.cs.':forci,oj ergo rrcque- 



tZ() 



CAP. VII. QJi£STIO IV. 



250 



color prarrernm cum oon miBorft ad id effica- A tam,adignobilioremfortriam:lux vero tami 



citatc prardituseirevideatur 



ARTICVLVS II. 

CONCirDITFR irMEN T.4M 

rattonem niedii^quam ohk^iad 

vifionmrequin. , 



magiuc coloris > quam colorc ipfo prieftantio 
efl:. Quarenon exigcturluxtantumodovtdif- 
pofitio, ad traiicieudascolorumimaginesino- 
culumi fedvt caufapartiatim casproferens fi- 
mulcum coloreobie^Sto.ItemcoIores.quoma- 
gis iliuminantur,eomeliusvidentur:igiturex 
participatioaeluminis fiuotadu vifibiles. 

DiluamUi nunc argumenta,qux pro fuperio- 
ribus fenteniiis adduximus, quatenus ei, quam ^^/«««/«y 'iVfgtt 



PRopofitascontrouerfi^riacaflertipncfacic- b dcTendimus, aduerfantur. Adprimum proAui^ we«M parttum 
musfatis. Lui^ien requinturad_Yifion£tarn cennaapterefpoadebatur,adrefponfiGnisvero fiduerfmartim^ 



mrattontj 

•Jtjquamra- ... .- 1 • n- tt n. 

u a. I.. rationemedii,quamrat)one obietti. Hajceit 

tnrequmtur D.ThoiTi^loo.cit.Apolhnarishir, &aIiorum. 
" ' Inprimisautcm quoadpriorcmpartem,quam 

ftatuit eriam Auerroes, Thienenfis,Iandunus , 
ohaturquoad gr ^i^^ ^j go fuadetur , quia cum agencia non in 
itrttn f^rtem quoduisindifcriminacim agat, fedoporteatin- 

terid,quodagit, &patitur proportionemqua- 

dam,&reaprocamaptitudinemdari:Cumque mum veroprofecundaopinione, quamad^o. 

adidungulaagcntiapeculiarem diipohcionem v^ j l.lm c^A i- ^ 1 n 



confucationemdiceduraerit.ctfiluxnon fem- 
perauobispaiam dignofcatur in toto rrilKio , 
quo vifiofic, conuincitamcdaudam eire ratio- 
ne,quampauIofupraattuUmus. Certefiobic- 
dum vc primo gignat fpeciem in medio,requi- 
ricineolumen,mulcom3gismediumidrequi:- 
rctadfpeciem vlcerius exteDdendam. Adpri- 



inpatiente cxigant , cuiusdefeQunuUomodo 
ad:io procedet: difpoficio, quamcolorindia- 
phanorequiric, lux eft, finequanonpoilecia 
eogignerefpecienijX^ua; adoculum perfercur: 
Ideoque Arillot.capicefepcimotexc.7i defiuiit 
coloremede mociuumperfpicuiaduiliuftrati. 
Ac quod prsdida difpofitio in perfpicuo ne- 
cellariafit^probatur SitcoloratumA quodcer- 
xiaturinrotofpatio D. in quo deiigneturpun- 
£lum B. vicinum ipfi A. itemque punftum C» 
abeoremotum , tumIumen,quoderatin toto 
D.incipiacdefic^repaulatimapundtoC.lnifti- 
iifmodidefedudabituriuilans, inquo A. con- 
fpiciatur in pundto B. nectamen in punclo C. 
Idque non ob aliamcaufam,nifi quiaiampun- 
>!tumC. non eftilluftratuni (fiquideminterim 
dumineoluxfuit, videbatur. ) Icriturneceira- 
rioexpartemedijdiaphani lumen advifionem 
requiritur. Qijac eft fenteutia Ariftot.in lib. de 
ieniuj&fenfilicapitefecundo&capicefeptimo r 
huius lib text. 73. vbi docuitideo obieclum vi- 
filefapra feufum pofitum non fentiri,quiao- 
portet obiedium alterarepriusmediumaftuil- 
luftratam. 

SecundaveropatsconcIufionis,quamtradit 
V«&«/«r5«o-?</^gydmshocloco, Durandusin z. diftind:. iS. 
^ofieriorem. tju. i. VitelHoIibro tertio perfpedius theere- 
mat.i.oftenditurcontraeos , quiputantneuti- 
quamrequirilumenperferadoneobie6ti,adeo 
vtfitotummediumcolorenon illuminacocol- 
• iuftraripoflec, adhuccolor inipfum fpecieia- 

ccrecjprobatUT,inquam ex eo,quialumen con- 
curnt tanquam caufapartialis vna cum coIolc 
iMXt^foiof- a^ ^"^^'^^^"'^^'^^pe<^iem. Qijofic vt per fee ■ 
ftmt eauf& par- "^™ ^^ P^"^ coloris requiracur. Coucurrere 
(Mes imaiinu'^^^'^^^^^^'^ eomodo;nectantum vtdifpofitio- 
DfoduSarum. °^ ^^3^ "^"^" ^ ^^^ obieai, ea ratiofuadet, quia 
nuUil naturale agens poftulat formamexcelle- 
tieris natura; , vcfoiam dilpofitiouem requifi- 



dum probabilem confitemur^ di<:endum eft co- 
lore elfe ex fe vifilem, id eft , fuapte natura pof- 
fe videri i etfi vt adtu videatur , afiquid aliud re- 
quiiat: quoetiammodointerpretanduseft A- 
liftotelesjcumaitcoloreiriinfehaberecaufam, 
curvideaturj quilicetnonexprefledocueritre- 
quirilumenratione obiedij nonidtamenne- 
gauit. Ad fccu ndum , peculiarehoc efle colori- 
bus,vtnon nifi concurrentelucefpeciemtran.f- 
mitcanc, ficutiproprium cfteifdem , vtetiam 
D fecundse fejuenria; defenforesconceclunt, exi- 
gere illuftiationcm diaphani , tanquam pr^pa- 
rationemadtraiiccndasfpecicsi niJiilveromi- 
rum quod nobtliflimus externorumfenfuuiTij 
eiufmodi apparatum ad fundiones fuas obc- 
uadas expoftulet. 

VTRVM VISIO FlAT EMISSIS 

aboculo radiiSf anrece^tUdhoh- 

ie5tomagtnibu4. 

ARTICVLVS I. 

PHII0 5 0PH0Rr.M QVORVi^DAM. 

prafirtim Platonis opinio', &ems 

^onfirmatto. 

HJ£.c qua-ftio in concrarias partes a Phi- eim trttem 'vr 
lofophisdifpucacafuit. Nam Emj^Gdo' ^^jem/leri ex- 
cles , Stoici , & Platonici arbinati funt tramitterJora- 
afpeftum ficri radiorum ex oculis emi/Iione. dm. 
Itaque Pkto in Tim^eo docuit afpedum non 
affici imaginealiqua are vifa affluece , fed emi- 
care ex ccuHsIuccm , qua: vna cumlum.inc ex- 
terni aeris obicdum quafi manibus prehendat, 
ipfumque fuo contactu vifibile efficiat: tum 
vero refundi eam lacem. ad oculum aiFcaum 
alteratione alceraci vifibilis , & vbi in puiViiia 
infederit, fieri vifionem. Platonis feiueiu-.jm 
P 2. fcc'u:ui 



n^ 



m II. LIB. ARIST. DE ANIMA. 



ij^ 



DerL<to)tuo^t fccutuscflAphroJifxusi.libprobl q.^f.Senc- A cftfieriafpeaumperimap-ines arebusemiiTas, 



moneD.Neme- ^^^^^^ x.Nac.q ChdcidiusincommeDtariisru- 
/«^^« ««m« perTima:o,EudidesiDHbeUodePerfpedliua> 
hommii cap. 7- Ptolemxusin Catoptiico, Alchindusinhb. de 



qujeemitti ab hisnequeunt. 






FrifaaniM Ly 
dui m lib. dtj 
^hantafi» Ma 
erohita? Satur 



ad defercndam vifshsakci stionemad oculum 
Solenrautem ad Platcuis leiuencKim con 



t. 



afpedlibus, Laftantiusin Iib.de opif. Dei cap.8. 
vbiideonegatfpecies vifuales efle neccilarias, 
QuiaputatmencemeiTe, qua: immediate videt ' 
peroculos tanquamper fcnellias intro pciiu- 
ca^. x7.GelLM ^^^^^^ IdemPlacoiHsdogmatuetui Galcclib. 
ii'v?'l- ydcpIacitisHippoc.&Platonis; &hbrod^a- 
mt.bbr.^devi- niodevfupartHim,&i.hb.Progm.>Il. fcnt. 19. ^ 

Ta J''j''^ addens quemadmodum nerui fenfionem per- 
'" p/ ^ P/ '^' feruntad cerebium, a quofeutieiidivimacci- 
^'^ t ^* ii- J^ ' pJtlm, ficcxternum aeiem appuliuradicrum. j 

'^i I • »■ qui aboculis exiluint, redai accommodatum 
ea ChaUtatuti i . . - 

HucUdfs. Ftole- 

mitii. AUhin- c j „ 1 j j • • 1 

, , .-, nrmandampeimulteadaucirat!ones,quascol- 

^ , lecitTheophilushoclocoadtcx.69 &:Macio- 

Calen. i -^ i-i c 1 • a • j 

. biusy lib.batuinal.capuc i4.Acprimum,quod 

jirgumenta pro r a. r r j 1 li-j 

/. * • „» alpcctusex leviloriosradios eiaculetur oiredi 
fententM Plato- ^ n. • 11 r j 

' ■ potelt,quiaHonobaliamcaulam videiurnatu- 

ra cculisigneum lumen acccdifle Deinde, quia 

nulla ratio afFerri pocefl : cur is, qui nebu-lofo 

aerecircumfufuseft ,proximamnebulam non 

videat,diftantem videati nifiquiaradij viforij 

curaprimum ex oculiscmicant,foitioresfunt, 

, !• ficquc vicinam nebulam penctrant,longius ve- 

ropiogrefli languefcunt, nec iamperrumpcre 

nebulamvalent: atgue itacx caquafiexopaco 

corporeadoculosegrediuntur. DciDde,resim- 

pofita pupilla: non videtur, idque propterea ac- 

cidit, quia radius impeditur , quominus ex- 

tra fefe cfmndat: igitur vifio fitcmuO.s radiis. 

Deinde , quod viiio non fiat receptis ab ob- 

icftofimulachris, probatur, quianequaquam 

•verifimile cft typos innumerabilium pene re- 

lum, quas vno iftu videm.us , fimul oculis il- 

labi. Et tam exiguam pupillam tantam in- 

fluentium idolorumcopiam capere, quin illa 

femutuopcrturbent , & impcdiant , prarfer- 

tim cum nihilfit , Quodea eomponat, & di 

ftinguat , ne in turbatam congericm abeant. 

Item, Veleiufmodi imagines ,. & quafi exuui;^ 

arebus demittuntur , cum eft, qui viderc velir: 

veletiam cumnullusafpicit, vhrocmicant. Si 

dcnt primumj cuius tunc imperio illcc confe- 

ftim accurrunt? Sifceundumi percnuc igitur 

fluxu acorporibus dimanaoc, non Cncmagno. 

carumdifpcndio, (quod AriflocelesDemocri- 

tieis obiccit aicntibus corporumadioues de- .. 

fluxu fieri ) ac nullo ordine palfim aberrant , 

quod eftabfurdum. 

Prartcrca. In fpeculis imago contempla- 

torem fuum aducrfarefpicit , qaa; tamcn fia 

nobisproficifceretur, cumrecflacxeat , pofte- 

rara fui partcm debcre oftendere : quo mo- 

00 hiftrio dumperfonam , id eft , confidtam 

faciem induit , nonnifi pofteriorem caucr- 

aaracernit :. ^uarenullopa(Soa.dmittcaduni 



ARTICVLVS II. 
VERjE OPINIONLST 
ISxplteatio. 

G^Ontrariamfentenciamtuetur Peripatctica .^ . 

'ii.hcla aflcrcns vifionem nonfieiicmiflis V^^^f^fi 
sb ocr.k>rpdi:is,fedreceptisarcobiedaimagini , '^ •«' 
busi quod docuit Ariftoteles capicc 7,.huius hb: ***' 
texc,67.& 74 &c, II text.iii & hbro tcrtio cap. 
1.2.& 3 &inlib.defenfu,&fcnfilicapitefecun- 
do.Nccofhcit quodtenioMetcor.capite:?.4.& 
O.Si iuproblemac fe<5t.ji.piobIcm.i6.PIaconis 
opinione ad dubiraciones qiiafdam diflblucn- 
das vtatui. Id emm propterca fecit, quia tunc 
nondumpropna fentcntia comprobaca, com- 
muni vci voiuicprcefercim cumnihil ad pKjfens 
C infticucumfacerct,vtrampartemfequcretur,vt 
inibiAlexanderj& hoclocoPhiloponusanno- 
tarunt. 

Quodergo afpedius emifHoneradiorum 

non fiacoftcdicur. Nam vcl radius viforius per Centra rad. 

tingitadres,quie videntur velnon. l^onCecu-ffffnemtffbrt 

dilm , quia iam illeradius nonalteraret obie- 

<5lum, ncquealiqua qualitatealceracus adocu- 

lumrediretjVtaiunt.Primum ctia dici nopo- 

tcft, quia incrcdibile omnino cfl c tatula pupil- 

D la tantumluminis aboculo exiliicpofle, vtad 

rc^tamvaiias, tamqjintcrfediftantcs.quas fi- 

mulcontucmurpeiiienire queat, itavt maona 

ccchparceraoceupet, quam vndiqueocuhsoh- 

iedam^ confpicimus.Dcinde quia fi lumcnSoIis 

quamtumhbet reftaincidat, uilquamieflcdJi- 

turetcrra vfque admediamaciisregionc.mut- 

tominnsciurmcdiradiiafteIlis,quasin firma- 

meBtocernimusadnofnii alpcAumrcflecScn- 

tijr.Itcm..V^! quahcasilk, quaradijiure viden- 

E daimbuutur,cft f.militudQipfiusreij velahqua 

aha quahtasjvel corpusahquodtcnue & fubti- 

le Si eft fimilitudo: ia igitur concedunt vifione 

fierircceptioncimaginu iquanquam incohal- 

Iuciacntur,quoddicantadimaginiiprodu<flio- 

nemrcquinUimenab ocuIoexihens,cumfuffi,- 

cjarid,quoporumusobieduinuftrari. Si vero 

dic^ntedeahamquahtate, cum non appareat 

quxnameafit, aucquaneceflicacc inuehatur , 

ccrccfi-c^iciacxiftimnndaeric. Qi^od fidcnc fe- 

(^.undum cum non fit admictcnda corporum « 

quantumlibccfubciliiipcnetratio. , afrcrerc ne- 

quaquam potcrut radium viforium tranfmea- 

ri intcrieftacorporavfqueadilm vifam. Ncqi 

defendeut vifionem cflemomcncaneam, cum. 

nullumcorpus moKicnco moueatur. 

Denique quod admittenda-fintrerumima- 
gines, quibus non folum afpeftus, fed reliquae 
etiam potentia: cognitrices ad obied:a perci- 
pienda, obfignentui , conftat ex ca quxftione 

^ua. 



^iS 



CAP. VII. QyjESTlO y. 



^H 



qua ruperius hacdcrepriuatimclifleruimusi e A obie<5ti pars in quamuis partcmmediifuiima- ^i/<ifif oi'*- 



qua ad prjEfcns inftitutum conoboiandum 
]^et-tiaeogvo pluresratiouesdefumipofrunt. Quibusacce- 
fnsintut tnn- Ait quod commuL.i philofophantium con- 
t^-iptetens fenfu hoc difcrimeu intcc appetentes & co- 
gnofcentes viies traditur ; quod ille natiua 
propenfione ferantur infua obic^la , & ab iis 
alliciantur: hx vero obicdaipf-iad fetrahant; 
videlicct per eoruni fimilitudinem , qua ini- 
buuntuf. 

Vt autem planum fiat> quonam modo fpe- 



oK-uimmodo 



.isUin 



■ginemimprimit, & ex confequentiin quauis Htparsprodn^ 
parte omnes, acfingulx obiedi partes rcprae- eitfutjpeciem 
lentabuntur. Polhemo, idem confirmatur, viJiUmirt ^4- 
quia fi diuerfa; partes obie^fli vifihs produce- iibsirpJtdn 
XCL fui fimilitudinem in dillinftis partibus me- parte^ 
dii , noh au tem omnes in eadem , nequiret Sol, 
quemAftrologicotaterravicibusfere i6-/^mi~ 
ioremefleinqaiCit, totusei quauisparremedii 
anobisconfpici. Etenim vtomneseiuspartes 
fuifimihtudinemproducerent , egerentfpatio 



cics vifiies obicdum repra-fentcnt , nonnuUa ** tanta^magnitudinis, quanta:Solipfeeft, quod 

obfcruandaetuut.Prirnumficquemadmodum 

a.qualibet parte corporis luminofi in quoduis 

puntfhun medii perfpicui intra eius fphxram 

conteati,produciturIiimen,modo nullum cor- 

pusopacuminterie<ftumfit j ita a quauisparte 

cqd»oriscoioratie:nittiipiiusfimiIitudiuemad 

quoduis puntlum medu acftu iliuftrati , intra 

ipfiuslphxramcohibiti ; modonuliumcorpus 

opacupiinterpofitumfit. Quodexeo confbat 



repugnatcxpericnci£e>quandoquidemequauis 
parte m.edii toturn Solem confpicimus, Quare 
necefle eft omnes partes obiedli vifilismutere 
fui fimiiitudinem in quamuis partcm medii, in 
quarepra:fententur. 

Aduercendum pra,*cereaeft , diuerfas partes 
eiufdemobiedinoniacere diftin(Slas fui fimi- 
litudines in eandem partem medii , in qua vi- 
dcntur ; fed vnam & eandem , quaj tamen exa- 



quia cum agentia naturalia neceifitatenatura: C ftior fit & perfedlior , quam fi a quauis parte 



inacflionesiuasfefanturi fublatisimpedimen- 
tij , non poQunt nou agere f^cundum omnes 
fuas partes in quoduis pundum fpatii. Ideoque 
corpora tamlucida, quamcolore affetfla, quo 
maiorafunt j eo per longius fpatiiimlumcn& 
fuifimilitudinemproferunt. Namcumfecun- 
dum omnes fuas partes in quoduis pun(5lum 
fpatii agant, quanto ha: plures amphorefquc 



fingulatim accepta emitteretur. Porro autem 
iftiufmodifpeciescumafingulispartibusobie- 
6ti , tanquam a partialibus agentibusfuum cfie 
accipiacifingulas eius partes reprxfcntat,quan- 
tumcunque illx quoad incenfioaem , fitum & 
figuramdillimilesfint. Namque ha:cfimilitu- 
do, quatenus mutuatur efle a parte B repra;- 
fentat partem B. & vt habetidem efleaparte 



extiterintitantolumen &imago, quarinparte ^ C reprslVntat partem C. atque ita ca'tera,S, 
fpatiiobicilo vicina progignuntur , maiorem prout a fingulis fuum cfle partiatim fumit. 



co vt- 
tnur. 



que resgra vimhabebunt vt fe longius difFandant. Qno 
ts,eoeremo etiamfit, vtqao resprandiores fuut, co e re- 
motion loco peripici valeaut , & vt m quonis 
pun<51:o, feu quauis parte medii aduiiluftrati 
tcitum corpus obie<ri:um fenliii reprsfentetur, 
fingularaue eiuspartes, aquibusadhuiurmodi 
pun<^um , feu partem medii liccat rc^flam li- 
neam ducere: qoandoquidem in qualihrct partc 



Quod quidcm ita fe habere hunc in modum Noniaciuntttr 
oltcnditur: Sitcorpus aliquodfecundumfuas tnmendiHerfA 
partesin:equabiIiintenfiouecandidum: Si igi- imaginesadt- 
tur diuerfie huiufce corporis partes d\i\\n(ia.suerf:spartibui 
fuifimilitudinesineadempartcmmedii produ- eiuJUem obieiii. 
cerenc; quemadmodum du:E cius medictates 
duas prodaccrent fimifitudines , fic quatuor 
qiurrasquatuorfimilicudines, arqueira cseceraj 



mediiimpnmuur fimilitudoaqu.iuisparceob- £ parres proportionales eodem modo , qux 



ie<^l.icolor;iti Idquod experientia confirmati 
fivquidemexquacuaque parte n-.editfaseft ob- 
ie^umcerncre, omnefqueeiuspartes, adquas 
licet ab oculo videntis. lineam re<5!:am protra 
here , fi nihil fic in.:erie(5I:um qi.iodim.pediat 
continuam fpeciei produclioiiem per totum 
fpatiura , arquc minus omnes partes Incueri, 
nifi per earum fimiilitnchnem : crgo parces o- 
mnes ac fingulx obie<fti coloran producuat 
fui liiTiilitudinem in quauis parte medii ; at.que 
adeo in quauis huiufmodi patce reprsefcn- 
tancur omnesac fingula; p^rtes obiedi. 'De- 
indeidemprobatur hunc in modum: Qiix- 
uis pars obiedli colorati eft agens naturale, 
ac minime libcrum ad fui fimiIitu«Mnem pro- 
duceudam , & habet fe indifcriminatimad a- 
geudum in quamuis partem medii a(3ru illu- 
ft:rati intra eius fphsram inclufi , ad quam li- 
cetreclam lineam ducere, Quxhbec igitur 



cuminfinita;fint , darenturineademparteme- 
diifpeciesinfinit£B,quodfierinequit. Patet igi- 
tur omnes ac fingulas partes obiecfli viiilis 
proiiccre in quancunque partem medii i!lu- 
ftrari intra fj-ili^ram contenti vnam eandem- 
que fui fimiluudinem , & ob eamremeadem 
omnino imagine ex quacunque partc medii 
fingulaspartesreiobie<iljeanobisconfpici, nifi 
quid obllet. 

Ex di<5lis collige , fpeciem obie<!!li vifilis,et- 
fivnumnnmero accidensfit , extenfione fub- 
ie(5I:i per accidens excenfum ; tamenita afFe- 
dlum e.Te , vt quxlibet pars illius extenfionis. 
referat omnes partesobie<51:i, adquas licet le- 
(flamlineamducere, quia, vtidiximus, quje- 
libet huiulce fpeciei pars ab omnibus obie- 
<fi:i parcibus capic tfle, modoad easpcffic du- 
ci re(fta linea , nou perrrp.nfeuudo pcr corpus 
opacum. Nam alioqui n sd aliquamobie^fli 
p 3 partem 



2^f 



IN H. LIB. ARIST. DE ANIMA. 



2^^ 



SolHtioi, 



Sclut.i. 



Solut.^. 



Solnt^h 



■paitcmliuiufmodi Uncaduci nequeat ab ali- A, Adquintum.diccndum inpj-jtnisiorpcculo 



^juapartefpecieiin mcdio cxiftcntis, hxe non 
capictefleabillaparte , proiiidequceaniiataii 
ioco uon r-cprxfentabit. 

ARTICVLVS III. 

^OlVriO ARGVMENTORVM, 

qu£articulopri?nopropojiu 

fuere. 

REliquum efl: vt argumentis proPIatonica 



.Qpinione initio addudis^ refpondeamus 
Ad primum dicimus, oculos non ellcigneos, 
qualiinfeignemcontmeant, cumiwneicalons 
exceffus tcmperiem vmentium difloluati nec 
veroitaluccntesefle, vtprocul exfelumenia- 
culentur.Quodveromotisoculis, fpiedorqui- 
clam in eis appareat, id ex eo prouenit, quia po- 
lita & leuia corpora , cuiufmodi funt gcu1i& 
pifciuraquorundamcapita, aliaqueeiuimodi, 
intenebrisprKlertimreuident,acfulgent. Non C 
cft tamen inficiatidum pupiila: nonnihil efl'e 
iofiatumlucis, vtquafitelferahofpitem&afli- 
nemfuum, hoceft,lucem,quafpeciesvehitur, 
fefe extrinfecus infinuantem recipiat,eique vt 
irinilterfamiHarisprc-cftoadfit. Quaderelege 
Scahgerum Exercit.jpS.numer /d Conceden- 
dum prsterea animalianonnullaex ocuUsali-' 
quidlucisextraemittere, vrfeles, &aliaquaj- 
damexiisiquxnoiSlu venantur. ^ 

Ad fecundum , nebulam remotam non ob 
eamcaufam, qua?inargumentoafFertur, vide- 
xi, proximamveronouvideti, fed quiapropc 
oculos minorluxfuflicit.adilluflTandumviiile 
proximum, quamrcmotiim. Addequod nc- 
bulapereandcm lincam loftge poire^la iden- 
ndcm afoe«^ui occurrens,atqjadeocrallefcens, 
■obfcnorapparet, quamqux per breuioremli- 
^ieamccrnitur Ratioautem ^rrespupillsiHi 



cort»videriimaginem,vtprogrefluparcbit, fcd SoJut. y. 
videriremobiedam per imaginem , afpcculo 
r€percufl"amadoculam;-videri,inqua,aduerfa 
facie,non aucrfa-. quiaeiufmodi fpecies uou efk 
vtperfonahiftriortisexvnafaciealmd,exalce- 
raaliudexhibensjfed efl:quidpiam. fimplex,at- , 
quepurumex vtraquefacie(vtitadicamus) ob- 
icdumreprajfenransj quoetiamfit, vtobiecli 
corpcris parres dextra: cfiiciantur jn fpeculo 
!a.'ua;,&ediuerfo: videlicetquiaimngoadocu- 
lumiepercuiraitarem nobisreprsfentat, vtab 
eaprodiir , atqueadeo etfires vifanobisfitad- 



ucrfa, manusquaficommutat, ciufquedextra 
noltrje dcxtrae refpondet, cum fecus nen opot- 
teret, vt videmus, cum Socrates, qui antea erat 
auerfus,nobisaduerfusfit.Tuncenimei'.isdex- Zeff Vitel 
tralzuarnoftrajrcfpondet. Itaquetotahuinfce^.Per/^.f,r, 
difcrimjnis ratiocfl , quod fpecicsnona|j|^fit ^s-Rirh tn 
auerfa,quamaduerfa. ti.q.itn6 

~ -^ — princ. 

QJ^STIO VI. 

^N OCVLORVM COMPOSl- 

tio ad vijionem oheundam acmn- 

modatafit, necne. 

ARTICVLVS L 
DE OCVLORVM PRjESTAN' 

tia.fitu &figura. 

ASpedus omnium fenfuum prxfirantifli- ^. . . 
mushabetur.Primo,quiatenuioribus,&a *, ^ 
materia;fEcclibcrioribus, acnonnifi per dia- rt • 
phanum iHuftrammtranlmiflis imaginibus ad-^„ ^» 



awtta. 

fun(?tionesfuasvtitur,nullamq;realemimmu- ' . 

tationemabobicdlorecipit,fedtantum&otio-'^ '" 

«alem 5 necenim, verbigratia, exalbefcitvifo 

candore. Secundo, quiaciusadiocclerrima 

_ cfl, vtpote cjuasmomentofiat. TcrtiO,quia e 

pofita nonvidetur, nou cftea qui^ afl^erturin £ longiori tradluresattingit. Qyarto, quia (vc 

argumento, fedquiaoportctilluftrarimedium csteras eius prserogatiuas omittamus ) plurcs 

rerumdilferentiascomprelienditj quandoqui- 
dem vifu totius mundiiabricam & ornatumia- 
tuemur, lucispulchritud-nefruimur; colorum 
varietatem diftinguimus , corp orum omnium 
magnitudinem,figuram,numerum,proportio- 
ncm,ficu,motum & quieteaflequimur. Ideoq; 
nulluslcnfusadcognitioncinuentionepropria 
comparauda niagisidoneusefl. Vnde Platoia 
Tima:o vifui acceptam refert Philofbphiamj & 



adinfereudam fpeciejn. Adtertiumj nihil mi 
ruraauodtotrerum imaqines oculisfimul oc 
curfantium pariter oculo inurantur , cura iis 
iraaginibus fic plenum totum diaphanumacflu 
illuftrarum , vtpote qua: ncque fihi impcdi- 
rnento fint , necpotentiadcgrauent, uecfua 
raQleautcontrariecatcfc extrudant, cum non 
fint corpora, uec contrariumhabeant , necfe 
■pcrtuibent,licet in eodem fitu coeant.quia vbi 



cunqucexiftant , per fenaturajfua: diftindio ^ ei\us imicator Phiio ludeus in lib.de Speciali 

bus lccribrs. Defiuxit ( inquit ) Philofphia^ 



ne& ligiiificandivimrctinent Suni veroifliufr 
modi limulaciE perpetuo in diaphano illumi- 
nato,quianaturaliterarcvifiliemittuntur; nec 
vcro temcre huc illuc oberrant magis , quam 
lux, quajipfacomitatur, &quafifouet; fiqui- 
<lcmeiusconcurfu,vtfuperiusdiximus,gignu- 
tur,eaq, euancfccte occidut.Ex quo patet,quid 
jid quartum argumeutum refpQndeudum fic. 



catHom hominumanimos,fedocuiisfequefliis 
deduftaellinhofpitium.Namhiprimiconfpe- 
xeruntvias,qua; acoelo adnostcnduntjregias. 
ItcminiiideMuudippific. Qijod,inquit,mens 
in animo cll, id oculusin corpore Videt enim 
vtcrque:altera inteliigibiiesres,alterfcufibiles! 
Vifus autc mctis ad aofceada incorporea; ocuii 

adcon- 



CAP. VII. QViESTIO VI. 



i}7 

ad contemplaciootmcorporum , quacresada- A 

lia multa prodeft,& in primisad id,quoc! n..ixi- 

mumeft,rciiicc:P.lulofopliiam. 

Q^odveroadoculorum (itumattinet^Iibet 
qu3C D. Arhbrodus lib.6. Hexam.cap 9 eade 
refcripfitin hunclocum transferre. Adh.vient 
veluti quibuidam montium fuperciliis ocuIi,& 
vt protegente moncis cacuminc tutiores fint, 
& tanquam infummo locati , dequadamfce- 
Bafuperiore vniuerfaprofpeftent. Neqjcnim 
oportebateo5humilcseHe;licutaures , vel os, " 
ipfofquenariuminteriorcsfinus. Speculacnim 
femperinalroeftjVtaduenientiumcateruarum 
hofliliumexplorari poflitadueucusi ncimpro- 
uifooccupctociantem, vclotbis populum, vel 
Imperatoris exercitum. Siclatronum quoque 
cauenturincurfus,fi eXpIoratorcs in murisaut 
turribus,aut montis cxcclfi fupercilio (iDtloca- 
tiivtdefuperfpeftentplinare£;ionum ', inqui- 
businfidia;latronumlaterenonpo/lint In ma- 
ri quoqe pofitus fi quis terra; appropinquare q 
feconiicit, inipfamalifaftigia , &celfaautcn- 
narumcornuavotiexploratorafcendu , & ad- 
hucinuifibilem reliquis nauigantibus eminus 
terramfalutat Atfortedicasi ^ifpeculaedicior 
ncc^laria fuic, cur uon fupraluminum verti- 
cemcapitisoculi conflitutifunt,ficuri cancris, 
velfcaraba;isinfummo funt, quibuslicet nul- 
lura caput appareat , eollaacdorfx tamcn cx- 
tero corpore celliora funt ? fcdiliis tclla valida, 
nec tam tenuis m.embrana ficut nobis , oua; D 
facilcpoflitofFendi , ruboquc & cxcerisinter- 
leindifencibus. Itaque uobisinfummaprope- 
modumcorporis parte confticui oculosopor- 
mit, tanquam.inarcf, &abornDi, velmiuima 
nfFsnfioaedefendi : qua; duofibi comput;nan- 
iia videbantur. Nam. fi in huffiili eiIent,propter 
tutamen, munusimpedireturjfiin vertice, pa- 
terent adin iuriam. H$gD Ambrofius. Lege 
etiaml^BaiiHum hom.il. II. Hexam. Sanevero 
miriiice naturaprouidic , vt oculi tuti effepof- ^ 
lcntjVtqueea-, qu.2;forisingruunr, incomraoda 
propulfarent , ideoqH-e cT>ncauis foraminibus 
incluficj &genis, acpalcbrarum teomine cir- 
cumuailauit ('erfi has Sruthiocamslus alitum 
f"ola,vthojno vtrinquehabeac,)qu2;idcu:idem 
celcritate magna uon folum excipiendis rerum 
iraagimbus aditum aperiant, fed etiam inci- 
dentibus & noziis claudant ; tum fupercilia' 
quoqueaddiditpilisbreuibus adornataparirer, 
& alrerne mobilia.quc^ fudoremacapite & fro- 
tedpfluentemrepellanr.Sedenim&hqcvtPIim 
II. Natur.hiflor.lib.cap.jy.aduertit, raaxime 
faftumindicant. Supecbiaaricubiconceptacu 
Ium,hicfedemh<ibet In cordeuafcitur,hucfu- 
bitjhicpendet Nihil.ilriusfimulabrupciufque 
inueaicin corpore,vbi fblicaria eflet Hscille. 

De oculorum autem figura fic habeto : Sunt 
oculi '.0 globum conformati duabus potifli- 
anijuidesauiis. Pnmum, quiafi^rmaglpbofa 



138 



prompciori agilitate iahanc & illam ^incmLt^eVitellMh. 
voluicur,&afpe<fl:umcircumfert:voluitautem ^.pfjpeStiu*, 
natura: au^H^or Deus afpcdum circuinferri ( vt the<>*^em.x 
inquitTim<jusjcircuuus,quiincoE'.oaguntur, Cetnttt.ir,l*b.i. 
in vfum redi^^-afnus noflrxmeacis , difcurfio' Per/p c.^, 
nefqueipfiusiUis cogaitas , fedpercurbatasadc^rtf/.j. 
illorumtcmperiemreuocemus, & couerfiones 
Dei , qucE fine vllo errore aguntur, imitemur. 
Deinde,quia,vtMathematicidemonIl:rant,ai- 
fi oculi eflent rocundi non poflent lerumquaii- 
ticacem demonftrare , nec aliquid perciperenc, 
nifia-qualcfibi. Ettnimvifioficperlineas rc- 
<fl:as fuper oculum perpendiculanter incidcn- 
tesquarum concurfustitin oculicentro. Qua- 
refloculusefTetfuperficiei pkna; , noningcre- 
rentfe perpendiculares linex , uifiafupcrlicie 
.a:qualii(icque non nifi a:qiiale ccrneretui. 

"^ ARTICVLVS II. 

DE 115, 5J- uE AD I N- 

{, num oculorHmf.il/riCAm 

JpdclAnt. 

H.uiicreAriJiot.s- de Gmer. an.c.\.^ deh.ji. 
A>i-^AO o* II- Gi4-i iib.io. h^evfu p^rt. Theophiluf 
loUm F-ybrJ-om. Ve'al lih. i 4 cap 7. Sim. fcrt.ae 
CoLr-ccid.cap ■^.GucuArjili y Dif^uj.inGal cap.7. 
Femtl. Ib de B^rnb.iorp. hum eap p. ThornMa 
Vetgatnhh. 4^ JeLocii aJfeSii , eap.i. Conult^tor 
ii:ff:r.6^.Fo;lii4.q, 1 p.i» tecni. 

NVuncadinternamoculorumcompofitio- Oculorum m:t- 
nemveniamus. Conftantoculi,quodady;.«/;/^f!;£/n, 
prssfentem coufiderationem auinet , feptem 
mufculismotoribus: tunicisquinque, etfialii 
hascfecusnumerent : tribus humoribusi duo- 
busneruis: Mufculiditieisanatura funt , vc 
globum adaipe<ftumfacile conuertant: equi- 
busvnus fovfum, alcerdeorfum : duoaddcx- 
teram I^uamque trahuut i alii duo circumfe- 
runtileptimusfuftinet, illigatque. Extunicis . 
intima vocacur fpeculans , quia ut fpeculum **^^'*^' 
mrct, &cransluGet, gra'ce a concinua araneaj 
tclarum imagine x^^^^tei-il^;. Huicproxima 
grasce x//.fiXi'i<^aH^iig, latinereticularisnuncil'- 
patur , quia venulis miulcis & artetiisincexta 
retis efngiem exhibet. Tertia s,Tj^cQ^cip:-,^ii;y 
latinevuea , quia (im.ihs eft vuae folticuio, a. 
q^uo peduHculum decra.xeris. Quurta srscc 
Ki^TSH^iig. latine cornea, quia cornuial.imi- 
nas tenuifTimas infcrtum refert , & fplendida 
acdiaphanaeft:. Quintagrsce'v7nprac^!.x.«? , la- 
tineadnata,liue adhxtcfcen-s . buiaeius bene-, 
ficio vndiqj roLus oculuGcco>iftir,& fibicoha:- ^ 
retjquseciamalbaacolorenuncupatur. 

Ex humor:'--usincimus dicicura.G|AKis xcv- H-im.crcsho- 
swJAa'^?, a Lacinis cv_;ftallinus , feu^acialis, oculmrei^ 
quod cryftallum , fcM glaciem pelllicidicate 
smukrurjccfialiquamulummoiiiafic. Huic 

DIOXiA 



2^9 



IN II. LIB. ARIST. DE ANIMA. 



Plerui v't[orij 



proximusgra»ceiJ<tA<j«iW?,latinevitreuSj fcual- A 

buc^ineus, quod confiftentia & colore vitro fu- 

fo,fiuereco6to,velouialbo {itfimilis. Tercius 

gr«cewA»7w^j, latineaqueus, abaquxfunili- 

fudiac. 

gluijtttunica- Horum vero compofitiohnncorciinemin- 

rumhumorum- terfehaberedeprehenditur. Ertoculus,vtidi- 

que compofttio ximusjinglobifiguramcoformatus. Eiusccn- 

^cemexio. trumobtinethumorcr)^Q:a!linus,quem Tndicj; 

ambittunicafpecularis.Huiushumorismedie-. 

tasvnainhumoremvitreum, qui prox mele- 

quitur , immerfa cft ; altera in eo extat, & quafi 

innatat.Deinde humorem vitreum pofteriori 

parte ambit tunica reticulatis , definens vbi 

glacialishumoreminereincipit fupravitieum. 

Hincduxfe ofFeruntmembranar,nempeYuea, 

percuiusforamcnhumor cryftallinus &pupil- 

lacernitur; & acolorehuiustunica:,qua: varie 

intingitur,oculosnigros,c5fios,glaucos,auca- 

liocoloreimbutos dicimus. Alteratunica eft 

cor^heajqux totum oculum ambit,& fpkndida q 

eft. Inrer hafce duas tunicas humor aqueus 

continetur:tum poftremum,atq;excimumlo- 

cum habet tunica adhasreus , qu^ oculum in 

propria fede cohibet, ducens originem a tunica 

caluariaminueftientejvnde&perici-aniunun- 

cupatur. Concurruntetiamadoculiftiudu- 

ram du o nerui , qui optici, feu viforii appd||n- 

tur , hiveroacerebro pioficifcuntur , alter i 

dextera parte>alcer e finiftra : fedaliqaantulum 

prdire(ri,inter fe coeunt,rarfumqueantequam D 

oculosfubintrent, feparantur: &quiaduplici 

membranaveftitifuntjinternatcnui.&externa 

dura; ex illis ortum lubent dux tunicx, vuea & 

^i^tts ortuitU' cornea.Pereosfimulacrarerum, quajfubafpe- 

^^7« VUU&' dumcadunr, incommunemfenfuminfiuunt, 

cornu. fimulque per eofderaacerebroemicantviioi-ii 

fpiritus , (ine quorum ope facultas cernendi 

munas fuum obrrenequeat. Hinc eft quod af- 

fedo cerebro , etfioculi nihilaliundeincom- 

Cur (hriU ehie- ^oji patiutur.hebefcit vifus.vtpatetinebriis, 

ii:tfttcum(tgi ^^\\^\^ & phreneticis, e quorum cerebrodefi- 

videantur, jj^^jj.^ {piritus nebulis obdudti , ac miuus puri 

minufqi apti ad operationem. Addimus eciam 

cx inordinato huiufmodi fprituum ad oculos 

motu interduprouenire , vtebriiscircumuerti 

omnia videantur : Quod Aphrodifxus lib.i. 

Problematum, quxft 67. hifceverbiscdifleru; 

LarcTa vini copia nimiam exhalationem fpiri- 

tustumeiadcerebrummittit, quifpirituscum ^ 

digeri atque confumi uequeat , prius quam 

temporisipatium concodionem exhibcat, pcr 

cercbrum voluitur, & quaqucverfuspercurrit, 

atque ita perturbatus profluit perneruum vi- 

forium, pupillamqucadresconfpcauiobuus; 

facitquevttalesvidcantur,qualisipfeeft.Afte- 

dumejiniminterioremforiseileimaginantur: 

quoci * cfficitur,vt etiam caligent,& vertigi- 

netsutifpercentcntur. 

Sphifus invi- Scr & iis,quinuilapetturbatione, autmor- 



240 



bolaborant, propter iaopiaminhabilitatemve denJomutt^ 
fpirituum deterioxvi(us-c6tingit>& econttario. cliuerjitater. 
Sicnimirumquibus fpiritusmodiicuseft, & ia.- ficit. 
ciledillolubihs diu obcurum iigerenequeunt: Lege Arifl 
quibusiucidus& copiofus, aciemdiufirmant, De Genera , 
& rcs minutas acdiftindlasad vnguem difcer- »w»c«^.i. 
nuntquibusfpiritusmulcus&crairus, obcuen- 
tur qujdem res abfqae fatigarione, verumeas 
nonexafbe diftinguut. Sicdenique,vtanaoca- 
uiceod.lib. Aphrodifn:us, qua2ft..5-i. ii,qui a- 
quambibereconfueueruncacucius vidccquia 
vini copia fiatii^s, nimium excitansfpiritum vi- 
fonum curbac. I*acit etiam non parum ad eom- Oeultjecun 
modicatem , ,vel incommodicacem cernendi '^*"'''*^'*''' 
ipfacompofu;oocuIorum. Nam quioculose-j'^"'*""** 
miiruiosacpromineteshaben^', obtufe vident;^'*^''^*''"''*' 
quicauos&^^profundos, acute; quia illis ^vs-r"^"**'' ' '' 
terquam quod fpecies ab obie<2;is emiil.E mi- 
uus vniuntur,ipn etiamfpiritusmagiseifluuntc 
his vero fpiritus conglobati & coad:i diutius 
confcruantur ac viiionem intenfius exequun- 
tur. Qijod iimilitereuenitiis, qui vtaciemin- 
tendanc, oculosahquantulumclaudunt. Ac 
prarrer ha;c, qua^anobis commemor.ita funt. 
multa alia afferri poifunt , qua: afpedum vi- 
tiaut, aut iuuant , fed omniaprofequinoneft 
huius loci. Ex diiStis iam facile quiuis intelH^er, 
maxime idoneam eile ad vifus funftioncm o- 
culorumfabricam, cum tamiingulariartificio 
coagmentatafit,& tot mufculis,tot tunicis,tot 
hiimoribus,& tamaifiduo fpirituum defluxu 
ad id munusprieftandumabundet. 



C^V^STIO VII. 

VTRVM. VISIO FIAT XN 
humore cryjiallmo} 

ARTICVLVS I. 

^iBvs argvmeihtTs 

ojletidivideaturnonibi 
fieri. 

PRoximum eft , vt vbinam vifiofiateipen- 
damus Ac primum , quod non fiat in 
cryftalloide , qui vnus eft c tribus oculi humo- 
rib'us,dcquibuspauloantediireruimus,videcur 
hifceargumccisconcludi 5 Humorcryftallinus Argum.l, 
eft coloratus,cumfit corpusviuens,atqueadeo 
conftans quatuor primarum qualitatum per- 
mixtione, quam color nccefiavio fequi videtur: 
iaiturnonpoteftcilc idoneum vifusinftrume- 
tum. Prob.iturconfecutio, quiaalioquiperpe- 
tuae in oculis hallucinationes cScingerec; fiqui- 
dcmomnianobiscocoloreiufed:aapparerenc: 
ficutii<5tcrici omnia cccrulea, & qui per vicrum 
virideintuentur,omniaviridiaajftimat. Qiiod 
fiquisrefpondeat, non vniuerfumex qualibct 
primarum qualitatum permixtione colorcm 

oriri 



241 CAP VII. qViESTIO Vir. 241 

onri, fediniistantum>prporibus , fn quibus A bauit. SaibitenimVcfal cap.^.lib 4.deFabr 



cienfum & opacum afFatim abundatjhumorem 
vero cryftallinum non ita fe habere , fed rarum 
ac trauslucidum efle. Contra id obiicitur: Nam 
iihumorcryftallinustranrparensfit.proindeqj 
lucemacircumfufoa^eadmittat, faltcmnon 
omnem lucem intueri poterit; qucmadmodum 
nec coloris internofceret, fi eorumaliquo eflet 
iriibutus. 

Imo quod vi-fio in nulla oculi parte fiat,hunc 
in modum acciditrS^pe accjdit integro ocuIo& ^ 
potentia, receptaqu^imagine, non videria no- 
bis rcm prxfentem; hoc vero neutiquam eueni- 
ret,fivifioin oculoperficCretur, quiac;umeaa- 
Ctio naturalis fit , pofita caufa non impedita 
confeftimexeodimanarct } aliaigiturinterior 
facultas in qua vifio fiat , dandaefV. 

Tertio', Vifio fir,}vt Perfpeftiiii docent, per 
radiofampyramidem^ideft.perfpeciemprodu- 
£tam in ocuload moduin pyrnmidis , cuius ba 



corp. hum.qucdamfe Patauii diflTecuilfe, cuius 
nerui viforii a cerebro ad oculos vfque diuifi 
peruenirent , qui tamcn geminata a iimpJicibus 
internofccret , affirmaretque nunquam flmpli- 
ciafibi dupla vifaefle. 

Secuudo , Quod vifio fiat in ocuJo fuadetur, -. • , ^ , 
quia nonob aliam caufam afFeao oculocon- f' T';/'" 
feftim vifus la-ditur , nifi quia illicfacultas vi- ^'«^^T/?-*^"' 
dendiiefidetjvbifunc^^ioncmobit. Necfnisfa- ^ ' 
cietquidixcritafFetrrooculol^di vifum, quia 
impeditur dclatiofpecierumadneruum. Noa 
enimimagiiuimtraiedio tam morofa & diffi- 
ciliseft, YtmcdiiofFciifio vfqueadeoeinocerc 
exiilimandafit. Deniquequod vifio-fiatincry- 
ftaIloideexcocoafirmatur,quiahichumoreft 
inmedioomniumaliorum humorem cofloca- 
tus.eoque la:fo, amittitur vifio. Item ha,'c pars 
ocuU maxime fplendida & confpicua eft, ac 
nullo colore infcda,quod ad videndi adlioncm 



r n r c T — n- r/--"'^-'" j uuius ua- ""^i»-' >.v>ioiCiux.n_La,quoaaa viaenaiactioncm 

liseftmfuperhcieobiedi, feu rei vifx, cufpis C apprime obferuit. VndeGalenusS.deVfupait. GaUnm 



autemincentro inftrumcci viforiirfed hocne 
quitfieri, fi videndifacultas in oculisinfitrnon 
igitur vifioin oculisfit. Probatur Minor,quia 
pyramisclauditarpundo, atque vna& eadem 
ncquitin duobus oculls fimul terminari , atfic- 
utiresvifaunaeIl;,Kavnamtancumabeapyra' 
midem ad potentiam duci oportebit. 

Qijarto, afpedus fitincongrefrunerui o- 
ptici : nonigiturinoculis. ProbaturafTum 



cap. 6. docctreliquas oculi partes huiufce hu- 
moris gratia, fiuevtcontineant, fmevtalant, 
fuiflcconditas. Et io.eiufdemoperis,cap i.fta- 
tuitorganum vifusinhuiufmodihumorecon- 
fiftere. IdcmquefentitAriftoteleslib.ide Ge- AriJleteUs, 
ner. animal. cap. ; . vbi ait in ea parte,effici vifio- 
nem,qustotauitidaeft&fpIendida, vtabo- 
mni colore&luce moueripoflit. Etlib. i.de 
HiftoriaanimaI.cap.9.rdemafleritViteIIioIib. yitellio.. 



j-..„ „_„.^.. — «V...V..,.,. X LwuuLUi diium- ^■"^'■«-'^''iduiiiiai.cap.^.iaemauerit Viteiliolib. '■^»'*""' 
ptum: primum,quianonobaliamcaufam vi- D /. Perfpeaiua^, Theoremate^ Valefius lib. i. ^'«/«/'f*. 
detur natura huiutrnodi uerucs . oui a rprs- (^ontrnnprr r.T;-. .<? a;^^-, ;., r:,!»„„^ j»t .- Vf„^ 



detur natura huiutrnodi uerucs , qui a cere 
br0,vtifuperiusdiximus,diuifioriuntur,pof?:- 
modum coniunxifle, nifi vt inea partc , qua 
coeunt fpecies ab vtroque modo tranfmiiT^e ad 
adionemvidendi in vnum copularcntur. Se- 
cundo , quia nifi m ea nerui coniugatione 
perficeretur vifio , deberent nobis geminata 
apparereea,quajfimpliciafunt, vtpoteperge- 
minatam vifiouem , & duplicem imaoinem 
confpeda. ^ 



^ vijio in 
reffumrai 



ARTICVLVS II. 

co-^srirvnvR pars affir^ 

matiua qtujlionis. 

INhaccontrouerfia nonoulli, e qaorumnu- 
mero eft Auicenna , referente Ccclio Hb. 4. 
cap.io.Cornehushbi.Perfpea.cap.j.concI.S. 
& Vitelholib. j theor.4. &io. piitant vifio- 
nem eftici.tn congrefliinerui optici, quibusfa- 
uet ultimum proximi articuli argumentum. 
Hsc tamen fententia ex eo refellitur, quia fi ibi 
iieret vifio , fequeretur eos homines , in quibas 
eiufmodi nerui inter fe minime iunountur 
(quorumn©nnuliosrepertosfu;fleconffat)3ut 
pmnino vifu carere,aut,vt contrarix opinionis 
aflertoresvolunt, omnia eis videri duplicia ; 
«^uodtamcefaifum efle ciperientia compro- 



Conn-ouerf cap. -S. Vega in Galenum de Loc. ^^S^- 
aft. lib, 4. cap. i. 

Argumema vero , qu.^ in contrariam partem RefhondetHT ar 
adduximus.facileexplicancur. Adprimiiapte aurnentu ^d- 
refpondebatur Quod vero deinde obiedufuit, uerfaru oPtmc 
diluitur, aiendo ; Etfi color fenfiterioaffufusa- ntt. 
liorqmcolorumvifione impedituruseflet, ta- SoLt, r. 
men lumen , quodhumor cryftallinus ab n^re 
coUuflratoredpit, non impeoire csteroriilu- 

E rninumafpea:um,quialumenitaeftobieaum 
vifus, vt fit etiam medium , cuius interven- 
tu omnia cernuntur , quod proinde nuilius vi- 
fionemdebuitinhihere. Adfecundumdicito: ^ , 
Cum animarebusaliisuimisintcntaeft,itavc **. 

mhiIadremvifamaduertat,non darivifionemj , 
quianccdaturintegrailliuscaufa, deficifte vi- 
delicetjipplicatione ipfiusfacultatis, a qua vi- 
dendiactiomanat. Adtertium :ConccflaMa- o / 
iori prcrpofiiioucneganda eft Minor, & ad eius ^' 

j, probatronem dicendum , pyramidem claudi 
puucao; fed enim ad duos oculos non vnam 
ducipyramidem, fed advnumquemquefuam. 
Necobftat quodobiedum fic vnum , quiaab '* 
eademreinfinit^pyramides proficifciqueunt,' 
Adquartumdicendum; Nonobeamcaufam, r t . 
quiMsargumentoefficitur, coniungi neruum ' 

opticum 3 Nam-quodnon fit necefle coirc in 
eo fpecies , ne res gemina; appareant , ex eo 
plaae cofluincuur,quiaalioquioporteret dari 
q ^ eciani 



24^ 



IN II. LIB. ARIST. D£ ANIMA. 



214 



etiamante ceiebrumaliquemDemum, inquo 
InfrolUm.dc fpeciesaudibileshincindeiiivriumcopularen- 
n^ifut Frcblem, tur,ncroni {implicesduplicari videantur. (Tuid 
zp. autem cauf£efit,curgeminatainoculis vifionej 

6cinauribusauditione> nonappareatgemina- 

tum , id quod fimplum efi;, in probleiYiatis 

cxponemus. 



QYJESTIO VII. 

VTRVM IN SPECVLO JMAGO 
videatUY , an mn. 

ARTICVLVS I. 

AVFlRUAriV AE PARTIS 

amimmta. 

COnftatquxdam efie corpora quac imagi- 
nesreddunt,vtaquam,aE£ politun-i,&; geni- 
maGQuafdam Nihiltameneasajqucperlpicue 
i:eddi't , ac fpecula e vitro , cui plumbum aucrfa 
parteillitumfit. Etenimvitrumoblxuorem &- 
pcllucentiam facile imaginesexcipit j-fed ;m 
, ,, . . ,preflasnonremittet, ni(i cas oppofifa ahcuius 
? d^ll l ^orporis denfi & obfcun fiflat.Hmc folertis aa- 
iucKMjfecula. juj.g,i,^oe,^junioculosanimantiumadlpecula- 
rumimagincm eftormade videtur : fiquidem 
humoriayllallinonigroremquendam atergo 
adiunxii: equo adees qui aliorum pupiilam 
introipiciuntimacTe refiliativndelcitediclum 
eft,Vtfpeculumoculusefl:artis,itaocuiumeflc 
natura.' fpeculum Antequamvero adinftitu- 
tam oua;ftionem veuiamus , illudhocloco 
monuerimusj videlicetfpeculorum. vfum, qui 
magnacxparte inhixum abiit, adanimivtiH- 
tatcmnonpcfiepaiumconferre. Hinc Socra- 
Hulorum V- tes, vtApuleusrefcrtj fpeculoadmorumdifci- 
etUm ada- plinamvtebatur, idqueetiam adolefcentibus , 
um ccmpe- vtfacerenr,pr(^cipiebatjquofiliberalifoim;aef- 
■^' fent,neillam viuis contaminarent, fideformi 

fpecie, eam mcrum elegantia compenfarent. 
Quo fpedat illud Senccse Naturalium qus- 
ftionum libro prmio capite decimoreptimo. 
Inucntafunt ipecula non vt barb.im fdciemq; 
vellercmus, aut vt facicm viri pohi cmus, fcd vt 
homoipfcfe nofccrct. Multi c>: hoc confc- 
quuti funrprimofui noritiam, dcindc& quod- 
damconfi!inm,formofus,vt vitarct infamiam, 
tiefoimisjVt fciret redimendumf flc vntutibus, 
quicquidcorpori dccflct:iuucnis,vt ilolea:tatis 
admonerctur,i11ud tcnipus cfle difccndij & for- 
tiaaudicdi : fcnex,vtindecoiacanisdcponeiet, 
&de morte aliquid cogitarct Ad hoc etiam 
Naturafdculiatcmnobisdeditjnoitnctipfcsvi 
dendiFons cuiqucpcrlucidus, aut ieuciaxcm 
imagidem.reddit. . Nupej m.ein iittore vidi, 
ciun placidun/ vcntis Itarct mare. Qualem 
fuiflecult;;m purasadhocfpccuhim fc ccrncn- 
tiKm 2 ^tasiilalimphcior, & foituiiis cou- 



I. Argunn 
probans ii 
nem njtden 

In^ecnio j 
mutatojiu 
tiumcur v 
piex appa 
obieciim, 
3- 



CantHar. 
coarl. %. 



dum. 
'.tta. 



A tenta, Dondumin vitia beneficium detorque" 
bat, nec inuentum naturae in libidinem luxum- 
querapiebat. 

His pofitis, folet in controuerfiam adduci, 
num in fpeculo , (quod fibi,iliter de aliis corpo- 
'tibus, aquibusrerumfimulachra adafpeitum 
defiliunt j intelhgcndum erit) num,inquam, 
imagorei, aB poriusres per eam leprarfentata 
vidcatur. Quamquidem conrrouerfiam Se- 

P neca librofeptimo Naturalium quacftionum, 
capitequinto, cumpropofu3fi'et,intcgramreli- 
quit. Quod crgoimaginem cerni afHrmandum 
fit, tum comtnuni hominum exiftimatione, 
tum fenfu ipfo confpicuum videtur. Item, 
quia fi obieftum cerneretur& nonimago , in- 
tueremurobieftuminfuoproprio fitu &loco, 
acfub ea magnitudine, quaprarditumeft^cum 
tamenfecusremhabereconfiet Idenim,quod 
afpicimus, non nifi in fpeculo couftitutum fefe 
nobisoiFcrti & multominusapparet, atque et- 
iaminIongioridiftacia,quameft. Terrio,qua 
iufpeculo plano fecundum Orizontem coUo- 
catOjfumma pars rei vifae apparct fupra,ima ve- 
roinfra i & in fpeculofra'£lo firapiicia viden- 
turgcmina, arque in fpeculis quibufdam cer- 
toraodocomppiitis, non gem.inata tantum, 
fcdnumerofa multirudine. Qua; omnianon 
alitiude vidcntur prouenire, quam ex diuerfo 
modo , quoiinagoinfpccalisvecipitar, & in- 

D de fefpedandam ofFert. Poftremo , quiacum 
abaere, vt interdum accidit , rcflexio ad vi- 
fum fit,id, quod cerniturnon efttes ipfr, fed 
eiusfimulacrum, vt nou obfcuretradit Arifto- 
tclcs 3. hb. Mctcororum, capite 4. vbi ait , cui- 

- dam (hunc Antipherontem Oietanum luifrc 
memorant ) femper imaginem fuam abacre 
repercuframanicoculosobucrfarifolitam.lta- 
que nonfentit Ariftoteles Antipheronrcm fe 
ipfum, fed fui imaii^inem in alfre obtuericon- 
fueuifle. Q;^odetiamde fpcculo proculdnbio 

^ pronunciafkt, cum vtrobique eademomnino 
latio fit. 



ARTICVLVS II. 

KON FIDKRI JN <yPE- 
f «/» magmem. 

IN propofira dubitatione varia; funtaufto- „., . ,. 
r ■ XT c ru j n. "'dertotte 

lum fententiar. Nam Scotus in lib i.diit. , 

u.quaft. 1. Aucrroeslib. de vScnfu & fenf cap. /• .'L . 

i,D.Thom.ocVcntate,qua:;t. 8. art f. & att. ^ , 

if aflerit lapidem & eius imacrinem in fpc- _ ^ 

culo femel videri , idemque repctiti.part.qu. ^ ^; 

j8. artic;?. quod excmplum vberius enarrans ' 

C.aprcolusm primo, dift^f. qua'ft. 1. artic i. 

folutionibus argumentorurn contia fecun- 

damconclufioncm , ait vifile produccre fpe- 

cicmfuiufque ad fpeeulum, qua: vifiledunta- 

xat rcfciacj lum ab Ipeculo vfque ad oculum 

effuadi 



Z4S CAP VII. QYJESTIO VIII. 246 

effancliTnamtantumrpecicm, quae vtrumque A eam ficrnificata non fpedetur, inde iamcon--/^""' ^^^ O- 



•artum o- 
tuT Cir- 

ViteQto, 
\rdut. 



\hJio, 



vtdetur 

0. 
itur I. 



Zt 



reprxfcntet. In eademfententiafunt Caiet. i. 
p. q fS.art- j. CacUuslib.if. c.i.Ioan.Gand.q.9. 
deiienfu & fcnfiii.Thimon j.Mcceor.q.^. 

■f Ant. Andr. fufier authorem 6. priuc. Tolet. 
q. vlt. huttts ttb. LeuiK. Itb t. de OccnU nat. mir. 
cap l^ fnLitnitinx. Sent.dtfl.^. dijp.s. 

f Contraiiatannenopinio vera eft, quamo- 
mnesferePerfpcdtiui ampleduntur , vtvide- 
reeflapudCiruel.lib.i.Perfpedfc.c.i concl./3.&: 
Vitel. lib f .Riciiard. in ^.dift. ir. q.i.in fi.princ. 
Apollin.hocinlib q ly.aliofqi non paucos. Ea 
verohacconclufione explicabitur: In fpccuio 
uon videturfolaimago rei, nec resfimulcuin 
imas^inej fedfola res aquaimago fpeculoicn- 
prirnitur. HarcaHertiocum tribusconftet par-. 
tibus,quoad prioremicacocluditur:Qij,icqiiid 
videcuraut color eft,autluxi hsEC enirn tancum 
fubobiccJro vifus concincncur: fedimagoneu- 
trumhorumcft-eif^oea nou videtur.Secundo, 
fpecies vifualis cft homogenea, acqua^libece 
ius pars tctam obieAum refert, vci fupcrius 
dtireLuimus:acqui in fpeculo in alia parte capnr, 
inaliapedes, csteraque ineir.braleie a(JTcd:ui 
ingeriic. Non poceft crgoid,quodcernicur, et- 
fe fpecies vUuaiis Tercio, quiaimagodifFundi- 
turtQtofpccuio, 8c tamcn id, quod afpicitur, 
, nonin cocofpcculocernicur.Quarco,quiaima- 
goeftinfolafupeifieie fpecuIiconfe«S:i excha- 
lybe, & camen res vifa apparet in profundo 



ftat ; quia eattnus cantum diccretur viden a. *"^^S°- 
nobis fimnl rcs &imago, quatenus idem eft 
motusinimaginem&inrem, quamimagore- 
prslencat, vtfcripfit Ariftoteleslib. dcM.emor. 
& remio.cap 2. Quarecumpftenfumfit, afpe- 
d:iim nortrum nouadimaginemfpeculo infi- 
dentemterminari, planumrelinquitutdicinoa 
polle,nos& imaginem& rem, quamimago fi- 
gnificat, infpeculovidere. 

B Supercft- ergo, vt quo^d in fpeculo cernitur, fit Solum rti in 
resfpeculooppofitaj V g. eumSocratesinfpe- jj^e^^/o cerni- 
cnlumincuetur , feipfum ineo videtperfpecie tur. 
aipeculo dcfilientem: quianimirumprimo iu 
fpecukimfuiimaginem retfleimprefut, deinde 
imago abfpeculo repercufla ad oculos redit> 
quaohfignatioculiipfiufmetSocratisvifioneni 
eiiciunt, cfenduntquein Socratem, noninpro- 
priofi:u,fedinalieno,videlicecin eo,aquoima 
o;oad afpedrumr^fultat. Nec id mirum videri 

C ctebet,cumii! vifionireHexi'peculiarefit. Qua 
de re multa apudVitell. lib. y. Perfpcd:. & fe- 
quentibus. 

Nunc aduerfs partis arjrumeutis occurra- c^/.y*;<. >,.««. 
mus. Adpnmumdicenduin,ecfinr nfolu vul- ^,„,j , 
giis, ledlapientumnonnulii ceniuerint videri 
lufpeculoimaginem, idqiicacffefenfui videa- 
tur, reverararnenaliterrem liabcre , vtfuit a 



nobis commonftratum. Ad fecundum quid di- 
cendumfitjexproximedidtisparet- Adterciil, 5 i^ 
Qnafrrttr, quia fT imago videretur in fpcculo, jj varietatemillampenes ficum,qua ferescofpe- c,/„»', 
cumnihilaifi per fimilicudinempocencut; in- ftainfpeculis offert,irem geminacicnemulti- 
uftam pcrcipiatur , veiimago cerneretur pet fi- tudinem ve eiufdem, nafci ex ficu ii:ifo,vel ccm- 

pofitionefpeeulorum, & exmodo ,auoregre- 
dicurimago,perquamres videtur. Qija;omnia 
fianobisp3iCicuIatim,'& enucleateexpenden- 
daefleuc, ot^ortereteadereiuceoiamacQ; alie- 
namapretencimiricuco ctaftationemaccexere. 

Ad vltimum.quodetiaminJib.Meceur. r:aif!:. Solut.flt' 
4. cap. j. difleruimus, rjlpouacmus, locucum 
fuilTe eoloco Anftocelem excomuni vulgaiiu 
hominumfenccciajquemadmodum&caulam, 
cur Antipheroncifua imago pia-ire fem.pervi-' 
derecur,reddiditn6exfuo, fe;! cx Placonisdo- 
gmate qui, vcfuperiusdiximus, afpedL.mper 



m vidttfir. 



milicudinemeiutdemfpeciei.veldiuerfa.' Non 
eiufdem, cuquiaeilenocionale, qualeeiiinia- 
•inisjfemperabco^, quodfignificac, diftingui- 
turnacura; tumquianuUamaiorracioeft , cur 
fimulacrumcolqris; quamcurfimilicudoima- 
ginis differat ipecie abeo, cuiusfimuiacrum 
cft j cum poftremo quia fimilicudm-^s diliin- 
guunrur fpecie per obiec^-a , qux repra^fentant : 
cum igitur color & eius fimiiitudo naturam 
^ fpecie diuerfam obtiiieant^ confequens efl:,vt 
etiam imago coloris & imago fimilicudinis 
i^fius coloiis nacuram fpecie dilFerenrem for- 
tiancur. Quodaucemimagoin fpeculopera- 
liam fimilitudinem ab fe fpecie diftincflam 
nonccrnatur, exeo fuadetur; quia tuncvifio, 
quaicircafpeculumfit, non efTecreflexa, fiqui- 
dem a fpeculo ad oculuni duciturre^fta linea. 
Qiijodfiaduerfariusdicac obiedum refpiciper 
lineamreflexam ; imaginem vero perreilam, 
iamnegatfolam imaginem videri , quod ance 
afTerebat. Secun<Ioj luxdiredla &reflexafunt 
eiufdem fpeciei;ergoimagoperred:amlinearn 
• cfFufaabobieclo infpeculum , &perrcflcxam 
abfpeculodefiiiens adoculum, enjntciui lcm 
fpeciei:atqueillafoIumrepra;fentatobic6lumj 
ergo&hxc. 

lam vero quod fimul& imago 8c resper 



egreflum radioru vifualium ab c.:ulisireri cre- 
debat.Itaq;-docuitibi Ariftotelesidcirco Anti- 
pheronti fui fimulacrum obfeiuari fblitum, Anvidcritfein 
quiaadeo imbe'.illiYifuerat,vtradiiab eoexi- aere Antiphf 
lientesnon poflentvltra progrcdi, &aerepro- ron. 
pellere: ficque a proximo aere , quafi a fpeculo 
confeftimad oculumredibant, & vbieareper- 
cuffiofiehat,propriamformamiutuebatur;ita 
Ariftoceles. Si tamen german.rm huiufccrci 
cauiamrequiris, refpondet Alexandernubecu- 
lam aliquam Ancipheronci ancepupilhm co^- 
(ftamiuiiie, e quaobdcnfitateni reficxio in.a- 
ginisad humoremcryftallinumfiebac, acq; ta 
viderefeilleina*erepucabat , cumre verainci^a 
oculorum orbem videretj quemadmodum oh- 
q 2, eiul- 



247 IN IL LIB. ARIST. DE ANIMA. 



^4^ 



ciufmodi matcrla» jntra oculos concretionem, A fcant,quodfugientes ad aliaerperimenta de 



interdum culicesiHaevcvoluntasintuerinobis 
videmur,venulis, quaradpupilbmfunt mate- 
, riaillaoppletis,ideoq; aliquantulum fublatis, 
ita Tt alarum quaudam fimiiitudiuem oix fe 
ferant- 

Huictamenfolutiontilludobftat , quod 
cumfntra oculum non poflitgigni imago to- 
tiuscorporis, velfacieijcumocuius nonoppo- 
JBaturillisexaduerfo, vtique non porcrat An- 
lipheron fe per imagiacm in oculoipfo geai- 
tamconfpicere. Qjjaredicendum pocius, ab 
aiere ad Ancipherontis oculos ophthalmia la- 
borantes , refledi folitam quafi ab fpecul o ima- 
ginem, quafeaerevicinointuebaturrpotuite- 
nimab ocuUs eo morbo affcd^is humor <ii£- 
fluere,quoacr craflefceret,eamquerepcrcu/l!0- 
Demfaceret. Alrera folutiofic: Forfican Anci- 
phcron nequeiutraoculum, nequeia aerefei- 
pfum videbat ,fedIa:faimaginarione,idquod 
apprehendebatjexteriusaccidercpurabat. Nar- 
jtat enim de ipfo Ariftoteles in libro de Memo • 
sia & reminifcentia , cap. i. eum idola omnia, 
qua:phantafia concipicbac , canquamfafta & 
gefta narralfe. Lege Galenumde Loc. 5ife<5t. 
lib. j.cap.^. quoloco oflendic, propter .afFcaium 
humore melancholico cerebrum', fibi pcrfua- 
flfle nonnullos, excerius obuerfari oculis pluri- 
raa,quxinteriuslblummodoconfi(ftaerant. 

Q^^^STIO IX. 

VTRVM II, ^I AQVARVM IN- 

Jpi^ores viilgo hjibcmiir^ rt 

verafiib terris aquas 

videant, 

ARTICVLVS I. 

^AESTIONIS IM VTRAMOVE 
partemdifieptatio. 

PRo expHcatione propoficx dubitacionis ad- 
uertendumefl,exiis,qui Aqmlegcsnunca- 
pantur, quofdam effe, dc quibus PJinms lib. 31. 
Natur. hiftor. cap. 5. agic , qui cantum externis 
ItiJirU T.i.^,: g«i^"^dam indiciis exploranc, vbi aqus fub- 
lir ^^"' ' ^"^^^' '^^ '^ ?'^^" "^^^S-^^-« " ^^--^s, Tideli- 

B$hii(i yiiV ^^^^'^^^^^' aucarundinem , mulcumque ali- 
truu,ii:ho l ^^^^^'^«'"^"^•^"^^'^[.^"^'".■IhidpecuUare fi- 
rf# Archttea». g"^"^e"',^'.^"^f Solisortum longuisincuen- 
j.^^ «mus cxlialacio ahqua nebulofa pr^cenuis ap- 

pareacjquam camcn cx edico fpeculancur proni, 
terrammenroattingente. Efiretiam, vciococi- 
tato aicPlinius, ahaasliimacio, pentiscancum 
noca,quamfcruenciliimoa?flufetjuuncur,diei- 
quehorisardcncilfimis, qualis exquoqucloco 
repercudus fphndeat. Namfi terrafitiencehu- 
midior efl: ilic, indubicaca fpes promictitur j fed 
taataiateutionc oculorum opiii cfl , yt indole- 



currunr, &c. Alii iunt,quipfofitcnturfeaquas 
terra latentes intueri. De Kis noflra quxflio 
efl.Nam quod hoc fiditiii ommno fit,ei eo vi- 
detur ofi:endi,quia cum yifio non fiat,n]fi tranf- 
miflis ab obiedto fpeciebus per diaphanum a- 
ftu iliuf^racum , cerra vero opaca fit , ac nequa- 
quamlummipervia: quonammodo aquater- 
r^ finu obhcefcens videri poteru?Secundo,quta 

g vel id prouenit ex perfpicacitate & acuminej 
vel ex qiialicace aliqua iis hominibus natur^r 
donoiniica. Primumdicendum non efl, cumij 
homincsca-cera non acurius videant. Necfe 
cundum, quia non apparet , qu-xnam eiufmodi 
qualitasficiergo, &c Aeceditquodnonnulli , 
quihocmunus venditabanc , fki funt nihilfe 
mmus, quamaquamfub terrisvidere,fequeid 
ad quajftum hnxifle. Quare &c ij, quorum dido 
eftoflis puceis aqua; reperca» fuat , quibufdam 
venere in fufpicionem initi cum Dazmonibus 

^ focderis. 

Adenimincontrariam partem nondefunt 
etiamarcumenta. Acprimum, quodtametfi 
mirum fic , non debeat tameu impoffibile iudi- 
cari,quofclamefle , qui eonatura; munereaffi- 
ciantur. vtfubccrrisaquas videant, reddi po- 
teftprobabile multorum hominum exemplis, 
quibus pecuhares qua;dam affedioncs prarcer 
communem ordinem & confuecudinem ab 

D ipfoorcu daca; funr. Nam AlexanderMacedo- 
ex cucc & membris fuauiffimum odorcm af 



itmprobetu 
'vidtri aqm 
fub terra. 



Pro aquaru 
injpe^onbu 



flabatj&quieiusmenfisprxeracDemophoon, 
inSoIebalneoquc ngebat, arfiuabacin vmbra. 
TiberiusC^fai expergcfactu-s nodu pauHfper 
nonaficer,quammed!aluce, omniaconcueba 
tur,patdacim cenebris fefe obducencibus:& no- 
ftra etiam a;cate ciuis quidam Brigantiua; vrbis 
in Luficania ao(flu adeo acute videbat, vt mi- 
nutiifima qu.rque diflingueret. Athenagoras 
Argiuus a Scorpionibus percuflus nih;l di>lc- 
E bit. TincyricK incola; vEgyptiiuter Croco- 
dilosimpime verlantur. Qu,xdam .i€thiopum 
gensex aduerfo Meroesad vfque flumumHy- 
dafpem citra periculum afpides comedunt. 
Longum ctfetca:ceiaperfequi.SoIetquippena- 
tura hifce quafi digrcffionibus extra chorum 
fI\lcate,vtexrraordinar!a varietate vniuerfipul- 
chritudinem augeat. 
: Item , quod non repugnet cerni prxdi^flo 

modo aquas, probatur exeo, quia lynces di • 
cunturea,qua;crans pariecem func, afpicere: 
quod etiam Hiflorici de quodam Argonau- 
ta, qui Lynceus ditSus efl:, mcmorix prodide- 
ruar. Ncc ofScitquod non videantar perter- 
rx obfcuritacem tranfmitti poffc imawines 
abaqua ad afpeclum. Enimuero haud impro- 
babileefl:, quod Stoici Philofophi cueban- 
turj videlicct tecramnonnihil luminis imbi- 
bere , atquc adeo eciara ea , qux terra; flnu fal- 
tcmad aliquam diflantiamiaciufa funtjiacere 

ez fe 



Calitct lih. 
cap. I 7. 
fttn.Lb.ii.c 
Trancjuill. . 
Tyhetio, c. 6 
Cosliui libro 
ca^. p. 



CaeliiMltbroi 
cap. z . 



249 



CAP* VIII. EXPLANATIO. Ij« 



ex fe proprlas imagines,verum ira tenues.vt or- 
dinaricj & commuai vidcdi facultati non con- 
pruant: fed ci,<]uapra:cliti aquilegesfunt. Nec 
itemfpecierumtraieftioncimpcdietterrieden- 
fitas : {iquidem dendor quam terraeftcryftal- 
lus>quaJ tamen luce perfula fpecies tranfmittit. 

ARTICV/LVS"II^; 
(lVy£SriO]^LS EX- 



plicatio. 



B 



i ajuihgts T Tlsitain vtramquepartcm difputatis,non- 
\ht, 'utrum^ LXnwWi actatis nofticc nobiks PhiloibpKi 
'imhtU. affirmatiuam partem ampleduntur : nimirum, 

' repcririhomines, cjui reveraacjuasterra laten- 

tesconfpiciunt Aciducuntnr antcm vritaopi- 

nentur, n6tamphilofophicisrationibus,quam 

expericntia.Fueruntenim nonpauciextantcue 

adhuc nonnuUi,qui multis in locis occuham a- 

quae vimfuainfpe<ftioaeofteaerunt:noninter- 

ueuifleautem adidopem Dasmonum fuadct 

dihgens. & accuratum exameniquo eorum Lac 

inreprobitas puMiciiudicii authoritate explo- 

ratafuit. Tum veroquodquibufdamctiabru. 

tis animantibus hanc cernendi vim a nacura da- 

tam fuiffe perhibent , argumento quod certis 

quibufdamlocib afpedu magnopereterrcban- 

tar, vbi cruta terra,fubterfluentes aqua; repert<e 

, funt. # 

sfitargti- Qiii negatiuampartemfequuntur, ea, qwr£ 

is frovtra ^{xjfnustxperiment.iad cxrcrna f!gna,aQmcn- D ixnt , nihil eft enim in iftiufmodi rebus tam 
t^artead- ^^icrz, aabeneficia^aUcafuti^rcferu-nt.Si quita- 
msnaffirmariuamrcqui voluerint, adpnmam 



A aducrfariorum rationcm refpondebunt cum 
Stoicis , terram quidem opacam, & obfcura ef- 
fe,n6 quia nihilprorfushiminisintcriusfalteni 
intra poros admittit, fed quia id adeo exiguutn 
eft, vt pt o nihilo habeaturjprajfertim cum ordi- 
narie fub afpe<ftum non cadat. Non videreaa- 
tem aquileges aquam fine aliquo lumine,argu- 
mentocft, quodaquamexploraturi, meridia- 
namlucem quarrunt, &folisfplendorem,quo 
nimirumeprofundofpecics hauriant, & ada- 
fpeiiumeuocent. Quas fpeciesperaeremporis 
terrarcontentumfortetraiiciantur, 

Adfecundum^icedum, vtplurimumidnon 
prouenire ex nimia perfpicacitate , faltem re- 
fpeftuomniumvifilmm , vtiprobatargumen- 
tum fed ex peculiari afFe£tione occulta,qux vi- 
fusproport onemad vfumtaliii fpecierum , & 
tamexiguiluminishabet:quanquaminterdum 
cum ea proportione repertii fuiffe dicitur,mi- 
lum acumen ad res omnes quam longiffime tu- 
endas;vtinLynceoArgonauta,cuiusfupramc-\. ^'■^'' 
tionemfccimus, quinofolum terrainterpofita 
videbat, fedfolitusetiamfuilfe perhiheturex- flinitu lih.z, 
euncemaCarthagine cIa{femPunicam,nume-c/i&. /7^ 
rumque nauium ex fpecula Libycana manife- 
ftiifime notare. Idemque quod paucismorta- 
lium contigit, nouifSmam lunam, primamquc 
in figno Arietis eodem die confpexit. 

Ad vlcimum handmirumefle, qnodqui'' 
oam videre fe aquas finxerint cum non vide- 



ccrtumj&conftans, quodhmularorcsnon in- 
ueniat. XE* 



K E *. S-. 

d)av , «('■31» (oriyyiu , tg/i»" tk eX (^'t> ^joi^-K9iy 

m' ^o u^i clouuitro» ivci 'o'T(^ yyjto^xi ■'\/i$ov' 
tTe'o» aS "J r-jfflov I t(ei.\ rorvx-lofJO/joV t>:<^ To\|/a- 

wheratur. ^«re id,quodfinattad ali^uidfe/iatiS 



C AP VT Vlll. 

NVne auttm tojl hic de font (^a/tditu de- Teit. 77. 
terminemHS oportet. EJl itaqus fontu dtt 
piex : qtiiJnm tnim efi aEin : qwdam fotentia 
fonvii. Nnm corpormn qu&d&m »en h.iiert di- 
cimu4 fonum , vi Jpmg:am , lanam, (^ huiufce- 
modi, quidamhabere, vtAs, (^ quAcunjuefoUda, 
Uuiaquefunt , quiapoJfH»t fonare , idefi , inter fe, 
(3* auditum foaum effiiere. h Fit autem aSlu fo- Tcit.^t, 
nu4 altcuitisfemper ad ^liqttid , (^ inaliquo: iiiui 
efl enim, qutfonum eficit ipfum. §luaproptirJicri 
non potefl 3 vtfivnumfit corpus , fonus ejficiiitu': 
qisippecum altudfit id , qnodvsrberat, aliud quod 
Ine autemlationenmqteam efficitur iiius. 

c At^ue 



CAFITIS OCTAVl EXPLANATIO, 

NVncautem.} A vifuadauditumtranfit, qaodhic fenfusfecundHmdignitatisIocumintcr cac~ 
ceros feafus externos vendicet, vc progieflupatebit. Continetautem hqcdifputatiopartes 
quinque. Vnam de obie<!ilo auditusihoc eft,de f bno:alteram de cius fundionibusjtertiam de or- 
gaQo:quartamdefonorumdifferentiis:quintamdeinftrumentis,&gcnerationevocis. Docet er- 
goin primis fonum duplicem efle: vnum ai£lu, akerum poteftace. Sonus a<ftu eft,cum corpora fo- 
nuraefficienciaa<5lucoUiduntur:poccftate,cumcorpora,qui^fonarequeunt,nona(flucolIiduntur, 
fed potentia tantum. 
h Fitauttma^ttfonni. ] Aggredituradexplicaadumquonam modcfonusadlu fiatj cumvero 

q 5 fonus 



5JI 



IN II.LIB. ARIST. DE ANIMA. 



2.J1 



fonusduplexfit:dire£lus, &refiexus,pnusdc diredo, quireflexumneceflarioanteccdit , diiTeric. 

DocetigituraddireduiTironumedendumtria corpora concurrere, nimirum corpus percutiens, 
Tritmeorpcru percuflfum^&mediumquodintercipitur.ldveroitaprobat ; Sonusrefultarexidlr^Icupereunione, . 
coneurfufonw hscautemnondatur nifivnumcorpuspercutiat.alterumpiagam excipiat, Igituradfonum produ- 
Jlt. cendumduoexigunturcorpora. Deinde, percuffio i>on fit nifi vnumcorpiisadalrerumlocomo- 

ueatur;ha:cautemmotioinHigetmedio,cumlationoufitmTacuo. Igiturtria corporaadfonum 

conu€niunt,duoextrema,& vuummedium. 

c Atque 



a^E"* l^ •^C^CV TTHH £g^«t Tm-m^C^iiTK >} TaTA*,^- 

ite.y «»i«^^A;(5? , K^ oazx. Xt^ct ti^ if^\Xa,- e ^^A;^?, 

tS Kitii3-ii'f(§h'- iT: oiKnmei c* dig/i >(ff,t vau-n dfis 
^l-Ptev. am £57 3 •^o<Ph hv^(^ c x-^p , He ro vdb^' 

^gf^^T di^' fSrt 3 ^vifxJ^, creui vzrsf^n 'jar^Jjyft? 

yt} , •i|/<5d)«. ^« yi (pjuaie^ Tiojxivtin» rSffCC-Tn^ov- 
T^ TltJuJfv-^PtyfS 'Up^^' , aiasrsi) scvei jwpai -^ 'j^/^- 
9-ov •v|'«,«(t«* tvttIoi ■Jti (pifif^'}ov 'mx,v. vi^ j^f^s- 
Tm ornA' ^ku rS <>-if(^ tfoiyc/oiZJ^b 2^. rodj^Hov 
Te^^oQ/enii f^ y,u'Ai<mv JfiVCpBta^eif , Tm^^iv oxz^x- 

czcipr,i' i7raav/^Sc<^vfiy. iTn iS-^pd^pn- »(^/k',-z:i^ j^ 
fTnrS ^<>>rv^ ■>U ^ to ^cJg deicu/ccxXicrKf. irheiA) 
ty.virt ■srcuiry, (pS<;, «^«cwot®^ V|w rSyi^iitfojuif, 

X», IjCS"' TJV©- «t.X^» 1" Xei0>. &J5T OTKiJM' TTtleiv.V] -^0 
^ts^S Oe/'^®/-^''- '"'' 5 >'-^''«'' <'f5"'^J >'iy.TCCI KVQ^OV rS 

cLxietv. hxet f^ ei^cci Kivovoiiljif. ier@^^i'i^v oTroicav 
UK^Siv. oreu' y.ivn^y, evjji-j^i yCj eU d>i\c/,^^,To •^ce,- 
B-vi(§reive(j, ^^yi^vHcei^jurj Xtiovii to zrXi^y/n. rtrt j 



y 



(. At^ 'vti diximw ncn quo-rumui^ iSiHi corpo- 
rum fi?ie xillo difcrimtnefcnu/i efi, nuUum enim effi- 
citjonum,Jipereujfafueric UnnyfnisLs,^ qutcun^ 
Junt leu:a,cocaua^,:t.s quniem, liuia cori^u-i eJiUue, 
conciiu^ "verotqntaperreflexionem copbirespojipri- 
mum efficiunt t£iu4 , quippe cum non pojjii aer mc 
lUA, ac xgitattaexire. PrAterea,nuiitturquiiiemfo- Text. 7«» 
nu/szsr tnaere(^ aqua. Afvero nec aer eji au£lor 
f»/it, nec aqu:i , Jed opm eji , 'vt intirjejejolnioium 
corporum, atque ad aerem tSftuJiat > quodqutdem 
tmnfit , cumaerpercujlliipermanet, nequediffutt' 
dttur ^aprojj/.erficfto,z/ehi}nenter^ter<.utta- 
tur fonat, opui eft ernnivtpetcuttentit motUA iif- 
ftifionsmprAueniat aerti : periniie a .j^ficumulum 
aut aceruum areni tt*m fertur , veloctter qi'i[ptam 
verberet. d Fit autem Echo,fonttt4^, inqu.irn ti,qm XeX£.8o. 
poftfonumrejultat : cum aer fnHui 'vnMch-v.ti, 
'vetlocum,quiterminciutttp[um , atqijdijfoluipro- 
hibuit , tnUe reftUt "veluttpila repulju^. Fidetur 
autemtaliifontti^fiert femper : fednonfemfer cla- 
ru^ejpcitur. Nam ^ tnfonoperindeatquetnltt- 
minefit . L umen enirr, jempcr refrangitur: alioquin 
nonfieretlumen "vhiq^ : \ed ejjent extralocumeum 
ttnei)r&, quo radtfjcicf^eruentttnt. Verum non ita 



fempei rtfrangtiur , vtvmbram ejficiat , quater- 
^ ro rSXe, a f.- mmare lumtn ^oii.mtu , quod qtiid^m tttmfit , cum 
^Tnhv. -i^cipiiT.yJv abaquat^veiaere, cAttritc^leu-.ifis, 'vtpatet, rtfie- 

cittur. ]i.ecie autem aveteribm audiendi^vacttotribuitur aucioritas. Nam aer -vacunm tjfezndetur, ii Yext 8r 
autem eft,qni audttefacit , cum conttntim vnufquijqjfturttagitai tu. Verum quiafragitis efi.non perjo- 
nat nifiid, qtiodefiperct<JJ:<m,fii liue, tum enim vnu^ ipfifimul ob / lanicum ipjam et4adtt,iduunamqfj ccr- 
pdrtiplanum efi-vnttm. Idigtturfomm ifficit, quodmouet vfq^ adauditum conttnuatione aerem vnum. 

Ineft 

c Ate^vtidiximuA ] Docet qualiacfledebeanteacorpora,qua:percufrafonumediturafant,id- 

quencnnullispiopofuiscondinonibusediflerit Primaoftjvtfintdurajfienimfibimutuoobfillet, 

Corbcraapttora &.interclurumaeremferient:cuiusconditioni^dcfc<5lucorporalaneanonredduntfonum : Secun- ' 

edfcnum ifjrci- daeft:vt iintleuia,quiala:uium vnaeilqquabilisfupeificieSjquatotusaerfimul diuerberatusfona- 

eKr.timdura,h- bit:necfri!fl:ratimcomminutusfilcnocgrcdietui;Teitia,vtfint concaua: Namharcadfonum effi- 

t'.i:^concauaque cicndumapriorafunt:quiaacr intusincKifuspofl nfhimadlateraconcauarepercutirur, vtin tiu- 

j,a,t. tinnabulisvidemus. Deinde,agitdcmcd!oforii,dccerqucid cflt;aerem&aquam:liceth2c non 

Guodfonime- fint pta:cipua caufa fonum efficiens,kd corpuia (olida aertm ccmprimentia, ^ta vt percuticcis mo- 

^tum. tusaiflipationemacrispra:ucniar,acvincat. Vndcfitvtpcrcuflio velox, &couc.itataeflcdebeat, 

alioquifenfim aer diffluetabfquefono. Qi^cd Aiifboctles exemplo declarat- Namarenx cumulum 

defccndentcm, fi quisceleriter, ac YchemcnKrpercuriar, itavtobvelocitatemeiusdifFufionem 

pra:ueitat,fonum cfficit,contra veroaccidetfiarcnamfeDfim,& lcuiterferiat. 

d ¥it auttm Echo. ] Diflcrit de gencrationc Echus feu fonireficxi , quem ait fieri cumfoniis 
exfonorefulrat, idcil, cumaeri(5lusincorpus,quodcirenicitur, incuriit, cumque vltcriuspro- 
gredJnonpcfiJit, difpefcitur, &diflultat, vt pila : Docetque fempcrhuiufcemodircciprocas vo 
cesfieri, licetpra;fuaexilitarelcnfumefFugiant : quod & inlumincaccidit, nam etfinonitano- 
bis effulgeat , fcmpa:refi)it,etiamineaspartes,Ybicft vmbia: alioquitenebrxvbiqueeflent, ex- 

ccptis 



255 CAP, VIII. EXPLAN ATIO. ij4 

ceptislocis folioppofitis, vbifplep.aoi & radiuspalaincubat.Sicigicur &fQDireflexiofcmpcr fit, ^uemcunqut 
quiafempeiexfcnopeicuflusaeiinuenitcorpus, vnde recii)i;occtur:nontameafempeiauduu.y ;<?*«»>..- w//^- 
autquiafpeciesrccurrentesprartenues funt, & iam peneemortua- : autquiaadfuntacihucf-»ccic's'«'' '^■'-^j >•! 4' 
diredXjautnomultoantefuerunt^quodincaufaeftjncEchovtidiuerfusfonuspercipiaturXoflh-^/Mrf'» •■?'»/.''-•• 
monetdeiBaeprobeafreruifleantiquosphilofophosaeremcircmed.um,quofonuspercipitur,qui/'*r/<;;-t//'//«**.>'. 
tunc apteimmutatur, vr auditio fieri queat , cum totus aer i nter corpus,quod lonat, & audieui/i ta- 
cultateminreriedusafiSciturjVtinauditumfpeciestranfmutipoflinc. 

e Inefi 



^vuj,KiiiSf3^ii'i^0)ro ii ^.ffzi xim. ^otcf^H ^a^rr, ra 
Puov , oiKiiH , h^^i TTauvrr, ^tifi^Tcti « dr,^. jj y) zrccv- 
rri'i^ xi^. r^intvy.aTiiSfiO' f.cfD<^i(gi,i tfi-l/v^v , ue-- 
tg^i] )(/-p*i rov^ov. OUJ70 fd/) (■>iu,''l'0(pey aic'^i> , ^a. 
70 ^'JpvTrlov , ortM j y.uXv^'^ JpvTrliSui H rtsru 
x('v>)(7Jj ■vl'*^©^^. c ^ zv Toii uiaiv\'y)[cf.ru>(ooifA-'iirtii 
4jt€)ti r;S dxifijrov H-ctj , «yno^ »i(.Q/,^i>i eacQ-xyyinti 
fniffzx.i 7K? ^^.(po^i -^ x.ivy,(niiii. ^1^ rSrv ti cai 
v^n d^iiifB^ , on ery. fi<nf^TUi <zst9i cunnv rcv 
cvfKpviidi^. ci)f>.'!ic^eU »« ^^2^ TUiiXiKeti' 0- 
iou> 3 rK^TpnccSyy Ctne, xy.i<$i- gj^ oc^i fil-juiy^t^srr 
fCi\ , cia-tt^ To fm rv' fic.py.H'rf{ot> , oTtui y^uy,' ciyis'/. 
V^mfctiov rg {Cx.!ieiV ytur, , To r,^^v cciH ro ii lucr^ 
T8 yAaaii' ciH aJ> 0/«««* nvcc )ct,'iiffzv Kivnru^ eu.'^;, 

cil T5(5 «SffJV XX^' ■^OiptS'- a.?i\CT£i'^'^ l(ff.i CtH t^sq' 

ffgH ^^ rjjro Cpxnv a.y.ae.vru x,ivm yori yi^nun ■> o- 
rt oc)c>iof3/j n^'i)c^^ n Ms/.cr^3v to> iiqof. ih-neov j 
i^o(Ph ro TUT/loiSipev , ^ ro rv^lov , jj ;^ x-'-Cpi>i , ifc- 
m> /\^ irepev' Efj yi 'c -^o^p^^ x.if/i<r.irS dM)Xfa/j}i 
xnetSeif riv T^aTirov iStov , 'oVfC^ rzc x.(pA>hof&fit*, 
^OT» T Xiiwv , 'orcM 77? xg«(rvj » JV) zrciv UTtz^ «*>;- 
TB6f » ^J/f^eir •mfiat^ov y^t Tuznov' oh» 'eou/ 'Tict- 
mu^yi ^tXovi) fiiXovWJ' oc^^cc oe? ts rv^siofBfO'/ Off^- 
Aov eivcif , ei)fETX(^ccJpoci>x<paiX^ii^ ^J TMcQ-cij' 

«*3 



e Inefl autem auditui quidam infittu (tr , atq, T ext 8z, 
CHm auditm in aerefitycumexiernm aertpoMetu/t 
(^inteintismoHetur acagitatur. G^aprcfter ani- 
malnon omnt audit ex parte , nefjj quoni ner per- 
tranfit,Z3^penetrat;qu:ppecumanimatumnonha- 
biat aerem 'vbiei^ fuopcjjtt quauis/ua partemoueri. 
Ipfetgtturaer^vacaiexfejono , quiafacile dijpergi- Xext.Sj. 
turac liiffoiuttur : vernmcum prohihvtur dtjjolui, 
tummotio tpfiM efifonm. At U aer qui in auri- 
hm efi ccll.ciitii4 , intm efl condttiu 'Ot fit tmmo- 
hilu , atqjx;: hocexaSt fentiat diffirentiiu omnes 
motu4. Et prOf^ter hcc rn aqua etiam ak^imu^, quitt 
non egredmtr :.n ipfum ivfitHmatrem , nec in aurem 
db ci>liquitat(si;fiii^,aqua; quod fi acciderit , non 
aiidimHi. Nec item , jl &grot Auertt ipfa memhrana. 
§^;tma.lmoJ:tm crsam nort -vi-.iemus : cum eapeliis 
Agrctat , qui. pupill.vn rompltctitur. £ At enim Text.o4» 
figMr/i lU ejlaudiendi', velnon auditndi. Nam aH- 
ra femper fonat perinde ac cornu, \emptr enim aer 
infiitnmotttfioquodamin aurthtu agitatttr. Ve- 
Tumipfe fontii ahefiui ejl,^ nonpropriut. Etpro- 
fterea 'u-teres yacuo nos inqmu>it audire , ac per- 
fonante : quta audimt44 eo , quod determinatum 
aerem habet. g S::d vtrum horum duorum fo- Tcxt.Sj, 
nef.vtrum td quod verberatur,an idquodverbe-' 
rat ? Atconfistt vtrumque fonare , modo autem 
diuerfo. Soni44 enim motte ejl eitts , quodeomotu 



moueripotefi, quo mouenturea, qus, refilt»ntacorporibu6 Uutbta cum quijpiampercutit. Nec omne quod- 
ttiitam verberatum, quamverberansfonumeJficit,vtidiximus, nonentmvtpatet, fonmefficttur.fi actts 
fertat acum.Sed optts ifi,vt td,quod verbsraturfit planum quofimuUsr inde refdiat,totHi veconcutiatur. 

hAtt^ 

c lnejljfu:emauditiii.'\ Explanatquarationeaudiendiiaflrumentumafonoimmuretur.Habet (5)«» pAci<i audi' 
quippe auditus organo fuo congeitum aerem, qui ab excerno aere moro notionalicer etiam,id eft , tm infirumen- 
per^peciesmouetur Ideoq; non omniaanim.iiitium ir.embiaaudiendi vipoilsnt:qaJanonomni- tnm afo.io mo- 
bushuiufmodiaerinaacuseft; redt:intummodoauribos,intra quasoblitefcit.Porro difciimeneft tieatur. 
intercxcernumacrem,&eum,quemauribusn3tiuumpaaimus, quodlicet vtcrquefoniexpersfit:, 
iiletamenfacilediflipatur, fonumqueedit, hic veroimmotuspcrfsftit, vromniafonorumgenera 
comprehendat,& dignofcat, quciriadmodum& humorcryftaliinusomni colorevacat, vtcolores 
omnespercipiat:obeamquecaufametiamina'3aquamaudimus,quiaipfumaeremaudituiconge- 
nitumaquanonfubit. Quodfi vnqaam vehemenriod Ldoimpetu,eoirrumpat nonfeutiturro- 
nus.QuodfimiiKeracciditcummembranaaeremillumcompledensvitioaliquolaborat. 

f At enimfignum ] Quod congenitusaeLatque immocus organumfitaudiendi (igno quodam .iereminnttS 
oftendit Si enimauiisquodam veTutibomboperfonatinftar cornu, minimeaudi,mus,motofcili- cff o'ga,num 
eet&agitato,atqueaieomaleafFeiflointernoilio aere. Quidecauia ( inquit Ariftoteles) veteies au-iiendi. 
quidamputarantetiamin Yacuoaudiediaftionemelicipoile, quodfac eirecintranoscoagenitum 
aerempulfari. 

g Sedvtrurnhorum.'] In quxftioneni ;.d.!ucit,quidnamfoni caufadicidebeat:percutienfae,an Ta:n jercuties, 
percuflum. Refpoudet VLi.umqueeireca'.:am foni:aliatamen, acquealiaratione. Percuflumqua- qua perr ujfion 
tcnus relifteado , percatieiisquatenusferieado ia cauE eft vc, incerreptus acr dirfultet 5 11- ^evpuiefi cmf.% 

^quii.;;iii/y'i(. 



r»5J 



IN II. LIB ARIST. DE ANIMA. 



i^S 



«juidemfonusexconfliau duorum corporum,& aeris defultu naf:itur.Deinde,rurfuserpIicatcu- 
iu[modiefledebeantcorpora,guxfeferuntadfonum, vnqueleuia,& plana elTeoportere auiaab 
aipens obemmentias, & fuperhderum in^qualitatem noarefiiit vnus aer continuus , quod adfo- 
numneceflumeftjfeddiffluit^acdifpergitur. *^ 

h Atque 



fV. TVXt TKJ hiytTUJ^ K^ UBTKCPipcU', "t^ 1' 0,7^1 UV' T9 / 

(*■ Y' *f ''' *'''*^ ■rtw «4<XTii(n> ov o>ii'yaij^o)>st> tvn tsti- 

iotitst ctfid^Xepy 'i^nrufz^Tiw el<plw «1« ;(^i «:/-»- 
fcA«. T9^y)e|t/fl<flv;^£»iT«r, roouy.QXvclovea^e! 
^of. ro xivm' , Ttf ^'^ ij/ eXiyu , to j c* yrgyista. e!i<^ 
«n/^bet/vfj Tcljt^!; 5w;^y , to j ^gacjz/tii^rt^. <T$^(^^t 
•^otpn , TPCJUXVj i^uoJiiQ-u , jj j (pe>)vyi,-^c(p(^ 75? £?j» 
«/"'^"'/t*- ^ 7^ '«4''-^'' *^'' i^&"'«, dx^» i(si3-' o/Jisi- 
irfiru Xi^Tce.f ^meiv' o1o)i(xuW<; , h^a hv^ , f^ oW» 

•nt. iet»f r^ eTt Kjy/ ^«>jj tscc-vk e^" 7n>i.i '3 tov 
^dc«v Q06 "aJ*''?' (^'j>vlw. oioyrKTt euieMfj{gi , y^ t ciKscf 
fittvttix^iv-i' y^ rSr' e^jXiyoii, eiea^ dif^ xivr,enr, 
i§li ^oCp<^. »».' «< >,i^fS^oi (peavHv , ejov cv t^ 
i\^A*a» 'Z')^'? '^"'(PSen Tv7i /Jg^y^'»»? , 7} rtvi 
'tTipet rvtnTeo. ^ejv^^i tfi ^eis ■<pi(p(^ , t(^\ h rtS 
Tv^vrt fABQAf , *^ fT« OT«* -^a^ei rvTrlovrii 71- 
»®-, !(}»' TJ , >(5t< «r 7J»i' t»t» ^6 s?t* oiii^ , <*fJ>.3'- 

JWJ tW ^AItOlT] TWrtiL fJ^^V» , COTC ^ip^TtCt '"'' «^(^* 



r ^ J^^^-^^ ^'fferenm fonorum a3(t fonomani- Tcit. 8tf.' 

fefiefiertjoient. Nam-vt abiquelHminenonvtden. 

lur cclores, fic neque Acututngrauequefinefonc itf. 

cermtur. Hic autem fnngthilti^m translatione di- 

cuntur : acuium namque muliutn in hreui tempore 

fer/futntnouet : grauevtro longo in temporeparum, 

Non igitur tdem efi acutum, ^ velcx , ne^graue 

t«rdumque , fed fit alteritu quidemmotmproptet 

-velocitatem talii.-alteriuf autem talisobtnrdit/i'. 

tem.^ Etfimilta cjfe videnturacuto^atque cbtufo, 

qu&funt tn taciu (nam acutum qttidem quafipun- 

git, ottufum autem quafipelltt) qina iUud in pauro, ' 

hoc in mulie tempore mcuet. ^afifit vt tUudfit 

vdox, hoc tardtm. Atque defono quidem determi- 

natumfiithacienut. i Voxautemfonmqi^idamefif^xt.tf, 

animanti4.Nihileniminanimat(!rtm,votemhn- 

het,fedfimilttudin e quadam dicuntut vocem emit- 

tere,vt ttbia, lyra,ccteraq;:e, inanimata,qut.cunqj 

extenfionem, ccncentu, ^ locutionem: horum emm 

fonifimiles ejfe voci videntur quia vox ^ ht.c ea- 

dem halet. Atqui complurafunt animalum , qut 

non elicifint vocem , vtea, quAfanguinis experti» 

ft*nt, ^ eorum qutfanguinem habentptfces , atque 

idnen abfque ratione. Siquidemfontts motio qui,da 

aeris eft.^ iedqui vocem dicutttr emittere,vt Achc' 

lot fluuij pifces , ij branchijs fane fonitant , vel ali- 



€^uaeuttufo' 
ntt* quitgrauii. 

Acuttiifontn 

veloxefttgraHti 

tardfn- 



AtJ'malia,quA 
non rcjptra^t' 
focimnon 
einnt. 



. q^fJ^f^iiliparte.Voxautem^^fenweftanimalu.Xertn 

O^nonquauuefficitftrfiaedifcrtmtneparte. Stdcumaliquopercutientialiqutd, ^inaliquo, quod qui- ' 

iiemeftaer,fonuiefiiciJoUat, tureprofeUovocem, antmaltum ea folum habebunt , qu4, fufcipiunt aerem. 

lam 

h AtquedtferentiAfonorum.] Sonifpccies,feudilFerentiasiHueftigat,& quaratione percipian- 
tur docet aiens.ficuti vifus uon diftingnit coloresabfqj Iumine,ita neq; auditum fonosimcrnofce. 
re,nillcumaau8duntur.Explic.itveroquidf!cacutum, &graueinfonis,du^afimiUtudineabiis» 
quxtaftumferiunt.Vtenimmhisacutumdiciturquodinmucronemdefiucnsbreuitemporema- 
gnam plagam infert: obtufu m vero, quod multo tempore non ferit, fic acutum fonum appellamus 

eum,quibreuitemporeauditumacritermouetigrauem,quiparum.Vnderea:ecolIigitArillot.noa 
eundemefl"eveiocem,&taidumfonumacutum,&grauem.Nam vtiniis,qu£etanguntur,acutura 
fequiturincifio, & veloxdiuifiocorporis; cbtufumveropulfio, & tardafedticficacutumfonum 
celeritascomitaturjgrauctarditas. QijodcxfidiumfonisaccommodateexplicatPhiloponus Ea- 
rumenimpo£l;iema,qui'Netedicitur,quianimistenfaeftcumpulfatur,aeremvelociterpercutir, 

&acutefonat,diuquecundemfonumretinet:contravcroacciditinprimafidiumjqu5prauemed4X, 
fonum,diciturqueHypate LcgeArift.fed ip Problem.q./i &q.57. 

i Voxautemjonut.] Egit defonoincommune,nuncdequadameiusparte , hoceft^devocedif. 
ferit:hoc vero integia vocis definitionem colligat, eius particulas fingulatim pertra<aat. Monet er- 
goinprimis,vocem eflTefonumanimantis. Quodfi quisobiiciattibiam.aliaqueinftrumentaqiii- 
bus concentus efficitur,etiam dici vocem cdere:refpondet, iis non propriefed per analogiam vocis 
nomen accommodari:imo ncc omnibus animantibus voccm competere, cum ea careaut exaguia, 
.& cxiis,qu:Efanguineprxditafuntpifces. Qijbusomuibus vnacommuniscaufa eft,quianonre- 
fpiiant. Vndeetiamnaturainftrumcntaeisadvocemncgauit, fiquidemvoxabfqueattradiacris 
rcfpirationecdinequit. Nccobftat,inquit Aiiftotelesquodpifces Acheloifiuuiivocememitterc 
videntur Nou enim veram vocem,fed fonos quofdam branchiis aut ore,vel cauda,alioue eiufmo- 
di excitant. Hia«aliamdeiiDitioaisparticulamIiaberxvuli;, vmmuumvoxikfonusanimahsrc" 
fpiraaus. k latn> 



1S7 



CAP. VIIL 



vht <^ TU cUuiriit«fOf/ai t(gLTUj^^Tui i^pticiiijn ovo 
if^, »(jc9»'«j§ T^ yXuTl^ 'cm •dujy^ai* «^ liouSiUi- 
AixT»» m *i fo^ yoljffii avuyxMor' aio f^ 'S^Mnv 
Wr*^;^' ii 3" fff^li/jHOt inix.tfirSdj.HTVf!^ T^Trt^o- 
Hff-tt t erfyi TtilM JiefOffnc flw ciTt>5, eiis d/vxy 
Keuiov TV ^''«Mnar c* ttxfati fiji^fftTXi' y^ 'Sr&i riu* 
iptiituci jttTruivz^-x^X^ ^» <^ofytycf j T^ etixTriioyjy 
e (px^vy^' » ' fyiKot >^ To fJ^ss^^ *" TaTO Tsrvifj- 

fialV. ItlTU ^ T&f f^QAU 'O^f^^!' 'l^ Ttjlffliv TK 

sn^x T «M^y. oiHtctt \ T^ «t^aiTKJ^^? >^ « <7^&< tIuu 
i(gtgoiect> TC»-©' .jjfwT®-. J^o «*«yi««ra» «<7z« «*«6- 

TTygfl^iOjt/» > fiJJlVttf TVV ait^. UTI «) "BJ^SJJ^ TZd «Mii^t- 

^►tfftcjj/» ii^^ -Jsro T* ci t»tb<$ ^»7; ^g/<«<5 ■«^f " 
;|f« •2»tC95T'!«' >(S^Xiif3filu>'^T^£/(eui . <pa)vyi ifi>' ^ yt 

7m( ^UW ^3^^, ^iiJHI , iyt5w'/0? «^TTJM^" £S1 yi TJl' 

yXuTiy^ "^a^Hi , a.msp ei /S>jT?«vTf5 ' «(M<« &h ifi' 

•^V^O* Tt AvctjTO -niTTtf, >^ ftS JU. ^Ct*T71t(nX( Tiyoi' cr>i ■ 
titauni>^giya.a Tlti^/-i(p^ Iffvi^ (piiiiiK ic » tS aJtict- 

^PtOfOiUit Xt^(^ , tUCBTl^lS /3i!|' clXt.tt TBTMTUTrrfiT 

c» rij efpTng^x jg^iocuTiu)' cj,f4,Mi'^T6fc-n ctwxcQ-ctf 
^uvetvauuxv-ievTei, fiyso z^xirAcvTet, ol)^x >(ani^ov~ 

7K' KtVet yi, tStV t({f.Tc^V (pMtft* ^j fi ^IOTl ol 

'/^9"'* '*^'^'o'- X -^ ix>tn cpccivy^x' tStb^to fio- 
S/tot Ctntf^^yciy , a-n S ^pccvToif T cii^, iHcU>x- 
vrytiSTif xX^' ot Xi^vTiiiTt tpai>S(nv ei ';(j^£5 j ^J^- 
f^^fiTttttsai». ^ ia/ fc^v flfr«Ti«M'> e'7T^<j( £51 AayC^. 



EXPLANATIO. 158 

k iam tnim ibft natura vt adgujium , ^ loctt- 
tionem vttruritftgtsa, qutrum gHfltu qutdem ne- 
tejfartum efl ( quapropterpluribui inefi ^ interpre- 
tatio vere ef{ grattaboniyfic^ aere,qui rejpira- 
tione irahttur ad duas vtitur operationet , adin- 
ternum , inquam , dtjponendum calorem,quodqui- 
dem ell neceffirium , ^caufam inaliis explicabi- 
mtu , (^ ad vccem etiam confictendam ob bonum. 
Inftrumentum autemrejpirandtfaucesfunt, pui- Text 85. 
moque, tdesf, gratta ctiii44 eil ifiapars. Nam ea» 
quigrad untur , hacinparte pltu habent calorit , 
quam cdtera. It pfAterea locm , quicirca cor eil 
primtii, rejpiratione nimirum egd. Idcirco necef- Tcxt. jo. 
farium eil aerem ingredi rejpiratione attra^umz 
§^tare vox efi iiim aem nlpiratione attraBit 
qtit quidem ab animafit ea, qut tn hit fartibta 
ci Ujcatur ad eum partem , quA gurgulio appeUa- 
ttir. Non enim omnis quiuU animalis foni4« ,vox 
eH: v.idiximti4, [fit enim, vt ^ linguafontis ef- 
pi tatur , ^ ettam vt ttifiientes efficiunt)fed opor- 
tet ^ animatumfit tdquodverberat , ^ altqua 
cum tmaginatione. Vox enimfofius quidem elf 
fign ficattutn , ^ non aeris etta , qut refpirationtj 
trahitur vti tnjjts, fedhocfertt aerem eum , qui eil 
tngurgultone ad ipfiim. Signum autem eh non 
pojfe quenquam edere vocem fptrantem , autre- 
fptrantem , fed aerem retinentem 



detinens enitn 
hoeipfonitffrum m^uet. Patetautem^ quam ob c aufam pifces 'vocemnonfundunt , faucet enim non TcxC.pi 
habevt : at hancpartem nen hahent , quia noafufcipiunt aerem , neque relpirant. Sedqui ita dicunt ve- 
hementer aberrant , quam autem ob caufam, alius ferme efl. 

k lam 



klamentmipfa natura.] Aciis, finecuiusinteiuentu neutiquam voien'epoteft,ciupIexmunu«$ 
efTeincjuit: Alterumquidem vita; necellaiium: alteium ad commoditatem duntaxat:quippenecef- 
farium eft aer ad animantium refpirationem, vt eius acceilu, & reciprocatione cordis calor mitio-e- 
tur,acfimuletiamfoueatur:alioquibreui temporeanimalnimioa^itu, acferuoreinterierit.Obler- 
uit quoque aer ad vita: commodum,& ornatum,quatenus abfque illo voces, & fermo elfe non pof- 
funt : quemadmodum & linguas duplex eft vfus : alter necefTitatis ad guftandum, alter vtilitatis ad 
Yocem. TandemhanccoUigitvocis^defiinitionem. Voxeftidusaerisrefpirationeattradijquiab 
animaiupulmonibus exiiiefltecumquadam imaginatione^efficitur. Qj^z definitioinpro<»reflii 
enacleanda a nobis eft. 

QViES TIO 



QV^STIO I. 
^IDNAM SONVSy ^'M-VE 

eimcaufiteffMxfit. 

ARTICVLVS I. 

STATVVVrVR NONNVL^ 
U propojitiones. 

HJE C quxftio aliqttot propofitionibus e- 
nodanda eft. Prima fit. Sonusnoneft 
ipfe motas corporu-m fefe collidentium. 
Hajc propofitio , quam communis philofo- 
phorum fenfusapprobat, traditurque ab Aui- 
cennafeito Natur. part. i cap. ^.fuadetur. 
Ptimo , quia motus cft fenfibile commune ; 



t. 



4. 



A fonus vero fenfibile proprium ad folam ati- 
diendi vim pertinens. Icemj quiapoteft fo- 
nus difFundiad eas partesaeris, & aqus , ai 
quas nrotus non peruenit. Tertio , quia fo- 
nus motu fit , vt docuit Ariftoteles hocloco 
text.7«.nihil veroafeipfo efficitur. Quarto, 
quia motus non eft qualitas, vtpatet , fonus 
autem qualitas eft ad tertiam qualitatis fpe- 
ciempertinens. Quod fi obiicias fonum efle 
ensfluxum,&infuceeffionepofitum,cumeius ^^"^"'^- 
partes fimul coh^rere non poffint, fed vni 
intercuntifuccedataltera: Idvero, quoditafe 
habet , vel effe tempus vel motum . Qijare 
cum tempus non fit, neceffariomotum efle: vi- 
deriq; idad mentem AriftoteUs , qui hoc loco 
text. 8 f . libro de fenfu , & fenfili capitc fexto, 
dixerit fonum eflcmotionem. Occurrendum •^*'''"'»''- * • 
r ent 



B 



^59 



IN II. LIB. ARIST. D£ ANIMA. 



260 



erit fonumeflequid fuccefTiuumj vtprobatar- A primumfiangitur,dein(iefra6lusfonat.C6cur- 
gumentum,nontamenperfe, &inrrinfece,fed rereautfnoBfolumcoIlilionc, fedeti^fraftio- 



peraccidens,atqueitanon,efle tcmpusaurmo- 
tum; necdegencrequantitaiis,alio(juicflet et- 
iamperfe ac vifuaextenfus. Itaq; fucctlliuum 
noneadem ratione, fedfecundum analogiam 
tantumdefono,& dequantiratedici. Enmive- 
10 fucceffiuum in quantitatc fupponit cxten- 
fionempartium, qua:adindiuilibiliacopulcn- 
tur: infonoautemminime. Itemfucccffiuum 



nemadfonum,aigumi!ntocfl:,quodinterduca 
corpora,qu9 veiiemcciuscoUiducur, minusfo- 
nant, vt daolign;i; & contv.i minuscoUifn pro- ^bijoKttim. 
ljxiorcionufaciilt,vttintinnabula:id,quodex '^^' rftmor 
eo potiriiinum nafcirur,quiacorporaxnca [wzV^clto. 
duiitic&leuitateaercmagisfrangut.Similiter 
ctiacumnouuspannusfcinditurlogius crepat, 
quam aliud corpus durius ; quia tiic vicinus aer 



inquantitateefl:, cuiuspa,rtesperlc, acratione hincindcin pluicspartesdiflradusrumpicur. 



fui continentcrfluunt. Infonoautemeatcnus 
tantumcontinuationefluerediccntur,quiaad 
fucceffioncm motus , quem fequuntur , fue a 
quo genua:fueruntfcleaccommodanr.Aiilto- 
teles vero cum fonum motionem eflc dixit , lo- 
quebatur in fenfu no foimam,fcd cnulampr^- 
dicante, hoceft, noninfcnluformali,fcdcau- 
fali, vti vocant, quafidicerct, lonumexmotu 
T)ef»iturfonw. jefultare. Siigitur petasquidnamfit fcnus,di 



Quarta propofuio.Souus non femperficduo- 4. Tropofiu 
buscorporib.folidusfefeimpetencibus. Proba • Corpomm 
tur,quiafalollu6i:uanii,& inundarib ventis, & dttevh& rr. 
aere in fiflulis, alnfq; mulicis inftium^encis col- ttido non ej 
lito, &flabeIlo, Yclflagello, ciicumadojfrtfo-f/fc/Vtfr nec 
nus: & lineus pannus fcindedo crepitat,& ignis rinadfont^ 
aftutaaquaftrepit, & anteterra^motumfubter-rigrio^ew. 
raneiboacusaudiuncurjVtaitAriflotlib.i.Me- 
teor c.S adquoslonosedendospatet non con- 



cimuselfc qualitatcm fenlibiUm , qua^auditu ^ currereduocorporaiblida.Itaq;fi rcsadexa<£l 
percipipoteft. 

Secundapropofitio. Gcneratiofcni nonefl 



Soni produaie.^^'^^''^ corpoium felc mipecenr.um ; e.m 

nrum tnotto. P^^opof.tioms ea ratio probnt , qu.a motus lo- 

' cahs non mfi ad vbi , fiue ad locum per le con- 

tendit : necvUamnouamrealitatcm mobiliex 

feinfert , vtdocuit AriftotclesoftauoPhyfica: 



veritatis normamreuocetur, inueniemus quc- 
admodum corporum cauitas nontam adionii 
fimpliciter, quamadfoni protcnficnc, feupro- 
lixicacemfacit, &la:uoradfoni vchcmentiami 
ita corporiim mulcicudinem,& foliditatc no ad 
fonumabiolure, fcdad pcrfedum fonumeffi- 
ciendum expofci. Vnderede Sinvplicius anno- SimplUim 
tauit Ariftotelemhic non tamfonanciadocere 



Aufcultationishbro cap ^tcxt j 9. Itaq; gene- ^) corpora,quambencfonancia. Tair.ecii dicietia 

poilicquotiesab vnotantu corporefitfonus,vt 



latio foni formaliter cft alia adio tetminata 
incrinfccc adfonum , vt ad terminum per iptam 
genuum. Qu;r ai^iiopoflct tonatio appcUan, 
nifi verbum hoc tam male auiibus lonareti 
qnemadmodum cx ipfo etiam locali motu alia 
^manat farpeat^ioadcolorem tcrminaca,,vt 1. 
lib dccccloc. 7. q.<? dilfcruimus, acforralle eo 
modo plcrique coelclles influxusmediantela- 
rione dilpenfantur. Pollerior veroparsinde 
confpJ<.iiaefl:, quianulkfs lonus nifi prftcor- 



ab aerc]nundante,vnumiprcitareofhciumplu- 
rium;& cil ano lolidis corporibuseditur,ea fo- 
lidorumvicecile. Qjaa derelcgehocloco, fi 
placctThemiftii!i,Philoponum,&Simplicium, , ,-. 
ConfuleeciaM.Alber.infum dehominetract. r.r !" ^' 
deaudituqu.t.vDimodos vanosemciendorum ., C,, 
fonorumtraaar. Vndeconftat Arift ctlebrio- 
res tantumjacmagiscomunestradidiHc.Porro 
autem corpora vcbenefonent , debcnt efledu- 



M. Albtn 



porumintcr fcconfliduKf gigni folet. Adde,id E ra,quiamollia Kon fefeapteferiunr.cumalterii 

fahem vellc Arift. quotics lonuin motionem akennonrcfiftat, ita vtaerc vehem.ctius excu- 

coipoiumfefccollij^lentiuivi efleaic; cumenim tiant,antequ2 diflipetur. Icemia;uia :o^\^cot- Cur corp^r 

idin fenfuformaiiintelligi ncqucat vtdixim^, poraina^qualiaincauis, & depreflioribusparti- ttia jonan 

rcliquumi cfl:, vt ad fenfum huius pofterioris busaerem truflratim comminuunt.atqueadeo magvs. 

partisnoflra;conclufionisacc!pidcbeat. fonil comminutumeduiu. Hinc Ariftotelesin 

> frebclttio. Tertia pr(?pofitio. Sonus non fcquiturim- problcm, feiS. u q 15- cumqua.'fiii)etcurpaleis 

:.oaiM tmrr^tdin^"^^^^^ coHifionem corporum, fjd fradio- inorcheftraiparfis,chori vox minoraudiretut^ 



dfrM/y^^nem aeris iuccrmedii Pro cxplicatione hu- p refponcktcaafamelfcquiavox pauimcntomi- 
fHoytt ex iufcc propofitionisaduertendum clt;,ad fonum nus leui occurrcns,vt minus cfl vna uropterlo- 



fna sx 

ilione qnttnt ex 
(or 



:prop 



-. porHm fci7»-faltem peifcclum uon foium rcquiri coilifio- 
(ione txifltt^. nemcffrporum. fefe percutiencium, fedetiam 
fractionem intermedii corporis; (quodfide 
pecfe(5to item fbno agimus fempercft aer, vt 
proc^rcnii patebit ) bxc enim duo mtcruenire 
docuitAnftoc.text ^S.&tcxtyp Eftcrgointer 
philofophosdifcept.uio, nun^. fonusprc^didtam 
collifioncm, an notiusfraciticncr.; ;■.: -vximc co- 
fcquatur. Scatuimus vero conicu.': : . j;:if 
fiai^tionem., i^uiS aej;iu;er d.u.o corpgi^i acaitTiS: 



proptf 

ciafpcrjtatem, itamiuorert,quippequa;minus 
continuafit. Obidetiam cum parietcsaulxis. 
veftiti funtminusfirmavoxeditur.Atveropo- 
hracorporaaerC accruatim collccftii repellunt, 
qnodfonumeflicit vehementiorcm. Itcaerea , 
idcft, acrisnanira multu.m participan.tia. Vnde 
a:nea,& argeDteamagisfonoi.afuiit,qu;'i plam-- 
bea. Sicut cnimacrispociirimuri h :iLi.uinc fo- 
nusgigniturita vbiplusaerisinteruenit ionus 
isaeUus proio^atu.t. Quamo]?ie.Jii Yafa.inai';,, 



1^1 



CAP VIII. Q.V.^.ST10 I. 



261 



maoispeiftrepunt,&tintinnabula tenuilocoA tiamperc^pitur , oportercrtotumaerem inter- 

fufpenfa acriorem fonum reddunt , ouamap- medium ag.tan ,quodndicul«meft. Secundo, 

prehenfamanu, vti Philoponusannotauit. <\^'^^ nopoiknt duo eregione inclamantes afe 

^ iTiutuo audui , Iiquidcmmotuscontrarii, atq; 



?r»poJitio> 



ARTICVLVS II. 

PHOPOSITIONES 

alidt, tr^duv.tur. 

/~\Vinrapropoficio. In'vtramq; partempro 



exaduerfooccurrenteSjfefeimpediret. Tertio, '* 

quiapifccs in ftagnisimmota aqua fonos au- 

diunt,& nosinlocisvndiqueocclufis.quomo- 

tusacrisnomeatfonos peicipimus proculedi- 

tos: Sunt tamen qui cotra fenciat,aflerantq; to- Contrntin f«n- 

tumaerem vlqjadauditummoueri , itavtvna tentit. 



babilecilnonfolumaeris, fedetiam aqua; b pars vicina tincinnabulo, plagaaccepta ,aliam 



Mtne fonuitx percuflionefonu efBci. Parteaffirmanteaflerut 
uffufolum hocloco Simplicius, & Themiftius, Auicenna 
^/irci/^w/i 5 Natur p.i.cap.6 eoaigumento,quodflumi- 
nalapidesverfantia fonosemittant. Q^odetia 
Scaligerexerc. i^-z.in Cardanum contirmat ex 
eo,quiac6fli(flunubiu,qucfuntnacurE^quca?, 
ionusfic- Accedit quodionu^snon per aeretan- 
tum,fed per aquam etiam deuchitur , cefte Ati - 
ftocei tex.7ff. Quodflitaefijcurnonetiam in 
aqua fouusgeneietur? Phiioponuscom.^p.M. 



iibi coh^eientem feriatjilla flmiliteraliam„quo- 
ufqjadaereminiitii cauitatibus auriumperue- 
niatur:acq; ita fonumnon abfq; fuceeflu motus 
adfenforiumeuadere. Qu,od Alexander huius Ei«« aucforss 
fententi? audor cefte Philopono,& Simplicio, AUxanJer. 
eumq; Cecucus Auerroescom.yS.explicacflmi- Atterroes. 
licudine ducSa ab aqua percufla lapide ineam 
proiedo.Vc enim ediflent Themiftius,Aer,qui 
pnmoinfonat, nonabiungiturflc, vtadauditii 
ipfe accedat,fed proximum iibi,&continentem 



Alber. trad. ^ c.\8. i£gidiuscom. ^y.D.Tho- q aeremcommouet, atq;hicfubinde aliamexci 



mas>acferelatini incerpreces negatiuaample- 

(Suncur. Afl^ercauciJprofePhiloponuscaratio- 

nem,quodfonusnonfiat corponbusvtcunqtie 

concurrencibuSjfed cii impetu,neq;medio cor- 

pore vccunq; elilo fed confeftim Qjiiare cum a- 

quacorpusgiaucfic, & obcraflTicudineancequa 

duocorporafolida concurrant , paulacimnon 

vniueriim elidacur, confequeaseft,vc eiusper- 

cuflu haud quaquam fonus excicecur. Sed neq; 

, /r hocaraumentii, neq;priora omninococludut. 
nomodo ajpr- . ..•,,t> . / j f , ^ .. 

,. r „ Adillaenimrelpondent aduerlarii,aerecenui- 
vttts lenten- ^ . t . r ^ 

,. ..; laceluaaqua pcrmeare, eiuiq; no aqucatcncu 
1 «rjf. occurrt T t ,^t. "j 

^^ flumina, & nubesionare. Iceiminusrequuide- 

" * feredumfcnu, quamadgenerandij; & obidjli- 

cetaquaiaculratemfGnidelacrice habeat, non 
. 1 . _ - . . . 



uo ttem nc' 
'mts. 



hetph. Zi- . 

\«ra. 

Hoarg.pars 

tg.fontnfir- 

Wftr. 



proindcramen efFedricemobcinere. Adakeri 
Yeroparcisrationedicendiierit,cam vehemen 
tempofreeflevim,qu^aquamimpellac , vcan 
tequameafluar, apce, congruencerqjiidionum £ cumfpeciesco 
diuerberetur. Qv^are nihilmirum quod nec iUi, 
quife incer aqua percuciunt nec pifces naca- 
tesfdniiedant, cum aqua eopaftonon cieanr. 
Sane veroprobehoc loco fcripfit Theophilus 
eos,qui ncgantpoiVeexcollifuaquxfonufieri, 
illopotiusdeberenitiargumento, quod ea fit 
nacuraaqu£e,&aeris, vtvtriqj infitfacultasde- 



tat eomodo, quemin flu<5tibus cernimus , m 
quibusalteralcerumtrudit, &pulfusobiter{e- , J a L- 
quentemimpeUit. Similiter Vitruuius; Moue- ^'^•i-^'^ Afchi- 
•'. ^- f-n i . r ■ ■ ■ teci. c. z . 

tur,mquit, voxcirculorufluxibusinnnitis, vti ■/■ j r • 

fi ftanteaqua, lapideimmiflb,nafcanturinnu- 5^««««'^'' M* 
merabiles vndarumcirculiacentro crefccntes, ^^* .. ^'^^* "''" 
& quam latiffime poffint vagantes , ni loci in- ^ 
terpolarit anguftia : eo tamen interftitio 
quod in aqua circuli a^qua planicie in la- < 

D tum mouentur : vox etiam in latitudinem 
progreditur , & altitudinem gradatimfcandit. 
Non defunt veroargumenta, quibusharc fen- 
teuciaprobaiivideacur. Nimiru adfonumde- 
ferendum moueri totum aerem viquead audi- 
cum.In primis,quianonob^liam cauiam vide- 
turfonus, eiufquelpeciesfucceirionetemporis 
adaures prolabi (vndetefteAriftoteleinlib.de 



fenfucap.7. propinquiorespnuslouuaudiunt, _ 
cumipecies colorum momenco ad oculuper- . „ * 

ueniant;) nifiquiamotoaeredeferuntur. Item, "* ' 



uehedi fonu; & taraen ad eum attritu fuo gene- 
randu, nonaqua,fedaerfaculcatchabeat Pro 
certo tamen habendu eft , etiam apud eos , qui 
prioremfententiadefendilt; aerisnaturamulco 



qaia flance in aliam partemvento id-^o mi- 

nusaudiuntur foni, quiaimpeditur, autretar- 

datur mocus aeris ad nos. Acceditetiam te- 3^ 

ftimonium Ariftotelis ,qui proximofuperioii 

capite, text. Sz.hoc ipfum videtur pahim do- 

cuitle, cumafleruit vnileundemquecontinuu 

aerem vfqueadaudicummoueri.Nihilominus „ , . 

j • ^ 1 r j j r Solutio 1. 

adprimumriorumreipondemus, ideofonum, 

&fpe<:i«audibiles nouinftanti, fedtcmpore 

deferri , licecvifiles momenco ad oculcs ciaii 



> Tropojitio. 
robatur i. 



plus,quamaquieadfoniiconferre:idq;in caufa p ciancur :quia tamfonusquamcius fpeciesma- 
fuifledicent,curAiiftoteles,cumdecorporibus . /- 

adfonigenerationem fe collidentibus ageretj 
nonaqua;,fed aerismentionem fecerit- 

Sextapropofitio. Haud necefleeft motum, 
quo fonus editur ad aures vfq; pertingere. Hu- 
iuspropofitionis veritasexeo conftat, quia a- 
lioqui, cum fonus tiutiuaabuli ad ieucx diftaa- 



gis matenalesfunt , quamimagines colorum. 
Ad fecundum diccndum eft , ventum inad- 
uerfam partem flantcm tum fonuin , eiufque 
ipecies alio deuehere delatoaere , tum etiam 
obfifteremotui, quod ad aliquamdiftantinm 
aer vicinus corporibus fonantibus agitari fo- 
let, atqueitafonorumperceptioni nouparum 
r i iricoin- 



263 IN II. LIB. ARIST. DE ANIMA. 



^ocommodare. Dcniq; locus Aiiftotelis non de 
motu locali , fed de eo , quoaei fonum , eiufue 
fpecies recipiendo alteratur , in telligendus eft. 

<:iyjESTio II. 

OVODIHAU so^i sv3i^crvu 

fity quodmedium. 

ARTICVLVS I. 

SOjaVU NON KEClfl IN COR- 

forihuifolidis,quorum conftiliu editur; 

eius medtum ejfeaerem , & 

aquam. 



2.^4 

A fcium, tum etiamquordamfingulosadnomea 
. venilfe , fpeciatim vero audire produntur mu- 
gil, lupus , talpa , & chromis , ac prsfcrtim del- 
phini non audire tantum , fed etiam mulceii 
fymphonix cantu dicuntur. Fatendumtamcn 
eft cum Ariftotele in problcm feA.i i. q.6. mul- 
toliquidiusfaciliufqj fonosperaerem traduci, 
qiiamperaquam, obtunduntur enim, & ob- 
fcuranturcrafruudineaqa^ficuti&fpeciesvi- 
fiies i ob eamque rem tempore pluuix madefa- 

fi doaere, minus perfpicue dignofcuntur foni, 
quam fudo , & fcreno calo. 



IBiM cmpro 
bHtio. 



QVorundam opinio eft fonum recipi tan- 
tumin corpore fonaiite , primum , quia 
ntis tnjtnantcj cum odor, color, fapor , &qualicates , qu^ fub 
Mtf$m injtt. fenfumcadunt, inhxreantmobicillo, nonau- 
teminmediojconfentaneum videtur.vtidem 
^uoquefono conueniati atqueadeo vt folum 
incorpore,quodaudim',recipiatur. ltem,quia 
ipfacorpora qux fonumedunt, a fono deno- 
minantur , &noseaaudiredicimui,ccrtenon 
Vtra aJftrtH. nifiquia fonumipfa infehabent. Allaendum 
tameneft, Cumduocorpora folida intercepto 
aere.veletiam, vtquibufdamplacet, in aqua 
foniiedunt, eiufmodi fonunou mlolidis cor- 
poribus, fedin incermedio cxcipi:ricut enim ex 
fraftione, & comprelEone medijcorpQris fo- 
nusrefultat, ita in eo non in corporibus folidis 
recipi videcur,a]ioquietiamin vacuopoflecfo- 
nusfieri, &cocleftiacorpora coucentumface- 
xent , vtpote quibus adhoc prarter medium ae- 
remquimotumcxcipiat, nihil defit. Ccntia- 
riae veropartis argumenta facilefoluet, 'qui ad 
primum dixerit, peculiare, acproprium fono 
eflenon ha:rere inobiedo : cuius difcriminis 
caufaeft , quiac^cer^ qualitates fenfibiles ha- 
ben£eflefixum,&ftabile, fonusveronon eft 
nifidumfit .ideoque vbioignicur,hoceft, in- 
termedio corpore, v^ji vt in fubiedo recipi- 
tur. Quidvero hacinred-ereliquis fenfibus, 
quod ad medium at.tinet pronuntiandu fit,pro- 
grellupatebit. Adkcundum reiipondenda eft 
corpora,quxfonum cduni;, appdlari fonantia, 
Bon vc fono afFedla , fcd vc fonum eliicientia, 
quem.idmodwm&fonoradicuntur , qu^e ido- 
nea funtadproPixioremrnmnum excicandum. 
Qijodvcroadfoni vehicuhimatcinechoc 
eft , ad mcdium , quofonusfiue ciusfpccies 
ad audicum deuehuntur, dicendum id efle 
tumaerem, tumaqiram, vtdocet Ariftoteles 
hoc loco tcxt.79. & dcacre quidcmplana res 
efti deaqua veroetiam couftat , cum vrinan- 
tium teftimonio, tum quja pifces fub aquis 
audmnccum vocibusterreantur>vtide&f lci" 
num pifcatorjbu.s. Qijinetiamfctibit Plmius 
iib. lo. Nanir.hiftorix cap. 70 piices plaufu 
conp;icg.iu folicos ad cibum inquibufdam vi- 
uarus : &inpikinis Ca-laris' r,iiTi o'r.=-r ,■ '. 



^* 



Scni medium , 
Htr (^ ajn0. 



ARTICVLVS IL 
VO PACTO SONVS, EIVSVl 

Jpecies ad audttum traii- '^ 

etantur. 

CEdeft adhue non parum difTidij inter Phi- 
vJiofophos , vtrum lonus fecundum innm Tres lie re \ 
Q ellereale , an fecundum notio-iale dant^xitififafentent 
hoceft.perfuasfpeciesadauditumvfqueper- 
feratur,iicuticoIorumimaginesadvifum.Oc- 
cuirit vero hae de re tiiplex fententia. Vna, p,:„^ < 
qua; ftatuat a primo fonofaftoinaeredifFun- ""^' 
di, acmultiplicarifonumtantum , modofe- 
cundumefle realeyfqueadauditum. Secun- ^' 

da, qua; defendat a primo fono fparoiconti- 
nuo foJas fpcciesipfum repr^fcntantes^Tertia^ }• 

quxafleratapnmo fonofundi , tum alium fo- 

D numadcercurafpatium,tumfpeciesvfque ad 
audictim. ^ 

Hxcdifi^cultashifcepronuntiatisexplican-i rrenumi 
dacft. Primun> fn. Abeaparte,i„quapnmo 
fonusrecipicur, luie fonusfecundum ellereale 
multiplicetur,fiucnou,continuofpecies mit- 
tuntur. Probacur, quia fonusnon nifi per fuas 
fpecies, vcireliquafenfibiha, infenfumcadit. 
Qiiare fi qua foret pars medii,cui ineflet lonus, 
E & nonfpecies, fcqueretur intra illudfpatium, 
inquo tantummodofonusverfaretur,n6pof- 
fe fonum audiri. Prxterea dicendum eifct 
non pofle intcgium fonum a nobis percipi. 
Nam ctim impoflibile l't totum fonum auri- 
bu-5 illabi, ea tantum ratione auribus integer 
percipietur , il fpecics , qus integrum repr^-fen- 
tat ,auribusimprimatur Ruilos vcr-o, mfiab 
eamet parteaeris, qua fonuseditur, continuo 
fpecies foni ei'flueret, no poffcmus dirrnofccrc, 
vndcnamfonusvcnirct, nouenimfpccies foni 
locum indicat, nifi quia ex eo foluit. 
P Secund.-.impronunciatum fit Quamquam 
fonus ad aliquam partem medii fecundum 
eflc reale multiplicetuti non cft tamen veri- 
amilc eo padlo difFundi ad omnem diftan- 
dam ad quam eius fpecies deueniunt. Hoc 
pronuncia:uni quoad priorem partem ex eo 
fyadctur ,, quia cum fonus fecundum eflfe 
'T- > ■ n ■ :■. ;■ ■.-.n^uam inpr.oprio fubie<ao , & 

in aqua 



26^ 



CAP. VIII. QY^STIO II. 



166 



ihacjiianon folumtanquaRiin vehiculo> ide- A capiteij. NamcumTOxremclrcpercufrainlo- CwlfAoi/A'»- 
" ^" ' ■ '^ ' • '^ caalia vicina incidit, & in cauosanfraftas, a OT/ir^rfrf-ili/er- 

quibus fimiliter diirultecpereiufmodireflexus ^. - 

repetitos,eademvoxideuticIemadauresperIa- ^t,futrit er'ti<^- 
bitur. Nonaudinntu^veroin Ec^iO n\(\y\iiTCi^ gofabHlil^chiti 
fereverbaj quialicetfiatrefleftiototiusvocis, dtquaOuid. 
tamenpriores eius paries abvkimisatergovr- lib.y.Met.ltgefi 
geiitibusturbantur. QBare non nifi eje partes, pUctt,apud ^- 
quarum regreifus non impeditur, qualcs funt Itx.tib.i. frtbi. 
nouiflima2,a nobis percipi confueuerunt. quiji.i^ 

Obiiciettamenaliquis: Solidacorpora, mo 
dotranslucida fmt , deuehuntfpecies coloris; 
crgo&fpeciesfonijcum in vtrifqi parraiiovi- 
dcatur. Deindetalpje audiuntfubterracoro- 
penfanre auditu perpetuam cxcitatem , qua 
damnatianaturafunt. Tertio, aon videtur nc- 
gandum per interpofitum ignem audirifoQOS. ; 

Qijarto, beati poft corporumrefurreftionem 
in cccleilispatrix domicilio, vbinequeaereft, 
nequeaqua,interfe externofermonecoUoque- 



nim conftatjfedetiam vt in fubic<fto proprio,vt 
quidam volunt, fimiliter recipiatur , nihil fane 
tepugnataliquantulum fefe ineoextendereeo 
modo, quo caler aliam caloris portionem fe vJ- 
terius communicando gignit:quanquamn,oii 
£t inficiadum, nullamrationem plane conuin- 
ccre iftiufmodi fccundas qualiratcsdiffundere 
fc rpfas realiter, cum ad earum perceptionem 
fufficiat einittiabeisfpecicsadfenfuu.m offici- 
nas Quoditafieriiacoloribusmanifeftumefti B 
aec enim vnuscolor ahumgignit, fed duntaxat 
fuumagiacmad afpcftum lacit : Vcrum no- 
ftram opiiuonem de extenfioncfonifecundum 
«irercaleinmcdiofequiturD.Thom. inz.d.x. 
qua^ft z.artic.j ad f . Quoadpofteriorem vero 
partemidempronuntiatHindeoftenditur,quia 
fonus breuiffimotemporis fpatio proculaudi- 
turi non videtur autem probabileincrte fono 
tantam vimfe diffiindendi, etfiid lux ob excel- 



lcntem priBiogariuam inter feHfiles qualitates C tur.vteltcommunis Patrumfen<entia. Igitur 



obtiueat, vtfenonfoluminiuftantij iedetiam 
fccundum elle realequamlongiHimeexplicet. 
unonmre- Illudveroconftat, quocunquemodotonus 
nfclum,ftd diffiindaturnonin reftam hneam tantummo- 
norum do pcrrigi, fed orbiculatim fpargi continuata 
ferie moie circulorum,qui ia^d^u lapidis in aqua 
a centro verfus omnem loci differentiamab- 
euntes excitantur, ciiius rei ar^umcntumeft, 
quodatergOjiS.: exobliquo,acdeniqueex omni 



nonfolui-naer&*aqua , fed aha etiamsorpora 
v:m fonorum delatricem habent. 

Ad primum horum dicendum ; ficutivifus 
audicui preftat,& fpecies vifiles nobilioris not^ 
exiftunt quamaudibiles, italatiuspatereme- 
dium vjTus.quamauditusi & perpluracorpora 
fpeciesillius,quf.amhuius, meare. Adfecudum, Talp^fub tcrr.i 
non tranfmitti fpecies foni ad talpasper terrae audtunt. - 
elemencum,fed peraeremporisterr^inclufum. 
partefonusauduifoleat Qi^od vero adrcfle- D Adtertium, videriquoqueperigncm tranfuehipgyy.j,^^^,^a 
xumfonum, fiucEchofpecftatiistuncfit, cum for.os,imo& eiuspercullugigni. Ariftotelem^^ a^^^^^ 

verononifi denotioribus &cclcbrioribusme- 
diisfubiedisvefonorum difleruifle. Adquar- 
tumdicimuscumD.Thomaini.dift i.qu^eft. 
1 .artic.i ad f . in pulmone & gutture beatorum 
fore connaturalem quendam^ercmaDeoillis 
conceflbminrefurredtione, non obneceflita- 
temrefpirandi,autexpirandi; necenimillisre- , 
fpirationis, autexpirationis vfusnecelfariuse- 



fonusincurritin aliquod corpusla:ue & con 
cauum , aquo taBquam pila rcpullus ad aures 
refilit itavt exaudiri poflitoblocutio. Nam fi 
€6rpus,inquodincidir,in2rqualefit, itavtvni- 
las reciprocantis foniminimcfcruetur , audiri 
vocis relponfum feu vox xmulancquibit Si 
item corpus fit humidum, aut moUe & quod 
iftuicedateumquerefoluat, nonduplicabitfo- 



num, nec imaginemeder. Siautempctasnum E riti fedadvocesefFormari,das; illoenimaeread pj^^,-;;,^^/^ 



Echofiatrcpercufio aere, qtfi fonumfuoquafi 

rerrJiglo vehat,reueh.itque, dicimuscon-ucnic- 

teriis, qu2Efuperiusft.ituimus, hcuci nonne- 

:. cefleeftaeremciericotofpacio, quoloQusfun- 

<hcur, necfonumieGundumeflerealcfpargito- 

to eo trafiu,qiiem (peciesperuaganrur; ita non 

Albertum requiri ad Echus generationem, vtxotus aer 

tm.dehom. agit.etur vfqueadlocum , vnde voces recipxo- 

niiatude €a:fiiint : necitemnecefluineire , vtfonusfe- 

'itU)quj, cundumeflerealeeoperueniat , fempertamcn F 

dan rcflexionem fpecicrum per quasfonus per- 
«numeroCi cipitur,vtexfuperrasdiftispatet. Cotingitau- 
mreber- ^^'" eandemvocemnonfemeltantumperreci- 
procacioncmadauditumperuenire,fedfa'pius, 
it-3 VI decies interdum audiatur ; ficuti Patauii 
^uodam in loco fieri narrant , &oIim Olym- 
pia; in porticU, quam ob idhepraphonon ap- 
pcllabanc, ean<.lcmvoceuifeptiesr''ddifohtam 
aicdor eftPUni^ libro tri£efiraofexto N at. hift. 



librato & Hngua,dcntibus,ac ^^.^^^ 
inftrumccispercuflojvocem i,,,^„. 



vocalemarrenaml 

reliquisvocalibusinftrumccispt , •vtcem 

efFormabunr , qua; modo magis immateriali, 
quamapud ncs , ideft tantum fecundum cfle 
intentionale difFundetur per corpus coeleftc. 
De quo medio nihil mirum fi Ariftotelesnon 
egitjcum nec illud cognouerit. 

Q^V^STIO III. * 

Q^ O PJCrO V OH FOR- 
metur.,&qU(t eius ntturafit, 

ARTICVLVS I. 

DE FORM^NDy^ V OCIS 

wjlru?nentis,& artificio. 

EFfingendx vocis inftvimenta varii Au- 
drores dihgeacer txplicuere. D. Grego- 
s 5 rius 



edant 



%^j INIL LIB. ARIST. DE ANIMA. 1^8 

riusNicenusinlibirodeHominis opificio, ca- A citer, reliqua potifTimum ad rationemdearti- 
piteQ.Theodoi.fcrm.i.deprouidentia.Ladian- culatqvocisdatafintjvidelicetlineuajpalatum. 



tius in lib. de Opificio Dei,capite i i. Arifteteles 
lib.i.deHiftor.anim.cap.i«.&lib.4.cap.^.Ga- 
lenus7 de Vfupart.cap.f. & 6. dedccretisHip- 
pocr.&Plaronis,capitefexto&: inlibrodeVo- 
caliuminftrumentorum diiredione. Vefalius 
lib.7. deFabricahumanicorpcris,acap.4. ad8. 
Irflrumtnta Ferneliusinlibrode Partium corporishumani 
vocifquinque defcnptione,capiteoaauo. Occurruntergoiu 



dentes&labra. Ex hislinguanouemftruitur 
mufculisvndiqueconftitutis,quosmcdialinea 
ad dextramlxuamquedirimit: &quiafumme 
volubiliseft,ne(enimiuminloquacuatemfol- 
uatiubditoTinculo, tanquam habeniscoerce- 
tur. Diitinguirautem lingua fcrmonem , feu 
('l^uodidemeft ) vocem dearticulatim format, 
vtinorationemabe3t}dum.aeremaconcauitd- 



nutnerantur primisquinaue potiflimum inftrumentaadid B tcarterj£Epulfum,& inamplirudinemorisinci 



munuspra'ftandum,videlicet,PulmonesKho- 
racis,&intercoftalesmufculijafperaarteria,la- 
rynx, Garf^ario. Pulmones obferuiunt ad exci- 
piend-um aerem , ideoque ineft eis raritas qua^- 
<lam,&aHimilisfp6giismol)itudo, qualecon- 
trahunt&:dilatant. Mufculifacultatcmotrici, 
qua pollent,Iiue thorax eorum interuetu, com- 
prefTum aeremdiuerberant&extruduntj aho- 
quinequevox, neque fonus vllus edi poteft 



dei^tem vanefrangit,acpro yerborumvarietate 
difpefcjt,difl:ribuitque,adquodidoneepra:fta- 
dum certatemperatura exigitur. Quiafilingua Vndeexifl, 
hume<i^ioracmolliorfit , vt in pueris&inter- halbutiesx 
dumin prouedtionbus balbutieminducit, eo qttibm acti 
quod tunc mufculi firmiternequeantftabiliri. 
Vnde & ebrii aliquando balbutiuflt& turbide 
loquuntur : tum quia raulta humiditate per- 
funditurcerebrum,cum quiailliusmultitudine 



Arteria afpera eft via, qux a faucibus ortum ^ linguapregrauatur Sed & quibalbinaturafunt 



ducens variis compadlacaitihiglnibuspercol 
luminpulmonesdecurrit, & vtrrahere,acred- 
dere fpintumpoflit,af!iduepatet : Diciturque 
afpera ob ina^quaUtatem , ficuti & ex , quxa 
cordeprocedunt, & pulfum dcnuntiantl.2ues 
nuncupantur.Lar)^nxeftcaput,fiuefuperiorfi- 
nisafperajarteria!, quodtranfglutiennbus fur- 
fum fertur,conftatq; tnbus cartilaginibus. La- 
i-yncrisverofummumoftium, nequidcibi.po 



hiaut cerebrumnimishumedum habent, aut 
linguam aut vtrumq;. Palatura vero ad pnmo- 
resdentes extenditur , eftque multisfcabrum 
afperitatibus ad detinendam in his vocem, & 
tumob alias rommoditates, tum ob eam po- 
tiflimum vocemiuuat, quodcauumfit, proin- 
dequead eius latera vocis idlus diu congemi- 
nentur. Dentes etiam ad vocemmagnopere Vrimorest 
conducunt.Nam, vtPliniuslibrofeptimoNat. vocis regi) 



idillabatur, contegit membranacar- D Jnftor.cap.i tf. atprimoresdentesvocisfermo- tenent. 



tusveper ^ , . 

iilacrinofa,obl5ga& fiftularum lingua:a(ljmi- 
lis,vnde einemen i'7ny>.uTlii- Harcvero cufpi- 
ritumidctidem leciprocamus, fuvfum erigitur. 
<^argario,feugurguHo,quietiamcolumelladi- 
citur, eii: caruncularotunda in extremopalato 
depcndens,fub qua ei> epiglottis; vocatur quo- 
que vuula, pra^fertim cum humbrisintluxione, 
adfimilitudrnemvuxintumefcitj&inflamma- 
tur. Porrohifceomnibusformanda: vocisin- 



nifqueregimen teuent concentu quodam exci- 
pientesidumlingua:,fericmqueftrudurai, at- 
que magnitudine mutilantes,molientesve, aut 
hebetantes verba,& cumdefluxereexplanatio- 
nem omnem adimentes. Deniquelabrama- 
gnum vfumpr^bentformands voci, cumver- 
borum,fyllabarum,literarumque diftindio eo- 
rum compreffione & didu<3:ione magna ex par- 
tecontineatnr. Itaquefienoslabrisvocum, & 
ftrumentisinterqua: prx'cipuumeftl.irynx, vt g fermonisdji-crimina, vttibicinesdigitorumo 



docet Ariftoteles 9 lib. dc Hiftoiia animahum, 

capite fecijdo hunc in modum vox editur; Mu- 

fculis thoracis & intercoftalibus vehementcr 

compreirusacr, epulmonibusperarreriam vo- 

calemconfeftimdeducitur,quiangufta viana- 

ftus in acrcm in arteria ad laryngem vfque. epi- 

olotndis oppofitu retentu impingit:hic ad gut- 

tur fummamque arteria: partem allilus fonat, 

ac vocem effiDgir , quam fi lingula oppofua 

nonedet , formare nonpoffet, quiatotusfine F 

Cer.fert ^«^'riJ-percuflloneprofiliret. Confeitveroplurimum 

c-mmodnUn- ad modulat^dam vocem lingula & gurgulio, 

ciaminpritvis quiavox ad eae paites frangitur , & tempera- 

«idn&g''*^^^ tuT , ac pro varictate perculTionum diucrfi 

^^^ pno(luli& vocumflexionesfiunt,pra;fertimve- 

10 ffuroulio quafi pledrum ad fliauitatem & 

moderationcmvocisconducir. Pra:terinftru- 

mcnta haftenus commemorata , alia quoque 

vociobferuiunt, licet prioia ad vocemfimpii- 



pera,fpirituminfiftulis , &cantusharmoniam 
moderantur. 

ARTICVLVS IL 

^XVllCATVR V O C 1 S DE- 
finmo ab Arijlotele tradtta. 

EX didis non erit dilficile intelligere vocis Vocu defi 
definitioncm ab Ariftotcle traditam proxi- 
mofuperioricapitctext.po.nimiriun: Voxeft 
i<5tus aeris refpiratione attrafti, qui ab anima 
inpulmonibusexiftente, cum quadamimagi- 
nationeefficitur. Vbi primum aduertes dif- 
cvimen inter fonum , vocem & fermonem. 
.Nam fonus etiam inanimatiscorporibuscon- LegeThet 
uenit : Vox folis animantibus , cum non fiat fltumhoe 
nifi inftruir.^entis , quje animaUum propria cap.^^ofu. 
funt: Sermofolishominibus, quiahitautum ^^^^- 

ratioae 



26$ 

rarione poUent , & fenfa mentiscum aliis com- 

municant,quodfeimonefit. 
u,iHiman- Secundo, illudobreriiabis jquodiamfupra 
Viii exper- ^^igin^us, monecq; Anftocclcs hoccapice,vi- 



CAP. VIII, QViESTIO VL 



dehcecitafolisanimancibusvocemconuenire, 
vcnonomnib.compecat.Namexanguia,inqui- 
busfuntinfeda, no edunt vocem, & vuiucrlim 
quqcunquc ncin refpirat , tantummodofonum 
quendam limilem voci emittunc. Itaque cx h:s 
alia,cnmcradluftridoremcantuifimilcmeduc, 
\tcicada;. Recepto enim fub pedoicipincu 
mobiii,occurfance membranaintusattricu cius 
{onauc.Aliamiirmurexciranc,vcmukq&apes, 
cum volaiu (efsarcollinn,&: concrahunc.Pilces. 
quoque vocalesnonfuoci vnde Pythagoras, vt 
eftapud-Plucarchumiiiqua^flionibusconuiua- 
libus, proptereaefumpifciumincerdixit, quod 
iiPythagorica,- difciplina; quodammodo con- 
tubernalesfintobfiiencium, icavcruprouerbi- 
umabierit; Magismurus,quampifcis. Sic vero 
cciampifces.quivocaies videncur, non veram 
v<)cem,fedli:repicumvocifimilemcai.cummo- 
"Sobranchiis, aliisve ciufmodiinftrumentise- 
dunt. Quo pado marinx hirunduies cum iub- 
limes volitaucpinnis acrem excrahuncac refo- 
nant:&:is, quicapci- vocaturin Acheloo amne 
Quaii iTiunnitumexcitat. Animaliaaucemam- 
phibia,idcft, ancipitisnacura;, vcequimarini, 
pulmonem&arceriamhabencjvocemqrcdunr. 
hinesgem* Itemque Delphini , qm non ainbigua; naturar 
tdunt. ^\ia.t, fedfimplicicerinteraquatilianumeracur, 

pro vocegemicumhumanoiimilemedunt. 

P ■ Tertio, nec iUud ignorandum eil, aerisre- 

/ (b' ciproeationeminanimantibusmulcisdecaulis 

tt mr jp ■ g^^. pj.jj.j^^jj^ ^j nucritionero &rediucegra- 

, /7, / tionemlpincuum^vcahbioitcndimus.iecudo, 

•" •' adrefrigeraciouemcaloris, alioquinimiosftu 

dilVoluereturanimah vel fvtquidam volunc^ 

a<lvencilacionem : hancareftigeracioneeodi- 

ftinguences,quod vencilacioficfufcitacio& ac- 

cenfiopociuscaloris ex mocu , fj.quidemmocu 

caloraccendicur>vcm6itraccxperiencia,cradi- 

dimufa; cum Anftocek hbrofciundodev o£- 

lo,capi-:cfcptimoqna;ft 6. Tcrc!o,ad eiTorma- 

damvocem : quodmunus in vocis detiuKione 

exprimitur. 

Hisicaconftitucis, vcadptopGficam defi- 
Bicionem veniam-us, dicicur vox, idtus aens, 
iufenfucaufali, nonformali, ideft, nonquod 
vox iit ipfe iclus aeris , it6, quia ex idu aeris 
refukat : quo etiam pacto non femel dixit A- 
jiftoteles, vtfuperius commonuimas, fonum 
©fle folidorum corporum colU(ionem, id eil, 
collilioneprocrearri. Quue idemvaiet, vox 
efti(frus aeris , arque , iotvus editusidlu ae- 
tisi additur, atcradli abaniiiia, &c. id-eft, aeris, 
i^uiprimumaccrahicur , cumredditur vircute 
ifiotricein pulmonibus cr.nftituta; cum ima- 
gin^iciciie , ideft , applicataeiuTmodi virtute 
Ad opeiaaduoi ex liiotionephAntafisj &,a^£.e.- 



270 

A ticusfealiciui. HincfubiicitAiiftotelesvocem 
datam clfeanacuraad fignificandum ; quiavo- 
cetumfenlaplunca(ix'i"&inhominibuseciam 
meatis ) cuminterniaffedusdcL-larantur. Ita- 
quceaetiam , qua: ratiopis expercia tuntafre- 
dus anima; voce cxnonunc, vc cancs larraru, a- 
uescancu, bouesmugicu, ouesbalatu; aUaque 
fimili ter:fed de hac re^^lacius ad lib. de Interpret. 
Porro hac definitione quatuor caufarum gene- 
ra com.prehcndu Aaftocelcs. Aerenimmaceria 

B vociseh:, animaefficiens,formafonus, finisfi- 
guificano Q^odfiquisopponac nonomncm 
voccmii^mficacricemefle, cumDialeclicivo- 
ccs in f]i'nificaaces& non fignificanccs dilper- 
tiant. Occurrendum cnr,fi de aftcduumhgni- 
ficatu at^amus , omiicm vocem fignificare,idqi 
nacuralun, fiautcmdefignificacioneex homi- 
numinftituto&arbicratu, omnesquidemhu- 
manas voccs potcftate fignificare , quiapoteft 
eisfionificatioindi, noricamcn omacsaiftufi- 

C jrnificances c(fe, quiamulcis nulla cftimpofita 
iianinracio.Dialedicorum aatem diuifio fccu- 
dum hanc pefteriotcm fionificandi iauonem 
inrcllisendacit. 



Rathnti exper- 
mHlit^iex. 



Voxemniiiife' 
[lumfignificAt 
r.^turAitter, 



D 



^'^ 



QV.^STIO IV. 
DE FOTENTIA A ri:> t E N D L 
A R T I C V L V S I. 

SIT EIV S PRj£- 

■\ Dshxcre Aujiot.i. dehtj2.anim cap.it. &f. 
deGener anttn.cap.i. Auic.}. Can.^ Fen.Auerr. 
CoUeSeB i.cap.\6.^ltb.^ cap.$J. Vefn.italikl. 
cap.8.iz,^6.(^lie.6.cap.i6 0=18. 

EGimus t deobiedo audicus, nuuc deipfa ^f^jitdipoji 
audiendifaculcafceiufqueorganobreuiter ^i^^f^i^terii 
diHerei«us.Habecha;cpocenciainter aliosfen- n-^ifH^^^gxacii- 
fusexcernos,fecundum dignicacislocum. Pra; -■'^^•' 
becq;magnum vfum inprimisadvitamciuilc. 
Nihilenimprode{I"etoratio& fermo,quofen- 
famenns& ftudianoftra commuaicamus , ni 
fermonem ipfumaudiremus.Imoneclermo vl- CtiTfuinat:*- 
lus fmeaudicu efiac ; fiquidem qui ab ortu furdi rafurdt,ijiie/n 
exiftunt, vcfermonemaudieruncnunquam, fic ^^.fntiti. 
necefFormare oracionem queunc, acque adco. 
mucicnam func: quanquam &iiuiusreialiam 
elleMedici eaufam reddunr , quamlegeapud. 
Aphrodifceumprimolibro Problem.qua;if 13 } . 
Secundo, plunmumconducitauditusauartes. 
ac fckncias de M..giflrocomparandas. Idco- 
que capice fccundo , libro de Senfu & fenfih, 
auditus difcipHnas fenfus vocatur ; &animan>- 
tes, qui' audicu carent, omnis difciplin.£ex- 
percesiunc Tercio, quiaexcepcaauribrs ve- 
hementer afFedlus mouent , prxfertiiTi h mu- 
ficis numeris conftent. Caius rei inter aiia 
exempla eft. illud Pythagorje , q^ui inuenem 

Phrygi..o 



271 



IN II. LIB. ARIST. DE ANIMA. 



2.7Z 



Phrjrgiomo<iuIo,quodharmoaia;genuseft,ad 
continentiamflexit. Et illud Timothei Mufici, 
qui Alexandrum Imperatorem conuiuioin(3,?i- 
gentemeocottcentu , quem Orthiavocabant, 
' bellicumperfonante,adarripiendaarira,&po- 
fcendum equum mouit , aientem eiufmodi eife 
muficam regiam oportere. Curautemfoniis 
tantopere animum commoueat , hifce verbis 
ediiTeret. ScaligerExercit. joi. in Cardanum, 
numerofecundo. Proptereaquodipiritus,qui 
in corde agitant, trcmulum ac fubluitantem re- 
cipiunt in pedus aerem, atque cumaffinifuo 
vnumfiuntj&caetera, quasibidemfiifiusperfe- 
quitur. Qgarto^auditricispoteiiti^dignitas eo 
maximecommendatur, qu»d adcoleftisfidei 
difci^linamcapeflendamobferuit; fiquidemfi- 
desexauditueft,vtcap.io. Epiftola: adRoma- 
nos D .Paulus edocet. 
GateaMroS. Quod vero adipfamaudiendiofficinamat- 
^el^fUpartiunt tinet, occurrunt in primis aures, qusauditui 
cap 6. confimilemvfumprxbentei , quem oculisfu- 

peivciliorumpili, vtenimhosnaturaideofupra 
oculos ftatuit, vt fi quid c capite in ipfos deflue- 
ret, exciperent} ficauresaudituiprjepofuit, vt 
incidentiaprohiberent. Suntca: cartilaginofje, 
atque adeo mediocriter moUes; quia fi nimium 
moUeselfent, vtcarnes,paruo negotiotunde- 
tentur , nec ipfaraliquem fouum refunderent; 
fidurx , facile frangi pofient Abundant vero 
flexibusobhquis inftarlabyrinthi, tum ne io- 
nus reilo impetu affatimque intro fubiens 
Cumaturaau- fenfum Ixdat. Atqueobeandem caufam earum 
rtum aitfraSlM meatus , etfi intus admodum amplus cauusque 
motitajit. fit, efttamen tortuofus , atque anfradui co- 

chlexfimilis; vndehocip(ocapite,text.8j.fcri- 
bit Ariftotelcs obprxdidam obUquiratemvf- 
que ad infitum aeremnonfubireaquam, cum 
caput msrgimus3tum vero vt aeris eoillabentis 
fri<>iditas flexuum vanefate fenfim mitefcat. 
Inmper mira natui^e prouidentia eandem ca- 
uitatem vifcofo humore ex illarum partium 
rccrementis coalito infici^t , vt fiquabeftiola, 
vel aliud quid noxium irruperit , quafi in vi- 
fco inhxrefcat & capiatur. Porro intra pric- 
diftum foramen mcmbrana qusedam eft, 
(tympanum auditus vocant,) quac cauitatis 
orhicularem quandam partem tranfuerfim 
compleditur , eandemque ftabiliunt tria of- 
ficula , quorum vnum incudis pcdunculis 
duobns innixar ; alterum malleoli, tcrtium fta- 
ped«fio>uram refcrt. Incva ipfam congenitus 
quidamacrfcruatur, vtcxdilfedionibuscon- 
Ipicuum fit , quibus inibi inanis quaedam fe- 
des iuuenitut. Cohibetur autem prajdiftus 
aer eiufmodi vallo , quia alioqui d:ffiueret, 
aut faltcm vchementibus fragoribus diflipa- 
rctur. Poftrcmo, vtoculi inneruos opticos, 
feu viforios definunt , fic tympanum auditus 
neruo cuidam affixum eft , c cerebro defcen- 
dtnii, perquem tum fpiritusanimalesadtym- 



A panum inuehuntur , tum fonorumfpccicsad 
lcDfum communeminuchuntur. 



ARTICVLVSII. 

OVA IN PARTEYACVl' 
toi audtendi conjlitu- 

tafit. - 

B "CXpofita vtcunqueaudicoria^officinx fabri- 
jL-rca,reliqnu eft, vt \ idea:nus in qua ems par- 
tefaeultas ipfaaudiendiinfideat. Quanquam vhtnamau 
enim , vr carterisfenfibus, it.i & audicui partes endtfacult 
mulrsefamulentur, vnamtamcnprsecipuamo- infideat. 
portet elle, quxinihumcn priniarii vicemfub- 
catjvtm vilu,humoremcryflallinum Themi- Legg Thto\ 
ftmsigitut putat prascipuum organumauditus lumadtex. 
ellelpirr.umjadquempciinnatumaerem.quafi /,4.t, 
perdomefticumnuntium, foni tranfuehuntur, 
^ feddecipitur. Nam cumfpiritus eandemcura 
fanguinenaturainhabeat;((iquidemnihilefta- 
hud fpiritus quam fanguis ad magnam redad: us 
tenuicacem:) acqueadeocuraanimaeexpersfir, 
vt primo lib. de Orcu & Inceriru ex profcfllo o • 
ftendimus; fit inde vt nequaquam vitalispb- 
tentiaeinftrumentiamautfubiedumeflepofliti 
alioqui eliceret anima vitalem fun<fl:ionem,vbi 
ipfanonrefidet Alii,inquorumnumerocftVe- 
faliuslib.i. deHumanicorporisfabrica, capitc 
E) o(flauo cenfent organum auditus efle oflicula 
intra tympanum inclufa.Sedneque hxc fenten- 
tia nobisprobatur:quiaoflaob terreamconcre- 
tionem,quaconftant, non funtaptaadfenfio- 
nesobeundas; adeovt nequetadu, nifi forte 
admodum Kebeti & obfcuro polleant. 

His ergo opinionibus reiedisampleftimur jfuditorUt 
fententiam Ariftotelis z .iib.de Partibus anima- *^.^ .-„ /». 
lium, cap.io. exiltimantisaeremcongenitum, f,^ 
fiueinqdificatumauribus,quemmembranain- 
£ clufumefle diximus, neforasexpiret, neucex- 
ternis iniuriis pateat, eflc verum ac proprium 
audiendiinftrumentum. Qijod idem non ob- 
fcurefignificauit Ariftotelesproximofuperiori 
capite, text. 83. vbidocuitoporterehuiufmodi 
aerem immobilem ac traquillum efle.vt exter- 
n os fonos percipiat,omnesque eorum differen- 
tiasexaftecognofcat. Ariftotelem fecutuscft 
pra;teraliosGaIenuslib.8. de Vfupartium.cap. 
6.quolocoita feripfit: Alteraturnonaquouis 
F fenfibJliomnefenforium, fedfplendidumqui- 
dem; aclucidum a coloribus ; aerem a fonis; 
vaporofumabodoribus, &, vtinfummadica, 
fimile4imilinotumeft, acfamihare. Qml>us 
verbis ad hanc fententiam comprobandam hu- 
iufmodirationem Galenusinnuit: Quodfen- 
fiterium rale efle debet , vt a proprio obie£bo 
affici poffit , eius in fe imagines rccipiendo: 
eiufmodi vero eftaerinfitusauribus. Sicute- 
nim id , quodpocifllmura rccipit» ac cranfue- 

hitfe- 



2;5 



CAP. IX. EXPLANATIO: 



^74 



''itfonos, cfl: clcmcntum aeris,itaadcofdcm 

fecundum cfle notioDale fufcipicndos maxi- 

me idoneus prasdidtus acr nobisinfitus, pro- 

indequcpaieAineoavdiendiorgaDumconAi- 

tHcrc. 

i.tw fe^ui- At obiicicr aliquis : Vcl acr illc aurium 

[r ernel lib-s. meatibus inclufus cft ciufdcm ratura: cume- 

^'.''pgttycaf). lcmcntoaerisvelalterius. Si eiufdem , noner- 

;J}rutnentu go cft animatusj atque adeonecauditoriapo- 

rerjdiaerdi- tcntiainfoimari potcft. Si diucrfx, nonigitur 

t anAlogice. ad recipicndas fonoium fpccies idoncus eft. 

Huicargumentooccurrcndum videtur, acrcm 

illum analogice tantum vocari aercm : efte- 

nim animatus, vt ait Simplicius , probatque 



A argumentum, nec aeris nomcnobtinuit, nifl 
obfimilitudincm,quamcuin aere clemcntari 
habeti vt cnimhic tenuis cft , ac tranfmcabi- 
lisj ita &i]Ic.Ncque repugnat aliquam por- Aliquid prgttr 
tiunculara corporisanimati, admodum fubti- jnrem tUmett* 
lem & tenucm cflc,& quafi acriamj cum rta po- taremfo/e/tjpe- 
ftulatratiofacultatisinibifedcmhabentis : li- cies audiMtS 
ccttotum corpus,vtinrcgrumanimxpcrfefti- recipirt. 
bile non poflit in tanta raritate aptumeflead 
animaeinformationem. Nequc vcroadaudi- 
bilesfpeciesrecipicndasnecenecftfenfitcrium 

" audituscfleeiufdcmnaturaecumaerc elemcn- 
tari i fufiicit cnim cognaiioilla & conuenientia 
ia fubtilitate,ac raritate. 



K E <l>. B-. 

tiia-\po^(^,y/'n f6>c,t; -n rj^eitjueit. MfTia}! ii[ , o i tIui 
cc^cSrjfit •twjtIuj 0576 f;t'pify axg^b~, «'Pi^* ^eieu 
TTtX^iiv ^dav (pxoAui Q,o cU'Jj)ai7S-<Sh' ia-/it.a.i al^ , 6 
jfflsiirj: aCc^Atireti T i', e^^<ri^)i ,cci<^ it' At/irjj^e'J , 
y, y r,ii®~ ch/. ovr(^ ci> Q,iQSi nO cvjS".ryQ^^. i^- 
yeyov «'[' »T«y >^ ^ c-xXyifcip^ht^f^a, T %^uu.»t,r wv 
t^&oi.vi^, ^ f^r, ^cf.^r,Xisg ccureli ^ic/jf r cc\<; D^cf— 

ef)C^,i riiv.>.^pCi/fCCCTCJIi , Z!>tllJJ T6) ^ebSfJ S oc(po^u, 

Htfi oi $ ^? ia-ficti r» Tciv ctijf.ei ji aiv yl^i(^' ttriyi 
yj et»x>.e^i £;t;e<»iz?t?? t^ }/i<j(r iv (c cficicJi "^ ^^^ 
T Z^^f^uv T»?; tTs iefcrii;. ct^ xy.^Qi<^^v £^^/4" 
tiui }4(}(rtv , S^^Toee4JTiw nvecf ccCpli/j Ttvx tic/jtLci 
cs i}^M Tiuj cCfcB-r.a-tv ro^ tuJpecTrov c^K^CifSiTicJC^ 
fx, yi Tiili (it.»euii; Xe^TTi^^i ttoX^ov rdv (^ctiaiV k^ j 
Tiw u^U/j , vo^lsoi r«J, oc>St^Ciiv ^}d.(pip<)>TCiii eti:Q/l- 
Qel Sia « ^ievitcuTK Tty 657 Tw> ^eaedv. (Tyicrtiev oi 
To ^ C* TW jY*''" '^'^* tl*Jfc^7reov Tce^ ro ojeB-nTyi- 
g/{«» Tcdqp eivctf esC^veii ^ st^veiS TTup' acXtc S'l fctl- 
oii. ei fOjj yi o-KXi}6<iem^xet ,el(pveii jiou jb^neictv' 
ei j fcctJ^etKcazcfKci , «jO^vhj. 

niofos effe hebefesv, ^Kcnob aliudquitquam. §l^i 
Junt moUes carne,i^junt tngenioji^menteque dextrt- 



C A P y T IX. 

DE cdoreverof^odorabilinon Aquebenestque TcxC jl» 
de hi/ce, qut dtHafunt , difcernere , determi- 
nareque prfjumui. Nen enimjic patet quale quid 
Jt- odor;vtfof2tti,vellumen}Velcol0r. CuiMcau- 
Ja eji nos non habere hunc fenfum exadlum , feA 
irfericrem complurium animaltum fenfu ; remiffi 
narnque homo dfactt , ^ nihilodorabilium perti- 
pit abfque dolore , vel voluptate : propterea quod 
fenftu tnflrumentum huiufcenon efl exaSlum ^ at- 
queferfeEium Aiqj confentaneum eff rationitam Tcxt»9j.~ 
ar.imaliumea, qu€ duroseculoshabent,Jifentire 
coleres, vtnon aliter eorumpereipiant differentiiUi 
quamtimendo, autKontimetido, quamhominum 
genu4odores. b SimHemautemrationemfubire vi- _ 
denturodotatuaadguJfum,^odoriifpeeiesad^e- •^•'^*^' *4» 
cies iffnsfaforum. yerumexnSiicremguftumhabe- 
mtM , quam odoratum , exeoquia guftits ta^usell 
qtiidam,qui qutdemfenfum homo exa£lif[imum ha- 
bet. In citertf namquefenfibtts vehementer a ct,te- 
ris .inimHl:bu4 fuperatur , at taHu longe cAterit o- 
mnthui excellentitts percipit. ^apropter (^ pru- 
denttffirnum fH antmalium. Indtcium autem eB /» 
homintitn genere ob hoc injltumentum fenfu4 inge- 
namqutfunt duri carne, ijfunt inepti mente, qui vero 

CVt 



C A P I T l S N O N I EXPLANATIO. 

DE a odore vero ] Afpedus & auditus contemplationcm fubfcquitur dodrinse ordine 
tra(5tatio ocioratus piopter sffinitatem & cognationem , quam hic fenfus cum illis ha- 
bet , vt progrclfu patebit. -Qijatuor autem ad ilium fpeftantia explicat in hoc capite Arifto- 
tclcs , odons naturam , odorum fpecies, medium &inlhumentum. Inprimisveroadmonet 
confiderationem hanc diffcilem ciTe , proptcrea quod odorandi lenfus ob defeftum & 
ineptitudmem organi admodum in nobis obfcUrus fit : ita vt neque odores exade percipere, 
neque eorum naturam & varietatem fatis dignofcere & penetrare valeamus. Odorari autem 
nos tenuitcr argumento efle ait , quod eos tantum odores percipimus , qui acriter fenfum fe- 
riuntj&doloreaut volupcateafficiunt. Id verofimiluudine quadam illuftrat. Nam vt eaani- 
malia , quorum oculi dura denfaque membrana obtefti funt , acumen illud afpeft us , quod in cx • 
terieseft, non obtinent: adecvchcet coiores fentiant, eorum tam.endifcriminafine pauore & 
YoIuptace,fmemoIefto&iucundo,hoccft , line vehementi motu rei vifaj (idfignificantverba 
illacontextus , nifi timendo auc nontimendo) non difcernant : ita& hominesin odoribusper- 
cipiendisfefehabent. Aduertehicdurosoculosquales funtpifcium, & eorum animalium, qux 
infeda& cruftatadicuntur j deqmbusAriftoteks iib. i. dePartibusanimalmm, cap. ij.duasob 

s caufas 



Hebes in hemi- 
ne e{l vii odq- 
randt. 



V^ IN II. LIB. ARIST. DE ANIMA. lye 

caufasminusacutccemeie.Piirnum,quiaeorummembi'ana,cumteireacia(la(5uefic,obduritiem 

&concretionem,fpe<Stabiliumrerumimaginesminusprompte recipic. Deindequia plerumque 

fum exerti & prominentes, in quibus nequeunt bene coire fpecies ad centrum,ficuti coeunt in fen- 

foriisdemerfis,acprofundis,Lege Ariftotelemlib.i.deH!ftol"iaanimalium,c3p lo. 

Tev analogiatn t> Simtlemautem] Qijiaintcrguftum&od-oratum murua fimilitudo & proportio intercedic, 

adfaports fie- vnde&faporumnominaadodores transfeiuntur : quiaitemhominesguftumolfa(5luexa<5t:iorem 

eies edoria di- liabent,docetexfaporumfpeciebu'iOdorumfpecies cognofci pofle. Quod veroguftusodoratui 

JiingHt, innobisexcellatjindefuadet^quiaguftusi-aftusquidameft^videlicettadusiinguxcircafapores. 

Efleautemhominisacerriniumtactum eoprobat indicio, quia homoanimantes omnes prudcn- 

tiafuperat: atvnaeademqueprudenti^& bonitaftus communisratiocfti nempecarnismoUitu- 

do. Vndeeos, qui carne molles fLint,mente& ingcnio praftantes iad'camus : contra vero hebetes, 

quicarnemhabentduriorem,&cralIipellesexiftant Hicaduertcexbonitate ta6tusarouipra.'ftan- 

tiamingenii,quiaexeatemperamenti bonitascolligitur , vt Themiftius ait Namcue vttadus 

fundaturinprimisqualitatibus, &circaeas verfaturiitatunceftoptinjus, cumilleexaclamperfe- 

ftamque fymmetriam & temperiem fortitur: optima vero temperies& phantafia; oroaniim aptius, 

&ipfamphantafiamexpeditioremreddit : deinde a Phantafia, mentisinintclhVendo facilitas & 

. promptitudo, in qua visingeniiconnftit, vtalibi expofuimusmagnoperedepcndet. Qiiofitvt 

., , temperamentibonitastanquam caufa materialis & difpofitiua ad excellentiam ingenii concur- 

oUttuaoa' j.^j._ Hincea,qu3iexoptimotemperamcntoproucn:unt,fubtilioiisingeniifuntindicia, vccolor 

queatasiexbont viuidus,fubtilitaspilorunv tenuicas vnguiura,moi!itudocarnis. Et hxcquidemmoilitudo, cuius 

ngenit non est. hicAriftoteIespriuatimmeminit,eoctiam ingcniumiua.it, quiadiipcrgitloluitqueinutiliarecre- 

menta, quibuspulfis,Ipiiitus, quoslanguineincaleL:enti,core3<haIat, fubtiliorcsmanent, &tum 

niaiorialacritatead potentiarumoblequiumaccuirunt: vnde & phantafmataouiiora ,ac def^ca- 

tiora contingunt. Hisnon obftat, quodlccminismolliorc.iroineft , quam virisj & tamen hiordi- 

narie,vtiudicio,ita&ingenioillispra;ftant. Necquod phlegmatici, qu:hebetioresfunt choleri- 

cis, tenurioremcutem habent. Non enira moUinido ex aqueo & pituitofohumore ortaqualis 

eftinfccminis& phlegmaticis,fedaeriacomeseft boiiiingcnii Necenim oiScir, quod Ariftote- 

lesinProblem.fedl.^o.qua^ft.i.fcripfit, omnes ingeniofos fuifie melancholicos: cumtamen atra 

bilis, vtficcafrigidaqueeft ,ita corpus non molle, fed durum tcrreumque efficere v-ideatur : id 

enimquaranoneaccipiendumeft, expiofeirooftendimus, libro x. de Ortu & interitu. Nec de- 

niqueiibirepugnat Ariftotelcslib 1. degener.animal cap.io vbiait, guftum & tadumnihilad 

prudentiamfacere: ibi enimloquiturde tadu fecundumfe: hicautemvt exilliusprarftantiaar- 

guiturexcellenstemperamentum, & tandembonitas ingenii,aciudicii. Sedha:cadpra:fensfatis 

lint, dequibusmuItadilferuimuslococitaro.Legc Athena;umia Cosnafapientum lib.S.cap.s. D. 

Thom i.par.q.yS.artj Picinum deStudiofianit.tuenda,cip j &in 6.PIatonisdeLcgibus,C.rlium 

Ub.io.cap.io Leuin.Iib.i.deOccultnat.mirac cap Kf.Medmamlib x.deRedain Deumfidc^ca.y. 

«fJ^^ii^WsgJiv^o^jojwyyf^.-vs >o^£7!7>ifo; , iSTu c V t atitemfnpcrum nV.u^ dnlcis , alius efl ,ima- -1- cvt oc 

9^ e(ry..a^. d».» TK pyip^vtn ihjj cMixXi^pv ccr/4,M/y y^ lui ,Jic Qp odorn?7i qtio dam duhes , quifdafn^ap- 

X^l^o^ 3 ^ ^ TcuZcMniav. xk^ '^, ctev y>ivy.eiuv ^ellamtt/i Atnaros. Vernrn qutdam cdorem habent 

«(TfcLo (& y^vKyju p^v^ov. 6f4.ei(i>; oi >dj iyiuf.o.^ y^ faperemq.fimiHsrationis, dulcem inqnam [aporem 

€w?-i}^- »^ e^eix, >^ XiTmiya', e<iiv cTf.c.i}. u>i\' oxtiz^ dnlcemq^ odorem , qttAaam conira . Similtter ^ 

ft7rvf/3fi , ^i^Tv fti^ tr(p«o^, S^l^^^Ani (ivccf rui ot- acer eli , ^ acerbta odor , ^ acntt{4 ^ pin^uii. 

floii ^JCTfo^ Tiii pf^ufi^? t^iyTii risTuv HXr,(i>i iti ivoftu,- Nans quia odorcsnonfunt yflidiximtis , mantfe/ii 

uu xtcS-' efioioTjjTti TtSv 'n^ct'/fix'mv >; fc yj y?.v- perin.te att^ticfiipores .ideonomina odornm dedu£Ja 

x-f^u ,>hiz TiSxpoKa >^ Tvo ftiAiJ^' >! ^i Jpi-.t-c^x, fup.t a fipprthtti per ftmilitu^iKem rerttm: ahti^se- 

i^i^ 7V0 ')vfs.!s iC^ TiSv rtiisruiv riv no-fiv .ii T^oTrvv lc ntm eHdulcU, ijt Crcrcimellliq^: aliu4 .^ctr ^tjt th^j- 

i"^ TtSi><i.^cav.'i7iaX,u(r/r^ dy.e-^ tC- iy.xs-r, T aioj-y)- Vit ac hutiifmodirtrum tidcm^ in csterii modns 

c-tuv ,rip^?x::orS>^a^rjKos-H , it j 5" «(^"^cf "^ '^'a- fertiatur. d Atqtitfluit aucdtus ifl atidihilu , atff,Tcxt.^6. 

^ra ; ^r,'o(r(p^i}in<;, tscT aV(p^,»Ti?, j^ cuocr^p^.vrij. inaudtlilis, ^ viftts vifthtOs , atquetnuijibilu : ^ 

twoT(p^'.vTciv '^, Ts 'fc '7n(,i^ TB oXojq 't^v cloiMJoirtv quijqnejlmtttterfenfuum : Jic ^ odoratu4 cfi odo- 

icrfil'J>'ri^,f(,t}c^,jip^vx.ot,i<pcw>^lw. of.oicni ^l ::cCi rabilis , atqtte inodorahilii. Inodorahile atitetn 

•n -ycSL/^iv , kcci tb xyc!0?BV Af^rref. njultipltciter dtcitur. N.im ^ id, qucdomnino ca- 

ts( ret odoreineqjVnqu^m odorem haherepotefi : ^ id 
^Ucd exigtium hahe! ,^ id eiia.m, quodmalumtetrimi^tiehabet odorein ihocappeUartncj/iinefolit. Simi- 
iter i^ ipfum ingiifiabtle dicitur. 

cFit 

c V{ autem fapomm ] Similitudincm , fea aualogiam inter fapores & odores explicat, Ea 

Tcro 



277 



CAP. IX. EXPLANATIO. 



17 S 



verocft,qiiO(lvtraporumaliiduIces, aliiainari,aliiacrcsialiipihguesfunt:ita&odo'rumtoti(iem 
numcrantur clilferentia;,eancicmque appcUationem magna ex parte vendicant: vidclicet quia fimi- 
litcrrenfumafficiunt. Vcenimfapor acer verbi caufa, guflum mordct, fic odoracer olfa<fbum. 
Nonnuila tamcn (aporum vocab*ula,cum ad odores traducuntur , latinis auribus minus tntafunt , 
vt progre-lUi dicemus. 

d Atqutjicut au>iitt*t] Oftendit conuenire olfadumcumca-tcrisfenfibus^quodnonProprium TaStttpriu^. 
fenfibile duntaxati fed eius quoque priuationem cognofcat.Vt cnim Vifuslucem & tcnebras:audi- tionem frcptif 
tusfonos&filcntium: fic odoratusodorabileacqueinodorabilcpercipit. Deinde admonecino-/e»/f^i/itf/*g«*- 
dorabilctrifariamdicii nempe quod omninoodoris experseft, quod obfcurum habetodorem :yc/f. 
quodmale olet. Idem vero deiis, quazfubgullum cadunt, afHrmaripofle inquit. Porro quonam 
pado fcnfus priuationes cbgnofcanc,alibi cxpofuimus. 

e Fstautemclfaau4etiampermedtum\vtae- Text.pn 
renj, aut aquam. Etenim animaiiuTn ea, qut, in a- 
q:iii degunt , videntur odoremfenttre , tam haben- 
ti.i,quam ncn habtntia fanguine.fictit ea , qu&ver- 

fiiKiurin aere.horum namq^nonnuUa odorealimen* 
tiperciptuntemintii .f^rgunt^adipfum. ^uecir- '^ ' 

ea diibitationem ii lottn habere videtur ,fi cuniia 
quidem firr-iliter olfaciunt; homo vero rejpiranst 
nonrejpirans autem, fed^irans , autdetinensjpi- 
ritum- ncnolfacit, Neq^eminui, neq^ cominu^, nt- 
quefi.n tpfis naribui intm rem olentem pofuerimtfi. 
Atq.ue fenjum quidem nonfieri, fiin infirumento 

fenfui res ipfa fenfu percipiendaponatur , communt 
omnibm efi-, fednon fentire rejpirattone , proprium 
hominum tjfe videtur,quodqutdem experientia la- 
tepatet, §lua re ea qutfanguinis expertiafunt,cum Xexc 9 j, 
non re(pirent,fenfum quendamprtiter eosfenfuiiqui 
dicuntur,altum habent. At idejfenonpotefl. §luip- 
pecum odorempercipiant. Senjui enimrei ta>n mtt-' 
le, qtiam bene olentit , olfa£iuafine controuerfia efl» 
Pnterea a vehementibus ^ ipfa corrumpt videtur 
cdorihtti , a quibm (^ homo eorrumpttur , vt hitu- 
miriis,juiphuiii,^fimtiium. NeceJJe ell igitur ipfa 
olfacerenonrejpirantaatamen. £ Atque huiu^in- Text.io», 
firumentum Jenfta in homtne pertnde videtur ab 
infirumento differre talium animantium,atc^ oculi 
differunt ab eorum oculis animalium , qu& duros 0- 
culos habent, Nam antmalium ea, quA mollesoculcs 
habent, palpebroi tpfas vtifepem (^ tegmen h^bent 
quas nifimouerint , ac aperuerint , non vident , vt 
latepatet. At ea, qui, durorumfunt ocuiorum,ni. 
hilhahentprofeSio taie ,fediUico res eOi vident,qui 
inperjpicuofunt. Sic igitur ^ inflrumentum oifa- 
Btu tn hifce qnidtm , qua, non reSpirant : veiamine 
caret perinde,,%tqueocultii durus vt diximm: in his 
autemquijufciptunt, aeremhabet velamen , quod 



voc6t(^. y.oCi yi Wt ivvapcii^y.eoTif cirf*)iicici<r6xi'S^' 
ifioiaii JV K.iii Tzi 'inctjtict, , kx\ tk eovee^fca , vaxj-ir ^ tk 
cvT^a,iP/i <£ y) T»7WJ' 'iytoc Trzffcaji» ctTcu/r^Z rsrO^ 
Tioj 7§o(pl'juii VTrcK^fn» ^vosS/iet. ^i» ^scTrofov (pcutie- 
TXi , «' TFDOTti (jc oficitoi o(rfixTBei e di ouJp^^T^^ 
tcixirnioji/ [jc , ffi caiciTmcoiij^dxts.' cyjTTKay, <> x.oiT!- 
ya» TB TTHOf*» , GB74 OS-fCXTUI. tSTi TTopfMji-:' , HTS 
'iyfv^Jiii, »*'[' ctu iTn 710 ftvKT>i^(^ cyi) TVi Tijyj, tcoil 
ti u tTr' eujTcS nji^oii tcS ciU(rJ>]T>jQ4CJ , uiM(rJ>i- 
•n* eivuf } Tcoivdv ■mvmii. «M« tv cxMtyj tcO jw {• 
vryeiii fm eti^rjiolt^ , ioiov Jot tciiv cuP^UTrcav oit^av 
ei TB-cifiCjf/^cii , «■fs TK eu-cciftet , BTiiht CfOi eiiix- 

"XllklSffiV ETF^V C<,VTiVCiCCi(rJ-/J(ny i/^Ci TTCt,^ Toc; M- 

n^/A/^eci. xS^et ciOuivxTiiii , eiTrep ttj? o^rttiji cuirjzti/S- 

rmC '} •jS Tco es-^^iTX,(i iLfrJyir.^ y.oCi ovtmoiv<i r.aCi 

^ahivq 'itrcppijsii isiv. iTi j ^ cpB-eigiifSfiX cpctifi- 

TEftf 1ZOT Tzii' it^vpuv cxrficjv , vcp' utTri^ emjpci)- 

^(^ eiov (i(r<pU^Tii , y.xi Jiia x«» ■ttS) Toiisrm» i<r- 

^fec^yiid^ y, »> ccvxyx.xieii xXi^' CSTCctvciTmSaiiTOi 'loe- 

xiH Txiiii ct/J^^jfUTTCK; 2ilef.(pipc-t» TB cd<Q-r,Tyj£/ioii TSO- 

\ > p >/.. l' ' 'l' \ 'I \ 

W , «nfj« TKTcJv xiisoiv C^c^uv j aiarrtf tw etiftXTK crfs? 

•m TcJy gx.X*)fe(p@x>.t,i6i». 7u fc yi^ s-v-i/ (ppoiyfix (^ 

tncorepi^vT^ov ,7zi /3M<pu^ , oi fiti Kivijczti , ftri^ 

eiixsixrsKrcis , i;^ of£ tk /fe ini>iyifo(p^xXfix , xtiv 

t^ TOtovTOv , x>i\' cSCJvi epoi TK jdyvofjo^a ci xw 

J^l^tpeivci. iSTZiii iv y.xi7rio<rcp^VTtsi^v ttAcBnT/i^ov, 

T?7j fc cif^cf.y.vtpii; etietf , ci/cars^ li oftf.x ToTi JV T» 

i,iQoc oi^tofjeii; fp^i tTnii^Xvftftct , % e&ixTtrvieyTU* 

'iim)(£/:,hii7r]i^ , ^t^ptujofB/juv Tuf (^pXsCicov >nti tuv 

TripCtlV KXI 5*^' TtSTOIK Ciix-lTViOtTZi CVX OTfiXTZij ol» 

T^ v^S. eiJxyKccAov y) or(p^yS-^7t>oi et^jx.TrvtiCcm.v- 
Tti' TBOTO ei TTtiHv (ye tu v^pce xom/xtvv' 'fTtJl^^io"- 
f<« y l");»» , OXJJTi^ PC^ftOi TZi(} v^eo. TO 61 ccr- 
cPO^VTifi^y okcSiriTtiQAcv, cu/jciftei tchijtov. 

KE0. 



cum relpirant aperitur,venfs meatihu4ve dtfiei.\ u, & idcirco,q:4A rdpirant.non oifaciunt in aqua. Neceffe 
efl enim clfaciam rtspirando. At idin aquafacere nequeunt g £i? aui em odorfieeiihumidifa^or , li ipjum 
veroinftrumentumoifaSluieftpottntiataU, C a P. 



c Tit autem olfaEiiis'] Agit dcmedio, quo odoresdcferuntur, ftatuitque iuefTe tumaerem, 
tumaquam. Qijia verodeaquapolletquis fortade ambigere, dubitationem remouer eo argu- 
mcnto, quod etiam ea,quie in aquis Yiuunt,ciborum odore e locis diftanribus alliciuntur. Itaque a/^^/a 
ratumelleinquitjuon fclamquasexcraaquasdegunti lcd etiamaquariiia, & invtroq.uegenere, fhcirc'tu.r^odo% 
tumfanguineprsedicaturHexanguia, odorari. Ecquiaanimaliapulmoneshabcnciainfpirando: esi atr&ai^Hi 
c2teranonin(pirandoodorishauriunc:hincqu2Brendi occafioRefumic, num omnibusanimanci- 
biKidemodoratuscompetac, anaou. Refpondet,ommbuseund,*m,nimirumfpecieconnenire. 

s i Idquc 



17^ 



IN II. LIB. ARIST. DE ANiMA. 



28d 



Idqaeaaplicitationeon:eodit:primam,quiam omaibus idcm efl obiearam j nempc tam beoe, 
qulm mile oleutium odor Dciude , quia euudem fenfum oportct cfle eum,qai eifdem fenfibilibus 
raiditurjatomaiumanimantiumoltadas vchcmcati odore, cumfmodi eft buuminis,fulphuris,ai 
liarumqueeiufmodi rerum. ofFendi folet. , . , 

f Atque huiits tnftmmentttm ] Sicutioanimantibus ea , qua» duriocula nuncupantur , oculos 

abfquepalpebrishabeut,funtqueperpetu9 expedita,vtpomat in rcm obiearamferriic^teris vero 

palpebrx datx funt, quibus oculos recondant : ita qux refpirandi vi poUent, organum odoratus m 

recclfu & velamine quodam muaitum obtincnt : adeo vt non nifi mfpirando, hoc eft, aerem attra- 

Anim auire hendo,aditumqueodonbusrecludendo olfaciant. Vade& inaquis,vbiattra6tiofpirituseflenoa 

;Jr>L;!w^««POteft,mmime odorantur:cum interim ea, quiWenfitermmpatet,infpiratton^^^^ 

.domt^ Lbet egcantadcaptandosodores. Sicutigitur,inquit Ariftoteles,diuerfitasillacerncndi diuerfitate afpc- 



ricondttum: cA- ftus non ar-uit ita ncq; huiufcemodi in odorando vanetas ad olfadus potentiam fpecie diftinguen. 
tLt^ttilum damfatent Hancipfam ditficultatem mouet,eodemqipafto diluithb.dcSenfu& Senfih,cap.f. 
nLlefl rtcci e Ella»temodor ] Odorisaatnram paucis verbis expheans, ait odorem efleficci,quemadmo- 
^TLarili hi durnfaporefthumidKvidehcet quiainfubiedoodoris vincitur humidum abando: contraverom 
«ii fubieaofaporisaridumabhumido.Quaderemqu^ftionibusplura. ,. . ^ ^ ^ n- 

h ;/-/;<^t;er4odoratricisfacultaus organum poteftate tale efleait.quahsipfeodoraaueft:Yi- 
dclicctquiafenfuam inftrumentaaptitudmemhabent,vt ab obiedtis patiantur,cumqueeampcr- 
peflloaemiamfubeunt,faltem-rationeimaginumquibusconfignantur,obieaisfimihaeuadunt. 



Autom pAttU . 
sffrmattus. 



t /trg.poeitdtm 

farte 

x.Confirmittio 

mjfumpi argU' 

meti Lege G»l- 

li.delnftrum.o- 

dorut.Hip.lib, 

de Decenti orn. 

Alex. & Nicol. 

fertpat./tpud 

Cd,lib.x\.cap- 

x>ConfiTm% 
ArifioUUs, 



Straboi 
Htppoc. 



Q^V^STIO I. 

SITNE ODOR EXHALAriO 
corperis odorati,an non, 

ARTICVLVS I. 

A1:¥RIUAT1VJE PilR- 
tisArgummta. 

AFfirmatiuam partem huiufce ccxitroutr- 
fiseamplexuseftHeracluasjreferenteAri- 
ftotele lib. de Scnfu & fenfili, cip -v- idem vide- 
tur fenfiire l^lato in Tiinseo; Theophr . 6. de 
Cauf plant cap. 5. Gal lib dc OlCaifl inftium. 
Auicennalib. 6. Natural.p. z. cap deOdoisD. 
Damaf hb z.deFid orch cap 1 8 Item Alfara- 
bius & Albcfaraab quosrefcit Venet. text 97- 
Pofluiuqae prohac feutentia hsc argumsnta 
adduci : Ovlorum interuenai multa fiuat , qua: 
ttoa nifiafubftantia praeftariqueunt :Igituro- 
doreftipfa fumeafubftantial^robatur aflum- 
ptum jprimo, quia odor nutiit, ac fuftentat. 
Aftomi enim, gens I ndoni m , ad extremos fines 
■ India:, circa fontes Gangis,folo odore.qaeme 
floribus & pomis captaat, vmcre dicuiuurvt 
narratStrabo exOaeficrito,libi6 &Plin!ib 1. 
Nathift c.ii.Galen.etiam i. Aphorif aliifq; in 
locisdiftinguitin animaliduogeucrap.utminj 
quafdam folidas , quas aic nutriii cibo ; alias te- 
nues&aereas, vtfpiritus, quos affirmatattra- 
dtoaere& odoreali. Secuiadojidem fuadetur, 
quiamultiodoresa mentisdcliquiolib£rant,& 
cerebrum iuuant, acmulceat; adeovtinlib.de 
Senfu& fcnfili cap. f dicac Ariftoteles odorem 
iaftituruin eflc a natura ad temperandum ce- 
rebrum. Ecoiicra vcro mulci odores valdein- 
.commodarit.ac iio^entj vc experimentocon- 
ftat. Com:m::mo ui,- enim Scraoo hb. i 6 Sa- 
bcsos in.ttidu.m oioiijUi itapefieri. Hippocr. 



A'ib. f. AfhoriS. docet aromatum lufiitusgra- 

uedinem interre. Plutarch.inlib. de prxcepit Plutrach. 
cennubial.aitfeles olfadu vnguentorumfure- 
re. Leuinuslib. i.de Occult. nat. mirac.cap p. Lguinus, 
affirmatin quibufdam regionibus odores.qui 
efabarum flofculis emictuncur, delirium indu- 
cere Poftremo, quia tetti odores, qui ex cada- 
ueribus locifque ca^nofis manant, aerem cor- 
rumpunt , atque interdum pcftileutiam inue- 
hunt.Atqueha;c omnianon videnturfieri, nifi 

^ interuentufumeaefubftantiae. 

Confirmaturquoqueeadem fententia, quia *■ ■^rgun 
hominesrefpirant, vt odorentut, vtique vtfu- 
midam excretioncm ad fenforium attrahant. 
Item,qupa conftat rcs odorifeas aflidua odo- 
rum expiTatione flaccefcere & abfumi ccrte 
Donnifi quia eiufmodi rerum fubllantia dum 
olecin halitum & vaporemabit. Acceditpo- 
ftremo autoritasAiiftoteles, quiahcetinPro- j^fijgfgi^, 
blem.fed. it.q. to. cumquaifiifl^et, numodor- 
fitexhalatio aer , aut vapor, nihil aufus fuerit 
ConftitHere.tamen fedl. i j.eiufdem operis.q.f & 
cap. de Senfu & fenfih , afleruit odorem efle ha- 
litum. 



D 



ARTICVLVS IL 

ODOREJ^ NON ESSE TV- 

meam exhxlationem,nec argume" 

tafuperiusaddii&:aii 

conficere. 

Slt tamen conclufio : Odor non eft fumca E/?.Af. A 
cxlialatio corpoiis odorati ; fed qualitas ^. ''«'^»•'''1 
odoratufenfibil s.Hec conclufio quoadprio- traii^.CA 
rempaitem mdc cotiftat, quia fiodorefletex- ^^^^.?,^' 
halatio,cum ha:c fic fubltantia j fiquidem per ««'<<» J- 
fcmoaetur I & ia lublimcin locuin euadu, Anim^c.f 

fequerc - 



2U CAP. IX. QVi£STIO II. iSi 

(;'«/<» j«f/?'fequcremr odorcm non eflc fenfibile per fe; Ay.&c.i.defenru.&fenfiliappellauitodorcmUa 

quandoquidem auUa fubftantia per fe cadit 'i'""- "'^" fnvm-.llrer. r,>rl f.ihieftme; amama 

fubfcnfum. 
liturauo Arceditteftimonium Arirtotelislib defcnfu, 
treJpar- &fcnfibili,cap.f vbiHeraclitum.Platonem.&a- 

Uoscxantiquis philofophis,apud quoscontra- 
tnuoadpo- riaopiniocomunis erat,rcfutat. Pofterioreiuf- 
r l,^^ dem conclufionis pars liquet cx eo,quia cum o - 

dornonfitfubftantia^vtprobatumeflj&deno- 

minetfubieAum quale, agatque pei fejn olfa- 

<aum,confequensfit, vtrcde dicatur qualitas 

odoiata fenfibilis. Verum quaenam fi odoris 

natura, exijs, qua: progrefiu dicemus,cum de 

odorumgeneratione diireiuerimus, planiuse- 

aadet. 
I. Hrgum. Rcfpondeamus nunc argumentis , qux hanc 



iitum uon formaliter, fed fubiediuej quiama- 
gaacxpartemhalitu ineft , abeoquedefertur. 
litiu hunc modum explicanda erunt locaaliaj 
inquibus odorem vocat halitum fumeum,fcu 
fumofam vaporationem. In eundemque fea- 
fum accipi polTunt dida.fi non omnium,faltem 
quorund.imaudorum ex iis, quosinitiofupe- 
riorisarticulirctulimus. 

b" qyZsTio II. ' 

QVO^AU P ACT O O DOR 

gigmtHr^ quodque emfuhU- 
ciumfit. 

ARTICVLVS 



I. 



torit nrttc. „oft].a,n aflertionem oppugnabant. Ad id,qaod 
f«« i^nfir- jjjitioadduximus,negandumcftairumptuin,& 



t». 



mosoddre 
rtfiaittu 
■atioae dt 
mejfi 



ad primam eius conficmarionem dicendum 
cumAriftoteleinlib.de fenfu&fenfilic 5 odo C 
rcm non nutrirerid enim tantum nutrit.quod in 
fubftantiam rei viuentisconnertiturihocautem 
folifubftantiae conuenit, non odori, quiacci- 
dens eft,vt probatum fuit.Itaquf quod de Afto- 
mis narratur,fi£bitiu efl:, xt iam in libris de ortu, 
'(* &interituafiruximus. Quodautemmediciin- 
quiunt,inviuentibus quafdam partestenues.id 



eft^fpiritus odore nutnri&fuftentiarii id fi de o- 
fxp.^.q.-j. (Ioreipfointelligatur,averoabeft,fideaeriafub 



BXPLIC ATIO VKOVOSl" 
udubitAHonis. 

QVodattinetadgenerationemodorum,fta- 
cuendum eft cum Ariftoteleproximocar- 
pire, & vberius in libro defenfu, & fenfili.ca- 
pitequinto odorem refultare in mixtiscorpo- 
ribusex priinarum qualitatum concretione ,o</cir !/»</«»# 
dominante ficcitate , calore humidumdeco-/f^/«r. 
quente, & exiccante.Diximus,in mixtis corpo- 
ribus,quiaelemcnta, vt etiamlococitatomo- 
net Ariftotelcs, odorata nonfuntj videlicetin- 



►«p.y.^.y. doreipiointe!iigatur,avero3Dcii,uacuciiaiuu iic\.rij.iii>jiv.i^a, ^j^..^^^^.^^ ..x^" — ^, . j ,.7. 

^ny?.f4.5. ftantia,quaordordefertur, eatenusadmittide- D tciim dum fyncera , &pura exiftunt. Addidi 



nf. ^fenfi- bet, quatenus atr, vthbro citato oftedimus fpi- 
laienum in ritus nutrit nuttitione impropria ; qualis ef^ ea 
iinftr.edo- qualucerna oleo, & aere circumfufo fuftenta- 
j. FerneliU £u .Etvero eiufmodifubftantiaaeria,cum odo- 
.demetho- reimbutaeft , merito aliarum qualitatum,qua: 
edendicap. odoremeomitantur, mirifice etiam fpiritusfo- 
ZtLltk 1. uet, ac confcruat vndcquibufdam odoribusvis 
beneficaergafpiritus, & cerebru, atqueetiam 
adexhilarandum cor attribui folet. Quemad- 
modum &nonnulli odores ob aliquam exce- 
dentem quaUtatem, cum qua fimul meatus cor- 
poris fubeunt , non parum afferunt nocumentii 
&obputridos humores, qui vna cumipfisex 
halantur, aerem vitiant. Exquonon fequitur 
odorem fubftantiam cfTc , fed fiibftanti^ vna 
cum prsediiflis affediionibus inhzrere. Vnde 
iampatet folutio primi argumenti, omnium- 

Que eius counrmationum. ii]cuuuiai.iiuui, uuia ni\,ui./<*i. »».*-> Av....ivi^j, w 

Ad priorem fecundi argumenti partem di- nebulofus asra Niloflumine, & econtrarioio- 

zdpriirem. ^.endum cft infpirationem animantibus , non ^ fa ferenis diebns colleda maiorem odoris fra- 

' "■ ^* ■ • /- • , grantiamreddit.Quinvero, vtnotauit Hippo- 

crates liberisdecarnibus,&ipfumorganumol- 
fadius,cumprituitofo deiluxu, aut aliquouis 
humore fcatet odorem minus fentit. Eft enim 
qu«dam inftrnmenti, cum propriofenfibili na- 
turalis confenfio^&cogaatio. Oportuitautcm 
inodore ficcum, & tenue vincere, vt odorfa- 
cilediftundatur , & tranfmeet. Sed enim, & 
aliquid humiditatis ad ipfum requiri,inde patet j 
quia qu« exarcfcunt > & torientur j odorem 
S j amittuac> 



mus, ficcitatcdominantcquiafiecitaseftquafi 
materia odoris : Saporeuim,& odorexhumi- ^ ' r j 
do, ficcoqac oriuntur : fedhoc intereft. quod^*/""J ©* "'^^' 
in fapore vincit humidumi in odore ficcum. ^Tj ""'""*' 
Hanc vero originisdifFerentiam interodorem,/*'j'f*''*^*"* 
& faporem illud , inter alia, teftatur, quod qux WWM, 
impeufe olent, valde amara funt, quia nimis 
coda i quade reTheophraftushbrofexrode 

, caufisplantarum capite vigefimoquarto. Item. 

■^ quiadulciararofjntcdorata, intelli^e natiuo 
odore, vtait Plin,lib.ii,naturalis hiftoriaz cap. 
7. Nafci autem odorem ex ficcitate dominan- 
te, ar?umentocft,quod conftatandos,& ferui- 
dos teirarum tradus, vt Arabiae , vt Syria?,opti- 
morum odorum efle fcracifHmos. Item quod Terrarumtla^ 
resodorifer2e,finimiumhumedcntur,inodori- „ " .' 

r 1,1 ir a • £AVtferuentto- 

ferxredduatunideoqueiniligyptoiforesmini-* , •' , 

meodoraufunt, quia incubat iUis rofcidus, & ""''''» ''^''"*^"' 



'"* omnibus, fed iis, quae refpirant , inferuire ad re- 

mouendum operculum , quo, vt Ariftoteles 
ait , olfadus tcgituriquod cumfit,frmulat- 
trahitur fpecies odoris , vel odor infidens 
aeri,exhalationive , vt progrefTu cxponemus : 

tdpofierio fcdhincnihiladucrfus dida habetur. Adpo- 
fteriorem partem conccdendum eft e rebus 

\ieatHr. odoriferis faepc emittifumcam fubftantiam,fed 

W» ncgandum cam fubftantiam efle odorem Ari- 

ftoteles verain probleraatis fc(5lionc tertiaqu. 



\- ■ - ' . ' . 

[ anatftiQrji^uod viderc cftin cineiibuSligni o • > 

■ r ;i.i, vtobfeiuat prsccr aiios, Thophraflasl- 6 

J- de caufis plant.CAp.i<^. &; econrrario muitaHi 

mi6arcfad:a,hu;riiiiipermifl;ioneoc'crataliunt- 

i vtterrajcum prir.ium compUiituri.olldiutur - 

• nam ficcitatem;aon ita vero cum diu m.induir; 

tuucenimhumor, ncn ficcitasprsualet Deiii- 

queadiecimus. ( calore humidum decoqucD- 

et,&exiccantej quia non erit odorniGcaloiis 

■visaccedat, quje liumidum quafi diluat,&at- 

tenuet.HincArift.in problematisfeif!;. i i.quq;L 

2A. aitfemina, quffiolent, calida efrej, quia odor 

caloreefficiturr&ia eademfecl. qua'ft:4.docet, 

edorataomniacalojieabundare. Idemquealle- 

tit Galea. libro qaarto de fimplic. mcdicam. fa - 

cult. cap.2i Eaque caufa eft cur alliaiuicaro- 

fasconuta,easmagis odoratasreddunt:vidcli- 

€et quiafolam calcfaciunc, & exficcant,atque 

itaodorem promouent, vtaitContarenuslib.j. 

declementis. Qu;imquam huiusreialiquacau- 



IL LIBr ARIST. DE ANIMA. ^84 

\ ..iusdiximus,fcripfitq,TheophraftI. ^.depian 3-«^ '*''•'• 
tiscap.14 &:i7.Dehacre landun. qui^fl 16 de ^^i-Co; 
fenf&feuf ^'jf.iss-i 

Porroodorum fpecies varise funt, nobista--^' '^^^^''^ 
men propcer huius fenfus hebctudinem,& tar- 
ditatcmraagnaexparte ignQca;:iiquidemprout 

homini fenlus deficit,ita & fcicncia de re ad euni 
fenfum pcrtinentei cum uoflra cogmtio afenii- 
busoriacur Quiaigiiur admodum tenuicei& 
remiffe olfacimus, nec nifi eos odores,Qui oroa- 
nuin vehementer laccllimt, acpuifant, exaCte- 
pcicipimus,fitvtodoiumdilferein!asminuste- 
neamus:ideoque eas haud propiiis iipnificam.us 
vocabulisfed translaciciisjdeflexifque faporum 
diffcrentiis. Eigo vt fapores, ita&odoresacu- Saporaeu 
tcs, acerbos, gjaues & fuaues dicimus, mutua- qnit. 
titianomenclatura eorumfpecies &difcrimiua §l^emaS 
indicantes Eflautcm fapolacucus,quiceleriter dnm Arij 
ac forcicer fine faiiidio fenruinfcric.Acerbus.qui m Ub.cap,' 
cum quadammorcbcitatepuugit. Grauis.qur 9J defenf. 



B 



fareddipoteft:nimirnmquiaquslibetrestrahic ^ fegniter, acparum mouet:velquiob denfioremye;j/<rA^. 

fi.igtantiam, vtodorartemifia:ivelobfcetidum ^^«<;. 
halicum, nares ofli-endit. Suauisquileniter gra- 
tus, ac iucundus efl. Qua dere, deque aliis odo- 
rum Ipeciebus Thom Garbiusinfuum qu.^9. 
Marccllus infuo^ de anim. ca.74. M. Alberi. 
part.fuinm.dehom.trad.deolfadu^&hb.i.de ^on omt 
anim.trad.j.ca. 14. D.Damafc.l.i.Fideierth.c/^orw»» n 
I S.Theophrafl.I. 6.de caufis plant c. i ,&4.&ij. odoribta. 



alimentum fibi confeacaneuin, acqiie ita gra 

ueolentia , cuiufmodi eft allium, attrshunt nu- 

trimentum maleolens, & vicinis hetbis.plaotif- 

Odoramenta queodoriferis fyuceriuspabuliirelinquunt.Ex- 

recalefa&afra- perimuretiam ?.quam rofarum ftillaciciam, dii 

grantia fmt. jgQi fenfim incalefcit , halitum fpirare fuauio- 

r«m.& vuiuerfim,quajodorarafuDt,magisredo 

lerecum calent,quam cumfrigent, &plusin 



Ahxnndrifti 
dorodoratM. 



terdiu,quamnod:u, vere,quamhyeme,asftate j) vbiadmonet, & finomina faporum odoribus drant. 



ciuam vere. Hinc Alexander Macedo, vtineius 

vita Plutatch fcribit, propterea f uauem odorem 

emembrisefflaflecredicur, quodeflectempera- 

mento corpo.tis prarferuido, & igneo. Ideinque 

Plutarchusinlib. de caufis nacuralibuscap. ly. 

quafflionerti diluens , cur pruina feraruminda- 

gationcm difficilem reddatjaitcaufam efle,quia 

odorumhalitus, nonnifia,calorelaxati,&folu- 

ti, difpergi queunt jfrigus autem vehementius 

ftringe&s, & claudens, nec eos fluere,nec ad fen 

, , tiendi inftrumenta perlabi finit:& odidetiam 

edorts depmtto yjnaper hyemen minus redolentiacffeait Ex 

Odorem effe ma didispatet, qu^enametfe debeatodorisdefini- 

gk ftcciquam jj^^ nimirum , odor eft qualitas ex primarum 

humidt Ariflot. (-ommitlionercfuttaasjdominante licco,&ca- 

text. \oo. hmtu ]i(jo,atqj olfadum mouensPacetetiamquod- 

lih "Elementatn namfitodorum fubiedum,hoceft , quidaam 

ficid in quo odo.i primo cnafcitur.Nam cum o- 

dorfit qualitas orta excertopriinarumqualita- 

tum temperamento, quod non nifi miftis corpo 

ribus per fe debetur j ht inde vt proprium.ac na- 

tiuumfubiettum odotum fittale corpus miftil. 

VndePlin.lib.ij- Natur hiflor e. 27. Mirum,in 

quitjtriaprjecipua uatura^elementafinefapore 

V.t cap.^.defenf ^^^^ fj^e odorejaquas, aera.ignes.Addere & ccr- 

fjjr. lenfApoll. i-aoi potuifli:t ficuti addidic Arifl. Iib.de fenfu & 

^.loiindqui6. fenfili c. 5-. moncnscamciutelligeuduid elfe^niii 

M jilb.jum.de clementa milluram habeantj namcumhac vi- 

h:'r}i. z.p.traSl. (JemusredoIeiemarc:&terrametiam,prxfertim 

eolfa.MttrceU cumpofllongdin auditatcmmadefcit, vtfupe- 



adora- 



?fi». 

A>'Jiot 



tribuere foleamus : non id tamen in omnibus 
uominibus ratum efle: nem© euim v.g. odorem 
falfum lede nuncuparit. Quod etiam fcripfit 
Galen.hb.^.defimphc.medic facult. cap.ii. 

Deindeaduerteudum ex Arifloteledefenfu O/Zom^t 
exfeuf c.citquofdam odoresiucundos haberi, damappe 
quiafaporibusrefpondent, &guftatuiamicade tiam exei 
nuntiant:atqueita efurientibusfuaues contin- 
guncjqui tamen fatiacis nullam afferunt volu- 
ptatem. Alios per fe ac fine refpedu faporum, 
E deledationem parere, vt qui efflantur c quibus- 
dam fforibus, nequc cnim , inquit Arifloteles.ii 
adcibi ci^piditatem cxcitandam conferunt, fed 
obftantpotius. Vnde illud quod in Euripidem 
dixitStratis. AltJhebeA 

Cumlem coquitur fVnguentinilinfundito. 
Aducrtendum pr^terea quibufdam corporibus Odoresjir. 
ineflcodores fimplices.cuiufinodi funt,quiper m. 
f uaturamobueniuntjahiscompofitosvariacom Odoreseo. 
miflicnejqualesmagnaGxpartefuntii^quosars ti. 
pigmeutariaadluxum &deUtias vnguentismi- Maiorodi 
fcet.QuemabufummaioremeffeiuquitPhnius qttam ge, 
hb. 13.C.3 quamgemmarum,&pretiofarum ve- rumabt^f 
{tium:ha; namqucdiuferuantur,& tranfeuntad LegeArtJ 
haeredes:illiconfcftimexpirant,acfuismoriun- yithit.c 
turhoris :exccdiclibia denariosquadringcnos, 
necfcntitipfe, quigerit, fummaqj commeuda- 
tiohabetur fi tranfieunte iIIo,inuitetodoretiam . ., 

ahud agentcs Tantiemitur volutas aheua.Ad ^^^***^-^ 
de quod vinlemaoimum eiFaminantp vt non I"£''-^*' 



i8f CAP. XL QV^sTto ri: ^s^^^ 

fmecaufa ditllum fitillud. Non beneuolet, qlii A cumdcodorumingenks iudicamus.Addeobid 



coiitra benefemperolctLegeD. Hyeronymi.eprll.Sad 
letites. Dettietriad-m, iniuueues calamiilratos & pe- 
rc^rini muris olctitcs pelliculas. 

ARTICVLV3 ll.i 
^ARV^DAM OBiE- 

d;,onu}n diUmo, 

VErumcontra fuperiora obiiciataliquis. Si g 
odorellccui miito odorato, vt iniuaiectj, 
fc.]ucieturllorcs, & t'ii^:neati,cpropiaquoiua 
Uius oiere, quamcioco aiiquaatuium rcmotoi 
eum vnum quodque props luum pruicipiuai 
etKcaciusagacj xcaincaoppolituincxpcnmur. 

j__ Secundo.Viius, idcinque crbuslecunduiri eau- 
dcm parcemiapiduscit, atqueodoratus. loitur 
cum lapor riat ex humido, docc-ate Anitoccieia 
hoccapitetext loo. ii odor ex licco pra;domi- 
nanteorietur.ineadem lubiedr parce eilct iic- 

j;cuj&bumidum,extells^s,quodrepugnat.Ter- ^ 
tio. Multa corporaprajiiumidarunt odorifera, 
vtaqua: ftdlatitia;, opobaliamum, Yiuumalii- 

queidgeausIuccinonpauci,ergoodoruonpro 
^" uenit ex abundanci licco. Quuto. Aromataa- 
criusolent,&diutiusodoremicruantciuereluf- 
fita, quainigni, & gummi, ac larcyma; odora- 
t2,vi3iigniexuiti'luat,odoicmhalaacaullum, 
& tamen jgais calidior ell cinere.Noniaitur ca 



lordecoqJcns,expiratioaem odorispa-ficitifi n f '"""''" 0-""" ''''°J^^''"'" ' '^'^'^'^^^' 
^^^ra.J^...^cJt..b..&cJZ^^^^ peitcrenturpotiflimumc Cinarumagro. AIu 



etiam dici odorem prouenirc ex ficcitate,fapo- 
rcm exhumiditateiCjuiacum cademres,& odo- 
ra3& fapida exillit,ii conftct aliis partibus ficcio 
iibus,aliis humidioribus; odorfequiturportio- 
nem inagis livcam , fapor magis humidam. 
Item,quia qux fuat odoraca .cxteris partibus 
quoficciora eo plus hilant odoris, vtpateti-n 
Cinnamomo, Caryophyllo, & aliis.Quodta- 
mfcu in iis,qua: fiporem coatiucnt,Iecus euenir. 
Vade-& organum odoratusficcum efl:,guftatus 
humidum:^ta vtnon uiodofapor, ctiaminari- 
discorporibus fiicculentaspartes amet, fedae- 
que Imgua: guflu diiudicetur , nifiillaintcrao 
aliquonumorefirafrufa. TertU 

Adtercium , ex iis , quarproximediarafunt, €)uart&. 
pacetrefponho.Adquarcum, dicendumeflci- c7ir atritu ole. 
nere fufiita acuus olere quam igne; quia ignis antfuffita cme- 
prxpropcre aofumic hahtum odoiiferum ,qui re,qmmtme. 
ciaeriscalorepaulatim emergit. Exquonoufe- 
quicuicxpiracionem calore non fieii , fed vtex- 
hrbeaturaccommodateadcuchendum feruau- 
dumque odorem, requiri moderatam ca'oris 
Yim,qualis efl: in cinere.Nimis vero adufta ideo 
noaokat,quia odor nonnihil fucciexio-ic. -, . 

Circa vltimum argumentum in primis quod "^'"^^' 
admofchumattiaec, nonnihilde illiusoriaine f^/.*'^'^/ '?*- 
auc^orcs diifcntiunt. Quidam traduat mo- •' ''^'"''''•''"" 
fchum efleiiliusfera?, quamdiximus.cocretuin 
faflgumem,iaclurum iisfolhculis , quiadnos 



tentta. 



mBio- 



eaimeaiTipeificeret, vbietHcaGioreftviscalo- 
ris, acriorodoris afflatus featirerur. Oiiart 
Tria funt corpora odorum excelleutia in pnm^s 

iiob!htata,videIicetmofchus,zibetLi,&amba 
rumratiniis nou abuudat .iccitas, & calor-ergo 
odor uon oritur ex harum quahtatum domi- 
nio. Probaturadumptio, quia niofchus fievi di- 
citurexfaiiguine kvx cuiufdam vulpemcffinie 
referentis , zibettum, ex fudorequovundamfe- 
liumj atfudor,&raaguis magis humida fuiu, 
quam hcca. Item, ambarum videturiuaafciba- 
iciiar,qua:vteilmarisincc!aiicafrigidiefhem- 
pe.amenti, atque adeo &ambarum, quodm- 
traeam gignitur. 

Ad piimum horum refpoudct Ariftotelesin 
e lon problematis fed. 12. cju. i. & qua-ft. 4 & ^.{^=0 
'<4amus florcs, & fuftimeuta eloagiiiquo fuauiusolere, 
quia ad locum aliquantulum remotum defer- 
turodorlecretioraporrione terrea, &defa:ca. 
tiorafumo, cralhsque vaponbus,quiodorem 
vitiant.&ipfamodoiandiviinhcbetaut Verum 
oportetnon tantam effe diitantiam,vtodorin 
traievflu pereat, 

Adfecundum , negari nonpoteft interdum 

m h» ^^^ ^"=*"i odore faporem concoclum , incun- 

im- dumqueinueniri. Verum maiori ex parteop- 

pofuum accidit : pra;fertim fi fcrmo fitdc 

luauillimis odoribus , ad quos, vtadrempiiE- 

ftautiorem iu fuo gcaere refpiccie oportet 



fcram illam crebro verbere enedam , deiude 

piurefadam comminuiin particulasjatquehas 

eilemofchum, qui prajdiciis vterculisaflerua- 

tur. Alii aliud narranc. Lege Mathiolum in i. 

hb, Diofcoridcap. lo.Scaligerumexercitatione j^ ,/; 

ii.iuCardanum Quidquid dicaturrconflatmo '^P"'^^*'''^ 

Sipontmus 



De hae re Ae- 

tfM ^ Paulas 



fchumhccitatc;ha^ere,qua:odorifufliciat,eflo ^^-^^^'^^' 
fanguinis.dumnoncoucrefcit pra-humidusfit. ..n 



Qu-od fimiliter decoacreto illo fudore fehum ff''^^^.''^ 
pronunciandumeft. Hermcl.fufe 

Dcorigineambari,maior eft dubitatio. ^"^''* '""^'*'" 
Plenfquevideturclieahquidinuatumbaleais. ^"'"' 
iiam, & vbiplures viluntut, maior eft illius 
copia; &in earum ventre certum eft nounua- 
quaininueniri, cumveltempeftatead fcopulos 
a!hl<c, vel pi(caeorum iacuhs,funibusquetan- 
dem expugnata: capmntui-. Alii vclunt cllc Auicen.&Ser» 
tan^imai-imlpeciemcprofiindo, velfaxis,vbi pon, auos cnat 
nalcitur,diuulfam peiagiflu(5tauantis agicatu, chnLkoru, 
quoadhttora euehuur , ibique fa:pe legi con- Coft.Ub.deodo 
lucuu-.Inbalenisautemmueniri, nonquodm ramentisca.x6. 
trailasoriarurifedquia marina bellua copa- Arr,baruml 
bulo f ummoperc dcledatur, vt & terreftres.vo n^art^fundo, 
latilesqiiecomplures.Lege Matchioluminlibro -vellcopAu 
primo diofcoridis capite u. Fuchfium mhbro eru,,&^ntittm 
cte componendis medicamentis. Sme aucem e^ui. 
ha:cfiueaha fit ambangeneratio , neo-am-us 
deci]eilh,qnantum fufiiciat caioiis adoaorcm 
eoaciliaudum. 

Erif 



187 



IN II. LIB. ARIST. DE ANIMA. 



i8S 



QhitSih. 



DilMtie. 



Erit tamcnqui obiiciatAriftocekmin pro- A 
blematis fecft. j problcm. 4. affirmare , nullum 
animantium feu viuum, feu mortuum excepta 
panthera > fuauem odorem mittere Quare fal- 
fumeflequod deillisferisaireruirHus. Occur- 
rcndum, vellatuifleid Aiiftotelcm vt &alia, 
qUiBeiusa^tatenondumccmpcrrafuerant ,fed 
progreflu temporuminnotuerc. Vtlidex com- 
mnnitantum fermone protulifle.ficuti &alia 
non pauca in eodemopere, vtnonnuliiinter- „ 
pretes obferuarunt. 



x.SlutftionU 
i onclufio. 



CfnchJionU 
r/iodtyiiti». 



QYJESTIO III. 

Q^ O V ACr O DIFFKNDJ- 

tur odor,&perqucd incdium adol- 

fadum peruenut. 

ARTICVLVS I. 

DE ODORIS DIFFr- 
fione. 

SIT primaconclufioinhacquffftione Odor 
plerunque diiFunditurcrcodoiata, pcrlub- 
ftantiamfumeam. Hajc conclufio probatur iis 
arpumentis, quae in hoc capite, arciculo pri- 
mo qusrtionis prima: attulimus ad fuadcn- 
dumodorem efle exhalationem , feu fumeam 
fubftanciam. Licet cnim non pcrfuadeant odo- 
remeflccalemfubftantiamjconcludunttamen 
illam odorcm comitari, cfleque eius vehicu- D 
lum,cuius interucntu, e re odorata prodcat. 
Addidimus tamen in concluflone ( pleium- 
que) quia non neccfle eft , vt femper odor eo 
paftoexiliatjfinimirum lesodorata, odorem 
jta pcrfeclum concodumquc iam habeat, vt ad 
exiliendum non cgeat refolutione : vel fi ica 
compafta fit,vc relolutionem non admittat; li- 
cethocpofteriusin corporibus odoriferisraro 
accidat. 
x.Contlu^o, SttfecuKdaconcIufio.Etiamcumresodora- E 

ta vapoicm exhalat,non vbicun-.que percipitur 
odor, daturexhalatioodorifera. Haecconclu- 
- a fioeftdcmente Auerroisccxt.p/. huiuslib S. 
lUiu* Auitorts ^i^^j,p^jbi^enj^g^infecundod.:.qua-ft i.art. 
i.ad ^Albcrti traft. j. cap. ii. iEgydii text ico. 
vtriufqneCaiec ApoIlinarisqu.i6. Fcrrarienfis 
qu.j7.land defenf &fcnf q.iy&hocinhbro 
qujeft 14 Contarcni li.j.deelcmentis. Marcel. 
lib.3.deanimacap.72..Conciliatorisdiff. IJJ.& 
Jti ejuAfi.^vtrt^t» alioivm. Eft camen contra Auicen. 6. Nat. qu. ] 
cocTJiiqtialit^ n,i c j.AlbertuiT) infummdchom.Galcnum, 
^ 5. 4.defimplic.mcdic.facult ca.ii.Fcrncliumlib. 

6is<i cstJira fen- ^.phyfiol cap ;.& aliosexiftimantescitrahali- 
nant, tumfumcum, odorem uondari. Probaturta- 

I . CcmlpifionU picn noftra conclufioi quia fatpe odor fcnti- 
trotAtto. tur in locis admodum rcmotis , vt tcftantur 

vulturcs,aIi2queaueSjqua:odorealK(3xcada- 
ueiaproculinquirunt: vtautemexhalatiotam 
loDge,lat^q; fpargcretur, oponcretrem odora- 



tam defluxu penitus abfumi &i n fumum abirc. 

Secundo, quia odor breuiori tf poris mora per- t, 

cipiiur, quamexigatmotusfubftantia? fumea: 

adolfadum Tertio, quia vapor, cumleuisfit, , 

furfum comim.catjtefte Ariftotcle defenfu & 

fcnfili capitequintc& camen odor etiaminlo- 

coinferiorilen:itur,vtpatetjn vcnatu croccdi- 

loium cui adcarne«cxrralquamfufpenfas,o- 

do.einuJtati accuiri-.nc. 

Sictcitia ccnclufio, Cdorcxtrafumc^m cx-, ConcU 

habcioncm. cffundicurfccnndum tfleiDtentio- *^y^^^^_ 

nu]( ; poccil: qucque c-ffundi {ecundum tflcrea- 

lc. Ha-cconclufioquo.-d frioumparrcmafle- . . 

ritiuabiis, qucs pa'jl6 ante pro fecundacon- '^"^''**/"' 

cluficne rcculimus Patctqueexeo, quiacum *"*"./''''"'' 

fumcus vapcr, vtoftendimus, nequeatadlon- 

(vifllmum tradium coirmunicari , arque adeo 

nec in iUo odor , confequens eft , vt odor pcrfc 

corr.municetiir,faItemfccundumefleintcntio- - 

nalcPofteriorparseiufdemconclufionisdubia ^^ 

n ^ t- r II-'- pcjttnor 

omninoclt, necanobis, niu vtprobabilisccn-' •• 

fticuitur EamdefenduiijtAlexandcrinlibrode 

fenfu & fcnfili ca.de odore,Ammonius,& Boe- 

tiuscap.i. Ancepra:dic.icem Garbus infumima 

qua;ft. 69. & reccntium Philofophorum non- 

nuIIi:Saadeturq,tcfti!r.onioAriftotelishocin 

librocap.11.text.u7. vbiaitmediumpatiafo- 

no & ab odorci & acrem fic pati a re odorata, vt 

rcdoieat.Cum igiturredolere nihil pcflit nifi o- 

dorefecundumcflerealeafftdumifu, qucmad- 

modumneccfle candidum, nificandorcmha- 

bcat,videturAriftotelcsconccdere,recipiinae- 

rereaIemodorem:Accedit,quodcodcmmodo 

ait pati aercm ab odore,& a fonoj at a. fono rea- 

literpatifupcrius oftcndimus. NonefttamenQ^^^ ^ 

iftimandufpaigiodorcmfecundumeflcrca- ^,ji^„f^ 

ad totam diftantiam , in quapercipitur, cuin ,^^^^^^, 



cx 

le ad totam diftantiam , in quapercipitur, ^^^} nternot 

non fit verifimile tantam illi incfle vim ad fcle ^^f^^^ 

commuuicandum,maximecumpleriquearbi- 

tcentur,eum uUo padoagererealitet, fedin- 

tentionalitertantum. 

Obiiciat ahquis, Odor vt docuit Ariftoteles 
inlibrodefenfu, &fenf capite quintofuitda- 
tus a natura ad mulcendum cerebrum : fed hoc 
nonpra:ftat,nifidumeft infpbftautiafumea, ^* ^'"r 
vtcxfupcriusdidVisconftati igitur odor nun- '"""'^ 
quam daturcxtrafubftantiamlrumeam.Secun- "^" 
do, Ventus cumalio tendit, fcmper impedic 
traicjflioncmodorumadnarcs: hoc autem ex 
eo proucnit,quia ventus defert fubftantiam fu- 
meam verfus aliam partem :crgo odor fcm- 
pcreft in tali fubftantia. Tertio, Sialiquan- 
doodor fecundum efle reale, vcl intentiona- 
le maneret extra halicum fumeum, oportc- 
retpcruenirctuncininftanti ad fcnfum, cum 
faltem fpecies non habeatcontrarium , a quo 
retatdetur : fed oppofitum videtur expcriri; 
quia femper poft ahquam temporis moram 
olfacimus,ergo&G. Qijarto^Nullusfenfus 
«cernus poteft pcrcipere obiedum , nifi fic 

pr«feo$i 



1^9 



CAP. IX. Q^ViESTIO III. 



290 



prxfensrnon eft autem prarfens cum lougifli- A necefrariumcxtendifpcciemodorisabobicdlo 



me diflat:ergQ vt odor percipiatur , non fat erit 
perlab,i ad fcnfum fpccics o.doris , fed odprem 
iplumfccundum elTe reale. Quinto Odorcft 
qiialitas fecunda rcfuitans cx temperameuto 
pnmarum, non magisadiua quain (i,: color, 
fcdvnus color non produeitalium:ergo nL'co- 
dor alium odofemgignet, proindeque nullo pa 
ifto poterit diffiindi odor inmedio fecundum 
elfet reale; cum ha:c difFafio no aliter fieri debc- 



vfquead fenfum , fmc id teCio tramite,iiueflc- 
xuofocontingat. Vndenon odoraturnifiodo- 
rabile (guius nomineintelligehalitumodorifi- 
cum, velodorem, velrcmqua: Ytrumlibetdif- 
flauit)adu exiftat, eique coh:£reatmedium, 
pci quod fpecies ad fcnfiterium vfqueefFundi- 
tur.Dcpendetautemconferuatiohuiufcemodi 
fpeciei a proprio obiedo, ita vt eopereunte, 
moxeuanefcat : ficuti &fpeciesaliorum fenfi- 



retj quam per produdliouem vnius odoris ab B biljum obicdo fublato. 



ipu^fiA- 



alip. 

Adprimum horum dicendum, odorem da- 
tum eireanatura, vr illius interuentu fapores 
explorentur, diiudicenturque , quodprogreflu 
magis patebit ; Item vt homoilliusmiuifterio, 
ficuti&aliorumfenfuum,intelligibiIem€Ogni- 
tionem acquirac. Pra:terea, vt cerebrummul- 
ceateiusquetemperiemfetuet.Veuum hicfinis 
nonomnibus odoribus conuenit, cum multi 
ccrebrum Isdant^fed neque opus eft , vt fuaues 



Adquincum (quopotiflimuminuituntur, Sc Ads. 
quidem non fme magnaprobabihtate , qui ne- 
gant dari realem odoxem extra rem odoratam > 
fumeumque vaporem ) refpondendum eft, etfi 
odorrefultetex primarum qualitatumtempc- 
ramento,vc &aliiE fecundz qualitatesjpofle ta-r 
men illtjm dari in elemento , nouquidem fyn- 
ceropuroque,fedmifl:uramcarundemqualita- 
tum pariicipante, vt fuperiusex Ariftotele,& 
Thcophraftodocuimus. Negandum veroeft Odor tdcrem 



&benefici odores eum fincm perpetuo afle- C odoremnonefle magis adiuum, quamcolo- generatnon ct' 



iz. 



\dt. 



quantur. Ad fecundum refpondemus ventum 
impedire perceptioncm odorum, nonfolum 
ou a fubftantiam fitmeam in diuerfum rapit; 
iedetiam quia ouores,& eorufpeciesin aere 
infideutes, vnacumipfoaere, eodem, quofer- 
turimpetu,fecum euehit Quodtamen iu colo- 
rum,&Iucis perceptioBe,haudquaquameuc- 
nit:quiacumfpecies vifilesmomento ad afpe- 
£lum pertingant ,carumtraied;iomotum om- 
nemprascuriit. 

Adtertium dic ; vnum odorem fccundum 
efTereale, poflea contrario odore,in mediore- 
tardari,velomninoimpediri, ne vlteriusdiffun 
datur. Quodfi odorcontrariumnoninueniat, 
putant nounulli probabile efle tam i'llum,quam 
Ipecies odoris,momento ad olfaftum perueni- 
rc. Sedhisrefragaturexperientia.S^peenim vi- 
demus thus , aliaqiie odoramenta , cum primo 



D 



rem. Poteftenimodor,reipfadifFundr,produ- i^f colorem. 
cendo odorem alium, ficuti & fonus fonum a- 
humgenerando. Necmirum,cuadgeneratio- 
nem , communicationcmque harum qualita- 
tum,qux in fubiedis nonpermaneat.fed paulo 
poft euanefcunt,minusrequiraturj quam ad 
produftionem coloris,qui & nobiliorem obti- 
net naturam & fuopte iagenio eft qualitasiixa 
permanenfque. 



ARTICVLVS II. 

UEDIVM ODQ-RIS ESSE 

amm & aquam. 

MEdiu , per quod odor difFunditur , duplex 
eft,aer&aqua,vtdocuitAriftctelsshocin 
1 b.cap .^.teKt.-^^.&lib.^.dehiftor.amm.cap.*. 



ignicalefcuntjfumidum halitum proculexpira E Theophraftus, lib. 6.decaufisPlantarum, cap. 



rej&tamen nunquameorum odorem,Diii^ali 

• ju quantopoft tempore,anobisfentiri.Quodta- 

-^ ■ menfecus eueniretfiodor,vel eiusfpeciesjfefe 

;• inolractum momento innnuarent. Quaredi- 
ites ait- , . ^>r^^ 

h -* cendumpotius non omnia,qua: inmediocou- 
10 event r rr 1 ^ .... 

te^ut df ^^'^^^^^ '""°" orreDdunt , comiinunicari in in- 
, "' ftanti; videlicet,quando illafuopteinoeniotar 
dafunt.ac moram requirant,qucpad^oi'eha- 
bet odor, & illius fpeciesjvt ea, quam diximus, 



I. MagnusAlberrus i. part.fummasde hominc 
cra£I:atudeolfa6tu,Ferneliuslib.6.Phjfiol.cap- 
ij.Garbiusinfumm.qu.^^Themiftiushocm 
Ub.c.j^.fuseparaphrahs, Theophilus Algazel- 
luSjAuicennajSimpliciuSj&aluaudl. commu- 
niconfenfu. 

EtquidemaeremefTe mediumodoris,patet Aerer»,^aqua 
ex eo , quia terreftria , volatiliaque animautia tmdium ejje 9- 
per aercm odores captant. Qiiod vero et- doru. 



PhilofophiiC parens experientia demon- ^ iamaqua mcdiumfit, conftat fimiliter ex pi- 



ftrat 



U4. 



Adquartum, concedenaum eftfenfumex- 
i€xternt ternum. non percipere nifi prasfens obiedum: 
orumtrt.- ^^^ hanc praelentiam non eodem pa£bo re- 
w»6«i/e«»/ qwiriinomnibus feniibilibusrefpedu fu^po- 
iodm /730- tentise. Namquevtres vifibilis afpedui prae- 
fensdicatur,debet eiper lineam redtam obii- 
ciabeoloco, inquo videtur:vt autemresodo- 
labilis cenfeatuc prsefens olfadui , fat cft acque 



fciuminaquisodoratu. Huius autem multa irohatHr. 
afFert indicia Anftoteles loco citato dehifto- 
riaaoimal. Namcomplurespifciura fpelun- 
cis latcntes, falfamentoillitis faucibus pifca- ■Pf/^^^ oaorart 
tor euocat. Dcinde , non pauci ad quofdam. J^^ a^uis. 
nidores ex alto accurrunt , vt ad carunculas 
fepiarum deuftas, & aflatum polypum, qua: 
ideo coniiciuucur innaflas. Purpuris olidas 
efcas purpuiaxii dc-mittunt , iisque dcceptas 
t capiunt 



IN IL LIB. ARIST. DE ANIMA. 



J^uhiutio. 



liPi^limm' 



1^1 

capiunt,Polypusciimafaxo,cuiadhaereCdt,di- A 
uelli nequeatjfed trucaii potiusfe patiatur , pu- 
licaria: herbas; odore protinusrefilit. Denique^ 
compertumeft pifces efcam , antequam voret» 
olfadu explorare. Nec quifquamobiiciat, m- 
quitPhiloponus , pifccs non olfacftu , fed vifu- 
alimenta fibi quserere: fiquidem etiam ii,qui o- 
culorum fenfu deftituti luut, efcasfuas perfea- 
tifcunt, & quxritant. 

Erit qui dubicet quanam ratione aer, & aqua 
fiptmediumadtranfmittendos odoresapcum^ B 
cum hsec elementa humida exiftant,& alceru-m 
eorumfrigidu(it,nempeaqua:humiditasvero, 
& frigiditas ab odorum ingenio aliena habe- 
antur, vtpotequiexficco, & calido oriuntur. 
Occurrendum tamenetfihce qualitaces odori- 
bus, adprimaeuum eorum orcum & diucuraan> 
conferuationem minus conferanc:nihiIominus 
aerem & aquam ad eorundem traieftionem 
maxime oppofira efle : quia fumeus vapor , qui 
in is;ni confeftim abfumitur, per cerram pei- 



Z9l 



QVJESTWIV. 

Qj DnAU sir onGAr 

num olfa£lm. 
ARTICVLVS I: 

D l V E R S m O P L- 

nmes. 

ORganum olfadlus inueftigatibusoccurrir 
primonafus, kominicantumaltior, emi- ConfuU 
nejaciorqueinfaciejquoquaflcegumeaconares l.defenf 
occulcancur. Ha'aucemadtriamuniaobferui- ca^.dsc 
uat Imprimisadatcrahendum,& emittendum iJliuAtnj 
aerem ; cuius vna pars tradtairrepit in cercbruj, nii-Lak 
altera in cor,per qu^damforamina,dequib.po- /« //£>. d\ 
ftea Secundo,adexcremencadefluentia,&mu. oh,f. 
cof^m eluuiemcmungeudam , ideoque decliui 
meatu nafus pacec. Tevtio, ad hauriendos odo- 
res vnde animancia quazlongiores habencua- 
^ resfagaciorafuucPriuacim veroelephacisnaris Blephar, 

mea^renequic.DocecautemAnftot cext 67.^3- q proHxa:, & inanfradumflexibihsalmsetiacft respron.. 
pitefeptimoquemadmodummediocolorisin- vfus,ncmpeidem,quimanus, vttradic Ariftoc. Artjl. 

hb i.dc hift anim.cap»!!. Nam ea cibos cam fic- 
cos,qu,;mhumidoscolligunc&inosadmouet. 

Liccc veroanimalia , qua:.nonrefpirant, nar Qjgra» 

ribus careanc, nonptoiade canien ca omnia ol- flrumen 

faduslunc expercia, vc iamfupramonuimus. pronari 

Alia namq;brancHiis,aIiafiftuIis, aliapr^eciw- (^^ ;,^ 

^ , ,^ . (Slu quodam , vcinfeila, odoresfenciunt, refe- 

HermoIaus,cap.54.paraphrafisThemiftii,peio, renceetiam Aiiftoc.Iib.i. deParcib.aaimal ca- 

lariam, fiueperodorariam. ^ ^^ . . i6.Videlicec ipfix)doresabfque anhelicu>&rpi- 



j-.-— -_^, -j ~ 

eftqu2damafFed:io,racionecuiuscraducuncut 
Vtaeradlucem perilludfpecies vifilesad afpeCT:um,quam vo- 
jidmittendam cac ^i^cpnvU : ita medio olfaftus, idelt, aeri, & 
2Jd.d)civti pofcit aaux competere afFedionem quandam mno- 
ficadoderem minatam, odorum tradudricem. Hancvero 
iio<r(Asy- pofterioresPhilofophi ( inter quosfuitTheo- 

phraftns) appellarunt ifoa-^» .ideft , vt vertit 



Quijiio cur pi- Verum fi aoiim.atia infpirando olfaciumt, qui, 
fces odorentur, f^gji potelt^vt aquacilia.qus non refpirac, odo- 
ventur?Refpondet.PUn.lib.9,Nat.hiftor.ca.7v 
aquatilia omnia refpirare,idque interuencu ae- 
iis,quemetiamintraaquasIatereputac:imo&: 
OQorem vulc nihil efle ahud , quaminfedu a«- 
ra. Sednonre(a:ephil6fophacur.Primam,qma 
fubaquis decineriaer nonpoceft , fed vbi inwa 



ejimnoarej^i 
Mnti 

'RefelliturFli 
niHi. 



ricus reciprocatione, eorum fenfus feriunt. 

Porroinfuperioireextremitacenarium,emi- Hariun. 
nencduocubercula mamillarum fimihcudine, 
cmx ob id caruuculse mamiltares, feu papillares 
vocancur.Hisaucemfubiiciturosquoddambi- -p^fijii^, 
parcitu,quodeciamfimuIrtsforaminib.paceat, y^„^„/^ 
duos camen meacushabet infignes, du-ob.naU 
foraminibusrefpondentes,quodospropterfi- 



casgigniturconfeftimcmergic,vtaitA_r;rtoE.in E. miUtuciinem quamcumfpongia& cribroobti- ■P'"' 



lib deSenfu, & fenf cap. j. videiicec^, quiacmn 
aquis leuior fit, nacuia? impetuin fuperiorem 
l^ l.derej}irat. locumeuadit. Pr£eterea,quod odornoafitaer 
4^*,j, infedusconftatexiis,qua'iuperiusanobisdif-- 

putatafunt, vbi oftendimus odorcqualiratem. 
cffcnoofubftanciam. Acquodnon omniaa- 
quaciliarefpirent, exinftituco dcmoftrauimus 
inlibroParuorumNaturaliumexArii^tot.alfis- 
quePhilofophis,contracuademPlinium,r<on~ 
deletium,& quofdam antiquos,nempc Anaxa- 
WierAre^onfo. <voram & Diogenem-. Ad argumentum igitur, 
tlicendum, non omniaanimantia infpiraftdG-^ 
olfacere , vt fuperiori -capite -dotuit Ariftotc- 
les, fedea, qu^orgarHira odaratidi recoi^dL- 
jum habent , ad qued apericndufn actiadiG-- 
seaerisopusfip, qualcorgamim miaiaie foL- 
sicta funt aquatiha , inie i^ec terifeftiiaa.^' 
■yoJacilia omaia,fed com^- 



net: & cribrum,& osfpongiofumdiciconfue- 
u-it : aiuntque fabricatumid a natura, ne aer in- 
fpirarione attradus cQnfertim,acIibere cerebri 
vcntriculos ingrefliis, eisnimio frigorenoce- 
ret. Hifce duabus partibusofl[isfpongiofi,re- ***''** 
fpondcnc bini meatus nafi quiinfua origine .'""''■ 
diuiduntur, &duoqu]dem adfaucesflexuofo 
duduiduo ad nafum ipfumintcrcurrentcfepjco 
cartiIagineo,tcndunt. Quib.porredaeftqua:- Tunica 
'■ dam tunica cxaGguiscontinaatacum ea,qua: -^/^^ 
.adliuguam , afperam arteriam , & palatum ex- 
tendicur , eadem compofitione , qua mollioxes 
nerui. 

His ita confticutis, diflScultasnon paruaeft, Oi^orjnj. 
vbinam ocbrandi pocemia, vt in proprio orga- '^btreju 
aorcfidcatGaltms.devfupartiumcapite <f. & 6-»/^«/): 
inlib.dcOifadlu^vimodorandiinanccriorilius.^"* ' 
cercbri partibus feu ventricuhscoITocat : neque i-^'«<^' 
aMbl. coaftjucui debere efficacibus argumentis ^torgat. 

abXs- 



SsArifi.l 
'^anitn ca. 
,:. Qr>de 
\m.cap, 
iS.de vfu 

n.^l.de 
\'eraiuf. 
li.coUc. 
j tcen.dt. 

l.c.ap.t. 
lrc.l.c-6. 
J^ lib. 4 
Concil, 

Garbtttt 
1 qu. 6g. 
\ui I. 
i«/)p. 
•l i.de 
\C.-J8. 



^n 



CAP. IX. QVi£STI,0 IV. 



29^ 



abfcdemonfirarum pnwt. Ac primam quod A cuminceicbrum commeent halitus odoriferi. 



aoniit in aliqua parre nafi,ita ollenditNam vcl 
cllctinaliquocius ofle velin cartilagine,,vel ia 
tunicapaitesnafi veilienre. Noninoflcjfiqui- 
dem hoc tefte ipfo Aiiflot lib. i .huius oper cap. 
j. tcxt.79.&lib.j.capite II ccxt6(J fcnrusexpers 
cft.Noniu tunciaaiam hxc, vciproximedice- 
bamus, porrigitur vfque adlinguam. aiiasque 
partcs, in quibus conftar odores uon fentiri. 
Norwn caroluginem ralioqui nihil opuseflet 



conuenit ante ipfum collocarivim eiufmodi 
halituum exploratricem , vt malus vapor difcer- 
nipoflitantcquijjTi cerebrum licdat , 1i2BC autcm 
viseil: facultas odorandi Adde quod obIe<fta-^''*/^'«''^' 
tio, &dolor, quemodoresinferuut,noriincere 
brofentiuntur. z.Ajfert. 

Secuiidaaflertio : Odoratus non eft iu na- . 
riumtuncia , fiue in neruopernaiesexpanfo. , 
Harcfuadecurprimum; quia, vtGaknusreclf ^*'^ ^ 



iufpitare ad oifaciendum :quod tamcn necef- ^ opponebat, fi odorandi vis confifteret ineatu- 



« fsnten- 
n ratio. 



farium efle docet experientia,monuitque Atiilr. 
hocinlib. cap. 9 texc. 98. Igiturpoccutiaolfa- 
ciendiin nullaparte nafi infidci: Deindc, cere- 
brum odoiibus ieficitur.,4& Ixditur vtique dum 
eosfentifeigo fcnfonum olfacSluscllin cere- 
bro:Pixceiea caleoportet efleodoratus inflru- 
iTvcutum,qua!esipfi odorcsfunt,vtinterpoten- 
tiam &obieftum cognatio., debitaguepropor- 
tioferuetur. Cumigirurodores halKU,&vapo- ^ 
redeiiliant, halituofum, vaporofi.imque eifcde- 
bet odorandi -inriruincntum ; tales vero func 
anteriores cerebri ventriculi , vrpote vheriore 
fpiritu affufi &redundances:igitur in iis coflitui 
debeteiufmodiiulirumeiitum.Poilremojidem 
exeoconcluditur, quianifiin iis conceptaculis 
odorandi facuicas refideret, ad qua? aer infpira- 
tionismotu fubit,uon exifferetur infpiracioad 
captandos odores. 



nica, cum ha;cadextimas vfque nafi orasde- 
lcendatj fequeretut rem odoratam iis admo- 
tamabfqueiufpiracione moxfcntiri,reclamaa- Cg.uf.jg 
teexperientia.Item,quianariumneruiiaflitati * 
(untadtangcndi,nonolfaeiendimunus ; uec 
candcm tcmpericm taclus , & olfadus reqtii- 
riint Tertio,quianon videmurodorespercipe- Tertit,, 
te,nifi in abditiorireceflu. 

Tertia, aflertio : Odoratus refidet irftubcr- t.AfCert 
culismamillaribus. Hajcefl Auiceunaey.Ten.^. lUtusauBorei, 
Can.i.Mag. Alberti i.parrfummje dehom.ia 
trad. de Olfadu , quipro eadem fententiacitat 
Algaze!lum. Eflicem Philoponi capite nono 
huiusUb. ConcihatorisdiflFer. 4f. Garbiiqu^ft. ^tcemprcbntio- 
6g. Fernehi in iib. de Partibus corporis humani, 
capite nono. Realdi.librooclauo dereAnat-o- 
mica,capite fecundo & aliorumcomplurium. 
SuadeturauteiH exeo,quia cum facultasodo- 



Auerroes tameni.ColIefl. cap.i 7 exiflimac XD ratrix nec in cerebro , necinnariummembrana 



odoratum confiflere in narium membrana. 
Quod probat d^ipliciratione. Primum,quia ca- 
ninculse mamillaics lunt eiufdem fubflanti^ 
eum ccrebro;at cciebrum efl expers fenfus, vt 
docetAriftot.hbrofecufldodePartibusanimal. 
capitedecimo,fatetuiqj Galen ^.decaufisiym- 
ptomatum , vbi cerebrum organum non fsn- 
tiens appeIlat:ergo vis olfaciendi neque in cere- 
».R«//o. bro,nequeiniiscarunculisconftitutaeft.Secun 
do>quiafiodoris feiifioibiineffet,cumadeiuf- 
modi tubercula palati foiamen pateat,fequere- 
turpofleper id occlufis naribus odorati cibio- 
douemfentiri,quodnemovnquamexpertuseft 
Tertio,idem confirmatur, quia A.Tiftotelesli- 
bro primo de hiftor. anim cap. i i.aliisque in lo- 
cis palam afKrmat , olfadum.per aares admini- 
ftrari. 



ARTICVLVS II. 

VEK^ SENTENTlM 
expltcatio. 

HJEc difScultas aliquot afTertionibus ex- 
plicanda eft.Primafit; Olfaftus nonrefi- 
detincerebri ventricuhs. Probatur : Primum 
quia cerebrifubftaatia, vt Auerroes argumen- 
tabatur , non eft apta ad munia externorum 
fenfuum ; adeovcvix ta£tu polleat. Qu?.fc 
nec in eo odorandi poceftas erit, vtnequea- 
lius extei;norum feoliium iiieft. Seeun^o, quia 



'ertio. 
mr.i. 



(tturt. 



fitafit, vtexdidispatetj nec veroefTepofnt ia 
ofTe illo foramincib cuius ante mentionem fe- 
cioiUSjquia ofla ob concretionem terreftrem, 
antnihil,ant vixfentiunt ; Rehquum eft, vtin 
prsdidis carunculis refideatjprxfertim cum no 
appareatadquodaIiudHiunusnatura,qua;nihil 
'fiuftra mohtur, eiufmodi tubercula inuituerit. 

Diluenda nunc quje primo articulo funt ob- Solut.afgtif»eti 
ie<ft3, quatenus fiiperioribus conclufionibus ad- fo^-po Galem 

^ uerfancur. Ad primumigitur argumencumpio -^^^' 
Galeniopinione, coacedendum efl,fenforium 
olfaftus,nequein ofle, aequeincartilagine,ne- 
queintuncianarium effe^ledincaruncuiisma- 
millaribus. Ad fecundum dcendum, ex eo 41 
quod cerebrum odoTibus foueatur , uon redte 
colligi ,fentiri, dignofcique ab illoodores, fed 
affici Leaeficis quahtatibus , quse halitum fu- 
meum,odcremve inhalituhserentem comitan- 

P tur. Adtertium, requiri ahquamcognationcm 
interfenfiterium, eiufque obiedumj &hanc, 
quantumfatisfit,inuenixi inter tubercula&o- •'^''j» 
<lor£m:habentenim illa ficcitatem calori admi- 
ftamficuti odor:cerei»rum verohalitupr«hu- 
midofcateci&infuperdefunteiali^commodi- 
tatesadolfaftionem adminiftranda, vtexdid:is 
patct Adquartiim,&fifacultas odorandiince- 
rebronon refideat; necefiarium tamen cfle in- 
fpirationem ob eamcaufam, quampaulopoft 
exponemus. 

Ad primam vero rationem pro fititentia 
t 1 Aucrrojs 



Ad^, 



15>5 



IN II. LIB. ARIST. DE ANIMA. 



196 



Sdttt.rAtionum 
proAHerroe» 

Mi. 

A4i. 



HuidArift. 
fentiat defedo 
tlfnBm^ 
trima opirh 
YHUe^j. 



Alteraopinio. 

Tertiaopin. 
TheophtlL 



OpinionifUpe- 
rini preUtA fit- 
Met Artftot. 



Ixplicatio loco- 
rumintjwbtts 
refrag rivide- 
tur. 



Auerrois dicimus , prxdifta tubercula confta- 
re ex materia aliquantulum fimili fubftantix 
cercbrijfimpliciter tamen diuerfajvtpote magis 
compadla, acminusfrigida , atqueitaadolfa- 
ciendi munus aptiori. Ad fccundam dicendum 
imprimis eft, poneillam a^quavi retorcjueriia 
audtorcm.Nam cum Auerroes dicatjfenlorium 
olfaftusefle membranam. narium, qua: vfquc 
ad illa foramina cxtcnfa eft, qua?ri poteft cur pcr 
eam odores cibi non fentiaH-iUS. Caufa igitur 
imprimiseil, quia odor illecibiadmodumeft 
in ore conftifus,ideoque a nobis fen tiri n on po - 
teftjtametfipercipiatur abaliis, adquovumna- 
resdefoccatiorperuenit Item,quiaodorcm non 
fentimus, nifi cum infpiramus; infpiratioau- 
temducitaeremadfauces, &puImone!i-i.atque 
itanonpoteft odor abore , aut ventriculoper- 
uenire adolfadtam; fiquidem non inde aerem 
attrahipius.fedilluc potius ccmpeilimus. 

Poilulat vltima ratio, Yt dicamnsqaidAri- 
ftoteles de fede olfadusiudicarit Vallefiuslib. 
1. controuerf medic. capite i<5. ait illum putalic 
iftiufmodi organum efle nafum , (quod vide- 
tar quoque exiftimafle Plato in Tunxo ) Ete- 
Bim Ariltot.libro primo de hift.anim capite vn- 
decimoitaait, Olfadlusquoque, id eft,fcafus 
odorishaceademparte,idcft,nafofubminiftra- 
tur, &lib y.deGenerationeanim ci.Qi^crum 
inquit, nares porredic funt longius , vt catelio- 
rum Laconicorum, ha^c valent olfacfbunta enim 
motus non interpellantur , fcda longe direfti 
fenforiumfabeuntintegti. Itaqus hAucfenten- 
tiam, vt Ariftotelicam , fequitur ipfe Valicfius. 
Alij putant Ariftot. conftituille ol!:i(flum in cc- 
iebro,quibus fauet id,quod in problematis fd. 
Ij. problen». ^-.fcripfitnimirun) tuncnosodora- 
lf> cum odores ad cerebrum veniunt. Theophi- 
lushoc in lib. adtext i 00. arbitratur hacin er 
Ariltot. dubium fuifle , idcoque nullibi fenten- 
tiam (vt in ambiguis qua;ftionibas iincrdum 
facereconfueuit ) apercis veibiscxplicaflc. Ga- 
Jenus etiam inlibro de inftrumento odoratus 
Ariftotelemincufat, quod cum orationis&e- 
loquentiaj parens fit,rem hanc ncquaquamo- 
rationeiIIuftrarit,feditainuoIuerit, vtoporceat 
nos, quajnam eius de hac re mcns fuerit,varici- 
nari. Certe noftr:r opinioni conftituenti odo- 
ra'tumincarunculis niamillaiibus.adftipulan- 
tur verbaphilofophi capitc fccundo de (enfu & 
fenfili, vbi aitinftrumentum odoratus eflecirca 
cerebrum,&Iibro fecundo dcGenetationeanim, 
capitequarto cum docct habcrc illudacercbro 
originem. Nam caruncula: illx' prope ccrebrum 
ccnfiftunt, & ab eo propagantur. 

Ncque obftantlo:a,quibus Aiiftocelcs vide- 
turindicarenares, n lUiinVe .tircinftrumeutum 
odorandij tanr : ua-n viilt jIijec obfcruiread 
olfadum; V- ' • 'dGcneracioneaui- 

mal.ui . V . . , . . Jutca /cn/brium, 

c'^' 1- " :.L'aitSj vc//4i£eni 



' 



A in eas definunt. Item cum ait tunc nos odora- 
ri, eum odores ad cerebrum veniunt , tantum 
fignificat, ad olfaciendum requiri delationer» 
odorum qui ordinarie ad cerebrum etiam per- 
fctuntur ; maxime cum iUiusgratia fintinftitu- 
ti a L-acura,ctfi non fit hic integer, & ada?quacus 
eorum finis, vtprogreilumagispatebit. ^ 

Adhuctameninhaequa^ftioneexplicandum /• ^^^** 
reftar, num verumfit,rquoddeopercuIoodora- ■"x aH 
tusAnftotclestradidit^afleruitenim hocinli- "f' '^'^ 

i'B brocapitenonotext. loo. & iibrodeScnfu,& ^ ^' 

lenfili capite quinto & libquaito de hift. aniin. 

capiceoftauo, euque iecun Garbius Magnus 

Albcrcus, Concdiator, Alcxander, Thcmiftius, 

Marcellus, Aucrrocs, D. Thomas, & alij in ani- 

malibus, qux refpiranc, prar-ertim hominibus, 

feuforium olfadus, operculo quodamregi,ac 

muniri, quod vt odor organum fubeat,atcolli- 

debctjideoquerequiri infpirationemaeris, qui JlutiJa 

\iactra(5I:as intep^umencu.m cleuct Eamqj cau- ,., 
(^ r r' \ 1 -V . ' cei. 

^ lameiic volunt, cur prx'aitc.£ animantcsi aon 

nifiinfpirationcpra;cunte, olfaciunt Multihac 
in re Ariftotelem reprajhendunt Primum, quia '' ^^^^tn 
Anatomes profeflores uegant tale operculum 
ii.ueniri.Sccundo, quia tcf^umcntaillaimpetu- i. 

acris fpontcingruentis, non minuspandercn- 
turquam vi eiufde infpiratione attraclri. Quod 
tamenialium cfleccnftat, alioqui finercfpua- 
tioncdatecur aliquandoolfadlio. Tertio,quia j* 

Pj nulla apparet idonea ratio cur id poni d^:bcat. 
No.Tcnim ad tutelam potentia;,cum odoratus 
nafofaciscontedlus fit, munitusquc abext?ruis 
iniurijs. 

Noneft camencur propter h^^c Ariftotclcm' Dtlntiop^ 
defcramus,cumfaciIeacoIujnnia vindicari pof- 
lit Dicendum Ariftotelem nomineopcrculi i-.o 
intellcxifle aliud quid diftintSrum ab ;■'■, qaje 
fjpra numKrauimas, cum dc n.fii}:ruCi;ur.i, & 
compo!icio'.ie aoxremus : nec enim id indilic 
dlionibus obfcii!.'!tur:fed fignificafle extremaai 
membranulam forammum niili decidentem 
fupracarunculas mamillarcs, quarinlpiration^ 
actollitur. Idquevidetur indicaiJc.capitcnono 
huiuslibritexcu /00. aiensiepijnentum,quod 
olfaftui natnra largitaclt,aperiridi!atatisver>is 
& mcatibus.No potcft autem vis aeris vltro oi,- • 
curfaatis operculum iftud dilatarcfcn reinouc- -^^'"•*^ 
roquianequitae^" eo introircnifi ccdaris;, qiii 
incus latet; non cedit anrcm uifiatiradua inJpi- 
ratione. Quare licetquis , inqiiit Gaienuiir, 
Gubiculo odoribus rcplero fiflula acrem irji- 
pcllerct in nares , line infpiratiouc non feuti- 
returodor. Quod vero aiunt,non egcreinftni- 
mc:^j:um odorarus operculo , falfum eft, i\ di 
eo fermo fit , quod ei datnm efle afleruiimis; 
ncquc enim id diftinguitur ab ipfo nafo . qui 
eiad arcenda caIoris,& frigoris aliaque eiuf- 
modinocumenta, opusfuit. Adde etiameum 
multi odores tetri fint , ac noxijj conucaiens 
fuiile , vt organura olfados contetium eflc 

jxefcin 



:<r;f,6. 



5^7 



CAP, IX. Q.V^.STIO V. 



io^ 



ne fempcr ommbus odoribus neceflario pate- A nitaqnierecmersercnt.Pacctigimrqiunu vti 
nc lempv. „..kii;,v, irarp Narnr.i ocubs oabebns texcnt , vello 



ifUx olft- 
PA- itijp:ra- 
commo- 



retifecieorum perceptio interdum a nobisim 
pediretur inhibitaadaliquantulum tempusia* 

fpiratione. 

Exdiftiscolligesmultipliccm vfum& com- 
moditatim , quam olfadui infpiratio afFcrt. 
Nam primum attrabit vna cum aere Gxhala- 
tionem. odorificam , feu odorem pei fe, feu ff-e- 
cies odoris. Secundo, remouet operculum Ter- 
tio, motu fuo irntat fenfum natura faa hebe 



htate Natura oculos palpebris texcnt , velfo- 
mnitemporeiatibuUsoccultarit. Atcurolfa- 
aumiiucaumentoinuolueredcbuerit,nonap- 

paret. - 

Huicaraumcnto occurtendum eH: , fcnfus 'Rim ex^lieatic' 
deberetHe in promptu, ad funtlionesobeun- 
das quautum ratio ordoque naturai cxigit i qui 
tamen non poftulat, vtoITadtus in animanti- 
busnobiliorisnota:,quahafunt ea, qusrcfpi- 



'• rem Sedex lis tnbus officiis, fecundum tan- B rant, necellario odonbuspercipicndisperpetuo 



ftjpfrxnt, 
in^tratio- 
m odoran- 



rti proba 



'.num odo- 
fopircuia 
re ofiendt 
tntra G«- 
n. 



ni reflic 



tummodo furrpliciter nccefranum eft ad olfa- 
ciendum lotelligeanimantibus , qua:rcfpi- 
rant :Namodonfcra exbaktio fineattradione 
poteft meacusnatium fubire.reque ipfainter- 
^umitafubit, qiiia vltroafccndit:fimiiiter odor 
& fpccies odorabiles i quandoquidcm fuopte 
infTcnio h.c illac diftunduntur , & in fubhme 
iendunt,quamu!S attiadto aaemultocelenu5 
narespcnetrent Item hcetodoratusaeriscom- 
motionr ahquantulum fufciteturjperfetamen, ^ 
abfquceomotu odoie pcrcipiet:vtpatetexcm- 
plo animantium, quas refpirandi vfu carent. At 
nifitec^menremoueatur , olfadio nuliaesit, 
Qupd ex eo conftat , quia animantibus.qus re- 
fpirant, neccfFaria eli: ad olfaciendum infpira 
tiojvtdocuit AviRotelcsproTimo capite,ahifq; 
inlocis, & cxperientia ipiademonftiatiadeo vt 
fquod vrinantium teflimonijs liquct ) fuba- 
quisnon odorentur. Nonettautem ncceH.uia ^ 
propter primum, aut tertiuin munuseoium, 
qua; pruximeretulim us ,vt ex didis eft manife- 
Itusn : uec Ycroaaud quid afferri poteil:, cu:us 
jrraciaexigatur. Tantumigiturrequireturado- 
pcrculum remoucndum , & olfadorios mcatus 
. laxandos. Ynde etiam argumentum duci po- 
tefl: ad probandnm dari pisedidum inuolu- 
crum , quodG.ilcnusinlibrodeInftrumento 
odoratus,aHique mukincgant Sienim olfadio 
abfque infpiracione non datur , &hanccom- E 
pertum ellnoa rcquiri necefl uio ^d olfacicn- 
dum,nifi vt ilhus interuentu operculum amo- 
ucatur, confequens llt,vtnegati nou poflic,daii 
taleopercuIuminaniinantibus,°qu£refpirant. 

Sed inftat aclhuc , vrgctque Galenus , non 
debuiiic o!facl:urn integamcnto muniii , cum 
longcprarftantius fit , q-icmlibet fenfum ex- 
peditum promptumquefcnTpereilj, vt in obie- 
d:um fuuir. feracur. Necobfiat, inqait, quod 
Naturaoculis inollioribus palpebras tribuit , ^ 
duibus tcdri munit que eflent. Nam quia la:- 
diab incidentibus facile poterant , vteosdc- 
fendcrct , palpebrasipiis, quafiquxdampro- 
pugnacula, dedit. Pr^terca etiam fomni cau- 
fa. Nec eaim in aere lucido dormire r nifi te- 
d:isoculis,pofIumus. Vnd.- & animantibus, 
qu«palpcbriscarent, vt locuftis, paguris,can- 
cris. Naturaconccptacula & fxnus ^ofdam 
kribuit, qui inftante fomno , quafi cubicula 
^uazdamocolos tocosiecipe£ent > equibusfi. 



fitexpofitus, ob caufam pauloante anobisaf- 
figaatamioroindeque tesftus effe debuit > ad 
eum modum,quem dicimus. Nequchoceftfe- 
riari fenfum abfque necciruate; priefertim cum 
tale otium,pra.'lcnte re odorata nonduret, nifi 
dum aerem foras mittimus , quem eonfeftim, 
reciprocante motu,attrahimus. 

0Vy£STIO V . 

VrRVM O LF Acr V S H o- 

muns hzbetiorjit, quam alio^ 
rum animanttum. 

ARTieVLVS L 

TRAESTANTIA OLFACTVSr 
ArgnmmtA pro parte negati- 
uaprofofitdi qu<&- 
fiionis. 

P„ . j j. . f r Odorandi vU 

Otenna odorandi mter lenlus externos ^ 
n n. 1 • • neceiSitatepo- 

neceiiuate polrrema eit, diemtate tertium „ -^ , ' . 
, u • ur n» T-! • ftrema.digntta' 

locum obtiuetr,vtOD!eruatU:uusThomaspri- . " , 

o „ -K, r temeJta mter 

mapartc, quxlt. 78 artic tertio Nam viiusre- , , r. 

^ ,r ^ r- j j-n. rdtquos (enlu4. 

mortimmacognolcui audicusminusdiltantia; •* •* "* 

tadus&guflusattigua, harrcntiaqueduntaxat: 

odorafiS aucem ncc remotiiTuna ,neeattigua 

tantum , fcd mediocri interuailo diffica- Prx- 

terea, fpecies odorum minus fpiritales fuatj 

quam vililcs&audibiles , cuius rciargumen* 

tumeft tarditas, qua ad fcnliterium perfcrun- 

turrdefoscatiorestamenfunt, quamguftatilium 

&ta(flihum , quiahas fcmper funt coniuiidta: 

cumrcbus, qu.is ripra^rentant ,■ necfineillis. 

fenfui imprimuntuu, vt progrefiu docebimusi 

ilia: vcro non iccm vt ex iis, quse fupra dilfe- 

ruimus , mjnifcftain ell: Fa:it autem faculras 0'lfacii4$ tri- 

odorandi animantibus,minifteriofcnfuuinah- p/excami:^- '' 

menta qnsercncibus , magnam commodita- las ^d^Vf:. :;i 

tem. Nam cum iint nonnuila , quje , vel praj- tw.ndam 

guftata necem infcrunt, vc venena prajfentanea, j^ 

uecellum fuit, aliquam dari potentiam , quse 

huiufm^odi periculufin anteucrteret , & qua: 

noxia, qua^ve falubriaefreut , prsenuntiarct - 

hocautcm cxhibet"odoracus , maximcbrutis, v_„ 

qu^e proinde'ad cibos olfaftum ficquentias 

adhibeat, <juam homincs.Fit autem ea pr^nun- 

c \ tiacio' 



i99 



IN 11. LIB. APvIS 



r.argumpro 

parrenegat. 

^HAfitonk, 



1. Ar^um 



l.Arj^um' 



4. Ar^nta- 



ftrftHioolf*' 
Hui dupUx. 



l .Csnciufo- 



J^iatio, dam homo quidem per difcuriuir:;. !. ■-, .; 
iudiciuini bruta vero perinftinftiiin naturalcin, 
cx odore dignofcunt conditioncm cibonnn 
quos olficiunt. Et lisecqaidem cilpriinoodo- 
lum vtilitas. Secuuda, corroboratio cerebri. 
Tertia, refedio cordis Dcauibus Auicennain 
lib deVirib cordiSjtraA. i cap t;. Hippocr,in 
lib.deAlimentisjS: lib. Epid.Galenus deytil, 
refp.cap.j- &lib. zde Vfupait. Concil. diff/jj-. 
Hispoiitis j quod ao. excitatam qua^fliionem 
fpeciiatj videtur eius pars negatiua hifce aigu- >^ 
mentis oftendi. Potentia, qua: ?. pra^ltantiori 
forma oritur , nobiliorcft : ied vis olt^acicndi in 
homineorivUi £,pr2.'ltantiori forma nempcab 
anima rationalij ergo inhomine nobiliorcritj 
quamin vUo alio animante. Secundoj homini 
contigit crganum oliadlus , multo aptius ad 
munusodorandijquam bellui.sj ergohomoa- 
(fliopes odoraadi melius prsftabit. Piobatur 
antecedens. Namque id organum cenfctur a- 
ptius ad percipiendum obiedlum , quod ab eius 
conditionibus magisell liberumiica veroleha 
bet organum nof^ri olfaiflus ; fiquidem ob vici- 
niam cordishumiditate afPiuit.: odorautem ig- 
nes naturs elb (iccitatifque alumniiG. 

Tertio, Biomoplurcspercipitodorum difFe- 
.rcutias, quam cstera animaatiarigitur homo 
fagaeius odoratur. Probatur antecedens , quia 
bellua^nonfeutiunt tetros foctidofque odores: D 
cum illcs non horreant,vti nos, tefle Ariftotele 
cap j.deSenfu&fenf Item,Guianon videntur 
deleftari flerum , aharumqi (imilium rerum o- 
doribus, vt idem Anftoteles eodcm loco,&; lib, 
j. Ethic. cap. /o.ait QuiQ vero -quod folos ali- 
iTientitios odoiespercipiant, ex coofleuditur, 
quianona/redantcoffnitionemodorumjipfius 
notiti^caufa ., fediolum in ordine adcibos, 
cum fenfus non flnrt eis dati etiam adpiiilofo. 
.phiam, vthomini, fed tantumvtperfequantur 
ialutaria;nox,iaquedeclinent. 

ARTieVLVS L 

CONTllOF£,R5I.4E TilLVriO. 

D propofiti dubii expJanationem aduei- 
tendum erit, clfaclum pofle a nobis crpeii 
di> vel quoad pcrftdboncm elVentialeFn ipiius 
potentic;: : vd quoad pcrfe<i^ionem accidenta- 
jiamjqua: in eo potilHmum cernitur , quode 
longiori diltantu olfaciat, vel pluresodorum 
diflcrentias prrcipiat. 

Sit prima couelulio : Olfadlus hominis, 
quoad perfccflioncm clTentialemj nou cildete- 
.iior olfa'5tu aliorum animantium. Probatur; 
nam qua: funt ciuficm fpeclei ,parem habent 
,in natuia fpccifica perfc^tioncm j at hominis 
aliorumque animantium olfadtus , iuynins 
/peciei nacuram .coQUcniuut , cum feiantux 



.Cornlufio 



eap. 4. yoi ait nos pcmuiuiu ,r 

habcrcaliorum animautium oltactum i & hoc 

cap. vbi docet hunc fenfum efle in nobis hebe- 

tiotem,quaminmuIcisaniiTjautibusjquodfcri- 

p(it etiam Theophraftus libro 6. de Cauf plant. 

cap. j.poft Platouem in Tima;o:hoc autem mi- 

nimcailcruiirent, ficrederent hominemplures 

odorum dilFcrentias penetrare , cum id maioris 

iirpcrtedtionis, quam longioridiflantiapaucio 

resleinitcjfiquidcm is, qui plures percipit, fim- 

pliciterdiciturmagis coprehendere obiecftum: 

&in hoc falcem cognitiouis geHere,pra:ftantius 

videturplura minus intenfe , quam pauciora 

intenfiusdisnofcere. _ r 

icd quod homo non plures odores re vera / ; 
. . 1 n 1- ^ - I rattonibu4 

percipiatjcxeooitenditur, quiaiueptitudoor- „rlufio 

gani,qu.£potentiam imbeciiiam redditadpro- 

cul odorandum , fimiliter hebetem facietad 

plura odorum difcrimiuafentienda:Item,quod 

bcllua:multas odorum differcntiaspercipiant, 

quK ab hominc non fentiuntur, planumcfl:fi- 

quidem non pauca olfadtu dignofcuut , quic 

hominiproifus inQdoraiunt,*vtferarum vefti- 

gia. Cancsodoredominos abfentes quarrunt, 

.& eosnoctuinteralios agnofcunt. Trigrisfoc- Be tlgridt 

ra abreptos catulos odore veftigat Pantheta: Melahbro 

odoiefola: beftix obledantur, eamqj proptcr- cap. j. Plin 

eafequuntur,vtrcfcrt Pliniuslib.» Natur.hifl. 7 cap.tS. 

cap-'7.pcftAriftotclem in Problem.fedt. ij.qu. ntncaf.xi 

4 ,& Theophiaftum lib. <?. de Plant. caufis. Ad ta odores a. 

ifliufmodiodoreshumanus oIfa(ftusnonattin- prAteralm 

git Deinde , quod bruta animantia nonodores titios titart 

tantum alimentitios,,&ad gula:illecebras,fed ptant, 

aliosctiampercipiant, liquet tum fuperioribus 

cxemplis , tum quia odor fulphuiis mufcasj 

galbaniforpcutes fugat .i odpr rofarumcan. 

ihaLos> 



i 






501 



CAP. IX. oyjEsrio v.. 



j02r 



tharos vngucatorumvulturesnecat, vtfcripfic A 
Theophraftus,lib.<J. dcCauf. plant.cap. i.& f 
Prasterea , quia videmus canes venaticos floru 
odoresfentirei adeo vtin pratisfloridisoccu- 
pato fenfu eiufmodi odorem halitu , ab inqui- 
iltioneferarum impediri, & obturbarifoleant. 
Necfatisfaciunt, qui refpondent rerardarica- 
ncs, dum.pi(fluratamflorum \arietateintuen- 
tur. Etenim etiam vbi nulla tH florum pidura, 
fedherbaduutaxatodorifera,detinentur. Itaqj 
miuimeQegadumelljfentiriabelluisetiam o- " 
dorcsadalimcntanonpertincntes, quoiuper- 
ceptione videbanturbrutaabhominefuperari. 
Sunt camen nonnulliiqui etfi conceJant per- 
cipiabillis ifliusmodi odores , negant ea ipfis 
dele(5lari. Ita Alexander de Senlu & feniili, 
comm. 47. Buccaferreus left. 45- landunus 
tmcauede- quseft.io. Theophraftuslib.<$. deCauf plant. 

^ntnr. ^ap i.MaJcellus j. de Anima, cap.77. Albertus 

iaSummadeHomine, trait.deOlfaftu.Apol- 
linarisz.deAnima, qu.17 Verumcumbrucaa- C 
flimantia ex alii&rebusfua accipiant oblecla- 
menta , non eft cur ea , qua; ex talibus odoribus 
proueniunt, denegatailiis a natura fuiflearbi- 

hatur. tremur. Namdele6tatioGdorum,qusformali<- 

ter ad appetitumpertinet , propterea in nobis 
datur,quia odoresofFerunturnoftroappetitui 
tanquam vtiles, conuenientefq; naturs. NuUa 
tamen ratio conuincit,n6 poffe prqdi<^os odo- 
resiimihterbrutoruappetitui reprasfentarifub 
aliquafpecieconuenientiaj,qu£epariatdeled:a D 
tionem Quis putet cum feraz odorem pardaliS 
ilne vllorefpe<fluaIimenti { nec enimeisinpa- 
imiumcedit) etiamcum vitiEpericulo fequun- 
tur,non ideo ea profequi 3 quia eius odore dele- 
dantur? Certe in hoc etia quadrat illud Vottx-. 

^■Og,l. Trahitfua <^U€wque •volupttu. 

Hxc tamen non impediunt quomiuus ft^pe alii 

odoreshoniinibus.alii brunsobtemperamcn- 

. £orumdiuerfuatefuaues,autiniucundiexiftat. 

<,ctpua quAjt. Maneat igitur cx hacdifputationehom.Tnis £, 

itujio odoratum hcbetiorem eifcquammulcorum a- 

nimantium:idquetamfpecl:acadiftar.tia,quam 

^tjliuntul& varietateodorum.quipercipiunrur Qu^ritau- 

■dutie., tcra Philoponus, an homo maie odorecui in- 

ftrurnentr,anipfiuspotentiiedefe(51u. Qujcclu- 
bitatiofoluta eft ab Ariftotele, {upenoii cap. 
text 91. vbi dccuitfa£^acitatisdefe<Sl:umin no- 
bisexorgani viciooriri, quodaflcritetiam M. 
Albertuslib.i.de Anima, tra(ft j.cap.ij. Eft 
eniminnobisodorandi officina coniun(5lace- p 
rebro, quodhomini procorporism.agnitudine 
maius,quam csteris animantibus datumeft", 
vtdocet Ariftoteles lib. 2 dePartib anim. cap. 
7- cumqueideodcmAriftoteleau<5loreiniibro 
deSenfu&fenfili, cap. f.humiditateabundet, 
qujB inde ad ipfura odorandi inftrumentum 
efFunditur,fit, vtodorumimaginesminus fir- 
inas,minufque ajrticulatsnobis imirantur,ac" 
liiaiter£pccotiam laceirant, .quasetiam in hu- - 



mido,qua(ifopTta obdormifcir; cum in calido 
&fIcco excubare potius deberet,ficu-ti ipfl odo- 
res ex calidi & ficci commiftionc nafcuntur. 
Annotauit aurem M Albertus in Summa de HomovMrofo- 
Homine, tra<rt. deOdore, nosadmodumraro njniat odorea 
odoresfomniare,quiaillorumipecies,etiamin- 
nolh'ointernofenfu,infirms'funt& euaoidar. 
Refpondeamus nunc ad argumenta , qua: 
pt<jbarecontendebant', oIfa(^umhominis non- 
effe imperfe(^iorem, quam aliorum animan-- - -. 

tium.Adprimum dicendumeft, hominis olfa- ^ r^^l* • 
ftumoririaprsftantiori forma,nempeintelle- ^" <^ *' 
(Siua; nontamenfecundum eum gradiimqu<> ** 
cxreris formis pra:ftat, & a quointelle<Siua di- 
citurjfedfecundum gradum fenfitiuum,quem 
omniaaaimantia exa^quoparticipant. Vndc 
noneftcur odoratus maiorem eilentia: perfC' 
dlioaemin homine,qoamin brutis fortiatur. 
Adfecundum, negandumeftantecedens, &ad 2,,' 

eiusprobationemdicendum, quamuis vt ali- 
quidpatiaturabagente, debeateiTeeidiflimiie 
in qUalitate, fahem quoad eum gradum-, quem 
recipitjcumnihil agatinid,quodeiomninofi- i. 

jQiileeft: nonproinde tamen organum cuiuf- ' 

que feufus debere elfe afFe(5lum qualitaci- 
bus repugnantibus natuiie obie^Sti , in quod 
tendit , & aquo pacitur, aut exutumiis, quac ' 
obicftoconfentanca; funt- Qiiin verodebcc 
potiuscumobie(ftocon.uenire,vtproportiona- 
tum,atquehabilefitad ipfum percipiendum , ■ 

vtexEmpedocle& Galeno docet Theophilus 
adtexc.94.huiuslibri. Adtertium, negandum 5.'- -'.■ 

Quod ailumit, & ad eius confirmationem di- 
cendum , etiam belluas tetros foetidosquc 
odoresfentire, vcexemplis^quasfuperiusattu- 
lfmus,CDnftat. Nequc infi<;iatur idAriftoteles ■'• •■^ 

lococitato,in Jibr.de Senfu. Tantumenimvuk '^ 

belluas eiufmodi odores minus fugere, arquc 
iisordinareminuslxdi. Nec etiamibi, autin 
Ethicis abfoluce necrat bruta animanria iffb- 
rumodrvrespercipere, eisvedeletfcari, fedeo- 
ramdeiiciis cam infignicer capi, atque homi- 
ncs,vt<:nnotauit Scaligcr E^xercit.j/. in Carda- 
num. Dcniquc quod vitimo obiiciebatur,bnl- - 4> 

taodorestantura alimenritiosdignofcere, fal- 
fu m elle coftat ex di<3:isilicec enim u6 percipiat 
odorcsfoliuscorrnitioniscrratia: alii tamenfi- 
nesluncprstcr nucrinonem & cogDinone.'=n , 
in ouosdudlunaturaiferripollunt, dum odo- 
rantur;vcrbigratiaivteaj<juorumhalitusnoxii 
funt,dcuitent,&quorum halitusiuuant, con- 
fe<^entur. Liqueraurcmexhoc odorumgene- 
le mulcos efle, qui ad alimentum non perti- 
nenc. Aduertepoftrem.o, quodThemiftius ait OifaBm hdfni^ 
olfaiflumnbnelfedarumhomini ad cognitio- niad bhilofctih. 
nem & philofophiam', non^abfcdute- vcrum, non maxtme 
fed quaii per amplificationcm di(ftum aecipi concejjm. ■ 
deberead.lgn-ficandumhuiusfenfusin homi- 
ueimpeife(5lioQcm& hebetudincm. 



505 



IN II. LIB. ARIST. DE ANIMA. 



504 



K E ^. ict. 

TO' ^ ytlt/fsv 'frtvui^ot 77i >^ tSt' cuTiav i^" jMij «- 

v^«i7J ^(3/>, iia-B-uvifi.'.% tt* UcQhn^li^ ■n^ y-kv- 

d».ct ttS f^t^c^lw^' rJv^ai, KU.Jziai^ stti y Trond. tb 
5>9«]it«»;j jfTO)? o^Tzcj T^ fitynvt^ , »iJf 7»?? «- 
iroppc/«<5 aiucuM t^ iciTvJv , i^h eilv <wj j >^J^;* 
Tvopgciov, nru Tjyiili^tiv opt^vf^os' aoiv 01 TroititM- 

^iVJ»f,CH v^cTjjTU' 'eicy t^ dXftv^on' aC TvK^nv -n ^t 
euiTiiC) (TZVJTJjxTiKo)! y>.a!cs-*l(;.ucurif j '^ ^ o-^is i?t 

TO^TtO^TS, »^ Tif l/-O^TiS' -n f^ m.OT<^ t}.opj.TOV' 

icpAtH ^i ^ Tsvrc y, <!%J/<? «7» y A<«* ?i.oi.f<.r7r%k (C yi 

«j ax«() ■^o(pii Ts £ crj^;-; ,ejvTcfc xxa^ov n j (7TO «4- 
icis'^0' ^ fciyx.X>s •^c(pis,'>(.njutz^ i oipi', Ts-i ^a.u- 
/n%Su<r{ti^ '^'ofAi)c^'6i-^o<p<^'CiUJKKii'^i i^ottov nvs*, 
^ f^iyui 7? (c o?ioc4@^. do^Tvv j to p^oXc^i ^'^y\) > 
tju-tZ^^ stt' olfisuvTi ci^L4ctrt>- •zi^i, eccv znipvxoi 
fA^'i^vi,y!(pcu)Xcoi, Ijc^ to u.7risv , (c tt <«7rj/f>iVoi/" 

«'tW ^JJ ^iJ^cTotS tr')'.^ir!?TF £«4y^rK' Vtt J T» jW<- 



C A P V T X. 



GV/lahilt a ««^«ot f i? quo^dam tangibile. At- Text. 1 01. 
quehicei} caufa, vt itfum r.o-! Jit feKjtbiltJ 
fer inedtumcorfui externum. Neqt,e enim taSits 
tali lijedioperoptt. Enimuero corpm eiiam,idtan- 
quam tnmatertm tfitpfefafor, qutgujfupercipttur, 
hMmidumen,quoJtfl tangibiUquoddam. b ^lua- 
propterfi ittam tjfe/?:u,s tnaq'^a, dulcefaKefentfe- 
mus in tpl.ipofittitn ,z^non ferjfit^ lUiui ncbis per A- 
quam tariquafn per mediu fjfet, fid qniapermijinr» 
iUuJ tjfet cum hti/i.ido. j^^emadmodum tnpotione 
fieriJoUt. c CoLr auttmnc-n hocvtdeti^r ,quoimi' 
Jcetur ^nequedejliiXihuA. Non tgiturvt ifiibi,fic 
&htcejjede medio dicere pijfumm; nuUum entm 
externum vii tnedium, ■vi diximm. Vt autem vi- 
Jtb:Ui{}cvbr,fictI}guJlabtle fapor. d Alqutntkil -Ycxt.iotc, 
abfijiis hiifrndiiate japort4 tjfvit fenfum ,Jeii omni 
quo.i ipfitn tjfcit fenjum , humiditatem , autaciu > 
ant potentia ntmirttm habet iVtfal/um. Nam^ 
tpjiim liquefcerepotefifactle, ^ hvguam. vtpatet, 
cum tiquefcit hkm:d;orem (ffcerepotefl. c At vero Text./O 2 . 
JiuH tnjm eslv fihilu zs^inuifibUis ( ^ tenebrs. 
neqpcefunt vifibiles , quoi etiam vifm difccrnitj 
^ e.m qaodvaldejplendtdum eli ( & hoc enim in^ 
uifiht e iicitur, quMquam non eodem,fedali6 mo- 
do , quam tenekrs.) ficttt igttur vtfta vfibilis ^m- 



uifibilii t^, f^ auditta fin.il te'' f$'nn: filentijqtie quorum iUud audtrtpotesl , hocnonpote^. Ac prt.teien 
magnifoniperinde atque^fl ndtdt viju^, nam viparumfonui modo juodam audirinequit,ita magnu<t,ae 
violentuf. InmfibUe vero multifari im dicifoUt. ^iddamperixde dicitur,atque in cdteris etiam td , quod 
imboJfibUeefi. ^oddam hocpaiio, vtaptum qu.demfit id hahere, quo videriprjjit, iUo autem careat , aut 
habeat rem^Jfe, velprAue, £vt infrme dicitur, aut tndoiium : ficut igitur vtfta, inquam , vifibilis ^ in- 
uifibtlis eR,^ audituffimihter.fic ^gufiuigufiabilu ^ ingufiabilii efi ; quod quidem aut exiguum hn- 
betiautpraHumidiit vafiantemgufiumfaporem. 

g Videtttr 



C A P IT l S D E C I Ml EXPLANATIO. 

GVfiable^ autem] Agit boc capitc Aiiilotcies deguxlatui deq'iioquatuorpoti(Timumtraditi 
iiempcguAatusobicdumjfapoiumfpccicSjmcciiuni Sc inilrumentum Q_ua'omniaexfimili- 
tudmeac diHimilitudine vilus & auduus edillerit.Docct crgo in primis guftabile eire quodd;im ta- 
<flilejidcQqueid,quodguflamus, nGnpercipiauobisincerucntumediiexteinijilcutinecid, quoi 
taugimus. DeindeprobatguflabiIee{reta(5lileiquiaid,quodguftaturhumidumeft,humiditasYe- 
ro ad tadum pcrtinet. 

b ^««/)>-o/);ffr] Obiiceretaliquis, nosinterdum exaliqua diftantia percipere cibosinaquamia- 
ic(fi:osi verbi gratia.,mel infufum aqua;.Quare nou pcrcipi fapores abfque externo medio.Occuriit 
in coeucntu lcntiii melnon per aquam tanquamper mcdium ; fedquia tota aquafaporeaffufaeu- 
Habile quidpiam cft. 

cColorautem] Quia& communium & propriorum notitia,reinaturainueftigatur, &deprc- 

henditur,docctquidproprium, quid communcfitguftuicumaliisfenfibus: atquein primisrum 

vifu. Eft cigoilliproprium,quodguftabilc cumbumidocommifcetur, vtfentiatur: vifibileautem 

T>ifcrimen'm- nonita: noncnim coloresattcmpcrantur,milcenturvepeifpicuo,necctir,mdefluuntccorporibus> 

tergufium £^ vt Deinocritus,Lcucippus,Empcdoclcs&: Platocxiftimaiuut. QuarediuerfumelVe vtriufqucpo- 

r*l qhos Jenfttt. tcntia; nicdium. lu co tamcn conucnircqucd vt color tcrminat adum videadi, itafapor cruftandi- 

d Atqui nihtl ] QiioniamfaporcsmuUiaridisinfunt corporibus, docet corpora fapida, finon 

adu, (altcm potenna humida clfe. Ea vcro potcntia facilc apparet in iis , qua: leui attadu corporis 

hHmidiliqiiantur,vtfal,qui&Unguqfdiuainhumoremfoluitur,&hnguamipfammadefacit.Ad- 

dertiaminiis,qua,'nonliquefcunt,viinaroraatibiis,lateirepo:eiuiamadxecipiendumhumorem 

linj^ua: communicatum. 



Capttu argu 
mtntum. 



ObieB '«. 
DilHtic 



305 CAP. X. EXPLANATIO. 30^ 

e Atvetojtcutil Peri^toftcnderequidguftatuscuinaliisrcnfibuscommnneKabeat, ]^tn\ft Cctnmuntgtt- 
quiavtreliquifenfusnonfolumpropriafeniiliadignofcunrjfecletiamruomodoeerum priuatio-y?-«/«« cum alik 
nem 5 & vt non tantum circa moderata, fcd etia circa excedenria obicda verfantur j ita & guftatus/^»/?^**. 
non modofapidum, fedfaporesexpers, fiueingtifliabile, & quod vchemcntemfaporemhabet,co- 
<;nofcit.Porroinguflabilequ3tuordicitur modis. Primu exncgarione,quodfierinequit,vtgull:e- 
tur.verbi gratia, 'color. Secundo, ei priuationc, quod guftatili qualitatc pra^ditum non cft, habet 
tamenadeamobtinendum,aptitudinem, vtaqua. Tertio,quodnimiumgufl:atilisqualitatispof- 
fidet. Qtjarto^quodinexcedentigradu, guftabileeft. Toti«icmautemmod'is&inaudabile,&ia- 
{pcdabilcdicitut. 

f Vt informs liicitur , aut indn^ElHm^ In Gr^ecocontextu eft. ucorii^rs atthv y^ t» «wJg^xa», idefl, 
quodpedibuscaret,& quod nucleoeffcpnuatum. E/lautemfcnfusydicinonnunquaminuifibileid, 
auod non omninocarec pocentia, vtvidearur, fIcutifonus-,aut Angelus; fed6aret,vtre6I:e& per- 
fpicue videatur,quemadmodumquajd,im dicunturde'flicucapotentiaadinccdendum,-&quaEdani 
nucleo def]:ituta,quia mniimos pcdes habcnt, aut nucleum. 

^oKa.^ chctj'^^';^ rD TTviiv y.c/A xttdtov ^Ortiiydfn^ ^Videtur autem potahile^^impotabileeffieprin- 

a.u<p9-n^. *'/Au Tv y, (Pm/M y.cii (^'htpnx.ti Tti^y^- tiptumj^vtrumqjemm gujl^ percipitvv : ijerumal- 

ojMi, Tsii y^ (pvmt. 'i-n^nsnlvx^p^-^qt^ff^iyt^Cmaq terum eJ? prauum , gufiumpf^deuafiat.alterume^ 

% m^lgv. iTTH i/[ v^iv % ydj^jvy ,cdiyx.yi % ct^Si}- amtcumnaturA Ei} au^empotabile gufiutcumta- 

TJis^o» oMfO ,u.^n v^ov eivdf ovTtAs^eioi . f4y,re k- ^ucommune h At vero ci4mgufi^btlefit humidtim Tcxt.l<H.^ 

^c/MXTvv vp^Mfn,^- TJK^/f* ^.f 73 ^ y.Soji ^ssjz TicT mc ijfe ell &> tnfirumentum^^tnfw tpfit4/i nti^ humt- 

^<i(j^O , >7 y^<pi'/ aixyy.cCjov cc^ v^cy/^L^jc^ -n dum ejfe actuynei^etiam taie,vt humeSlartnonpof- 

^u/jct^dfio', v^o.jn(x^ (ra^oiS^:ov- f/J,v^^o/ ^, % y.dj- fit ,bumidum^enadtre : patitur entmaltquidabi' 

^HSv :^Sy.T>i'Aov(n}u.Hai ^ , Tz f^J.Ts ^^ ^i;^' svw4i ffo gufi^btU; eiinimtrumriitione,(ju^,gufixb'}leefi. 

TlwyXaios-c/Aic^.jTbcuviiSJ^, ttriTt xicM ii^ct^- cujn^ yj NeceJJeen igitur ifjfirm? ctum gufiu/s,potent-ia qui" 

v.(p/, yi-iiTUi n?'i iTT^i^Tcvv^ yUcarifo-TtiJ (sifsy^^J- de.m humidum ejje^humtci^riautem ;t^u. Itaau- 

*(^775w« TTt i^upSzff^rS y(i(j>]Teci iTi^a' iCj eiov Tv7i temhumeHari, vt eius conferuetur ., cum humeSi*- 

t(^unt(r 7n>ci>^, -TmvTK /pct^ns-mi ^ij^To tIw yXcor. tur.^ratio Stgntimautemell>linguamnequecum 

iKv yrXvif*! Ta<^77j; v^ot»it^ cuS-ei«i(xK tk j^ t^ v^tlde ficca,nen.cum eB ntmiumhumtd^, fe^ti- 

t-ovi Tci»%vucoi/, 'j.'ajrif<&s7ri rm-^L-if^Tiay ,cf7V>itj re. li enim taclttsfit humtdiprimt'. perindsatqueji 

f/. rctrewTix ■ro y/^vKv ticu ro viKfiv 1x01/%:/, M cumpregnfiimerit quijpiam vehementem acremqu 

.y /^ V Xtyt7x.f(,v . ii ^i rv ctXf.ivpov fii-.-zifv S'! f-pf^remDeindeaiitmgiiflet^QnVtfns.grotantibtM 

Tisrijv , Tort ^ptf^v (£ c.vs-vjpov , epvtpvev Kxio^v- a^i- fii . quil/Ki cuncia v:dentur amara , quia l ngua 

Ja yi civTcii h>ic,ijsiv eiidf 2^(fofctf ;)/vftuv. u^ fnttunt t^lihumidit^tereferta.iSpectes autem fa- TtxUlOj. 

To ydl/rtiisv sfj, To otwitiet roiSrov' y<ii?iv^i,To por.iimti'A fefe hnbent,quemadmoducolorum.Du!ce 

TPitt) n )(sv avTtXiy;;Hci c.v toO. KE O. namque ^ .im^mjm contrariafimpltciafunt. Ht.- 

retautem dulct (fiadem ptngua^amaro autem f ^ 'fnm. At inter h&cCiiiiocantttr.,acre,acerbttm,atiAum,atque 

Hcutum Htinamqrtefere drferentiAvideritttr ejfe fapo-tim .^are gufim (^uidem mfirumentum , idefl, 

quoaeIipot.entta taie,jnfiabi/e autem td,^uodtpfu>n at^uf.tcef-epotLfi. ,C A P. 



g Vtdeturautem] Cum faporesnon nifi humiditate dikuiientianTur; humidum veroadpotum 
atnneatu-e<aepotabile&:mpotabilecenferiaic, principiaguilabilis&inguftabilis: icempotabilc 
guflaru,& tac^ai percipi: taau,qu,i humidum:guftacu,qua"lap-idum. Vocataucem,imj)'OtaMc,fic- 
utpaaioanteii:gL!fl:,ibile,ex neg.icione, veleTcpiiuatione. 

h At v^O(iu)gt(fi.ih,le] Ditputat de knforio guftus : quia vero dixeratguflum finetaau Im- Senfiter-um ! 

midinoahen,aiCinarumentumguf1:iistaleefledebeLe, vcnequcritaauhumidumieonempehu-,^»y/^fw. 
more,quicumiaporeficconiunaus:neq5eciamitaaffedum,Ychumec1:arinequeat:Semperenim 
fenfuumorganatahaciledebentpoteflate^qualiafuncaduobieaa.qujEabiispetcipiunrur Idau- 
temeoargumencopatefacit: quuiilinguaitaandafit, vthumecl.uiabexternareiguftabilishu- 
•miditace nequeat.faporem nuilum fcnticc.Si uem humore ahqu o fapido ceneatur,adueacicium ia- 
porem non djgnofcec. Quodnontaroexperiimturii, qni morboregiolaborant. Siquidem omnia 
amaraa;ftimanc,quiafaporiilebilis,quolinguam occupatamhabcnt,guftuiprimo occurnt, nec 
cxternisfaponbusliauriendislocumdac. 

1 Speciesai,tt.vJ^porum ] Tradic f^porum fpccie^,fendilFerencias,<Iocens,quem'admodum eco- q-.-^" /jl^,^, 
IorumfpeciebusaIia:funtenrem;E&concran-x, Ldixme>i:x : Ira lu faporibus, alios excremos& '"'F^'* Ji'^'"'- 
contranoselle;nempedulcem&amarum,aliosmedios:&ex his ahum huic, aliumilliextremo 
vicinioremexiftere. Qucdvero Ariftotek-saumcdiosfaporesexcontranis confici,quoDam pa- 
^«ointelhgendumfic,inlibrisprimsPhiIofophia:explicabirB-as. J 

" u QJ/ Jg- I 






IN n. LIB. ARIST. DE ANIMA: 

Qyi£STIO I. 
OKTV ET l^ ArVRA 



50a 



fuTUtn corpui 
Jfmplex Japtdii 
mn «H, 



fxporis , diqui e'm jpe- 

ctihiii. 

ARTICVLVS L 

QJ R. CONCVRRANT AD 

gemratmemfaporis, & quttftt 

itm defimtw. 

IN hac qujeftione fupponendam pdmo efl, 
nuUun^icorpusrimpleXj raodo debicam fibi 
obcineatpuntaccmjrapidumellejcumrapoifit, 
qualicaslecundaorca excommiftionequacuor 
primarumjquxfimul ui elemento naciuumila- 
t.um retinente, inueniri noa poHunc. Qijue & 
aquaexcerra, quam lambic, fi ea puta eflet , 
nullum faporem acciperet. Ec eaden^ quauto 
minusfapida eil;, taucopurior pr:Kftantiorquc 



A de odorum natura ex Ariilbtele diiTeruimus. 
Poftremorequiriturad faporem procreandum 
calori quia iapornonniiiprareunteficci& hu- 
midi concoflione, per quara huraidum cum 
ficco apre commiicerur , or-rifolet ; h^c autem 
concocTtio vi, ac miniilerio csloris iit. Ynde vi- 
dsmusi.apores frigore incerirejquia frigusco- 
(flionem impedic.Cerrrimnsitem frudtus in lo- 
cisfrigidis araanore,s eilc,& vbiqueterrarum 
accreinenco caloris,amarorem exuere,&dulca- 
B fcere. Porro cam ad faporemtria il!a concur» 
rant:ficcum& huraidum rationem materix 
fubeuntj calor vicem caui,^ eQicientis. 

Exdifbisnon difficile critiuceliigerequidiic §luld[itft 
fapor,quem ica definiic Theophrailus primo 
cap.lib. 6 de Cau!:splancarum. Sapor eftparcis 
ficca;, cerrena^quein humoiedemiftio.Etexa- 
ftius Anil:ocelesinhbrodcSenfu& Seniiii,ca- 
pice.^.SaporclialfccTrioinhumidoaqueo^fadVa 
afKcocerreftri,& caloredecoquente>guftatum 
quiin.potencia ei]: adacftum per akerarionem 



GtifldttiS fenjtn 
Altmenti. 



Ad ge>}erandu 
faborem, qui, 
isncurrant 



habetur. Acceditetiam cumguitus licieniusa- q dcducens.rn qua definuioneaonfolummate- 



limenci, vtdoce^ Ariftocelesm hbro de Scnfu 
&feniili,cap 4. cumque laporcs daci fueriuca 
riatura ad condiendum cibura , hic ve.1,0 purum 
eIemencumnoniic,vtprimode Ortu & mcen- 
tu oftcndimus, coniencancum eile vt nequa- 
quam m elemento puro infint. R.clida igitur 
fentencia EmpedocliS; Anaxagora: , Democnti 
& aljorum,de qUa Ariftoteles m Iibro de Seniu 
& Senlili, cap .4. Theophraftus lib..'5.deCaui 



ria&cauia eiKciens faporisexprimiturdequi- 
buspaulo aaceiledetiam forma, cumfapor di- 
dcurafFecl:ib: &finis, cu4n additur, deducens 
guftatum, &c. Aictratio enim, qua faporpo- 
tenciami ra.ouer, (inis faporis efl 

Obiiciectamen,iliquis , non vidcrihurao- Ohie£iie<. 
rem maceriara faporum. N.am cinere-s amari- 
funt,&camennonhumidi:& Zingiberacpiper 
habentlaporem acurum; nectamenhumidita- 



plant cap.x ahiqueauftores, allerendura cum D tem.item,quiaiifapores cirenrpropriiaHmen 



Alberto in Summa deHomine, &deScniu& 
feniili,traiflatui.Apol]mari hoc in lib. qua;iL 
i9.GarbioinSumma,qua;ft.7.. Conrarenof. 
deElemencis,. Conciliacore difrer.Hf.Marcel 
lo:?.deAnima,acap.8o.poft Ariftocelim loco 
citaco,&Theophrafturacicacohbro,c3p.5.cna 
potiifimum concurrereadfaporumgeneracio- 
nem,videlicct,ficciratcm terreihem, aqueam 
humiditatem, & calorem. Incciuenireiiccica- 
tem ccrreftrem dcinonftrat experiencia in re-- 
busfapidis.Debccautcmeraimodi iicGitaselle 
terrca,nonigneaiquiaficcicas igneaeft in ma- 
terianimiumtenui, acque ica euanida eft , ac 
parumapcaadgufturaatliciendum,quivtvnus. 
eftcicniibusniagiscraira:concret<;qucnaturx; 
itaobiedluminmatcna crallloreexjgic Qiiod 
verohumoradgigncndum iaporeraeciam c6- 
fiuat,indepatet'iquiam,ultacorpora tunc fapi- 
dafiunt,cum humore irriganrur. Debecucm- 
hochumidum cdeaqueum, nonaereumi quia 
in eotantum humido, quod alcndi vun habcr, 
arqueadco.compa(5iram denfan^.quc matcriaiiv 
obnnecf.iporexcicaturjtale vcro ordinaric cll 
.luiinidumaqucum,uonaereum,quodfacile c- 
uanefcic R,urilis,cportccad ortum faporis hu- 
nudumiicco dominari, quia vrodor magisin 
ficco, quamin humido,uafapormagisin hu- 
mifkbquam in ficc.o confifliciv tiuxliiputauope 



tiiforentque humidi, oporcciet omnealimeQ- 
tumeirchumidum: quod falfum efti quando- 
quidem fames, eir appedcus alimenci, & j. de 
Anima, cap. j cexc. 2 §. dcfinitur appericus cahdi 
&iicci. Scd occurrendum, licctmaceriaiapo- Diluti»^ 
rum iithumidumi non fequi omnem prorfus 
faporemefle in.re,QU£ plu« habeac humoris, 
quam.fi(:citatisifedineafaporem.iT!agi3abhu- 

g more, quamaficcitateoriri, vtaitTheophra- 
flus (S de Cauf plant.ecfl intcrdum ficcicatis 
plusquam humoris inre infic. Icaque cciamis 
fapor,quiin cincribuseft, abhumorepra:cipue 
ualcitur, quo cineres noomnino deflicutifunti 
Qj^od fimilitcrdc Zingibcrc& pipere diccn- 
dum e(\. Farendum. etiam , non omne aiimen- 
tum cileliumiduin , modo fateamuridquate- 
nusiapidum humorcm magis, quam ficcica.- 
rcra depofccre, &ini'cfapida, ii alia; partesfic- 

E- cioresali<jhumidio'rescxiftarit,faporerainhu- 
midioribus marris quam in ficcioribus vigere. 

1?.. ■ r ■ r " ■ ». 

Prsterea duoitarit quilpiam, an iapor ita D:ti;tan 
ex pra:di6la miftions oriacur, vt infic in re 
ipfa, qux caditfubguftiam, feruecquc ccrtam 
fpecicm, ad quam pcrtiner i an ratione po- 
tcncia; mucccur. Rario dubitandi ex eo cl^, 
ej-uia videtur coaitare cxperientia candem 
herbam hcui dulcem cire, ho.mini amaram. 
CQUuariuxn tamea pronuncianduiTi efl.coa- 



309 



€AP. XI. QV^STIO It 



#10 






ranonnullos.quosrefert Theophraftuscap. i. A Diflenfio tamcn non paruaeft,quinamfiDC 



lib. 6. de Caufis plant. Nam cum gullus ia o- 
mnibus animantibus eiufdem nacura;, fit & 
fublatis impedimentis non deeipiatur circa 
propiium fcnribilcinecsHecll:, vtdulcedo , qux 
io eadem herba cft, lecundum rationcm fpe- 
.ciemqjduicedinis percipiatur. Curautem qui- 
bufdam herbis aliisve ahmentis bel!u2 auide 
vtifoleant,qua:homiiiesauerfantur, &contrai 
•caula eft, non qaod ab vtrifqj dulcedo rei in 



extremilaporcs. NamPlatoin Tima;o, Gale- Antorumdif- 
nusin 4.Hb. Simpl medacep.io. Conciharory^^j/^o r/rf« ex- 
diff 145. arbitranturnon eile dulcem & zmi- tremoSjCfjioreSt 
ruiTijvrpofuit Ar;ftoreks,fedponticum& acu- 
tum. Huius opiuionisfundamentucft, quodii 
faporesfiutertremiiudicaudi, qui ad extremas 
primas qualirates .niagis accedunt: at fapor acu- 
tusfummo calorii ponticus fummo fiigori vi- 
ciniorcft, intellige ratione temperamentij ex 



hsrens non percipiatur,fcd quiaexdiueriitate B quorefultat. Addequod extrema fenfibiliala:- 



"■ 



nMfpecie- 
faporum- 



tcmpcrameutiaccidir, vtid, qucddulceeft vni 
altcriiniucundum& infalubrefit^ aut vicever- 
fa. Quodenim etiamnollro guiluinonnun- 
quam dulcia molefta funt, patet exemplo ca- 
iia;fiftul^. Qupd annotaui: Cantarenus lib.j. 
deElementis. 

ARTICVLVS II. : 

^VJE SINT. SPECIES 
faporum. 

QVodadfaporum fpecies attinet, noncon- 
aeniunt in iis conftituendis Philofophi. 
Namquidamad nullumccrtum numeium eas 
reducipoffeinquiunt aliiotlo faciunt Ipecies, 
aliifeptem Piinius verelib. if. Natur hifl cap. 
LT.tredecimieceufcc:du!ccm,ftlauem, pingue. 



duntfenfusjdulcis verofaporminime, fcdrefi- 

cic,atqueoblectat.Itc,quodabacerbnadacrem 

fit rranfuuf. pcr dulcem (iipore:a6 folec autem in 

qualitatibus ficri tranfittis per extremum, fed 

permedium. Amplcftcnda tamen tft iententia „ 

AniLOteliS,quam tueturD Thom deSenlu& > i y 

feiill!..led. II. Aueirocs hoc loco, tex lOf. & "^"^^'^ 0> amA" 

j.collccfl: cap.i^.Garbius inSummalib. r. tra(5t. ^ 

5.q,7I ■Contar.lib de Elementis. lauellushoc 

lib.q.46<) Aduerterc tairien oporret, fi fapores 

cqpfiderentur queadprimas qualitat€S, exqui- 

l^us oriuntur, negandum non effe ponticum & 

acntum excremos dici poife,ob raricnem fupe- 

riusadducfLam.Verum ea faporum contempla- 

tio non eft piopria faporum, vt fapores funt.fed 

prout faciunt ad temperiem corporis, quam 

Medici praecipue atcendunt. Ariftoteles vero, 

quia de faporibus dilferebat,feciidum propriam 

ipforum rationem , videlieet quatcnus gu- 



1 

amarum,aufterum, acrem,acucum,acerbum, 

acidum,falfum. Ac prazter harc, inquit, triafunt D ftatum mouent,rede extremos fapores conlli- 

pcncra mitabili maxime natura : vKuminquo tuitdulcem & ainarumi quia maxime contra 



plarcs paritcr fenriuntur fapores , vt vinis nam- 
que in hi5& aufkrus, &acutus, & dulcis, & 
fuauis, omnesalieni : alterum eftgenus,in c^uo 
ilt&alienusquidem , fed& fuusquidam.,& pe- 
culaxis, vt in lafteifiqaidem ineftei,quodta- 
men iure dici dulce,& pingue, & fuaue non pof- 
fet,obtinente leuitate, qus ipfa fucccdir in fa- 
perisviccm. Deindefuum quendam fapidis a- 
quistribuit faporcm. Piobandatainen eft fen- E 
ecies faporum tentia Ariftotchs proximo fuperiori capite, vt 
U ex Artflo- ad rationem philofophicam magis accedcns, 
^^ apx octo laporum fpecies numerat (etfi non 

valde repngnandum fitiis,qui plures., minutius 
concidciido, velpauciores ,generaIiusloquen- 
dojfpecics conftituuut) nempe dulcein , ama- 
rum,pin^',ucm,falfum, acr6, acerbum, acucum, 
acidum. Dulcisic melle, v.g. ficubus & vuis 
maturisfeutitur: Amarusinbili, oppio, abfyn- 



rio modo potentiam afliciunt , vtexperientia 

teftaturj qucniadmodum & qui extremi colc- 

res fincnouprimarumquahratumexceirusfti- 

mamus, fedexmodoafficiendivifum : quiaal- 

terdifgregatnempecandor:alrercongregat,vi- 

dehcetnigredo Porrofapor dukisoptime fen- 

fum aiEcir,amarusdeterrime,quiailIeoriturcs 

optimatemperie, hiccontra Naincum fapores 

fiant ex paflione humidi a ficco terreo per ca- 

lons concoctionem,ii erut perfediffuni, & fen- 

fui maxime accomodati, quiabfolutiffimahu- 

midi concoAionem fortiuntur,vti dulcisjii im- 

perftclifiimi.qui pcfTimamjVtamarus.Igiturad Dilutieratioms 

fundamentum aducrfari^E opinionis, quatenus pro cotitraria 

probarenititurlapoieacurum & ponticuabfo- ^arte. 

lutc cxtremos cfle,negandum e.ft faporuin con • 

traueratcm ex primis qualitatibus fumcndam 

effe.vt iam cx proxime didis conftat Adaliud 



thio&geuifta:pinguisinbutyro ,la(fte&oleo: E refpondendum. Hocpeculiareeflefaporibus, vt 



falfusinfale&aquamarina:acerin pipere &'al- 
lio:acerbus ,qui & penticus, & ftipticus,fiue 
aftringcns appcllacur, in immaturis pomis-m 
fru£libusmyrti,acidus,in oIcis:acutus,in aceto 
&raphau.o Ex hw fiporibusdocuit Ariftote- 
les pinguem hxrere duicijid eft,pofle ad duicem 
reuocari , & faifum ad amarum ; non quod fpe- 
cie conueniant, fed propter maiorem cogua- 
€iGflem,quam cumiis habeut» 



vnus eoium extremus, nemp-e dulcis, non valde 
la;dat> quiaiu fapci-ibus Isfiooritur cx piima- 
rum quahtatum cxccilu,qui a fapore dulci lon- 
geabcfl.E.iquecaufaeft, curper illum abacer- 
boadacremfiattraiifitus:non ramen perfe,fed 
peraccidens; nempe quia hi de extrt:mis qua- 
litatibus n-.ultum poflident , atque adeo nifi 
h^e fe remittaat, & ad tempericm rcuocenr, 
fub qua tcinpcrie euenk iapor dulciS , amicti 

u z jpli 



.3^1 



IN II. LIB. ARIST. DE ANIMA. 



pfinon poffant. Adde etiam non repugnaie, 
quominusin afcjatum etiam qaalitatum genc- 
nbu3 interdum a medio per extremum fiat 
iraafitus , vt fi corpus cx csruleo nigrum,&: in.. 
deex nigropuniceumeuadar. 



S^^ 



1« 

X.. 



QyjESTlOlL 

rrRVMNE GVSTVS A S E N~ 
fiitaduij& nxtura^&orgit- 
mdijferat. 

ARTICVLVS I. 

DIFFERRE IN PRU 

misnatnra.. 

SVntquiputentguftum nondilfetTe a tacflu,, 
fedfiibillo quafi fpeciem fub.gencre conti- 
acnrquorum fententia probari potcftinpriinis 
quia idem videtu'r efle vtrmfq^ue •bieftuin : 
Jlrgumenta fro ^^''" gu^us percipit aquam , qua; cum fapos-is 
hantiagujlttm ^^^P^s ^it, non eam vt gurtabilcm, fcd vt radi- 
notK^ifimgHi ^^"' cognofcit : vnde & Ariftotcles proximo 
ktaHu. cap.text. loi-aflcruir gulhbileencquoddam' 

tadile.. Secundo.quia Anliotcles hocinljb.. 
Gap..jj text,- 28. docuit.tadum efle fcnfumali- 
mejiti; Quarecum alimentum ad guftum per- 
tineat, idem videturefie communehorum (en- 
V- fuum obiedum. Tertio,quiaguftatuspcrci- 

picns fapores , percipit etiam humorem; fiqui- 
demfapormouereguftatum non potcft,ni(i^in- 
£tinhumidoada Acccdit Ariftotelis teftjmo- 
nium tum in libro de Senfu &icnfilr ~ cap. 4. 
tHmf.b. 5.huiusopcris,cap ii;tex.64;& liha de 
Partib.anim cap. 17. vbi affirmauit guilumclle 
q.aendam tadlum ; & rurfus cap %. dc S^nfu & 
fenfili ,, vbi ait:gu/lun-> efle. ipeciem tactUs. 
Po/lremohoe.iniibro,cap.i cex.xy &.Iib j.cap. 
litex. 68.docet folum tacftum clVeneceflarium 
animali, idemqae de Senfu &:.fcn{i!i, cao 4. af- 
ftfmatanimalnon poflc eill-abfqucgultu Qn.aj 
kxraintcr fe pugnarenti nifi AriP.oteles rcliet 
7^4^«OT^//Qir/^guftum&taaumnon difPcrrcipccie. 
J'HmL. Aduercendum tamen elt.dnplicifer (mni ta- 

ftUm j vno modoprout dicitur de quauispo- 
tentia,qua non percipic rcm fine contaiflu, id 
cft.cuius obicd:um.non fcncuuL medioremo- 
to fpecies traijcicntc, vt pcrcipicni- color,qui pcr 
aerern ad afpec'tum fui im3gincm.n1.ictij.jicd 
niHjdioconiundtOiquo paifloj-^uftusiu fiporc, 
tad:asiu calorcm ahafquc eiufmodi qiialitarcs 
adfeaitinentes tcrtur. Nec.cnim netcfiijm. .t, 
vtfapor are.fapida pcraerem ad gultum trai:!- 
n2«ec,fur.tlitcrquecal6i;ad ta^um Aliomodc 
illir.iitur taCtus a Philopfohii angulcfoie , ac 
propiio figniiicattt.- Kifdcmque modis tra^ftile 
acop; ■.-onfucuicininuruni pro quauisqualic.-' • 
teiquac-vriafaan; potcnciamcadat, noupol r 
mcdifu vrii:;n : .velprG.ars.tautmii qualua- 



Atibus,qu2B preflo vocabulo tadiles nuncupaa 
tut.HocpofitOjfitadusfecundumprioremno- 
tiancm fpedctur, dicimus tam guftandi.quam 
tangendi facultatem taftum iure nuncupan; 
cumncutraearnmextcrno medio adobieftum 
percipiendum cgeat Si vero fecundum pofle- 
norcmidiucrfas ffle potentiasj&fpecie, natu- 7- ~f , 
raquedillinaas Qux'cftfentcntia A)iftoce!is \ .!"^. . 
hocinlib cap ii.texc iii & 118 &deSenfu & ^'^'/^"^* 
fcnfili,cap 4 Auerroishoclocojtex.ji Themi-'^""' ^** 
lliicap..f8. fua: Parap^hrafisjSimpliciitext. iio. - 
Philoponi, S. Tho-ma;,^gidii Zi.mara; & Caic- 
tani rexc. i /i.A.;joilinaiis quaill:. 2>i. Fcrrarienlls 
qua-ft. i 8 M, Albrrci in Summa de Homine,& 
lib.r. de Anima,crad. 5. c^pite 27 .etfi Venetus 
aliudputaritho-locojtex.ioi. aiensgun:um& 
tadum noa difFcrre , n fiper quxdam conno- 
tata ; formaliter vcix) cfle vnam eandcmque 
potenciam. Probatur autem noftraropinionis 
Q vcricasex eo, quia aliudcft obictT:um taftus, 
ncinpecaIor,fngus, alisqueeiufinodiqualita- 
tcijdequibus fcqucnti capice acfcndurnjalv.id 
gu/his , nimirum fapores. Icein, qu>aaliudell: 
tangcndi, aliud gaflandi o.ganum, vt mox pa- 
teb.'c Qjoargumcnco vtKur Aiiftocclcs text. 
/ii.Dcindcqaiaalioqui noneflcntnifiquatuor 
fenfu5.l'ra;.ccrea,quiaficri potefljvt incolumi 
tacftu, pcreac-guftusinlingua, -D.7«M«/«r 

Argumenta vero inicio adduda nihilexhi- /"'''■''" '^''^*' 
D bentnegotii. Occurrcndum cft eHimjfidetur ^'*P''<'1>^""' 
aqua adso fyncera, vc omni faporecareat,eam S"^"'" ^"^ 
non guftatu , fed tadu dantaxat perceptum.^"^^"' ^ '" 
iri. Ircmjguftatile efletadtilc&guflumcfleta-- 
<aam, fiuefpec'cm tadus,fi hxcihh prioricon- 
fide,acio.ne,qaam ante expIicHimus,fumantur, 
idcft, guflacile efle taftile, fccundum analo- 
giam,>quaambofub potentiam cadunt, vide* 
Ii:et per mcdium eoniundum : fimiliterque 
gultum efle taftum,nonfimpIiciter,.fedfecun - 
dum cognanoncm & fimilicudiuem^quamiQ; 
percipiendo obiccftb fortiuncur. VelgMftabile 
cflc cadiic, quia nihil guftiri poccft, quin prius 

tangatuv:&.guftum elle quendam cacn:um,qaia ■ 
visgultandi, & vis tangendi citcacundem ci- 
bum veifantuf, (vnde taftus diciturfenfusali- 
mcuti )ratione tamen diuerfarum qualitatums-. 

; quiatadtiis circa humidum , verbrgr3tia& fic- 
cum;gufi:uscircafaporem,qQicxhorumcom- 
miftioneficoccnpacur: 3t vcraquefacuitasita. 

r in has qualitaccs incumbif, vcgiiitus non cen- 
d.icinfuas,nifi.ca(ftiis in eas, qna^ipfipropdse. 
funtfalncmpiiusnaturaferatur." De »ece/T,'ta 

Adia,quodpoftremo loco de tacftus &du- t^ani Xm 
a is neccflitate adiedum fuit, dicendumeft, fiin. 

• fi^iuin taftum refpedta omnium auimantium 
cflc abfolute neccirarium, ica vf: nec ad breue 
tcmpus ^al-fque taCtu poflint viuerc , guftum 
vtro ctiain omnium ferc comparaiione , ex- 
ceptispauci: admodum imperfcCtis , necefla- 
rimn cflc , non quafi eo fublato , . eonfeftim 

iacerio 



315 CAP, X. QYJESTIO IL jr^ 

intcritura fint jfed qtlia cum omniafereadca- A linguam cfleexpeaita, tum adfermonem effor 
piendumalimentum,cibi voluptatealliciainur, 



Mitnr 



fublatoeius voluptatis fenfu, ordinarieanutri- 
mentocapiendocefTabuntjveltampatumaflu- 
ment, vt fenilm extabcfcant, & moriantur, at- 
queicadicitur^uilus necclfarius animailtibus, 
quiaordinarie,l'eu maiori cxparte, abfqucillo 
vitam aondiuferuabuut. Qua:dam tamenani- 
mantianimis imperfefta, vt adplantarum na- 
taram, & conditioncmproxime accedunt,ita 
quadplanta: , alimentum citra deled:ationem 
hauriunr, eaquegullu deftitutafunt. Acdcliis 
inrerpretanduselt Arillot. inl;b. de Somno,& 
vio^ilia, cap. 1. cum inqujtnonomniaaainiaiia 
haberefacultatcmguflandi Sanepatetex didlis 
qua ratione tadus neccflaiiusfu; & quopado 
guftus poflit , ac non poflit dici neceflarius ani- 
mantibus, & vt ex verbis Ariftotelis minime 
colligaturtatflum aguftu nondiftingui. 

, A R T I C V L V S II. 

DIFF£RRE ETI^M 
crgano. 

Ee vero tatflus & guftas idcm organum 
vendicanti licet emm in ea corporis parte, 
a inqaaviscognofcedifaporesineft,taiigediquo 
\f 'j 1"'^ facultas infideat ; non tame c conueifo vbi- 

'^' f, cumque tadlonapotentia reperitur, visetiam j-. fius in lib.de Natura hominis,cap.9 Plin.lib /i, 

"■'■" auftandicernitur. Enim veroguftandiinlhu- cap ^y fentiunt.videturetiamnonnihilextendi 

X ^'"'•^'*' nicntumeft lingua,aut quidpiamIiDgna;pro- adpalatunn,in quodguftatoriineruialiquantu- 

/ j^ ' ' Dortioncrefpondens iniis, quxlingua;funtex- lumefFiinduntur. Neoue hoc repuo-natfenten- 



numguftA 



mandum, fiquidemhuic etiam muneriobfer- 
uit,tum ad commutandum cibuin, & in ore de- 
tinendum , vtvario dentium attritu fibigi, & 
comminui queat. §^ainparte 

SuntquivelintguftinclivimpotiiTimumefle/;;;^^^ irijit vU 
ad radiccm lingua:. Pninum , quia faliua, qua: gujiftndi^ 
guftationi plunmum obleruir, uiibigeneratur: 
funt enim adradiceshngua dua;-glanduliecar- 
nes, ( tonfillas vocant) faliua^generatfices. Se- 

B cundcquia illicmaicres vifuntur nerui. Con- 
trariatamenfenten.iajquam tradidit Arillot i. 
de hiftor.anim.cap.l ilib. 2. depart.anim.cap. 
1 7-. verii cft,nirnirum in lingu^ acumine acriore 
guilum inciTe : quod expcrientia patet." Nam 
eum cibusad lingux'radicesdeuoluitur,minus 
delecftatjideoqueipfum adlingu^cufpidemre- 
uocamus:ficutiecontrariocumahqurdguftare-^^. ^^^^^^^ 
nolumus,idadiDfcnores hngu^partesconfe- . ^^^^^^ 

Itimdciicimus Caulavero,curmaiorvisguIta 

■■ toriainlinguziniic faftigio,eftjquiaealingui;- 
parsmolliorexiftit, eiuiquenerui,et(iminorcs, 
moUiores tamen funt, & ad fapores percipien- 
dos magisidonei.Nec obftat quod vberior fit ad 
radicemfaliua;humorisenim copia, flnimiafitj • 
guftacum obtundit. Atenim licet pr^didafa- 
cultas prajcipue in lingua refideat, tameu vt D. 
Auguft lib i.de Verbis Domini,&D Dama- 
fcenuslibioi. Fidei Oithod. cap. iS.D Neme- 



fe'l//«/)«r.PO''"° 



' J ■ Dcrtia, vt primodehill;or.antmal.cap.ii &i.de tia: Arilt:otelis,quideprincipalicantam orfrano 
lo,Auer. i, , "^ „-. rj • ■ •. . 1 ^ • -^ ■ r t-u j -n •!_ 



« Parubus.cap. 17 &'4. eiufde*m operis.capite n 

f/r 2». ^^j|-j.Q^ docet. Porro, lingua (vt de eius compo 

Itb d' fitionealiquiddicamus) ad radicem , qucelatior 

11. Vfri eft,&faucibuscohi'ret, oflevahdo.quafi bafe, 

.* ' . - -/ ". nititUT fuftenraturque, quod voet^? Grxcis dici- 

6 rin tur,liter2 Y.fpeciemhabens.Subftantiailli rara g 
,J ,-«,., "atquelaxa, vrhumor€S, qui faporis vehiculum 



loquitur. Quin& iplelibro quartodePartibus 
animal.ca-ntei i etiamingulaguftatumponit. 
EfcuIentorum,inquit5 omnium voluptasm de- 
fcendendo contingit:dum enim dctrlutimusj 
pinguia fentimus, & falfa,&dulcia, &reliqua 
pgneris eiufdem:& omnium ferecondimento- 



rum, efculentortimque in deuorando, guteta- 
4>/?r«^« funcfacileimbibat. Qtipcirca,& tunicacingi- (f!ionefuau;tasexiftit,&gratia.Qu.od veroPlin. - 
' turprartenui.quajtoti oricommuniscft.' Nn- aithcctguftusinhomine ad palatumfefeporri- 
-^ / uemconftacmafculis.quosmednilineaaddex- 
^ trairr,Ixuamquediuidit.- vthoc quoqusiuftru- 



ifuo 



:ifet Venis 



mcntumluo modo gemiciatum 

pTa:terea duabus mafculis , tot denique arte- 

riis perfundicar, duobus item ncraorum ccn • 

iuo-iis , akero moUi dignofcendis fapcribus 

deftfnato, aUero duriore , quodin mufcuios - 

diftributum motus-expedit. Oportuic enim F nandum.aaobiseft 



paiacumieiep( 
gat, in ca;ceris animantibus lingua duntaxac - 
contineri, cumid ipfcnequerationecifttndatj . 
nequecxperientia comprobarit, nOneftcurita • 
eflearbitremui.QuonaiTi vero paftbinteiligen- 
dumiicquodlib dc Senfu & fcufihicap.i.&lib. 
.2-dePartit)Usap.imal capiteicAriftot afleruit ■ 
guftum & tadum acordependore^aUbiexami- - 



KE<t»: 



K E «> «*• 



xafot Kct\ m-tfw^ srA«» «/cr.9-!i(gt. ettctj,; i^ c^ 

tiif<r$-n- 



C'A P V T. XI.' 

D"E'tangibili aatsr,/ , ^ taifu eadem ratio ^j'? 'Xc-v- 
Nam j7 tfcBuf^ton 'vnu^ /ii feKfuhfed plures!, ■ 
necfjfeefi , (^ ea, qiu~ta('iu pereipiUntur ,plura -p , . 
fenfibtlta ejp» ■ Dubitr.tionem aulemifie loctu- 
kabere <vidttur", vtrum pkres- fint 'taSus- an 

U Z : VfiUr^ 



Tcxt.ios , 



yn- IN II. LIB. ARIST. DE ANIMA. 316 

CAPITIS VNDECIMl EXPLANATIO. 

j^ '^Jitf.ny-biliautem. ] PollrciTJoloGoacctditad difputationem deta£l:u,quameoconfiIioiiad:e- 

JL -^ nui .. ■ftulitjquodhaiuslcnrusnotitiaadmodumobfcuraiitjVtindicant quxilionfs , quas de 

i!-la isioUi:r,adeo difficiks^vtin eis non tam fentcntiam luam explicare, quam anfam pra;bcre videa- 

r.ur Igiiurinitiocapitismoneteodcm paftofeiehaberetadumadfuumobieftum, Quo ca^teri fen- 

rasjeademqucmcthodo deberein cognitionm venireJtavt pro eius varietate ta«5liliaquoq;mul- 

. . ^ tipiic^Qdaiiat. Tum in controueriiam adducit: num vnustantum lit tadus Item qubdnam fit 

(i^Aft ■'■^i = taciiisinllrumentum,caro nCj&id,quodiniis, quxcarnea nonfuntsCarni proportione refpoudet, 

ff}ontf*(T'<= analiudquippiamjitavtcaroiitmedmm,organumautem,fitaliquidaiiudinterius lateas. 

■f.A-ynlYifio)) sv tS ^ttiS uTfinch TTOTi^ev »1 c-«p| xcw 'vnus t antujTi '. ^ deinftrurnento taBus^qtiidtan- 

cv Tti^ etX^oti TO aAiu.hc^v , I) ov- u,)9^oi ^tv iS/i f^ -n) demftt. -vtrum tpfa caro , .(^:d , qucdin cSLtertsfi- 

f^-i^^^v- lij ^TT^MTvy !)t4cr3-nTtiQ/.ov et)^o U £5jv cMixos* mtle tft carni , anita non ftt , fed td quidem :pfitm 

Tmezlrtf^curS-iitniif^tciicveu/Tiatneoieh/xj^ey.ei, fit fenfus }<tiiu'^ce medium , trifirutTieritum autem 

.c'ioi'o-^K;,xAjx.S y^f^iy^ei^/^^ trici,i^sy,,olt@^t&ix,~ ipfius prmntrr?- aliud quoddam fit intus. h Omnis 

fi<S>^' x.xiy.va^i^mK^ovx.ciiyXvx.i®^. h^^rt^ (i.7fTtS enimfenftis i;nius centrarietattsejfe videtur : o/f 

-!r>>s^cij^<nvhcM/ituc;^^,Ji^f^\i -^v^ov ,^vf,ov,v^ov, 'VtfiiS all>i,n:grique 0> audttus acuti.grauifque,^ 

,(m,Xy>^6V,f,(^Xcc>(gv,Kc*inhci,^c>>r'oinx. Totcufm,. i^ guftus dul<:ts,a!que amafi. At iri tatjgtbtli ptiiycs tri 

^i-rfjot, Xvcr.v t^^cyiTtxMTLAiTliM "i^snis/iccf , oTjxi^ifOT Junt coritrartetates^Tjt faiet , eft entm lalidum fri- 

irSyocX^up iMcrB-yjcrtoiv etcnv ivcum&icri'; -cjAft»? , oiov h gi.Utm , humtdum,ftccum, molledtirum;0^ ifttuf- 

tputyi i fiovov o^vTii^ fe jiccg^vTyii , «M* x«i ^e^.9 ®- modtaha. Sed effe 'videtur ad hanc dubitattonem 

i^ fitKfOTni,y.oiiXwTTji;xxt'T^ct;^vTr,i cpcjvr^i, fCfTvi' quidam folutio. Namtn c&terii ettar?) ftnfibus 

tdji.^-' i7f^,£iaijKx\ fzjx^jf^a^f/^ ^^ci.cpocaj TotcKvru^ plures funt contrarietates , in iJsce namque non 

'iif^ttj' <x,?>b.x 73 71 ■JsjzKfi/S^ov , ucxxTS^ «>cpj5' -^ocp©- j folum eft acumen ^grauttas -.fed ettam m^gnitu- 

ts^-mi Tvicltpy] 3 (^iw ix.h',Xrjti. TtzTfpov c^ i^ t\ cm- do ^p£iruitas,.(Q>lenitas , ^ afperttas vocts,^ 

c-^VTijQ^ev ivTi? , ii g , «».' /^C^&ii ri cm,^^, ioi» ahahuinfmodt. SuNt (^circa colorem dtfferentiA 

^oKet (rf,f^eioy eivMf , ts j^iicd^ ritAi «<(r.S->j7jv «/{^t altttales Verum quidnam fit 'vnum olie^ium tH'^ 

^iyyttAicf^ci}*' xcii y> «2:? «sfeJ tIm cm^Hcf. iTnTH- ^ui , ficut V7mm eft auditut fanus, nen tffe mani- 

vc-tit ,oiav vff^fjci 7rstr,(mi, ofioioi tLv cMS-^ricnv <iC/- feftum 'videtur c Huius aulem 'vtrum tnftrumen Text.ltf. 

^ui oi-^xfi8^'j^ cM \.cy,f:{c/!.ivof xut Tvt l^rixov , cii tumtaHus mtusfit j.0ft c/irntm,annon fit,fed (la- 

,C»7t Vfiv 'iv TisTc» To ci^<rB-i^T^,Q^cv' « j KXi cTvfiCpvii tttmficipfa caroiid Kon ejfefignumvidetur,fenfum, 

^joiTv, B-ccflov in ^Hxvcxi t cm /j ccja-^i^crti. oih >^ to inquam,jlltcofiert, cttm res taclu pereipitndA tan- 

toiStvv fj^asAov 'iicn:fj{c^\<^ iy^v ■<sTu<i \oiy.iv , cncari^ gtintur Etentm fiquisnunc circa carnem fubttlem 

tiAi AKvx-Xca rifitv iz^i7n<pvKc-io <x,y,f ih,KSi.o/j y> «* pellemextendertt , dfi'nde rem taBu perctpiendam 

hinvia^crB-cJji^ ^■^'ccp^ , *<^;^o.'i4cfli^ > 6 ocrf.ini' tetigefit:fenfusftatimfimililer'ftet , (^ tamen pa- 

x(ciftici7iici)crS-r,crti citccj 'o-^ii cx.}^^^ Koc\ 'ccrcpf.tiini. tet in illapelle ta£ius inftrumentumnon effe.^^toid 

vtw ficopulatafuertt, 'velocttu, vtpatet,fenfusperce- 

ftioftet. §hiiproptor taVs pars co^poris perinde fefe habere videtur , atquefi ctrcumfufm aer contunciui -r-vr 
ejfet nobis , ac copulattte , tunc enim vno qnpdam in/irutnento prcfeHo fonurn , ^ colorem , ^ cdorem 
'viilerimur fentire , z^ vnu/s qtttdam viderttur ejfe nimirum fenfus , vifus^ auditfn , atque olfa£lus. 

Nun$ 

Pil^rt' ■* hOmnisentmfenfus ] Negantem partem prioris quarftionis confirmat ex eo, quia vnus fenfus, 

ejfeinttM- vniustantumeftcontrarictatis;vtafped;us candidi,&nigri:auditusgrauis,&acuti:guftusdulcis& 

amari:ta6lLis veioci:capiuresverfaturcoutrarittates,nimirum circacalidum,& frigidum: ficcum, 

tiefutatio faljA & bumidumjaliacjueidgenus Qup<iii quis refpondeat etiam aliis fenfibuS|plures occurrere con- 

rc OHj.onts. rrariccates, vt viluinenlolum atium & candidum , fcdetianipulchrum,&fcEdum:3liaqueciufirio- 

diicum tamen in eonfelfo fit quemlibct eoium fenfuum vnum efle : refellit eam refponfioncm; 

quodaliquorum fenfuum contrarictates quantumlibet plurcs videantur, omnes tamcn invnam 

communcmrationem conueniantdntacfluvero nonixaresliabeat. 

c HuiM/i (}utem vtrum tnftrumentum, ] Poilcriorem rraftat controuerfiam de organo taftus. 
Qupd enim id animantis caro ceaferi debcat, ex eo quiipiam oftendcrir, quiavbi primamca- 
ro attingitur, cjtra moram fcntimus. Vciumijanc rationem parum firmam elle ex eo fuadet, 
quia li quis externami aliquain membranulam carui obtendat, adhuc confeftim ienCo fiet, & 
lamcn luce cluriuscft ciuimodi jinembranulam non efle tadus inllrumentum. Pergit deinde 
icflituium idcm confirinarc : quia caro ita affeda efl ad oiganum tadus, vtfehabererpr^di<9:a 
jxiciTibranu'.!, ficavnicfflDgcaitatilet ; & vt fc haberet aer ad aipedum , auditum, & odoratum 
fianimanribus inluus a Dacura foiet:tunc vero etfiaer horum fcnluum inltrumentum eflet : at- 
que ho.6 o.innes la:fus in yniusfciafus uatUAam. contralKic vijdeieturi nihilominus tamen idenn 

acr eflet 



Z^7 



CAP. IX. EXPLANATIO. 



ri8 



aer efTefeorum meaium , non autem inftrumentum : neque idem fenfus foret viclendl> audiendi & 
odotandi.Ejgo& caromediumerit,nonaucemorganumtactus,Iicet,organoconiun(ftafit,vtqu(j 
eademcouftecforma, quaipiumanimal, quodprxdiftorum truimfcRfuummediis uonconuenic 
quajelemeatafuntj&: folidicatis expertia :acqucadeo viucntiumformishaudq^Liaquaformantur. 

d Indieat 



^^? i^TB cuo urn^^of f| xio<^ fhf) ^ >) vs^tflQ^ , el- 



TiSTe,\V UVCij 610» 

fiov>.STziCJK erxp^fCj Tsa^t^osAoojv. *i ,^ Tmazc ou«^'ATSJi 
-^i^ * "-v?'^''"^ >T>c(p>',- ^TB ccvccyicadot )(gi.iTiicm,i^ «- 
tuf fii'^^v y cc-K-ny.Q •rt!^!m-i(p-jx,'o;, ^ty ykyovTtii «y 
tb<S*:(T^i 73^««? isfftif' ofiXclJ^ on •a!7\.ei'»5 '<) s^ Tiii 
yX6)Tiyjix(p>]' ccTrcMi-m» ^ tziTj xtttzSv ct^a-^cuiiTu.^ Jt/ 

TP ««TB /ASe^or, KX^^^VfiS. « /X^ OM* >j" M?)Stl ^■>^ Y\- 

vB-cUHTo 't^^vfiS,tao:L&i eui >} ao-ni xulfiiae, eoccf aia-Jti- 
ffli fj '/Aj <Tii tCs v) cicpyi' vitvoi d'vo, ,^7^ To ft,yi ctin-^rA- 
<pH¥. "^TrtfmcreiS s/[ cuiUi,fi7my ffzoi^ ^u.B'®^'^^' 'tiT9 
^ (^TV T^tTDv fciytB-l^' 6JV ef^ 'f?j ^va (naf^TDv fcs- 

^^VfflSf^U GtnCCivh^TfJlTZW^cl^-^hUV ^Tl-Tt^' 

'"5 ^pf^^G^Oi i^v a^dj ffziif^^ , ih 70 ^icoov , clx^' 
tiixyt^c^Kitvh}; eiiccf, vs^v vol)^. -m i'i dTrldfd^a 

«l^Yi^Ctlt C* TzS VSCCT/J . fO^^ltOUJTzSll OiV.pUv'lVT[JV,CCVX- 

yKcciov vauf iX^^ ^'■■ff'^'-^ ';> '■^■^''^^'c Tu i-^ccf^- « of 
S?re«Ai!7E;, ccsu/jxtvv octpy.cD^ aX^a xX^a cm vi)xli. tbV 
«/>iTsy j T^i-mv (c Tzidi^' ofioioK; rS «v/i' «4/;^ •z?C9? 7W 
cvaMTU. t^ TO vdh)^ iSJt^iTXCV cwtzItz^vS^xIi Xcu>- 
^vu 2 f<S^>^-ov K;.^C) cam-ie. ^Ttcc/i TrSv^cil. ^iox, «- 
ciifovaiifS^jC^TeTztj Tro-npov ou/j ai^TrscvTZiiv ouoiMg i^ 
^K cuo-B-Yin<;,ir^ cc^i^OJV k}i:.lJi' >(»%crr!i^ vtuj h.x.ei , r, fi^ <jS 
•yciiir.i XKt )j icp:^ Tt^ ocTtTi^ , «^ ^'i»XSctf XTmJsV 



Nuns aute/n cjuia feiunSum eft id per q»oiifiunt 
mott{4,p:}tettnflrujnenta.ia.m dtciafenfium ejje di- 
uerfa. IntaButtutemtdipfHmmmcUtet.Fiertemm Text UI. 
nejutt.ft exaere , 'velaqita corpmanimatu.v tan- 
tummodo conftety quippecumjoltdttm quoduam ejfe 
oportectt. Refi.it igitur, 'vtexhisatq^ terrafitmt- 
(lum , qiiale tfi !p!a caro,^td, qwd vicem ipfins 
fiibtt. ^tare necejfs tfi ipfum corpns copuUtum me^ 
dittm ejje inter tnfirumentum ipfim taSf-Hi, Qr> res i- 
pJaitang:hi!es,perquodfiuntipfifenfm qui quidem 
JuHtplnres. d Indtcat autempUreseffetaAm hifce t- ^ ^^''- "^* 
qut tn linguxconfifltt. Nam eademtnparte , ^ o- 
mn(srestangihiles,(^faPoremetiamfenttt. Sttgt- 
tur ^ ia.ter&partes carnii,fentirent japorem : vwM 
idemqm tuncfenftii viderentur eJfeprofeciogufiM, 
^ ta^M. Nunc autemqtiianon fit conuerjio, duo 
diueyfifenfut ejfecenfentttr . c Atvero duhitabtt hoc Text.Il|; 
loco non iniurtaqutfpiam. Nantfii cerpm qutdem a- 
mneprcfundttatem habet, atquehoc efi tertin ma- 
gnttudo,ficrt vero nrquit ,vt ea corpora fefe mutuo 
tang.-znt,inter<2»i corpti-s a'tquod medtum tnterce- 
dtt,humtdumquenonefifinecorpore,nechume£ia- 
tum,fedneceffeefi,velaquiimtffe,velaqucimha- 
bere, qutfisn pottfi , -vt corpu^ tangat corftn ina- 
qua.'^ entmneceffe tfi,cum extremanonfint ficca 



inmedioaquam effe, quarepletafint tpfa extrtma. 
§luodjihoc(fi vertirn ,fi,ertprofe£iononpctefi , vt 
corporum tJ>Mtisfiat tn aqua. Eodem etiam modo ds 

i/s dicipotef?,ftu maere co'docantur,fimili namq ue modc. fehabtt aerad ea.qui funt in tpfo, ^ aqua ad ea, 

quAfunt in ipja. Latetautem nos magistn h.fce quA in aere collocantur , quam t;i animantihu4 , qutfunt in. 

aqua,fihtimtciatHm,humecip.tum tangxt. £ Vtrtim tgitur omntum fim' it modo fi- jenftM : an jenfuum qui- Text.II^; 

dnm,vt nunc vt:htur,eodem,quidam dtutrfio modc ohteL}^Juaperctptant,gufiui quidem,^tacius tangen- 

eb,c*teri-autem emznfti ? 

Atid 



d Indicataut mplures.j Obfcurus efl: liicIocus,ne<:ineo explicando intcrpretes confentiunt. 
Videtur tamcn Ariftoteles.perfequi quxilionem de vnicace cad;us,& occafionem remouere exifti- Refutattotpini&' 
mandivnumefleridum.Pucaretergoquiipiamvaamduntaxateirepotenciamtangendi.quiailii- nisvnum tactU 
usinftrum.encumvnumeftridexeodemoikurjqaialicecinilrumcntumfltvnum^Tiobieciapliira conj/titueniif. 
^nt,admultipi;icandamfacultaceinfacerunt. Ojj,odinguftu, & cactulingua; confpicuumvidecur, 
quosfatcmureirefenfusdiuerfos,eftoinvna, eademquelinguacernanturtquiatacluscircatadi- 
ksxjualitates,guftuscircaguftadlesfcfeexerccr. Siigitui tadtusplurahabuerit obieda.eftofen- 
fotium, atque etiam medmm vnum fit,id quominus p otentia; plures haberi debeant, non obitice- 
ritv 

e Atvtrodttbit!thit. ] Cumtadum medium rongenitumhaberefuperiusdixiiTet, vberiorisex 
pIicationisgratiaahamnuncmouetqu<^ftioncm,vidclicet,numtacl:usmediumaliquodexternum -V«^«£?i« w?- 
babeat. Nam cum interduo corpora ( incellige folida , quaialias partesdeprellas , alias emmentes dium exiemum 
habeant)femperinterieausficaer,velaqua: vtpatetcumfeiuaquacaixino-unt, vbiinterillano-ii- vendtcei.- 
nihilhumiditatisperpetuo deprehenditur;quodfimiliter acciditinaere ,efto idinhoceleraento 
minusfitconfpicunm: videbituromniaoaflerendu,quotics aliquodeiufmodicorpustadufenti- 
mus interuenirefemper medium aerem,vel aquam , promdeqi feaiui caiiusliKc corppra tanquam 
sxrerpa mediaadfenfionem obeuadam deputaca efle; - 

£' VtrmB'' 



315» 



IN II. LIB. ARIST. DE ANIMA. 



320 



f Vtrumigitur.] Aliamprofert quzftionem : num fenfus omnesperexternummediuiniu fua 

Commtivet.lt> obiedaferautur: anpotmsguftus, & tailiisperinternum duntaxat: reliqui perexternum. Re- 

mnib»:fcrjibui fpor.dctqueomnibusfenfibuscommuneeire percxternummedium fna obieda percipere, etiam 

fsr exterpism gu{latui,&: tadui ^dumcorporafoiidaguflamusj&tangimus^cuminreriliaj vt pauloanted.iftum 

nietttumobse^ii fuitfemperaqua-,aervemaneantmecliurn Verumhocrcliqui tresfcnfusaguftu, & t;du diffident, 

ferd^ere. quodinillismediumexcernumm.ouetur abobieilo : medium verom.uratum Dotcntiamafficit:in 

,hisautempropterreipercipienda;c6iun(fbionem,&: breuitatem.interfliEii , mcdium & potentiafi- 

mulmouericenfentur Quodclypeiexcmplooftenditur Si quisenimper clypeumpercutitur,non 

dicimusclypeumabhaiFa,ipfum veroaclypsopercjiti,fcd vnacumclypeoplaoamaccipere. Adde 

quodguftatus, &tadusnonnifiacccdente n^cdiumexternum fortiunrur , cum videlicet corpora 

nequeuntfeimmediatecontingere: reliqui vero fcnfusperfe,ac ratione obie.tloruai externum 

.meaium efflasitant. 

^Omnino 



fTepuy ctij<B-et4i9/itiB-ct.' ucarip >(gi.t ■to^c<PriUy.o)i , Kdi ro 

%yfvB-t»' ^o Xav^M/H^ e.Tret ctfSoi4>of.isS-cc^ 'TiTtflui» 
^i^^^fAiins.oi^' iynfisrat Xcw^owtt' >(^,( Tani^.^cc 
cC^ etTrVfSfi ^'Zg^Ti^eVyXas.v ei^ vfBJ,(^ ccjcQ-ct/./ciifiS- 
9-ciytTiiii(i-7rTciv xttcm/tuv hct^3-euidyl(S>^ oti J/«py«, 
ofA^icnicti i^eif^ijcorlp y-oci itw s» rw vhirt (c tJ «•£- 
g^. hxKf3/> i^ ee,vTm.ci?rJitB^c^f <c Kch eitctj 'Jjsl^.f.t,(- 
m, d».cc.2jcX.ipipH To 'X-Trlov TUV i^'}v t(^.\ 'f •v|/«(f JJ- 

TtKUyy On CMC-iV&lV fS/i C/!jcQ-CUOU.:^Ci. ■ tJ TO/U.l'^^V 

TroiHvicifi^?' V j ATfidv y ix "^^^^ ^ f^i(sf-^^} «^ 
izf{^ T oi f.ii^^v , biajrif ai dcoT io<^ TrXnyea. » y> »} 
dcuris is-XtjyeiOXi £7tmK^i», tcXb, a.fc(pc-> cTVJUiQy, ■arA))- 
ylwctj. oy^UiJ^ioiKlv r, cmp^ ^ >»' yXuos-ct^ca; o»vsp t(^t 
'to)J^.o)0^sjOi''iituo'^iv:^lTU/^ ci.^J(/jjfi^\ tIui 'ocr^^yjatv 
.f}Cii(rtv ,»T<a5 i^v rz^i TocijciTi)T>io,iey , ccfrrspc^H- 
luv it(gt.'jtv. uii^S <^ y «;o3-J>T7)g.(S ii.7c%fb^ti , ovt 
C/uet ,ovTt z^^ject. yyictT ccv ctjOj/imi; oi3V etU cm- 

fJ(Cf.T)i'kdjKOV JTnis' OftfiCil<^S-C-t)) TOi^C>.TO> ,V »^1« 
^~A«v 073 T3 cV]a? y «5ry «/V5-JJTJ?'g^0V »T»? yi OM' 
(nifiQctjyec , Oiajrip fpn tuv eifi^cjv iTnjtjtfo^c^v yi 
S7n To c<^cQ->}TiiQ/iev, ctOiciicrB-eu/STBCi^.CTn '^tLiu ffscpi^ 
emujf.f^av ,y'<rB-et*i-TWi' ur( to tci^^^v y cc7rUx.S, 
7> ow^|. «5T^ fd/j «t eiffJ» <w 2il^0£ci.i y (ru/nal®^ 
r <nicfj(^ . Xfyo)'^2>j^.<pcpoci, ctjTK •^oi.^eix J)oQ^^is<r: , 
^tffav ,-^v^o»,^'/!fov,v^ov,iZfre.< cJv ^py>(g.f^.fj it^- 
.Tffoy cvfii^zsh^ fvipf^etuv.To^ot^crB-ilTyiQyfov civT(ki'> To 
ei7rU>(sv,t(^iov aJtj ,(51/»^)} «(p»i \}z!rxfi^ infuTa>,,Ta 
«'tMixftH toiStov f.'n fASQAoy. 



At td firoftUo nontta efl , jed.dnrum etiarr, (^ 
mcUt pir altapLinefentimti^yquemadmadtimiZ^ iii 
qnod fonat , Qi^-^v fibtle ac oUorat?ile : verum hic 
qiitiiim emtntts^iUax/erocormnw fenti!intur.€^it. 
}rop/er Uietfifiermedium il/apenti^t.intur Nunt 
fen/ii>ilia cuncin per mecii^mfentiuniur , fi d in tUit 
td tpfttmlafet ^-vt dtxtmtn. Enimvereji perfuhti- 
lempeUem,vtprtw etiam (II diBum pojitamcirca 
carnem Jentiremtu omnia tangibilia , idip/um non 
annnuduertentes ,Jic nos tumfvu^j fentirewm j^vt 
nunc in atrefenttmtu,^ aqua. Nunc enim TJtde- 
rtjurres ipfas tangrbtles tangere, ^ nuUum medtum 
ejfe Inter eff autem inter tangtbile,^ea qiufonant y^ ^^^- ^'^S 
Q^vtjihilta. Nam hAc qutdemjentimm medio in 
nos aliqt4td agente. At tangtbilia Jentimui non a 
medto,Jedvna cum tpJo.medto.mQttytjtt Jit cU quif- 
piamperclypeum eB perciiffiii. Non enim percufftti 
clypeu^percujfit fedfit , vt ambofintjimul percujfi, 
elypeurs atquemiles. ^Omntno autem vt aer (^ a- '-^^^•^^^ 
qiia fefe hxbent advjum, ^audttum atqueolfa- 
£ium ,Jic caro ac Imguafefe adhu\%u injtrumentum 
fenfui haberevtdentur : atquenec ibtp'cJe£io,nec 
,htc perceptio jenfui fiet , cum inflrttmentum Jenfta h 
re Jenjthili tangitur ,vt quiS^iinmfuper extremum 
octilt ccrpuspofuerit album Ex quo etiam planepa- 
tet irfirumenium fenfu/i ipfiui , quo ruperciptuntur 
tangibtles,intu4effecoUrcatum,vtdiximw. Stce- 
n'n> c?" in hcc ftnfufiet tdporro , quodin ctterisjen- 
Jibu^fiertfolet. Senjibiltum enim,jitnipjistnjlru' 
meniis ponantur fenjuum ,nonfit,vt patet , perce- 



ptio; atjijiiper.carnemponatur tangibtlefitj nJt/io- 
cet experientiafenfus. ^uarefine dubio ipfa caromedium efi in ta^!4. Atqutea taSltiperctptuntur, qua. cor- 
porii funt,vt corptMen.diJferentit. Dico autem dfferentioi ccu qui. rerum elementa difiinguunt , calidum , Texr. UJ 
Jrigidum,/iccum,ac humidum ,dequibus antea dixtmus lu in locu.t» quibwi deeltmentii ipfis traSiauimui. 
Inftrumentum autem id,quo di6ti. qualitates fentiuniur , 0^ in quo pnmofenftn ii coUocatur ,quam appel- 
Jare confueutmui tacium.pars eafane eil, quti ejipotentta talis. 

hSentire 



r ir ?) Oot»'»c <-?«/?»»•] Ta(fl:usmcdium,obiefi:um, & fenforiumaccuratiusexplicat. Ac pnmum 

„■■' docct carncm,nono)ganum,lcdmediumta(ftusefle,ficutiacrvifus,& auditus. Qijodprobatquia 
fenfibileimpofitumrcnfui noufentitur: fi enim albumoculos tangat,autfonusaericongenitOjVcl 
odor odorandi fcnforioadhibeatur,non fit feniio : at taftile carni admotum percipitur Deinde ob- 
ie(51:umta(£tus,aitcfl"cta(3:i!iumcorporum differentias,hoceft,calidum, frigidum, ficcum,humi- 
dum,qu3svoeatdiffcrentias,quode1cmcnt3,proutalterandiYimhabeHt,iisinteifecoaftituantur, 
acdifrcrantjYtiuiibris de Ortu & intcritu cxpofuimus, 

h Smirs 



5" 



CAP. XI. EXPLANATIO. 



$32. 



tii(Q-eu>ifAtB-it' sixt^» T vzs-fpCaXu» eii 1* «<e& w«5 

nuinii^. K^ S^ TSTiKQjltH-tuecie^-ii-m 79 -^ ftifftv, 
xg^nKS"' yfiTT^ qJ) «sC?f s>(^Tt^et etu-mv Ju.rt^ot 

♦^ ftiXeM^ , ftij^Ttpov cwTU» (^s^yda finetf , tv- 
coe/c» J[ (tf6^6) KT&r ^ t^ i7nTV'ce^m, »^ t^ «<f 5*5 
^fl-Tt J^^fAS» fcy]Ttipvj^of.iv J\^ oKTit^a^TS y^ do. 
pu,T)iluj 7niii*i'c^/ti''ef^3Wi ^tCjouj ytOfXca muf enni- 
m.nfd^te», inui fC ^ ci.(pit tS eiTrlSy^ceicfrlii' eti/XTr'^» 
ii «fi , To , Tt f^» Tmfezrew fiiK^cti 2^<pe^cui tu» 
^■XTiSv^ele» m7n)»')i> o ««'^" i^ T uyrTfiv ccf -yjzs-i^feo- 
?>.*tf uT/ts^ TK <p!^a^Ti>(gi,' f(^6"ti(^rlw fji «*T «/o9-»}- 



h Stntire nam^pati ^uedt/am e^, vtdiai' 
tnm ^luitreidquoi agittale iUudfaciti cu^fi* TcXt. It?» 
potentia , quale eff ipfum aHut §lt4«cirea flmiltj 
calidum , ntq. frtgidum , ^ durum , acmoUe non 
fentimw-, fed exuperationes , quiafenfuielf quajt 
mediocritns qtttdam contrarietatis eim , quk in 
ipfis fenfibtltbfis inefi , ^ prepterhac fenfibitia <- 
ffadifcernit. Nam medtumipfumextremoritmeff 
iudex. Fitenimadvtrumq^ipforum, alterumex- Tcxt.ll». 
tremerum. Atq^-vt id ,quod album , nigrumqu^ 
periepturum efl fenfu, neutrumipfiruma^u, fed 
potenttafitvtrumqj oportet, (^ tn atterie eodem 
modo , fic <^ in ta5iu neque ealtdum, neque frigt • 
dum td a^ufit oportet , fed vtrumque potentia , 
•^uodvtrumque ef} percepturum. i Prdterea vtj Text,lJt# 
vtfu^ vtfibilu ac inuifibilit quodammodo eft , vti 
dtximtn , c&terique fenftts eppofitorum fimtUter » 



^cetiameRtangibtlu,aeintangibilts taHtst. Intangibite autem cfl etiam td,quod e.xiguam admodumdif- 
ferentiam tangthi!iumhabet,quatepajfMefiaer,f^ext{perattonesetiamtangtbtltum , qualiafunt ea,qut 
4orrump«re pnffunt. Defenfuum igtturvnoquoque dtilum/tt hocmodo qtiafifigura^ 

h Sentirt 



h Sentirenamqj] Qualefutangendiorganumoftendit , aiensefiepoteftateidquodtangibilea- 
£^Qefl:;fiquidemid,qiy3(ifentitaleni;!ipatioportct:<^uodaucempacitur,inpotentiataleert,quaIe 
id, aquo patitur. Quoniam igitur potiiTimum tadlus obiedlum eft calidum,fiigidum,ficcum,hu- 
midum , eius feufotium ita erit afFedlum, vt hifce qualitatibus immutari queat. Eft vero hoc inter 
tadum,& reliquosfcnfus difcrimeu, quodaiiorum organaexpertiafuntqualicatum, quasfentific, 
Yt humor cryftallinus colorum, mamillares proceflus odorum,aliaque fimiliter : at inftrumen.tum 
tadus, cumfitcorpusexprimarumquaiitatum commiftioneconftans, necefTarioprimasquahta- 
tcs, quae taAus obie£l:um funt, in feadu cohibet, quamquam eas in mediocritate obtinere deteat, 
vt extrema, atque exccflus apte dign<)fcat : fiquidem mediocre extremorum iudex eft. 
fcre iudex ^ Prx?ere4'vfx'//«<] Quemadmoduminalusfenfibusduplexfenfileconftituicjvnum vere, pro- 
ncrum. priequefenfile , veluci haaitum: alterum vt priuationem : fic in tadu rem habereait ; ita vt ficut vi- 
fusreiv'filis, &inuifiliseft,fic&taftuscirca tadile, atqueintadile ver(etur.Inta<?tileveronuncu- 
pat tum id,quod tradabiles qualitates admodum remiflasobtiaetitum quod eafdem nimium cxu- 
ceratttcs, habctitavt fenforiura labefadent. 

QViESTIO 



QVi£STIO 
jQJ" D N ^ M SIT 



I. A 

TACrVS 
Organum , qmd tnedium. 

ARTICVLVS I. 



l^h$. 



DIVERSjE PHILOSOPHOnVM 

fententudeorgafiQ ta^us\&qu£- 

nam eamn ampkHen- 

dafit. 

VBinam tangendi inftrumentum refideat, 
magna eft inter philofophos difcrepantia. 
TheKviftius in fua paraphrafi cap. 39. & 40. 
&Simplicius,text.ii^. ponunt taduraincor- 
de, addudi verbisAriftorehs in libro defenfu, 
&fenfilicapitefecundo, &defene(3:ute cap. z. 
&departibusanimalium libroi.capiteio. vbi 
Philofophus videtifr coi fedem tadus, &gu- 
ftusfibccre, Aucrroes autem itiparapbrafi de 



feniu&i. Colliget. capiteS & ip.& t.departi- 
busanimaliumcapitei. & 8. afleritcarnemfen- 
fiteruimtadusefle, idemque ftatuit Philopo- 
nusadtext. U4.& Aphrodif^EUslibroi de ani- 
macap. deconcadu, quemobid Themiftius 

lococ.tatoreprehendit. , ^' . Secunda epin-o. 

Galenus vero libro pnmo,ae viu partium ^ 

capite dccimofexco, & Q'ecimood:auo,&lib. 
quinto,capic.uono, &libro decimoiecundo, 
capitei &lib.2. deremperamentis. Auerroes 
com.i8. Fernelms in lib. deanimaz facult. ca- 
pite fexto Vefalius lirvo fexto , capite deci- 
mofeptimo. M. Albercashoclib.trad.^.cap.jr^ 
&j4.Conciliatar differcnt. 41. Thurifanusli- 
brofecp.ndo, Technicom. i j. & libro tertio, 
com.76.D.Thomashoclocole£l.5i.iEgydius 
text 108. dub. 1. & Scotus quieftione fecunda , 
landunusquaift.zj.aiunt organumtaftus eife 
neruum. 

Vcrique harura dtiarum opinionum idfti- 
X pulau 



hift. aaimal.capite4-&librofecundo, depaid 
bus antmal.capite piimo, & quinto , vbi tange- 
di vimia camefitameiredocuitj tum proxirao 
fuperioricapitetext 109. vbicarnem medium , 
organumveroneruum conftitait. Qua:loca 
perpeudcns Auerroesj& tuncin hanc oollerio- 
remfententiaminciinansjcenfuit Arillotelem, 
eumlibros de animalibus fcriberet, nondum 
compertuinliabuiile iaterc fubcarunculaner- 



Vrima/tjfert. 



Keruotacere- 
kro dgritMrt, 



p^ IN 11. LIB. ARTST. DE ANIMA. ^i^ 

pulariyifuseuAriftotelestumlibro primoj de A eiusnomineeriamcatis& mcthbraci, aliaque y^^- ^^ 

eiufrnodiitttelligi velimus. Itaque arbitramur ^j^j^ p^^^ 
inc.ualibetpartecorporis, quantuKbetexigiia, ^^^.j^ ;^^^/ 
taftumincffe j quamuisofla, & qua^dam aliae 
partcs obterreflrem concretioDem,aliamuee- 
iufmodiadfenriendum inepcitudinem, tange- 
divicareant. Noftrx aacemallertionis veritas 
ex eo conuincitur , quia ibifenloiiuin e(t , vbi 
fenfiofic : ibj vero ficfcDlio taftus vbi la;-Iio fen- 
titur : fcuciiHr auteni in omnibus lUis partibits, 
uos,quodcum pofteacognouillecin hislibris, B vtexpcrieniTa docer. Conftat tamenmaxime PetijJimH 
quospoftea edidit, fententiam mucailc. vigere taclum.inexcernacuce. Eanamquepri- gittaBiu 

Nosigitur propofitamcontroucrliamali- marumqualitacumdiiFerentias multo melius, tremacu. 
quotatfertionibusexplicemus. Primafic : Or- quam aha corporis pavte dignofcimus , c^mo^ gistameTi 
ganum tatftusnoneftin folo corde, necinvno lingulari prouidentia faftam eft , at qua; ni- tevoU. 
aliquomembrocorporisdutaxac. H^ceftphi- mietate fua animal perderequeunt , eaconti- 

nuo vbicorpus aitigcrint; caueripo(fint,fedex 
ipfacute, eamagislentic, qua; volsemanusin- 
uolucrum exiftit, ut aduertit Galenus capite 
decimojlibri piimi,de tempcramentis. Cura- 
tumqueid etiama naturafuit,eoquodmanu, 
peculiariterdatusfitanatura fiquidemadeum Q vtcommuniinftrumento,adres tangendas,& 
fpedat percipere l^jfioncm , qua priinarum prehendendas vtimur. Qijod fi quis obiiciat Af^arwf 
qualitatum temperamentum , quod maxime primas in hocfenfu videri ncruisdeferendas; ffj«««or^ 
>itam continct,dilloluitur,nece(Uimfuit, non dicendumdiuifionem continui, quxdoiorem 
addicicum , authmitarialicui cerrseparti cor- incutit, magls fentire neruos, quiaduriores, 
poris. Q_}jod vero Ariftoteleseum incordepo- denfiorefouc funt : cucem vero acutiorifenfu 
luifTe viluseft : ideatenus pro vero haberipo- pollercadqualitatum oppefitiones diftingug- 
teft,quatenus cad1:us,(quod fuo modo deguftu das : quia neruus a temperie declinatadfrigi- 

dum, ac ficcum j non ita cutis, qu2 exadliorera 
mediocriratem obtinuit. 

Q^odveroad Ariftoteletnattinet, quita- 



lolophorum commums. Probacurqueexeo, 
quia non folo corde, nccvaoaliquo tantum 
membro tano;imus,vt teft.Tturexperietia. Atq; 
ita fieri oporcuit. Nam cuni hic fenfus ad 
tu-endam ammalis vitam , & noxi.idcchnanda 



diiCendum eftjlicuci ad vicam eft necedarius^ita 
cordi,qui cft vita;fons,vti ("enfusmaximevita- 
lisacrefquorum fuudamentura, priuatim re- D 



ipondet,& vnacum eo perit. Si quisaucem di- 
catnihil aliud voluillc Aiiftocclcm , quamta- 
itumellein corde, vc mradice, qui.iinde pro- 
pagantur nerai , pci quos iriluunc fpiritusad 
aftumlentiendi. I.im eaPh;!o(ophi fcnccntia 
in pnmodcoroi , &intcricu con(-utata anobis 
fuit, vbi cumfchola Medicorum .tumaliisar- 
gumentis , tum anatomicis obferiiationibus 



ftumvel in folo neruo , vel in fola carnefta- ^xphcat.i 
tuiffe vidccur, dicendumin primis>anteceden- '^'* Ariji 
tica-pite, vbi rangcndi inftrumentnm acmnc organumi 
remouet, nihifeadereabfolutedefiniiflej fed "***• 
moretancnmdialefticodifpucafie. Ad ilhus 
vero ari!umein:a relpondcndum, non ob eam 
tancum racionem anobistaiJtumeciara incar- 
neconftirui, quod rem carni admotam ilHco 



probauimiis neiuos , & vna cumeis animales E fentiamus , fed ob caufas paulo ante explica 



fpiritusa cerebro, nonacordeGeriuari.Prstet 

quam quod eo mo<io etiam alii fenfus diceren- 

tur cfle in corde 

X. jifftrtio. Secundaafleitio. 0'giriumta<nusnequeeft 

Tacit*< organii folacavo,nequc (blus nciuus. HancrueturSi- 

necjolacaroy nion Portiusiib. dedolorc cap. 10. Theophi- 

Jiecjjlusner»/^ lus hoc in Iibroa texr. i;o. &nt. D, Grcgo- 

diaUetit^. riusNylfcuus lib 4 Philofophia; capitcqtar- 

to, vidctuiqueGalcnilili |. dctcmpcrr.mentis 

capirc nono , & libro nono, de pbicif.s Hip- 

pocratis, & Platonis cap i. Auicenna: lib. 6.. 

Natur. can. de ta^u. Ao.ize!Ii lib. 1. traftat- 

4. cap. 3 Probaturquc ex ccquia conftat noa 

folam carncm, Icd ctiam n<iiiumfennrecun;i 

. lafditur ; fiue hasc fumancur coniun<5la, vt ca- 

«^ «cwj/wtj ^^ nctuofa , fiuc feparara , vt nvruus carne 

*;7* '»''H'*- exuius , & caro , qualis cft in rec.flL cordis , & 

iecore. Aduertendum tamen nomcn cainis 

AOQiiccipi inobis huc loco p.cllcj reJita , vt 



tas. Jtem, Doaomnemlenfumrcquirereme- 
dium externum ; polfeque carnem obie<nurrt 
fibi impofiLum fentire; fi non caparte qua ob- 
ie(ftumproxin:eatrin£;i:, faltem aifononnihii 
abea diftance Qaa deve inferius plura. lam 
V€j.oealoca,quibu5 Ariftoteles carnicangeadi 
vimafcribit; itaaccipiendafunt , vteamcarui 
inelfeputet, non tamcnfolL 



itit* 



ARTICVLVS II. 
DE MEDIO TACTVS. 

SED adhuc de mcdio ta^ftus padica cficcB- 
da. Qi^;a;ri autem pottft vtldeinteino, vcl 
externo incdio Porro nec requiri , necdarj 
intciruui mcdhim taiTtus paulo ance decre- 
uimus, cum alferuimus tamcarnem, quam 
tteiuum illiusii;Ili.uiK.eQtum~feilc:iicctcaiono 

«ro;anuai 



oiganum eantum , fed aliquomodomcdium A a;qual;um fuperficierum inferpretandus efl: 



i atiumm- 
tdio ahqm 
rre inteT' 



internumdicipofllt refpedu nerui , quatenus 
hicilliusiuteruentuabobiefflo altciatut, mo* 
ueturque, 

Circaexternum putat Auerroes liocloco 
neceflarium idelfe, contendens nopollequic- 
quaagerein ta<flum , quininteragenSj&animal 
inteneftumluahud corpus, vt videtur Aiiflo- 
telcstext. 115. & ii4.docui(Ie. QijodfiAuerroi 
opponas dum aer, S>c aqua immediate animal 



Si quis autcm obiiciat, cti.im cum fuperficies OhUSiif] 
inxqualesfunt, non viderifcmpefatercipiac- 
rem inlocoaciis; quia alioquifequereturaeic 
interceptum fullincie ingcntem molem fer- 
reamfioieiflo I.r.iidi incumbentcm: quiaitetn 
concedcndumforet, cumtoimcntabellicatur- 
rimdeiiciunt , totumillum impetumim|)ingi 
turri i.ntcrucntuaSrisinterie<5li , quodnon vi- 
deturfieri poflejcumaercorpusfitaJeotenuc» 



attingunt,proximeinipfumagere; atqueadeo acmoUe. 6ccurrendumeiit,cumaliqu^partcs Oilutit, 



itur hAC 



nonlemperdari externum medium. Occurric 
aercm, Scaquam, cumfintlocauaturalia ani- 
mantiu, infananatiua difpofitionc minimcia 
illa agere,au t ab lis feutiri . Verum fi acr, & aqua 
extra naciuumilacumalterentur,&:qualirates 
in tatSum agentes fortiantur calida , & frigida 
corpufcula infefcadmiccendo; tuncauimalea 
corpufcula fencirc , qus tamen immediate in 
ipfumagant; fed peraqua,aeremveinrerie<flil 



taliumcorporumfefeimmediate tangunt, eas 
futficeread fuib'neudumpondusimpo(uurri,& 
earumintcried:u polfe imprimi impulfum. tur- 
ri,fi non totum; paitemtamen :fimulque par- 
temaliameiufjemimpulfus (loquimurauteiu 
dcparcc extenfiua ) immitti aeris interuentui 
qui, &ficorpus molle, &renuefit, taiDcnloct 
anguftiis incerclufiis neceflfario externum im- 
petumrecipit , cunique refunJit in viciuun* 



Harc tamcn leucencia probanda nou ell:,^ corpus. Sedaddimuspr^Ecereapofredarieuea 



cum uequaquam ficnegandumelcmenta, etil 
in naturali ilatu, agere in animancium corpo- 
ra; fiquidem per excellum primarumqualica- 
tum ea fuperant, &;avincentetam in nacurali 
loco,quam excra illum pocell dari actio Alio- 
q[ui uequeipfa elemenca, dum propriis conri- 
nenturfedibus,iu vicina mutuoagercnc.Cuius 
oppoficum, pcsecerquamquod exle patet, de- 



tum, quo duo corpora omninocomplanataii 
nempc dua; tabul^e , ita iungantur , vtinrcE 
eas naaneat aer fi.ftentans fuperiorem tabu-» 
lam : nimirum fi fuperior inferiori fccundum 
omncsparcesfimulcopuletur , vtlib.4. Phyfi- 
coiumoftendimus, Sednihil mirumacciderc 
idtunccumaliterrcshabcre ncqueat, alioqui 
fi tunc aer totus cederet,nihilque eius in medio 



monftratuma nobisalibi fuit. Icaqueafleren- j) relinqueretur, oportercttotumacremdefincrc 



''\i»r/i tnoiliA 
fe imme- 
ittanjeie^. 



'9ra dura 
ofmt 



dum pofl'eaIiquodexcc-rnumcorpus,vtacrem, 
& aquam immediate agere in fenforium ta- 
«Stusj ncqjcadura, quodlimiliterdeguftu pro- 
nuntiandumeft, requi\cremedium exrernum. 
Addendum pra^cerca cum Sandlo Thoma, & 
Thienenfi adcexc.n^. cum Caietanocap. i o, 
AlbcrtoM. traftaruj cap.ji. Niirpho,& aliis, 
polfecorpora mollia fefe jmmediate tangtre. 
Vtrum verodura pcflmt, controuerfiam cflc. 
Namque pra:diifbi au£lores arbicrancur non 
polfcduracorporainacrc&aquaicaapplicaii, E 
vtnequeaer, ncqueaqua mediafincCuiusop- 
pofitum defendunt MarccIIus lib z de anima 
cap. 91. Conciliator difFerent. 41. Auicenna^f. 
Metaphyficxc. j Thurifanus ?. Tcchni com. 
J4. ApoIIinaris 1. de animaquajfr. 31. art.i. Gar • 
biusinfum.Iibroi. tra6l: y quarft 14. Scotusi. 
deanimaquift. 5. Quxdubitatioici explican- 



fimul cfl:: in quauis patte tabularum perpri- 
mum non eflc , quod eft impoflibik, Ttioco ci- 
tatodiireruimus. 

Q^V^STIO II. 

Sir NE FNr5 TACTVS, 

anplures. 

ARTICVLVS I. 

VAKlj£ FHILOPHANTIVM. 

opimoncs. 

SVat qui plures , funt qui vnum tantum- ^tuntm ta^ 
modo eHe ractum opinentur. Plurcs eile """'^''ir''^'" 
iuquiunt Themiftjus cap 59. Auerroes , & ''"• 
^gidjuscom. 108.1 andunus qu^ft. 17. ApoL 
Irnarisqu^Eft. 40 Marcellusj deanimaquarft. 



t^fut Uutj$ 

itra quA 
ijpera ^ 
ualta. 



j8. Auicenna iib. 6. Natirral. qusft, part 1 

daeft, vcdicamuscorporadura, cua^aliaspar- F cao.deradu, M.Alberc. i.deanimatrad.j.Vi- p^,„^ ,^,,. 
1- • 11^ " T j " 1 r I j- n- t.orutn ar9H- 

tescauas , alias emutcnteshabcnc, non pcfle dc::urqueha;clententiaconcIudipofleeoargu- „^„,^ * 

uaiungi, vtin medio nonfita!iudcorpus,alio- meiUo,quo Anitoreicsprox1m1Ocap.text.107. 

' ' " aduicomprobandum vfusfuit, ■vidclicet, vnus 

fsolus circa vnam duntaxat tontrarietatem 

verfatuii fcd tacT:us uon circa vnamcanturp , 

fed circa plures contrarietates fele exercet : 



qui dareturiupartibus depreffis vacuum ; ea 
vero,qua;oiTinino complanata , acla;uiafjnr; 
vt vitrea, haud dubie poflci cum nulla ratio 
contrariu.m pcrfuadeat. Qjjarecum Ariftotc- 
les proximo capite alleruir perpecuo incerii- 
ciaerem, velaquam, duminlocishorum ele- 
mencorum fefe duo corpora contiu«,i:nt j id 
vel quasrendo , non autcm afleruanoo dixit , 
vt quibufdam videcur > vel de corponbus ia- 



quandoquidem percipit caliduin, & frigidum: 
ficcum S.'. humidum: afperum & terfum: duru, 
& mollc:graue,&!eu(.:aIiaqueciufmodi : non 
ig?turcadus vauseft, fedmultiplex. Potcft- 
que coixoborau eius argumenii vis ; quia 
X & diucrf^ 



5^7 



IN II. LIB. ARIST. DE ANFM 



3hB 



diuerrjccontranetatesprimae, cuiufmodi funt A folumquiaaonexiguutmediumrcmotum,per ' 



,M 



Dijfenjio inter 
eos, quiplures 

xuunt' 



coatrarietatescalidi,&fiigidi,humidi, & ficci, 
ad ynum gcnus redigi nequeunt j vna i»ero fpe- 
ciepotentia vnius geuerisfubiedumexpolcit. 
Accedit qaod dolor& voluptas , qua; ex appul- 
fu tadiilmm qualitatum percipi folent, perti- 
nent ad ta<^um : dolere autem,&: dcledlari vi- 
denturaltcriuspotentia: fpcciediftmd^abea, 
quaipfetadtilesqualitates fentiuntur 



quodfpccies traiidaat; ideniinetiam gufiui „ 
commune eft, fedquatenusineocGnueuiunt, ^"n' 
quodimmutant complexionem primaiu qua "^^ ** 
litacum , quibusanimalconftat. Vnde tadus, •'* . ^^" 
fenfustemperameutidicitur. Nec refert quod '"*''"• 
prster quatuor primas qualitates , alia: quoquc 
fub tad:um recidant, qmarum non eft tempera- 
mcntum,faltem proxime,immutare. Enimue- 



Atenimij, quihancpartem fequuntur,in ro vnitas rationis in immutando or^ano ta- 
resabierefentcntias. Ouidamtot numerant Aus nonnififernnHnm nrimoc r.ml,r^^»r .»0-; 



pluresabierefententias. Quidamtotnumerant 
£adas,quot contrarietates, vt Themiftius&A • 
uicenna j non lamen hi>quot cotrarietatesfmt, 
cxplicant- Videturautem Auicenna vnumfen- 
fum,ad quem dolor ex vulnere; alium,ad quem 
titillatiofpeftet, conftituere. Alii duos tantum 
ponunt, vt iEgydius vnii calidi,& frigidi j alte- 
rum ficci, & humidi. Comentator vero i. Col- 
ligetcap 13 ponitcaftumtitillatioiiisjprxterea 
M<ft:umftomachi,quiquidcmeftfames.&fitis 



Aus nonnififecundum primas quaUtatesxfti- 
maridebet : cum hs prarcipuum ratftus obie- 
dumfinr, rchquas vero fecundariaratione ad 
cum pertin^ant.Hinc collige obiedum tac^lus, 
licet materialuer fpedatumnon vnum fit, fed 
muhiplex,& non vnam tantum,fedpluies con- OhieUum 
trariecatesinfecohibeac:formaIitertamen, fi- (im ^om 
ue prout tadile eft,7num elfe, petita vnitatc ab vnttm. 
eoimmutandi organi modo, quem explicui- 
mus Vndc cum potentiarum diftmdio ab ob- 



Erecentioribusetiam Cardanuslib 15. defub- ^ iecHsfecundum rationem formalem confide- 

.:):>....> ^....> /ri.,„ i-.ei: : ; ;.r. i-/' . i- • 



tilitatequatuorta(fl:usdiftinguit:vnumpnma 
lumquatuorquahtatumjalterumgrauis, & le 
uisj tcrtium voluptatis , & doloris ; quartum ti- 
tillationis. At Caietanus hoc loco, etfi magis 
inclinet in partem qua; plures tadus facit, arbi- 
tratur nihil certi inhac difputationc affirmari 
polle , quodpocenriaz ex adribus, adus ex obie- 
ftis diftinguanturj formalis veroratio tadi- 



ratisfumendafit, vtdiximusratummanettaa- 
gendi facultatem vnam elfe , non plures. 

Itapatetquid refpondenduim fit adarfu- 
menta, qua; ex parte multipHcium contraiicta- 
tum, circaqu.isvcrfaturta<n:us,oftenderenitc- 
Wantur,n5 pofle illum clle fpecie vnCi.Explicare 
tamen adhuc oportet quid exiftimandum fit de 
dolore,&voIuptate,fame,&fici,&titillatione, 



iiumobieCtoiumexploratanoneft,quianeque j) qu^Evidcntur ctiamadtadumpertinere, &ar- 
certa eft formalisratio , in qua du£e prima: con- guere in illo diftiniftioncm fpeciei t cum fint z 

'•'•-■ ....-...- ^ . Vl („„:_. „„r„ j; r. «_ ir 



— ^-— .j j- 

tranetatescaUdi,&humidi,frigidi, &ficcicoa 
'-^ ueniant. Qijarecumdeipfod)ftir!<Sie»isprin- 

cipio non conftct, perperam quidquam ca dere 
dcfiniri. 

ARTICVLVS II. 

CONCIFDirFK VNVM. T A N- 

tianjpecie ta^tim efe. Diluuntur ra- 

tiones extJlinuntuMi plu- 

resejfe. 

, "VTIhilominuspIacct nobisfententia,quam 

CcnJirw/tUo hu JL>| Atticiinterpretes,Simplicius,Plutarchns, 

imft/KeatU* &PhiIoponus, & vtvidetur, Alexanderfeeuti 

funtj vidclicet, vnnra tatum cflc fpecie tadum : 

quamcciamfernehuslib. f. fua: Phyfiologia: 

cip. 7.amp!cxuseft : candcmqueprobabilcm 

iudicacD.Thomasprimapartcq. 78. art.j.Po- 

teftiautemeahuncin modumfuadcri. Senfus, 

tt conftat cx iis, quasdocuimus inquxft de 

diftinftionepotentiarii, dicitur vnusfpecieab 

©bicdto:iiobie£lumhabcat vnamlpccieratio- 

iiemformalcm: hancveroobtinet,firacionem 

immutandi oiganifpecievuam vcndicet:atqui 

^ itafchabccobicftumtaftus. Igituxtadluscft 

/ a'a '^** vnusfecundufpeciem. Minoroftenditur, quia 

£>t'tUs haberit^ qualitates tagibiles, quae taftus obiedum funt, 

•vnum mfium habcnt modum vaum organi immutandi > iion 



ftusadeoincerfediuerfi, &difcrepantes. 

A Juextein dolore , & voluptate corporis ( de j^gfoy «£,. 
hiseniminprxfentiagitm) duofpeaaripolle:^^^ '^ 
nimirum acius ipfos dolen di , obkaandi ve : & ^^^ ^jy^ ^ 
obie<ftahorumadl:uum. Eftautemobiedum., ^ 

& caufaiftius doloris , mutatio notabiUs fada 
circa primas quatitates, vt cum manus aduriturj 
vel diuifio continui , vtcum quis vulneratur» 
VndeGalenusii. Mechodi cap.7. icafcriDfit» 
Naturr.l'snotitlanosdocetvitium.idcorporis, 
ex quofitdolicurum,autcontinuitatisfolucio- 
nemoporterecife , aut alterationemaliquam. 
Q^amuis de Kacrc nonp.irumfitinterau(fto- i^*/^ ''< 
res diifidii, dum alii arbitrantur caufam doloris &■ vcluft 
ex tadu proucnientis efle diiToIuLionem tem- caufn. 
peramenti duntaxati alii fokin diuifionem c6- 
tinui3 alii vtrumuis, quod nobisplacet. Obie- 
(ftum auic, & caufa pra-didl;^ voluptatis eft ap- 
pulfas qualitatum maxime conuenientium, & 
attra<Sl:iofubfiIicntiumfpirituu,atquealiar*in 
fubtiJium p.irtium leniter abblandientium. 

Igitur in primis inficiandum non cft hisc 0«^ ratii 
obievflanonrolumpertinere adappetitumfen- ^igr, (^ 
ficiuum , kd fimul ctiam ad tadlum , diuerfa z,,^ Lr//; 
tamen confideratione. Nam primx qualita- adtaHum 
tes tadlupercipiuntur tanquam euis fenfibile ^fyf, ^^4, 
proprium, vtplanumeft. Abeodemqueperci-,^^/^„ij^, 
pitur diuifio continui , & illapfus iUe fpiri- 
mum,aiiiqucmotuslocalcscoiporumtangen- 

cium 



^29 CAP. XI. QV^STIO IIL 310 

tium, non tamen vt fenfibilia propria taftus, A taftus, continenturque fub quatuorqualita*- 



fed communia. Peninent vero omnia hxcad 
tadlumquatenustangibiiiafunt, ficqueeiusa- 
dumterminanr,quinequcdoloreft,nequevo' 
luptas. Ad appecitumvcrofenfitiuumfpedlant 
fub ratione boni & mali pra.'fentis fecundum 
adum propnum doloris & voluptatis. Sicui e- 
nim appetuui fenfaiuo proprie conuenitferri 
in bonum Sc malum fenlibilej ita & circa ipfum 
deiedari&dolere.Quodnoncompetitfenfui, 
cuias non eft tenderc in bonum , velmalum, B 
quatalia funt. Itaque cumquismanum vrit, 
percipic tadusillam calorisintemperiem, vt cti 
quidtangibilc; (imulqueappecitusconcupifci- 
bilisdela:fioneilIa,proutquoddamnaturqma- 
lumeftjdolet, proponentefibiidpriuspkanta- 
fia fubratione noxii & mali. 

HiEC de dolore & ^ oluptate. Nunc de titilla- 
tione.ln hac duo inueiuuntur i horror quidam, 
quorefugimusactre6bationem& nonnuliavo- 
eperttneat lupj-as ac delinicio, qux accidit inquibufdam C 
-ciut». corporis partibus acernmi fenfus ; vbiartenae 
tiUatione ^^\^^ fms finibus hiat, vt fub axiUis & plantisi 
(l.mProbi adhas enim , dum fcalptione magis larefcunt, 
i.& ^.de foient accurrerefpiritus & copiaprurientis ma- 
tanimMl. tei-ia,^qija;fuoatta<ftuvoluptatemexcitant. Ex 
hisduobushonor,feufugaaccred:acionis,fiiu- 
macur pro fubcra flione corporis, eft mocus lo- 
calis, vcpatetjfiproincernoadu, eftoperacio 
fenfitiuiappecicusrepudiancis.Volupcasautem 



bus primis, quas omnes oftendimusinmodo 
mouendi fubire vnam rationemfpecificamia 
ordine adfaculcatem tangendi. Velfuntfca- 
fibilia communia, aquibus diftinftio poten- 
tia: fumenda non eft , vt iamantc commonui- 
mus. 



itntitiUa- 
e referian- 
(^quaex 



10. 



QVi£STIO III. 

VrKVll Sli^ S1BIL£ fO" 

fitumfuprafettfuffifen' 
ttatur, 

ARTICVLVS I. 

AFFIRMATIV^ TAR- 

tisargumenta, 

PArs affirmatiua huiufcecontrouerfiat vide- Pff-yifj^, 
tur palam conuinci. Primum, quia quod ad 



afpcdum attinet 5 vapor , fiue humor in ocuio 
intra corneam & cryllalloidem concretusx eer- 
nitur; & cum digito oculus comprimitur in te- 
nebris ful^or quidam interius apparet, vtipfi 
eipcnrnur,aireritq;AriftocelesiulibrodeSen- 
fu&fenfili, capicefecundo. Acnonmodolu- 
menexternum, fedidetiam, quodpupiiI*eaf- 
funditur,contuemur. Prxterca,audituslonitu, Prtf ^»W;V<#. 

iUafimihter pertineTId ap"peticum fenficiuum, D qui m aere congenito fit, perfentifcit, odoratus Froodsratu. 

obeamrationem, quampauloantsattulimus. lubftantiam fumidam, vel lalcem odorem ab 
- -• "- ■ ■ - ■ ipfa exilientem, & proceUus mamillaresfub- 



Atperccptiomotus localis, quofpiritus& vis 
pruriennsmaten^conflaitjreferturacltaftum, 
vteiusfenfibilecommnne. 
famtr^Jiti, Q^uodattinet adfamen &fitim , dequi- 

Tinarattone bus inpruno de Ortu & Intertu , ex profeflb 
hntadtS' differuimus : tria per earum quamlibet potif- 
fimum importantnr ; nimirum per famemdi- 
uulfiofada, prarlerciminventriculo; &doIor 
ex ea orcus , icemque appeticio calidi & ficci. 
Per fitim vero incemperiesex nimia aridica- 
tc,in faucibus & ventriculo, & dolor, qui fi- 
jniliter ei illa intemperie nafcitur; & appeti- 
tio frigidi & humidi. Si ergo de dolore & ap- 
petitione agamus , liquet lam pertinere ha?c 
adappetitumfenfitiuum. Sidediuulfioncj qua; 
eft raotus locahs, patet etiam fpeftare ad ta- 
ftum, v^fenfibi4e commune. Si deiatempcrie, 
pertinere quoquead eundem , fedvtfenfibile 
proprium. 

His ita conftitutis facile erit Jnteliigere, 
^rueahali' quopaftoea, quje ab auftonbus, quos lupra 
ibuimHlti- retuhmus , afteruntur ad multiplicandas fpe- 
ciestadlus , re veraad eas multiplicandas non 
fufficiant. Nam dolor & voluptas corporis, 
&a£tiones appetendi, velrepudiandi, funca- 
ftu&appetitus fenfitiui. Ea vero ta<!;iilia , ex 
cuibushasc caufanttrr , fiue inquae, vr expli- 
«aiumfiiit, teadunt, veifuntfeafibilia-projpria. 



Vtur nen 



\arej^esies 
tu. 



euntem percipit; &ii,quibuslingua biliofo hu- Pr$gufltt» 
more infedla eil ,-iion ob aham caufam cibum 
dulcem,amaruma;ftimant;nifiquiaipfum ©u- 
ftatus inftrumentum bilim fibi infitam guftat, 
caque ab aliorum faporum dignotione impedi- 
tur. £t eadem pars carnis & ncrui,qux p-rxcidi- pfg tg^ff. 
tur,aut pungiturjfentit. 

Sedadhuc quod faltem w^us& guftusob- ^1^^^^.^^^^ 
iedum fibiimpofitum percipiant , huncin mo- a ^ »«/?<<. 
dum videtur concludi, Ideo reliq.ua fenfibilia * "^ 

nonnifiex aliquantulo interuallo cognofcun- 
tur;quianon nifi interuentufpecierumafenfi- 
bus percipi queunt;fpecies aute immediate in- 
iedla-potenciis, cumfitu nimium craflaj, non 
funr idoneas ad fenfionem adminiftrandam: at- 
qui tadtus & guftus non fenciunt per fpccies. 
Non eft igicur curobiedlafibicoha:renci3n©n iJennifi eMHptf- 
dignofcant. Minorprobaturjq^iafi tadlusper ;.^;/^ quaUta- 
fpecicsfentiretjfequereturmanum, verbigra- tHmfenttrt. 
tia,fentireaeremciufdcternperamenti,hoceft, 
ajquecalidum, autfrigidumacipfaeft;cum ta- 
men inter Philofophos confter, non nifi exupc- 
rantias qualita cum a nobis percipi. C onfecuno 
oftendicur, quianuUaracioeft, eurmanusob- 
ieftum sque caUdum non fenciat,nifi quia non 
poreft.ab xqno. caUdo alterari ; at fi per fpe- 
ciem calorisientiret > cumhanc a minus cali- 
X y dore- 



5|t. 



IN II. LIB. ARIST. DE ANIMA. 



^ii' 



doreciperequeatjdandumforetjpofrescqueca- A amfuamconfirmantjefteajquamarticuioiu- Tundamfn 



tiliumfentire.Pr^tereaideminguftu probatur; 
<iaia fi perfpeciem guftaret lingua , experiretur 
acrorem &acerbitatem, Bihilciufmodiin {"crc- 
aliterperpefljjquodnonitaeflriquinpotiusfa- 
poremaciem propriaincifione, lalfum abfter- 
ucme , acerbumcorrugationefentitivtPlato in 
Tima^Oj&Galenuslib. ^.deSimpIic. meclic.fa- 
facult.docuere. Acceditquodfifenfioguftandi 
&tangeudifieret per fpecies , pofientnilenfus 
guftabilia &tangibiliaabfentiapercipere; cum 
niixjlimpediat, quominuseaexaiiquadiftantia 
ruifpeciesin fenforiamittant. 



ARTICVLVS II. 

E^XTONFNTrR DIVV.KSA IN 

^rQpeJltii qUApcne Vhilofo^homn pUcita , & 

com?mnisfententUdefen- 

dittir. 

OpinloUoti. TNhaccontrouerfiaflonpaiuminterfeaudo 



B 



resdiflcntiunt. NamScotusIioclibro, qua-'ft. 
4.ait i Si res ad exadam uormam reuo cetur , ef- 
fatum illud Ariftotelis aientis,fenfibile pofitum 
fuprafenfumnonfentiri, verumquidemefle,,fi 
intelligatur de afpcdlu comparaco ad corpora 

Gpacajhscenimfupraocukimconftitutavide- ^ luin nonexcitanin organo, fed incauitateali- 
iinequeunt,cumegeantluceintermediaadtra- qua propetympanumexjftente. Idvero, quod 



periori peiftrinximus; videlicet, c^mia s t ohio.- JententUn^ 

dum percipi queat , exigitur accommoda- tnunU. 

tioqu.xdam, feu propoitio inter fpecicmob- 

ie<5li , &c poteutiam :ha:cautemproportionon 

cernitur inter fpeciem ab obie<fi:o imraediatc 

produd:am,&inter potentiam.Eft eaim fpecies 

cum primi:mabobie(5loexilit, admodumcraf- 

fa& concreta: eamqneconcretionem paulatim 

in medio deponit ; vt experimento conftat ia 

fpecie vuibili/qua: propterea iis, quas imbecilla 

acie furit,quolongius pioducitur,eo minus ha- 

bilis efficitur, quia paulatim attenuatur ; cum 

illiad cernendum craffiorem imaginem requi- 

rant. 

Quoniamigiturhajcfer.tentiainPeripateti- ^efbonfto d> 
ca fchola communis eft ; argumejitis, quibus »^/„,;j^^^^ 
eam in primo articulo oppugnauimus , fatis fa- f.^p^rtu. 
ciamus.Ad primum dicimus; Si quis humor ia- 
tra oculum concrefcat , eum, qui cryftalloidem 
occuparit,noncerni,ledabeaahquantulumre- 
motum.Adfccundum;Fulgoremillum,quino- 
(ftu conlpicitur , cum oculus attcritur , diffiindi 
quidcm vfqueadhumoremcryftalliuum; cura 
vifio non nifi illuftiato medio fiat ; non tamea 
videri fecundum eani partem qua: iu organoin- 
fidet,fed fccunJum partem diftantem , quod fi- 
militer diccndum cil: de quacunque alia luce^ 
qua; ad iptum videndi fenfodum protenditur» 
Adaliud, d^^auditureipondemus, Bombumil- 



Aitximdri ^ 

,TjUO*und(tm 

MedtcoTHTn» 



Communis fen 
ten(>a. 



iiciendam fpeci^-m. Quodfi veldereliquisfen- 
fibus agamus , vel de ipfo vifu collocato ad cor- 
poratj:anslucidaa(ft:uiIIuftrata;falfumeflc.Nec 
Ariftotelem aliud voluitte, quamfenfibiliafu- 
prafenfum collocata, prout eum adionereali 
immutant , non fentin : ramctfi percipiantur, 
quarationeeundemnotionaliter.-ifficiuut , fu- 
amimagineminurendo. Alcxander vero,tefte 
Auerrochocloco& Mcdicorum aoniiulli,opi- 
nautur trcsduntaxatlcuius, vifum, auditum & 
odoratum , interie<5lo mcdio iater obie<fI:um & 
inftrumentum,cgere. 

At commentator,D.Thonias,vterque Caie- 
tanus hoc loco, landunus quaift. 19 laaellus 
qnxft. jO. Apollinaris quxft. 54. Ferrarienfis 
q. ly.Magnus Albcrt. ipart Sum.de homine, 
quarft.deTa^ftu^gidiustum hocloco, tumli- 
brotecundo Hexameronc 11 & plcriqueahiaf 
firmant de omuibus fcnfibus vcrum cfle,nul- 
lum ex eispcrcipere fibi impofitum obiedlum. 
Quod probant teftimonio Ariftotelis , qui id 
hocinlibro.c 6 cext.yj &c 8 tcxr.<?8 abfolutc, 
ac fine vlla praeftriptione docuit. Ncc interpre- 
tatio Scotiao.aures Ariftotclis cft : cuTnisnou 
alferuerit fcnlibile impofitum fcnluihocautil- 
lomodofumpcum nonfcntiri, Icd ncutiquam 
fen'iri,ideoque medio ahquo opus tflc. Prxci- 
.^uaveroiatio, quapr«di.^i audoiesfeutenti- 



adolra^flum pcrtinet, difioIuet,'qui dixeritjSi 
quandoodor fecundum efle realc adproceflus 
mamillares perueniat , non percipi fecandum 
eam partem fua: extenfionis, qua; cft in organoi 
Yelipfumproximeactingit,fedfecvandtj partem 
adiun<^am :quod fimiliterdicendumeft debi- 
liatohumorelinguamimbuente. Noncnimis 
guftatu percipitur fecundum eam partem , qua: 
attingit neruos, in quibus guft.uidi organum 
prazcipuerefidet; fedfecundumatiamab eodi- 
ftanttm. Eodemquemodorefponderifoletad 
id , quoddeta<5tuobiicitur. Nimirumfenfori- 
umta(flusfentire plagam acceptam, nonquafl 
percipiat ipfum fenfibile partem , qus ipfuna 
proximc attingit, fed fecuudum remotam» 



ARTICVLVS III. 

DISSOLVVNTVR ARGVMENTA 

pertincntia adtatlum &gufium^&alu 

qu&dam opinioproponi' 

tur. 

SVpcrfunt adhuc argumenta ad ta<Sum &: 
guflumfpc<flantia , quibus nonntilli Medi- 
coium dempnftutum ab fepatant percipi fea- 

iibile 



Hadjenfio- 
rejuirttnt 



^ 



^ 



ftmiltM efi 

im c^ ta- 
texctpta 
tnnntiUo 
Hncufto. 



^r^ 'CAP. XI. Q 

^ibile (upra hos fearus collocatum. Ad p; imum 
conceflamaiori niopofitione, ncc;anda cfl: mi- 
jior>omnesenimfeDfus, vtalibicum D. Tho- 
mai.part quxft. yS.artic.j aliifgueauftoribu^ 
ftatuimus, (pecicm requirunr, tanquamprin- 
cipiumadcognitionemncccflaviumi. Ad pro- 
batioHcm verominonsdicenduni , vtpotentia 
fenfitiua , etiamcxterior percipiatobieftum, 
non fufficere confignatam efle illius fpeciem. 
Accidic cnim. non raro dari fpecicm,tamen non 
procedere adionemi vt cum duoineademab 
obiecftodiftantiaconftitucifunt, & eorum al- 
ter,qui pcrfpicaci afpedu,obie(fl;um videt;alter 
quiaimbecilIO;non vider. Tuncn.vterquefpe- 
ciem recipit, ctfi vnustancum vifionem edat. 
Idcmqi contingir, cumquisrcbHsaliisicacogi- 
tationcintentuseft, vtpropterealonum,quem 
aliieoneminlocofenciunt, ipfe nonpercipiat. 
Sic ergo, licet cum calidum minus calidoap- 
propinquat, fuifpeciemfenforioinurat , haud 
proptereaneceireeft, vtid a poteniia fenficiua 
percipiatur}quia 3.i talem perceptionem pr^ter 
fpeciem requiritur etiam, vt ipfi orgauo cah- 
dumimprimatur,quodnonimprimitur,nifica- 
lidumquodagit, intenfiusfiteo, quod paritur, 
rt in librifcde orcu & interitu ex profelfo often- 
iimus. 

Ad fecundum dicendum fimiliter, guftum 
Bonperciperr.faporem,nifiquema(5lu vnacum 
fpecierecipit i efto vuaquxqu^fenfitcr t noitio 
eam partemexcenfiuam faporis, qua-ipfi pro- 
ximerelpondet, nonfentiat, vTiiupenusdixi- 
mus. Adteitiumquidrefpondcndumfit, con- 
ftatjcum enim guftus & 'a£cus non fcntiat , nifi 
quodreipfaiuieiccipmnt,uik:lnififibiprefens 
dignofceot. 

Hunc in modum fe habet e^rplicatforacio- 
num,quibusprobariconfueuireuftum & tadu 
percipereobiedafibiimpofita. "^ Ncbistamen 
adduftainvtramquepartemarfrumenta, & eo- 
rumfolutionemexpcndetibusj^^vcnfimiliorvi 
tieturfententia, qua; faltemguftum& taftum a 
proniiciato illo excipicr tum ouia fi(!}-!cium vi- 
deiur.cum admoto igne organum aduritur , ta- 



V^STIO IIL 



534 



A (ftum non percipere^difToIutionem tcmperame- 
ti,qua: fit i n eademmet parte , in qua torquetur, 
acque adeo nullampartem organifentircfuam 
propriam diflbhuionem, fcd alceriusi firailitcr- 
quelinguam non percipercamarorem, quifibi 
infidet- Quodrurfusa veritatealicnumeflchoc 
argumento videcur: CalefiatinilruKnentumtav 
ftusvniformicerdifFormiter.Hocpofito,finuI- 
la pars organi fenticns percipit diflolutionem 
temperamenti, qu^efibiimm.ediaterefponder, 

B cum qu^libet pars magis minufve, quam alia 
incalefcat, (ea eft enim lex forms, quas vnifor- 
miter diftormiter per fubiedu diffunditurj fe- 
quiturtacHjumin aliaparte organiplus, inalia 
minusientire,vt planum eft,cum Ixfio in omni- 
bus partib.inarqualisfit , vt.ponimus Item cum 
nulla pars propriam , fed alterius ofFenfionem 
perc)piat,lcquiturdebere tacftum, vbi pluseft 
caloris,miiiuis percipere: vbi minus, plus: fiqui- 
dem vbi plus eft caloris, non fcntit,nifi calorem 

C parcisvicina:,fimiliterquevbieft minus.Achoc 
concedere,faneabfurdum videtur. 

Non probamusxamen opinionenn eorum. qur 
concenduncpoil"eguil:um,veIta(Slumabfquefi- 
militudine obieftum! fenfibile dignofcere.Naqj 
€x nacu.ia;infticuto,atq;ordine,incer co(;r.itio- 
nemfenhciuam>&:reiTi coo;nicammediaeftfpe- 
ciesrnearefenfibili, qusenimiummaterialiseft 
adcognitionem, qu^ ad immaterialcm natu- 
ram propeaccedit, fiat tranfitusfinemedio, fed 

^ interieciufpecici, quasminus habetmateriali- 
tatis, quam obieftum fenfibile. Vnde Ariftote- 
teleshoclibro, c.ii.proximefequencirexc. izr. 
ablolucedocet, eommune efTefenfibusformas 
iinemateria, h e.obietflorumimaginesrecipe- 
le. Videtur autem-iuxta hanc fententiam deim- 
mediatioae guftus & ta(ftus,qtiamprobabiiio- 
remiudicamiis, p^cuhare eflc his fenfibus, vt 
interpotennam & obie(51nm nonreauirantin- 
teruaiUim, quo extenuetur fpeciesificutenim 

E caf teris craffiorcs fcinti ita fpecies proxime 
ab obie(So edita,eis accommo- 
..idataeflepocefl. 



K E * */S. 

Mf^-nfi vXys';-.«'ioycK.ii(.'»^'nZ ^utcTvXiiia^^^{>^,ii Cc 
^J^y.KS^i cJi-ifieViX».' HZ^;t^^'>'0S, i ;i;^ vcrog OfiaiMi 

•S^ii jf .OT/iVcI) , l(gi,'t >(cf.TU rcH AcT^K' «ic-%77}AiO> ^i 



CAPVT XII. 

HOr autem vniuerJUlittr aeerpere de cmmfenfit 
'ofcrtet,fen!um,tnijmrr); idtfe , quodfenffhtLs ^^^^' '''^' 
fi;;e tKMeriofotmtis fufciperepetejl. \rtrinde atque 
anmiUfignumfi/iefeTro^^velauTofufcipltcerfi.-.fufff 
'ptt.,utetn i)Hum,vtl tiureum ftgnnm fednon vt eii, 
Autaurum , nt^ ■vtfignum esinnrturn metimvefi- 
mdtpaiitttr (^jen-ui vniufcutuf^ fenfibUit , rt/odo: 
ab eo, quoJ hnbet lolorem . autjBnum , autfatarem. 
^edpfm yt vnumquo q^ tUorum dtc.tHr : fedvt iSi 
t.%'e,^ rMi'inc. b infl. urrientumautem id[en(ui est Text. izz. 
prtmum , in ^ub efi talii vh Atqtte potentia coUoca - 
ta, 

c At^ue 



Smftureeiptfe 
reruitnagines, 
nonresi^oi. 



j;; IN II. LIB. ARIST. DE ANIMA. ^^6 

C APiriS D rODECI Ml EXVLAN ATIO. 

HOeautem.] Explicatisfigillatimexternisfenfibus, coIligitArifloteleshoccapitequsdamiis 
communia. Primum eftjfenfus recipereformas fiaemateria, id ert, imagi nes rerum,non res 
ipfas. Qijod (igilli fimilitudine oftendit; cera enim figuram imaginem ve aurei iioilli recipit.non i- 
pfam figilli materiam,in quaimago eft, His non obftatjquod tadus & guftus, •vt ex fuperius didis 
conftat, non typos duntaxat tadilium & guftatilium qualiutum, fed qualitates quoque ipfas in fe 
recipiaiVt.NonenimmensAriftotelisfuitidnegareifedailerere, vtpotenti.2efcnfitiua8externa.'fun- 
^iobes fuas obeant,non oportere vniucrfim qualitates fenfibiles recipi in organo: oportere tamen 
fenfibiliafuiimaoinesorganisimprimere, eafqueadeiufmodifundionesproximeeliciendas-con- 
currere:quidquidfitderebusipfis,qugeiufmodifpecieruminteruentufubfenfusc2dunt.Efttamea 
dehuiuslociinterprctation^nonpaiumdiflidiiinter Philoponum, Simplicium, Themiftium*: 
Auerrocm.QuaderelegeTheophilumadcext.i2i. 

b Injirumentum autem ] Omnibusfenfibuscommuneafrcait, vtprimum cuiufqucoreanum 
dicaturefleid,inquofenfusrefidet.Vocatautemprimumorganum,partemillamfimilarem',inqua 
immediaterecipiturfacultasfenfitiua.Namquevtr.de Partibusanimal cap i.docet,licetparscor- 
poris,qHafenfio per£citur,fit quidpiam diflimilare, vt manus,vel oculus:tamen pars illa,in qua pri- 
nio& proximepentBEeiaaftusquefentiendi inhccrent , fimilaris eft,vtneruus,hu:mor crjrftallimis» 
alia^que eittftnodi-.atquehaspartesappeiiatihicprimumlenforium. 



«♦ TJ T» aiS(i¥ifi8/.e¥'gf*ltoT^yf eiiS-*}Ti>iueiiicif,>i- 
^*j}tfJe9-i>«? fii}*%i i«7» , (l».()i>\iy^ ti? r^ ^uLx. 
fti((y>ieii>s. (pcwe^i* ^ M THTuiit^ Sil^ft^f^'^''^* 
aiS^firun eci -{juif^oXtij <p^eipHat •m M3-iir>ig/tx a* 

AeyO^. tStv ^ IwicuB-iiatit cortof «^ »J n/^^an» 
H^i riii(^ Kfnofd^uv «-(^oV^et t^ ^ej^t. ^ 2^^ ■" 
fmnru. (pvTK GrQca^B-cci^ireii , f^*Tii , n fioe^o» ■<^o- 
^HS* » ^ Tru^otru n "isaz T u.7rlm' Kj y^i ■^v^mti »«» 
JpffiU.ivf7Bci' ccfne» i^ , ri ftn f^c fciszT^jm , ftnel 
•ntmrlui "iifX^ > *"** '^^^ "^ ^^ to)'«/3-'S7&*, 
dxtici mi^ei * fit m "^^vXiji ^n^iiais i/]^ ttvniei-Trzc- 
Sei eii n vav r? iffiKi ria^twttrcv iT<p^eiA/^l'Ze^. >) 
i^ ^e)f(^T(^ ri TJj ^M/dfS/joy jS^fty" ofiC/tui j^y' 
«91? tSvxX^cv»' eijriie-^p^vrivjiirfcXteinTnieiTicu 
'irA^ltin» i^iFfiiJTrvtei' ei^ t u^twxm» ia-^pewB-ii- 
retft jf^^V eJev rt rm^H* \^' irfc,!)(' i J^ eti-ns Aa- 
y®" ^ i"" ^ et».aiv' t^ T ^ttoxnuv , ti)is.'.r,t<^^K' 
aijyc/jt^^f. ecfi^ 3 «'i^''' *^ »rui' nn -jj) <^»j € iPiO- 
T®^, ei '.■\^id)(S>^,cvrsirfctt, Hi)ii7r9tHTPC (mfi^THC, 
u^' ov eli isTv , «ic> xnf « ^£m/3g«vT^f iAiV>!aj tb |t>- 
>M' ««let TO«5r7Ki^ otx,iifn^\mtQcnV ei ^ fiyi.'J:zsv 
•n*(^ eu) "nnj^etru oc-^v^ r^ ccX^oioirvi «p 8>x«xm- 
txT^vtriai , i^ B vctt> rvftQi 7RtB-iiTH(^v vtn irfcni C 

*S> «V(C^ rmB-uv 71. n kk sfj •/» itrf^^i^ TTOgps "" wa- 
o/eivn,i>ri faf!Off(^^.t cu^i^ei.vi^' o g)^ xt}f we(9'«>'» 
»k;);6'»j «/o9-;jw{ jiySTDtJ. 

KE*. 



c Atquefunt iciem,ratio vere non eft eadem,fed 
diuerfa. Niimid,quodfentit,itliqHa eft magnitude: 
non tamen ratiojenfitiui, ne^fenjU4 eft magniludei 
fed eft quidamratiopotentiaque mim.Patet autem Ttxt Itll 
ex h'u, (^ curfenfibdium exuperationes fenfuum $»• 
flrumentum corrumpunt. Nam fi motuifit veht' 
mentior ,in(lrume! iqne fenfusfupe^et vtres,diJfolui- 
tur ratio.ldautem eratferiftu-.dijfoluiturqj perinde, 
atque coneenms intenttone , cum vehementerfidei 
pulfantur. d Patet autemquam ob caufam non Tcxt.It' 
fentiuntpUnti,(^ tametfi partem aliquam babent 
anifnii atqueabipfis tangibilthi*s patiuntur,frige' 
fcuntenimf^calefiunt, vtpatet. NamhuitttcAH- 
JA eft mediocritatemnon habere , nequefrincipium 
teile,vt fenfibtlium fine materia fufcipiant formas, 
fed cum materia patiantur. e Dubitabit autem TexMJJ* 
quiJpiAm,fipofftt idab edorepati , quodolfacert ne- 
fuit: autid i colore , quod haudquaquamvidere 
potefl, c^ in ctteriifimili modo. §luodfiodorabilefit 
edor: fi quidin odoratumagit i odor profeSioagtt. 
fhiarefiertnequit , vt ab odore quicquampattatur 
eorum, qus. olfacere nequeunt, eadem eft 0> in cete - 
rii ratie. Nec etiamfieri poteft , vt afenfibilibta 
qmcquampttiatur eorum ,qutfentirepoffunt, nifi 
vt quodq^ eftfenfitiuum.ldtta ejfepaterepoteft , ^ Text.Ittf, 
hocetiampaSio. Nam ne^ lumen ^ tenebrt, neq^ 
fontti, nequeodor ia corpera quicquam agit : fedea 
niinirttm , m qtiibtn funt ip[a; aer enim qui tflcum 
tcnttruo , fctndit Itgnum. i At enim iangibiliafa- 
porefc^ ^guniifi entm non agerent : a quond inani- Text./lT 
matapateretitur , atq^ alterarentur ? Huidigitut, 
mguntne^ftnfihiliaiUaf atvideturnen omne corpmabedorepati, fenoquepoteft: (^ea,quapatiuntur» 
eerminis vecant,^ non manent,vt aer. Qlet enim ipfe tanquam aliquidpajfM. g §^tdaliudeft olfm^ 
eerequidem,pr£ter fdipfum aliquidin^uam patii at enimolfacerequtdemfentirteft, aerautempajftticit& 

finfibiittfit. 

: . >- CAP> 



Conjenfic^ ittter . „ . « • i r i • 

tetentiam^ c Atquefunt. ] Explicat coafenfionem interpotentiam & mftrumentom, aitqtteharc lubic- 
tnftrumentum. cloidcmeflrctati-oiicdiSerte ;<jaafi4icai, Ttcafldor&lacfubie£a<>*dcm£jm:quiacandorlaai 

iQhxtet: 



i>7 CAP. XIL QVMST. VNICA; ^8 

inhxrct: & tamen definitioneiifcrfediftinguitur : ita potcntiam & orgacum efleiclemrubiedloi 
quia potentia infidet organo : dJfferre tamen natura & definitioue: fiquidempotentia ell formaac* 
cidentaria inha^rens corpori : organum vero eft fubftantia qualitate aifeda. 

d Paietautem.] Duoquxdam problematadiflbluit. AIcerumefl;,curexceIIensfenfibiIe,vtpr«- 

I; fulgidaluxjautvehemensfonusfacultatemlsedit. Refpondetcaufamefle, quiapotentia;exigunc 

'*• temperiemquandaminfubie(5lo, acvelut harmoniam, vtfuismuueribusprobefungantur. Quare 

vtiucitharaaliifquemuficxinftrumentisjfimotuperturbaco&acriori, quamparefl: quatiantutj 

fidium temperies difioluitur, necharmoniafibiconftat; ita vehemensfenfibileorganiteraperiem 

I. euertit,quaamifla, nequeuntfenfusfundtiones fuasconuenienteradminiftrare, Alterumproble- 

Ig, maeft,curplantsnonIentiant,cumaninnata2fint,&tadi]ibusquaIitatibus, ficutianimantes,affici 

foleant:quandoquidemcaIent, &frigefcnnt. Refpondet : quiacarent ea primarumqualitatum 

temperie,acratione,quajfcnfiteriisnecelfariaeft. Indeenimfit, vtnecfentientem facultatem ob- 

tineanj:,necorganaidoneaadfentiendimunns,&advfumformarum abfque materia. 

%aliqmd g Dubitdbtt.] Quiadixeracplantasreciperemfeta£lilesqualitates,nectamen fenfupollerc.' 

rMff»^ /jbj^cceptaindeoccafionemcontrouerfiamadducit, numaliqudexpersfenfusafenfuumobieftis, vc 

''*P"'^"'"kCono, vel ab odore paciatur. Argumentatur pro parte negatiua, Primum,quia cum odoratus,verbi 

""*'• gratia,&odorabile, fintrelata,necodor3biienifirefpe(51:uodoratus,necodoratus nifi odorabilis 

comparatione di catur , non videtur pofle quicquam pricter odoratum odore affici. Secundo , quia. 

ipfafeufibiIia,vcIumen&cenebriBfuomodo,itemquefonus,&aliaidgenusnonaguntincorpora 

fenfu carentia, nifiexaccidentej vc fonus non per fe terrara concunc, autarborem fcindit : fed quia. 

cum vehementiaeri:;commotioneiun£l:usefl;.Qu,arefenfibiIianonnifi inid, quodfentirepoteft, 

& quacenusfenfuprajdicum eft agerc videntur. 

f Atentm. ] Pro parteaffirmatma, quar vera eft,hunc in modum diflerit: Tangibiles qualitates, 
fapores .c2teraquefenfibiliahabentvimagendi,etiaminresinanimatas: noneftigitur curnege- 
mus pofle eas agerceifque paflionem infcrre. Qijamuis non fit negandum,qu^dam exiis,vt odo- 
tem & foQum non QiiFundiindifcriminatimper omnia corpora, fedper ea, qux carentterminis , & 
non manent, id cft,pcr humida fluidaquei videiicet pcr aerem & aquam,vt conftat ex iis quxin fu- 
perioribusdifputacafunt. Argumentaaucem,qua:pronegatiuaparte propofinedubitatioais ad- 
dudafueie, paruo negotio diluuntur. Ad primum refpon<(endum erit, fi odorabile & odoratus fu- 
maturqua:ens odorabile dicitur id, quod eft odoracu cognofcibile: & odoratusfacultas, qux po- 
ceftremodorabilemcognofcere: tumodorabileadfolamodorandipotentiam, fimiliterque odo,- 
randipotentiamadodor3biletantumreferri:fiaucemodorabileacapiatur,proutdiciturid,cuius 
odor alicubi recipi poteft,tuncodorabile non refctri tautum ad potentiam ; fed etiam ad medium, 
quo odor a re odorifera refiliens excipitur. Ad fecundum licet (onns non effiingat arborem, nifi ob 
vehementem aeris agitationem , quavehitur, tamen eundemfouumperaeremreipfaetiamdif- 
fundi. 

■g^uidaltPKQ Contraid,quod ante definierat.etiam aerem odoremreciperc,ita obiicit: Odo- 
rari,eft odorem recipere: atqurintermeQmm corpus reiicit in f e odorem: igitur odoratur,atqne ad- 
cofeutit. Huicoticaiomoccurrit : Odorarielfefubieftum itapati, vtodorem feutiat : quod 
aeri non competrt. 



QViESTlO VNICA. A tur; cum omnia proprlam ament incolumi- 

vr-RV-M \sv crxTer/c^o ^^^^^ '' 'S^'""^ ^^°^^^ necabexcellenti, nec ab 

FTRrM NE 5EN5r5^B Tlloalio iuo obiedlo l^di poteft. Secundo, a.^r.^. 

exceUenn jenfihih kdatur, Eiufdem eft la;dere& corrumperej cumlaj- 

an mn. fi« ad corruptionem ducati fed nihil corrum- 

k-Q-Yjnxrt^ c P'!:"!' n^ifi a contrario, vt docuit Ariftoteles li- 

AKTICVLVS I. brodeLongic.&breuit. vit£e5cap....Igiturfen- 

DIS VV T ATV R T RIMO ?B.O ^^^^*'" °^^ ^ contratiolaeditur : atqui fenfi- 

«^,^««^,....;... rj a -^ je B bus ficuci & rehquis potentiis naruraHbus , 

pmcnegama:fedaftrumraffir- ^ nihileft concranum : nihileftergoquodfea , 

manua pars qua- fuilxfionemafFerrequeac. Tcrtio, Obiedla '• '^*'*»""** 

ftionii. agunt infenfus per fuasfpecies : fed h^ nul- 

, lam realem edunt adlionem , qua vel organi 

VOD negatiua propofitas qua^ftionis temperiemimmutent, velfenfumlabefadent. 

pars vera fit , bifce aigumentis videtur Non pofluut igitur fenfui nocere. Probacur 

oftendi : Potenti^ omnes natiua propen- minor ; quia imagines habent efle imperfe- 

lionead obiecla fua inclinantur, nonmmus, aum &dimimuum,cumanaturarerum,quas 

quam ad operationes , quibus in ea fe- reprxfeutant,degenerent. Vndeearum eflea 

tvimur i fednihiliaclinaturad id, aquoljedi- Philofophis nonfimpliciterrealedicitur, fed 

y notioQale, 



Q 



?i5^ 



IN II. LIB. ARIST. D£ k^NiUA. 



540 



4. Argum. 



Conclttjio df- 
fimatim> 



Siaik^ 



notionalc, quafimedium inter eflereale&ra- A gipoteft. la mjimiseaimlux quas fuopteinge- 

niocolorispiinseft, finimiarit,multumco- Kf v/^/tfdj 



tionis. Quo fit , vt fpecies calorisnon videatur 
polTecaloremgignerei prxfertim cumipfade- 
terioris notajnt,quamcalor. Similiterque fefe 
habentreliqux imagines comparatione rerum, 
quas potentiis exhibent. Quarto , Intelledlus, 
quoreSjin quarumcontemplationem incum- 
bit, nobiliorcsfuut,eo maiorem capit rolupta- 
tcmj& iliuftrium obiedorum perccptione non 
modo non Ixditur , fe4 ad alia cognofcenda 



lorisoculoimprimitj atque ita organi tempe- ciumkdfn 
riemimmutat jdumprxterea eiuWem coloris 
vi partes materiae difgrcgat ac viam aperit , qua 
foras exiliantfpiritus vuaJcs,fmequorumope 
adminiflrari vifio nequit- Sic autem inrerdum 
adca:citatem vfque peruenitur. Cuius rei il- Ex GaUfH 
luflria refert exempla Galenus, lib. 10. de Vfu 
partium. Quod vehementi , inquit, fplendore 



magisacuitur,&expeditur.Vndeacaufisadef- B ocuHnoftrioiFendantur, docueruntidquidem 
fe<51:a, &afubftantiisad accidentia progredi *"■' "^ i-.-^ 



turjfed quoad hoc eadem eft ratio in intelTedu, 
acfenfu. IgiturfenfusnuUamabeximio fenfili 
pcrcipit Isfionem. 

Verum quod excellentia fcnfibilia fenfus 
Izdant, &interdumomninolabcfa6lent, do- 
cuitAriftotelesfuperiori capicejtext.iij.&rur- 
fuscap.i. lib.Tj.tex. 141. D.Thom.indifputatis, 
quxfl.deanimaartic. 8. Galenus. lib.io.de Vfu 
partium,aliiqueauftoreSiidemqueexperientia 
conflat.Nam cum apta organi compofitio,fine 
qua fieri nequit , vt fenfus vigeant , auc propriis 
defungantur muneribus, non folum infigura 
congruenti & idonea, fed etiam in quadam pri- 
marum qualitatum fymmetria & moderatione 
confiflat: ha:c autemexcedentiumfenfibilium 
"vi, acvehementiimmutationepenuus, aut ex 
parte deflruaturj confcquens fit, vt fenfibilia 
ipfam quoque potentiam in organo refiden- 



milites Xenophontis, qui per multamniuem 
iterfacientes, vehementer la^fi oculis fueruut. 
Experti funtecia id illi qui cx obfcurirTimo car- 
cerejnfplendidi/limadornilcalce illitam&Ia:- 
uigatam a Dionyfio Tyranno repente duiHii, 
fubito occa;cabantur, miniine repentinumil- 
lum occutfumfplendidielucis ferenws. Qija^ Pifioravt 
remerito fanepidtores, cumpingunt incoriis /<?r«w. off' 
albis,aquibusvifusoiFenditur,coloresfufcos, nemdediii 
^ acceruleos opponunt , in quofubindeintuen- 
tesrecreant, atquereficiunt oculos. Similiter 
ophthalmia laborantes ofFcnditlux , & redar- 
guit; qui tamen fufca & ca:rulea fine dolore in- 
tuencur. lam verofiSoIemipfuin,explicatis& 
inconniuentibus oculis intueri velis, illos cele- 
riterperdesivticontigitmultis,quiperechpfim 
Solis, fixis oculisipfum cumintuerentur, nofle 
afFedum eius cupicntes , prorfus funt occaeca- 
ti.HsEcexGaleno. AdditquoqueM. Albertus 



tem, velahquantulumvitient,atqneaperfc(fta j) trad. ^.cap.^. etiamtenebras fuo modoafpe- 
fuaoperationeimpediant. Quodfimilitudine ftuiofficere, quatenus intenebris oblumiuis. 



fidium ab ArifloteIe*adducta cdiflerit The 
mifliushoc inlibrc, cap.4z.fua'pav.iphrafisia 
Jiuncntedum: Conflat, iixquit, exupcrantiam 
fen^lsperniciemafferre fenibrio. Nam fivis 
maioringruac, quam vt fuftiBeriefcnfu pof- 
pt, necenariumelt eius partisinteritum fequij 
quiatemperamentum&ratiofoluitur;deflrui- 
turque. Nihil euim aliud teraperamentum 
cft, quam menfurata quasdam & modificaca 
medietas. Omncvero moderaium abimmo- 
derato diflbluituri vtmodulacio infidibus at- 
qae cantu, fi chordaj voccfque aut validius ob- 
grauefcant,autimpenfiuseuibrifl'ent,quamiH- 
tentionis & concentusraciopoflulat,protinus 
diifidere incipit, mox& coufpiritio totacon- 
fHnditui. H;£cille. 



ARTICYLVS n. 
lARTlCVLATIM. EXPLlCAtVR 

^uopaifojingulifinfus tth excdkntifenjibik 

Udantur , foluunti.Yquc argu-- 

menta initio pra- 

fo^tiU 

Vo autem padlo finguli fenfus ub ^xal^ 
kutifoifibiU Qblxdajocuia fa.cl;. i!iicl!i<- 



}• 



Q 



& caloris abfenciam fpiritusin intima fefe ab- 
dunt i ac nimiafrigiditas partes oculi cogit, c6- 
ftipatque,icavtaliquando recupeiarialpedus 
Bequeant. 

^ Qi^od ad reliquos fenfiis attinet , nocetVtal/ifeMf 
auditui ingens fonus ob vehementem aeris ebieBiil&a 
commotionem,qua vehitur. Vnde tefle Pli- tnr. 
niolib.^.Natur hirt.cap.iij. Nilusvbiexal- 
tiffimis montibus prscipitat, fragorc accolas 
furdcsreddit. Olfaduietiam, ceftcAriftotele 
Iib. i.huiusoperis, cap.j.text 9p. noccut odo- 
res admodum graues , ob cxccdertem calq- 
rem famidasexhalacionis,quaiutcrdurn vfque 
ad proceflus mamillarcs deuchunrur. Deni- 
quctadlum &gu{tatum!xdunt taftilia&gu- 
ftatilia, proptcr caloris & fi igoris , abarumquc 
eiufmodiqualicatum exupcrauciam. At enim 
qucmadmcdum'excedenria fcnfibil'afenfibus- 
ofFcnlionem inducunt , ica eofdem mediocria 
obledrartti. vtcolorherbaceusvifum attempc- 
rataj voces , &in num^^rum ccmpofita: audi-» 
tum : acqueita inca:teri&re5habet. 

Nunc argumcnta initio propofita dilua- SoUttkl,.». 
nins. Adprimum, conceflarnaicri propofi- 
tione, refpordenJuii-. efc ad minorcm ,.snihil 
naiuralitci iiichaaii in i.d , a quo pcr feljedi- 
mri obicuta vero fenfuum non Ii'dere fenfbs 
ICifCifcdGiaaiQCCdSre^CUSaaciexuperantiani 



CAP XII. QVJEST. VNICA. 



§41 

defledlunt.organumque Ijfdunt. Ad fecundum 
conccfla item maioti, dicendumcftpoteatias 
fenfitiuasnonhabcie contrarium : nec etiam 
per fe corrumpi , (ed foluta organi tempcrie: 
hanc autem euerti excefTu^qui mcdiocritati, ia 
qua temperies conlIftit,aduerfatur. Ad tertium 
▼ariefoletrefponderi. Sunr quiputentetiam 
fpccies fenfibilium Ixdere per fe , progignendo 
qaalitatem , qujc organum diflbluat ; quia 
cjuamuis diminutum & imperfe^um elTcob- 
tiBcaotjtamen, vt funtinftrumenta obiedo- 
i«ia, a quibus cmittuntux , eam vim fortiti 



A queunt. Haec tamen fentcQtia , vtalibi oftea" 

dimusjminusprobabiliseft. Igituralii, quo~ 

rum aniplc<fliraur opinionem aiunt , (pecieS 

non per (e, fcd ratione aiiarum qualifatum> 

quxipfas comitantur, &abobie<3:o vnatraii- 

ciuntur , eiufmodi effeokus edere. Ad vltimum 

dicendumeft, non la:di intellc<3:usiiluftrium 

terum cognitione : quia noa eft potenriainhae- 

rensorganocorporeo, cuiustemperies 

inaruentium qualitatura 

n exceliu euecci 

pof&c 



LlSRl SECVHDI FINIS. 




I N 

T E R T I V M L I B R y M 

ARISTOTELIS 

DE ANIMA, 

F R O OE M I V M, 




OST^F AM K^rtftotdes frimo lihro animx naturam ex veterum 
tUcitis , non tam quidfentiendum , quam qwdnonfcnticid m cffct 
explicans , indigauit. Etinfectmdo colle^fam atqtieinutniaYJi fi^i- 
WJidefnitionem fropofiit y deqtieeipts fotentiis ^- fttnmdnihui multafihti'!ter 
^accurate dijferuit : nunccAtera-, quAadfufceftiS,materi& ahfolutionemferti- 
nent , non minori diligentia d^Jiitdto perfequitttr hoc Uhro , qui in quattiorpartcs 
dijlribuitur. Inprima , qud vno captte abfeluitur , agit de numtro fenfutim ex- oiftritutio 
ternorum , dequihnslihrofuperiorifigtttatimdifvutauerat. Infecunda, duo ■ h^x.M^Whnm 
htts captibus contmta-, exhihet traBationem de intemisfenfihus. In tcrtla d-fe- P-^"" *1"^" 
rit de intelleBu , a quarto 'vfqueadoBauum caput. In quarta a capite nono vfqtte 
tdfinem libri , principium progrefionu animmtittm pertradtat. Eli tamen de 
huiuslibriexordknonparuainterexpofitoresdtffenfio. NamqtteAuerroes y M. Diffidium de 
Alhertus f Aegidius , di* Cdietiinustriapriora capita ad fecttndum librum per- ^^°^.^^° ^^"'* 
timre vslmt \ atque hunc a quarto capite inchoiri. Verum nofiram diftribu- 
tienem , quam praferttnt Gr&ca exemplarla , qu&j^ nunc vulgo receptA 
eBf fequimtwr Fhtloponus y Themiftius , SimpliciuSf Boetius, 
Vims Thomas, Th. o^ hi'us , (^ Argy - 
ropiks.&alti^ 



y ^ 



ARISTO- 



,4J IN m. LIB. ARIST. DE ANIMA. j44 

APISTOTE- ARISTOTELIS 

D E A N I M A 



AOrS nEPI *YXHS 

To r. 

K E *. A. 



o 



WKgJS 



T I ^' CBT» £fl» «MoS-^ffTJ tTfg^ 

>f^^ , 'o(r(p^>i7ni , ytonv , ei^lM G/^i^ruiOt 

'mT^J<rti%V M 7J5 , ii <j^ ZTM/TSi jj £?7f 

lyj 7K "nij «jrTtcTj; axiei' Tmjn , ifT u(p>i^f^7s> ai- 

cSjJTK Efjl'' «WSJyx)! 77, «/O^ C^AH5r«7JJ«4<5-^ff;j, 

tcTnifd/jet MO-JuvoiiiB-». ry! ei<p^ «yV^Tw l?ji', ^w 

a/iJTu» ciirTiid^ci "nli oiiskf^s ^^l^.rK/^-m' ^iy>) ef^ 
«icn cci^ >^ IduTi. E^tjft ^ ams , *Vh « /^^/ei^as 
«zjiAft^yeMc^^iTK ETfgJ* »^i}A&/» 5V7W Ttif jYy«,«*as7x»? 
wv «^''^K TB TtiSTBH etf<rJy]T>i£/o> , df.c(pe7y a^fjym^ 
)(^) eiyui' oiov « i| cit^(^ lit to ctis-JyiT^s^ov , (c £fiv 
« i»>;V '£ "vl/tf^X '^,?;f ^'** '^' J T!y\fica TKjci/jy, aicv^oeci 

J^O yl?;^ >^ t/^)jp" XlC^i) yi 2J^<PcW>] t^ TV iTffOV 

eivTzoy ij^f /AS>e>i yCMcQ-tiacttti i^ol u.fi<pHV. tz^v 



s 



LIBER III. 

Capvt I. 

E N S FM a 4«/<w3 nuUnm alium effe prd' 

ter hos qumque j Vtfttm , inquam , «»- * ^*^^' H' 

<i/f««» , odoratum , gufium ^ taBum , ex 
hifce preftSto , g-Wij mnc detnceps dicemufy 
credere qwffiam potefi. b Nam fisunc fenfum 
omnis etm hahemm , c cuiu* fenfui tfitahwi 
omnesnamque ret tangibilii vt elitangthilu y af- , 

fe£iui notis funt fenfibtles taiiu , nuUtsti itaque 
ta^us , velgujfus , velolfafius , vel audttiti, vel 
vtffi-s deeffe nobu videtur. d PrAterea' fi fenfut 
xobii deficiat altquis, ^infirumentumneciffeefi 
illtui nohis deeffe. Tr&terea e omnis feofut ftr 
mediumfentit , vt patuit. Medium autem , aut Texr li < 
coniur.Stim, aut fiiunSium , externumque ejfcj 
necejjetfi. At ncshabemm vtrumque, ^id, iw 
quam , quodeli contunSIum , quo qutdem tangen^ 
tes,/enttmuijenfibtlta taBu ^ td etiam per quod 
emtnui non tangentes fentiarnHf : td vero duplex 



efi ffnttum fimidex ; ner, inqHnrn, ^ aq-An- Res atitemitafefehsiberevtdetitr , vtfi fenfibilia plnra dt-verfa 
generepervnum medtum lennantHr^nectfJnrium fit eum quifenfusinfirumentum habet tale, fenfitiuum 
tUorum effe , vifiex aere fenfus fit iriflruinentum , (Jf aerfit medium in colorefentiendo , acfono. ^luoi 
fi vium idtmjue per plura medta fentiantur ,vt colorptr aerem atque aquam ( hic entmvtraque per- 
fficua funt ) ii , qtti alterum tantum habet tpforum fentif, ntmirum id, quod per vtrumquefentirtj 
^otefl. 



Cur hic Ithev a 
numero fenfuii 
exfernorim ini- 
tinm fumat^. 
JEos qutnqucj 
tjfe quomodo 
pohetur. 



Ineffehomini o- 
jnnes jenftM. 
Muttta, coniun- 
Hio interfen- 
fum ^fenfo^ 
nurn^ 



CAPITIS VRIMI EXPL ARATIO. 

SEnfuma. autem] Quoniamvisfentiendinonomnibusanimantibusexxquoineft, vtexperien- 
tiaconftat,docetquc Anlloteles tap. i.lib it.de Hift.anim 8c cap. s.lih 9. eiufdemopcrisj ne 
quisobhancfenciendi vaiietatcmindcfinitum eflecrederetfealuumnumerumrprobathocTiapite, 
quinqne tantum efle externos fenfus : nequedari afiam externam facultatem , quapropria & com- 
munia fenfibilia diiudicentur. Eftauteminterexpofitoresdifiidium ,curAriftote!eshunchbram 
anumero fenfuum inchoarit. Verifimile eft, id propterea fecific,vt ad difputaciouc demtcrnis po 
tentiis gradum faceret , quod prajflat , ofiendens abfolutam iam efle confiderationem externorum 
fenfuum, cumnullusahusfit, pranerquinque afeprius traditos. Probatergoinrtitutumhoc fere 
modo:Perfedisanimantibus,cuiufmodifaoihomines,quibusnoufoIumea.qu2:advitamagen- 
<iam,fcdadbeneagendam&conferuandainob(eruuint,naturatnbuit:noninfantplures fenfus, 
quamquinqiie;nimirumvif«s,auditus,odoratus,guflus,taftus. Nonigiturfenfusexterniplures 
numerofunt.Acquehxceftpraicipuaratio&fundamcnturn Ariil:otelishocloco,vtAuerroes,Phi- 
ioponus& SimpUciusannotarunt. Eandemconclu.6Gncm&arguraentUEQinu«niesapud eundem 
Ariftotelemlib. 4. de Hift. anim. cap. *. 

b i^/!!OT7??3««r] Antecedenspropofinfyllogifeii, videlicet ineflehominiomnesfenrus, probat 
cxobieftisjexinftrumencis.exmediis. Exobie<!l:is;qu3hoinincsomiuafenfil?iliapercipiunt. Ex 
inftr.umentisiqui3nullumeis.deeftorganumadfun£tionesfeofuumobeucdas. Ex JtnediiSj quia 
oniDiamedia eisobferuiunt ad^te^rifibiliumrraicflionem. 

c Cuttnfenf^efi] Pcrcipi anobisomnia,qux fublenfuscaduitt, proliatex eo, quia fi taftn o- 
mnescangibiliumqaalitatumdiftcrcntias,quoelaufllaiepatent,difcernimus:idemquoqueder€li- 
quorumicnfuumobieftis affinnandumerit. 

<1 FrAtereaj7fenfui.] Antequamprobetvenire nobisin vfumomnia media, docetfieri non 
pofTe, vt fenfurn aliquem habeamus , cuius nobis fenforium deiit. Refpondent enim ha^c fibi mu- 
tuoj iia YcfeiiiusabfcjaeruftiumeJtuo piO£iia.muaiAadiiiiaiftraj:eiion^ofliut : & inftrumen- 

taabl- 



HT CAP. I. EXPLANATIO. 34^ 

taabrquepotentiisfuperfluafintjatq^adeoabfcjueillisiiondentur: cjuandoquidem nonnifigratia 
operationisfunt, docenteetiam Arirtotelecapitevltimolib.4- Mctcor. & cap.i.lib.i. departibus 
.an!m.& cap j.Iib.i.Politic & cap.i.& libro j degencrationeanini.aliifquein locis. 

e Omniffenftis ] ProbatnuUum nobismediumdeede: Nam mcdiumautinteinurHcfl,autex NuUum homini 
cernuminos verovtro<jueadfentiedumvtimur,vt exfupenorilibro condat Dcindeexplicatfym- dtejfe medtm 
patiam, & connexionem, qua;interm'ediumforma!iter, feuquaiiformaliterfumptum, 8i.i^(\itn adfnniiianes 
fenfum intercedit,aitque fi medium formaliter vnum fit,etiam lenfum,qui eo V titur, vnum forma- yi«y««OT. 
literefleexiftimandum:eftomateriaIiterplurafint, quo paiTto vifus vnuseft licetfpeciesvifibiles 
pcraerem,& aquam traiiciantur:habent enim ha^c diio elementa vnam formalemrationem,fecun- 
cum quamimagines vifilestranfmittunt, nempediaphancitatem: quam tamenrationemnon ha- . 

betaer,quatenusfpecicscolorum,&fpecicscdorum Jeuehit. Quofir,vt Ucet vnummedium ma- ^«^/««/«"^- 
terraliterfit, nihilominusaddiiosfenfLispcicineat. Vbiaduertas obfcuritatemhoclocopepcrifle, X*''^'''^' '^'"'''' 
quodAiiftotelesnunc defenforiisloquitur, nuncdemediis, videlicetobcognationemmter me- ^^niumjormA 
<iii»& fenforii naturam. '^" 

f iJttm 

^^eiTrXuy cm ^uoTisTt.iv MS->nve/^ ^'koj' £«v, f| f NAmexhifce tiuobu4 Jimpltcibustantum in- Teit.130. 

dip(^iCiv^T^- ^ f3fi ^ ii$^ii , i\hiT®^' K^cc')($ti, ftrumentafuntfen[t4^,exaere-,atqueaqna. Ettnim 
(ttp@-- ^yiff-^pfK^i ,%c7i^^ r^m». Ts ^TTvp^r.iiSi- fuptUii ex aquayauditu4 ex aere,odoratHi ex horum 
rci , 4 HS"''»' ■ouv-mv ^yt r^ cu/<^-j ^pfjJ)y>iT<^ ai- sltero, conJi.it. l^/iVs^aMtnullmefitnflrutTienti, 
oS-Bw^yr. i 5 7^'^ ^^oi , y, ci Tyiu<P'J) f.ij.}\i'r^ y.if.t(^- aut commMnii omnium efi : quippe cumjine caUdt~ 
Ttci iSiui. J^o XHTntT cM fi-yi^yiv eiycit aic^^Ty^ai i- tatenthdfitfenfittuum.Terraetiamyautnuilittiefi 
I» iy^T®-^ xiji<^.Tiu/Tti 3 f^ nw 'i^ 'ivisi, |iy:«, inflrumt:nii-,a.Htintaciiima,xime,commifia. §1^*0 
Tracmj u^ai cMcQ-iltrii , Vj^jKTWf lisra T ft^ dTiXut, circa refi.it nuUum fenftM inflrumentum ejfe ftri' 
fty,^i -TtiTni^e-tf^uf (^ouMTaj\ >^ n dairxXx^vzji to ttraerem,atqueaquam- Hnc at4ttmnonnuUanunc 
diffiffi 'lyC^cm rii o(pJxXfeH<;. »Vj «',">)' 77 enpori^ ammalium h.ibent. g Abijs igttur anim*lium , Tcxt.lJI. 
vt^iA^, ^Cj-TiuJi? , '0 ^y,h/oi f?j T oiiTzwJzi (TUifi^Tcoi, quifuntperfMa, nontmperfecta, nec mtmhriicm- 
4fA^/i* «* c^Ahot< flMo9jj(R5 ec}i\X. fcLu gh T }{9t' pta , omnesfsnftu hahentur. Etenim Qntalpafub 
fu» olivTiHyt^ ccfcB-ririig/oi n iJiav , civ f^jjjVjjwfoSiJfftf cuteociiloi habereviuetur. Atquefinullum altud Tcxt.ljl. 
etjc&ewofnja. H^ avfCiiCvt^^i eHev y.iv>icnc>iii , ^(ntai, €orpm eji prs,te'ea , quA ferciptmu^ effe,nec-vllw 
a^^f^^Teifjui^i^XitCCpiOiicS.eroi''^^^^:. ^Tnc^TKx.tv^- alius ajfecfta prgter alits , qui corporibus hifce com' 
tP^u^-Sl-cuiifAtJic oln)i . fAyi-J7>iKi)ii<i^ uiTiK^Toa/^^fi^' petUKt , qui. funt htc , nuUus prcfeHodeficit fenfus. 
ft,iyijxiiy.cip-n i^ tv o^^Jif^^^Ts j ^t-fCHv , riS fcvi kivh- h At znro n^que fenfus tr.ftrumentl<m qutcquam 
<^.«3 «^i^f^ijTyf ^cmfcccfi iinwfjc^iy^THiioifHi, proprium fenfibilium communtum cffe poteft , mo- 

ifj.rv tus ,inquam, quietis , figun, magmtudtnii,nume- 
ti,tmiuSi quivnoquoque fenfu fentimus nonper accidens. Omntaehim h&c ^anemotu fentimus. Ete^ 
ntm magnttudo motu fentitur. &uare (^figura qutdem, cum figura qttAtfam magnitudo fit, ^ id, 
^uod ^utefcit , ex eo ^uia ncn mouetur. Et numerus conttnut negatione , (^Jenftltbus proprijs: 

vnufquifque 

£ Namexhifce.] Propofitum confirmatex p-arteorganorum. Namiomniafentiendiinftrumen- £A;f/em^«/M 
taexduobuselementisconftant>acie,& aqua, quatenush^cfunt magisaptaadpatiendumab ob- prtctpueaqua 
ie<flis,quodorganiratiomaxinierequiru-ignisautemcum vehemcnterad-iuusfitminusadidob- ^ aerfenfuum 
tinet coniniodKatis,q'j3muisrat!ouecaIoris,'ine quonullaoperatio fenfuumdaripoteft,inquoIi- inftrumenta 
betfenforiorequiratiT: terraeriamquiauimis coucreta, crafl'c;qiieeft ,autin nullocrganoviger, comtonunt. 
excellitve: autin folotaAu Cumigitur taraha.'c vanetascompofitionis, qusorganiscompent. 
cernaturiaiuftiumentisfenfuumhumanorum.pfinumfic, nullumfenfumdcfeftuorganihomini 
deeKe. 

g .^i'^V/J5//;rr.]ConcIuditomniaorganafenfuumineflenonomnibus,fedpcrfe(5lisanimalibus, VtrfeBUani- 
&qU3emutjIanoafunt. Quodfi quiso'Diicjatta!pamefleanimalperfeftum,& tamen carere vifn, mantibw ineJJ^ 
refpondet, &fitalpavi{arareathaberetame mchoationemquand.im oeulorum^quafTdicatintcn- omntum fenfnii , 
«meprimonaturamv-ifamei tribuere:fednon tribuifle, quodin fubterraneislatebris viuentiafpc- organa. 
d:usminimeconueniret. AliivoliitnonfappofuificAnftotelem ta!pamefleperfr(ftumanimal,ffd 
potiusiinfperfedum,fuiflcqueargumctatumabeo, cuiminLis inciis videcur,quafidiceret: fi talpa, 
quxanimaleftinferiorisnora;, afpedum habec, vtipfaocuioiiunciHgies, licetobfcura , indicat, 
multomaiori iurevifum,ca'cerosquefenfusperfe(rta;inimaatiuobcinebunt. Quidtamen de vifu 
talp5 pronunciandumifit,inqua;ftioncdifquiremus. 

li Atveroneqtie. ] Diceret quifpiampriCterquinquefenfusdariaJium, qai circacommunia fen Nond.,rifex- 
libihatanquam circafenfibile fibiproprium verfetur. Idrefeilic huncinmodum. NuHum Ccnfi trim fenfum cir 
luk proprium aliciu.us. {fiufus pQceit iii aliuin. feiifuLm. per fe cadere 1 atq^u:i omne fenfibile caftnfibila 

y 3 commuue cemmunia 



J47 



IN III. LIB. ARIST. DE ANIMA. 



m8 



communecactitperfeinaliosreDrus: ErgonuIIumpoteftefrepropiiumalicuius.Minoremprobat, 
quia fenfibilia communia agunt iii alios quinquefenlus atque adco per fe nb iilis fentiuntur, quan- 
doquidemidfentiturperfe.quodafficitpotentiam. Hocindicatillis verbisjmotufentimus.id d\i 
fluzdumpotentiammouent,fiueimmutant,dignofcimus.Deinde,quodprxdida fenfibiliaaom- 
muniaimmutentpotentias, probat: nammagnitudomouetalpeftum, acqtieadeo& figura, qua: 
cAilliusteuniaus,ae-cabea£eaIiterdiilinguitur:pariquemoda£eslubeciDcsteiis. 



i>(i/ii'*l j^p t* aiS-M/tTni eutrSffaii. w^i^^Xev , ond- 

yi\9tui tfm yxf sja/ , «yaorsp ytuf tjj o\yH TVyAvav 
eu^ewo^\Jzt.' T»7» «/[' 077 »ft(poh 'ip^vTfi; TVy/^UA)0- 

iS)*f*'Si tuv y oi)i.' n }(sbTK ffvfi^s^nn^i cc4S-»i/cf.ci^, 
tJe» TflK K>iiU)>^ ijov , H^OTt KAc^x®-^!); , atJi^' «n 

jjyfKivi' 'fy*i^ tcicQ-yimv «^>) H^ivU/j , » >(^7k fft/^titee- 
Crinsi' cinc cc^ if7i'ti^ci' Hh<,fA.ui ^a^eui ^S-ewo- 
(Aijtiy x?t^ XTVi i *iircortg^ei^nTDq, r^ov KXiusi^tih 
Zfi^i 'ofxii' TK cf\^ o(,>isijXuv t^ilef. »(^Tas av/u,i3ivi)>ioi 
goS-eMcyTcqctiaiSi^.aiii H^y^cumx^ , otM v\ f^ic«,,tTet¥ 

ttj^ '>! CJOjilCni; (TTl Tit aUITHyfOilTXI OIOV , OTltl^AV] 
^K^>(^\^CiMjil' Hy^^il^iTi^iyt TO UTtiH , OTlif*- 

^Puii. ^a 1(^1 tiTmTSCTStt , >(gf,tiei^ j ^m/%» , ^>\lu> oii- 
TtCfeit^tij. ^ijTza^i cf( etvvi , 77?!^ ivi>(^ •zrXeisti i^- 
f9^ ccjS^iiaii , a^' isfiietv fA$-itjj it oTmii fir, Xou/%iyyi 
•714 XJi^XisHSiiTzt yo, )ijtvc6, eioy x<v>j9j?)>^ ^£^3-®^, 



'vrjufi^ui''^ namtjuefenfui, nimirum vnumfentit. Text. 
^are pateifierimnfcffe , vt communium cuiuf- 
queftt preprtu^fenftM . Si enim effet, perinde tunc 
fieret atque nunc dulce fenttmui. §luodquiilempro~ 
ftereafit, quodvtrorumquefenfum habemtts , iju» 
(umconcurrunt, agnofctmut. i ^odjtttanonef- 
fet nuUo modo profeho mji per accidens fentirc' 
mu4 , quo paciofi'ium fentmtu Cleonii, non entm 
Cleonufilium yfed alhum ftnttmm: huic autem 
accidit, vtfiliw (it CUonis. At commumum b/t- 
hemua iam fenfum communem , non ptr accident 
fane. NuUu^ tgitur ipfcrumfenfus efi propriminul- 
io entm fenttremt*i medo: ntfieo, quodiximus fi- 
i'umvidereCleonis. k Propria autem fen/ibilia 
fenfut ipji per acciiiens alter alterim fentiunt , non 
hocfantquo ipfifunt , f^d quo vnw , cufnfiihnl in 
ecdemfenfus efjicttHr , ceu bilem amaram ejfe , ae 
fiiuam. Non enim adalterum pertintt vnum amb» 



m 



h&ceffe dtcere. §^apropter (^ errat , C^Jifit quip- 
a^^i^i.^^f^i. ei^^Iocio\li;f^v*jK^ciOTy.Ac^KH,e>^ecp- piamfinuum. l ^Ari autem potefi cutttfnamgrtt TCXC. 
'^iiv «* fif».e!i »«v il^oxei tuvto mctj TstiliTtt , 2\^ ttaplures fenfus , jed non vnum tantumhabemm. 
To oi>(s>^ii^Hv d.>i.i!Xoii xf^ ;^"/<Sf' ^ /M£>«9-®-. At vt minus Jpfa qua. fequuntur , atque commH- 
stM d[ tTTH ov iTt^a>et^S-»irilTu>i^ivoc i^x^^ , JiJ' nialateant,vt motus , ^magnttudof^numerut. 
^cv 77a<« «77 »;Aa 7j 'i>(ff,<^*eiuTuv. Niimji ejfet folui vtfus , qui quidsm efl ^ goloriff 

magu laterent , ac idem nfl' omnia viderentUTy 
froptereaquodcolor, (^megnitudijimulfefequuntur, (^ comitantur. Nunt ^utemcummalioquoque 
fenfihtlt ipja commuma Jintfit tndt per^tcuum vnumquodque iUorum , aliquid aliudejft,atque diuer- 
/um. 



15; 



t §)uodfiitanon ejfet. ] Idem probatratione,quasinfuperiorempenerccidit. Si fcnfibilccom- 
snune ab aliquo vno fenfu perfecognofcereturjnon poflet ab aliis feutiri,nifi per accidens: fed non 
ita ert: Ergo fenfibile commune non pertinet per l'e ad aliquem vnum fenfum:maior patet.quiafen- 
fibile proprium vuius fenfus, cognolcitur ab alio per accidcns,vt dulcc ab afpe(ftu,non quod dulce 
mouea: pocentiam videndi,fed quia ex accidente coniuiKflum eft candido, quod per {e vifum m»- 
uet. Quod('j(enfibilecommuneuouita feiituur, vtiquepercipieturaliomodo, nempcco, quo 
Cleonisfiiiuspercipitur:QijinonideoGiciturfcutin pcraccidens,quiafentiturperfeabaliofenfu: 
fcdquia eft lubic(flum,inquotfl:id,quodper (eferjtitur.Minoremprobat,qvliafenflbilecommunc 
per le mouetpoteatiasfentieudi,& abiis per fedij;nofcitur. 

k Proprtaautemfenfibdia. ] Docet, cum, excn^piigratia, videopomumcandidum,quodfimuI 
dulce eft,& bilcm flauam,qu<j eft atnara:ad quam iac uliatc m per fe fpe<flet iudicare album efle du!- 
obte^iifinfuum ce,& flauum ede amarum,aitque non pevtiucre ad vifum fccundum fe,fed vt aiteri potenti^ fubeft, 
Jingulorum, ideft,ad lenfumcommunemqui vnacumexteiioribusfemit, & obiedlum vniuscopulatobiefto 
alterius, verbigratiaalbumduki.Dehacrein progreffuplmius 

1 ^utrtpore/i] Qu^xftioaemexcitatcurpluresextcrui lcnfusa naturaconditifint. Refpondet, 

quiafi vnustantumlenfusforet,faltemlenfibiliacommunianondiftinguerenturac?teris.Etcmm 

lieodemfenfucolorem& ta61:ilesqualitates,&odores,&magnitudinespercipcremus:iamfenfib)i- 

lia communia non pertinereut ad plures, fed ad vuum tantummodo fenfum,atqttc 

adeolaicemhacczparce Qon refinqueretur intapropria, & communia 

feafibilia difcrimea. 



CemmnnU ftn 
fusiudicat de 



/4^ 



SVbiicicmus piii 
miliuendum uu 



CAP. h QViESTIO VNICA. 3J« 

A Sic rtiit in rupts amtjfo pifct fotfitVt 

BcUuAfulcaniitu quiprtuiw edocet vnJ/Ut 
ImrKenfumquepecm paruo rooJeraminecaud» 
Temperat,^tAntoconurig:ifceier^%manftro. ' , 
Incontrariam veioyiirccra.quodplurcsfenfus, ^rtmjimarg. 
quam quiiiqueconftitui debeant, huacin mo- ^»odjtnt plHres 
dumoftenditur. NeccflaTiodadaeftaliqua h- f^^I**^ 
cukasfentiens, cuiincumbataduerteread ob- 
ie<5luKn,in quodfinguli fenfusferuturj ergoda- 
tur aliusfenfus externus prsEter quinque vulga- 



QV^STIO VNICA. 

ftumernuanmn. , 
ARTICVLVS I. 
FIDERI ? AV CIOKZS'. 

ridertplures(jfe. 

imum aliqucc arcumeota ad 



merum fcnfnum: deindea- B tos. Anteccdesfuadetur; quiafxpeoculi,exem- 



ftnfitffau lia adeundem augendum. Pnmumiit.Sufficit 
fint. vnajeademquevirtusinfluensccerebro,qaa;in 

oculisedatadum videDdijinauribusaudicndij 
atqueitain ca;terisorganisca;terasfund:ones, 
Bon fecus atque vna virtus motiua fatcft ad 
quatiendas dmcrfaschordasmuficiinftrumen- 
ti : &idemfpritusadinflandasplurestibiasj & 
cencentum , atque harmooiam exh:bendam: 
idemque Soiisinfluxus ad generadum hic hor- 
deum, illic triticum provariamaceria: difpofi- q 
tione.Non eftigicur cur plures virtutesextern^ 
fenficiuqobpluramuniaindiuerfisorganiscon- 
ftituantur. 

Secuftdum Ariftoteles exinftrumentispro- 
bauit fenfuum numerum : fed vnumtatummo- 
doeilinftrumentum omnium fenfuum exter- 
norum,nempecerebrum:ergo vnustantumcft 
extein^fenfus.Probaturminorjquiaperceptio 
fenfibilium nou videtur fien niii iu cerebro, 
quodinviiioneexeoofteditur, quiaintcrdum ^ 
lano , & integro oculo impeditur adio vidcndi 
propterfolamobftiudioncncruioptici : certe 
nonnifiquiatuncnondatur trailtus fpecieivi- 
fdisadcercbrum , iine quafacultasibireiidens 
yiiionem edcre non poteft. Quare non videtur 
adliointuendifieriniiiinipfocerebro, quodfi- 
militer dereliquis externoiurafenfuummune- 
libus dicendum erir. 

Tertium, Vtfehabetintelleiftusadintelligi- 



plicaufa,rei vifibilisimagineconiignatilant:& 
tamcnnon eliciuntvilionemhaudobaliamfa- 
ne ciuiam, niii quia non a Juejtimus, quareali- 
quem oportet dari fenfum,ad quem aduertendi 
ofEciumfpedet. Qijod vcrohicnoniitipfafa- 
cultasvidendijexeoolUnditur.quiaaftuspo- 
tentisevidendieftfolavilio: aduertendiaui.em 
minifteriumnoneft vilio,cumillamnatur^or- 

dineantecedat. 

Item.magnitudo,figura, &alia, quxfeafibi- 2,,^^^«;^, 
lia communia vocancur, uon funt lenfibilia per 
?.ccidens:fedper fc, vtproximedocuit Ariftot. 
feddiuerfitasfpecifica obicdorum, qu^perfe 
caduncfubpotentias, inducuntillis difciimcQ 
fpeciiicum: igirur cumm;igaitudoverbigratia 
quxeftfeniibile perfe , plus difFerat a colore, 
quamfonus > non miausrequiretaliampoten- 
tiamdiftincT^am , quapeiciinatur , atqueadeo 
pluresdabuncurcxtermfeufusjqaamquinque. 



ARTICVLVS II. 

REVBRA NEC PLVRES, NEC 
pAUcioresfenfm externos ejfe, 
qua?n qumque. 

Nlhiiominusdecommuni tam philofopha- 
rium , quamnon philofophantium voce 
bilia, itafcnfus adfeniibilia: atqm intellcffus E affereudumeit,quiaq;elfeexternosfeniiis,noa 



non multiplicatar fecundum diucrfas viresre- 
fpeduintclligibilium : fcd vna,cademq;facul- 
tasomniaintelligibilia comprehendicj ergo& 
vnusfenfusomnialealibilia ; quodii non vnus 
omniaiimplicitcr,faltem vnusexrcrnusomnia 
feniibiliaexterna. 

Wff* ' Qiiartum. Tot numerohabenturfentks, vt 
afieruit Ariftotcles proximo fuperiori capite, 
quotinfuntinanimalibusperfe<ftis:atqni inhis 
non vniueriimquinqjdeprehendunturmon cr- 
gototconftitucBdifunt. Probaturminorjquia 
multafunt pcrfedla aniraalia , quxomnesha- 
bentfenfuSjVt Echiai,quijVtait Aiiftoceleslib. 
4.de]iift animal.c.8. nonvidencurolfacerctal- 
p^,qu9 vifu carentj quod itcm de balicnis vide- 
tur dicendumqus tcfte PlinioIib.pcap.iJi.pi- 

't&hale- fciculis,quosmufculosvocac,pr2uiisducibus> 

» prina- & quaii oculis vtuntur , alioqui in "vadaruent. 

^m^r^t^ yads eftiiludCJaudiaiulib. i.m Eutioiiiuia* 



pIures,nequepauciores-. Totcouftituit Arifto- 
telesproximo capite , Audlpr operisdcfecre- 
tiorci3.picnriafecundum iEgyptioslibrofecti- 
docapite^.PlatoinThea^teto, D Damaic lib. 
i.Fid cap.i 8.D Greg. Nyil.orat.^. incant D. 
Ambr.inApoc.cap.i8.D.Auguil:.Ub. dcquant. 
animajcap.i? D.Greg.inEzechieIemhomil.i7. 
D.Hier.in Pfal.141. Otieencshomil j.inLeui- 
ticum,& homil.j inCant 

Porrohuncnumerumconatur ftabilirePhi- Ratio Philopom 
loponus auclorirate Platonis cx numero cor- ^x docirinaBia' 
porumiimplicium. Namiicorpora ftmplicia '^'^**' 
quinquefunc, &propcereafigura;i'olidsquin- 
que,nempepyramis, cubui: ligurxod:o,duo- 
dccim,ac vigintilaterum:oportetquinquefen- . 
fusefle, quibuseaco»nol'canEur. Eundem nu- '^ '^ ' '*' 
merumdiftinguirD.Atiguft.librotertiodeGe- '* ?«'''«'^«-«- 
ncfadlitteramcapite j. dudaaquatuorraundi ^^" *^' 
slementis cojifi.deration'e : Kuac in mod^anx. 

Quouiaav 



ni 



IN III. LIB. ARIST. DE ANIMA* 



35^ 



Quoniamfetitirenoneftcorporis , fedanimx A prJBuiamhumedlationemjnpcrcipiatnrfapor* 



AlUratis, 



per corpus, licecacutediireratur fecundumdi- 
uerfitatem corporeorum elementorum fenfus 
eflecorporisdiftributosranimatamen, cuifen- 
tiendi vis ineft,cum corporea non fu,per fubti- 
iiuscorpus agitat vigoremfentiendi: Inclioat 
itaque motuminomnibus fenfibusafubtilita- 
teignisj fed nonin omnibusadidcm peruenit. 
Invifu enim pcruenit repreflbcalorc vfque ad 
eius lucem. In auditu vfque ad liquidiorem ae- 
rem calore ignis penetrat In olfadu autem tra- ^ 
fitaerempuium , peruenit vfque adliumidam 
cxhalationem, vndecrafliorhjEcaurafubfiftic. 
In guftu autem tranfu,& peruenit vfque ad hu- 
morem corpulentiorem: quo etiam penetrato, 
accraie6to, cumadterrenam grauitate pevue- 
nit,tangendi vltimumfeniumagit Ha^cex pla- 
cito D.Auguftini. Si tamen magis dilucid e, & 
accommodate ad ea, qusinhoccperepcrcra- 
d:ata funt , loqui velimus : hcebit ex quatuor 
mundi elemetis fenfuum numerumdeducere, /-> 
dicedo olfadlum refpondereigniproprercalo- 
rem, &ficcitatem : auditumaeripropcercym- 
panum: vifumaqujepropterhumoremcryftal- 
iinum-.ca(fl:um,&guftumcerr^, proptercrafll- 
tudinem. Sedcamha:c,quamPhiloponi;& D. 
Auguft.raciones, probabilescancumfunc: ac 
non cam numerum fenfuum confirmancquam 
obAnalogiam,& fimilicudinemquandam, aliis 
corporibusaccommodanc Imo necnifiproba 



bihcereudemfuadeccriparcica illatano Arifto- D ximus:aIternon;eftorequirataiamantecedcn- 



Denique-autobiecflumiinmuracmedium, ali- 
quamveparcem illmsreahter, organuveiain- 
tencionalicer, percinetque ad olfadnm , modo 
tameudilTimili. Nam velexigit prxuiam alce- 
rationcm,& eftodorpertinensadolfa£I:um:vel 
pr£uiummotumIocalem,&eftfonusfpeaans 
adobiccflumauditus.Etenim, vtodorabileo- 
doremfpirec.faltem ordinarie.requiricur cale- 
fad:io:&fcnuscoIlifionequadamfic. Cum i- 
gicurcocfincexcerni-fenfus,quocfuntmodi,qui 
busillia proprio obiccfto immutari poillint 8c 
hilinccancum quinque: pacecquinqueefleejr- 
cernos{enfus,nonpIurespaucioresve. Hxcc- 
riam confirmacio non demonftratiua, fed pro- 
babihs tantum habetur. Ac duutaxat oftendic 
nondaripluresfenfus pernaturam. Non vide- 
turautem negandum polfe diuina vittuteplu- 
reseilej Quemadmodum, &plurafenfiiilia^ 
quasdiuerfomodoorganaimmutant. 

Ac fuperior qmdemprobatio D Thomx ... 
ab eius fedbacoribus defendicur. Verum,vtlo- "^■^ 

quamur conuenieater iis , qua: ftatuimus cum 
de fingulis fenfibus ageremxis, aliquanto diucr- 
fiusanobisearatiocomponenda erit : Nam 
taa:us,&guftatus,vcfunccrafl^oresc?terisfea- 
fibus, ira videntur per fe immutarireahterab 
ipfametquahtate, quamfentiunt: differre ca- 
men,quodalterimmucecurfecundumqualita- 
temalteratiuamcomplexionis, vtfuperius di 



tte. 



telisquamin contextu expofiaimus , dudaab 
obie(Sl:is,ab inftrumentis, a mediis-:quam etiam 
yberiusenarrant Magnus Albertusi.part.fum. 
dehomineintraaacudefen-fibus, & Alenfisi. 
part.q.fi^.mem^brox. 

D.autemTliomasi.p quzft.ySart.j.minus 
probans alia ai^gumenta ab organis , & mediis 
petita.eundemnumerumconfirmatexmodo, 

Tho.im.d z.q. & varietate,quafeD.fus, qui potenti;i non folum 

l.art.z.ads- " '" ' "^ 



TrohAtia 
I) Thomt. 
LegeetiamD 



tem humedarionem Pr^Eterea obieftum olfa- 
aus,& audjtus, probabileeft,ahquadoimmu- 
tareorganu, eriamrealiceri cum videhcetfen- 
foriumexiftatintrafpatiurn , perquodrealiter 
diffundunturodor, &fonus. Quibuspofuis 
huncinmodum, aftruendus eritienfuumnu- 
merus. Vcl obiecT:umfenfusimmutaTmedium, ^of^k'^'^ 
& organum intentionaluertantumi pertin^- '■«*?«'«2 
quead vifum: Velrealiter, &inceKriotia!iterfi-^"'"^^'* 



.„. .„.....,^ ^^^^^ Yjj^j^. veirealiter,&inceKtiotia!iterfi -•''"•'' 

a6tuia,iedpaniuaetiamelt,abob]cdofcnfibih ^ mul vtrumque, &tu.nc pertinetadcaaum &»'«'»■ 



Duplex imrrm mcaecur, hocferepadoi Duplcxcftimmuca 
tattonaturali^i tio,vna nacuralis, aIiafpiricuaIis,fiueincentio- 
(^Jj^iritualif. nalis. NacuraIisdicicur,quaformaimmutantis 
recipirur iu paflo fecuudil eflenaturale,vt calor 
inrecalefada Spiritalis vocacur, qua forrna 
immutatisrecipicur in p.tiTofecundu eflcfpiri- 
taIe,hoceftperfuamimagincm,vt perfpeciem 
colorisinpupilla.Igituradimmutationccuiuf- 
libetlenius rcquiruur immuratio fpnicualisin 
organo: alioquinulladabicurfenfio Sedeft 
hacinrevarietas. Namvelobiedumintentio- 
naIitertancumimmuracmedium,&organum, 
&cftobicdum vifus: aucrealuer, & inrentio- 
naUcer vtrumquc,& cft obiedum tadus & gu- 
ftus:inquibusadhuceftdifcrimen.Namta-di:us 
neccflano immuracur fecundum qualicacem, 
qua:ciproprieobiicicur,vtfecundumcaloremj 
nonitaverooiganumguftus; non enimopor- 
tet, V t hngua fiac dulcis vel amarai cfto requirat 



guftum,eotamea difcrimine, quod obiedum 
tadus immutat organum per fe lecundum qua- 
liratem alteratricem femperamenti : obiedum 
veroguftusfecundum aham quahtatem. Vei 
immucatmediumparrimrealiter,partimintc- 
tionaliter, & organumperfequidem, acfem- 
perintentionahtcr : aliquando vero, & quafi 
per acci<lens,etiam realicer, fpedatque ad olfa- 
dum,&adaudirum,eodiIcrimine, quodobie- 
dum audicus immutatfecundumquahtatem, 
qu^requiritadfuiprodudionemmotumloca- 
lemi obiedum veroolfadus.fecundum qua- 
htatem , quaz depofcit pia-uiam alteratio- 
nem. Siquis autem colledionemhancex eo , 
calumnietur , quod ponamus vifum inten- 
tionahtertantum immutari ab obiedo , cum 
lux illum quoque reahter afficiat. Refpon- 
dendumerit , propterea de luce uullam nobis 
curam fuilFe , quia ea noa tam' vt obicdum 

vifus 



3f5 



CAP. 7.QV.ESTIO VNICA. 



5^4 



Tifus,quamvtratio,qu?tobiedumpcrcipiatur, A numc.7. fi Circenfibus auifpiam delecHietur, * Setjfusfene/lrtu 



)' »1 



'f 



communicerfolet confiderari : addeillam cum 
ficimmutatfenfum j rationem obiefti minime 
fuftinere. Patet igitur externos fenfus quinquc 
cfle, nec plures, paucioresve admitti debere. 
Eft veiotad^us inrer oinnes fenfus origine, 
, ntcefi' & neceflitateprimusiquiapeculiariterradicem 
tmum, habet in primis qualitatibus , quarum tempe- 
tevern ricselt primaria difpofitio ad animam , pri- 
^„ " mumquevica;fuudamentum , qua diflolurajSc 
Thom radusipfe, & animal perit. Et eoquidemfen- 
; /2 fus hic plurimum etiam confert animalibus, 

; . quf. ttO . . 1 ~r- ■ r 

, ^ QUiaeiusopera poflunt primarum quahtacum 

- ,- I- mmietatemcauere, quarumexccliusmteiicum 
enjiis t- ,j-^.j.^gj jjgj^ tadus diffnicate vlcimuseft.vt 
ait Proclus Commcnto cercio in Tima:umj 
quiamaxime craflus eft, & corporeus Vtvero 
taftus vltimum, ita primum dignitatislocum 



t^ntfir. 



athletarum certaminc, fihiftrionummobilita" e£e antm$. 
te,fi fplendore 2;-emmarum, & id genus aliis,per 
oculorum feneftras anima: capta libertas eft:& 
impleturiilud propheticum: Morsintrauitper 
feneftras. 

Obferuanlrlum eftquoil expaiilo aote 'A\&.\% 
fequrtur, animaduerntqueD.Thomasprimaa. 
■ q. jf.arc/i. adj.&M Albercus 7. lib. Meraph. 
.„ tra^b. i.c.4. ucetbiura auimantiafenfuum-fuQ- 
£tiones nequaquam falius cognitionis gratia 
eierceant,fedadneceflaria,vtiliaYequacrenda, 
autnoxia declinanda : hominem tamenfolius 
cognitionis ftudio fenfuum minifterio frequeii 
ter vti ad fcientiam comparandam. Et quia 
fcientia, aut doibrina , aut expcrientia adipifci- 
tur;adillam quidem auditum , ad hanc vero 
?T'Cctum commodioremsaptioremque efle,vt 
conltatexiisqux docet Ariftoteles lib. i. Me- 



niTanltb. 

huscon- 

mt. 



obtinet vifus, fecundum auditus, tertium odo 

ratus,quartumguftus,quincutn ca(flus,quod cx >£ caph cap. i. & lib.de ifenfu, & fenfili cap. 1 

iis.quaehaflenus anobisfigillacim dele-nfibus 

pertra(ftacafunt,facilequiuisinteHigec. 

Noninfunt omnes fenfus cunifiisanimanti- 
bus, etfi tadus^&guftusomnibusconuenianc, 
eciam quibus nullusalms , docente Anltocele 
hocinlibc i2.ceK.6'i &in lib.de fenfu,&fen- 
fiU.c. i.Namgullus, deqiiopofl"ecefle dubica- 
tio, oftreis eciam compecit , aUifque eiulmodi, 
qus marinis fcopulis adha:relcunt , &inter 



DoSfrwA audi 
tum,ex^iri«n- 

tit,a(heSum 
Qusrenci num fenfus excerni belluarum,& '^'"rnodtus ob- 
hominum ,vc afpedus incerfe, fimiUterqueol- Y "'ff:^', 
fadus,diftin2uancurfpecieirefpondecIambU- l^^^^''^"' ^;»- 

chusdiltinfrui;immo lenium non nih^qumo- •' -' , „ 

^ ■ j I c c^ ■ r nttm, n^bellutt 

ceiisconuenire, eo quod num£.nusiealusinlc y^ . ,_ 

ipfumreiiedacuf, quod belluinominimccon- ^'*^JF'^*^ *^ 

uenic Verumneque hajcfentcatiaprobabilita- J *"i,^*' 

tem,neque eius ratio momentum habet..t^am 

cum hominis,& brutorum fenfus in eadem ob- 



uspnutus 
«ntt explo 



plantasjatque animalia, quafimcdia, &ambi- D ie^ftaferantur, & abeiseodem modoimmutea- 

tHr,non eft our inter iilos diftinclio ponatur. 
Prarterea, nuUus feofusjfiue externus,fiuein- 
ternus,feuhominis,feubrutifupra feipfum rc- 



guafunt, vcinquicAriftoceleslib. i .degener.a 
nlm.c. lo. vndeaGra^cis^fijfl-ipu^jideft^planta- 
nimaiiadicuncur. Reperiri auteminhisgufta- 
tum.iUud aigumen-o eft , quod non omnes 
promifcuefapores appetant, vcnotauicPlinius 
Ub./o.naturalishiftorisE.c 7i.Qu.odfifuperiori 
lib. cap. lo.qi.art.i. adfinemhuiufinociiani- 
malia guftu dcilituta euediximus, idinrelU- 
gendum eltiicguftu perfeclo , dequofolum 
loquebamur per compavationem ad taiftum: 
quem nulli non animauti perfeftum concidit 
Ariftotelesi hic autem guftus cantum imperfe 
«flusilUs.inchoatusque tribuicvir. Obferuitau- 
tem hic fenfus ad vitam , vt prsuius explorator 
alimenri.ac quemadmodum olfaclus prajgu- 
ftatoreftguftus,itaguftusventriculi,&nutiito 

risfacultatis. 

Cum autcm fenfus animalibus , partim ad 
incolumitatem feruandam , partim advitam 
commcxlius agendam a natura dati fint, ^ ho- 
mini tamcn peeuliarem conferunt vtilitatem, 
proptetea quodper eos diuerfa rerum fimula- 
cra ad intellediuam cognitioncm in mentem 
>» AEgypttos pe^-jrahit. Quod nonD^ulU expIicantfimiUtu- 
^■'^* "■ . dineciuitatis , qux' confluentium homiaum 
itusreigratta turbamdiuerfis aditibus recipic,& obideciam 
'^''''^''*^fenfusanimifeaeih-a;diciconfueu,-runt , per 
mtntprAjer- quastamcnnon lola cognirio,fed& vitiorum 
^i"Jjljlrit i"citameni;a,negligentia;vitiononrarointrant 
YndeilludD.HieronymiU.x.aduerfuslouinu- 



t txplicat 
tBor oferU 
itmnstfa- 
ntiafecun- 



dit, autrcciprocatur, vtprogreflupatebit. Sunt -^g^rgi^ aeciden 
icaqueeiufdem fpeciei, etfiperfedlioneacciden- f^y^^ serfeBio- 
tariadifcrepent.Namhomo, vtalibiperftrinxi- y^g ^,ilif,nui. 
mus, reUquisanimantibus taclu.guftuquecx- 
celUtjtamenvifu, auditu& olfactuamultisfu- 
, peiatur. Quandoquidem aquila; perfpica- 
ciusvidentjCalpcE acucius audiunt, vulcures& 
canesfagacius, eminenriufque odorantur.Sunc GhtA animalia 
qui dicantvincihominem guftuaProtogeufte 'vtfu,auditu, 
Indico animali. Icemab araneis tadlu. Vnde at^ueodoratu 
vulgacumcllud. ^ . . hominemtx- 

Nos apcr audttu^ lynx vtfujtmiagujlt^ cellant, 

Vulttirodoratu, prtcedttaraneataSu, HominemteiEiu 

Tuenda camcn eft communis philofopho- ,^nujlu ctttrU 
rumfencencia,quamcradrt AriftocelesUb. i .de animalibus 
hiftoriaanim.c. ly. &Iib.x. huiusoperiscap.9. prguahrtJ. 
tcxt94 docens hominem cacftu , & guftuo- 
mnibusexcellere animancibus. Cuiusreicau- 
faeft, quia bonicas tadtus , & guftus , qui 
tadus quidam dicicur , prouenit ex bonitate 
temperamenti; hocautemprsftuntiushomi- 
niquam cxceris miftis dacum eft , vcinlibris 
deortu & interitu ollendiinus. Quare quod 
de fimia , & aranea caniturin eo carmine, 
vtpoetice , non vt philofophice dicflumacci- 
pi debet. Exiftimatum vero a quibufdamfuit 
fimiam eximio guftu pratditam eflc> quoddum 
z comedit 



3T^ 



IN Iir. LIB. ARIST. DE ANIMa: 



n^ 



SoluuKturqut. comedlt, gefticulatioaes edat indices magna; A fuumfunaioneSjtanquamimmediatumearum 

ne^ tonfuefcui creditum araneam fingulari ta6lu poI'ere , quod 
' velleuiflimum beftiol^ein rete incidencis mo- 

tumetiamin extrema plaga perfentifcat. Ve- 
' rum lia^cnihil probanr. Nam fimi?, vtaliasge- 

fliculatoriumeftanimal^ita & iu cibocap^icn- 

do:tanc veroplus,quia tuncmagis obied:atur, 

etfinon pras aliis animantibus. Qupd vero ad 

araneam fpeAat ex Albeito Magno colligitur 
Lih. 16. deafii- eam minus perfcctum iiabere taiflum ,' quod 
mxlibus,^ 1. frigidi fittemperamenti,& v-i(cofa abundethu- 
f^rt.tumdehi- miditate,qua; tactum obfcurum , habetemque 
mtr.etraci^de reddit. Necmirum quod cadentem prxdam ^ 



iffhus. 



vefligiofentiactumquiafemperin inudiiseft, 
& quafi ex inopiaco obferuatum: tum quia tam 
teiecifiIo,& tam squabili deducit ilamina , te- 
lamque explicacicam erudica fubtilicate acen- 
tro operis quoquouerfum lineas fuipendit, vt 
etfi tadla exquifito non polleat, facile eamfu- 
fpenfi caffis tremor excitet. Addeprzftantiam 
tadusiion motus, fed primarum qualitatum C mnia,qua2adeum modum,proJucuutu'r,Vx7en 



principium, exequitur. 

Ha?c fententia licet in fchola medicorum 
procertahabeatur: videtur tamana veritate a- 
lienaAcprimum quantumuis medici commu- 
nicationem illam infiuentis e cerebro virtutis 
ornentilluflri, ac fpeciofo nomine irradiatio- 
nisj nihilominus rem ipfamin obfcuio relin- 
quuntjneceamabargumentis defendunt. Im. 
priir.is enimfi vt irradiatioSohs eft produdio 
radiiin mediodiaphano ira communicatio il- 
laeflprodudio vircucis fenficiusin corpore a- 
nimantuim,fcquicur quemadmodum vna pars 
lucisgenerataliam in diaphanojica vnam par- 
tem pocenti^fenficiua-gignerealiam in corpoie 
animalis : quodeftin philofophia inauditum; 
feqLiicuretiam,Quemadmoduquandoluxplu3 
diftaca luminofo, tanto ell reminior,ita viitu- 
tem fen(iLiuam, quanto cli in parcc corpoiis re- 
mocioriacerebrojtantoefie imbecilliorem , ac 
mmus efficacem. Confecutio probatur , quia 0- 



I 



dicorum 
nemir9l\ 



perceptione ajflimari. 



ARTICVLVS Iir. 

BllVirVR VR1M.VH J R- 

^mentum pwm arncuU •.ftamitur contra 
medicos externosfenfus non ejfe vir- 
tutes infiuentesyfed in- 
genttas, 

SVperefc explicatio argumecroTum , qu^eini- 
tio propoiuimus, (ed pro folutione primi, 
aduertendum, GalcnumiiL). (V. & j.de placiris 
Meiiciconten- Hippocratis, & Platon.aliofque medicos, opi- 
duntfeKfus ex- nanlenfusexternos non eife potentias ingeni- 
Urncsejfevir tasorganis , quafiin eisfix:efinti<ed e'fie vjrru- 
tutes mfiuentestts influentes a cerebro per modum cuiufdam 
kcerebroper irradiationisi&tandiuduta.tatin oiganomane- 
modum irrn' re, quaudiu durat opcratio. Itaquc Sccratem 
diaiicfiis, dormientem non habere in o-€ul;s potentiam 

videndi, Dccin auribus audicndi 3 fed dilabi 
cas c ccrebro quotics videt,quoties audir. Hanc 
fcntentiam ex eo flabilire conancur, quia ob- 
fhu(ftavia, per quam cerebrum externis feiifi- 
busfefe communicac, omniscorumaftio cef- 
Jrgciwtnfum ^^^' QU;Od fi quis refpondcacferiari runc fcnfus, . 
pfohac ^e/iten- ^'^^'^^^^ impcdicur traiectio illius virc.uis in- 
jj^ ■* fluentisjfedquiaoccludunturmcatus, perquos 

fpiritusanimales adfenfitcria deuehuncur : re- 
fponfionem hanc exeo rcfcJlunr, quiafieripo- 
tcfl, vt in organo non defit talium fpirituum 
copia V. g cui>i quis dormiieincipit, & tamcn 
ftnfus neqnaquam fundtionem fuam edere va- 
leat Quaiealiud quid dcfidciariinorgano,ob 
cuiusdcfeduin torpcc fcnfusjid vcro non poiTe 
«flq, nifi virrutem illam , quam oporccac a 
ccrcbiotkriuari : £a i^itur yircuselKqusfta-: 



difolencvniformicerdiiformicer, ac fenflm de- 
bihtantur vfque ad nongradum.Confequentis 
autemfalfitasindeol}:enditur,quiata(5tus,vtex- 
pcr!enna,acmediciipfidocent, iu extremis di- 
pirismanusplus viger, quam in'reliqua parte 
orachiijcum tamen ulongius diflent a cerebro. 
Deinde nacuralespoccntismanantabaniinaiu 
ipfo©rtu,vriuprimohuiusoperislibrodecom- ^' 

muniphilofophorumfentcnnadocuimus:Igi- 
turpouJ^ria:organicx nonderiuantur permo- 
^ dum lucisacerebroifedhserent fixje,ftabilefq,' 
in organis.Item caIor,& fngus,ahaqueeiufmo- 
di accidentia dcterioris notx noneuancfcuac 
opere ceflante,fedpermanentinfubiedo,ergo- 
vijies fenficiua: in propriis fenforiis Poitremo, 
quod illa virtus non poffit efle vna probatur, ^ 

quia facultatcs feaficiua: diflinguuntur fpecie 
peradus,& obie(5la,vtl)b.i.ol1:endimus : quare 
cum fenfus habeant obiecSta fpecie diuerfa, & 
abiisfecundiimmodos fpeciediifimilesimmu- 
£ tentui-jconfequensefl:, vtnon finc vnavirtus a- 
diuafed pIurcs,caEquefpeciediffcrentes. 

Medicorum igiturrarioni occurrendum efl, Mediioru 
vtiiam occurrebatur, videHcet cum prx'cludi- tioni occu 
tur via, qua cerebrum (tk externis fenfibus tur. 
communicar, ceffare ipforum acflionem, quia 
dcfmit cerebrum impcrriii eis animales fpiritus, 
quorumopedeftitucifenfus opcrari ncqueunt. 
Huiufceautemrefpcnfionis oppugnationircfi- Vndeproti 
flcndumefl: dicendo, cum fpiritus admodum quodfenfu 
agilesfint,facilequeeffluant,& euanefcaut, e- terni eibo^ 
^ gerefenfus perenni corum commeatu, ac de- tioneimpe> 
fluxu e cerebro j ideoque fi vi^ illis prafcludan tur. 
tur, vel confeflim, vel poftbreuem tempoiis 
morani exringui Gmuesfenfuum adfrioncs ; non 
autem qnod organapriuentarinfluencivirtute, 
quammedici ponunt. 

Hinc iam facile erit .diluere primum argu- Kefpondim 

mca- 



I 

nntr* 
ftatim 
m. 



3^7 



CAP. I. QVi£ST. VNICA: 



?>-S 



mentum initio qu:.flionis propofitum , cums A quiaimpedit tran/itumTpirituum animalmm e 
mentum luiu" H _ \ r A,„krr. ,,iinrnmr4ffc(^u toroet vifus:licetaIio- 



occafionehaecdifleruimusNegandumeilquod 
in eoaflumitur,dicendumque,cum fenfuumo- 
pcrationcs.vt paulo ante diximus, tendantin 
dbieaafpecie diftinfta, & qux fecundummo- 
dosdiuerfosfpecie, fcnfus ipfosimmutant , ne- 
ceflario ex iis argui diflindrionem fpecificam 
infenfibus:quodinmctufidium,&tibiarumm- 
fiatione minime ceinitur, vt erit confideranti 
perfpicuum^atqueadeo conftat propofitam (\- 
Kiilitudinem ad rem non efle. Nec vero id,quod 
demfluxuSolisopponitur, roburhabet. Pof- 
funtenim qualitates.quae aSole communican- 
tur,Tnacumaliis,quibu6 infeminevelalia fub- 
kaamateriaadiunguatur, producere diflimi- 
!esadmodumefFeaus,vtiuargumento dicitur. 
Atvirtusilla.quxfingitura medicis ad organa 
e ccrebro defluere,non ita fe habet.Non enirn in 
oiffano copulatur aliis qualtcatibus , e quibus 



I eur vnx 
virtM di- 

^*"*-^*' t>amercum'ipfafenfuum'fuaaioaeselicianturi ..... „ ;,., u, 

'^"'"''^^- Luidem non apparcc qu^nam e^ qualitates ^ oportetomniaperfeaa ammantia cognita ha 

effieiatiB JJJj" •.....:.... i:^ ;1.^ „^ «„;kncnro:.n, bpi-e;imo neQUC opus eft,vt finguiis peifcais a 

»«5 vna 



maximc cum prims, exquibusorgaui 

temperamentum ccmftacnon nifi difpoficiue ad 
w^ '^"'''«.jdconcurrant. Qaodfi quis dicat cum iis dif- 
*"' pofitiue concurrentibus poile vutucem illamc 

•cercbro inanantenaadminiflrare omnium (tn- 
fuumoperationes, isconfeilimrefelleturargu- 
-mento defumpto ex obiedorum, & munium 
•diuerfitate, quo paulo ante aduerfu^ medicos 
oflendimus vires fenlitiuas non pofle reciderc 



rt, 
Sio eort- 
tur. 



quiaimpcuii iidiiiiLui»i,jj'»'.'<->*"-" . /• » 

cerebro,quorum dcfedu torpet vifus:licetalio- operattonesf^b-^ 
quiorpani compofitio intcgrafit; non autem/^"* «»"«* 
quodinhibeatur traiedio Ipecieium vifilium -«^^^rer^^^- 
ab oculo ad cerebrum. 

Adtertium argumcntum ncgandum eodem Adtertinm. 
modcquodadrcm pra:fcntcmattinet,fe habe- 
rcfenfumadfenfibilia,quo intcliedus ad intel- 
ligibilia.Namfacultasintellc(ftiua,cumficmul- 
to ahioris ordinis, poteil: ca,qu3e per plures fen- 
^ iusfparfa,&difl:ributafunt, in vnum coUigere, 
compleftique. LegeD. Thomamquxfl.ij.de 
Verit. artic.j. 

Circaquartum argHmentum aducrteinpri- jii^ i^uarium 
mis lamblichum non probafle ratiouem, qua j^n^Uchui Art 
Ariflotcles conatus cfl ofledcre numerumfen- ptehadutr- 
fuum indutcione per animalium. difterentiasi y^^j^^^ 
cumeorum plurimaignotanobis fint. Dicea- 
dum tamen eamrationem , firefte inteUigatur, 
improbandam noa eife. Vtcaimconcludat noa 
oportetornniaperfe£la animantia cognita ha- 
berejimonequcopusefl:,vtfinguiisperfc(ftisa- 
nim.antibusomncsquinqueMenfuscouucniantii 
fed vt nullijjttantumlibet perfefto plures infint, 
quamquinque Adquodprobandumfateft no- 
tafleidinhomine, quem eonflat omnium cfTe 
pcifeftiflTimum. 

Quodveradetalpaccttcitate diGixar,ambi- 
«rt,umcft:Noncrediaerim,ait Simplicius. tal- i>tJftitattode 
pampenitus carcrevi ipfa vifiua, ac eius aftu: *^'^^ cActtate^ 



oftendimus vires ienlitiuas non poue reciaerc pampcunu. .-i^.v ,i .y^ .^;^^^, -- -- - ^ ^ 

iavnam,candcmquevirtutem,qu^fola opera- D fedca, qu^confp.cua fit : vifus ergopamccps '''^^^Z ' 



tioncsfcnfuum edat ; fed necelfario ponendas 
cfle plures potentias aftiuas fpecie diiferentecj 
prstereasqualitatesjquacin organis paflme, ac 
ciiipofitiue duntaxat ad cxequcnda fenfuum 

munia fcfe habent. 

/ ^ 

■ARTICVLVS IV. 

EESP0N5I0 ^D C^TER^ 

^nm\ artuult argtmeuta. f 

SEcundum aigumentum primi articuli efl 
fereloannisMcnardi lib.<5. Epiflola vltima, 
" ''"^ "^ quoillcineam fententiamabiit, vt crederet o- 
mnium fenfuum operationes, in cerebro perfi- 
cijNequeidefle alienuma mente Galeni. Ve- 
i. lum nequc refte fentir,neq; id Galen. exiftima- 

uit.qui lib.i.de Caufis Symptomatum cap 8 af- 
firmat, fingulorum fcniuum fundioncsinfin- 
gulis perfici inflrumentis:idque ex eo confirma- 
ri potefl : quia quantumlibet cerebrum re- 
£te habeatlsfo organo l^enfus, Ixditurciuso- 
peratio; labefaftatoque deflruitur ; ccrtc noa 
nifiquiapotentia fentienduefidecin ipfoorga- 
BO. Et hxc ratio valct etiam adrefellendam 
tcUiUur^uo Numeniam,Iamblichum, &Piotinum exifli- 
ndam opimo ^^ntcs fenfus, atque adeo ipforum operatio- 
edenttumftn- jjesinhxrereinipfa animse fubi^antia Idec au- 
' toram^ue. temobflrudlioneiuioptici impcdit vifionem. 



cil:fedvelutiper pelles quafdam ficuti quando ^"''^^'f ff '[: 
nos ciaufis etiam palpebrisnonnihil lucis per->'«- Pmjopht. 
cipimus:nequeenim fieri poteft, vt fruftrafub 
cute natura oculos fit iabiicata:fed peream 
cutem operantur quidcm ; vcrum obfcure ad-- 
modum propter earum imbccillitatem veluti " 
eaetiam,quasno<5tudcpafcuntur. Magnuset- 
JamAlbercus lib.n. deanim. tracO:. z.adfin. & ■^-«'''«''- 
fi pcrfedam oculorum compofitioncm talpis 
netet quamalii videnturconccdere, vt Anfto- 
teleslib.4.dehifl. anim. cap.8. &Galenushb. 
14.de vfupartium,cap6.affirmat,tamen eas vi- - 
derefaltem imperfeac, fiquando e cauernulis 
quxrendi alimcnti gratia in lucem prodeunti, 
quod fcait non femel obfcruafle, ac comple- 
uiflc. Alii tamen abfolute negant conuenire 
talpx vifum. Inhiscli Ariftoteles lib. i dehi- 
flor.anim. cap. 9. &hb. 4 cap S.vbiitafcripfi-r; Arijiotel. 
Homo , & quscunque terreflrium .animal ge- 
nerant,arqueetiamquar& fanguinem habenr, 
& animal pariunt, omnia hos omnes habere 
fenfus-videmus,nifiquidlaefum,laceffitumque 
eft:qualegenustalparum,cuivifu's deefi Hoo. 
enim oculosidin a*pcrc0 habctCute tamende- 
traila , qua; craiTmfcula ©btenta fedem lu- 
minum opacat, oculi intus lacefliti,imperfe- 
aique vifuntur j fed itavtpartes eafdcm habe- 
ant omnes , quibus oculi integri eonflant.Ha. 
bent enim nigricaniem illum orbiculum,& 
2 2 quod 



319 



IN 11. LIB. ARIST. DE ANIMA. 



Talpa lejlia 
. fiibtmHnta, 



IkAiciumde' 
propofita quA' 



quodintracum continetur, quam vocantpu 
pillam,atq; etiam poitionis albidas ambitionc 
fidnon tamliquido, quam oculi confpedijatqj 
eminentes:nec in partem exteriorem ,li2c pol- 
funtapparere obcutisobdudiz corpulentiam^ 
v,tpotecum,naturaiuter geuerandumjlxdatur,. 
atqi ita corpus inchoaturn relinquitur. H<ecA- 
riitoteles, cui circatalpa;. ca?ciratem afiintiun- 
turGalenus citato loco , Plmiuslib. i.'.Natur. 
hiftor.cap.ij.&lib. 30 capitul.j.D Ifidorusu. 
Etymol. Abulenfis ad caput z. Leuit.TuUius li- 
broquartoAcad. qnxiiioa^ Item Philoponas,. 
Themiftius,Auerroes, &D. Thomas,aIiique 
interpretes:,Et quidem his prxter ejcperientiam. 
quam feetiam.contra aduerfarios habere pu- 
tant,fauetea,ratio,quodcum talpx defoffi, fe- 
pultifquefimilesin tenebris degant,fruftraeis 
naturadediiTet afped:um,.quem mox eflenta- 
jniflurioccurfutam duri, craffiqueelementi, 

C.erte.cuminihaccontrouerfia hincindeex- 
perientias^ teftinaonia citentur, tutius videtur 
rem in ambiguo reiinquere. Qui Ariftotelem 
«ufquefedatores tueri vo]et,relpondebit Sim.- 
plicio, & Alberto, fuifle oculos talpis datos non 
adcernendum i feddeeoris^, & ornatus gratia, 
atq;adeonon fruftra:item adquasrendasefcas 
olfadlum.fuppkre cascitati; Cui autempars 
contraria^magis placuerit, dicet ralpas nona- 
mittere vifum.in fubterraneis.caueruulis pro- 
ptcrea quod oculos duriori cute, & membrana 
csntedos habeanC', qu^e eis quoque prsfidio 

eft,necuminlucemexeunt,,infolitofplendore 
exca:centur. 

Siueautemtalpa vifucareat, fiiiienon.arc^u- 
m€ntumnihilconficit:quia veleanoa efi: enu- 
meroperfedorum animantium, dequibuslo- 
quitur Anftoteles : vel fi eft , non opcrtet iis v- 
aiuerfim omnesfenfuscompetere,vti diximus. 
Quodfimiliterde.echinis pronuntiandum.Ba- 



5^0 



•A lacnastamende perfedis cfTe conftat. E^e vero ^'^'^^*»' 
mufculorumfatellitio vtuntur , nonquodo- '""!*" " 
mnino afpecftu careancj fed quia pero-rauifu- '^"^'^' ^ 
perciliorum pondere obrutis oculis, infeftantia 
magnitudinem vada hon fatis.praruident,eaque 
ipfis prxnatantes pifeicuh demonftranc. 

Ad primum argumentum eorum , quibus Refhonde, 
cftendi vidcbatnr d.n pluresfenf.is,qua quin- ^ZZ 
quenrgandum eft quodafllimit.&ademspro- 2iT,l 
b.ationem,reie<fta opinione Philoponi,&aho- 
'rum.qm virtutem quandam animaduerforiamr 
fmeattentncemiinxeruntjdiceDduiTiinterdum 
Gculum rei pra.'fentis imagine imbucum non c- 
hcerevifionem Verumidnonex eoprouenire, 
quod defidereturaario alteriu.5 facultatis, cuius 
fitad.obiedum aduertere i fed quia ipfa vis 
cernendi non.tcnditin obie<ftum, quod. tunc 
accidit, cuminrem aliam vehementiapphca- 
tioneintenri fumus. Itaque nonadueititocu- ^^fif»- 

Q lusadobieaumperaliam adionem priorem,/*'"/*'^-/** 
aut diftindamab ipfovidendi adtiijfedadtiei-- ^'1'*^*^'^ 
teredicitur quoties anima nonextoioadalte- 
rius potentiac operatione auocata, impertit etia 
fc.oculo.itavtis quoqjfuo munere ritefuuga- 
tur.Lege Ariftotelem in probL fed.i i .quxft.j j 

Adfecundum refpondendum eft c\XTnY>. MfecHTie^ 
Thomai.part.qu.78.art.5. quamuis magnitu- 
do„aIiaque fenfibiHa.communia fint fenfibiha 

n.perfcnon tamenrequiiere diuerfum fenfuma' 
quinqjvulgatis,quia nonprimo-, &perfe fen- 
fummouenr, vtfenfibiha.propria, hcuti ahbi Nenqutc 
expofuimus Nec refert quodmaguitudophis dmerjnas 
diir^ratacolore, quam fonusaion enim talis />(J?«, imi 
diueificasfateft^ad fenfuum muItiplicationem,/*«/M«OT * 
quxnofumitur uifiexdiftindione fenfibihum aionem* 
proprioxum, & perfe fecundum variosmodos 
immutandi , vt articulo fecundo 
cumD. ThomadiflTe- 



lUimuSi 



K' E 0. ^. 



^^i-n^otetii r^o-^iui c^-rB-yKn^, ^ ^iclvti^ov Any-,vi 



C A. P' V T- II 

CVmzatitem fentiamusnosvidere , ac audi' ^^^^^^" 
re,necejfeefl,aut vifu fentiamus nos videre»' 
aut aUofenfn. At fiaiio fenfu tum idem fenfttt e- 
rtt, {^ipfiu^vifns -^etiam cdorisftibiecii. Hua- 
re velduo fenfus eiufde erunt fubieeii, velfe tpfum 
femiet ipfe. ¥rAterea,fialtusfit fenfus, cjuiperci- 
pii tpfumvtfum-.atitin tnflmtttm fiet abitio,aut' 



erttAlt^tit4.jenJus,qtitfetpfitm^percipietfemtente. §luare td.iffum tnprimv fenjtt cotinuo eflfaciendum 

. _ At hinc . 

CAPITIS SECVN^Dl EXPLANATIO.' ~ 

CVmz^autem ] Quia experimur duplicem a nobis fundionem edi circa fenfibilia ; vnam, ^'^*'*^'"''^' 
quafenlionem ipfan;, vc vifionem, dignofeimus raham ,. quadiuerfa fenfibilia diftineui-^"'^''''^''""' 
w>us,.vt.albumadulci : inueftigat hoc capite Arifcoteles , fit nealiquainterna facultas , ad ^^T""''" 
quam dux-. ilia:. operationcs attiacant : an = vero ipfis . externis fenfibus afcnbcnd^ finc ,• ica vt ^""J"''.''^' ' 
vifufentianms nos vidcre, auditu audire,,fimiliteiqueca:tens fcnhbuspropiiam cuiulquzopera. '^''^'"^"''1 
n»nem.. Difleritcrgp impnmi.adhanc poftcriorcm.partem fuadendam, hocmodo.Siahofenfu.'^^''''^'''^'* 
dagnolcciemus vifionem,ilJoetiamcolorem feutiremus : fiquidem cum viflofit coiorisperce- 
pfio, ncutiquamhca poteft^.vtcanon pcrcepto coloiefentiatur. Qjaare cumabfurdumfi t duas 

potentias- 



^(3l 



CAP. II. EXPLANATIO. 9St 

potentiascircacoloremverrari,fitytfolusarpc(ftusruampcrcipiatvifionenrltem,qul.m^^ 
Lfus fuas agnofcant fun£tiones,dabitur infinita progremo : erit enim ahus fenfus a-Wipicda^^^^ 
funaionemvifusi&rarfusaliusadhuiusoperationemfentiendato.ficqideincepsabfciuevUotci- 

mino. 



»(j'X (^ T» (7X.9T(^ ^ T» (i&r? «a^' 8;^; <U(WtW?. iTt j (^ 

\ < < ' > <;> ' a ' S^e 7 

X#l'TT'J'«fo^>JTr(r<*i'<iO TiTs ^-^»>« EVf»". «1^« <t a:OTA^V- 
TtiifniyaiS-KjJv 'iy<ntnv u^iB-/t(jii ^ «^«M-^crjtt/ ci TJr? 
€»^F^»iTHQ46ts' ^ jTi>(f«|(r3->)Trdci£|)y«(« <c 7^?«^ y5->i- 

i^i^yHcMifsi -^ a.xslu>'i^ovTU ^t»} <>sxsf«)' <c to £%«v 

4'fl^O>,CrWX.<««4'0<prtV. «TW 3 cie^yfr »« 0MJCt.pf9V 

Kn^vHv, (£ 4"'?'i'^ ""* ^««"*i«4"'"' '4'»<|''^'' '"■'^ '^ "*' 

u^ X.UI (fit.a-eiiv till2<i , tt ^ eive<^ oi>($V(nVy ro 3 'v^o' - 
<pr><nv. « J's £?jv >i x.ivnint; ^ ^ 7r»/>!«« <£ to txwS-C^ cm; 
'T^ Tniitfdj^ia, OAixyxn >(^^triv -^cCpov ^ 'TiJJ tl){$lw 'riw 
tu^' CAiipyeicUyiyii Tvi y(^ltwccct.tv Hiocj' n -^ Tid oto;- 
^>(5d;(5nx<v»>«>(s() cMi{/>y«e4 (MJTidTJK^avn Eyj^vsTWf. 
AiGVxowi^y»"} '»■««'*»*' «"'f*^^' n f»/jiuimu ■^o^pn- 
%H^<AipyHcc, £?i i^o^®-, ij^|/<j^»ff7^. )} 3 •7^0*"»^- 
tfsS.dnar,) nolx-ar.i. (firliii ^ ^i*)(3«,xo6( J^TJavoij/o'- 
^®^' « T <w;t55 Afl'i9i >ei«'i Jot tJv <*;*i«v ct^e-B-ntnav £ 
«/(tS-ijtJv aiau-Sf y) u wsjJij £ tj77a7>7«5 w tZ(/ mt- 
^ov^ KctlCVK ov tJ zrolSvTi , 8Tzy >:«'< >}" TJtf «/«-S-}}- 
ToiTciefywi* ci rzSc^^s-B-nTiKeS. d>ii"i7r' c^icav fidfjKxi 
uv<>f40i<^ ouvn -^oipntai ^ » oix.)i<n(im J( ci('«v «vw- 
pvf^SV-JzcTcfov.o^ni -^ >^iyfntii ti t^J o\|/£as ciff)- 
V««' »5 3 rvS Jti^^f^^ ' etAKUvvfA^- ^ ■ytom 5 !} is" 
Y^?t>(S'!- n Tsdfc^fASOcivi^^vi*^- 



b Athincortturdubitatio. Nawfivifuquiden} Xcxr, : ~\ 
/f »//re 7ul ahid tfl , c^unm ■oidete ; -utdetur autem 
coler vel td , quod debet cchrem,Jt qutjpiam vt- 
dertt td, quod vtdet , & colcrem td habebtt frofe- 
ao,quodvidetprimHm. c Patet tgitur ni>nvnum TexMjS^ 
ipium effcfentire , id tvquam vifu. Nam cum non 
videmu^ , tenebreK ^ iwnen vifn difcernimut tfed 
non eodem , vtpatetmodo. Trttereaidtpfumettay 
quodv.det, colcreqmdammodo dcltbutum efi. In- 
flrumentum emm vntufcuiuf^uefenfH^^pfAmfenfi- 
bilefinematertnfuff.ipit,vttdtximtii.§iuocircafen- 
fibtlibui tffisfemottt, infunt infenfuum tnftrumen- 
tiiferiftu,tmagtncitto>]isqj d Atquioper^tioretfen- 
fibtlu, atquefeTifM4 vnaquidem& eadem efi : at 
earum ratxo non eadem eR.Dico autemfonum aclti, 
^ atiditum a£lu .fit enim vt U , qui audttum ha- 
bet,nonaudiat,S>"^q"0'i^'*^^^f°^""^' »flM/fOT- 
perfcnet,fedcum operatur tdqttodaudtrepotesli S*" 
fonat td,quodfonum effi. ere poteH , tumftmulfit ^' 
audttu^ a£iu,o>font4^ eitam a£iu, quorum alterum ' 
qt4ifi>'amaudtttonem.alterumfonationemejfe,non -j^qxZ. 139. 
tncoigruedtcerepctesl syuodfimott^^^aiitoatq^' 
paJftotneoeI?,quodpatttur,atquemouetur,nectp 
ei? (^fonum , ^ audtti4m aHu , in audttu , qui efi 
potenttaeffe. Agentis namquemouentisque opera- 
tto, I» tpjopattentefujctpitur , atqueintR. ^uocfr- 
canonnecejfeenid,quodmotuciet,moutri. e ABtiS ' 
igiturfonattutfontn efl , vtlfonaito , audittut vero ■ 
at4di!M,veUudttto. Duplexentm efi4uditui,C^'' 
duplexettamfontii. Eadem efi ^ tn c&terisfenfi- ^ ^^^. 14O' 
bu4,acfenfibilii fatio : atque vtaai» faffijqne non ' 
inagentoeflifedineo quodp*titur,fic Qr>tp/iu^fc .- " 



ribiluaSiie in ipfo efifenfitiuo Sedin quibufdam nomina quoquefuntpofit.i, vtfonatto. acaudtttc ; m qu, 
bufdam autem caret alterum nomtne. Operatto entmvtfu4 vfia dicitur , at colorti nomUie vacat. Operatto 
fmereaguftm guftatio dtcttur, atfaporit n»men non habeti £h -' 



b At hinc oritur. ] Pro parte coutraria ita difputat : Senfire vifu eft videre : at videre nihd eft 
aliud,quam colorem coloratumvepercipere: arqui vifio nec eft color,nec aliquid colbreafFedum: •• 
nonpoteftigiturvifioafpeaufenciri,fedaUofenlti:alioquiexCurreretp0tentiaVidendiextrapro-- 

priumobiedumvquodfierinequit/ ,_ 

c Patetigitur.] Drfpucationisgratiamaximeadduaamratiooemfoluitiidqne duphciter :1 ri Rijhor. u: 
mirm neoando vifu fcntire nihil elle ahud,quam videre : quxdam namque vifu fentimus, quxnon ^jj^^„_ -,.. 
ridemus^vttenebras:quxdamauditufennmu<!,qu2nonaudnTius;Vtfilentium. IteminSGiando 
vifionem'non efie coloratam,feu videns, qua videns non poffe dici aliquo modo coiorari , duiti o;; 
cano coloris fpecies inuritur ; qu2 quidem fpecies etiam internis fenfibus jmprimi tUr > vt patec : ii- 
qHidemdereabfentecogitamas,quodabfque minifterio fpeeierumnonfit. Etveroquiaknfus ■ 
iftiufmodiim-aoinesabobieaishaurirefolenrjdicunturieciperefenfibi^lefinemateria^hoccftjoon' 
fecundumerienaturaleipfius,vtcoloremftcuad£imnatQfam'coloris:fedfecuadumefleuirentio- 

nale,quodimaginecontinetur; . ^ - 

d-Atqutoperatiorei ].Hic Ii'ceE -obfcure propofiirje^quzftioni refpondec; ftacueu: l-niUxr> ^,^ 
cxrremiim non percipere fuam operationem : quod exeoconfirmati quia fenfus externus non , ,^, /- ^^j,,. ., 
dicituroperari,nifi dum in a^flu fentiendi vcrfaturj hunc vero adumcfficit fimul & poteiui^j ■ 
Scid, quodabeafemiturifiueobiedum,' qitodiaipfamagic, produceudo nimuumia ea ir.. ^ 



fO Ki-Wef 



^^3 



IN III. LIB. ARIST. DE ANIMA. 



5^4 



ciem qux wai €ttm porentia concurticad aftionem. Q^are cum nec vifio in oculuns , nec alterius 
fenfus operAeioin ipfammet featiendi vim agat:confe<|uens eft,vt vifio afpeftu nequaquam fentiri 
poffit,necvUaoperatioafenfu,quoperficitur.M.onetfubindetamfacultatem,quamobied:um(iici 
FoteKtiam C^ inpotentia&aftuefle.Eftautem facultasinpotentia,cumnonedita£l:ionem,ederetameDpoteft: 
chieSum quan- obieftum vero cu non mouet,mouere tamen aptum eft. At in adu vtrumqj efle perhibetur,cu &fa- 
^oquefjfein»- cultasobicdumaftupercipit,& obic(5lumfacultatemadumouet.Quopa<floobieftum,&poten- 
Hu.quandoqHe tia quodammodo vnum fiunt,dum ficultas per imaginem rei vnum cum re efficitur , & advnam 
infotentia. adlionemambo confpirant,quam non in agente nimirum externo, ideft,in obie<5to:fed in patien- 
Lib icap.^.qu. te,ideft,inorgano &potentiaeffeoportet,quiaadio& pa(fio Ynus& idemacVusfunt :paflIonem 
S.<irt.i. "^cro in re,qu^ patitur,recipi notum cft, probaturque m Phyficis. 

e yffif^i^irar.jDupliceminquiceireadumcorjarisjquodfonandifacuIratem habet, nempe& 

, .fonum,qucm producit,& iplain foni geucrationem, fimilirerque duplicem effc adrum eius , quod 

«udiendivimhabet;nimirumreceptioncm formxfoniperfuamfpeciem& fenfionem ipfius foni. 

jyedt*fhci aHie Nam&auditusparueracfonusduplexeft,alcerinpotent!a,alcerin adu.Sonusin potentiadicitur 

;r?f,y«£//«*«re*fonus,cumnondumeditQr:3uditusinpot«ntia,eft!pfapoteuriaaudiendiinfefpe<?tata Sonusia 

fartefenfusf^ adueftquia<ftufit:auditu?ina(ftueft-,potentiaaducxercens.SimiIiterq;reshabetinreIiquisfenfi- 

fenjibila. libus&fenfibus:Inquibufdamtamenfuppetuatnominaad fignificandamacftionem, qu^eeft tam 

ex partefenfibilis,quamfenfus,vtfonatio&auditio:inaliisalterum nomine vacat, vt vifusacflio 

vifiodiciturjadioauteracolorisnon liabetnQmcn:a(5liogi!ftus appeliaturguftatio,faporisa(3;i9 

inoominataeft. 



tiitrB-til<)ceu,f» o"i eiyoj 'irifcv , ansicyy.i) a,!^</. <^3-h'- 
^iir^cM Ku* cru^tirh^Di/i TluJitTu XiycfMpu/Jciy-oMi y.ciu\ 
■\l/o^c»,}opi^iif4»y ei),id yzdi^nji^TX ciXt^.a, 6f.ioi{Oi' lic 
^ KotTtc^uvxj^t'' Myo(3/jci,, CKK tuijcyicyt .oc?ii\ oi zrpo 
Ttpet <pv(rioXo^t mOTtv KicXcoiiXi^^y.iB-iv cic^ai 
.»vTt >.^j>(^v,ev7t fiixcw ei>ot4 eax^ 'lf^%»)t; , gai x^' 
,fthi cuiAj y^<rlei.r^ f^ yi tAtj^i' ofB-aii, t^ d]^ CVK 
ipB-uf ^x^iy^ Asj3|4^)}s Tij?£f^a"5-t5{7i«f }^%S ec\- 

C-B->jTCU, Tc7 f^ XXTci O^tC/JXfttV } tS 01 X«4t' CMtf- 

ylcMi' (TTt "^iiTc^i fJ^ (WiC^tJivH T« A£;;;j9-f y, Itstj j tuv 
^Ttpuy H evf*^cn!et. oi>^ ix.c-!vet xvXu-, tM-^v /^sk^ 
Tuv Mytf^uv ix, cczrP^ui' e-l i^ >} irvfc^pwiict (puvni 
rni^nviii K^uviiCiOitfg^ t9tv ui fv, t t<nv us ix. '^" 
•n miT» ,?icy^ ot v iwft.(pcJvtoc' cuioiyx.t} tU/j u- 
H^luj >^epv-nviii eivcu. ^ Ji^^ tcOto £ <^9-«'f «£«<«- 
j^v vzTif/ixXt^ov , ^ To o^v , ^ T^a/infv, liioifi^U//' 
^fcoiui; <f k ^ ci» X.'^/^t'o7i riiM yiv<r7,v , ^ ci ;^;^w/.i«{n - 

liuijO^^iV , TO a-Cp.C^pX >^XfC!Z^V , tjTO ^ctpipov' ^ CM 

. icritna^H ta/vp» oirftti. (c yXvi(.eix,i, ZTtycQ^,,ui Ao 
yHTtv^oievT^TriiMi-B-riiriUi J^io (c r,^iei, fih,'oTxy 
^iiynTctf H?itKpiv^ <c oCfctyyiov'^ di tov AoyoV citv 7« 
•|w iiy>iVKv, 7) ci>^fivpiv ri^u yxp Tort. oA»? et 
fcx}^ov T4 fctKTo/, <niu,(puvtii, 11 Tfl o^v ^/Satft/, dipyi 
.S'f To S-ipfccwltf^^v , «•^'UK&j^j». ^ Jf CyftrS-iiTJi, eXo- 
,?ii^ x^srtf^xii^ovjtc SijK >^virei,ri <pB-npH. 



f H£cctimita/tnt,atquevnuiaSuireifenJihi- t;qxi.14.i, 
lU fer/jitiuique Jit , qunmuu d.-uerfoi habetratio^ 
nes , jficuti dixtmut, netejfe efi [imul cormmpan- 
tt4r,jimulquejintfalua , auditusacfonus , qui hoc 
modo diiuntur (^fapor itidem ^ gujlus , t&tera- 
quejimiltter. At ea , qus, dicunturpotentia ,no» ^ 
hanc tpfam profeSlo neceffario fubettnt legem. g ' ^ 

Non rcSie igitur priores naturales Phtlofophifen- 
ttebant,qui quidemjinevifu neque album vUumt 
»equenigrumejfedtcebant,neque item 'vUumJine 
gtijiufaporem Namparti7nri£ie, partim non re- 
ile cenfebant. Etenim curn dupliciterfenfusfenfibi- 
lcque dicatur , potentia atque aBu , in his qui~ 
demfecundis Jit td ipfum fane qued dtiium eji ; in 
iliif autem primis nonJit,vt luce clarius extat. At 
illi de hijceJimpUciter loquebantur , quit Jimplici- 
ternondicuntur. Quodji vox qutdam concentu* Tert.I^^, 
efi , vox atttem ^ auditus , tum vnum , tumncnt 
'vnumtautnonidem funt , (§> concenttts eji ratio, 
neceffe eji ^ auditum quandam effe rationem.h. 
Atque ob id ipfum exuperans quodque ta.m accu- 
tum , quam graue corrumpit audttum atque dt' 
uaflat,^ infaportbusguflum , ^i» celoribus x/i- 
fttm , id qptod nimium eji Jj^lendidum (^tenebro- 
fum j c^ in odoribus vehemens odor , fiue dulcisjt- 
ueamarus , quiafenfusipfe quttdam eflmtiorata. 
^uo circafenjibtltum ea,qu£jyncere talia, quAque 



Jlmplicia funt , vt acuttim, vel dulce, vel fnl- 
/um cum reducuntur ad rationem , fenfui funt iucunda • tunc entm ipfum deleBare videntur. Omnino 
fiutem ipfum mtjlum magts concentusefl , quam acutum , velgraue. Ta^uiquequenon calidumfant 
fimplex acfrigidum,fedidquodeJi adrationem redaHum amicum ejiatque iucundum:enimuerofenfui\ ipfi 
ratto qu&dam tj^,vt dtximus : Jenjikilium autem ea, quAexuperant,autdoloremafferuntipJi,auttandem 
ipfumiorrttmpunt. i. vntts 

S^nfum^fenjt- f Hac cum itafiut.] Arrcpta occafione ex iis, quae de fenfu &fenfili paulo ante dixerat, g»- 
Uinaci:* ,.e e^- mhiamfolHitdiibitationcm. Alteram, numfenfus & fcnfile fimul finr. Alceram, quare cxcel- 
'iiri.7 ep ^n):ii.\ hnsfenfibile fenfumlabcfa<5let. Pricri relpondet- SA vtrumque a(flu fumatur, vtrumque fimul 
ro/r-u^y^?;» /><>-' c fe,fcqucreciprQcaneceflitud.ine ponere^actollereicum vna fit vtriufque o^eratio. Q^odde 

fCilt:^., , .?* 

' ji 



/ 



.^. CAP. II. EXPLANATIO. 3^'^ 

aliulquamreircamispercepno.Siautemrenrus&fcnfieconridel^cnturfecundumpoteftatem,^ 

.ofl^^^r/Mctaphl^fcapTquodfublatoleoru 

rdoiel^dfcrpo^mLv^^^^ 

abfolut^tamen&vmuerfimpronuntianabeisnondebmt. rk-l..v..npn. ideofenfum ^ „ 

h At.ueobtd. ] Pofterioremverocontrouerfinmdilu,t,aicnsfenfib'.lcexcellens,ideo c^^^^^^^ 5J_«^r,m.ff..* 
cumere quiafenfL-iuminquadamproportionc&tcmpciieconfiftit,cmobiectumfuafokn ac ^^^^^^^^ 

"Sdum^^ 

tem pariuntiqu^ mecWitatem & proporuonem feruant , vt in fonis confonant>^ , m f aponbus 

co™dimenta,in coloribus medii,& denique ea, qtia. cxtre morum permiftione conftant. 

iJrJf X Jxi;^.«^^..«;.^.-cr2^.<?»e«^-V r..,.«..9«^ .^^«rf/.«/«..y? ,.y?r««..«r««. & d^e. 
JisZS.^A.i .JrT <£ L r^. iW- l-« 3^ dem & mgrum v.fu. : dule autem o> '^m.ru*, 
VW^.W-4''--^'<^«^-^''->^9«-' ^'^'^^- «''^«^''^^''^^«' &fi»g'^l'*hfibj^,^^ ^dfinguU 

LllL, cdrjXh.. ro .f.o.. .ir. ^ J^.- fenfu: y«#. cum ,U.finfibtU. f.nt. 1 ^«. fatet Tc«. I4<^^ 

fe^^iToK lv^eAi^T«< vp/.«v. i'r. '/rsp.. ri y A.;..) rv! c^rne.n 'vltimum tnfirumentum non efje Nam 

%ILu.y^i%^nL^u^. J^~.L>«.. ^r.^, necef!eef[ettd,^uoddfcermt,tangendo dfcemer^. 

«•x<^vrJ*ciMy^,TJj^V^^^.3-./.,^~A«.«^«'.i'r* m. lieri^gtturnonp.tefl.vtfepjiratn mn d.fcer- 

iW*».;iA«.. l^l\r\h Xlyi.,crs'^rspc, Vrs^o „^tur dulce dmerfum effe abalbo ^fed vnt cti'pt^m 

/ ^^S^y/..:) tJaW. ?^hi^es^ rx^^ri ^^ ^, ambo nst^ # oportet llb namqHe modo fme 

Zyi ^'rz.Kc^^oH, :cc4 «J^^^ST«f ort ^.h ct^ iz p^teret tnter fefe t[Iad,ferre,etfamfi alterum egOy 

«7<,',«xsr^e^r«t»»5 »p.'v«. Tz^ ^£;(;<.e^^A.ev«,^"- «/^.r^;;. r«/.«f;r.5. F««^ tgttt.r dtcat oportetdt- 

A«..i'r.4^«4'i...;t;«?^^Acb^^.'.^.ciT.-.~9^v V- «..># dulceac album v, Dtctt tgtttir tdern 

^y.curocd.r\>:^yi'orari^c. ro^yc.%, >cc^ro>c^- GJu^e-vt dicit f.c & mtett,gtt,atquefenttt. ?atet 

Jy,^r^,cc<:,^or.'Mr^o,Myl'cWh,pc.,Kc<:iUr^poy, ergofiertnonpcf,e,vtfeparat,sfepar^udtjudtcen~ 

i^-r^.,vu?i?;>^,-Tio'Tf>.iy.^^ohyvt^xky.'or.'i. tur. o At htncpatet , r.equep^rtpoffe,vtfeparato .. 

7,j.y,« uiv-nror: yuZhtpcv .*«.' Ifiz, xi^ , >cc^ ^t^J i» tempore dijcernantur Nam yt tdem altud ejje 

,. "^ Imd effe,tunc c^ alterumettamdicit^atquedtco 

'^" *' ^«v«' qumdo,nonper accidens. Velutt nunc dtco qutp- 

piamaliudeJfe,non tamen dtco tUudnunc altudefff, 
fedhocpaaonuneSci,'Vtdieat,&nuri4aUudeffe-.fimul'giturdtctt.siu,f.trMt-4^^^^ 
tem^crefeparata difcernat. . 

1 ■ ■ « .1 

~i Vnufqufqueighur.] Ad vberioremcxplicationeH4 controaer{Ia.',quaqusrituradquamfacul- ^^.^ ^aidam 
tatemfp£aetperciperefinguIorumfenfuumfuncT;iones,cnaqua?dam fumit PnmunTelt,iingulcs^^^^^^^^^y^~^^ 
fenfuspropria vendicareobieaa,qua?percipiant, &aquibus patiantur.Secundumelt, quemlibet .^^.^^g^^. 
fenfum elTe facultatem inha^rentem propriofenforio: quatali,!^ eil:,prouccertisqualiranbusad 
fentiendi munus oheundum idoneis afFeaum efl Tcrtium, vnicuique (enfui competerc fui obiefti 
difFerentiascognofcere^vtafpeftui atilim &canaidumicaaui calidum 5c frigidum,durum& mol- 
lcjfimiliterque csteris. 

k Atentmcum alhum &>dulce. ] Statuit probatque darifenfum vnum,quemcommunemv_o- 
camusjcuiuspropriummunusfitomniumexternorumfenfuumoperationesdignofcere: philolo- 
phaturquehuncinmodumjExpcrimurnosnonfolumpercipereditFerentiasobieaiorumadvnum- Danjenfum 
quemquGfenfumperrinentes,vtalbum&nigrum,amarum&dulce:verumeriamde omniumob- commmsm. 
iedorum difcnminibus iudicarcihocautemmdkium.fenfu perficitur, cumfitdere fenfibili , qua: 
primoadfcnfumpertinetrnon poteffcautem vnoaliquo extcrno fcnfufieri,aecetiamplunbus: er- 

goaliquoalio abiis diftinfto _ 

1 §luopatet. ] CreditPhiIoponusf]gnificarekoclocoAriflotclemcarnem,ideft,corpus- 

oon effefenfum communem , quia non nifialiaparte fui alum partem-fenfibilis tangendo diiu- 

dicareSj-. 



5^7 IN in. LIB. ARIST. DE ANIMA. 3^8 

'■ ' fyrvafia ^«.(iicaret,atque ita difceraerefenfibilia no poffet; quia idjquod iudicium fert,vnum efle oportet , cui 

iM.)cifenten- totum,dcquoiudicat,notumfu.Vocatautem AriflotelesexfenrentiaPhiloponi,vltimuminftm- 

t :i contrctur- mentumfenfumcommuncmefle; quiaadhuncinreccflupofuiifenfusomnesdefinunr, nonaliter 

iitPir, quamlinc^ad centrum. Alii volunt probareAriflotelem fenfumcomrnunem non effetadum. 

Senfumcom- quiforfitanalicuiefle videietui-,quodcaftusfitfundamentum fenfuum reiiquorum, &pertotum 

munem «(jw^^jffcorpusdiiFundaturjCuudisqueinhcanimantibus. luxta quam interpretationem fic erit prsfens 

ta&Hm^ ,1'atiointelligenda Sifenfuscommuuiscavfluseflec, cumtaclustangendores peicipiat,non polfe- 

mus de fono & alboiudicium ferre : nifi ea tangendo , quod falfum efle conflat : fiquir(em \\xc abf- 

quetadudignofcuntur: Quibush£ecexpofitioplacuerit,dicent, verbaillajPatetcartlemvltimum 

inftrumentumnoneflejficdebereintelligij Pacetcarnem, qua-eftinftrumencum ta£bus nonefle 

.oro-anumfenfus communis aciquod eodemrecidic, {enfum^jommunem nonefle tadum 

m lieriigttHY?^ Quodprasdidumiudiciumuou exerceacur;apluribusfenfibusexternis,verbi 

fraria,quod de albo & dulci non iudicet afpedus & guftus : fuader ex eo, quia id pennde eflet ac fi 
a:c a duobas hominibus perciperentur, ab vno album, ab altero dulce ; qui tamen de iis haudqua- 
,quam redeiudicare poflent: cum oporceat arbitrium Ytriulquepartis caufam cognofcere : alioqui 
,dereignotafantenciamtulerit. 

n Dtctt igttur.] Si vnum eft,inquit,quoddicitaliudabalio dil?crre,id ipfumcognofcerevtrum- 
que necefle eft,alioqui non ea diftinguerer. Id vero quod dicit vnum differre ab alio, fic & intelli- 
cit,& fentit,auia vc xftimatjifa & intelledu iudicatjfiquidem incclledus fenfum confequitur. 

o Athinclatet ] Locuseftfubobfcurus, quemadmodum,inquit, quidicithoceflebonum& 
illudmalum : fimul dicit,& tempore eodem; quia cum dicit vnum , alcerum quoq; dicit. Sic & fcn- 
fuscommunis,ytdicit,feuiudicat,itacognofcu:dicitautemfimuldilFerentiamalbi,&dulcis:ergo 
flmul&eodemtemporevtrumq;percipit,cumiudicathocnone{feillud. Cumautem vnoeodem- 
quemomentohocfieriproaunciamus,nonexaccidenti,fedperfe intelligimus. Naminhacora- 
tionePlatonem&Dionyfium Siciliam adnauigaflenuncdico,: illud, nunc, &addico, & adnaui- 
crationemreferripoteft : ita vtfitfenfusmenuncdicereid,quo<i olimaccidit: veldicereid, quod 
nunccft:acprimumquidemnunc,peraccidensfacitquodammodoremnuncefl'e:pofteriusautem 
perfe. Commuiais igitur fenfus de difFerentia duorum obiedlorum fenlibilium non modo dicic 
nuncinpriorifionificatione: quiain eodem iuftanti vtrumquepercipit:fedetiaminpofteriori; 
quia & pereipiuntur,& fimulexiftunt feufibilia contraua. 



d>;b,» /x,lw d.luv^-r^''' ^fi^ T^-i cvcwTtxi y.m(reii p AtveroJierincnpoteH.^vtJimulidemeara-^Ytxt.l^'/ 

Kii^Scii ■}i «mJtb ^ d^a^pilsv , i(5tj cv u^Mpir^ tione,quai)7diuifibile (U ,(§* indiuifibilis temport 

•i^evu.ei ^ iiyXvy.v ,mit«.tvti 'rlJj cM<B-yi<nvATiM motikm contrariiimouentur. At dulce quidemfic 

vrcijiv li l\ ■.'^iy.pov cveif-Tiwi fC, rrs /.iOxflv tTtfoi. mouetfenfitm acintelltBum, amarum autemcon- 

Zf cuZ^y^ i^ (c ^e^-Vf «tfV«i6T»v, ««i;j;^«'- trariomodo^albumittdemdtuerfo. Efi neigitur 

o'cf ci;,^a/.''^v Ti-^ce/JOKy Tc '»i>cti 3~£ xfK..a<(?-^a'«v; quoddifcernit ,tndtufibilequidem numero , fepa- 

«57 i^ H zrcciii', ^cifpsTh rrSo hy\^ni^uy c^cB-ofi- ratum autemratione? parttm agitur vt dtuifibile 

Tzn, i?i ^ «« ^M^cJieinv tJ 4v«/ f^j .^ ^cnps- resfentitcJiutfMparttm vt indtuifibile. Nam ra- 

nii,- Ti^ura, li ri^ ;^<>^m, y^ «^'g^ V-f ^^VC"'"'- ^ tione qutdem diuifibile : loco Atitem atque numero 

i^cliv ^, IwxfcH 'f^ ^ Ti cc^io ^cupsTov Hff\ indiui ftbtU iH . Anidmtnimefitri poteli? ideme- ^ eXM^». 

do^cJlpsTc» , yo^ATz^ ciM^7i'«. tJ n 6i,c*i i , «t«^« T^ nttnpotentia qu-dem eH ipfa contraria , & diuifi- 

c^tpy^B-cJ^^a^^triv^ix^l"'^.-^^/^ A<^«ov<^i«E- btle: 6> '"dtut/ibtle: taciuautemef[enonpoten,fed 

hcM ^yc^ ^V i^'s -nl B% '^%e,v c^tx^v , « tcu^tv v i pattendo dtuifibile elf. Atfiert nequtt , vtfimulfit 

cucQvi^i , >^ ^ v.noj? U: ^cursp Jjj K3^^cU. Tim 51- alhum & ntgrtim. &uare neque formfvs tpforum 

yulu:,~^^cU,^-^Kc,T^jT-^K,^c^psT/i.^ fd^ctJ ^. fimulfenfu4actntelleaui { fi talia fintvtpattan- 

i^cJipiTr^y^svzoKe^^yo/i^y^Jifi^.^rii^.c^psTlv^il-z^cip. tur) fufctpient. q At enimperindehocfehabet,at- Acxi.if? 

v«, iz "• ^'« y> -rtS ca^-n! ;i^nT^ mifuU «^. fi f^ queid, quod qutdempunaumappeUant , qucdqut- 

cuZ^vc^^^n-mr^Jz^f^t^Ulo yeAve.,^ysp^:e>*<r[^ot dem ttimvnum cfl , tum duo: qtio p^Bo &dtmfi- 

l^vii y.syc.<aA^-f^jo,v. ^cK hsH ;tfci «V -si-^v f^ cvaS btle efi. §)uo igitur (^ tndimfibtle eli : hoc vnum 

TKi -ivX^^^ ^^'^f^ '■^ (<^»^cij<&^i'^Kh ^vcu , .^^e^^c, efi id, quoddtfcernit , acfirrml : quo vero efidtuifi- 

rh Ttiy^^v^iSnv. i"^^ ' ^''^ «"» '^««'^ '^ '■ ^^ ^"'"' etufdem fignt fi. 

KEO. mulfitvfu'!, §luo verofiniivfmfit , vtduorum: 

hoc duo difiernit.,atque efl feparata,Vt feparatum. §luovero vnum eii, hoc vnimfit vfm,^fimui Sed 
deptncipio qutdem, quo dictmm antmalfenfitiuum cjfe,fit hoc modo determinatum. 



q Atverofim ] ObucitcoQirafup.eriU8diaa. Sifeafuscommuniseftcogni£or,iudexque 0^/«(^/fl, 



diuerforum 



3^^ 



CAP. II. Q^V^STTO 



T 

X* 



37» 



diuerforum.imo & contrariorum fcnfibiliumjfimuleodemqueinftanti.Sij inquam, pariter dulce & 
amarum,album & nigrurrt cijgnofcit.-fequitur tumcontrariismotibus fimularaciiquodtamcn fie- 
rinonpoteft.cum contrarianequeantdarifimulineodem Huic obieftioni bifariamrefpondetA- 
riftoteks:In primis fenfum communem fubie(fto vnum eflejratione plures ; ideoquealia & alia con- 
fiderationepofleeontrariosmotusfubire.' Verumhanc folucionem moxiinprobat : quir;licetid, 
quodeftvnumfubiedlo, refpedudiuerfarum partium contrariis motibus fimul agitari queatj ta- 
men comparatione eiufdem partis iiTipoflibile,id cfl:at fenfus eommunis eadem parte contraria ob- 
iedadignofcir, &difcriminat. Quarefi ea:cognitioncsfimtmotuscontrani,nequaquarapoterunt 
ineodemfenfacommuni pariter coalefcere. 

q Atenimhoc. ] Reie£bapriorifolutionealiamaiFcrtacentrifimiIitudinedudam, cuiusinco 
vis confiflit, quod quemadmodum centrum dicitur plura & vnum :plura quatenus eft principium , a 
quolineajadcircumferentiamducuntur:vnum,pro vteftfinis,in quoline^apcripheiia dudtas vni- 
untur : itafenfuscommuniseft vnus.quatenusexternorum fenfuum finishabeturjquoniamiplo- 
rumoperationrs& obied:aadeiuscribunalper fpeciesdeferuntur. Simulque eftmuftiplei, provt 
cftfons&principiumextcrnorumfenfuum:quianimirumabeo adillosfenfifica vis influit Noa 
eftautcmabfcurdum contrariafecandum fuum cfleintentionaleineademfacultatefimulefle Qao 
modononin fenfucommuniduncaxacfedineodemoculodanturfimul fpecies colorisatri & caa- 
didi;cum vcrumquefimulintuetur.ltaqiiefolucioineoeft, quod cum perceptioHes-contrariorum 
fenfibilium re vera non fint contraria;,nihiI vetat dari eas fimul. 



i.Stlutio , fU/t 
non fr$bAUir. 



Alterafoluti$i 
qut magii fr$* 
bntur. 



' QVJESTIO I. 

VTRVM EXTERNI SENSVS 
ftin^ionesfuas^erci^iant, . 
^ n^c ne. 
ARTICVLVS I. 

^IBVS RAriO^lIEVS 

pars affirmatma ojl.ndt 

vid.atur, 

PRoaflfirmatiuaparteqrasftionish^cfeofre- 
runcarrumeucj:Cumfenfus exceuiiin ocio 
fanc,norunt fe nuUam edere fimdlionem : fcd 
cuius cft pcrcipere fe non ope;ari, eiufdem cft 
cognofcere&operari:ergo fenfus cxcerni per 
cipiUDt fuas funftiones.Maior probacur; quia 
afpedus dicicur fentire tenebras, &audicusfi- 
lentiuin:'d veronon ob aliam caufim .nifiquia 
afpeftuscognofcitfenon videne,&auduusuou 
audire. 

Secundo:Senfus externi habcnt fuas deledta- 
tiones:capic enim voluptatem auditus.concen- 
tumuficq:vifusintuitu viridium coIorum:oIfa- 
£tusfuffimentis, nmilirerque cseteri fenfusap- 
pulfu conuenientium qualitatum.Huiufcemo- 
di vero delecftationes oriuntur in fenfibus ex a- 
ftione, quaquilibeteorumin proprium obie- 
6lum fertur:Sed dele<5i:acio non prouenit nifi ex 
re prius cognita i necefle ergo eft vnumquemq; 
fenfum propriam fundionem , qua deledatur, 
agnofcere.^ 

Tertio ; Eodemfenfuapprehendimus coio- 
rem,verbi grati, &a(flum , quoineum tendi- 
mus,fedcolorem apprehendimusarpecHru ,ergo 
& ipfius afpefflus ailionem. Maior tri^liciter 
probaturjPrimum.quia vtAriftotelesproximo 
capite opponebat,cum vifio fit coloris fenfio,fi- 
eii aequit,\ t fine colore pcrcipiatur. Quare fi ea 



cognofcereturaba]iofenfu,iamduo fenfuscir- 
ca colorem verfarentur.Secundo,quia omne co 
loratum pcrcinecad obieiflum vifus, vifioautc 
fuo mcdocoloiataeft,vtpatuitin cotextu.Ter 
tio, quia fi cognitio alicuius fenfionis abvno 
finfuelicitieinalium fenfum caderetidandaef- 
fetiiifinicainlcnfibusprogreflio: oportet enim 
func^ionem primiafecundocognofciifundiio- 
nemiecuudiatertioj atqueitadeincepsabiquc 
■vllotermino. 
B Q^urtoiOmnis copnitio fitpr^euntefpecie, 
fedad(cnfum cemmiinemnon deferuntur fpe- 
cics.qusexcernorum fenfuum fundtiones, fed 
quseorum dunraxatobieftareprxfententinoji 
igitureiufmodi fuucftiones afenfucomuni^fed 
a propriofenfudignofcuntur. Probatur minor, 
quia cognrtio feufuum extemorum non vide- 
tur haberc vim traiiciendiad fenfum comrHU" 
ncm aliam impginem , prarter eam , quam arc 
ckiedaacccpic Hxcautem noneft imagopro- 
pria;operationis,vtfatisconftac, fedipfius taa- 
tumoMednerg© &c. 

Qmnto:IntelIcd:us percipitfuosa£tus,&fu- 
pra eos reflccl:itur:crgo & fenfus Probatur con- 
fecucio,quia li.rc rcflexio non tanti cife vidctur. 
vtnon potueiicdebuericqi externisetiamfenfi- 
bus communicari i pra"fertim cuiis nihlmagis 
prcximu ac pra.'fi'nsfit,quaeorupropria opera- 
tio.Acccdit teftinioaiam Platonis in Theqteto, 
vbiaitfenfum fentiregjfentit,& q?nonfentic. 



D ARTICVLVS IL 

APPROB ATIO NEGJTi- 
u&partis. Dilutio argummtorum 

fup.rtortsartlCl.lt. V.ri. dcrepro- 

Irca explicstionem propofitje diflScuIta ^ejita Phslcjo- 
tis in varias featentias Philofophi abiere fhorHmexem- 
A Nam ^la. 



c 



?7^ 



m in. LIB. ARIST. OE KNlMk. 



375 



Nam D.Nemcfiu&inlibiodc Hominisnat«ra> A' 
capuefeptimoitem Plutarchus apud Pliilopo- 
num libro fecundo huius operis > tei<:. loj- pu^ 
i<»r.nt,cogaofcevee5: '^rnorumfepruum fundtio- 
oes adiacionem&intelligentiampertinere.Mi- 
chael Epheluis libio nono & PhilcpoiiUi. loeo 
citato,id alcribanc alteri porencia:,quam appeU 
lAnt r2p^(riKlti(sv,i(it{\: , atcendeacem Alexandcr 
j.hb. Quacft.aaciual. Themiftiushocinhbro, 
4.cap. fua: Paraphr. SirapHcius tex 1^6. -^-gy- 
dius, aliique noDnuUi, volunc quemiibetleu- ** 
fum exteraum percipere fu.im operationem 
QuodiEgydiusitadefendit , vc dicac extermas 
lenius percipciefuas fenfatioacs, nonquidem 
peratlum, reflexum ad ipfas terrniaatum , fed 
eodcmadluiquofcrunturin obieiftum; iiidire- 
ftetamen. 
, Sitpriinaa^Tertio: Cognitio operacionum, 

Si AjJeYito.^ qyjj (.xterni fcnfus edunt,non eft ad folam vim 
'Dignotto fenjto- intelieducem , necad illam potentiam, quam 
nHmnenfolipo- animaduerforiam.feuattendcntem vocaiu.de- C 
tenttiintele- leganda.HaJcquoadpnorem partemex cofua- 
arist ,mbHem4i detucquia peLcipereo.mnium cxternorum fen- 
^J^' fibilium diffnentias,& defincruloriim fenfuum 

perc-pcionibus iudicare, noQ exceditfaculta- 
tem anims^ f?n{i iua;, cum alia pa.;En:aniiora 
muniaabrutisanimantibus admimiirentur, vt 
con*l;atexiis,qiia:.i. Phyfics aufcultationis \i- 
broexplicuimus, cum de initjudtu a^^erem.us. 
Fntentiam nnt- Qurrc noneft, curid adalciorem anims.gra- j^ 
jnaJuerjori/im dumreiiciatur. Acceditteftimonium Ariftots- 
jtmttfimeje. ][s capic£fup.£riori,\bipalam docuit, probauit 
que.fenfair. communcm pcrcipe ec^ diindicare 
aftiones externoruni lenfuum. Pofterior pars 
oftend'tur5quiaf.icultasilla atrcndens fuperua 
caneaficflitiaqHeeft 5 cum qua;libet facultas, (r 
nihilob.^itjabfitve, perfead cperatio.iCiii luam 
adminiftraadam. poific attcndere. ; pisefcrrim 
cumnihilfit aliud fenfum ad obiedtum aiceu- 
dere, quamin obiedlumtendere.j vti ftipc;i'as 
diximus. E 

r-.Jjfetihi SecuadaaffertiojExterDifenfus nonperci. 

Externo: 'tfofus piuntfuas operationes Hxc eft D,. Thoma; i. 
nenpercijtre par^qusft.^s arcic.^.&.quaft S^.artic 4 vbiait, 
[liM cperationes pracccr quin:^uefenfus.extcrnos, quifenfiones 
fuas non appieheiidunc, neccHarium eiTe anima 
lifenfum ccmmunem>vt.e):tcinorum aftioncs 
perci^-.iat.Efl ctiaraCaprcoli in j dift 44. qua:ft:-. 
j.att j.Fcrrarieniis q.ua:!t. r. huiurlibrijlanduni 
qiia:ft:.3j. Apoilinarisqusft. 37. J/liigivi Albcrt',. 
Aueirois &L aHorum; imo & Ariftoicl:s non fo- 
Jum proximofuperiori cap te.fed apertius inli- 
bro HeSomno &'-Vi^.'liao ca.p. v. vbiitafenpfit: 
Ni nenimvifu fe yiderevidct, nec vifu, autgu- 
ftn iudicat, iudica:eyc D.,otc-ft diftare.dulce ab 
aI;->o,-ncq":c{eoiin-n, neque.hmul Vtruquc, fed- 
particu;a qusdam c.OFnmuiit. 
Mr/ndafirtfle^ Deinde, .quodrnullus feofus cognofcat 

xunerrsinjenfM. l^^ns' /^pGiationes oer rcflcxioncm probafoa-, 
j^uiajrt;ufmpdi.i'cflejiu,f.ui;edAuo,fuprafc,te. 



iU Ploclo,commiiiii alioratn iU(ftor am affea- 

fu eft-opus intcUcdhicis facultatis,qu2 prunum 

Kftapergit.deinde vtquafi circulum abfoluat, 

iu fe ipfam,recurric, quod nou coc?ceditar poten. 

tiaimateriaU., qua: ficundum organi tempcra^ 

ment Jin dciei minaca eft ad folain redtam. opc- 

rationem,vtiD.iuus Thomas edillaic inhbro 

primoSentcaciarum,diftin6l.i7 qua^it, i artio. 

^^in foiutioae ceuii. Deiadc, quod neque eo ry y.a 

mudcquoauidam volunc, nimivum per eaa- r r r 

dem dircctam aaionem poltic lenfus fuuchc '' / 

r ^ n r 1 nesnonptt 

nem luam percipere,ex co olienditur, quia nui- ■^ 

la potentia cxcurrit extralimites fui ob:edi i o- 

peratio auc.-m lcnlus non cft ohicflum ipfius 

feafus.vcobicft.um vilusvifio, fed color.Adde 

quodnulIainccUeifLio creacaeft primo, dircdo 

vefuiintelle£tio, v- docet Saad:us Thomas i, 

parc quceii. 87 artic j Qu.ire multo muiui vifia 

exte.taa.(iiimct vifioerit. 

Argumentaautem ,qua: oppofirum fuade- ^ n , 
bant,uonconcludup.t Nampiimofacilerefpon "^ ' 
debit, quidixeriE alpeittumnoa propiielentire *- 
cenebras ,ucc alios ieufus fuorum obicd:orum 
prijaitoncs fimpliciier dignorcererfed admo- 
duinimpio.pae, & quali pcr adioivemnegaci- 
uam , quatenus i-x cum pi^riis ac veis fea 
fuumobiedis, fotmifque l^libilibus aU^uam 
h.ibcnc cognacionein , dum conuotant fubiC- 
<ftum,irt;i quoiifaj.G.int Itiqueeacenusdicitur vi- 
ius percipeie tencuras, quacenus aperc;s ocu- 
lisnihil videt, non aucem quod cogoofcat fe 
non viderc Qu.odde cxtcris fcnliuus pari mo- 
dop;onun:ciaQdum eft. 

Ad fccundum ,.dicito fenfuum delecVa- ., 
noacsconiv.quit:xpcrccpcione conuenientium * 

obieftorum : fcd aid cas non requii.i cognitio- 
nem.eiulaiodi perceptionis in eodcm fenfui 
qaia vt deledacio ncn.pertinct proprje niliad 
appetituaijitaadphjntafi.im fpeftabitpercipe- 
rerem,cqua valuptasfeniiciaa.oriturj.eamqiis 
appetitui ofb^ne. 

Adtertlum.neganda eft maror propoG^ Ait^.ar^u 
tio., ficoncendat eodem fenfu exserno pcici- ' 

pianobis&colorein, & vilionem : conccden- 
da verd , fi velit piajftari idaliquaalia faculca- 
tcJdeft, fenfuxommuui Nec enim abiurdara 
eft.verlari afpeZtum circa colorem , taaquam. 
circapropriu^m&ada:quatuaiobiedum : (co- 
ioris appellatione tciam lucem compr.diendi- 
mus ) fimalque aham alr.crcm facultacemj 
ideft, fenfum communem, circa eundemoc- 
Giapari, t-^iMquam circa partialefuumobiecftu.iij . 
aclub aiia ptopda ci noiiene, de qua in pro- 
gijCflu fermo crit. Qjio natet refponfio ad pri- 
mam ratioaejrj ,. qaa rn.^ior confi.mabatur. 
A.l fcamiam v.ro diceaduin eit-, modum il- , . 

iiim , quo vific coloiata.anpelbtur j nimis im- ^'fi^'*"!'*'* 
propriumeiie, necfufficereadrcponcndam vi- «'^'^'"' ^*'*' 
lioaem inrcr obicfta porentia: vifiux. Ad ter- 
tiain leipofldeudiuia j^n-oii.daii eiufmodi iufi.. 



■375 



CAP. II QYMSriO !t. 



J7^ 



nitam progreftloncm, qiiia deucniendum taa- A 
dementadintelle£tum,qui fuam opeiationem 
refl^xndignofcat. 
^f^^rgum. \^^^ auaitum conceflamaioii,negeturminor: 

quilibct cnun fenfus cx-ternus per fuam pro- 
priam coccuionem Ipeciem quandam edit,qus 
remfenfibilem cjuam pcrcipit, & perceptiontm 
ipfamjiue rem lub rationecognitx interno fen- 
fuiexhibet ac repra:fentat 
■ 'J4fn. ;Ari quintum,d"cimus inteUeiSlum ob fuam 

pra;i'tantiam & abfoluiionem a materia pcire " 
refl'.'fti fupra 'einon tamen fenlum , cuius natu 
XX is cognofcendi modus adeo exceilens non 
-«ougruit, eftofuam fundionem fibi inhxren- 
tem & copulatam habeat. Nec enim eiufmodi 
'UBse^ fu- pr^fentiaad reflexam cognitionem fiteil, led 
'efdti^refle- oportccvtres in ratione obiedli, ac fccundum 
ettc cognofcibile,pra:fecs fieri queat Qu,od ve- 
road Platoncmattinet, licereius au(floritasiii 
Academiamagnafit.: in Ljcxo tamen irrcfra- 
^abilisnoncrt.Refpondeu tamen potefl, cum ^ 
.dixitfenfum fentire ouod fentit , nihil aiiud ii~ 
jp-nificare voluiffe quam fenfum recipcre in fe 
Eum propriam operaricnem , tum priuationem 
illius.Maxime cum in'Charneadencgct lenfus 
.perciperefeipfos. Itacnimin cc Dialogofcri- 
pfit:Xj.cneratim fenUxs omaespercurrere,con- 
riderarcouevtrum fenfusinuenirialiquispoiiU, 
quifeipfumcajterofque fenfus percipiat, nihil 
tamen eorum fentiat , qujE fenfus alir fcntiunt, 
impGfilbile & hoc exiitimo. D 

QVyESTIO II. 

j!N DEm 5ENSr5 C O M- 

ptumj& vtrum U in cere- 

hro rejrdtat. 

ARTICVLVS I. 

^F l^ y S IN DICII S CO M- 
mmisfaifui dcprehen- 



ee 

:cur- 



T^VTe q":! nnfunr! crm^runerr! ncgarint, 
Tpem ^•M*'* X j.:>t,lfniiUmait;umen-to, qaianullam occ 
p8./jr/.4.0' xiitfcn(ibiIe,q'Jodi : alic,aeine quinque exrei- 
ije.^.cap. 4- ^j^ ^^^ cadat.H.oruFTi tamen opinio niicienda 
omnino eft:,affvrendumqne cum fchola I" enpa- 
tetica,&- arnn-.iiaiaiio/uin Philofcphorumaf- 
fenfr> doccnteAriitoteletum prozimocapire, f 
tumlib.3.cj.p. 7 ttx'.ji &inlibrodcMoiTe& 
Tita,capiter aliifqueinlo i?, dirifenfam ccm. 
munem:cuiusponendineceffit.irac ratio variis 
modisdepiehenditur Piimum, qBiacumfcieat 
Atto,ffUi\ua natura, qnantumficripoceft, multiiudincmad 
dangHmeye vnitatemreuocarc,coaueniens aat, vtomaes 
lum coTnmu- fe.iifus cxternos in vnum qnodammodo con- 
xungeiet , in quem vt lines a circumfcve.itia 
.jnceiitrum:,itavnd'»j^uee fingulis aJiorum k .»- 



fuum^rganis,.feri(ibilium imagiacs cortflue- 
renr,colorum ab oculis , fonorum ab auribus* 
odoramaiianbus,rapcrumalin£;ua, ta^ilium 
qualitatumatotocorpore. Quaccntriiimili- 
tcdinevfus cft Audloropcrfs.defcnetiori fipi- 
entiafecundum ../£gyptios,librofecundocapite 
Kono & Anftorclci. ilro rertiohuiiis operis,Io- 
co paulofuperiuscitaco, dum fenfum commu- 
nem vnumquidmediumque interexternosfco 
fusappellat 

Sccundo>idem eificacius fuadcturex eo,quia ^ .R<?/iV. 
cognofcimus nosaudire. tangere,olfacere, cx. 
teraquc exrernor-um fenfuum munia: haec au- 
tem cognitiononpertinecad aliquemcquinq; 
valgatisfeulibus,vt prosima qua;ftione olten- 
fumfuitJreferen-da eft crgo ad aliamaltiorem 
commanioremque potcutiam , ad quam nrim» 
.eiufmodi ftin(ftio«uin imagincs detcraucur; ' 

qua^noneftalia, quam fcafus communis. Ncc 
fatJsfacietjqui dixeiiteamfacultatcm elle.ipfum 
iQtellc£tum Namque ea eciam brutis necefla- 
liaeft, vcmox 'Itendemusjquib.perindeana- 
turadencgandanon fiiit.DeindequJa, vtfupe- 
rius.ireumcnrabamur.hqcfcnfionumperceptio 
BCiicxuperatfencientiiznh facukacum vim. 

Tertio:idem t;xeoccmprobatUA^quia vtcol- . Ri^;^ 
ligiturciviisjqu^ docuitArifloteleshocIibroad 
calcemc.ipitisiccundi:fcriphtaiTwD. Gregodus 
NyflenuslibroiecundodeViiibtt* anima;, cap 
i ot videturwiieruilltPlatOjVtannctauitMarli- 
IiusaainitiumThe2tetr:danduseft aliquisfcn- 
fnsinterior.qninGu folum hauftaSjCundrotuir. 
iculibriium iiiug-.nesprimo hauriat, &fen/ibi- 
-La ipfa percipiat , vtproxima racie-cftendebarj ^^>h*^ •'^^^^' 
f.dqui tanquam xftimator & arbiter diuerffc- ntivelut hmt- 
rum lcrifuum oiMcda difcernat, & diiK.^Ii-cet, ^,^'''^ trbiter 
'Cum quihbet fenfus Dartfculacim circa proprii '"/"''torumjen'' 
•duataxat fenli!)ii s diftercntias occupecurrvt /'"''"'* '""''^' 
■afpedus circa arrum & candidum, fimilirer- tusexternujen- 
qae ix-Hqui icrilus : hic autcm fenfus eft y.^, fibiltbf4i co^»^ 
que.m communeni dicimus. Nam quod ad /'"' 
hancaftjonemiudicandijfenfusipfi^esterni per 
fe haudquaquam fufnciant,in<' t patet,quia plu- 
rcsfcnfus perindc fchabent,ac mulxi liouuncs. 
Quarc vtlii d'. diiierfsrebusnifi cafden-i finrru- 
}i cognofcantjlcnrcntiam feirenequeuncita ne- 
<jue ItniUs-d'.: :;!iorum fecfdium djfRrentiis, 
quas nonattingunt; & vtThemiftiusiiocIoco, 
capitefeptimofuxParaphrafisrdiflerit, quem- 
admcduinlicet ir.ultim.igi/tradi.us Ib: 'lit.nes 
atqueexceptores-pragmatici airiueant j vnus ta- 
men eit,quiius habct fentcRtia: ferends : ita& 
inccrpoi^^riir.ilis, tamcrfimulta inffruintnta 
machinamcntaquefint 5 in qua; reruin fimuia- 
cra recipiantur;vna tamcn vis arbirtaellc debet, 
qua: de omniLus fcifcat, iudicet, pronunciet, 
Fuifle vtro auimantibus, & quiiiem cmai- 
tus , neceflariam hanc vim iudicatricem cx 
copatet, quianiii animal quid noxium ; quid 
falutare , auid minus ac magis conuuii-ip.s; 

. A 1 . .': 



37J 



IN in. LIB. ARIST. DE ANIMA. 



57^ 



quidfugienclum,ampledeQdumvelit,difernat: 
Afetifit tomtnu breuiininteritumruet. 

ni tanqu/tmfi Sed& aliudprjerereacommunifenfuimunus 

frimariofeati- dclegatumeftjvidelicet impertiri fenfibus ex- 

$ndiinftrumen tej-jjis yim ad fun(fliones fuas obeundas per c6- 

tc^irtttu a»t- municationem fpirituum animalium , quos ab 

males diffundun £^ velutifoute,ac primano fentiendrinflrrumen- 

furinfenfm. ^^ efFundit,vt conliatex iis,qu;e docct Ariftote- 

leslib.i.dePartibusanimal. cap. lo &mlib. de 

Morte &vita,ca.i. Vnde cum obilruitiir via illa, 

quapr;edi(5tifpiritusegrediuntur, vt in fomno 

accidit,neceflceftferiari externosfenfus, tefte 

ced. Ariftot.lib. deSomn.&vig. capite tertio. 

Prxterea quotiesfenfus. communislanguefcit, 

acmalehabet,etiamexterni fenfuspropriis ofr 

ficiisjvelomnino, velex parte dellituuntur, vt 

viiereeft iniis, quimortipropinqui funt quib. 

primarii illius fenforii.temperies difiCeluitur , & 

ejttinguitur,& in paralyticis, atq; apopledicis, 

quibuspraepeditifuntnerui.perquosfpiritusa- 

nimales ad externa fenfiteria deuehuntur. 

A R T I C V L V S IL 

Sl^SVU COMMVNEM NON 

in cordeyfedin cmbro^ 
rejjdereo. 

Ariflot iUife- /'"Nyodadalteramqu^Itionis partemfpedar, 

dem defignaniu V^vbinamcommunisilla, acprimaria fenti- 

i>tecrdt. endi vis organum habeat, magnum ell inter 

Philofophos diflidium. Nam Ariftot etfi proxir 

«10 capite dixcrit, fenfiim communem eflc o- 

mnium fenfuum externorum quafi centrumj 

ipqua tamen parte corporis ceutrum id eflet, 

aondocuit.Verumalibiipfumincorde, vel in. 

partcqusecordiproportionerefpond^at, cofti- 

tuit,vtlibellodeIuuentute& fenedlure, cap.i. 

&hb.i. dePartibusan-im. cap.i. & lo &lib ^ca. 

4.& lib.^.deScnfu&fenfili^cap.i & deSomno 

&L. vigilia,cap.i &.de Animaiiummorione.cap. 

9i Cuius opiftionisfundamentum apndiUuir. 

fuit.quod pro ccrto haWcret cor n6'foium naru- 

ralium & vitalmm, fed etiam animalium facuL 

tatem onginem efle. 

Midtciimctre-^ ■^'^ enimid Medici acerrime oppugnant,o- 

^fff^ ftenduntquelicet vitaIium.fun(fliouum&, ar- 



A teriarum principium in cordc infit : naturalium 
tamen operationum & fanguinis,atq; venarum 
fontem in hepateifenficiuarum a<5tionum, arbi- 
trariimotus,& Hcruorum originemin cerebro 
cfle Quam difficultatem.quiainprimolibrode 
Ortu& Interitu aceuraie pertraitauimus , vbi 
Medicorum fcntentiam partimrationibus,par- 
timanatomica: artis experimentis fatisconfir- 
matamamplcxi fuimusjnoncftquod hocloco 
a(ftumagamus Illudtamen iterum commone- 

B mus,fideprincipiofentiendiremotofermo fit, ^^*" p^'»*' 
idhauddubiecordiafcribenduinefle5Cumineo remotum 
vigcatnatiui calorisofiicina, incodemquepro ""^*« j 
cre.entur fpiritus vitales, fin^ qirorum ope nec 
vllusmotus edijDcc vllainternorum , cxterno- 
tum ve fenfuum fun(Stio obiri porcft. Dequo 
principia fi Ariftotcleslocisantecitatisagcret, 
non cflet car a Medicis aut a nobis in hac con- 
trouerfia defcreretur.At eum non remorum^fed 
proximum fenticndi,ac mouendi initiii in cor- 

Q decollocafle,& vniprincipimembro tanquam 

regi,totiuscorporis adminiftrationem>& qua- 

fi inonarchiam fimpliciter detulifle, quiloca il- 

lainfpcxerit,faciIciudicabit.ConfuleGalcn.lib. 

de Symptomatum caofis^capite o(Stauo & libro 

deVfupulfuum,Eefneliumlibro quintoPhyfio 

logissjcapitcvndecimo.Lege quoque>fi placet. 

Aucrroem libro fecundode Parrious animati- 

um,capite7&Iib.i.Colle(5t cap.ii proArillot. 

contra Galenum difputantem, 

Eft itaque fenfus communis nonincorde, ^ f 

^ fedin cerebro, vbi etiamfedem habcntreliqui • , •» ' 
r r ■ • j n n ^ mttrnthc 

lenlus imerni.ad quos ille,vt proereflu expone- ^ 

mus,rerumlimulicratralmitnt,Vndeeft;quod 

vchementcr lifo capite; internorum fcnfuum 

'muniaturbenturj&cum al qua in iis ofl^enfio' 

accediti cerebro reinedia adhibeantur. Scien- infeiiisa;' 

dum tame'eft,inanimantibus, quxfe(5taviuut, ttbu^Jenfi 

fenfum communem non elle aliqua certa par- munis nu 

tedefimtum C)updex--eoftat,quiacumillapoft ^^^^f ^^jj 

E fe(5tionemaJhucanimali motu cieantur, Scis fg^gffj^ 

motus fit.ab appetitu per virtutcm motri,cem; 

appetitusautcm nihili, nifi proponente ac diri- 

g(;Hre v'hantafia,cxpetat, negari non potcft iu 

partibusiiiuifisrcli(5tam fuffle vnacum appcti- 

tuph.unnliam impfrfe(ftami qux in eiufmodi 

animantibusacommunifenfunondiffert. 



KE <I>. y. 






}^r, Kfiin TT y^ yj 



riK , 



fX.^^^it 






G A- P V T^ III. 

C^^fnanwcm duabm prifci differentijs maxi- 
te d'ffi ^'tarjt ani7Tia}?) mottone, mqtiam, loco Text.Ij». 
aeco-.omodat^i, (j> ;nteUi?endo,i^ dtfcertiende, ac 
feaif ndf *, c'njitiir/indtim cfifi tjuid interfit in^er 
tniiHrgereacfcKtfre. Videtiir nafnque tam tntelli- 
ge^eijuam (t-.imfjpere , velutt quotidam effe fen- 
/'.' :•. Ete»:rn h s vtrtjque rerum aliquoi animtt 
d:.i.e>Kit,arpueugf.oJctt. Et 'ueteres idem ejfefa- 
fereje-attreque cenfent. HuemadmeduwO* ^Pfpt' 
docles dixit. Ad 



^y CAP. III. EXPLANATIG. 37« 

r> r« a4«/.m]Quia vetcrum nonnulK animam cx locali motu definiebant,aUi er c^g^»;j°°^; *' J^l^Mi 

Cmex.troque77tpareatreaene.afecennc,a^tq.vtfimulv.amapemc^^^^^^^ 

telleau,&voluntate:exphcandumpropon,tquidmterfenfam,&intelledlumrud.fcumi^^^^^^^ 

cuidam h^c non diftingSi op.nabantur , quibus tria ad id potifrimum -g""^^"^^/" .^^J^^^^^X" «"« '^'J'"'i'^' 
?rimumquiatamfenfu%ua'mintelleauiudicamus:quofitvch.coffic:oconuemanc^^^^^^^ JJ 

cio,etiam\atura Deinde^uia & fenfus,& intelleaus rebus pra^fentibus aflicmntur & ^ 
OuodEmpedoclesinfuopo<fmatefign,ficauitaiens,fapienuamaugenadpra:fens,ideft,intu.tu, 

a^^ueex^Ctu^ 

qu\ ad fenfum pertinent ab euentis rerum pr?fentium pendere.Idemqaonan veifus ill. ex H^^^^ 

?o hoc loco adduai,nimirum ita fe habere humanum i ntellcaum, vt res fe habent,& vt diebus fm- 
^uhs pro emporum v^ fuccedunt.D.Thom.illud ad pr^fens, in carmine Em- 

^doJlisin alfum fenfum accip.t,videlice?pro pra:fenci cc.li fchemate, feu aci^^^^^ 
Lratione&influxu. EtincarmineHomeriappellationefummireaoris Olympi , .ndicar.putat 
lolem,aquofyderaommapendent.lcaverofenfusEmpedoclisericincelleaum,acfapienciamau- 
tSprlfenl^d eft,fecundum pr^fencis hor^ ca.leftium f