(navigation image)
Home American Libraries | Canadian Libraries | Universal Library | Community Texts | Project Gutenberg | Biodiversity Heritage Library | Children's Library | Additional Collections
Search: Advanced Search
Anonymous User (login or join us)
Upload
See other formats

Full text of "Comoediae sex, cum interpretatione Donati et Calphurnii, et commentario perpetuo"

Google 



This is a digitai copy of a book that was prcscrvod for gcncrations on library shclvcs bcforc it was carcfully scannod by Google as pari of a project 

to make the world's books discoverablc online. 

It has survived long enough for the copyright to expire and the book to enter the public domain. A public domain book is one that was never subjcct 

to copyright or whose legai copyright terni has expired. Whether a book is in the public domain may vary country to country. Public domain books 

are our gateways to the past, representing a wealth of history, culture and knowledge that's often difficult to discover. 

Marks, notations and other maiginalia present in the originai volume will appear in this file - a reminder of this book's long journcy from the 

publisher to a library and finally to you. 

Usage guidelines 

Google is proud to partner with librarìes to digitize public domain materials and make them widely accessible. Public domain books belong to the 
public and we are merely their custodians. Nevertheless, this work is expensive, so in order to keep providing this resource, we have taken steps to 
prcvcnt abuse by commercial parties, including placing lechnical restrictions on automated querying. 
We also ask that you: 

+ Make non-C ommercial use ofthefiles We designed Google Book Search for use by individuals, and we request that you use these files for 
personal, non-commerci al purposes. 

+ Refrain fivm automated querying Do noi send aulomated queries of any sort to Google's system: If you are conducting research on machine 
translation, optical character recognition or other areas where access to a laige amount of text is helpful, please contact us. We encouragc the 
use of public domain materials for these purposes and may be able to help. 

+ Maintain attributionTht GoogX'S "watermark" you see on each file is essential for informingpcoplcabout this project and helping them lind 
additional materials through Google Book Search. Please do not remove it. 

+ Keep it legai Whatever your use, remember that you are lesponsible for ensuring that what you are doing is legai. Do not assume that just 
because we believe a book is in the public domain for users in the United States, that the work is also in the public domain for users in other 
countiies. Whether a book is stili in copyright varies from country to country, and we cani offer guidance on whether any specific use of 
any specific book is allowed. Please do not assume that a book's appearance in Google Book Search means it can be used in any manner 
anywhere in the world. Copyright infringement liabili^ can be quite severe. 

About Google Book Search 

Google's mission is to organize the world's information and to make it universally accessible and useful. Google Book Search helps rcaders 
discover the world's books while helping authors and publishers reach new audiences. You can search through the full icxi of this book on the web 

at |http: //books. google .com/l 




y (e.^lb 




HARVARD 
COLLEGE 
LIBRARY 



(o. :>-\(o 




HARVARD 
COLLEGE 
LIBRARY 




T E B E N T 1 1 



IMI 



AFRI 

O E D I A E 



i 



SEX, 

CUM INTERFRETATIONB 

^Oìff A^TI ET GALPHVRNII, 

E T 

C0MMSI9TARIO PERPETUÒ. 



IV USUM 8TUDI0SAS lUVBNTUTIB 

i B 9 I B I T 

ARN. HENK WESTERHO VIUS. 



i 



ACCESSERiniT TABIAE LECTIONES ESEMPLI BBNTLFIAin, 
HOTATIO MEIRICA, 8ELECTA RUHNKEHII 

A1IK3TATI0. 

BD^ CVBATIT 

60D0FREDUS STALLBAUM. 



V L. I. 



A N D R I A. 



L I P S I A E, 

8UMPT1BUS C. a F. HARTMANN I. 

MDGCCXXXI. - 




■ ^e/é ' 



u 



1 ^ 










4t: 



- « 



,1/1 . ; ". ■ • ' 



r 



; / T 



: I 



\. 



: ,( 



I . 



». \ * 



» J» 



i ( 



PRAEFATIO. 



^iram sex admodum abbine aimis terassimum Cmni- 

cnni maiore forma et Commentario in Incem emitterem, 

ìméd tem de eadem opera Plauto navanda cogitare coepi; 

iie<iae adeo eonqnìrere uidique, qaae ili! moHìs etiani 

post ernditoram Virorum cnras locis obscurìtate laboran- 

ti iliostrando facere possent, in hunc usque diem de^. 

Ammmn addebat doctomm hominum favor, quo eosTe- 

tenlianam editionem nostram prosequi videbam. Horum 

ego nomina, ipsaqne literarum ex bis terrìs et alidnde 

aid me datanun verba recensere non dubitarem , nisi mo- 

destìste ìeges dlentii religionem mihi imponerent. Quod 

Tero Lipsienses, si modo Lipsienses illi, carperò qiiae-> 

dam qoam laudare mallent, sane aequo tuli animo ^ ne- 

qoe offensus sum, Bentleianam editionem, quam nondnm 

riderant, prae nostra magnopere commendari.^) Facere 

tamen non possum, quin Lipsiensis illius iudicii scilicet 

specimen hic repetam. Vitio mihi datur, quod Andrìum 

Chremetem in fine primae Fabulae de fratre suo di- 

centem fecerim: Ì8 hinc, bellum fugiens^ meque in 

Asicmi persequens, projiciscitur. Hic iili heroes centra 

tot numero Codicum fidem, centra Donati auctorìtatem, 

quia contra linguae Latinae genium, prosequens legen- 

dom iubent. Ne vero porro dubitent de probitate le- 

*) [Intelligit censuram Actis Eruditor. Lips. a. 1726. p. 255 iqq. 
insertam.] 



iv . PRAEFATIO. 

ctioiiis, qoam exhibui, placuit i^ddere locam Gceronis 
Fam. IIL 8. obi ìs de simili piane negoiio ita scrìbit: 
Qui me in castra^ et qui trans Taurum persequi non 
pùBsent. Quid quod ipse Bentleins, qui tamen fatetnr, 
86 textum miUe locìs immutasse^ iilad perseqìiens nec 
mutavit, nec soUicitaTit? Alia vel eiusdem generis, tA 
leyiora etiam, et magis ieiona mitto. 

Ad institatom red^o. Dom Plauto^ undiqae opem 
quaero, dam e Bibliotheca regia Parìsiensi et aliande 
plura subsidia exspecto, novam hanc Terentii editionem 
adomo, Commentario facili et plano, Scholarunque 
iisibns magis accommodato. Variarom Lectionnm nihil ad- 
didi, ne illamm quidem, qnas ex MS. Codice lllustrissi* 
mi Villersii, Archiepiscopi Viennensis, postea sublegi)' 
qnam priorem illam editionem in lacera emiseram; et qui 
Codex ex Galliis prìmum in Daniam, inde in Belgicam 
translatas per òtium prius a me perlostratus, post in in- 
strnctissima supeliectile Bibliothecae Hulsianae di^enditns' 
est. In Indicem praeter elegantias Terentianas nihil temere 
retuli. Dehinc Comico Umbro subsedvas ab alio non 
roinoris laboris opere, atque Gjmnasii regendi munere 
horulas dicabo; ncque, si Deus vitam et vires suffecerìt, 
donec utrumque perfecero, desinam. Tu vale, Lector, 
et conatibus nostrìs fave. Goudae, Nonb lanuariis. 
MDCCXXXIU. 



'• • • 



:» 



■■•■ * 



FRAEFATIO. 



I^iod hanc Terentii editionem, a Westerhovio in usam 
«Urimie iuveniotìs adornatam, prelis repeti curavimus; 
ei le non Teremur ne nuiiam apud eos inierimns gra- 
Ciun, qui poetae nostri lectionem adolescentibus et uti- 
km et necessarìam esse aibitrantur. Est enim ea rirtus 
commentariorum a Westerhovio composìtorum, ut et ad 
ipdus comici inteilìgentiam et ad augeiidam iinguae Lit<- 
tinae scientiam et facuitatcra piurimuin valeant, ideoque 
a neniiiie negligendi sint, qui hoc in g^enere veHt aii- 
qùd proficere. Nec profecto recentiores Terentii enar- 
ratoreii, qui item adolescentium rationibus prospicere vo- 
luerunt, id videntur eftecisse, ut opibus Westerhovianis 
recte carere possimus: imo plerique ìstorum illis uti po- 
tiiis, quam eamm laudes superare maluerunt. Accedit, 
quod minor haec editio non soium admodum rara est, 
sed etiam maiore muUis partibus emendatìor, ita ut, qui 
iUa uti velit, is hac certe carere nullo modo possit. 
Quum vero hae repetitae editionis caussae satis idoneae 
TÌderentur, tamen committere noluimus, ut Ubro utilissi- 
mo nihil aiienae dotis adiiceretur. Etenim quum We- 
^rhovius in recensendb poetae verbis criticorum expecta- 
ìktni minus satisfecerit, integram lectionis Bentleianae 
(fiscrepantìam annotandam putavimus, quo effìceretur, 
ut Aristarcheae istius recensionis ratio commode cum 
vulgarium editionum scriptura comparari posset. Ncque 
enim ni:»i in rebus quibusdam levioribus textura , quem 



BUHNKENn ANNOTATIO 



IN ANDRIAE 



■:.f\ 



DIDASGALUM. 



Jr abula intcrìbitur Andria. Andriae nomen Iiuic comoediae iaditam 
est * piMUa Glycerio , . cuiut in bac fabula praecipuae partea aiiUt» 
Ea patriam babebat Andrum, imam inaulaniai Cycladum. Steplu 

iByt. ▼. "-^w^Off. 

Ac$a, jig9f€ cùmoeàim proprie dioimtiir bittrionety qui cum 
11^ scena exbibeat» qui inde etiam actor^M vocantur. Heant. proL 
T. 5* hodie 9um actunu Heautoniimorumenon. Drakenb. ad lAv» 
Epit. 46. 

Ludis Megalensibus, Hi ludi instituebantnr in bonorem Gybe- 
leSf quae graece iiByàXìi /ujjvijp, latine Dea Magna Tocabatur. Ovid. 
Fast. IV. 194. A voce fisyakri formatum est Megalemia rtii Megai&'» 
éia^ ut promiscue scribi docet Duker. ad Lìf, XXXIV. 54. 3. Sem- 
per autem Lati&ii dicunt ludi Megalensia , ut ludi Olympia , ludi Py« 
tbia, ludi Cerealia, uunquam vel rarissime ludi MegaUnse*. Vid. 
Quinctil. Inst. I. 5. p. 32. Gesn. 

Aedilibus curulibus.- Ad Aadiìiuiii coram etiam ludi solennet 
pertinebant; scenici ludi si edendt-etsent, Aediles fabulas emebant 
a poétis. Vid. Eun. prol. v. 20. In buius et sequentium Cabulamm 
didascaliis bini Aediles ludos edidisse dicuntur; Gaesar et^ieparatiaft 
afc dim ^lega «didìi^. »^^auctor est Suetoniut- m eius «ita e 18. > 
-. MgerUni.X'. ^mbivius TurpiOf Lm'jùiiiitu Praenétimut*' Hi grÉ^ 
gì«:foemci magiltri erant. 

Modo^ facili- i, e. .leges musicas praescripsit ^ quas tibicea iA 
cajitaivdo, actor in agendo observaret; quae quales fuerint, expli-^ 
cat iLIustris Bentleius in Schediasm. de Meti^ TerenL Modi prt>p*w 
dicuntur in rousieist Gic, de Orat. III. 26. . ìfe^ue id aeiorés prime 
videruntj fmim 'ipn "foeiaey quam dtinique illi etiam ^ qui finerunà 
àk9do4. Iden^ TuscsDisp. L 44. ^wssà u- fi^biU^ ModL 

Tibiis paribut dextris e$ si?Ustris. De bis tibiis multi multe 
scripserunt. Scaliger, cuius notam prodidit CI. Burmannus Antbolog. 
Lat. Tom. I. p. 182., fatetur'se nibil incertius legisttf quam qua« 
de bis tibiis tradantur. 

Est tota Graeca, Ita est: quamvis fabula scrìpta sit latine, 
tamen expressit mores Graecorum, et inde Terentii et Plauti fabu- 
lae fere omnes dicuntur palliatae^ quum Graeci a Romanis dicantur 
hominei palliati. 



G. SULPITn APOLUNARIS 

PERIOCHA 
IN TBEBNTII ANDRIAU. 

Sorurem filso creditam meretricnlae, 
Geaere Andriae, Clyceriom vitiat Pamphllotx 
Graddaqiie beta, dat fidem, uxorem «ibi 
Fora hane: nam aliam pater ei devponderat, 
Gnatam Chremetis: atque ut amorem comperiti 
Simolat futoras Doptiaa; copiens, suua 
Qnid haberet animi filiua, cognoscere. 
Davi auaaa noo repugnat Parophìlua. 
8ed ex Gljcerio natam ut vidit puemlum 
Qiremea, recuaat nuptias, geoerum abdicat 
Mox filiam Glyceiium ioiperato agnitam 
Hanc Pampliilo dat, aliam Ciiarino coniugem- 



AELII DONATI 

Y. C. ORATORIS URBIS ROMAE, 
FRAEFATIO IN ANDRIAM TERENHI. 

Comoedia Andria quum palliata sit, de loco nomea accepit, 
a Meoandro priua, et nunc ab ip80 Tcrentìo: qui, quum de Chiy* 

Ke loqneretur, sic ait: Hei^ vereor^ ne quid Andria apportei 
iij et hoc commuiie vocabulum est et iu Graeca et in Latina 
lagua. Hacc majori ex parte motoria est, coiitìnctque actua 
iBMtomm adolencentium et patrum piorum. Sunt ibi callidi 
Krri^ a«tutae ancillae^ severi senes, adolescentuli liberalea. In 
hie prìmae partes seb... Simonis suiit^ secundae Davi, tertiae 
Cbremetif, et deinceps reiiquorum. Prologus in hac acer in- 
dadiur et in adveraarioa non mediocriter exasperatus, aed to- 
rnea id aubtiliter, ut omnia lacessitus facere videatur ac dicere, 
Ke protasia subtilis, epitasis tumultuosa, catastrophe pacne tra- 
pa\ et tamen repente ex bis turbis in tranquillum pervenit 
Haec prima acta est iudis Megalensibua , M. Fulvio et iM. Gla- 
brìoDe Aedilibus curulibus. Egerunt L. Attilius Praenestinua el 
L. Afflbivliui Torpio. Modoa fecit Flaccua, Claudii filins, tibiia 

1 ♦ 



paribat, desctris et flinifliris. Et est tota Graeca, edita II 
Marcella et. Cd» Sulpido cosa. Pronnotìata^ue est Andria Tk 
rerUii^ ob inco|^nituin adhuc nomen poStae, et miiioria ap« 
populum aiictoritatis ac meriti. Diferbiia aot canticis lepide dR 
stincta est; et successi! spectata prospero, hortamento poSlil 
fait ad alias coascribeodas. Initium aatem nQQxatMÒv ngósamoÉ 
L e. adventitiam penonam, recipit Soslae propter evolvendam ■ 
gumenti obscuritatem. Persona aotem protatica ea iotelligita| 
quae semel iudacta in principio fabulae in nullis deincepa fl|j 
bulae partibus adbibetur. Adnotandum sane, puellanim UbciM 
liwn nuliam orationem in proscenio induci , (in comoedia pai 
liata) praeter invocaiionem lunonia LacinaO) qoae et ipaa q^ 
que post acenam fieri soiet. J 



M. ANTONU MUREn 

AR6UMENTUM. ^ 

Chremes et Phania fratres Atheniensea fuerwU. Earmà 
Chremes profecturus in Asiam^ Pasibulam filiolam^ quam imi 
unicam habebat^ fi-airis fidei credidU. Frofecio eo contìp^ 
ut in Graecia magni beUorum tumultus excitarenluri ^é^ 
fugiena Phania^ quut»^ impoaita aecum in navim pueìla^ fl| 
fratrem iter cepiasety vi tempestatis fracta navi^ apud A^ 
dram insulam' eiectus est. Ibi applicat se ad Andrium quem 
dam^ hominem haud magna in re: a quo tamen benigne A# 
maniterque excèptiis^ non ita multo post moritur» Ut 
Andrius relictae apud se puellae commutai nomen ^ , et 
Pasibula Glycerium nominat; qitumque per aliquot annos 
etimfilia (Jhryside^ pari utramque studio^ educasset^ di 
ipse quoque de tita. ^ Chrysis ^ quae se et orbam et im ^ 
iideret^ abrepta secum Glycerio^ Athenas navigati ubi quuìi 
(diquamdiu vitam lofia telaque tolerasset^ ad postremum ad& 
lescentum blanditiis et poUicitationibus victa^ quaestum carpari 
facere incepit. Fentitabat ad eam inter ceteros Pamphilu^ 
Sim&nis filius^ probus et liberali praeditus ingenio adolescem^ 
qui non Chrysidis Ule quidem^ sed ipsius Glycerii mirifici 
quodam amore percussus^ primus solusque cum ea rem h» 
òuit^ fidemque iam gravidae dedit^ eam sibi usorem for0 
Susceperat et postea Chremes aliam fUiam^ Philumenam nO' 
mùte^ eamque {iam enim nubilis e rat) Pamphilo^ bona adota* 
eoetUis im^ikua fama^ collocare cupiebai. ^uid multa f uUrt 




ittoiìea aaret. itaque venit ait fiinionein postrtdw Clire~ 
eonditionem renuntiat : compcn'sse se, Pamphilum pe- 
OK iUam haÒere in tixoris loco; ìiesrms ex se Jiatam 
ANI, qiiam ila conlumeliae causa peregrinam noniinaret, 
TV, ea re intelUcta, Pamphilu»', dolere cantra oc ringi 
jtdvnnU interea dica, qui nuptiia imtio fuerat praeatì' 
SÙKO^ vtleratoria quadam calUdùate, aimtdandaa aibi 
Tttmtandìtm fiUi nnimuni nuptiaa gtatvil : koe cagitmu, ai 
nt fiUu», veratri atii oòiurgandi iUiua eauaaam fore^ 
ti «trm diem nulla aatia iuata fuerat: ain anntteret^ /te 
\ fued vdlet, a Ckremete impetralurum, atque ita veraa 
a dua adiiivanlilma factum iri. Praeteriena igilur apud 
, aaeuro iam et nihil tale metuenti filio^ Pamphile, in- 
sU JofRtMn, ac deos camprecare; uxor Ubi ducenda 
alt. Hoc dieta, vetut improviso quodam iaculo^ aaucia- 
ìùleacena, quid ageret aut quid conatUi caperet, neeeie- 
fHinn ad eum Docua, vafro admodum ac vereulo inge- 
raMi, animadveraa aenia aatutia, accurrit. Urat tum una 
Pn^hilo Charinua , _ qui adoleacena miro quodam amore 
meaae incenauay frustra aaepe tentatis illiu* nuptiia, ad 
■nm aadit, eam eo die nupturam Pamphilo, ia aiimmam 
'otionem adduclua, evm orabal, ai aalvutn ae vellet, ut 
m ae ducerei, net aatlem nuptiis dica aliquot produceret. 
aiia eum sua quidem causaa bona etae animo atque om- 
t impedìenda» nuptiaa moliri iubebat; «e, quantum in a» 
effeclumm, ut ne daretur aibi. ^dceniena^ ut disiy 
Ùtarinum, iam apei plenum ^ abira ad ambiendoa aem» 
I iubet: deinde aeoraum Pamphtto coniecturaa auaa ape- 
wrauaàetque^ ut patri dicat, ae paratum esse usorom 
!.• nam eo aaeto. inauìt. et aatri omnem obiureondì oe- 



dum euraL In ewm quum tneidisBet Chremes^ et e Pam 
naium esse eognoaset^ ruraum abducii animum a nt* 
Turbae masimae eoncitaniur: donee advenit Crito Ani 
qui^ quod Chrysidi genere proxhnue fuisset^ ad cerne 
illiuB hereditatem Athenas venerata Biua inlerventu Cht 
fllìam agnoBcU. Ha summa omnium laetUia Charino Phi 
na^ Glgceròim fùmphile nubiL 



PUBLII TBREXTII 



CARTHA6INIBNSIS 

i N D R I A. 



P 



PROLOGUS. 



oÉTA, quum primam animuin ad scribendum idpulit, 



D ^ o N A T ir s. 

Poeta quum primum animum ad scribendum adpu- 
"^j Princìpiiim factum est a commendatione personae, qiiod pru- 
*w, quod hoiiestus Terentìus, Et honore maiore Poctam potius^ qiiam 
ferentium dixit : ut illuni hoc ipso, de quo loborat, nomine ornaret. 
fùéta quum primum,^ Omnis huius prologi intentio hoc agit, 
ttnoTo Poètae veniam paret, et veteri odium : et ut quam maxime 
Bo^stum Riinimeque errantem Terentium probet. Poeta quum 
frimum animum adpulit.] Sensus hic est: Proposuerat quidem 
^<ta nostPr , ut in Prologis argumenta narraret : «ed hoc imputat Lo- 
«» Lavinio adversario , qui eum facere non permisit, quod propo- 
*!nt; maledictis suis ad respondendum eundem provocans. Adpu" 
^t] Adpellere proprie dicitur , cum ex pelago aut freto quis ad litui 
■««erit. Virgiliusi Hinc me digressum vestria Deus adpulit orU, — 
^^pulit."} In secundalectioue ilf^tf /i/ fuit, sed adpulit magis: 

COMMSNTARIUS. 

1. Poeta.] Hoc nomine insignitur Terentius cuncti« Comoedia- 
1B prologis. Rationem dat Donatuj. — Animum ad scrib^m* 
itm adpulit.] Et proprie, et translate loqnitnr. Proprie Poetarum 



8 PR0L06U8 

Id stbi negotf cr^Adit wlifan daxi, ' 
Popolo ut placerent, quas fecisset fabnlas. 
Venim àliter evenire molto intélUgit: 

nani pottea tic, animum ad uxorem adpulù. -— S» Id negozi], Bfodo 
prò molestia et cura; non labore. — 3. Populo ut plac9reni,'\ 
Ut^ ne non tignificat; nec est modo coniunctìo. JPa6if/a«. ] Ad/e« 
eisset retìxìit fabula s 9 non ad piacer erti. Et ett figura Syllep* 
•if. FecÌMeet,] Bene fecùsei^ non ecriptUeei, Unde et Poeta e iati 
Tov noiiìw^ id est', a iadendo dicti sunt. Sic Virgiliu*: Pallio et ipm 
facit nova carminm. t— 4. Verum altter ewsnire multo s'»- 



ett scrihere. Cicero prò Ardua cap. 9.- Se adtoribendi studium eontulii^ 
Horat. Serm. I. 10. 72. Saepe etilum vert<i9^ iterum^ quae digna legi 
eint f Seripturufl. Translate animus adpelli didtur. Cicero de .Orat. 
IL3A-- Tanquam ad aliquem lìhidinis ecopulum^ eie tuam menf^m ad 
Philoeophiam adpulisti. Eadem ratione et nangium et animiti aestuar^f 
fluctuari et iactari dicuntur, 

2. Id tibi negati credUit tòlum dari.'\ Nimirum ab 
Aedilibus ; de quibus vide Eun. Prol. 20. [ Rectius Ruhnken. : hoc sibi 
curandum eredidit] Heri autem senris, magistratus dvibuf dicuntur 
xiegotium dare , ubi rem graviorem imperane Vide infra lU. 2. 41. eC 
V. 4. 50. Sallust. Catil. 40. P. Umbreno cuidam negotium dat. Gooti^ 
autem, quod facile fit, nullo negotìo fieri dicitur. 

3. Populo ut placerentf quas Jecistet fahulaeJ\ 
Ordo est, ut {fahuì&e) placerent populo ^ qu^ fabulae fecieset, Na 
quis de iexmxiacH cogitet. Eleganter autem substantivum repedtur^ 
additum pronomini relativo. Sic Heaut. Prol. 20. Vide Fr. Sanctii Mi« 
nervam , Lib. IL cap. 9. Prius ìgitur substantivum hoc loco per elli^ 
psin desideratur. [Nulla ellipsis est. Attractionìs genus, bodie in vulgua 
xiotum, illustravit Kuhnkeniùs, cuius baec sunt verba: Fabulae Te- 
rentius graeco more posuit prò fabulae. Mox v. 26. Posthac quas fa^ 
ciet de integro comoediae. Eun. IV. 3. 11. Eunuchum quem dedisti nm» 
biSf quantae dedit turbata Ovid. Met. XIV. 350. Cecidere manu^ quam 
legerat herbae* Vid. Perizon, ad Sanct. Minerv. II. 9» not. 1. p. 202. et 
Bentleius ad Heaut: IV. 4. 1.]— Placerent.] Dicuntur p/acere fabu« 
lae, quum non exiguntur vel exploduntur. Unde Hec.Prol. U. 12. inquit: 
Per feci ut epectarentur ^ ubi sunt cognita ^ Placitae sunt. Suet. Ner« 
cap. 42. Cuidam Scenica piacenti nuncium misity abuti eum occupa» 
tionibus euie* -^ Feciseet fabulae,] Vide Donatum. Ita mox 
▼ersu 9. Fabulae autem antiquissimi dixerunt quosvis sermones. Unda 
fabulari et eonfabulari est sermones caedere. Demum sermo anilis efc 
fictus dictus est fabula. Sic infra L 3. 19. et V. 4. S2. Atque bine ar« 
gumenta ludorum et dramatum fa bulae vocare placuiL 

4. Alitar avanira.} Quaa oasu ai citra cnlpam hiunanam 



I N A N D B I A M. 9 

iD pv&logÌ8 scribiuKUs openun alM&titnr; 5 

qui argamentam nirret, sed qui malevoli 
^Ycte» FoStae màledictb respóndeat 

ii/itgitl Sic Firgiltus: ^^Maior rerum mihi noMeUur orda* Maius 

mo90o, Non enim hoc se elegisse dicit^ sed quasi ex ordine 

aatum nbi ene. Intéiligii.] Quod credimut» plenunque f al- 
ias; qQod intelb'gimuf, certuni est. ^liàer autem contra «ignificat. 
ìkgilàui Dis alùer vUum» Verum aliter evenire mà-ito in^ 
ìeiligiiJ] Adeo nec praeparaverat, nec intenderat quenquam laedere, 
il spc £alsufy lacessjturque hoc fadat. — 5. Operata ab'atitur,] 
7tÌMur fructihus rei quae ab amantihus salvo usu nobis subminìstratur: 
', quando deperditnus et rem et fructum. Nam usui est ager, 
: abusui Tinum, oleum, et caetera huiusmodi. Cicero : Non de^ 
■ff (ioquit) ea mulier^ cui vir honorum euorum usum fructum legavit^ 
wUia vinariU e$ oleariis plenie relictie^ putare id ad se pertinere; usus 
*■■, won abueuSf legatui est. Ea inier se sunt contraria. Haec in Top. 
^ & Non qui ar gumentum narret,'\ Quod vere prologi 
■t oGicìum. Qui.'\ Pro uti ergo non est modo pronomén. Sed 
fuimalevoliveteris Poetae,] Primum a natura, malevoli^ 
lande a tempore, vel ab invidia, veteris: a signo aemulationis, 
fsitae. — 7. Veteris.'\ fe/a5 plerumque ad laudem ; interdum ad 
riUiperationem, ut hic, et alibi, Vetus^ veternosus senex, Veteris.l 
?ro cariosi et quasi rancidi posuit, atque ideo malevoli i non crimini- 
boi, sed maledictis. Quid autem inter maledictum et crimen intersity 
locet Cicero in Tusculanis. Veteris.^ Ratio invidìae. Portae.'^ 
Causi insectationif . Ma le dici is.] Criminatio adversarii. Veteris 
Fo'ésae,] Quia tentx Lucius edebat fabulaj, adolescentulo tunc Te* 



Bddont, evenire dicuntur. Infra V. 6. 3. Heaut. IL 3. Il4. Sallust» 
log. 7. Ea ree longe aliter, ac ratus eratf eveuit. 

5. In prologis scribundis,] Scripserat iam plures Prole 
ps et plures Poèta noster fabulas ante Andriam. ^ Operam abu^ 
titur.^ Large utitur opera seu multam operam impendit. Cic. FaniìL 
EX. 6. Quae igitar studia y magnorum hominum sententiay vacationem 
ìéhent etiam publici muneris y iis concedente republica cur non abuta- 
Sur? Pam. X. 15. Obsequioque meo y si ita faceret y ad omnes re% 
ibateretur. 

6u Qui.\ Errat Donatus. Manifeste pronomén est. Sic £un. 
^L 27. Plaut. Bacchid. I. 1. 63. Sumne autem nihili , qui nequeam 
ngenìo moderari meo? — Malevoli veteris poétae»'^ Idem 
ooviciam est Heaut. Prol. SS. et Phorm. Prol. l4. 

7. Maledictis.'] Sic Phorm. ProL 3. et 16. Sed contra 21. 
lenedictis si certasset , audisset bene. De constpictione vocabpli vid. 
;eUar. Antib. 230. et Cur. Poster. 235. 



10 PROLOGUS 

Nane 9 qaim rem TÌtio dént, qaaeso animimi advórtìte. é 
Meninder fecU Aadrìam et Perinthittm: ^ 

Qui utramvis recte nóiit, ambas nóveiit. 10 

Non ita dissimili siint argumento, séd tamen 

Yen. 10. Bentl. et tamen y quia argummitum secundam produci^ 
' Hermannns in diaputat. de Bentleii edit. TexeAtii auanun ▼«! im. 
men legendum eenset, non «/ fanitfn. 



renilo. Et eleganter, malevoli velerie poetae maledicti^y 
commendatio poetae a persona adrenarii. Reepondeat,^ Ezcutalif 
retpondentisy quod non obsistat, sed respondeat. — 8. Nunc qua^ 
rem vitio dent,'\ Utrum, nunc animadvertite^ an, nunc vitio den$l 
Et oratorie quasi uiultos facit, cum unum supra dixerit. Ut Virgiliiu* 
Desiete manum committere Tener ie. — — Nunc quam rem vitiom\ 
Propotitio est. — Quam."] Qualem. Vitio dent.'\ Vitupereati 
cnlpent. Vituperare^ est mala vitio dare, et etiam bona. Advortite.^^ 
Legitur et ai tendi te, Unde manifestum est, et advoriite^ et 
a ^/tf/»<2i'^ e» non esse plenum I nisi addideris animum,^^^ 9. itf«< 
nander fecit Andriam,'\ Narratio e^ Et proprie /'«ci/ 9 scii« 
bit enim Terentiue, qui etiam argumentum oomponit. Sed saepe mi 
laudem Terentii^ fé city prò eo, quod est, transtulit. — 10. Utraim 
vie,"] Prima scena Perìnthiae pene iisdem verbis, quibus Andria, scrìpti 
est; caetera difszmilia sunt, exceptis duo)>us locis, altero ad versoi 
, XL altero ad versus XX., qui in utraque fabula positi sunt. Qui n o< 
rii unamy ambas noverit,'\ Omnem rem uno versu noverit 
Utramvis,'\ Deest harum, -— 11. Non ita dissimili suni,] 
Ordo, Ita non sunt. Ergo i^a subdistinguendum. Non ita dissi' 
mi li sunt argumento,] Tia^ prò valde; et caute: potuit enin 

8. Vitio deni.] Adelph. Prol. 3. et HI. a 64. 

9. Meriander,] Vide Qmnctil. Inst. Orat. X. 1. •— * Andriam 
et Per ini hi a m,] Utramque a mulieribus dictam: iUam ab ea, quai 
ex Andro insula; hanc ab ea, quae ex Perintbo, Thraciae oppido, vene- 
rat Athenas. 

10. Qui utramvis recte norii^ ambas noverit*] SU 
Pfaorm. II. 1. 35. Unum cognoris , ùmnes noris, 

11. Non ita disi imi li,] Emphasin voc. ita recte observal 
Donatus. Sic Nepos Pelop. oap. t. Non ita magnis copiìs, — [Ita 
tanquam augendi particula ponitur prò valde, admodum. Nepos in 
Pelop. e. 2. Magnae saepe rei non ita magnis copiis sunt gestro. Liv. 
IV. 12. 9. Haud ita multum frumenti advectum est^ ubi vid. Drakea- 
borchius'. Praeterea in bis verbis quidem per ellipsin omittitur, cui 
respoUdet sed tamen. Liv. VII. 30. 17. Non loquor apud recusantem 
iusta bella^ popalum^ sed tamen, ubi vid» laterpretet/] «— Sed iamen^] 



■1 



IN A N D R I A M. 

Dissimili oratiÓDe Kunt factae àc siilo. 

Qoae convellere in ^ndriam ex-FerfiitlriB*"'' 

¥itéUir transtuli^e, atqiie «sum pru snìs, 

r. 13. Betttì. ex Perini/- ia hie, ut AiV^ìntelligalur anctor 1 
BnTnannn* l. e. recle hic omitti arbilratur, quia drf 
•il, de quo urnio tit. C£r. prolog. Eunucli. v. i\. PM 
Emù. *. n. 



tà, Qiioniodo n'go siint duae diiaimiti orattoneì Ita.} Ne Menan- 
inm eutpare videatiir, Ita adiiuiiit, qiiod laudi: eiC. Sed tamen.'] 
taarùa est a iuperioribiu, et est ànaólov&ov ; non enìm supra po- 

tài^idm. 13. Oralione ac ttilo-l Oratio ia tema est, ati- 

Ih b Tfttiit. Oratio ad rea refertur , tiilua ad verho. Stilai non ttl 
■ taipore, ced prolala oratione. Oratio autern ert in cogitatione, et 
iafrotita. Orationcia in lentenliis dicunt eiiC, stilan in vHUif' «^ 
grillimi io rebui. Erga in poèmate oratio eit. — 13. QuaH^mm-! 
rtttrt in Jmlriam.] Apparot, non de industria, tei .t^m^pm^ 
inalala ea, quae ie l'erinthia iii Andriaia eodein nn«u, ìiidMhrMMt 
pcncripta fueruiit. Quae convenerv in ^ndriam,] Vaàmtif^ 
M duai tnusliilil. Quae convtntre in Jintriam.] Qm»«|IK ' 
(tcooimoda fuerunt ia Andriam Latiaam, non Graeoam,- EoMlHItaM* 
Ialine. Sed i[uare le onerai Terentìua, cum poni! Tideri dft vnflMMi 
BiiMe ? Sic «olvitur : Quia cousciiia libi e«t , priinaiii «caBMK A Aia 



Ita ffisit, iioii pneoedente qitidem, vel ttti, uti infra I, 1. 67.''4t^lÉiriL 
IK & é> JUgr» rveefti, tamen rvaterunt naetm. 1 

11. Oraiion^ ac ttilo-l '!E*> tià »vùU. Sìa Pliom. PnI. $. 
flsMMM «MioiM tticriptiira JWvi. U igitur mlt, Andiiao*' «t P»- 
ihdiii^ Mm valda dùsimili oratione e»« «oript». [Donanti MTatianam 
JlMBM, alìli^ in Tcrbii SMe putat. Grveci oratìonei» dinwM* to' 
tM» MÌhni 14m^ Sed CI. HeuiiDgenu ad Nepoiii fragmenta, Hnllfa 
^■ìibM da Hatrii lubiecta, p. 150. orationem aocipii de tcribandl Ib- 
Érin» B0 tanÈà. ■ Ut ktc oniitd et «ii'&w, lìa in Pborm. prol. tv'S. itm- 
j^Mnr w«fi» «t «enpMtm.} 

L 13.' Qua* o»nv»»4r» in Jndriami] Oplime hk' dlitbnH; 
|É tipHenit DoMtiu. Eodem «eiun disk Heaut, V. 1. 3. la ■« g«U> 
Sikémram rmvm omTenit. Gìcero prò Ro*c. 23. Erat pomt ntmo,- tk 



Tra»nuli»4:] SahtMiì, 'in Andriam tìtam. Kn 
tati. SI. Ciaer« FUnll. HI; 8. Ul d» tuo adiate tatìiem virUti 
famn oa mnait. SoCfc'Hn'. 63. Ut faeiU appararti, ■■: 
mi dietaitt» aU^ axetpto», sed pian* fiati M ebgttani» Mgm 
iMM«MfttMfl.*^ ETtuM prò ««{*;} Ila Gkero Ofllo. in. 14: 



18 P R O L O G U S 

Id isti Titnpeniiit fóctam; atque in eo dispatantji 
Contanunari non decere fiboias. 

rifUhia eue translatam , ubi aenex ita cum uxore lo^tUTy ut apui 
rmuium cum liberto : at in Audrìa Menandri aolas seuex est. ^ IJ 
isti vituperane factum.'^ Istiy ad reprehensionem tumitur 
•onae: interdum rei reprehensionem tignificat: ut Firgilius: -- 
peiis istis ? Vituperante'^ Vitium rei parant. Dieputant^l 
morantur, calumniantur , argumentantur. — 16. Contamin 
Proprie contaminare est, manibus luto plenis aliquid attingere. Et 
iaminare attingere est et polluere. VirgiliuMi Linquere pollutm 
spitiurriy id esty contaminatum. Contaminari.} Tangi et rei 
polluta manu, ac per hoc velut foedari aut maculari, ut ipst 
JVtf hoc gaudium contaminet vitam aegrìtudine aliqua. Conti 
nari non decere.^ Id est, ex multis unam non decere fi 

15. In eo disputant.] Varie Dieputandi vocabulo ut 
•criptores. Fatare quidem quid proprie et analogico sit , docet 
liua , Noct. Attic. VI. 5, Disputare et ad cogitationem solam refi 
Flant. Mostell. I. 2. 3. In meo eorde , ei quod est mihi cor , Ear^ 
volutavi f et dia disputavi, h. e. consideravi; et ad sermonem uniu 
tnm , nullo contradicente. Ita Cicero saepe. Sed et multa veri 
re facere disputare est. Cicero FamiL III. 8. Disputabant; egi 
ira disserebam: dicebant} ego negabam, Sed, in eo disput 
rarior est locutio. [Disputant i. e. de ea re sermonem seriint, 
re multum loquuntur. Cic. ad. Div. XII. 8. lam non tam mihi via 
iniuriam facere, si quid haec disputante quam si cuius aures ad hai 
sputationem patent. Disputare apud veteres non est contendere ^ 
cum aliquo ^ ut nunc in ore est omnium , sed disserere sine ulla 
tentione, live sermonem habere de aliqua re. Vid. Graevium ad 
de Off. III. 3. Rarior est structura disputare in aliqua re , usi 
disputare rem , de re vel ad rem, ut est apud Ci<^ Tusc. Disp. 111. 
Lactant. VI. 22.] 

1 6. . Contaminari.] Hoc loco yalet mutilari ; quod belliss i 
est ex singulis fabulis carpendo, et iunctim in unam novam tri 
rendo. Ita piane Heaut. Prol. 17. Itaque Cicero Top. 18. iniegr 
ponit contaminatis. Et qiiae Horatius Carm. I. 37. 9. de Contam 
grege turpium virorum dioit, de spadonibus intelJigenda sunt. ^ 
ita ezplicat Burmannus ad Phaed. III. 11. 5. [Hoc verbum vulgo i 
dncunt a graeco rSjUvo», quura derivandum sit ab antiquo tago^ pr 
posterior aetos dixit tango , ut prò clago clango > frago frango , 
pongo f piago piango, A tago analogica formatur tagimeny coni 
^oiiMn, unde verbum tamino; contamino igitur primaria et nativi 
niiicatione dicitur prò tango» contrecto, misceo; sed quia mis< 
«afpa aliquid corrumpitur «t poUuitiuri etja«n corrmnpendi et.fpe 



1! 



7> 



I N A N D R I A M. 13 

I 

haunt, nae, intelligéndo 9 nt mhil ìntéllìgant; 

Qii cum hunc accusant, Naévium, Plautum, Enmom 

Accusant; quos hic nóster anctorés habet: 



9 



— 17. Faci un t ne,] Nt quidam corripinnt et emn interroga- 
tine proonnciant; quidam prodiicunt. Quorum alii ne prò nee acci- 
-:| |nl, id efty aon: alii ne prò Talde, m'mis, multum, plurimum, 
it: Se ego homo eum infeiix. Et Cicero : Ne UH vehemenier errant, 
[V. Beiitlei.9 qui legii faci untne venum accipiens per interrogatiooem.] 
Et boc mélius : nam statim infert: — 18. Qui eum hunc accw 
tant^ Naevium^ Plautum, Ennium Accusant,] In singulit 
■^|Ba Emphaiia auctoritatii : sed ordo non est servatui. Enniue nam* 
foe iole F/iuttam fuit : sed quod est summae auctorìtatisy Ennium ulti- 
■BB dizit. Qui cum hunc.} Terentium , inquit , specialiter accu- 
ttt«, neecinat se bonit omnibus maledicere, quos ille imitatur. Et 



accepit. Contaminari fabulae dicuntur, qunm tic commii- 
Ktntur^ ut ex pluribus fiat una. Heaut. prol. ▼. 17. MuUcu contami" 
mue Graeeae^ dum facit paucae Latinae, Hoc verbum explicat BìXt- 
aaiuL ad Phaedr. III. 11. 5., sed accuratnis et distinctius L M. Gesner. 
ù comment. Acad. Gotting. Tom. III. p. 252. J 

17. J^aciunt ^ nae^ inàe llig endoy ut nihil intelli» 
^anr. ] Sensus est, intetligendo nihil intelligunt. Sic Heaut. II. 2. 3. 
Qui uius verbi Facto Ciceroni est familiaris , qnanquam noXvloyiag 
ipeciem habeL Simile autem òivfimgov est infra IL 1. 14. et Eun. I !• 
IS. Horat. Carm. I. 34. 2. lusanientis dum sapieutiae Consultue erro. 
[FjCiMfìt nae intelligendo ut nihil intellegant, profecto, h. e. dum valde 
intciligentes et sapicntes videri volunt , ostendunt se nihil intelligere. 
Sed reteres quidam Grammatici apud Donatum et magnus Bentleius nae 
fise diphthongo scribunt et locum cum interrogatione proferunt; quao 
interrogatio habet vim vehementer negandi ; atque haec ratio praefe- 
renda Tidetur. Ceterum Terentius hoc o^v/koqov ezpressit ex Menau- 
òx), ia cuius fragm. p. 236. est fiàrutóg àaxt «al qppovcDV ovòìv qtQowtX» 
Simile illud in Eun. I. 1. 18. Vt cum ratione insanias. Vid. Bernard* 
SiUrtinum Var. Lect. III. 10. p. 150.] 

IS. Naeviumy Plautum^ Ennium accueant,} Hos spe« 
dztim laudaty qui antehac placuerant populo, ut tanto maiorem invi- 
Un ficiat veteri malevolo Poctae , qui , quod talea viri fecissent , Ga« 
iuttiari in Terentio non erubescat. 

19. Auctorea habet,} Eodem fere seusu dizit Heaut. Prol. 20. 
Babeà honorum exemplum , quo exemplo sibi Licere id facere , quoà 
dU fecerunty putat, Horat. Sat. I. 4. 122. Habes auctorem, quo faciaa 
hoc. Ita cuius sententiam sequebantur Senatores, proprie seutentiae 
ditctor dicebatur. Cort. ad Cic. Pam. XV. 4. [Auctores sunt, qui 
esemplumrei fàciundae dant, qui aliquid facere praedpiunt esemplo 



14 P B OrX O G n S 

Qaoram aémnlaii exoptet negUgéntiam 
Potius qaam iatoram obscuram diUgéntiam. 
Dehinc ut qaiescant, pòrro moneo, et désinant 
Maledicere, malefàcta ne noscant sua. 
Favéce, adeste aequo anfano, et rem cogniscite, 

argiimentum est ab exemplo et aùctorìtate. — 22. Deh in e 
quiescant,] Recte; natn quiescere ille dicitur, qui est insolenc 
inquietus. Porro,'\ In futurum, dixit. Tifone o.] Terribiliter di 
Cicero i MoneOf praedicOf ante denuncio, Liberatus culpa etiam ter 
alibi etiam cnminaturus ad versariof. — — 24. Farete.] lam ad ac 
tores couTertitur, a quibus favorem captat. Fave te.] Quasi di< 
Hoc adversarii faciunt. Vos autem, quod in vobis est , fa ve te* 
ergo favorem facite. Et ade* te ^ non ut absentibus dicit; qui] 
qui cOrporìbus praesto erant : led , intenti estote , farete , silete. 
et Pontifìces dìcunt, Favete linguis. Farete verbie, Unde Fii 
iius: Ore favete omnea. Adeete,] Animit scilicet anzilium pr 

suo. Cìc. Acad. II. 2. Nec litterarum Graecarum^ nec philoaophiae i 
uUum aucÈorem requiro , se. quum Africanum et Catonem habeam , 
didicenint. Horat. Serm. I. 4. 122. Habee auctorem, quo faciae k 
Paullum diverso sensu Liv. XXII. 7. Fàbium huiutce belli potieeìn 
auctorem habui, Vid. Interpretes ad Liv. II. 56. 6.] 

20. AemularL] Proprie de ri valibus. Sic Eun. II. 1. 7. • 
hoc loco est imitari, Horat. Carm. IV. 2. 1. Pindarum quisque stu 
aemularì. [Negligere et neglìgentia non semper sunt vitiosa , ted 
iif etiam dicuntur, quae seienter et consulto praetermittimus. Adel 
proL 14. An locum reprehenaum f qui praeteritue neglìgentia eat^ 

21. Obscuram diligentiatn,] Intelltgìt ignobilera , ] 
magnopere monnmentis dignam. Cicero, Partit. Orat. 10. Loci^ • 
•curi an rerum geetarum vettigiie nobilitati. Forte etiam oratione» 
ttilum veteris poetae notat obscuriorem. Cic. Divin. II. 64. Qu 
poeta nemoj nemo phjreicus obscurus ? Ille vero- nimis etiam oImcu 
Euphorion, at non Homerus, 

22. Quiescant.^ Sileant. Auctor ad Herenn. IV* 54. Qu 
•ee tu, cuius epater cubito se emungere eolebat, \Quieacant ì, e. nu 
tnrbas moveant. Liv. IV. 49. Malum quidem milìtibus meisj > 
quieverint. Ita inquietue est seditiosus. Liv. III. 46. Inquietum .hoi 
nem, Vid. Interpretes ad Liv. XLV. 37.- 2.] -— • Moneo.] Comi 
nandi vim habet. Ita Eun. Prol. 16. Cicero Catil. II. 9. Sed eoe t 
noneo, desinahà furerò, Martial. IX. 11. 4, Deponae animos trut 
monemns. 

24. Adeete.l Gaosarum patroni adesse dientibus dicunt 
Pborm. n. 3. 3. Sic et arbitri. Sic Heaut. Prol. 35. Cic. Nat. De 
L 6. S9d stt si^tnatf otgnofcaat, unimaivertanif qui ssistimandum . 



INANDRIAH. 16 

ìR pémoscatis 9 écquid spd n rélliqnoin: 25 

fisthac qoas faciet de integro Comoédias, 
Bpedandae, an exigéndae sint ifohk prìns. 

hfe: nt adrocatof reo iicitur a^bM»» Ade9t€ atquo animo!\ Ab 
IboIo. Et rem cùgno9cite,^ A iuito. Cognoscite,'^ Per- 
ante. Sic dizit, Cognoscite ut pernoscatis, ({uemadmodum 
iHecyra: Orator ad vos verno orrmsu prologi^ Sinite exorator ui tim^ 
- 25. Ut pernoeeatis.1 Ab utili. Reili^u um.] Sunt qui 
m nilifMorum accipiunt : ut sit s ensus » de hac fabula sumite speci" 
m , ut eeiatiij àn eaeteraè vobù epectandae eint, Nam postmodam 
ctam alio prologo, Alias cognoeiù eiuSf guaeto hane nascite» Rei» 
faaflt.] Quasi diceret, postremum. Ergo adrerbium est^ id est» 
Isonr, Sed sive hoc relliquum di city the relliquum prò relliquo^ 
■, geminato {/ scribitur. — 26. De iiitegro.'\ Utrum, denuOf 
I, ex integri» Graects? Quas faciet comoedtas,1 Syllepiit, 
fc «fra, ad verbnm tnim faciet decb'navit, non ad spect^andae 
raA — 27. Spectandae^l Proprie, utfabulaei id est, proban- 
ti Exigendae,^ Excludendae. 

25. JBcguid spei.'] Sic Fhorm. III. L 10. ilnìg et llnf{H9f 
ss et sperare de exspectatione passim sumuntur. Unde praeter sptm 
ttty praeter exspectationeni. Sic infra IL 6. 6. IV. 1. 55. Adelpb. 
. 3. iS. Pbonn. II. 1. 9. 16. 21. V. 8. 59. 

26. Ve integro.] lU Heaut. IV. 2. 7. Adelph. I. 2. 73. Fborm. 
3. 22. Sed ab integro Virgilius EcL IV. 5. ex integro lustinus IL 
ì, diienmt prò denuo, 

S7. Spectandae,] Flroprie; unde Spectatores dicti. Sensiit 
ilnn est: An spectandae prius sint, b. e. perspectandae, seu ad finent 
ocundae, utHec. Prol. I. 3. et 12., an exigendae seu explodendae. Hec. 
mi. IL 4. et 7. — [Exigi fabula proprie dicitur, quum repudiatur, 
ipTobatur , qunm spectatores strepitu pedum significant, eam slbi dis- 
icere; unde etiam proprium bac in re verbum est explodere, Hec 
vL alt V. 4. Novas qui exactas feciy ut inveterascerent, Ipse actor 
iau exigi dicitur in eodem pìrologo t. 7. — Dura est ratio Perizo- 
i ad Sanct. Min. IV. 11. p. 722. priM ^dpemoscatis per synobysin re- 
rentis. J^ius b. 1. significat potùu , magis^ ut in nota fòrmula, nihii 
ias et antiquius habere. Eun, L 1. 5. Si quidem herde possis , nihil 
ies neque fortius. Vid. Graevium et Dukerum ad Fior. L 16. p» 132. 
se^. ed. 1744.J 



1« A N D R I A 



A C T U S P B I m u s. 

SCENA PRIMA. 



SIMO tiua , SOSIA lib«rtiu. 

Si. V OS fsthaec intro aaférte: abite. Sòsia, 
Adésdum: paucis té toIo. So. Dictùm puta: 

yos isthaee intro auferte.'] Inhae scena httee virius 0é 
ìargumenti nar ratio actio scenica videatur^ ut eine fastidio longuè s> 
eit , ale tenilis oratio, Vos isthaec,'^ Haec ecena prò argumenti 
ratione proponitur^ in qua fondamenta fabulae iaciunturi ut vii 
po'étaef sine officio prologi^ vel 9'èmv aith laixuwrlq^ et periocham 
moediae popuius teneat f et ree agi magis j guam narrari videatur, 

1. Foe isthaec intro aufertex ahite»\ Molliter, xi 
turus et experturus Sosiam xmperat ut remaneat. Addit etiam cai 
aliif abeundi, dicendo Isthi^ec intro auferte z ne sufpicio 
iniiciaty Sosiam communfcandi secreti cauta remansisse. Et bene, 
fé rte» Auferimue enim ea , quae cum fastidio cemimus : Ferimu 
quae cum honore tractamus. 'Deinde quari respidentes increpat, 
cendo Ah ite. Ah ite,] Concitatiuf legendum est : quia et respec 
tes prpperant I et discemit a Sosia. Sosiae persona prò tatica est: 
ènim usqùe ad iìnem perseverat ; ut est Davi in Fhormione, in He 
l^hilotidis et Syrae. — 2. Adesdum.^ AdeSy imperativum est, 
maqilnov : est enim productio, et adiectio syllabae : ut Ehodum ad 
Paucis te volo.'l Deest colloqui verhis: et est figura ellipsis. 
cium puta.l ^^ ^^^ respondet, ut àgi res videatur, quemadmo 
supra diximus. — - 8. Nempe ut eurentur,'\ Diligenter coq* 



1. Voe isthaee intro attferte.'\ Cibaria vulgo intelli^ 
miptiis adparandit coSmta; sed yidentuf obstare quae narrat Davu 
fira IL t. 32. quae^e minime conirenxebant nuptiis, Num ergo oi 
mercety aulsea, tigna eidem rei sallem ili speciem destinata fue 
non liquet. — Abite.) Pacuvius, Teucro: Facessite hinc omnea. 
rumper tu mane, 

2. Faucis te volo.] Ita infra II. 2. 8. III. 3. 4. Die. 
pus a.] Ita Cicero FamiL XII. 29. Quae verha desideretj iVj 
omnibus ustun putato. Eleganter Ovidius nostrum imitatur. Me 
IV. 476i Facta puta, quaccunque iubesm 



ACTUS I. 8GSN A L i) 

ieape dt Gurenterrécte lutea fifi. làmio alhUL So. 

Quid esty ' . 
^Md libi mea ars efficere hoc possit implius? 
li IVihil istac opus est arte ad hanc rem quàm paro; 5v 
U ixs, qoas semper in te itatellexi sitas, 
Uè et tacitnrnitatie. So. Exspecto quid yelis. 
L Ego póstquai^ te emi^ a pirvolp nt sen^ér tiU 

r« {kìraiio^ propr i » medicoram Mt: o«ra, relicpiomm : «ed co» 
ioa mcdìcime CunnlAtrìz ett. Ha e d'I ^itnriMmg, Ntmp^ u$ 
renimr,] Deett vu: ut fit, rumpe vU. Immo aliud»') Bena 
B»9ifsfv TÒ Imma: et deett volo, — - 4. Mea ar«.] Ars ma t^g 
taj$ dieta ett per syncopam; apan} autem virtus est. Virtutit vero 
generales funt partet : Prudentìa, luftitia, Fortitudo, et Téqi* 
•ed Pmdentia ii| xnultis rebtu detcenditb E ff icore,] Fa» 
iity art in opere esse: «ed officerò^ perféctionem deaigoat. -~. 
Mikii ietao opus eeà arie,'\ Mire ait: arie opue non 
ìf ma opus «af arUhae. -— 6. Sed hi e quae semper in $e 
ìàeliexi sitas."] Ipse hlc tigna tiadme ottendit, multas Tariaaque 
ìm en9f id eat, a^ttàg, quae yirtutes intelliguntur. Sed his,] 
moni, m raperiore* quod subauditur , ariibus, ^iias.] conati tu« 
if pofitaf • — > 7. ^ide et taciturniiate.] Fides^ ett com- 
alatonun fida executio ^ vel observantia : Tacitumitas vero , obser» 
genofl, in cilentio conttituta, et in celando aecreta, Quaerit 
tadtamitatem » ne prodat ParaphOo secretum, qnod ei com- 
est. Fidem^ ad complenda : taciiumiiatemf ad celanda 
ndata. ExBpecio,'] Exspecto y desidero: ut VirgiKusi Exspe» 
Itfr vinis. Quid velie ^ Deest, scire: nam si dizisset, quod ve» 
% BÌhil desiderasset. — 8. Ego poetquam,'] Commendatio per- 
MH potinsy quam servi: ne centra filium levi servo aliqnid com- 
Ed indecore yideatur. Te emi a parvulo,] Tale est, Parvulum 
p te lugurthày apud Sallust. A par vaio.] Non enim a parvo, 
daparvulo. Sci*,] Hoc est , a parvulo scis. SempenJ^ Conti- 



si Cureniur.] Quia àe ednliis non cepimus Isthaee, placet 
^rewtmr hic acdpi de quocunque negotio, quod conficiendum susci- 
kSoiia« Quanquam speciatim medici, duces, et coqui curare dicun. 
r.— ^ /muto.] Corrigendi et negandi etiam vimhabet* Sic Enn* IL 
fi3L Fhorui. IlL 2. 43. 

i. Ars."] InteTIigit ezpeditam agendi facultatem* Qusimquam 
■0 moz prò ipsa virtute accipit. Quod et Horatius facit, iustitiam et 
■kantiani in proposito artem vocans , Garm. III. 3. 9. Adde Donatum. 

^ AParvttlo.1 Sic Adelph. L 2. S3. infra III. S. 7. A parwis. 

1 -2 



* 



I8r ASDBIAE 

Apdd mé'iftste.et'cl&nens.iìiefit iéirvitin 

Scis; feci, e servo ut ésses libertiis mihi, - IC 



aiiatioiifni siginficat aempef^ — - 9. / v # ^ a e #. ^ 2 « m.^ r «• } Ita 
insta y ut alibi : Non n^eaft hqheo omnia prò m^o iure agere» Qui 
enim non iustum domilo in seryum? lusta^. in qua nihil iniquos 
iubetur: C le mena ' ìxì qua etiam de iutto multum remittita 
A pud ihe iiiJ^a.] Id^est, mbdètata, àeqi<alitfy cui contrarium d 
Virgiliuai ^fEi iniquo pendere raetri. Et: Iniusto eub fasce vim 
dum oarpit.*^ Naih qui iustant^ debitam nuac dioi pntaut, nihil aA 
nmt ad nivandam scntentiam. Clemens ftiwrit servitus,'\ U 
bertatem imputaturus , vlementem- intub* t sérvittuent, 8 er visus,] MÌA 
éervitutem prò dominatu posuit. Sic SaUusiius, Veih servili imperi 
P.Cm"^ 10. Feci' e servo ut esses Li^ertus miA<.J DnlcMl 
libertatem fecit operatiane et tractationè verborum , dicendo ^ ex eerm 
Ubertum : non enim tantam haberet graiiam ,* si diùiet , feci liberi^ 
ui esses f quam fi dicat, feci e servo ut essss Uberiue» Ac si quia 
cat, feci ut esses sanuSf non tantam haberet gratiam, quam ti 
feci ut ex aegra sanus esses. Et mi Ai , emphasin habet: quod milk 
libertus faotus sis, non filio. Àut ideo miAi additum est^ quia liherim 
ad aliqiiid dicitiur.- Et bene miàif non filio ^ ne partimesceret filinai 
cui nee liberti munus debeat. K servo,'\ Mire addit e servo : ut Wm 
beneiicii eiprìmeret. ^*' S'cis; ^feci e servo ui* esses liherim 
miài.] Hinc Virgilius: Njrmpha^ decus fluviarum^ animo gratiesink 
nostre^ SciSf uà te eunetie uham, ^uaecumque Latinae Magnanimi la^à 
ingratum ascendere cubile ^ Praetulerim^ coelique Hbens in parte ioèé 



Aeaut. n. 1 . 2. J pueris. Adélph. III. 4. 48* Apueris parvulis. Adelpl 
V. 9. 5. Usque a pueris. Ciò. Famil. I. 6. A tenerle unguiculis, Horal 
Carm. III. 6. 24. de tenero angui, Quod Graeci dicunt; invirnv, I 
vijnlmp , ht natdoQlov, #£ ànalav ovvxop, 

9. l'uàta et clemens servitus.] Hoc est ^ a equa et teiera 
bilis. Utriimque non tantum de hominibus ipsis, sed et de conditioa 
hominum dicitur. lustin. XI, 1. Iniusta servitute oppressi ad spem » 
libertatis erigebant. Ita Clementem vitam dixit Noster, Adelph. L 1. 17 
[lusta servitus i.e. tolerabilfs, non dura. Ciò. ad Biv. L4. Acerbum ha 
buimus Curionem^ Bibulum multo iustiorem, CurL IV. 10, Tarn iustm 
hostisf tam misericors Victor. Centra iniustus est durus, grayis. Vii| 
Ecl. III.3o. Iniusta noverca, Ovid. Met. IV. 670. Iniustus iusserat Am 
mon, lustin. XI. 1. Iniusta servitute oppressi. Et sic iniustitia dicit|Z 
prq durilie. Heaut L 1.82. Vid. Crono v. ad Quinctil. Deci. III. 16..p. 72^ 

10. Feciy e servo ut esses libertusmihi,'] Expretd 
Menandri illud : *Ey6 Cè dovlo9 £^» ÌXsv^ìqo9, Ego te servum exi 
stentem feci liberum, Dixit vero , E s er vo liberiuSf uti, Virgilin 
Aend* X 221* Hjrmphasque e navibue esse» 



ACIUSL SCENA I. 



1» 



Ftoptérea qood senriébas libeiiUter. 
jQmmI habid smniniini prétium, penolvi tìbL 
S%, In memoria habeo. SL Haad muto factanL So. 
Gaiidep, 

["• ?• 12, Bentlei. oorr. 8L Kaud muto. So. factum gaudeo» Non placet. 

— * 11. lé ih era Hi or."] Bene: quia omae bonnm libero aptnm eit, 

ro* Idem alibi ^ Factum a vobù duriterf immùerìcorditcr» 

mtfus eiiam si est j pater ^ dtcendum magU aperte ^ ilUberaliter^ 

bene admonuit, oor dederit beneficiami eadem et nuno officia quae« 

None enim dicit artificiose , quia supra ait, nihil istae opus 

erte, Serviebae,} Bene imperfecto tempore ^ non perfecto ufoa 

; H ottendaty eum potuine fibi etiam atque etiam aenrire: quale 

ilU Virg, Atque omnèe pelagigue minae, coelique ferebat Invaiti 

\h oetendat eum , quamvis invalidus ef aet , tamen adhuo potuifte 

ezercitiamque f erre. — It. Summum pretiu m.] Libertatent 

Pereolvi tibiJ] Quìa pr et ium dixertit^ perso Ivi dixitpro^ 

Fere alvi tibi,] Modeste pretium redditum dizit, nonbeneficium 

— 13. In memoria àabeo,'\ Hoc ett^ non suiù in§;ratQa 

in memoria habeo^ quam si dixisset, ecio^ Nam quae scimuf, 

oblÌTÌfci: quae vero memoriae commendamus, nunquam 

Haud muto factum."] Vetuste: non me poenìtet ; nam 

i^ful poeniteret, infectum velie dicebant. An secundum ius, quod 

libertos ingratos est, ut in serritutem revocentur? sed hoc 

coatenit senem dicere. Legi'tur et Multo ^ hoc est, damno, re* 

; quod si est, sic intelligitur , non nollem factum» Nemo 

I potest factum infectum reddere. Sed adverbialiter dixit : ut dici* 

, nellem factum ^ nollem huc exitum. Ergo haud muto fa e» 

li. Serviebae liberaliter,] Legerat apud Menandmm : 
^tt^tQmg dovltVBj dovXog ovk icrj. Liberaliter eervito^ eervue non 
*ù> Est vero liberaliter^ ut decet hominem honestum et liberum. 
^ A^Iph. y. 5. 5. Servum haud illiberalem praebee te, [Serviebae 
'pnànm r^ievllupmg, nisi eum Bentleio scnbere malis servibae^ 
'l^ame praestat. St.J 

VL Summum pretium,] Quia , teste Cicerone , Philipp. IL 
^ Serwitue postremum malorum omnium. Ita Oyidius ,, Trist. V. 14» 
Mi it iamae celebrìtate : Quo dare nil potai munere maius , habe». 
P^MM i. e. praemium, mercedem. Liv. XXIV. 15. Capita hoetium prò» 
'.l^&ertaii facto, Phaedr. I. 8. 1. Qui pretium meriti ab improbia de^ 
^ii^rmi» lustin. 1. 7. Caedes Candauli nuptiarum pretium fuit, Vid. Gro- 
m. Obtenr. IL S5. et Hfinsium ad OWd. Ep. VI. 146.] 

13. In memoria habeo.l Ita Eun. I. 2. 90. Plautus Poen. V. 
4l06L,/aerto, in memoriam habeas. Gaesar Lib. de Analogia , apud 
MLLia Haba #flnyear in mamoria oselle m fecfora. Racta da grato 

2* 



ri 



20i AN0RIAE. 

Si tibi quid fed, antfdcio, qaod placeit, Sima; 

Et id gratnm fuissé advórsum te, habeo gràtiam. ti( 

Sed hoc tnflii molestum^: nam isthaec commemoratile 

ium^ non poenùet me facti. '-^ 1^, Si iiòi quid feeif aut facia^ 
Et fecitse se, et adhuo facere oftendH, quarnvit eum manumisiiM 
Gaudeo si tibi quid feci^ aut facio^ quod plaeeatJ} Felid 
tctii etty ut ea quae facta at facienda sunt, grata fint. Quidy prò, -al 
t£aàA^ -— 15. Advorsum te,] Apnd te, et penef te. [Sic Non. Maroal 
e. 4. p. 615. Prùcian* XVIII. p. 1182, ed. Putsch.] Advor^um à^ 
dubio praepositio est. Adtforsua particìpìum potest ens^^ ab eo quj 
est advortOj sicut allbL Ergo advorsum te dùdty quod ap4 

animo ezplicat Donatus^ Unde memor et gratue eleganter iuagUBtii 
Adelph. II. 2. 43. — Haud muto fact^m.\ Reote ezplicat DcMH 
tus. Ita Plautus Bacchid. V. 2. 39. ego quod dixij haud mutabo. . E 
iure Attico et Romano in libertos ingratos vide Commentarium mail 
rem. Eodem porro sensu dixit Cicero , Pam. XIIL 36. Cassar 4f*^ 
ni/tU^esMf quod jie Mega vereretur; beneficium suom in eo mantn 
Et lupiter ad C^th^ream, Virg. Aen. I. 264. neque me ientenUa mtrà 

14. Tibi fé ci.'^ Ita mox Vs, 85. et Eun. IV. 1. 10. 

15. Gratum fuisse advoreum /«.] Festus: Adoor^m 
(UU contrarium significatf aut idem quod erga. Ita infrfi I. 5*| 
Plautus Amph. III. 2. 55. lusiurandum rerum te advozsum dedL Q 
cero, Famil. III. 13. Eo brevior est haec epistola , et ut adversus ml^ 
9trum morum, modestior.^ [Schopen, Disput. crit. de Terent. p. 4. |,Ii 
tini aequo ac nos gratus et ingratus de re et persona iuzta utuntur* - 
Dicitseryus: GaudeOf si tibi quid feci aut facio^ quod placeat^ Sim 
et id gratiam mihi retulisse apud te , habeo gratiam.] 

16. Isthaec commemorati o quasi exprohratio •; 
immemoris ben efi e i i. ] Cicero Famil. III. 5. Perspecta fida coi 
memoratio offieiorum supervacanea est. Et de Amicit. cap. 19. Odi 
sum sane genus hominum officia exprobrantium : quae meminisse <{«l 
is y in quem collata sunt , non commemorare, qui contulit. Adde tk 
ophrastum , Charaet. cap. 24. Videtur autem expr^bratio imm 
moris benefica esse exprobratio eius, vel facta in eum, qui I 
immemor beneficii. Ita cepit Eugrapbius. Sed et ita cepisse videi 
Donatus. \lmmtmoris benefieii. Bentleius aliique verissime legunt à 
memori benefici. Non enim beneficium immemor est , quod absurdii 
sed homo ingratus iipmemor est beneficii. Casus y quem vsrbumi 
probrare regit, iungitur nomini rerbali exprobratio^ ut saepe apod ttH 
xe$. Plaut. Amph. L 3. 21. Quid tibi hanc curatio est rem. Gaes. 
]^ G. 1. 5. Bomum reditionis spe sublata. Liv. "SlXUL 35. Ne q^a i 
probratio euiquam veteria fortunae discordiam inter ordines eereret^'t 
^d. Gronov. Add. GL Oudendorp. ad Gaes, de B. G. V. 48. Modo A 
mot etìam legendum ben^i, non hcn^ii. Nam Totem in nomiaft 



ACTUSLSGENAI. 21 

■asi éxprobrati» est inunemorìs benefici, 
un tn uno verbo die, quid est, quod me yelis. 
1 Ita fàdam; hoc primum in hac re praedicó tìbi: 
|m3 crédia esse bas, non isnnt yerae niiptiae. 20 

»«. dar sunalas i^tnr? Su Bem ómnem a prind* 
pio ai&dies; 

Y. 17» BentL immemori hdjuficL 



.•» 17. lRxprohraiio.'\ Exprohrafio est eommemonitio benefica 
iB cniuncnitione £Bctomm. Quasi exprobratio,"] Recte octeii> 
I y te in memoria habere. Sunt qui ad beneficium ref erunt , imme» 
ir: Bt, Memorem lunonia oh iram^ ut fit tensusy ifthaec commemo- 
fie qimn est ezprobratio immemoris beneficila id est, cuius nemo 
rìL— 18. Quin iu uno verbo.^ Uno verbo, ditm/ucriy una 
Nam a^lmt^a sententia est, vel enunciatio, uno verbo nexam 
et perfectam intelb'gentiam ; iilmutt enim constat eir nomine 
Sed hic quod est iilmua ? hoc est, Has bene ut adéimules nu» 
ergo omnis virtus adsimulatio est. Quin tu uno verboJ] 
u senlentia : ut in Adelphis: „ Non meum illud verbum facio^ quod 
r, Micio y Bene ac sapienter dixti dudum: vitium commune omnium 
tf, Quod nimium ad rem in senecta attenti sumu9, Nam male Intel- 
|it qui putat, adsimiles verbum significare. — - 19. 'Ita faciam,"!^ 
[oc est: uno verbo dicain; et quod verbum promittit, ibi dicit, 
^Bc tuum officium est , hae bene ut adsimules nuptìas, — - 20. Qua 9 
redis esso Aa«.] Syllepsis. — 21* Cur simulas igitur?^ 




abftaiitÌTÌs, quae in ius et ium exirent, semper genitivum i simplici 
fferebant. Id quum ex Nigidio Figulo apud Geli. XIII. 25., tum ex 
letri rationibus primus egregie demoustravit Bentleius ad Audr. II. 
L20« Cuius rei mutatio demum facta est sub Angusti senescentis aeta- 
taa; itaque gexninum i iam frequentavit Ovidius.] 

19. Hoc primum in hac re prae dico tibi,"} Dicit, hoc 
frimum^ nec postea quidquam adfert, quod secundo loco, atque ita 
ftao dictum videatur. Piane nti Sinon apud Virgilium, Aen. II. 79. 
he autem futura tantum pr aedi ci dicuntur , sed et quae in narrando 
Ibemittuntur. Cicero , Catil. IV. 3. Illa praedicam , quae sunt Con- 
mUt, Seneca , Epist. 102. Nisi aliquid praedixero , inteliigi non poto- 
nàty quae refellentur, 

20. Quas credis esse haSy non sunt verae nuptiae,'\ 
be. Perizonius ad Sanctii Minerv. U. 9. 1. ita construit, et interpreta- 
te, Nuptìas non sunt verae ^ quas seu quaìes credis esse has nuptias» 
(Intimo sensu et ratione. [Imo est attractio prò : has nuptiae , quas 
tftiit èsscf non sunt veras nuptiae^ 



22 AN D R I AE ' -^ 

Eo pacto et gnatì vltam, et omKiln&in nMim 
Cogndsces; et quid £&cere in hac re té Telim. 
Nam ìM péstqoam excesrit ex ephebis, Sòda, 
libérios vivendi foit potegtas: nam intea ti 

Vert. 24. BeniL Sosia oc. V. 25. Li6«ra Wy< 



Virgiliiu: Ei quae tanta fuit Romam tibi^causa videnSi? -^ tL J8 
paeto,'] Pacto y modo, quoniam antecedit pactum, modus aecpl 
tur. Ergo ab eo ^od praecedit, id qnod sequitur / dicit. — É 
gnatì vitam^ et eonàilium meum eognosces; et qut 
facere in hac r«.] Nam istae divxtiones funt. Qnàti vitaM 
quoniam dicturus est. Et nane id operam do, Et quid facere ì 
hac re te velimi quia dicturui ett, Nu^ tuum ee$ offieittm^^ 
Bt gnatì vitamj et eoneilium meum cognoec'eey et qui 
facere in hac re te veiim,'\ Tripartita distributio. E^t gnmì 
vitam. Vitam filii in duas partes dividit in narratione : in àntff atfttt 
bonam, et praesentem malam. Et incipit mala ibi, in ^ «rea mi 
Iter quaedam. Et bene actae ritae narratio ad eam rem valèt^ i 
OftJsndaty quam iustuf dolor patri fit spe decepto. — * 24. Namiè\ 
Necessario is positum prò nomine, àwatpoqa ad illud, gnati vitaé 
nam fi non pofuittet hoc pronomen, Soiia erat intelligendus. Ifam ii 
Pampbiluf. Poetquam excessit ex ephebis.] Argumenta per COI 
iecturaa. Ex ephebis,"] Ephebia ^rìmtL aetaa adolescentiae est, adols 
centia est estrema pueritiae. Exceesit ex,'\ Cum suffioeret unum. <- 
25. Liberiut.'\ laberiusy non est comparati vus gradua: non eaji 
potuit libere ante vivere , dum aetas, metus, magister prohibeban 
Ergo deest aliquanto: utait, aUquanto liberiuem Liberiue vi voi 



22. Eo pacto.1 Huno et tret tequentes versus Cicero Jnr. - 
23. laudat. 

24. Excessit ex ephebis.] Gr. *Ei iqnjpmw ifivito. Ita Plauti 
Mercat. I. 1. 61. Ex ephebis postquam excesserit. Est vero ìtprfii 
quasi àfp fjPrjgf pubertati proximus. Et Epheborum aetas maxime Oyil 
nasiis dabatur. Suet. Aug. 98. Inde itprjPiJow pars palaestrae» {t 
ephebia Atheniensium docte disputavit Boeckh, Gatalog.* Lectt. in Ael 
dem. BeroUn. habendarum a. I8I9.9 quae commentatio inserta est libre 
Neuee Archiv fur Philoìogie u, Paedagogik^ UL Jahrg. 3/«s He^ 
p. 78. nqfi ] 

25. Liberius vivendi^l Hoc est , licentius et màgis dissolól 
utpote amoto metn. Ovid. Trist. IV. 10. 27. Liberior fratri eumta m 
hique .toga eet» Nepos Tbemist 1. Liberìus vivebat, et rem famUk 
rem negUgebain 



A e T U S L S e S N A I. g^ 

r 
I 

l)n tetre posses^ iiut ingemam ncècere, . . 

Dm aelis, metna^inàgisier prohibebani? So. Ita issL* 
81 Quod plériqae omnes fadant a^plegcéotuli, 

j T. 27. BentL Bum eum — • cohibehai.' Verba nam "^ l$a nf indo- 
àt parmthefi. Vulgatam tuetur S(£opeti. L e. p« 5. f^^. ^jtd vi" 
< ut disylUbon proDustiandiim'iiiohUilb 



j • « 



tfi] Deest eù^- 26. Qid écire.\ÌSeimu9 quod-'oertnm eftt Ifoseimué 
fne adhuc incerta detideramut. Idem alibi, forma ih tenebra nosci jion 
pira et/.— 27. Meius^ magister^l Magisteri paedagogut.— « Ita 
ffi.] Intercedit poSta, ne toIusSimo lo^pieréftiy t oaetemm non crai ra- 
foìilnidi locot necessariuf. — 28. Qùodplerique ontntftf.] Haec 
idiecdo didtiir, in primo posila loco. Adiectiónef vero aut in prima 
IfBta orationi^ aut in ultima adjiciuntnr* Hic ergo pleriqué ex abuii- 
^rtia pocitam: omnes raro, necessario additum est. Et alibi, Cahseo» 
fkitaiU, In ultimo^ ticut, Interea loci, interihi, Attendenda est sane 
kado, Quod ploriquo omnes^ Aut enim guod in ^uoe Yertendiikn 
■1^ nt sit, Quaeplerique omjies^ ant quod ad singula eorum studionim 
ribngendum erit y Equo$ alerò f canee ad venandum, Aut certe erit 
Ignrata locutio y ut est illud: Si quisquain estf qui piacere ee etttdetU 
ìenU Quamplurimie , ei minime muhos laedere : In hie Po'éta hic nomén 
frojitetur euum, £t%libi, Jperite actu$um ostium, plerique omnee 
feci uni. '\ if^ai'a/tièg est. Nam errant, '^ui pi^ri^atf nét^éluop in- 
kOigmit: aut qui subdistinguunt plerique'y et sic inferunt omnee \ boc 
ami prò una parte orationis dixere reteres. Eodem modo Oraeei %àfì^ 
welXm^ et ^tini plus eolie, Naeviue in bello Punico , Plerique omnes 
mèiguatur eub euum iudicium. Figurate Tereniiue, nagélnow re» dg- 
Htìeftm, Quod plerique omnes faciunt^ pi'Oy quae faciunt 
ilarique adolescentub*. Adoleeoentuli,'\ Bene diminutive , ut pro- 



27. Aetae^ metue^ magieter p r oh ih eh ant. '\ Cicero, 
liilipp. II. 36. Te bonum timor faciebat , non diutumue magièter offi^ 
n. Et Famil. VI. 7. Caecina de filio suo : Adoleecens est ; omnia ex- 
tgitare vel studio j vel aetate^ vel metu non potest, Suet. Glaud. 2. 
KÙK y atque etiam post tutelam receptam alieni arbitrii , et sub paeda~ 
ago futt» Exemplum eiusmodi ephebì , et paedagogicae austeritatiS| 
abet Plantus Bacchid. III. 3. 17. [Prohihere est verbum disciplinae, 
na adolescentes in ofEcio continentur. Vid, Burmann. ad Galpum. £cl. 
W, 20. Magister est praefectus epheborum , apud quem exercebantur 
t serera disciplina continebantur.] 

28. Plerique omnes,] Ita Phorm. I. 8. 20. Caesar B. G. Il . 80. 
Fep. Eum. cap. 12. Ita Oraeei -wUUufsg naexisz sed et Belgae, meest 
Uè. iìtaXu fere locntiò sacra Psaim LXXXIX. 31. ubi onsv ^y^ ^ 
e^Mt omuiee multos populos. 



24 



A N B I A E 



Ut inimiun ad aliqood studiimi adiongant, a£t eqaos 
Alere , aùt canes ad véiuindain , aat ad Phiiosophos : 80 
Horum ille nihil egré^e praeler caétera 
Studébat; et tamen omnia haec inediócriter« 
Gandébam. So. Kon imària : nam id arbitror 

V* 83* BentL nam id ego oMiror, Vita» enim a comicis trocliaei 
in quarta tede : neque nam «ine elifione pronuncìari , cum 
. tra ktum àU' Tuetur rnl^atam Sichopen. L e. p, 8. 9qif qolj 
.. amltit ezemplit Bentleiaoum decretom confutovit. 
■ ■ • » 

pler aetatem facile ignoicatiir. — ^. 90. Aui eguos alere^ aut em» 
n€9 advenandum.'\ Si et «qnoi ad renandum a^unt, ^omoda 
et canet? quod multi docti improbant, et dicunt separata eue: et aif 
venandum extra orationem, prò ad venatum: ut Venatum Àeneamà 
unaque miserrima Dido. A d Ph ilosophos,] Ellipsit pulchra et ìè^ 
milìaris Terentio, nam pofsutnus subaudire audiendos , sire sedandoti 
A d Ph ilo 9 op he 9^ Vitium est : quia dìzit, ad aliquod studium^ Auft 
li ad Phiiosophos y separanda looutio est, sic , ui animum aditmgmnà 
ad, Pàilasophos, — - 81. Horum ille nihil egregie,'\ Est ergo 
figurativum : quod esspt. rectum , Quae plerique omnee faciun$ adola» 
Mcentuli^ horum ille nihil egregie praeter caetera eludebat. Egregie^ 
Egregium dicitur , quod ex grege eligitury sed hie egregie ^ valde , ni* 
xnis. Non est ergo ad laudem positum. Haec, inquit, ut caeteri^ 
•imiliter studébat. Praeier caeiera,] Mediocrìter ; ergo non ex«i 
tenuavit rem, sed ad laudem retulit. — > 33. Gaudebam,'] Non 
dixit laudahamy Btd gaudebam, Zéaudaù enim etiam alienus: Gaudeà, 
qui pater est. No niniur ia.j Intempestive Sosia respondet: sed pruden* 



L ^if# equoa alere^ aut canee ad venandum,'\ Molta 
de bis adolescentum studiis mentio est apud veteres. Aristophanes da 
frugi adolescentibus Atticis, Fiuto, Vs. 157. *0 (lìp 7uno9 iya^pw ^ Ì 
ài xvyog ^tjifitfttnugm Hic quidem equum generosum , ille autem eaneg 
venaiicoe. Horat. Arte 161. Imherbie iuvenia tandem custode remoto 
Caudet equis canibus^tf tf , et aprici gramine campi. Sallust. Catil. cap» 
l4. Aliie canes atque equos mercari. Cicero, Fin. II. 15. Ad cursum^ 
equum ; ad arandum hovem ; ad indagandum, canem. lulius Firmicus^ 
Astron. Lib. V. Accipitrea tamen^ faJconee^ astureSf aquilaa et a»09 
àuiuemodif equo$que ad venandunu 

31. [Praeter cetera U e. prae oeteris, plus quam cetera. In hao 
Scena ▼., 93. Forma praeter ceterae honesta. Plaut. Amph. IL 2, 10!. 
Quem ego amo praeter omnee, lustin. 2^1. 6. Tir solertia facundiaque 
praeter ceteroe ineignis. Studehat i« e. operam dabat. Studere cum ao* 
ciisativo etiam construitnr* Hec« IL £• 20. Cic Philipp. VL 7. Unum 
eenti tie omnee f unum studetie*'] 



ACTUS I. SCENA L 



26 



le in TÌte esse Me, ut itb 917» iifaiiis. 
Se yiU enU: fiièile ómneis perfem io patì$ * 85 
qiabiis erat cuinqiie una, iis sese déd«»; * .\ . 
óbseqni atudiis; advorsus némini: 
praeponens se iUis. Ita fiicillame 
inTidia laadem inréiiias, et amicós pares. 
flh pié p t er vitam institoit: namque hoc tèmpore 40 

f.S7. BantL deletig verlnf ; advorsus *— se illis, legit: siudiis o&- 
ugai : Uà faciilime Sine invidia etc» Vnlgatam tuetur Sclio* 
pan. p. 10. tq^. et Fr. A.' Wolf. Analect litt. Vol« L p. 76. 



•ententiaey compenfavit importunitatem, — 34. Jp primevi 
eft confirmatioms. Ut.} Admirabiliter. Vt ne quid ni'^ 
»] Se&teotia non ineongma ferro , quia est penrulgata; et non ra- 
'id personam domini dicentis : et de quo dicitur. an magfs quia 
eniTenit eiusmodi character in rerbis? Ne quid nitnia,'] De* 
efjui ntaity Ne quid nimis agas. — 35. Paci le omnèe per' 
'r&] . Latent argumentatio est, qua filiom ad meretricem conùneaste 
pater, non ad corruptelam, ted ad obfequium amicorum credi* 
Perferre a e paii.] Ferre, eft cum certo tempore: Per^ 
fiiiem ezspectat effectus. Feruntur onera, et fustinentur supplì* 
Perferre.] Mediocriter ftultos odiotfosque. *— 36. Cum 
if Istf erai camque.] Figura xnijcis. De de re,] Plus est dedere^ 
cotuentire: quemadmodum in hostium potestatem bostes se de- 
Dedere ergo pertinaòibus. Iis e e se de de re.] Dedere $e et 
saperiorìbus : non advenari paribus, non se praeponere inferio- 
•— 37. Eorum oh e equi studiis,] Gommodiorum, scilìcet. 
^•Tum ohe equi studiis.] Talem eue Pampbilum, adiuvat argu- 
iabulae, simul et Charinum. — - . 38. Ita,] Deest faciens^ 
tf agensm Ila faciilime sine invidia,] Sallustius: E0 cum 
gloria anieireSf omnibus tamen charus esse, — 39. Jn* 
Umias,] Secunda persona prò tertia: ut, Migrantes cernas, -^ 
il iVaas hoc tempore^ obsequium amicos^ veritas odium 

34. Ne quid nimis,] Gr. Mfiòìv iffuv. Et Hippocratis dictnm 
■t: mmw xò noXv «eÌi|uo9 tpveu, Omne abundans inimicum mUurae 
«f. Cicero, Offic L 25. Mediocrifatem illam ienebii, quae est inter 
msùmm et ptmtm. 

36. Cum quihms erat cumque una,] Ita infra Vs. 54. et 
BL— Iis sese dedere,] Dedunt se vieti viotoribus. Unde et 
Uve sm alteri est ad alterius Toluntatem se comppnere. Sic infra V. 
L 16. Enn. V. 8. 2. Heaut. IV, 3« 3. Hec. V. 2. 7. 

4a Vitam instituit»] Vely agere vitam inchoavit| pottqiiam 



Niu. 



26 



AND BI AE 



OBSBQVnmi ABEtCM) TERITAS ODICH PARIT. 

Sir Inftérea mnlier quiédam, abUnc trìémuiim^ 
Ex Andro commigravit hac TÌciniae) . 

parit,] Improbatur a Sapientibus haec aententia. Nam o] 
astentator dèbet^ veritatem amicus ; sed in theatro dicitura non in 
— 41. Ohsequium amicos,'\ Hic vertus per improprìanft' 
Veri taf odium par£$,] Falsum est antem quod Cicero dÌÉh 
quium primum dizisse Terentium ; cum et Plauius et Naeviue ante 
rint: et est lententia jtaQddoi^gj et magis theatro apta, quam o\ 
de qua Tulliue multa dixit. Ohsequium amieo9,'[ Sententia 
babilii magif , quam neoeMaria et honetta. -* 42. lnterea,'\ 
ett, cum habet instantiam superxorum actorum. Mulier qui 
dam.'\ Sic dìzit, non quasi ignoraret nomen eius, paulo post 
sidem non^naturus : sed ideo, ut gratam ezspectationem fadat, simt 
lectprem ayidum nominis reddat. Ut Virgilius^ paulo post nominaf 
ait; Ecce manue iuvenem inierea posf terga revincium, Iniei 
mif/itfr.] Hic digressio est, nam proposuit gnati vitam dicere. 
hinc , trienni um,'\ Artificiose dixit triennium ^ cum posset 
minusre temporis penero : ut sit yerisimile , unum annum fuxase 
dicae parcàeque vitae: sequentem, conditionis acceptae: tertiumf. 
tis. Primo ergo anno ignorata est domus Chrysidis Pamphilo : sect 
.Glycerio cognitus; tertio, nupsit Glycerium Pamphilo , et pariter 
aitparentes. -— 43. Huc vi ci ni a e, Vicìniae «cr^ilxov. bue 
Tel huc locorum. Legitur et huic vie ini a e, [^. Bentl. ad h* 



liberiuf >iven6i fuit potestas ; vel^ composuit et ordinavit vitam. P]«| 
Amph. III. 3. 4. Uà eervum par videtur frugi se instituere^ PreiÉ 
heri ut eint^ ipse item eit. 

41. Obsequium amieos^ veritas odium parif,"} Laoi 
Cicero, de Aniicit. cap. 24. Nesoio quomodo verum est, quod iniC 
dria familiaris meus dicit; obsequium amieoe^ veritas odiali 
parit, Laudat et Quinctilianns, Inst. Orat. Vili. 5. 7 

42. Ab h ine iriennium,] Abhinc^ seu accusativo iunctnm 4k 
ablativo, de tempore praeterito dioitur, non de futuro. SicHec * 
8. 24. Phorm. V. 8. 28. De hi ne centra. Cicero prò Q. Rose.. 01 
13. Repromittie tu abbine trìennium. Ubi vide P. Mauutiùm. Uttl 
perperam post Scioppium Pitiscus in Lexico contendit ex hoc loco eH| 
cere , ab hi ne etiam de tempore futuro dici. 

43. Huc viciniùe.] Phorm. I. 2. 45. Plaut. Mil. III. 3. 2. à 
proximae vicìniae, Vicinitat autem meretrìcularum saepe fraudi fii 
adolescentibus. Eun. II. 3. 67. Ovid. Metam. IV. 59. Noti^iam primi 
que gradue vicinia fecit. Cicero, Orat. prò Goelia eap. 31.^ PM 
adoleecentis paulum haetit ad metae^ notitià novamulierie et infdi 
viciaitate, et ineoientia volupéatumm 



ACTtJftLSCENAL. S7 

Ii6pia et cognatónun negligènza 

C»4cla, egregm fórma, atque aetate integra. '- AS 

44. Inopia^ et eognatorum negligeniia.^ Laudatft 

naoributy qni moz ducet uzorem, siiperet t ut futurae quoque 

, id ett Glycerìoy probitatem debitam prò persona reddat e 

quia honesta nunquam tue poterìt, n tic eam couitet ante nup- 

impcdicam ductam esse , partim defendenda , partim laudanda eat 

Bty oum qua commorata est; quam quoniam necesse est meretxi- 

faUxìf in conditione turpissimi nominis multum sumitur ezcusatio 

£i eognatoru m.] Hic nos iam parat ad Critonis adven- 

^- 45. ^gregia^ Id est, eminenti, praastantique. Aique a«-> 

le imiegra^l Integra est aetaSf quae in flore oonsistit ^ cui neqoa 

iam sity neque quidquam adhuc sit imminutum. ut Virgilius: 

*»meg§r aevi JUcanius"^" fit contulit duo ad quaestum meretxi* 

44. Inopia et eognatorum negligentia,] Ita infra H 
APhorm. IL 3. 10, Est vero negligentia contemtus, et negU^ 

a^matre , non curare. Adelph. IV. 3. 14. Hec. 4. 48. linde et 
ìfd dicuntur negligi Horat. Carm. IIL 6. 7. DI multa neglecd 
ìermmt Hesperiae mala luctuoeae, —^ {^Cognatorum negiegentia» 
pe iateUigendum est ex legibus Atticis , quae proximos et ditissimos 
iobebant cognatam inopem vel ducere uxorem vel dotare, ut 
■Bitmn inveniret. Adelph. IV. 5. 16 — 18. et Sam. Petitus de Leg. 
Ut p. 551.] 

45. Egregia forma^ atque aetate integra*] Solent lua- 
|i forma et aetas. Sic infra I. 5. 51. Eun. III. 2. 20. Hec. I. 1. 18. 
Ibann. V. 8. 35. Plaut. Pers. II. 47. Tempori hanc vigilare oportet 
fcnanlam atgue aetatulam. Rud. IV. 1. 3. forma ecitula atque aetatula. 
Taduis , Germ. cap. 19. J^on forma, non aetate, non opibue maritum 
k^eneriet. Etiam in viris utraque oommendatur. Virgil. Aen. VII. 
ftb Hune decue egregium formae iuvat atque iuventae. Dixit autem^ 
tgrggia formaf uti Phorm. I. 2. 50. Virgo facie egregia* Cicero 

; ^ Herenn. IIL 22. Egregiam pulchritudinem, Aetate integra 
ioa tantum notat florem et ax^^ annorum, uti Eun. III. 2. 20. Gie. 
Kb. IL 80. Color egregius , integra valetudo. PacuWus , Niptris : 
Estate ìntegra, feroci ingenio ^ facie procera virum, Afranius, Di^ 
fortio: Aetas .integra est, formae eatis, Sed et eleganter notai an- 
iBi simplices ; et ingenium rude et ignarum artis meretriciae. Sallust. 
fagmth. 68. de Mario: Inter artes honaa integrum ingenium bretd 
eàoimt. Cicero, Nat. Deor. III. 3. ex persona Gottae: Quasi ni» 
in wt^uam audierim de Diis immortalibue , nihil cogitaverim^ rudem 
■s discipuium^ et integrum accipe, et ea quae requiro , doce, [In» 
tegra aetas ^ ut recto explicatDonatus, est in flore constituta, cui ne- 
qot addeadum quid sit , neque quicquam imminutum. Eun. IIL 2, 20. 
Qaam Ubaraiifade^ quam aetate integra, SixeU Calig. 25t Cauania 



sa 



A N D R I A E 



So. Hei yéreòr, ne quid Jinàna, adportét malL 
JSL Prìmiim baéc pa^ice vitam, parce, ac dùiiter 
Agébat, lana ac téla vìctum qaaéritaiis: 



jolum oongma. — 46. Hei vereor^ ne quid Andrià adpori 
mali.] Andria, mire, audivit enim ezcessiste ex ephebis Pam] 
iUatamque mentionem n^olieris peregrìnae, adolescentulae , 
ìfe quid Andri a.] Eleganter, ex Andro. Andria^ nomen 
et mulieris et fabulae. Et bene, adporut: quia portare ignotit 
-»— 47 Frimum haec,] Defendit, ut diximusy Titani Chrysid»; 
poluerìt apudeam recto morata esse Clycerium, qtiae ex aT| 
Biatrona erit. Primum haec pudiee.] Bene haec qnidem, id 
illa quae coacta est. Duriier.] Gontra rationem regulae: 
enim dicere dure^ ab eo quod est durus. Et tamen est differentia, 
enim duriier^ sine sensu laboris: dfire autem, cnideliter; illud ad laborei 
lice ad saevitiam relatum est. Sed dure in alterum, duriier in not ali< 
lacimus. — 48. Lana a e tela,] Subdistingue tela: finis enim est 
ris. Victum quaeritane."] ut Virgiliusy - - • - Cam foemina primum^. 
Cui jtolerare colo vitam^ tenuique Minerva Impositum cinerem et s opiltg 
Muecitat ignee. Deinde finem laboris intulit, non cibum, sed vietimi. Qfi^ 
bue enim est, qui etiam delicatis praebetur. Victue^ in parvis arìdisqw 
alimoniis est constitutus. Unde VirgiliuMj Victum ùifelicem^ &acoMg 

lapidoeaque coma^ Dant rami, Et post tantum laborem, tiicSfMHj 

non cibum dixit: ut Firgiliue^ At patiene operum^ parvoque aeeuetw 
iuefentue* Et non quaereney sed quaer itane ^ dixit. Quaerit emnif^ 
qui ad plenum et perpetuum reponit: Quaeritaty qui tìx quotidie m^ 
qnirendo victum inrenit. Lana a e tela victum.] Artificiose , -xÌÌ^ 
Tideatur pudico apud eam futura materfamilias educari posse ^ quJUiS 



nequefacie insigni neque aetate integra i. e* qtiae senescere iam in^ 
oipiebat.] ^ 

46. Adportet,] Proprie, quia ex Andro , insula remota. PliaJ 
Hist. Nat. VII. 56. Plumbum ex Caesiteride primue adportavit Midof 
eritue. Tum mala dicuntur adportari Lucret. V. 179. cur anni temf 
para morboe Adportant? Cicero, Catone cap. 8.\ Senectue adpor^ 
vitia. Sed et nova. Sic infra V. 2. 17. 

47. vitam puree ac duriter agehat.] Ita Adelph. I. ]p 
SO. Horat. Serm. L 2. 6. Frigueque duramque famem depeliere. poesiim 

48. Lana ac tela victum quaeritane.] Mulieribus Orae» 
cit et Eomanis id aeque studium erat. Virgilius, Aen. Vili. 409. 
Cui lolerare colo vitam tenuique Minerva. In voce autem quaeri^ 
tane est significatio summae egestatis, interprete Donato, qui et yi* 
etum recte explicat^i^Adde Gortium ad Sall« Cat, XXSSUL n. & et lu- 
gUrttu WXXUL fin. 



ACTUStSCENAL £0 

d p6siqiiain amans accèssit, pretiaiti póllicens, 

làs, el item alter; ita nt ing^enium est ómniain 60 

Dndnum &b labore proclive ad lubidinem; 

ttifìt conditiónem, dein quaestum óccipit 

}à tam ìllani amabant, fòrte ita ut fit, fiiiam 

Brdaxere illac, sécum ot una essét, rneum. 

Bvtrìcem necesntaa fècit. ^ 49. Sed posiguam amans,"] jima^ 
r fingere potest; Amans \ere amai, — 60. Unus et item al^* 
r.] Pott unum duo ex quibus alter, ut lint tres; inquit enim post^ 
m hi tres tum simul amabant. ut^ j^Uer ab undecima. Ergo al" 
T non est secnnduf , sed tertiuf. Unua et item alter."] Id est^ 
. Fostquam accessit unus et item alter, quaestus iam meretricius 
est. Ut ingenìum est omnium hominum,] Alia defenlio 
hrfndìs : ut quae ante fecerat ipsius sint ; quae postea peccaverìt, nft-« 
■w ^minum adscrìbantur. -— 51. Proclive,] Proclive est porro, 
■fibitum, Tel prouum iDclinatumque. — — 52. Accepit condì tio- 
na. ] Cum uno quaestus non est : cum altero non est : cum multis 
. Condii ionem,] Conditio estpactio, certam legem in se continen*. 
• 64. Pe rduxere,"] Invitum isse Pamphilum his verbis signiflcat. 

49. Sed poetquam amane accessit,] Ita Ovidius Amor. 
I. 8. 33. Sed postquam sapiens in munera venit aduher , Praehuil 
tfa fìnus , et dare iussa dedit, ubi forte in munere lègendum , quo- 
lodo et maluisse Francium notat GÌ. Burmannus; ut sit, munus quasi 
lanuferens. Ita in novacula dicitur occasio, Pbaed. V. 8. 1. gerens no- 
acDiam manu. — Pretium pollicens,] Proprie. Sic Ovid. 
Jnor. I, 10. 47. Parcite, formosae, pretium prò nocte pacisct. Idem 
terofd. V. 143. Nec pretium stupri gemmas aurumve popo&ci, Tur^ 
itfr ingenuum munera corpus emunt, 

50. Unus et item alter.] Paulo aliter extuli t Cicero, Pam. 
n. 9* Mora si quem tibi item unum alterumve diem abstulerit. Eie- 
[aater aulem iunguntur et item. Vide Adelph. II. 2. 22. Ingenium."] 
Vimo et proprio sensu ipsum animum et eius indolem notat totani* 
ta infra V. 66, et 86. Cicero Inv. I. 45. Jnverecundum animi inge- 
li&m possìdet, Liv. L 59. Unde novum in Bruti pectore ingenium. 

52. Accepit conditionem,] Ita Oridius Heroid. XXI. 131. 
^ere cur potius f guam persuadere y volebasy Si poter am audita con« 
b'tioDe capi ? — Quaestum occipit,"] Intelligit quaestum mere- 
ndum. Uti Plautus Capt, I, 1. 30. de eo , qui homines captivos com- 
lercatur: Nunc A/c occepit quaestum hunc, Hinc quaestuosa mulier 
icitnr Plauto, Mil. III. 1. 190. quae alit corpus corpore. Ulp. I. 43. 
.7. fi. de Kit. Nupt. Lenas eas dicimusj quae mulier es quaestuarìat 
''ostiiuunt. 

54* Secum ut una gsset,] Latine didtar; una cum aliqoo 



80 



A N D R I A E 



Effomét , eontìnno Béenm: Certe ciptns est! 
Babet! (ybaerrabam mine illornm sénmlos 

■ 

Veniéates ani abeùotes : Togitabam , Héus paer. 

Die sódesy qais hèri Chiysideiii habiut?. nam Andiìae 

Terducuniur' enim necessitate coacti. Hoc etiam verbnm indicet 
nuuciare solent. Et Hoc est quod sopra ait, lis se dedere^ eorUm 
fili siudiis. Ut una essetf meum,'] Et producte legitur eteei^ 
cLbum caperet, et correpte, ut alibi: Esaem una qua cum eupit 
Jntipho^ Una esset,'\ Sixnul , id est» una cibum caperet. P«i 
duxere'Hlluc aecum!\ Secnm duxere, ut secum esset — 55. B^ 
met continuo rhecum,"^ Bene mecKin : ut cppareat nihii ti 
canstitutum, vel prolatum foras; hoc ipsum satis quaesitum ttse^ 
itatuit de falsis nuptiis, et infensus esset filio. Egomet contini 
mecum,'\ Qeest volvebajn, cogitabam, versabam. Captus èsi 
Teoetitr et irretitur: ex translatìone ferarum, atqne renati». 
SS. 'Hàbet,'^ Id est, vulneratus est. Habet enìm qui perei 
est: et proprie de gladiatoribus dicitur: quia prius alii vident, 
Ipsi sentiant , se percussos. nahet,'\ Sic dicitur de eo, qui h 
tylneratus est. Virgilius : Hoc habet, haec melior magnis data vieta 
divie. Ergo quid sequitur captum, nisi occidi? Captus eetj] 
lustius: Sin captus pravis cupidinibus. Certe,"] Sine dubio: prò 
captus est : iduoTUt/AÓt. O bservabam mancai Mane adverbialil 
Obeérvabam,] Deest tameng hoc est, quamvis captus erat, et 
tamen observabam. •— 57. Rogitabam.] Non rogàbam^ sed ro^ 
tabam : quia sedulo faciebat. — - 58. Die sodes,] Dic^ imperativuiB 
eft: ideo temperavit iniuriam hìandìmento ^sodes est autem, si atti 
dee; ut sisy si vis: nam delirat qui cóiog £§« interpretatur sodeé 
ì)ie sodes.] Exhortantis est toz, ^ma^o, Jlogo. Quis he ri Chry\ 




esBCy vel facere quid. Infra V. 80. Adelph. IV. 3. 7. Phorm. III. 3. 
Cicero y MiL Gap. 24. Qua in turba C. Fibienusy Senator^ vir optf' 
mus cum hoc quum esset una , ita est mutatus , ut vitata amiserit^ Ei 
j^lurea dicuntur esse una, Cic. Attic. VIII. 10. Erimus una, 

55, Egomet continuo meoum.} Gr, nst^ iftetvv^, Subaudl 
GOgitabanu EnniuSi Anna!. IV« Tum cum corde suo divùm pater atgum 
hominum Rex Effatur. VirgiliuSy Aen, I. 37. Cum Juno^ aetemum 
Sisrvans sub pectore vulnus f Haec secum, — ^ Captus est» Habet,"] 
Vetus formula. Plautui Mostell. IIL 2. 26. Hoc habet. Explicat Do< 
natus. Adde Brockhusium ad Tibull. I. 5. 2. et Burmannum ad Quiii^ 
ctil. Declam. VIIL 16. Oukerum ad Fior. II|. 10. 26. 

56. Observabam.] Vide infra ad Vs. 142. Servulos v^" 
nientes a ut abeuntes.} Videtur intelh'gere intemuncios , sursuafe 
deorsum cursitantes. Eun. II. 2. 47. Qnum paedagogi amantibus filiit 
herilibus otiosi operam darent. Fhorm. I. 2. 37. 

58. Sodes.} ExpHcat Cicero, Oratore cap. 4S. Libent^ étiam 



ACTUSLSCEITAL SI 

1 ent nòmen. So. Téneo, Si. Phaedrain, ant'OUiHfini, 
bant, ant NicéralBftì; ndm hi trea tùm simul 60 

kbant. Eho, quid Pimphiliis? Quid? sjmbolam 
iit, coenavit. gaiidebain, Item aliò die 
lerébam: comperiébam , nihil ad Pàmphilmn 

.59. Benil. corr. ex cod. Keg. Cliruam au$ NMnuum dicihunài 
mtan etc. ne ceraàum anapae$ti locum tuttineat. 



rs hahuit7 Nam Andria^ UH id erat nomen»1 Of^ov- 

■omen intulit Chryfidis. Et bene il li; €[aw dicat, quam tu Aor 

m nominatti. Ham jindria.e UH id erai nomen.] Attico 

I pcregrinae imilieri a patria nomea imposuit. Et simul celebrata 

nComoediae dicendo, Ex Andro commigravi$ : Et nuno, JVam 

iwiae UH id erat nomtn* — r 61« Quid? ^jrmbolam de^ 

4 Inbdistingue , Quid? ut «it yoz quaerentit, quid.dicat d^ Pam- 

ln Symholam de dia."] Mire nulla prò Pamphilo negatio facti 

fotk* ; led per puerilem «implicitatem omnia getta narrata mnt, et 

Inn tacituin est, non celatum: sed ut non factum esse ita ridea- 

Eho quid Pamphilus7] Primo sic egit, ut de Pamphilo quae- 

TÌderetur ; ad ultimum adiecit nomen , ne quid reliqui faceret. 

Si. Coenarit.] Caetera in gestu sunt quaerentis, quid dicat 

PUophilo , nec invenientis. — Item alio die.] Item, similfter. 

tide, diligenter tempus adiectum , quasi non sufficeret unus dies. 

63. Co mperiebam,] Vide, si non verba pa tris sunt, et de re- 

venereis circa filii mentionem agentis. Nihil ad Pamphilum 

idfuam,] UaqiXìtfnf. nam abundat quidquam. nam, nemo quis* 



alando verba lungebanty ut so dee y prò, si audea^ sia, prò, si vis, 
Qìiis heri Chrysidem habuit^] Explicat Donatus ad Adelph* 
1 35. Plaut. Bacchid. IV. 10. 6. Habui scortum. Gic. Pam. IX. 26. 
■tippus, habeo, inquit , non habcor a Laide, Sed et Habere scor- 
I est una cum scorto esst. Eun, III. 1. 34. 
61 . Sjmbolam dedit.] Gr. JSv/jipoXfj9 xaripaXe, Vide Eun. 

4. 2. Plaut. Cure. IV. 1. 13. Symbolarum collatores apud forum 
vium. Quomodo dicti, qui praesente pecunia, annuiis, aliisque 
il arrhae loco a pluribus acceptis communi nomine convivium in- 
(bant. Qui immunis excipiebatur , àovfiPolog dictus. Phorm. II. 

5. Plaut US Stich. III. 1. 28. eo condixi in symbolam Ad coenam, et 
: eadem symbolam Dabo, et iubebo ad Sagarinum coenam coquì, 
ai easdem colìectas, Graeci etiam ^Qoirovt vocant. Cicero de Ora- 
ÌL 57. Ego vero, inquit ille, quoniam eoliectam a conviva^ Crasse^ 
il, non committam^ at^ si drfugerim^ tibi causam aliquam dem 
tondi. 



tt 



ANDB I AB 



Qilidqilàm idtìnere. Enimvéro spectatim satis 
PoCàbam, et magnimi esemplimi coatìnénliae: 
Nam qui cam ingeniis cónflìetatar eiusmodi, 
Neque cómmoTetur immus in ea ré tameui 



f/uam non dicitur. -^ 64 Speclatum»] Ad JPamphilum^ non 
èx0mplum reftfrtart et'^ speda i dm ^ probalnnf, — 65. E$ i 
gnum exemplùm conHnentiae.} ^TnèQfiolfj laudis; Pamp] 
ezemplum coQtinentiae. — 66. Nam qui e un».] Quiy anima* 
aut' certe homo «ubaudiendlim. Cam ingeniis,^ Ifigenia pto b 
nibu^ poàtiit. • Co nfl ictaiur."] Id est , atteritur. Conflieia$io \ 
taotus corporum inTi'cem, et oollisio. — 67» Neque e om mo9 9 $mi 
Utrum aniinu^y an homo'è Néqué-commàvetur animus.] l 
deest eius? An ordo ett, qui animus eum ingenite ccnfliclatur 
moàij Tieque eommovetur in ea re iamen, Jivanólov^op ^ eo ^ood 
praemiito liceff Tei quamquam, sobiecit tamen. Salluftìut: ÀiqìÈe ' 



\ 



64. Spec^atumJ\ Gr. ^ottinat^Q' évra j probatum, ezpli 
timit Hìstriones et gladiatores saepios spedati probabantur. Ovid. 
tam. Vili. 301. Tyndaridae gemini, spectatus caestibue alter ^ . 
eque, Sed et metalla in ignibus spectabantur et probabantur. Lue 
apud Nonium : Tuam probatam mihi et spectatam maxime adolescem 

.65. Contiiteniiaè.'] Continene dicitar et continentia prai 
qui suòs affectus cohibet. Hoic contraria est intemperantia et 
Sed ahstinene u est/ et abetinentia utitur, qui neo tangit, nec ooi 
cupiscit alienum. Eunuch. IL 1. 20. Horat. Garm. IIL 4. 78, Inooa 
tinentitf nec Tityi iecur Relinquit aleSm 

66* Qui cum ingeniis e onflictatur eiusmodi,'^ 
diose dicit ingeniis , intelligens ingenium Cbrysidis. Ita Eun. L !■ 
Meretricum , de una Thaide. Conflictamur autem vel cum ad^ei 
▼el cum fortuna adversa. Phorm. III. 8. 20. Cicero Fam. VL ^ 
Diutius velie videtur vos hàhere sollicites , a quibus se putat diuturna 
ribus esse molestiis con^ictatum. Ubi vide quae notavit Cortios. Ci 
mili fere ratione dizit Plautus, Trin. II. 2. 24. Qui homo cum aniói 
inde ab ineunte aetate depugnat suo. [^Conflictatur hic non tal 
ad pugnam rofertur, quam ad frequentem consuetudinem heniinnl 
▼itiosorum, contra quorum contagionem velut pugnandum est, 1 
corrumpi nolis. Sic bene explicat Gesnerus in Thes. L. L. v. confiietm 

67. (Neque eommovetur animus in ea re tamùn^^ I| 
4ixit, eommovetur in ea re, uti Eun. III. Si 19. In hac eotH 
mota* eum^ ubi vide» Porro autem «a r« notatur amor venerom 
Tide ad Eun. L 2. 39. 



i ACTUÌSI. SCENAL 83 

■bs pigse habere iam fpsnm suae idtaé modom. 

■MI id mflii placebat, tum uno ore omnes omnia 

Im dicere, el laadàre fortunis meas, 70 

pianatimi haberem tali ingenio praéditani. 

ma férbis opus est? hic fama impulsàs Chremès, 

'RfiBi. BentìL ex cod. Acad. corr. scias idm hàbere ipsum^ ut tam in ictu tit* 
W« 7S. Baiti, fama hoc impuliùs C/tremes: quia fama praeoipuam 
■ cnpliasin habere debeat. Non credo. Imo pronomen vi sua eminet, 

HfifBtfy irìbiu tamen cum muris et magnis turribus» — > SS, Suae 
■tee a Oli Min.] Moderationem, regimen. — 69. Cum id miàùl 
iki, ìd erty praeterquam quod. Tum uno ore omnes,] OmneSf 
Ifitar amore falli videretur. Et ideo moz ait. Bene dissimula" 
mm mmo rem f et celatum indicai, -» 70. Laudare for» 
na« meae,^ 'BfKpatiiuittQOV fortunas^ qaam fortuham, et de 
■feiitt Q»ù te tanti talem genuere parentes? Et» Vadsf aitj ò fà^ 
m tati pieiai€. Et, Pltuttus: Fortunatus qui illum eduxit siÒi, — « 
jL Mae fama,] An vere laudatns sit , tingula haeo prò argumentiff 

l €8. Habere suae vitae modum,'^ ^à Lucanus dixity II. 
iLierTare moduniy finemque tenere. Sallust. Catil. XL Neque mo* 
in, meque modestiam vietar es habere. ubi vide Gortiunu 
j 69. Uno ore.] Sic Phorm. IV. 3. 20. Gic. FamiL IX. 14,. Jtqme 
Uwvna vox omnium est, Virg. Aen. V. 615. F'ox omnibus una» Graece, 
^fstwjf %aì ii hwò$ crófunog. Vide Act. Apost. XIX. 34. Omnes 
Isaia bona dicere,] Idem est, quod laudare fortunaSf tea 
pfBBaiam iudicare^ uti Heaut. II. 4. 1. Plaut. Kud. II. 6. 39. O scirpe, 
Wbpe, laudo fortunas tuas. Est locutxo a sacris translata. TibulL IL 
^1. Dicamus bona verba, Gr. ivtprjfieìv, Dizitautem omnes omniOf 
bi Adelph. III. 2. 1. et Gic. Pam. VII. 32. Omnia omnium dieta, [For^ 
mas liic non de divitiis , sed de sorte et conditione dicuntur. Vid. 
Ptottam ad h. 1. Infra III. 5. 3. servone fortunas meas me commi» 
pisi futili? Heaut. III. 1. 54. me tuarum miseritum est fortunarum. 
[Ctenun notanda est huius loci constructio ; nam licet fortunas meas 
tjneoedat, tamen pronomen qui ponitur, ac si praecessisset fortunatum 
|b|i 0? id. ex Pont. IIL 4. 91. Nec mea verba" legis , qui sum submotuè 
tiUtruM, Burmann. ad Quinctil. Deci. IX. p. 191.] 

7L Qui, Eleganter post mea, tuUf sua^ nostra^ vostra y infer- 
^fKDBomen qui. Cicero Pam. L 9. Illud quidem certe nostrum ca»« 
ótre laudandum est , qui meos cives - - servis armatis obiici no^ 
Ad sententiam prozime accedunt illa Virg. Aen. I. 605. quae te 
Imsta tulerunt Secula , vel qui te talem genuere parentes ? Ovid* 
. IV. 322. qui te genuere beati; Et frater felix, et fortunata 
t'ffeetOj Si qua tibi soror est^ et, quae dedit ubera nutrix» 

72. Tali ingenio.] Hoc est» tam insigni et laudabili.: sic 

l 3 



34 ANDRIAE 

Ultro Ad me verni, ùmcanr gnatam Boam 
Cam dòte snmma filio uxorem ut darei. ^ 

Placali; despondi: hic niiptìis diciusi dies. \ 

So. Qmd óbsiai, cor non vérae fiani? Si. Audies. 
Fere in diebos paùcis,.qiiibas haec àcia soni, 
Chrysis YÌcina haec móriior. So. O facium bene! 

y. 76* Bentl. Quid igUur ohsteU ; cur non fiant ? Su Audies. Et 
bent igitur codd. plurimi : illud verae autem non caret offe* 

funt: et ezcusatio est, non esse stultitia falsum, ted impulsum. 
'puUusS[ Sene impulsus: ultro enim venire impuUus est, qui daret 
tra ofiicium soceri* — 73. Unicam gnatam suamJ] Abundat 
d^m suam : sed tamen asseveranti us est. Un icam gnatanu'l 
ti taedio multorum filiorunì ? at unicam. — 74. Cum dote sum 
Quid si pauper est? at cum dote summa, — > 75. ^lacuit.^ 
pronunciatione , placuit, Placuit.] JSvvtafUa^ adeo bona 
fuit, ut quaijivis ultro obiiceretur, tamen statim placereL Despon 
Ex veteri more , quo spondebat etiam petitoris pater : unde jrponsM| 
sponea dicitnr,"qnia spondet puellae pater; despondetj adolesceij 
Hic di.ctusest diesel Utrum constitutus? an dicatus? ut, Jiat^ 
infernae dictue sacer, — - 78. Chrjrsis,] Gommemorat nunc quae di 
Chrysis* Vicina haec] Supra enim ait, Ex Andro commigravit ^ 



Eun. L S. 81. Phaedr. III. 6. Quaeso , tam angustam^ taL's vir , pif 
domum ? ubi vide CI. Burmanum. 

73. Vltro,2 Quae quis non tantum sponte ^ sed et praeter spi 
aliorum iacit, et seous quam fieri solet, ultro iacere dìcitur. i 
Eun. L 1. 24. Adelph. IV. 3. 4. Poterat igitur ezspectasse Cbrei 
venientem ad se Simonem, rogantem gnatam filio suo uxorem, I 
ultro venit ad Simonem. Cicero Pam. VII. 7. Suhinvideo tìbi^ ni 
te etiam accessitum ah eoy ad quem esteri y non propter eius superbia 
sed propter occupationem , adspirare non possunt, 

74. Cum dote summa.] Horatius Epist. I. VI. 36. Uxat 
eum dote, Gontra Adelph, IV. 7. 41. Uxor sine dote veniet. De Roi 
norum dotxs summa vide Lipsium ad Tacit. Annal. II. 88. 

75. Nuptiis dictus est dies,] Praefiniius, conttitutut. 1 
cero Verr. 1. 17. Quadriennio post , quam diem operi dizerat. PM 
tìus : Gnatam despqndit ; nuptiis hanc dat diem. 

76. Kerae,] Non simulatae. sopra Vs. 20. et III. 1. 20. 

77. In diehus pauciSf quibus haec acta sunt,]' Q 
far, B. C. I* 48. Accidit repentinum incommodum^ biduo quo haec { 
ata sunt. Suet. Tib. 60. Ih pancia diebus , quam Capreas attigit. Va 
Itgitur in diebus pauci^i intra pauoos dies* 

7àb O factum hene.'l Formula gaudentit. et gratolantia. Piai 



ACTUSLSCEMAL 86 

Beutì; metm a ChiTside. SS. Ibi tiim fiUnt 

jCmi illis, qni amabant Chryridem, una aderàt freqaeiis;80 

Gvibat nna funos; trìstis interim, 



f. 79* Bentl. ex codd. et metui a Chr, 

?• 80. BentL corr*. amarani , se. dum ea in vivis erat. 



Vicina haecl ^JvoftP^ót^ O factum henel] Aumad- 
larte, nbique a poeta sic induci comicas mortes, nt cum ad necessita* 
taa alzamenti referantur, non sint tamen tragicae* Nam aut meretris 

CDTy aut senex, aut duabus simul uxoribus una uxor. Itaque huiua» 
oldtns, aut mediocri trìstitia excipitur, aut etiam gaudio. O fa* 
hlaai ^rntf !] Quasi qui dixerit, Vereor ne quid Andria apportei muU^ 
^ 79. Btfaf si.] Artificiose quidem gaudium subiecity ne mors in 
■HMediay Inctus ùi tragoedia personaret. Metui a Chryeid'e.l 

^9010^ dico, qui miki ipsi aliquid facturus est. Timeo ab ììIq^ 
moMm possum aliquid mali pati » etiam ai ipso nibil in me mali 
MMsIat. Metui a Chr^side,] jiQZ^'i^f'ós» -— 80. Una aderai 
fFefmens,1 ^^ supra, Cum quibue erat cumque una^ iis Mese dederg^ 
iderat frequenta Possnmus enim adesse y et frequentes non zuii^ 
i praesentes non adhaeremus bis, quibus adsumus. Bel frequenta ut 
liZes apud signa. — - 81. Curabat una funusJ] Funusy est pompa 
xsequianun : dictum a funalibus. Etenim noctu eiferebantur, propter 
•cronim celebrationem diuruam. Curabat una funusj] Ut non 
Nituent in exsequiis videro patrem. Interim,} Descriptio est buius 



lere. U. 2. 27. Bene^ hercUy factum , et gaudea. Centra Cicero, 
Itic XVL 1. o factum male de Ahxione, 

79. Beasti,} Formula laetum nundum accipientis. Unde Gna* 

bo, qiianquam tÌQ(ovixwg^ ad Parmenonem, Eun. II. 2. 48. Ecquid beo 

ff? Metui a Chrjeide.} Explicat Donatus. Sic Plaut. Capt III. 4. 

il Si quid metuis a me, Baccb. II. 32. Et quid ab hoc metuis ? [Ibi 

ìpiificat tum. Infra II. 3. 5. ibi culpam in te transferet, Liv. II. 35. 

h ira est suppressa* ubi vid. Duker. Sed bic per pleonasmum ibi tum 

,auangUDtur. Infra ▼. 104. ibi tum exanimatue Pamphilus, Sic saepe 

ttpmtar eiusdem potestatis particulae, ut iam nunc apud Liv. XXXI. 

^ 3. obi vid* Drakenb. itaque ergo apud eundeni III. 31* 5. ubi vid. 

Gnaovius. ita «xc apud eundera II. 10. 11.] 

8a Aderat frequene.} Vide Donatum. Suet. Vitell. 15. Apud 
frt^utntee militee. Centra Festas : infrequens appellabatur miles , qui 
«kff, abfuitve a eigno, [Frequens prò frequenter, adiectivum prò ad- 
vcrtio. Liv. L 50. Conveniunt frequerUes prima luce, ubi vid. Inter* 

. 8L Curabat una funus.'] Differunt locuiiones bae : Curare 
Aos, Facere funua f et, operam darefunerL Istud est adiutore fu- 

8* 



36 A N D R I A E 

NonnAnquam conlaoroniibat nacait tam Id mihi: '^ 

Sic cógitabam. Hìc, pirvae consnetódinis i 

Causa , hùius mortem tam fert famiiiàrìter : i 

Qaid^ 8i ipse amassel? quid lue mihi faciét, patri? 81 

V. 85. Bentl. fpùd mihi hlc faciet patria quiahio in arti esie déban 

reiy qtiae ad narrationem pertinet tuperioreni. -^ 82. Nonnm 
quam conia crumabaf,'\ Illis enim magis causa fléndi faerat, 
cpiam amabant , amiierant ; hic amore propter suam Glyoerium eot 
crumabiUf ^pii alienij lacHrymis suas commodabat. — ^ 83* Sic a 
già^abam.l Ac sidiceret, hoe cogifabam, Sennun tantum 
tationis dicere debuit: sed quia tic cogitabam dizit, ipsum gestum 
gitationis exponi^ et dioitur /t^/fii/tfiff. Hic parvae consuetudini 
caliga.] Hoc ett, convivii tantum: et quia dixerat puer, hoc soli 
egiff e Pamphilum , niHil aliud, S^mbolam dedita coonaviu 
84. Tam fert familiaritor,] Id ett gravitar: nam quae 
sont familiaria, grafia sunt animo nortro. Familiariter^ qmM 
lamiliaris; an potius familiariter, — 85. Quid hic mihi fa cie$^ 
p.atri?] Mihif circa me. Et poftquam mihi dixit, pondus iataB 
nominify dicendo patri. Quid hic mihi,} Vide quam Temiate xà 

muTy-uti loquitnr Noster Pborm. I. 2. 57. Illud, tepelire. Ita Plauta(| 
Menaechm. III. 2. 27. Fecisti funus me absenti prandio. Hoc, prodifl 
in funus. Cicero Att. XV. 1. Venerat enim in funua : cui funeri dfl 
quoque operam dedi. [Curabat funus. Ut Graec. KOfil^siVy sic etiam Lil 
curare eximie dicitur in re fundiri. Ovid. Fast. V. 657^ Dieplicet haere4 
mandati cura sepulcri. Gurt* X* 10. iuesi corpus Alexandri suo more €i| 
rare. Emestius ad Tacit. Hist. V. 5. : Funus est pompa funebris i| 
quicquid ad exsequias pertinet. Manil. I. 8S6. Cesserai officium moM 
eà funera àeerant Mortibus. Vid. Interpretes ad Sii. Ital. I. 154.] 

82. Cenlac.rumabat,} Videtur prò simplici /acmmaòoS usui 
patum, ut notetur Pamphilus domum reversus prae tristitia a lacrìod 
non temperasse. Cicero Somn. Scip. 1. Complexus me senex conlacrumavfi 

83. Parvae consuetudini* causa,!^ Ita Cicero Lag. L I 
Bst quaedam inter nos parva dissensio. Est autem consuetudo h. L osi 
et familiaritas. Cic. Fam. II. !• Carui fructu iucundissimae consueta 
dinis. 

84. Mortem fert familiariter.] Ita infra ▼. 109. Fiem 
^uam fa miliariter^ id est y quasi domesticus, et eiusdem f amiliai 
Unde proprie dixit Seneca, de Tranq, Animi, cap. 1. Familiariter enò 
domestioa tidspicimus, et eemper iudicio favor officit. 

85. Quid hic mihi faciety patri!] Laudat baec veli 
Cicero Fank DL 7. Ad quem eadem ratione aorìpsit A. Gaecina , Faa 
IV* 7« Armati etHum persequitars mai e$ nondum restituii quidfaeùà 



ACTUSLSCENAI. 87 

igo pntabuo «e ómiiiai hunanì faigenf , 
qae anhoì oflScia. Quid.niiiltis moror? 
lét quoque eius causa in funns pródeo, 
sdspicans etìàiù mali. 80. Hem, quid èst? jSÌ. Scies. 
imus. fnterea Inter mùUeres» '90 

\ T. 89. BentL ex codd. quid id e </, nt tdlicel vitetiir trùdiaeui in 
qnazta tede tenazìi. 

^Mint àie. — 86u Haee ego puiaham,^ PtUttre est efnt, fjpi 
JtBpliffitate pectoris aberrarìt. Cicero 1 Nonputavitf iapsne est, Haee 
lye putaham^l Gam'adhuo nihil peocatioiiis ostendezity tamen do* 
in ftitnra p ror um pit: ut, B$ gener auxilium Priamo ^ Phrygihueque 
Humani ingenìL] Circa Ghryndem. «— 87. Man» 
letizi Circa amicof, —^ 88. Egomet quoque.^ Ut et fpte Pam* 
, ant etiam ego, ^em minos crederef. Eius causa.'] Eiot* 
maiisuetudtiiit et hnmanitatiiy et etus PamphilL In fu nue prò» 
e] In funuei in poinpam exfeqtifaruin , quod a ftmalibus dictam 
M, et nneis Tel cuneis candelabromiii/ cpiibos delibati fimet , et [in 
gon cerei] fomitet infiguntur. — - 89. Inibii euapieanr etiam 
■•/i.] Bene sntpendit aaditorem. Etiam,'\ Alia est tuspensio au*. 
faitis, et excntatio alia. Etiam,'\ Adhuc. Kernel Percalsi ac me- 
— 90. Effertur."] *EìupÌQBrai.. Graecum ett.. quod Titana 




86. Hu mani ingen ii, ] Imitatur Plautuxn, Most. HI. 2. 127. 
r« exUtìmo humano ingenio. Sed et id, quod ratione defunctì Belgae 
ér ieatete eer dicunt , Latinis humanitàa dicitur. lui tinnt XI. 12, ' Ex» 
m^miasque benigne proeequutum : idque eum nem amorie , . ead bumani- 
tota causa f scisse, Spartianua in Knt, Caracalla, cap. 9. Tractaque 
smu eorum perpiateam cadavera^ sine aliqtta bumanitatia r«ytfr«n//a. . 

88. In funus prodeo,"] Haec varie efferuntur. . Cicero Att. 
X¥L 1. Venerat enim in funus , cui funeri ege quoque operam dedL 
BUnniinfly cap. 111. VtosKtjaìixmviM ptissis.erinAus€oepit, [89. Etiam 
nriorem apud Terentium Tina habet prò etiaifinuncy adbnc Ia£ra IIL 
1 13. Non satis pemosti me etiam, Hee. IV. 8. 8. De uxore incertus 
Sem etiam^ 'Virg. Aen. IV. 485. etiam cumiSf etiam arma tenentem^ ubi 
«ULSerrins.] 

90. Effertur.] Proprie, Nepos Attico cap. 22. Elatna est m 
ksticmiuf ut ipse praescripserat. Cic. Att. XVh 1. Cn, Lucullusy fami* 
Boris noeter y matrem. efferebat. De modo et tempore ride Commenta^ 
limi maioremi et Kirchmaunum de Fun. Roman. L 4. et II. 9. -» 
laius,] Subaudi, exsequias, Pborm. V. 8. 37. OWd. Amor II. 6. 1. 
Kttaeue Eois imiiairix ales ab Indis Occidit j exsequias ite frequenterà 
wees. Ite, piae volueres. Cicero, de Oratore IL 8. laudat banc Té- 
■aontionam a brefiute et venuttate. Inter mulieres,] De 



S8 



A ND RI A E 



Qoae ibi ideranf, forte vnam idspicio adoleso^ntnlam, 
Formi — So. Bona fortisse. SL Et volte, 8óna, 

Y. 92. Bentl. Forma bona, 80. Forta*M0. Soda enixiiy inquit, ^ 
rus, quid dictumt ewet Simo, cur de bona forma jpotiiu^ 
de mediocri harìolaretory netcio. 



U\ 



m • ■ - 

PlrgiHuSf ne diceret ^^«ur, inquit, <m corpmra lac^ 

ìum Esportane toctis , e^ tristia f onera ducunt, E^erri proprie 
ountuE cadaTerm mortaorum;.9t ire proprie ad exteqitias. VirgiL 
aù, egregias animas^ quae sanguine npbisj Hanc patriam pei 
— 91» Unam adspieio,'] Ex coiuuetudine dioit unam^^ ut 
mus, Unue es$ adolescene. Tolle unam, et ita fiet utfensui nihil 
•it; ted consuetudo mirantit non erit expressa. Unam ergo tf 
*M^ dizit: TeLifraom, prò quadam. — 92. Forma et vo/^o.] 
hic duotunt) et aetas et forma, quibus additar pudor: quia mi 
non est. Forma et vq/#ii«] Forma immobilis est et natni 
vuliuSf movetur et fingitur. Et volta Soeia^ adeo modest^t 
Quia formae laudatio oum meretrice eommiisa est, progreditur 
poèta ad laudanda ea, quae honestiora sunt, quem/ormo. Bt va 
8asia,'\ Quid Hic deest, ut eam nurum dignetur Simo,, nisi sola 
gnitio ? et formam probat in puella Pamphili pater,, et matronalem 
destiam miratur in vultu, et renuttatem stupet. Nonne ergo iam 
nimus hoc praestruidsse Terentium , ut cum Gbremetis filiam t»»e oofj 
BoyerìtSimo, hanc potiua eligat, quamPhilumenam, nnmm? qattl^ 

mulieribuf Gnacis et Romanit in funus prodeuntihus vide obserrata J|| 
Commentario maiorL [Atheniensium moribus mulieret invenes propóÉ 
quorum funus prosequebantur ; extrariorum funua non licebat <x>miM 
niri mulieribus sexagenariit. Vid. Solonis legem apud Demotth* vdÉ 
Macartat. p. 608. Wolft In hac igitur re Terentius Atheniensium ml^ 
m obaerrarit , non item in eo, quod dioìt Simonem secutum esse fvaat 
Nam ex eadem Solonis lego viri ante funus tbant, mulieret funoaiÉ 
qucbantnr. Taylor. Lect, Lysiac e L p. 677.] 1 

91. Unam adspicio adoleecentulam. Ita fere Virg» AeÉ 
▼• 644. file una e muitie. AHqnando redundat Unue. Plantus Tkuc If 
1. 89. Bét huic unus eervue violentistimue. Cicero, de Orat. L fli 
Sieut ìxuaM paterfamiliae hit de rebus loquor, [Unami. e. quandam, ali 
qnam. Cic. de Orat. L 29. Sicut. unus pafrfamilias his de rebus ié 
fuor, Gaet. B. G. V« 45. erat unus intus ìiervius . ubi vid. Interpretai 
add. Burmann. ad Ovid.Ep. XV. 162. Aliqnando uaa^ ad excellentiali 
refertur, imprimis iunctum Superlativo, ut apud Virg, Aen. IL 496 
iustissimus unus Qui fuit m Teucris et servantissimus aequi. Vid. Bert 
leium ad Horat A. P. v. 82. Sed altera notio hic praeferenda videtur. 

92» Forma^] Hoc ita pronundandum^ ut Simonia admirabnai 



A e T D S L S CE M AI. 89 

le& modesto, adeó venusto, ut nfliil sopra. 

uà tum nuhi lamentari praeter caéteras 

VI èst; et quia erat fórma praeter caéteras 96 

ìmista et liberali; accedo ad pédisequas; 

T.9Ì. BentL Quaa eum mi2i.«^«..Gadd« ala^ot tt a£tt; Quoéium» 



ex foroxis pulchritudine , et amore Gharini , et Davi laudationei 
(ipnim quoque probe monstraverìt nobit»' : F'ol$u^'] Haec laut adiu* 
il, poit cognìtionenij futur4iii namm..-^ 93. Ad^o mod€9$o^ 
\à€0 vtnu9$o*'\ lìllo4«M$u9^ ad probitatem vultua et morum pertinet: 
^gvMas y ad natui;^m corporis. Atqu^ adeo tibi vuhum fingere multi 
■MBUt: fortnam nemo. Ut nihil supra,] "ElUitlfig Terentiana. 
■■limi necesse est subiungere duos versus. — 94. Quia tum mihi^l 
hantìo necessaria. Praeier caeter^iè.] Id est, plus quani^CAe- 
■Hi — 96. Hon^eMia.ac liberali.] Honesta^ ma formami 
ì . .- 

ttsaspensa videator; eleganti cnicKriOMnJtfsc Bona,] ItaHeanl.IIL 
^Ift. Suet. Galig. 83. Tarn honsL cervix ^ simul ac insterò ^ àemetwr, 

93. VenuM4<h,'\ Homo venusius est, cui Venus fatret in amori- 
■ ; invenuàtut centra, cui amanti Venus iniqua est. Infra I. 5. 10. 
Vmui lenusta dicitur, cui Venus laetos adflavit hónores; quae et ipsa 
*tmisiU*ima Venus dicittir Plauto , Poen. V. 44. Proprie autem vul^ 
u renusìus muli«ri tribuitur, non viro. Stiet. Ner. 51. Vultu pu/c/kro 
logu, tfuam venusto, i. e. qui magis virum deceret, quam feminam. — • 
^1 nihil supra,] Ita Eun. III. 1. 37. Plenius Cicero, Fum. XIV. 1. 
htont'j humanitas y virtuSy amor in omnes n'os tantus estj ut nibil su- 
ri posfit. Subaudi , dici vel cogitarL Martial. II. 31. 2* Saprà quod 
eri rUj Mariane y potest, 

94. Lamentari,] Proprie de mulierìbns querula voce dolorem 
HtantiiuJ. Ita Pacuvius apud Gic. Tusc. II. 21. Conqueri fortunam 
dvcrsam , non lamentari decet, Id viri est officium : Jletus muliebri in* 
yuo additue, 

96. Honesta,] Honor pulchiitudinera notat, Honestas pul- 
ihnun. Virg. Aen. I. 591. laetos ocuUs afflarat honores. Eun. IH. 
L21. Et Vfrgil. Georg. II.' 391. Bt quocumque Deus circum caput egit 
bMitom. Luci]. i^fmiirA, facie ^ttoii honesta ; Accedit.-^ Liberali^ 
QoQdcunique homine libero dignum est , liberale dicitur. Ita coniugio 
Uirali , infra III. 3. 20. Liberali facie , Eun. III. 2. 20. IngenrUrti 
^aerale , Adelph. IV. 5. 50. — PediseqUas,] Nimirum Ghrysidis, 
{■od munificentiae amantium, et luxus ipsia» Gbrysidis signum. Ita 
Seaut. II. 3. 5. et 10. [Pédisequas, Vulgo male scribitur sibilanti littera 
hplicata pff<2/s«^iufs; in antiquis monumentis semper scribitur pe^Àie- 
rviiff, ut apud Gruterum p. DG. 8. et MGXII. 10. Accedit auctoritas 
néiarum, qui antepenultimam corrìpiunt. Fhaedr. IV. 4. 86. et ibi 



40 ' ANDB I A£ 



^_f Ti* 



Qaae sii, rogo, sorirem esse aiunt 

Percussit ilico Animum, At al! hoc illad est! 

Hinc illae lacrìmae! haec Illa 'st misaicórdia I 



V« 99. Bentl. refingit: Raec illae lacrimae! siouti haecftohm 
/. gCtur Andr. IV. i. d2. Emu.UL 5. 54. «L S«d xetìneiicla e 
lectio,' 



Liberali^ ad vuUmn retulit. — > 98. Percu99iè^'\ Hoc est, 
Bphàoy yelal^uid Ule. At a*;] Intedectio adniii^tié. Hoc ili 
^duntmòtw eìnt rei est i quam in animo concepe^àmus» VirgiU 
^Uud^ g€rmanaf fnitì ^^^^ 99. Hinc illae lacrimatf.] H\ 



Bamamu Mulieret autem Graecae cum magno ancillarum oomitat 
pnbBcum psodibant. Vid. RudL Lup. II. p.-74b'at qnao ibinotavimi 

98. Percussit ilico animum,] Percellere animum t» 
ttupoyem et admirationem rapare; percutcrCf sutpioionem in ai 
moTere. Cicero prò Dejot. cap» 6. Hoc suspicione sum percafsai. 
vido-Graeniun } conf. Bentleium ad Horat.r.Epod. XI..2. Burmanniu 
Patron, cap» CXI. et Drakenborch. ad Sii. ItaL II. 213. [Porcussit 
mumf h» e. commovit, tuipicionem iniecit. Cic. ad Att« IV. 8. oè 
J^omae esse hominem f percussit animum. Idem prò Deiot. e, 6. 
euspicione eum percussusm ubi vid. GraeF. Sueton. Tib, e 11. pereu 
inopinata re^ dìu quid ageret incertus, Percussus^ et percuUus cei 
a librariii confunduntur. Vulgarf s magistri contendunt percussu, 
corpus, perculsus ad animum referri, quod a vero alienum est. Utc 
que d^ utroqiie dicitur, de oorpore proprie, de anin^i translate; 
percelUre in re graviori locum babet, ut si quis quasi fulmine i 
extra t?. rapitur et prae subita animi iu?asione quid i^at nescit. Hi 
Epod. VII. ISm Tacenty et aìbus ora pollar injicit mentesque perca 
etupentm Percuti Taro dicitur in leviori ailectu, ubi animus qui 
Gommotus est , neo tamen eversus et constematus. De borum ve 
mm discrimine vid. Rivium ajd ]|e. I. Interpretes ad Ovid, Met. IV. 
amprimis magnumBentleijam ad Bo^rat. Epqd. HJ^i,] -rr At a ti] li 
iectio, ..qua utimur admirantes,. et malunidepirebensum indicai 
Piant. Pars. IV. 7. 12. •— Atat, ohlitus sum digiuni intus edit 
Poen. IV. !• 6. At at, e fono recipere video se Sjyncerastum, •— i 
illud est,'\ Formula admirantis, et vera esse deprebendentis , .i 
cogitaveraa. Virgil. Aen..III. 558. nimirum haec iUa.Gharybdis, 
Helenus. scopulos , haec saza borrenda canebat. Ovid. Metam. XJL 
Hoc erat|, boc , animo quod divinante timebam, 

99. Hinc illae lacrimae,] Proverbiab's dicti spedati 
quocunque tristi qpuu. Ita Cicero prò CoeL cap. 25. Horat. Epii 
20. 89. alti. 



ACTUSLSCENAL 41 

Quam timeo, qaorsum evàdasi Si» Funiis InterimlOO 
icétlU: seqiùmur: ad sepalcrum Téniipus: 
ignem imposi ta si: flélur. Interea haéc soror, 

tkic cauta. — lO'^. Quam t£m0o,'] Von videtur adhuo Sonae 
iaum Bxnoris argumentum : adeo pendei ad ea quaé dicturut est Simo. 
!rtda«.] Id est exeas, Tel penrenìas. Funus procedi^,] Funus 
bmilibus dictam est, ut supra notavimut. Et est funus ^ pompa ez« 
ifuiarum. Et bene, funus procediti nos ssquimur^ dixit, quasi post 
•am morituri : undt exsequias dìcvmtur, Funus interim'procé' 
iu ] 'j0vv6 troi^. '— 101. Ad sepulerum»] Sepulcrum xaz Aftt' 
|afi»y ut dixìmus, quod sins re pulcra sit. An quod ibi sine pulsu Mi,' 
leit, mortui? an quod illic animae a vi?is sepeliantur^ id est sepa- 
Mtnr? Elt sepulcrum dixit fiiturum, non quod iam esset. Sepulcrum 
■m a sepeliendo dictum. Vìr^ilius proprie : Aè plus Aeneas ingènti' 

iris sepulcrum Jmposuit, — - 102. Jn ignem pò sita «</.} 

hiaif i> , non enim est quae. Et mire; ciim funus supra dizerìt.' 
flstsr,^ Hicbene impersoàaliter , Jletur ìab' omnibus; extrento enim 
■eque mortuorum omnes còmmovent ad lacrimaa. Haec sorór.'l 



100. Quam timeo quorsum evadat*'\ Imitatur Plautum 
IB.I. i. 69. Demirorf quid sU^ et quo evadat, sum in metu. Qua,e. 
idem flint verba servi ad herum de moribus filii. 

101. Sepulcrum,] Notat ipsun» locum, ubi comburendum erat 
idaTcr, quae et sepuhura dieta. Cic. Pam. IV. 12. Tacit. Annal. II. 73. 
ade et comburere sepelire dixerunt. Nepos , Eum. cap. 13. Vide Com* 
leatarium maiorem. \Fu7u»» procediti Proprie utitur verbo procedere* 
abet enim significationem pompae et gravitatis in incessu. Imprimis 
RUiU procedere dicitur , quum primo cousulatus die in Gapitolium co - 
DUnte amicorum caterva deducitur. Vid. Drakenb. ad Sii. Ital. VI. 444» 
adem vis est verbo incedere, Vid. Broukbusius ad Propert. II. 2. 58. 
Mfìdcrum hic pouitur prò busto vel rogo , ut coutextus docet. Cicero 
tti. V. 36. ut duo sepulcra duorum praetorum improborum constìtueren^ 
v. ubi vid. Hotomann. Et sic sepelire dicitur de combustione et quo- 
nique genere cadaveris amovendi. Liv. VII. 24. sepultumque Consentiae 
9bd membrorum reliquum fuit, ubi vid. Drakenb. Similiter humare 
iicliir prò cremare. Cic. de Leg. II. 22. Quod nunc communiter in 
mmbui sepultis est^ ut humati dicantur, id erat proprium tum ù\iiSf. 
Kf humus iniecta contegeretm] 

102. F le tur,] Lucilius apud Nonium, V. Pratf/ìca^: Mercede 
we Ccnductae flent alieno in funere praeficqe , Multo et capillos scin* 
iut et clamant magis. Vide porro notata in Comment. maiore. [Couf. 
rookh. ad TibulL I. 3, 8. Òlim hic legebatur in ignem posita est^ 
.od defendi potest ex iis , quae Oudendorp. ad Caes. B. G. VUL 46. 
jwuvit. Aectius tamen viri docti e mcf..reTOcaniiit in ignem impasita 



42 ' A N D R I A E 



dS&i, ad flammam accèssit infipmdèntìas, 
Satis cum pendo. Ibi lutn éxanimatas Pàmphilos 
Bene dissinmlatum amórein et cdatUm {ndicat. 
Adcurrìt; mediam mùlierem compléctitor: 
Mea Gl^cérìujn, inquit-, quid ag;is? car te is pèrdi 



*■'{ 



là ettp quam disi esse sororem Chrysidis. — 103. Ad fiamma 
Innuìt affectum tororis , uhde omnes vinceret : caeteri enim flei 
haec flammae se iogerit; Virgih Extinctum Nymphae crudeli fun^ 
Jìaphnim^ jitqueBeos^ atque astra vocat , crudeltà mater,"^^ 104- J 
tum exanimaius,] A voluntate, a facilitate , a summo ad imij 
libi suQt dieta et lacta, i^i est nad'og. Et mire ibi, — r 1< 
Bene dÌ4 simulatami Bene^ multum, an quasi dolens, quod 
negaturùs sit Chremeti , dixit bene ? Indicat."] Omnia sigiiificanti 
Non estenditi inquit, sed indicata nec accediti sed adcurrit ; non vi 
aut manus. sed mediaM mùlierem. non tenet. sed complectitur, j^t 
his tribus rèbus indudtur in alicuius rei gestione»! persona : affectu, i 
dioto. Affectus.est, quod ait. Ibitum exanimatue Pamphilu 
Factum, quodaity Adcurr it^ mediam mùlierem compleet 
tur, Dictuniy qnod ait, Mea Glj cerTum^ quid agi a? cur 
i'è perditum? Ittd iext t, ^ Indicìum proprie est ^oris et lìnguaBÉ^ 
f attis' ergo indìeat : non enim diicU , amo, — « - 106. Aàcurrii^i] 1M 
gilius : Interiora domue irrumpit limink ^ et altos Conseendit furiÒtMt^ 

rogós, -^ 107; Mì9tà & Ijr'c ewium,] Me Àf quasi amatór ; O ìfet^. 

..... . V_ ^ -i.^ 

esK" 'Imponete in lùcum non-minus reota didtur-qixBm imponere in l^oéf 
quamvis vulgo Grammatici tràdant , praepoaj in aceusatirum adscubf^ 
re, qnUm motàm, ablativum, quum qmetera iudicaL Gic. Tusc. Dii(it 
I. 35. Metellum enim multi in rogum imposuerunt, Lir. I. 18. dexiraH 
eaput Namàe impasita, ubi vtd. 'Drakenb. Add. Obss. Mise. VoUiCtt 
p. à99.] "J 

[104. Satis cum peticlo,] Angtfndi et iiitendendi vini habrfjl 
antri e. Piane ita Phorm. IV. d. 38. Tibull. II. 7. 35. satis aniria vitfOli 
Hotat. Carm. I. ft, 1. Tarn satit terris niviè àtquS» dirae Grafidiniè mièM 
pater.'] - '^ 

105. Bene dissimulatami^ linitàtiu Ovidius, Heroid.XVL^ 

Sed niale dissimulo; qais enim celaverit igrtemf Lumine qui sempeir^prè' 
d^tknipte- suo ? Sueti Tib.'4Si Cuncta simul vitia^ male dia dissimiilattf 
tandem jprofudit, \^Bene dissimulai um. Bene est docte, perite, callida 
fti'ÌHftitra male dissimulatus ■ apud Veliei. Pat^ II. 109. is, qui •iO'' disti' 
mulat, ut animus eìui facile detegi possit. Ita bonus prO'doct^^ metim 
prò indocté* dicitura} «^ . " ' •••* 

106. Mediam"inu4iérém complectit-ur^l Virg* Aen. U 
flS/ 'If/f- mediam anipleiib- 

f97. Qiei^a^/«-?}Foinulsrepre!hendendi,et a oonsilio abHMi 



M • «14 



ACTUSLSCENAL 4S 

illa, iA coDsnetam facile ainorem c&neres^ - * 
A se in emn, fléns, quam feiiiHìariter. 
)iiid eis! SS. Redeo inde iràoB^ ett^ae aégré fé* 
Tcns. 1 110 

salis ad obiurgandnm caosaìd. Dioeret,' 
feci? quid commérui, -aut peccavi-, -pater? 

, quasi Camiliaris dìzit. Quid ag>ié7 QatM ' perturbatOf- :Cur 
ptrdìium?] Quasi consolatunur —• 108r Ut uiOìLsuetum 
\€ amorem cerne ret,^ Mire, non suspicaretur àixìty sed 
treSf sicut supra, Laudem invenia» et amicoe paree»'-'-' 109t Re* 
e e in «rum.] Oìmcitur ei, quod a Glycerio £kccum estr-nt, 
misi unquam tam palcun de honore j tam vèhetnenter de éahtte mo 
ìdiif quam ille mque iiliue amietf tU ^e àoee miài-detutiù c2#- 
— 110. Quid aie?"] Non iuterroguntit^ «irà miraiitij est* 
ss atque aegre ferene.'\ Iratue^ culpa, aegrrferenép 
■Mter spem. — 111. Nec eatis,^ Mire expressit induìgeifdani 
ffga filium. Erat , inquit , causa ; sed prò amaritudine' <ibiur|;a- 
Bon erat eaiis , hoc est , non idonea videbatur;- A*o éatit^ ad 

*ganJ«m.] Deest habui, véì erat» Viirgiliué : Nìec sat 

ù in armis. et hic, erat y ycI habui , deest ad sententiam. Di" 
1. 1 Deest enim, — 112. Qaid feci?] Mire fiduciàm praetu- 
luneuto y quod est in sequenti versu. •— Quid fé ci ? quid 
leruiy a ut peccavi?] Avèrjcis ti maioribus ad minora. 'Et 
quasi facinus dixit. Fa otre ehim quii et homicidium dicitur. 

Cic. Cat. I. 11* Marce Tulli, quid agìs ? -^ €ur te is per- 
B?] Plaut. Truc. II. 7. 7. ipsus perditum se it« Salhist* Gdtil. 
^uere tamen cives , qui seque remque publicam obstinatie animis 
lun irent. Ubi vide, qtiae observavit Cortina 
09. Reiecit ee in eum,"] Nimirunt resu^inato • vultu et cer- 
rflexa in Pamphilum a tergo accurrentem sese coniecit. Lucr. 1.4. 
nerem de Marte: in gremium qui èaepe tuum se Reiicit, aetemo 
tus vulnere amcris, Asin. FoUio ad Ciò. Pam X. 52. Manihue 
^um reiectis. Phaed. V. 2. 3. Reiecta penula.^ i. e. in humerum 
ta. [ Quam familiarìter, Quam e^t vaìde, et'saepe iiingitur posi- 
adus nominibus , ut apud Caes. B. G. Vi. ^. rami quam late dìf^ 
itur, ubi vid. Interpretes. Cic. Verr. IV, 25. 8unt vestrum, -r«- 

quam multi. Idem saepe dicit sane qUam; Vid. Graevius ad 
I Atiic. VII. 16.] 

il. Ohiurgandum, Accusandum , sed leniter , ut solént (ilii, 
ili, amici obiurgari. Cicero Att. II. 1. Quod me quodammodo 
irachio de Pompeii familiari tate obinrgas. [Ad obiurgandum cau- 
D obiurgandi causae ; saepe sic loquitur Livius, Ut Vili. 13. omnium 
vobis ad consulendum potestae eeset» ubi vid. Drakenbarcb.] 



4é 



A N D RI A£ 



Qoae 8&e in ignem imicere toIuU, prihibni; 
Servivi. Honesta miAo est So. Recté patas: 
Nàm-ri iUum .obinrges., vitù qui . auxilhim tdit; 
iQiad fócias illi, qui dederìi damnam aùt malmn? 
SS. Verni Chremes postridìe ad me, clàmitaiia, 
Indignum fiicbnà! cómperisie» PimphUum 

. •'¥•■. ilfi» BttDtL DéderiA qui dàÈnnumz ne ictuf in nitiniam 
:. Nitiiorte accentut in ultima poctiis per interrogatìonem 
tandut eft» . . 



.Commenti f minozif culpae est: Pacavi ^ multo minoris et 

^13. Qi&ae se^e,] IlUcy mea Gfycerium^ lue pronomen dizit. 

dit«imul«tÌQ^ tanquam illam praeter j^riculum neaciaf. — 115. Sé 

s-i lliiàm.'i Ajrgumentttm per ratiocinationem a contrario, uiel 

,.«aey - F'iro forti praemium debeiur^ si déMriori poena coiistiluta 

TrmUhl Pìroattub't. Sed mnlU significat. Et alia» pértulii. Kirgi 

H^H' tftiii hano tpeciem furiata manie Choroebus, Alias susiulià: 

idemt Omnia farà oétaa^ . animum quoque» prò aufert. 116L Ili{ 

■]h:o.iIiq. Dederit damjkum aut malunuj Damnum^ rei 

jmalumt ip«lus hominia. — li7^ Fenit ChremesJ] Argumentnm 

coniectura^ de tettibus. Et mire tupra. Vitro- venit ad me. Brgo 

causa iusti dolorit ostenditur, quia dolet etiam Chsemet: nam 

- JV>n daturus filiam , non Tenire. Poetridie ad mey clamitani 

.Ut fine dilatione sciri poseet. Et elamitane^ indignantit est, 

Clamant omnee. — - 118, Indignum facinus,"] Distinguendi 

ut per fé inteUigatur indignum facinue; et ipte dòleat Pamphilum 

rumpi* Comperieee.] Ergo ab aliis; ut appareat verum quod aM 

e " 4 

114. Honesta oratio est.] Speciosa. Ita Cicero de Oraloi^ 
IL 20. Liy. L 4. Quia Deus auctor culpae honestior erat f i. a. ad tt 
Gutandum speciosior. -.Il 

116. Quid faeia9 illi. Valerìus Mazimus V. 1. 2. Ext. é 
«ot, qui no» amantf interficimusy quid Yàt faciemus, quibue oM 
sumus? ^-^ Qui d^derit damnum aut malum.\ ItaEun.Ifl 
■& & Plaut» Truc. II. 1. 17. .Quemquam hominem attigerit profectOy «• 
jnalum aut damnum dari Ulpian, L 15. §. 1. fF. de Aedil. Edicto: Jè 
Mussfà eiue furtum tipe damnum cui datum eit. [Damnum dare est di 
iqinuni inferra, prò .quo minus latine vulgo dicitur damnum facere ; i 
«nim significat damnum pati. Duker. de Latinit Vet. IGt. p* 873. 9 
militar malum dare est malo afGcere. Infra U. 5. 20. ut prò hoc ma 
miài det malum. Vid. Interpretes ad Phaedr. I. 16. 2. JDamnum e 
irei» malum hominifl, ut Donatus annotat.] 

119. Indignum fa ci n u «. ] Laudat Quinctilianuiy Instit Qn 
V. ICi llndigntmt faeimtM eit irati et indignantit ezdamatio, ut £ki 



ACTUSL se E N A L 



4ft 



«zAre habere hanc peregrinalo. Ego fflaJI sédold 

fiu^iim: ille instat factum. Déniqoe 120 

tam disoedo ab ilio, ni qui se filiam 

datarnm. So. Non tu ibi gnatum? Si. Ne haéo 

quidem 
Tehemens causa ad óbinrgandum. So. Qui, cedo? 

mno arm cmnet* Et, Hoc fama impulsus Chremes, Indignmm 
eimus comp erisse,"^ "Deest se: ìncertaqiie dittinctio. Pam'» 
iì/boi. ] Gutn emphasi dixìty id eft, pudentem et bene moratnm. 
Bfc amicam, sed prò uxore. Mire ergo, quasi non hoc doleat 
amet , «ed quod prò uxore habeat. Et timul excutatur £Qiam de- 
itnns socer. — 119. Hanc pere gr in am.'\ Hancy cum oon- 
dictum est; et peregrinami nt alibi: Adeone est demene? 
fitegrina? nam hoc nomine meretrices etiam nominabantor. Ego 
^^i Medulo,] Quanto affectu pater factum, quod viderat, negabatl 
>Wa/«.] Quomodo sedulo, si negabat? an eeduloy nt Sosiae? id 
napUciter. Sedalo,] Quia non semel negarit, rei ille institit.—« 
Taeium,] Impersonaliter. N egare faci um.'\ OfBciam pa- 
feiiy et simul per hoc expressio probationis. -» Jlle instai fa^ 
eiam,] Plautusy instare factum: simflis est àifx^i^C^ós» Instar a 
féetum,"] Vetuste , id est , instat dicere factum esse. Denique.^ 
Quid deofque ? ad summam properat , et ad finem dictorum. Doni'- 
f»«.] Id est, postremo.— 121. Viscedo.] Proprie, non enim 
aheo. XJnde discessio. Ut qui se negei."] Proba vit, quod non vo* 
Icbat senez , Sosiae : adhuc superest ut ostendat , quod non sit irascen- 
daiB, quin iuxte irascatur. -^ 122. Non tu ibi gnatum,'\ 'Ano* 






I 1. 25. Phorm. IV. 3. 8. Indignum est tui^e, foedura, non fé- 
Radum.] 

119. Pro uxore,'] Id est, uxoris loco, seu quasi nxorem: 
Wc enim tìs est toc prò. Ita infra I. 5. 38. Eun. III. 5. 25. Heaut. I. 
t49. Eodem sensu dixit Plautus Truc. 11. 4. 38. qui quasi uxorem M0 
iMet. 

120. Instai factum,] Explicat Donatus. Ita fere Heaut. IV» 
il6. V. 1. 22. Hec, I. 2. 46. [Instai factum, ì, e. urget dicendo et 
ilaindo , factum esse. Heaut. V. 1. ^, magis unum etiam instare , ut 
^tii* conficereniur nuptiae, Gronov. ad Liv. XXXIL 12. 10. et SchuU 
tàf.id Senec. Gontrov. I. p. 92.] Denique,'\ Formula finiendiser- 
aoann. q. d. ut pauds dicam. Ita Heaut. L 1. 17. Adde Graevium ad 
Gic Pam. X. 10. 

121. Ut qui,] Ite Horatius, Serm. L 1. 23. ne sìcy ut qui focn- 
Isria ridens Percurram, Similem vim habet quasi, Pbaedr. III. 2. 7» 
tieiuu securi domum y Quasi inveniuri mortuam postridie, 

12J. Kehemene causa,] HomO| ingeniumi naturai oratio 



4S 



ANDRI AE 



jS& Tdte IptS Us reb.«s fioeni praescripsli, pater. 
Frope adé^t, qwiBi alieno mòre vivendùm 'st nuhi 
Sine nùnc meo ikie tivere intereà modo* 
S^k Qiih ^^tAr relìclus èst obiurgandi locus? 
SS. Si própter amorem nxórem nolit ducere; 
Ea piinuuii pb ilio animàdvertenda imucìa 'st. 

- ¥• i27» BentL Qui igitur » ex codJ<;ibtuu 

«MMnftfftffy Tel ellìpsit, deest, invanisti , obiurgasti^ adortus et. 
ohiurgandam.'\ Inciuandum , inclamandum. — 124. Tuim 
rehuK^ Modo non addidit, diceret. — 125. Própe admsi 
Prope adinint nuptiae:. in prozimo sunt metae libertatit: et ideo ai 
Tolnptaria sub finem oarpenda. sunt. Quum a/10710. ] Qu um^ 
fuo; hoc enim significafc ^ia<m. Meo me vivere in t crea mod{ 
•Meù modOf mea roluntate , meo arbitrio. ** 127. Relìciut tf j 
obiurgandi locue»^ Min oòiurgandi : tanquam incensut 
in filiam videretur. Mam supra commotus plus per cinocin9fj9t9 
gnificaTerat. — 128. Si propier,] Hoc erat secundum in divific 
Mt consilium meum cognoeoe*» Si propter amore: 
Utium coDsilii sui demonstrandi. Nolit,"] Legitur et no II e f. 
i(pud Donatum et apud Terentium repone nolet, Bendeius^ — - 129» 

mehemene magis didtur. Id igitur vult Sim«y causam hano non fuk 
aatif idoneam , quare vehementior essei in filium. Ita Heaut. ni. 1. 

124. Finem pr.aeeoripati,] Statuisti , praefinisti. Pro] 
tàuf III. 2. 21. Cut 4ua praesoriptos evecta^ est pagina gyroe ? £o( 
aensu Cicero Fam. VII. 2. Praefinisti , ne pluris emerem, i 

125. Prope a de et.] Gioero, Senect. cap. 21. Propius ahsum 
PlautuSy Menaechm. V. 6. 25. prope est, quando HeruSf quod etrem^ 
faeiam^preUum exselvet. [jidesi^ nempe tempus. De buius nominil 
frequenti ellipsi vid. Sanct. Min. IV. 4. p. 645. J -^ Alieno moréA 
Arbitrio. Ita Heaut. I. 2. 29., Docet CL Burmannua ad Quinctil. Insti^ 
Orat. XL 1* inter more et modo id interesse , ut illud notet aliqol 
«tempio et consuetudine quid iacere; boovero, legitimo fine, quedi 
non egredx deceat. 

126. Meo modo.] ItaEun. V. 3. U. Heaut. II. 4. £1. 

127. Obiurgandi locus.] Tempus et opportunitas. Ita 'nft 
&a n. 2. 17. Heaut. IL 1. 6* [ Loeus est occasio , facultas. Infra I 
4» 6. dale UH in alile potius pecoandi locum, IL 2. 17. nunc non eet nù^ 
randi locus. JAv, IX. 2. Quando nec Consilio nec auxilio locus «JSatf 
ubi Wd. Drakenb. Male vero quidam reliotus in reliquus mutavit. Caai 
BV 6. y. 19. millibue drciiert eesedariorum reliciie itinera nostra éervm 
bat. TJy. IV. 27. Nulla in proelio iusto relieta epe. Vid. Bentlei. ad h. L 

12S|. JPrsn^vBi, J JDei^ttnk TirgiL Aen» IL d76« vo9 celus mtm 






A C T US L se £ N A I. 47 

.nfiiic id operam do, it per falsaat tiiiptìas * ISO 

Abiurgandi causa dt, ri déneget 
sceleraUis Divus si quid cónsili 
., ut consumai nunc» cum nihii obsiui doli: 
[Qkoi ego crédo manibns pédibusque obnixe ónuiia 

T. 134. BentL gué in pedibusque resecàty ' conferei» IV. l^ 53t Vide 
edam Victor. Varr. LectU IV, 19. 

//• animadver^enda iniuria» Nota participinm a paMiTO^ 
énimadt/ertenda^ castiganda, Tindicanda est. Ab ilio iniw 
ria.] Qaam facit , non quam patitur. Ea primum animadver-' 
Icaio.] Ut iam boc sit peccatum, ^pod recusat nuptias, non quod 
Bcat adolescens. Ideo ergo primum dùut, animadvertenda ìniuria 
Ei Yiadicaxiday ezsequenda est. Et bene e a ah ilio dixìt iniw 
li. Gertìssimam enim notat personam , quae debeat prò iniuriis poe* 
MdTere. Quod si dìjusset, Iniuriam eius^ angfifiollav fecisset, utnua 
Bpassus est ab alio, an guam ipso aliis intulit. — 130. Et nuna 
Jidi] flic reddit quod dixerat, Conailium meum cognosces. Id, ] Id est^ 
w id, — 131. yera,'\ 'AwI^stov. quia faUas dixit, intolijb 
— 134. Mani bus pedi bus que.^ Proverbiale, id est, om* 

fàmam a navihus ilis ? — Ab ilio animadvertenda iniuria^ 
Banc locutionem recte explicat Oonatus. [ Iniuria ab ilio est iniurìa 
lUics, quam ille facit. Nam praep. ab saepe inservit genitiyo circum* 
•cnbendo. Infra III. 1. 3. ab Andria aneilla i. e. Andriae ancilla. 
fUoL Mil. II. 2. 5. quemque a milite hominem. Sallust. Fragm. p. 934* 
■Mtar a Tarquinio, Liv. XXVII. 5. Jidee a consule, ubi vid. Gronov. 
Taier. Flacc. V. 243. ab auro fulgor, Perìzon. ad Sanct. Min. III. 3* 
Mt 138. p. 389. et Cort. ad Gic. ad Div. III. 13. Anìmadvertere est casti- 
pre, rindicare. Infra IV. 4. 28* Vid, Donat. ad b. 1. Iniuria est peccatum, 
tt «pud Ovid. Ep. VilL 87. Quae mea coelestes iniuria fecit iniquoe.1 

130. Id operam do.] Ita infra II. 1.7» [Sic etiam loquitur 
iifri II. 1. 7. et Hec. III. 3. 48. idem nane huic operam daboy in quibut 
icest praepos. in , quam addit Gic. Tusc. Disp. I. 4. in quam exercitatio^ 
um ila nos studiose operam dedimus. ubi vid. Oavisius. ] 

131. Deneget."] Videtur ifitpaxtxatiifOPy quam simplex negetm 
bi infra I« 5. 6. 

132. Sceleratus»] De difFerentia inter scelestum^ sceleratum^ 
tiictlerosum^ vide Donatum ad Eun. IV. 3. 1. 

133. Ut consumat.] Omne simul adbibeat, omnesque nervos 
■jyadat. Cicero Pam. VI. 14. Me scito omnem meum làborem , omnem 
tftramf curam^ studium in tua salute consumere. Ovidius Metam. 
no, 106. CoikBunKXà» precibus violentam transit in iram, 

134. Ma nibus p edibusq uè,] Imitatus Homericum iUud, %tQ^ 
ak fi s«</r TI. Ita et ixifra IV* 1. 52. 



48 - «AND RI A E 

Factimm: UMigig id iàeoj mihi Ut incóimnodet » i 
Qaam nt óbseqaaiur gnato. So. Quaproptér? S&. Rog 
Mala ménsf, malus ànimas: quém quidem ego si sénac 
Sed quid opost verbisP Sin ev^at, qaód volo. 
In Pàmphilò ut nihil sit morae, restai Chremes, 
Qui mi éxorandug èst; et spero con foro. j 

None taùm 'st officium, has bène ut adsimnles niìptii 

nibiiff membris. Obnixe,'] Gum conatu, instanter contra conantem^ 
185« Magis !</.] Id^ pròpter id. Ine omm od e t,"]' Vìoceat^ 
commodum afferat. Mihi ut incommodet.] Non enim, inq 
prodeat filio amare meretricem. — 136. Quapropter,^ Mire 
•xa interrogata quasi nulla causa «it fallendi dominum, — 137. Jlfi 
iiten^*] Voluntas est mens, etiam ratio. Mala mens.l Ai 
mentum a natura , et an aliquis «ine causa n^lus, an ab inq 
«ione. ' Mala men9.'\ Quia dixit, Magis > ut laedat, quam 
prpsit. .Quem quidem egosi iensero.'\ 'AKoaifÓTtijcig est, | 
Tisaimam poenam ostendentis. — l40. Exorandus.'] Legitur 
éxpurgandus. Si expurgandus; lege cu/, non qui: quia cu/ pei 
>eteret tcriptere. Canfore.] Ab eo quod est confit, id est, perfidi 
futurum tempus infinitivi modi confore^ id est perfectum iri. Sic 
Adelpbis, , Verum quid ego dieam? hoc confit quod volo. Confii 
id est, perfici; unde confectum negotium dicitur, vel confecta r 

quae ad plenum perfidtur. Virgiliusi nunc qua ratione ^ 

instàÈ Cùnfieri possiti paucisy adverte^ docebo, — I4l. Nu 
tuum eei officium.] Hoc ad illud tertium respicit, quod di 
Si' quid facete in hoc re te velim» Hae bene ut adaimm 

135. Mihi ut incornino de t,] q. d. Incommodum det. 
tommodare quasi commodum dare. Hec. V. 1. S3. Cicero Fam. XIII, 
Omnibus rebus j quod sine molestia tua facere possis , ei commodes. 

137. Mala mens^ malus animus.] Aristophan* Ir 
Ve. 1068. déUtu ^v^crly dólutt tp^hig. Virgil. Aen. VI. 11. magn 
cui mentem ammumque Velius inspirat vates. Florus IV. 11. 3. 
2nente , ita ànimo quoque et cultu desciverat. Nisi forte ibi legende 
ut mente f ita mimo. Id est, esteriore omatu et simulatione. Proi 
tcue autem animus menti , et mens animo tribuitur. Plaut. Epid. '. 
1. 4. Favor territat mentem animi. [Si eensero. Est aposiopei 
plenus sermo esset : si sensero moliri aliqnid , poenas dabit, ] 

139. In Pamphilo ut nihil sit morae»] Varie boc exti 
Noster. - Eadem locutione ntitur in&a II. 5. 9. et Adelph. IV. 7, 
Sed And. III. 4. 14. Per hunc nulla est mora. Adelpb. IV. 5. 78^ 
morae meis nuptiis egomet sim. And. III. 1. 9. Ne in mora illi sism 

141. Bene ut adeimules,] Id est, callide, supra Va. 1 
Àmorem bene dùdmulatwm. Pbaedr. L 1<X -IO. Puìere im^osw 



ACTUSLSCENAL 4» 

[tfirrafadas IMTiim: obsenri» fifiom, ^ 

ìà agmi, quid cnm ilio condii captéi 80. Sai est 
pilioi. ewDiis iim mine intro. iSS. I praé; sequan 

iT.i4L BendeL nane tàm^ ut Tenui moUiut deonmt, JBI da oodd. 

)im9: pmrierrtfaeias Davurn^l Roe ent fertinm à» hi$f 
ikliimiii «e promiserat. Adsimuie*,^ Hoc est unum ▼trbunu 

imulmsc qjaoà óudtf Quin #» uno verbo diof quid •## quod m* 
^mm 142. Perterrefacias,] Venuste et poSdce. Obsér^ 

i/i7i«n.] Obtenratio in duabuf rebus est, in obsequio, et spd- 

^^~ — * 144» Curaho.] Ut ooquus: et supra sic, Némpe u$ 
num haee. I praé,] Figura i»an^^\ qpoà nos pra^i 



Hi Obsérveé filium,] Ita supra Vs. 56 et recte de speott* 
icat Donatus» Sosia enim ^asi cnstos apponitur Pamphiloy 

■i is consiL'i captet Tel iadat inscio patre. Infra IL 5b 2* Flant* 
V. 3. 38. Quid iUefacitUj im id obsenres, Seneca, Epist. 4l. 

intra nos spiritus sedei ^ malorum bonorumque noiirorum] ohseT" 
Mv, et euetoe. Plin. Paneg. e. 40* Nemo observatory nomo caetigator 
imtei. 

144. lam nunc.l lam maiorem celerìtatem indicat, quam 
lame. Infra III. 6. 16. IV. 1. 59. Heaut. IV. 6. 18. Mazimam raro 
•m iam, Eleganter autem iam nunc iunctim dizemnt. Heaut II. 
L ISi Oridiuf Arte Am. III. 59. Venturae memoree iam nunc eetoto 
mectae, 1 prae^ eequar.'\ Ita Plautus Àxnpb. II. 1. L Amph. 
%») i/a secundum. So. Sequor, subsequor te. 



ACTUS PRIMUS. 

SCENA SECUNDA. 



SIMO tenex. DAVUS *trvu$. 

ftjNo> diibiiim est quia axérem nolìt filius: 

Non dubium,^ Narratione iam habita, pereona Soeiae non orat 
fceseoriaz ergo oubeietit senoxp per quem agenda eunt rgfigua* •-— 

l 4 



80 A N D R I A E 

ita DiTom modo timére sensi, nbi niiptias 
Fatùras esse audiyit; sed ipse exit foras. 
Da. MidLbar, hoc si sic ahiret: et Heri semper lem 
Verébar quorsmn eyideret 

Qui póstqaam audierat non datam irì filio oxorém 
Nùnquam cniqnam nostrum verbum fécit, neqne id ; 
tuUt 

Non duhium,'] Ad hoc certiis indacitur Simo , ut magis pei 
tur inopinata consensione Pamphili ad ducendam uxorem j et pn 
nìhil agat cum Chremete de tradenda filia , confirmandisqué nupl 
2« Ita Davum modo tinte re eensi\] Non recessit de lo 
nex: Seruit ergo ante, quam cum Sosia loqtii coepisset. Ita m 
Argumentum quod supra, ab eo quod nostri faciunt. Modo^l 
quam cun^ Sosia loqui coepisset Simo* Et Davus non recte 
tur, Ì)avof scribendum : quod nulla litera vocalis geminata unam 
bam iikcit. Sed quia ambiguitas vitanda est nominativi singulai 
accusativi plnralis; necessario prò hac regula digamma utimt 
scribimus, DaFus^ serFuSy corFus, — 4. Mirabar hoc,^ 
locus est, in quo Davus insinuatur, spectatoribus multa gestarui 
«ic] Sicy prò leviter et negligenter, quod Graeci ovroff e 
Significat autem.ovtiD^y eia et est de bis, quae adiuvanda gestu 
ut tantillum puerum : et , huius non faciam. Lenita».'^ CleR 
facilitas. Cui contraria asperitas et difficultas. Et heri sei 

lenitas.l An eemper lenìtae ? ut sit itpàv, Lucretius : & 

fiorenti^ Uomeri, — Semper lenitas.] Ac per simulata 
nunc lenitas: nam nemo in diversis actibus semper lenis est: nid 
fictus assimulator et calb'dus. Semper lenitas.] Sine diff€ 
est importuna lenitas. — 5. Quoreum evaderei,^ Ad quat 
tem erumperet. Et evadere est per quamcumque difficiUtatem t 
quid pervenire.— 7. Fé r bum fecit,] Non dixit litigi um, aut i 
ted verbum, Istae exiguitates, asseverationes dicuntur; et cuna 



4. Mirabar f hoc 4i eie ab ir et,"] Ita Pborm. III. 2. t 
tuli. XIV. .16. Nony non hoctibi, salse ^ sic abibit. i. e. non a 
impune. Cicèr. de Fin. V. 3. 

5. yerebar.'\ Non opus cum Donato itpàp statuere in sei 
lenitas f si ita ordines sensum : Semper verebar^ guoi 
lenitas heri evaderete De qua lenitate vide infra I. 5. 27, 
cero Gatil. II. 3. Nae ìUi vehementer errant , si illam meam prie 
lenitatem perpetuam sperant futuram, [ Sic etiam Ruhnken. ] — ( 
éum evaderet,2 Supra I. 1. 100. Addph. III. 5. 63. Nepos 
<»p. B. Qutun quemadmodwn sedaretj nesciret^ et quorsum evs 
iimeret. Cicero Att. III. 24, Etsi verebar , quorsum id casurum 

7. Cuiquam no ti rum,} Intelligit ooneervos tnot. luE 



ACTUSLSCENAn. 61 

. Kt none fadet; néqiie,« ut opinor^ nlne tao magnò 

malo. 
m. Id TÓIait, nos rie néc opinantes dàd foko gai&dio, 
isanteg iam, amotó meta; interea ósdtantes ópp]iiid;10 
fcésRet spatium cógitancU ad distorbandas néptias. 

|r« 11. BentL Ut ne esseP etc ne trocbaicuf inter iambioos Teniat, 

Bdatione: ut intelligatur , ne verhum quidem, Neque id aegre 
|lì/.] Hoc est, semper ienitas. — 8. JF*aci0#«] Subaudiendum 
Hem, et est faciet persona tertia, prò prima. Pacieié^ Id est 
■eetur, denunciabit, loquetur. Sin e tuo magno malo.] Id' 
1^ comminabitor tibi, et mìnas contemnes, ut ad poenas pervenias. -^ 
Jd fro/ai#.] Aut absolute accipiendum id: aut id^ quomodo eie^ 
itio est f ut magis gestu quam senso intelligatnr , ut supra di- 
Ne e opinantes9'\ *T(pÌ9. Duci,]- Ducere est expectatione 
temporis malum prolatare: rei induci^ ut ferae in retia. Falso 
idiomi Vdut ex ira, et vitae senis iracundia. — 10. A moto 
)fB.] Ista singula sunt. Et amoto me$Uj sic dixit, quasi metus 
corpus brutuRi, quod cum molimine movetur. Oecitanies,'^ 
io est animi otium et securìtas^ dictum ab ere ciendoy id est 
'endo. OsciianteSf securi, id est, nihil providentes. «— 11. Co^ 
^tandi ad dielurbandas,^ Miranda locutio s utsidicat, Cogi^ 

L98. — Ferhum fecit.] Stomachatus est. CatuIL LXXV. 6. • 
Ifebum non faciet patruue. Proprie magis locutus est infra IV. 4. 13. 
\ 9. Nec opinane e e.'l Incautos, imprudentes. Nec autem in 
IbìK locutione ralet non. Phaed. V« 7. 8. Concidit caeu gravi Neo 
^bus. Idem h 9. 6. Dum loquùur , ipsum accipiter necopinum ror 
^ C&eero Pam. 2CIII. 18. Eique necopinanti voluntatem $uam taniam 
pflùeras deiulitse. ubi v. Manutius. •— Duci."] Homo diciturduoj^ 
pndo incautns in longam spem trahitur et ita eluditur. Plautus Gapt. 
^. 2. 7. Hic ille est senex ductus, quoi verba data s:mt. Sed tempuf 
ibàixa ducij et res^ quum profertur. Tacit. Anna]. II. 84. Sermo*. 
tkt variie tempus atque iter ducens. Geli. IV. 10. Eiua rei gratia 
IkoHlae longa oratùme utebatur^ eximebatque dicendo diem^ [Duci 
V deojyi.] 

10. Oscitantee.] Negligentet et securos. Cicero de Orat, H. 33. 
oacitantem et dormientem eapientiam Scaevolarum^ et ceterorum 
otio concedamusm Idem prò Mil.'Sl. proprie :,^di2tf inacitiam 
^pt^f p<^if oscitantis dude. Elnnius Annal. X. Oscitat in campies 
a cerveice revolsum. Plaut. Menaechm. V. 2. 80. ut pandiculane 
6elL IV. 20. In iure etane , dare nimie oc eonore oscitavit» 

il. Jd dieturhandae nuptiaej] Impediendas, dissipandaa. 
"&■» Pam. XL 21. Diftnrbavi «mnsm rem^ totamque nobie iniegram 



52 



AN DB I A E 



Astdte! SS. Camnféx, qaae loquitur! Da. Hérns est, q|| 

que proyideram. 
SS. Dave. Da. Hém, quid est? Si. Ehodam id 

Da. Quid hio voli? SS. Quid ais? Da. 
...de ré? SL Rogas? 
Meffin guatum rumor èst amare» Da. Id pópulos 

scilicet ! 
Si. Hoccine agis, an non? Da. Ego vero btuc. 

Séd nunc ea me exquìrere, 

V. 12. Senti, cnun Faemo pnievideram correzit. 

iai ad dicendum, — 12. Astute.'\ Hoc et gestu, et vultu serrilii 
cum agitatione capitis dixit. Carnufex.'\ Aut excarnifìcans de 
nuaiy aut ìpse«dignut oarnifice, ut caro fiat, id est^ lanietur. 
UtU: Ccarcer vis carcere dignus» — Ifeque p rovìderam.'\ 
Tidentia duplex est : aut enim animo , auC oculis providemut. 
19; Htfm.] . Quasi correptio totiuscorporìs. Ehodum,'\ iNutUf 
intentionem animadversionemque deposcens eius, cum quo vult k 
Ehcdum,'\ JPvm, ^rtf^eXHOf est hoc loco. Quid àie voli,"] 
servili, et vernili gestu; aie enim vocali a dominis servi vulti 
agunt. — - Qua de re?] Negantis vim habet haec interrogatio. 
est enim qua de re^ quam nìhd, Rogas ?] Hoc cum intei 
tiene indigàatrtis: — '- 14. Meum gnatum rumor eet amari 
Mire «pud Se^vutn dissimulat id, quod iam probavit. Meum g\ 
tum, rumor est amare,] Graviter, constanterque senez none 
te fatetur credere, nec verum scire : ne amittat vim vindicaturi, 
resderìt. Id populue curaty scilicet/] Quia rumigeratio 
puli est ; sed hoc aversus ab ilio , contumaciter. sic Virgilius : Seti 

is super is labor est." Scilicet ^ semper cum s^novs/atponitur. 

15. Hoccine agis,"] Agisy id est, audis. Alibi sic. Hoc 

' 12. Varnufex.] Gonvicium Gomicum in hominem camifioe 
gnum; Plauto familiare. — Provideram,] Id est, praevidi 
Plaut. Asin. U. 4. 44. Non hercle te provideram ; quaeso ne vitto V4 

13. Qua de re,^ Formula eorum, qui vel ignorant, vel ì{ 
rare te fingnnt , qua de re quia loquatur. Ita infra V. 4. 6. ^•i 

14. Id popuius curatf scilicet,] Ita respondet, quia Sili 
dizerat, rumor est, q. d. in ore est omni populo. Unde quasi p^ 
verbiale dictum imitotus Cicero , Fam. XV. 17. Att. XIII. 34. ad .fi 
Fr. III. 9. [ Sensus est , non credo rumorem esse in populo ; cur eoli 
popuius curet iilii tui amorem ? Scilicet et videlicet eleganter intervioÉ 
ixoniae. Virg. Aen, IV. 379. scilicet is superis labor est, Vid. Bendi 
ad Adelph. V. 3. 5. Terentium imitatur Cic. ad Attic. XIH. 34. ] 

15. Hoeoin^ ^8**t ^^ non?] Itti aiebant, quum qm ma 



ACTUS I. SCENA U. 



6S 



d patrìs est: nàm, quod antehac fécit^ nihil ad me 
éltìnet. 
témpos ad eam rem tnUt, sivi, Animmn ut ezplerét 

«Qumi 
lue dies aliàm yitam adfert, ilios mores póstulat 

T. 18. Beoti, ex Cicer. Epist. ad DiV. XII. 25. H'unc hie dies dUam 
vitam défertj alios mores póstulat. Ita Aie corrìpitur seguente 
licet €X>nsonante^ ut III. 1, 4. et alibi: vel dies est monosyllabimu 

Flaatos : Hoc agite suhis , spectatores , nunc iam, Pronun* 

limili demonstrative y veluti aurem suam tangens. Istuc»^ Deest 

, Tel audio. •»-< 16. Iniqui p a tris est.] Iniqui e$t^ si nunc 

gnaerere actus liberos adolescentis. Na m quod antehac fe^ 

J Aro antehac^ consuetudine magisy quam ratione dioitur. iVs- 

/ ad me.] Id agity ut superius consilium se servare ostendat, — * 

Dan tempus ad eam rem tulit,'^ Absolute. et deest se: 

'M tk, Diun tempus se praebuit : quia siipra dixit. Tute his rebus finem 

ipsistiy pater. Si vi anima m ut- expleret suunul Mira 

CUT si?erit, ut et hoc, quod permisit, ad bonàm frugem permise- 

lày non ad luxuriam. Si vi autem distingue: est autem siviy modo, 

famisiy cessavi* Sivi, antique. Aliter in Adelphis; Non sivit ege- 

facere hoc nos, —' 18. Nunc hic dies aliam vitam ad' 



non credebatur advertere ad id^ quod vel dicebatur, vel fiebat. 
Ita Eoa. I. 2. 5. Phorm. II. 3. 3. Locutio a sacris petita , qua iube- 
fauitor honunes rebus divinis intenti esse, Plutarchi verba vide Num. 
p.69.D. GorioL p. S25. F. — Ego vero istuc^ Subaudi, ago. Ita 
[ Emi. II. 3. 56. — Ma me exquirere^ iniqui patrìs est,} 
Exemplum corruptae disciplinae Atticae, Adde Chremetis illud, Heaut. 
L ^ et III. 1. Lachetis , Hec. IV. 4. 

17. Dum tempus ad eam rem tulit,^ Si tempus ad 
fan rem coniungas, videtur male cepisse verba Donatus. Tulit 
Ktem valet Wt/i/, permisit. Ita piane Eun. IV. 1. 7. Plaut. Bacchid. 
IV. 4. 22. Occasio ad eam rem, Eam rem autem intellige vagos et 
fteriores amores. [Sivi, Godd. quidam apud Lindenbrog. prò sivi habent 
vetrtftam formam sini^ quae fortasse a Terentii manu est. Nam veteres 
aepe prae tenta forma praesentium et centra praesentia forma pra eteri- 
team inflectebant , nt impelli ^ negligi , evadi ^ eripi etc. Vossius de 
AaiL III. 28. p. 307. et Duker. de Lat. vet. ICt. p. 334. sq. ] — ^ m . 
mmm ut expleret suum,'\ Explemus et nostrum et aliorum ani- 

Hec V. 1. 28. Exple animum his, Eadem metaphora dixit Gi- 
y prò S« Rose. cap. 52. Si non satis hàbet^ avaritiam suam pecu» 
ùa explere. Et Ovidius Trist IV. 3. 38. Expletur lacrimis egeriturque 
dolor. 

18. Hic di'es.] Intelligit dicm nuptiis dictum. Supra 1. 1. 75. 



64 



A ND ft I A E 



Dehinc postolo, sive aéqmuii 'st, te oro. Dive, ut 

deat iam in vìam. 
JDo. Hoc quid 8it? SS. Onuies qui amant, graviter 

darì vxorém fenint 
Da. Ita aiunt. Si. Tarn d qois magìstnmi oépit ad 

rem improbam, 

f^rt.} Hoc est y recte, et severe , et ineiorabiliter denuntiat. Alti 
vitam^ prò diveruun et contrariatn. Sic et Virgilius : Vis alifer 
Éum."*-' — 19, Te oro^ Dave.] Gravius illud fecit, noi 
•ppellaiido. Ut redeaP iam in viam,] Iam modo tarditat» 
ngnom. Et in viam dùtit, spiasi qui devius tit, et errarit a 
ria, U$ redeat iam in viam,"] Proverbiale. Sive aeqm\ 
««/•] *Enmt6^m€tq, — 20. Hoc quid ^i^. ] 'EXXcif^ig. Deeit 
quaeri9. — 21. Ita aiunt,"] Haec credunt et loquuntur umvexii/:i| 
eat trepida confesaio, et quasi inviti responsio: ut in Heautoat.- 
eredo i monente patre filium. Tum si qui 9 magistrum.] Mi 
ipo^ikag, An quia et paedagogus est magister ? ut Geta in Phormic 
Me fiiiis reUnquunt quasi magistrum, -— Adeam rem, Id est, super 

Infra L 5.33. — Aliam vitam adfert,] Ita adfert dint, 
HeauL IV. 3. 2. Hec. III. 2. 9. Est autem alia vita alius vitae me 
seu rado. Heaut. IL 3. 24. Hec. III. 3. 45. Phorm. I. 3. 12. — Jlii 
mores postuiat,] Laudat Cicero , Pam. XII. 25. Nune àie 
aliam vitam deferta alias mores postulata ut ait Terentius. 2ii 
fertur : 'Allnq plo$ y &VLri diaixa. 

19. Sive aequum èst,] 5i ve vai et hoc loco, vel si; 
enim iniquura. videri , servum orari abs hero. Ita infra I. 5. 58. 
nuch. II. 3. 21. Cicero Pam. IX. 13. Peto igitur a te^ vel, ti pai 
oro, — - Oro,^ Ita infra III. 4. 16. Verissime Servius ad VirgiL 
VL 116. Idem ora^s mandata dabaty haec notat: Maior enim ad 
petrandum tis estj eum rogare ^ qui possit iuòere, Sed et pater 
filium, Hec. I. 2. 41. ubi vide Donatum. — ift re deat iam 
viam,] Plautus Cas, II. 7. 17. Tandem redii vix veram in viam. 
cero Philipp. XIL 2. Quod si est erratum^ P. C. epe falsa atquefa 
redeamus in viam. 

20. Hoc quid sit?] Ita Eun. III. 3. 17. Hoc eur quaerié 
Sed disertius Phorm. V. 3. 23. Miror hoc quid sit. Cicero Pam. Vjj 
Quod cuiusrnodi sit , satis inteUigere non possUm, Plautus Ampb*. 
2.137. Quid hoc sit hominis ! — ' Graviter ferunt,] Ita Eun. I 
2. 1. Hec. IL 2. 10. Polyb. III. 13. fia^éetq Iqpe^ov. 4 

21. Ita aiunt,] Pormula, qua utuntur, qui non esanimo, •■ 
eum contemtu quodam adsentiuntur. Infra II. 1. 21. Adelph. V. 8. l.y^ 
Magistrum.] Consultorem ; consilii auctorem. Cicero Pam. ULtj 
Fel iam sciemusi advenfaè^mUm DolabsiUa^ Eum pmto iaa§a^Twai fmà 



A e T U.S* L ,.8,4I« N A IL K 

iK AniiuM U i aefrotnm ad détarknrem pi^tejii plenmir 

L Non h&de iiitdUig& IS. Non?, hon. . JDo.^ No^: 
IMhrw som, non Oédipns.' ^ 

^ NcDipo èrgo aperte Y&y quo festanti ine Uqfoif 
Ùa. Sane qnidem. '"•> 

. Si léoaero liodie qaidquain la Uà te ipfajffiv 9S 

■ * ■ • - » 

■; ]M»ett^ super aniona^-— SS. Jnimaiiit ae^rofsnk] FM> or- 
■i; ava aniiniu «eger,. ooipu ■agrotuin fS. Htf p.] Id t wie c tfa 
A i i m i tii , JDavicfl «aiiiiy iftoii'0«ilipai#.J MnlripleK co wtin nel k , 
im oda ■enem ^paii Spbiiit«m iììtìim» id ait^ defomieiii tnoattil^pie 
ì; potett 6tiam inhtmiaiiiiin et femm, ut Spbim; Poteft edeot 
•e nlt<Mreni pmnittexe fctturunii e^^e oppi eiift rem sapieu* 
Davus Mumf mùn Otfdiput.] Fecere te aegeiit Oadl» 
ut senem SpUnga ette confinuet, non Oèdlpoiti. lùiitatioiiuiii 
genera: cpia&dam necenitaéy iiuandam introdadt Tolautai.' 
Oedipus,} Si Latine pxomàitìety genititms Otrfìpi fadet: A 
■tee, Oedìpcdis. — S4. Sane quidem.'] 8ane^ ralide: ^à 
lianiis, et yalidufl est. -^ 25» Si sensero,"] GomminatiOy et fit 
nnntiatioy ut in cingulis Terbit ardeant minae. Hodie.^ Non ad 
^Bs non plenum > ted ad comminationem refertur, ut Virgiliuai 
mfÈ/om omnee hodie moriemur inuUL Et dies prò nocte accipitur: 




, Tbjeste, Act. II. 311. Saepe in magistrum Mcelera redierunt 
(» Fbaed. IL 6. 15. Magiftrae /orgA divini daprnn, 

22. Animum aegrotum,} Ita infralii; 9. 27. Heaut. I. 1.48. 
• et animi quibusTii vitiis corrupti dicuntnr sànari. Cicero CatiL 
I. Oeaar B. G. I. 35. — jid deteriorerà par$em adpli- 
L ] Ita fere Heo. Y. 3. 38. Nimquam animum quaesti grati J ad 
Uiaddncam partes. Adplicat ita dizit, uti Heaut. Prol. 23. 

23w Davui euMf non Oedipue.] là vult, Simonis dictum 
tffetrmdig nbi viderì. Ita Plautut , Poen. I. 3. 34. Nam itti qaidem 
sii orationi Oedipo Opus est coniectore, qui Sphingi interpres fuit, 
ipidea, Hecuba Ve 743. Oveo» witp^iut uartigf watt gt,^ nlvùi9 ^E{»- 
fftfltf emw i6è9 povlBVfuniav, Divinus haud sum^ nec queam viam 
rmm nasse cogitatiùmtm, 

fi. Aperte,} 'Nec obscnre, nec perplexe. Ita mox Vf. 31. 
k Y. 1. 3. Heaut. lY. 3. 28. 

25. Hodie.l Eleganter comminatiotti inaerrit. Ita infra Y. 2. 25. 
itni Gore. Y. 3. 13. Delicatum te bodie faciamy cum catello ui ae^ 
tSf Ferreo ego dico. 



69 



ANDRI AC 



FalUme conili « quo flint nunns: 

Ani Télle in ea re osténdì, quam ds cillidns: 

Verbéribog caesom té, Dare, in pistriniun dedam 

id necem; 
Ba légo atqne ornine, £t, d te inde exémerim, ego 

té molam. 
QoidP hocfnteliextìn'? in nondometiam né hócqmd 

Do. Immo callide: 

V. f8. BentL ex codd. Verhértbu» eaetum te in jpUtrinum^ 
dedam usque dd necem, ne Dove in depressione latitet, 

ut hoc ipfoniy Nunguam omnee hodie moriemur inuUL — - 26. 
fiant minue,] Quo minus^ hoc est, qao impeditius. — 28. T^ 
berìbus eaetum ie^ Dave^ in pietrinum,'\ Volt in proni 
et nomine esagitare comminatione serrum , ne quid relinquat ira< 
diae. Dedam,^ Dare^ eet quod repetas: Dedere^ est ad perpetui 
Damue et amicis: Dedimus tantum hostibus. — 29. £a lege, a/^j 
omine.'\ Lege^ ad homipes: ornine^ ad rem divinam refertur 
est firmamentum » per humana et divina. Omen autem est qui< 
ore dicitur. Ea lege atgue omine,] Bene lege atgue orni] 
quia leges auspiciis servatis ferebantur. Ergo sic intellige , quasi 
rìty ea lege et conditione. Et antiqui auspicato omnia faciebant, 
rata esse vellent. — SO. Jn nondum etiam.] Quartum «o^j 

i 

9 

27. Oetendi.l Cicero Pam. IIL 10. Ea in re animum ostendi 
inimicum , quum nihil obeie. 

28. Verberibue aaesum,^ Proprie. Caeder e tmin et eaei 
▼erbera et plagas respicit. Hoc sensu inter caedem dixit Virgilius , M 
Vni. 492. et Phaedrusy II. 7. 8. Ubi vide CI. Burman. — Jn p 
etrinum dedam^l De pistrino, servorum supplicio, multa spi 
Gomicos mentio est. Infra I. 3. 9. III. 4. 21. Heaut. IIL 2. 19. fÌM 
tus, Mostell. I. 1. 16. Pseud. I. 5. 79. 

29. E a lege.] Conditione. Eun. I. 2. 22. Heaut. V. 5. 11. i 
cero. Pam. VI. 6. Levat enim dolorem communis guati legis et hum 
noe conditionis recordatio, —^ C/^i si te inde exemerim, e^ 
prò te molam,'\ Similis locutio illa Plautina , Menaechm. 7. & 
Me* Liberum ego te iuesi abire? Me», Certo, Me, Quoi certmsimt 
estf Mepte potias fieri servum y guam te unguam emitti mano, 

SO. Quid? hoc intellextin'*! an nondum etiam 
hoe guidem?;] Ita fere Plautus, Amph. II. 1. 30. Satin^ hot piai 
Satin* dieertOf here^ nunc videor tibi loeutus esae ? [ Callide L a pia 
probe. Vid. Adelph. UL 8. 63. et Plaut. Asia, a 2. 82.] 



ACTUSLSCENAIL SI 

ai ap&te ipsam rem mòdo locatos^ nll drcouutìoiie 



B> UbiTÌs facUius pissns om^ qaam in hàc re, me de-^ 
ludier. 
Bona vérba quaeso* Si. Inides? niliil me fìUlui; 
sed dico libi, 
temere facias; néqae tu bop dicas, tibi non praedi- 
ctum. Cave. 

V. 33. Bentlei. corr. nUiU me fallis» Meo tibi: quia sed dico iibi 

nimis tepide dicatur in re tam gravi. 
¥• 34. idem cum Faèmo dedit: neque tu hatU dices* 

■I abundat etianu — 31. Ipeam rem.'\ Ipsam rem» id ei^ 
lem suam, aut interminationem suam: hoc est, pistrinum et 
serriles. Niàil circuitione,] Nihilf prò non. Circuii 
)$ne^ perìpbrasi. Uè uà e«.] Legitur et usar ««. — 32. Ubi vie 
/inj. ] Admonitio. Ubi vie faciliue,] Cicero: Non est in 
eausa peccàndi locus ullue. -— 33. Bona verba guaeso.'\ 
fic in tigtorda est Bvtprjuto/ios» Quasi dicat, meliora loquere, rogo te. 
Ergo cum admonitione, Bona verba^ inquit, rogo. Nihil me 
'^ felli 9,1 Non te ignoro, non me decipis, Sic Menander : vwì nati 
9Ìi^ lilrj^ttfi liB av, Nihil me fallis,] Figura est hliXrivicaóg. 
• locoovdcv (lÈ Xecw&àwoig av. Fai li e,] Lates, ut sit ovòi9 f»8 le- 
l^cg. Nihil me fa Ili s.^ Nihil ^ prò etiam nane, — 34. Ne* 
fue tu haud dicas, tibi non p r aedict um,'\ Duae negativae 
&dunt imam af£rmativam : tres negativae prò una negativa accipiun- 



raei^ 



31. Circumitione.] H. e. anfractibus^ et verborum ambagibus. 
Gr. iifoòiia, ntQiódm, Heaut. II. 3. 77. 

33. Bona verba quaeso,] Pro eo Graeci tvórofist et BVtpi^fiu 
éicehant. Aristopb. Nub. III. 1. 20. Plautus, Aul. IV. 10. 57. eodem 
frresensu: Bono animo es^ et benedice. [Dona verba quaeso. i. e. lo- 
qnere meliora ; noli putare te a me deludi posse. Locutio sumta est a 
ncris, in quibus bona verba dicere est verbis, quae malum omen ha- 
bcant, abstinere. TibuU. II. 2. 1. Dicamus bona verba, ubi vid. 
Bioukhusius.] — Sed dico tibù^ De vera lectione, e dico tibi^ 
vide in Comment. maiore. Atque bue respicit Simo infra III. 2. 15. 
[Dico tibi est graviter ìncrepantis et minantis formula. Eun. II. 3. 46. 
libi dico Cinerea, Ovid. Ep. XX. 153. Alter ius t baiamo tibi nosy tibi 
Uehnue^ exi. Phaedr. IV. 19. 18. tibi dico^ avare, ubi vid. Inter- 
iretes.] 

34. Ne temere facias."] H. e. calide, et nimis audacter. Se- 
leca EpisU XIX, Cogita ^ quam multa temere prò honore tentaveris. 



58 



A N D A I A£ 



ACTUS PRIMUS. 

SCENA TERTIA. 



DAVUS. 

JCii^riHT^o, Dare, nihil loci 'st segnftiae, neque socói 

tur: uthici Negufi haud non, Sallustius, Haud impigre, neque h 
occiditur. Vera ergo lectio est , Ne que tu haud dicas, 
plurimi noh intelligentes hoc dicas legunt. Neque haud fu 
cas."} Vera lectio: Neque haud dicas. est enim quintum na^il 
Flautus in Bacchid. Neque haud eubdiùtia gloria oppidum arbùror» 

Enimvero^ Dave.'\ Hie hrevis et comica deliberatio est , 
gna exspectatione populum rerum imminentium commotura^ metu et 
aestuantis Davi consideratione proposito 9 — 1. JSnimverOf Daìf{ 
Oniuis persona aut ab altero commendatur, aut se ipsam populo 
jnendaty aut et ab altero et a se ipsa, ut hic DaTi, et per Simoi 
aupra descripta est > ulii dicit , Mala mene » Malue animus : et bic 
se, dum hoc gestu ac sermone agit ac dispntat secum. Enimvei 
J9 a V 0. ] Enimvero , signiiìcationem habet nimium permoti atque il 
tati animi. Cicero , Hic tum alias ex alia parte i Enimvero ferei 
hoc non esti vocetur mulier, Segnitiae,'\ Ad ageudum. Soc^i 

^liquid etiam prò otio audendum est* — Neque tu hoc di Ci 
libi non praedictum,"^ Quare legendum sit, neque tu ha 
dieaSf vide in Comment. maiore. Scilicet duplex negatio graecù 
Ita Plautus, Baccbid. IV. 9. Il4. Neque ego haud committam^ ui 
quid peccatum siety Fecisse dicas de mea sententia. Idem Meni 
II. 3. 20. Neque id band immerito tuo, [Saepe apud Latinos Orai 
rum exemplo duae negationes non affirmant, sed negant. Eun. V.8. 
nee magie ex usa tuo nemo est. Plaut. Epid. V. 1. 57. neque ille 
cbiiciet mihi. Propert. II. 15. 5. Nulla neque ante tuas orietur 
fenestras, ubi vid. Broukbus. Add. Duker. ad Fior. III. 17. p. 577. 
Bentleius ad b. 1. ] Ad sententiam ipsam prozime accedunt illa, 
Pseud. I. 5« 102, Praedico^ ut caveasi dico^ inquam^ ut caveas, cai 
Liiv. II, 29. Ne praedictum negetiSy patres conscripti^ adest ing^m 
seditio. 

1. Nihil loci ^Mt segnitiae^ ncque socordiae,"} VtmaLi 
quo etiam PJautuf coniuiixiti Ann. IL 1. 6. Quiri tu abt te fooocdiaip 



ACTUSLSCENAIIL 59 

Dtiiin intelleiì mòdo senis senténtìam de niiptiis. 
e 81 non'asto próyidentur, me aut henim pessumdabiuiL ' 
quid agam certuni 'st: Pamphilamne adiutem, an 

aoscultém seni. 
iiUun relinquo, eioa Titae timeo: sui opitalor, baiai 

minas; 5 

te,] Ad conrideranduxn. — 2. Quantum modo.} Quantum* 
in ijuantum,. — 3. Qua e si non astu,] ]Bxhortatio a peri- 
u Providentur,] Provisio rerum duas cìgnificationes habet. Fro' 
muu enim nobis tam bonum , qiiam malnin. Malum , dcut si quia 
ians Teniens, telum provìderit atque sic cayerit. Ergo hic provi" 
timr, caventuTy vitantur. Et nuptias velut undam n^vìgio imini- 
ftnn fecit. Quod si quii undam ex adverso Teuientem prora non 
^frit , deraersus uudis in pessum abit. Est ergo metaphora. Mo 
lAtfrum.] Herumy herilem filiiim. — 4. Pamp hilumne ad" 
IfB, an auscultem seni.] Semper deliberativa habent quen- 
■ sonom, per quem exitus rei demonstratur : ut hic ostendit, se 
ipliilam magis adiuturum,. quam verbis senis obtemperaturum. — 
Si illum rei in quo,] Partium tractatus, quae supra sunt, Pam" 
Utmne adiutcm^ an auscuUem seni, Vifae eius timeo,] Ut 
•>» ^y^^> "^' timui male. Sin op itulor.] Opem ferre dicitur 
Bilis rebus y et iis qui de salute dubii sunt : ut, Per opem^ serva 
y obsecro, Opitulor et opitulatio dieta ab opem tollendo, hoc est, 

lem reiiccy et seguitiem amove, Sed eodem sensu dixit Sallustius 
nrth. 53. Dolus Numidarum nihil languidi y nihil remiòsi patieba' 
De voce Socordia vide Cort. ad Sallust. Gatil. 4. 

°, Quantum intellex i.] Ita infra II. 5. 12. Quantum audio, 
4. 17. Quantum intelligo, Eun, I. 2, 62. Quantum suspicor, 

J. Qua e si non asta providentur.] ita Phorm. I. 4. 5. 
videre autem duo notat, et malum evitare, et bonum futurum cu- 
• Prior sensus est Pborm..V. S. 14. Cicero Fam. IX. 18. Actum 
ir de te est ^ nisi provides, Posterior in verbis Ciceronis, Nat. 
r. I. %. Dei^rum mente atque ratione omnem mundum administrari 
rgt: neque idsolum^ sed etiam ab iisdem vitae hominem consuli et 
ideri. — P essumdabunt,] Pessumdare proprie est deorsum . 
t et supprimere , uti pessum ire notat fundum petere ^ et innatare * 
posae ; sed utrumque fnxaqtoQiHÓg perdere et perire. Plautus, Per- 
7, 9. 3. Heij Persa me pessumdedit. Truc. I. 1. 15. Quando rete 
pessum^ tum adducit sinum, [Pessum dare dicitur ut venum^ vi- 
\y pojstum dare. Est enim supinum ab antiquo verbo petior i. e. sub- 
, pedibus calcor. Proprium domicilium habet in navibus unda 
ni, Plaut* Rud. II. 3. 64. nunc eam cum navi scilicet abisse pessum 
Uum ; hinc translate dicitur prò perdere. Sallust. lug. e. 1, Sin 



60 



A N D R I A E 



f 



Cui vérbadare diffidle est: primum iam de amóre 

cómperit; 
Me infénsiis serrat, né qaain fadam ia nilptìis falli 
Si sénserit, perii; aiit si lubitam fuerìt, caosam céj 
Quo iure, qua[que] iniùria praecipitem me in pbtrìnùm 

V* 8. Bentl. coni, auf quam Ubitum fuerìt , hoc seusu : 9Ì set 
imo (quod miniu est) qucunlibet causam cepetùf in piurii 
me dabit, 

Y 9: BeutL corr. Qua iure f qua me iniùria praecipitem in pisiri» 
dabitf' ut et yenus et sententia restituatur. — — 

ferendo. Huius minai.] Subauditnr timeo, — 6. Cui veri 
dare,^ Verba dare^ fallacia est: et illud spectat, nihil me 
Difficile^ est.] Non dicit, impossibile est. Ergo ostendit, pi 
•9 seguii quae prò Pampbilo est. Primum iam.] Primo , in( 
iam iofensus est senex; deinde a Pampbilo gravida est Glycerii 
Primum iam,] *T(piv» est enim àvuctqotfri^ prò iam primum, 
amore hoc] Hoc amore ^ sic, quasi cum taedio et reprebensi( 
eius amoris loquatur. — 7. Me infensus,] Scilicet de amore 
senez me senrat, et revera timendus est. Servat.] ^vluttsi, 
quam faciam.] Hoc ad illud spoeta t^ Tum si quis magistrum 
ad éom rem improbum, -— 9. Quo iure^ quaque iniuri 



captus pravis eupidinibus ad inertiam et voluptatea corporie pessum 
tue. ubi vid. Cortius.] j 

[5. yita saepe apud Terentium est salus, bona existimatio ■ 
quidguid carum est. Infra I. 5. 37. et Adelph. III. 2. 42. ] H 

6. Cui verba dare,] Verbis fallere. Infra III. 2. 25. En» 
Prol. 24. V. 1. 17. V. 5. 8. Heaut. IV. 4. 13. Adelph. IV. 4. 11. Plautii 
passim. Primum,"] *Ita dixit, non seguente d einde ^ vel simll 
particnla ; uti principio infra III. 3. 38. ubi vide Donatum. Heaut. il 
3. 28. Cicero Pam. II. 9. Primum tibiy ut debeo, gratulor, [Plnfi 
dabunt Gronov. ad Liv. XXXIV. 19. Duker. ad Fior. II. 18. ] 

8. Caueam ceperit,] H. e. praetextum. Infra IV* 1. if 
Enn. y« 6. 30. Phaedr. I. 1. 4. largii causam intuii t, 

9. Quo iure^ quaque iniùria,] Ita Heaut. HI. 1.57. Itf 
1. 29. Aristophanes , Plut. 233. noi ònutimq %i8ÌKmg, [ Omnino tui 
Bentleio et aliis legendum qua iure , qua iniùria i, e. quocunque modv 
me Suste sive iniuste. Proverbialiter dicitur, ut apud Graecos Siuaimi 
Hai Kèiwog, Liv* IL 54. iure an iniùria eripiendos esse reos, Getenitf 
part. qua^ qua eleganter ponuntur prò tum, tum. Liv. X. 38. conasà 
instgnis qua patema gloria qua sua, Plin. Ep. IX. 2. ingenio qua vm 
rittas rerum qua magnitudo largissime suppetebat, Gronov. Obss. III. IM 
Heinsios ad Val. Placo. V, 85. et Bentlei. ad h. L ]• -** Prae ci, 




ACTDSf. SCÈNAIIL 61 

bméc mala hoc mihi accédit etìam: haec i(ndria, 10 
;] ista ùxor, sive amica est, grayìda e Pamphilo est. 
oe eoram est óperae pretium aadaciam: 
incoéptio 'st améniiam , haud amàntiimu 
%idqiiid peperisset, décreYerunt tóUere. 

T. IL Bent], corr. Si ista uxor^ quia versili syllaba iupereit. lu «i «-« 
ùt'e Plaut. Cure. L 1, 4. Pseud. I. 5, 1S9. 

hoTcrbiale hoc est: qualia sunt, fas eà nefasy nolis velia. — « 10* Ad 
lacc] In ipsa re maior est difficnltas, quia gravida est Glycerìuni. — • 
Vi, 8iv9 ista uxor,'\ Et hoo cum quodam taedio et indignatione 
interrumpit. — 12, Operae pretium audaciam,'\ 
de mirificis et laudabilibus. Nam et ea quae magna sunt, etiam 
■ak, tamen miramur: quia libenter audìmus, et hoc pretium etS 
, idest, audiendi. Et audaciam proprie dixit^ ut in Eunu- 
audaeiam meretricum specta, — 13. Nam incoéptio *Mi 
eutium^ haud amantium.'\ Amabant veteres deprozimo si* 
dicere : ut Cicero^ Minus charum putavit fere de armario ; quam 
fÈùd de sacrario fuisset ablatum. Et quidem si in verbis sunt, «a^ó* 
^sisf dicitur: in nominibus, na^ovofiaaia. — 14. Quidguidpepe" 
rittet.] Maiorem reprehensionem sonat, quidquid peperisseti paritur 
taim aut masculus , aut foemina : et solet iustior e^sQ causa tollendi, 
nmarem uxor peperit, sed nimii amoris est, non expectare quid tollas. 
'Ùtcreverunt.^ Decemere est de magnis rebus certam prof erre sen« 



u 



Ut in pistrinum dahit,'\ Ita loquitur, quod pistrinum esset in 
parte domus inferiore. Vide Palladium, Lib. I. Tit. XLII. [Fraeci* 
fUem dabit i. e. per vim , cum impetu coniiciet. Phorm. IV. 3, 20. ut 
fnecipitem hanc darei. CatuU. CIV. 2. Musae furcillis praecipitem 
mdiait. Ita. freipxens est aliguem praecipitem agere. Sallust. Cat. e 31. 
éretani'entus ab inimicis praeceps agor. Vid. Interpretes ad Liv. 2LXX* 
li 10.] 

10. dd haec mala.'} Ita Caecilius, Obolaste: Quaeso^ ne ad 
■tZni hoc addas maium» 

12. Audire est operae pretium.} Imitatus Ennium, An- 
ni I. Judeire est operai pretium. Et Horat. Serm. I. 2. 37. Eodem 
ttuti operae est dixerunt; sed et pretium est, ut Tacit. Annal. I, 57« 
tU T. Freinshem. 

13. Amentiumy haud amantium,] Videtur bunc locum in 
Qìnio habuisie Livius , III. 47. scribens : Tanta vis amentiae verius. 



amoris y mentem turbaverat, 

14. Quidquid peperisset.] Neutro genere utitur, obincer- 
titodinem, masne nasciturus esset, an femella* Sio infra III. 1. 6. 
naotus, Aroph. I. 9. 9. Quod erìt natum, tallito. Cicero Att. X 18. 



6S AND R I AE 

• 

Et fingant qùandam intér se nane falliciam, ì 

CiTem Aiticam esse hana Fuit olim quidam senex^ 
Mercàtor: navem k frégit apad Andrum insulam: 
Is óbiit mortem: ibi tam hànc eiectam Chrysidis 

V. 16. coir. Bentl. Cìvem Auicam esse hanc, Fuit olim hinc {kt 
Bw) quidam 9en0S. ■ 

tentiam. Unde etiam Senatus decretum, -— 15. Et fingun 
Argutaex^ti partem narrat : et non credit futura esse quae dicit , ut i 
persit locua errori* Et faUaciam , et quondam ; ne verisimilis sit i] 
fallacia totius contemtionis et vilitatis. -— 16. Fuit olim.] M< 
totiua summae argumentum populo narratur: sed ut restet aliquid 
erroreniy abrogatur fides. A ÒtriyrifiaTiHip ad juifiijrixoi' transit. i 
IS. Je ohiit mortem,] Piene dixit, quod nos a6/<^ tantum. F 



Quod quidem est natum^ perimbecillum est. Sed et ita in Evan| 
Matth. I. 20. et Lue. I. 35. ubi v. intpp. [ Gronov. Lectt. Plautt. p. j 
aq. ]— ^ Tollere.'\ De prisco ni ore tollendi ^artus ^ et quae eiuil 
fuerit ratio , ex professo egit Ampliss. Gorn. Bynckershoekius, opusa 
de iure occidendiy vendenti et exponendi liherosy cap. X. quem confa 
[Locutiones tollere et suscipere liberos prò educare fluxerunt e morii 
Graecorum et Romanoram , in quorum potestate erat , infantes et 
natos vel educare vel esponere vel interficere. Infantes recens nati 
terra ponebantur, invocata Ope, ut eos placide terrae sinu excipei 
et àdiuvaret. Ex quo more inteiligendus Ovid. Trist. IV. 3. 46. Tua 
que nascenti corpus haheret humus, et Sueton. Aug. e. 5. solumy qà 
primum D, Augustus nascens attigisset. ubi vid. Torrentius. Hinc i 
dere prò nasci apud Stat. Silv. I. 2. 109. tellure cadentem Excepi Je 
que sinu, Positum sic in terra infantem pater si educare vellet , tol 
bat , si nollet , relinquebat iacentem ; quem saepe servi alienae misi 
cordiae exponebant, additis crepundiis quibusdam, unde postea cogi 
sci posset. Lan^bin. ad Horat. Serm. II. 5. 46.] 

15. Fingunt inter «e.] Idem usus vocularum inter se i 
currit infra III. 3. 20. et 43. Heaut III. 1. SS, et 91. et passim aU 
PlautuSy Asin. IL 1. 2. Argento comparando fingere fallaciam. [N« 
pe , si civis Attica fuisset , ex Atbeniensium lege Pamphilus cogi poi 
isset eam uxorem ducere.] 

IS, Fuit olim.] Narratio haec quasi (itfirjcip quandam veil 
mm Pampbili et Glycerii habet. Ita Plautus, Menaecbm. ProL ! 
Mercàtor quidam^ fuit Syracusis senex. 

17. Navem is fregit.] Naufiragium fecit. Graeci wetvofi 
et vttvayBÌv tò nloXov, Fere ad eundem modum dixit Pbaedrus, V. 7 
»nistram fregit tibiam, 

18. Ei0G$am,'\ Quae ad liaao vooem notaranU Donaftaf, pi 



A e T U S I, S C £ N A DL fis 



tran recepitte, óitNun, parvam. 

[hi quidem herde non fil yerisunile; atqni ipns c6m* 

menium placet. ^ .20 

b1 Mym ab ea egréditor. At ego bine me ià fo« 

nun^ ut 

i 

« 

T« fbX Versofl tetrameter trochalcut hypercatalectifciu , qnalif iudice 
Bentlek) nusquam reperìtur. lUqne hercU tollifc et ai ìpns 
cmn Guyeto reponit. 

Morte ohita fuaUt fama esi voliiare Jigttra*, — - 19. Recé'^ 
ii»€ orham^ parvam.'\ Parvam propterea adiecity ut fiat veri* 
, noq poste eam facile iuot agnotoere. Fabulae.] Redit ad 
tionem. — 20, Aigue ipsis,"] Atque prò tamen: utsit, ta* 
ipsif commentum placet. Quod csemminitcìuittur i probant. -^— 
8 ed Mysi9.'\ JlageMnev^ al tenue Scenae. Mjsis,] Seroper 
nomina conucorum tenrorum aot a .natìonibus nint indite, ut 
il, Sjrut; aut ex accidentibne , ut Lesbia, relut ebrìosa, a Lesbo 
, quae est feraz suavissimi candidissimi^e vini ; aut a morìbua 
vcrnilitate , ut Pseudolus ; aut ex negotio , ut Ghrysalus ; aut ex 
|MHtate corporis, ut Thylacus [an Ghylacusj; aut ex specie fornsae, 
aPÌBacium. Ego hi ne] Niìdi- adhuc Davus invenit consilii, nisi 
H^erat Pamphilum, moneatque. Ego hinc me ad Jorfim,^ 
mbnoit hoc prontmciatur : ut desit, jtergam^ aut ducam me. 

viTÌdentur. Naufragum exponit Servius eiectum ad Virg. Aen. IV. 373. 
ib^aom tuta fides, Eiectum litore ^ egentem Excepi, Ita infra V. 
4 SD. Sed et ipsa classis eiici dicitur. Cicero, Verr. V. 35. Classen 
^dAerrimam populi Romani in litua expuUam et eiectam. 

19. Fa buia e."] Idem Simoni videtur , infra V. 4. 22. 

20. Miài quidem hercle non fit verisimile.'^ Simili 
ma dixit Theophrastus , Gharact cap. I. Uagièoiop ifioì vò ngaypia, 

blf ti9Ì lifB. Et HoratiuS) Serm. I. 5. 100 credat ludaeua 

^diof Non ego* [Ruhnkenins veterem secutus lectionem: Àtque hio 
Imitili' prò et tamen, et verum« Sic Graevius capit Gic, ad Attic. VI. !• 

hoc tempore ipso impingit mihi epietolam. Plura habet exempla 
ad Sallust. lug. e 4. 3. ] 

21. Ab ea egreditur,] Locutio Comica, prò, e domo Aut. 
IlL 4. 7. et passim alibi. Ita et in Evang. loh. XX. 10. Un^l» 

he air muIìv m^Òs httvtoifg oi (ket/fhjted, Eadem locutio Gallis familia- 
rL — Ad forum,'\ Frequentissima fori mentio apud Comicot; 
|MÌ ibi quasi esset respublica, et iudicia exercerentur. Unde otiosi 
t kmesti bomines in fòro plerumque versabantur, ibique interdiu quae- 
tibantur. [ Hinc me ad forum ; supplendum conferam. Infra IL 2. 24. 
y» ai# continuo ad Chremem^ Saepe in hit locutionibuf verbumi quod 



e* A N D R I A E 

Conyéiùam Fainpbiléni, nec de hac re pater improda 
tem ópprìmat. 

ihOtiim ad locum significat , omittitur. Gronov* ad Senec. Troad, r. 8( 
et Duker. ad Fior. III. 6. p.5Q2. In foro servus te sperabat Pamplu]i| 
conveiiturum y quia otiosi apud Athenienses in forum venire solebi 
confabulandi gratia 9 cuius moris plura vestigia sunt apud Terentiunt 
22. Tmprudentem opprimati] H» e. Incautum deprebenli 
Sopra L 2. 10- Adelph. U. 2, 21. 



ACT1TS PRIMUa 

SCENA QUARTA. 



MYSIS. 

«nLcDivi, Ardulis, iamdadain; Lésbiam addaci iubes. 

V« 1* Bentl. Audio corrigit , quod sententia requirat. Audio^ inqd 
te iaepe vociferantem ; non audivi^ quasi semel tantum. « 

Audivi f Archilis,} Hatte sunt inventionis poeticae^ ni ^ 
OÌKOvo(i£u9 fac9tiae aliquid addant, Nam oUovonUt es4 ut arce99a^ 
ohstetrixf et conveniatur Pamphilus, Facetia scribentiu in hia verbis é$ 
quod Arehilié compotricem potissimum adduci iubet, — I.: Audi9\ 
Archilia.l Frequenter hoc modo Terentiué compendium facit, 1 
•grediens loquatur persona de eo , quod est gestura ; et simul doofli 
quid ab altera gestum sit. Audivi^ Archilis^ lamdudum^ LifÀ 
hiam adduci ixifrtf^.] Utrum iamdudum audivi^ an iatm 
dudum iubeSf incerta distinotio est. Et sunt qui iamdudum^ im 

1. Archilis,"] Haec forte fuit adstetrix Olycerìi, qualem di 
icribit Hieronymus, Lib. II. Epist. Select, 9. Jssidere lectulo^ oftaM 
trices adhibere languenti ^ portare matulam^ calejacere lintea^ pUea» 
faseiolas, AddeCuiac. ad I. 236. de Verb. Signif. *— • Lesbiam ai 
duci iubea,"} Dicitur bocxariÌTÒ atmutiftBvov, Neque enim iustoi 
illud commemoratur. Ita in Evan^. lob. XI. 28. d dtÒiaiuAog awfi 
09t^ ntd tpmpBÌ 0e. Quia vero Leciti vina in honore erant^ Tidtll 
patrìnm nomen coiiTeniena muliezi ▼inosae^ 



ACTUSL SCENA IV, 

e poi 31» tònulenta *8t mdfier et temeraria; 
1 ntis digna, cui committad piimo parta màlierem. 
nen eam adducam. Importanitàtein spectate ànicolae; 
ia compotrìx éius est. Di, date facoltatem, óbsecro^S 

• 4. oorr. BentL Tamen adduci? importuniiaiwm etc 



intellìgant: ut, lamdudum suwù$0 poenat» — — S. Sane 
] Sane^ multum ; aliaf, prò ndide. namqae ralidiif est, qui 
tam rerum necessariarum hahet ad talutem. Temuleiyia*'^ Pro- 
li prlmazn syllabam te, Temulenta^ Violenta^ hoc est» ebrìosa, 
I iemetum vinum dicitur; linde absiemiu9 •obrìua. Dictum autem 
etmm ab eo, quia tentet mentein. Temulentaf Tino: Teme» 
'ia^ natura. — 3. Nec eaàie digna^ cui commit$a9.'\ 
ME in conclusione illa epedaliter probavit, dicendo non idoneam^ cui 
■■ittatur primus partua mulieric. Sed mire fignateque dixit conf 
ditaf. Etenim committinnie magna» et quae ealutem in dubio ha« 
it, ìiec eatis digna.'\ Duat rei, neo parientem^ nec primo 
■In. Figura òvo 81 ipóg. ut Virgiliue: '-"'"Non me tibi Troia Rx» 
ftBaa» tulit, — -- Et, Dum domue Aeneae Capitoli immobile saxum 

ko/et. — - 4. Tamen eam adducam.] Redit ad illud, quod 

hoMcta. Importunitatem,] Importunitas ncque loci, neque 
^iporis babet commoditatem. Jnicuiae.] Archilis scilicet. -^- 
L Qaia camp otrix.] In volta remanait oratio. deest enim per figu- 



2. Tema lenta,"] Vide omnino Senecam, Epist. XGV. Talif 
BiJnus ad Amphoram^ Phaedr. III. 1. Plautuf, Cura I. 1. 77. anui 
Miòiiay merobiba. Quae Tina in delicìis fuerint Graecit , refert Ae- 
lani, Var. Hist. XII. Si. De temuìentis Romanomm mulieribut vide 
BdL X. 23. Hinc abstemius qui a temeto abttinet. Ovidius, Metam. 
M. 323. F^ina fugit , gaudetque meris abstemius undis, 

4. Importunitatem ipectate aniculacl Intelligit Ar« 
ÉìIìb. Adducitur Lesbia demum. Ita Heaut. I. 2. 23. Infra ili, 1. 
Hut. L 1. 47. FateoTy esse importunam atque incommodam, GicerO| 
ha. XV. 4. Importnnitate Jthenaidis exilio mulcatos, Florut , L 8. 
ì* Sturbi iilius importuna dominatio, Translatio petite a mari, 
■■Bodoa portut non habente, ad bominet duros et violentos. 

5. Compotrix,] Or. IhffinÓTtg, evftnótffitu Pbaedr. IV. 4. 
5L Potrici plenam antiquis apcthecam cadis, Suetonius^ Clar. Rbet. 
k Gompotorum tuorum Rhetorem. Cicero, Philipp. II. 39. Bone 
t compransoribus tuis et conlusoribus dividebas* In quibus verbis si- 
dlii est contumelia. \^Huic refertur ad mulierem , quae parit , cuius 

tio V. 3. , iiii ad compotricem , cuius mentio v. 5. Neque enim 
Terum est, quod Grammatici tradunt, àie ad propinquius, ille 
I reoMitiuf ve£ezzi. Vid. qoos laudavimm ad AntiL Lup. II. p. 126.] 

I. 6 



AN DAI AE 

Hofc pariiiDcU, atqae fili in aliis potias p^ccandi 1<m 
Sed quidnam Pamphilum éxanimatum video? ve 

quid fliet 
Oppérìar, ut sddin nunc^ quidnam haec tiurba trisl 

àdfefat 



V« 8. Bentl. corr. numquidnam haee turhae tristizia adfercu, 
azpetity numniun haec Pamphili trìstitia tiirbae quid pit 
tiet. Et liabet numquidnam Donatus atque unus de Be 
/codicibus» 

ram tìXtvpmy id^o illam vuU arcessùi, — 6. In aliis.'] U 
in aliif mnlierìbut y an in aliis rebus? -*- 7. Éxanimatum.] 
minaiuSf est perturbatus. Firgilius: Examinata sequens impin 
ognuna muris, Bxanimusj mortuus. Idem, Corpus ubi exant 
Pallantis Jcesles, -^- *Vereor quid siee,] Quidy ob quid, ] 
ter quid rìt exanimatufl. Aut aliter: quid sieì^ id est, quid sii 
gotiL Sed quidam putant quid prò quare: ut Quid veniant, 
deest, poiestz ut sit, quid esse poiest. — * 8. Num quidnt 
Gomicum est et Terentiamim Num quidnam: Quum exex 
num et ntun snfGcere ad interrogationem potuisset quid, 

7. Ex animai um,ll^ Perturbatum. Supra I. !• 104. I> 
distinctio non est perpetua. Nepot , Èpamv 9, Ferro extrcusto o 
^/iT» ezauimatus es$* liviusy VUI. 6. Éxanimatum auctores qua 
non omnes sunt , mihi quoque in incerio relictum sii, 

8. Ufsciam nunc] Donatus num quidnam legent 
Comicum et Térentianum vocat. Ita sane infra IT. !• 25. Sed 
Gomment. maiorem. — Tur ha,] Perturbatio. Eun. V. 4^ 5. I 
tuSy Epid* IV. I. 33. Quid est^ quod vuàus te turbat tuus. Apul 
Metam. L Sic denique eum viialis color turbaverat. 



AG TU 8 I. SCENA V, 



«7 



ACTUS PRIMUa 

SCENA QUINTaI 



* PAMPHILDS. MTSIS. 

Rdu Uoccirb 'st hamanam fiictam aoi inceptam! hòc* 

cine 'st ofBciém patris! 
[lly. Quid illud est? Pa. Proh Deùm [atqiie hominanij 

fidem! qnid est, d haéc^non contumèlia 'st? ^ 

é 

T«l« BeatL con*. Hòcine eH factu humànum^ aui mceptu? hóei» 
nss$ o/ficsum pairU7 ne accentus in repetitione varieitur, 

^•X Beoti, verba a$^ue haminumex cod. delet, ac deinde scribit «t 
hòc non contuméUcuu De hac constructione v.Gronov. ad Sen. 
Consolai, ad Marc, e. 19, 



"Ho e e in e *«/.] Hic inducitur adolescente animus circa nuptiasi 

M tx magnitudine eius ingens gaudium comparetur in fine fahulaef 

teglia Gljr cerio; et simul id agi tur y ut magie magisque per Mjrsi^ 

^ Pamphiius excìtetur ad resistendum patri nuptìaf indicenti, — 

Boccine 'et,"] Ab iracundia et dolore coepit. /racuncf/a descendit 

n iniuria : Jo/or ex miseria. Ho e e in e * st humanum factum*'^ 

Qbmì deliberatio est: in qua duae partes sunt: una patris, altera ami- 

«K; prò masore Mysis est. Principium ab invectione : in qua primo 

tt bominein accusat, deinde ut pairem. Hoc e ine ^^tA Hoc est 

éflatare orationem , ne diceret quod fecit ; et est perversa crv^ijoig, a 

aaioribns descendens ad minora , per amplificationem accnsaHonis. 

Factum a ut inceptum,'\ In àìììs factu aut ine oeptu fuit. 

Boccine st off i cium,] Off i cium ab effidendo, ab eo quod 

f&aentnr , quid efficere in eo unumquemque conveniate prò conditione 

pcnonae. — 2. Quid est ^ si non ho 0,"^ Sic dicimus de bis, 

foae necesnrio boc sunt, quod dicimua. Si non hoc*] Hoc cum 

stomacho dictum, quasi aliquo contradicente, non esse contumeliam. 



1. Humanum factum,] Plautus, Truc. H. 1. 8. humanum 
facimu factum, est. Eodem sensu optimum factum dixere Plautus, 
PMnd. 1. 2. 62. Sallnstius, Catil. 32. lugurtb. 107. — Inceptum.] 
De re maiore dicitur. Heaut. IV. 6. 7. £t ita incoeptio supra I. S. lo. 

ftm Froh JDeuji^ atque hominum fidem,] Ita Phorm. II. 

6* 



68 



AN D B I A E 



Uxirem decrerit dare sese mihi hódie. nonne opórtuttj 
Praescisse me ante? nònne prìns communicatum opórti 
My. Miseram me! qaod verbum audio? 
Pa. Qoid Chremes? qui dénegarat sé commissarum 

cicero \ Quid eie quaesOf Metelle^ iudicium corrumpercy si hoc 
esi? — 3. Uxorem decrérat.'\ Decernere^ est de magnis 
proferre sententiam. — 3. Uxorem decrerat,] Propositio il 
xìae. — Nonne oporiu*it praescisse me ante?^ O^ortuii 
tcilicet ad patrem refert. Nam nec sic consentirexn ad nuptias ; sed 
me velie, Nonne oportuià praescisse me ante? Dolet ai 
se spatium non habuisse Consilio. Et ante abundat, aut certe pra< 
cum sufficiat scisse, — 4. Nonne prius communicati 
oportuipT] Quam de stomachQ repetitum estoportuit? Et de m 
praescisse me ante, Pr a^ se s^je proprie ad eumrefertur, 
esty Pamphilum« Communicatum.] Quod necpie huius proprii 
est, neque illius. Communi catum.'\ Quia nuptiarum non oi 
potestas in patre est. — 5, Quod verbumJ] F" e rbum prò aiU 
more suo posuit, id est, uxorem dare, quod ait. — 6. Quid Chi 
mes?^ Transit apatrenunc, et ad socerum redit. tòquid^ non 
Ghremetem dici tur': sed ad illum transeuntis est, et non consideri 
quid dicat. -* Quid Chremes?] Irascitur patri, quod cogat; 
meti, quod non neget uxorem. Nove dolet, non odio haberì, 
repudiari. Qui dénegarat,"] Non latuerat Pamphilum, repuc 
Ghremetem» Unde et Davus ait , Qui postea quam audierat , non 
twn iri Jilio uxorem suo, Commissurum,] Putaverat nuptias, 



3.4. Plautus, Epid. IV. 101. Or. n^òg dsèSv. Est autem foi 
exclamantium et aclmirantium in re indigna et tristi , auxiliumque 
plorantium. Fides enim et prò praesidio et tutela ustu-patur. Adel] 
III. 5. 43. Livius, I. 7. Fidem pastorum nequidquam invocane. 
tar B. G. Vili. 48. Repente omnium suorum ìnvocat fidem atque ai 
lium, — - Contumelia,] Iniurìa. Heaut. III. 3.5. Hec. III. 5. 
et passim alibi. 

3. Uxorem dare,] Proprie. Supra L 74. Infra III. 8. 28.J 

4. Nonne prius communicatum oportuit?] Quod qol 
neglectum erat a patre^ Pamphilus de contumelia sibi facta querit^^ 
In matrimonio autem contrahendo summa filiorum erat libertas. EzeUl 
plum est Clitipho , Heaut. V. 5. 12. seqq. Idem ftstatpoQMmg exprenfl 
Plautus, Stich. I. 2,S2, Stultitia 'sty pater venatum ducere invitm^ 
canee. Diserte Quinctilianus Declam. CGLVII. : Nusquam tamen^ iaffuM^ 
libertas $am necessaria ^ quam in matrimonio est, 

6. Commissurum mihi gnatam,] Scilicet uzor in mann H 
pQtestate mariti erat, administrantis bona eius tanquam sua, utpoV 
qui dominus esset dotif , ex Jure Ginli; ita tamen, ut alienaro dotofli 




ACTUSLSCENAV. 69 

Sintiin snam uxorem; id mutayit, quia me iminnialiiiii 

TÌdct? 
Itane óbstinate operim dat^ ut me a Glj^ cerio misenun 

àbdtrahat? 
^■od si fit, pareo funditus. 
Ueon' hominem esse invenastimi) ant (nfelicem quén- 

qaam, ut ego som! 10 

?. 7. Bentl. corr« U mutavii: qpM in Tnlgata lectione hiao ret, 

hinc persona opponitur, 
Y. 8. idem sublata interrogatione tcribits ita óbsiinoìe dai cperam^ 

quo melina procedat sententia. 

Osemetem mutare sententiam. — 7. ìd mutavit^ Nere dizit idi 
idenim ad dtf 710^ ara ^. Id mutavit^ quoniam me immu" 
tmm.] IlaQÓfLOunf, Nam quoties verba sunt, naQÓffuiv dicitttr, 
nomma, «o^ovof^onr/o. — 8. liane obstinaàe.'] Obetina$9 
e est aliquid in alteriut malum cum conatu facere perseveranter» 
in alterius pemiciem nimis niti. Abstrahai?] Magna vi verbi et 
poprìetate usus est. Unde illud est , Iphitus ei Pelias mecum ; divel^ 
Snur inde. Abstrahat?] Magna indignatione usus est; tanquam 
Gbremes non tam filiae consultum velìt, quam laesum Pamphiluin. — 
KL Jdeon'* /lom ìnem.'\ Alia exclamatio est adversnm socerum. 
: IcmiDem putat esse in genere humano ita infelicera ut se : quod est 
•namune omnium , qui in aliquo moerore consistunt. Itaqne non 
•e, sed conditionem humanam dolet; et queritur natum esse quenquam 
fu possit esse tam miser ut ipse est; ac per hoc se. A deon'' homi- 
Bea. ] Amatorie, amore nominato exiluit in geniitus. Sic VirgìL aut 

fa non essety reddendam uxori matrimonio expulsae. Heaut. IV. 3. 
361 Hec. n. 1. 15. Phorm. V. 3. 5. 

7. Immutatum,'\ H. e. 'est immutabilem, sed constantem in 
•more Glycerii. Ita immotusy invictuSy indomitus dicitur prò eo, qui 
aoTeri, vinci, domati non potest. 

8. Ob8tinate,'\ Contumaciter. Oòf/ina/o animo est obfirmato 
■pud Festom. Plautus, Asin. I. 1. 10, Ita me óbstinate aggreseue. 
ketonins, Caes. cap. 29. Quum obstinatius omnia agi videret, Id 
tbstinate dizerunt prisci. Plautus, AuL lì, 2. 89. JSa affinitatem hanc 
Astinavit graiia. — Abstrahat.] Vox apta ad. difficidtatem rei in 
more dudum consueto notandam. Ita infra IIL 2. 38. Adelph. V. 3. 
i6. ubi ride Donatum. 

9. Pereo funditus,] ItaPlautus, Bacchid. III. 6. 31. perdi- 
isti me iodalem funditus. 

10. Invenustum!\ Invenusti dicebantur, quibus Venus in arao- 
ibcu non faveret. Gr. *A¥Qup^òi%9i il% %à i^oniKO. Contrarium ekt 



- * 



70 A N D B I A E 

Fr6h Deùm^ alqtie hominam fidem! 
Nóllen' ego Chremétis pàcto adfinitatem effttgere poter 
Qnfbt modk Mnléniptiis, spretila? fécta^ transacta óau 
hem! 

il bis alma reemisii^ Hodor ubi «f#? — Invenustum au$ i 
felieem.'i Inpenustus 99t nne Venere, id est, sine gratia, qn 
omiiet xeipnant repndient^e pulchrae , et quem deformef .appetì 
Jnvenusium aut infelicem^'} InvenuMtus^ cui displicens obH 
tur; Infélix, cui placens negatur. ^u$ infelieem quenguam 
9'go «am?J Adeo se mifemm didt, qnod «ibi repudiare non licet, 
propterae doleat humanum genus, injiuo tit aliqnii tam miter. f 
giL Heu cadit in guenguam tantum scelusl Ut ego «uni?] A 
«ólov^eyeit ut, quam enim'inferre debuit, non ut, — 11. Pr 
tìeùm,} Quam fenreàt indignatione , hinc aspice, quod frequea 
ezcdamat. Proh Dettiti.] Alia ezdamatio ettadversus socerum. 
XSL Bffug%r9.\ In iotum fugare. — 13. (^uot madis ce; 
temptuSf spretuMÌi Si Chremee ipretat , intelligemut Pamphili 
dioeie, cpod operam dederìt, ut te repudiaret Chremet : ut saprà di 
Muiavit^ quia me immùtatum videtm Quot medie contemptu 
Ghremes an Pamphilns ? Facta^ transacta omnia,\ Proverlii 
est in id negodi, da quo nihil supersit ad agendum* Facta antea 



Hòc V. 4. 8« Locudo translata a Insù talorum, in quo Veneris iadus « 
fBlioissimus , Ganis infelicissimus. Sed et mulier invenueta est sei 
data et sordida. Plautus, Poen. L 2L 97. Inyenustae eine munditim 
eumtu. Ubi autem dicit.* ^deen* hominem eeee invenuetu 
utitur looutione apta perturbato animo ; subaudiendum enim, Creda 
aut memorabile eet7 lU infra IV. d. 1. V. 2. 29. Virgilius, Aea 
41. •— iiMfitf àicepto desistere vietami Suetonius, Gaes. 84. Mean^. 
servasse, ut essente qui me perderentì [Plura dabunt Graev. ad Ep 
ad Attic IL 6. ad lustin Q. 14. Dakar, ad Fior. L 11. Gronòv. 01 
n. 14.] 

12. Chremet-is adfinitatem,"] Ita loquitur, quia et gei 
J/fines diati Plautus, AuL UL 4. 14. Megadorus meus a£EuiÌ8 
cum incedit a foro. Et socer ipse Affinis dictus. Plautus, Aul. m 
63. Sed eccum affinem ante aedes, quid ais^ Eueliol Vide pi 
Gomment. maiorem. [Jffinitas quidam in genere est coniunctio ratii 
nuptiarum, sed per ezcellentiam sic dicitur necessitudo inter sooM* 
et generum. lustin. VIL 3. depositisque hostHibus animis^ À9 affinin 
iura succediti Schulting. ad Senec. Coutrov. III. p. 247.] 

13. Factay transacta, omnia.] Cicero, Gatil. III. 6. JU 
i2lud, quod faciendum primum fuit, factum atque transactum est, < 
autem formula JCtorum, qua utebantur in contractibus , significali 
onnia ^pae ad legitinam paetìoBeni pcictiiieveiit^ tiM praartilai i 



ACTUSL SGENA V. 71 

u^Batas répetor. quamohrem? nlsi A id est, qaod fS&r 

spicor. 
md monstri alunt: ea qaomam némini obtrudi pò- 

test, , 16 

- ad me. My. Oratìo h^ec me mberam eianima- 

▼ìt meta. 

pinlo: $ranMacta etiamaGhreniete.—- ié.Repudiaius repe- 
\ Quasi et haec ininrìa nt, repudiare et repetere. Et tale ett in Eu- 
^Excìuàt^ revocata Nisi si id est,} Goniecturaleargamentuiil.— 
iliquid monstri aluni z ea.'j Duplex contumeliai etmon- 

et a liquida minus enim estet, aliquod monstrum* Sic^ Quid 
n« uxorem haheal Et mutavit genuSy dicendo ea: ^oniam foe- 
I est. Sic in Eunuche , T{ice9f motutrum hominii? non dicturus 

Àliquid monstri alunt: ea.] Dum monstrum dixerat, 
■twnntft, tanquam non verbii, ted tententiae serriens. — - JVa* 
lì ohtrudi.'\ Mire ohtrudi^ ^aii invito. Et totum cum ira- 
El Obtrudi^ infrìngiy impingi. — 16. làur ad me.] Do- 
mator non cogitat: et ad vilitatem trahit^ quod ^tro venit, et 
i le repetit Chremet. Itur ad me.] i Quasi ad liostem. Plautus 
^teudolo : Iiur ad me. Et Virgilius : - * - • simid ense relieto , Ibat 
'»Krjahun propere, ^-^ O ratio ha e ci Etiam pauca verba vete» 

ifertnr ad OTune ìiegotium, in quo niliil pvaetermissum est. Infra 
L 17. Adelph. II. 4. 2^ Plautus , Amph. III. 1. 8. Ne hemc in^ 
Ucm. transigam Comoediam, 

14. Rep udiatue."] De sponso et sponsa maxime repudium et 
diare dicitur. Plautus, Trin. II. 4. 53. Satin'' tu sanus mentis 
enimi tuiy Qui conditionem hanc repudies ? Idem , Persa HI. 1. 55. 
n» videto ^ uhi me voles nuptum dare^ Ne haec fama faciat repu- 
unuptiasn -— Ni si si id est.^ Gomicum est n/«ì «i. Adelph. 
3.3. Plautus, Cure. I. !• 51. Tarn a me pudica est, quasi soror 
ùty nisi si est osculando quidpiam impudicìor. Idem Me?«aechm. 
!• 24. ù2 esty quod suspicor, [Edam alii scriptores nisi si utuntur. 
kanu ad Ovid. Epist. IV. 111. Duker. ad Fior. IV. 7. ] 

15. Aliquid monstri alunt,'\ Monstrum couTicium est in 
iiiem deformem. Ita Eun. IV. 4. 29. Ali autem dicuntur, quae 
colnm foventur. Virgilius , Aeh. IV. 1. At regina gravi iam du- 

saueia cura Vulnus alit venie y et coeco carpitur igne. Quia vero 
eree Graecae non versabantur in celebritate , sed in interiore parte 
□n morabantur, teste Nepote Praefat. , videtur Pamphilus ne vi- 
quidem unquam Philumenam. 

15. Sa.] De variato genere vide Donatiim infra V. 2. 4. — Ofr- 
i ft. 3 Ita Hec. IIL 1. 16. Est vero renuenti et invito offerri. 

16. Itur ad me.] Hoc cum indignatione pronunciatum. Ita 



72 



ANDBI AE 



Ptt. Nam quid ego [nunc] dicam de patre? ah? 
Tintam [ne] rem tam négligenter àgere? pnteteriéni 

modo 
Sfihi ipnd forum, iii;or tibi dacenda 'st, Pamphilei 

hodie, inqiiit^ para; * 

V. 18. Bentl. ex cod. Tantam rem^ ne iambicns inter trocbaicot 
foratur. Idem tr: 17 mute delet auctoritate codicum* 



res oràiionem dicebant. — - 17. Nam quid ego.] Quasi di< 
quid ego de patre dicam, qni alienum accusaverim Chi^metem ? JV4 
quid ego,] Redi t ad pattern y in quo nove hoc accusata negligi 
emn agere, quod nolit fieri.—- 18, Tantamne rem,] Sumi 
▼oti ac nuptias. -— Praeieriens modo,] Hic ostendit specit 
quid peccaverit pater. Praeteriens mihi modo apud forut^ 
Undique conflatur accutatio ; ex facto, quod praeteriens ; ex tea 
pore, quod mbdoi ex loco, quia in foro; ex modo et ex verbfl 
uxor libi ducenda e//.-— 19. Dueenda,] Mire ducend{ 
•émper hoc genut declinationif necesritatem ostendit. ut Virgiliu\ 
• - - • Si jpactfm Troiano ah rege petendum, Sallottius:. jigendum^ 



.1 
Heaut ]ProI. 44. Gitat Stobaeus, Fior. Tit. LXXII. e Menandro : i2e^ 

£0 Ti}v i/unnov ÙvycofiQa Tijv]7t6liv Slipf. ol povX6(iL990é vttitipf Xafir^ 

AaliìtB, Circumducam filiam meam per omne oppidum. Si qui h 

eam vuhis ^ loquimim, — Esanimavi t.] Metus ▼ehementior 

mentem et membra turbat. Eun. V. 6. 7. Adelph. IV. 4. 3. Lucretivii 

Lib. I. Vs. 92. Muta metu genibue terram submissa petebat, Oppii 

tiut, Halieut. L 664. Jsifiatè naì naftétip 4hffLaXyiìC yvìa UXvptt^ 

H. e. Timore et dolorifico labore membra soluta sunt^ j 

17. Nam ifuid ego nunc dicam de patre'f] Particd| 
nam elegantem usum babet in transitionibus ab una re ad alianu li 
fira HL 5. 6. Cicero, Philipp VII. 8. Nam quid ego de universo popm 
Romano dicam ? Asinius PoUio ad Gic. Pam. X. 31. Nam de legio» 
trigesima tradenda quantas habuerim conciones^ quid ego scribam 
Graecorum autem yàq eandem vim habet. 

18* Tantamne rem tam négligenter agere?] Uf ut ài 
finitiri frequens in admirationibus et indignationibus. Ita supra Va» Il 
Cicero, Att. XV. 20. Nunc dubitare quemquamprudentem^ quin mot 
discessus desperationis sit y non legationis7 Virgilius, Aen. I. 37. Men 
incoepto desistere vìctam ? Nec posse Italia Teucrorum avertere regem 

19. Apud forum,] Comicum est, prò in foro* Ita infra li 
1. 2. IV. 4. 6. Plautus, Epid. III. 2. 2. m apud forum manet me. Et pai 
aim alibi. Hodie,] Non semper de praesenti die dicitur Ho di e ^ n 
qoandoqoe temput proxime instant notat. Ita £an« IIL 2* 10. Quare me 



ACTUSI.SCENAV. 78 

domimi. Id milu tìsos est dicere, Ahi cito, et 

sospende te. 20 

topoL censen' ulljmi meyerbam potoisse próloqui ? 

aot 
un cansam, inéptam saltem, fàlsam, imqoam? ob- 

mùtoL 
id si ego rescissem id prìiis, quid facerém, si 

quis none me roget? 
piid facerem , ut hoc ne facerem ; séd ninc quid 

primum éxequar? 

tl.Bentl.ex codd. (fhstupur: censén^ meverhum póiuisée uttumpròlò^ 
qui? aui. Idem V. 22. ex uno VAnosàUem inéptam^ ut numeri flu- 
ant rotundiores. V. 23. corrigit ; Quod si ego scissem id prius^ 
quid facerem^ si quis ituno me interrogei. Nam arses etihtméw 
▼nlgo inconcinne habent. Interroget ^o rogei habetEugraphius.'^ 

'Aviam eundum est. *^» 20. Ahf cito^ et suspende $e.] *Ad 
i», cito retulit, ad uxor tihi ducendo esiy suspende «e. — 
Ineptam saltenij falsam»] Duo comparantur in def ansio- 
B, aut vera^ aut ad tempus accommodata. — - Ineptum est, 
id a quoTÌs reprebendi potest. Falsum, quod etiam prudentem 
Btiallere. — 23. Quod si ego rescissem,] Si mecum.com-^ 
DBcatset prius. Quid fa cerem?] Ipse se reprehendìt. Quid 
ttrem?] *Tuoipo^à. — 24. Ut ne hoc facerem.^ Tacerem. 

a 

• Cito explicat ipse Pamphilus. [Para, nempe quae necessari 
itadnuptias. Verba parare ^ apparare ^ comparare saepe sine casu 
luotur. Nep. Tbras. e. 2. tempore ad comparandum dato, Glc. ad 
r. XVI. 11. Ex hac quoque parte diligentitsime comparatur, Ovid. 
■C I. 3. 7. ì^ec mens nec spatium fuerant ^atis opta paranti, Gro^ 
r. ad LiV. XXX VIU. 12. 4. ] 

20. ^bi cito^ et suspende te,"] Plautus, Poen. I. 2. 96. 
t domum , ac suspende te. Et saepius alil)i. Unde morem suspen- 
di sete vulgarem fuisse desperantibus apparet. 

23. Quod si.] Valet simpliciter si^ uti quod ni si valet n is ì, 
et Quod utinam prò Vtinam dixerunt. [ Quid facerem prò quid fe- 
eiDy imperf. prò plusquaroperf., ut contra aliis locis plusquamperf. 
itur prò imperf. Sallust. lug. e. 59. Tieque diutius ^umidae resistere 
went , ni pedites magnam cladem in congressu facerent. Exem- 
um pieni tunt scriptores optimi. Vid. Gronov. ad Liv.-XXXIV. 11. 2. 
irakenb. ad eund. XXXVUI. 2. 2.] 

24. Aliquid facerem.'\ Ita solent aliquid usurpare, ubi 
incertam relinquunt. Ita Adelph. V. 8. ^ Pborm. V. 6. 34. 



I 

■ 



74 ÀNDRIAE 

Tdt me impediant dooLe^ qoae memn ^amm dirorsé 
trahunt: I 

Amor, misericordia hvdiu, naptiàram soUicitatìo: 
Tarn pàtrìs piidor, qui me tam leni passus est ammo 

éqqiie adhnCi 
Qoae meo cmiqae animo lùbitam 'st, facere: ein' ego 

wA adVorselr? bei mihi! 
Incértam 'st quid agam. My. Misera timeo, incér- 
tam hoc- quorsmn àccidat 

V, 26. Alii scribunt nuptiarum sollicUudo. — V. 27. BentL poM 
éMÌmo sstf ne animo in thesi lateat. — V. 29. quorsus aa 
dai corrìgit) ut vitetur synaloephes neglectio. 

•t BOftay /tfctfrtfiii, prò tacerem. Sed nunc»] DeliberatiOy etpfj 
tet ciw* **~ 26. Amor^ misericordia.'\ Haec oratoria tutit, a^ 
iinnm negotium in multas distrahimut partes. Diverse trahuni 
Froy in diTona trahunt. Jtmor, ] A necessario. Misericordia 
*Ànò vov aióiofK Misericordia huiuSf'\ UfitpifioUa. Nuptii 
rum sollicitatio*'\ A perturbatione. QViibus colligit, considere^ 
ann poate. Soliiciiudo est, quae inbaeret-mentibus. SoUìcitatioy ijm 
ab aÙo fit. — 27. Tum patris pudor.'\ 'Aiiipi§oHa* Qui a 
iam*2 Expl*natiOy in quo pudendum sit sibi apud patrem. Et adi 
liid apectat, Tu$e his rebiu finem praescripsisii ^ pater. — Qui M 
tam ioni passus e sé animo,"] Atqui accusabat eum. Sedali 
tor est. — 28. Ein^ ^g^'2 Pronomen hoo vim qualitatis habet» 
est, An tali, tara bono? Ego ut advorser.] Videtur inclinasse^ I 
tfecnndum patris animum oonsistat, sed amore ad incerta iterum de?! 
Titur. — - 29. Quorsum aceidai,'\ Adquamrem, quo versus;* 
80. Sed nunc peropus est,'\ Galliditati foemineae et astutiae •• 
teiitia haeo congruit. Cum ipsa,"] Ipsa^ nunc domina mea. Ai 
vorsum huncj\ Apud bunc, ut alibi , - Et id graium fuisse advorm 

25. Meum animum divorse trahurit,'\ Ita Virgilh 
Aen. IV. 285. Atque animum nunc huc eelerem. nunc dividit illuCj ì 
partetgue rapit varias , perque omnia versata Ovidius, Metam. VU. 1 
^lédtrabit invitam nova vis^ aliudque cupido ^ Mene aliud suadei, 

27. Patrie pudor,"] Reverenda erga patrem. Adelph. L 1. i 
Bodera sensu dizit Virgiiius, Aen. I. 361. Convenium, quibus aut odia 
ctudele ty ranni , Aui metus acer crai. In quibus verbis odium tyran 
ìralety odium in tyrannmm, [ubi plura Burmannus. ] Porro amor et ji 
dor solent sibi plerumque opponi in amantibua. Hec. I. 2. *47. 

.29. Incerium hoc quorsum accidaà,'\ Ita Plautus, Fnu 
II. 3. 15. Ben€ ubi quid eonsiUum àisàmiu acoidine, hominem coM 



ACTUSI. SCENA V. 75 

I vkic peropast, aot hénc cmn ipsa, ant' me afi- 
quid de illa advorram hunc loqoL ^80 

■I in dùbio est animiis, paiilo momento hàc illuc 
impéUitur. 

L Qiiis hic lóquitnr? Mjris gilye. My. O salre. 
Pamphile. Pà. Quid agftP My. Rogas? 

\ dOm BentL deleto aliquid vemim tic refingit: 8M nune pércpiuà 
aui hunc cum ipsa , auÈ de Ola me advereum hùnc loqui. 



iabeo graiiam, --^ 81. Dum in duhio est animus^l Trans- 
»]liaec est a mole alicuius ponderif , quae ante, quam in loco «ode* 
, com incerta pendet, facillime cornino vetur. — - 32, Quis hio 
ni^iir?] Hoc iecimiy deinde con versus , ut TÌdit, My aie salve, 
Wme, ] Difficile est aUud invenire verbiun, quod sic declinetUTy Salve 
pbfti^. quippe huius verbi per modos est rara declinatio. -— Quis 
le lequifur7'\ Principium Terentianum in iungendis penonls. 
'lalpe.J O, interiectio optantis adventum^ aut repente perculsL 
ì^idagit?^ Amatorie y et familiariter non addidit quae. Firgi- 
ks : Quae mihi reddat eum , vel eo me aolvat aniantem, — J2 o - 
^1?] Lenta quaedam et tristis est responsio, et dolore piena. — 



E sue dec/aramusi stuhum auiem illum^ guoi vortit maUm Usita*- 
latem cadere res dicitur; metaphora ab aleis desumpta. Adelph. 1V« 
. [V. Broukbus. ad Tibull. L 7. Drakenb. ad Liv. XXU. 40. 3.] 

30. Advorsum hunc /o^ii/.J H. e. Coram hoc. Ita supra L 
LlS. Plaatus, Amph. III. 2. 55. lusiurandum verum ie advorsum 
ha Aulul. IV. 7. 9. Egone ut te advorsum mentiar ? 

31. Paul lo momento,^ £U)dem sensu dixit Lucretius, III. 189. 
loBiine uti parvo possint impulsa mover/. Est enim mumen idem quod 
Mniwn, et momentum quod movimentum, Metdphora ducta a truti- 
a, cnins alteri lanci quid additur, ut aut aequet aut superet alterum 
jmàìu. Locum Terentii in animo habuit Ovidius, Metam. X. 371. Et 
■m(o désperat ; modo vult tentare ; pudetque^ Et cupit ; ety quod agat^ 
MR invenit. Utque securi Saucia trabs ingens , ubi plaga novissima 
WkLty Quo cadati in dubio est, omnique in parte timetur ^ Sic ani- 
ift vario labefactus vulnera muiat Huc levis , atque illuc , momenta- 
ip sumit utroque. Cicero , Pam. VI. 10. Quae quoniam in temporum 
^disuuionibus saepe parvis posita sunt , omnia momenta observabimus» 
me momentum prò minimo temporis puncto sumitiur. Dixit autem 
tulio moment Of vii AdeìpìuV. ^,22. Paullo sumtu. Vide Com- 
EBt. znaiorem^ "[et Heins. ad Ovid. Metam. Vili 637.] 



76 ANDRIAE 

Labórat e dolóre, atqae ex hoc misera soUidta èst M 

Qua ólim in hanc sani cónstitutae nùptiae. Tom ai^| 

tem^ hòc timet, 4 

Ne déseras se. JRa. Hem, egone istuc conari qaeain?! 

Ego própter me illam décipi miserini sinam? .^ 

. i ■ i 

V. 33. Bent. diem. ^ 

. V. 36. BentL ex codcL Egoji* própier m« etc. 



-33. Lab orai e dolore, ] Duplicem laborem Glycerii esse 

unum partitudinis, alterum curae et sollicitudinis nuptiarum Pampl 

léahqrat e dolor e,'\ Callide aggreditur iuvenem ; nam utrc 

- propter illum perpetitur, et dolorem et sollicitudinem. Atque 

Aoe.J MysiSy quae contra patrem suasura est, incertum invenk 

Pamphilum, faoìle ad se convertit mentione dominae suae, et mazii 

quod addidit) cur illam aegram esse dicat ; qiiare statim perfectum 

quod yòlebat, ut dicat Pamphilus, Egone istuc conari quea\ 

34Ù Consiiiuiae.] Nec addit, a patre: sed invidiose, quasi 

Pamphilo sint constitiitae. An timet in negotio? In hunc diem 

Idem enim dies est, quo placuerant destinatae nuptiae , quamvis 

mes.renuntiaverat. et supra, Hic nuptiis dictus est dies. Tal 

àutem,] Tunif praeterea. Tertiam sollicitudinem habere Glj 

rìum, ne deseratur a Pamphilo. Sollicita est,'\ Sollicitudo tt\ 

incertarum magis est. Quod in hunc diem,'\ Hic certior irn 

6st, et gravior. — 35. Egone istuc conari?^ Ideo sic Pam] 

lus^ quia illa invidiose non deserere cogaris y dixit: sed, deseras.' 

Egone istuc conari?] Nonperficere, sed conari velie aliquid M 

scelus, effectio est, etiam si non potest fieri; hic enim voluntas, uà) 

fkctum damnatur. ut Virgilius , Ansi omnes immane nefas , ausoque pò 

iflti, — Conari7'[ Levins est co/rar/, quam facere. — 36. E golf 

propter me 7"] Magna vis est in prono minibus. Et diversa sunt, 4 

lingula , et non praecipitantur , nec dicuntur uno spiritu : sicut in Ed 

33. Lab or a t e dolore.] Intellig-it dolorem partns, qui et dli 
iores %cn^ Hozn^ dicuntur. Adelph. III. 1. 2. et in.'6.'^40. Plautd 
Cistell. I. 2. 22. Sine ohstetrìcis operOy et sine doloribus. Locutioned 
imitatur Cicero, Pam. XVI. 11. Non ignoro y quantum laboret ex dt 
siderio. 

35. Ne deseras se.] Deserendi yerhura huic rei fere proprìué 

ett : habetque adiunctam perfidiam. Unde invidiosius est deserere, quad 

relinquere. Vide Eun. II. 2. 7. Heaut. II.*J. 17. Adelph. III. ^12. f 

ibi Donatiim. Plautus , Cistell. II. 3. 25> Anus ei amplexa est genmé 

ploransy vbsecransy Ne deserat se, Virgilius, Aen. IV. 323. Cur m 

moribundam deseris , hospes ? 

86. Proptor mo docipi,] Ita Phorm. V. 7. 84. Eunucli. V, j 

% 



A e T USL S CEN A V. 77 

Re milu suuin animuni, atqae ómnem vilàm Cìré^U; 
lam ego animo egregie caram prò uxore hàbaerìm; 
»e et pudice eius dóctuiii alqi& ^eductum aiiiam < 
Badmn egestate ingeniam immatarìer? 40 

OB fadani. My. Hand yereor, si in te solo sit situm: 



T. 41. BentL ex codd. verear^ si in te sii mqIò àtunu 



dio , Egone illam ? guae me ? quae Hfum 7 Quae illumj deesty amat s 
ae mey deest, non amat. Egone?] Suadenter. Subauditur, ui 
ri sinam» 37. Quae miài suum animumj] Ab eius ben^ficiis.— 
ìum animum.] Quantum ad amorem pertinet. A$que omnem 
fan.] Hoc est I ut maritum tperaret. Quae miài suum ani'- 
umy atque omnem vitam credidit*] Argumenta a cons^ 
|Bti. Si eam deserìt, haec subiiduntur. — 38. Quam ego ani^ 
^.egregie caram.] Egregie^ praeter caeteras^ id est nimis. -— 
% Bene et pudico,] Hic iilud sòlvitur^ Lana et tela victum quae" 
: ut hoc praestruaty bene et pudice Grlycerìum 'eise educatalo, 
et tela victum quaeritans. Et non pertinet ad argumentum , nifi 
MtTitam Glycerii intelli|(as. Bene et pudice,] Ab honesto. Bene 
t pudice eius doetum,] Hanc sententiam quasi de exemplo prò- 
tt. Qam bene educata est a Chryside, quae primo pudice vitam y parce, 
% duriter agebat, — 40. Coactum egestate.'] Propterea quod 
knsis inopia et cognatorum negligentia coacta. Coactum ege^ 
ttate,] Non paupertate, sed egestate, cui contrarium inopia , et 
ttpuuorum negligentia. — 41, Haud vereor,] Acuit animum 



8. Hecyr* V. 3. 35. Qui vero spe et yotis excidunt , decipi dicuntur. 
Vogiliusy Aen. IV. 17. Postquam primus amor deceptam morte fefellitm 

37. Animum atque omnem vitam credidit,] Ita Vir* 
filitu, Aeu. IV. 412. Arcanos etiam tibi credere eensue» 

38. Animo e gregie caram,] Ita Eun. I. 2. 121. Sallust. Itt- 
|Qrt]i. 14. JVa/er animo m^o carissime. — Pro uxore habuerim!] 
Si|in 1. 1. 119. Plautus, Cistell. I. 3. 24. Eaque educavit eam sibi prò 
fiii, fìene ac pudice, Habet enini particula prò vini aestimandi. 

39. Bene ac pudice,] Ita Plautus loc. cit. Quomodo antem 
fBdicey quae gravida erat ex amore innupto ? scilicet, quia uni tan- 
tnn viro morem gerebat, atque a Pampbilo prò uxore habebatur. 
fkau Mostell. I. 3. 49. — Eductum,] Ito Eun. I. 2. |6. et passim 3 
■fin. Cicero y Pam. VI. 5. Ita enim natusy i^a eductus, ita doctua 

a. fPlnra Drakenb. ad Liv. XXI. 43. ] 

40. Coa ctum e gesta te,] Cicero , Philipp. II. 25. Cogebat 
gcitas: quo se verterety non habebat, — Ingenium immutarier.^ 
t Attius , Persa : Fatis ut quem cuique tribuit Fortuna orainem^ Nun^ 
uim uUa humiiitas ingenium infirmat bonum. 



78 ANDBI^E 

.Sed ita At qveas ferre. Pà. A'deon* me ignaTfian 

piitas ? 1 

Ade6n^ porro iog^tam, aAt inhamanam, aùt feram. 

Ut néque me oonsaelédo, neqae amor, néqne pudor 

V* 42. Beoti, corr. Sed ul vim queas fere» Adeóne me ignavum 

$M? vt fU0aé una tyllaba legatur. 
V« 43* Bentl. coir, Adeóne pòrro ingràtum , inhumanùm , ferum f ' 

_- i 

adolesoentit contra patrem , cuius etiam nomen grave est. — - 42. 
vim u$ gueas,] Hio, vereor ffobauditur. Vi, prò ne non 
ut iit : Sed vereor j ne non queas vim patrù ferre. Et , ne non 
non damnatio e«t| ▼erum adoletcentit provocatio in contemptum 
trìf. —— Adeon^ me ignavum,] A ▼erisimili. Ignavum,] 
advenom necessitatem proferendnm fuit, id prìmum dixit, adetse 
Tirtntem. Quae fequnntur, ad fidem pertinent. Ita prò tempore 
temptum patria prò fortitudine habet. — • Ignavum, J^ Ignavue 
fpn Tim non potett ferre, qui non est perseverans. -~ 43, Jde 
porro ingratum,'\ Porro^ coniimcdo est espletiva, alias ad 
bium temporis. Ignavum e$ ingratum,'\ ^v^i/tfiff est. In 
"manum aut^ferum post subiecta dixit. Adeon"* porro ingrà 
Sumy auà inhumanùm?] Mira omnia conversio. Non enim dii^ 
Adeon me obsequentem patri existimas, adeo gratum, adeo pium, 9/H 
mansuetum? Ira amatoris per omnia servat conditiones, ut oratori 
koo oogatur scelus esse, si pareret nunc patri.— 44. Cft neq^ 
me coneuetudo, ] Non ordinem reddit. ferum euim reddit ad ma 
suetum^ qnod etiam ferae mansuescunt. Neque amor,] 'Ad illfl 
Inhumanùm^ Amor namque vehementior est in homines. Fir| 
ìiue : Quid iuvenisj magnum cui versai in ossibus ignem Dtm 

amorì"""-^ Pudor,] Ad ingrat%m retulit. Ut neque « 

I I. Il I ■ 

43. Ingratum aut inhumanùm,] Cicero, prò Deiot. o. 
OuiuM tam inhumani eé ingrati animi, a quo rex appellatus essetf \ 
man ^rannum invenir i? — Ferum,] Attius, incerta Fabula : Ké 
lum esà ingenium tantum ^ neque cor $am ferum, Quod non iaboi^ 
Mrtguay miteecat mah. 

44. Coneueiudo,"] Proprie de furtivis amoribns dicitur. Ca 
smeiudinem stupri vocant Sallifotius, Catil. 23. et Suetonius» Galig/l 
Consuescere eodem sensu venit. Adelph. IV. 5. 32. Phorm. V. 6. 1 
Bed et mulier cum viro dicitur consuescere, Plautus, Cistell. I. 1, fl 
en unquam cum quoquam viro Gonsuevisti ? [ Consuetudo refertur 4 
praecedens adiect. ferum ^ amor ad inhumanùm ^ pudor ad ingratm 
Talis ordo immutatus, quo postremum primo, primum secundo reapo 
dety a Grammatidi CMM^ff Tocatuc Doaatoi ad b. L et Gorttns < 
SaUust. Gat. e 14^ 8.] 



ACTUSLSCENAV. 79 

■miÓTemt, neque commóneat, ut senrém fidon? 46 
f. Unam hoc sdo, hanc meritami ésse^ ut memor . 

esses SUI. 
I Memor éssemP o Myais, Myns, etiam mine nabi 
sipta iUa dieta sunt in animo Chr^dis 

f. 46. Beoti, partim ex codd. coir, f/num Me éeio^ este mérU 
tamy ui memor ésses 9uL Sic accentut recdns syllabat ferìunt; 

Wm 48w idem sic refiogit : Scripta illa sunt in ànimo dicia ChrysidiSf 
▼itandae ambiguitatif gratia. 

nsuetudOf neque amor,] *Jn6do6t9 ad superiora. Coneue» 
do, adrersus feritatem. Amor^ advenus inhiimanitatem. Pud or, 
mnoM ingmium animutn. —' 45. Commoveat ^ neque comnto»' 
«#.] Avinei^ est ad maiora. Ut servem fidem,'\ Exquisite: 
^dixit, nt coutemnam patremi — « 46. Unum hoc scio,'\ In eo« 
h baerety ut excìtet iuvenem: neque audire te fingit quod dicit. 
■«» hoc scio,] Vide qnam callida sint^ quae a Myside subiiciua- 
r, ad irritandam promissionem Pamphili : quae ardentem incendat 
igis. nam dixit ille omnia, quibus cogitur serrare fidem: sed de me- 
a eius aut nihil dixit, aut parum. Unum hoc scio,] Quasi hoc 
e«t, Quid tu facturus sis, equidem nescio, sed unum scio, — Ut 
mmor esses sui,] Invidiose, quasi òblito : adeo commovetur boc 
ielo Pamphilus. Ut memor esses sui,'\ Bene, praeterito:^ quo. 
■Bi quae praeterita sunt , in recordatione magis lacrymabilia sunt. ut 
^ir^ihus : - - - - Cui parvus lulus , Cui pater , et coniux quondam tua 
lieta, relinquor? Idem alibi, Per caput hoc iuroy per quod pater anse 
dehau — 47. O Mysis^ Mysis,] Prìmum vocandi, alterum in- 
icpandi est» Etiam nunc scripta,] Id argumentum est, quam 
ine memor sit , qui etiam mortuae verborum meminerit CbrysidUs de 

45. Servem fidem.] Ita Kec. IH. 3. 42. Virgilius, Aen. IL 
GDl Tu modo promissis maneas^ servataque terves, Troia ^ fidem* 
kotiis, Mostell. IV. 3. 29, Fides serranda est^ ne ire inficias postu^ 
9, Idem contrario tensn dixit, Capt. IL 3. 79* Fac fideìis sis fideli: 
nw fidem fluxam geras. 

48. Seripta illa dieta sunt in animo,] Sdlicet etiam 
dpere Tocabant scribere, Ovidius, Heroid. XIV. 128. Scripta^ua 
u tiiuJo nastra sepulcra brevi. Ubi vide , quae notamnt Heinsius et 
bmanmit. Eadem porro locutione nsus Paulut Apost. Rom. II. 15. 
»f^ MtixwwTai rò ì^o9 xov vòfiov yQtmtiv h xeu^ nagÒlait uvrav. 
est: Qici ostendunt opus legis inscriptum cordibus suis, Aescbylus 
■Betbeo: Eoi wQmtevj '/o*, neXvòetoif nk&rifp tpgdaa^ *!Hir iyy^ 
9 09 ftsr^fioóiv délfoig fp^BPmP* Id est: Primum tihij loy multipli- 
I crrorem doquar^ Hlum memoria tu mentis inserite tabulisi Ubi 



80 



A N D R I A E 



De Gl^cerìo. iam férme morìei|s me vocat: 
Accesa; vos semitae: nos soli: incipit; 
Mi Pamphile, huius fórmam atque aetatém Tides. 
Nec clàm< te est, quam ilii utraéqae res none àliles 

Glycerio.— 49. Iam ferme,"] Ferme^ adverbium est festioant 
Mo riens me vocat,^ Ex tempore probavit locutam vera esse , 
ficta et simulata; nam qui sani sunt, spe longioris vitae aduli 
ÌTirgiL - - - - Et dulcis moriens reminiscìtur Argos. — la m fé ri 
moriens»'\ AfTectus a tempore, quod postrema vox erat. — 50. 
eeeei\ vos semotae: noe eoli,] Figurae proprie Terentiai 
Ì9VPÒBtOP nal ilXu^ig. Vos semotae : deest esiis : nos soli, 
remansimus ; ut est illud, JPgone illam ? quae illum ? quae me ? Vi 
^emotae,' noe eolL*] Habuit fidem , quod soli fuimus, quod nt 
testif, an timuìt, ne hoc pater ante' firmatum amorem cognosi 
Incipit,"] Deest dicere, Praeparatio et quasi vestibulum orationis 
Jnctfp^io dicitur' orationiSy quae longa tacitumitate , meditate, gravit 
que profertur. ut Virgilius: Tum pater omnipotensy rerum cui sì 

potestaSy Injit»"m 51. Mi Pamphile,'\ Mifirjcis per ngocmi 

sfaii'oy. et prìncipi um a blandimento. Mi Pamphile»^ Imitatus 
etiam blandimentum Ghrysidis. Mi Pamphile.] Vide redditam vi 
morientis densis intervallis interruptam orationem utpote lasso anb< 
intòrveniente. Huiua fórmam atque aetatem.] Amat com| 
dium lassitudo. Pormam enim dicendo, pulchritudinem signific 
4ietalemy quod parva. Huius formam atque aetatèm^'^ 
plez causa commendatioqis , forma et aetae: ut supra, Forte 
adspicio adolescentulam , Forma , etc. — 52. Utraeque inutilei 

Scboliastes : Tovxo nuà IIivdaQÓg 9170», noti tp(fevòg ifiug yiyQeatuà 
^v^ OKQip^ xatttXti^piv alptvtófuvog. H. e. Hoc etiam Pindarue cUt^ ^ 
animo meo scriptum est.<, accurata^ et perfectam comprehensionem eigni 
ficans. Locut Pindarì est in Olympiis^ Oda X Contrarium est, a^ 
xitpQav yQaffBiv , in cinerem ecribere, i 

[50. Accessi, vos semotae. Omittuntur particulae cònnecfeofl 
ut festinatio et studium exprimatur, de quo oratorum artificio vi| 
Longin. de Sublim. $ect. XX. ] I 

51. Huius- formam atque aetatem videeJ^ Utraqueinij 
età facit ad misericordiam movendam. Apuleius , Metam. Lib. IIL Q 
,et formae simul et aetatis contemplatione magie magisque ad iuettUi 
indignationem arrecti^ prò modo facinori% eaeviatis. Vide supra | 
!• 45. 

52. Utiles,] Sensus est^ formam et aetatem Glycerio »w^Kinf 
inutilet esse , illam quidam ad tutandam pudicitiam, banc vero ad ram 
Ita infra IV. 5. 15. Cicero^ Fam.V, 15. Ad amicosne confugiam? QiMp 
multi eunt? et VIIL 10* Ego quidem praecipuum metum^ quod 



/ 



utiles, — 53. E t' a d jp ud ìci t i am.'\ Propter formarn 
ad rem tutandam,] Propter aetatein. 'Anóòoaig. — 
te per.l^ Quod, propter quod: ut, Quod te per superos, 
o, propter quod te oro. Per hanc dex^ram.^ Teuet 
pparet. Per hanc de x tram,] Fidei et fbederìs membrunn. 
1 fit conventio. Et in geni um.] Legitnr et genium. — 
huius solit udinem,'\ Legitur et solieiiudinem^'^-^ 
ti or.] Obtestatio dicitur^ quando euin adioramiit, ^em 
Oramus per eas ret, propter qiias rogamof. Virgiliiu^ 
fversae^ genitor^ fumantia Troiae Exoidia obtestor, --•• 
bs te hanc segregete neu deser ae,'\ Ad Jidem^ n€ 
fy retulit: ad solitudinem ^ neu dee eras: hoc eft, ne 
:as, aut amare desinas, etiamsi abam duoai. JVe ab e te 
^regee,] Quasi l'ptam manu tenens, Han e , propter fortnam 
. — Segreges.] Hoc verbum simplex fieri non. potest. Neu 
, postremo. Te obteitor.] Sextum ««r^^Aiiov. Dixit enin» iam; 
ttf per hanc dextram oro, — 67, Si te in germani,^ Slo^ac 



Va/, habuiy gui ecirem^ quam paratoff ab oxercita es$ef/ 
bet BeutJ. ad h. 1. ] 

Rem,'\ Intelligit rem familiarem, teu bona patrimonii, 
. 1. 12. Phorm. II. a 46. Lucretius, lY. 1116. Labitur in^ 

ei vadimoni a fiunt. 

Te per hanc dextram oro,] Solennis orandi formula, 

ià dextra credebatur esse sita. Unde dextra fidesque iungi 
^lantus , Amph. III. 2. 52. ubi Inpiter ad Alcumenam : Per 
fuam tCj Alcumena^ oroy obsecrOm Horatius, Epist. f • 7. 49. 
«r genium^ dextramque, Deosquo penatot Obuocro et obteetor. 
. Aen. IV. 314. sqq. et quae notavit Cortiue ad Salluft. In- 



82 A N D R I A E 

Sive haéc te solimi sémper fecit mirami, 

Sea libi morigeta^ fiat in rebus ómmbus. 

Te isti Tirorn do, amicun, tntorém, patrem. 4 

Bona nòstra haec libi permitto, et tuae mandò fideL 

dicimusy qtiando praestltimuf aliqtddy €t tamen nolumuf ezprobrart. i 
Vìrgìi, Sì qua tuia unquam prò me pater Hjrrtacu* arie Dona ij 
Ut. ---- Et alibiy Si bene quid de te merui» ---- — In germd 
fratrii,] Non fratrie «olum, sed edam germani, — 58. Si] 
haec te eolum.] Si aut te mihi praetulit , aut nullum alium non 
amatorem in domo meretrìcis. — 69. Morigera.^ Hoc quasi am^ 
utile fuit. Virgiliuei ^^.^fuit aut tibi quidquam Vulce meum. •'"^i 
60. Te isti virum do.] Haec, ut diximuff, et singula tunt, et ^ 
praecipitantur , nec dicuntur uno tpiritu. Te isti virum do.] i| 
par^t quod ionctis deztrìt haeo dicebat. ideo et, Per hanc d^ 
tram te oro» Amiaum,] Potett enim et marìtus esse , et non a^ 
cuf. Sed affectu mariti retuUt amicum. Virum.] Ne segreges. il«| 
ctfin.] Ne deserai. T.utorem,] Quasi orbae* Patrem.] Qui 
parvae. Patre m,] Ad illud quod ait: Et ad pudicitiam, — - f 
Bona nostra haec tibi permitto^ et tuae mando fid§\ 
Conclusio per mandatum et obtestationem efHcax satis. Bona m^ 
etra.] Haec verba quasi suppellectilem suam ostendentis sunt. Boi 

particula ai in obteatationibut, ubi causa additur, quare quid petinfl 
Cicero y Fam. V. 2. A te peto^ ut tu quoque aequum te iudicem à 
tori meo praebeas; si acerbe^ si crudeliter^ si sine causa a tuis si 
oppmgnatus. In germani fratrie loco iralet prò germano ft 
tre. Ita Heaut. L 1. h2. \ 

58. Sive.] Quoties haec particula sequitur post sif prius «si 
tkganter omittitur; uti b. 1. et Pia ut. Cure. I. 1. 4. Si media i 
estf site est prima vespera. [imo sive cum Ruhnkeuio accipiaa I 
voi si.] 

59. Seu tibi morigera fuit in rebus omnibus.] Mè^ 
gerum esse, morem gereroy morigerar i alteri dicitur obsequentem ei^ 
etiam probo seniu. Plautus , Amph. lU. 4. 21. Meo me aequtam j 
morigerum pa$ri^ etus studio servire addecet. Sed mulier morigێ 
dicitur, quando copiamtui praebet viro. Ita Alcumena morigera é^ 
tur Amphitruoni. .- Plautus, Amph. U. 2. 212. Id x<^^<^<ks voa| 
GraeoL [V. Rnhnken. ad Tim. Lez. Plat. p. 195. ] .j 

61. Tuae mando fidei.] Sallustius, Catil, 35. Aanc Q 
stUlam commendo f tuaeque fidei trado. [Plus est permitto, qol 
commitiO'^ quod nonnullae editiones habent. Permitto aliquid alkw 
poteatati, committo fidei. Cic. prò Foutei. e. 14, Ut commissuM^ 
fidei i pennissus potestati. De horum verborum discrimine vid. Oudl 
dorp. ad Lucan. VU, 286. et Drakenb. ad Liv. 49. 8. — Tuam su^ 
fidm. Hoc «s focmiila dicitur, de qua r. Brìvon. de Form. p. 590J 



A e T U S L S e E If A V. 



88 



anc mi in manum dat mòra continao ipsam óccnpat. 

ccépi. acceptam sénrabo. My^ Ita sperò qnidem. 

\l Sed CUT io abis ab illa? My. (ybatetricem arcésso* 

Pa. Propera; atque aàdin? 
Mnud unum cave do nijptìi»; Ne ad mòrbum hoc etiam. 

My. Téneo. 65 

f. 64. et 65. nnper in tetrametrot catalectfcof redegemnt ovin 
Bentleio. VtUgo vèrba Atqu0 audin' trahunt ad v. 65» 

0stra.1 Hoc est: Jd rem ttUandam. -— 62. Ha ne mi hi in 
mmum dat,'\ Coii6niiàtae*>«uat legitimae nuptiao per in manum 
aventioBeni. Et mire hanc: non^ huius manum. .Mors conii" 
ae ipsam oecupàt»]-Qpo' tìkttgìa memo^m esse c^ortet eorum, 

qnae illa nihil ìocuta ett* — 6Ò. dee spi,] Proprie | quasi uxo- 
Aceeptam servaho.] Gonclusit partem delibera tionis suae 

tlecUoocm. -~ 64. ^«i^'tar ^tf.j Conripitt qnod abeat ab illa* 
r, non iaterrogantit , se4 corripestis est, et increpaotis| quod Qlj. 
hrinm deserai. Obsfeiricem,] Quae opem tulerit parienti ^ obsie^ t 
trdicitur: unde et parturieqtes , Fer opem^ clamant. — 65, PrO". 
fra; atque audin'* 7] Et interrogatio quo eat^ et revocatio^ ad. 
rj^omentum magni amoris accedit. Verhum unum cave de nup^ 
iiu\ Dtesl dicas, figura SkUnpig* De nuptiis,] Non quod bodie 

62. Hanc mihd in manum dai.] Cicero, Pam. VII. Si 
iiteA denique hominem tihi ita irado de manu , guod aiunt y in ■ mm,-* 
Graeci eadem paroémia utuntur* SophocleSf Electra: Ov» 
ora ^' iimuag iig jj^tli^flrg- «ore ; H. e» Non meminieti, cui me 
quondam in manum? Nupta enim dicebatur venire in manum 
— [ Hanc miài in manum dat i. e. hanc mihi accuratissime 
idat. Cic. ad Dir, VII. 5. Toium deniqué hominem tibi trado 
aontf , ìU aiuntf in .manum* At Donatoi' respici putat ad nuptiaa 
oontentionem in manum, genus nuptiarum apud Romanos usita- 
de quo multa scriptorea de nnptiis, imprimts Brissonius et Schul- 
.adUipiani Fragm. liti 9« p 591.] — ^ Occupai,] H. e.'Plnra 
veleotem antevertit et opprimit. Cicero i Sanect. o. 16. Magi* 
Equitum, C, Servikus Ahala^ Sp, Mastium, regnum adp&tsntemf 
interemii* .i. . ': • . , . . » 

• 6L Cosisi rÌ0fsm»'mPs^4so,] Lesbiam inteUigi€« Vide- ittpm 
>i L — > [Accerto cadente Latinità te ^ntra analogiam dici ooepit, 
igitur acribendum arcesso^ quod f or matur ab arceo vel arcio^ 
ib ineio incesso , a càpio capesso^ a facia f acessa, Vid. Manùt. ad 
Ep. ad Dir. VII. 23* Gasaub; ad Sueton. Gaes. e. 2* et Gesner. in 
Lk L* T* acccerso,] 
€5. Atqus autf^Ti^?] ' Formala eorum, qui discendentem rei 

6* 



84 



AN D B lAl 



A G T U S S E U N D U S. i 

SCENA PRIMA. 



GHARINUS. BTRRHIA. PAMPHILUS. 

C%. Qdio ais, Byrrhia ! datarne illa P4mphilo hodie 
tum? JSy. Sic est 

futarat nescierit Glycerìum y ted quod illat hodie indizerìt pater 
cam inpra et Gljoerio ditturbatae viderehtiiry qiua. sunt conititul 
hane diem. Cave*] Anifotatit quidam cave hic corrìpiendum 
— Ne ad morbum hoc Pliant.] Iterum iXlinpii, deest 
aeeedat» 

Quid aiSf Bjrrrhia!] In hoc colloquio altera pare 
fahulae. Siquidem Andria ex duorum aeloieecentium pavoribae 
diUque componitur^ cum fere solam He<^ram Terentius ex unùu 
moedia adolescenUe ejf'ecerit, •-« 1. Qui'dj etc.^ Ha» pecsoaat 
uentius addidit fabulae, nam non sunt apud Menandrum, ne c^i 
Wftf* fieret, Phiiumenam spretam relipquere fine sponso, Paiii| 
•liam ducente* Quid aie, eto. ] Ex vetbia Gharini apparet, 

properantem revocant. — « Verbum unum cave de nup$ii4 
Qmnit emphatif est in unum. Ila inixa II. 4. 7. Adelph. JL l«'l 
Heo. III. 1. 33. 4 

65. Ne ad morbum hoc e$iam,'\ Subaudi, /ocmJ* EaAl 
oonMiictiOy «ed diversua seasus est in f ilio Ciceronis, Divin« !• 7» . J| 
rariUcet^ quae einl animadverea herbarum genera j quae.^màèni( 
•idiiiorttts besliaruia ^ ad ooulorum morhof, ad vulnera* Guranda d 
et sananda. Eadem iFere locutio occurrit 2 Sani. X\U 18. , iJlii ìaà 
«are: filioli obìtum Eegi Davidi yerebaAtui Aulìai| ne ad animi sm^và 
dineoi moesti patria id fiacereU 

», ■ 

1» Quid aie 7^ Formula interrogautium cum admin|tione.«J 
fra JUi. 2. 86. Oridiuf , Amor. III. 2. 36. Cui Nemeeis; Quid fi 
tibi euni mea damna dolori? — Datarne Paniphilo i»vp#«^ 
Uà iafcti 2IL 2..tt.. Hec* XV. L .19. PhocoKlV. £.. «^ P^auUu paflii 



A e T U 8 n. S e E N A I. 35 

L Qd sds? Bjf. Apad fordm modo e Darò radivi 

Ch. Vae misero mihi! 
immus in epe atque in timore nsqne ^tehac attoi- 

tus fuit; 
ii póstqnam ademta spés est, lamu, cAiia confectii% 

slupet 

n anntiasse nuptias futurai cum Pampliflo; neo adducltur tamen, ut 
im credat, et accommodet animum. Saapinf argo repetit interro- 
ido. Et bene i//a, yelut amatorie de certa lo^ueretnr persona. Sic 
giUtuz "^"^ 9olam nam p^rjtdus ilU Te colere^ arcanos etiamtibi 
igre sensus* Ergo non Aeneat, ted HI e. Et iteiH hic, non Pài" 
itna^ ted i//a dixit Quid aie 9 BjrrrAia!} Miratur ndagii, quam 
mrogat, Tel potioa indignatur. Sie e si,] Hoc com indignatio^a 
■adii dixit. -— 2. Qui scie?"] Non rult enim verum etie. Qui? 

tna? unde hoc scit ? A-p ud foru m.] De loco. De tempore, modom 
9ixnaij 9 Davo. Apud forum e Davo audivu] Plurima dizit 
WaBffi iiiniidum Byrrhia, quando interrogatus etty a loco, a tempore, a 
Maa. F'ae misero,y Tandem aliquando pervictus est, ut crede- 
va « interiectio in his rebus, quas ezecramur. — 3. Utque 
tekac] Id est, ante quam tua verba audir em. Et duas praeposi- 
lespcsuit, ut dicitur: sed una est tantum, velut adverbium, non 
I praepositio. Nulla praepositio praepositioni adiungi separatim po« 
L Usque^ eiusmodi est, ut sine aliqua^praepositione raro in venia- 
; Atten$us fuit,"] Ut attentue audire dicitur. — 4. Las sue ^ 
ra eonf ectus 9 s$upet»] Lassue cura^ ex praeterìta spei 
■e amfectus^ id est, sic vulneratus, aut percussus, ut sanari non 
■it. Laee US f cura confeetus ^ etupet,"] LassuSy adempta 
mtione. Cura confectus; coniirmato timore, Siupetf ab- 

liplnB*eft supinum rerbi nubere. Vulgo in deterioribus libris legitur 
i^iB darej nupiui collocare ^ sed recti ut esse nuptum dare vel co//o- 
Mrc egregie docet Drakenborch. ad Liv. I. 49. 9. ] 
' t, Apud forum»] Supra* I. 5* 19, 

3. Animus in epe atque in timore attentus,] Est quae- 
Am aaturalis coniunctio spei atque timor is, Ovidius | Heroid, IX. 42. 
Ijpifatf timoT dubia^ spesque timore cadit. Idem, Trist. IV. 3. 12. 
t^lsAai ambiguo spes mihi mista metu? Dixit autem attentus prò 
tfMMtas. Sallustius, lugurth. 108. Bochum simul Jtomanos eS JViu- 
^tHam spe pacit attinuisse. 

4. Ademta spes.] Uh de metu y Heaut. II. 3. 100. aegritudine, 
km. IlL 1. 13. eura^ Hcc. V. 3. 19. Phonn. V. 6. 46. — Las- 
US, cura confectus, stupet.] Kllfiai est. Ut enim laseue^ 
Ver morbo, seu minus, vires recipe re potest, ita confectus adeo 
dBeimtns dicitur , ut lanari nequeat , obsenrante Donato. Melaphora 



86 



AN DR I A E 



Bjf. QaaésO) ed^pol, Charine; qaoniam non potest. 

^ fieri 9 quod idSy 

ià velipi qaod pósrit CA. Ifìhil volo iliad, msi 

lùmenam. By. Ah! 
Qoditfo satiiis est» te id dare bperam, qui istiim ami 

ex inimo amoveas [ino,] 
Quam fd loqui, qno màgis lubido frustra incendatàr 

Vert, 5. Bentl. ex cod« Keg* quando prò quoniam, 
\, 7. FaSmus in fine Yerms tuo delcsndum censet. Bentleius 
fui isium amor§m §x còrde eiicias , ex Donato. 

ieota fpe, »— B, Qua&so aedepoi^l Obiurgantìt est guai 
vel etiam rogantis, Quoniam non po^est,'\ Consolatio ad id, 
fieri non potesty suadens. -^ 6. Id velis quod possif,] Pro^ 
biale* Nihil a/sii<2.] Hoc magìs gemitu amatorio, quam ut 
deret Bjrrhiae , dicit: quasi magis Philumenam Yelit, quam vitai 
lucem. Idem alibi, Jn 00 ma obUctoi soium id est charum 
Non enim dixit: NuUam volo alianny quam Philumenam; sed nii 
volo aliud, quod infinitum est. — — ' 7. Qui istum,] Qui^ 
ìxU Egc animo amop^as»'] Legitur et, ex corde eiiciae* 



A gladiatoribus desumta. 8$upei autem, qui piane immobilis ( 
sensu omoi caret, s^ii dolor in causa sit seu gaudium. Heaut. 
24* Eodem sensu Cicero, Tusc, Quaesti lU. 28. ex Euripide: 3ed 
euhactue miseriis obtorpui» 

6« Quoniam non poteaè id fierif quod vis^ id voi 
quod poesi$,] Ita infra IV. 5, 10, Aristotelis illud fertur: 
fAij y/vcrcri va ftQUYfiata àg §ovk6fk9^a^ dtt fiovXead'ai mg ylwì 
Augustinus, Ciy. Dei, XIV. 15. Nam quae homìnU est alia mU 
ni9i advereue eum ipéum inob^dientia eiue ipsiusp ut^ quoniam 
quod potuti , quod non potest , velft ? 

6f ^ihil volo aliud^ niai Philumenam.'] Apuleiut, 
taas. Xiib. 111. Adiuro per dulcem illum capilli tui nodulum^ quo 
vinxiati epirìtumy me nullam aliam^ mea Fetide , malie. . 

7t jimorem ex animo amoveaa,] Res graves proprie «M 
veri dicuntur. infra ITI. 2. 30. Adelph. IV. ?, 14. Hec, IV. 4. 72, l| 
milis fere locutio reperitur Eun» II. 1. 16. [Qui prò ut capiendiUBy j 
Andr. Prol. v. 6. V, 8, 27. Infra II. 3. 27. ] 

3* Lubido incendatur,] Ita et animus dicitur ineeÀ 
Beaut. II, 3, 126. Sed et homo. Phorm, I. 4. 9. V. 7. 81, Qui ea4 
Ittètapliora ardere dicitur, seu iracundia, seu alio animi motu. J 
autem lubido tignificationif mediae^ neque b, 1, in yitio ponitur, 1 
Heaut* I. 2. 27. ' 



A e T U S II. S e £ N A I. 87 

Fadle ómnes qamn valémiu, recto cénsilla a^^rot» 

damiis. 
n hic fiòs, aliter séntias. Bg. Age, Age, itt liibet 

Oh. Sed Pimphilam 10 

MI. omnia experiri certuni 'st prios qaam pereo.JB^. 

Quid hic a^t? 

10. BentL ooxr. eemea^. Recte adrenatnr Sdiópeti. p. tO t^. 

?m é£ hic sis.] Hoc gesta leenlco mellui commendatnr. Nam 
mMgis tpectatorìbiu y quam leotoribut torìpta mint. Hio ergOi^ ae 
I ofttendeiity dicìt. Et att A/c pronomen. 80 d Pamphilum.} 
, inceptiTuniy prò, o/^na secum Famphihan: ut Sallusiùi^f Sed 
Ums in vulnere. Hoc ^on ditcrethrum : ut fi dicati taprenty sad 
r; hic enim discrativum erit, Sed Pampkilum video.] Haac 
ÌMùerQog>^ fiaguntur. Age, ^ge^ ul lubef^'\ Adrartus Iiaec 
halmit, quid loqueretur. Et ett permisiio raprobantit aa» qoaa 
wtìL *— 11. Omnia experiri,"} Idam alibi » Ommia priue es* 
ìy quam etrmie^ eapietUem deceié Virgiliue lume quoque pofuit 

9. Facile omnes quum valemuSf recto Consilia ae- 
fi a damus^] Paroemia a Graecis tumta. Menander: 'Tyi-^g fro- 
w ^aoxa nàg rig vovftttBÌ, h. e. Quìsque sanu* nullo negotio 
t aegrotum. Aeschylus Prometheo : *EXaqiQÒVf octig xfjftdtmv Ifo» 

'Ei^i, noifixiviìv y vov^etiìp xa vovg uanéog Uifuttovtag, h. e. 
'e esi eif qui habet extra mala pedem , Consilium dare et monere 
•OS. £arìpide8 Alcestide: *Fàov nciQvivBlv iq naf^òvxu xcr^rc^ttn 
uw est consolari y quam aerumnas sustinere* Gf» Muret. Varr. 
. XXXV. 23« 

10. Tu si hic sisy aliter eentias.] Dicent, Aie, ceraet 
jtat. Neque enim adverbium est, sed pronomen. Ita infra V. 3. 

Plautuj, Bacch. IV. 4. 1. Chrysalus de sese: Hunc hominem de* 
imro expendL Huic decet statuam statui ex auro. Cicero, Fam. 
L2. De me auiem , suscipe paulisper partes meas , et eum te esse 
r, qui ego sunu Flautus, Gasiti. II. 6. 29. Men^ te censes esse? 
[Plerìque intexpretes sic exponunt , ut hic pronomen sit et Gharinns 
«UD gestu Mianus ostendat. Ita Heaut. II. 3. 115. tìbi erant pa 
verha^ huic homini verhera, Sed verius Bentleius explicat si fores 
locof ut hic sit adverbium. Eiut interpretationem confirmat simi 
wns Gatonis apud I. Rufin. de Figur. p. 204. Si vos in eo loco m- 
f quid aliudf acereti! 7} 

11. Omnia experiri,} Formulae speciem habet, notans, ni- 
Btentatum relinquere. Eun. IV. 7. 19. Gicero , Attic. VII. 2. Ita» 
ìmnia experiar. Fam. XII. 15. Omnia prius experiri maluim Fio- 

IlL 5. 24. Omnia expertus. 



86 



A N D R I A E 



Ch. Ipsnin hànc ombo: baie svpplicabo: amdrem Ini 
narrabó meam. \ 

Credo, impetrafio, at àliquot saltem nuptii» prodat di 

Intérea fiet iliquid, spera. By. Id aliquid nihil est. 
Byrrlùa, 

Qaid tibi yidetur? ideoa ad eam? By. Qnidiu.^ a 
hil impetresy 

V« 15. BenU. nihil ui ùi^p^iret. 



•ententianiy Ne quid inexpertum frustra moritura relinquai»'^ 
Ipsum Anne] Bene ip9um^ qua» auctorem et principem. 
tnr etiam ad dignitatenu Oraho, huie supplicaho!\ Oramus 
bona flint : Supplicamus in adversis magis , vel cum lacrymis. H 
crabOf huio éupplicabo,"^ Prooemia tunt petitionis, quibus 
dit poeta rationem, qua nova et improba res tamen petitur. — Aìé\ 
rem huio narraho meum,'\ Non studium aut volantatem| 
amorem^ Nec petam, ted narraho dizit: totum magnifice. 
13. Ut aliqùot saliem prodat dies*'\ Saltem, desperatit 
bus solam petentes salutém^ hoc verbo ntimur« Prodat vero, 
feraty prolatet, difiFerat. Lucilius in quinto: Jn porro prodenda 
sit? [V. Scaligerad Festum v. prodtditse,] — 14. Interea fi 
aliquid,'\ Tale est hoc, quale illud, Interea aliquid accidet 
Sed nihil illum dixìsse Poj^ta per servum ostendit; dicendo : Id ali 
nihil est. Fiet aliquid,"] Ut supra, Impetrabo, — 15. A dei 
^d eum?2 Consuetudine magis, quam ratione dicitur, unum 
ad abnndat. Quidni? si nihil impetres,'\ Aut, Quidf ni 
nihil impetreSf ut Se, etc. In utroque idem sensusest: sed 
perior per èlgtopèiav^ inferior per simplicem explanationeoi soh 
BXmì quidniì legitur, subaudiendum, adeas: ut sit: Quidni 
ut , si nihil impetres , te arbitretur paratum moechum^ si illam 
rit. 8i nihil i mp etres.] Ini p et res, per vctì^oIoyìov dictum 
detur prò petaSf quoniam petitionem saepe impetratio sequitur. 

13. CredOf impeiraboj] Voces hae, Credo, spero, poto, 
nory et aliae eius generis eleganter absolute ponuniur. Infra IL tm\ 
Heaut. II. 3. 46. Adelph. IL 2. 18. Cicero, Pam, V. 9. Non^ 

\repudiabis in honore , quem in periculo recepisti, 

14. Interea fiet aliquid^ spero.'\ Formula laborai 
et laetum exitum sperantium. infra IL 3. 4. Plautus, Mercat. Q») 
85. Invcnìetur^ exquiretur, aliquid fiet. Truc. IL 4. 15. mansz 
^nid fiet. ne abi. Cicero , Pam. VII. 11. Erìt htc aliquid aliqùanà 
— - Id aliquid nihil est,] 'OèvftaQor , quale illud Plauti, Anp 
I. 3. 3S. Id aotutum diu esté Persius, V. 1. 16. mihi istuc temgìk 
sero 'et» j 



.AGT08]L&0 9KAL 

le Mitratir Ai psmtmn noMbnoi i&aku* tUtèrit 
Abin hiac in maUm rem cun wu^g^oaà isthic^ 

Cbarimmi Tideo. Mre. • Cft. O ukftj iPfayWlft. 
te «dTcmo, ^ém, sahitemy anfliunii neinillam éxr 

Néqae poi cooaili leàwi habeo^ n&im jnmU eo- 
ceni. 20 
1 istec qudnaiii 'at? CSIk, Hódie «corem d^cb? jRob 
Aiut C%. FAoij^e, ^ ; 

. 19. Bcntfciiit: cófuiHmM, màxffùum é^peimu^ qai ordo Mt la 
prosmio Ttna SO. quam vir acntiitimMi do rtfiazitt J^ifit'» 
•poi constH hcum hah^o néqu9 ad àumlium e6ptùm»\ PcwM* 
BnoB liabMEograpluiu 9 estone pUiMii«ocwaiiòn« ' 

Càéirinum video.} Non imperite Feinphilum prio^emloqui fi- 
aed nt fidnciam det Ghariso loqueadi: quod et Firgjt* tlegeater^ 
r» imgmiif ìuvenes^ wumHrate^ wuarum VidÌMiU ai qmam hic «r- 
mm Jarte sororunu — - Charinum video,} Ad hoc prior inci- 
'«mphiluf y ut ad confessiooem Cbariuo miiius clauta prae pudore 
iau — 19. Salutom^ auxìlium^ consiltum expotens,} 
1 petitionibus fieri tolet, beneficium petens^ utitur partibna deli- 
tivae. Consilium oxpetens»] Eleganter : quoniain dement et 
nbnm est quod petit, novissimum posuit consilium : ut si non possit 
«di, Tel consilium ezpetat ad sanandam dementiam. Cicero^ Tu 
miutem^ qui spem dedUti» — 20. Nequo poi consilii lo» 
\ kabeOf nequo auxilii copiam^ Apud amantem neque con- 
iacultas: apud inopem ueque copia anzilii. His duobus ostendit 
a sese amatorem* Nequo poi consiUi locum habeo^ quia amo: 
o oMixilii copiaittf quia sum miser. — 21. Sed istuc quid^ 
i 'ei7] Hoc si non adderete locus confitendi amoris Charino nul- 
nìsset. Hodio uxorem ducis?] Vide miram interrogationem 
con&ssionem. Aiunt,} De ea re dicimus, quam Tolumus eu^ 

17. Cam ouepiciono.] Particula cum eleganter inservit ad 
tandem causam. Infra V. 4. 38. Eun, II. 3. 66, Ubi ride Do- 
ni. Heaut. IV. 6. 6. Adelph. IV. 6. 1. Fhorm. V. 7. 87. Plautus, 
• L 1.7^ Àbi^in malam rem maxumam a me OnjBk ieiae con^ 



StL NequOf polf coneilii loeum haheOf neque auxi" 

^opiam^} Expressum e Plauto , Gas. III. 5. 2. neeeio^ unde auxi^ 

fraeeidii^ Perfugd mihiy aiU opitm copiam eomparem au$ expo* 

Est autem copia fa. L non abundautia, sed facoltat. Vide Cor- 

ad Sallost. GatiL Vili 5. 



92 ANDBIAE 

Cam 18 nfl promereat, postulare id gdltiaa 
Nùptias effógere ego istas malo, qaam tu i^ 
Ch. Réddidisii animum. JRqk. Nunc si qaid 

aut hic Byrrhia, 
Facile, finiate, iavenifte, effidte, qui detùr 

V. 31. lambicus hic inter tot trocliaeot non satis h 
e$t Bentleù). Itaque corrigit : Cam h nil mt-t 

V. 33. Bentl. emendavit: Rédduxti animum^ Ai;.:.. 
tut9 aiU hic Byrria, 

V. 34. BentL qui miài ns detwr^ ut mihi sub 




prò nequaquam. Aut alio modo dicitnr. — 31. 
promereat.'^ Id est, praettet. ut, Virgiliua: Q 
alios f ecere inerendo. Et, --- Nunquam^ r€gii 
E contrario laedit: Quid commenda aut peeeam^ _, 
i# nihil promereat,] Merari^ est aliquid mei 
mere, cum dicimus, Nihil meretur^ hoc intelli|^ii. 
dignus est accipere. Cum Ì9 nihil prom&fm^. 
mereatur, vel mercedìs petere deheat. ut. Qui #»•#« 
tus in Pseiidolo. Id gratiae adponi aibi,] .». 
id est, sibi gratiam merere. — 32. Nuplia» 
posila distinctione , vultuose hoc dicitur, hoc e^t 
Jleddidisti animum.'] Plus dici non poti :' 
Bj^ rrhia,] Hic Òetxtinas quasi efificaciorem i- 
rationem alterius refertur. -^ 34. Facite, 
efficite,] Fitf quod verum est. Fingitur 
tur^ ne temere fiat. Invenite ergo, agi! 
Eff tette. Id est, in effectum perducìte. Si'il 
incipiaSf consulto: et ubi consulueris^ matun 
fingi te^ invenite»'\ Mire ezpressit Fa: 

mationis. Cicero , Offic. I. 42. Omnium 
aliquid adquiritury nihil est agricultura tu 
dalciua^ nihil homine^ nihil libero dignius, 
31. Id gratiae adponi sibi,] l. 
id, quod cum gestu pronunciatum , et v< 
digiti crepiti) edito. Quomodo tanti ^ vel 
Valet vero id gratiae adponi tantilln 

33. Reddid isti ani mum,] Hor 
recantatis amica Opprobriisj animum j^i/e 
Byrria , quem praesentem vides ; nam proi 
additum personam praesentem significai 
ad Cic. prò IJgar. e. 3.] 

34. Facitef fingite^ invtjtitt 




A e T n S U. SCENA! 

M àvptìaé liaé sant cor£. l%r. GÓrdl? 

tem aliquót dies 
r, dwn profidscor alìqoo, né videam. 

nunc Tarn: 
Chaiine, ne àtiqnam offidam Uberi ei 

pntoy 

T.2S. BentL luipiiae htucf ut Titetor homoeotdentoB* 



91 



80 



iuca», »— Vabo e quidam operaip. ] Plus ilio promisit, 

ille poposcit. Daho e quidam op€ram,'\ Pranmiciatione le- 

ett. Plus enim dixity dabo operam^ quasi ti diceret, non 

Non potesf,'\ Deest, Jterìf et hoc ad patrem retulit. — « 

Jmt tihi nuptiae hae tunt eordù'\ Hoc ad Pamphilum 

oon enim unum et idem est. nam si ideift esset: nuptiat hoé 

tibi cordi y supenracuum euet additum , Cordi, Cordi.] Animo. 

Sai tem ali quo $ dies proferì] Primo quae maiora sunt^ 

: postremo quae ex his videntur minima: et hoc arte: ut Incute 

wtntUy submers€isque obrue puppes. Et ad postremum, jiut age 

'MS, et disiice eorpora ponto. — 29. Profer,] Prolata, pro- 

, differ. Jliquo; ne videam.'\ Aliquo dizit, ut exiiium esset 

Audi nune lam.] Correptio impatientis, qui non susti« 

indire de exilio. »- 30. SgOy Ch arine.] Sententiae quae 

proBominibus incipiunt, seria semper, sed rera promiitunL Vir* 

: Me natam nulU veUrum sodare procorum Fas erat. -— 

(fs, Chariney neutiquam officium.] Sensus hic est, Non 

^ inquity hominem liberum, qui, cum nihil praestet, haberi gra* 

Ìmb tibi poscat* ergo cum tibi nihil praestem , nolo mihi gratias agas. 

i Ha enim tui causa fugio, quod, prius quam me peteres, magis noie- 

^ducere, quam tu cupis. N eutiquam.] Una pars est orationis, 

nt de Idiotismis, cap. VII. sect. Vili. Reg. 8. integram sententiam, 
ffincipio ut ne ducasy reddit, ftaUtnu ftkv ov fr^iimy quod vero 
■^tur^ sed si id non pò test y ti ò\ (irjy h. e. si niinus. 

S8. Tibi nuptiae hae sunt cordi,'^ Ita Phorm. V. 3. \7, 
Pkuttts, Cistell* I. 1. Ili, Utut erga me est meritus y mihi cordi 
tt iamen. 

29, Profen'j Inde Res prolatacy et Berum prolatioy prò i usti- 
b et Tacaiionibus. Plautus , Capt. I. 1. 10. Ubi res prolatae sunty 
mmm rus homines eunty Simul prolatae res sunt nostris dentibus, v. 
famit. ad Cic. prò Mur. e. 13. — Ne videam.] Videro enim rem, 
b quem aegre nobis e»t, auget dolorem. Cicero, Pam. VI. 1. Oculi 
ugemt dolorem y qui «a, quae ceteri audiunty intueri coguntur^ nee 
werters a miseriis cogitationem sinunt, 

30. léib$ri hominis,] H. e. Honesti et qui sit bonae existi- 



94 A K D R I A E 



SCENA S E C U N D A. 



■•••••••" 



DAVUS. CHARINUS. PAMPHILUS. 

Jf i BoiH» boni qnid porto ! séd ubi inveniam Pamphilai 
Ut metom, in quo nùnc est, adimam: atqne éxplei 
amnittm gaudio. 

y, 2. BentL corr» Ui nuiém fua in nunc esij, ut tneium thesi e 
nuotar. 

2)i bonùj Haec scena conùli^im continet peraonarum^ ad qi 
nuueime partine^ argumenlum» Si àie €si locu»^ in quo^ ut fieri toi 
fortuna mixia rebus disposiiiSf magnai turbas dai. — 1, Di bot 
boni quid porto!'\ ^ Non ^nxriun, quod insolentii». Davui extnlt 
qui, ut Simo dicelKit y timidui fi^k^jut ipse Davus, etiam de^pen 
ex nuptiarum terrore, quas nunc falsas comperit. Di boni^ -bo 
quid porto!\ Ex proximo repetxWfins : ^ed tameii alterum nomii 
turo plurali , alterum geniti vt> singulari * dictiun e«t. Quid porti 
Non solùm corpore , «ed etiam anii^o portamus tam. ibona, quam ma 
Sic alibi|uiVtf quid Jndria adpor,$€^ !r^i%. — %* Ut metum in q 
Tifine ^*lf adimam,z ait^.i(^.|r.f ^./.f am.anini^m gaudio,"] i 
dine locuiitt ttU priuf ^nim A^elma-adimere, sic deqiuin. gaudio p 

. ■ ■■■ 1 1 . ; f » » 

. . ^ ■ . • . - . 

K Bx>ni- quid porio^^ $uprA l* 1* 4S, Plautus, Stich. IIL 
1^ .Tantum a pOr/u adpoK^qrboiHail. . >Quid «utein-.de re ingt 
eleganter uaurpatur. infra ,IV^ .4. 6- H%«ut IJU3..i^ et 13..I^c. III. 
24. Phorm. y, .a. 7, Planti}s,^pÀd;ai..2. 2$. Tum captivorum ^ 
duifunn- Sfcqti^J ^Vìr^iìiìf$.i,:Ì,cié'jhì^,X(37*bonum.^J ffeicio f 
corte est, 

2. Ut metumy in quo nune eet^ adimam.] Supra H 
4. Heaut. II. 3. 100. IH. 1. 13. Hec. V. 3. 19. Plautus , Cist. II. 1. 
Et illud paveOf et hoc formidoLJiÀa loia sum misera in metu. Ali 
Cicero , Pam. IX. 16. Volo enim abstergere animi tui metum. 2 
pleam animum gaudio,] Virgili us , Aen. I. 713. JBxpleri m 
tem nequit. Ubi vide, quae notavit Carda. Neque alitar Scriptores 
cri, 2 Timotb. I. 4. "iva z^Q^S nli^^t^m, ut explear gaudio, 
[Nihil est, Elegans formula de iis, quae contemnimus et quor 
nnllam rationem habemus. Heaut. IV« 2« 9. Adelpb. II. 2. 25. 1 
laterpn ad Pbaedr. IIL 7. 17, J 



ACTUSD. SCENA n. 95 

LaéiQs est, nescio quid. Pa. Nilul est: nóndnm. 
haec rescWit mala. 
;• Quem ego nunc credo, n iam andierit Bibi paratat 

nùptias — 
L Audm in iilom ? Da, Tdto me oppido &eadmat«il 
quaérere. 6 

jd ubi quaeram ? ani quo nane prìmum inténdam ? Ch. 

Cessas Àlloqni? 
Db. A'beo. Ch. Dave: adés. resiste. Da. Qnis homo 'st, 
qui me? o Fàmphile, 
ipgom quaero. eugé, Charine. ambo opportune, tós 
7olo. 

'- T. 6. Bentl. Sed uhi quaeram ? quo nane primum inténdam ? Char^ 
Cessas alloquiì Vav, Haheo, 

Hic ordo etiam In laude servatur. — « 3. Nescio quid,^ 
propterz ut siti propter nescio quid. Quid,'\ Adverbiale. «- 
■li Exan ima lupi,"] Perterrìtum , perturba tum. — 6. Sed ubi 
fMaeraml ] "Nunc in omnes se partes versat, quaerens quo dirigat 
ttnum. -» 7. Abeo,'\ Videtur quasi constitisse , deinde quasi ele- 
fiue quo pergat. Ha beo, per h mveni. legitur et abeo: uti merito 
fiBdicatuTy Resiste, Quis homo *st qui me? o PamphileA 
AateTÌdety qriam compleàt orationem. -* 8. Euge^ C/ia rine.j 
2i^e, modo prò interiectione positum est. Opportune,"^ Deest^ 



4. Sibi paratas nuptias.'\ Res magna parari dicitur. Su- 
pn I. U 5. Et adparari. Infra IV. 1. 32. ubi vide Denatura. Et IV. 
t, 7. Utmmque de nuptiis . frequenter usurpatur. Horatius , Garm. 
LS9. 2. acrem mìlitiam paras Aon ante devictis Sabaeae Regibus f hor^ 
dì^ue Meda, Phaedr. II. 4. 6. pernicieSf aity Tibi paratur, forsan 
« mùerae mìhL 

6. lntendam,'\ IntelUge, gradum vai curtnra. Aliter Lxviut, 
V. 19. Qmunt ad impetum Tolumniiy quacunque se intendisset , trepi^ 
'\ ^eetts Romanas riderei turmas. Ita Tendere passim prò ire , pergere. 
[^ inténdam se. ire vel iter vel cursum , quod alii addunt. Sallost. 
b{. e 107. extr. quo iure intenderanij perventum, ubi vid. Corti us. 
Bin. B. Afr. e. 95. Iter in Hispaniam intendebant, Absolute ut h. !• 
jt GcCat. 1. 12. Si iste quo intenditi in castra Maniiana pervenerià» 
- ^ii Interpr. ad Liv. X. 43. 13.J 

7. Quis homo est^ qui me7] Formula, qua utnntar vocati» 
<c^ fastidiose respondentes. Infra V. 6. 1. Phorm. IL 3. 28. Ubi homo 
cl<g«nter uoqUusi. Ita Plautus , Amph. IL 1. 78. 



..-3 



96 



A N D R I A E 



Po. Dive^ periL Da. ,Qu(n tu hoc andl Pa. Inté^ 

Da. Quid timeas, scio. 
Al Méa quidem herde cèrte in dabio vita 'sL Dcl 1 

quid tu-, scio. Vi 

Po. >Nuptìae mi. Dtu Et id scio. Po. Hodie. I>a.HJ 

Obtùndìs, tametsi intélligo. 



V. 11* BentL ex codd. et Donato Sisi scio. 



i 



•1 



adestis: non^ opportune vos volo. -^— ' 9. Vave^ p^rii.] Proprii 
ett doIentibufl| praefestioare ^d tndicanda, quae doleut. UmoXoù^ 
Habet nonnullùm affectum, quod addidit, Dave. Quin <a. ] Q»«j 
modo prò imo; alias , cur non, "^ 10. Me a quidem he reti 
Videtur Charìnus plus dizisse, Ferii^ quam Pamphilas, Me a qm\ 
dem hercle c'erte in dubio est vita, Sed non est hoc. 
enim Pamphilus dixit. Nam qvl vj vit , non potest interìisse: is ai 
qui vÌFit, yitam potest in dubio habere. Ideo et iuravit he re lei 
affirmans iusiurandum cer/tf addidit. Bene e e r^ e: quasi illud il 
terii falsum sit. Ita Pamphilus plus fecit, periturum se esse 
cendo , quam Charinus interiisee. Et tu quid^ scio.] Mira ooiìj 
pendia, quae oontrahit poeta longitudine fabulae: nec tamen 
dit affectus personarum. Et tu quid,'\ Deest /imèa^. — 11. 
id jcio. ] 'Ev vMOK^tOii* tanquam dicat, nihil est. Et id ecii 
Legftur et 9 Et si scio. Hodie, ] Tempus addidit, tanqi 
rem seiens. Obtundis,^ Saepe repetendo dioere, obtundere 
translatio a fabris,'qui saepe repetunt tuudendo aliquid malleo, 
idem obtundunt et hebetant; óitundis tametsi*] Potest 



9. Quin- tu, hoc audi,} Fecmula dleatiam iubeatii, et aliai 
magis certum vel neceuarìum monere rolentit, £lst autem onmii wtfi 
pbasis in proa^mine hoc. Ita infra IV. 1. 36. la tundem fere Mj 
fum dicebanty Hoc age^ et, Hoc agite. -^ 

10. Ju dukio vita *et.] lU Adelph. UI. 2. 41 Salliiilia| 
Gatil. 52. hihmriae jet anima nostra in dubio est. Locutio ab Mg4| 
tantibui patita, qui et ipsi dubii vocantur. Statina, AbhiL L 111 
Nosse étdatifera» dubiis animantibus herbaé. <mI 

11. Obtundie.'^ Sabaudi , me, rei, aures mihL Ita Emi. A 
5. 6. Heaut. V. 1. 6. Hec. I. 2. 48. Cicero, Pam. V. 14. ÓfM 
non obtundere tey^ si non delectare studio nostro. Locutio translata ii 
ab ictibus cestuum, quibua anres invicem obtundebant pugilet, xaA 
^8osia Piautìnuf , Amph. II. 1. 59. ait : sum obtusus pugnis peisims ; tri 
ji fabris, ferram tnndeado bebetantibnt. Gr, vMOMtat^* vide fina| 
LacXVm. 5. 



,ACTUS Ji. SCENA II. 97 

p«Te9, ne dAcas ta illam; ta «item, nk daopa. 
C/k. Rem tenes. 

. TsUic ipspm. Da. Atqae istoe ipsmn nfliil peri- 
eli est: me vide. 

. O'bsecro te) qìiam prìmnrn hoc me libera nusl»-' 
rum meta. lia. Hem, ^ 

>ero. uxorém tibi non dat iàm Chremes. Pà. Qui 
scis? Da. Scio. 16 

r. 15. Beoti, iibi uxòrmn non àai i. Ckr. Denide prò Scio ez codi 
SeÙM scrìpsit. 



«r^q^ : sed nncerius est et melias fubdiftingiière. — 1%, Id par 
u\ Deest ob: ut tit, ofr id, hoc autem Pmmphilo dicit. Tu aii- 
Pi ut duea*,'\ Pro, ne non, ic# poiuit Hoc Gharino. -— 13. j#- 
t ittuc ipjinn.] *jBr wtou^lcBi. lUe enim hoc idem dix^rat 
■ ezclametioiie : quod quasi vanum contemnìt. Me vide."] Utrunit 
tiis sum? aziy me spectà fidei datorem? ut dici sclet, me habc; 
retptce, ^-^ l4. Obsecro te^ quamprimum hoc me libera 
»erum metu.'\ Cum precibus et tempus admiscuit. Et bene //- 
ra. perfecta enim securitas /i6era/<o nominatur. — Hem. ] Ecce, 
ooostratio estfacti. — 15. Uxorem tibi non dat iam Chre^ 
«.] Oratorie a simima coepit : cuius partes multis dicentur. Iam 
a dat.] Bene iam, quod si non dixisset, intelligeret Pamphilus» 
postea Chremetem £Qiam esse daturum. Sed addito iamy piena 
nritas est. Iam enim renuntiatio est perpetuitatis. ^cio.] Prae* 
atio est auditoris ad eam narrationem , quae ostendit argumenta ial- 



12. Id pavet,] Sallustius, Catil. 31. Omnia pavere. Claudia- 
r, Rapt. III. 141. Cuncàa pavet, eperatque nihil, 

12. Rem tenes,"] Ita Eun. III. 1. 16. Plautus, M^. IV. 4.27, 
m Mere. II. 4. 10. Omnem rem tenes, 

13. Nihil perieli est.] Ita Heaut. IH. 1.6. Adelph. II. 
2. Hec. V. 1.9. Phorm. V. 1. 36. Plautus, MostelL UI. 2. 164. 
lU perieli etty age. — Me vide.] Formula fideiubendi, et eius 
i liberat alterum metu et sollidtudine. Phorm*. IV. 4. 31* Plautus, 
tre V. 4. 53. Trin. III. 3. 79. Rud. HI. 3. 18. Graeci filénM stq 
u rei «^00 Ti9« dicunt. Et est locntio sacra, vide les. XXXI. 1. 
de Brissonium de Formulis. 

14. Quamprimun^ hoc me libera mieerum metu,] Ita 
2QS Epigonis : Uloquere propere^ oc pavorem huìu: meum expectora. 

15. Iam.} Videtor ezj^etira esse particula et «ilsovaCovtfa. Ita 

un. IV. 3. L 

.1 • • « ■ 

L 7 



98 



AN DRI AE 



TAw pater modo me prehendit. ait tibi nxovém dare 
Hódie: item alia multa, qaae nane non est narrandi 1 
Góntìmio ad te. próperans percorro ad forom, ut di^l 

cim tibi haec. 
Ubi te non inverno, ibi adsteendo In qnendam excd^ 

BÙm locum. 

V. 16. 9eu in fino Terfut quia in nno cod* omii^um est ac redui 
Bentleius uxorem dari scripsiL Frincìpium versus idem sic 
oodd. refingiti Tuus pater me mòdo prehendii, 

V. 19. Bentl. Vbi te non invento , escendo in quéndam ibi excel 
locum, Nam ibi quidam codd. omittunt: escendo autem 
retui Guyeti. 

aarum nuptiarum. — - 16. Me prehendii.'] Fro prendi t, 
dita adspiratione geminavit syllabam. u$ prehendit dixit , quasi * 
tantem ao fngientem Ait ti'bi,'\ Ait^ proprie : quia contemoi 
'dicuntur.' Ait tibi uxorem dare se,'\ Coniecturam facit ex mi 
quae praecesserunt. Ait sibi uxorem dare se.] Dicit cur primo 
diderit veras, dicturus ^ubinde, cur falsas.— 17. Item alia multi 
Bene distulit narrationem , ne si audirent Charìnus et Byrrhia , d< 
dolos struere adversum Tigilantissimum senem. Item alia multi 
Gommoda narratio a necessariis tantum. Minas autem senis prai 
fit, ne corrumperet bona, quae nuntiabat. — Quae nune ii< 
est narrandi locus,'\ Non Tult dicere, quam minaciter s< 
egexit senex, quamque instet nuptiis, ne Gharinum Byrrhiamque 
•pe deiiciaty^ quos vult secum adniti , ne uxorem Pamphilus ducat. 
Quae nunc,\ Argumentum est, quaerere potuisse eum qui sit te 
tus; nam timor curam parìt. Narrandi locus.'\ Modo tempi 
spatium. — 18* Próperans percurro,'\ Vide quantum dixi 
Próperans^ et percurro^ ut continuationem cursus ostenderet.- 
19. Ubi te non invenioA Ubi. modo non est adverbium 1( 

16. Me prehendit,'\ Ita solent de servis currentibus et as^ 
belantibus. , Heaut. III. 1. 89. Phonn. IV. 3. 15. Plautus, Epid. I^j 
1. 1. Qui properantem me prehendit pallio? »- Tibi uxortM 

^arè sese.'\ Non tantimi soceri, sed et patres dicebantur uxei4Ì 
dare filiis; Supra L 5. 3. Infra II. 6. 21. III. 3. 28. Phorm. l.t.m, 
PlautuSy Truc. IV. 3. 69. Baud mansisti/dum ego darem iUami P0 
Munuisti tibi» Idem de matrìbus dicitnr. Heaut.' V. 5. 16. . 

17. Hodie^l Recte meminit servus^ Siipra L 5. 3. Infra tVL 5.1! 

18. Próperans percurr6^] Verà^nairat. vide supra LS^9k 
Vim yerborum explicat Donatus. ' ■ 

19. Adscendo in quondam excielium /«èicnt. j Id pra| 
dive erat in cLVòsa urbe Athenanim. Infra III. 4. 27. Ajklph. IV.^H 



A CTUS n. 8 C£M A n. 99 

vCBmspicio. nbqiiaiii. ibrto iU hdiiB video Bfn^ 
hiam. 20 

l4go. negai vidisM. wSbì moléstooL quid agam, e6- 
gito. 

Udennti interem éz ipsa re ndM {ncidit siupfdo. hem, 

hélulum obsonL ipsas tristìs. de improviso m&ptiae. 

Y. 20. BenU. ex trìbua auif oòdcL wupuim «t: ibifwf huàu vi^ 
d€oB. 



idtemporiSy t^to postguanu Uhi te non invenio^ s&i.] A fimi. 
» Ad iinnm dimionefy qnibof dieta et &cta contmentur: sub quo- 
■m genere funt species nuac dictonun, nuuo ikctorum, cum contide- 
itione renim pertonanmique. *^ 90. Nutquam*^ Deett, vidi, 
^ideo Bjrrrhiam.] Deett servum^ etrecte; dxzerat enim , Jpud 
km modo de Davo audivi, — 21. Rogo, negai vJdieee»'} Mira 
bnlasy et imitanda. — 23. Paululum obeoni.] Wnc ett-quod 
ky Nimium parco faeere aumptum. Ipeue tristi e* de impro* 
4eo nupiiae,"] Mire, et moraliter. ex hit enim quae &cta lion 
mXf docety quid fecisse deberet. et, de improvieo nupiiae^ 

20. Circumspicio, nueqaum,] Similis loca> est apud Vix^ 
ffiimiy Aen. I. 184* Aeneas tèopulum interea conscendit^ et omnem 
hetpeetum late pelago petit ^ Anthea si qua lactatum vento videai^ 
ÌBTjrgiaeque hireme* y Aui Capyn y aut celsie in puppihua arma^ Caici, 
fevem in conepectu nullam, •— Huiue By rrhiam,'\ Ellipsis At- 
ei. Sabaudi eervum, Virgilius, Aen. III. 319. Hectorie Andromache: 
ìb* nzor. Et Aen. VL 36. Veiphobe Glauci. fub. filia. 

21. Quid agamj cogito.] Elegans usua verbi cogito in fine 
ntentìae. Adelph. IV. 2. 30. Fhorm. IV. 5. 15. Ad eundem inodum 
Uutofy MostelL III. 1. 28. Perii oppido^ cum cogito. 

22. Miài incidit euepicio.] Ita infra UI. 2. 21. Aliter 
laututy Mere. I. 2. 100. Ne patrem prehendat suspicio* 

23. Paululum obeonL"] InteUigit edulia ^ quae ourl pane 
omeduntoTy maxime pisces. Plautus, Bacchid. I. 1. 63. Tu f acito 
heonatum nobi» sit opulentum obsonium. Idem Va. 69. vocatur pisca- 
u bonus. Vide Comment. maiorem. -r- Ipsus,] InteUigit Simonem 
icnnn suum. Scilicet servi heros , discipuli magistros, Tocabant ipsoe 
t uitùvg, Flautus Gasin. IV. 2. 11. Ego eo , quo me ipsa misit, Lo- 
[Utur terra de bere sua. Ita in Evang. Matth. Vili. 24. *Av%òg A 
tt^tv^t. ipse autem dormiebat, b. e. Christus. Inde Pytbagoraeornm 
diidy ATTOS E0Af ipse dixit. Et de Socrate, Aristopbanes, Nub. 219. 
U. Aitóg. ZTP^ Tig Avtog; MA. ZcoK^itrig. H. e. J^se. Quis 
ite? Socraus. Goim€um autem est ipsus^ unde ipsissimu», avró- 






100 A N D R I A E 

Nds cobaerèftL l%r. Qùórenm nam ista'c? Iku ¥!gù'^ 

me continiio ad Chremem. 
Cam ilio advenio: sóUtiido aifte óstimn» iam id gw^j 

deo. 2 

Ch.. Beote dia». Pa. Fàrge. Da. Maneo» Intéfea j 

inlroire néminem .^ 

Video, exire néminem: matrónam nullam. in aédibos i 
Nihil ornati, nilùl tumulti.' accésa: intro adspexi. Po.; 

Scio. 

. > V. 25» BentL cnm Faerno ex veti, editt. Cam ilio advento. Yvji 
erat Quum illuc advenio, 
V, 97» idem. coni. Vi<Uo exir^ nemin§m* matrónam nuUeun^ 
buSf Nihil onuui etcm 

prouunciaxidum. -» 24. JBgo me eoniinuo,] Et bene, eom 
jnuo ad Chremem: ut si ab utroque hoc fieret, esset vera ausi 
Dari. Ego me coniinuò»'] Deest, duco, Consueti^dine df( 
eit iJifstMxinmg* Egomeii'\ Una pars orationis est. Chremei 
Chremem et Chremeiem, ut Darem et Varetem, *— 25. So li imi 
4ini€ ss$ium.^ Signa ab bis quae sunt, quae non eue deceret /«^ 
id gaudeo,] Quasi aversum , et non consentienteni Pamphilum , M 
citat ad gaudiiun laetitia sua. Iam id gaudeo,Jl Sic Firgilitu^ Cm 
veni$ j aulaeìe iam se regina superbis, •— 26. Ree te d io ia, perf^ 
Valtu enunci^ndum. fioc dicit Pamphilus. Maneo.^ Atparum 
•porui (i^iti.. -r- Jnterea,^ Temporis iongi significatio. IntrotJ^ 
néminem,] A non factit. •— 27. Exire néminem.] Quijtij 
•intus erant? ideo ait. exire néminem, — 28. Nihil oruatL 
'A^iaiéfiis» Sic ScUluetiuaf Ergo fenati decreto eerviendum ne sit.ff\ 

24. No n cohaerent,]^.ll, e, simul vera esse nequeunt. Ciel 
rOy Philipp. IL 8. Ut non modo non cofaaerentia inter se diceret ; j4 
maxime dieimncta atque contraria, -— Quoreum nam iétue7\ 
Subaudiy nazraj. . Cicero , 0£Eìc. III. 16. Quorsumhaec? n 

25. Solitudo ante, oètium.] Id vult, prò forìbuf anill 
iiiiste bominet. Cicero , de dar. Orat. e. 63. Erat ah oratoribtu fMH 
dam in foro solitudó. ! 

.27. Matrónam nullam.^ Intelligit pronubas, ricinafi 01 
gnatas, quarum erat ornare sponsam, ornatamque deducere ad< a«l| 
s mariti; sed et in tbalamo collocare. Catull. LIX. 186. Vós^bonae M 
mbue viris Cogniiae bene feminaoy Collotàte pueliulam, 

28. Nìh iltumult i, ] Attiùs / Aeneadis : NihU neque perké 
est^ ne^ue tumjaltt gmod eciatp, Pkutns, Cas; Ut 5. iti. Quid Mi 
tumulti fait? [Nihil ornati, nihil tumulti per arcbaismum didturfl^ 



A e T U & n. S G E N A n. 101 

lUgmun signoiD. Da. Num yidentiir cónfenUre haec 

nuptiis ? 
Al Non opinoc, Dive. Da. Opinor, narrasP nop 

recte accipis. SP 

Certa res est: étiam pnèmniiioslQ JUlieii3 conveiu Chre- 

fflera et pisdculós miniitos férre obolo in coenim 

• • . ■ ■ ■ 

. ■•«i ■ . 1 .1*. Il ., , ■ 



Sem. 



V» 



V. 31. Bentl. eoiispexi Chremi, 
, V. St. Ferre in coenam obolo seni^ quia óholo emphatm Habet. 

• 

: Ì9. Signum^] Proprie prò argumento. . tTu m vidffnt. ùr* ] A ^a- 

n^eotibus argumentnm. -* 30» Non opinor,'\ Ule ppinionem àc- 

fommodat tantum , hio multum tribnit coniecturis. Ifon opino'r.] 

^QDoniain argu menta sunt et coniecturae / opinor dixit. Nani còntrv 

i'^ìnionem certa res est, quae autem opinamur| putainus :' quae pù- 

: tBBDSf incerta sunt. Op in or narrasl'\ Bene a prima ad^secundam 

pfnonam. — 31. JS/iaTi» puerum. J ^^/am prò praeterea. Chre^* 

mi] Sic Chremi^ nt (Tfyasi et Achilli* ^^^ 32, Olerà et pisci" 

eulos minufos,'\ Suffìceret diminutive pisciculos dizitse, quod 

àcy minuios dixit: et pretiumi oboloea»e emptos: quae est ultima 



wikil ornatus et nihil tumuUua. Vossius de Anai II. e. 17. p. S41. Or- 
Bbantor postes et aliae partes aedhim floribus et coronis; discurreba- 
ttt cum strepitn per aedes,- quodv. tumulti significatur; tibicines etiam 
■dliibebantur et hymenaeus cantabatur. Adelph* V. ?• 7. ] 

29. Ma gnu m aignum»'\ Ita Heaut. II. 3. 57. Eodem sensu 
lapra I. 2. 14. Magnum exemplum, -^^ Convenire nuptiis,] Ci- 
cero, Fin. III. 22. Quid potterius priori non convenit 7 Ovidiusy Trist.l. 

1. 6. Non est conreniens luctibus ilio color* • 

[30. Accipis j intelligisy interpretaris, Eunucb. I. 2. 2. RuAnk.] 

31. Certa res est,] Ita etiam Plautus , prò eo, quod Teren- 

tfw Tocaty certum est; decretum est* Vide Mil. II. 4. 45. Mercat. V. 

2. 16. Pers. II. 2. 41. — > Conveni.'\ Usurpatur boc verbum etiam 
de fortoito concursu. Eun. II. 2. 3. Plautus , Epid. II. 2« 12. Dii ì/n- 
mortaleSj utinam conveniam domi Periphanem l per omnem urbem jfuem 
sum defessus quaerere. [ Convenire aliquem est colloquendi causa ali- 
qoem adire Tel etiam per fortuitum occursum cum aliquo colloqui, ut 
Bnn. III. 2. 14. Sed primum non additur, quid Daviis cum Chremetis 
lenro locutns sit, deinde non cohaeret constrùctio, quam frustra expe- 
h're tentevit Perixon. ad Sanct. Min. III. 6. 5. p. 425. Nihil igitur 
rommodiua Bentleii coniectura prò conveni legentis conspexL] 

2A. Olerà et pisciculos minutos ferre obolo in eoe- 



102 A N D R I A E 

Ch. Uberati» Bum hó^, Dave, tàa, openu Da. Ae ^ 

nuUós qmdem. 
C%b' Quid ita ? nempe bine prónms iUam n&a dat» '4Ì 

Da. Ridicalam caput! ^ 

Qirfd neoesse «{t^ n hnic non daty te illam nxorem 

dècere. I 



] 



nummoram tignifik^tio* Sunt enim genera minutoram piscium, 
magno reneant. Hio ergo edam ex pretio vilissimos pisces significai 
Et| quid si minut09 ^ sed omnibus? Seni dixit, ut obsonati< 
estenderete causam. Olerà et piaciculos,'\ Quod supra geni 
liter, paululum o&^ons/ hio speciialiter dixiU In coenam sem 
f4if9 seni^ cwus est maior cura domi.-— 33. Nuiius,"] Pn* 
non: ut alibi , NuUue dixe'ris.' — 34» Quid iia?] Una pars ora*^ 
tionis. Ridiculum eap ut. ] Pro toto horaine. nemo enim ore oon^ 
tftmpto 9 es alili membris hòininem velit significare, et est avvandofÉ 
T^óisog. — • 85. Quasi ne cesse si$f si huic non dat^ te i7«j 
lam usor^m ci licer e.] Ostendit, iv^fnjfut vitiosum hoc este^ 

. . .. ■ - . ■ » 

n a US ioni,'] Expressam ^e Monandri Perinthia : 7^ neuBt^w fiU^llir<i 
d^f h^tov^ ipéQOV* Intravit puer^ minutos pisciculos ferens. Pri** 
mum autem olerà erant cibut rilis nec nupdis aptus. '■' Plautus, Tmo^ 
n. 7. 48. Tantali domi causa olerumi atque escarum et poscarum»^ 
Addo Gapt. L 2. 86.; dixit porro pisciculos minutosy uti Piantila^.: 
Hud. V. 2. 38. Cufculiuneulos minutos. Sed et ita Suetonius Aug. 7&c j 
Seeundarium panem^ tf# pisculos minutos, et caseum bubulum^ etfico^^ 

virides hiferas maxime adpetebat. Obolo in coenam."] Ita di^<! 

xit, uti Theòphrastus , Gharact. e. 28. T^ kttvtov yvveuid r^BÌg jstlU 
«Oi)g tig otlf09 òiòm9u H. e. Uxori suae tres oholos in ohsonium daU 

• ' 33. Tua opéraJ\ Hoc loico oj? « ra auxilium notat. ItaAdelpIu 
n. 3. 8. et passim alibi. Plautus i Capt. IL 3. 5. IUam tua opera , ei 
eomitatOf et virtute^ et jsapientia Fecisti ^ . ut redire Uceat ad parentes 
denuo. Saepe tamen in malam partem, et prò culpa sumitur. Ita 
infra IV. 2. 6. Unde opera et culpa iunguntur, Hec II. 1. 31. [ Nul- 
lue prò non pom'tur praesertim apud Comicos. Eun. II. 1. 10. tametd 
nuUus moneas. Hec. I. 2. 4. si non quaeret , nullus dixeris. Cic, di 
Off. ni. 14. Vid. Rivius ad b. 1.] 

34. Ridiculum caput.] Ita Adelpb. U. 3. 8. V. 9. 9. Pborm. 
IIL 3. 26. Plautus, Epid. ì. 1. 86. piane hoo corruptum *st caput. 
Neguam homo es , Epidice. Virgilius , Aen. IV. 354. capitis^ue iniuria 
carL Horatius » Sat. IL 1. 27. Quot capitum vivunt y totidem studio^, 
rum MiUia. Ovidius, Metam. XII. 613. caput insuperabile bello. Iti| 
etGraeciy aca^oX^ ^H $ ijfi^f amioum vel àostile caput ^ prò bo^ 
mine. 



mones. . ' .^ 

I»; etai hffde MJfNft :iui «de agèk Iiaac. frartnite ': 
Citi Vale.'-.; ,. • . • .:^/j 

p% altero tabkto, non n^oattaxlo dtenn nKaqnrtiiiw ^^^ 8& J^i«i. 

j W Ml i U i i i i PhUnnaniai. fflariiint' pKvg^rih laboiibiii youfcyfa^ji; 

■nm. JVs#s vides^ misi S0»i9 nnisaoc p/a«*] :Arti&|akM6 
km Chniniitii ezciut,. ut ii fisrì pcwiit, adinratòr negotimn Bim» 
Ui, dum Ale filn provìdet. Hìmì y.i^tf<#^]. FnnridM. ^— il»6i«i] 
jynim renun deddmnia et appetitas mitoib dkfaiB; CSonSnMte 
^fMtia et a p^ppfi^, .Mibtntivil iMi^qÌtqr.~. 



,1 '^ '4 
■ t 




36. JTsif yid««.]. !^Ò4 proTidei.^ «ama gerii» lefire ILÌCÌK* 

Ubi ^de GjBrtilun. Et GetiL IV. f. Qium, F. C. incmM$9 
rm r9^MblÌ9a€ f ( Wo u m tpi e iH &mn99 frqemUotf fitué inifrgnrfrtl|i 

providetii! .Orldiuey Art» Aia«L587^ H^iiK mfmdaiif p&w» rt» 
nhptf#a#. — ifm6itf.j. Sennii efts Nld Wb» blandii appeUàa iai^ 
rcBMt. Plautut , Ampiu 69. Sive qui amb^paent pabnarà hisirionibus. 
rpfrìe de nupdig usurpatur. Virgilinf, Aen. IV. 283. Heu, quii 
|«<? quo Tiunc reginam ambire furen$m Auà§a$ àffaiu7 Vide Ser* 
■n; ^ui candidatos Honorum ambiiores esse dictoa obserrat. Atqne 
■e translata locutio. ' Est antem ambir* ^W^r i e obeimìiie. ^alla- 
biy lugnrth. 13. '- 8(ngula9 9* S^natu ambiimdo nièébaniur, 

S7Ì, Me èpeé haee *fru9$raPa '«#• ] Deliuit.' PlantokL 
■ph* n. 2. 200. ffeseio quia praestigiator kàne firattratur fémiUamé 
Ibiftiniy Ingiirtii* 101. Ita Juguriham tpet fimitrala. 



■1. 



A CTUS S E C UNDU S. 

S e B If A TE UT I A, 



PAMPHILUS. DAVUS. 

I. Quid igitfir ribi TÓIt pater? cor stmnlat? Ilo. 
Ego dicdm tìbl 

Quid igitur Mihi 90Ìi paierT] Baso scena deUberaiian&m 
tmeà Davi H Pamphili. 1. Igitur."] Bito^igi^ur. Si. enim lal- 

1. Ego dieam iihi.] Ita foleiitsapie&tar^d diotnru Adélph. 
5. U. 



104 A N D B I A E 

Si id BaocensdU none, quia non dàt tibi UBoràn €!bn^ 

mes, 
lapsus 8ibi esse imérios i^deilur: neqne id imiiria, 4 
Frios quam taam, ut sese hibeat, animum ad nuptias 

perspéxerit 
Séd si tu negaris ducere^ Ibi euipam in te trinsferet. 
Tum illae turbae fieni. Pa. Quidvis patiar. Do. Pa« 

ter est, FàmpUIe. 

V. 2. BentL det, ex codd. 



J 



tae siint nuptiae , qmd cogitai ? ttomacliose etìain hoc dixit, éiì 
volt, Virgiliu»^ Quid vuU concursus ad amnem? "^ 2. Si <<2.j 1 
c)> idy propterid.— 8. Néque id ìniurlà,'] Id est, usqae aéj 
iniuttuS'sibiVidebitur» ut sé iniustitiae ipse condemnet. -:- 4.' P«Ì 
spexeriL'] Perspicere ett ad plenum et pérfectum videre.-* 6; Td 
Ut a e turbae.] Tò illae ad terrorem retulit. Quid vis pà 
iiar?'] Hoc ett, patiame uxòrem ducere? Quid vis patiaA 
'Suot qui qùidviSf prò . q^uicàuid evenerit, intelligant : ^uia dixen 
Ad&^on'* me ignavum p"u tasi Alìi pronuntiant , ut sit seni! 
Quid me vis facere? an ut hoc patiar/ uxorem mihi dari? Fait 

^ Si id SiUCCémssAt.^ Qui a Censore censi inique ferelm 
•e amplius censos , quam prò facultatibus , proprie succensere dicebai 
tfiXr^ jd' est f danculum recensere. Inde igitur generatim prò ytubin 
sci, iniquo animo ferro, stomachari usurpatur. ,▼. Pctrizon. ad Sanflj 
Minerv. In. 3. Infra II. 6. 17. Plautus, Persa I^. 8. 26. lam orniti 
iratus esse, id tibi succensui, Quia te negalms committere argentum mik 

3. li eque id iniuria,'^ H. e. Et merito. Supra I. 1* Eoi 
III. 1. 43. HeauLilL 3. 2a Flautus, Epid. IL 1. 8. Neque adeo k 
iuria, * 

4. Ut ses4 habeat,'\ H. 6. Quppiodo animus tuus sit aff 
ctus erga nuptias. Eun. IVJ ÌL iS. IV. 7. 30.' Locùtio frequens de raleti 
dine. Plautus, Pseud. IV. 1. 25. Optime hahet, Nepos, Diou. ; 
Quaesivit a medicis^ quemadmodum se haberet. Florus, IV. 2. 6 
Bene se habet Imperator, Ubi vero dicit, ut sese habeat ad riij 
tias^ Graecam locutionem imitaturi Zua^ Ije» x^èg tòv yà^imw, I 
AelianuSy Var. Hist. U^ 13. édidi6tt£ , oumg moÙ f£a«tf» «900 rijir %a 
fiyoqlaw tov avd^ég» H. e. Ut sese habituri essent ad accusatione 
viri; seu, quo animo accusationem viri essent laturì. Sallustinsi li 
gurth. 45. HortatUTf-md catera, quae leìtia eintj patrem animum g 
rana. — « Culpam in te transferet,] Ita Euu. IL 8.96. Piai 
tuf f Amph. IL 2. 156. iVis poeterius in me euipam conferas. 

6. QuidvU patiar*] Sexuuf est, q, d« Pamphilut : Traaaf 



A e T U S U. S C'£^« A IIL 106 

icile^esf. tool haéo sólàst muirer. dfctam ac flictiini'- 

inTenerìt » 

luam cansam, qiiani6breni eiiciat óppido. Pà. Eii— ' 

ciàt? Dh. CTito, 
. Cedo igitur, quid fàciam, Dave? Da. Die te 

ductùmm. JRor. H^m. Da. Quid est ? 



»^ 



^ 8. Bentlai. oom AUguam cfiusam , ^^maihwn €ùm appido §tu4Ì9 
Eiciat? Ac cito, Alioquin enim eiicitU accentum variat. 

, Pa mjth ile. ] Hoc Tultuose pronunciali dum est, e^ xjfiiré'p a èè r 
it: ut ipco nomine videàtur* lialiere anctoicìtatém. et y/Bluti dornin^ 
tem et oblitum potestatii paternae, bis tribu's exciu^t; '^P.a$er è 9$^ 
mphile; difficile asty haec sola eèt mulier. Pater 
f.] A necessario argumentum. — '7, Difficile e*/.] Hoc est 
itere, contradicere, Parophilo difficile, ' pemicidsuin. Glycenb. Dif^ 
iileest^] 'Anocimn,vj9ig cnnk YiìlttL "Deest resistere. Sola,} Siné 
òlxOy ac per hoc deserta. Soia àuteni sine defeusoribus próprìit« 
10 /a et mi//i tf r dixit. Dictum de factum,'^ ProVerbiùnfk ce- 
iUtÌ5, id est, cito. ìnvenerit,'^ Pro , inveiiiet. Cóniunqtxvò 
dq prò indicativo usus est: et est honesta locutlo. — 8. Quàrnoh-^ 
m. eiiciat oppido,] Callide ad eius periculum se conyertit^ 
plus amator timet , quam sibi. Ideo vincitur statini. A^jparet àu« 




celeritatis. 9. Cedo,] SinguIarÌ8.'tan{ux9 numeri est'; caeterq^ 



sane pater eulpam in me; patiar. Fiant turbae istae*, patiar id 
)que. Ita Eun; I. .2.-97. Cicero , Fan^. II. 16- Nonne. ^ibi qffir-^ 
li quid vis potius me perpessurum , quam ej; Italia ad b^llun^. civUm 
turum ? 

7, Sola est,] H. e. sine amico aut defeasore. Eun. J. 2.67. 
elpb. III. 2.4. — Dictum ac factum.] , H. e. statim, sine 
ira. Ita Heaut. V. I. 81. Gr, afta ÌM09f Sip,u ^yov, Virgilius, 
D. I. 146. eodem sensu : Sic ait ^ et diete citius tumida aequora pia- 
^ Homerus y Uiad. T. 2^ Avtin IsMcd' afta pi»og ii^w^ tnil^ 
ì èì iifyop, 

8. Causam,] Praetextum. Supra I. 8. 8. Eun. III. 8. 6. Y,6,dO, 
lut. IV. 8. 28. et passim alibi. — Eiiciat oppido,] Nimirum 
cto mag:istratuum. Et Graecì ànfialUtp tijg sóicoiff dicunt. Plau- 
, Asin. I. 8. 9. Quum tu me^ ut meritus sum^ non traetaSf quaa 
ÌM domo. Evang. Lue. lY. 29* 'EiàfiaHov avTÒ9 l{o» vqfg solca;. 
cerunS illum e» oppido. 



106 



/A N D R I A E 



Poi .Bgpwf. dicam? : JDa. Cor non? Al Nifaiqnuiìi 

faciam. Da. Né nega. il 

jRo.' SHadére.utfli. . .JDa. IBk ea re qoid fiat, vide. '] 

Po. Ut ab illa excludar, hùc coneludar. 1)€U Non 

ita .est. \ ^ . . . .. 
Nempe héc sic esae eplnor dictunun patrem: 
Ducas volo hodie uxórem. tu, ducam, inquies/ 
CTedo, qoid iorgabit téconi? lue reddes ónima^ 

pIuraHsi nt^^alve^ salvtte. Die ie ducturum.'] Pronuncia, dii 
quasi ^em facilem et nulUiit praeiudicii* Dio te ducturum,] 
estj^ qvLod ah initlo uitebatur. •— lO. Egone dfcam."] To'E^ 
fyqtaùiw Ikàbet : hoc ett , yel guem non oporteat dicere , rei quem 
conyeniat iallere atque mentili. Cur non?] Noti interrogata 
iacilitatem rei ostendit. Nunguam,1 Plus habet negationis , 
non. -I- 11. Ex e a re ifuid fiat vide."] 'Amo t^g èfi§Ì6Bas, 
12. Vt ab illa excludar^ huc concludar,} Mire hanc 
pronomine significata dicens ah illa, Illi nec sezum ìsenravit 
iixor esse videatur. Et ex ^arum translatiorie concludar dixit. 
alibi, conclusam hic haheo uxoretn saevam. Ut ab illa excludar»] 
^f wtOKpiasi : nam aliud i^fert atque intelligit Davum dicere. --* 
le. ifempe hoc sic esse.] Goniectura atque divìnatio, an hoc, il 
£(j(ii4 ventunim sit« ìf^mpe h^ocsic esse opinar^] Ab imitati< 
i^/ilpìjats emm, dicitur) deducitur, Nempe A oc] A possibili. 
15.' &tfcfo.] Ctf <2o' singìj^lanter tantum: caetera plurali ter. Cedi 
guj^d iurgabit?^ Ab Utili., Hic reddes omniok] Hic ad^ 
bium loci non est ^ sed adverbium temporis. ut Virgilius : fi/c at 



a 



lo. Nunquam faèiam»] *Efup€ttiKnT9Q09 est numqua^H 
qntàn non. Infra IL 4. 7« IV. 5. 13. Heaut. IIL 1. 44. PJau 
Aénl UL 8.40. Qui hodie lììmqvuaa ad vesperum vivanu Virgilii 
Aen. II. 670. Nunquam omnes hodie moriemur inulti. ^ 

12. U$ ah ilta'exhlu'dar^ huc concludar,'] Vere Iiaee 
putat Pamphilus. Vide infra IH. 5.15. Amantes autem excludi dìtim 
bantur^ quando amicarum fores ofFendebant clausas. ■ Eun. L 1. 4. I. & 
18. III. 2. 28. Coneludi dicuntur ferae bestiae, seu cavea, seu retibai 
in renatione. Eun. IV. 3. 25. - Phorm. V. 1. 17. Ubi vide Donatuia» 
Ovidius y Amor. I. 4 61. Nocte vir includet. Plautus , Rud. III. 1. llt 
Concludo in vintila bestiam nequissimafn, [Huc concludar i. e. in Plu- 
Inmenae nuptias coniiciar. Concludi dicuntur omnes, qui ex difficnl^ 
tatibns expedire te non poisnnt, quibus exitus non patat. Phorm. V. 
1.17. Heo.IV. 4.80.] 

14« rDucast volo hodie uxoremw'\ Hoc aie dicet Simo infra 
n. 6. 7. 



A CTUS Ilt S C.EÌI A |IIL 107 

ae bAdc fiunt certa, d cón9ÌUa, inoerta it sSen^ 

le omni perìdo. nam hócce haad duhiamst, quia 



4 1 ■ I « 



Chremes 



t> .. .i .. ) ' .'.Il .1 



li non det gnatam. néc tn ea causa minii^risi • 

bcc; quaé fads;- Acf- is^itnutet sttaiUiVé^ntóntiani, . 

ìéì dio Yclle : At, cum yelit, tibi uire irasd non ' 

qneat . \ . - 20 

ìbd quód tu speraS) própnlsabo fàcile, nxorem bis 

mórìbos 



1 1 ' ■ < \ ■■ •• . . — - ,'. ", », 



li • , • I . ■ ' . ■ ■ « ■ ■ t' 



f»tXm BentL ex aliqaottodfl«iit Donato speir§Sm 



•I 



ma oique animi jiuuUrms-'tÉÉléthetf, -^ • Re-dde*.] Ficìei , r6tt{« 
HL— - 16. Incerta attiene,] Hic est evenlCM. — «' 17, Si né 
Ì»i perirulo,] HÒC èW^'tiiie ductfnda- Fbilofiie&a. — ^ ' tS, Ned 
i f a e a US a minusris,']' Hoc est quod supra | ìd- muiavit | quo^ 
mme immuàttumr tfidéir Né e iU sa éàusa/^ ' Quia prcnkiéerik 
tne ductorum. -^ 19. Ifé li.] Chremai "^fcSiiìOeU Ne ia mu^ 
t] Ad coDffilium redlt, «t conlungit>vebtuni» — • 20. Patri die 
Ile: u/y cum veìit,'\ Scilicet ne securtis-, ^od non sitOhre- 
Ei daturus filiam suam , parvi faciat iratn patri* , et neget iixorem 
cere, utpote fretus, nemittem alium sibì commissurum coniugem^— • 
. Nam quod tu eperes^] Sunt qui prò éperes^ tìmèc^s ha» 
nt: ut city Nam quod tn timea^, ÉCìlks9t 'àiimti daturum.* Pro* 
iltabo.] Hoc est, causam inanem esMe monstrabo. id est, osten- 
B nihilominus te esse ducturum aliam uxorem , etiamsi hanc non 
zeiis. Propuisabó,] Eleganter , prò eo -quod est repèllam. Uxo^ 
HI hie moribue dabit nerrio,] Ne alteram quaerat. — « Hié 
irìbur.^ Deest aliquid, utsit, àie moribue praedito* — - J£2, In" 
ni et inopem. 'TMOipoQUy iq^£icrix«ff. . Sed nec inopem quaérat. In^ 
t»i«#.] Sunt qui nax dw9vno(po(fàv dici putant, Inveniet inO" 

t 

16. Certa conailià incerta ut eient.] Spedes b^vfMD^ov 
;. lu Adelph. V. 4. 3. 

13. Nec tu ea causa minueris -haec quae faci*, ] 
e. Tu tamen id ages, quod agis; neque spes nuptiarum et Glycerli 
bendae tibi adimetur. Ita Hcc. IV. 3. 10. Plautus , Asin. III. • 1* 6« 
'ccine est pìetatem colere ^ matrìs imperium minuere? 

19. /«•] InteUigit ipsum patrem Simonem. ■ Vide CommenL ma- 



121. Quod tu speras.] Vere sperabat Pampliilufl, neminem 

i hij morìbus praedito uxorem daturum. Male igitur hunc locum 

lit Donatua. — Propulsalo,^ Refellam. Proprie autem quae- 

molesta^ ut hostii , bellum^ periculumy propulsarì di^untur. •«« 



IM 



ANÌ)R lAS I 



DabTt nAiid. fimreniet {nopém pòtìus; qitttin (e OommM 
pi 'Sinai. ' * •■•■ • ■• '• *^ 



i' 



Sed d te aequo ammo férre accipiet, négligeniem 

Aliam ótìOrais qQaérei'inteirea'Aliqaid acciderit bom. 
Po: ' Itan' orédh^P ^ • - iDoi Haud ^ubiftm id tinidem 
' (^ Pa. Vide qaó me indacas. Da. Qvin laces?! 



«^ 












«•I 



ptfm. — 23* Négligeniem feceris,] Hoc étt , etiam in pi 
nuptiis. — 24. Aliam oiiosus.] Ex olio, hoc est, secaros. 
Ini e rea ali quid ft'^i» i a e <yi<f #/■*!/#]•• SdUICett ìi0«^a«réiMlo 
niat. Inierea aliquid,] Morem patris adolescenti in delieto 
boDO servXktiMtetitat. * Jfù e idei i /.] .'■ Et ad. pausam refertur : et 
^ia-'^KUil^em paUrit Jbonum denuntiat*. -.^cat^cii^i] -. P^otil aeeix 
rii'tt^Bm, prò. hooci et' ab Jboc; efiigad vetpres .frequentati 
25» . H d II <{ (/ a ^ < tf jjTtf ] Plus intiiUt v quiim est iuterrogatus. -^ Im 
ra«*'] . In eldem franslatione. perman^t; qui* m^pra dfxit» Hue ei 
clMjitkT» 3ona: ùU090tUmi ut mox iu^fi^ I>9ro sncceiweat Pampl 
Q.ai^ I A mqe.sì diesi ra. ] , . Cur non securua c^ ? sig^ificat jam 
<a««r# »securuai ease^. .ut imsAdelph. ; T.acéy, egomei ^onvenian^ 
pkilum^ Et ideo iUp, ut .consentire (Up^nti Qmn àaces?- ^ii 
ait^'.4<tf9''K u|>^iajS.iUiimi:)iQn:silen|iuini sed securitateni in^d 
QMif^. taeeis?\ -Cpfigeptip ieijt sii^ntiuiix pra^oipientis , de eo- dunU4| 
n^-tiine^^ de ai^^iat-id *«it^-'Mtp seou?iw« nam> tacere securi est.^iii 



I )*! r 




morihua,] Ita» inorato, 3ic Heq. IV, 4. 22. fhutnt, Mi 
IIL^2. 19. ■ Atqìt^ poln&scic , ut moribua ^ieni Votirae, 

22. Nemo,y Venuste H^mo in ftaesententiaa ponitnr» ■ Ita 
fin IV. 2. 14. Eon. IV. 4; 1^. Hec X 2. 114. — CorrumpÌ,\ 
aolent de.filto ragia- amorìbua perdite Adtlpb. I^ 2, 17. Plautt», 
chid. III. 3. 15. Non sino^ neque equidem illum me vivo cormmpi 
y Mam; Muli'er autem • ^o/rompi^ dicitur i ■ qbaa a virò tuo paIlÌGÌI)| 
Heaut. II. 2. 2. .■ -^ 

23^. jiequ^ animo ferre,'\ Ita infra V. 4. 18. Adelph. I| 
r..2d. Hec. IV. 4. 63. Pborm. I. 2. 88. Plautns, Mil. IV. 8.33. H 
oaj^ .ànimo* 

24. Inàerea aliquid aeciderit bonié] Formula bene ifl 
vara alterum iubentis. . Ita supra II. 1. 14» 

25. Indueas,] H. e. Consilio tuo impellas. Flautus, MiLl 
S. 99. ImpelIamuSy .vera n# esse credati quae meniihiiur, '^— Qmi 
àaees?^ Particula ^ u i n iuncta verbo indioatÌTO fortiter iubet. / 81 
pni L 1. 18. U. 2.9. Infra II. 6. 18. Heaut. IV. 7. 4. Pianta^ BM 
II.4.Ì& QuimiacMÌ . 



A e T V S IL S C £'lf A m. OUD 

V 

. Diesai. piieini|q|..aqteoi né raciaoat' jm énle ex 

illa, caùtio est: 
m póllicitus sam anosceptnnini. Da. O fiicmos aa* 

dax! JRor. Hànc fldem 



li, me óbsecravit, qui se sòiret n6^ desértomm, £t ' 
darem. .- — 

( ■• • • 1 • - ■ 

' •■-••■I ■. •'• 

T. S8. Bentl. ex cod. Miireti : seir^ ncn diséertum tri , ui darem 
quia alioquìn ad fentendam nu denU Sed hoc usu pervulgari 
omitti recte potuit» 



f$. Puwrum auieau] Videtur hoc Ali contrarìum esae^ qnod 
fkf Quidquid pepérùs0$y d^creveruni tollere. Sic ergo tolvitur. 
^^ ibi aenriit emn fCoinachó/diiit^ jiic taatìim PaòlphàinaF^recunda 
accipimut. — Puurum autem ne re*ciscat,'\ Aut di« 
aut p uè rum prò oiiolibet texu, sobolem, 'hoc est, foetum: ut| 
9Ìd peperUtet f decreverunt Collere, ut Graeci pueros naldag Ho* 
ptu : Il^iafiog Ilqidfunó ti «aSScg. £t Horatìus : Dicam et Alciden^ 
kroi^ue Ledae, — Ca ut io est,'\ Cautione opus est , hoc est, ca- 
■doni est. — ^ 27# Nam polliei-iue ^umtl Fr^mìssio et pollici'' 
tio eandem vim habent: ted poilicitatio maioris asseveratioois est. 
fase fidem.^ Ordo e<t: ut /ione fidem sibi darem ^ me obeecraviif 




26. Puerum mihi esse ex i//a.J Credit igitur te iam pa- 
tm factum, memor verborum Mysidisy.supral. 5. 33. Pariet autem 
Ijcerìum demiim infralii. 1. 15. Dixit autem puerum ^ licei quid 
d xutum, vel nasciturum etset, filiusne an fìlia, ignoraret. De utro- 
le enim sexu veterihus puer est dictus. Naevius: Prima incedit Ce- 
ris Proeerpina puer. Livius, Odyssea: Sancta puer. Saturni filia^ 
fgina. Cicero, Att. XVL 11. Atticae^ quoniam^ quod optimum in 
Boit e<#, hilarula esty. meis verhis dee suavium, — Cautio est,"^ 
• e. càvendum est. Graecissans locutio, ubi verbalia prò geruodiia 
■rpaatur. Adelph. IIL 4. 57, Plautus, Bacchid. IV. 2. 15. Quum 
fo hu*us verba interpretor, mihi cautio est, Ne nucifrangibula excussit 
f malie meis. Cicero, Lael. 21. C/ìrza cautio est , atque una provisio^ 
tne, 

27. Póllicitus sum suscepturum,] Conf er snpra L 3. 34. et 
fra m. 1. 6. [De omisso me ne dubites, v.Drakenb. adLiv. 1.23,5. 
ni. ad Sali. Cat. 31, 7. . ad Plin. Epist. I. 19. Ruhnk. ad Rutil. Lnp. 
4f« Roddimann. Institntt. T. IL p. 12. ed. Lipt. GSrenz. ad Cicero 
ifg. in. 19, 13. ACadem. II. 5. De Fin. II. 16, 53. Gemhard. ad 
B5c ni. 27. Wemsdorf. ad Orat. Phil. I. 12, 93.] — O facinus 
wdax. ] Ita Euu. IV. 3. 2. Phorm. I. 3. 4. et IL 1. 3. Plautus, 
iL HL 4. 1. Di immortalcs / facinui audaz incipit. 



110 ' AN'D R-rA E 

Da. Csrilntar^ «ed piter adest: cave, te esse trfstefl 

séntiat 
■ i» • ■■ ' 

qui 96 sciréi non deaertwrum. — « 29. Cur^hitur.] Non euraha^ 
imperionaliter^ oum d^fEca tate*: quod quasi arduuxn esset, et gs 



S9. Tri«#em.] Vide infra V. 2. 16. 






■^ • • 



• k I 



A€TU S SE GUN DUS. 

SCENA QUARTA. 



* I 



SIMO.. DAVUS. PAMPHILUS. 

jSi. JCetÌso quict agant, aAt qaid captent cónsilL 
Da. Hic nunc non dubitat, qnin te dacturum neges. 

V. 1. Bentl. corr. Kevlaó quid agani, quidvt cdpteni e. Vulgo 
conailiL 



Heviao.^ Haec Scena nodum iniicit fàbulae^ 0$ periculum 
micum, Facit. etiam executionem consiliorum» ^^ 1. Re vi so q 
'agan^f aut quid captent consilii,'\ Quid aganty aui 
opus est: ìr^òs tò quid captènt consilii^ prudentia et sagaci 
et ^od tupra dixit, non poenituit idem repetere, ohserveefilium^ 
agatf quid consilii cum ilio captet, Quod enim prudenter dictum 
rìt , non piget repetere. Actio tamen ex his tribus consistit , cogiti 
Ile, dicendo, gerendo. — Reviso^] Redeo ut videam. Q 
agant.l Quid respondeant, quid dicant. — 2. Hic nunc ] 
dabitat,'^ l^on àixit senex , nut pater: sed Aie, cum odio » ( 



/ 



1« Quid agant.l Nimirum Paniphilus et Davue. — Q 
captent eonsiii,] Ita supra I. !• 43. Plautuf, Aiin. lì. 2, 
Quid nunc consilii captandnm ceneee ? 

2» 2£ic.] )ta per contemtum de hero tuo non audienta lo^ 
Ita mox II. 6. 1. .et Adelph. IV, IL li. 



« . I 



ACTUSILSCBNAIV. in 

nift meditatos flicunde, ex solò loco. 

(alionem sperai invenisse se, 

fi diffent te. profn tu Hcj apad to it sies. 6 

,V. 6. Bentl. Qua differai. Non opof» Yetcoret esim ^ui prò 
qua dizenint* :•,..-. 

■minimo adverto loquihir. — « 8. F'enià médiàaius aliemi^- 
k] Terror obiargaturi patria hortatio att ad proinittendnm l^amphi-^ 
1^ qnod iubetur. Ex solo loco, Orationom sperai ifivonié* 
f «tf.] Solof detartOy ubi meditari faoiliui potiit. — M$ oratio* 
i«Bdizity quod quasi ad plenum cogitarì potuiftet, quippe medita- 
rne €x solo loco» Monandorf tignine àhal ipaci tijp i(^fUa» ol 
k 0*9^6 afipofrftg; — 6, Qua diffora^'] Dìfturbet» et in dirar- 

m ferat. P^irgil. ^aiquo arida difforà Nuhila. Et in Adélphii^ 

kicram me! differor doloribu*. boc edlt, in divertum rapit , ditsipat. 
tfud te ut 9iee,1 Non, ne timeat, cavet DaTOt, ted ne amore 
rmuilio auo alienetur Pampbilns. Apud te eiee^l Praeparatuf 



3. Medìtatus,] Meditar ij fuXstSiPj proprie eat vertuf pauge- 
li Virgili OS, Ecl. I. 2. Silvettrem tenui Musam meditarit avena. 
In vide interprete». Hinc trantfertur ad quascunque ret animi f qui- 
■s seu intelligendis y seu agendii nos paramus. Adelpb. II. 1. 19. 
horm. II. I. 12. Plautua , Bacchid. III. 2. I. Multis modis meditatua 
^■Mf fuecuni eum ^ et ita esse arbitrar, [ Venit meditatus i. e. instru- 
tu oratione , quam meditatua ett. Similif formula est venie paratus 
• 4. €• Vid. quae annotarimus ad Rut Lup. H. p. 86.] -^ Ex sojo 
eco.] H. e. solitario. Phorm. V. 7. 85. Plautus, Rud. I. 4. 8. 
>egue magi» solae terrae suntf quam haee loca^ atque hae regiones, 
nL IV. 6. 7, Virgilius, Ecl. X 14. Sola tub rupe iacentem, Georg. IV. 
G5. Solo in littore, [ Laudat Ruhnkenius Lambin. ad Lucret. IV. 577. 
bìns. ad Ovid. Epist. X. 129. Drakenb. ad Sfl. Ital. UI. 429.] 

4. Differat,'] H. e. ita pertnrbet, ut yìx consilium mente 
mistere queat. Quod praemetuens Davus addit, proin tu fa e, 
pud te ut sies. Proprie differri re% dicitur, quae quum antea 
■et ooninncta, in partes divenas agitur et dùsipatur. De classe Vel- 
ìns Patere. II. 79. Vis Africi laceravit ac distulit. Flautus, Rud. II. 
.36. lios cum scapha tempeetas dextrovorsum Differt ab illis. Quo 
«su et mmores differri ^ id est, disnpari dicuntur, Heaut. Prol. 16» 
pd et mulier parturiens dicitur differri doloribus. Adelpb. III. 5. 40. 
emum ad animum conturbatum transfertur. Plautns, Truc. IV. 1. 8. 
k magni! ut ego laetus sum^ et laetitia differor. H. e. Nesdo ubi 
a; certe non sum apud me, prae laetitia. -* Fac^ apud te ut 
ss. ] Ita infra V. 4. 34. Hec. IV. 4. 85. Pbonn. L 4. 27» Plautus, 
iL IV. 8. 36. Ferii! sumne ego apud me? 



1»? 



A HO £11 A E 



Pbu Modo ut p6ssim, Daye. Jhi. Créde, inquam, hi 

mihì, Pàmphile, 
Nanquam Jiódie t^cum oommiitaiaréin patrem ) 

Unain èsse verbam, si te dices dùcere. 



\ % Kll. 



sif. cui contrarium ett. Non tum apud me* — 6. Modo ut p^ 
4im,'\ Utj prò ne non. M-odo ut possim,] A possibili, P( 
ap«d me esse. — ^ 7è* Nunguam ht^die,'\ Ab utili eventu. Ni 
^ttaniy plus asseTerationis habet, qùam, non, ut Virgilius^ Hunqi 
cmnef Aodie móriemur inulti. — » C o mmu taturum pat rem* ] 
|rium; ho^ e9t enìm verba eommutsre. Commutaturum verbi 
Altercatumm. Sic in Phormione ^ Tria non eommutabitie 4ferha 
vos hodie^ hoc est» /dabitis atque accipietis, id est, iurgabitis. 
puto commutare verha lioc esse,- prò bonis dictxs mala ingerere: 
eft> - iracondia in maledicta compelli, •— 






6« Modo ut potfsim.] Comicum ridetur modo ut. Ita Pboq 
I. 2.9.' V. 2. 8. Plautusy Asin. II. 2. 8. ' Aetatem velim servire f 
hanum ut inveniam modo* [Etiam Giceronianum est, V. MannL; 
Epist Pam. VILI.] 

7. Tecum commutaturum patrem unum eeee vero 
Ita et Phorm. IV. 3. 33. Integra locutio videtur e»9e , verba e 
tare verbie, ' Gellius, XVII. 2. ex Q. Glaudii Annaliura primo: 
bant^ eoe qui ferie atque in aree erant^ inter se commutationes «s 
eilia facere. Ad qua e verba ipse Gelb'us haec notat : „Gonsmutai 
id est y colla tiones , commuaicationesque inusitate dixit, sed aonh 
inscite, nec ineleganter. '•* Forte igitur verba commutare* cum 
olim sinupliciter dictum -pro- sermenes conferre; demum prò iur{ 
mutuisque rerbis et conridia incessere. Eadem locutione 
tttuntur.- 



t 
■« 



i" 



f 



• - • 



▲ CTUSn. SCENA V. 



ItS 



ACTUS SE CU ND US. 

SCENA QUINTA. 



BTRRHIA. SIMO. DAVUS. FASIPHILDS. 

f. JlIerus me, relictis rèbus, iasnt Pàmphilnm 
idie óbsenrare, ut, quid agerék de nùptiis, 
jrem. id proplerea nùnc honc Tementém seqiior. 

Ters. 2. Bentl. Hodie ohservarentj quid agìeref etc* Pyoxinnifn Ter« 
som Scirem — sequor cenmit esse f upposititiuiii. 

Herus me relieti» re'bue.\ Vide quam mite^ qurnn omnee 

Cito coneilio eibi agere videantUTy tamen omnes rerum exitu iiio- 
ludificantur f et Simoj et DavuSy et PamphUuef et Charinue^ 
ifte Byrrhia, — 1. Herue me re lieti*»] Ad hoc yenit Byrr- 
} nt in errorem condlìet Ckarinum. et in hac scena quatuor perso- 
ane implica tione intellectus loquuntur. Herue me relictie re^ 
] Imponitur manus ^ebus, cum perficitur id quod coeperis. ut 
Imponit regina manum, Relinquuntur vero rei, cum im- 
e relinquuntur. Item Virgiliue^ Atque opere in medio defixa 
aratra. -— Relictie rebus.] Adeo praeposuit hoc negotìi 
omnibus. —^ 2. Hodie oheervare,] Observatio duplex est, 
aqptionij, vel obsequii. — 3. Id pr opterete] Necessa est aut 



1. Relictie rebue,] Quae cum cura facimus , relictie re^ 
t et relictie rebue omnibus facere dicimur. Eun. I. 2. 85. 
ut. IV. 7. 12. Plautus, Stich. II. 2. 38. Res omnes relictas habeo, 
quod tu velie, Epid. IV. 2. 35. Ego relictis rebus, Epidicum 
endo operam dabo. Relinqui autem proprie dicuntiu: rtt imperfe- 
Ovidius, Metam. VI. 201. Ite sacrie^ properate sacrisi laurum^ 
h capUlie Ponile, deponunt , infectaque sacra relinquunt. 

2. Quid ageret de nuptiis.] Ita Plautus, Truc. IV. 4. 8. 
bb/ ego nunc de istac re ago. [lussit Pamphilum e. q. s. Bentleius 
\ oomectnra sic legit : iussit Pamphilum hodie óbservarem quid ageret 
*■ n&ptiie et sequentem versum ut spurium delet. Burmann. ad Sue* 
i. Vespas. e 23. Bentleianis inventis contradicit et constructionem 
f iueeit obeervarem scabiem Tocat; sed Gesnerus defendit et con- 
aaidi rationém explicat in Thes. L. L. ▼• iubeo.^ 

3. Hune^'\ Intelligit Simonem. 

I. 8 



114 



A ND RI A E 



Ipsom ideò praesto video cum Davo. h6c agam. * 
Si. Utrumqae adesse video. Da. Hem , serva. jSr. 

Pàmphile. I 

Da. Qaasi de improviso réspice ad eiim. Pù. EhémJ 

pater. ^ 

Da. Probe. Si. Hodie mcorem dùcas, ni dixi, volo. J 
By. Nunc nóg^rae tiilieo parti, quid hic respóndeat 
Pa. Neqne istic, neqae alibi tibi usqaam erit in m^ 

mora. By. Hem. 
Da. Obmdtuit. By. Quid dixit? Si. Facia ut 

decet, 
Qunm istùc, qnod postulo, impetro cum gratia. 

•Iterum effe flnperTacuum, aut' propter^a post accipienduim 
4. Hoc af^am.'\ In gettu est: nam est figura corporis , observi 
quid agatur. -— 5^ Utrumjifue,'\ Et Davum et Patnphilum. «-* 
Quasi de improvis o respice.] Interest eius qui repente 
rit: nam videbitur nihil dolose locuturus: ut, Magnam retpBsU\ 
urbem. De improviso.] Scilicet, ne meditata intelligat euni 
buisse Consilia. —— 7. Hodìe uxorem ducas^ ut dixij vOi 
Nolo et volo y nimis imperiosa et superba dictio est. ut alibi , 
caeteros pugna ^ Dromo, Congrum istum maximum in ayua 4Ìni$0Ì 
dere Paulisper. ubi 'ego venero ^ exossabiiur: Prius nolo. •— 9. 
quam erit in me mora.'\ Recusantis est magis, quam non 
tis; consensio segnis ac tepida, si penitus consideres. HemJ^ 
culsns hoc dicto Byrrhiay interiectione magis, quam rerbo exdi 
-— io. Quid dixit?] Nota bic Byrrhiae personam quarta»! sed 
admiztam. — - 11. Quum istuc^ quod postulo ^ impsài 
Nimit obsequenter locutus est pater. Et postulo prò iubeo: et 
petro prò eztorqueo. Postulo^ iuste volo. Petimns enim 
rio: Poscimut imperiose t Postulamus iure. Impetro, prò» 



4. Hoc agam.] Vide supra I. 2. L^. ^ 

5. Htfniy serva.'] Vox est ab augurio detumta. Vnlt igitur 
vnS| Pamphilnm et mltum et gestus et sua mussitantis verba ol 
ne quid titubet et differatur seu turbetur a patre. Ita Adelpb. IL Li 
[Serva i. e. obserray quae tibi mandavi , ut apud te ds.] 

6. De improvis 0,] Idem -improviso et ex improviso ^i 
Plantnsy Aiin. II. 2. 47. Tantum adest boni improviso. Rud. 
5. ex improviso filiam inveni meam, 

9. Tibi erit in me mora^] Ita Plautoe, Cure. Ili • 90. 
vSf in te sit miài mora, 

11. Impetro eum gratitt»'} IL e. Sponte et lubent fiioity'' 



»j 



ACTUSn^QCINAV. 115 

L Sua rèrus? By. Hemi, qmaitiim «iUBo, «cinre 

éxddit 
. 1 nane lam intro: ne (n mora, cam opus aft, sies. 
L Eó. By. Niillane in raésse honmd cniquàm fidem! 

Ttn. 14, BentL ex ood. Petrenii mavult euiquam honUnif ne iotiit 
in medio Term ulttmam in hcmini fmtX. 



ipetzcm. — 12. 8um tr^riii?] Id est Terìdicns: ni fahtUf prò 
lodicos. Ux or0 ^xeidii.] Cadere epe dicantUTy qui leréti animo, 
lomnio ad inferìora labuntur* Uxore^ hoc eit, matrimonio ao 
iftiif. Uxore excidit,'\ Quod Graeci dicunt: iiinMiP %aì mi- 
tpe» ~~ 14. Nuiiane in rè eeee homini euiquam fidem!] 
hiy in nuUit terni ^ ted neque in territ, "neque in pertona. ut YirgiL 

tUtt^Xl^Ut font Adelph. IIL 5. 44. Fborm. 3. 2. Impetramne 
eum gratta id quod continuo et simnlatqne petimut ex animo 
liìi datar* Qui aliter faciunt, de iii Seneca , Benef. I. 1. Ita gra- 
ia ùmnem ecrrutnptmus y non tantum poetquam dedìmue beneficia^ sed 
km damue. Vide Heaut. II. 3. 21. [Cum gratta i. e. ut non invitus 
li luJbens facias. Liv. XXIX. U 9. Cum bona gratta est Phorm. IV. 
116. Sic in Leg. 32. §. 4l. Pand. de don. inter vir. et uz. matrimo^ 
mm bona gratta diasolutum dicitur, quod consensu mutuo sino alte- 
fas ex coniugibus querela solutum est.] 

12. Sum verue7'[ Haec si cum interrogatione legautur , aver- 
li ad spectatores locutus est Oavus , q. d, Sumne verus ? h. e. dixine, 
llfbtarum eut7 Vates autem dicebatur verus^ quoties erentus re- 
peideret dicfa's. Ovidius y Heroid. XVL 123. Vera fuit vates. Mo- 
to. IIL 209. T<tiia dum vero memorantur ApolUnis ore. Sed et sim- 
Bdter Terum dicens verua est. Plautus , Mil. IV. 8. 59. Dicent te 
midaeemy nec verum esse, fide nulla esee te. — Uxore excidit] 
i qnae perdimus, et quae non impetramus, iis excidere dicimur. Plau- 
ti , Menaecfam. FV. 2. 104. Ex hae f umilia me piane excidisse inteU 
^. Ovidius ) Metam. II. 328. Quem si non tenuity magie tamen 
iddit ausià. Quod autem Lucilius dixit^ Egoque ab Archilocho ex* 
tfsy id Nooius interpretatur, dissentio. [Sic apud IGtos excidere 
wmmla est perdere actionem vel ius cum aliquo agendi in iure. Sue- 
B. Cland* e. l4w et Gronov. ad Senec. Epist. 122.] 

13. Ne in mòra sies,] Dicitur quis esse in mora^ et mora 
■• xn aliquo. Prìoris locutionis exempla sunt infra III. 1. 9. et Adelph. 
L2. 99. Plantusy Trin. II. 2. 2. Impera y quod vis; ncque tibi ero 
I mora , neqtie latebrose me abe tuo Censpectu occultabo, Posterioris 
■d. I. 1. 139. Adelph. IV. 7. 1. Virgilius, Ecl. III. 52. Quin ag'e, 

habeSy in me mora non erit ulla. 
14« Nullane in re etse homini euiquam f idem!] De 

8* 



116 



ANDBI AE 



Vemm fllud Terbimi'st^ vulgo quod dici solet^ 
Omnés sibi malie mélios esse, qaam alteri. 
Ego fllam TÌdi Virginem, forma! bona 
Memini lódere. quo aéquior smn Pàmphilo, 

Vers. 16. corrìgit : Omnes sibi esse bene mavelle , quam aUeri: 
' melius esse hoc senni non dicatur^ et malie melius quan di 

sit comparativuf . 
V, 17. Bentl. coir. Ego, cum iHam vidi, virginem forma 

Memini videre. 

Nusguam tuia fides, Cum in amore fracta estet ab eo y Quem sul 
humeris confectum aetate parentem Audierat. Alibi Terentius , 
tu fidem in pecunia perspexeris^ Ver ere ei verba credere? ubi 
mihi lucri est Te fallere'i — 15. Illud verbum,'\ là ett", proi 
bium et sententia. et sic v eteres ver bum prò sententia. <— 16. 
nes sibi melius,"^ Sic alibi, Proximus sum egomeà mihi. — ■ 
Ego illam vidi,] Hic corrigitur a poeta, quod per iracunc 
dixit Pamphilus , Ali quid monstri alunt, Forma^ bonaJ] Disti] 
tur. — - 18^ Memini videre,] Aut, memor sum me vidisse, 
memini videre y hoc est, intelb'gOy scio; aut, memini quod Vidi 
Memini videre y prò, vidisse. Enniusi Memini me tum fieri 
vidum. Alibi sic, Memini videre ^ non probare. Quo aequioi 
Hoc est, quare aequior Pamphilo, benevolentior, noniratus. Teli 



cohstructione vide supra I. 5. 10. Idem Didonem querentem facit 
gilius, Aen. IV. 373. Nusguam tuta fides. Propertius, II. Eleg. 
3. Expertus dico : Nemo est in amore fidelis. 

15. Ve rum illud verbum est,] Quasi formulae speciem 
bet. lU Eun. IV. 5. 6. Flautus, Mere. IV. 4. 31. JNunc ego yì 
illud verbum esse experior vetus. 

16. Omnes sibi malie melius esssy quam alteri 
Hunc locum respezisse videtur Cicero, Off. III. 5. Sibi ut quisque ma 
lit, quod ad usum vitae pertineat, quam alteri adquirere, concesm 
est , non repugnante natura. Hegias apud Smdam : *E%à<Stip yà^ mU 
r^ iq>sat9 ro« uyaQ'ov n(fòg hccvtòv (làXXow ^ n^òg itéifov. Hoc i| 
Quemque sibi ipsi magis optare bonum quam alteri. In eandwn ti^ 
tentiam dixit Menander: ^ìXbX d* havtov nXétov ovò$\q oiòéva^ H. \ 
Nemo quemquam se ipso magis diligit, Euripides Medea : *Slg mig 4 
etvtòv T01I néXag ftàlXov qttXsT. H. e. Ut quisque\ semet magis , qtm 
propinquum amat, Plautus , Truc. II. 2. 71. Quandoquidem nec ti 
bene esse potes pati , nec alteri, 

17. Forma,] Ita supra de Glycerìo I. 1. 90. 

18. Memini videre.] Verbum memini eleganter iungiU 
infinitivo praesénti. Ita Phorm. I« 2. 24. Cicero , Verr. IV. 4. Memii 



_ I 



A CT D S IL S CEN A V, 



117 



Be illam in somiusy qnam fllani) anqplecti milidi 
iwlmtimb o, ut prò hòc malo mihi dét rnalimi. 20 



indqniis. — 19. In ^omnÌ9»2 P«r nootenu ut Vir^L Libra 

T09 wUfgcerià honu. Fhiitttti Bliiwr mnài9 tuè^ faeùau 
^.H., Mirtsqu€ 9X€mpiU omnia in 4omnis* Alii ùuonmiif* Tigilant; 
HiuM per noctém. Qut^m illum mmpìe'otL] Dicitntuiie quod 
dicitnr, eum iHa man&rt^ enm itta dormire. 

làfyhamim miM narrare. VirgiHiur, EcLLlT. Zh eoeia 

memini praedicere qntreuMm Yalet flUitem videro idem qaod 

; tette Serrio ad Virg. Oeoig. IV. 127. — Quo neguior • 

[ip Pampikilo.'] H. e. Quo magù laveo. Hemtiiity Sem. IT, 1« 

Seilieoi wiiiieipxatvirtMàij aique oiui amicis» Oridnu, Trkt L 

I& Aecpia FomtM Teucri* ^ FaUat ixdqjotL fui$» Q^iiatitf anteqii ^iie 

eiplicat per quare^ h. e. proptèr quod. Sallufltitts, Gatil. L Quo 

roeiimo videtur, ingenti ^ fuam virium opibuM gloriam quaerore, 

fide, qnae Gortitia notavit. .[Plura Mannliua ad Cicer. ad Direra» 

qnem landat Bnlinken. ] 

19. Si «# i/Zam.] Ambignus ▼erbomm orde et fentm. Vel: 

maluitf se amplecti illam in eomniSf quam illum. Ita Plautnf, 

I. 3. 58» Pietaiem ergo ietàm amplexator noctu ^ prò Pheenicio* 

: 3i maluit^ iilam amplecti seineomnin^ quam illum. Ita Gatul- 

I, XT- 17. Cum sui* vivat y valeatque moechis , Quo* simul com» 

tenet irecentos, \Amplecti. Honesto Tocabulo rem venereain ex* 

it. Ovid. Met. IV. 184. Jn mediie ambo deprenei amplexibu» hae* 

Petron. e. 126. Drakenb. ad Sn. Ita!. XI. 399. ] 
SO. Renuniiabo,"] Proprie renun fiore est eorani) qui miiai , 
mèeant , referuotque quid actnin dt. Ita Heaut. IV. 4. 5. et IV. 8. 9. 
Se legati perferunt legationem^ quando mandata ezsequuntur apud eot, 
pd.qnos mifsi erant; renuntiani legàtionemy quum, quid actum lit, 
Vrferont ; ut obtenrat CI. Burmannuj ad Quinctil. Instit. Orat. Vili. 4. 
!• $34. Mitsus antem erat Bjrrhia abt baro Oberino , sciscitatum, 
nìd Pampbilus de nuptiit ageret; idque nunc renuntiabit. •— Ut 
ire hoc malo mihi det malum."] Speraverat senTua, se prò laeto 
munus accepturum ab bero Gbarino ^ sed qunm res alitar ceci- 
praeter ezspectationem prò malo malum sibi auguratur. [Malum 
L e. poena, ut verbera etc. £un« IV. 4. 45, non poteet eine malo fa^- 
WL Lir. IV. 49. eicui servi* malum minantem militibu*, GronoT. ad 
de Ini 1.16.]^ 



/ 



U8 



AN DB l A E 



ACTUS SEGUNDUS. 

SCENA SEXTA. 



DAVUS. SIMO. f^ 

* Da. MMio n&DC me credit àliqaam sibi fallàciam , 
Portare, et ea me hic réstìtìsse gratia. 
Si. Quid Dàvus narrat? Da. Aéque quidqilain nùnc 
quidem. 

Te». S. Bentl. Quidy DavCf narrcu. se. Pamplùli». Goni 
Palmer. Spicileg. p. 823. ed. Gruter. Deinde vir doctuf 
Actis Eruditor. Lips. ann* 1726. p. 256. coni, aeque quidqii€un 
guidquamj mente metro. Schopen. L e. p« 23. mavult: «Mi 
quidquam nunc quidem, 

Hic nunc me credi t.'\ Haec scena dploe continet utrii 
pereonaef quibus utraque^ capii et capitar miro modo. — 1. 
nut^o me credit aliquam sib i faliaciam,] Davus ita vii 
loqui , ut nuUus spectator audiat : sed , hoc ait , ut velit audiri a 
-*- 2. Grafia*} Grafia veteres prò coaja ponebant — 3. (^ttj 
Vavue narrat.] Videtur illi blandius locutus esse. Aeque quii 
quam nunc quidem,] Bene nunc quidem: similiter nunc 
Ut paulo ante^ cum dizit, Id populus curat scilicet! A eque qUi 

1. Rie] Ita per contemtum solebant servi de hero vel abi 
▼el non audiente loqui. Ita supra U. 4. 2. Adelph. IV. 2. 14. — Al\ 
quam sibi fallàciam portare.] Ita infra III. 1. 13. 

2. Restitiiee.] Post discetsum Pamphili et Byrrbiae mai 
in icena. 

3. Aeque quidquam nunc quidem,] Haec cum gestu 
uunciaste videtur Davus , seu floccum vestis ostendens , seu digitis 
pitans. q. d. Aeque quidquam nunc quidem narro , atque Hoc nari 
est. Dicturus enim erat, te iNTtAi/ narrare. Atque ita verba servi 
pit Simo. [Aeque quicquam nunc quidem i. e. nihìL . Sic ezplicandi 
tue contextus docet. Est autem elliptica loquendi formula y quam 
•upplet Perizon. ad Sanct. Min. 1. 13. p. 91. Nunc quidem aeque qaÌ0 
quam narro ae narro tunc^ cimi nihil narro*] 



• A e T U S II. SCENA VI. 119 

l NOuliie? hém. Da. Nihil prorsna. 81 Atqni ex- 

spectabàm qiiidem. 
lo. Praeter spem eyenit: sentio: hoc male habét tì- 

rnm. 5 

i. Polla' és mihi Ternin dicereT Da. Nihil facilius. 
i. Nom illi molestae qafdpiam hae soni nùptiae^ 
Ikopter haias [ce] hospital consnetAdinein ? 

V. 6. Bentleiusy ne prima anapaetti fjllaba Simonif , duae alterae 

Davi sint, Tenum sic refingit: — dicere? Dao. Ego? nil 

faciliusm 
V. 8. Beoti. Propier hóspUai huiùsee coneuetudinem, Nam ce pa- 

l'Agogicnm retralut accentimi , nt male vulgo hùiuecé legatiur. * 

Pro ▼• hospUae i^^etrum hoepitat recpiirit. 

\am nune quidenu] Hoc est, niHfl. — 4. Nihil nel A#m,] 
interìectio eit irati, adversum eum, qui neget se aliquid locutum 
simul quid sit aegue quidquam nune quidem^ tenez ex* 
, cnm aity Nihilne7^Et est tviptifuofiòg antiquorum, prò ni- 
Nihil prorsus,] là est, neque prortus. Nihil prorsus 
jy in quo nulla est ambignitas. Et est confirmatio negantis. At' 
i exepectaham quidem,'\ ExspecHamaS'tamhontif quammala: 
r bona. — ?- 5. Praeter spem evenit,] T raeter y prò 
uty Praeter aetatem tuam. Hoc male habet vimiìi.] 
uici»ff vi rum dizit defessum senem. modo enim v i r li m iocularì- 
dizit. F'irum.'\ Ad vituperatfonem cum ironia: ad laudem yero 
ironia. — 6. Fot in' e e verum,'\ Integrum , potiene^ id est, 
r, nt F'irgiliuSj Nec potÌ4 lonios fiUctus aequare sequendo. Et 
illi es. Est eniÀi nomen potisi et facit, potisy potior^ pòtisù" 
iis/. — 7. Num illi molestiae quidpiam,] Quidpiam 
i^pòficationem minimae rei habet. — 8. Propter huiusce ho spi' 

4. Praeter spem evenit,^ H. e. alitar atque exspectarat. 
Kaotus, Rud. II. 3. 69. Nam multa praeter spem scio muhis bona eve- 
ùie. Cicero, Fam. XI. 14. Nihil tam praeler spem unquam^ -— 
Gr«c male habet virum.'\ H. e. angit, excruciat. Infra V. 4. 37. 
iec. IV. 2. 30. Sed et homo se»e excrucians male se hàbere dicitur. 
àm. IV. 16. 

6. Potin^ es mihi verum dicere?'\ Gr, ri iXrfi^ Xiystv, , 
ta infra IV. 2. 25. Eun. L 2. 23. Heaut. III. 1. Si. Adelph. IV. 3. 
8. Hec V. 1. 9. Phorm. III. 3. 12. Plautus, Mostell. I. 3. 24. Ego 
erum amo: yerum volo dici mihi: mendacem_ odi, Insolentius autem 
ìxit Farorinus apud GelL XVIII. 7. Feritates dicere. Iure porro de 
lavi veracitate dubitare videtur Simo. Vide infra III. 2. 25. 

8. Uospitae^ ItMkHospitae^xitf uti Andrìa^ suppretto no- 



\ 



120 



A N D R I A E 



Da. Nihil hércle. aut, si adeo, bidm^est aut tiidoi 
Haec sóllicitudo. nóstin'? deinde désinet. 
Etenim ipsi^ [secam] eam rem récta repatav|t via. 
SS. Landò. Da. Dam licitimi est éi, dumque aetfaj 

tolit, 
Amivit: tmn id dam: civit, ne nnquam infilmiae 

Ven, 10. Bentl.' nosti7 

V. 11. Secum c[ma iiicQvtam in codd. sedém habet, metri cansa 
lerit Bentl. 

, tae consuetudine m^] Haec omnia pronominibus bene moUitai 
etenim atròcia lunt , si cum tuit nominibus nuda ponantur. Et 
iuece hoepitaey non meretrici^*, et consuetudinem^ non 
rem dizit. ita omnia extenuat, ut Davus audeat confiterì. — 9. A\ 
si adeOf hidui esà aut triduL'\ Bene, aut si adeo: ne^i 
òmnino neg^aieif eur igitur tristis est ille7 diceret. — - 10. 8oH 
eitudo.} Propter turbationem. Nostin^?.] In significationem 
torum, ^ae compendio facimus, Nostin dicimut. [cf. 
IIL ly 15.] — ^ 11. Recta reputavit via.'] Reputavi t^ 
tractavit: quia putare^ purgare est. unde et arbores^ et vites pi 
dicimus. Via,] Consilio, ratione. — 12. Laudo,'\ Senex in( 
tur, et credit. Dum licitum est,'\ Deest, per te: hoc est, 
tu permisisti. Et mire hic utitur verbis senis. ipse enim supra 
Dum tempus ad eam rem tulit^ siviy animum ut expleret suum» D\ 
licitum es^t <///•] Sic veteres et placitum^ et pudìtum dici 
quae nos , placuit^ puduit, Dum q uè aetas tulit.] Oum esset 
tas immatura nuptiis. Tulity duo siguificat; attulit, et abi 
passus est, et pertulit. — — 13. Tum id clam.] Bene clam^ 

mine. Supra I. 1. 46. et alibi. Cicero , Att. V. 1. narrat verba Pom] 
niae, Q. Ciceronis uxorìs : Ego hic jum hospita. — — Conauetuti 
nem,] Supra I. 1. d3. I. 5. 44. ' ■ 

9. Bidui aut tridui.] Ita Cicero, Pam. XV. 16. Si ii 
hiennium aut triennium est^ cum virtuti nuncium remisisti. Idem, Bfl 
9é Responditf triduo illum^ ad summum quatriduo periturum^ 

11. Secum: eam rem recta reputavit via.] GomioOl 
est, putare rem^ et Terentianum. Adelph. V. 3. 10. Fhorm. IV, 6. Ì 
Et, secum reputare. Eun. III. 5. 44. Plautus, Gas. IH. 2. 25. Oé 
eam mecum rationem puto. Dixit autem recta via uti HeauL IV. • 
28. Fhorm. IL 1. 80. et Plautus passim. Denique via h. L moda 
notat; utsit, recto modo, ratione, pacto. Ita infra IV. 1. 47, Eh 
n. 2. 16. 

12. Dum licitum est.] Loquitur Davus ex corrupto iuTent 
tis Attieae more. Ita supra I. 2. 18. 

13. Clam^'^ Non quidam clam patrem Simonemi «ed aliof p ; 



A e T U S U. S e E N A VL 121 

. res «ibi esset, ài Tiram fortem decet 
me ùxore opus est: animum ad u^orem idpnlit. ió 
. Subtristìs tìsus est èsse aliquantulàm mihi. 
Bb Niliil própter hanc [rem]: sed ést^ qàod succen- 
set tibì. 

T. 16. Bentl. aUquantiUum ^ ut ritetnr troàhaeni» Sed ▼. Schopen. 

p. 8. '1 

T. 17. Bentl. delet rem ^ ut propter hanc nt propter hanc hòvpUam^ ' 
Gfycerium. 



Mc liquido appare! , Pamphilum Yoluntatem propotituxnque mutaste. 

*Cavity ne unquam infamiae ea res eihi es8et.'\ Mira 

ftnr seois yerbis. ipse enim supra dixexat , Dum tempus ad eam rem 

siviy animum ut expleret euum, —— 15. Nunc uxore opue 

.] Quasi denuntiatio est quaedam necessitatis seni impotitae. A n U 

m ad uxorem adpulit,'] Et bene adpulit^ quasi ab iactatione 

lum , et marini aestus. has enim tempestates habet amor. Et sic 

, jid uxorem animum adpttlity ut supra, animum ad seri* 

adpulii, — 16. Suhtristis visus est,'\ Suby tempera^ 

est planae pronuntiationis ; ut, subtristisy subridet, non ad 

tristis autridet: ut confessionem eliceret. Subfristis vi" 

est aliquantulum mi Ai.] Mire servatum est in adolescente 

tÒ «^f'xoy, et in amatore tò «ri^ovóy. Nam et honesto iuveni 

congmebat versipellis vultus: et in amatore absurdum fuerat, ioge- 

celare tristitiam. Itaque nec ad plenum tristis fuit, quia dixit 

\ia res erat: nec gaudium fuerat, quia ingenium et amoris neces- 

ia tristitiam retrahebat. — 17. Sed est^ quod succenset 

\i^Ì\ Quod ille a summo ad imum opposuit, hic causae derivationem 

i amores publice cogniti infamiae sibi patrique essent. Heaut. V. 
ili. Plautus, Cure. I. 1. ^8. Ita tuum conferto amare semper y si 
p^y Ne idf quod ames , populus si sciat » tibi sit probro. Idem anù- 
^docet Ovidins, Amor. III. 14. 7. Quis furor est, quae nocte la* 
leUj iub luce f uteri ? Et quae clàm facias, facta referre palam? 

14. Virum f or temali Bonum et honestum, Phorm. II. 2, 10. 
•httot, Trin. V. 2. 9. Eum sororem despondisse suam Ui tam fortem 
I^^Siam. Cicero , Pam. VI, 9. Nam et patre eius , claro homine , et 
Mviro, plurimum usi sumus, [Veteres, ut Festus auctor est, fortan 
^^oàmnX frugi et bonum , ubi vid. Scaliger. Phorm. II. 2, 10. O vir 
h^ atque amicus. Plaut. Trin. V. 2. 9. Sororem despondisse in tam 
hftem famUiam^ 

15. Jnimum ad uxorem adpulit.'] Videsnpra, Prol. 1. 

16. Subtrietis aliquantulum,] Eodem sensu Vopifcus in 
^Q^ di. dizity Senatua aliquantulo tristi/or. 



429 A N D R I A E 

Si Qddnam és^? Do. Paerìle est. Si Qufd erti 
Da. Nihil. Si. Quin die, quid est? 
, Da, Alt, nimiaiii parca ficere samtam. Sì. Méner 
Da. Te. 

Vix, inquìt, drachmìs èst obsonatus decem. 

Num filio yidétiir uxorém dare? 

Qnem, inqoit, yocabo ad coénani meomm aeqiiifiiim 

T 

Y» 18. BentLoorr. metri causa: Quidnàgrui? D. puerilesi. S, ^ 

id es/? O. niL S. quin die quid est, 
V. 20. Bentl. ex ali^ot codd. sst ohsonaimn. 

% 

oppomit. Quod ^uccentet <<6i.] Succensere^ potìorìs est. 4 
censerty in re gravi et iutta irasci. •— 18. Puerile e9t,'\ \ 
paret Davum nunc quaerere quid respondeat et ad quam cani 
derivet aversa suspicione tristitiam Pamphili, quam animadverdt 
Bex. Puerile ««/.] Utrum magis ideo suspendit, ut senex au^ 
desideret: an quia necdum commentus est causam, coatra re|| 
dendam propositioni senis? Nihil est,'\ Videtur iuvenire i 
posse.—-' 19. Ait^ nimium farce f acero eumtum.'\ H 
ipsum dicere Telati fecit, et nimium^ et parce, Nimium parce J 
cere,] Pepercit, ne diceret sordide. Mene.] Perturbati indioi 
est 9 quia se ipsum pronomine ostendit. — 22. Meorum aegu 
lium potieeimunu] Aequalium aetate, potieeimam digniti 

\ 

18. Quid est? nihil. quin die^ quid est?] Hunc loq 

imitatus Phaedrusy III. 7. 17. Unde hoc^ amice? nihil est. é 
fuaeeOf Utmen, 

19. Facere eumium.] Ita Heaut. I. 1.78. IV. 5. 7. Add 
V. 3. 21. V. 4. 11. Hec. IV. 63. Plautus, Bacchid. I. 1. 64. Ego al 
nabo, nam id Jlagitium sit meum , mea te gratta Et operam dare m 
€t ad eam operam facere sumtum de tuo. [ Hic quod te suppressum^ 
ad U. 3, 27.] 

20. F'ix drachmie est obsonatus decem,] FosMÌt lii 
obsonatus eue substanti vum ; quando « «^ notabit, valet, consj 
Sed praestatita capere, ut Simo dicatur esse obsonatus.^ Centra Pl< 
tttSy Gas. IL 8. 65. Argento parci nolo! obsonato ampliter. Elst ant 
draehma utitatissimus nummus, conveniens fere cum Romanor 
JDenariOf et Batavorum Schellingo. Exprimebantur ea plerumque n 
iores summae. Unde saepe per ellipsin supprimebatur. Vide J. 
Gronov. de Sestert. II. 6. 

21. Num filio videtur uxorem darei] Id paulo inno 
sius et cum stomacho diotum videtur. Plautus, Mosteil. III» 2. 
Jl«#» V4dt uxorem filio quantum potest. 

22. Ad eQ9nam i^oca^o.] ItaEnn. IL 2. 28. EitTero loq 



A e T V 8 IL ^8 e S k A VL • Ite 

mae? Mi qsod dieendiaii hio àét^ * - 

qnóqae peipnrce nimiiiai. ^iioa kvdó, & Twoe. 
CommÓTl SL Ego isduec, récte nt.flaot, tì-. 
dero. 25 

. M. BeaiL oonr, jmt jmtm iiniimy L •• ptiwiwnfiiiii poro», <k 

p. 1070. 



ha pciis^ paàiùTf pctistimuM ladL — t3. ^# g^od^ dicéU'» 
m hic «/##.] BeiiQ AfC| ulii non alt ftdoletetat. -* 9t« Tu 
»£»# pmrparc^,'^ Bene £»o^ei#, ^[iiati dìcat, cnm illé peoo«i^ 
i pneriliter faecmfeat: tn quoque p«ocu, perparee nimùim fa* 
tnmUun. Tu qupque perparee n(mium,] BXperparof 
li fu», cnm flofficeret unum. Et nimiàmf Titupenitio «ft: <ut^ 
nùnitm Non taudo.] 'Et^aitL perpareo^ et qpÌ9i ni* 
Nam parco «gere | laudfii : nimium , peocatL Et ttiagna mo- 
y 90» taudOf cUiit patini 9 quami vituporo. — 25. Com- 
pii] Ideo commtfvf ,. quia argumenta dixit tenti qiiiliuf proditnr 
▼erat nnptiaf. CommovLI . Snpra 'toUidtkTi dizit, modo 
\movL Et commovi didt apud te, ut tpectator audiat^ non 



Flaututi Capt L 2. 69. He. 8od num quoforas Vocatus 
tcotnam? Er. Nusquam, quod tciam. Sod quid tu id qucLerià7 He. 

tmihi osa naiali* dies^ FropUrea to Tocari ad coenam volo, Hinc 
voca/or dictut. Martial. VIL 86. 11. — - Aoqualium,'\ Qui 
■rfem aetatit sunt, aequales dicuntur. Eun. II. 3. 35. Adelph. III. 
SOl Cicero y Senect. 4. Jdoleseons ita diUxi senem^ u$ aequalenu 
ifOiy'Arìft. L Jrisiidos ae^juàUM fere fuit Themisiocli, Virgiliut^ 
n. UL 491. Et nunc aequali tecum puhesceret aevo, Sed et socios et 
ncot aequales dìierunt. Phorm. V. 6. 47. Plautut , Trio. I. 2. 10* 
omieey ealve atque aequalit ; ut vales ? Et II. 2, 45. Adolescenti huia 
Mere summo , amico atque acquali meom Vide porro Stuckiitan Antiq* 
mm. Lib. IL cap. 2. et 3. Fx. Ad. Lampe in Evang. Job. T. I. p. 
I. 450. Uv. L 9. 

23. Quod dicendum hic siet.] H. e. Si dicendum ett, quod 
haac rem attinet. Quomodo fere Adelph. IV. 5* 29. 

25. Commovi,] H. e. Ex placido turbulentum fed ; metapbon 
tari detumta. Unde de Neptuno Virgiliut, Aen. 1. 126. graviter com- 
taiy et alio Proepiciens y summa placidum caput extulit unda. -— 
;m iethaeCf recto ut fiant^ videro,] Esprettut locut e Plau- 
Iderc. IL 3. 111. Quiesce^ inquam^ isthane rem ego recto Tidero. 
: antem videro idem quod curarerOi proyidero. Ita tupra IL 2. 36. 

ijpb. rr. 1. 22. 



12C 



A N D B I A E 



Qmdnam hoc rei est? quid hio volt reteratór sibi? 
Nam a hic mali 'st qoidquain, hem illic est huic rei 
caput 

¥• 26. yersum dandicantem aanaWt BentL tcribendo : Quid hoc m 
réU ? quid àie vjolt etc. Ordinem illum Terborum codd. aliq«l| 
tuentur, 

senez. -^ 26. Quidnam hoc est rei7] Verba funt secum co|| 
tantit senis , aut de bis qiiae nunc locutus est Davus, aut de advenll 
mulierum, quae iii scenam Teniutit. »— Quidnam hoc\9t r«ij 
Pulsatus est /senex argumento falsamm nuptiarum, paululum ob$mA 
tanquam se illuderet Davus. Quidnam hic volt vcteraià 
•i6<?] Veterator est vetus in astutia, et qui in omni re calili 
est« Et bi duo versus ostendunt , pulsatum etse senem argumento fl| 
sarum nuptiarum: ilio argumento quod ait, paululum obsonii: tanquaj 
«e illuderet Davus. Sunt ergo verba , ut dizimus, secum cogitantis ■ 
XkiSf aut de bis quae nunc Davus locutus est, aut de advencu muU^ 
rum, quae in scenam veniunt modo. — 27. Nam si hic e^ 
mali quidguam.] Sì promissa non compleverit Pampbilus. ///4 
€St huic rei caput.^ Caput est origo et summa uniuscuii 
rei : ut VirgiL O Latto caput horum , et causa malorum. 



26. yet erator,"] Plerumque in malam partem et prò coi 
ponitur. Ita Heaut. V. 1. 16. Plautus, Mostell. III. 1. 78. de Dj 
foenus illicy foenus hic, Nescit quidem nisi foenus fabularier Vi 
tor. ncque ego tetriorem helluam Vidisse me unquam quenquam^ 
tCy censeo, Gellio autem III. 1. m literis veterator dicitur, qui ei 
I. 7. vocatur homo lectione multa exercitus; cui pleraqus omnia 
rum Uterarum quaesìta, meditata y evigilataque erant, 

27. Illic est huic rei caput,'\ H. e. Auctor, causa. Ade 
IV. 2. 29. Plautus, Asin. III. 3. 138. Ego caput huic argento fui 
repsriundo, [ìllic antique dicitur prò ille, v. Bentlei. ad b. 1.] 



k 



• I > 



ACT47S m. 8C£N A X 



AGTUS TBRTIUS. 

I 

SCENA PRiI M A^ 



IETSI8. SIMO. OATU8. LESBIA. OLTCBHIIIM. 

MTK p61 qiiidcm resest, i&t dinsti, Lédua:, ^ 
band ftimé mAfieii uiTenufai imnm. 

LLooo Tii%.<lij;ii Beati, «z àt^iiot eodd. et Donalo damili dad2fy 



!• 



J/a pò/ quidam r€9 ««/•] Jn Aoc ècetia^ novo modo eosMoUé 
)y falliiur Simo per nimiam sagacitatem suam, Simul l'ii hoc 
id agii poèta , tu ad nuptioM faciendas magis accendaiur Simo* 
industria^ quaedam vtlut casu eveniunti u$ nane stupii 
In multis ènim oinowùfUa comicorum Po/étarum ita se ha* 
■f eaeu putet epectator venieee, quod coneiìio ecriptorum faeUm$ 
*• 1. Ita poi quidem ree eetj ut dixtiy Lesbia,^ Ex 
iciuA O M e , quem habent iagredientes , scenae apparet principium* 
CBim audìtur, non qnod incipitur, initium dicant. Ita poi qui^ 
ba;] Ptoducdo ett nairatiTa^ ad explendum modo potius iudurandnm* 
hiixii.] Et dixtij et dùrù/i legitur. — 2. Fidelem haud 
fratf. ] Fidelem maluit, quam ^uin dicere, fidum enim bone* 
inr dtzisMt. Ferme/pro facile pouvdU Et ferme fiacilitatem fi- 
uScnty quia siint adverbia eztenuatiomf. Inveniae,'\ Sttcundam 
« fertia persona posiùti prò inveniaà qùie, rei inTenire pofsit*, nt 



1. 

ni. 

In. - 
2. 



n- 



Ita ree e et.] Locutio Comica. Infira«III. 4* 9. Heaut. Li. 

1. 81. Plautuf y Asin. II. 4^ 83. SciHcet ita ree eet. Et pasfim 

— Ut dixtL] Inter viat Lesbia id dixiise fingitur Mytidi. 

Fidelem haud ferme mulieri inveniae virumj] Ea- 

recuzrìt infra IV. 3. init. Adelph. III. 2. 32. sqq. Hec. I. 1. 1* 

Eandem amatorum perfidiam tangit Juvenalis, Sat. VI. 144* 

excutiae y facies ^ non uxor amaturm Tree rugae eubeanty e$ 

arida laxet ^ Fiant ohscuri dentes^ oculique minores f CoUige 

y dieet ìiòertue^ e$ exi: Jam gravie ee nobis^ 



ISB 



A N D B I AE 



8$. Ab Andria *8t anpflla haec? quid narràs? DOé 

Itast 
M^. Sed hio PimphUus. SS. Qaid didt? My. FvS4 

maTit fidem. Si. Hem. 
Da. Utinam aùt hic surdas, aùt haec muta facta dt; 
miy. Nam quód peperisset, iussit tolli* SS. O Jupitai 

Vera, 3. coir* Bentl. Si, Ab Andriast ancilla haec. Dav, Quid i 

ras 7 Sim, Itasù. Blud ifuid narras ? non est interrogands, I 

mirantis et quasi negantis Tel gravate concedentis , ut Plioi 

, V.7,42. ' \ 

Y. 6. Bentl. luppiier. Ita certe prònuntiandum. 1 

Virgilius: Migrante* eemas . toiaque ex urbe ruentes, ** 3. 
Andria est ancilla haec?^ Simpliciter dixit ah Andria esi, 
Andriae est: nam et usu sic dicere solemus* Ergo ab Andria ei 
hoc est| Andriae favet, Andriae est. ut cum dicimuSy ab ilio eeij 
significamus, iìU favet, illi accommodat suffragium. -— 4. Sed hi 
Semper sed contrarìae sententiae significatio est. Et bene A<c,^ 
ostendaty de ilio fuisse sÌBrinonem« Hem.} Interiectio est àccipii 
yerba, et admirantis. — 5. Utinam aui hic surdus^ aut ht 
muta facta sit,'j Cornice et facete. A ut hic surdus, qui 
dire non possit. A ut haec muta facta sit.] Ne possit 
Aut hic surdus^ aut haec muta facta sit,} £él 
per genera. -— 6. Iussit tolli,] Haec est fides: suscipi filiot^ 

8. jth Andria 's$ ancilla Aaec?] ri na^'AvèqUuq natÒm 
Id norisse poterat Oams, utpote intimus consiliis Pamphili et GIj 
Ita infra IV. 4. 17. Valet autem ah Andria idem quod e domo 
driao. Plautus , Pseud. II. 2. 22. Bene tUy an non es , ab ilio 
Macedonio f Servus eius^ qui hinc a nohis est merco tus mulieremì 
tronioa, cap. 38. Arietes a Tarento emit. Ubi vide quae notavit 
mannus. Silius Italicus, V. 271, Atlas a litore Hibemo, Ad quam 
onm consule Drakenborchium. — Quid narrasi] Ita iterum 
gat Simo Davum, qui nihil responderàt, quique nollet, Mysidem ezzi^ 

4.' Firmavit fidem.] H. e. Quam sancte adìuràvit. Ita B| 
L 1. 8. V. 1. 24. Plautus, Mil. II. 5. 43. Te nusquam mittam nlsi d| 
firmatam fidem. Eodem fere sensu dixit Ovidius , Metam. X. 430. TÌ 
missaque numine firmat. Est autem amplxus <{mà firmare fidem^ c{iifl 
dare; hoc enim rerblrtantum., illud etiam re quasi pignoro fit. Vij 
Aen. III. 611. 

5. Surdus.] ItaPIautusi Casin. III. 3. 12. Metuo^ ne n^i 
•nrda, atque haec audiverit, 

6. Quod peperissety iussit tolti.] Vide supm L 8. I 
Flatitu», J'ruc. II. 4^5. Si, ^tiod peptrìlaeniy id oduearemofi tolted 



A e T H 3 m. 8 e X N A t Ut 

tgo «Mio? actem hij siqwdeiii baeo rmà prie- 

dicat 
Nmni ingémiiiii nam» Aàoìeatmrik.' Bfy. Cf ptiu i Mlii ^ ' 
^oere me inlro, ne in moni illi ih. Le. • Seqnor. 
^nod rémedium nono baie malo inreiiUbD? IS. 

Quid hoc? IQ 

* est demens? ex peregrina? iim «do. 

• BentL tamseio* a^! 



*\ 



faciiint parentes. Et snblatio matrit Mlt p«tvii| toUflrt. !— 
d ego aiiiio?] Bene rurtum adduoiliir ad .cteipaiadoiiem te» 
lìdis Terbit. Ac$mm '«!.] In tuiiiiiia renun 4iip«r«liaBè pò* 
éetum *Mif JÌicei^ P0rÌis^L fiaeo TM taeiuidum iu^ot* 
iSnr: in quo eavetur, ne quii rem aotam -iqpiid iudioea rtpttal» 

m Phonnione, AeiuM, aduni ^ né ogMm -— 8* Bpnnm «it- 
"**] /n^tfitiun», naturam» -— 10. Qiàid hoet] ^cum aanas 
mmg. deest euim, mi €Si. — >. 11. Jdeon* es4 dementi ss 
«a?] "EUu^ig per Moeiarar^eiy^ apta cogitanti. reVquuni au- 

pronuntiat, quasi reperto Consilio. Ethtne ade oz qnia tam 
I est y quod amat ex peregrina , id est , ex meretrice. Mnlieree 
leregrinae ìnhonestae ac meretrices hahebantur. Sic ipse alibi, 
mihi mater fuu^ ea habiiabai HhodL Et servus, poteeà taceri hoc 
» hoc est, meretrìoem babuisse te matrenii verisimile est. , JEjr 
Bia?J ifootfiiis^ig. deest enim, iu Jilium eoacipiaiì ant aliquid 



Quid ego audioT] Fòrmula cam stupore admirantis. Ita 
L5.5. infra III. 4. 18. — A cium '•#•] Locutio Gomicìs fireqnens^ 
iodiciisy ubi si reus sententia pronunciata esset damnandus, Actum 
icebat. lu Eun. I. 1. 9. IV. 4. 50. V. 6. 15. Heaut. IH^ 3. 23. 
L m. 2. 27. Pborm. V. 8. 20. Pkntns, Gistell. IV. 2. 17. Aotum 
\ee$ me infelieem et eceleetam, Psend. I. 1. 83. Actum hodie de 
t. — Fera praedicai.] lU Eun. V. 1. 12. Heo. I. 2. 86. 
tf Gas. II. 2. 20. Mira eiuit^ yera si praedicas. Cure HI. 27. 
titiotue àie quidem est : yera praedioat. 

I. Ne in mora illi «ia.] Vide supra II. 5» 9. Piantai, Trin. 
L Impera quod vis : neqne tibi aro in mòra. 

0. Quod remedium, huic malo inveniam?'^ Ita Pborni« 
. et 23. IV. 3. 11. et 12. Paulo alitar Cicero, Cluent. e. 9. nomo 
taerendum rémedium existimavit ad eam moram, qaao nupiiie 
haiur, 

1. Ex peregrina?] Ita tupra I. 1^ 119. Atque baec iUa Ao- 
sapra U. 6. 8. Est antem contemtus cum ttomacho in mulieram 

tÓBy ttf ut fidatur, miaut cattarne Plautna, PHand. IV« 2. Si . 



128 



A N D R I ▲ E 



Vix tàndem send stólidns. Da. Quid hic Bensiase ail^ 
Si. Haec primoin adfertnr iàm mihi ab hoc fallida; 
Hanc siiniilant parere, quo Chremetem abstérreant. 
GL Juxè6 Lucina)^ fér opem! serva me, óbsecro! 

tale.—- 12. Vix tandem sen$i stolidus,'\ Pulcliro colore 
ductOy poeta ostendit noa minus falli suspiciotum , quam qui 
est. huic enim Terìtas fallacia yideturi^dum nimit ett acntus ac 
spicaz. £t hoc est, quod ab eventu fingit poeta, non enim in Davo 
sic errare nunc senem. J^ix tandem sensi stolidus.'\ Qi 
•unt sensus, quorum duos, visum et auditumi magis sensibiles 
mus I quam pecora. Unde Cicero ^ Non solum videam , sed etiam 
diamy planeque sentiam: quasi ad tactum retulit^ quo etiam 
inii|»enuntur ad sensum. puabus ergo rebus scimus: àut ratiocinai 
aut tensu : quibus maxime praestamus caeteris animalibus. Ergo 
ie*non sensu, non ratiocinatione sensisse , sed Teluti caloaribus et 
muliè punctum. — 13. Haec primum,] Satis se-sagacem 
ostendit, quando principia ipsa inceptionesque comprebendit. 
primum.] Bene primum: quasi ex multiS| quat paraverat 
con tra Chremetem, •— 14. Quo.] Qua re. *— 15. Juno 
eina^ fer opem! serva me.] Juno Lucina Junonis filia , 
£ilf/<9^ia. Latine Juno a iuvando dieta. Lucina ab eo quod in 
producati Et gemina vota sunt, ut et partus, et pariens s< 
n^m fer opem j propter partum: serva me, propter parientem.^ 
citur. Juno Lucina, fer opem: serva me, obs ecro*'\ 
hoc Tcrsu totidem Terbis uti omnes puerperas in coraoediis , nec 'l 
induci loqui in proscenio: nam haec vox post scenam tollitur, 
openu] Propter quod Lucina est. inde ohstetrix y quod opem 
— Serva me, obs ecro,} Hoc extra etiam hanc potestatem Jt 
attribuitur : quanquam illam Menander Dianam appellet, et hoc 



Peregrina /ac/ef videtur hominis^ atque ignobilis. Similis qnodamia^ 
est locus ProTcrb. V. 20. 

12. Vix tandem,'\ Formula, quautimur, quoties aero 4P 
fieri significamus. Ita Phorm. II. l. 4. Cicero, Pam. III. 9. 
tandem legi literas digncu Jppio Claudio. [ Graeci dicunt fióytff 

Id. Ab ho ci Intelligit Daviun , de quo vel secum Tel ad 
ctatores loquitur. Supra II. 6. 1. 

15. Juno Lucina^ fer opem/] Ita Adelph. V. 5. 4l« Fl4 
tiis, Aulul. IV. 7. 11. Juno Lucina , tuam fidem! Oridins, Fast.; 
451. Farce, precor , gravidis , facilis Lucina, puel/is , Malmrmmà 
utero moUiter aufer onus. Vide Commenta maiorem. [Jicno Lm€Ìà 
fer opem est vox conflictantium partus doloribus et Dianae opem ÌH 
cantìum , quae sub Junonis Ludnae nomine partui precesse putabaÉ 
iUelph. UL 4. 4i: et Hozat. Gami. Saecul. y. 13. De formala 




A e T U S m. se £ N A t 129 

Hai, iha dtoP ridiculiuiL postgitam ante' éstiàiii . 
mudiTit stare, adpróperat non sai cómmode 
ka sioil tempóribas ^u, Dave, haéc Da. Mihin'? 
Nam inunémores discipoli? Ho. Ego, qud nar- 
res, néflcio, 

faoolicis F'irg. — 16. Huiy tam cito'^'^ Tarn ciiOf ni faci- 
tem partnt ottendat incredibilein» Tam cito^ ad reprehentionem. 
Heulum,] Ad irrìsionem. Et inspice, ridiculum adyerbium 
) an nomeD! ut dt, vide hominem ridiculum: ted adFerbinm èst 
fis. ^^ 17, Non Mai commode divisa 9un$,'\ Confuta aunt 
li omnia, inquit: nec unumquodqne tno tempore gerìtur; qua re 
lierìf. Non xa/.] Non fatii. Divida Muni."] Digesta et com- 
{tta, et distributa. T9mporihuM.'\ Id est, per tempora. — - 18. 
iik'?] Adhuc Davut non percipit, et bene; quasi dicat, cum ille 
r, illae agant* :— 19. Ni$m immemorea discipuli?^ Di- 
ii Myiify Lesbia, et Pampbilus, omnes per quosagitur fallacia, 
ergo discipulos imperitos ostendity et magistrum DaVum, quia 
dizit, Tum si quis magisirum cepit ad eam rem improbum, Num 
hmemores d iscipuli? Alii bic Pamphilum significàrì putant di- 
M^liim : quia DaTus magister. Nam nomina ad aliquid sunt , disci- 
JÉbs et magister. Et tunc diacipuli genitivus est singularis casus. 
KaominatiTi pluralis putant, ut discipulos dixerit, omnes per quos 
pur fidlacia, secundum illud : Tum si tfuis magistrum cepit ^d eam 
m improbum, Num immamo'res discipuli7'\ Deest nane. Et 
)ht discipu Hi quia ipium magistrum supra fecit. Bgo^ quid 
iarffs, neécio^ Quasi fabulam. Ego^ quid ìiarreSj nescio,'\ 

UBrisson. de Form. I. p. 69.] — - Serva me ohsecro,'] Ita Plau- 
i| CistelL II. 3.31. Servate me y Dei^ obsecro, 

16. Ridiculum.'\ Subaudi, negotium est. Infra IV. 2. 29. 
MaL Plautus, Asin. ProL l4. lUdicula ree est, 

!?• Judìvit,'] Glycerium ex Lesbia et Myside intrantibut au- 
mse poterà t, Simon em stare ante ostium. — Non sat commode 
Ì9iea sunt temporibus,] Ita Sali ustius. Galli. 43. Caetera muU 
ktfo eoniurationis euum quisque negvtium exsequeretur y sed ea di« 
a hoc modo dicebantur. lustinus, praefat. Ea omnia divisa tem- 
ribuSy et serie rerum digesta composuit. Eodem sensu dixit Taci- 
f, Germ. 30. disponere diem. Et Suetonius, Tib. 11. In dispo- 
wde die* [ Temporibus ree dividere est ita describere , ut suo quae- 
B tempore geratur. lustin. Praefat. §. 3. ea omnia Pompeius divisa 
tporibus et serie rerum digesta composuit, Translatum est Terbum 
scena, ubi omnia actibus, personis et temporibus distinguuntur. 
itmus ad VeU. Patere. I. 14.] 

19, JV «in immemores discipuli?] Sensus est : si nulla in 

I. 9 



lao AND RI A E 

SL EBoche me u ia^Noitiini in Teris niptifa ' 
Àdóitos' «net , qnós miln lodos rédderet ! 
Nudo hofais pendo ft. Ego in peita nàriga. 

Yen. 81. BentL ^uot hm lados ridderei ? ut Plaittns saepe lu 
facitis, Quippe redderg miài ludot ne Latinum gtiidein 

Semper ita respondet Davos seni, tan^[Qam non inteUigat, qiiid 
tur. — 20. Hiccine me «i imparafum»'\ Redit ad illax 
tentiam, Simul sceleratus Davus, si quid coiuilii Aabei, ìU cat 
uuncy cum nikil obtiiu doli, 

21. Adortu» esset."] Jdortus dicitur, qui ex insid 
pente iuTadit; dictum ab eo, quod corpora aggzedientiiun em 
subito atque increscant. AdortusJ] Aggressus. Omnia haec ex 
lattone marìs dieta sunt iMsa^o^iaiSfi. 

te colpa haeret , neque tu ea ita difisisti temporibus » nnm igitur 
puli tui immemores sunt praeceptomm tuorum? Vocat autem 
philum , Glycerium, Mysidem et Lesbiam discipulos^ uti Davum 
magisirum^ supra I. 2, 21. Piantus etiam coque tribuit discipulos. 
Ili, 1. 14. Ita me mieerum et meos dUcì^^uìos fustìbus moie contud 
Pseud. IIL 2« 96. Gattato tute prius, et discipulis dato, [Aam 
mores discipuli i, e. num Mysis, Lesbia , Glycerium, Pamphilus 
sunt praeceptorum tuonimi nec partes ita agimt^ ut illos do< 
Etiam baec loqueudi ratio a scena dncta est; nam poetae est d 
bistrionum dùcere fabulam, Hec. Prol. alt. 10. et 48. ibique Interpi 

21. Qttos miài ludos redderetf] Ita Eon. V. 7. 9. F 
V. 7. 52. Plautusy Mostell. II. 1. 80. «Ludos ego Hodìe vivo pra 
hic seni Faciam , quod crede mortuo nunquam fare, Suetonius, £ 
4. Redderent^tttf exìmias venationety et ecenìcoe ludos. [Bentleio 
rigit quOM me ludos rédderet, Reddere est facere ut Adelph. IV» 
tam placidum quam ovem reddo, Ludoe aliquem reddere signific:al 
nium ludibrio aliquem exponere. Plaut. AuluL II. 2. 75. quem «« 
aetate ludos facias. Idem Bacche V. I. 4. pudet hocine me aeiaiiM 
bis factum esse indigne, Duker. ad Sueton. Domit. e. 4.] 

22. Ego in por tu navigo, j 'Ew ItfiW sic«. Quo m 
summa securitas. Cicero, Pam. VIIL 6. jSis tempestatibus es pra 
lue In portu. Porro eadem metaphora quis dicitur in vado et in 
quitto esse. Inlra V. 2. 4. Eun. V. 9. 8. Proverbium illustrat En 
Adagg. p. 41. 



A CTUS nL »aEN A n. 



181 



A CTU S T ERT I U S. 

SCENA SECUNDA. 



LESBIA. SIMO. DAVUa. 

t jSldhvc, Arcbilis, qoae adsolént, quaeque opórfent 

pia ^e ad salùtem, opnnia huic esse video. 

me primmii fac, isthaec [ut] layét: post deinde^ 

Ir, 3. BentL ex uno code corr. ista ui lavet : atit up deieri iiibet» 
Vertut tuDt Bacchiaci. 



Adkuc ArchilÌ9*'\ In hae scena specta^ quam scit€ expretsa 
imdo medici f vel medicai egredientis 9X aegri domo. Nam ve» 
de negoiiie eius loquiiuri abiene^ de morbo, et haec eunt jprae* 
thmcplmv , qmae dicuntur sv^§utvm. — 1. Adhuo Archilis,'\ 
fcteres acribebant adhucf quando incerti futurarum rerum e]^ 
ina firme nundabant: quod est genus certissimae promissionit 
Adhucj ArchiliSf quae adsolenif quaeque opor* 
t,] Medicina aut in- ratione» aut in oonsuetudine , aut in ezemplit. 
mie Hi ergOy contuetudinis est: oporient^ ratioms. -— 2, Si^ 
esse ad ealutem.] Deest haerentia aut pertinentia. Sic in 
mtimor. Atque haec sunà ad virtutem omnia. Ergo absolute 
y Qt deflit aliquid tale, tmde et nos dicimus. Quid ad rem? Tel, 
ed mei ^^ 3. Nunc primum faCf iethaec ut lavet,'\ 
le notantefl Menandrum^ aut Terentium^ ipsi ultro imperiti 
nam tevcaxB tthriv dicens , a consuetudine non recessit, 
lansse, aut non larisse dicimufl^ a parte totum significantes. Et 
propins ad significationem accessit | isthaec dicendo ^ ne 
ida nominaret. Et sunt qui adhuc Archilis correptionem esse ni- 
Ibb aollicitae nutricis putent: quod ego non probo. Fac iethaec 
^lavet^l Iethaec quae ex puerperio sordebant. Quidam isim 
tee ipsam puerperam dicunt. sic enim et Menander , XovcatB ivtijv 
aed imperìtiae accusantiùr, quod non continuo solent post puer« 



1. Quaeque oportent eigna eese ad ealutem.] Ita 
nit. in. 2. 25. Sallustius' lugurth. 49. Quae ab imperatore decue* 
r, omnia euie proviea. Ita autem eigna ad eaJutem disiti uti 
soft. L 2. 33. Haec eunt tamen ad virtutem omnia. Et Hec. IV. 
ri* Cauea» ad diecordiam. 

3b J^aCf iethaec ut lavet»] Vult Lesbia ex aedibna egretta 



182 



A STOICI A E 



Qnod i&ssA A dari bibere, et qu^nin imperiy^ 

Date, móx ego hnc revértor. 

Per ecistor scitiis pàer èst natns PimpUlo. 

Y. 4^ Bentl. prò Ttilg. dare hibere ex multis librb dori hibere 
Tit| Ut Bacchiacorom lex et modui postulat. 



i 

I 



dai 



perinm larare^ ted diebnt omitns, — 4. Quod lussi et 
bibere^ et quantum impeì avif date,] Consuetudine 
qnam ratione dixit, prò: Vaie ei poiionem, Luciliue in.Sextoi 
biberè eummo. Nam duo yerba actira nullam habent ngnificatii 
•ine nomine 9 aut prohomine. ut ti dicat : Die facere, Quod i 
ei dare bihere^ ei quantum imperavi^ date,] Et 
tmxk'^ et modum rei dixit. -~ 5. Mox ego huc] Vide ut au< 
tem et iactantiam medicorum imitetur ^ dicendo ^ quod iueeL et 
tiifficiebat: sed etianii imperavi dixit. timul haec^ qnae «olent 
dici promittere frequenterà Mox ego huc revértor» ^^^ S» 
ecastor eeitue puer natus est Pamphilo,] Per Casto: 
Pollncem omatiFa sunt iurandi, apta foeminis. Scitus,] 
pnlcber, quem Graeci %ÓC(am9 dicunt; Quod enim quis scìt , faoe 
^ttm et pulchrum. Et est 8iuf(fiCig, nam ordo est, Perscitus et 
stor» ut in Hecyra: Fer poi quam paucoi reperias meretricibus 
evenire amatorea, ut sit, perquam paucos. Et, natus' est Fai 
pài lo, utVirgilius: ^- — Quem Dardanio Anchisae Alma Venus 
gii genuit Simoè'ntis ad undam, — Scitus puer,] Satis o] 
est, adbuo incertum aevi, et, ut ita dicam, a matre sanguinei! 



puerum recens natum lavari. Isthaec igitur véi Mysis , yel 
alia est. Ita Bromia ancilla apud Plautuin , Amph. V. 1. 50. 
guam peperit pueros , laverà iussit nos. [ Ruhnkenius : lavet L e. 
vetui^n ▼• Voss. de Anal. IH. 3. p. 273. Melius , opf nor , Westerbovi 

4. Date h ih ere»] Graecissans locutio est. Anacreon, Od. ] 
i^óra fu>ft, ò6t y i fOTalw^y Egofilov nitZp àfivevL i, e. Date wuM 
datOf muliereSj Liberum tractim bibere, Plautus, Pers. V. 2. 40. J(f( 
eircumfer mulsum.: bibere da usque plenis cantharis. Cicero, Toec.! 
26. Nsc Homerum audio ^ qui Canjrmedem a Diis raptum ait prei^m 
formam^ ut lovi bibere ministraret. — Imperavi,] Lesbia olMli 
trix imitatur medicos, quonun est imperare^ iubere^ praecipere. Qilfi 
Ordonner, Cicero, Divin. II. 64. Si medicus aegroto imperet, ut mt 
mas Terrigenamy herhigradam^ domi-portam^ sanguine cassam» ti 
est, cochleam. Ovidius, Heroid. XX. 133. Me miseram; quod nm 
medicorum iussa miizM/ro. Vide Comment. maiorem. 

6, Per èeastor seitus,] Ordo est: Ecastor ^ peredtsu eli 
Similis tmesis est Adelph. IIL 3. 28. IV. 5. 23. Hec. I. L 1. Piantai 
Gas. n. & 18. Per poi saepe peceas. 



ACTUSm. SCENA II. 188 

ìos qmésOf ut et tepérstes, qiuadoqiiidem (pse est 

ini^enió bono, 
imqoe huic veiìiiis est óptomae adolescènti facere 

iniùriam* 
• Tel hoc qiiìs non oredat, qoi tè norit, ibs te esse 
ortam? Da. Qoidnam id est? . 

• ' -• 

T. 8w BentL ex uno libro : Cumque huio Mi pérUuSf metri gratia. 



B pnlchmm (quod ipram nimiam riderettir cito ) dicere , ted seiium 
Miimtiat. Ideo tubblanditur, ut operae pretiam maius acdpiat. — — 
I}eos guaeso ui éià Mup9rMt€s»'\ 8uper»tes nixno uIyum, 
m jupersiites §unt.9ent9et tmuai quiaaetale multit tuperttitefl iam 
iiraiit. Unde et supeniitiasi ^ qui Deoa timeat nimis» quod tignum 
; cUliramenti. — Quandoguidem ipse «#<.] Quando et cum 
imluin soni coniunotionet cauiales. et quando prò quoniam et prò 
ia inteliigìmiif. Quandoquidem ipso»] Trantit a puero ad 
mn Pamphilum. — 9. Vel hoc guis non credai,] Elgtovita 
L Velf modo est disiunctiva conìunctioy sed prò e/ìam pofita, ut 
od Virgilium : Vel Priamo miseranda manus. Et 9 Carmina vel coelo 
msunt deducere lunanu Et bene , vel hoc : subaudias , exceptis il- 
t quae reprehendit flupra. Abs te esso natum.] Et ortum le- 



7. Veos guaeso.'\ Plautus, Gas. II. 6. 37. Taceo : Deos guaeso. 

H Tt. 44. Deos quaeso, ut tua sors ex sitella effugerit. — Ut sit 

uperstes,] Subaudi, Pamphilo. Ita Heaut Y. 4« 7. Plautus, Asin. 

L 1. Sicut tuum vis unicum gnatum tuae Superesse vitaoj sospitem 

t soperstitem. Utitur vero Lesbia usitata formula bene precandi recent^ 
itis. — Ipso est in genio bono.'\ Ita supra III. 1.8. Plautus 
ticb. L 2. 59. Ubi facillime spectatur mulier y guae ingetiio est bone ? 

8. Adolescenti facer e iniur iam.] "Et adoUscens et iuve- 
is tam puella quam mas dicitur. Hec. IV. 3. 31. Phorm. V. 3. !!• 
it vero facere iniuriam b. 1. deserere violatam Glycerium, cui 
m inioria facta erat , id est, stuprum illatum. Plautus, Auì. IV. 10. 
L Ego me iniuriam f ecisse filiae fateor tuae. Cistell. I. 3. 32. D«- 
'Xi eius se ex iniuria Peperisse gnatam. [Quumgue, Saepe Veteres 
irticola guum utuntur, ubi vulgus guod ponit. Adelpb. V. 6. 9. Bo^ 
ts es guum haec existimas, Gronov. ad Stat. Tbeb. II. 4l7. ] 

9. Vel hoc guis non credati gui te nority ahs te 
tse ortum?] Synchysis est eerborum, prò, Quis non credati gui 
/ Rortt te f hoc abs te esse ortum ? Vide supra I. 1. 132. 137. et mox 
rsu 20. 21. Plautus, Poen. IV. 2. 67. Id osse facinus ex te ortum. 
lelius Douatus. ] 



184 



AN D R I A E 



fi!. 'Non (nnperabat òAnm^ quid opus Cleto essel^ piiér-^ 
perte: ^*'- 

Sed póstqaam egrossa esi^ flISs quae soiit intiis, cbH' 
mai de ida. 

O Dìtq, iten' contémnor abs te? aot itano tandem- 

idónens .' •** 
Tibi videor esse, quém tam aperte fallere ìndpiàs dol 

gitur y ut sit , instructum , commentimi , et compositum. — 10. Ni 
imperahai coram.^ Coram ad certas personas refertur: pt 
ad omnet. Quid apus facào 9sset^ puerperae.] Etsei 
personatire dicitar» Opus facto esset, Pu erperae,"] Datirut 
estf ut titf ipsi pturperoé coram non imperabaà^ quid opus facto 
Sic enim' dieimus , Quid pio tibi faciam ? Pttùrporao.'\ Omnia 
peperit, puerpera: u^atoténoqf cpiae prìmmn. Et non quod pui 
•ed qiMd filiwn peperit, puerpera dieta est. Et apud Teteret 
puellue, puera puella, •"^ 11. IH io quae ouht in#«a.] 
mentom ex eo^ quod non foctam' est, cum fieri potuerìt: et va* 
quod factum ett, cum fieri non oportuerìt. Clamat de viaJ\ 
clamata quasi dicat, maluit clamare, quam sine labore intus ii 
rare. — 12. Itane contémnor ah e te7'\ Hoc est^ usque adeMJ 
contémnor ? yalde contémnor ? Temnor autem Graecum est, id est, om 
dor et reiieiory naffà tò xi^vopMu nam veteres ^emnodicebant sine praepid 
tione. Itane tandem idoneue,^ Indignatio est ad aestimatioMl 
revocantis eius dieta vel faeta, a quo eontemnitur quis. Idonem^ 
Aptus et ei natus» — 13. Aperte fa llere,'\ ^vo ài- ivóg^ et féà 

10. Quid opus facto easet.] Infra IV. 2. 32. HeautL l.Ì 
Adelph. IV. 3. 10. V. 9. 39. Phorm. V. 1. 35. Plautus, Gas. UL 3. jj 
Ego intus f quod facto %st opus I Volo accuraroy mi vir. \ 

12. Itane tandem idoneus tibi videor esse.J In eU 
modi locutione idoneus prò digno ponitur. Infra IV. 4. 18. Plaulpj 
Aul. n. 2. 74* Video hercle ego ^ te me arbitrari ^ Euclio^ ìkamimi 
idoneura , Quem senecta aetate ludos facìas* 

13. Fa llere incipias,'\ H. e. Fallas* Ineipiendi enim TerMl 
eleganter nlBovatsi. Infra V. 1. 2. Eun. II. 2. 33. Plautus, Trin. C 
2. 42. Magnum facinus incipissis petere. Ita in Evang. Lucae IIL-j 
JTttl ^17 aq^rioQ-s liyitv iw hetwoig, Nisi forte incipias prò sustmm 
positum. [Fallere incipias i. e. fallas. Saepe utriusque linguae scriptoC^ 
verbis ineipiendi, aggrediendi, conaudi, non molitioiiem rei , sed re 
factam indieant. CatuU. LXXXII. 2. quem tu diligere inciperes i. ( 
ut bene explieat Scaliger, quem tu diligere^. Caes. B. G. VII. 9 
nostros transitu prohihere instituit i. e. probibuit. Infra V. 1. 2. Sita 
perièli coepi adire 2. e. adii. Isaac. Casaubon. ad Lue. Et. L 1. et 
Markland. Remarks on the Epistles of Cicero to Brutus etc. p. 28.] 



A e T U S ni. S CEN A IL 186 

B Aoconte,' ut métai.'videar.- cèrte d t-esdrAiin! ' 
Certe hérde nane hic se ipsos foUit, haAd ego. 
SL BdhdxL tibi? 15 



ÉfarminainB 
talk? 



*-».• 



• • • # 

f • 15. Bea^ tublata interrògaadi nota Edixi tibL Idem r. {6. verìnu 
monet esse idem quod v€ritu9 es^ ut appazeat ex accenta in ul- 
timam incidente. 



tre tt aperte, — > 14. Saltem accurate,] Mire saiiem: 
p e nitur in desperatione reram, primo enim fuerat bortatut Da- 
ni non conaretur fallerò. Saltem accurate,] Zwiyfia a 
ire, /oliere incipias, aut certe evUiy^fff, fdUere incipias^ Cert€ 
ìreeciwerim.] Et utrum prò cuin resciverim: an, quia stidfum 
ipntas? — 15. Certe h ere le nunc hic ee,] Hoc ita dici- 
I, Bt andiat tpectator, non ut Simo. Edtjiin^ tibi?] Hio iUad 
;, Edieo tibi ne temere faciasm — - 16. Interminatus aum,] 
\f winatns 'anm. Plautue in Aulularia. ••-• pr aeterea tibieinam^ 
i ùtterbibere sola , ei vino scatedt y Corinthiensem fontem j et 



14. Accurate,] Operom date. Hec. V. 1. 12. Plurali autem 
solum Davum alloquitur j absente Pamphilo | uti itidera infra 
'1L4.6. S 

*• 15. Se ipeus fa Hit,] Ita elegantius dixit, quam si se ip- 
\nm fallit dixissety quarnvis utraque locutio apud probos auctoree 
■pBÌitnr. Oyidios , Metam. X. 685. Meque ipsa exhortor in ambos» 
M ?• 523. lani se fcrmosior ipso est, Fhaed. IV, 18. 3. Cantra se ipse 
Wurtcors, Cicero, Mil. cap. 16. Ve felicitate^ guam praestare de se 
ifn nemo potest, Haec Westerhovius. Audi Kuhnkenium : Notandum 
K, inquit, pronomen ipse aliis pronominibus adiunctum plerumque 
k alio casu et fere in nominativo poni. Immo, Graevius ad Gic. de 
OILIII. 15. scribit, eos, qui utrumque pronomen eodem casu ponant, 
connpte loqui. Alii tamen utramque loquendi formam probant ut Ma- 
■ot ad Gic. Ep. ad. Div, VII. 1. De hac re cleganter more suo dispu- 
ta Dnker, ad Fior. III. 18. p. 583. sq. Haec Ruhiikenjius. Sufficiat mo- 
Biisiey utrumque non sine ratione dici. Nam si contrarium nomina- 
irò cogitandum relinquitur, ipse dici solet; sin alio casu, idem prò- 
lomen alio casu poni sob'tum. —^ Edixin* tibi?"] Hespicit ea, quae 
dixit supra I. 2. 33. Heri autem interminantes edicere dicebantur. 
[ec. IV. Iw 15. Plautus, Mil. II. 2. 4. Nunc adeo edico omnibus, 
seud. I. 2.34. Audìtin^l vobisy mulieres, hanc habeo edictionem. 
unt autem edicta et edietiones proprie Magistratuum ; estque edicere 
alam imperare et significare. Unde edictum Traetoris nomen babet. 
16. Quid rettulit7'\ Quid iuvit ? quid profuit ? Plu)rm. IV. 



f» 



A N D RI A E 



Credila tìbi boe, mmc pépèrisee huic ePiinplnloi 
Dii.Tene^qmdenret: étqmdagaiii,Iube6. <&'; Quid 
Dm. Quid órédas ? quasi non tibi renaotiitft auU haèe, de 
S. IMBn' quisquam? JDa.. Ehoi an tate inteUefti ' 

>ksmiularì?' Si. Inrideor? 
Da. R^nuitiatum *bL nàm qui isthaec tibi (nddit 
SS* Qvi ? quia te noram. Da Quid ta' dncasj 

ctoim id connlió meo. 

. V. 17. B«nU« post niMc interptmgitf non poti» hifc*^ 
' V* 19- idem coir. Quid cridaa ? ^immì jioh #^i mi rtnuiKMiii 
9Ìc fore, 
y. 80. em. Mi qmdquam7 te. renuntutum est. 
y« 21« BentL ex oodd. ndm qui Uhi isihaee incidi^ auspicio ? 



»:1 




Tos. Et deest 09 ; apta ellipsis irascenti. Alibi, Non ùmulÈaUm 1 
f^ftfmwi? Quid rtàuliù?] Reàulit, profuit, Ttl iatei^intj 
produeit re sjUabam. Et est sensus: Sic contempsistS 9 quasi tibi 
CM>Riniinatus sim. -— 18. Teneo quid errat,] Hoc dixit, no»l 
Simo y sed ut spectator audiat. hoc denique senez probat , dicens 
Quid tace»? -— St quid ego agam^ habeo.] Et quid 
fpondeam, scio. — 19. Quid credas?] Propter quid, aut 
pterquamrem, aut quo modo? Quid credasi] Repetit Ter) 
eiusquodait, Credon^, quare adiuvandum pronuntiatione est. Qu 
non $ibi renun$iaéa*'\ Nuntiata. Gompositum prò simpUoi 
fé. Mihin* quisquam'i'\ Fa^et sibi senex in eo^ quod se Tult 
•picaciorem videri. Eho! an tute.^ Eho modo interiectio esl 
mirantis) alias ad se Tocantis, Ehodum ad me^ — > 21. Ham q 
Quif unde, — 22. Quasi tu dieae,] Dicas^ prò credas. wà 
enim dicimus, nisi quod credimus: ab eo quod sequitur, id tgjtM 
praecedit : figura féitaXìi^tg y a posterioribus ad priora. Idem aBl 
Audacter dicito. Et alibi , Foeneratum istud beneficium puleàre tAi 4 

■ -- -n 

3. 41. Plaut. Epid. I. 2. 30. quid rettulit, Miài tantopereUe mamàttià 
Cure. IV. 3. 23. quid refert, me fecitee regibue Ut miài obediretU^ i 
hic me hodie umbraticus derieerit ? [ Heiasius ad ad Ouid. Epist. 1 
137. Ruhnken.] <« 

17. Credon'* tibi Aoe?] H. e. Gredis» me credere tibi Imn 
Fere ad similem modum Heaut. IV. 1. 12. Vin* me istuc tìbi^ etn à 
credibile estj credere? 

20. Irrideorì"] Dubitantis potius est , quam aifirmantis. ] 
supra idem Simo eidem Davo , I. 2. 33. 

21. Incidit suspicio,] Ita supra II« 2. 22. 



A G T VJiim. SC/SUS 4L IL 



kiete? 1X& 8ed ri qidd niRue Mòépi|»«Éi^^ 

!séi1m.:4lM»rr ^^.F4•».•JJI&flil|u|«er.ll•ri^ 

idi iam miitira aAdeo. .>^i-h fi- ì;ì ^ 2tf 
e%otGÌoiimun9iiéiiuDempepeffÌNeblci lla.liildlàdL 




•talare arhitnitiir. . . ■-,,,''' 



.' Bentl. Mutì» péncnuùmiii aomipftaji tdw iii|^ Dui 

credM» tciei^ ftntiit. — A SiÌÉhÈ'^waiié.J^B$iàm 
ut FìrgiUtUf IdtiàmqÙ9f étìdm eurrmè^ éùam anma à^nm^ 
' H- Ègonir rm Ì\ Ottoanà"^ illtf 'Jyf ^émttfl te^ àrtwiiHt aana 
i omida. S^d éi qmié nùlhYitrv'-àèfftpi.'ì Oe-esp^im»^^ 
iHti inctpi» iScnuT ab oc<sipwt['M^'Md)ttVd^<9^'iF^ '^|[ittii oifvdt 
hd. — 25/lta/iò.] P<oteit ili U^99Utì§9 fà:ii o pmùioàlàxì t 
i falso loqtderié dici, txt Sàliusiiué ^^ Faho pteriiur 89'na9urtf 
uuftum gentu. Et Tocalitatis oauia <ie diiit, ut, Mdmhf offtè$'0^- 
^tiAsi sedale, optate j certe. — ^ Nihil iam muiire às« 
Enniiis , JV#c dico , nec facto* nnde et ikàtos didiniit. Qnoit- 

yO^y/M^ffc. — - 2S. Neminsm peperisso àie] Nomi-* 

• — -^ — .■ 

b P^rjtoj/i.} Ita<Pl«atufl, AiiliiLItt*t& 9* ÌTì mùinmarum 
tm pemovit probo t Triiu lU. f. 39« : Ptrnofi. oguiéom, Loobo» 
wtperùmm Èuumingonium admodum» Qnod i^ expresiit Pertiii% 

• 80. ego ié iniuo oi ià euie nom, [ Eiuili Ilio dbundat «t Adelplk 
fS. Virg. Georg» IH. 70w ibicpe Senriiit. HuAnJ^^n. • No» patà^ 
idimdare, ^ Hfum Tocdlae ymq in retpoiinoiiibat aoniDt.] 

L nari tihi vorha.^ ItH ttipra'L Jk 6. 
u Nihil iam muiiro audeo.] Heo. V. 4. 26L Fhaedmii 
84. ex Ennio : Baiom mmiiro pMoh porieulum oo$* Plautus, 
LI. 225. Mom-'Mtiam maXÌM7 tìo, Jam taeobo. Idem Bie» 
u V. 1. IOl oiiatano impmdono Matire-noam verboai oudeii .amè 
lofui? £tioUÌQf^ Lib. XXIX. Noe lamdoM kominom guoM^mam^ 
tf acoro un^uaia. •' [Nihil iam ràmiiro amdoo i. e. ne mv^aideni 
endeo. Ma eit file toni», qnexn tolnm- ORiti edere pottunt* 
te L. L. VI. 5. Hec. V. 4. 2$. noquo opmo éi» adoo muiito. HSae 
frequentatÌTtun mussare et muiiktrOf qnod* eignificet oceolte et 
ut Toce proferre, quod celatimi Telìf. XÀw^VILftSi mussantosquo 
t rogi$ohani9 ubi ¥Ìd. Drakenb. Adelpb* II. !• 59. aeeìpùmda oÈ 
nda iniuria osi i. e. tacite f erenda et diffimulanda.] 

• In$olloxti.] iLe. Rem teaec. Vide quae mox narrare 



fSS 



• I 



A N D R I A E 



Sed nfliilo secnSi mor deferént poeram lido ante 
Id ego iam nuDC tibi renantio, Hére, fatumm, nt gii 
" ^ ' '-fiCkeùBt-' ^*J ■ -" • ■ '■ ■■' • ' 

Ne^to hòc- [mihi] • posterios dicas, Dvd factum' eoi 
silio aùt dolis. "^ ' 



V. 27. Ben ti. ne vuerumj rerbum hic tjtfpettiuiv ^ in tihesi latm^i 
tit ttòchaeus iste Defe in tede l'ncommoda vitetur, rit 
S^ nihilo seciùs rdox pùerum huc déferent ante óstiunim 

V. 28, quia uhi nulla cum eihphasi ultimam producat et acuat,^ 
codd. et vett. editt. reponit: Id è^o iam nume tibi^ ére^ 
' 'fio Mefuturùmj ut èie gciens, 

y. 29. miài incerti LarU ett, ideoque cum'B. delendam^'ìft 
recte decturr«t. • 



i..: 



i»#m dicendo maiorem cQnfirmatìouemf ecity non solum GIji 
non peperisse, sed eti^m.TieiiuA^m. Et Aie dicendo ostendit. 
Et est n #in/ R tf m • nullum homioem. Et nota in foemineo cenere 
n#j»in« m positUDi. 7~ , 27. Mox de/erent puerum.] Qua4{ 
cat^ nobii» — 28. Id ego iam nunc tibi renuntio."^ 
ae prodere, quod ipse facturus est*, ut non credat senex ab eo 
quod praedixerit fore. I^d ego iam nunc tibi renuntio^ ài 
futurum.] He syllaba apud veteres interdum abutidat: ut 
renuntioy prò nuntio. Et Cicero^ Renuntiaiur mikim Reni^ntj^ 
Quasi secretum cousiliuin : ut siipra , Renuntiatum est, — 29. Di 
factum Consilio aut Jò/ij.] Commodius, et niagis eum 
dia dixity Daviy quam si meo dixisset: ut Virgilius: cum Turami 

incipit DavuSy Vs. 31. [Notaodum neminem femiuino genere 
Sic Plaut. Gas. II. *. 12. vicinam neminem amo merito magit gì 
Sic homo femin. genere ponitur in Sulpicii ad Cic. Ep. IV. 4» .qmoi 
homo nata f aerata Voisius de Anal. I. 15. p^ 135« et Bentlek ad;?! 
2.27.] ■ 4 

28. \Jt 9Ì9 #c£tfn#. ] Participinm aotivum eleganter quatf 
9<9^a«vtKos iungitur verbo substantivo. Pborm. IL 8. 48. PI 
Poen. V. 2. 78» Carthagini ego eum natus , ut tu sis sciens. Si 
lug. e. 31. VeUrii iuesie obediens erit. Vide Sanctii Minervaak 
10. init. [Nihilo seciue u e. neque eo minns. . Nep. Milt. e. 2. m|| 
eo eecius Athenienaibne officia praextabat. Duker. ad Fior. III.>l7.p.fl( 
Ceterum nihilo eecita et nihilo eegnius perpetuo confunduntur, ffé 
•io dlscemeoda sunt, ut, ubi de studio et alacritate sermo est, nim 
segniut locum babeat , in ceteris nihilo secius. De hoc discrimine i^ 
Heinsius ad Ovid. Met. II. 809. et ad Virg. Aen. IX. 441. Oudendo^ 
ad Caes. B. C. li. 8. ] 

29. ali Al.] Haec particula elegantiae iosenrit, neqne]i.Li 




ACTUSUI. SCENA IL 



18ft 



m me opinionem banc tnam èsse ego amotain 

Tolo. SO 

. l]*iide id sds? Do. Andivi et credo; multa con- 

c^rruot simili, 
pi coniectnram banc nimc facio. iim prknun haec 
f se e Pàmphilo 

^fndam dixit esse: imrentun 'at filsuìn: mmc^ post^ 

qoam videt 
Kptias domi àdpararì. missa 'st andlìa ilico 



'y dixit: Nulla mora in Turno, — — 80« Prorsu9 a me.J- 
'•r«M jy quasi porro vtrsuMi quod Graeci futm^iv dicnnt. Pror^ 
sa ne.] Quidam prorsus prò guare ^positìxm putent. Ego prò 
est omnino. Sunt qui coniunctionem relitit t$»e. Ùpinionom 
ìe tuatn,] Ha ne tuam cum taedio dixit ^ hoc est, niViiia 
, nimis fluspicacem, nimis accufatricem. Sic dizft hanc 
y ut ille de apibus, Tore suo. Et, SoUmgue saum^ sua sidèra 
Et in Adelphis : lam vsro omitte , Démsa , tuam isiàm iracun* 
— 31. Audi Iti ^t credo.] Locus communis, an famao^ 
lum sit. Et bene subiunxit , credo, non enim audisse, statini 
est. Multa concurrunt simuL^ Restat epim, ut'mul- 
icorrentibiis signis, una coniectura confletur. ^— 3iS. lam pri" 
haec se e Famphilo g ravidam' di xit esse: inven^ 
*it fa Isum,'] Secundum quod credit senex. Et a summo ad 
I, et ex factisy et ex dictis, et ex rebus atque personis sumit ar- 
i. -^ 33. Fostquam videt nuptias domi adparari,"} 
iteromfsit, in cuius domo. — 34. Missa est ancilla iiico,'\ 
Graeci dicunt uvtò^bp inéfKp^, Nam loci significatio est, etiam 



refcrenda est. Ita Fhorm. V. 8. 21. Cicero | Catil. II. 5. Qui 
\aetubanles in conviviis, 

90. A me opinionem amotam volo,"^ Cicero, Cluent. 58. 
ìiUj odium, invidiarne metum, cupiditatesque omnes amorere. 
Metam. XII, 626. A se Tantalides onus ìniìàiBXnque removit. 
31. Multa concurrunt simu/.] Ita Heaut. IL 2. 3. Adelpfa. 
>4. 17. Cicero, Fam. VII. 33. Quanquam venies^ ut ipse intelligìsj 
i9ù*imarum quasi concursum occupationum, 
^ 32. Coniecturam hanc nane facio,'] Plantus, Poen. 
■lL9l. Vosmet nunc facite coniecturam. Rud. III. 4. 66. Curn con* 
9tlsram egomet mecum facio. '^ E Pàmphilo gravidam,^ Ita 
^L 3. 11. Hec. III. 3.32. 

34. A' ap tias adparari,'\ Nuptiae solemncs adparari dicun- 
ir. Infra IV. 1. 32. IV. 2. 7. Phorm. IV. 4. 21. Sed et convivia, 



140 



ANDRI A£ 



(ybstetrioem aroénUmii ad eam, et p&emm ut adCer-j 

rèi simnL 
Hòc nigi fit, puenun ut ta videas, nU moventur n£pi 
SL Quid àis! cum intellexeras 
id emisilìi capere , cor non dixii ettemplo Pàmphiloi 



% 



V. 86. BeutL Hòc mJH gupéerum uà v. — - 

tr, ?ffm quia non dimeter trochaicus catalecdcns, sed dimetor 

biciu acatalectu^, ette debet^ fientL oorr. Quid aiti ubi 

Uxeras, 
V. 38. idem ex codd. tiiit: Id eontilium^ quia Terentii aevo et 

pott temper eonsiU^ punquam consilii dizerùni. Alitar 

conttituit Hermann. Elem. Doctrìa. Metr. p. 184. 



de 



brorltatem Camporit notane. —« 36. . Nihil moveniur nup$ÌM{ 
Non* pertuxbantur ttuptiae. iVoven^ary differuntur. — 37. Qr 
ai*! eum inàellaxeras id contilii capere,^ Quaqna te 
terpt Davjuty obvium infettumque ioTenit tenem : et tamen ita 

et coenae. Heaut. L 1. 7L Adelph. V. 9. 8. luttinut L S. 
posiero die adparatit epulit inviuii, 

35. Puérum Mt adferrei simuL] ImiUtut ett Piai 
Qittell., I. 2. 20. Posiquam puellam. €am a me accepitj iUco 
puellam peperit , quam a' me acceperat, 

36. Nihil moveniur nupiiae,"] Videntur haec 
opinione Pamphili et Glycerìi; ut tentut tit: Niti tu videat pui 
Gljcerìo natum, nuptiae illae| quat filio parat, non turbi 
Claudianut , in Eutrop. II. 347. Dulcior hic eane cunctis , prui 
movendi lurie , eà admoto qui tempere^ omnia fumo. Idem , 
Cont. Honor. 205, llic rursus dum pacta movet, damnieque 
Extremo mutare parai praeeeniia caeu, [ Nihil moveniur nupiiae 
aatut interpretatur : non differuntur nuptiae. Sic infra IV» 2. 
Quanium huic promoveo nupiiae^ i. e. effìcio, ut differantur. Melioi 
tem ett exponere: nihil eorum, quae ad nuptiat pertinente mi 
Nam m^veri dicuntur, quae non manent £urma , quae mutantur. 
Fbilip. I. 7. Sed ea non muiOj non moveo, Liv. XXV. 16, nuUm\ 
videniia fatum imminene mover i poiuii. ] 

38. Exiemplo,] Enndem tentum habet quem « vtft^i^so. 
III. 3« 13. Gr. avtqd'Bv, Templum proprie dicebatur locut » in quo 
debant Oeot oontulentet per autpicia. Bono igitur tigno accepto in 
•picando ttatim adgredientet rem dicebantur id ex iemplo facere. 
dem «entu ex hoc loco dixit Plautut , Atin. L 2. 4. et Truc U. 4« j| 
Quanquam ex iemplo magit Gomicum. Plautut, Ampb. 1. 1. 5?»^ 
quae a^ortassenif reddereni, te exeroiium ex tempio domum JZed 

UUTUMm 



••■ l 



A e T UiS. HL 8 C K N A n. MS 

iwitìSkj qvin .'èBm- m&rito pesa^icóger^- 
Itpte ideo in ipso tempore eccoin ipsum 

▼• 52. corr. eccum ipsum Chremsn : tjtÙA aUojjnia ipsum de Panpiixlo, 
non de Chremete intelligeretur. Non oput . Dixerat eniin'Dà- 

TQS nunc CArmneiem eonveniamm Legit tamen Dònatut. 

\ ti-.. p^' .-.!:■ > 

fciu— — 52. I» ip*ù $emporé.'\ In -ipaa opportunitate, in jpiD 
ticnlo. Eccum ipsum obviam Chremtm,'\ Gofitinuo mnta- 
; declinadonem , ut : luheo Chremeiem, ' 

' • ■ f 

51. Cogsre,] Kiniirum prò patria potestate. Ita Hec. IL 2. 1. 

52. In ipso iempors.] lu infra IV. 4. 19. V. 6. 10. Heaut.II. 
I23u Gr. 8v»ai^m$,.Ì9 noi^fL [Pluri^ dabunt intpp, ad Cic. Of- 






ACTUS TERTI US. 

SCENA TERTIA. 



SIMO. GHREMES. 

jt Jtbeo Chremetem. Ch. O! te ipsum quaerebam. 
jS?. E't ego te. Ch. Optato àdvenis. 



r.-> 



luheo Chrsmeism.'l Haec congressio duorum s^um ad tale 

adigiù fahulangf ut id non videatur Consilio ^ sed sventa posse 

il qmi eventus est Critonis praestntia, nam nunc ex falsis fisnt ve» 

mpiiae, — 1. luÒso Chremste^n^^ Fiime aliquid iubere, 

etC lubeo ergo toIo ^ et deest , solvere : ■ quod exprimitur ab air 

pcxionae interventu » ut , Virgilius , lleddique viro promissa iuhe* 

Et |MTaili!pm3M»s : quia qui dicit safp^sy ^ubet Vplumut eninji 

ittbemùj Terbit. 0/ ie ipsum,4f^unerebam,'\ Placabilia 

amicot per totam fabulam inducitujrf hremes, ut cognitioni ad 

interesse pouit. Optato advenis,] Optato^ adverbiuni 



1. lubeo Chremetem.] Ita AdelpH. III. 4. 14. Naevint in 
■b: lubeo Albanum' Amulium. subaudi, saliere.-— Optato ad^ 
Mf a. ] Plautosy Ampb. II. 2. 22. • Edepol me uxori ezoptatum credo 
domum» - ; - / . l 



144 



■'■ y A' B D RT A £ 



•^* 9 



Aliqnót me adiere, ^x té mnditiiiii' qm aiébànt, 

fiiam ... i. 

Meam pubere tao gnito : id ^so, ìùb\ an iUi i 
fi{. AnscAlta paitdsr et quid ego te véliiii, etto 

qnaerisy scles. 
Oh. Ausculto: loquere quid velis. 
fiSL Per ego té Deos oro, et nostrani ami 

Chreme, 



■ 

Vert. 2. reponendum cum Bentl. adiertmif ut est in codd. et 
editt. Nam adiert hìalnm habet intolerabilem. 

Y, 4. corr. Bentl; Auacùha ; pqueis et 'quid te ego velim i$ 
guaeris scies, Idem-r. 6« scrìbit'r'' Per te ego deos ^ ex 
Nam in per littera r elidi non potest, quod Faémus plit 



6ft« ulVirgiliue^ Ac vehu optato ventie. — .2* Aliquot m« adi 
rtf. ] Aliquota hoc est, nec multi, nec pauci. Adiere^ non aei 
terunt: quia aditus arduus difficilisque est. Ergo adierey quad 
portune, et interpellantes adierunt. Sic alibi^ B^rrhia^ qiùdtìbi 
tur? ad^tm^ ad eum7 Ex te auditu^] Ut est, ,l>e Ifauo 
audivi. Ex te a uditum.'] Ergo non rumor, sed veritas.-— ._ 
vwo.] Ob id viso, deest te: ut viso ^ ad videndum Tenio. 2*4 
an illi insaniant,'\ Ttfinsanis, si dizisti : xY/i insaniunt , d l 
audita referunt. — 4. Paucis.] Et paucisy etpauca !< 
Et quid ego te vèlim,'^ A docilitate. — « 6^' Per ego te 
oro,] Ordo est, Te per Deos oro. ut VirgiL Per ego te hot Iffl 
Et nostrani ami^itianij Chremes,'] 'Legitur et Carimi 

2. Aliquot me adiere,] Cicero, Fam. III. 10. Ad ma 
qnosdam méminiy qui dicerènt nimis magnos sumtus legatis 
[Grònov. ad Pia ut. Trucul. II. 6. 21. ex mss. legit ad meadierm^l 

3. N ubere aito gnato,] Locutio elUptica ; subaudi v u ti 
Sponsa enim se ^rtVvultum tbxaa nubehat sponsoj quum ad eum 
oeretur domum. Ita Adelph« IV. 5. 18. Plautns passim. 

4. Ausculta paucis,] Ita, Adelph. V. 3. 20. [Auscuba j 
aio potius legendum, quam ausculta pauca, Paucis Bentleint 
cum scies , locum sic itlter^ungens : ausculta ; paucis et quid ce ègé 
Hm et quod tu quaaris^ sòtès. Paucis etiam iungitor eum 
Adelph. V. 3w 20.] 

5. Loqueret quid velie.] Plautus, MiL II. 4. 5. HoW 
res; loquere qw'd vii. 

6. Per eg-Q te D0OS oro,] Obseerandi formula, in nui 

praepositionem per 9t Qomen ex iunctum inteqMnitur s« et vo«. Pl^ 
tos» Menaechm. V. 7. i« Per ego Tobis Deot atque homiiiat dioa*^ 




ACTUSnLSCENAni. 145 

ino^pla m pinris, cam aétaCe adcrevft rimid: 
ae unicam gnatim taam, et gnatum menni, 
libi potestas summa servandì datnr: ^ 



Qmae ineepta a parviSf eum asiaié aderevii «ima/.J 

autem , incwpfa a parvi» cum aetatm^ ut ostendat, non 

ooitam amioitiain^ aed antiquam. ut, Voterem AnchUen agTwvit 

im. Idem alibi , nequé enim novus hte Dianae T^'enti amor, — « 

crerii] Ut fnpra, Adcuraie, Ad praepositione utitur.fami- 

Cer^ jiderevii^l VLxne VirgiliuM ^ "'»• CrMceni illae: cresc€iig 
e#.^— 8. Et gnaàutn meum,'^ Ineptum eit tic adiurare aii- 
y Per Ma/uiem filii meif ttt faciat id quod te rogo, Sed huio 
•ubinngit 9. Cuius tibi -poiana* summa servandi 
mr,] In tua est, inquit, potettate, et tnuf ett haec ^rgo obu- 
dieitury cum per eaa rei adiuramus aliquem, de quibus agittur 
Ut, Iliaci ciner^f €$ fiamma exirema meorum. Idem alibi^ 
per wversaSf geniior^ fintaniia Troiai Bxcidia^ obtestor. — • 



nftfttm Sapienier haheatis curae. Virgiliuty Aen« IV. 8l4. 
>- Per ego has lacrumas, dextramque tuam te oro, Lìtìus, XXIII. 9. 
ego te, inguitf Jih\ quaecunque iura liheros iungunt parentibus^ 
quaesoque. "Est autem validistima obtestatio , qiiae fit per libe« 
SallusliuSy Catil. 35. Nunc Orestillam commendo, tuaeque fidei 
Barn ab iniurta defendat^ per liberos tiios rogatuff. Horatiits^ 
▼. 5. Per liberos te , si vacata partibus Lucina veris adfuit. 
Latini in precandi et obtestandi formnlis intcr praepositio- 
et casum , quem regit , aliud vocabulum interponunt , impri- 
^ vocab. ego j vos^ in quo imitantur Graecos, qui tt^o; a casu suo 
lìlìognunt interposito pronomine. Plaut. Baccb. IV. 8. 6^, per te^ he* 
r, oheeero Veos immortales, TibuU. IV. 5. 6. per te dulcissima furia 
ito^se tuoa oculos per Geniuiuque ro'j;o, ubi vid. Bro'ikhusiiis. Liv. 
IbiU. 9* Per ego te^ filij quaecunque iura liberos iun^unt parerttibuSf 
^maesoque, Vid. quae annota vimus ad lui. Rnfìnian. p. 209. 
indo in hit formulis reticeliir oro vel rogo, ut apud Lucan. X« 370. 
te quod fecimus una, ubi vid. Oudendorpius. Recte vero Bentleius 
per te ego Deos oro, Nam pronomen ego vim addit prationi.. 
I. 5. 54, Quod ego per hanc dextram oro, ] 
7. Ineepta a parvis,'\ Laudat huno locum Servius, ad Virg. 
XI. 537. — Cum aetate adcrevit simul,"] Imitatur Cice- 
Senect. 14. Atque haec quidem studia doctrinae y quae quidem cum 
lentibus et bene institutis pariter cum aetate crescunt. Nepos, 
10. Ut ad extremam ae totem amici tia eorum ere ver it, 
9. Cuius tibi potestas summa servandi datur,'\ Gi- 
y Pam. X. 19. GloriaSf cuius maximam facultatem tibi Vii im- 
ìales. Idi spero f dedere, 

T. 10 



146 



A N D RI A E 



Ut me idhnret in hic re: atqne ite, u& ndptiaé 
Fuerànt fntarae, fiant C%. Ah, ne me óbsecim: 
Quad hoc te orando a me impetrare opórteat. 
Alium èsse censes ndne me, atque olim qnumdabam^ 
Si in rem 'st utrìqne, ut fìant, arcessi iube. 
Sed di ex ea re piós mali 'st, qnam cómmodi 
Utriqne, id oro te, in commmie ut cónsalas: 



V. 10, BentL ciim mspto Reg. aiqu9 ita uH nuptiae^ qua lectioMl 
tro oomalitur. Vulgo ut. 



IOl Uti nuptiae fueran t futurae^ fiant,'^ Brevìter ekl 
tine. Et hoc génus composjitionif veteres non mutabant. — 11. 
me obsaera.1^ Pro, ne obsecres. xm tlrivtCfiON MH liTi 
EMNMAGOR. ^- 12. Quati hoc te orando a me impetf{ 
oporteat.^ Haec piena rox est et charitatù et officxi. tfuod 
amicm ab amico petit, iustum esse debet: nec prò eo quod ni 
iustuniy supplicare oportet^ — 18. Alium eese e e ne e e ni 
me« atque oiimj quum daham7'\ Non personae, sed rei 
tio est commutata. Olim^ quum daham7^ Nos dicimus y 
darem, Virgilius y Tum decuit y cum aceptra dabae, En destra 
quei Et nota o /i /n prò nuper. -^ 14. Si in rem est utriqy 
T^ dèvtèifco avXXoyitffi^ prave proposuit, ut recte replicaret. Hic 
gismus negati vus dicitiir. nani iu secundo li^fiftaTi negat quod 
xit. — Si in rem est utrique.] Ab utili est argumentum. 
dnobus constat. Bene utrique, mihi et tibi : non, alteri utile^ 
inutile. — 15. Sed si ex e a re,] là est, nuptiarum: muUviti 
merum, ex plurali singularem, Fiantj et Ex e a re. •— 16t' 



Ut 



13, Alium.] H. e. Aliter moratum; aliter sentientem. 
1.87. Dixit vero alium nunc, atque olim; uti Varrò, de! 
Vili. Falluntur nam eetf ac putant, aliter. Sensus igitur est, 
Alium nunc essey*aique alium olim fuisse. [^ Alium esse cense» 
atque olim. Barbare et inquinate locpientes dicerent alium ^«oj»* 
uotandum est apud optimos qtiosque scriptores post <tlius seqoi 
oc; nunquam iuugi solere quam, nisi negativae particulae non^ 
vel fimiles cum alius iunctae praecedant. Burmann. ad Pètxon. Q^ 
p. 421.] 

14. In rem est utrique.] Ita Hec. 1. 2. 27. IV.l.d4. FteH 
IL 4. 9. Sallust. Gat. e 20. Idem ex re dicitur. Phorm. VI. 7, 1 

16. In commune ut consulas.] H. e. Id consulas, t^ 
in rem oommunem sit. Eodem sensu Virgilius , Aen. XI. 335. Gdiiri 
lite in medium, et rebus succurrite fessis, Liv. XXIV. 22. undiqu^di 
Muli in medium, ubi t. intpp. Tacitus, Agrìc.18* Nee aUud 



A e T U S HL S e £ N A U. 147 

wmi fila tea dt, PlmpUlique ego An pater. 
l Imo Ita volo, itaque póstolo, ut fiat ^ Chreme: 
e^ae póetolem aba te, ni ipsa rea moneU. CSk 

Qaid est? 
L Ine saot inter Olyoerium et gnatmiL €Jh. AAdiQi.80 
l Ita mignae, ut sperem pòsse avellL Ch. Fibnlaa 
L Profécto sic est Ch. Sic hercle, ut ^icim tìbi: 
Bantiam ine, amórìs integrétio 'st. 

■ 

V. 19. ni ipta ex complurìbus librìc scrìpsit Bentl. prò timi ipta. 
V. 21. iniegratio, S, Hem I Id ie oro etc. Nisi forte Hem extra ver» 
ram pofitum potare malif , ut 11^, 4, 12« IV, 4, 47, 

sniffi* con«ii/tf.] Id etty ex aequall proride. -«> 17. Quasi 
tm tua sitf J*amphiliqua ego sim pater,] Nota fluaristt- 

rTarìetatem. non dicit, guasi illa iua sit^ et ilie meue» •^■' 18. Imo 
volom^ Quia Utile est, quia iu rem est. — Jtaque poeiulcj 
•mque, modo dnae partes orationis sunt: ut in Hecyra, Itagùe noe 
m inter noe aetatem agere liceat, — 19. Neque poetulem,} 
ria postulo praelulit. — 20. Irae sunt inter Glycerium et 
bamni. ] Hoo laeto vultu pronuntiiit Simo: et hoc a possibili est. 
i|Btiir enim apud eum , ex quo audiverat, Pamphilum prò uxore ha-> 
In baBC peregrinam. Audio,] Eiffmvilcc, — 21. Fabulae,] Et 
is panie aapientiorinducitiup, et minus obnoxius dolis. — 22. Pro- 
Rete sic ost.] Projecto confìrmatip est. -^ 23. Jmantium 



gentes prò nobis utilius , quam quod in commune non con- 
Mela L 8. NihU in commune coneultant, 
^ [17* Pamphilique ego sim pater, Recte Bentleius praefert mss. 
KionCBi PamphUoque ego sim pater, Nam dativus saepe prò genitivo 
Infra IV. 5. 14. ei dieta est esse haec atque hahita est soror, 
IL 3. 29. Dieta est mater esse ei. Vid. Burmannus ad Ciau- 
EidjlL I. 24. et quae annotarimus ad Kutil. Lup. p. 38. ] 

20. Irae sunt inter Gljre erium et gnatum,] Ita Ho- 
iarm. I. 7. 11. inter Hectora Priamiden animosum, atque inter 
Ira ftdt eapitalis, [Saepe amantium rixae et discordiae irae 

itmr. Plaut. Amph. III. 2. 60. irae si quae forte eveniunt, Virg. 

IL l4. tristes AmarylUdis iras, ] — ' Audio,] Formula cum risu 
M^dentinm ad ea, quae dicuntur. Pborra. I. 3. 8. V. 7. 54. [Est 
l^pBtìs et asperaantis. ] 

21. Avelli.] Ita Hec. IV. 1. 39. Horatius, Garm. L 13. 17. 
Miiefs tor et ampliasi Quos irrupta tenet eopula^ nec malis Divulsus 
^errmoniis Suprema eitius sohet amor die, -^^ Pabulae.] Ita su- 
n L 3. 19. Heaut IL 3. 95. 

23. Amantium irae amoris integratio est.] Ita Plau- 

10 * 



148 



A N D R I A E 



Si Hem! Id te òro, ut ante dunòs, dun 

datar, 
Dnmqae éius libido .ocddsa 'st contoméliis : 
Prìas qoain hàrum sceiera, et . licmmae confictaé d< 
Redùcant animum aegrótum ad miserìcórdiani) 
Uxórem demus. spéro consuetudine et 

• 

irae amori* integratio e^/.] Sententia jrvfli/kc»i$9 in qua a- 
cìe receditur , et in omnes aliqui(i dicìtur : nagoiftla ett autem «ine 
ctore sententia. — Integra iio.] Instauratio. — - 24. Id te OJ 
Deest ob : ut sit ob id, ut Vìrgil, Quod te per àuperoe oro, 
26. Prius quam ha rum,] Invidiorius harum^ quom uua 
Sic in Eunucbo, non perpeti meretricum contumelia^, — 27. Animi 
aegrotum ad misericordiam,] Hoc ut' supra, Ipeum 
aegro'tum ad deteriorem partein appiicat, — 28. Uxorem demàì 
'SP^mag : ut in Heautontim, Quo modo minima periculo id demuM 



tuffi Ampli. III. 2. 60* Verum irae ei quae forte eveniunt huiè 
Inter eoe rursum ei reventum in gratiam esty Bis tanto amici eunt 
ee^ quam prius, Menander: 'O^^ fptXovvxeiV oXlyop , iaxvu 
h» e. jimantium ira paullo valet tempore^ Exemplum refert Aelii 
Var. Hist. II. 21. Dixit autem irae integratio est^ prò 
uti infra V. 7. 47. Decem talenta est dos, [ Amoris integratio ì. e.. 
novatio y instauratio. In nonuullis edd. legitur redintegratio repu| 
metro. Vid. Bentleius ad b. 1. Sententia espressa e<t ex Plaut. 
phit. III. 2. 60. Victorius V. L. IV. 14.] 

24. Ante eamus,] H. e. Occupemus , praevertamua. Ti 
rius Flaccus, Argonaut. I. 31. I^rgo anteire metus^ iuvenemque 
guere pergit Aesonium, 

25. Libido occlusa 'st coritumeliis,] Idest, quan 
età tenetur, ne enimpere possit. Ita Cicero, Nat. Deor. III. 26. 
cmnem recludam , atque iUi perniciem dabo, ^ 

26. Lacrumae confietae dolis,] Vide infra ad Einu|| 
1. 23. Turpilius, Demetrio : Vide mirum ingenium àc delmùfuà 
mulierumz commorat hominem lacrumis, ^ 

27. Redùcant animum aegrotum ad misericor diati 
Eodem senni dicitur, quo in gratiam reducere. Infra V. 4. 45« Balli 
ad Cic. Att. Vili. 15. Ut Caesarem et Pompeium^ perfidia hamòu 
distraetoSf rursus in pristinam concordiam reducas. Prozime accedìt 1 
ctttio sacra, Psalm LXXVII. 10. uhi vide interpretes. Dixit aoti 
animum aegrotum^ uti supra I. 2. 22. Ubi vide. 

28. Consuetudine,] De amore co^iiugali h. I. usurpatttr; a 
ter atque supra I. 83. et I. 5. 44. ^ 



A e T u s m. s e £ N A m. uà 

à&f^o liberili deyinctàm , 'Oiremo^ 
in fiuale ex illis sése emersuruin malis. 30 

. Xibi ila hòc yidetar: kX ego non posse drbitror 
qpe iUmn hanc perpetoo habére, neqne me pérpetL 

Qui scis ergo istac, nisi perìclum fécerìs? 
L At i^c perìclam in filia fieri, grave est. 
. Nempe incommoditas dénique huc omnis redit: ,36 
eréniat, quod Di próhibeant, disoessio. 

ir« 33. Beoti. tdoM correxit propter te^ueiu nUi fecgrU. Nimirum 
«c/ór taepe ett monoiyUabum. 

re&ru/a. <— 32. NtqUe illum hanc ptrpe$uo,'\ 'Jiifptfioliap 
uidustria posuit, aut utrumque «ignificat. — • 33. ffisi ptricw' 
ai y^eeris.] Ptriculum^ teotamentuni. Cicero, Tuu nuiius 
mculunt fecerU, Idem Terentim, Fac periculum in litéris,-^ 34. Ai 
tue periculum in filia fi€ri^ grave 9st,'\ Meraorabilo 
Bbnn y et id quod merito in proverbium cefserit -— 36. Q uo d 



S9. Coniugio liberali,^ .Ita ifupettmn^ dixit , Glycerio non- 
■i cognita y et prò peregrina habita. Heaut. II. 4. 14. Hec. I. 2.92. 

30. Ex illis seae emersurum malis,"} Utrumque dicitur, 
Mrgere , et emergere se. Cicero , CoeL 31. J^x eo , quidqìdd erat^ 
■trrìt, totumque se eiecii, atque exlulit. Nepofl, Attic. 11. Quibus 
tm^lis ut se emerterat. CoDtrarium est apud Virgilium Aen. VI.61I. 
^w%e fata mea^ et scelua exiùale Lacaenae His mersere malif. 

32. Illum hanc habere,'\ Sensut ambiguus, qualis supra II. 

19. Incertum enim , an valit Chremes, illum Pampbilum h abere 

•ac Philumenam; an, hanc habere illum. — — Ncque me 

erpeti.] Loquitur prò patria potestate, qua licebat filiam male col- 

ótam domum reducere. Phorm. II. 1. 74. Adde Menaechmos Plau- 



33. Nisi periculum feceris.] Ita Eun. III. 9. 23. Heaut. 
t. 36. U. 1. 9. Hec. V. 1. 40. Phonn. II, 2. 12. V. 7. 40. Plauluf, 
6l IIL 3b 27. Scioy qui periculum feci, 

.34. Periculum in filia fieri.] Menandri fertur : inìnti^qi 
iheu ^wfUtéQa, Cicero, Flacc. 27. Nonne hoc vostra voce vulgatum 
tf. si quid eum periculo experiri veliSf in Care id potissimum esse fa- 

35. Incommoditas.] AitéxrjgeMt, molli verbo extenuans rem 
rocìjiimam. Ita mox discessio prò dirortio. Et Eun. II. 3. 37. 
rrius ad Ciceronem , Pam. IV. 5. de morte fOiae: Hoc lino incommo- 

additOj quid ad dolùrem adiungi potuit ? 

36. Quod Di próhibeant,] Formula deprecaliouis et boni 



152 



r D B I A£ 



Et {9 mlhi Buidet, nAptìas qnantdm queani, ut niftt£na.>a 
Num cénses faceret, filìmn nisi sciret eadem haec vèlie?! 
Tato ideo iam eìns veiba aiidies. heu, evocate 1 

Divnm. 
Atqufl éecumt ndeo ipsiSm foras exbe. 

iptut, qnaii cpù manme tcìat. — 47. Tute aiao.] 
dd*o modo, et abundftt. ut Vìrgiliiu, Tuijiia adeo, qu*m i 
tint kabitura Deoram Concilia ; inctrtum. — 46. At^ 
Bccun, quasi m-ca «un. Veteret dixeruat, tccam, «ceiMlu, 
quod spertiui fignifioat «cc« iZ/um , et obicurìui Mum, 



1 intimii e 



Ciwro, Attic. IV. 16. Itagitt 

45. Nuptia» ut maturcm.'] Alibi rimpliciter et al 
umirpat. Infra IV. 3. 32. V. 4. 53. Heaut. I[L I. 87. Phorm. H 
Sed et traniitìve iiiurpatur. Virgiliut, Ann. I, 137. Maturata J 
Cicero, ClucQt. 6. Hui'e morUm maturabat iaimicu». 

47. £im verba audiea.] H. e. Ex eo inteWgei. FI 
MottelL IV. 3. 1. ut Terba audio , Naa equidam in Je^ptun hi 
«U./4Ì. 



ACTXTS TBRTIUS. 

SCENA QUARTA. 



DAVUS. SIMO. CRUEMES. 
Da* .A.d te ibam. Si. Qaidnam est? 



Ten. 1. et 3. Bentl. 
do ; Àtftie 



ambici tetrametri redegit sic ns^bl 
■um forai exir: M U ibam. Qm 




A CT U S nL S CEN A nL 161 

li( tiU vllinn cómmodom in me cUAdien 
Meril6 te semper ' maxami fedf / Chreme. 
• 8ed quid aia? 8L Quid? Ch. Qi|i scia eoa nane 
discordare intér se? . 
IpsAs mihi Davos, qui intimila 'at eoràm coodlii% 
didt 

\ il. Beoti, conimoclipit htierelmàiéTé 



itere dichuT y qui aliquid negat. Si itiua animum induxiLy 
rtnr et, animum induxisti» ted Olad pleunm est: hoc per jiM- 
\MMfM9 9Jrpumriv diminmtnr. -— 44. Iptut mihi Davus di" 
.] Gommendatio testis : ut , In foro modo de Dopo audivi. Ergo 



Emi. IL 3. 96. Adelph. I. 2. 53. m. 2. 52. bicitur et guid 
ic7 Eun. 1. 2. 91. Heaut. V. 5. 9. et 20. Adelph. V. 8. 33. — Jlni^ 
m induxfi^'l Dicitur et in animum inducete, Utrumque fami- 
iTerenU'o. Infra V. 1. 15. V. 3. 12, Eun. III. 237. Heaut. Prol. 
et 49. V. 4. 5. Adelph. I. 1. 43. IV. 3. 6. Hec. Prol. alt. 42. 1. 2. 
n. 2. 22. II. 3.4. III. 1. 12. IV. 2. 27, IV. 4. 67. Plautus, Capti 
46. Nunquam ìsiuc dixisj ncque Bxnxauxa inàuxìs tuum^ Làv.I.17. 
le Drakenb. 

4l. Nolo tihi ullum commodum in me claudier,] Si- 
t locutio est Eun. I. 2. 83. Imitatur Cicero , OiT. II. 15. JVtfc ita 
lienda es^ res faniiliaris y ut .eam benignitas aperire non possit , Tiec 
reieranda , ut paieai omnibus. Fam. VI. 10. Vt *inteUigant , omnia 
Tonis patere Trebatìo. [ Alii utroque Terentìi loco corrigunt clau- 
, quod ab antiquis prò claudicare dictum esse docet Gronov. ad 

XXII. 39. 3. add. Davisius ad Ciò. Tusc. Disp. V. 8. quanquam 

ipla y quibiis verbum firmatur , dubia sunt et e locis corruptis pe- 

Vid. Burmann. ad Ovid. ex Pont. III. 1. 86. Praeterea diflicultas 

n verbxs in me ; eam vero egregie toUit magnus Bentleius in utro- 

Terentìi loco legens intercludier, } 

43. Discordare in ter se,^ Promiscue dicitur, discordare, 
ardare inter se, discordare cum aliquo, et, ab aliquo. Plautus, 
e. IL 1. 7, Neu discordarent , si ambo in uno esseni loco. Cicero, 
I. 13. Cupiditates intus etiam in animis inclusae inLer se dissidente 
te discordant. Tacitus, AnnàL XII. 28. Cherusci, cum quis aeter- 

discordaut. Quinctilianus , Instit. Orat. VIII. 3. A sermone tenui 
ime nitidumque discordat. 

44. Intimus est eorum consiliis.^ Eun. I. 2.47. Vox 
imus rarie construitur. Plautus, Mil. 11.1. 30. Itaqne intimum 
tf m//e« apud lenam facit, Nepos , Òion. 1. Erat intimus Diony- 
riori. Idem , Còn« 2. Ex intiniis regis ab amicitia eius defecerat. 



152 



A N D R I A £ 



Et is mlhi suadef, n&ptias qaantdm qneain, ut mal 
Num cénses faceret, filiam mA sciret eadem haec Téllel 
Tute ideo iam eìos verba aùdies. heas, evocale 

Divam. 
Atqpie éecumc video ipsdm foras eidre. 

ipsuSf quasi qui maxime sciat. ~— 47. Tute adeo,'\ Ì7« 
etdeo modo , et abundat. ut VirgUius , Tuque adeo y quen^ mas 
sint hahùura Deorum Concilia ^ incertum, — - 48. Atque e e ci 
Eccunif quasi ecce eunim Veteres dizenmt, eccum^ eeouius^ 
quod apertiuf significat ecce Ulum , et obscurius ellum» 



CicinrOy Àttic, IV. 16. Itaque in intimit est meis, fuum antea 
non fuisset» 

45. Nuptiae ut maàurem,'\ Alibi simpliciter et 
utujrpat. Infra IV. 2, 32» V. 4. 53. Heaut. HI. 1. 87. Phorm. IV. 
S^à et transitive usurpatur. Virgilius, Aen, L 137. Maturale Ju 
Cicero , Clueut. 6. Huic mortem maturabat inimicus» 

4:7, Eius verba audies.] H» e. Ex eo xntelliges. PI 
Mostell. IV. 3. 1. ut verba audio, Non equidem in Aegyptum hine^ 






ACTUS TERTIUS. 

SCENA QUARTA. 



DAVUS. SIMO. GHREMES* 

Va. im.d te ibam. Si Qaidnam est.^ 

Tert. 1. et 3. BeutL in metrum iambi ci tetrametri redegit tic scribi 
do : Atque eccum video ipaum foras exire. Ad te ibam, -Qà 



Ad le ibam,'\ Davus ut recte ecribatur y Davos scribendum sk 
quia nulla lilera vocalis geminata unam facit syllabain» Sed ^qi 
ambiguitas vitanda est nominativi sìngularis et accusativi pluralisj'^i 
eessario prò hao regala digamma utimur^ DaFus^ serFus ^ Fulg 
corJFus. -*-> 1. Ad te ibam,] Loous est^ in quo iam ad diserin 



1« dd $e iham.] Formula, qua utimur, obvium habentes, qu 



\ 



A e T U S UI. S e E N A IV. 158 

Onr non arcessitur? iam adfiésperasdt. 8L An-- 

din' tu illum? 
dudum nonnihìl Yéritns soni^ Dave, ibs te, ne'. 

facerés idem, 
Tulj^s senroràm solet , dolis ut me ddùderes, * 
érea quod amai fllius. Da. Egon* istac face- 
rem? Si. Crédidi. 5 
le ideo metuens vós celavi , qnód none dicam. 
na. Quid ? SS. Scìes : 
própemodum habeo [libi] iam fidem* Da. Tan- 
dem cognosti qui siem. 

nam est 7 || Cur uxor non adcertitur? iam advetperasch, Judin7 
deletis verbis tu illum. Idem veri. 3. ne Dava in thesi obscure- 
tur, ex uno cod. dedit: Ego dùdum non nil véritui sum abs /#, 
Dàv€^ ne facerés idem, 
L 7. Bentl. tìbi cum alfquot codd. delevit. 



perducta comoedia^ in meliorem partem jam incipit inclinare. — 
r£^o dudum nonnihìl veritus sum, Dave, abe /e.] Sem- 
^gra\is inceptio orationis , quae exordium , sumit a pronomine ego^ 
\ Ego te quae plurima Jando , et , Ego posiquam te emi a parvulo» 
^0 dud um.'\ Adverbia temporis aut certa sunt , ut hodie , cras : 
m incerta , ut dudu;n , uuper. Itaque lucertis certum additar tempus : 
Iff iam dudum, nunc nuper. Nonnihìl veritus sum^ Dave^ 
ihs ti,] Breviter, prò veritus ne quid abs te fieret^ 8Ìc ut supra^ 
fiv metui a Chryside, Et Cicero , Quod precatus sum a Diis immor^ 
ÌÌÌÒU4, prò eo quod est, quae a Diis petii , precatus eos. — ^. Quod 
u/gus ser vorum solet."] Totum cum extenuatione protub'ty 
a^am qui satisfactum voluerit Davo, ob comprobatam fidem eius. 
» 7. Nam própemodum habeo iam tibi fidem,] Kidicula 

lA^rebamus. Phorm. V. 7. 6. Plautus , Gas. II. 2. 9. Ego ibam ad 
• Et HI. 4. 3. Sed eccum ante aedes. Ad te, hercle , ibam commodum. 

2. la m advesper ascit,] Et vesperascere , et advesperascerCf 
invesperascere dixerunt. Heaut. II. 3. 7. Cicero, Verr. IV. 65. 

im iam advesperasceret , discessimus. Livius ^ XXXIX. 50. Iam in" 
wpmrajcebat. Id igitur vult Davus, tempus Philumenae deducendae 
Ilare. Sponsae enim ad faces deducebantur. Vide ad Adelph. V. 7. 9. 

3. Nonnihil veritus sum.^ Ita Eun. IV. 1. 1. 

4. Quod vulgus serrorum solet.] H. e. Quod pleriquo 
nnea servi solent. Ita Hec. IV. 2, 24. Vulgus mulierum, Hinc re- 
e Seneca , Epist. 47. Quot servi ^ tot hostes. 

7. Habeo tibi iam fidem.] Habere fidem est credere» PIau- 



ISZ 



AssmiAB 



M. Da. 
Da. Quii 
" rare, t 



Et ìs iDÌhì sasdet, ^ ^i^ I 
Num cénse9 facerei. ^ niim 
Tute ideo iam e\, j^g^^ 
Davam. ^ Vite! 
Alqne éccum: TÌ(1> ^^ m* 



"'' 1""" ^ "•■^. u^-^ fc ìAio Ire iiu 

1 modo , et abuDL ■■ "~ 

pMtoM? fiS- Nat 
..^,- Si- Gnsttni dt fi 

Cicero, Attie, IV. 16. '"j» Afl^ 

45. Nuptiat 1. „IIÌtiH|i ~ -""' Vr 
iijurpat, In£ra IV, f , i;*' .^^^ ^^,„||| baxit. v. a( 
Sed et traniilire urirp ■'"'^^ i^ ^ p» vulgato 



Cicero, Cluent. 6. He ^ 


1 T. i» r- 


47. E.uj v^rb 


..-. w£w? legit. 


Morteli. IV. 3. 1. ut ve 




ttutfiii. 


. jTidum nota art auditori 




. eit, prop- mmlum, 




rati*.} Gratia prò 




.1 Gnad dicunt, o^ta 


A C T 






,ie uJU «t XMCOfio/ 


s e 




<.4«M» (Ai ^<I«« t 




, .7Za« W«w fio"" 


DA\ 


''era jCd«> art fid 


Ì>«. Ad te ibai: 


.nt. diUgmtiam 






Vulim- at pnlH 


Ven. 1. et 3. Bentl. 


•«d..^ 


do: Atgaa ecc- 


at.n.78. 


Jd t, lAam.] 


avU«fiipi 


gui'u nulla litam vaca' 


— Ht< 


amltiguitiu l'ilaniUt ttl 


'lantai, i 


""'""• f^ *■•" "S" 




cor/'ui. — 1. Ali t 


} Bm< 



xcTUsifl- Scema iVt lls 

— Quid dWatl? -Da. Optarne faqnam &» 
u'. Si. Nunp per liunc nulUsI mora. 
^ modo ibo, ut àpparenUor, dfcam: atqie 
renùnlio, * ^5 

òro, Dave, qn&iuam lolni vai èttetìsA hu . . 
• ro solns. 8L Córrìgere nA goitoin poiio 

'■re, 

■' ^^ércle Bedaló. fi}. Pot68 mine, dumlni* 
irrìtitns est. , 

B. appar^iuTy quod impenonaliter dictam fit^ nìEa^ 
in, 5, 85. Adelp. V, 7, 8. NuptUe nimimm in domo Sl- 
noa Qinziut apparandac erant. 

'^ Wlwet' audientem. — 14 Per kunc] -Care- 

_^ 15- Ito: a^^utf^Aiic rtf7iii7i#t0.] Vam^ f6o 

^^ ^unc #tf oro^ VavéA T*. id ett, per 

^. / . modo magli vere rogat, quam fune cum 

» *ivtf aequum est, te aro. Dove, ibi enim iracun- 

*.*'*'• o^^„j^^ g^g^ Effecieti ha e nuptiae] 

'^^^ ^Sficere perficere faoiendo. Et bene hae: 

,. ! "*" 17. E^o vero «o/tt#.] Jictwoiti, Et hoc 

r, * **^^ ad coiifirmationem. Solu*,"] Id est, cui 

P Uiia. Porro,] In futurum, deincept. Futuri 

—' ., ^^liortantis ; ut, Porro y Quirites. EnitereJ] 

•** et conatu sit opus. — lo. Hercie *•- 

". ^^^^s, quuRi tamen ex ambiguo dictum DaTUf de 

e$pera„3 intelligeret. Ita supra lU. 1. 7. — OccidìA 

7 ^'^uens apud Comicos. 

. ^ ^^ 9 uam factum,] Dixit auìem optum e ^ poit- 

^^^* metuit iracundiam Simonis, et ut eum si- 

*^*^ 9 quod recto observat Donatus. Porro autem op* 

'« r*tulaaiig formula est. Ita supra 1. 1. 78. Plautuf » 

19. ^•quene valuistn Th. Uaque, ut vides. Tr. Fa- 

'^ ^^^ hunc nulla 'st mora»] H. e. nihil nuptiaa 

•teUigit Ghremetem , de cuius consensu laborabatur. Vide 

^ «^q« et III, 2. 45. seqq. 

i ifarentur.] Nuptiae. Ita supra III. 2. 34. et in£raIV.2.7. 1 

T« oro.] lu «upra I. 2. 19. ubi vide. I 

B povero 4 al US,] Tristis haec respondet servus, dam* j* 

jìliamsnuin; ita tamen, ut Simoni gloriari videatur. I 

5, Faciam hercle se dulo,] Infra IV. 1. 66. Eun. IL 3. 70. 



I I 

f 

I 



tM 



AN DRI AE 



•■• 



SS. Noh fi&ennt mqpliaii fatnrae. Da. Quid? n 

Si. Sed ea gritia 
SinuIaTi» T08 ut p&rteatarem. Da. Qidd ab! S. 

res èst Da. Vide! 
WunqMm btac quiti ego iotelligere. vA! coi 

cillidum. 
SS. Hoc audi. ut hinc te ifftro ire ìiuhI» oppói 

hic fit mi óbriam. 
Da. Hem! Namn&in perìimiisP SS. Nino hnic, 

tu dùdum narrasti mihL 
Da. Qaidnam audio! Si Gnatam ut det oro, niquei 

id exoro. Da. OiccidL 

V. 10. BehtL ex uno cod. Numquam Utue igo quivi huelligere. 
V. 12. Hem ad praecedentem vertum traxit. ▼. ad III. 3. 23. Ideatj 

eo factum infra t. 14. ubi prò rulgato disti dedit diximii 

uno cod. mscrpto. 
Vp 13. ex Donato Quidnam audiam? legtt. 

■ ■ 

f ^ 

dilatio eius rei, qiue iam dudum nota est auditori. Nam propéi 
dum haheo 10711»"^ Hoc est, prope modum^ cuius accusativiit 
9L modus. — 8. Sed e a grafia,] Grafia prò causa posuit, 
•— 9. Sic res est.'\ Quod Graeci dicunt, orroig lljfi. — IS. Jfi 
nam,] Nam «ct^cilxerai, ut in quisnam, -— 13. Q uidnam 
dio!] Legitnr et audiam. Menander enim sic ait, ri Ò^nox 
Cn; Oceidi, optime.] Bene usU£ est naqo^oltù ^ occidi et ofi 



tut , Bacchid. IV. 3. 22. Non haheam tibi fidem tantam, Nepof, 
mist. eap. 7. Quare aequum esse^ illos tnros bonoSf nohilesque 
quibus iides haberetur. Sed adhibere fidem est iidelein esse; dici 
eadem ratione , qua adhibere curam , diligeiuiam ^ cetera. v. 
ad Liv. IL 24. 6. 

9. Penentarem.] H. •. Valde et probe tentai^m, 
•xplorarem. Phorm. IV. 3. 14. Per enim oiiiijnxòv est» uti in 
nascere 9 et similibus. Cicero, de Orat. IL 78. Tota eausa 
atqu9 perspecta, 

11. Hoc audL"] Dehac formula vide supra IF. 2. 9. — Jiili 
ire iussi,] Factum hoc supra III. 2. 24. — Hic fit miài obviui 
Ita Eun. II. 3. 36. Phorm. IV. 3. il Plautus y MiL lU. 3. 24. Bm 
opportune obviam es. 

12. Hem! numnam periimus?] Haec secum Davos, U 
•pectatores conversus. '-^Narrasti milii!\ Videlicet supra III. 2. 3. teff 

13. Quidnam audio !\ Formula adniirantis. Atque ila il 



ACTVSIIL SCENA IV. IM 

(firn! Qvid dfnstf? Da. Optarne faqiiam h^ 

ctnm! jS!i. Nài^c per hanc nalMst mora. 
Homùm modo ibo^ ut àpparentnr, dfcam: atqie 
i liac renuntio. * 15 

mnc te Aro, Dare, qaómam solai mi ^ffeoistf has , 
i nàptias — 

|LEgo véro solns. 8L Córrigere ni gnitom porro' 
E enitere. 

k Faciam hércle aedaU. Si. Potes mmc^ dmnlm* 
f miu irrìtdtiis est. 

V* 15. corr. B. apparetur^ quod impertonaliter dlctam dt^ ut Eo» 
aiich. nj, Sy 35. Adelp. V, 7, 2. Nuptiae nimlnim in domo Sl- 
[ momMf non Ghremif apparandae erant. 

L.vt anrilitadine fallnet' audientom. — 14 Per Anne.] . Giure- 
km scilìcet. — 15. Ibot atque^ huc ténuntio.^ Varie, iho 
\w€nuntio. — 16. JViinc lé oro^ Davé,'\ Té^ id e«ty per 
pn stat somma negotii. Et modo magii vere rogat , quam tmic cum 

tDehìne postulo , 9ive aequum est , te oro , Dave. ibi enim iracun- 
htet, cnun dixit, sive aequum est, Effecieti has nuptiael 
\ feeÌMiì, est enim efficere perficere faoiendo. Et bene hae: 
inm causa labore. — 17. Ego vero solue.] ^ictpoiti. Et hoc 
uercpationem dicit, noti ad coiifirmationem, Solue,"] Id est, cui 
m aamtiebat Pamphilus. Porro.] In futurum, deinceps. Futuri 
apparii adTerbium. vel adbortantìs : ut, Porro ^ Quirites, EnitereJ] 
ifara: quasi difGcile sit et conatu sit opus. *-— 18. Hercle ss- 



Kgnnt Simo et Chremes, quum tamen ex ambiguo dictum DaTUf de 
IBI Pamphili desperans intelligeret. Ita supra III. 1. 7. -^ O ce idi,"] 
■pcrantium formula frequens apud Comicos. 

14. O piume in q u am factum,] Dixit autem op tum^, poft- 
im dfxerat oc ci di ^ quia metuit iracundiam Simonis, et ut eum si- 
biadine soni falleret , quod recto observat Donatus. Porro autem op* 
me factum gratulantis formula est. Ita supra I. 1.78. Plautufi 
•teli. IJ. ?. 19. Usquene valuisti? T h, Usque^ ut videe. Tr, Fa^ 
m optume. — • Per hunc nulla 'st mora»] H.e. nihii nuptiai 
ratur. Intelligit Ghremetem , de cuius consensu laborabatur. Vide 
ra I. 1. 133. seqq. et III. 2. 45. seqq. 

15. J dparentur.] Nuptiae. Ita supra III. 2. 84. et infralV. 2. 7. 

16. Te oro.] Ita supra 1. 2. 19. ubi vide. 

17. ^go vero solus,] Tristis haec respondet servus, dam* 
B consilium suuni ; ita tamen , ut Simoni gloriarì videatur. 

18. Faciam hercle sedulo.] Infra IV. 1. 66. Eun. II. 3. 70. 



M 



À N D a I A E 



Da. Qinéscas. SS. Age igitar, ubi nmic est i^ 

Da. Miruin ni domi *6t. 
SL Ibo ad eum, atque eadem haec, qaaé tibi 

dicam itìdem illi. Da. NùUus sum. 
Qiud causae '8t, quia hinc in pistrinam lécta proj 

scar via? 

V. 20. B^tL corr. ^ibi quae dixi^ ut tibi sub ictu sit. 

ilu/p.] Prodactionet nut Comici stili, ad fucum orationis 
FoteM nunc,\ A possibili argumentum. Dum animus in 
tu* e#/«] Quia dixerat^ Jras éunt Inter Glycerium et gnatunu 
ta$U9 e^tf commotufy ira provocatus: ut in Phormionei il 
Ducitur autem verbuin a canibus , qui restrictis dèntibus hanc li 
À imitantur. — 19. Quiete a s.'\ Id est conquiesce, imperatÌTÌ 
ne iniuriosum videretur. Quieecas.] Pro quiesce. 'aut deeit 
aut facète, Age igilur.] Age^ die : ut est , Egi , atque oi 
cum : aut aòL^erbium est hortandi. Mir um ni dòmi ' « /. ] 
tionem intiuit , incertum fugiens : et est compositum , quasi , 
i&irum 9 n^ domi est. Caute servus callidam interrogationem 
ratus evceéit. Memor simulatae discordiae cum amica , fingit , 
alibi eum Isse suspicari, quam domi. — 20. Dicam^eadem i| 
lu aliis ithlem scriptum est: quod si est, prò item accipiamus^J 
ergo idem prò item? Nullus sum.'\ Plus est nullum esse^. 
periìsse. nam qui perit, vel corpus babet reliquum: qui vero 
est, ita non est, ac si natus non sit. — 21. Uinc,^ Id est, exi 
loco, Jiecta proficiscarl] Beae recta, ut corporis im| 
Dem lucrifaciam. aut reota, ut non eam ad precatorem, aut ad 
philum. Et bene prò fide car, Proficisci eiiim in rem aegri 
difficilem dicimus. £t recta via^ plana dixit, non tantum reci 



Heaut. I. 1. 74. Adelph. 1. 1. 25. Phorm. V.9. 12. Plautus, Epid. 1 
^go istuc faciam sedulo,-~^ Dum animus irritatus estJ] Ita ài 
lì. 4. 18. Phorm. II. 1. 10. V. 7. 39. Plautus, Sticb. II. 2. 21. 
ter hae si me irritassis. Vocem explicat Donatus. Quiescae L q. 
qurus sis. Phorm. IV. 3. 65. IV. 6. 1. 

19. Mirum ni domi e et,] H. e. Sine dubio est domi. 
n. 1. 24. II. 3.32. Heaut. IV. 1. 50. Plautus, Gapt. IV. 2. 4À. 
rumque adeo est, ni hunc fecere sihi Jetoli agoranomum. [Adde 
mann. ad Ovid. Met. VII. 12. Bentlei. ad Horat. Serm. II. 1, 65.] 

20. Nullus sum,] Formula desperantis, Comicis famiUlf 
Eun. V. 7. 22. Hec. III. 1. 39. IV. 4. 31. Plautus, Mere. I. 2. 1( 
Vae mihi misero! nullus sum. Cas. III. 5. 1. Nulla sum. nullum 
$0ta , tota occidL [ Liv. VI. 18. ibique intpp. ] 

- 21.- Quid cauMué est, quin.] Ita Hec. IV. 2. 12. Plani 



^ 



A e T n s m. SCENA ir. 



1S7 



ért pred lod relictoin. lim periurbaTi omnia: 

fefelli; in nùptias coniéd herìlem filiani; 
hódìe ni fierent , insperante hoc , atque invito 
Pamphilo. 
i! — astùUas! qnóci si quiessem, nfliil eyenissét maU. 25 
éccnm ipsnm video* . óccidi. 



r. 25. Hem BentL annectit praecedenti versui. 

r. 26L eccum video ipsum et V. 27. me nunc tacitns correzit BentL 



iKihil esi -preci loci relicium,'\ Snbiungit ergo causas, ciir 
iXìxr in pistrinam. Nihil e et preci,] Quod praedixit te- 
la m perturbavi omnia.] AUocutio, in qua quid metuat, 
▼clìty manifestum est. — 23. He rum fefelli.] Haec euu- 

canaarum .ett, qua magnifice exaggeravit errores snps. Con^- 

.3 Nec immisi, aed conieci: quod impetum et iniuriam signifi- 

Berilem filium,] Tòv T^ó^ifipr, — -24% Feci hodie.] 

tùììxm feci y verum eliam addidit tempus, hodie: ut ne diecula 

eius sit, quod fecerat, mali. Inoperante hoc^ atque 

rifo. ] Imperante et invito^ duplex offensio. —— 25. Hem 

la si a ^.] Bona a/^eovi/ff. Pluraliter dixit a«#tf ^x aj.* quasi is> qui 



HL 4. 53. Quid causae est , quin virgis te usque ad saturìta* 
mmaem? -— Proficiecar,] Pro/Tcùci etiam dicuutur ^ qui in 
orbe ex aedibus in aedes abeunt. £un. II. 2, 49. Phorm. V. 
^$0l Plautus passim. 

Nihil eet preci loci relictum,"] Phorm. III. 3. 14. 
bero. Pana. I. 1. 8ed piane nec precibus noatrts nec admonitionibus 
pb^it locum. 

^ 23. In nuptiaa conieci.] Quasi de tì loquitur, et de eo^ 
tt in wicula sit coniectua. Ita infra III. 5. 14. IV. I. 44. Cicer0| 
kSL II. 1. In apertum latrocinium coniecimus. 

S4. Insperante hoc] Haec dicens digitum intendit in Simo* 
•bcimtem; quo insperante factum erat, ut Pamphilus diceret, te 
ducturum uzorem. Supra II. 6. 5. Dicit autem hoe^ per 
y de hero non audiente. Ita supra I. 2. 13. II. 4. 2. II. 6. 1. 
k. 1. 12. III. 2. 15. [Insperante hoc i. e. sene, Pamphilo invito. 
S(, MuretDS ad h. I. Insperante prò non sperante rarius est. Eiusdem 
llKrts alia sunt aeque rara , indicene prò non dicens, inficiene prò non 
hdcos , in$riius prò non tritus , innotitia prò ignorantia , de quibut 
lauclnre Oronor. ad liv. XXIL 39. 2. ] 

25. Hem aetutiaa.l^ Sarcasmus est. Qualis supra I. 2. 12. 
Utuiel Et Heant. II. 1. 10. Mtutus* 



158 



AN D R I A£ 



Utin&n nubi esset fliqiiid hic^ qvo niìno 
tém dareoK 



abundet aftutiif, nt ei una non tafficeret. -— 27. Uiinam 
esBei aliguid,] Non dlixit gladi am^ autlaqueuih: ne ettet 
Erg^ espretsit bene^ dicens quo me nune praecipi^em dai 



27* Quo nunc me praecipitem darém»] Ita Adel] 
2. 20. Haec diceiis fossam aliumve locum depressum circanupi^^ 
ae praecipitem dans viruf elTugiat manut Pamphili. Videtar 
plano conttitiite, nec cli?um quem sat cito occupare potuisse» 
Adelph. IV. 2. 36. 



ACTUS TERTIUS. 

SCENA QUINTA. 



PAMPHILUS. DAVUS. 

Po. Ubi iUic est scelns, qui me perdidit? Ho. 
ni. Pa. Atque hoc confiteor 

V. 1—3. Bentl. metri gratia sic constituit; X/hi ilJic e$$7 
qui me hodie, perii, atque hoc confiteor ìureMióbùgieeel 



Uhi illic est ecelus.'\ Haec scena y cuius perturhaiianii 
debeat y etiam supra poeta praestruxitj quum ad consentienduM 
Consilio tardum Pamphilum faceret, — 1. Uhi illic est se eh 
Accusa tic. Uhi il tic est scelus,"} Nimium terrìbile est, 
ante quain videas eum, centra quem irascerìs. Ubi illic aa# «i 
/ii#, qui me perdidit?'^ Ad intellectum, non ad verba r^dagikj 
aet figura wilhi^ii per genera. Virgilius , Pars in frusta eeoam$^ 
luo Qgura est per numeros: nam quia ecelus tcelestut inteUi( 



L Qui me perdidit.] Ita infra IV. 1. 19. et alibi 
Plautuf 9 Mera III. 4, 40. Perdisti me et fidem mecum tuam, [ Seda 
qm. Non ad verbum , sed ad intellectum qui retuli t. Eun. II. 8. Il 
Senium^ qui me hodie remoratus est, Gic. ad Dir. I. 9. lUafuÀ 
mulMrium religionumj qui non pluris f scerai Jionam Deam, Pia 
Jiniua ijiitaiìi exempla coUegerunt Interprete! ad Liv. XXIX, li. 4.] 



ACTUSm. SCjBNAV. 



1«B 



I Bulli obtigisBe, qvando quidem tam inen, tant- 

nulli consilii 
■• sérron fortnnas meas me oómmirisBe futili? 
^ prétium ob stultitiam fero: sed inàltum mmqnam 

id a;dfereL 

doquidem $am inér^s^ ' $am nulli cénsili tum: S^rvon* fufiliP 
Aliter Faemusi, quem iure repreheudit Bentl. 
r. 4» B* ex veti, edxtt. et cod. Reg. s^ inultum id nùn^uam a me 
auferef , nifi fallimur, ut ?itetar trochaeut in qnarta rtx^ 
ms sede. 



do gui subiunxity non quo d,- •>— fL Tam iners,'^ Siae arte^ 
■ti , sine o^crj. Ta m nulli consilii*']. Una pari orati<mÌ8 ettf. 
Bi consilii, noMf nuUius et tolius: recte autem veteret nuUo nullip 
|i soli y dedinabant. — - 3. Me eommisi*ée,'\ Non commendaite i 
I, commisisse, Conuniuimus enim quae cuna magno periculo to>» 
|Hii esse serrata. Fuéil i.] Levi, nam a vase, quod futiU dicitur^ 
ma non deponunt minitirì aacronun, ' qaod ett acuto fundo , et p»- 
pB ore y «oque instabile ett. Kirgilius f Consiliis habitus non fuiiiU 
. — 4. Ergo premium ob stultitiam fero,'\ Ergo pre» 
et praemium generaliter prò bene aut male facto redditur. sed di« 
ita. nam prstium prò stuUitia est poena: pretium prò vir* 
y bonor est et lucrum. Pretium ob stultitiam,^ Sic Plautua 
esty Pretium ob osinosi prò asinorum pretium. Virgih Rem 
j pretiumque morae Jore* Et alibi ^ lUum Tyàides alio prò ta* 
ausis Jffecit pretio» Et est figura lUsi^ig. ut apud Virgil» 



2. Inere^'l LnciHus; Ut perhibetur inert» ars in quo non e$$ 

Cicero y Fin. IL 34. Artibus qui carebant^ inertes a mtHor&ue 

tur, [Nulli antique prò nullius, Vid. Cortius ad Sallust* 

9m 29» 8. Nullius consilii esse significat imprudentem esse. Nepu 

tm X, Fenio nuno ad fórtissimum virum maximique eonsilii i« •• 

lun.] 
A. Fcrtunae meas me commisisse,'\ Lucilius apud JVo9i« 
Qrodm'e: Vitam ne fortnnas cui crediderim meas. — - Fu ti tu'] 
hanc explicat Donatut; et uberius vetus icholiaftet ad Statii 
TUL 297. bisverbis: Futile vae est quoddamlato orey fundo 
fuo MUebantur in saeris Vestae^ quia aqua in eacris Féstae in 
nanponitur; quod si fiat piaculum ett. Ideo exeogitatum est va9f 
W Éiar€ ftcttpossety sed si positam^ statim funderetur, Unde et ho» 
issa non retimens FUTILIS dieitur; contro NON FUTlLIS^ 
in eonsiliis. Ita Pfaaedrus , de canibus non continentibus Tentrein 
y IV. 17. 33. Qui miserunt vos tam futiles. 
4. Trotium ob stultitiam /ere*] NaeTÌuSy Aleetlides 



16S 



A N D B I A E 



Po. Nempé et modo* Da. Immo mélins , 
l%r. Oh, tibi ego ut credam, fórdfer? 

Ta rem {mpeditam et pérditam restitaas? hem! 
firétus siin; 

Qd ve hódie ex tranqnillisdma re cómecisti in 
ptìas. 

y. 13* BentL «T/n con. prò siemm 



At iam expediam.] Non fé defendit, sed emendatumm proi 
Et bene ad impeditum expediam rettdit. duo promiiit 
,et tempus cinn celeritatOy et eifectum. — USL Immo meliut 
ro.'\ Bene meliua comparativo est utusy^'^an hoc bonom nt, 
meliuf. Furcifer.l Furciferi dicebantuTy qui ob leve déUctufli; 
gebantur a dominis, ignominiae magis, quam tuppliciì causa» 
▼ioinof furcam in collo ferre, subb'gatif ad eam manibiif, et pnu 
^peccatimi suum, simulque tummouere caeterot, ne quid limile 
tant. Itaqne et Cicero de tervo^ Quid inde furcifer? qìào progredUmr\ 
13. Tu rem impedii am et pérditam restituas?] Multuni 
grettuflesty /mp^t^i^am dicere: modo p#r<{i/am dixit. Seniutl 
Integram perdidittiy et pérditam rettituai? Tu?] Hoc est, quiint 
expeditamque turbasti. Quo fretu§ eiem,"] Est memor se anlti 



autem^ et impedire et expedircj a compedibiis ad omnes dii 
transfertur. Hec. III. 1. 17. Phorm. II. 4. 2. Plautus, Epid. I. 
Neque ego nunc quomodo me expeditum ex impedito faciam , 
placet, Livius , IX. 9. Nostrum exereitum eadem quae impediente 
tuna^ erpediret. 

12. Furcifer,] Convicium comicum. Eun. IV. 7.88. 
19. Plautusy Capt. III. 4, 31. at etiam^ furcifer, Male miài loqmì 
dee ? Rationem vocis exponit Donatus. [ Tibi ut credam , suppL 
postulas vel simile verbum. Sic saepe ut per interrogationem et 
ellipsi poaitur. Supra I. 5. 28. Eine ego ut adverser? Hor. Serttul 
5. 18. £/]me tegam spurco Damae latus ? Vid. Interpretes ad LiT»l 
2. 12. et Perìzon. ad Sanct. Min. I. 13. p. 93.] 

13. Keetituae.] Inclinata ^ collapsa , et loco mota proprit 
etitui diountnr. Supra III. 3. 38* Addo Donatum ad Eun. L fl.* 
IV. 6. 8. 

14. Ex tranquillissima re,] Phorm. IV. 4. 9. Unde 
Upbora traaslata sit, docet Lucilius, Lib. XXilI. Quodque te in tri! 
quilliim ex eaevis tremsfers tempestatibus. Idem in Gentonibot : ffi 
foèius vitam degie sedatW quidam , in Tranquillum e eaevit ta èem^ 
statihm^ ^ransfers? Cicero, Pam. DL !• Quumme in ree turbmhaà 

à^fidelissimù sociis demisissem» 



if 



A e T U 8 IIL S C E N A V. 16S 

Bon dbi hoc èsse firtamni? Da. DfxtL l%r. Qidd 
meritns? Da. Cnicem. 16 

■ne pavlnlom ad me redeam: iam £UqaÌd dvpi- 

edam. Po. Hef mihi. 
non habeo spàtimn^ ut de te sAmain sopJpHciiiiiiy 
ut yolo? 

« 

15. Bentl. ex codd« mm hòcfuturum. Dtinde merisu^Sj L e. Mèn^ 
$us tf«y ut dooet accentos. 



I Datmm video ^ euius conttUo fréUn 4unu -— 15. Hoc €SS€ f»* 

■ ■••j Ui ab iUa exelttdar ^ hàe ecncludarm Et, vide quo me indt^ 

Crueem.'] Piena tatìsfaotio est, coaiiMno peccati fine recutatto- 

Nam mitioref eoe reddinius, quibns vultu operae pretinm 



Uictie aoetrìt offerìmuf. VirgiUue^ Equidem meruij nee àeprect/r^ 

U — ~ 16. Jd me ii# redeam,'\ Redire ad ee dicitar, qui ani- 

sacìpìty et fedem mentis. VirgiL, Ficiueredi$ ad ee. Et his da 

ae dizit. Dispiciam.1 Dispieere est diequitere consiliutu, 

deorfom aspicere. -— 17. Cur non habeo epatium,'] 



15. n ix /.] Vide supra H. 3. 12. 

16b Quid meriius? da, crucem,'\ Attici reof capitalie &* 
EÌi aonvictos' condemnabant, nullo expresso suppìicio: post rei in* 
gati, quid se merìtos putarent, quo magis miserabiles apparerent, 
im fnam in maius aestimabant. Atque ita mollitis iudicibus non 
caput salrum abstiJerunt. Hunc morem imitantur Pamphilus et 
s. Ariatoph. Kan. 1044. Ti ua^itw qn^ifeig &itos bIvm; ^i. TV- 
n. k. e. Quo eupplicio dignum te diciel Ba^ Morte* 
16w Ad me ut r€deam,'\ Perturbati, iracundi et insani exire 
et redire ad se dicuntur. Adelph. V. 3. 9. Hec. III. 2. 12. Pe* 
oSy cap. 90. Quotieacìtmque coeperis a te ezire , sanguinem tibi a 
r mùtam, ubi ride iuterpretes , maxime P. Burmannum. LÌTÌaS| 
lubei bono animo esse , sopitum fuisse regem subito ictu ; ferrum 

alie in corpus descendisse: lam ad se redisse. -— Iam aliquid 
• iciam. ] Emphatice dixit Iam, quia periculum, qnod aiunt^ in 

erat. Infra IV. 2. 21. Est vero dispicere de animi intentione 
m, qus^ quis quasi in omnem partem lumina convertit et circnm- 
:, quid agendom sit. Lucrelius, VI. 648. Cunctae in partee di- 
ndoni. Cicero ad Q. Fr. 1. 3. Ego quid sperem , non dispicio. — 
mihi.'] Supra I. 5. 28. II. 1. 22. et passim alibi. Plaotus, Me- 
im. II. 2. 29. Simili sententia: Hei mibi! Quum nihil est\ iUi qui 
li diminuam caput, 

11* 



164 ANDRIAE 

Nimqiié hoc tempus, praécavere mifai me, band H 
ulcisd) siiiit. 

V* 18. BentL sinU mutaTÌt in moneta Frustra. Gonf. Graerins m 
log. Epistola Bnrmaim. T* IV« p.. 704. et Rulinken, ad 11 
WesterHov. 



O/xovo^/ff. — 18. Namque hoc iempus praécavere^l 
Virgiliusj Sed motos praesUii componere fluctus. Et est ifvULipfigm 
enim cogit, hoc sinit. 

18. Namque hoc tempu9.'\ Similis fere locutio est 
6. 24. Tacitus, AnnaL XI. 31. Securitati antequam vindicme 
lereì, Nec aliter Venus ad Aeneam , Virg. Aen. IL 594. seq^. — 
nil.'\ Verbum hoc non referendum ad. praecaveréy sed ad ulci 
Ita, quoties duo yerba requiruntur, alterum omitti solet, seu id 
sit, seu posterius. Prius omisit Cicero, Fam. V. 19. 8i 
quod ostendis^ magnam habeo gratieuni si jton fectriSf» igmt 
aherum timori j alterum mihi te negare nonpotuieee arhitrabw* 
gilius , Aen. II. 780. Longa Ubi exilia , et vaetum maris aequar. 
dum, Aen. III. 260. nec iam amplius annis y Sed votie precil 
beni exposcere pacem, Nepos, Hannibal. 8. Namque alii m 
aia a servis ipsiue interfectum eum^ scriptum reliqueruni, H( 
Garm. III. 6. 6. Hinc omne prineipium huc refer exitunu Pc 
verbum omisit Phaedrus, IV. 17.31. Non veto dimitti, verwn 
faine* Ubi subaudiendum , volo , vel , iubeo. Adda Graevium 
kerum ad Fior. Ili, 21. 26. et interpretes ad Justin. III. 1. et 
[Praécavere, Mente supplendum iubet vel monet. . Nam eini^ 
ad ulcisci nec iungi potest cum praécavere. Saepe veteres 
duobus substanti vis unum adiungunt verbum iisdem respondeas» 
tamen alterutri prò se posito minus convenit. Cic. ad Att. X 4w 
rum ego imperatorum non modo re» geatae antepone mei* , sed nM\ 
tunam quidem ipsam f qua illì fior enties ima ^ nos duriore conftM€i 
demur ; ubi conflictati non potest iungi cum florentìesima fortuMUL, 
uti Jlorentissima fortuna dicimus. Catull. LXIV. 120. AmU 
oppeteret Theseua , aut proemia iaudis. ubi vid. Passeratium, 
IV. 12. 37, aliis ocuioSf aliie manus amputabant» Apol. MeL 
244. Oud. Non fusti sed machaera perfossus, ubi librarli hao 
loquendi offensi substituerunt percussus : immo aliquando unum 
duobus respondet , ita ut non vicinam , sed piane 9ontrariam 
tionem habeat v. e. ut in altera pericope valeat iubere , in altera 
Cic. de N. D. I. 25. Negat esse corpus Deorum , sed tanquam coif\ 
n^e sanguinem , sed tanquam sanguinem, Phaedr. IV. 17. 31. nom ij 
dimittif verumcruciari fame. Hoc loquendi genus , in quo saepe 11 
lerunt viri docti , praedare illustrarunt Gronov. Obss, IV. 2. HamM 
«d Lncian. Contempi, p. 492. et DorvilL ad«Charit. p. 397.] 



ACTUS IV. SCENA L 



165 



ACTUS QUARTUS. 

SGENA PRIMA. 



GHARINUS. PAMPHILUa DAVUS. 

U.ÓCCDIE credibile, aut memoràbile 

▼ecórdia imiata cniqnam dt siet, 
malis gaàdeant, itqae ex incónmiodis 

1. Tulgo Hoeein 99t^ qnod BentL ex Prìiciaiii codice mutarit. To« 
tos cnim Yerms e dactylit conitot. i 



Moccin* credibile esl»] EleganM peHurbtUiOf in quainiep 
Ptunphibu^ DavuSf CharinuSj fyrrfUaj CArémes omnss omnif 
tur offensi. -^ 1. Hoccin^ credibile •««;] Et incre- 
fft y inquit , et nefandum. E contrario enim ab interrogatione 
incnpiunty qui nimis irascuntur : ut et illud, Uoccine humanum 
7 Rt totum hoc in pronimtiatione est. hoc enim genus interro- 
its TÌm negandi exprimit. --» Ho e e in* credibile eet*'\ A ge- 
incipit, ut Cicero^ Quam facile serpai iniuria et peecandi 
ÌQj ^uamnon facile exprimatur^ videte^ iudices,^— 2. Cui' 
mi siet,"] Singolari et plurali numero respondet. Cui quam 
ìieif ut malie gaudeani.'^ Cum dixisset cuiguam^ intulit 
pluralem^ ut alibi , Si quiequam est , qui piacere se studeat 
Qmamplurimis y et minime muUos laedere : In his Poeta hic nomen 
suum.^^ 3. Vt malis gaudeant,^ Legitur et gau-^ 
II. Atque ex incommodis alterius sua ut comparen t 
oda?] Hoc eft, non intelligunt commoda fua, nisi ex alte- 
k incommodis ea aestimayerint. Ex incommodis alterius.^ 

• 2. Wecordia innata,] H, e. malignus animus. Gatullui, 
ìau XVX« 14. Quod si te mala mens , furorque vecors In tantum 
Itf scelestcy culpam, Livius Andronicus incerta Tragoedia apud 
, ex emendatione Scaligeri: Vecorde malefico vacerra, Dixit 
feBi innata^ uti Plautus, Mil. IV. 2. 71. Non mihi avariiia un- 
ms innata ^«#. 

3. Ut malis gaudeant.] Menander apud Stobaeum Fior. 

. CXJT. Tcùg itvzlatg (Hrjnot inlxcciQi rooir néXag. h. e. Aliorum 

Uè ne gaudeas unquam, Homerus, Odyss. XV. 347. Ol d rjSfj 

^fLol€i yBl€Ìat9 alkoTQtOiCi. b. e. Illi vero iam malis rìdebant alie^ 

Horatius, Serm. II. 3* 72. Quum rapies in ius malis ridentem 



16S A N D R I A E 

A'iteriib sna nt c6mparent oómmoda? 

Idne 'st Teram! {mmo id est génus hoaùnam 

main; in 
Denegando modo qnis pndor paùloni adest: 
Pdflt ubi témpus promissa est iam pèrfida 
Tum coacii, necessario se iperìunt: 

'EAìdc gaudeani subauditur. — - 4, Sua »# eompareni,} | 
esty acquiranty vel aestimeiit, metiantur* — 5. Idna *st véri^ 
immo id genuini Alii rie, Venim est; hoc genus homìnuni 
nem se probavit esse , cum malus sit : et sic centra hoc y Imma 
minemy sed pessimum hominem se probavit. Idne '«# veri 
immo id genu*.^ Parum accusaverat, dicens, Idne *si venum\ 
minum genus7 et ideo addidit» Immo id genus hominum esipei 
ut hoc facere non hominis modo sit , sed pessimi hominii . — - 
denegando modo*^ Modo^ prò tantummodo. Quis pudor 
lulmm adest»] Adest pudor, ne denegent: non adest, ut et 
ttent.»— 7,Post ubi tempue,] Deesteei: ut sit, tempue eei 
8. Necessario se aperiunt,] Mire ait necessario^ 

alienis, [Gaudeant, Ita ex melioribus libris legendum prò gt 
Nam quisque et quisquam saepe iunguntur cum yerbis plurali* ni 
Salhist. Gat. e 37* Sihi quisque ex Victoria ialia sperabani, t 
Gortiut* Liv. IL Si. pergunt domos eorum j apud quem quisque 
rara, ubi plura Drakenborch. ] — Ex incommodis alseà 
sua ut campar ent commoda»] Contrarium est Heaut. IL 4i 
Cicero , Offic. UL 5> Detrahere igitur aliquid alteri ^ et hominetà 
minis ineommodo suum augere commodum^ magie est cantra natm 
quammarSf quam paupertas ^ quam dolor. Livius, IV. 58. Ttm 
ahfuit ^ ut ex ineommodo alieno sua occasio peteretur» 

5. Idne est verum?] Ita rei atrocitate perdtus et mqH 
interrogata cui non videbatur credibile , eiusmodi in se reperiri Faaj 
Iam. [Verum i. e. aequum, iustum. Caesar B. G. IV, 8. UH 
verum esse , qui suos fines tueri non potuerint , alienos occupare, \ 
IL 48. verum esse^ hahere eos^ quorum sanguine ac sudore ptn 
sii, ubi vid. Interpretes. Sic veritas prò aequitate est apud RntiÙ 1 
^IL p. 84, ubi vid. quae annotavimus. Centra iustum dicitur prò v« 
Vid. Graevius Lect. Hesiod. e 6. p, 34. ] 

6.^ Quis pudor paulum adest,] Eadem constructioM 
zit Plautus , Menaechm. Prol. 16. Tantum ad narrandum argmmea 
adest benignitas, 

7. Promissa p orfici,] Imitatur Plautum, Asin, L L 
wwriri sese misere mavolet ^ Quam non perfectum reddat , quod pr 
eerìSm [Tempus perfici graeco modo dicitur prò perficiendi.] 

8. Coacti se aperiuntB] H. e. Manifestant, quod tam 



A e T U S IV. SCENA L %^7i , 

iment: et tamen rés cogli d^nl^gmre: 
tam aomin hopudentissinia oritio est, 10 

I tu liomo es? quis mihi es? càr ego meim til^i? 
heas, ^ 

dmus som egomet mL AttameO) ubi fides? 

* 

,9. BentL res premia ex codice, netcimiu ^o. Idem t. 11. poti 
qtÙM tu inieruit hcmo^ et ante umo» tibi «ddidit ego. Qut in 
r« emn secati flumnti ut eretici fierent* 



isimt tales: necestitaf atitem in natura ett conttituta. Ap^riunt^ 
e, aperiunti quoniam tunc oum prqmittebant , mali erant f ted 
het malitia intra pectoris altitudinem. -~ 9. Ei i imèni f et $a^ 
n ree eogii denegare.'^ Bif numero eubauditur denegare, 
■elias t iment f quam ti diceret, pudet eoe. nam timor est etiam 
omm, pudor tantum honorum. £[««.] Malitia fcilicety tanquam 
Kùit ad rem, quam praettare non potsunt. — 11. Qui* tu es7 
ìm miài et?] Quis tue*? ad dignitatem refertur: quis miki 
sA uecestitudinem : id e«t^ frater, aut cognatus. Et haec verba 
lia eimt dictu, sed animo esperà. Cur meam tibiì"] *EXUtipt9- — 
He uSf prox imus «um. ] Heus signifioatio est modo nominis^ 
intentionem considerationemque revocandi. Proximus sum ego* 
i mihi»^ Id e8t| charior mihimet ipsi sum , quam quisquam alio. 
Proximus,] Charus, benevolus. Et hoc est, quod ait supra, 
» aequior sum Pamphilo^ si se illam in somnis^ quam illum amplecti 
ìmL Inde proximi et propinqui dicuntur, qui nobis obari esse de* 

t dissimulaverunt. Nepos, Themist. 8. Hac necissiiate coactus 
ute navis^ quis sity aperit. 

11. Quis tu es?^ Formula coutemnendi alterum prae se. Gi-i 
>, Fam. VII. 16. Oro /e, quis tu es? 0?idius, Heroid. II. 106. 

mihif siy quae sim PhylUs^ et undel rogas. Florus, III. 10. 
s est autem Caesarl Et IV. 12. Qui vos estis? [Quis tu homo 
Flant. Cure. UI. 42. MiL Glor. II. 5, 15.] 

12. Proximus sum egomet miài,] Vide supra II. 5* 15. 
idem rem varie extuleruut. Plautus , Trìn. V. 2. 30. Tunica prò» 
' pallio est, Quod Belgae , Germanos imitati , ita : Het hembd is 
nader^ don derok. Cicero, Fam. XVI. 23. Foint ìoni^ri^ ^ sc.|mU- 

iyyvs, h. e. Genu sura propius est, Eurìpides , Medea. 86L *Afl 
Tft^ smòw xov »élag (tàXXov (piXBl. h. e. Ut quisquis sese magis 
it quam alterum, — Ubi fides?] Ita Heaut. II. 3. 15. Virgìlius, 
. U. 55. Haec mea magna fides 7 Suetonius, Ner. 49. Httee est 
ti [Ubi fides formula querentium de perfidia. Heaut. IL 3. 15. 
vppiter^ ubinam est fides? Ovid. Epist. VI. 41. ubi pacta fides? 
> apud Geli. X. 3« ubi fides maiorum ?] 



168 



ANDE I AE 



SI TOges, nfl pvdent. Uc, «bi opus est, ' -^ 

Non Terentiir: iUio, ubi nihil opus est, ibi yerenfor. * 
8éd quid agam? adeamne ad eum, et cnm eo inis-^ 

ziam hanc expóstolem? I 

rDgeram mala mélta? atqoe aliqob dicat, mi promA-] 

yeris. 

y.l8* ante BentL erat fudt. Idem prozima ein«ndaTÌt tic: il 
ubi optui : illic ubi || NU opust , ibi vereniur» Eteiiim Tea 
non vtreniur in aliquot librti detunt. 



beat.-— 13. Si rogesi'] Abundat, éi roges: §ed ifé-tumg 
tum est. Nihil pudet.] -Pudcv est mali facti: verecundia rectf^ 
honetti. Ergo mire posuit. Hie ubi opus est,] Salvo pui 
Jfic] Ubi promiterant. — 14. Illic, ubi nihil opus esi, ibi 
Illic et ibi, aptum irasceuti repetitionif genuf. Illic,} Legitor^ 
illi. Ubi nihil opus est,] Ubi nondum promiserunt, ibi v( 
tur; quod ait supra» In denegando modo guispudorei 
paululum, -^ 15. Adeamne ad eum,} Hic loctu deliberati< 
ett : an adeat ad Pamphilum. Et unum ad abundat, et moraliter 
Charìni sunt posita. Iniuriam,] Pro, de inìuria, Expostulex 
Bxpostulaiio est adversus eum , quem incusamus. nam expostulare 
querelam apud eum ipsum deponere de eo ipso, qui fecit inii 
Postulare autem^ querelam dicere de altero apud alterum.-^ 16. I^ 
geram mala multa?] Quasi tela, ita se dicit ingettumm 
Atque aliquis dicatf nihil promoveris, ] Hoc dicit, Et. 
ezistat aliquis, qui mibi dicat, Quid profecerii? respondebo, 



13. Hic, ubi opus est^ non verentur,] Plautus, Bali 
IL !• 1. Plerique homines, quos, quum nihil refert , pudetz ubi pt 
dendum est , Ibi eos deserit pudor , quum usus est , ut pudeat^ Ciceii 
Qllinct. 25. Et sere , et nequidquam pudet, 

15. Cum eo iniuriam hanc expostulem?] Expostuhà 
proprie est tanta cum vehementia postulare, usque donec impetres, tf 
esorare et similia. Dicunt autem et simpliciter expostulare, et eM 
Stulare cum aiiquo , et expostulare cum aliquo iniuriam , rei • ìmfli 
8ed et expostulare de inìuria. Proprie usurpaWt Suetonius^ Tib. U 
Coaetus est tamsuis, quam nuuris impensissimis precibus reditum fli 
postulare. 

16. In geram m'ala multai"] Plautus, Bacchid. IV. 8.91 
ut tibi mala multa ingeram? Horatius, Serm. I. 5. 11. Tarn pum 
nautis, pueris convicìa nautae Ingereré. Gellius , VIL 11. Quum i 
0undem jintonium probra quaedam alia ludibriosa et turpia ingessisM 
plura Ottde&dorp. ad Lucan« V. 681.] — Atque aliquis di cut, 
ItaHeaut. L 1. 20. Pborm. IL 2. 20. Brutus ad Cioeronemi Fbi 



A e T U S IV. S C E N A I. 



169 



ittom: moiestiis cèrte ei fuero; atqae filino moiem 

gesserò. 
IL Chaifne, et me^ et te imprudens, nia quid Di 

respidont, pàrdidL 
'Itene^ impnidìEnis? tfadem indenta 'st caàaa. 

sii fidem. 

BeniLNU? moU$tu9 etc. 




\ ' 



. * 






— 17. MultuTu'\ Non «ubiunxiti quo modo multum ? ted, 

&ciani. Jtfu/^iim.] Subauditur prùmovero, — MolesàuM 

't€ ei fuero.'\ Traniitum fecit dioendo, Molestuè certe ei 

ire. hoc est, fi nihil aliud promovero, certe ei molettut fuero. 

me animo morem geMsero,'\ Erift fructus iracundiae ex vin* 

Et p^r iracundiam atque turbationem non inveuit c[uod sit m u /- 

\: aHad ergo inrenit, Molestus certe ei fuero.'^^ 18* CAa* 

r, et me, et te,"] Mire et artificiose fecit Pamphilum priorem 

D, ad perfringendam iracundiam Charini. alioquin si prior voci. 

potnisset, tragica exdamatione usua faistet. Imprudene»'[ 

do ab imprudentia. etenim nisi bonae etset conscientiae ^ nun- 

erety te perdidiy purgaturus. — >• 19. Itane imprU" 

ì»7] Jmprudene, distingue. Et attende , hoc illum repetere, 

indignatur magis^ quasi audierit^ imprudene^ et non audierit 

Itane imprudene? '\ Quia arliculut omnis defensionia 

[soocessivam quab'tatem hoc dicto est constitutus ; idcirco hoc ipsum 

per infirmationem repetit , hoc cupiens eripere Pamphilo, quo 



L Succurret fortaese hoc loco alieni vettrum* [Nihil promoveris 
mhii profeceris. Vid. Obss. Mise. Nov. II. p. 8.] 
17. unirne morem gesserò,] Idem est sibi . morem gerere* 
V. 1. 74. Eodem sensu ohsequi animo suo dizit Plautus , Poen. 

L 4& 

le. Nisi quid Di respiciunt,] H. e. Nisi propitii nobit 
Il Dii. Flautufl , Bacchid. IV. 3. 24. Deus respicit not aliquis. Ci- 
tiOf Att.1. 16. Nisi quis DeuM respexerit. Sed et homo hominem rtf* 
hermf id est, favore prosequi dicitur. Adelph. IIL 2. 55. Martia* 
I X. le. 5. Qui me respiciet , dominum regemque vocabo, Sed et ift 
thttn aemum usurpatur. Justinus, XIV. 4. uét vos, aity devota ca^ 
m^ reepiciant dii , perìuriorum vindìces. [ Quid saepe abundat post 
ticulaa si et nisi, Cic. ad Dir. IV. 1. Trebatio mandavi , ut si quid 
gfgjm veUes ad me miuercy ne recusaret, Horat. Serm. IL 1. 78. niei 
d ÈUf docte Trebatiy Dissentis, Vid. Heinsins ad Ovid. Epist. VL 
:. et Drakenborch. ad Liv. III. 48. 4. Ruhnk, Non abundat.] 

19* 8ol¥Ìsti fidem.] Attius, Atreo: TH. Fidem fregisti^ 



I 



170 



AN.D RI AE 



# ■ 



Pfi. Quid tandem? Ch. Etìam nuoc me ducere 

dictis póstulas? 
JPù. Quid istac est? Ch. Postquim me amare 

complacita èst tibì. 
He& me mberum! qui tamn anlmnirt ex ànimo 

ctaTi meo. 
jPa. FalsQs es. Ch. N6nne tibi satìs èsse hoc TÌram 

sólidum est gaudium, 
Nisi me lactassés amantem, et filsa spe produceres? 

V. 20. BenU. Quid Uà tdndeml G. Etidm me diciis dùcere itili 

tmlae? «z coniect. 
V« 23. ÌDConcìnDum BenU. tic refingit : Fàlsue es. N'ori edtie 

eue hoc sólidum visumst gaudium. Ali^oot codd« solidum eei 



Ule maxime uititur. — - 22. Qui tuum animum.'\ 
cum. — 23. Falsus ««.] Modo participium est , id est, 
ti Pamphilus id dicit. Si vero coniungitur , prò fallax accipitur. 
eolidum.^ Solidum^ plenum , idoneum ^ integrum. — - 24. 
«•« lactasses.\ Produxìnet , oblectasaet , induziiset : qaae 
ficatio fnutrationem ottendit, Lactare est inducere in aliquam 



JkT. Nequedediy ncque do infidsli quoìquctm. Elst autem soipieii 
dem h. 1. dictum ironice prò, non soivisUy rupìstt\ fefelUsiL 
niSy L 1. 12. I/ii US eS Bdem solrerent, eS ulciscerentur ^ clj 
ruere, ubi vide quae notavit Dukerus. Con tra promittentes < 
adslringere Jìdem, Eun. I. 2. 22. Eodem sensudixit Suetonios. 
'S. Cum obligatam aerario fidem liberare non posset. 

20. Ducere diesis.^ H. e. Dolis deludere. Supra L 
iiifira Phorm. IIL 2. 15. Plautus , Capt. IV. 2. 7. Hic ess Me 
dactus, quoi verta data sunS, Idem Graecis est ayuv et ayH9 r^ 
Quod Germani imitati dicunt, bei der Nase herum fùhren. Et ita 
Batavi. [Postultu , i. e. vis , cupis. Infra v. 33. Nec postulabai ad 
quisquam uxorem dare. Adelph. II. 2. 30. Ut hanc miài cr^iarvjj 
simles. Vid. notato ad Rutil. Lup. II. p. 134.] 'i 

22. Tuum animum ex animo epeetavi meo.] Eom U 
118. Plautus I Trin. IV. 3. 42. lEx eorum ingenio ingenium horum ffi 
hanim Stich. I. 1. 3. nos eius animum De nostris factis noscimtu» , 

23. Falsue ee."] H. e. Falleris, erras. Plautus, Aul. II. 1. 1 
Waud falsa sum , Noe odiosas haberi. Vide quae notavit Cortius ad & 
Init. Catil. X. 5. -— Solidum gaudium.] Itadixit, uti eoiidM 
Metufficiumf Eun. V. 2.32. Plautus, Mere. 1. 1. 21. Magno aSquei 
lido multai infortunio» Intelligit igitur gaudium integrum. 

^ Lac#a«««/,] Vocem ezplicat Donatus. Vide infra V. 4 



\ 



ACTUSIV. SCENA I. 171 

Po. Habeam? ah! nésds^ qnaiitb in malis^ 
Teisér miser, 25 

Blisqiie hic soia consfliis inihi confédt sollicitàduieg, 
s Gimiifex. Ch. Quid istuc tam mimm esf , de 
te d exempUun capii? 

S7« «jJ délerit BentL ex Eognpliio. 



lem 9 a lactandOf miflo et obUciar^ dioitar* -— 25. Ha3#d#.} 
iluio animi irati. Habeam?] Utiupn, jiui si tibi ha€ mtpHam 
cordi. Fa, Cordi!-^ Ah^ nescitf quanti» in mali* y«r« 
ati«#/-y Quaniasque hie sui* can^ilii» mihi confecit 
\ieitudin9s,'\ Ei^mwiiUf ut lupra» Cuius Consilio freins smn. , 
am v#r«#r protulerity confieias debuit inferre. est ergo aira- 
v^oir, aut ut est illud: Principio ^ amico fiUum rtMtiiusris^ tibi go» 
mjirmumf et JUiae invcnies virwn* ^^ 26. Conf9cit.'\ Legi* 
It eonflavit, SollicitudinosJ] PerturiMtionet. — 27* McJ% 
Btt/#x.] Id est 9 in me camnfex, qyi me tonerit; ut alibi , Doo 
fmmo: hoc ett, in me irato Deo. — 8i do $o txemplum ea^ 
?] Utrumy 3i te imitatur : an , ti de te exigit poenae7 ut ipie ali* 
Uterque esempla in te edent. ted melius, te imitatur^ accipimui. — — 



iofy apud Nonium I. 25» Frustrando lactant. PlautU8| Cistell. II. 
L Ita me amor laesum animi ludificat , fugat ^ agit^ adpetit^ Ra^ 
li retinety lactat; guod dat^ non daty deludit, Eodem fensu di* 
^giliuSy Aen. L 352. F'ana spe lueit amantem,-^^ Producer ee^l 
va III. 5. 9. Et homo et res produci dicitur. Plautui , Trin. IL 
9. UH producit vitam ad misericordiam, 
2$. Habeae,] Vide infra. V. 3. 18. [Habeas. Formula eiot, 
tpid cum ira et indignatione concediti Infra V. 3. 18. immo ha^ 
tf valeaty vivai gum iila. Sueton. Gaet. o. 1. Fincerent ac eibi 
erent. Vid. Donatus ad h. 1. ] 

26. Confecit,] Postquam vereer dixit, alio modo confo'^ 
fubiungit. De qua variatione vide Munkerum ad Hygin. Fab. 

LVni. [Obsenranda est modoru|n Tariatio versar et confecit prò 
feoerit , accnratistimia etiam «criptoribuj untata. Liy. XXXVIII. 33. 
I quia ealvoe vellet , ted quia perire causa indicta nolebat, Duker. 
Pier. n. 15. p. 386. Gort ad Sallust. lug. e. 4. et Munker. ad Hygid. 
. 148. Conficere ponitur prò fimplici faoere. Heaut. V. 3. 1. ali' 
l gnato conficies mali,] 

27. Me US carnufex,]\H. e» Qui me excamificat. Gonvicium 

licum in serrum. — De te si exemplum capit,] Adelph. 

4. 52. Plautus, Mostell. III. 2. 75. Nuno bine exemplum capere 

y nìsi tu nevis, — Si, Noe die malo quidem ab opere exern» 

« p^tit. 



17S A N D R I A £ 



Po. fitnd (stile dicas, d cognoris yél me, yèl aino- 

rém meuin. 
Che Sdo. eum patte alterca dadnm: et ìb nimc pva- 

pterea tibi 
Saceénset: nec te qui^t hodie cógere, illam ut di- 

ceres. 
Po. Immo étìam, quo ta miniis scls aenmm&s meas: 
Hae nùptìae non adparabantiir mihi: i 

Neo póànlabat nùnc quisquam uxorém dare. ^ 

Ch. Scio: tà coactns tua volontate és. Pa. Mane. \ 

▼• 32. Beoti, ex Donato Haee nuptiae. y. ad I. I. 99. 

28. Haud isiue dieaSf #t eognóris,] Notti enim: aed «t «* 
gnorìs, non ita dicat. — ^ 29. Cum patre altereattL] Al 
Ut quae facta sunt , ad ea quae faota non tunt. Cum pai re alttP* 
ea9ti.'\ Legitur et alter catua es, non enim alterco dicimus.-* 
30. Nec te quivit hodie cogere,'\ Hoc argumentum attulit i| 
iif , qiiae non sunt facta, cum fieri debuerìnt. — 31. Immo « Gl'ani.] 
Propterea et ampliuf. Immo etiam,'^ Deest, audU Quo turni 
nu4 seis aerumnae meas: hae nuptiae non adparaham 
tur mihi,'\ Quo id est, quod^ etdeest, audi^ vel accìpe: ut fife 
quod , vel quoniam minus ecU. Vel quo ^ id est , ex quo aut guarii 
Aut certe erit sensus , cum huiusmodi taraen subauditione , Immo etù 
quo tu minus scis aerumnas meas^ eo magis audù Aut, Immo 
hae nuptiae non parahantur mihi^ quo ipso minus tu scis aeri 
meas, id est, falsae nuptiae erant: quae res te fallit magis , irasdc 
mihi cogit merito. — 32. Hae nuptiae,] Legitur et hae e na-, 
p / i a 0. sic enim veteres dixerunt. Non adparabantur,] Adpi 
cum dativo casu semper cladem et perniciem significat. ut FirgiSi 
Mihi sacra parari. — — 34. C oactus tua voluntate es,] 
est accusatio. ille enim excusat per imprudentiam : hic arguit yoluiit»^ 
tem. hoc ergo dixit : £o graWus , quod nullo cogente peccasti -^ 




30. Succenset,] Supra II. 6. 17. [Altercasti antique prò ak 
tercatus es. Altercari proprie est alternis loqui etiam sine iurgio. Gi0> 
aar B. G. IIL 19. Vid. Gesner. in Thes. L. L. h. y. Hìnc alteroatioiut 
opponuntur perpetnis orationibus; vid. Drakenb. ad Liv. IV. 6. 1.$ deìnde 
hoc verbum translatum est ad contradictiones disputantium , ezposta- 
lantium vel rixantium. ] 

32. Adparabantur.] Supra III. 2. 34. et III. 4. 15. 

34. Scio,] Ita solent, qui per ironiam respondent. Infra V. 1.19. 
—— Coactus tua voluntate es.] 'O^v^cd^ov species. Cicero, Pia 
IL 20. Sua voluntate, nulla vi coactus. Homerus, Iliad. ^. 43. htm 



ACTUSIV.SCENAL ' 173 

mdAm sds. €%. Scio equidem fllam dactarani . 

QL Cut me énicas? hoc aidi: mmqiiam déstitìt 
■lare, ut dicerém» me [esse] dnctnrum^ patri: 
ndére, orare , uaqne àdeo donec pér}>ulit. 
k. Qois homo (stuc? JPti. Davos. Ch. Divos! i%r. 

DaTos omnia. 
Ch. Quamóbrem? Pa. Nescio: nisi mihi Deds satìs 40 

. V. 35. Cod. PaL Ncndum etiam scit, Unde BentL versntn tio refin« 
zit: Nondum étiam scU. Scio équidem dueturum ésst te: de- 
leto illam, Vetf. S7^ idem «xm delet, quod nec Donatut legit; 
Sic etiam Faèmuf. 
V. 39 se^. BentL fio refinxit i Quis homo Utuc 7 P. Davos. C Dd 
V09 7 guamobrgm ? P. néscio, || ÌVmì mihi deos Juisso irdtosp 
^i auseuUaverim. ^ Pacàum é&i hoc ^ Davo? eto. 



Cut me entcat?] Excmciat. -— 37. InsiarOf suadore, 
^artf.] Qma dixity instare^ sudderCf orare^ non p7u« dicere 
, quando nihil potest etse. — 39. Davus,"} Davus cum ad* 
ine pronuntiandum. Inter tur bat,] Deerat et hic, ut Davus 
:: sed plus intulit, interturbat. Et inter^ modo non me« 
significat: est enim adauctiva particula : ut interfectue^ intera 
Modo post, ut| .-•- hunc inter fluvio Tiberinus amoeno 
rapidis , et multa flavus arena In mare prorumpit, — 40. 
r##cio. ] Quia irasci tur Davo y dìjìt noe ciò: alioquin scit. — iVt- 
a mihi Deos satis e ciò fuieee iratos,] Deest quia: ut sit. 



mm wi l y9 9^iin. h. e. Volene , invito tamen animo. — - Ma ne^l 
ÌÈtmuÌM est, qua utimur in eos, qui nimio a£fectu vel dicunt, vel fa- 
isnt quid. Heaut. IL 3. 32* V« 1. 17. Eodem fere sensu usurpatur 
bc audù Vide supra III. 4. 11. 

36. Nunquam deetitit instarci Caecilius» Plotio : ita 

dorando ^ orando j Instando atque obiurgando me obtudit, PlautuSy 

irteli. U. 3. 39. destiti Instare usque adeo , donec se adiurat anus lam 

ili monstrare. Cicero, Fara. I. 1. Pompeium ethortari^ et orare, 

iaiH Uberius accusare^ et monere^ ut magncun infamiam fugiat ^ non 



38. Perpulit.^ Infra V. L 9. Plantus, Epid. 1.1. 80. Ego 
perpuli meis dolis senem, Livius, I. 59. Incensam multitudinem 
rpulit, ut imperium regi abrogarci, 

40. Nisi,] Comicum est prò Sed. Eun. III. 4. 10. IV. 5. 9. 
mut, V. 6. 2. et passim alibi. Plautus, Pseud. IV. 6. 4. non edepoi 
a^ Niai observemus quo eat , aut quam rem gerat. Sed et ita Cicero^ 



174 



A N D RI A£ 



Sot& fiiissé iritù9j €p& anscnltiTeriiD. 

Ch. Factum èst hoc, Davo ? Da. FictmiL Ch. Hem! 

quid ais, scelini? 
At tibi Di digniun fàclis entìùm duìat 
Eho, die mihi, d onines hónc comectmn in wfiptias 



nisiquia, •— 42. Faeium hoc #«#?} Non ^od non credat, 
rogat: sed cpiod increpet. — 43. J^ $ibi JDi.] At, principiami 
Increpationem aptum. ut F'irgiliuSf At tibi prò 4celere,~^^~ Et 
ratùiSf M ó D^orum guisquìs- in coelo regi* Terrai ^ et humantam 
44. Eho^ die mihi.'\ Eho interiectio e<t intentionem audientat 
potcent. Die mihi.'l Semper to die mi hi iniurìotnm ett: 



Fàm. XilL 73. Ve re nihil poesum iudìcaref nifi illud mihi certe 
éuadeOf te^ talemvirum^ m'hil temere fecieee. Idem Graecit vaiati 
gi^f et ià9 (i^, [Nescio : niei — fio legitur Heaut. III. 2, 31. 
IV. 5, 64. Phorm. III. 1, 11. V. 8, 6. Plaut. Pseud. L 1, 105. L] 
155. Rud. IV. 3* 85. Plura habent Gronov. ad Plaut Men. Prol. t. 
Drakenb. ad Liv. XXIV. 20.] — - Mihi Deos fatte ecio futi 
irat0 9,'\ Plautut, Rud. IV 4. 102. Tìbi hercle Vece iratce esse 
tetf quisquie es« Phaedrut, IV. 19. 15. Viie est iratie naiuMm 
Tide interpretes. Et recte notat Burmannu^ , veteres aut deorum 
minumve Toluntati , aut fatorum necessitati , ret omnes tribuisae. 
hi Deoa fuiiee iratoe L e. me f tulte egisse , non satit f anam mi 
liabuitse. Credebant enim Veteres, Deos ei, cpiem punire 
mentem et consilium erìpere. Phorm. I. 2. 24. memini relinqui'ì 
JDeo irato meo, Phaedr. IV 19» 15. Die est iratis natua^ qui at$ 
milie tibi, ubi vid. Interpretes. Contra iis , qui sanam mentem 
rent , Deos] propitios esse dicebant. Phorm. IV. 3. 31. eatùt iUi 
eunt propitii, Brisson. de Formul. I.-p. 100.] 

43. At,\ Imprecandi et ezsecrandi vim babet in orationic 
Eim« lU. 1. 41. Hec. I. 2. 59. Virgiliut, Aen. n. 535. At tibi^\ 
ecelere ^ exclamoty prò talihus ausie Di {ai qua eet coelo pietae^ 
talia curet) Fersolvant gratee dignaa , et praemia reddant Debita* 
et usum babet in faustis precatioiiibus. Plautus , Menaechm. V. 7. 
At tibi di eempeTj adoleacene^ quiaquie ea^ faciant bene» Bxiiii 
duint.] Phorm. V. 7. 83. lU Plautus, MostUI. 1. 125. Maium 
iati di deaeque omnea duinta 

44» Die mihi,'\ Magis curiosum, cpiam iniuriosum est. 
ui£ra V. 4. 28. [Hac formula utuntur vel curiosi , rei cum stomadri 
•t superbia interrogantes. Eun. I. 2. 20. Hec. III. 2. 21. Vid. Bronl» 
busiuj ad Propert. IV. 3. 23. et Burmannus ad Ovid. Epist. XVI. 341.] -^ 
Coniectum in nuptias,'] Ita supra ÌIL 4. 23. lU. 5. 14. Gioenti 
Vtan. I. 9. lecit quidam caaua caput meum quasi certamini» causa à 
me di a m contentianem dissensionmnque dvilcm* 



A e T U S IV. S e E N A I. 176 

ilei Tellent; qvód, mai hoc, consnliém darent? 45 
Deoéptos snm, at non défatìgatiis. Ch. Scio. 
Hac non soccessit, ilia adgrediemùr via. 

i {d pntas , quia primo processit panmi, 

I posse iam ad aalutem converti hòc malnm. 

, luuno étiam: nam satis crédo, si advìgiiàyeiis, 60 

hàa geminas mihi confides nillptias. 

r«4S. BentL ex codd. ptidni hoc eónsilium dareni? nt Tertut decar- 

nt lenios. 
[. 48. Bentl. corr. NUi si id puitu. Idem ▼. 49. legit magis mauù» 
roae : Non iam ad sabuem posse convergi hoc malum. 



. r, Uie mihif Damoeta^ cuium pseus7 •— 45.. Quodf nisi 

I, consilium dareni?'] Cumodio hoc pronuntiandum est. idap 

fUeium dizit. — - 46. Dsceptus «um.] Concessio. 8eio^ 

\%tio non ad deoeptionem, ted ad delatigationem reddit. ergo 

.ìì^99Ìi^ •onandum. — 47. Hac non succossit.] Deest, 

conabamur: et proprie de bono sic dicitur. Alia adgredic^ 

via.] Véi adoriemur^ id est, eniteinur. Adoriri proprie dir 

46L Vofaiigatus.] H. e. Lassi», cura confectns. Su^ra II. 
Cicero, Fam. X, 19. Cupio omnia rsip, eausa: sed^ mehercuUsy 
tmuarvanda iam defatigatus. 

47. Alia vfo.] Alio modo, ratìone, pacto. Supra IL 6. 11. 
n.2. 16. Heaut. L 1. 49. IV. 5. 41. et passim «libi. Plautus, Epid.IL 
Jfsi hi quidem mihi dant viam, quo pacto ab ss argentum auferam» 
À Processi^ parum,] Plautus , Sticb. ILI. 2. 39. Equidsm 
orator sum^ sed procedit parum. Sallustius, Gatil. 32. Quod 
imsidiao consuli procedebant Liv. IL 44. ibique Drakeiiborch. 

49. Ad saluiem converi i hoc malum,'\ lavius, II. 31. 

Imale commissum ignavia hostium in bonum vertit. CicerO| Fam. 
Idw Qui quidem eas copias ^ quas diu simulaiione rsip, eompa» 
3mU y utbito ad pairiae periculum converterunt. 

50. Advigilaveris.] Phortn. L 4. 26. Plautus, Pers. IV. 4. 63. 
bea #«, edrigila. Cicero, Legg. IL 12. Ui adrigiletur faciUus ad 
m^inm ignie. Videtnr autem ad in advigilo intendere cignifioatio- 
■i, nti in adcuro et similibus. 

SI» Unis,^ Adiectiyum unus^ a, um, additum substantivo 
nnlù aameri , etiam plnralera formam recipit. Cicero , Pam. IL 7. 
■i Hfterie totiue aesiaiis ree gesias ad Senatum perscriberem. Atdo* 
5. Sed abs te unas mihi scito literas redditas esse. Sallustina, 
liL VI. Fùstquam in una moenia eonvenere. Sed et uni addi- 



176 



A N D R I A£ 



Da. Ego, ^^pbile, hoc tìbi prò servìtio débeo, , 
Conili manibus, pé^bos, hoctesque et dies, * 
Capitis peiìclmn adire , dam prosim tibl j 

Tnum 'st, si qnid praeter spem évenìt,. mi ignósomi 
Parum succedìt quód ago: at facìo sedalo. 
Vel mélios tate reperì; me mksiun face. 

citur repente ex insidiis aliquem invadere. — 52. Hoc tihi 
é€rvi$io debeo»] MitaXijntutmq vel futawiuumg servitium 
tervitute potuit: ut, Serviiio enixae tuiimut, -^ 53. Canari 
tiibus^ padibuèf noeitsque €t diet,^ Ad id intulit, 
supra , Quem ego eredo manibus pedibueque obnixe omnia fi 
Et accusativo casu sine intermissione significata Noe te 9 et 
ManibuMf pedibue,"] 'iVrs^j^oIcxmg. — 55. Praeter # 
evenit.l Evenite productum magis: qnia hoc perpetuo noa 
Pamphilo acòidere. Ergo evenite non autem evenite media 
pta. — 56. Parum eueeedit quod ago.'\ Si nostrum e 
Scia praebere : at nostrum non est, fortunam posse praestare. Et 
^ueeedity ut quod agimus, ostendat successus esse fortunae. 
rum euccedit quod ago.] Utilis sententia prò sapiente contra 
tunam. Sedulo.'[ Id est» ex animo ^ et sine dolo. — — 57. 



[JV. 



tum nominibus a singulari formatis soli notat. Caetar, 
IV. ?• Sese unis Suevis concedere, cap. 16. Uni Ubii iegatoe 
Denique unus notat idemm Prudentius contra Symmach. IL 782. 
etiam iniustus pariter iuttusgue sub uno Axe habitant; unat 
impiui et piue auras. 

53. Conari manibue^ pedibus,'\ Supra. I. 1.134. 
gue et dies i. e. summa assidui^te , sine ulla intermissione. Eua. 
113. Sallust. lug. e. 23. et ibi Cortius. Copula gue eleganter 
ante aliam copulam. Adelph. I. 1. 39. aeguumque et bonum. Liv. 
fat. extr. votisque ac precationibue, Vid. Drakenborch. ad Liv. H. 

5«1. Capiti* periculum adire,^ CicerOy Fam. X. 31. 
pericula non dubitanter adii. Virgilius , Aen. I. 10. Ineignem pia 
virum tot adire labores. Suetonius, Claud. 9. Etiam vitoé pM 
lum adiit. 

55. Praeter Mpem evenit,] Supra II. 6. 5* Adelph. IR 
29. Phonn. II. 1. 16. Similis fere sententiae verba refert Saei 
Ner. 23. Omnia se facienda fecisse, eed eventum in manu 
tunae : lUoe , ut tapientee et doctoe viroe^ fortuita dèberm 

56* Parum euccedit y quod ago: at facio «#da/a.]'^ 
Cicero y prò Balbo » e. 27. Voluimue quaedam, eontendimue^ etqji 
eumue: obtenta non eunt* 




57. Me mieeum face.] Ita infra V. 1. 14. Phorm. V. 7. 



j 



A e T U S IV. 8 C £ N A r. , iT7 

Cupio: restitne in qàém me .accepisti locmo. 
Faciain. Pa. A't lam hoc opus est Da. Hém! 
st, mane: concrepnit a Gl^cerìo óstium. 

58, Bentl. ex codd. RestUue quem d me accepisti locunu Deinde 
▼• 59. tublatif Hem et Mane ^ atque eorumvice tubstit^ito Wncf 
legit : Faciam, P, At iam hoc opus CMi. D. Séd concrepuià hinc 
a Gly cerio ò^titan* 



uwm yactf.] Id est, noli uti opera mM. -— 5d. Restiàue 
metn me accepisti locum,'\ Sentili hiò est; Omnia mihi ip- 
ct salva redde , qualia tibi tradidi contulturo , vel cum niHil . 
sissem patri. -— 59. Hem! st^ mane»'\ Hoc quasi incipientif, 



ir esse locudo militarit. Cicero, 0£Bc. I. 11» M. guidem Catoni^ 
epieiola eel ad M, filium , in qua scrìpsit > se audisse , eum mis* 
bctum o Cos. qtutm in Macedonia belio Persico miles essei, 
88. Restitue in quem me accepisti locum^l Locbtio 
dstansy ubi relatiTiun, aeglecto vel seguente verbo, vel particula, 
Icam praecedente convenit. Latinius erat, Restiiue me in eum la* 
i^ in quo accepisti. Ita ad Ciceronem Lucceius, Pam. V. 14, 
^tcribasy et aXiquid agas eorum^ quorum consuesti, VideSanctii 
am , IV. 12. init. Plautus, Mil. III. 1. 106. si istam semel ami* 

Libertatem, haud facile te in eundem rursus restitues locum. 
, Oth. 2. Priusquam piane restitutionem ei impetraeset, [Re- 
in quem etc. In optimis membrauis legitnr restitue quem a me 
locum; quam lectionem Bentleius confirmat ex Phorm. 
L T, 33. Locutio translata est a re militari. Milites enim dicuntur 
n locum , cedere loco , dimittere locum , locum non tenere* Vid. 
Burnus ad Ovid. Art. Am. I. 234. et Gort. ad Sallust. Calli, e. 9. 4. 
Bm nec altera lectio spernenda restitue in quegi etc. Cic. ad Att. U, 
restituì que in eum locum cupere , ex quo decidit, Sed est Oraeois- 
I, in ea lectione sic explicandus, restitue me in illum locum\ in quo 
ueepisii, Graeci enim pronomen eodem casu ponimt, quo nomen 
ndensy quam rationem interdum imitantur Latini. Livfus I. 29. 
ton quibus quisque poterai elatis, Horat. Serm. I. 6. 15. ludico quo 
ipopulo. ubi vid. Bentleius.] 

59. Iam.] Omnii erophasis verborum Pampliili est in bac voce, 
i periculum, quod aiunt, in mora erat. Ita infra IV. 2» 21. — « 
I Silentium iubentis nota apud Comicos. Heaut. III. 3. 36. Phorm. 
\S. V. 1. 16. Plautus, Pseud. II. 2. 5. St. tace, tace. Cicero, Pam. 
,24. Ego vix teneor j quin accurram, Sed St. literas tuas exspe- 
— Concrepuit a Glycerio ostium.] Frequens est in co- 
diis mentio crepantis ostii, . Hec. IV. 1. 6. Fhorm. V. 5. 12. Sdlicet 

12 



178 

Ar. Nihn a te. 
demom? 



AH D a I AS 

Da. Qoaero. As. Hem! udì 
Da. At iam hòc libi inventAm dal 



V. 60. Bentl. ex uno codice : nàncn€ prò nunccint, 

demonstraiitisque , ali quid novi te invenine. — - 60. Nihii adi 
Haec enim ad cogitantem nihil pertinere oportuit. Nuncein§ 
miim?] Pro denique. A$ iam hoc tihi inventum daboA 
dlium tciliceti quo in pristinum locum restituaris. 

ezituros priuf intrinsecus fores aedium suarum percusiiite , ut iUo 
pitu admonerentur , qui forit erant, et sibi caverent, abiisterei 
eatenu«, ne laederentur, vel in viam percellerentur, diserte 
Flutarchus in Publicola* Observat autem Sagittariut , de lanuis, 
rum, cap. XXII. $.11. Romanorutn fores introrsum apertas, 
ac Graecorum. Idem testatur Hlinius , Hist. Nat. XXXVI. 15. ] 
Mil. II. 1. 76. Sed forU conerèpuù hine a vicino sene. 

60. Qua ero.] Subaudi, oonsilium. Infra IV. 2. 19. Pi 
III. 3. 22. — Inventum daho,"] Periphratis comica. Eunn^ 
1. 6. effectum daho. Infra IV. 2. 1. et 20. Plautus , Pseud. I. 5. 
Effectum hoc hercle reddam utrumque ad vesperam* Et IV. 1. 18« ; 
ehre ego hané explicatam tibi rem dabo. 



ACTUS QUARTUS. 1 

SCENA SECUNDA. 



ri 



MYSIS. PAMPHILUS. GHARINUS. DAVUS. \ 

My. JL A M , ubi ubi erit , in ventùm tibi cnràbo , m 
mecum addùctum 

laniy ubi ubi erti. In tcena hae instauraiio ee$ adkm 
atonie Pamphiii per Mysidem, Opus est enim exhortari rursus adoiom 
temf ne sub^ patrie oppressione frangatur» — 1. lam^ ubi ■ 
erii,'\ Opportune rursus aestuanti Pamphilo amicae mentio étÉ 
tur per Mysidem , ne succumbat ad nuptias patri , quamvit ^romiil 
patri ae ducturum coniugem. Adversus quam difELcultatem i quia ipd 



!• Vbi ubi erit."] Locus expressus e Plauto , Rud. IV. w, 
Ubi ubi erti ^ tamen iam investigato , et mecum ad te adducam sàà 
€SoeEO|ioii geminavit ubi, Tuso. I. 29* Huhc ubi ai$ animus, «arfr 



A e T U S IV« S G^£ N A n. 179 

Pdbnphilom: mòdo ia;|' dmime iniy •IloU':te:lna« 
C€rare. 

L M78&, quid est? itfy/Hem^ Pamphile, optarne ' 
te mìhi offeiB. JRqk. Quid, est? 

if. Orare iiissit, si se ames, faera, ìàm nt ad sese 
▼énias; • •• 

idére ait te capere. JRs. Vahl perii: hòc mainm 
integrascìt. 5 

T. 2. Vul^at» ordlnem iu modo metri gnitia enm Bfntl. mutarunt. 
Idem V. 3. correxit sic: P. Mjmìs. M. quU eat7 ehem Pdmphihf 
apporiune te miài offerM: || Orare iussii^ ù ee amee ^ era; 
iam tu ad teee venictSm Paullò violènfiuf* 



• • • » 



■Kma non sufficit yid agit^ ut ad Glycenum modo adducat Pamphi* 
ki cuiua affectum excitat y non ex eosolum^ quod eum puella vo- 
li: sed etiam quod desiderat eum videre. Ubi ubi erit."] Ubi 
pi, in prima parte vimsuam tenet, in posteriore productionem : et 
■ <peniadniodum ut ut^ qua qua ^ unde unde: prò ubicunque^ utcùn' 
pr, quacunqucy undecunque» Iam ubi ubi erit^ inveri lum 
ihì carabo,] Non solum se adducturam promisit, sed et tempiis 
lUidiL Et bene tìbi, quasi amanti. — 2, Anime mi.'\ Mollis 
ntìo et foeminea, multis implicata blandimentis. Ait enim. Tu 
Mde, anime mi, Mi^ j^to meus, — 5* Hoc malumJ\ Amor 

Hmt. [^Ubi hbì i. e. ubicunque. Cic. Tuie. Disp. L 29. iU>i ubi sit ani» 
>w, ubi vid. Davisius» Liv. II. 2. ne ubi ubi regum desiderium essefy 
fcì vid. Interpretes. Sic unde unde prò undecunque Apud Sueton. in 
Uad. e. 17. , cui cui prò cuicunque apud Veget. II. 4* et qua qua prò 
lacunque apud alios ; quam repetitionem saepe a librariis neglectam 
le docet Oudendorp. ad Sueton 1. e] — Inventum curaboJ] 
ì supra IV. I. 60. -^ Tibi,] Eleganter vUovdin. Cicero Pam. 

9. Profecto tibi illum reperiam, [Imo iJ^ìxcd^ positum est.] 

2. Tuum Pamphilum.] Ita dixit, uti Adelph. IH. 2. 32. No^ 
•mmne Aeschinum? — Anime mi,] Tenerrimi amoris expressio. 
m. L 2. 15. Heaut. II. 4. 26. Plautus, Mil IV. 8. 20. Animale mi. et 
Ksim alibi. — - Macerare.] Salsamente, quae equa emolliuntur, 
icerari proprie dicuntur. Adelph. III. 4. 17. Hinc ad animum se 
andantem refertur. Infra 'IV. 3. 15. Plautus, Mil. III. 1. ^. Ai 
7 me faeinus mieerum macerat , meumque cor corpusque cruciai, 

3. Optume te mihi o/fere.] Ita Adelph. IU. 2. 24. Hec. V. 

10. Notatque occur£um fortnitum. Aliter Cicero, Attic. IH. 10. 
me^ quem iiie fiorenti ssimum reliquerat^ perditum illi adflictumque 



5. Hoc malum integraecit.] Intelligit integrationem amo- 

12* 



180 



AND ai A E 



Sicdne me afqae illam operi tua none mfiBwròt si 

chirìer! 
Nam idclrco arcessor y niuptias quod mi adparari 
Ch. Quibus quidem ^ qaam facile pótneral.qiiiéad» 

hic quiésset * 
Da. Age, si hic non insanii satis sua spónte ^ ìasii{ 
. Mjf. Atqne aédepol, 

V» 6. Beoti. 9ollicitarif paragoge abiecta , ut quR9 nane non 
nuntietur. 



Ini 



meuf / aut Glycerii tollicitudo , quam nescire oportuit nuptias. 
grascit,] Inttgratur^ quod ad integrum redit, quod repetitur, 
instauratur. VirgiUus^ ..... ramoque sederti miserahih Carmen 
grat. — 6* S olii ci t arie rj\ Perturbarì. — 7. Quod mi hi 
par a ri.] Adparari, ad horrorem et timorem refertur. et 
casui tubiunctum cladem et perDiciem tignincat. ut Wirgiliu*^ 
Miài sacra pararim — 9. Age, «i hic non intanit sati*^ 
ezcitut y coinprimit Charinum , ne fomenta iracundiae Pampliilo 
beret, Aut, si poenitette, quantum hic tua sponte 'infauit. 81 
non in 9 a ni t satis,] El^av$la est, aut laus ad mìtigandum 



rit et sollicìtudinis de nuptiis. Estque translatio a Tulnere. 
Theb. V. 29. Immania vulnera y rector , Integrare iuhes. Sed et 
morbi. Cicero, Pam. XII. 30. Gravius aegrotant iiy qui^ quum 
vati morbo videntur^ in sum de integro incider unt, Seneca , Med« 
Immane quantum augescit, et semet dolor Accendi t ipse, vimque 
teritam integrat* 

6. Sic e ine me atque illam sollicitarier?] Similù 
cutio illi , quae legitur supra II. 5. 14. Est autem soliici^are pi 
solo feu loco suo citare ^ movere, turbare. Inde ad animum tra 
tur. Infra V. 3. 16. V. 4. 9. Adelph. I. 1. 11. Plautus, AuL h 1.1 
Quod me sollicitat plurimis miserum modis, 

7. N uptias mihi adparar i,] Supra III. 2. 34. IV. 1. SI^J 

8. Quibus pò tuerat qui esci»] Subaudiendum nuptiis, m 
servat CI. Perizonius ad Sanctii Min. III. 3. 116. Est autem Iocutiofl| 
rìor, nec parlili apud Gellium, IX. 13. Utrisque sommo studio pm 
nantibus manu significare coepit , quiescerent pugnae. Facta /mhÌ 
est. Quae verba Quadrigarii graecissant, q. d. navko^at r^ff i^àpi^ J 
Si hic quiesset.] Supra. IH. 4.25. 

9. Insanit.] Id vult, Pamphilum iam sponte sua satit «lenQ 
nec magis instigandum esse» Adelph. IV. 2. 22. IV. 7. 9. Phorm. It 
3. 37. Ad eundero modum dixit Virgilius, Aen. IV. 54. His dictis i» 
aensum animum injlammavit amore. 



•A C T U S IV. • S G £ N A IL 181 

: rés ' est; propterei^e nnna miMéa io moerorer est 
Pa. Mysis, 10 

1 ^innes [libi] ,adi|ur£:.Deos9 nnnquam eàm me de-' 
serturum: ;^ ^ - 

Bj si capiundos mflii sdam esse immfcos omneis 
hómines. ^ 

ne mi éxpetivi; cóntìgit: convénitpìt mores; vileanf, 

^ 11. BentK iihì delevit. Nisi forte prìmam in omne^ corrìpere 
maluerif : quod fieri mne teete potest. Tibi in hao formula 
omisaum ap. Plaut. Bacchid. IVJ S^TS, Men. IT« i9y 62. 

Imi. — • 10. Ba r€S e Mi.] Id est, liuptiat adpèmri teniit. Mjr» 
;] Assereratio esty ti a nomiile eini incìpias , cum quo loqueris. — — 
fPer otnne* iihi adiurù Dé'às^] Ad adauctiva particula est: 
xirahiliter , valde mirabiliter.' jidiitrà,'] Et hoc mperest, amiata 
ut adiurandnm sit. — • 12. Omneth ornine»,'] Mira verecun- 
omn 0^ h omino è nialuii "BfTcere'y i&t • ih hi» quoque parentet 
-ety quam aperte dicere patrem, cuius metu promisit nuptias. 
fft centra illud, Sed vim ut qùeas ferre» Omno4 hominesJ\ 
iizit de uno, hoc est patre,- Omnes hvmineaì ut idem alibi, 
[earitfm, o terra^ o maria Neptuni, Numquid et coelum Neptuni est? 
itttique: fed omnia haec maria voluit esse, ut Virgiliiu^ Omnia vel 
fiant mare, — 13. C onti^it^ Quod vix evenit , conligisee 
C onveniunt more e!] Recte : et id qUod matrìmonium 
Valeant.] Hoc est , abeant| recedant: quia et discedentibus 
LÌs vale dicitur. ut Virgilìus^ .... salve aetemum mihi^ maxime 

i iO. Kareeeet!] Respondet Mysis ad verba Pamphili. Eodem 
bn dixerunt, ita ree est^ eie ree est. Supra III. 3. 1. III. 4. 9. 
■rat. L 1. 8. Piautns , Asiti. I. 1. 40« Rectam tnstae viam, Ea ree 
(. — In moerore est,"] Cicero , Attic. X. 4. lacet in moerore 
tJtfrater, OfHc. III. 25. Theseue in maximis fuit luctibus^ [Sic 
n. V. 8. 5. ITI gaudiie esse prò gaudere, Heaut. I. 2, 25. in metu esse 
metuere. Vid. Interpretes ad Liv. Vili, 33. 20.] 

11. Per omnes tibi ad iure Deos.] Plautut , Bacohid. IV« 
8. Per omnes Deos adiuro, Gisteil. II. 3. 26. Eam suam esse filiam^ 
fme eam peperisse^ sancte adiurabat mihi^ Ex quo loco! refellitur 
rrinsy tcribens ad Virg. Aeu. XII. 816. adiuro aemper oum nega- 
ne poni. Ovidius , Metam. IlL 658. Per tibi nunc ipsum, nec enim 
teseniur ilio Est Deus , adiuro. Est igitur adiurare valde et sancte 
are, [Noa dicimus : ich schwore dir z u.] 

12. No n y e iJ\ Particula s i post non ralet etiamsi, Eun. L 
L Heaut. V. 4. 12. Vide Theod, Ryckium ad Tacit. Annal. XII. 37, 

13. C ontigit,] Quae e roto eveniunt, praesertim in re ama- 



182 A NORIA £ 

Qfu intér nos disddUbn Tolnnt Hanc» nfsi mois, 

adimet némo. 
Ch. Resipisco. Ai. Non ApóUinit magig ▼émm, 

que hoc respónsam est. Il 

V. l4. Faernus et BentL dÌMeidium prò yulg. dwidium ^ 
etiam Wetterb. al^ìfoit.. . , 

V, 15. Bentl. Terbum Éesipisco tribuit Mysidi, 

' . . "> 
Ppi7a> Jettmumgue vale, Val podut T9Ì1 sèqnjfu^fkf ^ oum male 
turus ^sBet, cònjiderato patre, na^Òóimg looatuf est;^ et non 
ijuoà intenderat, pereanu Et attende quam moderate pluraliter disc 
cum aigoifioaret patrem. , Valeant*^ Renuntiationis et imprecai 
ett verbam. — * 14, Hane^ • ni/ii morSf miài adimet r«mJ 
Etti valeanty bano, iiiiimor#y n^o adimet. Concessio hio est, 
enim per concessionem dioiUir. Hanc^ i^iti more^ mi hi adii 
nemo,"] PeowTeraty ne dicat, pater: prò. Non adimet pater. — 
Reeipisea»] Spiritimi revocat aeniat. Magi 9 vcrum,^ Aat 



toriai eoniingtre dicuntur. ÙTidius, Amor, III. 7. 43. Haee 
eontigerat: 9ed vir non contigit illi, -— Faleant,] Hoc verbo 
indignatione amicitiam renuuciatites alteri utuntur. Infra V. 3. 
Adelpb. XV.. 4. 12. Catullus , Carm. XI. 17. Cum suis vivai ?aleal 
moeoàis. Vide Servium ad Vir^. Aeti. XL 97. Burmannum ad 
IV» 1. 19. Idem Graeoif %tuQuv et •iyiultisiv valet 

l4. Discidium-] A, disoindendo édotum ^ violentam a< 
nem, dis4Ìdium a dissidendo formatura , discordiam notat. Hec 
5. 26. V. 2. 16. Oridiuf , MeUm. XIV. 79. Non bene dìf cidium 
gii laiura maritL [ydd..Oudendorp. ad Sueton. Tib. 7. R.] — JETai 
ni9i mors^ miài adimet nemo,] Piautus, Cure. 1.3. 17. 
hihet^ nec prohibere quitf Nec prohibebit ^ m'si mora 111011/1» animum 
i€ abalienaverii, 

15» Resipieeo.1 Quem animua reliquerat, resipiscere ^cStìi 
quum ad ae redit. Heaut. II. 2. 12. Plautus, MiL IV. 8. 24. na iiiM» 
veneriSf Quaeso^ dum veai^itcit, — Non ApoUinis magi 9 vf 
rumy atque hoc responsum est,] Formula certissimae afErflfl 
tionia. Idem varie extulerunt. Lucretius , I. 738. Ex adjto tanfÈék 
cordis responso dedere Sanctius^ et multo certa rettone magie ^ mtff 
Pjrthia^ quae tripode ex Plfoebi^ laurogue profatur, Plautuai I^mÌ 
L 5. 64. Si quid vis ^ roga Quod soibo , Delphis tibi responeum dfedk 
Cicero 9 ad Brutum , Epist. L Haec ex oracolo Apollinis Pythii edM 
tibi puta» Nihil potest esse verius. Ovidìus, Arte Am. II. 54l. Haà 
tibi non hominem | eed quercus crede Pelasgas Dicere. Et III. 739. Si 
ncque Phoebei tripodes , neo cemiger Ammon ^ Vera magie vobie 9 Mt 
mea Musa^ canii. luvenalia, Sat. Vili. 126. Credite^ me vobiéfoUm 



A e TU 8 lY. SCENA H 



18S 



I pAleiìt fieri, ut né pater per me stetisse crédat, 
JM mfiins hae fierent nùptiae, yolói sed si id non 
I pdterìty 

fàànm, in prodigi quod est, per me stetisse, nt 
crédat. 
videor? Ch. Miser aeque, itqne ego. Da. Con- 
siliam qnaero* CA. Fórtis. 

19. BentL legit et distiagtiit: Ch. Fortini Si fuid eon^ré. Day. 
Hoc 0go eto. Probavit Rulinken. 



, mot v€riu» dicirnuB. — « 16. Vi ne paier,] U$ ncf prò im 

Per me sietiese,] Saettate^ hoc e«t| factumesse. ut flr- 

---- deeertaque mentis Stai domuM, Alitar plenum est. ut idem, 

et iuniperif et eaetaneae hireutae. Aliter horreat. ut^ ---« Stan$ 

xa fiamma. Et Lucitiue^ .... Stat sentibu* fundus. Per me 

'!«««.] Hoc est, per me factum esse, ne fierent nuptiae. — 19. 

ìer aeque ^ atque ego,'\ Bene, atque ego: quia hic amore 

Et intulìt naQttòoèoP' Nam volebat Pamphilus sibi dici , et 

ftiez quod illi tamen mox dicetur. Hic igitur aliter respondet, at* 

ÌBterrogat Pamphilus | ideo quod videat impossibile esse, palam re^ 



SilijrUae, Dixit autem reeponeum^ ut tanto magis seDiit 
Neque enim iurisconsultis tantum , sed et yatibus et oracu* 
Mp<m«a tribuuntur. Virgilius, Georg. UL 491. Nec reepcnem 
coneultus reddere vates. Porro magie verum dixit, non v^ 
; uti non solum Terentius , sed et antiqui alii oomparativum per 
Ugi« formabant. Vide Servium ad Virg. Aen. IV. 31. Et Eun. II. 
»2L nt. 1. 24. V. 4. 13. Adelpb. IV. 5. 50. V. 5. 36. [Ac et atque 
m. solum post alìtu , cantra , perinde. similiter , sed etiam post com- 
■atimm prò quam ponuntur. Cic. ad Att. XIIL S« diutiue abfuturm 
s moilem, Catull. LXI. 176. lUi non minue ac tibi pectore uritur intime 
ionia. Bentleius ad Horat. Serm. I. 1. 46.] 

18. In proclivi quod #«t.] H. e. facile et pronum. Plau- 
■, Capi. II. 286. Tarn hoc quidem tibi in proclivi , quam imber eH^ 
mmdo piuit, Eodem sensu arduum prò difficili luurpatur. [Quidam codd. 
ibtnt in proclivo et$,. De forma proclivue vid. G. Fabricium ad h. I. 
kOiidendorp. adHirt. B. Afr. e. 11.] — * Per me etetieseil Stare 
iontor ree, quae non impediuntur, quo minus progredi possint. Undo 
it aliquìd per quem , qui in causa est , quo minus pergat vel succo- 
it. Livios, VI. 33. Pìihil per alteros stare, quo minus incepta perse- 
terentur. Est vero repetitio verborum, per me stetisse ut ere* 
mtf animi oontemnentis, nec imperium patris reveriti signum. Seà 
tiare rea in eo dicitur, qui impedit, quo minus cursum suum teneat. 



184 



A M D R I A E 



JPo. Sdo qu{d conere. Da. Hoc ego tifai profi 

effectum réddam. 
Pa. lam hoc opus est Da. Qnin iam habeó. 

Quid est? Da. Hnic, non tifai habeo, ne 
Ch. Sat hafaeo. Pa. Quid facies? cedo. Da. 

mi hic ut sit satìs véreor 
Ad agéndum: ne yacaiim esse me nane tea namnd 

crédas. 
Froinde hinc vos amoUnuni: nam mifai impedimento é 

V. 22. hic uf 9ati» sa vireor Faemuf et Bentl« ex mss. 



Dia 



■• •' 



sisteré parenti. -— 20. Scio quid eonerc!\ Senstueity scio 
dem quid conerìf : aed an elficere possi* , nescio. Scio quid co 
re.j Si Pamphili est persona , cum iiiftovilff diciture siCharìni, 
plez laudatio est. sed si Famphib' est, hòc significat cpiod aupra 
unis geminai mihi, conficÌ43 nuptias. Sed non esse personam F 
ex subiectis osteoditur. — — 21. Huic^ non tihi habeo^ no 
rtfj.] Deterret etiam nunc Chariuum, utt et ipse adiuvet OaTunii 
Pamphilo nubat Fhilumena. Et eodem sensu utitur Davus adv 
Charinum , quo supra : quasi necesse sit , si huic non dat , io 
uxorem ducere, lluic^ non libi habeo, ne erros,^ Velut 
prò se Charìnus'sentiaty hoc dicit. Vel ut soleut servi contum 
adversum amìcum domini , quia nuper a Gharino accusatus est: 
quia y et quid dicat non habét , et videt tacendum non eMte. — — 
Sai habeo."] Quia dilatio facta est. Vi oii-oaiis."] Ut^ 
non, — 23. Ne vacuum esse meJ] Ne^ prò nedum, aut ad< 
bium est prohibentis: ut sit, ne non, Sallustius secundo libro , 
aia lauro paria sint^ "j^ro nedum. — 24» Froinde hinc vos a 



Quinctilianns , Dedam. III. 13. Gens maiorem terrarum par$sm vU 
riis pervógata , tantum in Mario stetit. ubi vide fiurm. 

21. Iam,] Vide supra IV. 1. 60. H 

22. Sat habeo.] H. e. contentus sum. Ita mox Vs. 27. Piai 
tuS| MostelL n. 1. 42. Satin' habes, si ego advenientem ita patwà 
faciam tuum^ Non modOf ne introoaty verum etiam ^ ut fugiaS laK^ 
ab aedibus. 

23. Vacuum esse me nunc ad narrandum,"] IL e. oli 
sum. Plautus, Gasin. Prol. 29. Auree vacivae si suntf animum advo 
tite, Horatins , Carm. I. 32. 1. Poscìmus , si quid vacui sub umk 
tatsimus tecum. Ovidius, Trist. I. 1. 93. Si poter is vacuo tradì;, 
cuncta videbis Mitia ; si vires fregerit ira suas. [Ciò. Brut. e. 5. d 
te sciremus esse vacuum. Idem de Leg. I. 4. quoniam vacui sunuu^ 

24. Hinc voM amolimini^ Vim verbi explioat Oonaii 



ACTUS IV. SCENA U. 18^ 

hanc nsam. Da. Quid tu? quo hfnc te 
agis? Ch. Veriiin vis dicam ? Da. Immo étiam 25 

rrilioiib indpit mi initiuni. C%.Qaìd me fiet? 

» Eho tu impudens, noir aitis habes, qaod tibi 
diecolam iddo, 

tisi.] Amoliri òìcxxB/bxt eày c[uae ciun magna difficultate etmoU*! 
• summoTentur et toUuntur e medio, sic dixit quasi odioso et mo- 
I» DUcedere diciti^r y qui facile abit e medio : amolUur , qui tìx 
dlt. Proinde hi ne vos amolimini.'] Molestum impedimen- 
ex rei magnitudine iacentis in medio, et ideo impedientibus se 
:, ^ molimini hinci non, abile. Proinde hinc vos amO'' 
in iJ] Spe iniecta, etiam domino imperat serrus callidns; Nàm 
li* impedimento esii x.] Utrum hoc vere dicit , an fingit , qui 
■e eontilium non invenit quod narrare postit? — 25. Ha nel 
■erìum acilicet. Et cum misera tion e pnellae , hanc» Quo h in e 
mgi^?^ Ut tarditatem discedentis ostendaL Jgere se enim et tardi 
dicuntur. Sic Virgilius^ Amissis remi^ atque ordine debilis unOf 
sine honore raiem Sergestus agebai^ Idem alibi: Ecce guber^- 
sese Palinurus agebat. Quo hino te agis^'^ Admonitio disce- 
I, ut solet. nam a quo discedere desideramus, admonemus eum 
i Tadat, Tel quo eat? Id facere per interrogationem admonet Davus 
, ut ipse abscedat Charinus, qui nunc ultimus remanet. Ve- 
vis dicam?] Pro initio sedulae narrationis hoc sumimus. '. Ac 
Ikmpondet Charinus, tanquam qui iiitelligat, non dicere velie Davum 
icit, sed id agere, ut abscedat. — 26, Narrationis incipit 
iki in itiu m.] Narrationis , scilicet , quo eat , quia , Ve rum vis 
i'eam? velut prooemium narratum est. Quid me fiet?] Quid 
? inquit; quid de me fiet? Ab eo hoc, quasi a iocante, pronun- 
lum est; nam sic illi iropudens respondet. Quid me fiet?'\ De 
ina ducenda. ~— 27. Eho tu imp udens,] Proprie Charino 
Ktimpudens, quasi insolita et multa posceuti, quippe qui et spon- 
IB alienani petere ausus sit , et non satis habeat , per Davum sibi mo- 
lai praeslitam Pamphili nuptiarum. Quod tibi dieculam addo."] 
itculamy horam. et est vnoxoQiCfia, JD ieculam^ hoc est tem- 

ntns , Pseud. I. 5. 144. Jgite^ amolimini hinc vos intro nunc iam, 
Croniu5, cap. 10. lam dudum enim cupiebam amoliri custode m mo^ 
tam, 

25. Quo hinc te agis7] Locutio comica et servilis. Plau^ 
f Amph. L 1. 294. Quo agis te? Mostell. I. 4. 28. Unde ag/s teì 
bà Evang. loh. XI. 7* "Àyon/isv c/s x^v *Iovdalap xóXiV, Abeamus 

sus in ludaeam. 

26. Quid me fiet?] Plautus, Mostell. V. 2.44. Quid me fiet 
te iam7 Eodem sensuCapt. V. 1.32. Meo minore quid sit factum Jì Ho, 



IM 



A N D R I A E 



Quntiun hiUc promoveo niiptias? Ch. Dare^ iVthmm^ 

Da. Quid èrgo? ^ 

Ch. Ut dàcam. Do. lUdicalam. C%. Hoc fsoe 

me at vémas, si quid; póteris. 
Da. Quid yéniam? nihil habeo. Ch. Attamen. n qi 

Da. Agé, Teniam. CA. Si quid, 
Domi èro. l>a. Ta Mysis^ dttm ézeO) par&mj 

operire [me] hic. 
My. Quaprópter? Da. Ita facto èst opus. My^ Bl^ 

tura. Da. lam, inquam, hic àdero. 

' y. 29. BentL ex duobiu oodd. tid hm venias^ qnod concumioii 
. tratur. 
V. 31. fiM, cpiod in codd. tedem mutat, deleyit BeotL Ala 
opérire infercianti ^pod certe Tenui Mfcit£acit* 



pofcnlom; et fumitur ab eo, ^od est hàec die»» Dieoula^ 
et quasi parva dies. Et diecuiam^ in qua seilicet ambias , 
poteris, ad ducendam Philumenatn. Vult enim se Davos adii 
Charinum et Byrrhiam. — • 28. Promoveo,] Differo. Pro mi 
nupiias.] Memoriter Davus ; scit etiim illum bis verbis petisse, 
tem aliquoi dies profer j dum profichcar aliquo ^ ne videam, 
oblitus Charinus, etiam ut ducat uxorem, petit. — 89. Hi di 
lum,"] Deest hominem^ — 30. ^ge veniamo] Vìx concedi 
oonsentìentis est , Agey veniam. —* 31. Dum exeo,] A 
tcilicet. 



J9. 8i quid; poteris,"] Sensus verborum Charini est: ^.i 
ad me ut venias; poieris^ ei quid hahee coneilii, Blj 
enim rogantis formula est , Ciceroni saepius usitata : poteris et fack 

32. Tarn hic ad ero.] Ita Eun. IV. 6. 27. Heaut. IIL L 
Plautusy Aul. II. 3. 7. lam ego hic adero. ^ 



ACTUSIV. SCENA in. 



187 



|Ì 



ACTUS QUARTUS. 

SCENA TERTIA. 



MTSIS. DAVUS. 

_ • 

L JMiHiiiifB èsse pTopriam cuiqaaun! Di Tostdbn 
fidem! 

Ifihiine €9S0 proprium euiquam!^ Haec Bcena admini» 
Wian^m doti habaiy quofit ìU deierreaiur Chremes filiam 9uam PoHè^ 
ÌP d>ar^. £i vide non minimas parteM in hoc comoedia Mysidi attri" 
^ Moc «#/ y personae Joemineae : MÌve haec persontuù virù agiiur^ ut 
wo^^res j sive per mulierem^ uà nunc videmue* — - 1. Nihilne^ 
adrerbium percunotantis. N ih Une eeee proprium cui" 
itmi'\ Omn* quod habemuj , aut mutnum est , aut proprium. Ergo 
ìpriuniy perpètuum: ut VirgilìuSj Propria haec ti dona fuisseni, 
nihil nobis proprium esse potest, quod enim non fuit, nec es$e 
poteat, aut quod eripi potest. non est nostrum : nisi illa quae 
poasunt , ut sapientia, iustitia , prudentia : quae fortuna neque 
I, Beqtie erìpere cuiquam potest. Et simul hoc ipsum et a re , et 
hìc ostendit. Are, Nihilne esse proprium! a per- 
ir Cu iquam, Pr opr i um, perpètuum , non temporale ac mu- 
Di voeiram fidem!] Admirantis adverbium cum exclama* 
Fidem dijcit opem et auzilium : ut^ T/rrhenamgue fidem» -^^ 



1. Nihilne eeee proprium euitfuamf] Lucilius apud 
: yihilne esse in vita proprium mortali datum! Dixit autem 
^oprium prò stabib* et perpetuo. Plautus, Mostell. I. 3. 68. Ai" 
iUum amatorem tibi proprium futurum in vita, Virgilius , Aen, I. 
Connubio iungam Uabiliy propriam^utf dicabo, [Proprium i. e. 
■tttansy perpètuum, duraturum. Nep« Thras. e. 4. parva munera 
fatfóia , locupletia non propria esse consueverunt, Cic. post redit. in 
Knt. e. 4. Si illud perenne ac proprium manere potuieset» Vid. Lam« 
■t ad Horat Epist. U. 2. 172.] Est vero ^lltttpig opportuna indignanti, 
ìde aupra IV. 8, 6. Infra V. 2. 2^. Heaut. II. 4. 21. — Di vo- 
tram fidem.] Ezclamaiio comica. Infra IV. 4. 5. Eun. III. 1. 28. 
'• 7. ». V. 4. 2, V. 9. 19. Heaut. III. 1. 96. Adelph. III. 3. 27. 
mn. V. 1. 30< V. 3. 25. Plautut, Ampb. V. 1. 78. JDl, obeecr^ 
Uram /idem! 



188 



A N D R I A E 



SammAin bonum esse heraé putavi hiinc Pimphili 
Amicum, amatoréoiy yìrum in quQYis loco .^ ^ 
Paràtum: yeniin ex eó nane mìsera qném capif 

V. 2. Bentleiufy q*"* tertiui pe« integro- verbo hera^ consUt, 
finxìt: Summum bonum esse erae députaban hunc 
lum, Aliqiiot codd. et vett. editt. putaham, Geterum 
herae Bentl. vult .t%ze anapaestum , \\t Hecyr. IV. 1 , 9. 

V. 3. Bentl. Atnicum^ iutorém^ virum etc. sententiae gratia. 



i, Summum bonum es'se.] Mire , prò pieno. Et neutro 
tummum bonum, — - 3. Amicum^ amatorem^ virùm^ 
cutf animi est; amator vero^ corporis. non enim continuo amatori 
qui bene vult; ut, Dido amavit quidem Aeneam; sed non et amicai 
^ae ait, Non potai avulsum divellere corpus, et undis Spargere. 
item CatulluSf Cogli amare magie, eed bene velie minus. Et 
ofGcium et blandimentum, Amator em et virum dixit ad 
iionem : ut per ea quae ennmerat , marìtum ostenderet. — - 4. P4 
ium.] Paratum dixit ad omnes afTectiis, quicunque de proximoj 
pofsunt: et maxime ad IJomericam sententiam retpexit: ^Skto^, 
ov ftoi àaéi nazT^Q, %al noma fnqrriQf 'llds xàaiYvrjTog , cv Si fiioc 
Xfffòg nagauoizrjg. Ve rum ex eo.]' Id est, Famphilo. Nune 
sera quem capit labprem!] Qum admiratione pronunttat q mi 



Si 



2. Summum bonum,"] Felici tatem et commodiim (ai 
dixemnt. Plautus, Amph. V. 1. 73. Poi ine haud poenìtety 
boni dìmidium rnihi dividere cum love, Mostell. I. 1. 47. Meum 
TTitf, te tuum maneat malum^ Phaedrus, I. 2. 29. Quia ttohàistit- 
strum ferre, infjuity bonum ; Malum perferte, ubi vide interprete*. 
Ovid. Epist. XVI. 307. nec si bona summaputaret Quae tenete €Xt^ 
crederei illa viro, ubi vid. Burmannum.] 

3. Amicumy amator e m!^ Mysis memor est dictomm Chi) 
dif , fupra I. 5. 60. Plautus, Truc. I. 2. 70. Longe aliter est waak 
4ttque amator. Lucilius apud Nonium : Favitorem me tibi , amica 
JUnatorem pu^ex. «— Virum in quovis loco paratum,] ( 
cero, Pam. V. 17. Nullo loco deero^ neque ad consolandum^ imj 
ad levandam fortunam tuam. 

4. Ex eo nunc misera quem capit laboremf] Ita 
fra V. 2. 29. Plautus , Trin. 1£. l. 34. Animo labos grandis capii 
Translatio sumta a fructibus et reditu annuo. Eun. I. 1. 34. [Q% 
capit lahorem. Sic ex melioribus libris legendum, non capit doicr 
Xtabor est malum, aerumna. Infra V. 2. 29. tantum laborem enpcn 
taimn Jilium, lustin. XXIL 6. laboribus adversisque rebus j ubi ' 
Graevius.] 



A e T U S IV;, S e E N A IIL 189 

Irem! facile hic plds mali est,, qaam iUic boni.. 6 
Daviis enL mi homo, quid istuc óbsecro 'si? 
póitas paenim? Da. Mysis, nane opus est tua 
i ad hànc rem exprompta memoria atque astutìa. 

■ 

8. prò memoria BentL ex codd. mdUtiay i. e. GalliditaS| va- 
£riUe«. 



m exclamatione quadam, — - 5. Lahorem^ Laborem distìn- 
robe: et post intulit separatini quod Bequitnr,^ Facile àie plus 
I e J* / , in labore et metu scilicet amittendi , quam UH e boniy 
Imitate retinendi. Facil,e hic plus mali esiy quam il," 
rojBi.] Faci le f adverbium confirmantis eat^ idest, liquido et 
feato. Veterei dicebant/aci/tf, prò certo. Ut Cicero: i/lìus civi" 
fmeiie princeps. Facile hic plus mali est,] Plus n^ali^ in 
e et metu dixixnui, Quam UH e boni.] In sumxno bono. Di- 
nm y ex bonis , quae bona exit timamus, plaf no< mali capere, cum 
BUMuroa nos credimus aut amittimus, quam boni, cum habemua. 
m il a e boni,] Id est, in amico ^ amatore, et Tiro. — 6L 
ìomoj quid istuc obsecro ^st?] Ex Mysidis verbis, quid 
it faciat 9 demonstratur. Quid istuc obsecro ^«/.] Involu- 
poerum portabat Davus: et ideo dicit mulier, Quid istuc ob" 
TO *si? Tum evolvit puerum et profert, quem postquam expedi- 
|1imi illa dixit, Quo por tas puer um? -— 7. Mysisy nunc 
ina es t.] Haec scena actuosa est ; magis enim in gestu , quam in 
|ÌDDe est constituta. Mjrsis, nunc opus est.] Properantis et 
fmt agentis Davi verba monstrantur. — S. Exprompta,"] In 
jlìttm prolata. Memoria atque astutia^ Memoria^ ut 
fttepta Davi retineat. Astutia, ad agendum strenue quae impe- 
^ Memoria.] Simpliciter magis, ut memor sit Davi praecepto- 
h, £t memoria modo prò intelb'gentia. ut Virgilius^ Instamue 



5. Facile hic plus mali est^ quam illic boni.] Mysis 
u haud procul ab aedibus Glycerii et Simonis , digitùm in Glycerli 
biintendens, hic plus mali est dicit; mox ad Simonis aedea 
aersa, quam illic boni, q. d. Glycerii labor et dolor facile ex- 
cnt gaudium Simonis. Facile autem notat citra controversiam. 
ero, OfL li. 19. Qui omnes super iores scientia facile vicisset, Duker. 
Fior. ni. 14. 

8. Expr ompta memoria atque astuti a,] Gaecilius, Tri- 
tilo: lì une meae malitiae astutia opus est succerUuria. Cicero, 
13b Quoniam in meo inimico crudelitatem expromsisti tuam^ laur 
non possumm , 



190 
Mjf. 



ócius, 



▲ N D R I A JE 
inceptnni 'a? Da. A'cdpe a me 



Atqne inte nostrani i^nam adpone. Mjf. 0\ 
Humine? Da. Ex ara hinc sùme verbenas libi, 
Atque esls substerne. My. Quàmobrem id iute 

facis P 
Da. Qiiia, si forte opus sit ad hemm [ìos] iurandum 

V. 12. Bentl. ob numerot tneliores scrìpsit de coniectura. 

rem tute id non facU? 
V. 13. Senti, correzit de: Quia si forte opu* sii aà aerami 

tamen immemores. -— IL Ex ara hine sume verbenas 
Ex ara^ scilicet ApollÌDU , Kiuem ^iiltov Menander Tocat, m 
Apollini comoedia dicala est: in cuitis honorem aram conttitiie 
moediam celebrante*. Apollini ergo comoedia, Libero patri 
Sume verbenas tibi.] Kerb enae^ qu^si herbenae ^ 
flint ararum. Tibi.'\ Th tibi quasi gestum quendam et 
Btomachantis habet: ut alibi , Quid vis tibi7 Et $ibi sumSf 
non, tibi substerne. Ex ara sume ver b enas,"] f 
funt omnes herbae frondesque festae ad aras coronandas: vd 
Herbae frondesque ex aliquo loco puro decerptae. Ferbenae 
dicUe, quasi herbenae. Sic Menander : * KOJEilAG CTMTP 
XXHCdleTelNe,* — 12. Quàmobrem id tute non /« 
Tute tunc dicitur, cum pronomen ad eam rerocatur per 
qua sumitur ; ut rerbi gratia , cum dicimus , Tu lege : ille 
•pondeat, Cur tute non le gis 7 -— 13. Quia^ si forte opwi 

9. Accipe a me hun e ocius,] Ita Plautut, GistelL 
SOi Postquam puellam eam a me accepìt. 

11. Ex ara hinc sume verbenas ^ì^i.] Notat Sci 
ad Plaut. Mottell. V. 1. 45. binas fuisse aras in scena, deztram Bd 
in tragoedia , Apollini in comoedia ; sinistrare ei vel Deo , vel Hoi 
cui fiebant ludi, aut iusta, aut parentalia. Porro autem io iia vsr^ 
impositas Apollini , Bacche hederas. Sed et verbena postea dieta oi 
herba e loco publico collecta , et sacris adhibita. Cicero, Verr. If! 
Praesto mihi sacerdotes Cereris cum infulis ac verbe^is fuerunt, f! 
lius , E^L Vili. 64. Effer aquam^ et molli cinge haec aUcwia ft 
Verbenas^utf adole pinguesj et mascula thura, Horatius Carm. L U 
Hìc vivum mihi cespìtem^ hic Verbenas, pueriy ponite^ thutaque, [ 
bena est herba e loco sacro sumta , vel frondes arborum Diif sacni 
ut lauri, olivae, myrti. Myrtum hic intelligi apparet ex Mem 
loco apud Donatum, quem Terentius expressit. Vid. Serviut ma 1 
EoL Vm. 65.] 

18» Ad herum iusiurandum^ Dixit ad prò opud^ ca 



A e T U 8 IV. 8 C E N A UL > 19| 

|b Mposmne, ut liquido possiin. My. Intéliigo. 
iffm nunc religìo [in] te istaec incessit, cedo? 15 

k Move óchis te, ut quid agam, porro intélligaSé 
uppìter! My. Quid est? Da. Spónsae pater in* 
térrenit. 

mùhi^ etc Sic alibi optèè e*$ dieiOf scito ^ iraiucurso^ parù$a^ 
tacilo etc* 

Ir. 15. TiurpiMÌmum mendum sustulit Bentleius in Meleto. Non enim 
dicituTi motuSf timor ^ religio in àe incostii, 

kerum iurand um mihi!\ Sic locutiu est, ut explicari atquA 
IHì^ non possit. aut enim deest ius ^ ut sit iurandum prò ius» 
^mmdutn: aut (ut rulgo dicitur) iuramentum. Et opus est illam 
b non opiu eit illa re» — 14. (Ji liquido pos3Ìm.'\ Liquido^ 
■ret manifeste. Nam quae suntpura et defaecata, liquida sunt. — * 
f fi ava nunc relligio,] Bene; iusiurandum metuere servom, 
Éttii simile est. Nova relligio,] In servo, et subita. Nova 
li e r eliigio,'\ Serrum nelle mentiri, nova xeligio est. Cedo,'\ 
■ìg«ntis est manum. — 16. Porro intelligas.] Porro modo 
Mbium est ordinis: alias temporis. -— 17. Sponsae pater in^ 
V^^nitJ] Mire non dizit, Chremes: ne quum dixisset, quis Chre^ 

|7 rursuj hic responderet, 9 pone a e pater. Et non temere hoc 
poeta : nam prozniserat se rediturum domum Chremes , Donmm 

if R. R. cap. 145. Omnes iuranto, aut ad dominunii au^ ad 

14. Liquido.^ Subaudi , iusiurandum dare. Eun. II. 3. 39. 
, Fam. XI. 27. jilia eunt , quae liquido negare soleam. Idem» 

r. IlL 59. Manifesta res est y quum nemo esset, quin hoc se au» 

liquido diceret, Ovidius, Pont. III. 3. 49. ut liquido iuratue dicero 

Vide Brisson. de Form. lib. V. p. 480. Turneb. Advers. XVI. 

[^Liquido turare est vere , sine fraude , salva conscientia, ut vulgo 

itur* Ovid. Epist. ex Pont. III. 3. 49. ut liquido iuratue dicere 

Senec. de Benef. VII. 9. mulier parum liquido iurahit, Eun. IL 

i40l liquet miài deierare. Sic etiam dicitur liquido con firmare ^ di- 

r, negare.] 

15. Religio [/ti] te inceesit,] Est b. 1. religio 9ttci8at>' 
, TuJgo scrupulus conscientiae. Ita infra V. 4. 37. Heaut. II. 1* 

& Plautus, Cure. II. 3. 71. \ocat ad coenam: reb'gio /ni^-: denegare 
Umi, Livius Vili. 3. Religio incessit ab eie , quorum imminutum imr* 
wimm esset. Ita idem IV. 60. Cura incesserat patres, 

16. Move ocius te] Ita Eun. V. 3. 3. Cicero, Att. VII. 16. 
ìhii eei, quod se moveat. Est autem movere , et movere se castreiua 
re Tezbam. [Nos simiiiter: Kiihre dicA.j 



192 



' A N D R I A £ 



Repudio, qaod consiliam prìmain inténderam. 

My. Nesció quid narres. Da. E^go quoque lune 4 

déxtèra 
Vanire me adsimulabo: tu, ut subsémas d 

Oritioni, utcùn(]|ue opus sit verbis, vide, * j 

My. Ego, quid agas, nihil intéiiigo: sed, d quid e« 
.Quod méa opera* opus sit vóbis, aut tu plus vides, , 
Manébo: ne quod TÓstrum remorer cómmodum. 

¥•21. Bentl. corr. opust, ne opus in thesi totam occultetur. 
vers. S3. cum Guieto legit ut tu pi. v» Certuni erat enim] 
viim Myside longe callidiorem esse. 

modo ibo: ut apparentur f dicam: atque huc rmuntio» — 18. 
primum inténderam.] Verbum a veDatórìbus translatum, qui 
intendunt ad feras captandas. Quia ergo parat Chremem et Sii 
fallere, inténderam dixit. Vel a sagittis atque areu. — 
Nescio quid narres.] Bene narres. Narrare emm alieUj 
quae nobis non sunt necessaria , dicimus. Ego quo quej\ 
quoque: quia et Ghremes veuiebat. -« SO. Tu, ut subservii 
Recte y ut s uhservias ^ dixit \ non enim tantum loquitur 
quantum Davus. — 21. Orationiy utcumque opus sit 
bis,] Tuis verbis orationi meae: plura enim loquetur Davus, inde 9^ 
tioni dixit. Illa subsequetur, ideo verbis. Vide.] Cauta 
intellige, specta. — 23. Aut tu plus vides.\ Si sapis, li 
g;is. — 24. Hemorer cómmodum.] Remorer ^ retardenii 
neam. Remorari a remora, pisce minutissimo, qui naves retinet. 
Graece iz^V^S vocatur* 

18. Repudio consilium.] Ita Adclph. V. 4.4. Eodem 
dixit Cicero, Altic. XVI. 7. Abieci consilium profectionis. — ^ /jsj 
deram.] Subaudi, animo. Cicero, Philipp. X. 4. Si,AntomuSf 
animo intenderà t, perjicere potutsset. 

20. Ut subservias orationi.] H. e. ut tuara responiif 
accommodes meae orationi. Vide Donatum infra ad IV. 4. 4. S ^ 
sensus esse possit, ut miài seu interroganti, seu imperanti, dictis ei fa 
servias. Plautus, Menaechm. V. 2. 16. Ita istaec solente qua^m 
tubservire Sibi postulant , dote fretae^ feroces. 

23. Quod me a opera opus sit vobis.] Flautus, MiL 1 
1. 171. Milli opus est opera tua. Poen. III. 1. 44. ScitÌM^ rem n 
ravi vobis , quod vostra opera mihi opus siet. 

24. Ne vostrum remorer e ommodum.] Eodem femn Jl 
Martialisy V. 21, 1. Phosphore^ redde diem^ quid gaudia IMI 
morarii? 



▲ e T U S IT. S C-E'N A IV. 



198 



• «1 



ACTUS QU4lRTII9. 

S e E UT A Q UÀ R T A. 



GHftEMES. iuTSIS. DAVUS. 

m 

, mLbvbbtokj poilqiuun^ que òpus fìiere ad 

nuptìas 
Uaé, paravi, ut iùbeam arcassi, séd quid hoc? , 
ir hércle 'st miiliery ta {n^ idposiustì hunc? iU^^ 

U'bi illic est? 
; Non mihi respondea? My. N^uam est. Tie mi- - 

seraé mihi! 
Igmt me homo y atqae iblit. Da. Dì Tostrim 

fidem! ; 6 

f.S. insto loDgior vel fyllaba Tel loto pede. Ita^e BentL lenitfima 
ex vett. editt. prò tun' corri^it tu. 



R 



Wévertor.] AdeH nunc ipse Chremes^ cuius causa Mcwna fra»m 
mstructa esi^ ne promissas compleai nupiias, — - 9, U,t iu^ 
arcessù] Recte iubeamz quia summa potestas nuptiarum 
puellae est. Sed quid hoc7'\ Non interrogantis , sed mi- 
et non intelli'gentis est. Et apparet eum non oculis prius, quam 
ìs offensu puerum sensiise latentem. — 3« Fuer hcrclt 
Ornativa particiila est A ff r e / tf. Mulier] Mhgis qmm Mysis^ 
mi e est7] Davum quaerit, qui nunc abscessit, ut et ipse de 
T<nir« videatur. — 4. Non mihi respondes?] Bene, no-» 
fondes? Se enim memor est vetitam quidquam dicere, nisi sub- 
orationi Davi. — - 5. Religuii me homoJ] Mire fiominem^ 
Davum dixit; ut etiamsi audiat Chremes, incertam personam ho- 
andiaty non Davum. Di vostram fidem /^ Adverbium ad- 

2. Quid hoe?'\ Formula, qua utuntur, quibus mirom Wsu 
Icaditu obiicitur. Supra IH. 1. 10. AdelpH. IV. 5. 71. Quid hoc 

megoii7 
4. jTa^ miserae^fHihH] Comica exdamatio» Adelph. HL 1. 

Flaulus, Amph. V. 1. fl. >a# mwtfra* miA«7 

6. . J>» vosf#;aj»/4ddmV], gupralV. 3..^... • , . 

18 



194 



A ND R I A E 



Qidd tàibae [est] apud fomm! quid ilHc honrinfl 

Utigant! 
Tarn annona cara 'st. quid dicam aliad, nèacHo. 
My. Cor ta Absecro lue mei» sólam? Da. Qoae d 

haeo fàbula? \ 

Eho, Myffls, puer hic linde est? quisve hac àttoBfl 
My. Satin sana's, qui me id rógìtes? Ho. Qa€^ 

[ego] igitùr rogem, 

V« 6. Etìim hic vcmu nltni niAiiiiinuB racnrrit* fta^piB iiM 

BentL Quid turhat apud /orumsf? in qnod edam Gq 

- incidiU ■ . 

V. 8. Bentl. ex oodcL D(tv, Hem^ quae Homo ettfàbuia? 

V« 10. oorr* BentL Satin 4dnuU\ me qui id rógii^sì Quém ^ 

mirakitìt cnm ekclamatScms. — - 6. Quid turhae ### ^P*'j 
rum!] Haec verba sunt Tenientif de foro. Quid il He àomH 
liiigans,'] Legitur et litigai. — 7. Tum annona 
'j/.] Gomminiscentit ett potius, quam alieni referente. Quii 
eam aliud,] Hoc post spectatores. «- 8. Cur tu obseen 
me solam?] 'AMaciafnjcig terti'a. Fa buia?] Fabnlam «e didt 
qui 'rei prìncipium ntionemque ignorat. — 9. EhoJ] Sko' 
iectio est, vel prindpium animadversionem in te poscentis^ ant 



6. Quid turhae e»t apud forum!] Videtnr logni 
dorum cansarumque frequentia, quae in foro tractabantnr. 
Fam. Vili. 8. Haec quoque magna nane coriientio forum tenet* 
autem iunctum genitivo ovifitinòv est* Heaut. II. 3. 6. et 13. 
Muretum. — - Quid illic kominum litiganti'^ Ita 
Poen. m. 3.' 5. Sed quid huc tantum hominum ineeduni7 Bi 
60. Pro dii.immortaleej quid iUuc est^ ScepamiOf Hominum 
dum littus! 

7. Tum annona cara *9t.'\ Frequ'ens ea de re qnenhj 
sitorum, sed et pauperum, cum in comoedia, tum liistoxia. 
Stich. I. 3. 25. Per annonam caram dixit me natum pator» 
eredo , nune esurio acriue. Et IV. 2. 52. ut annona ett g rawis i 
saepe tumultus orti. Suetonius, Aug. 25. Si tumultue in 
nona metueretur, Theophrastus , Gharact. cap. 5* gamdii 
àg XùXtnóv ioti tÒ (^v! Quam gravis ett victut ! —— Quid 
aiiudj neecioj] Haec Davns vel secum» vel ad apectetom 
sus , dizit. Cicero, Att. XVI. 15. NikU enim habeà àìind, 

8. Quae est haec fabula?] H. e. Quid boe ei 
lu Buau.IV* 4. 22. Adelph. IV. 5. 4. 8. et 73. Hee. I. t» tt. 
Mostell. V. 2. 28. Quae haec eet fabula? 

lo. Satin' «aiiB«'tf#?]Fanimla aderba^ 



A e T n S ly. S e E N A IV. 195 

Ide B&iùneni alium Tideam? Ch. Miror, i&nde sii. 
DieCAnm* es quod rogo? My, An. Da. Concede 

ad déxterain. 
DeUras? non tate ipseP Da. Verbum si mibi 
D, praeterqoam qnód te rogo, faxb, cave. 



ro^tmì Qnod Tel ictutun r«tione probari arbitratur. FaSrniu 
patabat €go in tcaniione in unam tyllabam contrabendum et per 
. jjnaloepben abiiciendum e«ae. 

U. Nid ciun Faémo m ex m elidere voluerii , ut secundua péa tit 
•napaeftot , tertiuf iambm , leget cum Bentl* Dictura «# quod 
rogo. 

13 Bentleiot miratar iitnd cave si faxis prò cave faxit, Itaqne 
corriipt : Dav, Verbum unum miài || Praeiereojguam quod ie eie. 
Eqnidem Tulgatam recte habere «rbttror* Gomminatiir enim 
JOanu Mytidi , eam poenas daturam, ai garrula fuerit. Ita^e 
cav€ nenà 949BOì9 dictum*. - • 



— 11. Hie neminem vid€am.\ Callide a£Bmiat non 
iram Chremem , cum et praeviderit yenientem , et praesentem tì- 
Miror^ un de eit,"] Mirar veteres cum un de prò neccio 
wnt; nam admiratio ab iguorantia descendit. Plavtue^ [Aulular. 
T. 1.] ì*e quia miretur qui tim , paucie eloquar, — 12. ^ u.] 
iedìo oonstematae mulieris. Concede ad dexàeramJ] Et 
.éexteram^ sinistra enim renit Ghremes : et non vult proximum 
etem , ted iuxta : supra enim dixit, Ego quoque hìnc ah dex- 
ire me adeimulabo» — 13. Delirasi non tuie ipse?] 
;, eum mihi dedisti, Sed et supra, et nunc interturbat Davus , ne 
r totum dicat. Jf on tuie ipse?] Submissa voce. ^Verbum 
ihi ununu\ Accommodate comminatur Davus : pene enim My- 
ivCTMi narrabat. •— 14. Praeterquam quod ie rogo,] 
•gty sensim, et ut senex sentiat, pronuntiari potest. Paxis^ 
.] Geitu comminantia est et vultu : ut suspenderet comiiiinationem, 

^. Eun. ni. 5. 11. Heaut. IV. 3. 29. Adelpb. TU. f. 23. Phorm. 
19* Plantut, Ampb. U. 1. 57. Saiin^ iu sanus es? 
13. Velsras7] Proprie delirai aratrum, quoties extra liram 
ilcmn aberrat. Plinius , Hist. Nat. XVIII. 20. Croie deniata^ 
\buJa areUro adnexa , quod vocani lirare , operieniee semina : unde 
m appeilaia deliratio est. Vide Nom'um Marcellnm , I. 62. Hinc 
ff M» transfertur, ^i a vero et recto aberrat. Adelph. V. 8. 13. 
B0y Mcnaécb. V> 9. 15; Delirare miài videro, — Verbum si 
' untsm^ praeierquam quod ie rogo^ faxisy cave^ 
'lantus, Ampb. IL 1. 61. Cave quidquam^ nisi quod rogabo ie, 



196 ANDBIAE 

My. Male dicis? Da. Unde 'st? die dare. JI%J 

Tobis. Da. Ha, ha, he. 
Mirum vero, impudénter mulier sf fadt || inenlm?j 
Ch. Ab Andrìa est [andlla] haee, quantam iiitiUligt.-H 

V. 15. Bentleius corr. fenU cave. || Quin dleU undeti cUr€. 

A nóhU. Dav. Anate. Aliocpiìn quum nobU ultùnam 

caty ha ha he non triiyllabon sed dùyllabou eiset, 
V. 16. toto pede ultra terniinum vagatur. Itaqae BentL 

Mirùm vero impudénter mulier eifacit || MarHrix. Ab 

is$ haeCf Quantum irUéUigo, 



deinde inferret' gettum. Ordo, Cave faxis, — 15. Male dicij 
Cum contemptu locjueris, conricium facis. Appatet ergo, male 
eie' lenti US esse dictum , quum snbiungit , die dare. Male 
e i «•] Nove male dici e , prò comminatione posuit , quum prò 
vido soleat poni. [Vide Senti, ad h. l.j Nisi forte, quia conti 
genus' est comminatio. Quidam putant esse unam personàm, Darli 
licet, dictum superius MysidiSy non satis manifestum Chremi, in 
ledicti similitudinem derivantìs. Unde ^st7 die clareJ] Hie^ 
pressius dizit. A vobie,\ Parum intelligebatur , Hin addidit 
meretricis, ut vel sic intelligat senex. — 16. Mirum veraj 
ad fi/pore/ffv refertur. Impudénter mulier si faci t,'] BOBOi 
dine locutus est; primo enim causa impudentiae natura est, 
conditio. — 17, A b And ria ^st ancilla haec!\ Effecit 
volebat Davuf ; nam intellexit Ghremes , ex qua sit Pamphilo 



15. Die darci Vox clara est liquida et quae ab omnibus i 
tur. Livius XLII. 25. Qua voce eum accensum restitieee , aiqM/o 
clara denunciasse sihiy ut triduo regni sui deceder ent finihus. [i 
clare i. e. magna et elata voce. Sueton. VitelL e. 14. quod \ 
factioni clare maledixerant. Barbari dicunt alta voce prò clara 
sed alta vox apud Veteres est superba. Burmann. ad Ovid. Trist. IV^j 
24. et Oudendorp. ad Frontin. IV. 1. 33. Sed bic melius fuerìt dar» $ 
cipere prò certe , sine ambagibus. Sic clara et certa iunguntur Heo.^ 
4. 1* et sic accepit Bentleius ò naw,] 

16. Mulier meretrix.] Ita Plautus, MenaecHm. II. 2» GO. su 
meretricem credo habitare mulierem. Vide porro Gommentaìl 
raaiorem. [ Mulier meretrix : abundat mulier, Similis pleonaaa 
Phorm. IL 1. 62. homo servus, Gic. ad Div, XII. 22. homo gladiaé 
Vid. Bentleius ad h. 1. et Cortius ad Sallust. lug. e. 12. 5.] 

17* Ab Andria ^st ancilla haecjj H. e. Andriae nmlil 
ancilla. De constructione vide supra ad I. 1. 129. 



ACTUSI7. SCENAIV. 197 

II. Adein* Tidemur yóbia esse idónd, 

I quibys sic illaditis ? Ch. Veni in tèmpore. 

HL PropòB adeo pnerniii tóliere hinc ab ianao. 20 

fané; cave quoqnam ex istoc excessis loco. 

b. Di te éradicent: ita me miseram térrìtas. 

k Tibi ego dico, an non? My. Quid vis? Da. 

'^ An etiàm rogas? 

sdo, cuHim pnerum hic idposwsti? die mihi^ 

IT. 23. Bentl. ex rett. editt. Tibi dico eg0, annon? Idem t. 86. 
Cuius nostri, et v. 27. Recte ego némp§ has fugi nupiias : qui 
non aemper fugerit, quìi, 1, 73. ultro ad Simonem venerit, 
ut cnin summa dote Pamphilo uxorem daret. 

K*. <— - 18L Adeon'* videmur va bis esse idonei,} Idoneus 
'sptus ad omnia y et bona, et mala. Jdeon^] Adeone, an adeotia 
anni? -*- 19. In quibue eie illudaàie?'^ Et illudo in te^ 
linio caio: 9t illudo ie^ accuiativo dicimuj ; «ed in primo superva- 
■Bcst: utsit, quibus illudatis. Veni in iempore."] Cam pro- 
Mtity interreniue putat. Veni in tempore,"] Opportune. Not 
m praepositione dicimusy tempore et tempori, — 20. Propera 
\eo puerum t olle re,] Hic versus dare dici tur : sequens, ne senez 
Kat, presse. — 21. Cave qu oquam ex ietoc excessis 
>ra.] Necessario Davus retinet Mysidem. Nondum etiam omnia audi- 
I Qaemesy nondum comperit unde sit mulier , et puer de quo suscep* 
wwà, E xcessisy prò excedas: ut faxis^ prò facias. -^ 23. An 
U'tfjH rogasi] Rursnm iurgium repetit, et turbulentam orationeni. 
24. Cedo.] Cedo idem tignificat quod<f<c, et da mìhi. Ergo 

18. Idonei^ in quibus sic illudat is7] Vide supra IIL 2. 
Dixit autem , in quibus^ uti Sallustius, Gatil. 9. In civibus 

nnora facere, ubi vide quae notavit Gortius. Gfr. Gì. Burmannus ad 
onctilianum , Declam. XV. 6. In te ergo solo venefica* 

19. Veni in tempore^ Ita supra III. 2.51. Infra V, 6. 10. 
Unt. II. 3. 123. Florus IIL 3. 13. In tempore aggressus est, 

22. Di te eradicentJ] Formula male precandi. Metapbora 
herbis translata. Heaut. III. 3. 28. Piautus, Rud. V, 2, 59. Venus 

idicet caput atque aetatem tuam, 

23. Tibi ego dicOf an non?] Formula indignantis , quo- 
I alter res alias agere videtur. Similis locutio supra I. 2. 15. Hoc- 
eagisy an Tion? Sed et inorepantis est tibi dico, Ovidius» He- 
d. II. 153. Alter ius thalamo^ tibi noe ^ tibi dicimui ejri. Phaedrua^ 

19. 28. Tibi dico, avare., gaudium heredis tui. 
[24. Cuium puerum: antiquo more prò cuius^ B CuilSy ,fl) 
U7ZI. Infra V. 4. 29. cuiam igitur, Virg. Eoi. ILI. 1. Cuium ^ 




\ . 



198 



A N D a I A E 



My. Tu néi^ds?' Da. Mitte id, qoód sdo: die 

rogo. 
Mif. Vestrì. 'Da. Cuius vestrì? My. FiraphilL 

Uem! quid? Pimphili? 
Mi/. Eho, an non est? Ch. Recte ego simpér 

has nùptias. 
Ì>a. O .facinus animadvértendum! My. Quid d^ 
Da. Quemne ego heri vidi ad tós adferri T^eri? 
My. O hominem audacem! Da. VéninL Tidi 

tharam 



repetitìonem tignificat , non fuperracuam ontionem. Et m 
cum qaadam fiducia, et contemptu eiiu , cum quo «ermo eaty 
gantÌ3 aliquid. — S5. Mittg idy quod scioJ\ Hoc h 
summìtse. -— S6. Ham! quid? Pamphili?'] Appavpt 
lierem ve stri et Pamphili lentiui pronuntiatte,. quam 
vellety et ideo nunc repetisse nomen nostri et Pampi 
Hemf quid? , Pamphili?] Duas ret operatur Dame nmi 
ut ig:narissimum se ostendat, et ut Pamphilus nominetnr. Et 
re^etit nomen Pamphili, quasi per indignationem , ut aoceri 
bus adolescentis nomen inculcet; metuit enim, nenoo audisli 
ut senez. — 27. Recte ego eemper fugi has nupH 
Et hic efficit quod roluit Daviis, ut Pamphili Chremes pueroM'^ 
cognoscat, et recuset generum. Has.] Id est huiusmc 

28. O fa cinus animadv ertendum.] ilffOffMSsa/tfig quarta» 
clamitas?] Clamavit enim Davus , ut puerum audiret 

29. Quemne ego heri vidi ad vos adferri vespe ri?] 
negando irritare mulierem ad confirmanda quae vult. — 30. 
minem audacem!] Ezclamatio Mysidis testimonium 
Verum vidi Cantharam suffarcinatam,"] Vide 
argumentum: priuS| vidi puerum afferri^ dizit; post, non 
sed Cantharam suffarcinatam. Canthara nomen est anut. 
dicit, ut leviter redarguat Mysidem y non ut vincatur ; hoe enim 
seiuuuit^ Cantharam suffarcinatam^ non puemm poi 



27. 
V. 4. 22. 
28. 
29. 



Recte.] H. e. merito. Adelph. V. 8. 28. Hec IV. 
Infra V. 4. 50. — Pugi nuptias.] Ita saprà IL 1.1 
Animadvertendum»] H. e.' puniendiim, ut supra £ L 1 
Quemne ego heri vidi.] Interrogatio tubdobitu 
Plautus, MiJ. I. 1. 13. Quemne ego servavi in campis Gurgueiidmà 
[Oratio sic explenda : tune dicis hunc eue puerum Pamphili , qiieiB 
heri vidi ad vos adferri ? Gatull. LXIV. 180. An putris ^"^ÌU um . 
rem^ quemne ipsa reliqui L e. eiusnei quem ipsa reliqui, ubi vld. I 
retum.] 



ACTUSIV. SCENAIV. f^ 

||BicÌB«lain. JMy. IH» poi habeo giiìiaa, 

rio piriondo aliqoot àdjfìiemiit libene. 
fime illm fllmn haiid noTÌt^ oiàoB causa haec inr 
[ cìpU. , ' 

■onés, n positooi pfiemin ante aedes Tiderit,' 
pm gnitam non dabit. tanto hercle m&gis dabiL 85 
L Noa hàrde fimel» Ho. Nano adm, ut ta sb .,^ 



IT» SI» BcntL ex daobui codd. graiiamf probante RohiikemOi fui 
id ex more Comiconiiii enm erbitretiir. 



'ffarcinatam.] Proprmm est anibiu taffiurcinatat ette, ut Pet" 
ly PatfMMda Bameis. Et FloMtuSf Doliarem^ claudam^ croMam*--^^ 
tCmtm in pariundo ali^uoi adfutruni liberae,'} Indi* 
|B aecnta conGmuitìo ett, qjoam exprettit Davi refutatio. SujMrett 
pa ut et condudattir effitctot doli , negante Ghremete se datomm B- 
^s ^uod tnbinde ef&dt Davnt dolo. Aliquoà libfraa*] Neo 
■MS, nec multae. Lsb^rae*'} Testimonia libera contra senrum. 
IIkic proprìiun Ter^ntU est ; nam de Romano more hoc dizit. -— > 
, N^m Illa iilum.] Nae^ valde. Cicero ^ JSae UH vehementer 
^tU Nae illa iilum,] Ghremetem scilicet. »-~ 34. Chremes^ 
j^msifum puerum.'\ 'E/w ittoxQlost, Et est ftifi/fiaig; transìt enim 
ÉBto ad imitatimm characterem* Chr§me»^ si po»i$um pu^* 
m^l Mlfiì9fiiq^ quando aliqua verba sio pronunclamus, ut vana vi- 
Hnr. — — ^. Non hercle faciet,] Bene enim de se tertiam per- 

81. Suffarcinatam.] H. e. suiFertam onere , quod sub axillis 
Plautusy Cure. II. 3. 9. Tum ùti Graeci PaUiaUf capite 
^ni ambulante Qui incedimi sufEarcinati cum libriSf cum Mpàrtu- 

Ut autem a sardo est sorcino ^ ita a fardo ett farcino» Meta- 
ab avibus translata , quae dum saginantur, ut piuguescanti /or- 
ari dicnntur. Vide Commentarium maiorem, et Donatum. 

32. In pariundo aliquoi adfuerum liberae,^ Hinc 
• confici Tult Mysis ; primum non eue puerum supposititiiun , sed e 
,^erio natum. Si enim servo homini testimonii dictio non est , Phorm. 
1 1. So. homini h'bero utique erat. Addit autem, aìiquot liherae^ 
i unins nuilieris testimonio res nixa in dubium yocaretur. Deinde au- 
a tacite agnoscebatur a liberìs illis mulieribusy etiam Glycerinm 
a ingenuam. 

S4. ChremeSj si puerum positum ante aedes vide* 
;iy suam gnatam non dabit,] Est in hit verbis jk//»i}0i« eorum, 
uè Glycerium cogitare et sperare videbatur. Ita Eun. L 2. 75. 

36. Ut tu sis seiens. ] De hac constructione vide tupra 
[. 2. 28. 



f 



. A K D R I A £ 

Nki p&emm tollis, Uun ego haiic in mediim yrbaa 
VroTilynm; teque iUdèni perrolTam In luto. 
My. Tv pòi homo non e» sóbriw. Da. FalUcia 
Alia aliam tmdit isim susurraii audio, 
Gvem A'ilicam esse hanc. Ch. Hém! Da. Coi 

légibiis 
Eafli ncórem- dooeL M^.-Aul ibseero; in non 

▼18 est? 



V. 4f • BentL ex codd. S&o pni jim» 



•onaiii fede , ut tupra. Ai nttne faeitt. Vi tu «s« «c<#ii«.] 
quenters fio enim veCeret prb mos dixere. >* 87* In mtdii 
viam provolvam,] Bene in mediam viam: quia Ulta f 
XK)titiu iacebat. — 38. Provolvam.l Id ert, porro ▼olvam, Eti 
qnidein minatur, qiiod facturus non ett: Teruin sedulo id agit, 
iam puer toUatur e medio : flimul eum tenrat Chremeti , ut iptt fl 
lat genemmy non ut a quoquam pattuì TÌdeator iniuriam. Tfj 
ibidem pervolvam in luto.] Oe proximo «a^^/iocov repetit 
quando nomina tunt , na^ovofiaala : quando verba , sa^ófMcoir d' 
•—39. Tu poi homo non es Mobrius^ Sobrins ett tanae 
tity quati MoiriW, hoc ett, ebrio teparatus , tecretus, separa 
lit qui ditceruuntur. — 40. fallacia alia aliam truii 
Proverbium, cui tubiacet, memvrem mendacem oste oportere. 
41. Civem Atticam esse hanc] Trantit ad imitationem. Ài 



87* In mediam viam provolvam.'\ Simili intermii 
utitur Plaututy Mercat IV. 4. 57. Ibo ad forum ^ atque Demipi 
haee eloquar^ Me ieihttnc capillo protracturum ette in viam, iVùi 
abducitf quo voh^ ex hieee aedibue* 

39. Non e 3 sobrius.'\ Formula convicii. Ita Heant. H. 
29. Eodem tensu dixit Eun. IV. 3. 13. Temulenta es. — Fallati 
alia aliam trudit.'] Metaphora vel ab undit maria vai a tempii 
deducta. Horatiut, Cirm. II. 18. 15. Truditur dies die. ' J 

40. SuMurrari.] IL e. olam dici , ted tine auctore* MartiiS 
IL 44. 6. Et lecum, sedai audiam^ sururrat. 

41. Coactua legibus eam uxorem ducet.'\ Vide Adelp 
IV. 5. 51. Fliorm. II. 3. 66. etMeursium, Them. A(L L 6. [Saej 
Veteret leges dicunt de lege una vel legit parte. Sic legibus solvi i 
citur^ qui una alterpve lege solvitur, ut docet Graevitit ad Gic. Fi 
lipp, II. 13. Lcge vero Atheuieasium , qui virgini civi vitium obtn! 
rat, eam uxorem ducere cogcbaiur. Vid. Adelph. IV. 7. 7.] 



A e T U S IV. S e E N A IV. ^1 

k. locaUriom in -maliini ixàóem pene fneidBi 

k. Qius hic lóqnitor? o Chremé, per tempns id- 

Tema. 
Multa. CA. Audm iam omnia. • Da. Anne fa 
r-- ónmta? '45 

JL Andivi, inqaam, a principio. Da. Andistin' 6b- 
f secro? 
pn — Sceiera! hiino iam oportet in cnidatum hinp 

abrìpi. 
ic ille est! non te crédas Davem Inderò. 

IT. 4^. quia iMproductum nnlluni habel locum Bentl. corrigitx JÈnjié 
haea iu omnia? Idem ▼. 47. Ham ad vemiiii praacedantem tn^ 
zit. ▼. ad III. 3y 23. Certe vemu ab ScéUra ordiandtif. 
48. Bentl. ex codd. Hic 94$ Uh. 




io est conturbatae mnlierìs. -— 43. loeularium in ma» 

t] E contrario prò gravi et moletto ac nimio. loeularium 
r mmw* awtltp^OiVm —— 44. Quis hic loquitur? o Chramo^ 
ir temp UM advenis.] Frincipìuin loquendi DavuB Chremeti dat, 
I^Kturus qiiae ipse conatus est. Per tempus advenis,] Idem 
^p#r temp US f t{uod in iempor e ; aut certe par lempus ^ tempe^ 
}ÈOm O Chreme per tempus advenis.] Astute, quati eum 
■i primiun viderit. — — 45. Anne iu omnia7'\ Aut ntf prò non 
pbi^ Aut ne tu omnia j ut ne producatur , et accipiatur prò non. 
•Tu omnia.^ Audisti^ «ubauditur. -— 46. Audistin^ obse^'' 
9? A «m. ] Exsultans Oavui infert, et inculcat , frequentar repeten- 
Audistin' obeecro? Aam. ] Difficile credendo y affirmat le 
I eciviste praesentem Cbremetem , ut bac confirmatione nihil illum 
ae faciat autpicari. -— 47. In cruciatum,^ Non incrucem^ sed 
ueiaium, — 48. Hic ille aj/.] Cìxuì ifMpiaeif quasi Wr ma- 



43. loeularium,] locus iàcit ioculus ; inde iocularit et ioou» 
fimSf quod ludum ac iocum facit. Fhonn. I. 2. 87. 

44. Per iempus ad venie.'] H. e. in tempore, opportune, 
kyr. IV. 3. 16. Plautui j Menaechm. L 2. 30. Kon potuteti magie 
iiterapus mihi advenire , quam advenie, 

45. A principio.] Plautus, Aul. III. 6. 2. ME. Ain^7 Audi- 
ki? EF'. Usque a principio omnia. 

47. Hem sceiera!] Ita Adelph. II. 2.20. III. 2. 6. — In 
*ueiatum hi ne abripi^] Qui in vincula coniiciebantur , abrip^ 
ftbantur. Adelph. II. 1. £7. Vult igitur Davus Mysidem mentitam, 
pia adeo torquendam , ut verum exsoulpatur , de simulato partu. 

48. Hic ille aa/. 3 Haec digitum in Simonam intendens^ et 



m 



A N D a I A E 



My. Me mlsenun! 

Chr Novi rem ooineni. èst Simo intua? JDo- 'BtL 

My. Ne me attìnga», iceléste. n poi G^ceiio 

omnia haec* 
Da. Eho, inépta, nesds quid sii actom? My. 

Bciam? 
Da. ISxc sócer est aHo pacto haud poterai 0eri, 



V«*-50« et 51. male hic Inter fenariof dxmeter et 

occupant. Bentleitu loctim matavit ne : Novi émnmm 
Simo inUiSÌ Dm mU* ÒL nm nu duigtUf i| Scwl^Mim, éip9Ì\ 
corio non omnia haec* 



gasoM. Sed hoc Cbremetem ottendent didt ciim éi^pai^ Noi 
eroda» Davom ludoro,'\ Firgilius: Non Diamtdis oqmooj 
currus comis Jehillis? — 49. Mi oones.'\ Bene«#ii#x, quia^ 
m alienior ett , et ignotut Myaidi. Mi, ] Sappalpatio muliebriai| 
61. Ne mo aiiingas.'i Quaedam oitenduntur aperte in òoi 
quaedam es aliis pertonit intelliguntur^ Si poi Gljreorio 
omnia ha oc] *A^oalmn9|Olg tertia, quod alienae pertoaae 
tn redceatur. Fiunt autem dnoatmmjous , id est, reticentiae, 
modit. Aut eninitaoet per «eipsum, et ad alium transit: et ett 
aat tacet, oec ultra aliquid dicit : et est tecunda ; aut alteriut ù 
tupertonae filet: et ett tertia. — 52. Ne sci* quid sii adi 
NeseiSf plerumque dioitua ei, non quem volumut redarguere 
xìtiae AUt iguorantiae ^ ted quem facere volumus , ut velit libi 



quasi malum Mysidi interminatus dicit. Gr. oda IxcSroff. [EUe otà\ 
nempe Chremes, de quo dixerat supra ▼. 34. Elegana formoiaj 
Hie est. Eun. IV. 6. 14. haec ea est. Liv. XXVI. 17. àie is est fi 
gnam praecessit : dmiliter hoc illud est apud Cic de SenecL e A 
Drakenborch. ad Liv. II. 6. 7.j 

51. Ne me attingae^ ^celeste,] Scilicet Daviis» qjd 
fldhiic praesente Simone terzitaverat andllam, nuuc eo remoto 
ditur et palpo percutere rult. Turpilius, Leucadia: Ne me 
atqU0 aufer manum, Bia^ quam ferocula est. Plautua, AmpL^ 
2w 22. Potin^ éSy ut abstineas manum? Peri. V. 2. 35. Oim 
aitingas. «^ Si poi Qlycerio non omnia haee.'^ 
narratura ttan, Vult ig^itur Mysis Davum inricem laedere , 
tura eum apud Glycerìum, atque adeo per Glycerium apud Pampl 

53. Hic so cor est,] Loquitur quasi per u^ilfi^m , quia 
«idebatur f uturus socer GlyceriL Ita Virgilius, Aen. UI. 344. A' 
ner auxilium Priamo Phrygibuique ferebcu^ de eo, qui 
petebat uxocem. Ita Tumus ad Latinum , quem sibi optabat 
•Aea. ZL 410.. Ntmc adto^ot mai magne pater, contuUà reverffiw^ 



ACTUSIV.SCINAnr. 

M9Ki ]ui6C| muM Tolidmns» jSfy* Pniodic6rak 
k^ FuiUmn intentae oénses, ex animo omnia» 5^ 

^Uat natnrm, fìidas, an de indiialriii? 

»Si» BmàL ptam voiumuB. NL ProMe^réSm Vnlg. voAumu; Aliofofa 

aMliuni oonmit. 
5S. BentL oonr. Biium inursise^ 



L «— 55. Faululum infrtMMt.] Nore, prò mnltam. Et Mt 
MP«€ friifMC- Sx^ animo omnia^ ut ftrt natura^ fa^^ 
M.] Fignn Isf^ijyqtfis. Nam^deft0« animo, mn^ utfert 
^mtal Et haec fetitentia a TeT€ruio ì^mtfiyMXifimf^ protsta ett, 
ip Mtnander buètantMms pofuit. [r. BéntU ad h. 1.] «- 56. Ut 
Ìb na»uriu'\ Hoc eit, naturalù et ingenita actio. An de inàu*^ 
1«?] Id eety fdentia et providentia. Ea enim quae dicimus et td- 
operatioae genita et induftria quadam fcimof. ut Virg» B$ ad 
saban^ (jnamgu^ hoc imùamur arando,) 

[54b Praodw€roo prò praedizifies , imparfectum prò plntqpampeK^ 
\^ de qua temporum enallage vid. GronoY. ad Iìy. XXZIV, il. S» 
r. ad Sanct. Min. I. 13. 5. p. 98.] 

[ 85. £x animo,] H. e« non simulato. Eun. L 2. 95. «t 99. 

fc. 56L U$ far$ natura,] H. e. ut rea ipta fert, fine arte wél 

r — — ^ 



ACTUS QUAETU& 

SCENA QUINTA. 



GRITO. MYSIS. DAVUS. 

: Ih Uc habitasse plitea dictnm 'st Chr^sidem} 

In hae habitast* platea,] In hoc loco porMona^ adcatattrù^ 



chinata , nane loquitur, Nam hie Crito nihil argumento debetf 
f àhoaHutionom errori eia* .- simul ex verhis euis , guam graviSf quam 
UmSMSf fiuunquo iustut eit f ottendit, ^-^ 1. In hac habitaeMo^ 



1* £n hae habita^te platea dictum 'et Chrjreidem.'\ 
Piantua, Asin. II. 8. 1. Ut demonsiratao eunt nùhi^ haeeo aedar 
' oportat^ Domaenetus uhi dioitur hahitare» 



Qaae sefnhonerte optiiit parere hic diWtias 
Pòtiùs, quam In patria honéste pauper vivere, 
mòrte ea ad vie lége redierAnl bona. 



''- V. S.^ Beliti, ex codi' Quaa'tibi inhonèsie etc. qnia te^tur qué 
per vivere» Nifi fortane ex aliit librù vivere^ pr«eléMi^ 
•tructitram Bentl. firmai collàtis Adelpli. I.-S, 28. • -' 
, V«_3« BentL ex codd. ^icom Tkànésie in pàtria p, v. 



tfain habiiaro: ted ^ia mortua est, Aa5i#a##^ didt. Pit 
Graéci mUmUtv dixeruut^ quam not ptaieam didmnt. Secundui 
lÓ|un eiiitmodi .M^dilaw ti.Jdodeamj anwdiJap et spontUum acri 
— 2. Quae ieee inhaneete optavìt.] Opiare^ est un 
jbiobut aligere. Firgiiitaf Pare optare locum iecio, — Pi 
àie diviiiae po#ifi«.] Animo herèdit diidt| parere hie 
iiàe* —^ 3. Q a am ITI pà# ria. ] Prìmum' ^oletGrìtOy ^[uod 
trix fiat Olirysit; «ecundo progreuut, queritur quod mortua ei 
nota quod tria dixit Grìto contemsitte Chrysidem : patrìam , honc 
él panpértatem. Ti n^imnv etiam tervatum est grari Tiro , qu 
Inm tfobrìnae pudet. Slmul file ostenditur eiuf generia faine Ghrj 
ut quae probe vìvere potuerit: nifi, ut aìt, neeeititat cogeret. -< 
in patria honeete,^ !^rr/<^aTOv primum; -— In patria- < 
eie pauper vivere.] Hit verbis a poSta iam honettut ine 
Crìtov' et dignuB cui credi oporteat. Pauper vivere."] Ai 
reddidit , Sed inopia et cognatoruin negligentia coacta, — — 4. 1 
me lege redierunt bonaJj Hic ius tractavit dicendo redie 



2. .^tf«# op$aV4t parere divitijaen\ Seie, sic enin 
legitnr, ^eganter «Aeov^sr. Euh. Prol.,1. fi. %, 17. Salluttius, 
7. Sete quieque hostem ferire properabàt, Livius XXII. 50. Qui 
ne mori^ quam aurpker-'tnifere maluit, Eadem loòutibne dixit ( 
GatiL I. 2. Cupio me esse clementem. Alitar Plautus , Aul. Pi 
Inopemque optavit potius eum relinquere^ Quam eum thesauruni co 
etraretjilio, [Optare est eUgere. lÀv. XLIX. 32. une aorte se M 
niam opìaturum, ubi vid. Orakenborch.] 

[3. In patria pauper viveret. Sic e msf. optime reposuil 
leius. Ante edebatur in patria pauper vivere , quod per Graec 
dìdCum putat Perìion. ad Sanctii Min. IV. 12. 9. p. 732. In le 
quam revocavit Bentleius , talis est syntaxis, qualis Adelph. I. 2. 
nere nune facere potiue quam ubi te exspectatum eieeisset forae^ 
Ttiore aetate post faeeret tamen, Caetar B. G. IL 10. optimum m 
mum euam quemque reverti et quorum in finee primum Ilomani 
san hitroduxiaeent j ad eoe defendendoa undique convenirent^ pi 
^pènire , ubi vid. Oudendorp. Plnra notavimus ad Rutil. Lup. II 

4. EiuM morte da ad me ioge redierunt bonon] 



A e T u s nr. 8 CE N A V. 



•S05 



qii68--pereoiiter P Tfdeo. salvete. ^ My. OÌMecro»- • 6 
^ideo? esine hic Criló, sobrinas Chiyndis? 
Or. O Mjhsb, salve. My. Saivos su, dito* 

Itajs' Chiysìs? hem! My. ìiotà qùidem poi mise- 
ras pérdidm • ;,.;-: 

Quid vds, quo pacto lue? saline recto? My. Nós- 
ne? do. 

8. Senti. corr« no* pél quidam , ut III, 1, 1. 

9l ratio posdty ut cum Faérno et Bentleio m^ìim legamiupra«alMfc 



redeunt, n non ett heret deproximo, aut tz tetta»* 

• — 5. Perooni0r7] Interrogatio est, cui necettarìo retpo»- 

y ani mtiam^ aut non. Pereoniatìo, cui nihil horum. Ut ai quii 

ubi liabiubat Ghrytit? dicatur, Ecce hic. Perconiaiio^ ut ai 

ty dir adultarium comniifijti ? Simul etiam modeste et maturai 

•e nihil interrogaturufy coepit a blandimeatìt. — « 6. Est no hic 

, sobri nuo Càr^oidis?] Sobrini funt consobrinomm filii: 

icii Monandor; Terum ut alii putant, de aororibuf natii ut flint 

ì, quari flororìnL *• 7. Salvus oio^ Criào^ Salvuo^ aiaeT»- 

Mlutantia etty nonquati reiponsio. — 8. liane Carolis? hemf] 

Buac interrogata sed coinuiiteratur : et ita nequebatur ut dicerety 

aed noagis gemitui «ignificat, quod minus dizerat. No* quidom 

itorao perdidii,] Hic intelligitur ; aupra «ubaudiendum periià. 

fro periùy haec reposuit, perdidii» — 9. Quid vo4 j quo 



K. 



5. 
I 

6. 
V? i 
LftS. 

8. 



eiuf heres ego «um , etiam sine testamento defunctae. Cicero' 
45. MìnuciuM quidam mortuus est ante istum praetorom^ aia» 

um erat nuilum ; Ioga heroditat ad geniem Minuciam veniehai. 
oa mono dixerìty sive oa bona, res eodem redit. Hec* 
Proprie autem rodierunt dicit de bonis, quae non transeant 
familiam, sed redeant ad legitìmum heredem. Cicero, de 
L 39. Cum àorodiiaiom ad so rediisse diceroni. Ut enim he- 

teftamento dicuntur venire ^ ita legitimae et ab intestato rediro* 

n. de Verbor. Signif. s. v.] 

Sod quoo porconior? video*'] Plautus, Rud. II. 2. 4* 

porconter? commodo occoo video adstaro. 

Quom video? osino hic Crito^ oobrinuo Chrjroi^ 
o osi,] Ita solenty qui primum parum prospezerant. Adelph, 

Phorm. V. L 8. 

Itano Chr^oio?] Ne \ideatur SvatpijfuXv y moriua^ vel 
omittity ex solemni more veterum; quibus ob eandem causam 
abiisMOy vixioso dicebantur mortui. lidem Graecis Mlsiopig at 
dicebantur. 

Satin"* rooiol] Subaudi | agitis. Formula de salute alte- 



A N D R l A E 

qdoNBf almly qulndo ut TolimiiUy n&i UmC» 
Qidd Gijyceriiiin? iam hio snòs pamites 
f. Utfamp! Cr.Kn nondam etìmmP^hasd 

Imo me idftulL 
D pòi, d id sdssem, nt&nqiiun Imo tetaKwAo 
dem: 



V» IjE. ai^ii/)i' FaSnrat. nind etiam Bentl. prob«TÌt. 



paeào kieì] Progreifio loqneiitU ad mtenogandimi. U crtf 
Inqnity quod illa peniti ?ot autem quo modo? Quo paef 
JigiiifkMitio eft pengrinantit. — — lOi Nosn^? tie» u$ qéir 
ti sic nndnm ett. Et att lignificatio laoguorit cuiutdam et * 
diaii. No9ne7 sicf u$ quimuSf aiunif quando u$ 
muSf non iiesi,] Et ad praetentù, et ad praeteritae viCae 
tioneiii peitinet ista reipomio, qua purgatur roluntat ChiTifidit 
ata meretrìcio. CaedUus in Plocio: Fivas tu potnSf ^mamdm 
«eiira. — 11* Quid Oljresrium? iam hie aaot.] Coi 
seditaten petenti , oonveait iudid futuro , de plnribiM iadagmw 
xecto etord£DequaefÌTÌty Quid Chrj9Ì97 quid «ro«? qmié' 
ooriumì — VL Uiinamì] Noto genere esóptationem p^' 
tione intolit. Haud auspicato huc me adàuiL] Ideiti 
•picatiUi qnod non esMt antpicatni. Et ofitatum Teteribnt 
d quid aliqnando alitar erenittet , quam rellent, — 18» JV 



riuf rogitantis. Ita Eun. V. 6. 8. ^Satin reete ; «ubintelli( 
tit ; ■olennif interrogatio peregre redeuntium rei aliunde adi 
QoinctiL InsL VI. 3. rcctemc omnia? fciU te lial>eDt. Vid. Bxision. 
ytiL p* 7U. Dicnnt etiam Veteret satisnc salvac «o. ret tnnt, 
V. 5. 8. Sed disputaat Tiri docti , an etiam dixennt oaiisno 
salvo flit adverbium. Verum rectisflime iudicat Gronovioi ad^ 
Stich. I. 1. 10. hanc formam non flatit reotis teitiinoniifl aitL 
•ccedit Dukerus ad Lìt. L 68. 7.] Sic] Haec partioula 
landaL Heaut. UL 1. 49. Phorm. I. 2. 95. ubi TÌde Donatami. 
10. Ui guimus,] Menandert Z«^w* fÒQf ovf ctf ^4 
•éU* mg 9vpa^a. Horatiufly Garm. L £4. 18. Durum: ood ' 
patientia, Quidquid corrigoro est nefa». Ubi Tetni H<li<iìiaif j 
Terentii locum laudat. 

12. Huc mo adtulL^ Plantufl, Amph. UL 4» & 
lovi dicto audicns: sius iunu nane huc mo a^orOm VirgiUat,.; 
Vili. 477. fatis huc te poscomtibus adfen. Uti yero adforo ae, 
aity ita abscedenfl auferro so didtnr. Plautufl, IUid« IV.8w98i 
scoro f horclsf aufer te modo, Eadem iratioaa agoto^ fmmmmOf\ 
corOf pons$raro so dixerunt. - }h 

13. Uuo ioiuiissom psdsm.] Adel]^ IL t. 19. 



A e T U 8 IV. S e E N A V^ £07 

«fan Acte 'flt fii» liaec, atqve habitii <8t 



fllJBB foemiity póssidet mmo me lids|riteai 15 

weqtij qmm hic mflii rit fadle mtqae.àliley 

esempla oómmonent, rimai- Mitror, 
aliflDem èsse amicom et défensorem ei: tdm fere 

14. FkSmas enu in nnam synabani longam oontrahit reniunque 
iatagmin pntat Beoti, oorrigit : Sempér et dieta eh é%99 haeo 
aique habita ési ^oron 

16. BentL ex oodd. ^mam idmihi ni fi ni tententia generalità 
promuitietiir. Idem ▼• 18. lam 0is€ àUquemi, ex oodd« Gonetniiiiif* 



È0iMÌis*0m p^dem* Virgiliut, Mene efferre pedam^ genùoTf 

reUeio Speraeii ? ElL Ferie ^ eimul Faunique pedem , Dryade^ 

iaem 8ed Critici adnotivit , alienius ette a charactere eomieOf 

tlis^em pedem* — - 1^. Semper enim eius diciatti 

aique habiàa ^ei 9oror,'\ Ani .Terìt oredendnm ett, ani 

lalfia y quae tamen inveteraverìnt. Hinc Cicero y lia haheanitWy 

dicani ur. Ha hit a ergo plus ett, quam crediia» Semper 

] A pottibili et utili. — 15. Nane me hoepiiem Hi e* «#- 

.] Mire dicit me^ cum tfitpaaiij id est, tenem et remotum a liti- 

Bospitem^ idetty peregrìnum. Liiee segui f id ett pau- 

totum per fyipit^iw* — 16, Quam hic miài eii facile 



ITiinam ne ungnam Medea de corde cupido Colchie pedem es« 
i! Plantnt, Menaechm. II. 3. S9. qtù hue in hanc urhem pedem, 
hodiey nunquam iniro tetiilit. [Teiulissem pedem antique prò tu^^ 
l'erre j'. inferro pedem , et oontra efferre , referre pfdem^ poe- 
ntitata tnnt s qua de cauta critici quidam y teste Donato, 
ity loGutionem ieiuKssem pedem alienam eu% a charactere oo- 
Sed et nautut tic locutut ett Menaech.n.3. 29. qui hue in hanc 
pedem y Ttieihodief nunquam iniro ieiulii; et notter Adelph* II. 
I0L nuequam pedem^ toil* fero.] 

14. Habita*] H. e. exittimata et eredita* tupral. 1. 97. Nepot, 
ku 9» Hunc advereue Pharnabazue habitut ett imperatore- 

16. Liiee eequi.] Ite Adelph. IL 2.40. Phorm. IL & 61. Qnod 

im liiem dixit Oridint » Fatt VI. 89. Eadem ratione eequi otium, 

■ibellamy ett otio et bello déditum ette. *— Quam facile aiy 

m uà ile,] Id Tolt, difficile tibi maximeque inutile fcnre. Ita tn- 

I. 5. 51 

17« àiiorum oMompla.] Tangit hic laiqmtalem iodioum. 
FVam. IL 1. 45. 
19, Amicum ei defeneorem.] b Famphiluf erat. Supm I. 



1208 



A;N.D R I A £ 



Gnmdiéscnla iam proféda 'st illinc. diblàteiity 
Me j^cophantam , heréditates pérsequi, 
Mendicmn: tniii ipsam déspoliare non tibet. 
My. O. optarne hospes, pòi, Crito, antiqaum 6b( 
CV*. Dnc me ad eam, quando hiic véni^ Bt Yià( 
. Jlfy. . Muome. ... 

, y* 20. Beoti, ex codd« hertdiuuem. FraetUt plunlif numerati ; 



a$qu0 tf #i/tf.] Id est, difficile et inutile, et ett comiomn. — 
GrandiuMCuia iam,'\ Ad partem aetatis refertur gruidif, A\ 
■{frandis natu ett. Maior autem, generaliter, et ad tnmmam 
refertur y et ad comparationem aetatii pariter positum est. -— 20l 
cophan$am,'\ Hoc est, quum in me conveniunt lites. Sjrcopi 
iam,} Bene, sj^cophan$am: quia bonam cauiam habet, et 
aliud timet quam cònvicia. Et èycophaniam aubdittingue : et'j 
infer «equentja. — — 21. Tum ipéam despoiìare non Uhi 
Ab bonetto. Et bene, quia nibil tuuni babet, niti Chrysidifc 
,22. Anàiquum obiinetm] Anàiquum abtolute dixit: ut 
wxtbonum^ quod antiqui isolebant: aut certe per iUni^iV^ idett, 
reni et ingenium. — 23. Duo me ad eam^ quando àuc vài 



5. éO, Uti Hegio Sòstratae et Pamphilaey Adelpb. IH. 5. 10* 
Pbanio, Pborm. II. 1. 77« Est autem defensor proprie rei, uti L! 
Eun. IV. 6. 32. uti advocatus vel patronus ett actoris. 

19. Grandi uè cu la,] H. e. panilo grandior, uti 
paullo melior, Hec. III. 2. 19. — Illinc] H. e. ex Andro il 
Atbenas. 

20. Sy cophantam.] In conviciis Atticis f uit vel maxime , 
ipa9Tfig et «oxoyarr^a ; cuius It9(ì09 explicat Scholìastes Ariste] 
ad Plut. V. 31. et Eugraphìus ad h. 1. Sciiioet Athenis ita dicti i 
Gua ex Attica clam exportantes publtce indicarent, Rine syi 
prò delatore et calumniatore usurpatur. Sed et honorum exÈorm\ 
legum contortor ita dictus, Phorm. II. 3. 27. Ita Menandfr 
^tobaeum, Serm. LXXXV. o xov^ yo^ovc ^cm' ox^i^aff o^or 
fpetÌ9BT€Ct, h. e. 8i qui» nimie sollicite epeottu legem^ sycophanta 
Quod hic in Critone poterai videri looum habere. -^ Horoditéi 
pere€quL'\ H. e. sequi donec adipiscar. Adelpb. II. 1. 9. et 2. 27, 

22. Antiquum obiines»] H. e. antiquum morem Tel 
iniùm, ut Hec. V. 4. 20. Plautus, Mostell. III. 2. 102. Antiqnnmi 
obtines tuum , tardu» ut eie. [ Obtinere pertinaciter tenere, 
in tenendo. Adelpb. V. 3. 28. gloriam iu ietam obiine. Gic. ^à. 
Fr. I. 1. ui noe eam neceeeiiudinem obtinere et coneÉrìfflr^^mmtìi^lti 
Vid. Gxonor. adl4V*III.36.9.1 ^^ 



ACTUS V« se INA I. sotf 

Ìk6§t nolo me in tèmpore hoc ndett 



^a d « a m. ] , Vel hoc inquit, ut videam. cur antem ut vidtam? qvdm 
Et. Et eat ordoy Due me ad eam, ut vidsaniy quando 
k venL — - 24. Fid^at tentfx.] Bene ««nrjr. Simo enim 
h Chremete ett^ Propter hoc TÌderì non tuIc, ne dusntatnr apud 
■rum testimonio , rem tue Pamphilo adrertnt Glycedum : et rui^ 
■npfiaii oonfirmttttur. 

[S^ In tempore hoc, prò tempore hoc* Saepe nominibat tempo- 
"2b ablatiTo jpositit praepodtio in additur. de. prò Quint. e. 1. Quae 
k M Cavitate dAae plurimum poetuntf hae centra no4 faeiunt in hoo 
wforo. Vid. Drakràbordu ad Ut. L 57. 1.] 



ACTUS QUINTUS. 

S e E N A P R I M A. 



GHREMES. SIMO. 

SSatis iam, satìs, Simo, spedata ergi te ami- 

ci^à 'st mea: 
perieli ooépi adire: orandi iam finém face. 

1 ineepi Bentl. ex codd. et rett editt. Idem t. S. ex Eugraphio 
- ci Donato nune cum maxume. 



Satis iamf eatie^ SimoJl Haee eeena offieiorum dieceptatio^ 

tmUimet , pctrum inter se de officio amicorum^ et paterna pietate 

— » 1. Satis iamf satie,^ Haec veluti quaedam con^ 

Cft: namque iniu'ianim rem fitSimo. contradidtur per con- 

f falfum ene quod intenditi cum Pamphilua neque amet, ne- 

co natua tit filiuf : et adhiBetur derivatio caiuae) qua dioitur 

ijta omnia ette molitam, ad ditturbandaf nuptias. Satie- 

tfaiitf.] Bene, negaturnsfiiiam, pnrgat prìut officium auum do 

tfcoiaiitsi : et nitro acouaat ipsum. Spectata.'^ Frobata. ut Vir» 



Im Satie iam^ eatis.] Cicero, MiL t6. Satif ìtfdfco^ifm et# 
•9, catis. Spoetata.} Saprai. 1. 64. 

14 



210 



AND RI A E 



Dim Blndeo obMqirf (ibi, pene ill&i iritsm filniar 
SS. 'Immo enim nane quam muime abs fe 

atque orò, Chreme, 
Ut beneficium Térbìs initiun dùdam, ntaito re 

probes. 
Ch. Vide, qnam Iniquos afa prae studio: dom 

id qa6d cupÌ9, 
Néqne modum benignitaiis, néque, quid me oreSi 

gìtas. I 

Nim A cogites^ remittas idm me onerare imùriis. 

y. 6. Bentl. ez Donato et codcL dedit dàm id ^ffidasm 



gilius ait| RebuM spedata iuventus, •— 4. fmiiio enim 
quam maxime ahe 4e postulo.^ Renuntiare affinitati 
teiiiy ant parum adhuc intelligit Simo, aut tubtiliter dìtnmulat», 
fidem promissi bominein compellat. Immo enim,] Snim 
est figura^ (GCr. Euih II. S^S^y -^ 5, ini ài n^ dùtpUan, .'afa n 
unde et m//f aquoque dieta. — ^ 6. Quod cupi s.] Quod velia. 
quod iubee. — <-. l.Neq^e'modum benighilfa£Ì9f neque^ 
me oreSf e ogitas.] Id est, non cogitaf, aut quantum de 
gnitate amorìt exigendum, aut praetumendum sit : aut^foam 
posfibilei quod peti*. -* 8* Remitias iam»] Remittaai 



3. llluei vitam filiae,] Illudere dlicuij aliquem , m. él 
in ah'quo reote dici, aùctot est Servins ad'Virg. Aèn. II. 64. Vii 
tem illusi vitam ita dictiim , quasi lusi 'in vitam^ atqna' 
hidendo pene perdidi, Quomodo lanquam' in emmma abui 
cuniae illudere dixit Tacitus, Hist. II. £4. [Illusi vittunfilìae i. 
Ut fama et existimatio filiae ludibrib esset aliis.] 

4. Jbs te postulo atque oro.] Fotta ad ntrum^pw^ 
rendum abs te. Virgilius, Aen. XI. 358. Ipsum obtestemur^ 
que oremu» ab ipso. 

5. Re comprohes,] Elegans est oppositio intar vari 
Emi. nr. 6. 3. OWdiuf , Heroid. XIX. 1. Quam miki nUeieti 
Leandro^ salutem^ Ut pcesim missam rebus habere^ veni. 
tem henefieium initum eadem ratione, qua graUa inifL 

6. Vide, ] A9^vi%òit est in admìratioae. Adelpb. V.I. &' 
IL 3. 10. Cicero , Fam. VII. 5. Eundem usnm habat iUud eiée^\ 
IV. 4.8. Flautus, Tmc. II. 3. 16. — Prae studio.] Cauaaitt 
t^ prae. Or. «xò eno^tr^q, Eun. L2. 18. Heant. L 1. 71. II. 8. 67. IR 

7. Modum*] Quidquid in ter nimium et parum finitur» 
dzcitnr, Heaut. IV. 5w 7. Horat. Sat. I. i. 106. Est modiu m 

&• JRaiti##a«.] IL e. omittas« De hac voce vide 






A e T U S .V. .S e £ IT A 1 SU 

Qobn? €%. Ah! rogiteaP péipnlutì me, iftt he^ 

mim adolescéntolo, 
•lio AHxmfiio amore, ébhóireiitì ab re axAria, 10 
un vi darem in seditionémy itqae ineertas nu- 

piìaa: 
I labore, atqne éios dolotre, gnAo ut medicarér 

tuo. 
peinsti: ioc^; dma tes tétalii mmc noo fért ferasr 

■ 

. 9. Bratl. hémini-utf et ex codd* J$ rogiiaM? Idem v. 11. Filiam 
darem ^ ne scAicet ut moleste iteretor» Enuit tàmen qui libro- 
rum lectioim patrocinentur. 



Mt «~ 9. Perpulisii me^ ut homini adoletcentulo."] 
ìtat tota accoaatio. Homini adolescentula*^ Sic Sallustius, 
ibans se tugurio mulierU ancillae» — — 11; Filiam ut darem,"^ 
liote; non, piomitterem, inquìt, ted darem ^ quantum in te e«t.— > 
Dutm ras tetulitJ\ Compotitum prò fimplicsi est ##rii/i#. Et 

■t. Fragm. Lib. ni.p. 976. — Me onerare iniuriis,"] Plau- 
Pseud. I. 3. 123. Onera hunc maledictie. ^cero. Pam. V. 3. JEfo- 
p importunissimi contumeliae ^ quibue erehrie concionibus me onerat; 
ctiani dicittfr onerare aJiquem maledìtftia f' mendaciisy contarne^ 

aliquando in bonam partem onerare laudibue^ honoribus» Vid. 
badiorch. ad Lìt. IV. 13. 13. Iniuriae h. 1. dicuntur preces im- 
et iniustae. Sic apud Plaut, Poen. III. 6. 14. iniuria est rea iniusta.1 
10. In alio occupato amore,'\ GicerOy Coel. 19. Amore* 
n, et haedeltciaej quae voeanturj nunquam' hunc occw^htum im» 
umqua tenuerunt» — Ab horrenti ab re uxoria*^ Hec. IV. 
. Dicitur autem res uxoria simpliciter prò uxore. Ita reefrumeru 

est frumentum- Caetar B. G. III. 131 

lì. Seditionem,] Intelligit discessionem , de qua supra III. 3.. 

rei rìxu et lurgia. Piautut, Amph. I. t,.16, Eam seditionem i//i 

mquilium conferei» Dicitur porro eeditio ab -antiquo eedire , cuius 

nrimn est coire» Unde et ^editto dieta , quoties plebs a patribus 

dSL [in seditfonem i. e. in discordiam et rizai. Seditio saepe est 

Icus domescicus inter ooniuget; aie muiier seditiosa apud Ciò, ad 

, IL !• ubi vid. Graeyius. ] 

12. Labore^ atque eius dolore*"] Solent baec iungi ad 

nendnm summum laborem , summum dolorem. Plautus i Pkend. 

19. Hoc everiit In labore atque in dolore , ut mort obrepat inte^ 

— — Madiearer.'\ Verbum* adpodtum ad animnm aegrotom 

tuli. Supra I. 2. 22. 

I3w R99 iatuiit.] Snpra I. fL 17. GioerOi Mur.5. Quod no- 

14* 



212 



AN DB I AE 



rilam Idnc dreni esse alimt: pner.èst nitni noe 

8Ó8 face. 
Sii. Per ego te Deos 6ro, vt ne illis dbiimnin indi 

crédere, 
Qofbiis id maxime ùtile 'sf, illum èsse qnam di 

rìmum* 
Nùptìamm gratia haeò sunt ficta , atque incept 
U'bi ea causa, qoimobrem haec f adoni, érit ad< 

hìSj désinent. 
CÌL 'Erras: cum Davo égomet Ti£ idrgantem 

Um. jS7. Sdo. 
Ch. At Téro volta; cam Oli me adesse neiter 

praesénserat. 

y« 17. ex ood. Bentl. facto. 

V. 19. BentL corr. vidi anciUam iurgaiUém , numeri gnitia. 
V. )S0. delet A$, Quod ti a Terentìo ett profBctum , in 
praecedentem ▼enum trahi oportet. 



altiut quam decet Comicum characterem , dìctum videtur. — 
ego $e Dees oro.] Defenfio per coniecturam. Et est orde, 
Deos te oro ego, — — 16. Quibus id maxime utile 
Argumentum a persona. Quibus id maxime ujile ^et. 
sa ratiocinativa. — — 18. Ubi ea causa, quamob rent haei 
eiunt^l *A9aìi6Xov9'09\ nam non intulit, ob quam causami cum< 
dixerit e a causa, sed ^asi dixerit | iTbi ea res : intulit , guat 
haec faciunt. Ubi e a causa^ quamobrem haec fatimi 
Aut rem abundaty aut causa. — 20. Vero voltu.'\ Quasi 



Siira fert. SallustinSi Gatil. 21. Mia omnia ^ quae bellmm aique 
victorum feri. 

14. Hine eivem,'\ Vide Eun. V. 5. 10. — Noe missos 
co.] Supra IV. 1. 57. 

15. Per ego te Deos oro.'\ Vide supra III. 3. 6. -^ 
mum inducas.] H. e. Ubi persuadeas. Ita supra 111,3. 4* et 
alibi. Cicero, Pam. IV. 8«. Utf quod ego facio^ tu quoque 
inducas. 

18. Causa f quamobrem,"] Ita Eun. I. 2. 65. Heaut. ILV 
Hec. III. 3. 22. III. 5. 2. IV. 4. 73. Vide Oonatum. 

19. lurgantem ancillam.] Vide id iurgium supra IV. 4^ 
Scio,] Eiifaif inmg dicitur in reiponsionibus ; atc[ue ita cepit Simo, 
supra IV. 1. 34. 

20. Vero voltu.] H. e. non sLamlató, non ficto. 



A e TUS y. S GEN A n. 



218 



l CWdo; et id fiBtctàrafl'^ Davos dAdmn pnediiit 
k netfciò qaid tibi ram oblitaa hódie, ao volui, dl- 



k 21. BeotL corrfgit idfuturum, et ▼. £t,^^*/(qaomodo) Hbi 
f ohIiiuM '■^ hodÌB f uivoiuif aictfTtf, 



uiaha$ amtilla. Cum ibi mm md0SS0f n^uier $um 
ii#<tfn««ra#.] Credit, aut etti vitui a Mjdde erat, tamen ignora- 
|pr ceae Chremea; donec diceret Danui Hic iUe est, non $0 erfda* 
'patm ludere. Cum^ ibi me adeeée.'^ Tum deett, ut tit inte-v 
, Tum eum» — SI. Davoe dudum praedigcii mihL] Hio 
■tur qood Tidit callidus pavut, ut praediceret fnturum feni id, 
ipae erat facturus. — Ne* ciò ^uid^} DtttX prapter^ ut tit, 
neecio guid, aat, neicio prò qua re: ut nt adverbiale. Àc 
t.] ACy prò cantra guam* 



duatiir Ehb. II. 3. 26. b. e. non fucatiit rei fiotns. luTeiialifl, Sat. 

134. Pioratur laonunit amieea pecunia rerit. Adde Bonn, ad 
r. Flacc. Argon, I. 39. 

21. Dudum praedixit.'] Factum id tupra ICE. 2. 27« seqq. 
ti^ Ifeseio quid tibi lum oblitue hodie ae voiui 
rrtf.] Formula ett, qua uti licet, quoties, quod dicendum erat» 
excidit. Eun. lU. 2. 51, Plautus, Trin. V. 2. 13. Oblitue 

dudum tibi eum dicere. 0?idius , Heroid. XHL 8, Ri euntf quae 
\4ic€r€ plura tibi. Male ezplicat Donatni , 



ACTUS QUINTUS. 

SGENA SBGUNDA. 



DAVUS. GHREMES. SIMO. DROMO, 

L .^Lhiko none lam ótìoso esse Impero. Ch. Hem 
Davóm tibi. 

Aiei'mo iam nunc otioeo esse imperai Haee eeena prin- 
ewe indicH et iracundiam eenie eontinet, atque in ea vehementer 

!• O#tof o.] H. e. tecuro, tranquillo. Qaod Fhorm. IL 2. 26. vo- 



214 



AN DR I AB 



iSS. D'ode egredit»? Da. Mei praeiidio atgae Ìii6&fà4 

, tis. i9i. Qaìd illud mali 'st? 
Da. Ego commodiorein hominem, adventnni» t&npi 

non vidi Si. Scelas. 
Quémnam liic laudai ? Da. (ftaniB res est iam in Yado.., 

Si. Cesso adloqui? 
Da, Hénis est. quid agam? SS. O silve boae Tir. 

Da. Efhem Simo! o nostér Chreme! 

0xprinutur consùeiudo pairts ac domini offensi^ et indignaniif» ~* 
Animo iam nunc otio9o,'] Ezsultans egredxtur Danu , ntrat 
prona esse omnia ad tecuritatem. Et oiiotOy securo: quia m 
sollicitudo est, Jmp e r o.] Pro volo, An ut ttatim fiat , 
lud quod imperatur? Et impero ^ superbe dixit; summum enim 
cium securitatis est superbia. — 2. Un de egreditur?'\ Bìc 
interroga t : scd cum indignatione dicit. Meo praeeidio aii 
hospitÌ3»'\ Id est, animo iam nunc otloso ette imporo, ^i^ 
hospitis,] Scilicet Critonis. — 3. JB go eommodiorom hoi 
ntfm.] Hic Davus admiratur, qnod in ipso articulò periculi 
rit Grito. -— Ego eommodiorom, hominem^ advonH 
tempus non vidi.^ Potest enim et commodua esse quia, et 
tempore supervenire potest. Nam commodum in homine est: 
tus in facto eius: tempua in opportunitate facti. Commodioi 
hominem^ adventum ^ tempua^ cvXXtj^i^, '— 4. 8eéi 
quemnam hic lau da$l'\ Non est hic soloecismus. ad 
enim, non ad verba respexit. etenim propter sensus verba funt: 
propter verba scnsus. Omnia rea eai iam in vado,] In vai 
in securitate. Nam ut in profundo periculum est : ita in vado 
as(. Proverbiale, In vado, in tuto. -— 5. Quid agamì^ 

csLtotioaum ab animo. Cicero, Pam. IX. 25. Kon me hercio tam 
scribere poaaum , guam mihi gratum feceria f ai otiotum Fabium r 
ria. [Vid. Scbulting. ad Senec. Controv. I. 4.] 

2. Unde egrediturl] Haec cum stomacho dicit Simo , 
Davum e Glycerii domo egredientem. 

3. Commodiorem hominem^ adveniumj iempua 
vid I.] Cicero , Pam. X. 16. Nihil poa$ hominum memoriam gfc 
nihil gratiua , ne tempore quidem ipao opportuniue aeeidero vidi. 
tero bomo commodua^ qui se novit accommodare aliis. Heaut. IIL 2.U 

4. Omnia rea eat iam in vado^ Proverl^ialis sententiaiì 
dicans summam securitatem, qualem uantibus praestat vadum. Ui 
Plautus, Rud. I. 2. 81. ait; ^^ in vado 'st: Iam facile onabii. Ud 
improprie AuL IV. 10. 73» Haeo propemodum iam eaae in Tado mUÌ 
rea videtur, 

5. O Malve f Bono pir,] Acerba ironia est. Plavtoi, Fen.1 



ACT::;0S V. SCJENAU £16 

fpptdUa iani rant intos. SL Curasti probe» 
Ubi Toles, arcete. S. Brae sane: id enimvero 
Une n^nc abesk 

ta hoc respóndes? quid istie tiU n^otì 'st? 
Va. Bfihin*? SL Ita. 

8. BeatL retpcnd^j ex codcL. 



f quid agam7 quaiii cogitare da Ibga. 8alv0^ hon^ 
b] E Ì Qm » §ia maior ett cpum increpatio» Qoum enim omaa geniu 
US aliquis tuperaTerit : tono azclod cil^iava/f laudamut, Iftfm.] 
perturbati ett. O nosttr Chrtmt.'] Nast^r dicendo 
aigiliQcat Glycerìum fiUam Ghiemetia eue iayentam. — S. 
Ita apparata iam sani intuM»] Quia infecta funt de para- 
Cara j^i prob€.] Prabt^ mexnoriter, ut solet. tupra enim 
eenex, Imma obi iniro; ibi me opérire: et quod paraào opuè 
para, — 7. Ubi volee^ arctftte.] Ubi "pro quando i non 
lim loci y ted temperis adverbium. Bene eane,^ yalide: quia 
•.aaaua est, idem et validui. Jlbeet^ Pro deeet. -— 8. S^iam 
ik^c reepondeiì] Deest, annon, Btiam tu hoe respon^ 
I?] E tiam aut hortatio est, aut coniunotio. Et vide quanta 
y et quid et istuc et tibi. Mihintì'] Apparet ita tur» 
^ DaTum modo conjilio poctae, ut omnea amittat Callaciat, et 

Faua prodat Pampbilum, dum malum cominua perborreacit: to- 
e hoc ex argumento eat; Tult enim iam poeta cataatropben fieri. 

ìfiL O bone vir^ salveto. ^'^ O notter Qhreme,'\ Notter dici- 
f qoocuoque vincolo nobiacum iunctua ; Telati civia et domeatioua» 
A et nobia favena. Infra V, 6. 12. Denique laudandi formula est, Bu 
uer, et, noster atq, Eun. L 2. 74. Plautuai Baccbid. IH, 3. 37* 
rat Donatua, 

6. Curasti probe.} Citra ironiam uaua eat ClcerO| Att. VI* De 
RM Saiiwnino curaati probe. 

7. Id enimvero Aie nunc abeet.] Vel i d rsklet propter id ; 
lerxno eat de Pampbilo abaente; Tel ab ett dixit prò deest^ ut aen- 

ait: Ita omnia apparata tunt, ut nihil desit ^ nisi ut Philumena or» 

tatur; uti poat Donatum cepit Eugraphiua. Plautua, Stich. V. 4. 

Modo nostra huc amica aecedat; id abeat, aliud nihil abeat. Re- 

rìt autem Simonia affectus^ ut ironico baec dizerit. \^ld enim pero 

nunc abeet. Per ironiam dicit, hoc aolum nunc deeaae perficiendii 
(tiis. Plaut. Stich. V. 4. 29. id abou, aliud nihil abost. Idem Epid. 
. 25. €Mt i^num a praetura tua abest» Vid, Bentleiua ad h. L et Bur- 
inuM ad Virg. Aen. Vili. 147.] 

8. Etiam tu hoc respondet?] Senaua eat. Tace, etadbec, 
d te rogo , reaponde. Eun. IV. 7. 22. Ita Heaut. IL 8. 6. Stiam 



S16 
Va. 



Air Dai AE 



8L T!bi ergo. Da. Modo iniralL 

Qnisi ego, qnam dadioiv rogenu 
Da. Cam tao guato una. 8L Anne 'rt ìntns ¥im] 

las? crudór miser. 
Khq, non tu disti èsse inter eoa iiuniidtias, 

nufex? 
Da. Sùnt. Si. Gar igitar hic est? Ch. Qoid illnm^ 

cénses? cnm iUa litigat. 
Da. Tnimo vero indignane Chremes, iam iSidnns 

ex me aAdias. 

V. 9. fic refinxit: Mihi? 8. Tibi ergo. D. Mòdo €go ùUroiìfL ' 
Quasi ega guam dudum rogem, Obierrat introirm 
medio synaloeplien làcere, tanqaatn bina yerba fuerìnt ituro 

"V. 13. Bentl. ex uno cod. Chreme et ex quatuor librit €utdm9, 
faxa ìiuuUahiMf faxo scÌ€S^ al. 

— 9. Modo ^nlroii,'] Hocrignom» perturbatom indnci oh 
f cwntiam Damm. — 10. Cum tuo gnato una,"] Servi ei 
lilii accutatio est. Et hoc quarì a peturbato dicitur serro: sed 
siUo poètae ad ezitum festinantit et resolutionem fabulae. Anno 
intua Pamphilusìl Causa irae vehementior iuTenta est. — 
Su ni.] Nulla ratione dicit ount : sed ne nihil respondeat. nam 
batus est, utpote oppressus. Quid illum consoa^"] Deest, 
tori ut sit> propter quid illum esse censes? cum ili a litigi 
Ghremeti convenit hic sermo: hic enim irridet: qui et tupra 
Amantium iracy amoris integratio est. Et sic Hoc dicit, ut alibi, 
utjit^ misera prae amore exclusti hunc forcu. Cum il la litigi 
Irridet Simonem Ghremes , quia dizerat : Irae eunt inter Gfyeeriam 
gnatum. — - 13. Immo vero indignum^ Chreme,'\ Bene 
eum loquitui* , qui est a nuptiis deterrendus : Tel qui non ini 
orationem suam : vel quem etiam sibi precatorem destinet. Ita 

caves7 id est, cave. Et Adelph. IV. 2. 11. Etiam taces? id est, «atll 
[Vid. Bentl. ad h. 1.] — Quid istic tibi negotii '##.] PiaoM^ 
Epid. IIL 4. 63. Quid tibi negotii est meae domi? ' 

10. Cruci or.] lU Heaut. IV. 2. 6« Quod infra V. 3. 15. dudi 
Cut me excrucio ? Vide Heaut. IIL r. q* 

li. Vixti.'] Supra Ili. 2. 38. Davus Simoni, III. 3. 20. sefl 
Simo rursus Ghremeti dizit. •— Carnufex.] Supra L 2. IS. 

12. Quid illum censes?] Subaudi, facere in aedibutGlf 
Gerii. Ita Adelph. IV. 5. 22. Plaut. Gurcul. I. 1. 59. ibique Gron. 

13. Indignum facinus.] H. e. turpe et pessimum. Saprai 
Ik 118. Eun. I. 1. 25. Adelph. il. 1. 19. IIL 4^ 1. IV. 5. 85. Hi! 



ACTUSV. SCENA U. 



<Ì7 



qjiiis senéx modo Tenie, éììamy confidém, cafu. 
faciem videas, TÌdetor èsse quantivb preti. 15 
BereriUb inest in TÓitu, atqne in verbfa fides. • • 

15. prMiii ante BentL erat. Idem ▼..H. ex codd. Net^io^fm. •. 

16. Hennann. Elem. Doctr. Matr. p. 167. iambicum esie Tult, 
tic legendum: TrUtis sevgriids ineià in vóltu atque in v«r- 
hUfidss. 

qnaai Iiaec rit canaa, cnr nt ^nplnlut ingrettut : quod quasi ei Ut 

idatnr a Crìtone hospite ducendae uxom , quam civem Atticam yì* 

ìt. — 14. Néieio qui9 senex moda veniij] Bene, n'tf- 

qui^. eteDim ti nòtut ettet, TÌderetur gratificaci , id ett, grado- 

te tettit et minili venit. Ellum,^ Veteret quod not Ulum dict- 

▼el mllumy Tel ollum dicebant. quamvit ellum quiclam tcot 

▼elint intelligi : tanquam prò ipso domum Glycerii ottendat Da* 

dScent» Ellum^ quati «/i illum\ ett enim» ut alii Tolunt, prono- 

ut alii 9 adverbium demonstrantit : nam pronomen Huiusmodi 

tic proferebauty ilU^ ellut^ oUuSj ted^ (ut dizimus) aclverbium 

im ex pronomine videri potest: ut tit, e/i, yel «ce« ittum*, 

ìfidtn»^ CoTifidentem bic prò constanti non mala sìgn ificatione 

it. Cai US,] Callidusy doctus, ardens, nagà rò %alu9, unde 

dictus: ingeniorum etenim igneus vigor esse videtur. — 15. 

[AJi iiv is preti i.] Ad magnitudinem refertur quantiv is^ non 

ìtatem pretii. Et totum oratorie : tcite enim locutus- est« Sed 

inter quamvis et quantivis* nam alterum contemtloniS| alte- 

India. — 16. TriMtÌM.'l Ad laudem interdum tumitur , non 



X 16. Fhorm. III. t, 26. IV. 3. 8. V. 8. 19. Et Plt utus passim. 
Bs iittf audi9».] Plautusy Mil. IL 3. 18. Quod ega^ SceUdréj 
ei te audio ? 

^ 14. Htscio qui senex modo venit,] Plautuji, Fragm. Vi- 
I. Jiesdo qui servus e mirteto prosiluit» — - Catus,\ Cicero, Tusc. 
4. et de Orat. I. 45. Egregie cordatus homo, catus Aelius Sex tue. 
eter Teteris poetae. [Catus i. e. prudens, expertus. Cote et 
!tfr iungit Plautus Poen. I. 1. 3.] 
15. Quum faciem videas^ Plautus , Pteud. I. 2. 9. M fia- 
qtmxn adspicias eorum^ haud mali videntur, opera fallante AttinSy 
lepho : Quem ego ubi adspexi virum Memorabilem intui videre, -^ 
tantivis pretii,] Plautus, Epid. III. 3.29. Nae tu hahes ser* 
n graphicum^ et quantiTis pretii. Centra , Trin. IV. fL 80. vir mi^ 
B preiii» * 

l6. Tristis severitas in est in voltu,'] Lucilius apud Non. 
fristit: jtdde etiam tristes ac teveros Philosophos, Cicero, L.ael. 18* 
ititia autem et in omni re severitas habet illa quidem graafitatem. 



Si. Quidnam adportw?' Da^ Nil eqiBdeil&^ mhi qjà 
lllum audivi dicere. 

> ■ ■ 

SL Qiii4. ait tanclem? I><i, Glyceri|ifla le acire cin 

esse Atticam. 
£?• Hem — Dromo, Dromo. Da. Qoid èst? il 

Dromo. Da. Aadi. jSi. Vérbun si addidà 

Dromo. 
Do. Audi , óbsecro. Dr. Qaid tìs ? SL Sablimi 

hunc intro rape, quantum potea. 

▼• 19« Beliti. Hem ad praecedentem retulit Teraum. 



ad amarìf.ndinem , irisiis. Cicero ^ ludex iristis ei integer* -^ 
Gljreerium so tciro civem esse AttÌGam!\ Bene: coni 
ad ea, qiiae locutui est, se ir e se dixit. — 19. Dromo, J}r 
Commotiis ira et dolore nihil dixit t nisi quod lorarium repetend 
plus Toc&it. --^ Ver bum ai addideris.^ Bene, qui omnia 
teute focc^ro contra nuptias loquitur. — 20, Audi, obsecro,] 
minqua a Terberandis , Tel indulgenza loquitur, vel mora. Si 
m e m.] lei est , in sublime, per alluni. Quantum potes.] H( 
celerrjme:: quia segniores te ostendunt servi ad puniendoa collii: 

Idem de Orat. II. 71. Vultus quidem quo severior est et trìstior, 
te , Crassa* , hoc illa , quae dìcuntur , falsiora vìderi solerti, Ph 
IV. 6. 4. i)everitatem frontit dum placo tuae. Petroniui, cap. 8 
vera tri^sUia, Tacitus, Hist. I. 14. distinxit: Aesnmatione recta 
rus , deteriu4' interpretanùhus tristior videbatur, [Saepe graves et 
Vistes dicunbur , quoniam a iocis et hilaritate alieni suut. Ciò. in 
Xm 10. tristis Midex; prò Quint. e, 18. natura tristi ac reconditi 
Nep. Epam. e. S. trittem et severum senem,] — In ver bis fi 
Uà Cicero , B ruto 62. Eraà in verbis gravita*. Est autem J 
h. 1, à^iomaztii. 

18. Quid ait tandem?] Fastidiose dixit tandem» 
indignantis sigi lum est iu interrogationibus. 

19. Verbum si addider is.\ Haeo interminatus cum os 
«ffffs dicit Piautus, Trìn. II. 4. 63. Oculum ego ^odiam tii 
verbum addidetis. 

80. Sue limem hunc intro rape,] Qui tanta cambio 
abripiebaatur, ut terram non coutingerent , sublimes rapi diceb 
Adelph. III. 2. 18. Piautus, Mil. V. 1. Ducite istum : si non se^ 
rapite sublìmem foras, Virgilius , Acn. V. 254. de Ganymede 
proprie £ Sublimem pedibus rapuit loris armiger uncis, — - Q 
$um patos.] H. e. quam celerrime. Ita £un. lì. 3. 85. V. 
Adalph^ ìlLft.5^ lY. 5. 66^ V. 7. 11. Pborni. IV. 3. 69. V. 



ACTtS V. SCKNA U. 



819 



Qaem? S. Bìyoul Da. Quamobrem? SS. Quia 

label rape, iaqnam. Da. Quid feci? Si. 

Rape. 

Si quidquaiii invenies me mentìtuiD) occidito. Si. 

Nihil audio*. 

iam te commitaiii reddanu Da. Tamen etd 

hoc Temm èst? Si Tamen. 
idservandam vinctom. atqae aa£ii* ? qnidrnpedem 
coDstringito. 

mora TCiii«m eaptaatet indignaatium dominorun;!. — « fi. Quia 

.] Hoc ceDsu et fupra dictum ett: Jut ti hihitum futrit^ cau: 

ris^ quo iuref quaqu€ iniuria. — Quia lubel,] Hoc Davo 

Rap^f inquam,] Hoc Droxnoni, — 22. Si quidquam 

\ttutm invtnieSf occidito,^ Hic plus dizit. ubi enim vtrh^ra. 

disit, aunc oecidi$a, — 23. CQmmotumJ] Citum, cele« 

^ 24. Quadrupedem,'\ Utrum ligaturae genuj f ie dicitur. 




foppIeTi't ellipfÌBy Aul, L 2« 41* Me rurtum quantum poterò^ 
recìpiam, 
21. Quia labe tJ] Hoc illud eft, quod Davo praesagierat ani- 
npra I. 3. 8. — liapt inquam,^ fnguam inservit vel inte- 
orationi interruptae , vel voci répetitae , ifAtpattiUDg exprimen- 
Ita fa. 1. et Cicero, Alt. I. 20. Ptfr mi A/, p«r inquam, gratum 
Vulgo utuntur in correctionibus , quando veteres volai dietro 
lu Plautus , MiU lU. 2. 7. Pseud. IL 4. 21. [Vulgo con- 
hMtqnomm rationem verbo inquarti utuntur ad lapnim linguae cor- 
aiénD. Veteres enim hoc verbo vel coeptam et nonnibil interni- 
■ orationem redintegrabant, vel illud post vocem aliquam repetitam 
)fkMm» causa ponebant. Cic. ad Attic. I. 20. p«r mihiy per inquam^ 
9mtm Jeeeris» In Verr. V. 10. crux ^ crux inquam^ mUero comparabi- 
» Linguae lapsum oorrìgentes dicebant illud volui dicere y ut Plaut* 
od. II. 4. 21. attuli hunc, P. quid attuiitti? C. adduxi oolui dicere.\ 

SS. £go iam $9 commoium reddamJ] Videtur referendum 

fea y qoae Davus dizerat initio huius scenae , jinimo nunc iam otÌ9so 

r impero. Ita infra V. 4. 84. et Phorm. I. 4. 6. Tuui commoiue 

iebatur Davus , noctu quidem quadrupes constrictus et adservatus» 

interdia molam versans» — - ^Tamen eiai hoc verum «#/?] 

àUiis, Sat. Lib. IV. Quo me habeam poeto ^ tamen etsi haud quae* 

docebo. GatuUus , Carm. LXIV. Quae tamen etsi uno est contenta 

miào. Cicero f Orat. 1.62. De particulis tamen etsi sequente 

sei» eomule Dukerum ad Fior. Prooem. p. 6« et Cortium ad 

uat. CatiL 21. n. 1. 

£4. Quadrupedem eonairingito,] H. e. mauibut et pedi« 



tao ANDRIAE 

Age nfinc fam, ego poi hódie, d titó, tiUL 

Osténdam, herum quid sit perieli filiere, et 

UU, patrem. Ch. Ah, ne saévi tantopere. S. ( 

Chreme, 
Hetatem gnatì! nonne te miserét mei? 
Tantum laborem cipere ob talem filiam? 

V. 26. BentL huno putat esfe tommodiorem ordinem: Osim 
quid erum sii psricli fallere, Sed libri non addicunt. 

quadrupes? an guadrupedem^ id ect, cum pedibui et maniba 
quadrupsdemy prò serro ac f iigitiTO poiuìt ? Sic Firgilius^ $^ 
ai quadrupes nota intra teda rsfugit, — - ConstringitoJ] 
Ne quid fiat tragicum in comoedia , usque ad TÌncula ira progre 
nec quicquam tentat ulterius. — - 25. Si vivo,] Qui certa i 
Tolunt| incertam faciunt >'itam suam. — 26. Herum qui 
perieli fallerei] Herum et p atrem cum incuti pronunci 
dizit. Et ' alibi , Nam qui mentirij aui fallere iruu&rii patrem 
jtudebiif tanto magis audebit caeteros, — 27. Ne eaevi 
toper e,} Ne imperativo magis quam coniunctivo adinngitor. ut J 
liue , Ne eaevi , magna sacerdos, — 28. P ietatem gnaii,^ 
In^tg. deest enim videe, aut quid tale. Et est tlqe^p^ia, prò impi 
Et vide iuTidiam, quasi parricidam accusantis. non enim pw 
•dizitf aed pietaiem, -— 29. Tantum laborem capi 



bus, ut quasi quadrupes sit, ne vincula rumpat, aufugiatque. Siieti 
Ncr. 48. Atque ita quadrupes per anguetiae effoeeae cavernae rei 
in proximam villam. Galig. 27. Bettiarum more quadrupedes • 
eoercuii. Ita in Evang. Matth. XXIL 13. diccan^q ttitov uòài 
2liÌqa9. h. e. vincientee manue et pedes eìus, 

25. Si viv o.] Formula comminantis. Eun. V. 6. 19. PL 
Mostell. V. 2. 46. Interimam l^ercle ego j si tìfo. — » Ti bi oe 
dam, herum quid sii perieli fallerei Plautus, Asiiu 
48. faxo ut eeiasy Quid perieli sit ^ dotatae uxori convicium dieer 

^, Ne saevi tantopere,] Qui praeter modum iras 
Maevire dicitur. Plautus , Bacchid. III. 3. 4. Leviter qui saeviunl 
piani magis, Unde saevus prò iracundo. Adelph. V. 4. 12. Phorm. T 

28. Pietatem gnati!] Exclamatio abrupta» apta patri 
moto ira et dolore. Subauditur autem speda, vel simile. — Ni 
$e miseret mei?] Plautus, Pseud, I. 3. 74. Nihilne te mei mi» 

29. Tantum laborem capere,] Ita supra IV. 3. 5. £ 
IIL 4. 19. Hec III. 2. 9. Elst autem locutio apta perturbato a* 
Vide supra I. 5. 10. -— Talem,] Solet haec vox in laude poni, 
aupra I. 1. 71. Eun. II. 1. 81. Adelph. HI. 1. 10. Sed h. 1. con) 
liose usurpatur. Ita HeauL V. 3. 20. 



ACTUS V. SCENA IIL fSl 

ty F&nphilè, ezi, Pimplule. ecqìdd té pndet? 80 



U^f 1^1 astiunendum est eniiii extrìnseous m^. Lahory pio tap^ 



« k 



30. ^ g'j Pamphile."] Hunc venum Simo iracundiif «d aedei 
ii adcurrens et ostìuiii pulsans clamat de via. 



Reni 



ACTUS QUINTUS. 

SCENA TBRTIA. 



^ 



PAMPHILUS. SIMO. GfiREMES. 

%^ms me Yolt? perii, piter est Si. Quid ais, 
. omnium? Chr. Ah, 

■B pótius ìpsam clic, ac mitte male loqui. 
L Quasi quidquam in hunc iam gràvius dici póssiet. . 
m tandem? dvis Giycerium 'st? Pa. Ita praédicant 

f Qui 9 me vali? perii,] Rie accusaiio est: tfuae niwitur^te^ 
MÌRi#y in eo quod ad amorem pertinety per conceasionem ; in èo 
W ad Crìionie personam^ per coniecturam^ — 1. Quid aii^ 
ti*ium?] *ÀnoauB7CTjei9 tertia: et est ad defortnationem pertoaae. 
'ttt irato familiarìs ànoótmnrjoig ^ quum prò dìgnitate peccati ndh 
miat c»>oyiciuni. Quid aieJ] Non interrogantis , sed invehentit; 
est iXltgfpig^ multa tìgnificans ^ in eo quod ait, omnium, — 3. 
uasi quidquam in hune iam graviue dici poeeit,^ 
■m quod fecity quam quod peccavit. — 4. A in' tandem?] 
Hent Probof, ai»' quae pars orationis sit: et an una fit. Est autepi 

1. Qu is me volti] Ita And« II. 2. 8. Heaut. IV. 4. 21. Flaii- 
9 CisteU. I. 1. 121. Numquid me vis ? [Omnium scil. nequissimus : 

aposiopesis.] 

2, Mitte male loqui.] Plautus, Menaechm. I. 2. 16. lUìe 
§o ee uxori simulat male loqui , loquitur miài, Pers. II. 2. 25* Mitte 
Br loqui» 

d» In hunc gravius dici»] Vide Adelph. I. 2. 60. 

4. A in* tandem?] Abrupta interrogatio, apta irascenti et sto- 



222 



A N D RI AE 



SS* Ila praédicantP o ingéntem coiAdénliam! 
Num cogitai, quid dicat? num facti piget? 
Nnm eiAs color podórìs signnm usqnain indicat? ^^ 
Adeo [n] ifaipotenti esse ànimo, ut praeter civiam 

Y« 7* Beutl, Numnam elus color etc» Godd. Fid9 num eiai 

Donatus Vide non legit. 
V. 8. Faémus per synizesiji legi ìubet Adon. Bentlciut coir. 

impotentL 



ain* quasi aisn^. Et mire, quasi ìpse dicat» quod Daviis 
Ergo aiit* percontatirum -verbum est. Tandem,'\ Pro iammtt 
Praedìcani.] Artificiose prò dicunt posnit; adeo in hac re « 
ter Gommo tus senez hoc ipsum repetit , Ita praedicant^ 
cundiam. Et ita est 49 ^es, ut repetantur verba, in quibnt 
impudentia. — 5. O ingentem confi dentiam!'\ £t eo\ 
dentiam modo prò audacia est cum improbitate, ut in Phon 
homo confiden4, Aliter bic siipra confideuM ^ prò conitanti et 
Ergo confidenùa interdum in bona significationé, interdum in 
aitar: sed^fiducia in bona, -— 6. I^um cogitata quid dii 
num Jacii pigeà?] Amens est qui nesciat quid dicat: 
quem non poeniteat facti sui. Num cogitata quid dicati'^ 
iniuriarum se alligat. Num facti piget?] Quia dicitori 
cani: non dicunt. Et ut solent irascentes , arertit orationett 
cuAda ad tertiam personam : ab ea cum qua loquebatur , ad alii 
7. Num e in 8 color pudoris signum usquam indici 
Sigiham est parva quaedam significatio , indicans totiut rei 
.tem. Num, eius color pudoris signum usquam indii 

, Paterno animo dicit. Namque patribus velie erubescere fi]ioSy "i 
ttsque e$Be, familiare est: cui contrarium est, Erubuit, salva 
Hoc ergo dicit: Nec timet, inquit, nec enim poenitet, nec 

-8. .Impotenti.] Nimù potenti, vel certe debili et deviotoi 

'xnacbanti, cui et tandem inservit. Supra III. 2. 12. mos 
Phorm, II. 3. 26. •— Ci vis Glycerium *#<?] Eodem impetirl 

' adoritur Critonem infra -V. 4. 5. Nimirum metuebat, ne hiiio 
peteretur disturbandarum Pamphili cum Phiiumena nuptiarum^ n' 

' cerium inreuiretur civis ^bsb Attica. 

•' 6. Num facti piget?] Ita Plautus, Trin. I, 2, 9a 
Vedisti argentum? Ca. Factum: neque facti piget. 

7. Color pudoris signum usquam indicat?! 
Mil. II. 2. 30. Paret artem et disciplinam: ohtineat colorem. O^ 
Trist. II. 30. Non adeo nostro fugit ah ore pudor, 

8. Impotenti animo,] Impotens homo seu animut ctt. 
affectibns suis moderar! nequit. Heaut. II. 3. 180. Curtius^ VHL^ 



A e T US ▼. S C'Jff-N A^ra. ìm 

rem Atqae l^éAi^ et sol Toliftitetétth pàtria ' 

nen hanc habere fitódeat cUni Mmmó probra? ' 10 

. Me mfsènini ! 8i. Hem modoM id démutti aektttì^ 

PaniphUe? ' ■ - 

in isiuc, oliò», ciim ita auniiiitiif Indoxti taam^' 
b»d cùperes, aliqtto - paotp efficiuridum tlbi$ - 
Idem die istac Térbum vere in te accidit. 

Civ ium morem atque teg em^ et èui vù'Iuntatem po^f^^^»] 
ii contemta sunty móSy lez, imperìiim pattis. Praeter tiV'ium 

r«m.] PraeieFf conerà nunc sìgnificat, — 10. Tarn en.] Quum 
éìTetit ^uamvis y fnbiecit $ament et figura est araxó lo v^D9. «^ 
.'Ve miserum.'] Initium defensiotiit , et deploratio calamìtatlt et 
■riae : quia in amorem culpa m remoTet a voi untate tua , quum pa- 
E quod amat filiut, vftium mentis dicat esse, non impulsUm dn. 
Wdone id demum senéti\ Pamp hfje?'] Comprobacibne Often- 
icum efse miserum. Veìnum autem sfgnum est tarditatit. ' 'Bt 
ll£r» dicitUT , qui vix còlL'git se , vixque aniniadvertit : ut alibi , Fi» 
tiem sensi stolidus, -— 12.' Olim istuc, olirn,'] Obiurgdtio^ 
■d djctum est olim» Confìrmationem autem per repetitiónem osten- 

L Ut FirgiliasT divùm inclementìa^ divùm, Hds' évèVtU 

pb ^— 13. Aliquo pacto.'\ Qtioquo àiòdo. — ' 14. i/c<fitfi/:] 



Ldt Alezaodro Magno: Itaque impotena am'mi pwrcurrH. in r^gio* 
juAmliun, — — .Praet€T .civium mor^m alque iegem.] Id rtùt, 
■ÌDRii civium Athenientium servam vel peregrinam, qualem ipse 
idebat Glycerìum esse^ licet a te vitiatam, ducere; nequeid logibua 
itun estt. Quem morem Attkum gitati Romani* Instit, de Nupt* 

lOi» Cam Mummo protro.] Genezatim program. est omne id, 
ìd honetti hominit dignitatem imminuit.' Speoiatim vero infamia ex 
ìdiae orUy uti b. I. et Phorm. V. 4. 6. Liriut XXV. 2. MaàrM^ 
td populum protri accusarunt, Suet. Dom. e. 8. probrosae feminat» 

11. Bemum,'\ Eleganter demum ad iudicii tarditatem notan- 
ti «dhibetur. Heaut. II. S. 12. Phaedrua L 13. 10. Taro demum 
tmmit cervi d&ceptus etupor» 

12. Amìmum industi Puum^ Supra V. 1. 15. Plautut, Trin. 
2. 78- Id me commissurum, ut pattar fieri ^ ne animum induzerìfl. 

BHie orationit tcriptoret in bac locutióne omittunt meum^ tuum^ 
H. Vid. Vorstium de Latini t. mèrit. tutp. e. 10.] 

13. CuperesJ\ Capere ett vebementer detider«re« Hec» IV. 3. 
t nastim alibi. 



t./AN DRI'AE 

l^ed quid ego? cor me excrddo? eur me nìiùàofi 
Cor meim senectatem huios soUidto- améntìa? 
Ali irt. prò Imivs. pooeatb ego snpplidiiin BuiSmun? .^ 
Immo hàbeat: valeat: vivat cum illa«v JPbl Mi patai 
Si Qiùd, mi pater? qattsi tu hoùts ipdrgeds patria. 1| 
Domiis, dxot, liberi . inTenti invito patre. 

y* 15. Bentl. t^rr» Ssd quid ego me auiem éxcrueio? coH 
Àen. II. 101, Nimìruxn in uno codice reperii: Scd quid 
autem? cur excrucio? 

V. i7* Vvììgo Ui prò huius* Mutavit BentL . 

.Evenity fuit. — 15. S^d fuid ego7] Próprium est pai 
indignatione velut abìicere curam filìorum, qiium dettomachati 
8ed quid ego7'\ 'EHeiilfig per ànoeitÓMìjaiVf f cilicct promoi 
16. Sollicit o.] Sollioitam r^ddo , id est , contristo et perturbo. 
meam seneciulemj] Non me, sed meam seneciuiemi 
plus est et miserabiliu^i dicit. -^ 18, Immo habeatf vali 
Non irascitur ut pater , sed dissimuiat ut alienai : quia vehemenl 
let, .Et fiabeat^ subauditur illam. Mi pater^ Mi^ mi 
prìncipium factum conciliatione personae. — > 19. Quasi tu h\ 
i.ndigeas patris.] Huius^ osteudens se dizit, ut Vìrgilius^\ 
hic>y09t animus iucis contempfor, — 20. Domus^ uxor^ lU 

15. Sed quid ego7'\ Formula frustra operam impai 
EnnìuSy Fragm. Lab. VI. Sed quid ego heic animo lamentar 7 

'IiuSy'Aen.]L 101. Sed quid ego haec autem vPequidquam ingrata 
[Bentleius legit ted quid ego me autem excruoso. Sia Virgil. Aetu 
sed quid ego kaec autem nequidquam ingrata revolvo. Est 
transitionis formula. Livius XXXVIII. 48. eed quid ego haec ita m 
mentor, Vid. Oudendorp. ad Apul. Met. IL p. 106.} (| 

16. Meam senectutem.] H. e. me senem. Pacuviusy DJ 
reste? Primum hoc abé te orùj ne te nimie inexorahUem Faxii^ i 
turpassie vanitudine aetatem tuam. Cicero , Deiot. 1. AdolesctrtI 
que suae tortorem intuleritf cuiut senectutem tueri ac tegere dmbeitik 
Sollicito.] Snpra IV. 2. 6. 

18* Habeatj valeaty vivat eum illajj Formala IB 
animo coucedentis. Supra IV, 1. 25. Adelpb. IV. 4. 12. Catd 
Carm. XI. 17. Cum jkm vivat, valeatque moechie. Dizit autem J 
beat proprie de matrimonio. Adelph. 1. 1. 19. Nepos , Gim. I. Hi 
batm matrimonio sororem. 

20. Domasi] Huius primo loco meminit, quia eins vel fi 
clpua in matrimonio babebatur ratio* Unde domum ducere natum. 
inde ioinog dicitur coelebs. Horatius, Carm. II. 14. 21. Linqum 
tellutf tfS domus, et placeru IJxor, Idem ordo in Decalogi praeoi 




ACTUS V. SCEJTA IH 



2S5 



èàcAy ìpd illam dvem hinc dicant Tieerìs. 

. Pater, licetne paóca? Si Quid dicés nuhi? 

» Vmanèaj (Sino, audL 8L Ego addiam? quid 

aiAdbm, 
icme? CA. A't tandem dicit sine. Si. Age didlt, 

sino. 
Ego me amare hanc, fàteor. d id pecdure est^ 

fateor fd quoque. 25 



BentL S, Egon aùdiam ? quid ego aùdiam ? ne ante dactylum 
finalem trochaeua %iU Frnstra* 

> corr. M iamen dieot, ex codd^^ quia di tandem duplici ictii 
sU piane invenuttum* 



rs#i.] Aflini gravitate eensua elatliS/ett. nec de Menandro^ Md 
TwrtìUiù Et^ liberi inventi dicit , quum unus esset : ted 
liberi» Et inventi^ 004 geniti ; tecundum illud ^ Ifoc 
y nmminem peperieee hic, Domus addidit , non lupanar. Et 
de uno pluraliter loquimur. -— 21. Vicerie.l Verbum ett 
qni tìz tibi eztorquet, ut abiiciat cUranu Et proprium patribus, 
Ilare iratit. — fSL Pater ^ licetne pauca?} Titubans et 
oratio pudore et contcientia. — 24. uige dicat: eino^ 
non ex animo permittentis , sed cum stomacho patientit est. 
JBgo me amare hanc^ fateor,^ 'Afttptfiolta t^q i^fU» 
Ha ne fateor.] Et bene hanc Gtycerium^ cuius nomine offen- 
Knez: nec peregrinam ^ ignominiam scilicet vitans* Si id pec^ 
*éip Jateor id quoque.] Noli, inquit, me acduiare, quia 
aanantem enim nemo aocusat, ut febricitantem nemo accusare 



ratna. Liberi^ Ita de uno puero dicit. Vide Hec. II. 1. 15. 
Dnker. ad Fior. IV. 3. — Inventi,] Pbrasis propria in hac 
Sopra III. 3. 39. Tacitus, Germ. 19. Non forma ^ non aetaie^ 
\tfibuM maritum invenerit. Suetonius, Galig. 25. Matrìmonium 

im exemplo Romuli et jiugusti, 
fi» jtdducti^ luTÌdiose dictum. Eun. IV. 1. 9. Heaut. V. 4. 
-Uem Fampbilus moz Vs. 28. adlegatum dicit. — yiceri*,^ 
cum stomacho concedentis. Gaesar, B. G. V. 30. Vincite, 
mdtì», SnetoniuSy Gaes. 1. Vincerent, ac sibi habereni* 
I8w Tamen.] Vide Scheiferum ad Pbaed. III. 7. 17. [Quararif 
Imnen plenunque alteri voci subiungatur , saepe tamen initio po- 
^nibiia locis aliquid mente supplendum est: qnamvis Pamphilua 
dicere possit, tamen audi, Liv. XL* 56. Tamen admomeripo* 
Amtigenue. et ibi Drakenborcbius.] 
fSL Si id peccare ^Mt.'\ C^oexo ^ Fam. YL iL Si hoc vi$ÌMm 

15 



ANDRI.AE 



1^ 



TOAj pater^ me dédo'; qmdvii éamB ini^OMy 

pera. 
Vb me Qxoraii dàoere? haiic ih [a]iofttam? 

feran. 
H&c modo te obsecio, et neciedas^ àme 

hinc senem. "^ 

Sme me expnrgem, atqoe iliom hne oonun 

SS. Addacas? Ai. Slnoi pater. 

V. 97: Beati, de FaSrni ooniectan miiisre. Jmiitiimr mdm 
iam domuin ducU: miniiur^ ^ae aondmii dacia at; * 
dit metri yatioy ^piae oerta pottulabat, ut altamài wk 
retur. . * 



1 



poteit, dir febrìcitet. Sèd amare ^ in^nil, n-pataa 
fiiteor eùam me hoc peceaaie. Mire Igitur et tubdeibadit 
Mentnt irato ett. 8i id peccare '##.] Peccare dteit: qvia< 
deusetty non Toluntai . Faieor guegue,'] Fecoare me 
26. Tibif pater y me dedo,] Bene cftfda/^piaiiliottiliaet 
ria volenti; nam deditio in hoste fieri aolet. — QuJdvie om{ 
impanel imp era."] Executus est translationem oneriS| dicendo] 
pone, tfl poterò, feram* -^-^ 27. Vis me uxor^m dmi 
hanc. vie amittere7] Et quod unum ett, duofecit: ut 
le non posse ferre. Ut poterò feram,"] Obsequinm aine 
ostendit: et multum valet sub Chremetis praesentia haec -coi 
recusandas nuptias. — - S8. Ut ne.] Pro, ut non, jitlegmi 
Adhibitum. — Hunc eenem.] Gritonem scilicet. Et non 
sed e^nen dicit: ut de hac appellatione pondus adiioeret 

est, eo me non carere confiteor. OTÌdiuf , Metam. X. 200. 
culpa tamen ? nisi si lusisse voeari Culpa potest ; nisi culpa ^ 
amasse voeari. Proprie peccare dizerunt de amoribut. Adel^ 
7. Horatius , Carni. I. 27. 16. Jngenuogue semper Amore 
^ 26. Tibi, pater, me dedo.} lU Heaut. IV. Sa. 
ab hostibus victis desumta, qui se dedunt victori. Eun. V. 8. 2. 

S7. Ut poterò, feram.] Cicero, CatiL I. 7. St^ 
la^ guanquam f erenda non fuerunt , tomen ut potui, tuli» Alt. 
.Sed feram, ut poterò. 

28. AUegatum,'^ H. e. subomatnmi tubmifsumu 
Poen. III. 5. 28. Eum allegaTerunt , suum qui servttm dicent \ 
auro e»se apud me. Trin. V. 2. 18. meo allegatu verni. Sed et ia' 
nam partem sumitur prò mittere proxenetas, qui mulierem in matti 
nium postulent. Li?. XXXVI. 11. ubi ▼. GrouoT. 1 

29. Sine m^ expurgemj] Hec V. 1. 15; Flautiu^ CapL 
4. 87, Hoc primum me expurgare tibi volo, 

I 

I 



ACTUSV. SCENAIIL 227 

X 

éqinim posiolat. da Tenianu Po. Sine te hoc 
exorém. Si Sino. SO 

s copie, dùm ne ab hoc me filfi coosperiàr, 
Chremes. 

^6 peccato magno panllnm sópplici . satis èst 
paIrL 

. Bentl. Chrtme. 

L ante Bentl. erat tuppUeU. 



jtmguum poéiulat, da venianu] Artifidofe Interponit 
m Chremetem : quem Tolent tuque ad cognidonem filiae mao 
9 non faci't iraici Pampliilo ob contemtum fiHae tiiae,' et post 
"e de medio. —< Da veniam,] Concede, indulge. Sin e tt 
vmrrem,'] ^Id ett, uim^purgem^ non, addneam. — 81. Ab 
w falli camperiar,'] O pati^ma pietas! ipte «oonsator est, 
'guì «e cnpit. — 3!^ Faululum supplicii,^ Supplidum 
am accutationexn. 



Aeguum postulai,] Venia proprie est f acultas Teniendi 
Bm y aut in publf cum , qualem noxii aut damnati non habent. 
Pam. VI. 12. Diploma ^tatim non est datum^ quod mirifica 
'oBiias in quibusdam , qui tulissent acerhius , Teniam tibi dari, 
li appellant tuham belli civilis, Hinc ponitur prò remissione 
Iodìs aut poenae, ^am continuo secpiitur venia* Suetonius, 
Veniam impetravit. Denique prò omni concessione rei deside-~ 
tnitur, nti h. 1. et Nep. Pausan. 4« Quod si eam veniam ^1*6/ 
. — Sine te exorem."] Enn. 1.2, 105. Heaut. V. 5. 6. 
Y. 8. 13. Plautus , Baccìiid. V. 2. 89. Hanc veniam illis sine 
un» Vult autem Pamphilus ezoratum patrem , iit adducat Grito- 
[uod non cepit Donatus. 

Paullum suppliciifi Oninìt empbasit est in Toce pa- 
d. ù publice excusationem veniamque invenit apud Aediles con- 
vocati y idque satis poenarnm adversus impudicos credebatur, 
icito, Annal. II. 85., quanto magis apud patrem ? Plaptus, Mostell. 
L 8i hoc pudety feeisse sumtum^ supplici! habeo satis. Tr. 
f/. Adde P}i2)ium, lab. IX. Epist. 21. et Senecan^, de Qem. 



15* 



ANDBI AE 



ACTU8 QVINTVS. 

S e EN A QUARTA. 



CEITO. GHREMES. SIMO. PAMPHII.US. 

CSr, JMìttb onre: una hanun quaero caésa me, i 

fadim, monet: 
¥él tal, Tel qaod Ténim est, rei qaod fpsi copio C3} 

cerio. 
Ch. ibdrioin ego Criftónem ¥Ìdeo? cèrte [b] est C 

8alTOs Bu, Chreme. 

Ve». 3. BentL corr. à ceri€ •*$• Nisi forte U dèleadom. 



t 



Mitt9 orar€m'\ Hic in seenam progreditur Orilo i in cuìus 
non modo quod ipse promiuit y sed etiam quid vt Pamphilus dixerii 
monttrtuur, Ei hic omnis error aperietur fahidae, — 1. Jl 
orart: una harum quatvis cauéaJ\ Panaphilo dicit. Et e 
do, una harum ^ ostendit multas esse causas: etiam pare« ma| 
dine esse, dicendo, qua e vis, — 3. Andrium ego Oriti 
vidto'è] Bonum initium abituri filiam, Itaque compendii e 
non laborat de agnitione personae Critonis , ut ab eo facile doceri ] 
SalvoM sié CArtfm«.] Ne laboret ad persuadendum, miro coi 

1. Mi ite orare. ] Pamphilum, e quo arcesittuf et ul 
omnem de Glycerio ciré apud patrem edissere vellet orato* erat , j 
alloguitnr Grito. — Una harum quaevis,'\ Tmests est', i 
iila Plauti , Pers. II. 2. 28. Oui poi cumque occasio est, -* 2. K« 
vel qi/tod verum esty v el,'\ Cicero, Ligar. 3. Cuiu9 e^o 
siriae gloriaeque faveo , vel propter propinquctm cognaiionem , vd 
eiué ingenio studiisque detector y vel quod laudem adolescenti^ proi 
exisiimo etiam ud meum aliquem fructum redundare. Pam. X.'4. J 
tuendo habeo causas plurimas f vel paternae necessitudinis ^ vel nu 
pueritia ohservantiae , vel tui erga me mutui amorÌA, -— Cu 
Faveo. Cicero, Pam. II. 15. Faveo Ourioni, Oaesari honestissime i 
prò Fómpeio emori possum. Caes. B. G. 1. 18. ibiq. intqq. 

3. Salvo è sist Chréme,] Aliam lectionem vide in Gom: 
malore. 



A e T U S V. S e £N A IV. 2f9 

. Quid ta Athenas, iusolens? Ct. Eyénit ted liifr- 

cin est Simo? 
. Hic 8L Meo' quaeiis? eho in GJ^ycerium hfac 

cdvem èsse lus? . 5 

Xd negas? 8U Itane hdc paratus adveius? Cr. 

Qua [de] ré? Si. Rogas? 
se impune haec fàcias? tane lue hóndnea adole- 

scéntulos, 
periios rénun, edactos Ubere, in firandem illids? 



.• I 



%5» Item a metro laborat. Duo oodd. Bentlfix Hic. 9im*.Simù 
^wmm quaeris? Unde vir acatittimiit ^egregie: Ch. Mia Or* 

Simo, mtn piaérù? S. Eho^ $m Glyctrùtìn hino cfMfi é4S9 

ais ? 
fm 6L Beati, d^ ex oodcL d«let metro ilegiftaiitcì. 
f« &. post iiticU Bentl. interrogationem nutùlit 6t post nUidUmd» 

commete distinsity probante Ruhnkenio, Idem r. 9. 4^Kmm e«? 



»poetae, iam Crìto notus est Ghreini* — - '4. Quid àu il/A'v»a«| 
io/tffi«?j Insolens^ iosolitus , inmetut. Cìcera , Moveor eiiam 
i insoIeniiiM, Sallustius » insoUnt vera aocipiendù InsoUns et ar* 
ìntelligitnr. Qui praeter legen» agit humanam et natacalem, 
dicitUT« Cicero , In Victoria , • ^ua0 natura insolene 0t fuperbm 
Eve7iit»'\ Pudet fateri propter kereditatem Tenitse. Et n& 
esse, qui dizerit tupra y Clamitent me eycophanlam^ haerediia" 
^»equL — 6. Par a tue advenie?'^ Hoc est, subomatus, et 
>situs dolo. -» 7. Tane impune, haee facias?J .IV^e. 
r Critonem aggressut dilatavit incusationem ^ et generidiè £ecit yir- 
oratoria, quae dstvorrj^ dicitur. Tu ne Aio.] Id est, Athenu, 'ubi 
Tindicantur. — 8. In fraudem illicie7] Illigas, linde 
^lìus y Tema tibi haec primum tripUci circumdata fila Xéioit^ cir^ 

4^ Ineolene,] lniolitut| insuetui^. iii£QiL.yf. l4 . SfUlvIiiif» 
4. Insoleos malarum artium» ubi vide , qnae noUTit^GevtVMi* 
I 6. Qua de re?^ Vide supra I. 2. 13. [Paraius advenie Le. 
Ilb et mendaciis instructut. Phorm. II. 3. 80^ itane es paratia *faeere 
ir mdiformim omnia, Rutil. Lup. II. p. 86. sed ut paratus' venisse inde* 
Uur^ iam se negahit accepisse. ubi vid. quae annotavimiii» Add. Dra* 
Bdborchitu ad Liv. III. 10. 9. ] 

7. Homines adolescentulos.'\ Plantnt, Baccbid. 1. 1. 8t. ^ 
etmo adoiescentulus. 

8. Imperitos rerum,'\ Plautus, Stick. L 2» 47. Iin|ierìtiu 
rum y oc morum muUerum, — In fraudem iiiiicia?]-H» e* 

damnum et malum. Heaut. III. U 33. Plautus, Mtl. V. tì. U me 



230 



A N D R I A E 



SólBcitaiido et póUicitando eomm dmmos lactes? 

Sànus ne cs? 
Si. 'Ac meretriciós amores nùptiis congUtìnas? 
JPSor. perii! metuo, ut substet hospes. Ch. Si, 

hBuc norìs satìs, 
Non ita arbitrerei bonus est hic Tir. 8L Hic im 

bonus? 

cumdo. Lieta ienim dieta sunt qnasi ligia. *— 9. So rum amii 
iaeias?] Quasi teneros animos. Lactare^ est dulcedine alicpa 
ad pérmasfonem induoeré : unde et delecuire et ohUctarm cliciini 
10.' Ao mwrétrieios amores nuptiis eonglutina97]Vidin 
torie agi. ut gravtus Grìtontm accuset Simo, nunc defendìt 
quem diidum increpaverat. — j^c meretricio^ amoreSml 
lenocinio crimen ingessit: non amicam facere de meretrice , ted 
iugem. «<- Nuptiia congluiinae'è'\ Hoc gravius eat 
11. Meàuòj ut sub 340$ ho*pe*,'\ Ut^ ne non. Imeii» Ti 
memoriam retineoa. Et bene ho epe* ait, non hdmo^ Yel Cròo, 
euim ipsa nomine causa difBdentiae. — 12. A* 09 ita arhitn 
Id est, non ar]>itreris. -^ Bonn a est hic vir. ] Gum poi 
diitinctione inferendum. Ili e vir sii bonus?^ Hic^ perei 
nee Tirum nec bonum ette dixit. Hic vir »it lfónus7'\ Mire 
oum oportuerit Gritonem inimiciorem Ghremi esse quam Simoai,^ 
rem induciti ut notior ei sit contra quem maxime venerat | atqoe 



in^hanc iulexit/raudeifi,"^ Plancus ad Cic. Fam. X. 23. Qui quidemi 
in fraudem se deductum videret, Aves autem ab aucupe inliei esca 
pne cGcuntur. Unde metaphora translata est. 

•* -d. Sollicitando ac pollicitando.'\ SallustiuSy GatiLj 
Largiendo atque polliciiando. Si^etoninSy Ner. 13. Anneniae we^ 
ma j^Ri> pollicttationJbu» ^sdlUoitatum. *- Animo e laotae?^ ? 
•upra IV. 1. 24. 

■ # 

10». Meretrifiio a amorea nuptiia conglutinaa?"} H 
Facisy amores rati fiant legitimis uuptiis Pamphili et Glycerii. Coui 
/inaici/ irerbutn.mnltùin in arcta ainicitia usurpatur. Metaphora a s 
iine desumta. Cicero , Att. VII. 8. Soles conglutinare anticitiaà te^ 
moniia tuia. Ad Div. XI. 27. voluntates nostraa consuetudine c^ng 
tinari, 

11. Suhstet,'\ Subsifitat, sufferat. Plautus, Epid. I. 1. 
Tantae in te impendent ruiriae; nisi auJJ'ulciafirmiter^ Non potes 9 
fialore :• àaque in t^ irrunt montes mali. 



A e T U S V. S C S N A IV. 



281 



adtemperdfe yenit hódie in.ipsis miiptiis, 
; Teniret àniehac nanqaam? est véro huic creden- 

dum, Chreme. 
E. Ni metaam patrem , habeo prò illa re iUmn qnod 

moneàm probe. ' ' 1^' 

Sycophanta. Cr. Hem! Ch. Sic, Crito, est hic: 

mitte. O. Videat qui siet. 
inilii pergit, quaé volt, dicere: éa, quae non Tolt, 

aùdiet 
pò istaec moYeo, aut curo ? non ta taùm malom ae* 

qao animò feres? 

h 13. Ben ti. corr. Itane adtemperaté evenite hodìe in ipsis nttpiih ' 
etc. Et evenh codd. complures. 
17. Bentl. ex codd. jterget y coli, Eunncli. Prol. 18. 

latnr, magis ut rei progredì ad oatastropKeu possif. — « 13. In. 

i« nupiiis.] In ipso articulo nuptiarum. — • 14. Vt venir et 

Uà a e nunguam?] Plerutnqne casus imitatur indiistriam : et hoc 

fit , ut etiam sedalo fa et a , sint suspecta. — 16. Sj cop han- 

Hoc ei t , quod minime voluit sibi dici GritOé nam ita loquutus est 

Clamiieni me sycophantam, heredùates persequi. Hem,'\ Prin- 

iracandiae. audivit enim quod maxime vitabat : nam ut supra, 

fnt me sycophantam, Sicj CrìtOy est hic: mitte.]^ Hic 

ts traducit iUum ab iracundia, dicendotele esse eum. Menanden 

aoTÓg ictiv. Et recte : quia naturae ignoscitur , voluntatì non 

— 17, Si miài pergit, quae voli dicere.'\ Graviter, 

^— 18. Ego isthaec moveoy aui curo?'\ Est enim 

15. Pro iti a re.] H. e. quod convenire huic rei queat. Vir- 
ii Aen. IV. 337. Pro re pauca loquar, 

16. Sj'cophanta^'\ Vide supra IV. 5. 20. — Sic^ CritOf 
kic,'\ H. e. ea indole et ingeuio. Eun. III. 1. 18. Heaut. III. 1.27, 

HI. 2. 42. Plautus, Amph. IL 1. 57. sic sum, ut vides, Vid. 
et Burm. ad Petron. 38. [Videat qui sit h. e. ipse sciat qui sit^ 
non pertinety nec curo qui sit. Hanc formulam explicaut viri 
qaos laudat Drakenb. ad Liv. XLII. 13. 11.] 

17. Si mihi perg ity quae volt^ dicere, ea, quae. non 
ìty audiet,] Plautus, Asin. II. 4. 82. Tu contumeliam alteri fa- 
'y tibi non dicatur? Pseud. IV. 7. 77. Contumeliam si dìces ^ aU" 

iftL Caecilius apud Geli. VII. 17. Audehis male , si male dixis miài, 
Bastius y invectiva in Ciceroncm: llespondebo tibi y uty si quam male 
Wndo volaptatem cepisti , eam male audiendo amittas, 

18. Mgo istaec moveo, aut curo?] Omnis eniphasis est 



fgtt A N D RI AI 7 

Nam, ego qiiù dicd, Tera an £dsa 'andierif^ 

scili potesi 
Atticus quidam ólinn navi fràcta, apad AndmiB 

ctos est, 
*Mt istaec una pirva Tirgo. tum file egem , forte 8Ìd| 

V. 19. BentL ex cod. 6emb. audierim^ fa. ex Fhama. 
V* ^. idem ex cod. Beinb, ad uindrum. 



•ycopliantae perturbare rem bonam , et curare malam» Hoc ì{ 
tòt cum ««exp/tff «• Ego haec turbo , aut oogi^o , quemadmodu 
eia Simo? Non tu tuum malum aequo antimo fer €9 
fiUum , aed amorem in filium gignificat, An quia iratus ett ? i 
ritur j an conveniant lìaec verba Pamphilo Temente ? Immo ei 
▼eniunt: nam quanto magii difdmulat faTorem, -tanto plus aa 
dei ad eaquae loquitur. — 19. lam sciri poiosi,'\ Addidil 
porla eelecitatem , et magna maturitate dixit. •— > 2Q. Aiàieu 
dam olim.] Haec pars argumenti est: quae et supra iam d 
tu ForfM adplic.at»'\ Adplicat^ propri^ de naufrago 



in pronomine ago; soìlioet, quia Simo toties illud tu ingeni 
cum stomacho. Dici tur aut em quis movere^ qui primus dici) 
quid. OvidiuSy Heroid. XV. 3. An^ nisi legisses auctoris nom 
phusy Hoc breve nescirea unde movetur opus? — - Non tn 
fttalum aequo animo feree?] Tam bona, quam mala 
|Miti dicimur. Phaedrus 1. 2. 29. Quia noluistis vestrum ferro 
bonum , Malum perfette, Dicitur autem quis aequo animo fe9 
qui fert humaniter quod corrigere nequit. Hec. IV* 4. 63. Pho 
SS. Plautus, Mil. IV. 8.33. 'Fer aequo animo, 

20. Navi fracta,] Supra I. 3. 17. Plautus, Rud. ] 
Poi minume miror^ navis ifi fracta 'et tibi. Inde naufragium die 
ipso naufrague, qui navem fregit, — Eie et uè est.'\ Pi 
naufragis. Vide supra I. 3. 18, Plautus , Rud. I. 5. 14. Eiecta 
éwnus ambae. 

21. Egene,'\ Amplius quid dicit quam pauper. Ita 
Aenea ^ apud Virg, Aen. IV. 373. eiectum iitore , egentem Excw^ 
plicat primum ad C hryeidis pattern se.] ÀdpUcanà 
Àdbaerent alteri. Heaut II. 4. 13. Plautus , Menaechm. II. 2. 
iilae extemplo se adplicant, adglutinant. Neque vero soli aia 
amicas , et hae rursus ad amatores b^èq adplicant, sed et pauf 
plioare se ad patronos, eorumque auxilium etfidem implorare d 
Bnnius in Fcagm. Quo accedami quo me adplicem ? Ciceri 
I. 39. Si se ad aliquem quasi patronum adplicavisset Disi 
primum^ non sequente secundum vel tertium^ autsinoùli. Ita fi 



ACTUSV. SCENA IV. SM 

t 

ma dnyridb patrem se. fiS, Fiibohin incep** 

iàt. Ch. Sine. 
''Itane yero obtfrbat? Ch. Perge. Cr. Tn« fa . 

milii cognatds filiti 
^ «dilli reoepit ibi ejg;o radivi ex fllo^ sese Me 

'Atticmn. 
Bn mortRiu èst Ch* Eiiis nomen? ; Cr. N^men- ^ 

tam dio tibiP Phania. 26 

Beni! — Perii! Cr. Vemm herde opinor fvkse « 

Fhàniain: hoc certo sdo, 
mnAdaiii aiebat se esse. Ch. O Uppiter! Cr. 

£adein haéc, Chremey 



Bentl. coir. Ch, Perge tu, Cr. J# mihi eogn, /. Nam inepte 
dictum este Tarn cognatue full. 
:S5u BentL corr. Ch, Eiiu nomen? Cr, Nófnen tam cito? P. Phd' 
Tiìa. Ch, Hem, Idem V. 27. scriprit:' Rhamnùeium sese aibaà 
0sse, Ch» O lùppiter, Ch, Eadem haSc ^ . Chreme. Fottasfd nil 
aliud quam eeee scribendum* 

i atque egentì. — 22. Primum ad Chryeidis patrem,'\ 
\tat p rimum? an quia postea mortuusest? Fahulam incep^ 
Q Aut ad comoediam retulit/a&ii/amy quia fabula comoedia, et 
rgumentum quasi fabulae narratur; aut certe ad irrisioneni nar* 

b dicit. etenitn olim fabulae proprium: ut Horatius : . ohm 

nt urbanum murem mus paupere fertur Accepuse cavo^ veterem 
hospes amicurm ^- 23. Itane vero obtur bat?] ^ suh^" 
vty interitrepit accipei si non distinguit , ev^rm intelligas. Itane 
Uobturbat?] Potest, itane vero^ subdistingui: et sic cum 
Rìnatione inferri^ ob turbat, — — 24. Ibi ego audivi ex 
k] Magna confirinatio veritatis est. ^— 25. Nomen tam cito 
i? ] Non negantis est , sed difHcile se dicturum ostendit. 
la io.] Hoc ita dicit Crito, ut nemo audiret: scilicet adhuc du- 
is , an ipse sit. «— 26. Hem,] Sunt qui putant, Simo- 
k dicere : irascentem filio , Gritonem submonenti. Perii, 1 
^ Famphilus post iracundiam patris. An Chremis est dolentis, Tel 
Jnu mentionem y Tel qnod in filiam pene peccarat? -«* Feruim 
>tle opinor,] Hoc adhuc cunctanter est dictum, et ideo indiget 
fcmatione. — 27» Mhamnueium se,] Piraeeus et Khamanf, 

B. Plautufl , Mostell. V. 2. 32. Omnium primum sodalem me avs# 
gmaio tuo. 

2S. Obturbat,] Vide Donatum, Plautus, Poen. L 2. 49. No 
□rbcy ae tace. 



tai 



AN D R I AE 



Multi alii in Andro tum addivere. €%• Ufimun 

sit, quod sperò, eho, die mihi, 
Qiud eam tum? suamne esse aiebat? Cr. Non. 

Cuiam igitur? Cr. Fratris filiam. 
Ch. Certe mea *fit. Or. Quid ais? SL Quid ta dll 

jRor. 'Arrige anres, Pàmphile. 
8i. Qui crédis? Ch. Phania illic firater m^ 

Si. Noram, et scio. 
Ch. ìa hinc, béllum fugìens, méqne in A^am 

quens, proficiscitor. 



V. 28. Faernus audivtre trìsyllabum putat Bentleius coxrig. 
àm in. Andro audivere , eiecto titm cam uno codice. 



•fc caetera huiuscemodi , marìtima Attloae oppida IntéHigenda 
BhamntMy paguf Atticae e«t. — 28. Multi alii in Andro.'\ 
Ìe$timonium caèoum dioitur. Testimoniorum enim modut dupktj 
manifesiiu et caecus. Manifestus est y qui certos testes , et pi 
habet. Caecus , in quo multitudinem , aut civitatem dicitnus 
Cicero y Testis èst tota Sicilia y quod tamen audientem constemat! 
etiam in oaeco iusiurandum , tabulae, absentesque personae. -^ 
Cuiam igitur?'\ Vetuste, cuiam, quod omnibus generìbiif 
sibus servit. — 30. Arrigo aureSy Pàmphile.] Tn 
pocudibus ; quibus verbis intendìt , acoìpiendam esse vocem. — * 
rigo auresy P<imphile.] Hoc Simo videtur dicere. Ut alii 
ipso sibi Pamphilus. — 31. Noramy et scio,^ Noraitifìu 
scio fratrem fuisse. Ergo et ad persouam et ad rem retufiL'^ 
32. Me.yue in Asiam persequensy proficisoitur,'] 
Asiamy ubi bellum nonerat, sed in Graecia. Et persequfin 
cit, perseverationem sequends ostendens. Persequitur enim qid 
desinit sequi, Vir^ilius^ Quae tesola^pucr^ multis e matribu9 ^ 



stnnH 



28. Die mihi.'] Vide supra IV. 1.44. 

33. Arri gè aureSf Pàmphile.] Uti bestiae ffobito 
audientes arrigunt aures ^ in metu demittunt; ita homo ad ianspM 
tae rei nuncium itidem arrigere auree y ubi excidi t spe y vel subito ad| 
Qorripitur, demittere dicitur. Virgilius, Aen. II. 303. arrecti» 
adsto. Centra Horatius , Carm. II. 13. 35. Demittit atras héilua 
ticeps Aures. 

32. Meque in Asiam pcrsequens.] Recte explicit) 
Cicero y Fam» III. 8. Qui me in castra , et qui trans nutre 
non possent, Suetonius | Caes. 35. Liv. V. 40. ibique Drakenb. 




A.C T U S y. SCENA IV. 



9S5 



pn iUiiii rdinquere bic èst Yeiìtns; postilla urne. 

prìmum audio, 
pid ilio sit factum. JRor. Vbc gmn apud me, ita. ini- 

mas commotùst metu, 
IP 9 Studio, mirando hoc tanto, tim repentino bono. 35 
m Nae i$tam multimodis tuam invenirì gaùdeo. i%i. 



ì 



Credo, pater. 



r*d8. Faemuf, ut Tenut libi constet, ex FoHilla dactjlum facit^ 

^ qnod tamen trìbut longis conttat. XUq[ua Bentl. coir. Tum 

iilam Mie rwlinfttérs V€rùus eu: postilla nuncprimum audio» . 

Tm 36. Bentl- coir. 8 1. JVÌm Utàm muUimodù civem in^enuun gatid^o, 

/*. Creda f paitr^ 
^ .— — — 

pM^sa/icr. ^- 84. Vix Mum apud m€,'\ Hoc est argumentum, 

bntibus laetitiam vehemeiitem in bonis moderandam : cum uniuquis- 

iudeus ita perturbetUTy ut apud se ipsum iam non sit. Vix sun 

m «• J Non sum apud me , magis consuetudine quam ratione di- 

Ant forte sic dicit: quasi abierit animus, et rursus redierit. 

animus commotus est metu,'\ Duo camifices fiitnrarum re- 

■uzit y spes et metus. Dolor enim et gaudium praesentium rerum 

Wir^iL Hìnc metuunt^ cupiunt(/u€: dolente gaudentque: nec 

Respiciunt, Sed dolorem hic in laetitia non posuit. Et mire or- 

servavit ; sic enim se haec invicem sequuntur. Et icvvÒéTog di- 

ndum esty spe, gaudio: ut separatim inferantur. — 35. Mi^ 

o.] Mirando , dum miror. Et est participium. — 36. A^aff 

■ Mnultis modis tuam,] Non, multis modia int'eniri 

\ieo, sed| tuam inveniri gaudeo, Alii, multi* madie 

inverti ri gaudeo, Inveniri gaudeo,'^ Hic iam redit in 

Simo cum filio : nisi forte patrem socerum appellai, ut Tumus 

Virgiliumy Et nos tela, pater, ferrumque haud debile dextra 

rgimue, Sed quomodo infra dicit , Quid restai , pater ? an testat 

haec iam maior pars reconciliationis' est? Nae istam,"] Nae^ 

Cicero f Nae isti vehementer errant, Sallustius^ Nae ista no- 

33. Pos^ ///a.] Ita iunctim /70J////a dixerunt, uti po^/tfa. Eun. 
47. Heaut. U. 1. 38. Phorm. II. 2. 33. IV. 4. 25, V. 8.29. Plautus, 

IV. 2. 43. Sed eum, qui miài illam vendidit , nunquam ^siiìla. 
Vide Schottum, Obs. I. 9. 

34. Quid ilio sit factum,] H. e. Quid illi accident. Phorm. 
1 87. Plautus, £pid. L 2, 48. Quid de tua fiet fidicina igitur? 

, Cluent. 66. Quid istis hominibiis factum est ^ Stratone et iV/- 
ato? -'^ /'"i X sum apud me.'\ J pud se esse dicitur ^ qui prae- 
et sedato est animo. Supra IL 4. 5. Plautus, MiL IV. 8. 36. 
i/ sumne ego apud mo? 

16 



nt' ' '■ ■ A V DB lAK 

• ■ » * 

CIL Et éì Am ncnitraliis éliani rartat; qd me muà 

huBet JRb. Digoiu €s : 
Cttm uà ìì^gimìe, ^o. nodmn in flcfrpó; qMafe 

C^. .Q«id islMC est? 

'". . '" " ~ * "1 

Blf mtfiwiMtiMla tff mÌMirieoitiia. Gavcteo.] Gaiirf#iini# ncMtrii; p 
UmùràtìiiùSm* Ut 8èìliit$im$\' B$ ei mo» hm^^iui v«A«HMfUir fv«| 
iMiaiir. OrédOf pa$€r.] -iDOHrtiimy ntnu»^ coi gratabittory I 
vìf -^iiiMmvit Puopkiliii ftspondeit: potMt «Mm CttmiìiM ^ pat« 
dflri^^ Qredo^ pcitfn] ^ rMpòaderiMlel dipmfti» ^a»4««i 
^» A$ miài unuM scrupulus etiam r€9ÈMk\ A$ difcntl 
eft qaperionim didonuiu Serupuiué a derapò lapide dictaty 1 
lui nuà&iiiiu; nam idmif molettae fànt piedibiis'vómpiiIoiM ite 
FirgtlmSf ^crMp€a tuia lacu nigrOf nemanukqUé Hftéètitu ^'^ E$l 
Pro mShno», *— 88* Dignut «# eum tua róltirina èdii 
Aut «ccuiatiTiu prò aMatiro cara ett potittif , prò odio ; «nt tepai 
ùdium lafendum atty ut sity dignut qui male liabaarls. S'aduli 
Mcirptq ^guaeris.'\ SeirpuSf palustris rei , et levinima* TtueUà 
primo y Nodum in Mcirpo ìnsaTte facwre vulgus, Eit autem teùpmi 
nodo , et levit iunci tpedat. Alibi ipté , Redduni curatara Mi 



. ■•<., 



37. 5crupii/tt«.] Explicat'Donatut. Cicero, Att. L 18. 
mesilcarum quìdem soUicUudinum ocultm omneSy et icrbpulot oceut 
Plinius y Lib. III. Epitt. 17. Exime hunc mihi scTupuIuu y cui pm\ 
nonpossum. — Qui me male habat,"] Vide supra IL 6. 5. 

38. Religione.] Vide nipra IV. 3. 15. Dizit autem y 
tua religione^ stilo comico , pròy ob tuam religionem. Ean^t 
73. fiefuiU tv. 6. 7. Cicero, Fbilipp. Xhl. 18. Coneervandu» dtdii 
tam jpiò iustoque foedere* [Cùm'tua religione i, e. qui talem réligiìi{ 
five oin^am «sUicitudinem babeat. Sic indignantet adbibeat pmd 
tionem cum» Eun. I. 2, 73*. egon quicquam eum ietie facUe $tti M^ 
deam, Phorm. III. 1. 1. m'uUimodis eum ietoc animo ée vit^upenM 
Hec* I. 2. 59. Vi te perdant eum istoc odio i. e. eum tam od i e f 
-— 0<2ùi7?i legitur in membranis optimit y non odio, ut editionètfl 
dam babent. Votsius de Construct e. 13. p. 386. aliiqna aditm < 
dignu9 iungont y ut dignua odium elliptioe dicatur prò dignue ad «di 
Sed meUut est post vocem religione interpungere y et odÙMi aoà^ 
prò bomine odioso y ut ecelus prò bomine scelesto. In Terbis tao 
gnue es eum tua religione est aposiòpesiSy Comidi ralde ueitata. 
Donat. ad b. L] —— Nodum in scirpo quaeris,'\ H. e. DiffiflI 
tem mpvesy ubi nulla est. Plautusy Menaechm. IL 1. 22. Ibsfi 
nodiim' quaerie, Enniifertur: Quaerunt in ecirpn^ soliti food é 
noàum^ 



A e T U S V. S C JB N A IV. aS7 

U Nomai non convenir O. Fmt herde holc/lliad- 

pairae. Ch. Qoid, CrìtoP 
■■laki memimsti? O. Id qoaéro, 1%7. Egone.hn- 

ios mémoriam patiàr meae 40 

iptatì obstare, cum égomet poisim in hac re me- 
dicali mihi? 
pdliar. hens Chreiné'^ qnod qnaerìs, Pisìbola 

fst] O. Ilpsa *8t Ch. Ea 'st. 
Ex ipsa milliés «udivi. SL Onméis noe gi|odere 

hòc, Chreme, 
crédo credere. Ch. 'Ita me Dt ament, predo. 

Al. Quid restai, pater? 
lam dudum res reduxit me ipsa in graliaro. Pà. 

O lepidùm patrem! 45 

ix6re, ita ut possédi, nihil mutit Cbremes. Ch. 

Causa óptuma 'st, 

i89. Senti. Quodj Orho7 

.4S. Beoti, correxit: PdsibùJa. Cr. Ipaasi, 

A5S B^niì. redduxit. 



y Scirpea indueitur ratis. — 40. Jd qua ero,] RunufCrìto 
\QM etty utp^te. alienarutn rerum. — 41. Folupiati eh- 
ire. 3 Nunc laetitiae et gaudio. -— 42. Heus Chreme.] Heus 
liixn erat , quia Chremes Critonem intnebatur. — 4S. Ex ipsa 
tiies audivL'j Duas rei ostendit Pamphilus, et quod verutn sit 
li ex ipsa saepe audierit, et quod lit Glycerìum. Omnes noa gau- 
^« hoCf Chreme.] hut hoc correpte, aut Aocproducte: ut sit, 
t re gaudere. Et gaudere nostris est, ut snpra aduotavimus : 
toii TerOy gratulari, SalUutius ^ Ut ei voce magna l'e^ementer 
pmiàbaniurm Plus est ergo gaudere y quam laetari. — 44. (^nid 
wiaSj pater 71 Hoc est, ne irascaris. — 45. O lepidum pa- 
»»/] In quo leporis est plurimum, lepida^ dicitur. Naju lepas 

43L JtudivL] Eun. UI. 1. 32. Phorm. IH. 2. 2. 

[44. Credo credere. Talis geminatio est infra V. 5. |. me pùiet 
I pmuure. Vid. Duker. de Lat. Vet. ICt. p. 330. ] 

46. Htf uxor^y ita ut poesedif nihil mutat Chre- 
p«!.j SnlMindiy Quin porro poesideam. Videtur aulem respicere verba 
Bti Praetorii 9 ut possidetie^ ita po%sideatie. [De uxore 
k cpod ad nxorem attinet. Adelph. ^. '!• 50. de argento ^ somnium* 
w ad Dir. L 1. Luculli sententia cedit religioni de exercitu, Suetoo. 
ler. e. 17. de cogttomnie intercessit Juguetus.^ — Causa optuma 

16* 



2S8 A N D R I A £ 

Nid qii{d patét ait iliad. Pa. Nerope. SS. Id sdM 

cet Or. Dos, Fimpliìle, est 
Décém talenta. Pà. Accipio. Ch. Propero ad 

eho mecùm, Crito: 
Nam illim me credo haud nósse. Si. Cor non 

hoc transferri iubes? 
PtM. Recte àdmbnes. Davo ego istac dedam iim 

goti. Si. N6n potest. * 
Po. Qvì [non potest]? Sì. Quii habet aliad mi 

ex sese, et maiAs. Pa. Quidnam? Su Vii 

ctns est, 
Po. Pater, non recto ylnctast. Sì. Hand ita 

Pa. labe solvi, óbsecro. 

y. 47. Bentl. corr^ Nisi ^i quid pater ait aliud. P. Nempe id. 

licei. Ch. Dos Pamphile, est || Decerti talenta etc 
V. 51. verba non potest post Qui Faémus et Bentleiiu omiflemsL 
V. 52. Bentl. ex uno cod. M ita iussi. Xocatur senex ex 

verbi Recte. Vide Donatum. 



est Tenuftas. — 47. Nempe^ scilicet,] Nempe et scili 
liicentes, manu yel ▼ultudotem significante quod mox intelligit 
mes* Alii ano tov scilicet Chremetis personam faciunt. 
Pamphile eat.^ Id est, Pamphilopro uxore dabuntur decem talei 
48. Accipio.^ llle nisi dixisset, accipio^ dos non esset; datio 
ab acceptione confirmatur : nec potest videri datum id , quod 
acceptum. JE/io.^ Eho hic admiratio est intentionis ad id cpu 
cturì sumus.— • 50. Dedam iamJ] Addidit et temporis celerìi 
51. Qui?] Quamobrem ? — 62. Non recte vinctus es$.* 



i 



^ 



*st.^ Evgnifitoiiòg j quo utebantur, quoties tii^ Z/um Tel nihii dìcen 
lent. Plautus, Aul. II. 2. 83. Sed nuptias Hodie quin faeiamuSf 
quae causa est? Eu. Immo aedepol o^tama. Respondendum erat, 

47. Nisi quid pater ait aliud,'\ Cicero, Att. 3CVL! 
Nisi quid tu aliud. Tusc. III. 4, Ifisi quid aliud tibi videtur, ^ 
Pamphile , est decem talenta,] Plautus, Mere. IV. 3. 4. 
quoi decem talenta dotis detuli. — Dicit autem, decem talenta est 
uti supra , III. 3. 23. Trae amahtium est integratio amoris. Et 
talentum contineret sexaginta minas , seu argenti libras , quamm 
gulae erant sex mille drachmarumi videtur haec dos de dot9 
intelligenda , de qua supra I. 1. 74, 

49. Uuc transferri:] lU Adelpb. IV. 7. 13. V. 7. 11. ^ 

50. Davo ego istuc dedam negoti.] Supra Prol. i. 1 
t. 4l. Eun. in. 4. 6. 



A CTU8 V. S C^E N A IV. 

fut Pa. At'^matdnu SS. Eo intro. 
feùstum ei lelicem hóno .-diem! 



ftsd 



1^0 



• \ 



. 53» BentL huno poft felieem deletit ouni caod. Bembino. et ftUo;^ ' 

non iusie, Sed hic ad cautam retulit, non re eie : tenex vero^ 
rtm retulit. Haud ita lussici Qiiia quadrupedem 'constringi 
mty ^aai recte ac dfligenter. Et Hoc iptum non vacat ; nam iam 
lauiter loqui, et minus irascentis est, et placabilis animi. Haud 
\iussL'\ Eleganter l«sit ad AfitpipùXlmf ^ et simul ostendìt , quam 
itius sit Pamphilo pater, et quam facile veniam Davo impetrare 
k ab eo : qaippe qui iam etiam iocetur, Pamphilus autem dizerat 
iustm: ille sic respondit, quasi dizerity non diligenter vinctu» est* 
imud isa iv sai .* , tic enirn praeceperat, Quadrupedem consìrinn 



ACTUS QUINTUS- 

SCENA QUINTA. 



CHARINUS. PAMPHILUS. 

MTtiOYiso quid agat Fàmphilos : atqae eccmn. 

JP». ^Aliquis forsan me putet 
putare hoc yérum: at mihi nunc sic esse hoc 

Terum lubet. 

. ?. 'BenH.Jiguet prò luhet ex uno cod. Idem v. 3. propeerea mutavit 
in eapropier. Aliter hos versus constituit Hermann. Elemcnt. 
Ooctr. Metr. p. 176. 



Provi so quid agat Famphilus,'\ Jlaec scena alterum gè-- 
Ibi Chremeti comparai y ne aut Charinus tristis recedat , aut non 
Htum riderei ur Philumenae, — 1. Proviso quid agat.] Hoc 
b^um post compendium fabulae inducitur , ut una narratione etiam 
|Dtium Gharini transìgi possi t. Provilo quid agat,] Dupliciter res 
ocnlis spectatorum moventur : autenim futura promittuntur, aut facta 
Tantur. Provieo ^ duo signifìcat: et provideo et procedo. — % At 

1. Pro'vieOf quid agat Pamphilus,] Visum exire ex ae- 



90 . A^DUlA^t A 

Qnód volnptates e&nua jp/àpàMìà «ut: B91 

tiilitas 
Hrta % A néU mégOtmio kido gaidio^ intoraéMflL] 
6éd qaem ego nnhi potteimam optem 

' 6iec narr&n* diùi? 
•■■■■■" . '.. . .'. ■ ., 

V. €• «ala Band, «rat: nétM etti kato. Biatadant ex dnàbnt 
dban Nam om 9[QÌa ànm iatam att» non pataat wm 

* ■■-■'. 

mihi nmnc si9 «##« àa.a marum iuhm$J\ 8ie daUoala 
tjawdnm att, at aaparatim diitiiigatiiiiam. -^ J# miki mm 
aa«tf Aoa «#ricjii /ai&#<.]-.Spnra9 hio a^t alii polìnt» 1* 
ago antem farum aita aonfirniOy qaod inil^ Inbat rànua 
8. Sgo Deorum vitam propisr^a 9€mpìiernmM «•< 
£ »#ror.] t Omna quod habemui» aul mataiua atl» ani proprimn. 
#11111» att qtdoqiiid ad tamput habamiit/ aao pattmodum nodnia l| 
nunatly ut uxor, domus, villa, servi, et caetara in huno me 
proprium^ ut rirtut animi, et bonum tampitenram , quod 
Diit dicitur; non enim alinnde Tenerunt, sed apud te ipsot sunt 
Et Epicurum sfeoututf hoe dizit. Propria argo de Diis S9mpiunum\ 
cstur. Nam inter sempittmum et perpeiuum hoc interest : quod 
iernum ad Deos, perpetuum proprie ad hominas pertinet. Ego 
rum vitam propier^a»] Hano sentenUaqi totam Menandri i 
nucho transtulit. Et hoc est quod dicitur, Conuaninari non déG9n\ 
tbuiasm Ego Deornm vivant.] Non dizit, quod scit: sed quodl 
rum pntet. Et est Òóyfut *EmiMOiÌQ9iow , quod a caateris 
pudiatur, de odo Deorum ac perenni Toluptate. •— 4, Propi 
sun^] Perpetuae, sempitemae, quae non sunt aocommodataa ad 
pus, ac mutuae; sic etsupra, Nihilne esse proprium cui^uam,'-^ 
nulla asgriiudo huie gaudio intercesserit."} Scxlical 
dum supradictam sententiam. Si propria, inquit, haac fuerit 



90 



dibus provisero dicitur. Eun. III. 1. 4. Adelph. V. 6. 1; Plantos, 
naechm. V. 1. 4, Provisam, quam mox vir meus redeat datmusL 

4. Folupiaiss proprìae,] Viàetxa Ìmìmov^ìÌ/ì»» Vide 
IV. 3. 1. et V. 5. 2. — JVain.] Transitioni inservit haeo 
Ita Heaut. Prol. 16. Cicero, Fam. XIV. 1. Nam quid ego de Cictr^ 
dicami — - Mihi immortalitas parta *«^] Expressio siiiBB 
fislicitatis. Plautus, Mera lU. 4. 18. Salvoe sumz .iauaasùXSM 
Mihi data est. Propertius , II» 14« 9. Quanui ego praeleriia oel( 
gaudia iioeie/ Immortalis ero, si altera ialis erti, ibique intpp, * 

5. Jegritudo.] Dolor animi. Heaut. III. 1. 19. V. & 
Adelph. UL 2. 14. at passim alibi. Cicero, Tuie. III. la Ut a^ 



A e l! U S T. S C E N A VL 



S4i 



; ^QdSd iUsd fandl est? Pa. DdTOm Tideo. némo 

'st, quem maUem, óuudoin: 
il Urne tdo mea sòlide solum j;éflsiDniiii gdtìhu 



. «- 7. Quid itlud gaudii «#/?] In aliit Dati penonà 
• — 8b Nam hunc scio mc/t solide soium gavisu» 
gaudio.} 'Ji^iàUffiég, Solide solum,} Figura so^fiOMr* 



T*" 



eoqHfréf sic aegiitudo in animo nomm habei'f non ssiìsncium 

8. Solida gavisurum gaudia.] Supra IV. 1. 13. Cicero, ' 
^C Quis M$ e $ ianitufraeUiS in pratpms nèm^f nisi hflòenSf'.gui 
actuipsa^ gaudérmì 



ACTUS QUINTUS. 

S€E N A S BXT A. 



DAVnS. PAMPHILUS. CHAHIMUS. 



1^ BTamphuìUS vbiiiain bic est? JRci. .Dare. l'Ai. :r 
i Qiiis homo 'st? 'JRor. 'Ego smn. Da. Ò 
( Pàmphìle. 



1« BenU. Pàmphibu uhinamB^? P. Hic^tf Davé» D. Quls 
kamo9$7 P. xEgo man Pàmphihu: Nìmcìm fuid mi ohUgsrii» 
Dm Cgrte, partim au^ritate codicom* 



I P«; 



mpkilus uhinam hic •«!?] ' In hoc àetu mira arte oa 
k watuaU de comoedia breviter expUeanfur^ et deeignantur duorum 
^Utmm hinae nuptiae* -— 1* Pamphilus uhinam hic e8t7 P, 
||#A D. Qaisnam komo 'éet7'\ In afifeotu gandentif Paxnpiiiliy 
■taf! ffvtnlaftioney cognitìo&cm-ranim GIubìdo praebiùt: onlns fn* 



mi obtigerìt, :S«ia. \ ..:;,,.. .... 

qnod sim nactus mali, 
Frfas resdscei^. tu^, quam ego illad^ quód tibi 

mf bom. , ^ ^ " . 

POii.JMf^ GÀycfrivm m6s parentes'réppérìt. JDa 

jFactiim bene! Ch. Hem! 
JRs. Pater amicas siummus nobis. Da. Quis? 
* 'CHiremcs; !>& ' Ntaxàs probe; - 



A .tV «^s'ila » *.»t 



iV« 4. FaSmnt trocbmcum stare putabat abiMto <mo / ex li 
BentL correxit: Priiu rescUcef^^m %. jg^pi ego Ubi 
flit boni, Cod. Palat. Fabrìcii illuà non habet. le 
corr. ut quod sim ego nctctus mali: ut accentua c( 
cadant, 

V. 5« O cum Bemb. aliis delendum. 



sona parce utitur post compendium. -— ì. Sed quid mi. 
tieerit^ acioA Scio»^ id est, persensi. -— 3. Mor 
num,j Hominum anusnatwi §tore hom^numi' evenit 
quod sim nactus maliJ] Quia fama mali celerior, qu 
id esty ut facilius mala, quam bona nuntieutur. Ad hoc e 
quod ille prìor scierit quod esset vinctus , quam ipse cognita] 
rium cogno^oeret; -f*. 5. M e a Giy csriwm^ 'Hff'. parent 
perit,"] Haec ita narrantur Davo, ut eadem opera etiam 
audiat. —^ 6. Pater amicus summus,] Haec omnia ut 
pro^w Cbarinum dicantuv j - ut audiaU ' • jiin'4 e Uè summui 






3. More hominum evenit,'\ H. e. ita'ùt Gt, veli 
let. Plautus, Aul. IL 2. 68. Quia videt^ me suam amicitù 
mote hominum facit. •— : Quód sim na ct-u^, mal i.] ^è 
8. .10. Nepos, Att.2i; : Nactus est morbum, ^.qifém initio t 
medici contemserunt, ... 

5. O fa cium bene^ Formula approbantis et ^atul 
inox Vs. 11, Eun. V. 9. 7. . Plautus, Pieud. IV. 6. 37. Bei 
factum. MartiaLis VII. .15* 3. O bene, quod silva coUtu 

sAius ista» 

* 

6. Narras probe.] Formula laetantis^ et laudantis v 
tWÈL Eun. V. 8. 7. Hec. IV. 4. 20. 



I ^ 



AGTUS y. se K> N A VL ' ÌM 

Boim idla 'si, qufai eain nmoii ^Aonn. Gft. 
m ille somniat 

▼igilaos TÓluift? jRi. Tarn da péen^ Dtlre? 
I. Ah, dédne. 

qaem dfligimt Dt Ck^ fiUUvot inun, tk - 
5C véra sunt. i_, . 

Al. Quis homo ^rt? [o] Chukie^ fai t&n- 
re ipso mi idyeiuii, 10 ^ 

factom. Al. Audislifn']? Ck. 'Omàia. , 
5y me in tuis secami 'rétpioe. 



1* qtdn iam uxorem^ tt ctnobnt cpdd. làmm t* 9. M 
«dd. et Tett, editt. Soius é*: tpdm hoe jmb tua in&all' 
«it, quam patri, otti omiiia bona tam rapaniìiiu eon» 
int« Assentiifl ett Robiikeiiiiii» 

Iti. o ante Charme yrtmoM gratia axtnuit . 

rnus et BentL Andini^ metri grafia. 



Num ill€ somniai ea^ qma^ vigilane woimtt?] 
8y Credimiu? un, ^ui éumanif ipéi mbi wmniafinguni.^^ 
Compendium attulit. — 11. Bene fmetum^ A gra- 
3it. Omitia.] CompendiuiB* ^t^i "*' st #i«if« «9- 
j'ictf.] Haec luat quae al>tolate dicoatur: et ett ooni* 
mt enim qui felicitate elati ne veapieere qnidem Telint 



m ille eomniaù ea^ quae vigilane ve/ai't/?] 
\6 in vita usurparli hominem ^ cogitante eurani ^ widenBf 
nt Tigilaiitef , agitantque^ ea ei cui in •omnio aceiduntp 
esi. Vide Comment. maiorem. 

u* esà^ quem diliguni Di.'] Formnla pcaedio a ndi 
m. Plautus, Bacchid. IV. 7. 8. Quem Dtdiliguit, u/d^ 

r y dum valet , seniit ^ eapih 

tempore ipeo,] H. e. opportnae ft optate* Supra 

tempus. Et III. 2. 52. IV. 4. 19. HeaoL IL a ItS. 

. Plantut, Poen. V. 3. 19. Cum huc advenieii Medie im 

' in tuis eeeundis respiee.] Sapra 17. 1. 18. Pian- 

17 



» 



I 



^ 



• • - 



ì 



S44 



A N D R I A E 



Tdiu est nane Chremést faetomm quaé ▼oleu, 

esse omnia. 
Pa. MémùiL aiqne adeo lóngam 'st noe ^illun 

etare, dum éxeat 
Séqaere hao me intos id Gljcennm nùne^ ta Da 

abi domiim: 



V» 14. Bentl» (ntiu dpud Gfyeérium nJmc «ti* lu^ Daym^ 
mum^ puncto pott hm potito. 



\ 



amioot. Et reqficeré est proprie retro aspicere. Id ett ^ qaeni 
oedis felicitate , non obli viscorij. — 1^ Tuus e»s nune Gì 
m4s.] Luoilius in secìxndoy Nune praeior iuas e4i ^ meu^ si 
homo Gentilis» -^ 13. Atque adeo longum pM$ no9 ii 
expeptare,^ Quia et audacter et artificiose binos amoret dooi 
leecentium , et binai nuptiai in una fabula machinatua ett : et M < 
praescrìptum ilf(ff7iaitd/7*^ cuiofl comoediam transferebat : idcirco 
proscenio y aliud post scenam retulit : ne vel insto longior fieret, 
eandem propter rerum similitudinem oogerentur. — 14. Sefii 
hac me in tue ad Gljrcerium.^ lam post scenam itur: quisl 



tus, Baccbid. HL 6, 14. NuUus est^ quoi non invideant rem 
dam obtingere» 

1£. Tuus e8$ nunà Chremee,] H. e. ^f6»* faTentiatimuti 
II. 2. 39. V. 9. 10. Phorm. IV. 1. 21. Plautus, Poen. V. 39. 
patruff ealve: nam nano es piane meus. Cicero, Pam. II. 13. 
me Pompeii totum es^e ecie. Idem , Mil. 1. Jieliqua vero 
quae quidèm civium esty tota nostra est. Suetonius, Galb. 20, Quid 
commilitones ? Ego vester fumi et vos mei, \Tims est i. e. tibi favet. 
Quint. Fr. II. 1. Plancìus totus noster est, Ovid« Epist. HI. 80. 
quoque nostra fuit» Eun. II» 2. 39. arbitrantur suam TAaidsm 
Vid. Burmann. ad 0?id. Trist. IV. 4. 23.] 

13. [Longum est i. e. nimium temporis elaberetmr. Saepe 
haeo formula usurpatur , cum brevitatis causa quaedam praei 
tur. 0?id. Fast. III. 719. Sithonaa et Scythioos longum ei 
iriumphos, ubi yid. Hèinsius. Sic infinitum est apud Gic. ad-DirJ 
Veteres autem fere semper dicunt longum est^ non longum JoroS ^nà 
ut hodie loquuntur.] 

14. Sequere hao me in$us,1 Varie usurpatur inius) 



I 

A e T U S y. S e E N A VL . S4S 

aroeMe, hioc qu aAfemit mmJppiA ftas? ^ 
lud oen&? Da. Eo. / 15 

ictedtf» dmn éxeant hne: IntM doqpoiidé- 
«tur; « i ' 

insigétaDr, d - quid hk^ qaod rortet O 



f 1*^ 



N' 



»eiiio nihfl agitor. Tu Davtf ahi domum^l Hi Tenriii^ 
llam, Onaiam Pihi m^am Philum^nam usartm^ 
erentii effe : adeo Ut in plnsibni e^mnpLunlNif Bonit non infe» 
16. iV« «xp«c#«#f«»] BAire'dicit, Utenter m UncUi»: 
iTidum adhuo audienci pòpulum, adaoque eupidniH et inteii» 
it, ut finem eomoediae erenine iion l e mtri t — 17. In- 
sigefury 9i quid ««#, quod r#«#««.] ArtfiEbioae poita 
itutam petidonem ex Gritonif pexeoaa pnetermititi qiiae ei 
ognita iure tribuebators ne Tel parrò rei Gritonia tractatu^ 
latione Glycerii infutcaretur finii fabnlaei ad laetmtf ezitom 
8i quid 04 $f quod rtf«#«/.] Qoie narratione dignnm 
[uod Charìnui rogat. *— Aèlii Donaii V.C. 0ratori9 
ae^ Commeni. in TéTéntì Andriam e*pliei$» 



ntuxn in loco , nti mox Vt . 16. et 17* sed et motum de loco, 
seud. II. 21 10. Osiium puUaho^ atqut intus tvocabo aliquem 
\ locurn , notans intro, ud h. L et Lncretius VI. 22. Omnia 
juaecumqu€ receperai intuì» Quanquam aliter oepit*et prae- 
iiis , apud Charis. Lib, I. Nam valiti intro aliud ìongé «/«« 

videmuSf Sic et apud te longe aliud é**^ ntqué idem valeù 
ro nas vocaf ad sese, ferief intuì apud fe« 
Quid etae?] Fòrmula increpandi hominem lentunu Eun. 
HcauL IL 3. 9. IV. 7. 3. 

A.] De hac nota vide Comment. nottrum maiorem , et quae 
d h. L notavit. — Plaudite,} Hac Toce tpectatoret di- 
r. Pronunciabantur autem vel a grege bittrionum, Vel ab 
y quae prodibat in scenam. Plaudebant autem tpectatoret 
manibut, significaturi » fabulam placuiste. Vide Briston. 

Vili. Quando(pìe f^alete et Plaudite^ quandoque Plaueum 
# y quando<{ue aliter dictum , uti e Flautinis comoediis patet. 
ex Horat. Art. Poet. t. 154. sq. colligit, cantoris fuisse, quuni 
net ex scena abirent, exclamare Plaudite. Itaque illnd o 
ellecta cantorie nota GA. 'ortum tufpicatar.] 



t \ 



I 
t 



k « 



w 



I 



"^ . ■ 



fV3 . . 



.V / , : 



-. 'J ;i ;i f 



» r 



/ 



V 



iN 



» : » 



•M ■ 4* 



I • 



^ » 






1" 



• . 



r. TERENTII 

AFRI 

» IMIOEDIAE 

S EX, 

CUM INTERFRliTATIONB 

DO^A^TI ET CALPHURNII, 

ET * 

OMMENTARIO PERPBTUO. 

IN U8UM 8TUDI08AB IÙVBNTUTI8 

B B I B I T 

ARN. HENR. WESTERHOVIUà 

iSSERVHT TABIAB IiEOTIONES EXEBIPLI BBlTriiBIAVI, 
NOTATIO METRICA, SELEOTA RUHIIKBim 

AHKOTATIO. 

EDI CUR AVI T 

GODOFREDUS STALLBAUM. 



V O L. II. 



EUNUCHUS. 



L I P S I A E, 

SUMPTIBUS C. H. F. HARTMANN L 

MOCCOXXXI. 



ìiTi«a»ar .*i 

. a /. f G 5? O M- 

al'óITilMll'l.i.l . 'I tt !•' 

JIVf.i'J-U'lXACJ ■■■■.ri ri'/. / 
(1 il T » ."i ff a •! o ; a 'ft T rt N ' 

BiV.J -"VM/'M ;.!*>'■ .-;■:•. ;,■; . 



.Iti Ji../. . /.-^ ;■; c;..i v: L ■i--il>. 



;r a ij-. :; »' j wi 



IW^^ A 1/ r ,i Ali .1 .n > -i -Il r«i i 



'k « 



■ 



» * . * .. . 



^ TEBEl^niI EiJNUCBDS. 

ixwt vMALnraiinjtf. !■• Poténoo Asmio,.,Ii. Counoiò 
jà àJKmjomè tTtTBvtuiM» Bonu» U 'Anunp Torno | L. 
m PùBRtTnn» Tmu vunii' WÈxnaBW Oumu Ma- 
ir. AcTA IL smoi nten PutaHi CSeaih M. Vaudmi 

6. Vamio eÒML 



4 * 



^mmm^ 



i •'• 



• • . • 



PBBS01VÀB. 



iriaj adoleteent, anmtor 

TfaBidic 
#»o, •emit Phaedme. 
fy ni6r6trur* 
kop pansitnt IfarMonifl.' 
p#0^ adoleeoe», anmtor 

Painpliil«e. 
1 , milMy livalia PhaadxiM. 
a^f abcìUa Tluddii. 

P # r « o I» 

a, Elepluditif Ihdielt pxM- 
faotns. 



Ckr0M99f «doIatoeUf, frater 

Faaphilao, 
Aniip^Of adolatceiif. 
Dùrian f andlla Thaidii» 
Ji9TU4^ ammfthiMb 
SangQf Centurio. 
SophranOf natrìi Pampìdlae, 
La^ksMp Mtai&Kf palar PSbaadriaa 



afe ChMcaMb 



Sy9fisou9f OWHinim tealor. 
SafiniOf MTV uà alnaBili« 
PampAiffiy adoleacantah*. 



• • • p 



• p . 

■ ii'i. ■ ••• 



i ■ ■ 



■ . .Iti - • •■ « if - f *t 



» I 



I 



e. BCIfirn, AFOUJNABIB ] 

..'-r,... .:F«»iaCHA ,',,..„, J 

IH TKBENTII KDNDCHDH. ,< 

> fbnttem bili IMIIillnii '(hdilll, • - 1 

M'IóéiB igMlnu«'niHca «dntlt inuM^ 
1 daMt;.€rat Jufle drl* Attto. . 



TImMÌi 



t Fbtedrw, w KM ipH ablt, 

T&rwMii .orata lldmiii cóncèddret. 
Bpfaebvi fHter Fhiedrlae paeHukin 
Ciin deporbot, dsna ailtsua Thaldl« 
Oniita Sonitclil UdMilBri -attadet Ptrmenos. 
Intn^t: vUUt Tirginem: aed Atttcìu 
CWIa r^ertw tnimr «ini , conloctt 
VUUtMi 4hcb<rt ^^«driwi «unt Thraso. 



, -ÀèlVi dona T I, 

.^.■.,.iV. e. OSATORIS URBIS RÒUAE, 
FRABFATIO IN «DNUCIIUBf TERBNTff. 

^flé'itiucnllni-|;enertaiioiiiioe mmcopata Fsbnl» eat, 
naelUty M art TklRità Mcmudri retin: qinm llìe aneli 
facto id<dàcli(Bittll[', qui «e prò KuDncbo deduci sd menti 
puma Mt, iiomiiiariL : Itaqoe «x magna parto motoria e^ 
qoe lJ^|^t9 «MnaedUt qid^ifersoDBOi EanaeBooIa actor mad 
prlmaa lulbct-ip^ea., ^W^W^*^ lunt Chaereae. Tertlsel 
,driam apartinl..!, ÌIi|i^.,Pci>lof u aane est condtattQr. IÌf 
obledt erlmina adVeraantibu: et G«mmlHt&r In pòatanv 
accasatorie narrat inlBrlam Terentlo factam:. etadótUira 
moltiioBa, et con magna Invidia defeadit PoStam. Hm 
mfóta«i» et iaUtaiUv et uataOxifotffìjv ita aeqaalea k«ba 
■ Mwag n a m dicaa longitadine operis Tereotium delasaatan * 
taaae. Aotna tane ImpUcattorea ■nnt in ea, etqai aoa.la 
pamm doctli dlatlngnl pottaiot: Ideo qaia tenendi apeeli 
eanaa vali PoBta nw^ <Mnnea qninqne Actoi veint onwa Ilei 
rwflril qaodanmod»: «tqne dlatincta alicubl rnnlliwrtliMl 



/ . 



8 

rerum, tote aulea rabIaU fastidlosna irpecUtor exsiir- 
Actm piane est India Megalenaibna, L. Posthumio, L. 
lio Aedilibna cumlibua : etiam tane pemonatls L. Numidio 
inmio, L. Ambiyìo Tnrpione : Item modulante Fiacco Clau- 
tibiia destra et ainiatra ob incularla , multa permixta grari- 
Et meta eat tanto aucceaan ac plansu atqne suflfraglo, nt, 
esaet vendita, et ageretur iternm prò nova: proqnè ea pre- 
, qnod nulli ante ipaam fabulam contlgit, octo miliibua 
iùm nnmerarent PoStae. Proverbia multa aaepe pronnn- 
i^ et cantica aaepe mntatia modia exhibita annt. ngùra- 
«góómnov nuaqnam habet: aed ania tantum personis 
In hac Terentiua delectat facetiia, prodest exemplia: 
▼itia hominnm panlo 'mordacina, qnam in caeteria carpit, 
npla» antem momm hic tria praecipua proponuntur, nrbani 
Icet, parasiti, et militarla. Haec edita tertium eat, ei 
anelata: Terentii Eunuchu^: quippe iam adulta commen« 
»ne Poétae, ac méritia ingfenii notioribns populo. Facta 
ex duabna Graecia nna eat Latina. Nam ex Eunueho 
*e^ Menandri f abulia, baec Etmuckus Terentiana acripta 
, non aine crimine, qnod multa in hanc translata aint ex 
la Foétia Latinia; qnod totnm per Prologum pureat atque 
tfendìt. 



M. ANTONII MURETI 
ARGUMENTUM. 

- CM9 quidam AtheniensiumJUiam^ cui Pamphilae^ etfiliunt^ 
tf Cktemeti nomen eroi , habuit ; ex ita Pamphilam adhuc in* 
iMi/aifi praedones rapuere e Stinto , et mercatori cuidam Bho^ 
b vendidere : qui Rhodum adveciam meretrici , quam omaòat^ 
bla dedii. Haec acceptam puellam pari cura ac studio , cum 
itddejilia coepit educere : nemo ut esset^ qui non utramque ex 
ìÈm gemiam esse arbitraretur . Thais ^ quae grandiuscula erat^ 
ad eam aetatem pervenisset ^ ut viris piacere posset, ma^ 
n, uiJUj vivendi rationem insecuta, cum hospite quodam 
Uenoa venii , qui eam postea moriens haeredem reliquit* In- 
wmimileSj Thraso nomine^ ad eam adiecit animum: quumque 
m ea per aliquod tempus cotisuevisset ^ in Cariam profectus 
t. Thaidis mater per eoa dies vitam morte commulaverat^ fra- 
rque ipsius Pamphilam venalem proposuerat^ sperans ednt, 
md ^formosa esset^ etfidibus sdret^ praeclare a sevenditum 



iru Forte aeeiditj ut eo ipso tempore Thaidia mmatar wi 
set Rhodi: qui^ hiarum omniun^ rerum mscius ^ JPmt^kUam 
ut esset^ quod amicaCf Atkenas reversus ^ dono darete 
profecto milite % aliam condiiionem quaesierat, admnsm 
sibi Phaedriam^ adolescentetn Athemensem^ Ijacbetisj 
Iftttudiverat interim etiam diquid de PamphUa; iamqm 
fratre ipsius Chremete aliquoties collocuta^ eo perveneri 
non dubiis indiciis inteUigeret^ sqrorem illius esse^ quae> 
in maternis aedibus educata foret. Summopere eupiebat 
occasionem sibi aliqUam dari^ qua Pamphilam euis resti 
eodemque facto et pueUam summo (tfficeret beneficio^ etp 
quorum illius amicilia fortunas constabiliret suas. Xedit i 
sed quutn cognosset de amore Pkaedriae^ pueUam se^ i 
repulso^ daturum negai. Thais ^ quid ageret^ nescire: i 
Pàaedriam amaoat es animo ^ et Pampkilae redpiendas 
quidvis sibi fadendum putabat: tandem^ quumsperaretj m; 
facile consilium suum ei ipsi^ cuius animum offenderai^ \ 
turam; Phaediiam^ ut militi gratificar etur^esdudit. Po^ 
or cessilo ei^ al que aegre ferenti ^ tandem se purgai ^ nm 
precibus ab eo impetrai j utj per biduum^ priores portesi 
Thrasonem sineret : ubiprimum eripuisset puellam^ nikil si 
ilio amplius fare. Phaedria^ ut huius bidui molestiam ae 
animo ferrei , rus sibi abeundum esse statuii : itaque 
mandai Parmenoni^ ut eunuchum et Aelhiopisaam ad Tk 
cui eos emerat^ ducerei. Pamphilam^ quum ex aedibus 
sonis ad Thaidem deducer elur ^ conspicatus in via Pha 
frater natu minor Chaerea , ita eius amore flagrare coep 
hit ut pensi haberet , dum ea polir etur : ncque prius con\ 
quam^ eiua rei causa ^ ad Thaidem prò eunuche deduci 
Quidplura? Thaide ad coenam cum milite profecta, vù 
Chaerea per vim vilium offerlur. Turbae undique mif 
doneCy tota re patefacla^ Thais a Lochete infideni eti 
lam recipitur. Chaerea agnitam Pamphilam ducit u 
Thrasq diu illustis, tandem in amoris meretricii partem 
thonis parasiti opera ^ admillilur. 



PUBLII TERENTII 

CARTHAGINIENSIS 

U N U C H US. 



PROLOGU8. 



nfsqaam est, qui piacére se studeat bonid 
I plùrimis, et minime multos laédere, 

U 1. Bentl. exPrìsoi'ao, siudeanf^ quia ah'oquin in his iiiepte sub' 
sequatur. Quasi vero non fexcentiet post 9i quis et BÌtig pluralis 
numerus pronominum inferatur. 

D O N A T U S. 

i qui9quam 9ià^ qui placare,] Attendenda Poetae copia, 
1 tot Prologis de eadem causa, iisdem fere sententiis, Tariis ver- 
itur. Bonis quam plurimis,} Commendat personam. — 

C O M M J^ N T A R J U S. 

. Piacere se.'] TR^wituthee^ Vide And. IV. $. 2. [Ra- 
I conttructionis nuper plures esplicare conati simt. v. Krìtz. ad 
. Catil. I. in. Nobis ita videtur de hac caussa statuendum : accu- 
I cum infinitivo sicubi post huinsmodi verba inferatur, sententiam 
K) primario suspensam paullo gravius enuutiari ; ubi altera iila 
garis locum obtineat copstructio , actionis obiectum cum persona 
rctius copulari ideoque minus gravi ter notari. St.] 
^ Mìnime multos laedere,] Vult igìtur Poeta iU piacere 
ut tamen melos minime laedat. Per multos enim maios in- 
t. Accius: Bonis probatum potius^ quam muitis fore. Cicero, 



I I 



IN E U N U C H V M . 



Graeds boob Lttons fecit non boniB. 
Menandri Phagma Dime napér «dedil. 

y* 9. BentL Jum ài Mén. etc oolo poft horuU poiitai hoc teiifn : 
similiur ao Pkasma dtdiif €x bona Gtoéca Latìnam non honam. 
Valgftftum d0£i&dit Hsrnuiiiiiii DiputoU d^ BmuL edii. Téumuii 
p* 9* • 

— 9. Id^m Menandri Phasma nune nuper d^diu} 

«vfi appuret promintiatiim, quid hoo ipto admonnerit c^tilo- 

quam turpiter et imperite haao Fabula «cripta fit. Et bene, nune 

per: ut ex Tidiiitate iaoti oetendat, nihil ene dicendum, quam 

^ icoerit haec Gomoedia L, Laviniii prepterea*quod ret recent lit, 

omxiei meminerint. P A a « ut a antem, nomen est Fabnlae Menandri : 

qua noverca mperduota adoleecenti, Tirginem, quam ex Ticino quo* 

Gonceperaty f urtim cductam, cam baberet iu latdirit apud Ticfamn 

lum, boc modo tecnm babebat asddue, nullo oonecio. Parie* 

j qui medius iuter domum muriti ao Ticini fuerat, ita perfodit, ut 

^io trantitu taorum locum ene nmularet. Gomque traniitnm in* 

tertif ac fronde felici , rem dÌTÌnam taepe faciens, evocabat 

le Tii^g;inem. Quod cum animadTerti«et adolescente prìmum aspe- 

piilchrae virginis velut numinis viiu perculius ezhorruit: unde 

^Aasma e«t nomen Fabulae. Deinde paulatim re cognita , exarrit in 

irem puellae : ita ut remedium tantae cupiditatis , nisi ex nuptiis, 

reperiretur. Ita ex commodo matris ac virginis, et ex voto ama- 

, contensuque patria, nuptiarum celebratione linem accipit Fa- 

Utium ergo boc dicat, quod totam Fabulam trantferendo, lae- 

Et L, Lavintus: an boc tantum, de quo reprebendat, sed bis fignis 
t estendere , quem dicat vitiose Thesaurum composuiise ; ut in The» 
ptmro fit culpa, nonio Phasmate? Nune nuptr dedià,'\ N U" 
ber ex illis rerbis est , quae veteres propter ambiguitatem cum adie- 
ttione proferebant; nam nisi adderet nunc^ boc nuper^ olim, pri- 
ÉMB, et iam significasset. Idem Menandri Phasma nune nuper 
àediim} Hanc Fabulam totam damnat, ut apparet, silentio: The" 



ex Graedt bonis Latinas fecerit non bonas. Deeerihere enim di- 
aribuere est. Cicero, Catil. I. 4. Descnpiimi urbis partee ad incendia, 
Bodem fere sensu scribit Suetonius , Ner. 39. Quod Nauplii mala bene 
eantaret , eua bona male disponeret. [Bentleiiis ex antiquis libris edi- 
iit Qui bene vertendo ei eaedem scribendo male, Sensus bic est : La- 
rinius Luscus bene nimis et fideliter verbum e Terbo Tertendo easdem 
■ale acripsit i. e. malus scrìptor Latinus fuit servili illa industria. 
Sentleianam rationem probat Gesnerus in Tbes. L. L. t. describo,"] 

9. Idem Menandri Phasma nune nuper dcdit.'ì Id 
ro exemplo adfert , q. d. Inde apparet , quam bene solitus sit vertere 
ettu Poèta. Vide Donatum. 



.: \. "A i»^ i/A yi 






I * « 



>5 



/ 



VI r* 



ir. \ 



v 



V • ■ 



. . . i: ■ ■ ■ 
i » * 






' r > 'I 






« • I 



I . 



f • 



I > • * ' p 



I L • 



:u j i_ .-. 



( . 



■ i . v./ 






v 05 



• • • 



I f\ r- >. 



♦.IL . ' .M 






. • ( 



P. TEBENTn EUNUCHtJS. 



L LVDIS HBOALGirSIBITfl, li. PoSVUHIO AlBUTO, L. CoEHBLiÒ 
n^ AEDlLIBVt CumUUBVS. EOBEB L. AHUYlUt ToiPIO, L, 
[US PRABHBSTnnTI TIBUS BVilBUt SBZTB». GeABCA Mb- 

Ku. AcTA II. HODOt vBciT Fi*AeeiJ8 CiiAm BL Yaliiio, 

e. FAltHIO COM. 



PERSONAE. 



*driaf adolescens , amator 

Thaidis. 
mcnoj senrufl Phaedrìae. 

ìhoj parasitus Thraioms. 
ì rmay adolescens , amator 

Pamphilae. 
t9 o^ milesy rivalis Fliaedriae. 
;iaSf anelila Thaidis. 

Partono 

tOf dephandj Indicis prae- 
fectus. 



IX. I 



Ordinnm ductores* 



Chrtmétf adoIeflceUf , firater 

Pamphilae, 
AntiphOf adolescens. 
Dorias, ancilla Thaidif. 
JOorua^ eunuchuft 
SangOf Centurie, 
Sophrona^ nutrìz Pamphilae. 
LaoAes, fenez, pater Phaedrìae 

et Chaereae» 

# m u t u 0: 

Syriseutf Ordimmi daetor. 
SanniOf tervut atrìeosis. 
Pamphiia, adoleicentnla. 









é m •«•^^••«^ >A 



m * 



% 



10 PROLOGUS 

Qaae prófereotiir post, d perget laédere 
Ha, ut ficere inathiiit. Qvàm mmc actarf snam 
Menindri Eunuchmii, póstqaam . AeAies émenmty 
Perfédt, sibi ut Snspidiindi esset cAfìitL. 
Mag^stritus Cam ibi adésset^ oocepta 'rt a^. 
Exciimat, Furem, non Poetam, fabolam 
Dedisse 9 et nihil dedisse yerborum tamen: 

' T. ttL Bentl. ex trìbi»' codd. adessenif quia aédflet infelice 
Non opof. Et praestandores libri habent adet^ei* 



Teteres, condono vero aceoMatiro, — 19. Quarti nunc aeiuri 
mus."] ObHqaa narratio facti ett, tecundum casnm accusatiTuiii 
20. Pottguam Jodilos em^runt.] Mire, cam ordo tneliò 
deretur, si tic diceret : Po9tquam A^dilt» emeruni^ y 
nune acturi sumus^ per f ecity eibi ut inépiciundi ci 
€opÌ€^ Bme rum Katem^ mediani corripe. ut Matri longa d 
iulertmi fastidia menses. — 21. Perfeclu^ Mire, quati diffid 
iUirìtam. — 23, Exclamat^ furente non Poetam,'] Min 
prehendit ante vitium y qnam de causa maledicti dicat. JBxclai 
furem^ non Poètam,'\ Adhuc nulla reprehensio est: siqiiideni 
traniferre de Graeco in Latinum. — 24. Et nihil dedise^ t 



nae et rei, Pliorm. V. 8. 54. argeniumy quod habeSf condonamm 
lam ut recte dicimus docere aliquem philoaophiam^ sic etiam recte 
tur condono illos argentum et eondonatur argentum, ] 

19. Jnstituit.] H. e. incepit. Phorm. IV. 2. l4. Vide 
nino Burmannum Quinct. ad Instit. Orat. I. 5. — Quam iti 
acturi eumus,'\ Plautus, Mil. II. 1. 6. Comoediai^ quam a 
acturi sumus, Et itrgumentum ^ et nomen vohis eloquar» 

20. Aedile 8» ] Scilicet hi etiam ludis scenicis praefecti ei 
linde coram iis pri^atim Comoediae dgebantur, prius quam age 
tur publice. Vide Comment, maiorem. 

21. In «pi e 4» udì.] H. e. accuratius cognoscendi et exam» 
di. MartialiSy VI. 82. Quidam me modo ^ Rufe^ diligenter lns^pec\ 
velut emtor^ aut lanista ^ Cum vuliu digitoque aubnotaeeet, [Cic 
Caecin. o. 21. si arma militis inspicienda eint , ita probet aruuL 
lustin. U. 15. legatoe mittunt ad inspiciendam r«m.] 

22. Magietratu8,'\ Veteres promiscue et de singnlit i 
qui praesunt reip., et de integro eorum collegio , Magistratu» i 
num. dicebant. Vide Gronov. ad Liv. XXXIV, 61, Graev, ad Init 
la 13, Bynkersb. Obserr. 1. 18. Interpp. ad Uv. XXXIV. 61. 

23. Pabulum de di ss e.] Proprie de poeta. Heaut. Prol 
Sed et dare est publice exhibere. Hec. Alt. Prol. 32. 

24. Nihil d§dÌM*€ v^rborum tamen.] Id YéìÌB Tid 



IN EUNUCSUM 

< 

CSolacem esse Naevt et Flàuti Tetèrém fi&bidam: 

L 

irasiti personam Inde ablatam'él niflilb. 
^'^ est peccatimi, péccatmn nnpnidéatia 'st 
le: non qui ffartam facere stAdìierit. 

ita esse, yo^ iam iédicare póterìtls; 
»Iax Menandrì est: fn ea est parasitiis- Colax, 

Miles glorìósiist'eaB se non negat • 



il 
26 



80 



y. 25. Beniì.c(mi,Cola€€mé»a0nempéf Plauii'veteremfàhulam. Inftli- 
f cem coniecturam appellai Hermaniius L e, qui tuelur librorum 

r lectionem. 

V. 2B» Bentl. non quo f. ex codd. Idem vera. 31. legit : ea* so àia 
non negat, Sed yide ad Prolog, Andriae v. 13. 



*«r4f ut iamen,] Aut nemfnem fefellitte: aut nihfl appottuste de tuo* 
^t ni AH dodisse vorhorum #aiii«n.] Aut neminem fefèlUisei 
enim verha , decìpere est. Quia qui rem exspectat , et nihfl prae- 
"icr rerba invenit , deceptus est, unde alibi , Verba Utaec sune. Et e 
contrario y Rem cum vidoaSj censeas, Aut alitert nihil addidisse de 
Itilo #110 Terentiuìru — 26. Far asi$i personam inde ahla^ 
tam,'\ Et hoc mire, nota versus oblici t, sed personam es$e translatam. 
Quid stultius aut calumniosius dici potest? — 27. Peccatum im^ 
prudentia '«^. ] Id est ignorantia: ut, imprudens harum rerum f 
non enim stultitia. Si id est peccatum j peccatum impru^ 
denti a ^st Po^étae,"] Primo negat peccatum, deinde concedit et 
purgai. Im prudentia,'\ Ignorantia , non imperitia. Si id est 
peccatum,"] IlXonij, ViBin pecca tum superius, nomen est: et se- 
quenSy participium. Et p^imo negat peccatum, deinde, si pecca- 
tom est, purgai id ipsum veniali qualitate ab imprudentiae partibus. — 



Tettis malevolufl poeta, Terentium ita plaginm commisisse, ut in ma- 
nifesto furto deprehensus sit, nec sibi verba dare potuerit. 

25. PI aut L"] Ex Colace Plautina unum iliud ferturx Batiolam 
octo pondo hahehat ; accipere noiuit, 

26. Parasiti,'] Vox origine proba, sed posteriore usu infa- 
JTnQaeiroi olim dicti, qui epulis sacrìs adhibebantur , quorum 

peculiaris erat magistratus, teste Athenaeo , V. 5. De recentiorum tri- 
bua generibus vide infra II. 2. 13. — Inde,] e Colace scilicet: ad- 
rerbia loci eleganter prò relativis pronominibus usurpantnr. Infra II. 
I. 30. III. 5. 36. Phorm. II. 2. 19. 

28. Furtum facere.] Plautus, Bacchid. I. 2. 60. Aedepol 
e eia ti furtum in aetatem malum. 



Tfm&m3 tnostpUne ia BamidiiSm tnam 

Ex Graéca; sed m» fabnlas iaclAs prius 

Latina», bcìsm «ése,- id vera pérnegat 

Quod si personb jìiid«n; iitì aliur non licet: I 

Qat migis licet, ciuriMeB Senroo «fpribere, 

Bonis Matronag' ficare. Meretrice? m^las, 

Parasitiiiii edacem, Glórìosom Miiitem, 

Puerùm supponi, falli per Servum Senem, 

.Amàfrey odiài^» sdspicafi? déniqae ^ 

V. 35. Hermannut 1. e. ex oodd. corrigit: Quodsi perwniM ùdem k 
uìi non lice^f Qui magis licei curreniem 4trvom serìb^r^? 



i^» 



82. In Eunuchum «uam.] Ad fabulam, non ad hominem fctn 
utF^irgiiitiSf Ceniauro invehitur magna, — - S7« Bona 9 m airone 
Ut N«i«tiftratara« Meroiricos molai.] Ut Thaidem at^e Baoc 
den^ Sic ett in Heautont. Scoriari crebro nolani^ nolani crebro e 
vivarier*' Et artifioiòto oftendit omnem materiam Comioorum. 
88* Paraaiium.] Ut Gnathonem. Gloriosum miliien^] 
Thrasonem. Gloriosum miliiem,'\ Facete fubauditfi^ 
S9. Falli per eervum eenem^] Ut Demeam et Simonenk 
4a Amare j odiese^ euepicfiri?] Mire a personif ad gesta e 
▼arìetate transitum fecit. Omne enim quod in orationem venit, 
perdona, Yel factum est» O die se,] Quìsl odere non est Latinunu 



82. Tranaulisie.] And. Prol. 14. — In Eunuck 
^suam.] Poterat et «tftfin dixifsey neque ad £abulam retulisse. In 
nalis y L 6. Scriptue et in iergo necdum finitue Oreites, 

SS, Eae fabulai,] Mire, quum de Co/ao0 tantum sermo 
erity nisi aixam Ntaevi ei Plauti^ ab'am Monandri Colacem intelle 
et de Menandri illa prius Latine facta ignorare se negavit. Con 
Gomment. maiorem. [Imo intelligit Terentius Menandri Colacem 
Eunuchum. St.] 

85. Currenie» eervoe*] De eiusmodi servis vide HeaUb 

^ ProL 31. Adelph. IH. 2. 56. Phorm. I. 3. 25. Plaut. Poen. III. 1. 

Ferme autem easdem fabularum personas iunxit Ovidius, Amor. L 15 

Dum faUax eervus , durue paier , improba lena ^ Viveni , dum m 

trix blanda , Menandroe erit, 

37. Facere,] H. e. repraesentare , fingere, inducere. Piai 
Bacchid. Grex. 3. Neque adeo haec faceremus, ni aniehac vidisn 
fieri y Vi apud lenone» rivales filiis fierent patres» 

40. Amare^ odieee^ iuep icari.] Haec maxime referu 
ad iuvanesy quorum hae in fiabulis partes sunt. Vide inira I. 1. 1£ 



I N E U N U G H tJ H li 

Uam èst iam dictuin, qiiód non dictmn sft prioB. 
are aéqunm est yos cognóscere , atque ignóseere, 
ae yéteres factitanint, si faciunt novi, 
te óperam, [et] cmn nléntio anunadràrtife, 
pémoscatis, quid sibi Eunuchus velit. ^ 45 

r. 41. Bentl. corrigit: dictum quod non sii priiu^ collato ▼. 27. 
Idem yers. 44. dedxt animum attendUe prò *animadveriìid. Sic 
compluret codd. fnss. Praeterea Hermannui ex codd. et deieri 
. iubet t ut dictum sit aavvdhmg prò t dmié aperam , ii# atienda^ 
$U animum. Contulit ille hanc in rem Phorm. ProL 80. Eu- 
nuch. II, 2, 50. ibid. U, 3, 71. 



Kullum est iam dicàum^ quod non dicàum Mi$ priic«.J 
ìfMtlóyovy mIowì* Nam dictum^ bis positum, ut raperini pec» 
ium^ diversa significat. -* 42. Quare aequum e%i vq^ co^ 
loseere, atque ignoscere.] JSx^fta léyoVf ma^ófiotov, — 43. 
tmeveteresfactitaruntf si faciunt novi.] Et varie dixit, 
\etitarunt et fa ciunty et cum magna defensione Terentiiy temei 
àen tis id quod saepe veteret. — 4^. Animadvertite.1 Nos ^iUti- 
uag dicimus advertitCy quod yeteres piene, animum adver^ 
te. — 45. Quid sibi Eunuchus velit.] '^^x^i^d^òff, velit 
bif ut alibi, Nam proh JDeum atque homìnum Jidem^ quid vis tibi^ 
t quid quaeris ? 

41. Nullum est iam dictum^ quod non dictum sii 
ius.] Laudat hunc vertum Hieronymus in Commentario ad Ecclesia- 
•n, cap. 1. Illa vero iam et prius emphaci non carent, idemqite 
lent, quod nane et oiim. Infra II. 2. 15. Horatiui, Garm^ II. 4. 2. . 
iut insolentem Serva Brisets niveo colore Movit Achillem. Unde et pria* 
r dicti maiores. Phaed. IV. 19. 16. 

44. Date operam.] Locutio a foro Romano patita. ludicei 
tm cautam attentiut considerantes proprie operam dare dicebantur. 
cero f Verr. II. 29. M. Petìtium , equitem Romanum , quem habebat 
Consilio f iubet operam dare , quod rei privatae iudex esset. Vide 
ìjton. de Form. XJb. V. Hinc de quibuivif diligentiiif rem agentibuf 
atur* Sed et alteri operam dare didmur , quando eiut negotia cura- ' 
lau Infira II. 2. 50* — Cum silentio animadvertite.] Hec 
ol. Alt. 21. et 47. Pborm. Prol. 31. Plautuf , Trin. Pro]. 22. Valete, 
este cxxm silentio. 



14 G D. N U e H U S 



ACTUS PRIMUS. ^ 

SCENA PRIMA. 



PHAEDRIA. PAaMENO. 

Ì%* I^DiD igitur fadam? non eam? ne nunc qnidenii 
Cam arcéssor ultro? an pótiiis ita me cómparem, 
Noli pérpeti meretiicam contuméUas? 

Quid igitur faciam7'\ In hac ngotaOH exemplum pre§ 
hiiurf quanknon 4uae potettatis sit ^ qui anuU: quarnsapiai^ qui m 
amatf rièque aliier ajfectus esi. — 1. Quid igitur faciaw^ 
jàialoftópLÒs y ^xfiiLU diavola^ Apparet et multa tacitum cogitasse ai 
letcentem, et tandem in haec verba prorupisse. Igitur^ prò deind 
iTt Plauius in Amphitruone: Sin aliter tient animati^ neque dent^ qm 
petat : Ses'e igiiur' summa vi virlsque eorum oppidum expugnaatere* - 
Quid igiiur fa ciam?'\ Menander , §lta ri noifjam ; Sic Virgilik 
Heu quid agam ? Et est dtaloytaiiòq perditae mentis, post multam frott 
cogitationem. No n eam^ ne nunc qui de m.] Hoc videtur w 
esse contrarìum: sed est. Nam dubitata utrum meretricis satisfacti 
ziem expectety an illam omnino non quaerat. Non eam^ ne nui 
quidejn^ Non eam^ Probus distinguit. lungunt qui secunda 
Menandri exemplum legunt. — 2. Comparem,] Constituam, i 
Quam inique comparatum est. — 3. Non p erpeti meretricu 



1« Quid igitur faciam?] Formula dubitantis , quid comi 
capiendum sit in re ambigua. Hec. IV. 1, 1. Laudat bunc locum C 
cero, Nat. Deor. III. 29. et Quinctilianus , Instit» Orat. IX. 2. et 
Horatius integrum expressit, Serm. II. 3. 260. 3eqq. Persius» SaL 
172. In eandem sententiam Dido dixit apud Virg. Aen. IV. 534^ i 
quid agam ? rursusne procoe irrisa prioree Experiar ? Nomadumqme i 
quar connubia eupplex? Quq* ego eum toties iam dedignata maritai* 

2. Me comparem,] H. e. instituam, parem. Infra IL 2. 
Hec. L 1. 11. OvidiuSy Metam. VI. 613. in omne nefas ego mei g 
mana^ paravi. [Observes praeterea infinitivum non perpeti post 
me comparem per epexegesin subiectum.] 

8« MeretricumJ\ Invidiose de una Thaide dictum. And. I 
3. 26» Virgiliusi Aen. II. 155. Voe arae, ensesque nefandi» 



ACTUSLSCKNAL 16 

di: rerocatt rédeam? nim, ai me óbsecret 

\ì qnidein hàrcle posas, nihil priiu, neqi^e fór- 

tios: 5 

1 si indpies, néqii& pertendet oàvUer:. 
I ubi pati BOP póterby cam nemo éxpetet, 

meidas?] Sic in Andria» Priuspiom harum ^celerà ei iaùFumae 
le dolU. Cum uni sit iratus, de omniboi querìtnr. •— 4. JSat- 
t: revocai.^ Utrumque inxuriam f ecit ex verbo , dicendo. Ex- 
i potiusy quam non' admisii. et, r^woeai potiuf) qaaiA'jr»- 
redeam^ quod erat moderatxus, — Kedeam^ non^ si me 
r € ^.] Videi ergo nipeHorem partem dnbitationif in ea fiUMe, 
itns rediret : inferiorem, ut ne rogatut quidem. Non, si me 
rei,] Bene de -ea, qnae totum protenre agena exclusià ti repo» 
on petaty nec roget, nec oret, led obsecreiy inquit: quodhomm 
n in maiorem partem efft ultimum. — 6. Si quidem het" 
oMsisJ] ^iaXoyteiiòs qnati ad alterumt ut, --•- nescis heUf 
ly needwn Laemedonteae aeniis penuria gentis, <— Nihil 
', ncque fortiue,] Deeit, esf^ ut, Muùum ille e$ terrie ia* 
et alio. Et priue modo ad laudem, non ad ordinem pertinet, 
tustiusj Quae prima mortales ducuni. Et ipse in Heaut. Ei 
quae eesentf prima habere, — 6. Naviier."] A navi ductum. 



ExclueiiJj H. e. intrare in tuas aedesvetuit. Cicero, Ca* 
L Exclun eoSf quoe tu mane ad me saiutai um miseras, Sueto» 
Otb. 3. Ipsum etiam exclusisse quondam prò forihua stantem» 
ium Terbum in re meretricia. Quinctil. Deci. XV. p. 303. post^ 
nihil miseratioy nihil projiciehat humanitas^ tentami asperitate 
Ttf, poposcit ; exclusit, Vid. quae annotavimus ad Xenoph. Mem. 
. 18.J — i^ Revocat,] Ovidius, Remed. 519. lanua forte pa^ 
uamvis reyocabere , transi» -— No n s i.] 8 i post non valet 
I. Heaut. III. 1. 43. Cicero , Fam. XI, 10. Non , si Varronis 
ras haberemy subsittere sumtui possem, Virgilius, Aen. V. 17» 
i mihi lupiter auctor Spondeatf hoc spsrem Italiam contingere 

Pertendes.] Heaut. V. 5. 9. Propertius, IH. 15. 17. Quod 
endent animo vestita cubarisy Scissa veste meas experiere manusm 
lem pertendere rem arduam ad ezitum perducere; et pehenditj 
idere non detim't. Eodem sensu dizit Ovidius , Arte Am. L 339. 
12 tentarisy aut perfice. -— NaviterJ] Vìi a Yswatog est gma- 
navuSf ita yiwaissg ralet gnaviter^ naviter, Errat Donatus, 

Pati non poter is.] H* e. durare. Hecl. 2.108. Ovi- 
flètam. X. 25. Posse pati volai : nee me tentasse negabo. [Pati 
tdiecta nominia oaaja est obdurarei iwdnere, graec Miftffftifr^ 



16 



ECNUCHUS 



InCécta pace, nitro Ad eam venies^'lndioaiui 

Te amare, et ferre non posse: actom est! ilioet! 

Peristi! eludet, ubi te victam sénserit 

Froin tu, dum est tempus, étiam atque ètiam 

Here, quaé res in se néque consiliom, néque mi 

. V« 11* Bentl. atquB €$iam hoc cogUa^ £ltf/v, quaer^M inm 
infra IV. 6, 21. 



a quii in alto nullum divenorium est. •— 8* Inficia pacff.] 
^aaiff per /u9Ta909ay. — Inàicant ^« a-mare^ Non Terlixf ^ 
CMUOi ; uti alibiy Ibi tum exanimatuM Pamphilus B^nm dùsimuiaium 
rem e^ eelatum indicati, ^— > 9. Àcium e4t! il ice il peristi 
De iure tranflatunu jietum esi^ ad Ultra ad eam venie* ^ 
•ft: Ilice tj ad Indicane te amare: Peristi^ ad Ferre im» 
— Ili e et,] Seinper .in fine tranfactae rei ponitur. Periti 
^TmiQpol^. IlicetJ] De iudicio. Pe ristia] De supplicio. «— 
Sludet."] eludere proprii^ gladiatorum est, cum Ticerìnt. 
Quam diu ftiam furor iste tuu* efudet 7 Eludere est finem lado il 
nere, — 11. Proin tul\ Ut exin et exinde ^ tic proin etproì 
citur. — 12. He re, quae res!\ Concessiun est in Palliata 
comicif y ler^os dominis sapientiorei fingere: quod idem in Togata 



quam verbi potestatem illustrarunt viri summi Orotìus ad Lucaflti 
314. et Gronov. ad Senec. Thyest. v. 470. Hec. I. 2, 108. uhi non 
pati. Heaut. IV. 5. 13. non possum pati^ quin tibi caput demuli 
Moz y. 9. prò eo àìdt ferre non posse.] — Nemo^ H. e. nulla, 
sus est, quum Thais te non expetet. Plautus, Gas. II. 2. 12. 
vicinam neminem amo merito magis , quam te, 

8. Ultro,] Vide And. I. 1. 73. 

9. Fé rre non posse.] Idem est quod , pati non posse^ 
iqne vel absolute ^^ vel subaudita voce desiderium. Cicero, Pam. ZlV.i 
Conficior lacrumis y sic ut ferre non possim, — Actum est* ili 
cet^ Formulae oomicae . in rebus desperatis. Usi veteres Telili 
oiis , sententia iam pronunciata , vel in funeribus efFerendis. Vide 
nat. ad Phorm. I. 4. 31. Servium ad Aen. II. 424. Plautus, 
1. 83. Actum hodie de me est. 

10. Eludet.] Gladiatores ictum vitantet aeu arte seu dolo, prf 
prie eludere eum dioebantur. Unde et deoipere, et irridere aod 
Phorm. V. 6. 45. — V ictum.] Proprie. Infra L 2.98. Viigìlk 
Aen. IV. 370. Ifum lacrumas victus dedit? 

. 11. (T^mpus.] Occasip. And. HI. 3. 24. Plautut, B«OQÌnd.n 
4. 25. An nasciebasy quam eiusmodi homini raro tempua ee dar^7 « 
Et iam. atque etiam^ H« e. iterum iterumque, probe. Pienti 
THiuIIL 2. 48. Sed te mameo^ hoc etiau^ atque etiam ut reput^B* 



ACTUSL SCENA I. 



17 



Ubet Alluni, eam consflio regere non poteg. 
amóre haec omnia insont yitìa: iniùriae, 
idones, inimicitiae, inclùdae, 15 

9 pax raisom. Incarta haec ri ta p6stnle0 
ine certa fàcere, nihilo plds agas, 
sf des operam, ut cùm ratione insànias. 
qnód nunc tote técnm iratos cógitas, 
le illam? quae illum? qaaé me? qnae non? sine 
modo, 20 



13, BentL corr. etun rem Consilio r. n^ p.j tit ▼exmt nascatnr 

melior. 
17. monet BentL cérta esse aoctitatinim pluralemi conferent 

Hont. Sermon, U. 3, 270. 



licei. — 13« Barn Consilio regere non potes,'\ None 

serms eit tapiendor: giua nec amator, nec amant. Ut. idem 

, Facile omnes , cum valemue f recta Consilia aegrotis damus, 

14. Jn amore hate omnia insunt vitia^ Duae praepo- 
bnes, in amore ineunte ^ 15. lnduciaeS\ Induciae 
li pax in paucos dies , vel quod in diem dentar , vel quod in diee 
bm praebeant. — 16. Pax rursum,] Bene, ut consolaretury 
finain partem posuit. Haec si iu postules.1 Id est^ si Tebs, 
I coneris. — 17. Nihilo plus agas,] Id est, nihil agas. — 
• £t quod niirac] Vro quae: ut sit consequens^ haec verba. Sic 
Andriay Quod plerique omnes faciunt adolescentuli ^ Horum ille nihil 
^gie* — 20. Egone illam? quae illum7 quae me?] Fa- 
ìliaris ilXtiiptg irascentibus , nam sfngula sic complentur, Egone 
iam non uiciscarl quae illum recepiti quae exclusit me? 
tae non admisitl Etenim necesse habet ^ nec potest compiere ora- 



13. Consilio regere."] Livius III, 11. Quippe quae non con- 
■0 regenda , sed permissa temeritati audaciaeque esset* 
'* 14. In amore insunt.] Ita Adelph. V. 3. 35. Plautus, Mere. 
M. 18. iVant amorem haec cuncta viti a sectari solente Cura, aegri" 
w, nimiaque elegantia. Laudat huno locnm Cicero ^ Tusc. IV. 35* 
Mie Burm. ad Quinctil. Instit. Orat. n. 17. Et Cic. Manil. 22. 
I 15. Induciae»]' Varias huius vocis origines refert Gellius I. 25. 

IBm Cum ratione insànias,] Vide And. Prol. 17. 

19. Tecum cogitas.] Ita Eun. IV. 2. 8. Adelph. V. 8.22. 
Bem est cogitare in animo. Adelph. I. 1. 5. V. 3. 32, et , cum animo, 
Mph. ÌU. 4. 55. 

SOL Sgone illam?] Prlicianiis, Instit. Lib. XVII. has iXUl- 

a 2 






tf- .( ; %.SSJSJJ Si n V 9 : 

Moii me iqkUnit ■fifitt»- ^.tfai, riami 
Baee Térba, .VM ID^héiAle Mw .laCiéwdl^. 
iQum ocnUs tereodo mJBm»- nz fl.4l9èéaiai^-] ::<i 
BeBtbguti M te rftiv.itewébit; ^4aWi ^ (•<'» 

■- . • . .: .-. .r r ::...i„-ir~ .^ 
T. ti coir. ptatL Omp v//^ m. md McUrffft.fte. pt, nAn 

T, S4. Beati. « pott ii&ro iaterporaiL ScbopMi. L fb p> f. 
Sulibv. Poliorat. p. 374. legendmn doùt at al dtMt, Vn 
.. Meìttapi0 FaSmiu et Bsntl. ox codd. .oceiMoUf. 



tioBHDf ^ et.iNcain lo^turi tt dolore rmalnr, Nan UMtA 
mtitiw almia iudìguatio, ut yirgiJùu, Quo* ago aed moM* pMpMri 
fmur* Jluotut. — ft. H<i«e varfra.] Striti ip^umt 
qOM iciliDat niliìl effoctura tlut. V^harei» ■»« f»l»% ia 
Mala, -fMO-m oe'mto* telando mitiri',- *ÌK wl ««fr< 
rif.^ ExpKMÌo ad av£i7«tv daccn*. Et don vera, ted fai*» 
laerrnma^ ted lacrymulaì et non ultra fiant, led ocii/*« M 
dd; et non faeil», ted vi.- et non, axtti/larù, tM »tpra»* 
no VirgUbUf Capiiyae doUi lacrjmityut caacti*. — S3^ Qki 
/o# t'arando mitara, vis »i «xprx j « r<(.] Tolnm (e 
fall Rpificantibuf protuUt: ut, Striianti misarum ttipulm dùf 



ifi(B itB tuppleti Bgona illam dignar advanta maof quaa i 
praapoautt tnihi? quaa me tpravil? quaa non auacapii 
Sina moJo.] Farmula comminaudi. lo&a IV. 6. I. Hec IT. 

81. Mori ma malim.] Vide infra IV. 7.-«. Phorm. T. 
Plautut, Aiin. IV. t. 1, Egon' Aaac patiar? aut iacaam7 ent 
lim. •— Saittitty qui vir Ai'am.j Formula cominiiiaiidi. iG 
GatìLII. U- Sentiet, in Aac urta atta Coti, vigiliintea. Orìtìm, 
tun. Zni. 864. Sentiet , etaa mihi tanto pre corpora viraa, Phul 
V. t. 9. lom eurabo, tentiat. [V, Dukar. ad Fior, UI. X. Bnhai 
SiL ItaL ZU. V. 37. Ruhnk. ad b. 1.] J 

SL Falaa laerumula.] Contn, Qoinctiliuitu, Si^ 
CCCXLH. Quota veiu Ucnunat prof uditi j 

S3, Och/aa t<r«i>dA] SuebHuua, do dar. UmL capb L^ 
ocnlonud in amie*«id M, Jntojùi Triumviri extriaie *a aiata», —.i 
vi «xpr-a4««ri(.] Ita Ovidiiu, Metam. VL 6SS. kaitifm* aai 
trumU maditara eoaetit. luvenalit, Sat. XIU. 133. raxarm oatM 

14. Raétingmat^ Fhonn, V. 7. 82. — Aecuaahi»^ J 
culpabitf-repraluiidM. Heo. IL 1. 8. IV. 4. 95. — JDatt'a ■< 
■ tra »itpf,liei»wi,\ H. ». pofM» ntii bdai «. SUitta*, JB^i 



ACTUSLSGENAI. 19 

"ò Biippficiiiiii. . 1%. O indlgmuii facioos! ndne 



25 



mdun scelesfam eseie, et me nusarani) séntio: 
teédei: et amore dbrdeo: et prad^ns, scieiiiy 
Ì8, TÌdeDsqoe péreo: nec quid agim» scio. 
; Quid agas? nisi ut te rédimas captum quàm 
queas ♦ 



Et: Urta dolo divtan nf emina vieta duorum etL — - 25, Nune 

es illam,] Nune^ id est, aero, ut F'irgil* Nune 4eio quid eii 

Et^ Anne mugur Apollo ^ Nune Lyciae sorte*. — • 27. Et 

\émne^ ieienei\ Prudene est , qui intelligentiii tua aliquid teif 

Se iene f qui alicuiut indicxo rem cognoidt. Ergo prudene ^ per 

sciensy per alios, — 28. Vivue^ vidensque pereo.'\ Mirt 

y vivue per e 01 et propterea tic dizit, ut intelligamut , oe^ 

et vivuSf quasi sapiens et sentiens. Vivue vidensque 

IO.] Bene addidit videns; nam vivue perit, qui etiam dor* 

opprimitur : videns autem, qui Tigilans vim patitur et perit, 

9idere prò vigilare posuit , ut etia^ FirgHius , quuxn de silentio 

.... iamque videnti Sanguineis frontem moris et tempora pingit* 

wivus f nonnu>rtuus: videns^ non dormiens. -— 29. Captum»\ 

iuSf Sin captus prauis cupidinihus, -— Quam queas mi^ 

i«.] Persererat in translatione, quam iamdudum sumpdt a bello» 



Nunquam^ herele^ hodie^ nisi supplidum milùiajy me solvi 

tS, O indignum faeinus,"] Plautus, Menaechm. V. 7« 15. 
muM indignum et malum: -^ Nunc.^ Ita nune demum^ Heaut« 
12. [Laudat Ruhnken. Burmannum ad Petron. e. 44. p. 210.] 
27. Amore ardeo.l Ita Vxrgiliusy Aen. IV. Àrdet amane Dido, 
Prudens , sciens.] Formulae speciem habet. Cicero, Orat» 
silo e. 5. Prudens et sciens tanquam ad interitum ruerem vo- 
Fam. VI. 6. Ut in f abulie Amphiaraus^ sie ego prudeiu 
ad peetem ante oculoe positam sum profeetus. Ad Attic. X* 9. 
est Heaut. IV. 1. 19. 
28). Vivus vidensque.] Cicero, Orat prò Sezt. 27. Vìfus, 
eetf Yidensque. [Vivue videneque est locutio proverbialis, 
flazit e graec. imv noi plinmv. Vid. Lambin. ad Lucret. IIL 

) 

29* Redijnas eaptum quam queae minimo.] Plautus, 
II. 2. 11(X' Quanti emipotest minimo? Dizit vero' cap/um, uti 
da Pampbil0| And. I. 1. 55. Certe eaptus est, Metaphora trans* 
A U$f qai in bostinm potettatem venerunt* 



90 EUNlICHUS 

Mimmo : d neqaeas pai&lolo , at qnantf qnéiis : 
El né te affliòtes. PA. 'Itane snades? 'Pa. SI sajMS 
Neqne, pra^rqnam qnas ipse amor moléstìas 
Habet» àddas: et illas, quas habet, recté feras. 
Sed ecca ipsa egreditur, ndstri fnndi cilamitas. 
Nam qaód nos capere opórtet, haec intércipit. 

V. 34, ecca prìnuun corripit , monente Bentl. 



<— 31. i9i sapisJ] Id ett) ti sapiat. Ad inferiort itingendiii 
éam aliter non intelligitur. -— S4. Nostri funài e aia mi 
Proprie calamitattm ruttici grandinem dicunt^ quod comminuat 
mnm, hoc est, culmum ac segetein. — 35. Intércipit.'] PM 
^asi totum capit. Plautut iti Atilularia, Quae nUhi interbiberm 
si vino tcateat , Cprinthiemem fontem et Pyrenaeum poteet. 



34. Nostri funài eali^/nitasJ] Allegoria elegant. Ai 
huXemfunàua dictusy quod instar fructuosisnmi praedii plurima fi 
^ret. Plautus, Truc. V, 2. 15. Solus summam habet hic apud noe, . 
ie est fundus nobìs. Donati interpretationem vocis caiamitas e 
Nannium , sr^l t^g naXafialctq , id est , de locusta accipientem , t 
L Fr. Gronovius, Observ. III. 9. [Locutio translata est a re ni 
Nam caiamitae proprie est grando , quae calamos frangit. Cic. 
in. 98. annona pretiurrit nUi in calamitate fructaum^ non habet, 
transfertur ad alia damna. Sic Verres apud Cic. Verr. II. 37. Ca 
tas Siculorum dicitur et Verr. 1. 38. comparatur calamitosae tempes 

Z5. Capere.] Reditus annui seu vectigalium, seu patrìi 
capi proprie dicuntur. Cicero , Paradox. VI. 3. Capit ille ex euie ^ 
diis eexcenta sestertia ; ego centena ex meis, Suetonius , de II 
Grainin. e. 23. Nec sufficeret eumtibuSf quanquam ex echola qm 
gena annua caperet. — Intércipit,'] Quod capi tur priuaqna 
quo destinatum erat pervenerit, proprie intercipi dicitur. Pia 
Fteud. IL 4. 26. Epistolam moào hanc intercepi, Ovidius^ Mi 
Vin. 290. de apro: Cererem in spicis intércipit. Et rursut d0 
Metam. ZY. Ili, Spemque interceperit anni. 



ACTUS I. SCENA U. 



21 



ACTUS PRIMUS. 

SCENA SECUNDA. 



THAIS. PHAEDRIA* PARMENO, 

L JMLdsbrah me! vereor ne illad gravius 

;, neve aliorsam, àtqne ego feci, accéperit, 
heri fntrombsiis non est Ph. Totus, Par- 
meno, 

hórreoqae, póstqnam adspexi haoc* Pa^ Bdno 
animo es: 
le ad ignem honc, iim calesoes plus satis. . 6 



1. MiMeram me etc.| >itfv« aliorsuni,'] Jliorsumy io 
partem: ut seorsum^ retrorsum, dicitur. — 3* Quod heri 
'Olmi es US non esi,^ Haeclevius^ ut de facto «uo loquenf. At 
"Ui Sxclusiàf revocata inquit, redeaml non^ si me 
e rei. — 4. Tremo horr9oqueI\j^ Ex amore nimio. Ni- 
ignis effectum frìgoris reddit: et ex frigore nimio effectus ignis 
:: tecmidum illud quod Physici aiunt. Hinc et VirgiliuSy Aut Bo- 
penetrabile frigus adurat, — -* Tremo horreoque^ post» 

adspexi hanc^ Natura magni caloria etiam horrorem incu- , 
ut nimiae febres. -— 5. Accede ad ignem hunc,'] Potius 

1. Gravi US tuie ri t^ Ita And. I. 2. SD. Hec. II. 2. 19. 

2. Aliorsum aeceperit.] H. e. in oontrariam partem inter- 
ni. Heaut. IL 3. 2!3. Ita Plautus Aul. II. 4. 8. Aliorsum 



iUL 



3. Totus tremo horreoque,] Metaphora a febri detumta, 
quando cum intensissimo frigore accedit , horror yocatur. Gel- 
3. Frigus voco^ ubi extremae partes membrorum inalgescunt ; 
borem, ubi totnm corpus intremit. Unde qtii algent, horrereòi-. 
htnr. luyenalis , Sai. I. 93. borrenti tunicam non reddere servo. Sed 
fremere et tremor ^ horrere et horror de summo pavore ufurpantur. 
itus y Mil. IV. 6. 57. Viden* ut tremuit, atque extimuit^ postquam, 
idspexitl Virgilius, Aen. IH. 29. Mihi frigidus* horror Membra 
\ù, — liono animo es^ Plautus Asin. III. 3. 48. Bono animo 
formida» * 

5« Accede ad ignem hunc,'\ Citat Quinctilianus , Instit. 



22 



EtJNUCHUS 



T/ÌL Qnifl hic lóquitur? ehem, tiin* hfe ens, nn 

Fhaédiia ? 
Qud hic stibas? icur non récta intriMbasP JRor. (kéto-^ 

ram 
De esclusione térlmm nnllimi. Th. Qdd taoes? 
Ph. Sane» quia vero hae mflii patent semp^r fores: 
Aut quia som apad te primus, Th. Missa igtaéc fiu:& 

V. '6. Bentl. ex oodd« Am* hic eros. Vett. editi, tuti? «rat JUb 

I 

Phaadria. 



ign^m meretricem acoipiinusy quam aram Apollinits vel ^ula 
uritnry ut VirgiliuSf A$ mihi sese offert uUro metu ignù 
vel quia avida et avara est, ut ignis alimentorum. lam eai^si 
plus saiis,] Nove, sed intelligitur guam^ id est, plus aequo, ut 
Qu€un ne guid in illum iratus plus salis faxit paàer, .Hoe quidam; 
tant; at mihi de bis videtur ette, quae a'teterìbus gemÌDabanrar: 
pUriqué omnes , hoc est , omnes i et , pUragua omnia , id est , 
sic et, plus satiSf prò satis. *— 6. Quis hic loqUiiur7\ 
imperite intelligunt, qui existimant meretricem etiam hoc simi 
quod non provider! t Phaedriam. Nam et personae et dictis eius 
ris hoc convenit : et tunc erunt gratiora omnia , quae supra dizit. 
7. Our non recta introibasl'\ Quasi parum fuerit iniroibi 
satis mire additum recàa,*~^ 8. De exclusione verbum n\ 
lu m.] Plus admirationis est , nec accusationi , nec satisfactioai 
reliquisse meretricem, callide dissimulata iniuria. Quid tace\ 
Et hoc callide: quasi innocens ne suspicetur quidem, qiiid sui 
adolescens. ^ 9. 8ane^ quia vero hae mihi patent sei 
per fores.'] Tolle, sane et vero f et pronuntiandi adiumenta 
tumque dicentis: et in Verbis nonnegatio, sed confessio esse credati) 
Nam vero ironiaa convenit ; ut F'irgiiius , Egregiam vero laudsm 
spelta ampia refertis, -* 10. Aut quia sum apud te primui 
Duo dizit quae doleat : et quia clausae fores | et quia posterior 
praelato milite* Aut quia sum apud te primus,} Si 



.1 



Orat. III. 3. Recte explicat Donatus ; cum quod solet iocaii 
in re seria; sic infra III. 3. 86. tum quod amautes vocare ignee m 
suas solebant. Ovidius , Heroid. XVL 102. Jrdebam^ quammshk 
proeul ignis erat^ ubi v. Heins. 

7. Quid hic stabas?] Formula invitandi in aedea. G€rt 
XXIV. 31* Plautus, Menaechm. II. 3. 11. Animale mi, mihi m 
videntur , Hic te stare foris , fores quoi pateant. 

10. Missa i'staeo face,] Plautus, Trio. V. ?. 44. IH 
missa fuciat omnia. 



ACTUSLSCENAU. 23 

k. Qoid musa? o Thais, Thiis, utinimi eméi mihi 
in aéqua amoiis técum, ac pariter fleret, 
i ai&t hoc libi doléret itidem, ut mihi dolet; 
Bt ego bine abs te fìctum mhili pénderem, 
I. Ne CTurìa te, obsecro, ànime mi, mi Phaédrìa. 1& 
■D pòi, quo qaemquam plus amem, aut plus di* 
hgam, 

m rwcia inirohL Mìs^a iétat^ fae:'\ Alia diftimulatioj etdtt- 
nr post adroonitionexn. Sed bene intelligìt , qui hoc a meretrice ri- 
Bte molliter, et osculam porrigente dici accipit. — • 11. Quid 
issa?] Magna yìììub pogtae ett, non sententias solum de consuetu- 
w ac de medio tollere , et ponere in comoedia : verum etiam verba 
■edam ex communi sermone, quale est quod ait nunc. Quid mis- 
I? Usinam esse^ mihi pars aequa amoris t^cum^ Vel 
mdi, Tel non amandi scilicet. — - 12. A e pariter fiereà,] 
%TÌter, similiter, Sallustius^ Cui nisi pariter ohviam iretur» — • 
L Vs aut hoc tihi doleret itidem^ ut mihi dolet»] Si 
ibo amaremus. ^ 15. Ne crucia te^ ohsecro^ anime m/.] 
\i yocativus est , ab eo quod est meus, Vide^ quam familiariter hoc 
RB repetit blandimentum. Vult enim Terentius velut peculiare ver- 
im Hoc esse Thaidis; ideo totiens dictum est, Tune hic erasy mi Phae- 
ia7 Ne crucia /e, obsecroy anime mi^ mi Phaedria, Ne crucia 
'.] Haec nisi amplectens adoletcentem mulier dizerit y Wdebitur, ne 
'meia te, fine affectu dicere. Sed sic dicet, ne crucia tef eo 
stu, quasi in eo etiam ipsa crucietur: nam ideo subiecit, anime 
i, hoc est, aiiimus meus. — 16. Non pol^ quo quemquam 
\us amem,] Hoc totum nimis blande, et cum contrectatione ade- 

15. Pars aequa amoris.] H. e. aequalis. Virgilius, Aeneid. 
• 520. Si quod non aeqxio f cedere amantes Curae numen hàbet, Ovi- 
DS, Heroid. XV. 163. Quoniam non ignibus aequis ureris. [Utinam 
tei mihi etc. i. e. utinam aequalis et mutuus noster amor esset. Ovid. 
list. XV. 163. quoniam non ignibus aequis Ureris, Aequus est aequa- 
. Vid. Burmann. ad Lucan. V. 7£7. et ad Virg. Aen. IV. 520. Gon- 
nctione similis est locus Veli. Patere. II. 31. essetque ei imperium ae- 
um in omnibus provinciis cum proconsulibus.] 

16. Plus amem'y aut plus diligam,] Id volt, se et maxime 
lectari Phaedria , et eum prae reliquis amatoribus praecipuum ba- 
re. Vide Comment. maiorem. [Quo prò quod , quoniam. Cic. prò 
>sc. Am. e 18. Ncque ego haec profero, quo conjerenda sint cum hisce. 
r, Xl*. ^6, Vim morbi in causa esse, quo serius perficeretur. ubi vid, 
lerpretes. Eo est ideo. Heaut. III. 2. 43. Ncque eo nunc dico, quo 
cquam iìium senserim,] 



24 



EUNUCHUS 



Eo feci: «ed ita eidt res: fadendim fìut. 
Po. Credo, àt fit, misera prae amore erdiuli 
/ foras. 

Th. Siccine aia, Farmeno? ige! sed ÌMme 

gritia 
Te arc^ iusd, ausculta. 1%. Fiat Th. Die mihi 
Hoc primum, potìn' est hic tacere? JRok Bgoiiei 

óptume. 
Verum heiis tu, hac lego tibi meam adstringó 



V. 19. Fagrn. et BentL Sicine agU^ ex codd. 



letcentit, dictt meretrut. — 17. Faciondum fuii.l 
faciendum, scribendum, totumlioc semper necestitati adiniigitiir. 
giL Au^ pacem Troiano ab rege peiendum» Et alibi y Anma aen\ 
€Ì6nda viro. — - 18. Credo^ ut fit^ misera prae aw^ort 
eluMti hune foras.\ Oratorie ac facete additunii mi 9 era. 
cnin illa a derivatione cansae argumentetctr, mire a Parmenoiit 
repta est, verisimile non esse, ut quia, quem amet, eondem poniti 
eludere. Exclusti hunc foras,] Ha^à MQoadonietv intulit, 
puellam , et ei ostendens Phaedriam : ut ostendat quam falsa et 
gnantia loquatur meretrix, — - 19. AgeJ] Corripientis est modo a{ 
non hortantis adverbium. -— 20. Te are essi iussi.\ Hoc 
quod supra ait y Non eam , ne nunc ^idem , cum arcessor uUro ? 
mi Al.] Meretricia calliditate commendat, quae dictura est. ^— 
Egonel optarne,] Bene ; non expectavit servus , ut prò se doi 
responderet Tbaidi. — 2?. Verum he us tu,] Astute senrnt 
nit Tbaidi vicem. Nam illa ut magnum voluit expectari, quod die 
est, iste ut falsum contemnit. Meam adstringó fidem.] 



17. Ita res era tj] IL e. res ita ezigebat. Plautni, Mi 
V. 1* 37. Ut venìat ad me. Ita rem esse dicito, ^ 

18. Exclusti,] Supra I. 1. 4. [Ut fit i. e. fieri solet. Lhr.H 
52. Pestilentem annum inopia frugum y ut plerumque fit^ excepil. Ylfi 
Drakenb. ad Liv. VI. 34. 5.] 

19. [Sicine agis. Hac formula utuntur, qui aegre f enmt qM 
dicitur et indignantur. Infra IV. 7. 34. Adelpb. I. 2. 48.] 

21. Potin' est hic tacere.] Videtur vereri « ne sit aem 
futilis et garrulus. Ita Pborm. I. 2. 9. Plautus, Poen. IV. 8. 53. Qmà 
tu tacere quidquam potis sis, 

22. Tibi meam adstringó fidem.] Gontrariam eit Aa 
IV. 1. 19. Solvuti fidem. 



ACTUSI. SCENA U. 



96 



ime Tén radM, tdceò^ et contìneo optarne; 

t filBiiin, aot Tannin, aut fictmn est, continaó pa-« 

lam st. 
anJw riraanim sam, hic atque iUac perfino. ' jZ{( 

pin tu, taceri si yìs, vera dicito. 

Wm 24. BentL corr. Sin falsum audierim ac fictum etc. quia aui po- 

•tulet nt direna eniimerentur. Nimirum quae ipse Bentleius 

non diverta ^ue sensit, ea semu tanquam diversa toumerat| 

▼im verbomm fuomm'auctitnis. ' 

V» 25. corrigit p^rpluo, Nam lìquor in vate pmfluù : vas iptiun live 

nnitto: €iinBL vincula Jidei àìcvoìtur. -— 23. Quat vera a udivi, 
^mo.'] Mire vicem Pannano reddidit meretrìci.- Nam ut tervnm 
est tacere committa: ita meretrìcem rarum ett vera diedre. 
ia« vmra a udivi.] Figura nagaanivii» Contine^ op/uistf. ] 
ie a metaphora vatorum tranttulit Terba. •— . 24. Sin falsum, 
[t vcLUumy aul fi-etum est, continuo palam ««/.] Fai" 
est 9 quo tegitur id quod factum est.- Fanum, quod fieri non 
Fictum^ quod non est factum, et fieri potuit. Vel fa laum^ 
fictum mendacium simile ventati. Vanum, nec possibile, nec 
lile. Fictum totum sinevero, sed verisimile. Falsum lo- 
1, mendacis est: Fictum, callidi: Vanumy stiliti. Falsum 
y culpae est. Fictum, virtutis. Vanum, vecordiae. Fal'^ 
decipiinur: Ficti* delectamur : Vana contemnimus. —— fS^ 
Unus rimarum ^um.] Vilis atque abiecta [Beliti, corr» VernilÌM 
faceta^ translatio, et apta ad meretrìcem loquenti. Translata autem 
ib aquario vase fictili. Ha e atqùe illac per f lue] Contra^ 
ìMtineo optume. -— £6. Proin tu, taceri si vis, vera 
tito,] Utrum te taceri ^ aut tuum dictum? an inipersoualiter , et 

[23. Contineo i. e. custodio , ne proferantur ; reticeOé Cic. de 

L 47. Petimus ah Antonio, ut ea quae conticet, neque adhuc prò- 

, expltcet nobis. A vasis, unde nihil effluat, metaphoram esse 

\tat vidit Donatus« Vid. Vavassor de vi et usu quorund. verb. p. 511.] 

24. Palam est.] Suetonius, Ner. 7. l/t de Claudio palam 

Ifetmn est. Liv. I. 41. 

[25. Plenus rimarum sum. Continuat metapboram a vasis desum- 
Sic Horat. Serm. II. 6. 46. Et quae rìmosa bene deponuntur in 
Pro perfluo Bentleius legit perpluo, sed elegaus est vulgata 
aiptnra. Nam fiuere non solum liquor dicitur , sed et alia. Sic apud 
IT. L 59. Cultrum cruore manantem, apud Ovid. Met. VI. 312; Lacri- 
as etiamnum marmerà manant, Vid. Gronov. et Ernest, ad Taciti 
in. U. 23. ] 

26. ?^era dicito.'\ Plautus, Gasin. II. 3. 17. Vera dicas velim. 



EUNUCHUS 

Th. Samii nuhi mater fuit: ea habitabat RhodL 
Pa. Potést taceri hoc T/r. 'Ibi tam matri 
Puéilam dono quidam mercatór dedit, 
Ec ''Attica hinc abréptam. Ph. Gveinne? 2%. A*l 
bitroT : 

domuf p^rphUi» FUut. Mottell. L %f 30. Trinniii* IL 
Quint. Inst. VI. 8. 

V. 28. Tarn ibij codioes Bentleii cum aliif. Recto, opinor. 
. ium ibi non àli4itmt^ quia tum ictum habet» 



infimto modo? — - S7. Samia mihi ma$er fui^.'\ Pudiiit 
Tfaaideniy Mereirix mihi mater fuit^ quod tamea tignificaTÌt, 
àliunde cirem alibi habitasse. Nam ideo merètrìces peregrinai 
mot in comoediia, ut in Andria, AàeofC eH àmmenel ex peregi 
f8« Potest taceri hoc] Id est, veritimile est. Nec Aoc adi 
dem proficit, sed ad dedecut meretricis. Po test taceri AocJ 
peregrìnam nasci meretricem. Et ideo potest Terum ìrideri. — 
Pueliam dono quidam,'\ Aetas et sexus amoris cauta flint, cnr 
Thais puellam diligat. Pueliam dono quidam mercatór 
dit.'\ Proptér hoc os^endit meretricem f iiisse matrem : et dono : 
accipere pueilam potuisse. — 30. Ex Attica hinc aèreptt 
Quia Athenis est constituta scena. Arbitror,] Bene arbitrerà 
nihil certi. Quando enim ausurus esset Farmene adornare GàxA 



27. Samia mihi mater fuit,] De situ insulae 
ApuleiuSy Florid. Lih. IL Samos Icario in mari modica insttlà 
e^adversum Mileto ^ ad occidentem eius sita^ nec ab ea multo 
dispetcitur. — • E a habitabat R hodi.] Carpathii marìs insukl 
Rhodue , vicina Samo. Lucilius , Sat. incerta : Khodos Carpathimat 
pelagus se inclinai aperte. Et: Carpathium mare tranevectue coem^ 
Rhodi. Male autem audiebant mulieres peregriaae, solae habttsHl 
Unde et Thais h. L tacite innuit, matrem suam fuisse meretrioe 
PlautuSy Bacchid. III. 68. Mn. Ubica mulier habitat? hy. J) 
Mn, Uàde eam eeee aiunt7 Ljr, Ex Samo. [JZ^ odi prò in Rht 
Nam nomina insularum et regionum saepe construuntur ut nomina ' 
bium. Virg. Aen. III. 162. A ut Cretae iusait considero» lustin. XXX 
4. Necjilium regno expulisae contenta^ bello Cypri exeulantem perseqmk 
Val. Max. IV« 1. Filioe suoe Aegypti oceieo esse oognovit, Voaini 
Constr. o. 25. p. 402.] 

28. Potest taceri hoc,] Quinctilianus, Declam. IIL 10. ì 
exempUtm in neutram partem potest taceri. 



ACTUS L SCENA IL 

tfan non sdmas; miins nomen et patris 

lb«l ipfla: pitrìam et eigna caétera 

pie scibat, neqae per aétatem etìam pótaerai 

iteétor hoc addébat, e praedónìbas, 

le émerat, sé audisse, abreptam e Sùiuo. 

ter ubi accepit ^ coépit studiose ómniA 

lére, edttcere, ita uti si esset filìa. 



sr 



SS 



^ 83. BentL eiiam poiU eroi : quia pctuerat post scibait non reote 
inferatur. Sed probum eat plusquamperfectiun neque iiuta de- 
stitutum ratione. 
37. Lihrì educare, quod emend. Faernut ac Bentleiuf. 



hanc ▼irginem I si praescisset cirem Mae ? — - 31. Ma t rie 
imu e È patri* dicehat ipaa,] Quae infantts memoxiae prozi- 
1. Nam quid prìus aetas illa , quam-patrem matremque cogno- 
— - 32. Et signa caetera neque eciebaf.'^ Id est, do- 
patris, regionemque eius. — 33. Neque per aeàapem 
» po<tf#ra^. ] Hoc ideo addidity ne esset minus elegans, ^uae 
— 34. Hoc addebat,] Ad matris scilìcet nomen et pa* 
qnod puella dicebat. — S5. Un de,] Id est, a quibus ; ut ITirg. 
Genus ùnde Latinum, Et , Caitsam dicere prius , unde petitur aU" 
•« E 8 un io,] iStt/ziam promontoriutn est Àtheniensium : et in 
rerum venalium, ifinoQiov, — - 36. Mater ubi accep it^ 
figura in narrationibus pamg dicitur , cum omnia pedetentim di- 
insinuandi gratia, utnunCy Mairi mercator dono dedita 
er ubi accepit, JElt simul convenit mulieri loquenti buiusci)- 
mora. Ma ter ubi accepit, ^ Accepit ^ simpliciter ; aiit 
it ingenuam: ut Capiendi et e. a, t, Sed melius prius. Coep it 
\iiose omnia decere,] Mire: nam non docuit, sed coepit 
ere, vm fJnXXrje/im, Et vide quam satis muliebriter. ^— 37. J ia 
si esset fiiia,] Ergo velut soror babeuda est Thaidi: et it'ieo 
tur, S or arem p lerique esse cr edebant meam.] Et ora- 
fi cnmulat dignitatem et amorem puellae : ut eius comparationc) le- 



di. Certum non scimus,] Cicero, Orat. e. 47. Non acire 
ìmm harbarum iam videtur, nescire dulciue. 

33. Per aetatem.] Ita Adelph. V. 8. 8. Peranno*, Cicero, 
ir. 9* Si per aetatem scire potuisses. Pam. XIII. 29. Ut primutn per 
lem iudicium facere potueris. [Laudat Ruhnken. Orakenborub. ad 

XXAIir. 18. 22. ] 

35. Onde.] H. e. a quibus. Vide Prol. 26. 

37. Dùcere j educare,] Vide And. I. 5. 39. [Decere L e. aliis 
sndam tradere. Sic erudire apud Nep. Attic* e. 1. Filium erudiant 



ss EUNUCHUS 

SoróreiD plerìque èsse credebant meam. 

Ego com ilio, quo cmn tura Ano rem habeban U 

Bpite, 
>Ab!i hiic: qui inìhi reliqait haec, qnae habeo, Aia 
J%i. Utrumque hoc falsum 'st: éffiuet Th. Qui il 

Pa. Quia 
Meque fu uno eras c<Hitéata, neqoe Bolàa dedit: i 

T. 39. BentL qiàeam corrigìt, na totiei ìHnd a aumn mlaweL 



tiìalUT initiTia facta Fhaedriae. — 39. Ega curi 
tum uno rem habebam houpìta.] 7'otum dixit, et ^od la 
tent , et quod rem habebat. Et bene lun , et non nunc. Nam ■ 
cum diiobus. Quo cum tura uno ma kababam.^ Id rit, 
«iieludìnem , amorem. Hospitf.] West, Attico. — 40. Abii 
Rhodi; Alhenas icilicet. Qui miài reliquit haee, g uà e he 
D /n ni a. j Hoc ideo, ne tantundem obiequii exigat Phaedria. Ideo 
tra Parnieno. — 41, Utrumgue/iacfaliumest-.effll 
Spie expoiiit hoc utr aiaque quid dicat. Et coutra dicendoli 
quia praesens amator gravatur hoc dicto. — 43 
tara* contenta.^ Quippe qui adiniserii militetn. 



4 



ì. e. mngistris erudiendum tra diti E. ] — Ila uii si ri 

■(Cicero, Pani. II. 14. Eiui Ttegotiunt sic velìm luscipias , 

res mea. [Omis.a psrticuk ila, Pliorm. H. 3. 62. /((.fé. 

fi jit. Eodcm tensu iunguntur ut ai npud Cic. de OS. I. 14. la e 

>i/nr iniustìiia, ut si imaam rem aliena convertant. Nep. DalaokA 

Sinistra copulam geren», qua vìnctam ante te Thyumagebat, wl a J 

ritm besliam eaplam ducerei. ] 

39. Quocum tum uno rem haheham.'\ Hec. IV. 4 I 
PUiltut, Bacchid. 111. G. 34, Tibi non arai maratricum aliarum JA 
jii'i copia, Quibuicum habe/ei rem, niei cum Ola, quam ego manie 
aam tibi? 

41. Efflual.] àlltjjBfitì, q. d. ego qui plenu* rimanine 
liac atque illac petflueni, non ccntineba hoc. Cicero, prò DoM' 
4$. EftluUDt malia e:c vetira disciplina. 

4S. Naqita tu uno arai contenta.] CatuUut. Cu 
l^StS. Quoe tamaa etti uno non eit contenta Catuilo. 

43. Bonam partam.'\ Multam. Oridiui, Ponto. L S. i 
«rit nottrit par* bona demta malia. [ Bonut b. L idem ett qnod i 
gn**, Horat. Scrm. I. 1. 61. Jt bona part homiimm. ubi vid. SA 
Utxantqm etiam ooniungit Val. Mas. Il, 9. 7.] 



A e TU S I. S CEM A n. 29 

m hic qnóqne bonam mi^g;iiàiiiqae partem ad te 

àttalit 
L Ita *st: sed sine me pervenire, quo volo. 
lérem miles^' qni me amare occéperat, 45 

^Carìam est proféctos; te interei loci , . 

jgnÓTÌ. Tate scis, postilla qnam Intimum 
dkeam te: et mea Consilia at tibi credam omnia. 

tfi/.] Quìppe quia non omnia tua illius fiiere mortui. — 43* Nani 
t quoque.] ^tinrinmg non Phaedria , sed hic dizit ^ tangens il- 
ly et quasi invito ilio hoc exprobrat. Bonam magnamque 
ricTu ad $e aifulif,'\ Haec dicuntur laoSvvaiiovvta : ut , Abs te 
'me et pascere. An potius bonam specie , magnam quantitate? et 
discretive dictum est: nam alias bonam prò magna et multa 
lus. — 44. Ita 'st,] Non erat negandum , quod dixit Parme- 
iretrici satisfacere capienti, et non tacenti culpam in conscientia 
46. Te interea loci cognovi.'} Oratorie priorem ama- 
mi Dacìt militem , quam Fhaedriam. Nam posterius dicit huuc co- ' 
Biin per absentiam militis. Ergo cum militi Phaedria rivalis super- 
Éns city consequens est, ut miles queri debuerit, non Phaedria, 
^pterea nihil peccatum , si ordine servato miles antepositus fuerit 
htori postmodum cognito. Et hoc sine puella, et munerum causa, 
bum prò milite centra Phaedriam valet. Sed vide meretricem, quia 
i dixit perurentem , quot et qualia blandimenta subiicit , dicendo; 
tft scie f post illa quam intimum habeam te^ etc, — 47. C ognovi^ 
ie cognovi. Tute scisy post illa^ eie] *EninXoxiq figura z 
hoc ad narrationem non pertinet. — 48. Et mea Consilia 




44. Sine me pervenire^ quo volo,] Eleganter de sermone 
li de itinere loquitur. Ita mox Vs. 75. III. 3. 11. Heaut. II. 3. 33. 
Jph. V. 3. 35. Pborm. IV. 3. 35. Plautus, Amph. I. 1. 273. //i- 
i' st viam, 

46. In Cariam,] Haec Asiae minorìt regio littoralis, ad oram 
rii Carpathii , . opposita Rhodo. Eius incolae , q>iXimz6lfnot dicti 

ras , mercenariam militiam praestabant. Videtur igitur Thraso 
riam profectus esse ad supplementa militiae conscribenda. [Interea 
hi L e. interim. Infra II. 2. 24. Interea loci ad macellum ubi adveni^ 
Bff. Lìt, XXV. 19. Et quibus artibus ad id locorum nostri et duces et 
mtitue capti essent. In his locutionibus locus prò tempore fumi debet. 
PDBOT. ad Liv. XXVn. 7. 17. et Gortius ad Sallust. lug. e. 63. 6.] 

47. Quam ^intimum habeam te,"] Ita Plautus, Mil. II. 1. 
. Intiinnni ibi se miles apud lenam facit. 

48. Mea Consilia ut tibi credam omnia,] Plautus 
ne. Il* 4b 34. Tibi mea Consilia summa semper credìdi. 



80 EBNUCHUS x 

Ph. Neqae hòc tacebit P^urmeno. Pa. O dabiuiniie id e 
T/r. Hoc agite, amabo. Mater^mea illic mórtiui'ii 
Napér. eius frater iliquantom ad rem est àvidior. 
la ubi hanc forma videi honesta Tir^neni) 
Et fidibus scìre, prétìum sperans, ilico 
Frodùcit, vendit fòrte fortuna adfuit 

V. 49. Tulgo erat "Ne hoc quidem /. tit quidem in nltima oonif 
Quod eUi recte fieri potest , tamen codicis Vaticani ledi 
cunirBentl. praefcrendam iudicavimus. 

V. 52. claudicat ab initio. Itaque Bentleiuf corrigli : It^ àk 
' hanc forma* eie, Requìritur esse ob id quod' seqaitur « 
htitjcire, 

uà tihi credam omnia» ] Ex praesenti actu ramptit argtunfl 
quod einri nunc tanquam consultorem adhibuerìt. Et bene ere\ 
fecundum illud, Pofin^ esà hic tacerei — ' 49. Ne hoc 
dem.'\ Id est, hoc quoque faljum est. -^ Duhiumnc id i 
Me non taciturtim scilicet — — 50. Hoc a gii e.] Pko adreri» 
ripieotis est poftitum : aut certe prò adhortatione audientìae praebi 
Sic PlautuSf Hoc agite ^ suhis y spectatores. Et conyenit velut 
audientiam significantis , et gesta hoc ipsum adiurari. Hoc a^ 
id est, illud desinite, et hoc attendile. — 51. Nuper,] Uti 
amor . flagrare videatur, addidit nuper. Aliquant um ai 
vst avidior,'\ Vultu accommodato ad reprehensionem pronnntia 
est. — ji d rem avidior,'\ Proprie a vz ri < or. Et rem pea 
modo dicit. — 5!2. Is ubi hanc forma,^ Ex aliena person 
estendere praeter affectum , quanti sibi aestimanda sit : et quante 
nere miles Phaedriae meruerat anteponi. — — 53. Et fidibus 
re,] VeiusiSL ^XlBitptg, Pretium sperans,] Deest magnum^ u 
stabulo frenos audire sonantes, — * 54. Produciti v endit,] 
prie. Nam produci res venales dicuntur. Producit : ven 
Haec celeritas vendibilèm indicat mercein. Forte fortuna,J ì 

50: Hoc agite.] Solennis formula in attentione sibi coni 
da. And. I. 2. 15. Phorm. II. 3. 3. 

51. Jd rem avidi or.] Ita Àdelph. V. 3. 48. V. 8. 31. 
vocis avidus vide ad Heaut. III. 2. 15. 

59. Forma honesta.] Vide ad And. I. 1. 96. 

53. Fidibus scire.] Subaudi, canore, ut piene dizit Gtc. 
I. 2. Cicero, Pam. IX. 22. Socratem fidibus docuit nobilissimu* Ji 
Valet autem scire peritam es%e. Unde dixit Nepos, Praefat. 
tergile tibiis cantasse. [Laudat Kuhnken. Gronovium ad Liy. XXIX 

54. Producit.] Ita Heaut. I. 1. 92. [Forte fortuna i. ^ 
ter. Hae voces saépe iunguntur et semper in bonam partem dici 
Phorm. V. 6. 1.] 



A e T U S L S e £ N A If. 3t 

méiis amiciis: émit eam donò mihi, .55 

radens bamm rénun, ignarosque óioniam. 
énii. postqaain sénsit me teeùm quoque 
A habére, fingit caùsàs^ ne det, sedalo: 
f si fidem habeat, se iri praeposiium tibi 
id me, ac non id métnat, ne, ubi accéperim, 60 

3 relinquam, velie se illam mihi dare: 
■m id vererì. séd, ego quantum sdspicor, 

virginem animnm adiécit. 1%. EUamne implius? 

fortuna. — — 55. Hic meus amicus.] Quia locut ett merìto- 
f non iam miles^ sed meus amicus. Vide etiim quid tequatur: 
f^, inTcpiit, eam dono mihi^ imprudens harum rerum» 
osteaditur quam avidus id faceret, si rem penitus nottet. Simul 
i oa tendi tur , quanta lecreta dicat Phaedrìae : ut potè quae riralis 
bt. — — 56. Tmprudens harum rerum^ i^narusque omni" 
I Prudentia naturalis est : gnaritas extrinsecus venit. Imprudens^ 
e: Ignarus^ per aliot. Hoc est, qui uec suspicatus sit, neque ex 

audierit. -— 57. Fo s^quam sentii me tecum quoque 
h ab ere,] Non dictum, sed quasi celatum. Sentii me te^ 
quoque rem habe-re,] Magno pondere dixit , tecum quo- 

• tanquam irascendi insta magis sit causa militi , quam Phaedrìae. 
seniity et tecum, et ^ tt o ^ i/ , hoc significat. Rem habereJ] 
izit, ut honeste res impura dicatur. — 58. Ne det sedulo»\ 
uloy sine dolo, hoc est, impensp. — 59. Jit.] Semper ait 
lua j quum vel invisa nobis et audientibus , vel vana dieta narra- 
alicuiua. Si fidem habeat,"] Hoc est , si faciam aliqua , nude 
it se tibi praeponi Si fidem habeat*] Sì credere cogatur, id 
credendi, Se iri praeposit um tibi apud me,] 'AvaoxQO- 

1 verbo, praeposit um iri, ac necessaria implicatio in his, quae 
. dictu tunt. — 62. Sedy ego q uantum suspicor,] Alta et 
t inrentio. Scit meretrix hoc solo aniatores inimicos esse , quod 
I diligunt. Magnifico igitur , ut rivalis odium deb'mret , vult per- 
iere Phaedrìae, non se amari, sed rirginem. *- 6Ò, ^d virgi- 
s an ijn um adiecit,] Cur hoc inferat ? ut vel laedendi militit 
m Phaedrìa patiatur, eum, quam amet, et nolit virginem dono 
u -— Etiamne a mp lius?] Mundat Terentius , ut tolet , rea 

56. Imprudens,'\ H. e. inscius. Silios Ita!. VI. 166* Impru- 
I tantae pestig gradiebar, Consule. Bjnkersh. Obterv. Lab. II. 

10. 

57, Me lecum quoque rem àabere,] Vide fupra ad Vs. 39. 
63. Ad virginem animum adiecit,] Pbiutus, Mere. Il, 

ìm JÌ€ ad illam me animnm adiedsM aliqua seniiat. •— Eiiam- 



82 



EUNUCHUS 



Th. Nihil: nam quaeavL m&nc ego eam^ mi Pluidiid 
Maltaé sant causae, quàmebrem cupiam abducen: 
Primàm qaod soror est dieta: praeterea At saia 
Restitaam ac reddam: sóla sam; habeo hic némineni 
Neqùe amicam, neqae cognàtum: quamobran, Pha^ 
dna, 

V. 68. Bentl. corr. Netjue notì^m néque cogncuum, Nam Temi 
ximo, ia^ity ruriui: Cupio aliquos parere amicos: 
▼eauste. Thais peregrina erat et recens e Ubodo àà\ 



Huiofmodi per IXXsì^if tuam. — 64. Nihil: nam quae»]^ 
Nunc ego eam^ mi Phaedria,] Optume purgavit TereTUiuf, 
mox liberalibus nuptiis f uerat obfuturum y si vitiatam virginem dt 
Chaerea. Necessario ergo defenditur | tanquam quae boneste m 
est* — - 65. Multa e eunt causae,'\ Non diligenter constc 
runt hano meretricis orationem , qui illam instar controversiae 
runt. Nam et principium est , Me miseram ^ vereor ne i\ 
gravius Phaedria tulerit; et narratio, Samia mihi mi 
fuit; et partitio cum confirmatione , ut, Nunc ego «ani, 
Phaedriaf multae sunt causae^ q uamobrem cupio ahi 
cere: primum quod soror est dieta ^ et caetera. Repi 
sio quoque. Ego ne id timeo? et Egone non ex animo 
sera dico? Et conclusio per conquestionem : ut, Quam ioco 
voluis ti a me tandem^ quin perfecerisl Ego impetri 
nequeo hoc abs te^ hiduum saltem ut e oncedas s oluM^ì 
Q uamobrem cup io abducereJ] Etiam hoc verbo gratificatorl 
driae: non enim accipere\ ut ab amico remunerante: sed abdu99\ 
ut ab stulto, et experte. -*- 67. Ut suis restituam^ a e ri 
dam.^ JRestituimur iis, quibus nos volumus: Reddimur iis, quii 
volunt. Ergo restituimus volentem , reddimus volentibus. Sed in 
iitrumque est. Sola sum: habeo hic neminem,'^ Sola si 
ad familiarium refertur absentiam. Habeo hic neminem, ad 
norum amicitiam. Potest enim sola domi esse^ habere tamen 
forìs. Et y Ila beo hic neminem y plus sonat quam , Nem ina 
hic habeo. Et, Sola sum, ab iis quos natura conciliat peri 
Habeo, neminem f eorum qui voluntate iunguntur. —^ 68. Ne^ 
amicum,} Bene hoc apud amatorem: quia est aliud €tmatorf di 



ne amplius?] Vellet Phaedria , Thrasoni amplius quid e»e cma 1 
puella, sperans ita fore, ut animus eius paullatim elabatur Thd 
ipseque adeo sine rirali illa potiatur. Vide And. II. 1. 25. 

65. Causae quamobrem,'\ Vide And. V. 1. 18. 

68. Res^ituam.] Plautut, Capt III. 4. 56. Hlum 



ACTUS L SCINAII. SS 

Sq^o dUiqaos parere amicos benefidó meo. 

I9 amdUbo^ adiuta me, qao id fiat fiicilios. 70 

ine illum prìores pirtes hosce aliqnót dies 



Idem V. 69. prò vulg. forare^ ex Bembino correxit parerey good 
metram requirebat. Cetemm. obsenrat beneficio meo spondei 
et dactyli tpatium metiri, ut Plaut. Trin. IV. 3, 45. Asin. UL 
3, 83. Poen. III. 3, 22. Rud. IV. 7, 21. 



AmeLtor^ qui ad tempus, amicuSf qui perpetuo amat. An 
■ia in patris potestate ett Phaedria? Quamobrem^ Phaedria,] 
t neceasariis interponi nomen licet audientis. "^ 69. Cupio ali^ 
bo# parare a mie 6 9 ben e fi ciò meo.] Hìc ostendit ipecialitery 
'némodi amicos quaerat,ne Phaedriam contemnerevideatur. Parare 
\ic oe ben efi ciò meo.] Quia parantur et suo, sed minui diligunt.-— 
Idf amabOf adiuta me, qUo id fiat faciliua,'\ Jlagilr- 
V bis id posuit. Adiuta me.'\ Mira coactio; ^ro patere excludi 
Uuta me dixit. — 71. Sine illum,'\ Blande sine illum^ 
kquam in manu eius tit iniurìam non pati^ et escludi niilitem. Non 
2m dixit fer^ aut patercy sed sine, Priores partes hosce 
ÌMq uot dies,'\ Honeste circumloquitur et oratorie , ne dicat , Jbi 

ifte. hic autem in JluUdem me meo patri, [ Sola sum : hoc statini ei^ 

Seat addens haheo neminem neque amicum neque cognatum. Sic soli^ 

io dicitar de liberis, qui parentibus orbati sunt. Cic. Verr. L 58, 

iUorum. solitudo quam firmissimo praesidio munita 3Ìt„ Vid. Gronoy. 

Senec. Consol. ad Marc. e. 24.] 

69. Parare amicos,] And. I. 1. 39. [Parare amicos. Bent* 
ba ex metri rationibus legit parere amicos. Parere idem est quod 
Ilare , acquirere. Andr. IV. 5. 2. optavit parere hìc divitias. Infra 
I 2. 32. US solidum parerem hoc mihi beneficium, LÌ7. XLII. 11. ao^^ji» 
" €idvires eam^ quae longo tempore pareretur ^ auctoritatenuvlbi vid. 
Lenborch.] 

71. Priores partes,] Adelph. V. 4. 26. Locutio translata 
i^trionibusy quorum primae, secundae» tertiae partes erant. In- 
igitur Thais, militem partibus suis actis mox excludendum es$e, 
ro ad Q. Fr. II. 4. Tibi istius generis in scribendo priores partea 
>y quam mihi, \Priores partes habere i. e. tibi praeferri. Partee 
}TÌt in scena sunt , quae quisque actorum sub alterius persona reci- 
tti Hinc histrionum alii primarum^ alii secundarum^ alii tertiarum 
^tium dicuntur. Inde ad alia transfertur. Cic. prò Fiacco e. 27. 
W¥us primarum partium, Liv. III. 10. fabulam compositam Volsci belli^ 
^nacoe ad partes paratos, ubi vid. Drakenb. Centra posterioresj 
aissa roce partesy est Adelph. V.4. 26. Victorius V. L. III. 18. et Vale- 
» in Alanasaci Not. in Harpocr. p. 117.] — - Hosce aliquot dies,] 

u. 3 



84 



EUMUCHUS 



Apid ine habere. nil respondes? i%. Péssmna, 
Eìgon' quidqoani cmn istis fàctis tibi respóndeam? 
JPb. Eu nóster! laudo, tandem perdoluit. vir es. 
Ph. At ego nesdbam quórsam ta ires. parvola 
lUnc est abrepta: edùnt mater prò sua: 
Soror dieta' est: eapio abdùcere, ut reddam sois. 

V. 77. vulgo e4t dieta. Mutavit Bentl. ex Bembino et alìit. Si 

foras^ (Uqu9 excludi te patere. — 72. Nihil respondee?} 
•ilentium accusat, cpiia icit nihil responsurum contrariunu Et 
blande, Nihil respondes? dixit, tanquam qui debebas amoriij 
cem. — 73. Ego guidgaam."] Facete exprìmitur illud. Ami 
tium irae^ amoris integratio est, — 74. Tandem fi 
do^luit^l Nimis doluit^ id est, persensit dolorem. £t tandi 
quasi qui nimis patiens fuit. — Tandem p erdaluit» vir 
Eleganter variavit perconam secundam, et tertiam. Vir es,] 
pu&Tf tea iam vir^ qui meretricem contemnis. -«- 75. Parwi 
hine est abreptai eduxit mater'pro sua,] Vide fiifiri^tw 
odio inductam , et depravatam pronuntiatione : ita ut et offtoiovél 
non vitarentur de industria. Parvula hinc est ab r epta^ si 

_ f 

• 

FlautuSy Truc. IV. 3. 19. Amaho, ut hos dies aliquot sinas Eum 
apud me, [Pronomen hic temporum nominibus adiunctum signii 
tempus vel proxime elapsum vel proxime futuruni. Infra II. 3. 40> 
tnensihus sex septem, Apud Graecos ovrog eandem vim babet. Vm 
Bosii Exercit. philol. p. 75.] 
^ 73. Cum istis factis,] De usu vqculae cum vide ad 

IV. 4. 38« 

74. Tandem perdoluit.] Ita pronunciata uti DavusAad.' 
4. 7. Tandem cognosti , qui siem. Et Annius apud Liv. Vili. 1. 
autem tandem desiderium liberta tts remordet ani mas. Est autem 
ov^TixoF in perdoluit. Hyginus, Astron. II. 40. Cuidam cxi 
perdoluit inceptum Demiphòntis. — Vir es,] Formula land 
Adelpb. IV. 2. 25. Florus IH. 3. Flagitante aquam exercitu , viri| 
qidt f estis , en illic habetis, 

.75. At ego nesciebam,] Tres hosce integros Teraut lui 
Quinctilianus , Instit. Orat. IX. 2. Continent autem fiffifictw verbod 
Thaidis ; qualis illa Didonis , apud Virg. Aen. IV. 376. Nunc au( 
Apollo y Nunc Lyciae fortes , nunc et love missus ab ipso Interpres 
vuni fert horrida lussa per auras, [Oe usu voc. a$ conC Gortitd 
Ciò. Epist. p, 168. etWòpkens lectt. Tuli. p. 127.] — Q» orinai 
ires,\ Vide supra Vs. 44. 

76. Eduxit mater prò sua.] Plautus, Cistell. I. 3. 24 . 
que educavit eam sibipro filia. 



A e T U S L S e E N A IT. 85 

[empe ómiiia haec nane véiba hac redennt déniqne; 
exdudor: ille récipitor. qna gratìaP 
iUum plus amàs, qnam me: et islam nane timei, 80 
le advécia 'st, ne illun tilem praeriinit tibL 
Ego[n'] id timeop Ph. Quid te ergo aliad sol- 

liciàt? cedo. 

■ 

initio Tertut , ut color (II. 3| 27.) hahtnt (IL d; 93«) nltimam 

corripere solentie ett. 
'T. 80l satis inconcinnuzii Bentl. aie refingit : Ami ^i IHum plus qnam 
' m^ amat'^ e$ hiam nùnc titnes» Illud Nisi ai ezhibent ali- 

quot maa. 
|V« 82. Bentl. ex uno cod. Ego id tlmso» Alioqmn reraut eat ayllaba 

, longior. 

l •■ 

ig matmr prò sua^ soror est 'dieta» -« 78. Haee nune 
frba,] Id eat, falaa dieta, Huc redeunt.] Ut exclndar, — • 
( libisi illum plus amas ^ quam me."] Repndiatia cauaia, quaa 
h attulerat , per derìvationeni causae , hio aliud dicit esae cur repel* 
tur. Kt islam nane timeSj quae adve età est»'\ Adeo, in- 
it^ amaa militem , ut etiatn invideaa , si quam amaverit. •— 81. To- 
m praeripiat tibi,] Efyonveia storoachantia amatoria. — 82. 
uid te ergo aliud soliieitat?] Quid est, inquit, ai hoc 

78. Bue redeunt,'\ Ita And. lU. 3. 35. 

[80. Isiàm timsSj ne illum talem praeripiat tibi, Hoo dicitnr prò 
Dea , ne iata illum talem praeripiat tibi. Sic aaepe in priore parte 
ttionia poni tur accuaativua prò nominativo in posteriore. Infra V. 
5. scisne me in quibus sim gaudiis. Ciò. ad Div. IV. 1. rem videe 
comodo se habeat. Haec loquendi ratio ab utriusque linguae acripto- 
boa &equentatur in verbis sciendi, videndi et similibua. Vid. Gronor. 
ISenec. de Benef. IV. 32. et Ferixon. ad Sanctii Min. IL 5. p. 185. 
tWem i. e. virum tantum , tam egregium. Est per ironia m capiendum. 
ìdis dicitur de illis , qui propter animi corporisque bona laude digni 
k&t. Adelpb. III. 1. 10. taUm , tali genere et animo. Sallust. lug. 
b63. tamen ìs talis vir ad id locorum petere non audebat, Sicqualis 
^ qnam ezcellena» 0?id. Fast. V. 960. qui modo qualis eranu ubi 
ÌL Heinaiua. J 

81. Jllum talem.'\ Elgm^indig, Dicitur autem talis prò tan- 
ti, et tam ezcellente. Plautua , Capt. V. 2. 2. Quid me oportet fa^ 
tre^ ubi a» talia vir faUum autumas? Cicero, Pam. XiU. 73. Certe 
ìihi persuadeoy te, ialein virum y nil temere feeisse. Sic qualis prò 
—-**'• Ovidiua, Fast. V. 960. Cernite , sim qualis , qui modo qua- 
t erami ^-> Praeripiat tibi,] Plautua, Gaain. L 1. 14. Huo 
fnuti ^onsam praereptum meam? 



ss 



EUNUGHUS 



Nom B&lns ille dona dat? nnncAbi meam 
JBenigmtatem sénsistì in te daucUer? 
Nonne, ubi mi dixtà capere te ex Aeihióp 
Anciilalam, reiictìs rebus ónmibns. 



Vi 83. BentL corr. num uhi meam; quia nimcubi nuiqiiam 

periatur. Sed dicitur prò nwn aUcubi etiam ap. Vazr« de Ee] 
UI. 2, 4. 

V. 84. prò in t€ elaudier ex codd. corrìgit inUrcludier^ Ut 
UL 3, 41. 



non est? — 83. JVttm éolus ille dona età/?] laminasi 
•tionet tractaatur : ted ille munus advezit. N un e uhi meam h 
gniiaiem,] Possunt enim dona dari , sed esigua | ant minos 
liter: et ideo mentionem benìgnitatie adiecit. -^ Nuncuhi «< 
henignita^em»'^ Sed ille benigmu est nuncuhi^ numqiiid 
Aut sìnuncuhi legimus , erit adverbium temporis : ut sit ubi, 
in loco, qua in re. Nuncuhi meam benignitaiem.^ luì 
se et dona obtulisse , et id benigne saepe f ecisse ; nain plerumc 
grata dona sunt, in quibus benignìtas non apparet : quae aut in 
titate rerum est, aut in facilitate praestantis. — 43. C la uditi 
Claudi f aut claudicare, Sallustiusj Ncque enim ignoranza 
ree. Et, Nihil socordia claudehat. •— 85. Nonne ^ uhi 
dixii cupere te,"] Plus dizit| ubi dixit cupere te: 
dicerety f ecisti ut emerem* Plus est enim id praestitisse» quod qm' 
ceperity non ausus fuerit postulare. Cupere te,'\ Vult rem 
pretii ex illius cupiditate et suo labore perpendi. Ex Aeihiopiì 
Non Aethiopiesam i sed honestius ex Aethiopia, — 86. Re liti 
rehue omnibus^ quaeeiviì^ Haec iam omnia in beneficiis 



84. In te elaudier 7} Vide ad And. UL 3. 41. et quae 
Tit Cortios ad Sallust. Fragm. Lib. III. p. 976. 

85. Ex Aethiopia. ] Ita infra ìli. 2. 18. Tibullus, II. a 
Itti eunt comitee fusai ^ quoe India torret, Theophrastns , 
cap. 21. Kaì àwfiBXèd^ìfvai dì Snttg «vr^ o dnol&vd'og Ald'Uip 
Ubi vide Is. Gasaub. [Ex Jethiopia anciliulam i. e. ancillulam 
pissam. Sic apud Liv. I. 50. Turnus ab Arida est Turnue Arici» 
Virg. Georg. III. 2. pastor ab Amphryeo, Vid. Buchner. de coi 
rat. dicendi p. 329. Meretrices etiam lautarum feminarum esemplo 
cillis et eunuchis fuscis ad ministeria uti solebant. Vid. Tibull. IL 6w I 
et ibi Brpukhusius.] 

86. Eelictia rebue,\ Vide ad And. II. 5. 1. \VeUe UWX 
habere. Volo et nolo cum absolute ponuntur, semper supplentan i 
▼erbum conveniens sententiae. Vid. Duker. ad Fior. III. 1. p. ^32.] 



87 



ACTUSL SCENA U. 

lesivi? porro Euniichaiii dixti vèlie te^ 
ia sólae utentar his re^nae; répperi. 
mìnaa vìginti prò ambobus dadi. 

89. BentL Heri mma9 prò ambobus vigìnii dedif ex codd., ut 

i tolent. — * 87. QuaesipLJ Vide cpiemadmodum exhibeat^ 
aerumnas libi difficilium munerum dicat impQsuisse meretrìcem. 
eihiopia aneillulam^ inquit, disii te capere» Quid 
feci in re coeli, et solis, ac pene orbit alterìui? quaeeivi^ non ' 

in proDiptn erat. Deiade, non petiistif wtò, dixistif nec relle 
sed caperei non nigram, ted ex jiethiopia : nec dedi^ ted 
\iictis rebus omnibus^ quaesivù Quid hic non exquìtitum? 
non ita expieMum, ut nihil addi poisit? Eunuchum porro 
^tf. ] Eunuchos a Persis inttitutot puteat ex eaptivit. A Bobyloniit 
Hellanicus auctor ett id habuisse. Eunuchum porr» dixti 
Uè #e.} Vide quemadmodum ut maiua faciat quod praestttit, non 
impntat duo mancipia: ted primo. piieZ/anty deinde eunuchum* 
\muehumS\ EÌ90v.x9g BÌQfitu$f mg Bvvfpf iz^^ì tovr* Eótij fpvXattesp 
flN wjNeN KeKANdROC. Forro,'\ Deinde , vel postea, vel 
post. -<— 88. Quia soìae utunt-ur his reginae,'\ Illam 
iiia ex Aetbiopìa ; huac , quia solae his Heginae utuntur. Quid tale 
Widi riralis dedit ? Quia solae utuntur his Reginae.] Va- 
i^^ Eunuchum dixit, et intulit, his, ut. Si quisquant esè^ qui 
ìmeere te studeat bonis Quam plurimis , et minime mulios laedere : In 
le Poèta hic nomen profitetur suum, — Re ginae,] Id est, divites ; 
ìA ifitpttttnaxtQOv est. Quia solae utuntur his regina ej] No- 
I, qaum Eunuchum in singulari numero praeposuerit, his subiun* 
hn; sed his non ad Eunuchum retulit, sed ad delicias, aut quid ta- 
f: quia solae utuntur huiusmodi deliciis servidisque reginae. Et ora- 
irie hic subdidit, quod in ancillula praetermisit, quia nulla Aethio- 
bsa honesta dici potuit. Et reginas modo divites dicit, ut in Phor- 
lione. Regemme esse oportuit. Reppe ri,"} Plus est quam emi. Et 
ide quam proprìis et amplissimis yerbis usus est, quia et ancillam ex 
cthiopia, et Eunuchnm ; quo solae utuntur reginae. illam quaesivi^ et 
fenc rwpperi: neutrum enim horum facile positium erat. — 89. Heri 

[88. JR's'^inatf snnt matronae nobiles et opulentae, ut bene Donatus 
kponit ; ita etiam rex prò homine potenti. Phorm. IL 2. S4. nemo sa- 
9 prò merito gratiam regi referti Sed et clientes patronos divites et 
Mentes rocabant reges, Horat. Epist. I. 17. 43. Notanda vero h. 1. 
lalla^e numeri. Nam cum dixisset eunuchum in singulari , subiicit 
f in plurali, cuius commutationis exempla vid. apud Gic. de Off. II. 
. et alios , quos laudant Gronovius de Pec. Vet. II. 4. p. 167. et Sur- 
um. ad Val. Flacc. VIU. 178.] 

59, Minas vìginti prò ambobus dedi»'\ Ita Adelpb. II. 



38 



E n N U G H U S 



Tamén contemlus ibs te. haec babai in menmia. 
Ob baéc facta abs te spérnor. Th. Quid ìatìc, Fhaé- 

drìa? 
Quanquam illam cupio abducere, atque hao re irUtror^ 
Id fterì posse màxime: verumtamen, 
Fotiib quam te inimicum hàbeam, faciam ut Ubaerii. 

tilt magic xnagnificum tonet. Solere etiam Terentiuiii 
in quinta versoi tede ponere. 
V« 93. BentL coir. Id pÓM^JUri^ ut versus suavior sit, 

minat viginii prò ambobué dedi,'\ Recentiora beneficia 
▼iora adversum ingratos lunt. Ergo a tempore indudtur exprobri 
Pro ambobus dedi»'\ Melius amborum praetium dizit, quaaij 
separatim dioeret, quanto emerit ancillulam. nigram t de qua mox 
cetur, Hi e 9 uni ire* min a e, Nam constat Eunucbum solum 
tum esse minis viginti, ut ipse Parmeno confitebitur seni, — 9(X 
me» eonfemius abé te.] Et hoc servatur in béhefidis. Nam 
iora sunt cessantibus mentis eorum , quibus praestantur. — 91. 
haec facta abs te spernor,] Sic VirgiliuSy >--. noe mi 
iemplie Quippe tuis ferimus ^ famamque fovemus inanem. Et cum 
terrogatione , aut cum increpatione prpf erri pò test. Ob haecfaet^ 
abs te spernor,] Hic duplex est pronunciatio : vel per invidie 
prolationem, vel per interrogationem. Et melius hoc modo, qi 
interrogative profertur: hic enim est multo gravior ilio. Quid isiic\ 
Hoc adverbium consentire incipientis est ; et est tllsiìpig .* deest 
remoramur^ aut quid tale. — - 92. Cupio abducere,] Ab ducei 
dixit, tanquam ab stulto: nec per verum nieritum» sedperfrai 
Cicero , Per vim atque dolum abducta ab Rliodio tibìcine, Atque kt 
re arbitror,] Non dicit qua, hoc est, ex te. Verumtamen sdt 
retrix, contentione quadam negari. Ergo fiiigit se vinci, ut addi 
tem molliat : et ipsa cedit , ut et ille remittat pertinaciam. — 
Potiut quam te inimicum habeam ^ faciam ut iuscerii 
Hoc totum loquitur , tanquam magis ipsa amet Phaedriam , quam 
ilio ametur. Te inimicum habeam.] Huic contrarium est, I^IM 
amicum haheam, — Fac iam ut iusser is.^ Nec voluntate , bbs 
vultu consentientis hoc meretrix agit : sed callide tentat omnia. Nafl 
quia persistendo non perficit quod expectabat , docet Phaedriam eliaii 
ipsum neg)igentius negare quod poscitur. Et adeo hoc subtile est, Q 
statim impetraverit. Pervulgatum est enim , quod summa vi defeadc 



1. 25. Plaulus, Mostell. I. 3. 142. Triginta minai prò capii 
tuo dedi, 

90 Haec ha bui in memoria.] Vide And. I. 1. 13. 

91. Quid istiv, P/iaedria?] Vide And. 111. 3. 40. 



A e T n S I.. SCENA H. 

Uiuc verbum ex inimo ao vere dlceres, 
US qaam te iniinionin habeam. 8Ì istuc créderem 
ere did^ quidvis possem pérpetì. 
.* LabsUcit, ¥ictus uno verbo, quam ci^! 
• Ego non ex animo misera dico? quam ioco 
TÓlttisli a me tandem ^ q^ perféceris? 

r. 98. Bent].coxT. Laba9ci$f victusty unov^rho etc. 



39 
05 



100 



b, qnum extorqneretnr y hoc idem ppstmodum remitte remittenti. — 
Uiìnam isfuc v^rbum."^ Et istuc verbum, prò tota ten- 
Ver bum prò dicto. Sed proprie i^iafta^ id est, lententia 
l-enunciatio I quae uno ligatur et astringitiir verbo, ver bum a vete- 
dicebatnr. Ex animo, ao vere diceree.'\ Certe, quia eft 
ez animo dicat ,. falla t tamen. •— 96. Potius quam te ini" 
\€um habeam.'\ Tantum in animum Phaedrìae hoc descendit, ut 
repetaty quod amica dixerat adulando, ^ 97. Sincere dici^ 
\idvi* poeeem p erpeti."^ Sincerane , purum , siiìe fuco , et dm- 
ut mei eineeera. Bene ergo, ut mei, blandimentum meretri- 
b dnlce fatetur , sed negat ease eincerum^ — - 98. Labaecit»'\ 
Énnia inchoativa trisyllaba fere media producta enuntiantur. f^i- 
Wtf uno verbo y quam citoJ] Quam cito ait, qui illum falla 
crfinula vinci cr^diderat posse. Plus factum est : uno viotus est ver- 
B, et cito. Rictus uno verbo.^ Ut, Utinam istuc verbum^ Et 
moverbOf ut diximus , sic accipe , ut Verbum dictum intelligas, 
«od verbo complectitur, et completae sententiae pronunciationem, 
uod cif|/of»« nominatur. — - 99. Ego non ex animo misera 
i'co?] Quod sensit miiltum valuisse, hoc Thais inculcat animo amici 
li. Ex ego y vide quanta signifìcet. Couvenit hoc pronomen blande 
tolta ezprobranti: ut Firgilìusy Mene fugisl -— 100. Quam ioco 
§m voluisti.] Centra ìUud refertur, quod aitPhaedrìa, Nonne, 
Si miÀi dixti cupere te ex Aethiopia ancillulam , relictis rebus omnibus, 
taesivi7 Sed hoc vehementius et disertius, Quam ioco rem t/o- 
listi? Non munus, inquit, sed quod plus est, r^m. Et non serio, 



95» Ex animo a e vere,] CatuUus, Carm. CVI. Di magni, 
icite, ut vere promitiere poisit , Mque id sincere dicat, et ex animo. 

97. Quidvis possern per peti.] Vide And. II. 3. 6. 

98. Labascit,] Metaphora a statua, aediGcio vel arbore trans- 
lU ad animum. Adelph. V. 2. 31. Plautus, Kud. V. 4. 38. Salvos 
un : leno labascit : libertas portenditur, Suetonius , Caes. l4. Nìsi 
ìhantem ordinem conjìrmassét M, Catonis oratio, — Uno verbo,] 
[ec. HI. 1. 33. Propertius II. 5. 13. Quam facile irati verbo mutan- 
ir amanteSm 



40 



,! 



>Xt'K^C)tV3 



r ■• - 



Èìg9 inmetnira néqoM' bdo (db* 'fé blApoi^^ '*' 
Saltem ai oonoèdM «didn.f Fh. ffiqolduir 
Ver&m ne fiant isti Tigintf difli. 
Xk FVofécto non pio» Udini*!, 'mia ,^^ \Rk. Jm?' 

moror. 
jIII. Non Séti hoe inod(»>'ifaie^-«i«NnL 'JHl 

Ucet 
Faoiindom est qaod ykJ 1%. .Mento amo le. 

Bétl6 IÌM9S. 



f 



▼• 106. BeniL MMìoé^ 



]UMà TtdMisBMM/M» tti 



•ad/oeo, k ftcilitaite pnettantif; Etwolsfail,^ non, «Uni 
Minoidam obse^am, ex Totondmi pendiAt* , MÉ^-taBpaeta 
jriiimt ne rolaptati moni nt, dnm lubetor. Tma illud qoià wiif 
fMCMriéz nomi» pondnt lioe twM et potentiam Fhaadriae dacok 
Cam, et illinfl obsequiom Tehemenfy etremm dfficultatem ^ptae • 
lae tinti monttrat, atc[ae omnem obterit qaerelam Phàedrlae? 
101. Bgo impetrare ntqueo hoc ahs te.] Tu et ioeop et 
petisti 9 cum perfeceris tamen ; at ego hoo impeirare non postola. 
lOS. Saliem ut eoncedas, 4olum7] Argute addttum smhi 
et tolum. Et bene y eoneedas ^ nt rolantatit tit; aie enia 
tupra, Sino iUum priores parie* hosce aliquot dies apud me obtimmw^* 
103. F'erum ne fiant isti viginti dies,] Facete bidunai: 
cuplavit : et timul quia ex eadem ratione tunt viginti , ex qua dnoj 
ex qna Tiginti^ ducenti, duo millia. Et tic deincept. — - 104^ 
fecto non plus biduum^ au$J\ ^«oetóinyeie tecunda. — 
Hoc modo sine te exorem,"] Nove nunc, non de te exorem: 
te exorem. Et hoc abtolute. — 106. Faeiendmtn est qmi 
vis.'j Non quod oportet^ ted quod via dicendo, multuni addidili 
tequio tuo. — Merito amo te.'\ Bene amorit mentionem ad 
rendam tutpidonem oontemptut Pbaedrìae fecit. Bene faeis^ 

oontuetudinem venit| Bene facis^ et bene fecisti^ non iudiGil> 

t 

104. Nihil moror.] Sentus est» Non moror ultra biduM 
Non concedo amplius , quam boc biduum. [Nihil moror ett foxflM 
aliquid contemnentit, certe non magnopere desiderantit » utitata ifd 
reteret tcriptoret. Plaut. Mott. III. 2. 59.] 

106. Merito amo te,] Ita solent grati , ubi quid impetraniri 
Heaut. II. 8. 119. Phorni. I. 2. 4. Plautiis, Poen. I. 2. 42. il 
Quiesce, J d, Er^o amo te. -— > Bene facis."] Alia gratiat àgcd 
formula; Adelph. V. 8. 2?. Piautut, Mostell. III. 2. 129. Bene il 
nigneque arbiiror te lacere. 



AC T/ USI. SCENA U. 



41 



Ibo: ibi hoc me m^ceràbo bldoam. 
facere certnin 'st. inós gemndiis est Tliiidi. 
|, Pànneno, hnc fac illi addacantor. Pa. Mixume^ 
In hoc bidamn, Thais, vale. Th. Mi Phaé- 
dna; 110 

namqiud tìs dlind? Ph. Egone quid TeUm? 
Milite isto praésens, absens ut aes: 



, sed gratiat agentit. — < 107. Ru» iho,] Et hoc amttonum 
odisse urbem nne amica. . Nec dixit. Ibi ero: fed » Ibi hoc me 
mraho biduum» Pronnnciandmn est biduum^ ao ai dixisset 
10. — 108. Ita facere certuni eet^ Ex his apparai Terbia, 
fìbi amator hoc aegre imperet. Mo s gerundue e et Th a Idi^ 
pronunciatione et gestu: ut ottendat, quae ^\% amoria sit, ut 
moa geratur. -^ 109. Huc fac illi adducanturJ] Eutiu* 
0t anciiUiy figurate Illi: aed praevalet genua maaculinum. Ad* 
mntury prò adducite eoe. Et bene adiectum eat, ne dilatia ob re- 
lem muneribua, non procederei actua fabulae. Et limul quia 
Phaedrìae opua eat^ dum per Chaeream ludificatur meretrìz. 
HO. In hoc biduum^ Thais^ vale!\ Nunc vale abscet- 
tl signiCcat y non salutationem : nam si mera salutatio est, biduo so- 
1^ amicam valere optat. Sed praescribere conatnr , quanto tempore 
piuma sit, et simul ostendit , quam invitus abscedat. In hoc bi^ 
«MJR, Thaia^ va/ e.] Accusativo utens casu expressit amatoris im- 
Jì iduum dicens , praescripsit de tempore. Et vale ^ 
'in vim babet ex dolore discedentis , quam obsequio salutantis. — 
« Et tu, numquid via aliud7'\ f^a/^ aubaudiendum salutato» 
m. Ct aubintelb'gendum est post osculiim dici, Numquid via 
iud? quasi recto factum. — 112. Cum mìlite iato,] Iato 
ìm additum , quasi odioso ; ut alibi , lam vero mitte , Demea , tuam, 
ttB iracundiam. Et Virgil. Aut quid petia iatia ? Haec enim prono • 
la aperneiitia aunt y odiumque monstrantia. Fraeaena^ abaena!] 



XQTf» Me maeerabo.] Vide ad And. TV. 2. 2. 

111. Numquid via aliud^] Formula discedentis ab altero. 
IL 1. 7. U. 3. 49. et 71. Adelph. IL 2. 39. Phorm. I. 2. 101. 
4. 18. Plautus, Amph. I. 3. 44. lup, Numquid vis? Ale, Vt^ 
tm abeiifif me amea, me tuam absentem tamen, Aulul. II. 2, 85. Ibo 
Mar, parahoz numquid me t*ia7 

11^. Ab a e ne ut aie a,] Virgilius, Aen. IV. 83. Ilium abaena 
Mntem auditque videtque, Ovidius, Trist. III. 3. 17. Te loquor ab- 
ttem: te vox mea nominat unum: Nulla venìt aine te nox mihi^ nul- 
iìes. 



( i 



42 



SUNUcnus 



Diés noctesque me ames: me désideres: • 
Me sómnies: me exspéctes: de me cógites: 
Me gpéres: me te qbléctes: mecum tota sb: 
Meus fkc sis postremo animus, quando ego sum 
TAu Me miserami forsitan hic mihi parvam 
.fiderò, 

¥• 113. Bentl. Noctet diesque , numeris quidem melìoribus , 

yitis codicibus. 
V. 1Ì7« Bentl. sic mutaWt: M9 miserami forsan pdrvam 

beai mihifidemj invi tic codicibus. 



KwtitnlQf. — 113. Me desideres,] Ai}^6ig^ quia plui est 
desiderium. — 114. Me somnies: me extpeciesj^ 'Et 
prima. Cnm amare et desiderare sit voluotatis, atque etiamni 
sequi: somniare satis amatorie dictum est. — 115. Me sp§i 
Cum me exspecles iam dixerit: quid sibi viilt iterum me 
re 9? Inter spem et exspeclationem hoc interest: quia etcspectaiU 
torum est : spes vero incertorum. Et exspectatio propioqi 
rum: spes longfnquarum. Et exspectatio destinat tempns: 
non destinat. Au, me speres idemfaccre; id est, de te cogitare, 
fit speres^ credas: ut statìm in subditis invenie^: Nam eius^ 
spero iam propemodum reperisse, — ole te ob l ectes.^ 
casus me. Mecum tota sis,^^ Toto animo. Nam illam nunei 
mum vult esie , non corpus. Et simul quod ipse ab eius corpore 
tur, id vult militi eius mente contingere , tanquam penitus excl 
amica. — — 116. Quando ego sum tuus.^ .Animus scilicet 
117. Me miserami fors it an hic mih /. j Recte Thais nunc 
tem argumenti exsequitur tacitam apud Phaedriam, propter praesei 
servi : quem poeta vult ita nescire , ut audeat ad vitiaudam vir| 



113. Me desiderea,^ Ausonius Symmacho: Tarn veH^ 
heatus^ quod adf celavi ^ adsequar^ me ut requiras, me desideref}- 
me cogites. 

114. Me somnies."] Cicero, Fam. XIV. 2. Ante ocuks 
noctesque versaris, Ovidius , Heroid. XV. 123. Tu mihi cura, 
te somnia nostra reducunt, Heroid. XVI. 99. Te vigilane oculis^ 
mo te nocte videbam ; Lumina cum placido vieta sopore iacent, — 
exspectes,] H. e. cupidissime desideres. Heaut. II. 4.29. 
Mostell. I. 3. 31. Tu, ecastor, erras ^ quae quidem illum exi 
unum. Ovidius, Heroid. II. 98. Phylli; face exspectet 27cmopA( 
iuum» J 

117. Mihi parvam h abeat fidem.'\ Plautus, Bacchid.| 
3. 22. Novif sed nisi ames^ non habeam tibi fidem tantum, [Formi 



i. 



ACTUSI. SCSNAU. 4S 

e ex aliaram ingènua nnnc me iùdicet 
pòi, qoae mihi sozin conscia, hoc certo scio, 
e me finxisse falsi quidquam, néqne meo , 120 

esse qaemqnam cariorem hoc Phaédria. 
qmdquid huias feci, cansa virginis 
; nam me eins spéro fratrem própèmodum 
répperisse, adoléscentem adeo nóbilem. 



ire Gfaaeream. — 118. ji$que ex aliarum inge'niis 
e me i'udicet.^ Hic Terent i us ostendit vìrtutìs sua e hoc esse, ut 
[gatas personal nove inducat , et tamen a consuetudine non rece- 
1 nt puta meretricem bòham cum facit, capìat tamen et ddectet ani* 
«pectatoris. — - 1!^. Neque me finxisse fai ài' quid^' 
t.J Auty dixisse^ debuit dicere , aut abundat falsi, aùt ideOp 
•t Tanum aliqold fingi potuit , ut supra , Si vanum , auù faìsum^ 
ìcium est, — liim Esse q uemquam cariorem.^ Melius' 
^uam, (£uam n dizisset, militéni quemquam cariorem, Quem» 
i cariorem.'\ Quasi meretrìx, non carum alterum, sed ca- 
\rem negata -^ 122. Ut quid quid huius feci."} HuiUs Bhto^ 
i; aut per HXlw^tVy ut desit rei. In Hecyra, Ne'quid sit huiu» 
In Heautontimorumeno , Nihil me istius Jacturum , pater, Vir- 

, y aut quid petis ìstis ? — Quid quid huius^ liei sub- 

idum est: quod eum exclusi foras. — 12?. Spero propemo^ 
k] Nove spero y prò credo vel confido. Pr o p emodum ideo, 
bominem quidem novit, sed fratrem esse virginis nondum proba- 
— 124. Adeo nohilem,'\ Adeo prò nimis positum est, aut \ 



p mdhi parum haheat fidem, Bentleius legit forsan parvam lue haheat 
mi fidetn , Ut Phorin. V. 3. 27. itane parvam, mihi esse fidem apud te, 
jlvideadum an parum /idem defendi possit ex iis, quae annotavit Bur- 
bm. ad Ovid. Met. III. l49. et ad Virg. Aen. III. 34S.] 

113. ^x aliarum ingeniis me iudicet.'] Plaut. Pers. II. 
30. Tuo ex ingenio mores alienos prohas, 

119. Mihi sum conscia.] In bonam partem. Ita Adelpb. 
L f. 50. Gontra Horatius , Epist. I. 1. 61. iVi7 conscire sibi, nulla 
Uescere culpa, 

t20, Neque meo cordi esse quemqnam cariorem.] 
Intus , Menaechm. II: 1. 2L Ego illum scio , quam cordi sit ca- 

122. Quidquid huias fec /.] Infra V. 6. 10. V. 9. 40. Ci- 
ro, Altic XVI. 4. Itaque non video , sciturum rncy quid eius sit^ 
etuiim aliquid literarum,* [Laudat Ruhnk. intpp. ad Liv, XKXÌl, 
3.J 



44 



EUNUCHOS 



Et b hódìe ventarum ad in« constìtnft domano. 
Ctoncédam hinc intro°, otqne éxspectabo, dAm reniti 

¥• 125. Beati. Ei ù se hodie etc. EUidem ttruetora pott 
estHecyr. I. 2, 120. III. 4» 23. Codd. aliquot m poit 
rum interont. 



prò expletiya particula. [Imo auget: adoUtctnUm tam nohiitm! 
litur etiam Ruhnken. ad h, 1.] — 126. jitque exspectaho^ 
t'tfTtf^.] Futurum actutn promittere voluit: nonuplo ali^uit gì 
exfpectantis. 

125. ConttituitJ] Ita And. I. 5. 34. Heaut. IV. 4^4. 
Mtituere alioui vel ewn aliquo est convenire cum aliquo de loco, 
et negotio^ ubi, quando et quare coeatur. Hec. I. 2. 120. juun 
Éuif cum quodam hospite m<f €sse illum conventuram, ubi vid. I> 
Titinius apud Non. Marceli, p. 406. si rus cum scorto eonsiituù trt, 
▼en. Sat. III. 12* Hic ubi nocturnae Numa constUuehat amicae, 
▼erbi vini pulcre explicuit Gronovius Obss. I. 1.] 

126. Concsdam hinc intro.] Piaututi Pseud. I. Sb 
CSonoedere aliquanUsper itine mifU intro libet* 



ACTUS SECUNDUS, 



SCENA PRIMA. 



PHAEDRIA. PARMENO. 

Ph. f AG, ita ut lassi; déducantur (sii. 

ciam. Ph. At diligenter. 
Pa. Fiet Ph. At mature. Pa. Fiet. 

hoc mandatùm 'st tibi? Pa. Ali! 



Pù. Ft^ 

i 

Ph. Salu! 



1. J*ac, ita ut iussi.^ lam amatorium multiloqutnm et | 
uiloquium continet ista actio : nam et repetit quod iam dictum «ts; 

2. Satin' hoc mandatùm * st #x&i?] Formulaeiped 
habet, q. d. cave negligas mandatùm. flautus , Mere. II. 4. tì^ i 
tilt' istuc mandatùm est ? 



A CTU8 IL S C£N A I. 



45 



? quasi difiicnle sit. 

tam alìqnid invenire facile possis, Phaédria, 
hòc perìbit! 1%. 'Ego quoque una péreo, 
quod mi est carìus. 6 

isftàc tam iniquo patiare smimo. JRo. Minime: quia 

[efjfectóm dabo. 
numquid aliud imperas? 

Miinus nostrum ornato rerbb; quód poteris: et 
istum aémulum, 

6L Bentl. coir. Quin factum daho^ ut YenuM sit trochaicos tetni- 



magit et odiose nimif. — S^ Ahi rogiiare? quasi àif' 

• «i/. ] Deeit vis^ yeì p€rgisf: ut sit, rogitare pergis ? Yeì ie^ 

respicit : yel hunc y si aversus hoc dicit : ut sit ^ Èàì^ rogitare 

•ut rogitare hunc ? Et distinctioue interposita, inferendum vultùose, 

difficile sit id quod mandat. Ita et ineptiam nimiam circa hoc 

ti amatoris expressit : et ostendit uihil esse facilius , quam dedu- 

ad meretricem munera: cum centra ili ud sit difficillimum , pò- 

riti aliquxd non dare. Ro gitare?'\ Subauditur ^e. Ut sit ^ mirum 
te rogitare; quasi sit difficile compiere quod iubes» — - 4, Aii- 
iid invenire facile possis,"] Inv en ir e, acquirere. Sio 
lUtozitini. Non quaerie patri quo modo ohsequare : et ut serves quod 
mre invenerit, Nam ideo a praecedenti etiam quaestus dicitur. -— 
Quam hoc peribit.^ Deest facile: ut sit. Facile hoc peribit* 
uod mihi fst carius,'\ Pro, qui mihi sum cariar, Sed egd 
dt absolute, occurreos Huio pronomini quod. — 6. Quin e/* 
€Sum dabo,] Quin ^ro immo^ ut in Heautontim. Quin nolo men-^ 
re. — 7. Sed numquid aliud imp eras7^ In his servùs ni- 
▼ult y nisi coactus facere , propter maiorem dominum ; sic et alibi, 
ìesnm ? inquit. responderet' ei Chaerea, Cogo atque impero, — * 
M£unu9 nostrum ornato verbis,] 'H{^i%£g non dixit meum^ 



5. Peribit.] Iti^ Heaut. III. 1. 77. Adelph. IV, 7. 25. 

6. Iniquo patiare animo.^ Ita Phorm, V, 1.36. 

7« Drlunus nostrum ornato verbis!\ Primum dicit no- 
r Si 77» 9 liti Thraso infra III, 2. 15.» tum vult munus suum commendari^ 
coxn lionore verborum olferri Thaidi. Eodem sensu Cicero , Off. IT« 

Xfeque vero verbis auget suum munui , si quo forte fungitur , sed 
am extenuat, Quinctilianus, Declam. XIII. 13. Cum parvis medio* 
tai^ munuscuUs ii/a semper adiiceretur commendatio, — Quod pot- 
is.'] H. e. quoad, quantum. lustinus, XV. 1. Heaut. III. 1. 7, Vid» 
ieviitm sul Gic» Fani. L 1» Quod commodo rem facere possis» 



Qiiod patena, ab ea pallilo. ' ' >• '^ 

Pa.'.MèliàiA, tametsi nuUus moiwaau- '#Sk 'Alga 1 

Sbo, alqnfe. ibi manebo. "' ' ''■ 

fìi. Cénseo. Ph. Seti heua to. Al Qrfd «ffaP R 

■■'■ 'Cètaetf po»e me Abfimiare, et 
Péipeli, ne rédeam ìnterea? Po. Téap? non herd 

arbilror, 
Natn ani ìim reróitere: adt mox noeta ie adiget bo 

Bum insónuiia. 



iuttn- cBtalecticiu. Conf. Hermaim. ElìttiBBt. Dactiù] 
coU. 172, 175. 
^ V. 9. Bentl. ab «a ptOùo. Fa. Jh ! Mcm. etc Nimìram 
ùttnpoiiuiit 



qnBcj et Farm^noni* (it Et tttam^ Id eit, molestnm et i 
nam hoc sleniGcat iatum. — 9. Ah fa pellito^ Ah 
eiul aniino. ^taon, pelli f acito.- tti peliila. — IO. Tn 
nullai moneaa.'l Properat lerviis carpeie vaniloqui 
nitliut, prò non. SicinHecyra, Nullai dixen'i. Flautut 
numno, Nailut creJas. Ego rua l'Ao.] Et'hoc iam dictum « 

oitendit, qiiani moleste id iiicipiet Phaedria. 11, Cenaea' 

ma ob firma re, et perpeti-^ Arbìtraris; al Cenaarea, qui: 
■lienoriini liahenC summum arbilrinin. Et ideo hunc putaot di 
•ere, quia ipsa Jesiderat fieri. Poiae obfirniare, et parf 
Verba sunt despecantis,' non ^firmare , led ebfirmare: aoa psi 
parpeti. — 12. Tena?] Te qiiod Bit , hanc vim hafiet, nt 
£cet pefditiim amora Phaedriam KSit. — 19. Nam aut iai 
vertere.^ Mollo iam, prò itatim. Te adigent lioraam.] 
etl, ad urbem agent, Iniomnia,] Vigitiae. I.egitur et odi 



11. Ca7iaat>.'] Cenaalant proprie Senatores 
de republica dicentpi. Vide Biision. Form. Xàh. V. p. 162. 
gnificG a lervia comici't diatum. Plautini, Ampfa. III. 
rem divirtam intaa jaciam , vota fune aunt. So a. Ceiueo, 
Tonea eenaeo ironie» hic une negantig se 
Sentleìoa.] — Ohfirmare et perpt 
IH. 5. 4. Plautut, Aniph. li. S. 15. /«ront ti patfe 
«iaa aniino farti atgue o^AriatiXO. |l 

13. Inaomnia^ Intelligit às«Wn>, «eu vigilia m. -StuUij 
Calig.'SO. tncitabatur ioMomtàa. laaaima. Vida- Ccunment, tnaioiad 
CorLium kdSolliut., Catil, 37. ■ ìiwmuim in'ptunU éuat comniA. ■ 



. p. 162. uiA 
1.3. 11. lafi 
Ceiueo. [NolcJ 
ut audio et iìm 
Heatit. V. S. & B 



A e T D S IL S C E N A i: 



47 



Opus, faciam, ut defetiger usqae, ingritìis nt 

dónniam. 
Tìgìlabis lassns: hòc plus facies. Ph. Ah, mi 

dicis^ Parmeno. 16 

tnda hercle haec èst mollities àmmi: nìnus me 

indùlgeo. 
lem non ego illa careaAi, si sii ópos, rei totom 

triduam? Pa. Hui! 



16. Bentl. hercle est haéc m. ex uno libro. 

17. ^go 7iià anapaef tum efse monet. 



insomnia numeri siii'gularìs. — l4. Vt ^efe$iger ut" 

l] Ordo est, usque ut defetiger. Jngratiis ut dormiam,] Id 

etiam invitus et coactui . Nam ingratiis , non ultro significat: 

ultronea ingrata sunt: ingrata, quae ab itiimicis fiunt, ac recti- 

ms. 16. Nimis me induigeo,] Me sic veteres^ quod not 

il dicimus. Alibi, Te induìgehant ^ tibi dahant. — 17. Tah^ 
non ego illa caream, si sii opus, vei totum tri" 
K ? ] Sic coepit tanquam aliquid foret dicturus magnificum : non 
est ^agà XQoa9oKÌav: sed vere amator magnum hoc putat. Veì 
n triduum7'\ Magna professio virtutis, cum biduo sit opus, tri- 
posse durare. Et totum triduum dicit universum tnduum, 



14. Òpus faci am,'\ Intelligit opus rusticum. Heaut.I. 1. SI. 

f^h. IV. 1. 2. 0?idius, Remed. Am. 205. Nocte fatigatum somnua 
cura pueliae Excipit f et pìngui membra quiete levat, — Ingra^ 
b».] H. e. vel invitus. Proprie ablativus est adverbialiter usiirpatus. 
■ifDs , Casin. II. 5. 7. F'obis invilis, atque amborum ingratiis. Mere 
"^11. Tuie ingratiis, Eodem sensu Propertius , III. 10. £5. DuU 
ingratos adimant convivia soranos. [Comici semper dicunt in-- 
f alii s^riptores ingratis. Cic. Verr. IV. 9. dicent quae necess9 
k ingratis» Oudendorp. ad Apul. Met. I. p. 80.] 
^ 15* Hoc plus facies,] Sensusest, Tanto plus facies, dum 
BBS vigilabis. Heaut. I. 1. 22. — * Nihil dicisJ] H. e. quod dicis, 
tains est momenti. And. II. 1. 14. Phorm. I. 4. 31. 

16. Eiiciunda mollities animi,] Plautus, Casin. Prol, 
Edicite ex animo curam atque alienum aes, Lucilius apud Non. 
ioere istum ahs te quam primum et perdere amorem. ^— N imis me 
dulge o.'\ Heaut. V. 2. 35. Lucilius, Lib. XXVIII. Ta, qui iram 
^tììgea nimis , manus abstinere a muliere melius est, [Gort* ad Sai* 
:. Cai» 2. 9. ^nem laudat Kubnk.j 



46 E UN U € mJ S 

'Univorsam Uidamn? vide quid agas. Ph. Stat'MH 
^ téntìa. ^ 

JRci; Di' boni 9 quid hoc mòrbi est? adeon' h&aàk 

immutàrìer 
'Ex amore, ut non cognoscas eAndem esse? hoc 

fuit 
Minas inéptiis, m^lgis sevems quisqaam, nec 

cóntinens. , 

tUfmvixm^: quasi sit trìdutun in multo numero. ^ 18. Vide 
agas*'\ Sic dicitur magna aggredientibus. Stat sent^niim.] 
▼ultU et geatu magic spectabile quod dixit» stat éenieniia: 
maxime eo , quod tanto soni tu haec de se promittat Phaedria 
redituruSy vel potius non accessurus ad villam: tantum autem 
quantum temporis opus est ad vitiandam TÌrginem. — 19. 
àoe' morbi ett7] Excusatio amons, quando non culpa , sed 
bus est. Adeon* homines immutar ier ex amore^ ui 
cognoscas eundem este?'\ More suo a plurali numero ad 
larem se convertit. — 20. Ut non cognoscas oundom esi 
Non solent stulti induci adolescentes: et ideo ad amorem retulit 
tiam Phaedriae. < — 21. Minus ineptusy magìs sevsi 
Nisi enim hoc esset, quid esset, quod illuni roulier praeferret 
aut quid relinqueretur proprium personae militis , $ì et hic stolido! 
Magis severus quisquam^ nec magìs conttnens.^ 
y erte ut Amet Ter enti US magìs adderò positivo, potius quam 
rativum facere. Nam, neque ^ev^rior, ncque contìnentìor^ tam 

18. Fide, quid agas.^ Formula deterrentis. Ita infra 
£2. Donat ad Phorm. IL 2. 32. — Stat sententia ] Qnc 
que firmiter decretum esty stare et sedere dicitur. Virgiliui, A< 
7i50. Staty casus renovare omnes, Àen. IV. 15. Si miài non 
fixum ìmmotumque sederet. [Stat sententìa i. e. decrevi. Ovid. 
J. 2-^. sic stat sententìa, Vid. Sigon. ad Liv. XXf. 29. 5. Etiami 
absolute sic dicitur. Cic. ad Att. III. 14. neque adhuc stahat^ qu», 
tissimum» Elodem modo dicitur sententìa vel consìlìum sedei, Floftj 
15. 9. et Duker. in ind. v. sedere,] 

19. Quid hoc morbi est?] Amorem vocat laor^iim. Ita 
tns, CistelL 11.75. Gjr, Bono animo es, erit isti morbo méiius^ 
Conjidam Jore, Sì medicus veniat, qui huic morbo facere mi 
poteste Eodem sensu »óaoc et »oaciv usurpantur Graecis. — - Im 
tarier ex amore,] Ita Dido amore Aeneae capta, apud Vifg. 
IV. 695. Quid loquor ? aut uhi sum ? quae mentem insania mutat? 

20. Hoc nemo fuit minus ineptus.] Ita Plautus, Moitì| 
J. 1. 29. Quo nemo adaeque iuventute ex omni Attica Antehac €St ha 
ius parcus | nec magis continens» 



A CSiU S n: S C JEM A I. 



49 



qois hic est, qu huc pérgit? at at! hlc quidem 
est paradtus Gnathe 
ìtìs: dodi seciiiii una Tirj^nem dono: hvic. papae! 
ìe honesta. mfnim, m ego me tdrpìter hodie l^o 
dabo 
meo decrepito hòc Eunucho. haec sàperat ipsam 
Thaidem. 25 



22. A te corripitnry ut tit ibi anapaettnt , moneate Bentleio. 

■ 

, qiiam magis severus^ et magi* eoniintn^ — 22. 

le quidam est parasitùs GnathoJ] Ht^ec ^^ud Menandrum 

mcho non funt , ut ipse profeMUs ett,. paranti persona et militit : 

f4e Co/actf translatae sunt. — > 24. Faci e ho ne sta,] Olxwtfdtiy 

I ostenditur amatunu Chaerea: siquidedi hanc Panneno ipse mirator. 

im honesta^ Sic Virgiìius: et laetos oculis afflarat honoris. 

'oz idem: Ita me Dii amenti honestus, — Ni ego me tuti* 

r hodie hic daboJ] Ni dabo^ prò dedero. F'irgilius, Quam- 

salme avem coelo deieqit ah alto* -— ^, Cum meo de crepito 

>e Bun-ucho,] Facete meo ad parasitum retulit, cum pulchro 

lere venientem. Et praeparatio est ad ducendum Chaeream potius, 

deformem Eunuchum. D ecrepito hoc Eunucho,] Deere- 

tant dicti , quorum crepitu et piangere familiae fuerant iam con- 

^JWta funere. Haec super at ipsam T ha idem,] Hoc sic ac* 

Èia, non Tituperarì Thaidem 9 sed tancpiajp vsrep^oZixcus dicL Ideo 
dit ipeam^ quasi nimiae pulchritudiuit. Et bene ipsam^ pro- 
to quam datur. 



23. Secum una.] Ita infra III. 5. 66, Heaut. V. 1. 34. Adelph. 
1 3. 7. IV. 7. 35- V. 9. 16. Hec. III. 4. 19. Phorm. III. 3. 23. Plautus, 
■■teli. IV. 3. 43. / mecum , obsecro , una simul, 

24. Ego me turpiter hodie hic dabo,] Ita Cicero, Pam. 
IL 15. ex emendatione Graevii: Vsquequaque y inquieSf se Domitii 
»!• dant. 

25. Decrepito,] Ita senem capularem vocat. Adelpfa. V. 3. 
L Flautus , Mere II. 2. 20. Quid tihi ego aetatis videor ? Lj. 
zierunticusy Senexj veius, decrepitus. Cicero, Coel. 16. Tristis ac 
crepitns eenex. Scaligero ad Plaut. Epid. V. 2. 1. Decrepitus dicitur 
lucrema Tel candela , quae ultimum ezspirans crepitum edere solet, 

decretare dicatur, quomodo destertere dixit Persiuf^ Sat. VI. 10. 
ie porro Vosiii Etjmolog. 



IL 



«p 



Et; K u GB ira 



* ■ 



ACTUSSECUNDUS. 

SCENA SEGUNDA. 



GNATHO. PAEMENO. 

1^1 immortajes! hómini* homo quid praéstai! 

intélligens! 
Quid' interest! hoc àdeo ex hac re vénit ia meni 

mihi. 



Vi immor^aiesf homini homo quid praesiatf] 
scena non stans y ted quasi amhulans persona inducitur» Consiiiiii 
men aJiquantulum , intuens specàaioree, dum secum loquitur» Ei 
autem parasitum^ et sub 'eius verbis corruptos mores in assentai 
ostendit : prorsus ut honestae quoque personae in huìusmodi culpa 
tae sint: ut alibi y ObsequiUm amicos , veritas odium parìt, — !■ 
immo rtales!'\ Hoc iam mire, et prò seculi ac temporum repi 
sione satyrice Terentius , quod apud eum stuhum vocat siixiplicem 
situi , et intelUgentem malum. Vi immo rt a i es !] Admirautii | 
clamatio est^ cum parasiti gesticulatione. Vi i mm or t alesi 
mini homo q uid praestatf] Morata narratio a sententia li 
solety quae dicitur ngofiv&tov, Homini homo quid p ras stai 
Alii distinguunt, Quid praestat stulto intelligens^ quàij 
veteres loquebantur. — 2. Quid interest/^ Hoc adinirantii*^ 



1. Homini homo quid praestat!] Liicilius, apud JVi 
T» Pracstare: Si facies praestat f ade y si corpore corpus, Livfus. Z8 
7. Vico f quantum vel vir viro , vel gens genti praestat. Vide-i^ 
tium ad Sallust. Catil. cap. 1. 

2, Quid interes tl'j Haec vel absolute dieta, et per admij 
tionem; vel iunctim legendum , stulto intelligens quid intf 
est! Lucilius , Lib. 1X« Isunc haec quid valeant , quidve buie inM 
siet illud , Cognosces. Gellius , III. 14. Quid dimidi um dimidiat^ i 
tersit. Vide Perii, ad Sanct. Min. UT. 5. — Hoc adeo e or Ai 
re V enit in men te m miài.] Vocibus bis , venit in mentem , ^ 
nomiiiativus additur, uti h. 1. et infra V. 3. '1., vel genitivus. Phoxm 
3. 2. Cicero, Pam. VII. 3. Solet in mentem venire illius tempm 
sabaudi , memoria ; vel integra sententia. Plautus , MiL IV. 8, 
Quum venit in mentem ^ ut mores mutandi sient. 



A C r U' S* IL S e E N A II. 61 

iénrcni hodie advéidens qneindam me{ loci huic at* 

que órdinis, 
lómineni haud impnmm, itìdem patria qui dbliga* 

rìerat bona. 
Tideo sentum, sqqàlidani ^ aeg^m, pànms amuaque 

óbsitum. - .5 

« * 

lideo tic pronontiandum.--^ 8. Con veni hominem.] Convenisse^ 
m vìdisse tantum y sed edam collocutum fnisse significat. Mei loci 
ffue ordini s."] Lociy ingenuam: ordinis^ pauperenu Ulud 
lium, hoc fortunae est — 4. Hominem haud impurum,] 
dizit prodfgum, quia hoc'iptum probat: sed non aVarum, non im« 
luxn. Et sic laudamus eos, in quibns nihil est qàod magnopere 
imuf. Itidem patr ia qui abligurierat bop. a,] Hoc io- 
ì Tultu dicitnr. Et eleganter ezjpersona paritsiti non culpatur>quod 
terit bona. Abligurierat^ Suavibus escis consumpserat. Nam 
xov XiyvQtiv est ligurire. E&C Xiyvifòv Graeci suave appellant. — « 
fV'ideo sentum."] Quam bene video^ postquam dixit con ve ni, 
I tempus mutavit et rerbum, Sentum,'] Horridum. Sentum.\ 
i borro rem retulit. Squalidu m.] Ad sordes. Aegru m.] Ad ma- 



3. Conveni^ Obviam factus tum. And. IL 2* 31. Mei loci 
fa e attfue ordinis.] IlttQaXifila sunt, h. e* meae sortis et condi- 
Iftis. Magnifice autem dictum , quasi de homine primi ordinis et di- 
jìtatis. Cicero, Fam. XIV. 18. Vo^vìdetey quid aìiae faciant ìsXo 
to feminae, Donatus h. 1. et ad vs. 10. sibi non constat. Vide Ma* 
it. ad Gic. Fam. Xlll. 33. — Hinc^ H. e, ex hac urbe. And. V. 
14. infra V. 5. 10. 

4. Hominem haud impurum.] Mediocris laus. Ita infra 
» 43. Refertur autem ad ingenium. Heaut. IV. 1. 16. Adelph. II. 
f9. II. 4. 17. Phorm. II. 3. 25. V. 7. 9. 3. et notat passim sor* 
inm et avarum. Phorm. I. 2.33. — Patria qui ab lig uri» 
"at bonaJ] Cicero, Catil. IT. 5. Fatrimonìa sua profuderunti for" 
mas suas obligurierunt. Eodem sensu dizit Horatius , Serm. I. 2. 62. 
ms pairis oblimare. Sunt autem haec nstf^à nQOOdoxlap a Gnathone 
tta, quum spectatores crederent, fore ut laudaret hominem. 

5. Video sentum^ squalidum, aegrum^ pannis an^ 
sque pbsi tum,] Eodem fere sensu Attius , Telepho : Nam etsi 
rrlus squaiiiate est , luctuque horrificabilL Plautus , Menaechm. V. 
100. Impurissimumy Barbatum, tremulum, Titanum (an Tithonum ?) 
prio prognatum patre, Martialis V. 53. 3. Cum bacuio peraque se- 
t y cui eana putrisque Stat coma , et in pectus sordida barba cadit, 

S enlum.] H. e. horridum et incultum; qualia sunt loca vepri- 
et spiiiif obsita. Plautus , Truc. II. 1. 16. Meretricem esse simi- 

4* 



52 



E V.JS U C H US 



Qmd istnc, inqnam, orniti est? quomam miaer qud' 

habui, pérdidi. hem, 
Quo redactas sum! ómnes noti me, àtque anud déie*j 

runt. 



^ V, S» Betitl. ex codd. corr. en pito hem^ conferent VirgiL 
72. Idem isiuc in priore syllaba corrìpi monet. 

cieni. Pannis annitque ohsitum.'\ Ad vestitum et «d 
Sed panni» et anni a (lOifoXoylai parafitorum eunt. Pam\ 
annisque oh9Ìtum,'\ Vel parasitica vemilitate Kot^' ò^oioWi 
dictum !~vel quia Homerus dizit^ alipa yà^ àv xomór^n ^^orol 
9a#xov0itr y et est miseriae senium deditum* Unde huic magii 
gravi tasque displicuit, aliena semper ab omnibus parasiiis. Anni 
qu€ ohsitum,'\ Bene addidit a/i/zù: quia ut quisque misexìor est| 
senior videtur, Oh9ÌiumI\ Ut senium^ dixit obsiium» /ii 
ab agro. —— 6. Quid istuc ornatiì inijuam,'] Scire nos 
nit y cum recto casa profertur interrogatio , non eB%9 contumt 
Ut si dicas, Quis hic homo €9t ? Si autem in obliquo, contemptum 
ficari; ut, Quid hoc est hontinis? quid mulieris? quid ornaiiu? 
isiue ornatil inq uà m.] Ornalus , rcov ftéóoiv est , ad dede( 
ad turpitudinem. Vel simpliciter hoc accipe, vel s/^oovixovff. Et 
nati, ut senati, antiquus genitivus. Quod ha bui, perdii 
Non dixit, id quod erat, comedi, aut consumpsi. — 7. Hem, 
redactus sum!'\ Vel habitum suum, yel'corpus ostendens, hoci 
cit. Nec quicquam hic, nisi ex media consuetudine collocatum 
Omnss noti me, atque amici deserunt,^ Sententiose 



Um sèHtis condecet. Virgili us, Aen. Vi. 462. Per loca senta sita, 
autem sentum, squalidum, uti Plautus, Truc. V. 41» Hhai 
hominem te amplexari , /am horridum atque squalidum? — Pani 
annisque obsitumj] Heaut. II. 3. 53. Plautus, Menaechm. V-' 
4. consitus sum Senectute onustum gero corpus; vires 'Reliquere; ut 
tas mala, merx mala est tergo! Virgilius, Aen. Vili. 307. Ibat rex 
situs aevo. Suetonius, Cab'g. 35. Pannis obsitum, Apuleius, Fi 
Spinis et pilis obsitus, 

6. Quid istuCf inquam, ornati est'i'\ Plautus, Meni 
I. 2. 37. Qui istic est ornata» tuus 7 — Quod habui^ perdiii 
lU Plautus, Pers. IV. 4.91. Quod habuit , id perdidit. 

7. Quo redactus sumì] Phorm. V. 7. 86. — Noti.] Arf 
Te, qui me norunt. Phaed. I. 11. 1. Virtutis expers, verbis MCMÌ 
gloriam, Ignotos failit , notis est derisui» [Noti active dicontur, fi 
me norunt. Cic. Verr. I. 7. putabam non solum notis sed etiam /gMf 
probatam meam fidem esse, Vid. Burmann. ad Petron. e 112. p. 521« 
Interpretes ad Auct. E. Hisp. e. 3.] 



A e T U S IL S G E N A II. 65 

I 

4 

Bc ego illam cpntémsi prae me. Quid, homo, in* 
qnam, i^navìs^me? 
i' parasti te, ut spes nulla réllqSa in te stt tibi? 
Lol consilinm cùm re amisti? viden me ex eodem 
ortum loco? 10 

color, iut<6r, Testitns, qnaé habitudo est cor- 
poiìa! 

V. 9. Tett. editi, siet^ quod certe ut monofyUaboii pronuntianduni. 

Cod. Bembin. e^set habet , prob^te Faèrno. 
• ▼. 11. BentL corr. Qui colora qui nitor vcs^iw eio^ ; ut niior ulti- 
mam compiati sicfit t. 6. mUer^ . 

citer in inores. •— 8. Hio 0go illum con$9m^i prde me.] 
est iUud, tiomo homini q uid praeatat! ttytlto intel^ 
#11 «/ — 9. Itane te parai tì.'\ Qui^m obiurganteir! tan^UApi 
ilio fit, quod xniser est. Et alibi, Nàm nemo illorum qufaguam^ 
ipp ad te veniif Quin ita paret se^^, ahs te' ut hlanditiis *uù^ Quam 
imo pretio^ euam voluptatem expleàt. Et. hoc proprie, verl)uxii ad 
pprìmendàm inhumaDitatem et ignaviam factum est. Ut spes nul- 
la rei i^ uà in te eiet <i&/?] Sententiose, ad illud quod et.rì>^x> 
■w ait, Ponite: epes sihi guU^ue, ^r^ Ut spes nulla reìiqua 
\m te siet tibi7'\ Bene, quasi qui rem a fortuna acoeperit. — 10. 
timul consilium cum re amisti?] VirgiHus-, -t-* nec^ si mi' 
Wrum Fortuna Sinonem Finxìt : vanum etiam, mendacemquè* improba 
htget, Ht Sallustius , Neque Fortuna eget : quippe quae^ probitatém, 
mdustriam , aliasqué honas artes neque dare ^ neque efipere cUiquam 
totest. Ergo haec interrogatio increpautis est: nec desiderat respob- 
ionem. Nam consilium in bonis animi: res in potè^taté fortunae. Ex 
^odem ortum loco?] Ex eadem fortuna..— r' 11. Qui colQr^ 

8. Homo,'] Ita solent per oontemtum'ef risum. Plautus, Bac- 
Ud. V. 2. 35. Quid ais tu homo? Vide Burm. ad Phaed. V.' 7. 32. ^ 

9. Ita n* parasti te,"] Supra I. 1. 2. Hecyr* I. 1. 11. Cfcefò, 
Idsc. V. 18. Proinde ita parent se in vita , ut vinci nescìant. " [Plura 
ibxt Bentl. ad Horat. Epist. I. 18. 112.] -— Spes nulla r eli qua 
/ «.] Phorm. I. 2. 89. 

10. Simul consilium cum re amisti?] Cicero, Coel. 32. 
ominem sine re^ sine fide^ sinespcy s ine sede y sine fortunis, OtÌ- 
US, Pont. IV. 12. 47. Crede miài , miseros prudentia prima relinquit, 
f sensu^ cum re consiliumque fugit, 

11. Colory nitor.] Infralì. 8. 26. Ovidius, Heroid. III. 
1. ahiii eorpusque colorque. Nitor ad pinguedinem refertur. Vir- 
lus , Aen. III. 20. superoque nitentem Coelicolum regi mactabam in 



64 



EUNUCJBUS 



'Omnia 'habeo, néqoe qmdqaam . habeo. NIl Cam «t, 

mhil defit tamen. 
'Ai ego infelìx, néque rìdiculns èsse, neqae piagai 

patì 

nitory vestituSf quae hahitudo 99t corporÌ9!'\ Hoc 
tra illud, P^ideo sentum^ tqualidum^ aegrumf panni 
annisque obsitum* Color ergo ad Mentum: Niàùr ad «fai 
lidumi yesiitus ad pannis annisque obsi^um: Hahi 
ludo corporisy ad aogrum refertur. Quao hahiiudo 
cOTporiiI'\ PlautuSf in Epidico\ Corpitleniior 'hercloy aiqum ktA 
tior, — 12. Omnia habéoif'^d. qùod habaij por di di, Nf 
quo qu'idquam habéoj] Ad mei loci atquo ordinio hom{ 
nom. Omnia habooy ad industriaxn retulit. Noquo quidquaì 
habooy ad fortunae culpam. Et item denuo , f ortunae crìmen , Ni 
hi'l cu'm ooty ad suam laudem, Nihil dofit tamen. Ornai 
kahoóf noquo quidquam habeo,] Alterum horiun, tu 
potett ciiivif accidere: utrumque nulli. Nihil cum ostf nii 
dofit tamon^ Figura J^v^iD^ov. Ut apud Virgiliumy — •- 
iurquo 0oquontom, Et CJcorOy .Cam tacont ^ clamante -^ 13. 
ogó in/olix.] lani transit ccicò tov (ii(irjtinov n(fòs tò MQtnu 
Al'ogo info li Xy noquo ridiculuo.] Veliementer invectns est 
tempora et mores poeta sub hàc persona ^ in qua HomiDem ita ii 



littoro taurum, Phaed. III. 7. 4. unde sic^ quaeso, nites? ^ut quo 
fecièti tantum corporial ubi vide Burnì. — liabi tudo."] Pra( 
tem corporis speciem notat. Quo sensu et habitus usurpatur. Ci( 
Goel. 24. Integerrima aetate j optimo habitu , maximis viribuo. Vii 
Comment. maiorem , et infra II. 3. 23. . 

' 12« Omnia fiabeOy noquo quidquam haboo,] O^v/iaM 
videtur.^ Curtius. IX. 3. Omnium victorea omnium inopes sumus. Ita 
re Apostolus 1 Gorinth. Vili. 9. et 2 Corintb. VI. 10. — JNihil cut 
ost-y nihil defit tamon,] j^. e. deficit. Hec. V. 2. 1. Phoi 
I. 3. 10. Curtius y IV. 1. Hao manus suffocoro desiderio meo : 
d^fuit. , 

,.. 13. Noquo ridiculus ossoy neque plagas pati p09^ 
«um.]- .Duplex olim parositorum genus erat; unum, quod ridicub| 
dicteriis cibum captabat , qui et ipsi ridicali dicti. Plautus » GapL ni 
1. 10. Ita iuventus iam ridiculos inopesque abs se segregata Eosta 
luvenalis notat, Sat. III. 152. Nil habet infelix paupertas durius in i^ 
Quam quod ridiculos homines facit. Vide oinuino Burm. ad Petra 
cap. 44. lidem Graecis yhXnxonQioì dicti. Alterum , quod verben 
aliasque indignitates ultro patiendo victum quaeritabat. Hi plagipati 
dae dicti Plauto, Capt. I. 1. 20. Mostell. II. 1. 12. Adde Gommen 



maiorem. 



A e TU S a se E N A IL 



55 



Quid? ia In rélMn crodb fieri? tok er- 
r&s Yiau 

kti fait gèneri quondam qutéstus apnd seclim 
prias. '15 

noToin est aacupium; ego adeo hanc prìmus 

ioTenl Yiam. 
genufl hominam , qm èsse primos se ómniam re- 

ram Tolunt, 
sani: hos conséctor. Hisce. ^go. non paro me 

ut rideant; 
his nitro arrìdeo, et eomm fngenia admìrór 
simul. 



dlere probitatìs tnaet ut sa infelioem | non honeitani dìcaU Et, 
io/o.- «ed, non posstfm. ^- 14. Quid? tà his rebus 
li* fieri?] Dum quii ridetur, aut Tapulat. Toia erra* via,} 
lOiùv ptT fiSTaq>oQav, — 15* Apud scelum priu*.] Scilicet 
cssent tempora meliora. *~ 16. Hoc novum ess aucu^ 
I.] Vide quid intertit y cum illud guacsium dicat, hoc aucu^ 
^mz illud de sapientibus, hoc de stultis, Inveni viam^ Adeo 
litoi est ancQpium. — 17. Est genus hominum,] Quia multi 
It hniusmodi , non dixit , hominea Munt , sed > 9m$ genus homi" 
^ — 18. Hieee ego non paro me ut rideant,] Quia il- 
faerat. Ego infelix neque ridiculue esse^ neque pia* 
ft pati possum, •— 19. Sed hit uitro arrideoj] Quid ^, 
a arrideo? aut velu ti pareo , id est, obsequor: aut valuti ^ictis 

l4« Tota erras via,] Aristopbanes, Fiuto 162. proprie: 17 
I ièmè tÒ naQcinap i^fiaQti^Kantv; jin aberravimus a tota via ? Lu- 
%m IL 18. Jvius a vera longe ratione vagarie, [Quondam ett ali- 
llkk», «|iiam vocis signfficationeni ezemplis (llustrat Ueinsius ad Ovid. 

bL xvn. 71.] 

16. Aucupium,] Modua captandi quaestuf. Codem fere aensa 
rit Plautus, MiL IV. 3. 43. Viden' ti^ Ulam oculie venaturam facere^ 
fÈ» aucupium auribus ? IV. 1. 9. Circumepicito dtfm , ne quie nostro 
laucepa sermoni sieu IV. 2. 5* Qui aucupet me quid agam. •— /n- 
\mi viam,] H. e. agendi rationem. Virgiliui , Aen, IV. 478. In- 
ai p germana , viam, Iiistiuut , I. 10. Jpsi igitur viam invenerunt, 
u de se iudicium religioni et forlunae committerent, 

17. £sse prtmos se omnium rerum volunt,] Vide no- 
a ad And. IV. 5. 2. Oixit vero omnium rerum phrasi poetica. 
U. Art. Am. I. 213. v. Gronov. Obu. IV. 15. 

19. Arrideo,] Dieta laudo» et cum risu proseqaor. Adelph. 



66 



EUNUCHUS 



Qnidqiud dicnnt, hu&do: id rnisùin d negante Inda! 

id quoque. 
Négat qabP nego: ut? aio. ' Postremo fmpeniTi ago-j 

mét milii 
Omiua assentali Is quaestos nùnc est multo nberri-i 

mus. 



delector. Atque arrideo^ non ricut in parasitis fieri tolet, ut 
rideatur a regibus , qnum potius ipsi dictis, factitque rideant 
hic ^$%^ intislligendamy etiam rea ipsa indicat ex contrario, 
quod ait supra y Hi* ego non paro me ut rideant: hoc e 
trario ostendit, quod tubiioiatur ex dictis : Sed hie uiiro ai 
de 0,1 Ultro^ versa vice, an prior? an etiam insiiper, hoc est, 
jidmiror eimuL] Plus intulit, quam si laudo dixiaset. — 
Quidquid dicunt.'\ Non, quoddicunt: sed quidquid diemi 
id est^ bene vel male : ne vel si interclusa fuisset assentatio » 
diat I quod oontrarium landaverìt. Id rttreum ei negante lau\ 
id quoqueJl Praedare Tereniiusy quod a satyrioo de aliìa die 
id hic de se dicentem inducity faoetius multo, quam ti aliter 
scilicet KOE^snrró^f iroff mores temporum iam tum vitiatos per 
nem: quod fere in plerisque fabulis monstrat. Ut etiam in Ani 
Nam hoc tempore obeequium amicos , veritas odium parit. Et in 
phis: ---- quod te isti facilem et festivum putant , Id non fieri' 
vera vita: neque adeo ex aequo et bona: Sed ex assentando, indulgi 
et largiendo. — 21. Negat quis? nego.] Bene sic dixit: negi 
et ait contraria sunt. Ut Plautus in Rudente, Vel tu aisj vel tu 
gas, -<— 21^ le quaeetus nunc est multo uberrimusJ] Qi 




V. 4. 10. Horatiusy Arte poèt. 101. Ut ridentibus arrident, ita 
bue adjlent, 

SO. Quidquid dicunt^ laudo.^ Centra Cicero, F 
Dicebant , ego negabam, | 

21. Negat quisì nego, ait 7 aio.^ Laudat Cicero, Urf 
25. EHeganter autem aio et nego sibi opponuntur. Ita And. V. '41 
et mox infra IV. 4. 46. Plautus, Menaechm. I. 2. 52. Me, Sed fM 
ais ? Pe, Egone ? Id enim quod tu ais , id aio , atque id nego. 8| 
dem fere sensu dixit Martialis , XII. 40. Mentir is ? credo, recitai méL 
carminai laudo. Cantasi canto, bihis^ Pontilianeì hibo, — /a 
per avi egomet mi hi.] Imperat sibi, qui statuit f acero quid, qil 
nisi ratione quadam motiis sponte facturus non erat. Cicero, FU 
Vm. 12. Quiim homo avaruSy ut ea solverete sibi imperare noit petti 
[Confert Ruhnken. Coel. Cic. ad Div. VIII. 9. Aìt»abo tcy impera tibi k 
curae. Curt. V. 7. Imperaveruut sibi ut crederent. Senec. de Ira IL 1< 
22. Quaestus multo uberrimus.] Ita Plautus, Pseud. 
2. 10. Mas*ici montis uberrimos quatuor fructus ehi bere in una ha 



ICTUS IL SCENA U. 



67 



Scftiini hercle hominem! hio Hómines prorsom ex 

stùUis insanós facit 
Dnm haec lóquimur, interei loci ad macéllam 

ubi advenimus; 
it laeU mi. óbviam cnpédìoarii ómnes, 25 

25. BentL cuppediarii^ ^ia a cuppediis denominentur. 



lad seculum prius fueraé. Et vide quemadmodum illìberalem vi- 
honesdore nomine primo -.aucupium^ post etiam q uaestum no- 

rerit. PonOKAPhC^'ìàc inducent. -* ^. Sci$um hercle 
iiiitfm/] Mira Ter^niitt^longae oradoni iqterloquia quaedam ad« 
\y Ut fasddium prolixitatis evitet ; velut nunc Parmeno procul au- 

Gtiathonemy haec loquitur. — 24. Interea /oc/.] Duae par- 
radonisy ciun coniunctae imam fecarinty mutant acceutum. — 

*eneu rrun$ Ifieii mi obviam.] Etmultos, et properos uuo^ 

ottendit , et ex ad verso ad se fettìnaates. Cupe dinar ii»J Var-- 

lanarum Rerum : Numerius Equitius Cupes , inquit | e^ Roma- 

Macellus , singulari latrocinio multa loca hahuerunt infesta» Hi» ' 

ium acti* pubiicaia sunt hona^ et aedes^ ubi hahitabant^ dìrutae." 

ea pecunia scalae Veàm Penatium aedificatae sunt. Ubi habitat 

>y locue^ ubi venir ent^ ea quae vescendi causa in urbem erant alla- 

Jiaque ab altero Macellum , ab altero Forum Cupedinis appellatum 

Cup edinar ii.l Omnes qui esculenta et poculenta vendunt, a 
cupedinis ob alimentum cupedinarii appellantur. Et ipse 



kn autem superlativi augent etiam multo et long e, Heaut. IV. 8. 
' Vide ad And. III. 2. 46. [Omnia adverbialiter prò per omnia, Senec. 
nsol. ad Marc, a 25. tramites omnia plani, ubi vid. Gronovius. Sic 
dtor cuncta , caetera , alia. Vid. Heinsius ad Claudian. Stilich. I. 
L et Bentleius ad Horat Epist. I. 10. 3.] 

' 23. Ex stultis insanos facit.] Ita Plautus, Ampli. IL 2. 
L Ex insana insaniorem facies, 

24. Interea loci,] U. e. interea temporis. Supra I. 2. 45. 
mt. II. 9. 16. Plautusy Menaecbm. III. 1. 1. Et ita adverbia loci 
^ adverbiis temporis usurpantur. -^- Ma ce l Ium,] Gr. /ticryci^srory 
lod est a /utyttgogf coquus. Sed vide Vossii Etymologicon. Errat Do- 
liis. Cibi autem cum crudi , tum cocd et carnium et piscinm in 
icMo olim vendebantnr. Quare Gaesar epulum pronunciatum populo 
filiac ntemoriam macellariis oblocavit. Suet. Caes. 26. Theophrastus 
aen^ CharacL cap. 6. disdnguit in ter rà ftayBiQSÌa^ iz^ontolsXa et 

25. Cupedinarii.] Ezplicat Donatus. Lampridius , Heliogab. 
Pinxil se ut cupedinarium , ut scplasarium , ut popinarium. 



68 EUirUCHUS 

Cetani 9 lanii, coqùi/ftrtóres, piscatóres, [ancnpes:] i 
Qaibas éi re salva, et pèrdita profueram , et prosim 

saépe. i 

Salutant: ad coenàm vocant: advéntam g^atalàntor. 
lUe ubi miser fainéficos videt me esse ia tanto honó- 

re, et 

V. 26. Bentl* recte cum Faemo aueupet ablegat, quot nec liber 
binuS|. nec Donatas, nec Cicero tuentur. 

subiecity qui ifccipiendi fliint cupidi nari i« — « 26. C#fari^] 
cete, id eit, magnot pis cei venditant , et bolònos ezerceut. Isan 
Qui laniant pecora: un de et ianiitae dicti, qui laniandia prai 
£ladiatoribus. Sic et macellum a mactandit pecoribus dictam. 
scatore3.'\ Qui recentem piscem praebent. — • Farioretm^ i 
iofitia et farciniina faciutit. Cetarii^ laniif co qui ^ far tot 
'AfMtfftriiia comicum : in Palliata Romanas res loquitur. — S7« Q 
bus et re salva,] Cum de meo impenderem. — Bi perdi 
profueram.] Ci^m de alieno nanciscor et expendo. Sa epe,] É 
pletivae signiilcationis ett. — - 28. Ad coenam vocane,] Utnuij 
emendam coenam ? an ad convivium? ^d ventura grat ulantui 
Accusativum casum prò dativo , prò adventui gratulantur. Et adveni 
proprie expectntorum , necessariorumque dicitur. — 29. Ille al 
miser famelic US videt me.] Hic ostendit, quae res coègerit I 
dificendum: et simul vide secundum vulgi opinionem loqiii parasitul 



26. Celarli.] De bis ita Nonius Marcellns: Getarii genat é 
piscatorumj ^od maiores pisces capit. Dicium ab eOy t^uod cetsi 
mari sunt. malora piscium genera, — ^ Coqui.] Hi macellum freqUi 
tafaant, atque inde conducebantur ab iis , qui lautiores epulai^ 3<^P*>! 
bant. Plautus, Aul. II. 4. 1. Postquam obsonavif heru.i^ et ctfttdt^ 
coquos. — Fartores.] Hi dicli, quod aves farcirent, h. e. lagiv 
reiit et altilea facerent. jinseres farcire dixit Cato, R. R. cap. 89. 
lumell. Vili. 7. — Aucupes.] Cicero, Offic. I. 42. laudansliiq 
Tereatii locum , Jucupes ovcììsìi^ errore , ut videtur , memoriae. [Ifl 
recte 9 ut metri rat iones docent.] Praeivit Plautus, Trin. IL 4. 5. I 
acator^ pistor abstuiit, laniif coqui^ OlitoreSy mjrropolae ^ _ Bxauf^ 
Adda Horatium , Sat. II. 8; 226. te({q> 

27. Re salva et perdila.] Plautus, Trin. III. 1. 8. Tantt 
in re perdita, Quam in re salva ^ fsesbonieus facius est frugalior? 

* 23. Ad coenam vocant.] Vide And. II. 6. 22. — Advé 
dum gratulantur.] Ita Plautus, Stick. IV. 1.61. Sed ego ih9\ 
irò f et gratulabor vostrum adventum ftliis, 

29. Esse in tanto h onore.] Vide de bac lo catione GoTtìi 
ad Sallust. Catil. 19. n. 3. [In tantum honorem (sic eniuì vulgo) ] 



ICTUS U. SCENA IL 



à9 



SUSle yic^Bm quaérere : ibi homo coépit me pbn 
secrare, SO 

dbi liceret dtscere id de me; ^ectarì iiisai, 



etfamelicumf Jionunem honettis niorìbuf praeditum. ///a. 

mi ter famelicuM videt me,'\ Vide ut sent^ntiose démdn* 

Bialos ex bonis contagione fieri ^ exemplù in praviim praevalen- 

Videt mihi hoc prodeitay et diicere optat, qnod n^abat a^ 

In tanto honor.e.'\ Quia concurrunt, salutant. Fame" 

la.} A Carne et edendo dictus est, t^ixBAÌ famediciu^ — 30. Tant 

ìie vicium quaerere^l Quia ad coenam rocant. Zbi,'\ Pro 

Hojno,'\ Mire addidic homo, Aut additnm supervacue homo. 

li hab^revìrOy decus et tutamen in armi*, — 3L Ut sibi 

*#/ discere.l Quasi disciplinam, aut artem. Tantum àuctori- 

^crhninum felicitas suinpsit. Di* e ere id de ma.] Mag^ìs, de 

et de me, reterea dicebant: quam ut noe dxcimus a me^ aut db 

!-— Sectari iu99L'\ Proprie. Naxn et Stfc/ae Philosophorum 



honore. Nam Veteres saepe accusativum prò ablativo ponuut. 
Gellium I. 7. Sic Cicero promiscue dicit esse in potestaiem et 
[in pò tea tate, Hirt, B. G. Vili. 8. in coìispectwn hostium exerci- 
\adducii, ubi vid. Davis. Li v. XXX. 10. in anìmum habere, Vid. Bar- 
de naturaL pulcritudine orationis p. 35. et luterpretes ad Liv. K. 

I*] 

p do. Tarn facile vietum quaerere,'\ H. e. acquirere, in- 
lire. Dizit autem /a ci /e prò commode, abundanter. Adelpb. IIL 
IS. Plautus , Cure. V. 2. 6. Fropter eoe vivo facilius. Phaedrus , III. 
B3. Quanto est facilius mihi sub tecto" vivere? ubi vide Burman- 
li; et Graevium ad Gic. Pam. III. 12. — Homo,] Quasi cuhi 
kmiseratioue dictum. Phaedrus, II. 2, 7% Capilloa homini legere 
^ere invicem, — Coepit me oh secrare,] Vide ad Aud. 
-2. 13. 

31. Sectari iussù] Simul magnifice et proprie loquitur , re- 
idena morem reterum Philosophorum, qui docentes praeibant, disci* 
lif pone sequentibus. Unde et secta a sequendo seu sectando dieta. 
mios y Pers. II. 1. 5. Nam equidem te iam sector quintum hunc an- 
m; guam interim ^ credo ^ Cucus ei in ludum iret , potuisset fieri, ut 
^ iiteras eciret, Suetonius, de Clar. Rhet. cap. 4. Obiicientibus 
Ij quod in republica administranda potìssimum consolar is Isaurici 
Cam aequeretur , Molle respondtt isaurici esse discipulus y quam Epi- 
ca/nmn iaioris* 



00 'EUNVCHUS^ 

Si potis est, tanquam Philosophornm habéii% £flc^ 

nae ex ipsis 
Vocabola, Parasiti itein nt Gnathóhiei Tocénfur. 
Pa. Videa', ótiu;n, et cibus quid faciat aliénus? G 

Sed ego cèsso 
Ad Thaidem hanc dedùcere ^ et rogitire ad coen 

ut véniat? 
Sed Farmenonem ante óstiam Thaidia tristem Tideo, 

y. 32, ^entL hahént dhcipuU ex ipsis. Codd. plorile disc^ 
vel disciplinae. Duo Regii discipuli, 

V. 35, Bentl. rogare ^ ex codd. suis. 

V. 36. claudicare omnes sentiiiut. Muretus prò Tfaaidit Tolni 
reiricia. Alii post Thaidia inferciunt ego. Sed ita T 
primam corriperet. Bentleius corrigit: ante oaiiurm a^ 
irìatem videò^ Herbiannus Element Doctr. Metr. pb 
eméndàt: Sed Farmenonem ante óatium hic Thaidia triste 
deo^ ut in quarto pede pyrrhichius sit {tium) elisione p 
caesuram neglecta. 



ab eo dictae flunt. -^ Z2, Ex ipaiaJ] Philosophìs sciHcet. J?x . 
vocabuia.] Ut Pythagorica, Platonica. Hoc Igitur non e« 
sequens ad illud , quod vult dicere ; iiisi forte discìplinam prò disi 
posuerit. — 33. Pa r a aiti it em {it G nathon ici vocen 
Non hoc intulit , quod coeperat dicere : nisi forte diaciplinam pi 
scipulia accipimus. ^— 34. Viden\ otium et cibus quii 
ciat alienual^ Rursus Parmeno et facetias dicit, et distingui! 
giloquium parafiti. Quid faciat.^ Legitur et, quid faci 
tit figura per modos, prò, quid faciat, — 35. Hanc dei 
rd.] Proprie. Naro ducitur quis ad supplicium: deducitur ad 
tiam. Et rogitare ad cof/xam. ] Vide parasitum magis ( 
«d Qoeiuun Thaidem vocari^ qiiam munu« capere, -^p- 36. Thai 



32. Diaciplinae*'\ H. e. sqboUe. Cicero, Fin. III. 11. 
ter enim trea disciplinaS| quae virtutem a summo hono excludunt ^ 
ria omnibus Philosophis haec est tuenda sententia, ^Disciplina • 
site ponitur prò secta. Cic, de N. D. I. 7. trea trium diaciplà 
principea oonveniatia, Lactant. II. 8. ut Epicurus nomine suo < 
tucret diaciplinam, Bentleius e mss. legit tanquam philosopharu 
bent discipuli ex ipais vocabuia , quod praeferendum videtur.] 

33. Parasiti.] Vide supra ad Vs. 26. 

34. Otium et cibus alienux,'\ Id vocat luyenalis, ! 
2. aliena rivere quadra. Phaed. HI. 7. 14. Otiosum largo saiioi 



l _ ' , 

hA e T U S IL S e ;£ N A U. &1 

I aervDiD. adlya n» est; nimiram hic^ hpmìiu» 
fngent 
^Snem hono corinm 'st Iddere. Pa. Hice hoo»: 
mùnere arbitràntnr 
Thaidem esse. " Gn. Plùrima salute Fannepó* ' 
nem 



37» metri cauia cam Bentleio dedimus hice homines prò tuI^. hic 
hominem* 



tt Thais, -«- 37. Salva res est.] Quìa et ante ostram, 
[trìstem video, salva res est» Nec hoc valet ad laetitiam , quod 
leao est, ted quod rìralis senfus. Salva res est.l Proverbia- 
— 38. Nebulonem,'\ Vel furem, quia nebulas obiiciat : vel 
, ut nebulam: vel inauetn et vanum, ut nebula est. Hice,'\ 
àif vetuste. VirgiliuSy Hìs certe neque amor causa set: vix ossi- 
haerent. Quìa Alice debebat dicere. Hice hoc m un ere af'- 
^antur.l Non immerito Gnatbouem derider ParmenO| qui penitui 



37. Rivalis,'[ Explicat Donatus infra , V. 9.42. Sunt autem 
s propiie eodem rivo utentes pastores, aliique. Inde ob rixas 
ortas vox ad amores translata. Plautus, Stich. III. 1. 30. Eadem 
tea ambobus: rivàles .sumus, ~-> Salva res est.] Formulae 
ee. Adelph. IV. 5. 9. Plautus, Capt. II. 2. 34. — Ilic homi- 
B frigent.] Frigere et frigus de amissa gratia usurpantur. Cica* 
ad Q. Fr. III. 8. Memmìus in adi'entu Caesaris habet* spem ; in qttt» 
pitto errare: hic quidem friget. Seneca, Epist. CXXII. Et ami» 
Tiberii notus eety et frigore. [Frigenth, e. parum gratia valent. 
vigens amor et gratia calori , sic eadem languescens et remissa fri* 
assìxnilatur. Hor. Serm. If^ 1« 62. ne quis amicus frigore te feriate 
gratìam tuam extinguat. Sueton. Aug. e. 66. ex levi frigorìe su- 
me. ubi vid. Interpretes. Sic Leg. 32, §. 12. Pand. de donat. in- 
vir. et uxor. frigusculum est amor rem issus inter virtim et uxorem ; 
■ qua voce vid. Ouker, de Latinit. Vet. ICt. p. 403. Sic frigere etiam 
kuatiir ofatoreSy musici et actores, qui non placent audientibus. Cic. 
Itat. e 50.] 

' 38, Nebulonem hunc certum est ludere»"] Plaut. Ampli. 
\ 1. 109« Certum est hominem eludere, — ^ Hoc m unere.^ H. e. 
b hoc xnunus. Catullus, XIV. 1. Ni te plus oculis meis amarem^ 
\eundissime Calve , munere isto Odìesem te odio Vaiiniano, 

39. Plurima saluteParmenonem impertit,] Lucilius 
ad Non. v. Impertit: Sospitat y impertit salutem plurimam et plenìa- 
nam. Plautus, Epid. I. 2. 23, Advenientem peregre heruin suum 
raÉÌfpoclem Salva impertit salute servus Epidicus, 




62 



E D ITU C HU S 



SammAni sunm impettft Ghiartho. Quid Agitar? 

Statar. Gn. Video. 
Numqnldnain qaod noUs, lides? JRòr. Té. Gn. 

do: at numquid àliud? 
Fa. Qui dum ? Gn. Quia tristi's. Po. Nil 

Gn. Ne sis: sed quid yidétur 
Hoc libi mancipium? Pa. Non malum hercle. 

Uro hominem. Pa. Ut falsus animi 'st! 

V. 41. Bentl. ex codd. Num quìdnam hi e quod etc. 

V. 42. vulgo triuit M scrihebatur , quod mutayit Bentl. v. 

IV. 2, 19. 
V. 43. Bentl. animi ea , ex trìbiis codd, Nisi forte Parmeno 

quitur ad spectatore< conversus, ut falsus animi sit dolosui^, 

dulentus. Vulgo explicaut ut fallitur, quod secutus est 

Ruhnkenius. 

noverit meretricis consilium. — 40. Summum s uuTn."] 
Sumnium suurn impartì t Gnat /i o,] Hacc tota locutio 
ticae elegantiae, et siinul eigcovEtag piena est. Nam et plurimami 
ei salutem, quem ne exfguam quidam velit continere: et sumi 
dicit eum, qui nec levis amicus sit sibi : et Parmeno n em Gnai 
non egole, Summum suum.] Qunm venuste, quod summum 
cum non resalutet Parmeno. — Quid agitar?] Pro blandii 
non prò interrogatione nunc ponitur. Ut, O nuster, quìdjìtl 
u^itur ? Quid abituri s tatur,] Pro , quid Oi^is ? sto. Et 
te: namstat, cui ingredi non licet. — 41. At numquid ali»i 
Cum iurgio hic de ilio respondit. Et ideo repelit dictuni Gnatho. • 
4i. Qui dum?] Interrogai interrogantem , ne ipse respondeat. I 
hil equide m.] Dicens ni/iil mutavit vultum Parmeno in lH 
tiam. Ideo ìLi facete Gnatho agenti hoc ipsum, ne sis^ dixit: 
probaret tristenì fuisse. -^ Ni hil equidem,] Pro non. Ut ini 
Ni/iil dixit, ut sequerer se. — 43. Hoc libi mancipium 
Tantivcù6t£, Mancipium dicit puellam, aut virginem. Nonm 
lum /lercie,] Inimica laudatio. Uro h omin e m, ] Sibi hoc ga 
et vultu parasilico dicit. Et prò eo quod est, dolere cogo. Ut fi 
sus animus est!] Similiter et Parmeno secum gesta servili. 
animi prò animo y àytinttoaig veterum: qui ingens es virium^ 



40. Summum.] Ita Adelph. III. 2. 45. — Quid agitt 
Pa. Statar,] Ita Plautus, Pseud. I. 5. 42. Si, Salve, quid agiti 
Ps, Statur /ne ad ìiunc modum. 

43. Mancipium,] Servos servasque in bello captos, atqu 
republica emtos proprie mancipia dixcrunt. Vide CoinmenL inaiorcm 



A e T US IL SCENA U. 



68 



Ìl Qaam hoc miinas gratam Thaidi arbitrare èsse? . . 
JRor. Hoc nunc dicis, 

hincnos: omnium remili, heésy vidssltódo est 46 
Sex ego te totos, Parmeno, hos oiensés qnietum 
réddam: 
siirsam deorsum cnrsites, neve iisque ad lacem Tfgiles. 
[uid beo te? Po. Méa'? papae! Gii. Sic sólco 

amicos. Po. Laudo. 
r. Delineo te fortasse: tu proféctus alio fùeras. 

49. Bentl. dittinzit: Delineo tei foriaise t(i etc. 



€9 opumj amabant dicere. Utfalsus animi est!'\ Exhoo 
animi est, quod putat huiusmocU munere capi posse Tliaidem. — 

uam hoc munus graium Th aid i,] Mire insultai Gna- 
Quanto enim xnagis munus gratum fuerit > tanto erit rivalla as- 
dor. — 45, Omnium rerum ^ heuSy v ioitsitudo e9t\y 

loctiniy in quo erumpere dolor Parmenonis potuit, nisi conitnissa 
irety et celaret Thaidis consiliiim. — 46. Sex ego te totos.^ 

est tot OS? an diehus et noctibus? utpote amatoris servum: ac 
hoc sine ulla cessatione et intermissione. Hos menses.^ Hos, 
aunc aguntur, id est hoc tempore. Q uietum reddam."} Face- 
quasi hoc ipse fecerit. Et hoc est quod ait, Plurima saluta 
\rmenonem summum suum imperti C Griatho: tanquam 
:o consulat. — 47. Ne surs'um^ deorsum cursites,^ Quod 
laboris. Ncque usque ad lucem vi^Z/e^.] Quod est exitii. — 
Sic solco amicos,] Hoc tlq(ùvt%é»s, — ^ 49. Detineo te,'^ 



K»n malum,] Mediocriter laudandi formula. Plautus, Rud. ProL 
C Senexy qui huc Athenis exul venìty haud malus. — Uro ho — 
jfaem. ] Haec ad spectatores conversus dicitGnatho. Quae vero mo- 
iiliam Dobis creant, urere dicuntur. Infra III. 1. 48. Florus II. 6. 2. 
Kcbat nohilem populum ahlatum mare^ captae insulae ^ dare tributa^ 
ìac iubere consueverat. [ubi Duker.] 

45. He US,] Hanc particulam solent praemittere sententiam prò- 
hicìaturi^ Ita Heaut. II. 3. 72. — Omnium rerum vicissi- 
tdo est,] Horat. Carm. II. 10. 17. non ^ si male nunc, et olim Sic 
cf. Epod. XV. 23. Eheu translatos alio moerebis amorcSy Ast ego 
ritsim risero, 

47. Sursum deorsum.] Kespicit clivosum Athenarum situm. 
dph. IV. 2. 45. Hec. III. 1. 35. 

48. E e quid beo te 7] Qiiem laeto nuncio impertimus, beare 
imur. And. I. 1. 79. Plautus, Asin. II. 2, 66. Li. Tacco. Le, Beas. 

49. Detinco.'\ Moror. Cicero, Rose. Amer. 7. Ne diutius vos 



Pài Nnsqnam. Gn. Tlim (u i^tni padlaltii 

óperae: fac ut admìttar 
'Ad Ohm. J\i.. A^ modo, dodo Iflii patent 1 

-_ faaé, auia ìstam ducìs. 
Crn.' Nutn qu^ érocari hinc yìa foras? Po. 

bidanm hoc praetéreat: 
Qù mihi Dunc uno digitula forem aperis fi 
Nae ta fstaoc, faxo, calctbus saepe insultabui fra 

T. 51. BenU. matrì pratia corr. patti foris kat. Sic forit pi 
numero Addph, JL 3, II. Idem van. 53. forem reithoiL' 
VTtt forti, metro corr uen te. 

V. 54. Bentl. coir. Utanc faxa. Vulgo isiat, 

Volde teneo. Fortatta ta f roftctu* alio faera».'\ Jt 
plimere confenionem, quad nd Tbttdem venerit, jpd intrare am 

,ait. — 50. Faululam da mi'A i optra».'\ Boc <piasi npi 
tii vullu ad irrisionem dicitiir. Paululum da miài opi 
Proprie sic diciltir, adìuva me. Sic in Adelphìt, Ifatc opera n 
4it, — 51, Nunc Ubi paftnt forti hae.] Ex co ipiaotoa 
cAro oportuit ostendit, 'quam misere uihil liceaE ParineoorB. ■ 
ittaia du,;is,] Hoc quali ad lynaibonem, ted lente, ac ii 
murmurat. — 5ì. Nuia quem tvocari forati^ Quia ipM 
trare non potest. Sine, biduam hoc praetertai,\ Etfa«c< 
tiut. Nam ti aliter prouunliaverii , secreta produntur. — 53. | 
ntiAi.] Mihi, tu amxio^ù dictum eit Fortunatut-I Mù 
TÌderii libi. — 54. Nae fu.] Nat, valde. Nat la itti 

faxa, ealcihua,\ Mira eloijueulia , in qua utraque ««c^^olì 

tenaam, iudict". — Profeeiui.} Frafeciut dlcitur etìam * 
qui incipit proficiici. Vide Goti. Cortium ad Salluit. lug. 102, FI 
tui, Aul. I- S. 40. Nane, quo profeclui tum, ibo. Et dicnnturil 
ciici , qui iu urbe e domo in domani eunt. Vide And. lU. 4. SI. [N 
guam bic de tnotu ad loctim diciiur. Adelph. II. ì. 33. nutjuaa oMU 

50. Paululi^m da mihi uperae.] H. e. adiuva me. IM 
IIL I. 102. Adeiph. IV. 1. 14. Phorm. I. 2. 37. PUutu«, AuL al 
S2. Da mihi operam parumper. [v. Gronov, Lectt. Plaul. p, 69.] 

63. Mihi.] nai/iXMi, ornatili gralia, Phorm. V. 8, SI. Taà 
Ha», Georg, 1. 45. Depreito iiicipiat ìam tum mihi taa 
geaitrt. — Una digit ulo.^ H. e. facillime, et nullo Degotio. 1 
bea, apud Ciò. Tuec. 31. Lena dslinila argento nulun obgervabit» 
Quid valila, filili iladeam adveniena digito impellam ianit 

51. Calcibut intultalia.} Plautot, Foeu. IV. 1 



ACTUSU. SCENA IL 

|k, Etìinme in hic stas, Parmeno? ebo? 

hic reUctna ciìstog, S5 

è forte intendncina dam a Milite ad Uun 
cAr8[il]et? 

L Facète dictnm. mira vero Militi qoae placeaof. 
ri vìdeo herilem filiam minórem hoc adreolre. 

f, SS' vulgo legebattir: Etiam nunc hic Uat etc. Vett, «ditt. et 
aliquol codd, Etiam tu hic tiat. Repoiuit Bend. Etiàiana tu 
hic ttai. Ex ne factuin ne , i. «. nane. cfr. Hecjr. UL 4, 16. 
r. 56. Faernut oerr. euriat ex cod. Brmbino , probante Bentleio, Ita 
n&icitur Teriiu ùmbiciu tetTAtuetec catolecticui, qiulei foid 



Nam Deque uno digitalo mlniu alitpild did potwt: ' 
ealcibut *a«pe intultabit , aut ampliui, aut iugentitu. 
Itabit fort».\ Saliuatiut, Muhot tamtn ab adoltaeentia honùt , 
udì/. — SS. tfumnam.'^ Hio nam-abaodat ; ut 'quìdnatn. 
etu* euftoj.] Bene reliiiut: qua*i ab excluio. — 56. Ti» 
fort* inltrnunciua.] Proprie, intornuntiua. Na guit 
ile ini 'aunciut.'\ Ex liii verbia datur in tei ligi , parejitum e 

iim ad islam curtitat?] Et hoc facete; quasi ipie «ibi Tbai- 
totam viadicaverit , quod niile* facit, — 57. Faceta di'elum.] 
>i«me , qua«i ìnficete. Mira varo militi jitae plaeeant.'] 
a, prò mirum. Firgilius , Hola libi. Et ett ilfiovela. Quid 
un est, ìnquit, facete loqiù eum, qui militi placeat? Fotett ta- 
et plitralìter intelligi. — 58. Sad video herilem filium.l 
poted Terentiin T^ógiifiO* proprie dicere: et ideo hatilem fi-- 



lit , ealcibut, Horatiui, Carm. I. S5. t. Parcìaa iune'taa qua- 

aaalra* Ictibui crebria iuvenet protervi. 
i ao. Cuitoi.'} H. e. eiplorator. Suetoniui, Cees. 43. Legem 
^ttipue atimtuariam exercuit, dispoiitis circa maceilum ClUtodiblU, 
^ optonia cantra velitum ratinerent , deportarenlque ad te. 

56. Internuneiu» a mìlite.] Ita Plaatui, Mil. IV. 1. Ifi. 
pt/ agone ut ad te ab libertina eiaa auderem intero unci ui ? Taagit 
Mm morelli amantium Ovidiiu, Amor. lU. 14. 31. Car totiea vi- 
■• mitli rtcipique tabellaa 7 

57. Facete dictum.] Ita Plauttu, Capt. L 2. 73. Poen. III. 
,M. — Mira varo, militi guae plaeeant.} H. e. maxime 
faa OH oportet, quae militi plaeeant ; aeque adeo dieta tua illi pla- 
nata mai mira efaent. £(t autem mIm ironia. 

M. 5 



6& EUMUCHUS 

Miròr quid ex Piraeo ibierìt; nam ibi cdstos pnblioe 

est nane. 
Non temere est ; et properans venit : nescio quid cir- 

cunispéctat. i 

/iiiindicit.— 59. Mirar quid ex Piraeeo ahierit.^ Hi'cd 
la ostenditur, cur potest ignotus esse vìcinis, et prò Eunucho fii 
Mwror.^ Pro nescio, Miror quid ex Piraeeo ab ierii,^ DI 
Plraeieo discederet , symbola amicorum ; ut huc perveniret omino i 
gotìo, aspectus virginis fecit. Nam ibi e usiot publieé.] i 
verf US praedonnm incurfus ìlUc excubabat Juventus Attica, [cfìr. adi 
driam I. I9 24.] Piraeeufn , ut Sunium , est maritima et accessu liti 
pars clementior. Public e est n un e] Nunc ambigua distincdi 
positum est. — 60. Non temere est,] Ut VirgiL Haud tem 
estvìsum^ Et properans venit.] Mire locuturum ante forma 
ut gettuff verba praeoedant, verba habitum consequantur. 



59. Piraeo.] ..Vide infra III. 4. 1. .^ Publiee.^ H. e. 1 
Ctoritate pubb'ca , seu lussa popoli. Livius, IV. 13. Minueius eaeà 
publice curationem ageiis y quam Maelius privatim agendam suscepm 
Excubabat autem iu portu Piraeeo iuveutus Attica , quae ex ephebis < 
cesserat, ad versus praedonum incursus, postquam per biennium io ^ 
urbe excubasset. 

[60. Non temere est i. e. non sine gravi causa. Est elegaoi 
frequeus apud comicos formula. Flaut Aulul. IV* 3. 1. non temere 1 
quod corpus cantat mi/ii nunc ab laeva manum Vid. Heins» ad Ti 
Aea. IX. 375.] 



ACTUS SECUNDUS. 

SCENA TERTIA. 



GHAEKEA. PARMENO. 



ch/0 



CCIDI. 



Occid I.] In hoc seena novue amor adhuc epkebiy et eonsiliumpoti 
dcL€ virginis demonstratur : tanta viri ut e [virtus est ?] portae eomicif ut 
eommentum non quaesitum esse ^ sed occurrisse sua sponte videatur, 
1. Occidi, Neque virgo est usquam,] Non habuit quid dii 



AGTUS n. SCENA HL 



67 



ybrgB est nsqiiam: néqae ego, qui illam e oAn- 
spectu ambi meo. 
qoaérara? ubi inrestfgem? qnem percónter? qnara 
insisiam Tiam? 

ram. ima haec spés est, ubi ubi est, dia 
cdarì non potest 
fihaem pulchram! déleo omnes dehinc ex animo 
mulieres. 5 

r. 3. Beoti, ^ua intUfam via^ ut Phorin. L 4, 15l Etile Doaa- 
tiu, Tett. editt. et aliquot codice*. ^ 



it aliud, properant, et circurnspicienti nisi cecidi, O ecidi,'] 
mediani syllabam rerbi huiiif, et contrarium significat. — - 

eque ^gOf qui illam e conspeetu amisi mccj] J^^* 
\y dum iUaiu non invenity et fé perdidit. — - 8. Obi quaeram?1 

circumspectantjs est. Ubi investigem?] Plus intulit. Quem 
^center?] Hoc tertium plus intulit. Nam ubi nec vestigia repe« 
tur, superest interrogatio. Quam insistam viaml'\ Si nec^ 
interrogetur , apparet. Quam ins islam v iam?] Et qua 

legitur. — 4. Ubi ubi estj dia e e la ri non poScstJ\ 
niroiam scilicet formae gratiam. — 5. O fa ciem pulchram/] 
iiem modo non pattern corporis dicit, sed totam speciem quae 

^t et cernitur. Virgilius , quibus aspera quondam Visa maris fa* 

— Deleo omnes dehinc ex animo mulieres.'^ ìlgig 
Mi^avòw argumentatus est, ut ostenderet hunc grandem iam ephe» 

etiam amorìs ezpertem non fuisse. Sic et alibi , Cum ipsum me 

f quam elegans formarum spectator siem ? In hac eommoius sum* 



2. Jieque ego^ Subaudi, usquam sum. Aut, ubi sim^ scio, 
■ tolent in subita perturbatione. Phorm. V. 8. 4. Plautns , Cistell. 
ìm 2. 18. de cistella: Nulla est^ neque ego sum usquam. Ita furena 
ido apud Virg. Aen. IV. 595. Quid loquorl aut ubi sum? 

3. Ubi q uaeram? ubi invesfigem?] Metaphora avena* 
in* translata. Heaut. IV. 2. 8. Phorm. V. 1. 9. Ovidius, Art. Am. 
44u Quaerenda est ocult's opta puella tuis. Vide interprete* ad Phaed. 
''•4. 4. — Quem perconter?] And. IV. 5. 5. Ferconfari est 
curate ìnquirere. Conius instrumentum iiauticum , quo vada tentan- 
r. *— Quam insistam vi ami] Pacuvius, Atalanta: Dubito, 
Mttn insistam viam. Plautus^ Cistell. IV. 2. 11. Utrum hac an illac 
r iiutitmt. 

5. O faciem pulchram,] Intelligit totam ezteriorem spe- 
0. And. V. 2. 15. Ovidius , Trist. I. 3. 26. Haec facies Troiae^ 
ov cap^retuTy erat* Plerumque antem de ipso vultu usurpatur. 

5 * 



68 



EUNUGHUS 



Taedét ootidianaTam harom fónnaruiiu JRs. Ecce 

tem àlterum. 
Néscio quid de amóre loquitur. o Infortnnatfai 

nem! 

Hic véro est, qui si occéperit, ludùm iocumque dicei^ 
Fuisse illum alterum, praeut huius rabies quae dabìL^^ 

9 

V. 9. misere claudicat. Bentleius verba divisit in duot dimi 
unum trimetrum, hoc modo : Kic véro estj. qui si oceeperiSy 
Ludum iocumque dieas fuisse illum alter um | | "ProMUt 
rabiee quaé dabit. 



■> 



— 6. Cot i diana r um,'] Hoc est leviùm et usitatarum : 
huic contrarium, Nova figura oris, papae! Ecce autem ali 
rum,] Sic dicimusy cum propter alterum de altero venìt in mi 

— 7. Neecio quid de ancore loquitur,] Ut iamdudnm 
dria loquebatur. O i nfo rtunatum sene mi] Hoc dictum 
itruxit ad exitum fabulae ac Catastrophen. Nam perturbatns ad 
dem ingreditur hic senex , per fallaciam Pythiae , et iudiclum Pi 
noDis : atqiie ita firmabuutur nuptiae virgiufs , quam ducet Chaerei. ^ 
8. Hic vero est^ Utrum senex: an Chaerea? i^d senex 
Kic vero est^ Senex. C"'«] Scilicet Chaerea. — 9. Prati 
huius r ab ics quae dab i i,] Prae ex comparatione sij 
Ergo proprie: et est integra locutio/et ordo est, Praeut illa 



[Laudat Ruhnken. Brouckhusium ad Propert. IV. 4. 21.] — Beli 
ex animo, '\ Metapìiora a scriptura desumta. Cicero y Philipp. L 
Omnem memoriam diccordiarum oblivione sempiterna delendam et 
Coutrarium est And. I. 5. 48. 

6. Qu otidiana rum forma rum."] H. e. vulgarium. Gic 
Orat, III. 24. Quotidiauis et vernaculìs rebus satisfacere m^ posse 
populo non putabam, Puellas autem formas et figuras vocarunt. 
de Burm. ad Quinctil. Declam. XV. 1. — - Ecce autem.] Fc 
quibus utimur in rebus inopinatis. Adelph. V. 1. 5. Phorm. IL 1. 

8. Ludum iocumque.] Proverbiale est de rebus minimi momf 
Lucilius, Sat. III. Verum lue ludus ibi susque omnia deque fu 
Susque et deque fuere^ inquam, omnia, ludu^ iocusque. Liviiis, XXVl 
42. Ludus et iocus fuisse llispuniae tuae videbuntur, [Valer. MiX^ 
V» 1. Quae tibi relata eunt, prae iìs, quae de le locuturi eramuSj luàaé 
ac iocus fuissent. Vid. Gronov. Obss. IV. 10. et Graevius ad IlutOb' 
XXIX. 3. Haec elegantia e graeco fonte fluxit. Vid. Casaubon. ■! 
Athen. I. 25. p. 76.] 

9. Praeut,] Vocula comparationi inserviens. PIautuS| Amfk 
I. 1. 218. Parumetiamy ipraent futurum est , praedicas. 



ACTUS IL SCENA HI. 



69 



Ut illiffl Di Deae omnes séniain perdant, qui hó- 
die me remoratas sit: 10 

le adeo, qui restiterim: tom amtem, qm illafn 
flocci fécerìm. 

eccum Parmenónem. salve. Pa. Quid tu es tri* 
8tÌ8? quid ve es àlacris? 

10. mntavfmtK cum Bentleio. Vulgo : Di Deaeque smwn p. ftU 
me hodie rem^raius Mt» Sed omnss plurimi codd, cum vett. 
editt Cod. Acad. diì deae omrtee , line que. Regius liber : ' Qui 
hodie me. 



huius ràbies dahit. Et bene dahi^ i quasi de re violenta. Ut, 
• dabit ille ruinam Jrborihue, •— Praeut huius rabies qua e 
\hi$,'\ Hic ex parte characteris inscius quidam est personae Chaereae, 
moribus coniicit servus ardentiorem in amor^m ferri posse , simul 
rcoeperit. Praeut huius rabies qua e dabìiJ] Et hic osten* 
iampridem motus in res Venereas Chaeream. Et magna poétae 
etty ne incredibile videatur, adolescentulum ^ qui prò Eunuche 
i potuerit, tam ex^ìcdite virginem vitiasse. Qiiocirca artifex sum- 
y quod aetati non potest, naturae attribuit Chacreae: ut calidior 
liOy et ante annos amator, non libidinem in sese^ sei quandam 
lem designaverit in venereos appetìtus. — ÌO.U t ili u /n.] Pro utinam. 
lut. IV. 6.6.] Di Deaeque seniumperdantJ] Plus dixit « n i - 
,quam senem, Nec mirerisi post senium^ qui additum, ideo quia 
iinationem ad intellectum retulit : ut alibi , In Eunuchum suam. Et 
tx ad aetatem refertur: senium ad convicium. Sic Lucilius 
At quidem te senium ^ al que insulse Sophista, — Remo rat us 
#.] A remora pisciculo , qui et ixBvrjìg vocatur , remoratio et remora-^ 
dicitur. — 11, Tum autem^ qui illum f loccifecerim,] 
'um autem prò et, Duas vult enim causas esse, cur se ipsum 
perdant: unam, quod restiterit : aJteram, quod senem perveritus 
remanserit a persequenda virgine. Et nota floccifecerim et 
^ntemnere et non contemnere significare t ut nunc, Qui illum 
fi oc e ife cerim; deest vel : ut sit, vel flocci Jecerim, — 12. Quid 
%» es iristis? quidve es alacris?'\ Proverbiale est in bomi- 
perturbatum et incerti vultus. Aut laetus es, nani alacris, L li- 



li. Restiterim.] Phaedrus, III. 7. 4. de cane et lupo sibi in- 
occurrentibus : Ut restiterunt, — Qui illum fio e e ife e e- 
imJ] Floccus res minima est. Unde flocci facere est minimi aesti* 
ìmre- Plautus, Sticb. II. 1. 1?. Cave quemquam flocci feceris. ' 

12. Alacri sj] Idem tris ti s et alacris dicitur, quia totus 
t in gestibus et motu. 



70 



EUKUCHUS 



'Unde 18? Ch. Egone? néscio herde, neqiie ^kide '^ 

eam, neque quórsum eam. . 

Ita prórsiim oblitna suin mei. \ 

Pa. QìAj quaéso? Ch. Amo. JRor. Hem! Cft. NanCi j 

Panneno, te osténcle[ri]s , qui Tir sies. f| 

Sds té mihi saepe póUidtmn esse: Chaérea, aUqiiid 

inveni 
Modo quód ames: utUitatem in ea re [ego] fidain «t 

cognoscàs meam: 

V* 15. Bentleiufl vulgatum asiend^t metri gratia in ostendmii 

tavit, 
▼. 17* Tulgo erat in ea re utUitatem ego /. Ordinem 



tera prò D posila , non tristit , id est adau^s intelligitur. Q m idi 
9 alacrie?] Et a^cer tt aiacrìs àicìtux i ut habes apud Virgi 
Ergo alacrità cunctosque putane excedere pugna, — Quidwe 
' alacris?] Macritas est mntatio quaedam Yultui gettientif in 
aliqiiam. — * 13. Unde j«?] Modo ad quid venie significat. 
eo y de loco ad locum veteres dicebaut : quod mox in subiectis pral 
bitur, Quorsum eam.'\ Bene: quia proxinie dixerat, Ubi qi 
rami ubiinvestigem? quem per conterà quam insistum viam? Im 
eum, Quorsum eam.'\ Hìnc, ut diximus, nianifestum est, irei 
adventum significare. — 14. Ita prorsum obli tue eum me\ 
Huic coutrarium. Dum memor ipse mei. Ergo ab li tue mei^ 
nus. Ita prorsum oblitus sum mei,^ Prorsum^ recta, 
est, omnino: nam prorsum est porro versum, id est, ante rersuo^ 
Hinc et prorsa oratio^ quam non inflexit cantilena. — - 15. Hem,\ 
Si cnm H, Farmene: si leniter, Chaerea. *— O s tendes ^ qui vìi 
eies,'\ Non, sivirsies: sed, qui vir sies: quod est ifA^OTixoirfl 
Si quaesisset quidem^ qui vir sies, an debeat praestare, qui virnm 
sic monstraturus est? Et vir modo non ad sexum nec ad a< 
dicitur, sed ad laudem. Qui vir sies,] In veteribus invenitur. -^ 
16. Saepe pollicitum esse,"] Pollicitum^ quod promittentMl 
ultro signifìcat, dixit. Et saepe pollicitum se, an necessa sit praestsff 
eum, qui promiserit? Chaerea, ali quid inveni,] JndvmifdfOt 
Civ pragmatice , more suo , non contentus dicere, qui poUicitus sit ta»- 
tum, scd quo modo etiam, et quibus verbis. — 17. Modo quei 

13. Unde i al] H. e. unde venis? Adelph. III. 3. 7. VirgiUoib 
Aen. II. 375. Vos celsis nunc demum a navibus itis ? Plautut, Stidk Jk 
1. 47» Unde 18? quid fere? quid festinas? 

16. Aliquid inveni modo quod ames] Ovidioty Artfl Am 
I. 35. Principio , quod amare velie , reperire labora. 



ACTUSn. SCEMAIIL 71 

f 

un in céllulam ad te patria pènuin omnem cóngere-* 

barn clànculum. 
QL Age , inépte ! Ch. Hoc hercle fictam est fao 'm 

nune promissa appàreant: 
re adeo dìgna rés est, ubi tu nénros intendds tuos. 20 

Beliti, ex codd. et Tctt. editt. mutarity in quibus tamen ego 
ettf qnod ille metri causa dekndum censet. 
V. 19. Tett. editt. ante Bentleium post appàreant piene distingne- 
bant. Recte Ben ti. monet ordinem rerborum buno eue: Fac^ 
si vÌ9y quia promùUti; si ve adeo quia eine promisso ree digna 
ee$ etc. 



les.] Tantummodo. Quasi baeo mora sit promissis complendit. In 
re uìilitatem ego faciam ut cognoecae meam,"] An 
Hit, qui posse se af&rmavit? plus est promiserit, quam estendere 
Upossit. — 18. Cum in cellulam,'\ Sic dicit anut '^ quae et 
peperit beneficium. Patrie penum omnem,] Ipsum penum: 
a ex eo aliquid ; vxeQ§oli*Kg»> Et boc penuy eXÌncpenue^ et baec 
■iM, Teteres dixerunt. Ergo et omnem et om/itf legitiir. Conge^ 
barn clànculum,] Aad'Qa ^ %gv<pee, — 19. j4ge, ineptef] 
d dubites de promi&sis: an, qui exprobres te multa esse Jargitum. 
9 e hercle factum est,] In veni quodamem: hoc quod dicebas, 
piit, morae esse: iam factum est; amo. Promisea appàreant,] 
ilitatem ut cognoscam tuam. — - SO. Si ve adeo digna ree 
t.] Si persona Parmenonis est , eive abundat : et prò expletiva con- 
ictione modo est. In quibusdam omnino uonlegitur. Adeo autem 



18. Cellula m,] Pauperiorum et servorum erant cellae etcellu- 
. Adelph. IV. 2. 13. Martialis, III. 48. 1. Pauperis extruxit cel- 
1, eed vendidU Ollus Praedia, nunc cellam pauperis Ollus habet» 
ibnken. conf. SueLon. Cai. 57, Vitell. 16.] — Penum omnem,] 
ceroni , de Nat. Deor. II. 27. Penus est omne y quo vescuntur homi' 

Hinc cella penuaria ^ Suet. Aug. 6. 

19. JIoc hercle factum est.] Respicit id, quod de patria 
lu in cellulam Parmenonis congesto dixerat. Non cepit Donatus. 
nAuIa de re vera et minime dubia. Petron. o. 76, factum ^ non fa- 
a. Quinctil. Deci. X. p. 22i. certum esty factum estj eripi non 
fst^ ubi vid. Biirmauuus. ] 

20. l^ervos intendas,] Cicero, II. Verr. 12. Magnum onusy 
dignum ^ in quo omnes nervos aetatìs industriaeque tuae contendas. 

i nervos intenda^ i. e. in qua omnibus viribus nitaris. Q. Cic. de 

t. <:onsu]. e. l4. piane sic contende omnibus nervis et facuhatibus, 

vi meiapborice dicunturi quae maximam vim habent, quoniam ro- 

corporis in nervis situm est ^ bine exsecare , incidere , praecidere 



72 EUNUGHUS 

Haud similis i^rgo est Tirginnm nostdbrum; quas 

trés student 
Demisns homerìs èsse, vincto pectore, ut gradUfI 

Aeat 

V. 22. gracilae Non. Valer. Prob. Eugraplu probante BentL 



abandat, aut nimis significai , vel satis. SiChaereadicit, hic ordvj 

teàsus est , Fac , si vis nunc , sive adeo digna res est , ubi tu w 

intendas tuos, ut promissa appareant -, ut sit sis^ si vis: et ade 

ulf quod deest. Fac ut promissa appareant. Ubi tu nervos iì 

tènda 6 tuos.] Utrum obscene Hoc , ut serrus? an ^sra^o^uuif^ ^ 

laborare ac periclitari debeas? Sed melius legunt, qui hoc totuaij 

personam applicant Chaereae: et melius, quam qui Parmenoneoi 

putant loquiy Sive adeo digna res est^ ubi tu nervos 

tendas tuos, — ^ 21. Haud similis virgo est virgimi 

nostrarum,] Civium scìlicet, id est, terrae ac patrìaò nostratr^ 

Virgilius : Non eadem arboribus pendet vindemia nostris. Et ^a/7i 

Nostri foeda fuga y etc. Quas matres studente] Hoc 

ostendit cultum industriae, non pulchritudinein uaturalem. — S2« 

missis hun^erìs asse ^ vino t o pect ore.] Antiqui enim Gì 

etiam virginibus suis pracbebant palaestrarn ad componenda coi 

Vel, demissis humeris esscy liquide et moli iter deducUs , 

extantibus alae in modum. . Demissis humeris esse, vim 

p ector e,] Non accipiendum est quasi hoc dicat, Ad hoc illas si 

lAatres demissis humeris esse^ et vinsto pectore ^ ut gracilesjìent: 

haeo duo propter unum illud iiant; sed varie tria dixit, ne dici 

aut student illas demissis humeris ^ et vinctum pectusy ut graciles 

Vincto pectore.] Castigato ac tenui, et velut vincto. Deest 

velut. Ut graciles s ient.^ A singulari gracilis venit baec 



nervos significat vires infringere. Vid. In ter pr et. ad Liv. VII. 39. \ 
Ceterum simul in hac locutione ad sìgnificationem obscoeuiorem alld 
videtur. Vid. Casaub. ad Athen. I. 5. p. 22.] 

22. Demissis humeris.] Humeri demi ss i teretis colli lonf 
tudinem arguunt. Sed os et humeri maxime ad decus faciunt. Vicg 
lius, Aen. I. 589. Os humerosque Deo similis. [Demi.vsis humet 
2. e. molliter deduciis , non exstantibus. Veteres luxurianteni humeii 
rum hahitum in puellis fusciis castigare solebant. Vid. Scalig. ad Va 
ron. de L, L. IV. p. 56.] ^-^ Vincto pectore,] Claudiauus in I 
Cons. Honor. 326. de cura matris circa iiliam : viridique angustat ùijpi 
pectus, , [lincto pectore scil. fasciis. Veteres non amabant virgìi 
mammosas ; itaque strophio vel fasciis pectoralibus papillarum tunioR 
cohibebant. Martial. XIV. 134. Fascia cresceiues dominife eompm 



A e T U S U. ,S e E N A m. 13 

qjOM èst babitìor paùllo, pagìlem esse aiunt: deda* 
cuoi cibum. 

masi bonast natura, reddant cùratura iimceas. 

i^ue ergo amantur. Pa. Quid tua ìstaec? Ch, No- 
va figura orìsa Po. Papae! 25 

T. 24. Bentl. Ttuneitefai prò Torneisi ex codd., ac deinde òóna natura 
esà r. e, iunceas , ut bona sub ictu collocetur. Non placet. 



Ib. — £3. Si q,ua €si ha^itior paullo,'\ Unde et habitudè 
pknr: ut, Quae hahitudo est corporis? nam h ab ili or aptior in- 
Kgìtnr; ut, Namque humeris de more habiiem euependerat arcum, 
H» habi tior legendum est. Pugilem esse aiunt,'\ Laus in 
hioein. Deducunt cib um,] Mire TÌtuperavit formam , quam 
Inraverìt fames. Et proprie deducunt, —* 24. Tarn et si bona 
^ nai ura,"] Bona^ id est, piena, magna, et pinguis. Red^ 
laf.] Exhibent) perGciunt. Caratura.] Cura mentis est: Cura" 
li medicinae: Caratura^ diligentiae. lunceas] Tenues et palli- 
li; — - 25. Itaque ergo amantur^ Itaque, inquit, nemo il- 
lamat; i/Qtovsia est. Aut vere amantur: ut eo magis liaec amanda 
ly quae naturae beneficio , non factis comptis, aut industria, est pul- 



filitis, Vid. Scaliger 1. e. et Lindenbrog. ad h. 1. et Heins. ad Ovid. 
t. Am. III. 274. Aliis tamen tumidae papillae placuerunt. Vid. quae 
notavimus ad lui. Kufin. p. 259. — • Graoilae legendum est ex anti- 
ds grammaticis, non graciles. Vid. Bentl. ad h. 1. Multa adiectivf^ 
Dul exeunt in us et l'j, ut imbellus, is, liilarus , is, imbecillus, is. 
«sius de Anal. I. 36. p. 172.] Petronius, cap. 126. gracile vincuium, 
ie Comment. maiorem. 

23. Hahitior,] Supra II. 2. 11. Male explicat Donatus. Plau- 
I, Epid. I. 1. 8. Corpulentior ridere , atque habitior. — Pugi- 
m.\ Tan^t morem pueliarum Laconum, quas nudas in gymnasiis 
rpora exercuisse tradunt cum adolesccntibus. Propertius, 111.14. 4. 
ter luctahtes nudapuella viros. Hinc pugilice et atbletice valere dixit 
lutui, Epid. I. 1. 18. — Deducunt cibum!\ Creerò, Tusc. II, 
. Subduc oibum unum diem athletacy ferre non posse excìamabit, 

24. lunceas,] H. e. a summo ad imum aequaliter teniies. Au* 
lius, Epist. IV. 44. Pectore sic tenero, plana sic iunceus alvo, [Ca- 
'rura i. e. nimia cura ^et diligentia. Veteres grammatici cura dicuut 
e mentis, car/z^/o medicinae , cura/ura diligentiae , quod discrimen 
a p«rpetuum est. Nam cura et curatio saepe de corpore dicuntur. 
L Gronov. Obss. I. 23. et Bentlei. ad Horat. Epist. I. 1. 194] 

25. Itaque ergo amantur,] Claudianus in VI. Cons..Honor. 
<. Sic oculis placitura tuis, [^Itaque ergo; hae particuiae per pleo- 



74 



E U N U G H U S 



Cj^ Color vérus, corpus sólidam,. et sacci plémBi 

Pa. A imi? Ch. Anni? séxdeciin. 
[Pa. Flos ip8e. Cà.] Hanc ta mihi vel yì, Tel duii 

▼el precario 

y. 27. Bentl. Flos ipse eiiciendiim centet tum sensus tum 
.gratia* Alitèr Hermann. EUem. Doctr. Metr. p. 183. 

clira. Itaqu€ ergo amantur.'\ Atque ita fit, ut amentur: 
naturae merito, sed industria. .Quid tua istaec? Recte: sic 
ipae dicety ^l nihil ad nostrani hanc. Quid tua i«/€LtfC?] 
^uaìùesty die. Nova figura oris."] Laudit genut est, n09i 
^ia dixeraty Taedet cotidianarum harum formarum* Papae!'\ 
teriectio mira subito accipientit. — 26. Color verua!\ Quia bob 
cmra est ac de fuco, id est, naturai», non fucatus. Corpus 9Qì 
dum. Quia non vitiatum. Corpus solidu m.] Plenum et 
id est, npn flaccidum. S ucci plenum,] Quia nemo deduxit 
Nam succus est humor in corpore, quo- abundant bene valentes. 
gilius: Et succus pecori^ et lac suhducitur agnis, Succus proprie| 
sugus: quem sibi ex alimentis membra sugunt, ut se repleant. Si 
ci plenum.] Succus est interior pinguedo membrorum. ^n\ 
sexdecim,] Vide quemadmodum aetatem virginis maturae poeta 
occasione demonstravcrit. — 27. Hanc tu mihi vel r/, vi 
clamy vel p r e cario,] Haec tria sunt, quibus non rite res a( 
vel vij vel clam, vel precario: sine pretii mentione. 
quia virgo, non meretrix: vel quia nulla ephebo spes est fallendi 
Hanc tu mihi vel v/, vel clam^ vel prec ar io fac tn 
das,] Secundum ius locutus est. Nam bis tribus mala fide alic 



nasmum saepe iunguntur. Vid. Gronov. ad Liv. III. 31. 5.] — iV'ori 
figura oris,] H. e. insolita et prorsus mirifica forma vultus. PhoiB|| 
V. 6. 8. Virgilius, Ecl. III. 86. rollio et ipse facit nova carmina. h.e| 
Servio interprete, miranda. 

ZS, Color ver US,] Explicat Donatus. ItaOvidius, Arte Am 
III. 164. Et melior vero quaeritur ar/e color. — Corpus solidum^ 
H. e. firmum, non languescens. Lucilius, Lib» XXVIIl. Hic corpm 
solidum invenieSj hic stare papillas Corpore marmoreo, — Succi 
plenum,] Plautus, Mil. III. 1. tS2, Succidam vocat. Apuleius, Apol 
En , vide , quam facies eius decora , et succi palaestrici piena sii, H^ 
ratius, Carm. Ili. 27. 54. Antequam turpis macies decentes Occupa 
malaSj teneraeque succus Dejluat, 

27. Flos ipse,] Intelligitur óx^^ aetatis. Ovidius» Arte Aa 
II. 663. Nec quotus annus eat^ nec quo sit nata^ require Cannule; qtM 
rigidus munera Censor hahet, Praecipue , si fìore cor et, meliusgue pet 
uctum Tempus , et albentet iam legit illa comae, Hiuc eiusmodi hosi 



AGTUSIL SGENA III. 



75 



tfidas: mea nìhil réfert, dum potiàr modo. 
Quid? Yirgo, caia est? Ch. Nésdo herclè. Pa. 

Undést? Ch. Tantonidem. Pa. Ubi habitat? 
Ne id qmdeni. Pù. Ubi vidisti? Ch. 'in Via. 

jPo. Qua ratione [illam] amisti? SO 

Id équidem adveniens rnécum stomachabar modo: 
qnémqaam esse ego hominem irbitror, cui magis 

bonae 



30. iRam ante amisti' de coniectura interpomit Bentleiuf. Sed 
Faemut amisisti ex Donato le^ yult. ^ 

SS. Bentl. corr. Negus quémquam ego hominem esee àrhUror. 
Nam ego in codd. sedem variat. 



Ictur: vi, cìcan, precario. Vi, quia virgo: clam, qnìa custodi* 
ss precario f quia pretium non habet Ghaerea. — 28. Mea nihil 
^ertj dum poetar modo.] Non hoc personae attribuendum est, 
affectui. Non enim quia Cbaerea est, sed quia amator, de se cii- 
facere quemadmodum potiatur. «- 29. Quid? virgo, caia 
\i7] Utrum serva, an filia? — 30. Ne id quidem,] Pulchra 
, N escio y Tantumque, Ne id quidem. Qua ratione 
lieti?] Figura tfvyxoff 4 , -pro a mis isti. Qua ratione amie ti? 
^■on remansisset Ghaerea, sed consecutus virginem vidisset, quo de- 
esset prius, quam Parmenonem convenirety non ita procederei 
[a, ut nunc procedit. Irruisset enim in cognitionem meretricis im- 
ine Ghaerea , nec prò Eunucho adduceretur ulterius. — SI, Id 
'^iguidem,] Oeest ob, aut propter : ut sit, ab id^ aut propter id. 
iecum. stomachabar,] Bene mecum: quia acriprem dolorem 
JKlinety qui ipse sibi irasci cogitur. Mecum ergo, ipro apud me ^ yeì 
ìihi, — 32, Hominem esse àrbitror.] "Deesi quam me. Cui 
tagis bona e felicitates,] Bona e y maguae. Nove auteiu 
ixit , znagnas felicitates sibi adversari , eo quod virginem tantae pul- 



'•r«7W dicitur. Plautus, Pers. V. 1. 18. "Et Jlorere, Ti^uc. II. 4. *. 
^ervide, ut tota fiorei\ ut oletf ut nitide nitetJ — Vei vi, vel 
lamsj vel precario,] Horatius, Epist. II. 2. 173. i\^Knc prece, 
utc pretio , nunc vi , nunc sorte suprema Permutet dominos , et cedat 
t altera tura, [Formula desumta est ex Iure civili, ubi haec tria saepe 
B^ntur. Vid. Brisson. de Verb. signif. s. v.] 

31. Stomachabar,] Irae et indignationi sedem bili et j/oma- 
\o trìbuerunt. Unde passim et bilis et stomachus prò iracundia et ex- 
istnlatione , stomachari prò irasci et expostulare dixerunt. Gontra- 
un est cvtffOfiajos ferre, Gic. Att. IX. 5. 



76 



EUSUCHUS 



FeKcitates ómnes adversaé sient 

Pà, Quid hoc est scelerìs? Ch. Perii JPtM. Qùd 

factnm 'st? Ch. Rogas? 
Fatrìs cognatum, atque aéquaiem, Archidémidem, 
No[TÌ]8tine? Pa. Quid ni? Ch. hj dam hdnc 

quor, fit mi ób^iam. 

V. 34, Bentl. deleto nomine Parmenonit edam verba 'Quid Aoe 
scelerìs? Perii! ad Chaereae orationem traxit. Ula ai 
Quid factum est? Parmenoni tribuiu 

y. 36. vulgo erat dam sequor hanc^ quod Bentl: ex codd. 
^ Idem NosfinCf quod item libri habent. 

chritudinit ex oculis amiserit. Nam vidisse eam, felicitati^ ii 

sedamisisse, adversae felicita tìs. Et quod bona e dizit, vel 

▼el nimiae intelliguntur. Vel inid^erov est proj^rium et perpetnuflil 

licitatuin. Felicitate sj] Felicitas adversa est, cum ex 

quod laedat , nascitur. B onae felic itat es,] ^Eftfpact^ est, 

qaod fé licita tes pluraliter posuit. 'Eni^Bra autem de tribns 

9ìs nomiuibus adduntur : discretiouis , proprietatis , ornatus. DU 

tionis: ut, Fhrjgiae molimur montibus Idae, Proprietatis: 

Terribili impexum seta et dentibus atris, Ornatus: ut, Alma 
F/irvgii genuit Sìmoentis ad undam, — 34. Quid hoc est seti 
r/x?] Proptcr hoc quod [leg. quod hoc] patior, inquit. Nunc 
scelus dicit a sene commissum. — 35. Are hi demidem. nost in^ 
Hoc sic pronunciandum est, ut appareat ex ipso nomine statim, 
sum nescio quem occurrisse ac perinolestum. — 36. Quid n 
Correptio est ab se manifesta inquirentis. Est enim sensus , Quid 
aut cur non noverim? Est enim quid ni, aut quid nisi, aut cur ni 
quia veteres tu prò rie ponebant, et ne prò non; ut Plautus» Ni stt 



33. Adversa e.] Metaphora a ventis translata. PropertxnS| 
14. 15» Nam quis divttìis adverso gaudet amore ? Faustum contra 
cun'dum dixere. Propertius, II. 25. 27. Mendaces ludunt flatus 
amore secundi. 

34. Quid hoo est sceler is?] Quia infortunia proptcr 
lera credebant immitti, infelicitatem scelus y et infelicem scelsi 
dixerunt. Martialis, VII. 14. 1. Accidit infandum nostra e zq^um^ 
puellae. [Scelus h. 1. est infelicitas. Martial. Epigr. VII, 14. jtccii 
infandum nostrae scelus f Aule, puellae, Vid. Bentlei. ad h. 1. Sic 
leratum frigus prò noxio apud Virg. Georg. II. 256. scelesta piebs 
infelice apud Hor. Gnrm. II. 4. 17. Sic campus ^ vicus ^ porta seJ^. 
rata. Vid. Duker. ad Fior. 1. 12. p. 96.] 

35. A equa lem.] Vide And. IL 6. 22. 



AGTUS U. SGENA ITI. 



77 



• Incómmode hercle. Ch. Immo énunvero infeli- 

. <ùter: 
pn incómmoda alia siint dìcenda, Pàrmeno. 
lìquet iDihì déierare, his ménsibus 
séptem prorsnm non vìdisse próximis, 40 

i nunC) cum minime yéllem, minimeque òpus fuìt 
, DÓnne hoc monstri simile *st? quid ab? Pa. 
Maxome. 



F. 39. Bentl. mi^ quod ante consonam non habere locum observavit 
Hermaniint Fraefat. ad Plauti Trìn. Vili. 



prò ne. Et nevuUj prò non rult. — 37. Immo enimvero 

tliciter,'] Bene hoc interponit , quod ìncfedibile est, tardiorem 

amatorem iucessu rirgiuis, — 33. Nam incommo da 

sunt dicenda»'\ Quae minora sunt scilicet, aut similia. — - 

Illum liquet mihi deierare»] Liq\iidum est, constans et 

festum, et certuni. Et sic lìquet^ prò liquidum est: ut c/au- 

prò claudum est. Ut apud Sallustìum , Nihil socordia claudehat, 

est li quei verbum iuris, quo utebantiir iudices, quum amplius 

luno'abaot, obscuritate commoti causae magis, quam negotii siin- 

Ite. DeierarCf valde iurare : ut demiror, et deamo te Syre, 

producta legeris. Si correpta, Deos iurare intelligitnr. — 40. 

^ersum non vi disse pr ox imis,] Quia non ridisse dizit, 

[9ximis^ praeterìtisintelligimus. Proxima enim nobis aut praete- 

>, aut futura sunt: nam praesentia ca sunt, in quibus nunc suhius. 

41. Ni si nuncy quum minime vellem.^ Quia semper no- 

\f ideo nunc minime, utpote adolescens sencm. — Minimeque 

ms fuit.^ Saepe enim nolumus tantum, nuuc etiam non est. — - 



39. Li quei mihi deierare,^ Vide And. IV. 3. 14. [^Deie- 
|rr est valde, sancte' iurare. Nam de in compcsitis vim auget, sic 
mmare est valde amare, demirari valde mirari. Hec. V. 2. 5. Bacchis 
ùerat persancie, Broukhus. ad Propert. IV, 3. 42.] — His men^ 
fiat.] Notat menses prozimos. Phaedrus, I. 1. 10. Ante hos sex 
mumsm ubi vide Burm. 

40. Sex sepie m.] Solent hi numeri iungi. Cicero, Alt. IX. 8. 
Mtppe qui fiorentissimus ac novus sex septem diebus ipsi illi e genti ac 
fdilae multifudini in odium acerbissimum venerit, Horat. Epist. I. 1. 
• Si guadringentis $ex septem millia desint^ Plebs eius. ubi v. Lam- 
I. Florus , IV. 9. 3. Modo trecentarum quinquaginta navium dominus, 
n sex septcmve fugiebat, 

42. Monstri simile*] Phorm. IV. 9. 3. Cicero , Ligar. 4. 



78 



EUNUCHUS 



Ch. Continuo adcurrìt ià me, qnam longé qmden, 
IncÙTYiis, tremulus, làbiis demissis, gemens. 
Heus! heus! tibi dico, Chaérea, inquit. restiti. 
Scin quid ego te Tolébam? dia cras ésl milii 
ludicium. quid tum? ut diligenter nunties 



43. QuarA longe quidem,] Bene longe dizit: quia a long€ 
potuit dicere. An subauditur erat^ ut sit, quam longe erat? 
44» Incurvus, tr emulus^ labiis demissis^ gemensJ\ 
omnia ostendat in contrarìum sibi versa esse» etiam cunum 
seni. Labroy sunt superiora : labia, inferiora. Labro asinorum 
prie dicuntur. G emens autem, ob continuam tussim. Sic 
Ante fores autem^ et triclìni limina quidam Perditus Tìresia Cussi 
daevus gemebat. — Ific urvusJ] Valde curvus. Sic Virgilius^ 
nus ut infractoa adverso Marte Latinos Defecisst videt» Tnfractos 
valde fractos significat. Nam in praepositio nunc auget , nunc 
dictioaem. Recte^eliam deformitatem dejcribit senii^ qui praetec. 
tatem post pulchram virgiuem foedior videbatur. ' Et quam iiu] 
omnia? prò puella , senex occurrit : prò virgine, incuri>us ^ tret 
prò pulchra , labiis demissisy geniens: et cuiii amator sit , inaniter 
lescenti ipse.iudiciiim loquitnr: dum festinandum sit, remoritur. Li 
biis demiss is.'\ Malora labra, nnàe labeones, Alii labia iufexìl 
et lahra superiora. — 45. Heus! heus! tibi dico^ Chaerei 
Tibi dicoy C/taereOf non adderei, nisi videret Chaeream dissii 
lantem praeterire. InquitJ\ Aliter inquit prouunciandum est, 
est, concitate. Nam senis verba aliter proferenda sunt. — 46. Sei\ 
quid ego te v o iebam?] Hic ostenditur odiosa tarditas senis a[ 
festinantem Chaeream. Nam non dicit, sed promittit se dicti 
Cras est miài iudicium.^ Huic morae etiam illud additum, qi 
quum deheat dicere quid velit, prius dicit quod non est necessarìi 
quare velit. — 47. Ut diligenter nuntiesj] Diligent€r, 



Prodigii simile est^ quod dicam, Philip. II. 27. Incredibile ac ài 
portenti est, [Plura Duker. ad Fior. III. 4. laudatus Rubnkenio.J 

44. Incurvusj tremulus.] Descriptio senis decrepiti. PW 
tus, Menaechm. V. 2. 101. lìarhatum ^ tremulum, Virgilius, Aob 1 
431. Tarda trementi Genua labant, 

45. Heus! heus! tibi dicoj] Plautus , Menaechm. IL 3. C 
Heus, mulier, tibi dico, Phaed. IV. 19.18. Tibi dico avare.' ubi ?ìi 
interpretes. 

46. Scin"* quid ego te volebam?'\ Plautus, Menaadiiik! 
3.24. Scin* quid volo ego te accurare? — Est mi hi ìudieimM 
Vide Phorm. II. 3. 57. 



ACTUSn. SCENA m. 79 

ri, idvocatns mine mihi esse ut méminerìt. 
m liaec didt, abiit hóra. rogo, num quid yelit? 
cte; inqiiit. abeo. cam hiìc respìdo ad Tirginem^ 50 
L sése interea cómmodum hoc advórterat 



\ 49. Bentl. Dum ha^c loquitur ex codd. suù. 



tam abundanter, nihil tam moraliter dici potuit. — 48. Eas€ 
mewninerit.'] Non ut sit, sed, ut e9se meminerit. O prolixi- 

49. Dum haec dicit.] Dat tempus verbis: quae non pò-' 

,f quauiTit iinitaretur, expriinere. Rogo^ numquid t^ #//#.] 
Besty significo me abire. Nam abituri, ne id dure facerent, Num-' 
ìdvis7 dicebaot bis, quibuscum constitissent. Quid esterno? Rogo 
quid velii? boc est, dico quod abeuntes solent. — 50. Rectt; 
\ui tl\ Pro eo quod est nihil: et moraliter rcS arrtxifff^oi* Cui» 
\t respìcio ad^vìrginemy illa tese interea commo^ 
bue advorterat^ In banc partém scilicet , qua meretrix ba- 

it. 51. Interea cómmodum,^ Tantum quod, vel ipso 

ique tempore. Interea cómmodum,^ Una. Et boc signifi- 
|: ut ai dicas, eodem tempore quo boc agebatur. Nam interea 



4& J[dvocatus,'\ ji avocati à\céhB.ni\xx vel amici et testes in 

»Tersia, qui cum reo ibant in iudicium; ita infra IV. 6. 26. Adelpb. 

5. 12. et 43. Plautus, Ampb. IV. 3. 3. Quaesoy ut advocatus 

b' adsie. vel causidici , qui causam rei agebant. Cicero , Pam. VII. 

Multi , te advocato , causa cadent. [Advocati Terentii et Cicero- 
tempore dicebantur amici, quos qui iudicio periclitarentur ad se 

lant, ut se Consilio, gratia, supplicando, aut alia quavis opera 

irent et praesentiam suam commodarent. Qui autem causas ora- 

;, patroni causarum vocabantur. Vid. Ascon. Ped. in Cic. Div. in 

e. 4. Sed postea etiani iUi , qui causas agebant , advocati dicti 

Gronov. LecL Plaut. p. 152.] 

49. Abiit hora,^ Longissimum tempus notat. Ita Heaut. IL 
ali. Horatius, Sat. I. 5. 13. Dum aes exigitur ; dum mula iigatur; 
k$a abit bora. 

50. Recte.'\ Formula, qua utuntur sv^ij/uovrrsff, tpxi nihii di' 
m nolont Vide ad Adelpb. IV. 5. 19. et Donat. ad Hec. III. 2. 20. 
Ifagantissima formula respondendi, qua vel gratias agimus oblato bene- 
ciò non utentes , vel comiter et urbane aliquid recusamus. Heaut, IIL 
, 7. quid tu isthic ? recte i. e. nihil. ubi vid. Bentl. Adelpb. IV. 5. 
L quid est? nihil y recte ^ p^^gc, Pro recte Horatius benigne dixit 
pst. L 7. 16. Gronov. ad Plaut. Captiv. U. 2. 105. et Perizon. ad 
■et. Min. IV. 14. 24. p. 758. Graeci dicunt uaXkifSta vel nala^ lèXH. 
isanb. Liect. Tbeocr. e. 16. et Kuster. ad Aristoph. Ran. v. 511.] 

51. Cómmodum."] Pborm. IV. 3. 9. v« intpp. ad Cic ad Dir. 



80 



EUNUCHUS 



In hanc nostrani plateam. JRor. Minun^ ni hanc didimi 
modo { 

Huic qnaé data est dono. Ch, Huc com adveaifl^i 
• nulla erai 

l%t. Comités secuti scilicet sunt virginém? 

Ch. Veriim: parasitns cum ancilla. Pa. Ipsa est: 
ilicet! 

Desine: iam conclamatum est. Ch. Alias lés agis. 



V. 53. Bentl. ne dono in thesi occultetur^ coir, guaé data dóno 



nunc coniunctio accipienda est: non, ut alias, prò adverbio ponitur.' 
.52. In hanc nostram p lateam,"] Recto, quia vicina est 
Thais, ad quam dedncitur. — 53. Nulla erat,'\ Etenim ìd| 
iam fuerat. —* 54. Comites secuti tciiicet sunt vi'r^l 
ne ni?] Interrogative quidem: sed sic, ut scire videatùr id quod 
rit, sed ad hoc quaerere , ut quod scit, confirmet. — 55. yerni 
parasitus,] Verum modo inceptiva est, non Relativa partù 
UtinAndria, Verum: vidi Cantila ram suj] ardita tam. [Heaut. V. 3.11.]' 
56. Iam conclamatum est.] Transactum ac fìnitum. Ut coni 
mata corpora nihii reli^jiii iam habent ad vitae officia. Concia 
tum est,] Manifestum significat, ipsarp enudcm e^e y vel pule 
esse , quia et ipse dixerat , Ilaec superat ijisam Thaidem, Ut 
conclamalis funeribiis nulla di Litio est dolorìs et luctus. Unde 

canus ait : C'jrpora nondum Conclamata iacent. — 

conclamatum, satis deploratum , satisque vociferatum est, quia 
xerat, O infortunatum senem: si et h:c amare coeperit, Tanquam 
cat, Tarn occisum patrein tandem scimus, iamque deflemus. jilii 
res agis,] Kecte, quia dixit ille, Iam conclamatum est. Alias ri 
agis,] Aut , non attendis ad id quod dico, significat, ut nulla nC 
eo attentio: nam hinc natum est, Agite ^ amalo i aut^ nugai 



4 

VII. 23. •— Advorterat,] Fhrasis nautica, apta Chaereae, piihlid 
custodi in porlu Attico. Ovidius , Ileroid. XIL 23. lussus inejtptrtm 
Colchos advertere puppim, j 

55. Ilicet.] Vide supra I. 1. 9. Plautus, Ampli. L 1. lÉj 
Uicet) mandata Iteri perierunt, -j 

5S, Conclamatum.] Locutio translata are funebri tìitrmUÌ 
fere desperationem indicat. Scilicet homiue morti proxiiuo omnii iil| 
milia conclamabat , seu , ut vicini concurrerent , seu , ut anima .ShÌ 
delitescens in angulo quodam corporis excitarctur. Vide Gomment» ni 
iorem. — • Alias res agis,] Vide ad And. I. 2. 15* Qui «nim 
animum et cogitationem non occupant in re praesenti , aUas fm cg§ii 



A e T n S IL S e E N A m. 81 

Istuc ago equidem. €%• Ndstìn' qnae sit? die 

mihi: ani 
Im'? Po. Vidi: nòvi: sdo, qoo abdiìcta sIt. >^ 
Bho, Parmeno nu, nóstm ? [Pa^ Vioyi. Ch.] Et 

scis ubi siet? 
Huc deducta -st id meretrìcemThiidem: d donò 

data est ^ 60 

Qnis is est tam potéos cuin tanto minere hoc? 

Pa. Miiés Thraso, 
ìdriae rivalis. Ch. Duras fratrb partes praédicas. 
'Immo enim si sciàs , quod donam huie dóno con- 

tra cómparet, 

57. BentL Nóstin' quaesOf die mihi ^ aut Fidisiin? ex cod. col- 
legìi corp. Ghrist. Idem t. 60. Novi delet cum Donato , et 
omnia Ghaereae assignat. 

63. BentL corr. quod donum dono huie centra comparoi. 

fiSf hoc ett iocaris: quasi dicat, vanat rei agii. — • 58. 8eio^ 
abducta «i^.] Plus dixit, quam interrogabatur: credo taedio 
regantis; nam preparai, ut dicturus est ^ ad deducendum Ennu- 
I ad Tbaidem cum ancilla ex Aethiopia* Scio, quo ahducia 
I Secunda ànocuonjioig. '— 59. Eho^ Form e no mi^ n ostina 7 
eis uhi siet?] Amatorie satis repetuntur quae semel dieta suf- 
SBBt. — 60. Huc deducta eet ad meretricemn] Et hoc 
nndit semel, quum acervatim dicit, velut odio interrogantis sae- 
p et festinatione ad mandata Phaedriae peragenda. — Gt Phae- 
Be rivalis.] Cum pronunoiatione addendum, quo magia doleat, 
ìdriae rivali*, Duras fratria paries praedieas»] Scilicet 
fa aemulum et diWtem. Et partes duras ^ furatpoQtumg ab 
dbns scenicis. — 63. Comparet,] Hic iam ostenditur milea 
Inor per rivalis dona, quam per sua. . Et est quaL'tas oomparatiTa. 



Itmr. Hec. V. 3. 28. Plautus, Pseud. I. 2. 19. Hoc vide sis, ut 
\tts agnnt! hoc agite j huc animum advortite, 

61. Tam pò tene cum tanto munere^J Votene ttpotentia 
hidmM referuntiu*. Plautus, Epid. L 2. 50. Est Euboieus mUes 
ìUSf mxilto auro potens. Phaedrus. L 24. !• ' Inope potentem dum 
imilarif perit. ubi r, Intpp. 

8, Rivalis.] Vide'supra II. 2. 87. -— Duras fratrie 
Itf «•] H. e. difficilem causam, quam sustineaj^ non Talens superare 
p^femtem rivalem. Phorm. 1. 2. 22. 

Cam Si sciasy tum magis id ^djeas.]. Plantns, IdO. V. 86. 
r dscas, si scias^ quod ego edo»"^ Contrìa* ewmpar€t.1 B^'9i 

L 6 



est EnKucHu» 

[Toid] màgis id dicas. Ch. Quódiiaili qnseso hcrè 
Pa. Eùnuchi^in. Ch. lUum He óbeecn» 

'Inhonestum homineni, qaém mercatiis èst heri, seM 
mólierem? 

Al. 'Istnnc ìpsoni. Ch, Homo ^nalieiiir cèrte a 
donò foras. 



y. 64. Beoti. Tum deleWt, metri gratia* Faemnt id delebat, 
in Qodd. iBcertam fedem halbet» Idem ▼• 65* aublata int 
ctione senem nudiórém* 



Campar €t prò emat, aut, comparandam putet. — 64. Tum 
gis id dieas,] Dnraa partet irairìs esse. — Quodnam ga 
herele?] Guriositatetn addidxt, na^Bhiówmv ifuaeso et hercU 
vide quafn inolliter et sine intellectu speotatoris ad argomenti »\ 
ordinem poèta perveniat : ut de Eunncho facta mentione consiliii! 
scatur supponendi Chaereae. Eunuchum,^ Mire Terenùua 
simpliciter Eunucbo nomen posuit, huic quoque detracturus. — 
Inhonestum.^ Foedum : ut centra , facie honesia. Ut apud 
Huìfty Bi laetos oculU afflar at honores, -*• Hominem,^ Opp 
hominem dixit, tanquam incerti sexus. Sanem, muiierem? 
communi genere dixit senem: quippe qui alibi separa verit, di' 
3en0x atque anuai sed subdistinguendum est: ut sit duplex vit 
tio : una ab aetate , quod ait cenemi altera a membronmi m 
quod ait iTitf //tf r «m. — 66. Quatietur certe cum don 
rai.'\ Mire cum do noi tanquam illi repulsae causa donum fu 
sjU Tum^deinde non reiicietuTi Btd quatietur. Vide quam 
meliosius dictom sit , quatietur fo ras: vel verberibus pellet 
ras, non expulsione, sed detrusione. Vel sic dixit, forae qu 
turi ut desi( , versum : ut sit, foras versum verberabitur , ut 
retur et fugetur foras. Nam et pervulgatae consuetudinis dictn 



Ei opponat i ad vincendum militis domum. Locutio translata a | 
torìbus , quorum paria invicem comparabantur. Adelph. !!• 2. 4. 
tonius , Galig. 35. Hunc e spectacuUe detractum repente et in kc 
deductum Taraci y et mox Hoplomachoj comparavit. 

65. Muiierem,] Conricium in hominem ignavnin et m 
Infra IV. 3. SO. Plautus, Baccbid. JV. 8. 4. Ifon me arhitraxm 
um f 4 fé muiierem* [Inhonestum i. e. deformem , turpem , ut 
atue prò pulcro Andr. I. 1. 96. -Quatietur i. e. cum vi et iniaria 
detur. Hdrat.>Garm. IIL 9.- 19. ei flava excutitur Chioe. Vid. 
Idua-ad Hor^ Gam.:IIL 15. 9.] 



ACTUSn. SCENA m. 

1 WluB .Hitidém Bon smi nóbis TidiiaiiL JRor. Ha&d 

dia est 
1^ iP&ii! mmquaiiine étìam me illam vidisse?, ého* 
'* dam ^c mihi; 

pne, ut fertnr, fórnsap Po. Sane. C%. Ai nOui 
i ad nostrani hanc Pù. Alia res [est]. 

|L 'Obsecro hercle, Pànneno, fac nt pótiar. 

Faciam sédulo, ac . 

operam, adinvàbo. numquid me iliod? 

Quo nane is? Pa. Domam, 

• 69. est omittit cod. Bembinus : abiecit Bentleius. 

70. Beoti, ac delet, ut oi^atio fortius incedat per asyndeta. 

71. idem adiutabo corrìgity quia ita Terentius aoleat, et spon- 
deus in bac sede trocheo melior sit. 



jPtt. 



70 



Ch. 



eanemforoMf hoc est, feriendo canem foras dice. — 67. fltfd 

;» Thaidem non scivi nobis oiciTiam.] Quomodo emm 

IO Teniety ti aut novit aut notus est? Et si mulierem ado* 

-ne novit quidem , ipse multo maxime nescietur. Sed isiàm 

dsm non scivi nobis vicinam,] 0hu»90fJu centra illudy 

neretrìx yicina erat. Haud diu est,"] Vicina scilicet. Et est 

, an yerisimile sit oescire potuifse vicinam? Et nota, apud 7«^ 

▼icinas poni saepius adolescentihus meretrices , ut baec sit pr^ 

loris illecebra. — 68. Nunquamne etiam me illam vi- 

!#?] Artificiose inculcat poeta tò tu^avop. — S9, Estne^ uà 

^Mr , forma?] Hoc propter illud , quod snpra dizimus. Sed ni- 

lepore Terentiano iam illud agitur. Nam hic ostenditur» verisi- 

••se prò Eunuche creditum apud vicinam meretrìcem Chaereamt 

ignotus sit mulieri, ut nec ipse eam noyerit; quod erat faci* 

[et promptius. Et additur color > quod et illa non diu vicina est, 

adolescens plurimum in Piraeeo commoratns est. Nihil ad 

^tratn hanc] Moraliter noe tram dixit prò meanu Alia 

e si.] Non potutt melius suam utrique giratiam reservare: nam 

et baec amantur. — 7(X Faciam sedulo»*] Mire in promis- 

loribns difficultas rei ostenditur : quum prinlo faciam dixe- 

^««» 71. Numquid me aliud visf] Hoc dicere abeontes so» 



Nihil ad nastram Atfnc] Particula ad comparationi 
Infra IV. 4. l4. Plautus, Gapt« U. 2. 25. de Thalete Mfle- 
9apieniiam huius nimius nugaior fuii» Cicero, Deiot. 8. Ni^ 
gtatm equiioium, [Alia res dicitur de ilUs, quae Inter se oono^ 
bI aoo possnnt, nt centra una res apud Plaut. GapL HI. 1. 88.] 
90U Faciam s edule,] Vide And. lU. 4. 18. 
71. ^^Num^uid me aliudì] Vide fiq^aLf. 111. 

6* 



84 



EU M U C H U S 



'Ut mandpia haec, ita utì insAi firiter, [dejdocam ad^ 

Thàidem. 
Ch. 'O fortunatum i^imi Eimachnin, qui qmdem 

hanc detur domam! 
Po» Quid ita? Ch. Rogitàs? sdmma forma bó 

conservàm domi 
Vidébit : conloqaétar : aderit una in unis- aédibns : 
CSbùm nonnumquam capiet ciun ea: intérdnm propier] 

dónniet 



V. 72. Bentl. cum Faerno ex cod. Bembin. ducam tcriptit prò 

cam f et prò vulg. iui ui dedit ita tui, 

.lent. Et bene, Numquid me aliud vis? quia fettinat. Etj 
mul quia bine nascitur dolus fallendae meretricis. •— 72. IT*/ 
cipia àaeCf ita ut iussìt frater ^ deducam ad T haiix 
Vide Terentiurny ut non quaesita esse baec fallacia, ted ipsa se 
lisse yideatur. — • 73. O fortunatum istum "Eunuchw^ 
Istum saepe annotavimus aut ad contemptum aut ad odinm 
ferri» Ut Virgilius y Aut quid petìs istia ? Et , Ista quidem quia 
ta mihi tuay magne ^ voluntasy lupiter, — Qui quidem in hi 
d€tur domum!^ Quid facilius quam imìtari velie, quod iai 
nec quisquam, nisi qui cupit, eligitur prò Eunucho, qui Eunuc 
putat tsie beatum. Vide , quam molli descensu ad hoc consilium 
venitur. Res enim hoc suggerit potius , quam Parmeno : ideo 
servum hoc suadere Chaereae , nimis teitierarium fuit. — 74. Qi 
ita'ì"^ Potuit intelligere statim servus : sed ad hoc interrogat , ut 
ceatur spectator. •— 75. Videhiti colloquet ur : aderit m 
Amatorie nimis quinque lineas amoris executus est: adeoque 
ter , ut etiam ordinem custodierit, V idebit: colloquet ur; m 
rit una in unis aedibus.'\ Mire amator non simul effadit 
bonum, sed particulatim digessit: ut maior voluptas futura esse 
scatur. Videbitt colloquetur: aderit,^ Istae enim sunt 



[75. In unis aedibush, e. in una eademque domo. Liv, L 5L^ 
cum una nocte perfecta essent. ubi vid. Drakenborch.] j 

76» Cibum capiet cum e a,"} Plautus, Trin. IV. 2. 60. Ql 
cum una cibum capere soleo, Lucilius, Sat. Vili. Cum poclo hib^ i 
dem^ amplector^ labra labellìs Fingens compono y hoc esty tum iptà 
%090Vfiai. — Propter dormiet,'\ Particula propter vel notata 
longe ab re ab'qua, uti Pbaed. IL 6. 7. l'^enit per auras comix^ et p 
pter volans ; [v. intpp. ad Liv. Ep. 49. ] vel arctissimam coniunctkal 
significat. Piautus, Amph. IV. 1.8. Quem propter corpus smmmé 
pri compieverà. Tum dormire de ipso etiam concubitu urarpator; I 



» / 



A e T U S n. S e E N A UI. «5 

^ Qud s{ mine tote fórtimatiis fias? CA. Qaà'vc^ 

Filnneno ? 

^ónde. Pa. Capias te illiiia Tertem. Ch. Véstekn? 

quid tum póstea? 

r« Pro ilio te dedacani. Ch. Audio. jRot. Te. esse 

illum dicam. Ch. Intéiiigo. 
K. Xu iilis fruare cómmodis, quibus [tu] illum di- 

cebds modo; -80 

Ihud dna eapias^ adas, tangas , . ludas , propter dór- - 



IT. 79. Beoti, ex oodd. tuis dtdueam. Vulgo erat ducam , rucmte 

metro. 
fm 80. Bentl* tu cnm cod. Petrenai delevit. 



lineae: etri eat non omnes est persecutus. — * 77. Quid 9i nunc 
I tf fo rtunatus fias?] Sic videtur Parmeao dicere , potiiie ut 
etoTy qnani ut fieri credat posse. — *- 78. Capias tu illius 
ir e ni. ] Non semel ostenditur, quod futurum sit: quia particulatim 
iBst etiam quod turpe est, taVnen mitti ad persua8Ìonem« Simul in 
respicitur* £^go non dixit , ibis prò Eunucho : sed primo, C a- 
IX illius V estera, Tum deinde, hoc ipsum non aspernante do- 
pergit senrus ad caetera, quae audaciora sunt, Vesteml] 
lihenter audiat, repetitio dictorum per interrogatfonem ostendit. 
79. ^udio,] Id est, libenter hoc admitto, et consentio. Ut in 
Lione, [II. 1, 6,] Audio ^ et fateor. Et centra, Non audio. In- 
[ii^o. ] ^udio et intelligo vim rapdo non usitatam exprimunt, 
;t consentieutis iramodicum affectum. — 81. Cibum una ca- 
\t.] Bene servus interturbavit supra dictas amandi lineas, et ordi- 
voluptatum, 'quippe qui amare non noverit. Cibum una ca^ 
\ssy adsisy tangasy ludasj propter dormias,] Etri satis 
superior versus, tamen incentiva sunt amoris, etiam sigillatim 
Hc enumerata y quae una sententia superior versus ostenderat. — 



koferecfim, non propter, Ovidius, Remed. 481. Nam, ai Rex ego 
M, nec mecum dormiet illa. 

78. Quid tum postea?] .Ita rogare solent, qui quare quid 
orretur , non satis intelligunt. Infra IV. £. 9. IV. 7. 23. Adelph. iV. 
15. Hec. IV. 1. 36. Plautus, Truo. II. 6. 28. 

81. Tangas,] Verbum impudicum. Ita infra IV. 2, 10. Heaut. 
• 5. 15. Adelph. IV. 5. 52. Horatius , Sat. L 2. 54. Matronam nul- 
n ego tango. Ovidius , Metam. X. 343. Ut praesens spectem Ciny- 
R, tangam^iitf, loquarque^ Osculaque admoveauty si nil conceditur 
ra. Ita et attingo, Hec. I. 2. 61. Sed et prò ipso concubitu poni- 



88 ffUNUGHDS 

Qnfendiqpridem iUanmi néqve te qiwqaam i 

qne scit qui scies. 
Fraetérea fonna, et aétas ipsa 'et, fi&cile vi 

nnchó probes. 
Ch. Dfzti polchre: ninquam vidi méliiia 

darL 

« 

V. 83. BentL corr. e$ aeuue ipse es , quia in ié in hoc ferme 
poirit intelligi* God. ColL Corp. Chr. ip«# #«• 



8f. Quandoquidem illarum tj ui s q u am,'\ PrOy ex illis, 
f.uiim.] Quia ^iMff^om dicere absurdum eit, -— Illarum 
quam,'\ Quisquam multis ezempli< probatur etiam feminiw 
re veteres protulifse : ita ut in numeria et generibut haec pronon 
finita tint. -»- Neque scit qui sieM.'\ Hoc est, quod suf 
lide poSta ^^raettruxit. — 83. ^or ma, ^etaty ipsa *st,] 
in t#. Facile ut prò Eunuche probes,'] Formam tcij 
aetatem» JPorifioni, quia pulcher es : aetatem^ quia e; 
Facile ut prò Eunuche probes,"] Probes, fingas, atq 
fuadeas : ut in consuetudine dicimus , Homo sacrilegus prò in 
ee probavit. Et Cicero, Hoc tu his probabis? Itaque deest u 
fUbaadiamus, ut rit, prò Eunuche te probes. Probes,^ Ut,i 
te» cemae. Aut próbes^ persuadeas. Et simul boueste uo 
quod erat rectum , ut Eunudium probes, sed prò Eunuche: 



tur. Plautus , Ani. IV. 10. 25. Ergo , quia eum tangere autui 
eauHficorj quin eam Ego habeam potiesimum. Neque aliter «e 
•acri. Vide Genes. XX. 6. et 1 Gorinth. VII. l. — Ludas.] 
verbum in obscoenis est; prò lascivire et libidinarì. Infra lU 
CatnlluSy LIX» 211. Ludi te, ut lubet, et brevi liberos date, 

82. Quisquam,] Utroque genere dixerunt Quis , Q 
Quiequam^ aliquie. Plautus, Ani. II. 1. 16. Quis ea Est nam e 
Paul. L. 1. D. de Verb. Sign. [Gfr. Gronov. ad Geli. IL 23. Ru 
luL Rufin. p. 262.] 

83. Forma et aetaa,"] Vide ad And. I. 1. 45. [Bentl 
git forma et aetate ipse es ; sed nihil mutandum- es9% apparet ex 
1» 19. cur non aut istnec mihi aetas et forma est. Vid. Burtz 
Sueton. Galb. e. 14. ] ^^ Ut prò Eunuche probes.^ Sei 
ut probes formam et aetatem quasi Eunuchi. Recto explicat I 
'[Probare se prò Eunuche significat efficere, ut prò eunucho I 
persuadere aliis, te eunuchum es.-e* Cic. in Verr. V. 30. euf 
in eiue locum , quem prò ilio probare velles» Vid. quae annotar 
RutiL Lup. I. p. 15. ] 



ACTUS U. SCENA UI. 



87 



»9 -eAnits intro: nunc iam orna me; ibdac^ doc» 
quantum potes. 85 

m .Qmd agis? iocabar éqmdem. Ch. Garris. JRql * 
Perii! quid ego egi miser? 

IP tnidis? percoleris iam tu me. libi equidcmi' tlicd, - 
mane. 

^ Eaniii& Pa. Pergin'? CSb. Cértam M. A. Vi- , 

L de ne nimiom calidom hoc dt modo, 

t^ 85. BentL dittingiut : Age etunus inlro nunc iam / orna me et^, 
ac dein jpotest legit ex codd. 

V 



idiosam in Ghaeream. -— 85. Nunc iam. orna m^.] Horta« 
mrna dìxit: non despolia^ aut exue me» Abduc,'^ Abducimiue 
▼olumus : ducimur quo volumus. Quanium potes.'\ Deeat| 
— - 86. Quid agi e?] Callide ferrus non Tult se auctorem vip 
tanti facinom. — 87, Quo trudie?] Comici semper ea ostep- 
"^ "- ~ ab altero rerbis alterili* personae, quae ostendi per fe..ipMi 
poterant : ut nunc manu agere Ghaeream Parm enone ipso dicenta 
imus. Quo $rudis7] Praebet se vi cogendum domino^ quem 
lit dictis. Per caler is tu me,] Perverteris. Unde prover- 
Bene plaustrum -perculit. Tibi e qui de m dico y mancm} 
ina ista pronuncianda sunt: ex quibus inteUigatur , non cessare 
quin adhuc impellat et trudat. — 88. ^Pergin ?] Quati 
loco dixerit, non serio. Ne nimium calidum.] Periculosum* 
Imelios eallidum legitur. Nimiu m.] Proverbiale : quia nimium prò* 



85» Quantum potes,] Idem Quam potes dixerunt, eodem 
Ovidius , Arte Am. !• 489. Neve aliquis verhis odiosas offerat 
{hwy Quam potes ^ ambiguis callidus abde notis, [Bentl. poteste i« e. 
It potesti] 

B6. Garris,] Via ad Phorm. III. 2. 2. 

87. Perculeris,'] H. e, tundendo ad terram dederis. Plautus^ 
la. V. 2. £2. Perii f perculit me prope. Unde ad fortunas. refertur. 
Baro 9 Dom. 11« Desinante desinant homines iisdem machinir sper- 
V jNtf restitutum posse labefactarij quibus antea stani fm percuIerunU 

88. Calidum,] Temerarium, praeceps. Plautus, Mil. IT. 2.71. 
V y ecmminiscere , cedo calidum consiltum cito* Cicero , Off. I. 24* 

mulios^ quibus periculosa et calida Consilia quietis et cogitati» 
^imtdi'diora et maiora videantur, [Livt XXII. 24. agitabantur prò 
io ducis Consilia calidiora, Vid. Drakenb. ad Sii. Ital. XV. 387. 
i aodem sensu ^s^fiòv dicunt. Victor. V. I^ XXXIII. 6.] 



88 



EUNUCHUS 



CTk. Non èst profecto: dne. Pà. At enim hlmoc k] 

mei cadetur faba./ Ch. Ah! 
Po. Flagftìam facimiis. Ch. Èin id flaghiom 'st, lij 

in domam meretrìciam 
Deducar; et iUis crùcibas, qaae nos, nóstramqne 

lescénUam 
Habàit déspicatam 9 et qaaé nos semper òmnibus crac» 

modìs, 

y. 92. Benjtl. hahent despicatu , h, e. detpicatui , ut Heaut U 
116. Plaut Foen. III. 3, 13. Men. IV. 3, 19. videlicet ne 
spicatam ad f olam adolesceniiam refefatur. 

pria Vox est. -— 89« ^$ enim i*taec in me cudeiur faìfi 
là tstj in me hoc malnm recidei , in me haec TÌndicabitur colpa 
laborat solum, in qpo cuditur, id est, batuitur faba, qnnm 
exuitur tunsa fnstibus : ut in areis more rusticorum fit. Vel qiiod 
dam male coctam fabam, et quae non madiierit, sed dura per 
rity supra caput coqui , velut ipsi fabae irati, saxo comminuunt. 
unirersum malum , et omnis dolor ad cocpium perventt. Siqiile et 
bi a pulmento proverbium est: Tute hoc intristii tihi hoc est e 
dum: accingere, — 90, Flagitium facimus."] Plagiti 
more militari dicitur, res flagitatione , hoc est increpatione digua. 
flagitatio a strepitu dicitur: unde fiamma, et flagella ^ et flagii 
id est, personare intelligimus dici. Nani haec omnia sine sonitu 
pitnque non sunt. ^n id flagitium eat'>'\ An liceat? and 
Et prius, quia licet. — An id flagitium est7] Tercntius la 
argumentum hnius fabulae: in quo exemplum promitur, quod p 
parentibus , obsit meretricibus : et simul deliberationibus tractani 
faciendum. Si in domum meretriciam deduc ar,'\ Hoc 
est; nulla lex prohibeat, et defendatur in licitum. — 9U Et ili 
crucibus,'\ Hoc iam ad illud pertinet , ut ostendatur decere. Et 
mo a persona eius fit. — 92. Hahent déspicatam,^ G 

89. Istaec faba in me cudetur, ] Sensus videtur 
Dum tibi istius cab'di consti ii auctor sum , obsequium in speciem 
praestans, sed revera maximum conciens malum, vereor, ne meo! 
faciam damno , et ne fraus illa in me recidat. Origo huius dicti d 
scurìor. Vide Comment. maiorem ; et Taubm. ad Plaut. Capt. II. 1.' 

90. Flagitium facimus,] Plautus, Gas. III. 2. 19. Flagitium laaj 
mum feci, miser. Vox flagitium etiain in amoribns ijlicitis sedem fìxit* Ci( 
ro, Tusc.1V.32. Et ut turpes sunt, qui efferunt se laetitia tum^ quumfriuaU 
venereis voluptatihus, sic flagitiosi, qui eas inflammato animo coneupisem 

91. Crucibus.] Ita de meretricibus. Plautus , AuL IIL 5. ' 
Aut aUqua mala crux semper est, quae petat aliquid. 

92. liabent déspicatam,] Plautus, Gas. II. 2. 15. Fir 



# 

A e T U iS IL S C E H A m. 89 

ne leferam gratiam; itque eas itìdem fiUlam, ut ab • 

illìs fallimiir? 
i pótius haec patì? aéqnum est fieri, ut i me Inda- ' 

tur dolis. 
iikl qui rescierìnt , ciìlpent : illnd mèrito factum 

omnés putent 95 

u Quid btùc? si certum 'st fàcere, fadas: yérum, 

ne post cónferas 

r. 95* Bentl. jén pótius par atque aequum est , pater ut a me ludatur 
dolis* Multi codcL patriy quod sublata interpunctione probamuf. 



B atque defpectani. Et ita est inM^iet^ et fitrcnrlaff^;. Vel certe 
■ins Terbi declinatìo, ab eo qnod est despicot^; ut conspicor. Sai* 
lns«y Quum interea Metel/us monte digrediens ctùii exercitu eotupl- 
^j primo dubius quidnam insolita facies ostenderet, — — 93. Nuno 
fmram gratiam,'\ Non eas, inquit, lacessam : sed quod iuttam 
\ Ticem reddam. quasi ipse ih aliis la esus sit. Ut ah illis fal-^ 
■ «r ?] Non dixit, olii falìuntur. — 94. An pótius haec pa^ 
aequum est fieri.'] lUic vicissitudo extat in Pati dolos. Ut 
ne ludatur dolis,] SvXXrjipig : subauditurpa/i. — 95. Quod 
i r esc ieri nt.l Ex consequentibus argumentum : nam illud fa- 
Di vituperatio sequitur, hoc approbatio, /// ud merito fa ctum^ 
nes putent,"^ Bene , non iudicenti quia et hoc ipsum non satis 
bum est, vel meretricem fallere. — 96. Quid istuc7'\ Adyer- 
Di est aegre concedentis. — Facias.] "Pro^ f acito, Verum^ 
post cónferas,] Si ne prolubentis est, nihil deest : si per con* 
lìsy ut sit ne forte y deest, timeo, Veruniy ne post cónferas 
[pam in me,] In hoc negotio non auctor vuU interesse , sed ser* 



let pessumis despicatam modis, [Ilabent despicatam i. e. contein- 
it* Vepicatus est ab inusitato verbo despicor prò despicio. Saepe 
em haiere cum participio ponitur. Ovid. Epist. AXI. 234. Negle- 
IR queritur testis habere fidem, Liv. XXXIX. 16. necdum omnia , in 
te coniuraver unt y edita facin ora hahehant. Valer Max. II. 6.7. 
\usas portas hahet, Buchner. de conimut. rat. die. XXI. 1. p. 320.} 

93. Referam gratiam,"] H. e. Ulciscar, par pari referam. 
ka IV. 4. 51. V. 3. 2. Plautus, Pers. V. 2. 71. Scìunt reierre probe 
unico gratiam. Phaedrus, III. 2. 1. Solet a despectis par referri 
itia. — Eas itidem fallanu] Ovidius, Arte Am. 1. 645. Fai- 
e fallentet, 

96. Quid istuc?] Vide ad And. III. 3. 40. — Ne post 
nferas cui pam in me.] Plautus, Amph. II. 2. 156. deposte-- 
s culpam in me cónferas^ 



EUNUCHUS 

Culpatti in me; Ch. Non faciàm. JRgr. labe» 
Ch. lùbeo, cogo, atque impero. 

Nunqaim defiugiam anctóritateiii. Béqaore. JRqk. Ut m 
tànt bene. 

• 

V. 97, BentL istie. Id. v. 98, sedere Parmenonltribnit» 

TUff. P^erum»] Deest, vide, -— 97. Cogo, aigue imp 
Evidenter ostendit plus esne imperare quAin iubere, — - 98. Jfutu^ 
defugiam auctori^a$em.'\ Non» in^t, xeeufabo fac^re, 
tu lamen auctor sis facti 



98. Nunquam defugiam auctoritatem^l H. e. nna 
aegibOy me fuiite auctorem et impulsorem. Plaut. Poen. L : 
jig. 8i tibi lubiio M^ aut voluptatif sino* Sospende ^ vinci j vm 
aufitor sum^ tino. Mi» Si auctoritatem postea defugerit; Ubi di 
Uutusietf ego pendeanu Cicero , Sul. 11« liaque attende iam^ 
4juatey ^uam ego defugi'am auctoritatem consulatua mei* Sent» 
Quam ego reputem, me anctore dici getta ^ quae in meo coiuulal 
oppressione coniurationis gesta sunt. Vide Dpnatum, infra V. 
[Antiquus et elegans loqitendi modus. Auctoritas est eorum om; 
qui aliquid se fecisse aut fieri iussisse profitentur. Gic. prò Sull. 
quam ego defugiam auctoritatem conaulatus mei. Vid. Muf etus a( 
et in Episf. III. 72. Victorìi V. L. V. 22. Vefugere prò recusare, 
re» exemplis iUustraut viri docti ad C^es. B. C. L 82.] 



ACTUS TERTIUS, 



S CE N A PRIMA. 



THRASO. GNATHO. PARMENO. 

T/i. JMjiGiiAS vero agere gratias Thais mihi? 

1. Magnas vero agere gratiae,'\ Hic sermo tic ] 
Qt post Boenam inchoatus esse^ideatur. Continent autem assenta! 
parasiticami et stultitiom gloriosi militis. ^geVe.] Plus son 



A G T U S m. S e E N A I. 91 

a. iMÈgéniea. 3%. Aiii'ta? laéta 'st? Gn. Non tam 

ipso quidem 
ttn6, qQam abs te datam èsse: id yero séno 
kiBinpIiat Pa. Hoc proviso, at ubi tempiis det, 
edùc^am. sed eccam Militem. Th, Est istùc datam 5 
rofécto, ut grata mihi sint, qoae facio, omnia. 

b. Advórti hercle ammum. Th. \él rex semper 

màxomas 

itOM modus finito. — 2. Xngenieis.l Vide quantum aàiicxat pa- 
Mtitt. nie magnas dixit^ Kic respondit ingenteis: iUe, lae^ 
st: hiC| triumphat.' -— 3. Quam a&« ^e datunì e**e»'\ 
ìàuwim est gratiae , tantum potuisse amorem militit , ut meretrix 
■Da laetaretur ob lucrum. Id vero «erto.] Id ^ ob id: 
^ Xi aiiM^o adiuia me. Alias srcr^eilxtTa» , id est , productioni* 
kv est. — 4. Triiiin;7/ia<. ] Ut jnilitaribus dictis tangit 
Bitem Parasitns! Hue provilo,] Tertia persona venit ia sce* 
lii: «ed separatim loquituTi et secnm. — 5. Sed eccum mi" 
|tf«R. ] Iniurìose militem, HonoriHce proprio nomine dicitur: ut 
aubiectis^ Audire vocem visa sum modo militis. Est istuc da~ 
pu ] Fato decretoque concessum : ut , Non dahitur regnis , esto^ 
thibere Latinis, — Ut grata mihi sint ^ qua e faci o , 
an/a.J Gratae nobis sunt aut res aut personae: sed nunc res dicit. 
%ae faeioy omnxa.] "ElXwting vel ovAXij^ig. — 7. Advorti 
rclm animum,'] Approbat dictum -et hoc, Aity aio, Vel rex 
mp^r maxumas mihi agebau"] Quam intempestive miles ad 
;e2n transitum fecit, cum de meretrice agatur. Vel rex.'\ Ut in 
cjra y Vel hic Famphilus iurahat quoties Bacchidi^ quam sancte? — — 



S. Ingentes.] Cìtat et explicat hunc locum Cicero, Lael. 26. 
cretius, V. 677. Maxima, qua e vidit quisqucy haec ingentia fingi$. 

3. ^bs te datum eeee^l Ovidius , Heroid. XVII. 70. Te po" 
•^ j quam tua dona sequar. 

4. Triumphat.] Ita Heaut. IV. S. 5. Phorm. III. 3. 10. Gi- 
ro , Att. IX. 16. Meum factum probari abs te , triumpho gaudio, 

5. Est istuc datum.] Subaudi natura ^ vel a diis immortalibus. 
icretius y II. 30S. . Quantum cuique datum est per foedera naturai, 
icerOy Gatii» IV. 1. Mihi quidem si haec conditio consulatus data est. 
ormulam copiosius illu#trat Bentl. ad Horat. Serm. II. 2, 31., quem iam 
«hukeo. laudavit. De proximis Ruhnkenius : ^^Ut grata mihi sint i. e. 
gratiam mihi afferant apud omnes. Heaut. II. 3. 21. Quod tamen 
me facio: tum cum gratum mi esse potuit, nolui. Conti a Heaut. V. 
61. ingratum tibi est, i. e. nullam gratiam eo inis. Cic. ad Div. V. 
sin autem ingrata esse sentiam, Vid. Graevius ad Cic. prò Mil. e. 37.*' 



92 



EUNUCHUS 



1 

Mllu a^bat, qaidqiiid féceram: aUis nén iiem.' 
Gii. Labóre alieno magnam partam glórìam 
Verbis saepe in se transmovet, qm'habét salem; 
iQuod in té est Th. Habes. Gru. Rex te èrgo 
ocolis. Th. Scilicet. 



V, 9. Bentl. magpo* 

V, 10. BentL qui sai hahet^ ut Titetor ìambtu in quinta sede. 
Y, Prolog. Andr. v. 33. — Idem v. 12. ex cod. Bemb. gti 
Th* Verum, coli. Àct. II. 3, 55. ubi verum similiter positoni.- 

Vel rex semper maxumas,^ Subauditur gra/ia# : ab eo qnod 
pca dizity Magna* vero agere gratias Thais mihi, — — 9. Parti 
gloriala,'] Id est,* quae paritur. Ut, Vectus equo tpumanto Satm,» 
10. Verbis saepe in se transmovet^ qui habei salsi 
Mire adulator boc attribuit militi , quod minime babet, Tel verba^ 
salem* Qui habet salem.'[ Sai neutraliter , condimentam 
maiculini, sapientia. — 11. Quod in te est,"] Quod ia 
Habes,'] Intelligis. Quod enim tenemus corporea habemut aaii 
quodque item animo babemus , intelligimus. Ha b e x.] Pro int 
Sic dicitur accipe^ et da, Habes etiam, id est, dicfs. Ut 
stius: Tartessum, Hiapaniae civitatem^ quam nunc Tyrii mutato noi 
Gadirum habent, llex te ergo in oculis, Scilicet, Gestii 
verum,] Vide inconditam properationem laudari se cupientis, 
ut non sinat verba impleri, quin praefestinet, scilieet et verui 

8. Aliis non item»] Cicero, Pam. XV. 21. Quod t ibi facet 
vidstur^ quìdquid ego dixiy àìiis fonasse non item. 

9. Labore alieno magnam partam gì or i am verhi 
in se transmovet,] Haec Gnatho aversus dicit spectatonbus, Thi 
sone non audiente. Reliqua rursus ad Thrasonem conversus, 
stius, lug. 85. Ncque gloriam mcam laborem illorum faciam. De 
vocis gloria vide Burm. ad Val, Place. Argonaut. I. 77. 

10. Qui habet salem; quod in te ast,] Ingenii acuì 
et sermouis elegantiam salem et sales dixerunt. Catullus, Csxau] 
LXXXIV. 4. Nulla in tam magno corpore mica salis. Afranius, ìi' 
Gompitalibus : Quidquid loquitur , sai merum est. Idem vero Gnatltf ; 
eundem Thrasonem infra V. 5. 49. Insulsum et fatuum vocat. [Beai* 
leius legit qui sai habet , quod in te est, Nam sai et masculini et nM* 
tri US generis dicitur. Porte melius est ]egcre, ut pleraeque editioaH 
habent , qui habet salem ^ quod in te est, Nam saepe pronomeu aaei 
respicit totam phrasin. Heaut. II. 3. 123. In tempore ad eam veni 
quod rerum omnium est primum, Plin. Panegyr. e. 59. Esse deniqm 
consuleSf quod concupìerunt, ubi vid. Schwanium.] 

11. Rex te ergo in oculis,] Summi amoris et benevolei 



ACTUSUL SCENA I. 9S 

I 

Crestire. T/k. Vero: crédere omnem exercitmn, 
imisilia. Gn. Mìrum. Th. Tum sicubi eum satietas 
bmìnom, rat ne^otì si qoàndo odium céperat: 
ieqviéscere ubi Tolébat; quasi, nostin'? Gn. Sdo: 16 
|Ufii ubi iiiam exspneret miserìam ex animò. Th. 
Tenes« 

ÌY» 13. vulgo legebatur satias. 



*m — 12. Credere omnem exercitum,'] Magic ridebis, si 
ideres militem notum esse, qui *' Credere omnem ex eroi* 
f cane ilio,] Sub obtentu milititi ea stultìtia, descripsit brevi* 
comitexn regium, acceptumque imperatori. Nam qui nunc credit 
itum y credit et Consilia. Virgiliue : Nulla meié sine te quaereiur 
iu rebus j Seupacemy seu bella geram: tibi maxima rerum ^ Vefbtf* 
^umfideu — 13. Consilia^ Aiirjttg, Plus enim est donsilia^ 
totua exercituf . M ir u m.] Melius per ìIqovbIow pronunciamnt 
rum» Quasi dicat, Quis non crederet tali viro? sed potest etiam 
hipliciter prò admirantis gestu accipi. Ub i latietaa hominum^ 
te# negott si quando odium ceperai,'] Reipub. princeps duaa 
Hi patitur , homines et negotia , id est, personas et rea hoUiinuni. ' Sa- 
%^$ a e h ominum^ aui negati si quando odium ceperat,'\ 
boprie reddidit et decenter, hominum satietas, negotii odium^ Non 
ttìm par erat Reip. principem hominum odio laborare. — 15. J{ tf - 
^iescere ubi volebat.] Bono verlio usus est. Nam cessat desi* 
kvus: requiescit defessus. Quasi , nostin^7'\ Grate expressit 
■alti infantiam militis, qui ante vult intelligi quod sentit, quam ipse 
icat. £t proprie hoc morale est stolidi, sive ruditer loquentis. Qua^ 
i, noe iin'ì'\ * AnoCKùuricti j prò, habes hoc? hoc est, quod supra, 
^eiiigis? — 16. Quasi ubi illam ex spuere t miseriam.'\ 

mt ezpressio; quae varie efifertur. Cicero, Fam. XVI. 27. Te^ ut di- 
1, fero oculis. Idem Philipp. VI. 4. Oderat tum^ quum ille tabulis 
\ovis adversabatur.j iam fert in oculis. Et Att. VI. 2. Publicanis in 
iculis snmus. Persarum autem reges Satrapas suos oculos vocabant. 

12. Fero.] H. e. certe, ntique. Adelph. III. 5. 23. 

13. Satias.] Ita infra V. 6. 3. Hec. IV. 2. 18. Phorm. V. 
S. 6. Est autem satitu et satietas fastidium. Lucret. II. 1037. Fes- 
ma saliate videndi. Mela, III. 5. Ubi eos vivendi satietas magis, quam 
'kedium cepit. [^Odium U e, taedium. Infra V. 5. 2,- Neque agri ne- 

fKe urbis odium me unquam percipit. Hec, II. 1. 22. Audivi cepisse 
tiium tui Philumenam,^ 

15. Hequieecere.l Sallustius , Catil. 4. Igitur ubi animus ex 
mulsie miseriis et pericuUs requievit. 

16. Exspueret miseriam ex animo,^ Metaphora, quali* 



94 EUNUCHUS 

Tarn, me coimvam sóliim abdocebit sibi. Chr. I 
Regem élegiintem nirras. Th. lìnino sic homo !. 
Ferpaécomm homioimi. Gn. ^Immo . nnUanini 

tror, 
Si técum Tivit. 1%. ^Invidere omnég milu: 

V. 19. Bentl. hcminumst , quia hominum in hac versm tede 
alt non elidi. Habet tamen elisióni* negleptio excu 
I ab interpunctiòne. 

Uhi ipro quando f et inhis^ et tupra.' Expueret»} Sxpuere 
fastidio aliquid reiicere et expellere. Nam expuere est extra 
fere , id est , foras. Nam pus est omnis bumor corpori oner 
17. Tum me convivam solum abducebat sìhL\ Ho 
eraty ut, qui esset minister xnagnarum rerum, id est, cM>a 
voluptatum quoque regis particeps esfet. Et vide quo significi 
tUTi Mffy et Convivami et Solum f et Abduceba^i ì 
vàcabaim Et Sihi^ quasi non propter me, sed ut sibi bei 
Tuwn me convivam,^ Id est, quum satietas bominum essi 
odisset negotia. C onvivam s olum abducebat.'] Ut, - 
lam nam perfìdus ille Te colere, Significat autem saepiuscule 
— • 18. Regem elegantem narrax.] Qui eb'gere scia t, 
ipse sit eligendus. — 19. Perpaucorum hominum.'\ 
paucis utitur: aut qui de paucis est, aut qui paucis placet : 
bonis et sapientibus, qui fere pauci sunt. Immo nuli or um 
troTf si tecuTth vivit.^ Hoc aversus , ne miles audiat. P 
men et aliter intelligi, maxime oum milite. — 20. In 
omnes mihi.1 Plus potest ad signiiìcandum infinitum tempus 

illa Lucretii , II. 1040. Exspuere ex animo rationem, \Ex3puer 
. riam i. e. eiiceret. Vile verbum est exspuere^ quod parasiti 
captavit; sic Propertius IV. 5. 66. de anicula contemptissima: At^ 
mam in tegetes putrem exspuiare paiernas, ubi vid. Broukhus. 
est molestia, ut Adelpb. V. 4. 13. et Hec. III. 4. 6. Sio miserun 
prò molestia afficere apud Gic. ad DÌ7« XIV. 7»] 

17. Abducebat.] lu Heaut. I. 2. 9. Eadem est Ham 
ctantia , Estb. V. 12. 

IB. Regem elegantem.] H. e. eligera scientem. Ix 
5. 18. Heaut. V. 5. 19. [V. Ernesti Clar. Gicer. s. t«] 

19. Perpaucorum hominum.] Horatius, Serm. I, 
Paacorum bominum, et mentis bene sanae, [Plura dabit S 
ad b. 1.] 

90. Teeum vivit.] H, e. te fismiliariter utitur. Cieero 
4. Sed tamen recordatione nostrae amicitiae sic ftuor^ ut beati 
videar^ qui cum Scipione vizerim. [BentL ad Hor. Serm. I. 3. 



ACTUSIII.SC£NAr. 95 

lére dancalmn : ego non flocci pèndere. 

tnidere misere; yerum unds tamen 

ose, elephantìs quem 'Indìds praefécerai 

li molestos magis est; qoaeso, inquini, Strato, 

i és feroz, quia habés imperìum in béflnas? 26 

Pulchré mehercle du^tum, et sapientér. papae! 

a. — tu Ego non flocci pendere»] Qnod morderenk 
Junvy vel quod inviderent. <— 22. Il li inviderò mioere^ 
enim esty cui animae mùerìa inest.. Ve rum un uè,] Proprie 
Nam unue ex mtiltig dicitur. Et tmre est facta nuUius pende* 
petitioy ad inertiam loquentif exprìmendam. Nam postquam 
Inviderò omnos mihi: repetit, UH invidero mieere. \ 
et impenso et mieere idem significant : et mox tamen fine uUo 
addidit, Verum unuo tamen impene e. Ant plus est mi- 
:jtLBxa impenee, — 23. Elopkantie quem Indici* prao^ 
•at.] Et hoc* stolte : cum hoc ad dignitatem sumit , et sic prò* 
t , ut magna esse praefectura videatur haec ipsa* Et hoc a sto* 
lilite sic profertur , tanquam magnum hominem Telit esse , qui 
videret. Et Indie is n(f6g àvridiaOToliìP, — » 24. Is ubi 
ìtue magie est,] More suo magie addidit , ne diceret mò- 
QuaeeOf inguam, Strato»] Strato, nomen accom* 
un militiae. — 25. Eone e e feroxj] Causale est, ideano 
:ans. .-— Quia hahes imp erium in belluas?] Mire ex- 
Imperium in helluas. Sic Virgilìus : • - - * illa se iactet in 
^eoluSy et claueo ventorum carcere regnet, — 26. Pulchro 
relè dictum,] Immodica laudatione vertit, etiam si quid fa- 
LCtum est. Sufficeret enim pulchro, quod est oapionier. 



L. Mordere clanculum.] Et homo et res mordere nos 
, ubi molestiam creat. Infra ys, 55. Adelph. V. 3. 21. Eadem 
lora et allatraro et rodere dixerunt, — Flocci pendere,] 

u.d. 11. 

I. Imp e ne e.] H. e. supra modum. Plautus, Epid. IV. 1. 39. 
te ree eet impense improbue, [Infra HI. 5. 39. impendio dicitur. 
]— Elephantie Indici* praef e cera t,] Plantus, Mil. 
'. -voi elep^anto in India Quo pacto pugno perfregieti. brachium ? 
US y lug. 52. Elephantis et parti copiarum pedestrium Bomilca» 
leieciu 

K Belluae.] Proprie de elephantis. Ovidius, Trist. IV. 6» 7. 
e sui monitis obtemperat Inda magietri Bellna, eervitium tem* 
7Ut subit, ▼• Graevius ad Fior. II. 6. 



96 



£ l) N U C H U S 



•Il ' 



logularas hominem, quid ille? Th. Miitas ilico. 
Giù Qttidni ésset? Pa. Di vostràm fidem! hominn 

pérditum 
Miserumqae, et illom sacrilegum. Th. Quid 

Gnatho, 
Qao pàcto Rhodiam tétigerìm in convivio, 
Nonquid tibi dixi? Oh. Nunquam: sed parrà, ób- 

secro. 
Flas millies iam audivi. Th. Una in convivio 
Erat hic, quem dico, Rhódius adolescéntulus. 
Forte hàbui scortum: coépit ad id adlùdere, 

V. 31. BentU ex Bembino et aliit Numquam tibi dixi? Idem r. 
irritare corr. praeter necessitateni. Dein : Quid agis^ hi 
inquam^ impudenti Cod. Bembia. hominif fed ordine 
conservato. 



— ^ ;.27. lugularas hominem.] Pulchre tangit militem, iugì 
larat dicendo, non, occideras: quasi gladio, non verbis tUQt 
Mutus ilico.'] Tarn boc stulluin est, quam si dicerct, statim 
Recle autein diceret, Ex ilio mutus fuit. Tale est et illud, Tu 
festinau — 28. Quid ni es se t?] Hoc est , ut posset esse , in 
ras. Hominem perdi tum.] Deest , ó: ut sit^ ó hominem. perdU 
scd sic melius sonat: maioris enim stuporis est, boc mòdo pronui 
tum. Il ominem p erditum miserumque^ et illum sacril 
gum,] Vide quantum addiderit, qui non hominem simpliciter, 
pérditum et miserum illum y nec malum, sed sQcrilegum dixerìL 
30. Tetigerim.] Luserim, fatigaverim. Nam ungere , cum 
tum etiam boc signifìcat. — SI. Numquam: sed narra, ohti 
c'r o.] Callide parasitus intelligit ad hoc se ititerrogatum, ut audire 
stulet. — - 32. Plus millies iam a udì vi.] 'TniQ^oXi^. Avi 
perfutura * ut aequatur: aut subiacet, ut tantum non millies odi 
stultum eundem et immemorem esse, qua et intelligentia est 
34. Forte habui scortum^ Vide quemadmodum milei, dom 



27. lugularas^ H. e. pudore suifusum ad silentìuin 
rat. Adelph. V. 8. 35. fiorati us , Serm. I. 7. 35. Per magnoe » 
Veos te Oro , qui reges consueris tollere, cur non Ilunc regem iogolafl 

30. Rhodium,] Plautus, Epid. II. 2. 115. Auro ùpi~ 
magnus milesy Rhodius, raptor hostium, Gloriosus, \^Ttmg§n 
aculeato dicto perstringere. Muret. ad CatuU. XXI, 8* et Vidorii 1 
KIX.19.] : 

32. Plus millies.] Pborm. III. 2. 2. , 

34. Ad id adlud^re.] Plautus, Sticb. II. 58. Quando adì 



ACT.USULSCENAI. 97 

me* Inidcre. ' Quid agis^ inqoaiA, homo impiH 
dens? ^ 85 

ipns tute esy et piil[pi]nieiitiim qaaeiis? Gii, Hbj 
hm, he! 

L Qmd èst? Gn. Facete, lèpide, laute: nfl 
sopra. 

V. 36. BentL corr. puhnentum, Qtto admisto iotof cadant rectiiit. 
Nid forte ## •# delerì maluerìt. 



ad dietimi naxm perrenire fateatnr » iaterim qoaia contenoptut lit 
derisnt. Abdomen in corpore foeminarum ^ patiens iniuriaa 
y teortum dicitur , . ideo quia acorta funt dura coria* A parta 
ani meretricet scorta dicuntur: Tel ino tov mud^uv^ qaod Graeca 
ìUire inte] ligi tur : quod illae faciunt saltando assidue, velpotina 
ido , ut Lucretius ait , lib. 4. ob eam causam ^ ut concinniorem 
acrem exbibeant viris : aut sibi abigant conceptum , quod in TolTàm 
punae, in ipso coitu non se moyentis, incidit. — ^ 36. Xiepus 
Se a«y et pulpamentum guaeris?"] Lepus prò infamia 
Ita ponitur : vel quod magis a posteriori parte, hoc est^ armis, pul- 
lientum de se praebeat, cum in convivio carpitur appositus. Ut 
raSiu* ait, Foecundi leporis sapiens sectabitur armos, Vel quod ve* 
knr illum , et persectantur canes : quos prò amatoribus ùXkr^o^txm^ 
Klligimus: ut ipse Tere/i /if<« ait , Cervam videro fugere ^ eectari co» 
• Vel quod illum sic fugiant omnes , constituat ut hunc libido effe- 
lata. Vel quod a Physicis dicatur incerti sexus, ac eBie modo mas, 
io foemina. Lepus tute esy et pulp amentum quaerie}^ 
9d in te habes , hoc quaeris in altero. Et est t^énog dXXfiYOQlcu 
., hay he!] Parasi tus hic interiectionem risus addidit : quo magis 
icprimumhoc audisse credatur. — S7, Quid est?] Haec in- 
ngatio gestum vultumque continet cuiusdam alacris, et certi, quod 
ianduj sit. -* Facete.] Facetusest^ qui facit verbis quod rult. 
p/dtf. ] LepiduSf qui politus est ut Isxlff, id est, lamina. — 



», adludiabo. lustinus , I. 4. de puero : Quem ubi in manum mii* 
' aeeepity velut ad notam adlusit. [Alludere i. e. amorem suum 
mdere visu , motu , tactu manus aut pedis. Lactant. Ili* 10. de 
iaialibus : colloqui vìdentur , dum aut homini alluduni aut suie quis- 
I eoniugibus. Burmann. ad Phaedr. III. 19. 12.] 

36* Lepue tute eSy et pulpamenàum quaeris?] Ex- 
ieat Dona tus. Eodem sensu Gatullus, Garm. XCL Ipsa olerà olla 
^t. Et Cicero ad Q. Fr. III. 1. Ipsifontes iam siiiunt» Vide Com- 
nt. maiorem , et Giono?» ad luit* III. 3* 7* 

li. 7 



96 



EUNUCBUS 



Tmun' ibsecro ne hoo dfcivui erat? Tetoi méML 
Th. Aadieras? Gn. Saepe; et fértur ia pfimb. 

Meum *8t 
Gm Dolet, dictum impradentì adolescenti et Ubero. 
Po. Ai té Di perdei Gn. Quid ille, qwew? Tlk] 

Pérditus. 
Risa ómnes, qui aderant, émorìri; dénique 



V. 38. monet Bentl. Tuum ohaeero ne dictam^sM prò TuMtnm^ 
ut Eun. IV, 2y 53. Adelph. III. 4» 19. ubi utrum - ne 



Laute^ £au/iiJ qui mundus et splendidus est. -^— 38. Tuùm 
Mucrone hoc dictuin,erat7'\ Et dieta, et proverbia , et ac 
aesy quod rem agant| faceti^ hominibus adscribiuitiir : et boc 
genus est, ad potiores referre, quod alter probatur dixine. Til 
cr9didL'\ Quia omnia velerà magna sunl. — 39. Saept.\ 
ex ipso: nam esset contrarium superiori. Meum e«^. ] Noa 
tantummodOy feed verbis quoque ipsis agreste est, quod nnnc 
Meum esi, — 40. dolei dictum impr udénii adolesei^ 
ei libero,] Oeest mihif utsit, Bolet mihì. Et dictum 
pium est, id est, quod dixisti. Àddidit enim parasi tus , quo 
sitdittum, commiserationem eius in quem dictu'm est, utpote 
dentem adolescentem et liberum. Scit «enim homines ttultos 
videri velie. Et vide parasitum in iisdem versari, cum ait supra, 
gular aSf hic, Boi et dictum. Imprudenti^ Scilicet quii 
nime crederet, tali so perenti posse convicio : aut cum tali viroi 
rem futuram. Et sic laudat militem, ut miseratione iam dìgnoi; 
adolescens. Tarn festive * ut etiam misereri inimicorum vacet. • 
4l. At te Dì per dant.] Nove Parmeno , nonipsi, sed de ipie' 
quitur, non audiente eo. £/^a>vix(5ff. Parmeno hic male facit; 
te Di per dant j inquit. — 42. Rieu omneSy qui aderat 
emoriri^ Disciplina est comicis , ut stultas sententias, ita etiam' 
tiosa verba, adscribere ridiculis imperitisque persomi. Ut Fiata 



39. Fertur.] H. e. celebratur. Quinctilianus , Inatit Ci 
X« 1* Sohis pueris insigne* Oratoree ferebantiu-. Ubi ìride Btf 
[Fertur imprimis i. e. in omnium ore est, circumfertur ut elegaM 
venustum. Sueton. Gaes. e 20. ut vulgo mox ferrentur hi versus. 1 
Schulting. ad Senec. Controv. II. p. 170.] 

[40. Imprudens hic in laude ponitur, ut adolescentee imperiti 
rum , educti libere Andr. V. 4. 8. Vid. Bentlei. h. 1. Minus recti k 
locum accepit Schulting. ad Senec. Controv. I. p. 152.] 

42. E mori ri.] Ita Plautus passim. Ondiate Mctim* 4 
215. Mortemque timene , eupidusgu€ morìri. 



ACTUSnLSCENAL 09 

omneB Um me. Gn. Non imórìsu 
8ed heéB ta, porgon' ego me de istac Thjidi? 
edun me amare sdspicata 'st? Grfi. Nil mimis. 45 
aAge magia sospfcionem. 1%. Cor? Gn. 
Rogas ? 

r? si qoando illa méntionem Fhaédriae 
»t, aut si laudat, te ut male mrat Th. Séntìo. 
Id ut ne fiat, haéc res sola est rémedio. 
nóminabit Phaédriam, tu Paraphilam 60 

itinuo: si quando fila dicet, Phaédriam 
^mittamus cómmissatum: [tu,J Pimphilam 

52. BentLy ut tnetmm tuitentetary cum ab'quot codd. et vett editt. 



\ibas 0go denumerem stipendium , inquit ex persona militit. Ita* 
emartri dixiU At vero Atticus adoletcens in Heautont» 
cupio. Vide igitur poètam prò loco ac tempore sdre quid dii 
— 43. Meiutbant omnes iam me.] Ne cui dicerem^ Le* 
Éu$0 es f ei pulpamtniwn quaeris, Aut ^ Eone es ferox f quia habes 
'ium in beUuas ? Non iniuria.] Hoc sic pronuncia ^ quemadmo- 
illad supra, Quidni esset? — 44. P argon* ego mo do 
e Thaidi?^ OinovofAla ad litem futuram inter mib'tem et Thai- 
«— 45. Quod eam me amare eu ep icata '«/?] Quia 
faarrf illam militi quoque naxà tò a»onQ97jfiÌ909 ostendisse, quod dizit 
Medriae» *— 46. Immo auge magie euepicionem,'\ Haeo 
K causa reiiciendi militis. — 47. Scin*7'\ Monentis est dicere 
k*y Tel «ciVo. Si quando illa mentionem,'\ Si quando et 
lìBUi sjllaba acui potest, et media. Tamen Tariat sententianu — - 
^ Id ui ne fiat.] Modo iVe, non, significat. Haec ree sola 
^« r0medio,'\ Si te suspicetur amare Pamphilam. — - SO* Ubi 
^wiinabit.'] Et locum et tempus significat ubi* Tu Pamphilam 
ÈMtinuoJ] Hic magna o/xoyoft/a est y qua TVre/i^i im praeparat quem* 
teodnm iurgium inter Thaidem militemquey et Gnathonem» per 
liM psirtes terpat fahulae. Et bene continuo: ut iutelligat mere- 
k^ non tam Pamphilam amari, quam sibi vicem dari. — 52. Pam - 



44. Purgon' ego me de istac Thaidì7] Plautuf, Ampb, 
L 2. 28. Et id hue revortiy uti me purgarem tibi. 

48. Te ut male urat,\ Plautus, Bacchid. V* !• 5. Magie 
|Imì id reputo^ tam ma^ie uror, quae meue filiue turbavit* 

BOm l/bi nóminabit Phaédriam*] Sex integros bosco ver- 
lU cstat Cicero, Pam. I. 9. 

52. Commieeaium*'\ ad compotationein post coenam. Plantus, 

7* 



100 £ U N U e HU S 

Cantatam proTOcémus 9 si landabit 

Illiud formalo: ta hùiiis contra; déniqiie 

Par [tu] pari referto; quód eam mórdeaf. 

TA. Sìquidém me amaret, tum istac prodessét, 

tho. 
Gn. Qoando illod^ qnod tu dàs, exspectat, 

amat: 
lam dùdum te amat: iam dudum iili facile fit, 

tu delet , ac deinde v. 53. Cantum tu provaci scribity ut 
tum a canore derivetur, 
V. 55» vett. editt. et codd. Par prò pari referto» Sed frustra cpaerul 
locutionis exemplum. Vulgopar par/. Beutl.corr. Par tu pori 

philam cantatum provoceìnus!\ Eleganter, quia ille forii 
haec intus : illum ìntromittamus , hanc provocemus. Haec est in 
bis poetae germana proprìetas. — 54. Tu huius contro.] 
contra vicem significat. ^^ 55. Quod eam mordeat.] 
par, Aut absolute Quod, quae res. — 56. Sìquidém me ai 
rety tum ìstuc prodesset, Gnatho.^ His versiculis, pei 
Militis et Gnathonis contineiitibus , o/xo vo/ctóx inducitur, quod 
mile sit, facile militem ferre posse, anteponi sibi Phaedriam, 
semper inteIle^'erit non amari. Nam si hoc tollas, aut exclu( 
est Phaedria , aut ex dolore militis in bac fabula fit ezitus tragicus. 
hoc miles, ut sapiens, locutus est. Ergo meminisse couFenit rie 
personas non onmino stultas et excordes induci a poètis comicis. 
nulla delectatio est , ubi omnino, qui deluditur, nibii sapit. Stul 
antem est in his quatuor modis : aut non venire in mentein, quod 
tet: aut si veneriti non tenere: aut bonum consili um amittere: 
malum admittere. Vide ergo , ut hoc commode miles viderat, 
tenuerit, totumque amiserit. Hoc autem idcirco interposuit poeti, 
ostenderet, quid veneni haberet asscntatio : per quain non modo 
tes decipiuntur ac praecipites cunt, vcrum etiain sapientes ini 
sanique evertuntur. — 57. Quando illud, quod tu das^ 
spectat.] Hac sententia tollitur militi, quod recto senserat: nec 
suadetur tamen, quod ametur ab amica. — 58. lam dudum 

Mostell. I. 4. 5. Js'unc commissatum ibo ad Philolachetem, — Psi 
philam cantatum provocemus.] Nimirum e gynaeceo. Ti 
morem , de quo refert Livius , XXXIX. 6. Tum psaltriae samhucist 
que^ et convìvaìia ludionum ohiectamenta addita epulis. 

55. Par pari referto.] Phorm. 1.4. 35. Plautos , Fé»! 
2. 41. Par pari reapondes dieta. Citat Serviiis ad Virg. Aen. L S 
— MordeatJ] Supra versu SI. Livius, VILI. 4. Sin autem SmÌ 
Itbertat\s deeiderium remordet animo*. 



ACTUS m. SC£NA I. 



101 



dóleàt: metait sémper, quein ipsa nùnc capit 

ictum, ne quando ìritas tu alio cónferas. 60 

Bene i|(xli: ài mibi isluc non in mentem yé- 

nerat 
Ridicolam: non emm cógitaras; caétenun 
hòc tute melios qndnto invenissés. Thraso! 



fV. 59! y« metuet. Cod. Bénib. tt alii metuià^ quod etiam Bentleio 
magic placuit. 

63., Benftl, eorr. Idem hoc aìi$ meiifis $ute invenissés Thraso. Nam 
fi idem est» inquit, quomodo meliusì Nolumus Haec argumen- 
tia conlutare. 



la'*] Velnimimn et vaìde, tei lam pridem. •— 59. Quod do^ 
tf.J Hoc ad illud refertur, quod sùpra dixit, Far pari referto^ quod 
mord^Qim ^ 60. Ne quando iratus tu alio cónferas^ 
liìc locum prò persona posuit^ ut ne dioeret, ad aliam, — « 
ji S mi hi istuc no 71 in mentem vener atJj Sic pronuncian- 
est, quaci militi monstri simile videatur^ sapiens dictum alii prius 
in znentem, quam sibi. — 62. Ri di calumai Vel hominem 
dictuxn significamus. Caeterum idem hoc tute melius 
\anto invenissesy Thraso!] Soilicet si cogitasses. 



^ 59. Capit fructum,] Supral. 1. 35. 

60. Jtlio eonferas,] Cicero, Off. L 14. Quas enim eopias 
Sr et suppeditari aequius est^ et relinqui^ eas transferunt ad alienos. 

63. Tute melius,] Cicero , Fam. IV. 13. Sed haeo tu me- 
m f ^^i optume omnium. 



102 



£UNUCHUS 



ACTUS TERTIU& 

SCENA SECUNDA^ 



THAIS. THRASO. PARMENO. GNATHO. PTTHL 

!!%• zIludire Tocem viga sum modo mflUis. 
Atqae éccum! salve, mi Thraso. Thr. O Thais mei, 
Meilm saàviam, quid igìiurt ecquid nis amas 
De fididua istac? Pa. Qnam venusie! qoód de£t 

Audire vocem visa sum modo mi/if f#.] fiic ù 
nuàUipUx coneursus dissimiiium personarum ^ et tamen virimi ei 
psUtae dUcretarum^ tu confueio nulla sii facta eermonis : stimmi ( 
prò ee cuique accommodata mire repraeseniaiur oraiio. -— !• Judì 
vocem viea sum modo miliiis.'\ Omnei tenfut visa di( 
ab eo cpiod est certissimum oculorum: Ergo visa sum^ sensu. Ut' 
giliusi ---- visaeque canes ululare per umbram , Adventante Dea, 
8. Salve^ mi Thraso.^ Quia secum, Mtlitis : quìa apud 
Thraso, Est quaedam actio , cuius nonien honestum est : sicut 
philosophus; est quaedam, cuius nomen ofFensum est, ut miles, 
rius. — - 3. Meum suavium,] Tria simt osculandi genera, 
/ii/ii icilicet, basium, et suavium. Oscula oSRcìorum Sìxntt Baste, 
dicorum afTectuum: Suavia, libidinum vel ainorum. Meum sui 
vium,] Cum oscularetur, dixit. Quid agiiur7] Et hoc bl 
menti genus est post osculum. Sed duri est etagrestis: infert 
Ecquid noe amas? Et Ecquid y aliquantulumne significai: et il 
illa plurimumy recitat. Cicero in Catilinam, Quid esi^ Catilu 
ecquid attendhì ecquid animadvertis horum silentium? — 4» 
fidicina istac?] De, propter : ut sit, propter fidicinam. 
vide non puellam, sed fidicinam, quasi ab amatore dictam, et eo 
tore y qui quasi memor sit artis , qua delectatur : et quia puella sit 
mula meretriois: nam meretricum est fidicinam esse. Quam fi 



1« jiudire vocem visa sum modo militis,] Plaut. GìsM 
IL d« 1. jiudire vocem visa sum ante aedes modo Mei Lampa^ 
servi» 

[4. Quod dedii prineipium i» e, quam inficete f ermonem tunra otl 
est commemorando inunere , quod dedit. Dare prò facer« freqM 
est comicis. Prineipium est prooemium apud rhetoret* Scbnitingi * 
Senec Gontrov. IL p. 123 J 



A e T US IlL 8 C£M A IL lOS 



dbcfpiani tdvenieiis! THu Plùnmiiln meritò tao. 6 

hk Eimns ergo ad coénam: quid stasP Pia, Hem 

iltemm: 
Ir homìne hmio natum dicas? Tkr. Ubi vis^ non 
I moror. 

hu Adibo, atqae adsimulabo, quasi nane éxeam. 
Inm%^ Thais, quópiam.es? TA. Ehem! Parmeno, 






T. 7. Bentl. corr. Abdomini hunc natum dica* , quod eleganter dica* 
tur de parafilo /^ qui de ventre iolo cogitaverat. Dictione uti* 
tur Gicero'in Pison. e 17. 



r##/ quùd dmdit principiwm adrenien*!] Bene reprehea- 
PiarmeDO. Nani in beneficiit debet obliTiaci qui dedit , et meminifte 
lit. Et t9t grari$ 9Ì^99lm,^ Quam veruuieì — > 5. Piuri-^ 
■ #r i#o # » ^.] Facete meretrix amorem suum non ad aTaritiani 
aed ad officium. £t cum de £dicina , inq^it, te amem prae* 
merito tuo. -Alii> tic respondeie inteUignnt, ut ipga de£dicina 
agat. Nam ourn ille dizerit, E e quid nos amas? illare- 
iity PluFÌmum, Quod autem da fidicina hac dixit ille, sub» 
k liaec, Meriào tuoy id est, quoniam xnereria , dando en ai. Sed 
eety ut praeter munus Mtfri^um dizerit; quamquam multi irurim 
intelJigant. Ut est illud V.irgilii: Quique sui mtmoras alio9 
hr» merendo \ id est, gratos sibi reddidere munerando. '— > S, Ea^* 
I» ergo ad eoe nam,] Deciiit parasitum de coena etiam importnn» 
■onere y cnm quadam èfifpuau velut inagnae rei. Hem alte» 
Éi.] Bene alterum , quia duo simt. . IJem altera m.] Si hic repre- 
riatur milet , alleram dictum : si parasitus , alterum hominem» Vult 
m Parmeno et parafilo este versutiory et debet esse, cum peioris con- 
SMissit. Hem alteì um,] Alter um^ non respectiTe, sed abso- 
ft; ne si dixisset» aliud diotum, vel alterum stultum. •— 7, Ex 
mine hunc natum dicas,'\ Racle reprehendit Parmeno dnos, 
knm nnos beneficium Tfaaidi ezprobrat, alter prò beneficio coenam 
todit, ianqnam ad eam currendum sii: nam boc significai. Quid 
te? quasi ait causa properandi. Ubi vis^ non mororJ\ Ad, 
aiif« ad coenam. Ubi vis retulit: Ad, Quid stas? Non 
re r, ^- 8. Quasi nane exeamj] Mire, Nunc exeam, 
ppe qui iam dudum procul steterit. -— 9. I turane, Thais^ 

m 

5. Eam US ergo ad coenam.^ Ita solent servi et parafiti 
btìs eermonera aul negolium interturbantes menlionem coenarum 
tm. Adelph. III. 4. Ò7. ^ IV. 2. 49. 

7!. Kx homine hunc natum dicas?] H. e. credas bunc 
hominem , et non belluam polius ? Ita infra , versa 36. et Plautus, 



104 



E UNUCHUS 



/ 



Bene fidali: hodie ifdnu Ai. Qao? DL^indi 

hnne non \nldes? 
JPa. Video, et me taedet. ubi vis, dona adsint tihi 
A Fhaédria. Thr, Qiud stamus? òar non Imiis luoc 
JRy. Quaeso hércle ut liceat, pace qnod fiat tna, 

y. 10. Bentl. coni. Bene poi feciii\ i. ^ feoicti. Nam eodd»i 
vett. •àìtU Bene poi fechtL 



^aoptam fftf?] Ut experìatnr Thaidìf animum, fingit netcire qnoi 
Shem! Parmeno,] Vide deprehenfam tneretrìcem veUe blanc 
tu satufacere Parmenoni. — 10. Bene fecis^i.] Quid bena 
Panneno? An qaasi perturbata baao loquitur, etiam de aibib 
dienfl, utpote meretriz et faceta?- An quod illuserit coutìcìo? «^ .< 
die^] Dulcxter additum hodie ^ quasi cum exceptione : quo M 
ficat non perpetuo obseouturam militi : et ut quae promiaerit , 
tantum abfuturum Pbaedriam. Quidl hunc non videe? Si 
miliiemf laedit praesentem; si amiciun-j laedit Parmenonem. 
igitnr pronomen inveoit. — 11. Video, ei me iaedet^l 
tune Parmeno fatetur odium militis , ut retundat ab eo amorem 
dia, — - Ubi viSf dona adsunt àibi a PhaedriaJ] Nfl< 
tuit ezitiosius mìliti contingere, quam ut continuo rìvalis mittereC 
nu8 y et posteriore et ooram ipso. Dona adsuni libi a Pki 
dria,"] Gum illa sub pronomine celaverit nomea militis, ex arte 
meno pronunciavit , J Phaedria, — 12. Quid *iamei 
Quid stamus? ad moram refertur. — - Quid stamus?] 
verbis miles insulsus dolere se indicat. Cur non imue A in e?] 
aervus rivalis est Parmeno. — 13. Paee quod fiat tua,] Pai 
aut gratia , aut voluntate : et deest cum, £t sic locutus est , qussi 
lum bis verbif omnibus indixerit. Pace quod fiat tua^ di 
huic quae v olumusj convenire et conloqui.^ Pro] 
quia pax, datio, dedUioy convention eolloquium y militiae verbs 
et invidiose sic ait, quasi per eum non accipere liceat dona Tbsid 
Et sic pronunciondum , ut subaudiatur 1/9/: ut sit, vel dare, vcl 
venire, et colloqui 1 ut inter hostes solet. Sallustius : Quae poetai 
eonventione non praestitissent. Et alibi, Cuius ad verba voluntats^ m 
loquio miliùhus promisso , corruptio facta paucorum , et exercittu 4fl 



Mil. II. 2. 80. llerus meus elephanti cerio circumtentue est , non K 
Neque habet plus sapientiae , quam lapis, 

13. Pace quod fiat tua.] Eleganter ad militem nil nisi 
dem spirantem. Habet autem formulae speciem. Plautus , Amph. 
1. 132. Obsecroy ut per pacem liceat te alloqui* Cicero , Fam« VIL 
Face tua dixerim^ 



A G T u s m. s e £ K A n. ita 

liinc qnae TÒlumiis^^ cónveiure et^-C^Aloqni.'- 
Perpùlcfara crocio d^a^ haad nostri» simUiar. ii 
les indicabit. heiis, iubete istó» foras 
, c{U09 ìu8n,;-ócius.- •procede tu bua. ' 
.éthiopia est iisqae haec. Thr. Hic ^Ppnt tréa 
minae. \ • :■•;.:• 

Mix. Pa. 'Ubi ta esy Dorè? accède hoc. hem 
Eunnchùm libi! . 

.5. Bentl. cum Faemo : au$ nostris 9. ~^ 



tus est, ^ 14. Dare huie quae volumus^ Haec gingilla 
1 vidia pronuncianda sufit. Convenire et conloquijj ^ ^c 
iciandum est , lit quasi dicat , liceat per te , miles , q'uocl etiam 
bstes, et in bello lìcet. — 15. Perpulchra credo dona,} 
tu de fiducia pùlchrae virginìs. No a tris s imi Ha,] Et hìs 
, et horum simiiiay dicimus. — 1^. Res indicabit,] Scit 
hi nomen poue contemni : et ideo videri vult potius^ quam i perari 
a sua, id est, Chaeream. Iubete istos foras ex ire j quo e 
, ocius,"] Cum fiducia et alto vultu pronunciat; et festinu.t, ne 
;t iniles prius abire, quam vidcat. Et est ordo , pei us ex ire. -*- 
recede tu Auc] Bene procede dixit, non accede^ aulveni: 
areat dignitas in incessu. Et callide ab inferiore incipit mune« 
7c est, a puella ad Chaeream venturus, simul ut a vero manci- 
cipiens ad falsum sine suspicione transiret. — • 18, ExAe-. 
)ia est usque haec.'j Quod Thais cupiebat, Nam supra, 
le ubi dixti cupere te ex A ethiopia ancillulam, 
e additum , ut longinquitas monstraretur. Et hoc est quod fa- 
Munus nostrum ornato verbisy quod poteris. Ex 
i op i a est usque.] Hic ostendit quid sit ex Aethiopia^ addendo 
e : ut ex longinquitate dignitas muneris pondcretur. ' Et quid 
im crimiius in colore, quando ipse dicere gloriatur unde sit? Et 
ib inferiore coepit , ut a^^qaiv doni faceret in Chaerea : -et^ turpi 
adente lenocinium comparat secuturo pulchro. Usque modo 
>iuni de loco est: ut, Siculo prospexit ab usque Vuchyno, — 
sunt tres minae.] Callide munus ad pretium revoca vit , ut ad 
iam converteret m eretri cem : ne officio donanfis et gratia' lenire* 
Et ideo non dixit, trihus minis valet^ sed, hic sunt tres mi' 
quasi iam yendenda sit. — 19. Vix,'\ Aut difficile significat, 



18. Bx ji etili opia est usque haec,'\ Emphasis est in vo* 
>que. Cicero, Deiot. 7, Cui magni ficentìssima duna^ ut seri' 
legimuSf usque ad Numantiani misit ex Asia. Nepos, Haunib. 2. 
que a rubro mari arma conatus sit inferre Italiae» 



106 



EUNUCHDS 



Quam liberali fàcili quam aetate . integra ! 

Q(%. Ita me Di ament, honéatiis -est. JRa. i^nà fa. 

aÌ8, Gnathp? 
Numquid habes , quod contémnaa ? quid ta «■lenii 

Thraso? 
Tacént: satis laudani, fàc peridum in literig, 



tLUtnon: ut sifc, nee hoc. Lucilius : Career vix carcere digruu. Vi 
tu esy Dare?] Tanquam quaerat eum, ut iiomen indicet: quo 
dito magic dissimulet Ghaeream. Accede huc,^ Vultu eo di 
quo debuit dicere , et dicto aemulorum laesut, et confidentia 
tiiS| velut in eo dumtaxat conspectu Ghaereae confidens. HemS 
nu oh Ulti tibi jy Mire' pcstquaixi - dixit , - - • - Sunuchutn porro 
ffètte iCf Quid solae uiuntur hìé reginae^ repperi. — 20. Qua 
he r ali fa eie,] Non narrative làudat , sed per interrogationem , 
maior fiducia est. Quam aetate integra!] Id est, qua fl< 
pubereSi ut P^irgiliutf attjue integer aevi Ascaràus. ^— 21. Ita 
Dt ament.'\ Iitravit ideo, ut non amore Phaedriae, sed ventate 
ad laudandum' videatur coram milite. Ho net tue*] Pulcher, Fi 
liuty Et iaetos oculis afflar at honores, — Honestus.^ Hic sul 
dit, quod in ancilta praetermisit , quia Aethiopissa honesta dici non 
tuit. — 22, Numquid habes,] Il ab e e prò invenisti. Q u 
cont emnas'^] Plus est conte mnas^ quam vituperes : et deest , 
hoc: Utsit, numquid habes ^ quod in hoc conlemnas? — — > 23. Te 
cent: satis laudant.] Tuciturnitas confessionis genuf est, 
•erfcim centra adversarii interrogationem. Ideo tacere hoc , vel q 
laudis argumentum est: quia supra tacere vitupera vi t: ideo et ipia 
alt : Quid tu aie y Gn alh o7 numquid habes ^ quod eoa* 
temnuA? Tacenti satis laudant. Et, Quid tu aute^y 
Thraso7 quia supra contempserat puellam. Fac p eri e ulum ii 
literìSffac in palaestra^ in musicis.] Si totum i ingularit 



20. Quam liberali f ade f quam aetate integra»] YiH 
de And. 1. 1. 45. et 96. 

21. Ita me Di ament."] Formula iurandi , Terentio et FUt» 
to famib'aris. 

23. Tacenti satis laudant.] Cicero, Sezt. 18. Taoeadi 
loqui, non infoiando con fit eri videbantur, — Fac perieulumit 
literis.] And. III. 3. 33. Sunt, qui itteras de arte arithmetica iotcl" 
ligunt, quod in ea literis uterentur veteres: non obstat tamen, quo Bò- 
nus de literis humanioribus studiisque liberalibus intelligamus. Quii 
non tantum homines liberi , sed et servi literis imbuebantur , quo et* 
rius venirent. Horalius , Epist. II. 2. 6. Verna ministeriis ad umIM 
aptus hcrileSf Litcrulis Graccii imbuì usy idoneus arti Cuilibei. [ LifM 



ACTUSULSC JB.N> IL 107 

m in palaeslra, in mndcbvqnàe Ubeniin 

ira a^nmn est adolescéntem, solertém dabow 26 

hr. Ego illnm Ennitohipni, si opus siet, ve! sóbrìiu. 

IL Atqne haéo qni mkity non dbi soli póstalat 

I TiTere, et sua cairn ucladi caéteroa. 

fi fS. *ùi prò Tulg. sii repofuit Bentl. cum Faemo. 



;, Mtet o/McoWlfvroVy Lìt$ra^ palaesir^ musica^ -^ jH* QtfO# 
Urum sei re aj§.quum ett.'\ Quondam liberi pueri hit artibut. 
lÉiabaiiInr. .Et est figura lllki^iq: deestenim, Jlis. — - 25* 5o- 
^Itfin.] Id etty di«ertum. Utrum Aom «p/fr/f/n. Ut Horatius^ Do^ 
^rmoHss uiriusque Unguqem An auumendura est Hit eztriiuecuf ? 
ìeriem,] Decst, His, JSoierSf quasi totus ex arte consiftens, at 
mQ%nìp quod Latinii rerbis quasi solus in arte sit. Huic inere 
inm. Nam solers quasi olog difstri dictus. '*Olo9 eeium^ uà 
•f et {g sue dicimus. -* 26. Ego illum Eunuch um^, si 
opus f vei eobrius,"] Hoc ut militare est , ita importunum 
Ite Thaìde: extra quani, miles sisaperet^ nihil amatorie con- 
iplari debuit. S«d et hoc nccedit ad eius odiuiii , praeterquam quod 
■ in suspicione est amicae siiae, quod fidicinam magis diligat. Et 
I mire, quod nemo prior Eunuchutn esse Chueream, quam miles, 
llidit: adeo stultus etiam nomine ipso appellavit. Sed statim stulto 
let primo quidem couviciuni ipsi Eunuche facit: in quo potest iam 
imre amicam. Deinde attestatur hoc dicto pulchritudinem hujut 
nerit. Quid igitur proiicit? Satis autem ioculare est, si cogitet 
Mream esee^ qui haec de se audiat, et tacere cogatur. Fel «o- 
!*««.] Honesta ÌHiiipig^ propter muh'eris praesentiam. Ut Vìrgi» 
ff, Wovimue et qui te. Et ipse in Heautont. Qui se vidente amicam 
iiatur euam. Hoc taraen miles coactus a Parmcnone dicit, quia re- 
diensut est tacuiue. — S7. Attj uè haec qui mie it,'\ là est, 
ila munera. Hoc enim haec significat. Non e ibi sol i p oe tu-^ 
r. ] Hoc est, Istum aemulum, quod pò tee, ab ìpsa pel-^ 
lo* — - 28. Sua causa excìudi caeteros,^ Nihil potuit dici 

f umt artes liberale! omnes, ut apud Cic. de Orat. HI. 34. et Nep. 
ic. e, 1. lungit vero litteras, palaesfcram, musicam, quod Graeci 
I artes imprimis pueros docebant. Perizon. ad Aelian. V. H. VH. 15.] 

24w Quae liberum scire aequum est adolescent em,] 
ero, de Oratore, cap« 1* Sic seneio, neminem esse in pratoruin n^'' 
•o habendum , qui non sit omnibus iis artibus , quae sunt liberi) ho- 
!• dignae ^ expolitus, 

t5, Solertem da6o.] Solers opponitur rudi. Sallustiui, lug. 
Rudis antea et ignarus belli solertissimus omnium in paucis iewpe^ 
iàus /aetus est^ Dabo i. e. exhibebo» 



i 



108 



» • 



^E U NUC HU S 



Neqae pugnas natrai, néque cicatrice»* sau " ' 
Oflténtat: iKeqne tibi Abstat, qaod quidam facit: 
VeFHtn ubi molestum* )i4n erit, ubi in Toles, 
Ubi témpus tibi mt, «it habét, sitaoi reoiffitar. 
T/tr. Apparet servum * hunc ^éèse domìni paupeiia^ 
Miserique. Gn. Nam hercle némo posset, sat sciO| 

V. 32. Bentl. ium si ree. corr. 



invìdiosiuf. Non enim óàiLÌt Phaedriam, sed e a eie ras. 9 quasi 
atnaCores fuissent , niii metueretur excmplum Phaedriae. — S9. 
^ué pugnas narrat,] Descriptio militis, tantum excepto boi 
Neque cicatrices,] Insigne foeditatis. Nam apud meretrìcem 
aliud cicatrices Taleut? Nam cicatrices etsi semper glorìosae siot, 
tamen etiam apud meretrìces, quibus post pretium forma placet* 
Sallusiìus quoque fatetur , Haec sunt vinutis insignia: dehonestat 
tamen esse corporiy maxime laetabatur. — — 30. Neque tibi 
stat,'\ Qui a te repellat amatores tuos. Quod quidam faeiì 
Quidam recte, Nam et figuratum et aptum sententiae est, et 
temptum indicat hoc verbum. — 31. Uhi molestum non eri 
Ad superiora retulit, quod nunc dicit: Scilicet ad Non sihi si 
postulai te vivere^ et sua causa excludi cae t eros: 
que pugnas narrat^ etc. Ubi molestum non erit, 
tu voles. Ad, Neque tibi obstat: Ubi tempus tibi eri 
Et mire occupat animum meretricis , ciim illam huius impulsa ine 
facere, quidquid dure fecit excludendo Phaedriam. Hic igitur 
•cit praécepta de beneficiis aestimandis , intelligit oratorie in utn 
partem dieta omnia. Verum ubi molestum,] Utrum tibi 
stum^ an aliis7 scd aìiisy quia illaturus est -— 32. Ubi tempi 
tibi erit,"] Non amatori. Et uhi tu voles: nou ut uunc in milits] 
teris. ^Ubi tempus tibi erit, sat habet, si tum re cip iti 
His dictis et militem repulit ab animo meretricis, et comtnendavit 
lescentem : et perfecit , ne iniuria videatur apud Thaidem , quod 
«te susceperit Phaedriam. -^ 33. Jpparet servum hunc ss\ 
domini pauperis,] Tristiores enim sunt servi pauperum , et ob U 
ipsum nequiores. Et hoc melius erat : quamvis illud aliter parasi 
exponat. Vomini pauperis miserique,^ Bene additum mi «cr^ 
quia non continuo pauper etiam miser est. — • 34. Nam hsrt^ 

f 

29. Pugnas narrat.] Ita solent milites gloriosi.* Pianti 
Mil. I. 1. Truc» li. 6. 1. — Cicatrices ostentat,] Livius, IL 1 
Ipse t^stes honestarum aìiquot locis pugnarum cicatrices adverso peeM 
ostentiibat. Ovidius, Amor. III. 8.9. Cerne cicatrices, veterie vestigiapugi» 

[32. Sat habet i. e. contentus est. Caes. B. G. III. 46. qui fsi 
habehant sine detrimento discedere, Nep. Epam. e. 8» Lacedaem» 
satis haberent si salvi esse possent, Vid. Drakenb. ad Liv. V. 21. 9«1 



A e TU S 



S e E If A U. 



10» 



hd habéret, qui pararet aHltin, huiic pérpeli* - S^ 
ni. Tace io, qoem ego infra esse infimos omn^ir 

puto 
fominés: nam qui hidc animam àsdentàrì ioddxerisi 
flimnia petere té cibum posse àrbitror. 
'• lamne imos? Th. Hos .prins introdacam , et 
quaé volo, 

^ 36, Tulgo erat ess0 infra, Correxi't Bentl. ex Donato. Ita infra 
ree te sub ictum cafdit, 
Y. 37. Bentl. ex suis codd, et vett. editt. nam qui huic assentari ani" 
mum induxeris» 



o p OS sei,] Secundum , illud, Aity aiOf approbat parasi tua 
noiles dixit. Et est ordo, Nam /lercie satis scioy nemo posset 
perpetiy qui haheret j qui pararet alium servum, Nam he re le 
mo p OS set»"] Aliam causam subtiliorem assìgnat parasitus, quam 
'at miles. -— ' 35. Qui haherety qui pararet,] Prìus Qui^ 
lomen: sequens adverbium est. — 36. Quem ego esse puto 
ìfra omnis infimos homines,] Nam haec sententia vuH illum 
inem servis etiam esse peìorem : quia et servus, homo. UtinPhor- 
>ne , Seri'um hominem causam orare leges non sinunt, — 37. Qui 
ic an imum assentari ind uxeri s.] Proprie : nam animus in" 
iVtfr adversum obìectas difflcultates. — 38. E fiamma te pe- 
re cibum posse arbitrar.] Unde siné damno aut malo nihil 
;t auferri. E fiamma.] Hoc intelligit non ex foco, sed ex me« 
igni, vel incendio flammae. Nam antiquum verbum est Petere 
bum e JlammUf mordetque utrumque siuiul: ut nescias quem peius 
fitoperaverit , buiusne faniem , an illius immanitatem , vel voraginem. 
Si simul vide convicium redditum , unde coniectum est : id est^ de 
■npertate et egestate. — 39. lamne imus?] Odium Parmcnonij 
a stomacbum militis ista indicat festinatio. Et Jam increpatio morae 



[35. Qui pararet alium ; qui ponitur prò ut , ut ad Andr. prol. 
L notavimus. [imo valet: quo.] Parare est comparare y emere. Catull. 
tm SO» non possem octo homines parare rectos, ubi vid. Muretus. Caes. 
I, G. IV. 2. quae impenso parant pretio. Bucbner. de comm, rat. die. 
U ISm et Gronov. ad Senec. de Ben. IV. 12.] 

36. Esse i nfr a omnes.] Naevius , incerta fabula : pessimo^ 
mm pessime, Ovidius, Trist. V. 8. 1. Non adeo cecidi ^ quàmvis ab- 
tetiis , ul infra Te quoque sim ; inferìus quo nihil esse potgst. 

38. E fiamma petere te cibum.] Lucilius, Lib. XXII. 
Tordicus petere aurum ex fiamma expediut , et e cocno cibum, Catul- 
9y Carni» JLVII. Ipso rapere de rogo coenam. Cuiusmodi hominem 
autns bustirapum vocat, Pseud. I. 3. 127. Rud. I. 2. 52. 



110 



E UNU GliU S 



Slami (mperabo; post [hoc] eontiirao emù. 
Thr. IBgo hinc ibeo, tu btanc ^pperire. l\i« 

cónvenit, 
Una (re cum amica imperatorem fn via. 
Thr. Quid tibi ego multa dicam? domini sfnrriliB M. 
Gn. Ha, ha, he. Thr. Quid rides? Gn. 'Jbtuc qti 

dixti modo: 
Et illiid de Rhodio dictum [cum] in mentétn renìL 
Sed Thais exit. Thr. /ibi prae, curre, ut sint domi 

V. 40. Bentl. ex codd. postea continuo exeo^ qnÌÉL in continuo 

•aria sit synaloephe. Sed vide an recte ex Donato et cod. 

ferb. huc interponatur. 
V. 41. prò vulg. islam cum Bentl. ex codd. repositum istane. 

hinc et similia in versus initio corripi ^ frequentissimum. 
V. 43. Bentl. corr. domini simia es^ ingeniosius quam veriuf. 

gatum tuetur etiam Priscianus T. IL p. 1 17. et 228. ed. 
y. 45. ex codd. Bemb. et Victor, post dicium Faernus ciim ial 
^ suit. Etenim alias ultima vocis dicium j quia in tbesi est, 

posset non elidi. Benlleius cum post in mentem posuit. 
V. 46. Palmer, et Bentl. cura. 



est. — 40. Posi huc continuo exeo,'\ Legitur et po«/ «Ai 
gii post prò postea, AIlORSll'IHDE quomodo prò postremo pMl. 
41. I^go hinc abeo.'\ Gonsequens erut, ut offenderetur miles, td 
diligenter rivalis munus suscipiente meretrice. — 42. Una ire ei 
amica impetra ter em in via.] Vide nQOvaQaaxev^v futurae 
Inter Thaidem et militem. — Cum amica.] Mirifico amicam 
non meretricem, — Imperatorem in via,] Congrue in mili 
quasi ipse sit, sub quo est. Et hic servat Parmeno, quod sibi 
tum est, Et istum aemulum^ quod poterisy ab ea peilito» Et 
mutat nomina, lune ad honorem, hinc ad invidiam. Hanc, non 
retricem, sed amicam dinìi: hunc, non militem y sed imperatorem. 
43. Quid tibi ego muti a dicam 7] Non habuit aliud milet 
tus|: et redit adilla quae supra dixit, Domini pauperis mi*9ti 
que. Domini similis es,] Ineptus iocus, in quo senrus inina 
vice domino comparatur. — 44. Quid ridee7] Et hoc eo 
dicitur , quasi sibi conscius sit miles facete dicti convicii. Nam v/à 
quod nescìat causam risus , eo interrogat quid riserit : sed ideo , ut dt 
nuo laudetur. — 45. Ei illud de Rhodio dicium.'] Hoc iri 
illud, Eorum ingenia admiror simuL Et buie, ut apparet, fit amidir 
ideo facilius ab amica , quam a parasito separabitur. — ^ 46. À^ 

43. Domini similia ««.] Petronius, cap. 58. QuaiU dtm 
nusy ialis et s'ervue. 



. A e T U S m. SCENA II. 

Mia. GikFiai 3%. Dfligenter, F^thiai, 
ke dfares, n Chrem^ hnc forte advénerìt, 

6res, primum ut mineat: si iti non cómmodum *st, 
redett: si id non póterìt, ad me àiiddcifo. 60 

r. Ita fadam. TA. Quid? quid àlind Toltti dicere? 

, cùmte istam diligenter Tirg^em. 
ma ad^tis, facite. T/tr. Eàmos. TA. Vos me sé- 
quimini. 

▼•48. BentL cumeditt. vett. et duobut codd. : Fac eures: 9i foruhùe 
Chremea advénerit, 
49. Beoti, corr.; primum u$ redea$i si id non eommodum V/, 
ui mancai» 
ìm 53. idem Domi ìU siàiSf facite^ 

Etf, eurre^ u$ sint domi parata omnia.'l Non dizit^iNM; 
Intel ligitur. Domi ut si ni parata omnia.] ^EXXèi^ig 17^1- 
in qiut plus vultu signifìcatur, quam Terbis, — 47. Fiat.'[ 
am^ veljietf diceret servus : liber vero, fiat: tanquam et 
iubeat «ibi. -~ 48. Si Chremes hue forte ad me vene* 
,] Oinovofila ad iitem futuram, et ezstum (abulae. Et boc non au« 
miles: nam si audiret, nimis irasceretur. — 50. Ad me addu^ 
] Modo uhi sum significat. ^— 51. Quid? quid aliud vo- 
dicere?] Plro, quid aliud? bine est illud Ciceronis ^ Quem^ 
im ? recto admones: Polycletum esse dicebant, '^^ 52. Curate 
■tfsi diligenter virginem,^ Haecresest, quae faciet virginem 
ludi, in lectulo collocari, et obdormire. Curate istam dili^ 
ìmi^r virginem,] Ridiculum, quum contra eventurum sit. -« 
i Kos me sequimini.'\ Katpà m(f64(ona sunt puellae, quae se* 
lUttr. 

51. Quid? quid aliud volai dieere?] Infra V. 3. 1. Ci-^ 
Ì9 ad Q, Fr. HI. ì. Quid praeterea? Quid? etiam. Att. I. 17. Quid 
f0Ì seribam ad te? quid? multa sunty sed in aliud tempust Vide 



li» 



;I E U N.O-C B:tt.S 



i^ p ■••* 



» • .1 



• «1 



ACTUS TERTIUS. 



S e E N A T E R T I A. 



GHREMES. PYTHIAS. 



CAu Jtrofkcto quanto migis magisque cogito, 
Mimiruin dabit haec Thais miki niagnùm malum: 
Ita me yideo ab ea astute labefactàrìer. . 

y. 3. Beno, ex codd. coir. Ita me db ea astute video labe/c 



1. Profeeto guanto magis magisque cogito.] 
persona apud Menandrum , adolescentis rustici est , et inconsc 
oratio est. Sed coneeditijir secum loqiientibus multa transcendere, 
taciti intelligunt: est enira integrum hoc modo, Profeeto quanto 
magisfjue cogito, nimirum intelligo vel invento ^ quod dabit haec 
miài magnu/n rnalurn, Potest autem nimiri/nt et prò confirmatione 
cipì y ut nihil desit : ut sit nimirum , sine dubio , prò certo. 
9. Nimirum dabit ha ce Thais mihi ma gnu in ma lui 
Solre nimir umy et fac, non est mirum : et statini consequens 
per àovvdètov tota sententia , quasi dixerit , non est mirum , et 
stinctiooe interposita mox intulerit , dabit haec Thais mihi 
gnum malum. Nam ni ne signifìcat , et ne non, A7 prò 4 
J'ìrgiliuSj Laeti discrimine parvo Ni teneant. Ne prò non PlaMl$ 
Ne vulty inqiiit) prò non vult. — Nimirum dabit haec Th»i 
mihi ma gnum malum.'\ His verbis intelligitur se sentire paubn 
labi in amorem meretricis, quamvis invitum, et adhuc rctineiM 



9. J) a bit mihi ma gnum malum.l Vide And. I, 1* Il 
[Magis magisque, Frequens haec geminatio. Liv. Vili. 39. ^BÌlfi 
jtrogrediebantur y ìiiagis magisque turbatos hostes cemebant, ubili 
Drakenb, Nimirum i. e. certe, sine dubio. Horat. Epist. L llil 
cui placet alterius , sua nimirum est odio sors, Donatus ad h. L] 

3. Lab efac tar ier*] H. e. sensim convelli , et a propQI 
obduci. Metapbora a turri aliave mole translata. Flautus, Mere. 
3. 68. Labefacto paulatim. Supra I. 2, 98. 



A e T U S m. S GEN A m. 118 

■I tuoi cum primnm iugsit me ad se arcéssier; 

fgét qois, quid tibi cam Ala? ne norim qmdem; 6 

bi Tenì, causain, ut flbi manerem, répperit. 

il, rem divinam fécisse, et rem sérìam 

die igere mecam. làm tam er^t snspfcio, 

IdIó malo haec fieri omnia: ipsa accàmbere 

V. 5. Bentl. ex codd. eum ea^ nttit anapaettus, neglecta lynaloeplia. 

Nam ita cum sub ictu est, ut elisio negb'gi recto potuerìt. - 
y. 8. B. iàm eroÈ ium auspicio j ex coniectura* 



Mtem. — 5. Rogeà qui*^ quid tihi cum i7/a?] Prius intu- 
j qàam interrogavit. — 6. Uà ibi manerem,'} Manerem^ 
(doy non dormirem, sed remanerem significat. — 7» Eù rem 

tiam velie agere mecum»"} Scilfcet , quae non posset nune agi, 
t operetur. An rem seriam magis agendam tune putabat^ cum rem 
ffaiara fecisset? — 9. Dolo malo haec fieri omnia."} Doiut 
ardendo dictus, id est, a dolando ^ id est minuendo. Nam et 96lo£ 
fÈftce laesio dicitur: et dolones^ tela quaedam bellica» et dolare fa«- 
i^ lignum est ascia caedere. Quod autem addidit malo^ aut à^ 
||li^ògest, quia sic in duodecim Tabulis a vieteribus scriptum estt 
k hti^STùv doli est perpetuum: aut diastole est^ quia est et bonuSy 
p a medentìbns falli aegros , non tamen decipi , Lucretiue poeta te« 
pax initio lib. 4. Accumb ere me cum ^ Mecum^ penes me si- 



[5. Quid tibi cum Illa; suppl. negotii èst. Gic. ad Oiv. XV. 10. 
'miài 0ecum minue esset quam est cum tuie omnibus, Nep. Alcib. 
10. Quae regi cum Lacedaemoniis esseni, Scbulting. ad Senec. Con« 
w. I. p. 119.] 

6. Causamj ut ibi manerem^ répperit,] Ita VirgiliuS| 
■• IV. 51. de simili re : Indulge hospitioy caue<isque innecte morandi, 

7. Rem divinam fecisse,} Intelligit sacrificium Veneri ob« 
■m. Ita Hec. I. 1. 109. Auspicabantur autem res serias a sacrìficiis. 
RO r«iit divinam et res divinas promiscue eodem sensu dixerunt. 
nituty Ampb. HI. 3. 11. Ego rem divinam intus faciam, Virgilius, 
B. VIII. 306. Exin se cuncti dirinis rebus ad urbem Perfectis referunt, 
«impliciter facere, Virgili us , Ecl. III. 77. Cum faciam vitula prò 
^gibtiSj ipse Ttsnito, [Inter serius et severus hoc discrimen est, ut 
D« fere semper dicatur de rebus, posterius de hominibus. Nep. 
op. c« 3. in crastinwn drffero rèe serias, Ouker.ad Liv. XXIII.7. 11.] 

9» J^o/o malo,] De discrimine doli boni et doli mali vide Ulp. 
. {. 2. et 8. S. de Dol. mal. Cicero, Off. III. l4. Sed quid face- 
* ^ondum ènim jiquilius, collega et familiaris meus^ protulerat de 
» malo formulasi in quibus ipeis cum ex so qwureretur^ Quid esset 

I. 8 



114 EUMUCHUS 

Mecum , -mihi sese dire , sermonem qua^Srereé 

Ubi frìget, huc evàsiC: quam pridém pater 

Mihi et mater mortui é^nt dico, lim dio. 

Riis Sunii ecquod habeam, et qaam longe Ìl mari? 

Credo ei piacere hoc: spérat se a me avellere. 

Postremo, ecqiia inde parva perissét soror? ^ 

Ecquis com ea una? quid habuisset, cum 



y, 13^ Bentl. SuniOf <{uìa non oppidum, sed regionem notet 

beam pleriqu9 libri ; vulgo haberem, 
V. 16. Bentl. ecquid habuisset , de coniectunu 



gnificat. -^ 10. Mihi sese dare,] Non poteft magis sigmi 
profusa petulantia. Sermonem quaerere,^ Sermonem guain 
quando non solum quod dìcamiu quaerixnus^ rerum etiam quomodl 
ter nobia respoddeat et obloquatur : puta cum deCcientibus sermocì 
dì cautùy quota sit hora? et, eatit rectequis vaiueri$7 percontamoi; 
11. Huc evasii,] Tanquam impudenter <H>ntenderit ad hanc inf 
tionera. Quam -pridem pater mihi et mater mortui^ 
senu] Hoc propter aetatem pucllae inquisitum est. — 12. L 
din.] lam olim. — — 13. Et quam long e a mari?] Hoc 
meretrix in^uisivit , ut sciret , ufcrum rapina praedonibus fuB 
quippe ad mediterraneum locum , qui accessus esse potuit pin 
Sed tamen non abhorrct a suspicione huius meretrìcis , quM 
scire vellet , ciiius pretii fuiidum habeat Chremes: hoc est, f 
amoenum y vel quam maritimum. — 14. Sperat se m 
avellere,] Bono usus est verbo avellere^ tanquam ap 
naciter retinente. — 16. Quid habuisset j cum perit,] C 



dolus malus ? respondebat , cum esset aliud simulatum, aliud actun 
Jpsa accumbere mecum,] Id probrosum erat, non tantumG 
cisy sed et Romanii moribus. Apud illos scgregabantur a mensa i 
rum mulieres; apud bos adsidebant ad pedes. Vide Comment. maioi 

10. Mihi eese dare.] H. e. accommodare se v Giuntati ■ 
Heaut. IV. 3. 10. Adelph. V. 3. 52. Cicero, Att. IX. 5. .Videe^ ■ 
huic denty ut daturi eint. Ad Div. II. 8. Da te homini. ubi r.iotpp 
^ernton^ni quaerere,] Explicat Oonatus. Ovidiut, Arte AH 
143. Hic tibi quaeratur sociV sermonis origo. Id /o/iga arcesserefi 
lae dizit Petronius , cap. 37. ubi vide Burm. 

. 11. Ubi friget,] Subaudi, sermo. H. e. ubi iam non ■■] 
rappetit , quod roget. Cicero , Pam. IH. 8. Refrigerato Mas In 
mo sermone hominum provincìalium, ubi v. Man ut. 

14. Avellere,] Cicero, prò Fiacco, e. !^4. Arulfiim «i» i 
praeier tpem^ quod mrat epe devoratum lucrum. 



A e T U S m. S e E V A UL |15 

Ss eain pósset nóscereP- Haec cor qnaéritet? / 

Él fila forte, qnae ólim perìit piirala 

r , liane se intendit èsse , ut est aodacia. 

m éa, si vivìt, ànnos nata *al sédecim, 20 

mAìor. Thais, quim eg;o snm, maiàscula 'st . 
t pòrro oMre, ót yemreni^ sèrio. 

dicat quod volt; aut molesta né «iet: 
i liércle veniam tértio. Héiis, hem. ^Clcqnis Uc? 

19. BentL Eam sése intendii esse^ er uno Eugraphio. Nam m* 
rar hic putide repeti, 

L^3. Bent], dicai quid voU ex co4d. et editi, vett. 

^ 

■Dando: ant, cum perirei, — - 17* Haec cur guaeritei 7] 
Ittn ac Tultu id quod restai ostenditur» - Nam deest , neseio» -— r 
ffmmc se intendit esseri Proprie intendere^ est crimen iti ad« 
ium lacere. — 21. Maiuscula 'st.] Diminutive dixit, ut 
utramque eue primaevam. ^ S2. Misit porrà or arem"} 
o -pro post&a. Ut venir em serio,'\ U^um| u$ venirem ee* 
ali orare eerio7 — -* 23. jiut dicai quid volt,'\ Pro, quid 
In Hecyra , At vide , quam imperito aegritudo haec oritur mihi 
9 SoMiraia, — Aut molesta ne eiet.] Aut hoc moraIiter| 
^coi hoc imperai?) aut cum quo hoc agii. «- 24. Heue^ heus» 
^ais eet?^ Haèc i eparatim pronuncianda suni ; nam apparet in» 

^18. Periit parvula eoror.] Plautuf| Rud. ProJL 89. Huic 

virgo periit parvola, 
[19. JnienéU h. e. cotiiendii. Cic. ad Div. I. 2. Lupué intendere 
Gesnerus in ^hes. L. L. intendit esplicai per probare vuli : 
verhum hoc usitaium est ICtis.] 

Mi sii,'] Legati et Nuncii mi'm' proprie dicunttnr. Flemm* 

\ verhum hoc absolute usui^aiur, fine nomine addito-; nti 

^12106110 Pam. XVI. C. Curio misi, ui medico hahetetur honoe. 

L 1. 22 . de ranis : Misere ad lovem, [ Mieti orare. Grae^ 

more dicitur prò misii oratnm. Vossiui de Consimci. e. 51. p, 

*MiiUre simph'citer est nuniium vel liiterai mittere. Òic. adDiF. 

Si ad mt misieees, uhi vid. Manuiius. luiiin. V. 3. Statini igi» 

jkittii. Gronov. ad Liv. VIIL 83. 1. et Duker. Ad Thucyd. 

.] — Orare eerio,'\ Id orahai maxima opere vocat mox 

rfl. Molesta ne siet.] And. IV. !• 17. inpra m. 1. 24. 
n. 1. 27. JPhorm. IV. 3. 30, Plautus, Rad. IV. 3. 91 Mihi 

"fi. Hwuif heue; ecquis hic? 0gQ #Biit CAre9Ì#tf.] Ita 

8* 



116 



EUHDCHDS 



Ego 8BIB CSmmeB. JRjf. O oipitaliim le^dlnmanlj 
Ch, Dico ego mi inàdìas fieri. J^. Thab w*^™"^ 
Te orabal opere, ut cns redires. Ch. Rus eo. 
1^. Fac amabo. Ch, Non possnm, inqnaTip- Jf^. 

tu aped DOS hlc maoe, 
Dsm lédeat ipsa. €%. Xil minns. i^. Cor, mi 

mes? 
CA.'Malim lem! hinc ilus? J^. Si istnc ita 

èst tibi. 



V. 30. Bentl. ex oodd. 
Nec alitar rema 
vt domttm ire. 



rem kin^ ihU7 prò Tolg. &wi 
Diatar antem ma/si» 



ter haec verba pnlsatam iannam pmonare. — - 25. Ego eum Ci 
me«.] Vide quantum diftet ac raria sit huiot ruaticitaa, Eg9 
ChremeSy a faceta meretrìcis disciplina. O capitulum lepii 
eimunu] Nam rusticnm esse stalim magis apparebit, ubi dizerit,» 
eo: et infmoqleyxetti 6w TlONICMSl. — S6. Dico ego 
in sidiae fieri,^ Blandimentum rusticns insidias putat. — 27. 
eo.] Pro potiore negotio rue posait. Et maior negatio est^ 
diceret, I^on huc veruo, -— 23. Non possum^ inquain,] 
est, quam nolo. — — Dum. re deal ipsa,] Ipsa^ rei domimi 
ipsa, de qua agitur. Nihil minus,'\ Deett, faciam, -^ 30l 
lam rem hinc ibi e 7^ Hoc adverbialiter dixit: quemadmodi 
cimus , Domum ibis. Et apparet illum mann tactum esse , qui fio] 
scitur, quia dixit Pythias, Cur, mi Chremes7 quasi dicat, 
meus sic indignatos est adolescens? nam ab eo, quod est meue^ 



AdeIpb.IV. 4. Si. Plautus, Hud. Ili. 4. 57. Heus^ ecquie kie{ 
heue» Vide Gomment. maiorem. 

25. O capilulum lepidiseimum.llULAdelpìuV.S.S, 
UL 3. 26. Plautus, Mil. III. 1. 131. O lepidum capui^ 

26. Miài ineidias fieri.] Pborm. IL 1. 44. Attios: 
landum esi semper: multae insidiai suni bonie* Phaedrus, L 
Habeni insidias hominie blanditiae malù -*- Maximo $e ora| 
opere,] Plautus, Mil. I. 1« 75. Rex Seleucus me opere oraeis wd 
mo, [Saepe divisim legitur magno opere , summo opere. DrakaoU 
Liy. XXVIII. 18. 4. Aliquando alia quoque vox iuterponitur ut k. L| 
ad Div. XIII. 7. ^[uanlogue opere eius munìcipii causa laberarem^^ 
ostendi. ] 

28. Hic maney dum redeai ipsa,] Plautus, Biid«IIL6^ 
Monete , dum ego huc redeo. 



ACTUàm. SCENA m. 

Ébo, vt illac trénseas, ubi iUa ésL Ch. Eòi 
; AÌAj Dórias, cito hùnc deduce ad mililem. 

b.SSL BentL ex codd. et v^ editt. dtducf ut alibi abduc. 



117 



r*< facit. — ^ 81. uimabof ut illuc transea^^ uhi ili fL 
Vide non etse otiosura , quod omnia praetent^ sunt pptiut , cpiam 
pBipoitnna fieret, nt ad militis domum Ghremes dedùcerelur. Ne- 
^ ~ hoo conveniebat personae Baocliiali! quoniam aut inficetmny 
nsum, aut importittium : ideo hoc ipsum Doziae praecepiU 
illuc Sranseas ubi illa est,'\ Ut breyem viam demonstraret, 
sa* 9 eed iranseas, dixit, Amabo^^ Interìeciio est amantia: sic 
pm sonat. 



A C T U S T E R T lU S. 

S C E N A QUARTA. 



A N T I P Q O. 

BRI aliquot adolescéntuli coimns in Piraéo, 



Heri aliquot adolescentuli coimus- in Piraeo,] In 
prologuio insinuatio personae eius est , cui narraturus est Chaerea^ 
9 a se post scenam faeta sunt» Fit autem hoc populi causa, ut spe^ 
kr auribus accipiaty quod suhiìcere oculis po'éta non potuit, — ' 
[fri aliquot adolescentuli,1 Bene inventa persona est, cui 
Chaerea , ne unus diu loquatur : ut apud Menandrum^ C o i m ii «. ] 
;ii«, consensimns, ac pepigimus: ne sit soloecismus. In. Fi' 



I. Heri aliquot adolescentuli coimus in Piraeo.] 
illì aliquot adolescentuli custodes publice fuisse una 
Chaerea y atque coiisse y id est , convenisse , et pacti esse , ut de 
>lia ederent postridie. Supra II. 2. 59. De Piraeeo vide Celiar. 
ligr. Antiq. II. 2. et de ratione scribendi vocabuli Gronov. Obss. I. 3. 
lepbebis, Atticae terrae circuitoribus, s. srs^ino Aoffi , v. Harpocra- 
a t. T. mt^tnoXo^ , ibique Valesius et Massaucus : UJpianus ad Demo- 
. Olynth. Ili. p. 42. G. coU. Platon. Leg. VL p. 778. D.] 



il» ^ EUNUCHl/s 



In h^mc dièm ut de fsymbalis -esséaiw. Ghiera 

ei rei 
Praefécimus : dati damili : locos , témpas constìtétom < 
Praetériit tempas : qao in loco dictnm èst , pmrali ^ 

hil est 
Homo ipse nasqaam *st: néqne sdo quid dicam, 

quid coniéctem. 
None mi hòc negoti caéteri dedére, ut illuni quaén 
Idque édeo visam , si domi est Quisnam hic a Tha 

exit? 

' V. 7* BentL si domisi, sst quisnam a ThtUde exit, Codd« M 
nam hinc a Th, Itaqiie Faémus seà , Bentleios àinc eiec 
lum ut plerumque fequitur Westerhor. 



raeeo.] Pro, in Pirassum. —— 2. Ut de symholis esse 
Plautus iti Menaechtnis , Minore numquam fui dispendio* - Sed 
essemusy ^p^odi|cU| (e) litera. •— 3. Praef eoi mue^J' Id eil 
MoeluQxov fecimus. Dati annui i.'\ Nihil interim de scorto, 
ret enim ephebos^esse. — r 4. Praetériit tempus,^ Quia 
consti tutuni est. — Quo in loco,] Quia /ocu^ constitutus i 
5» Homo ipse,] Quia Chaeream ei rei praefécimus. »— 6. C 
ri dedere,] Caeteri, exceptis me atqne ilio. — » 7. Qui 
hine a Thaide,] Causa sciscitandi est admiratio de habitu e 



2. Ut de symholis essemus,'] H. e. coenam coeni 
in quam quitque symbolam dedit. Plautus, Truc. IV. 2. 28. 
nunc bene sumus» De symholìs vide ad And. I. 1. 61., 

3. Praefec imus,'\ De con vi viorum praefectis y qui et 
etMagistrì, et Àrbitri dicebantur, vide Interpretes ad Plaut. I 
1. 15« — Dati annuii,] Hi prò pignore dabantur convi 
Hegibus. Kircfaman. de Annulis , cap. 18. [^Paraii nihil prò p 
nihil. Sic apud Liv. IX. 16. nihil satis praeparati. erat ad obst 
tolerandam. XXXI. 7. nihil parati. Sic alibi quid integri, hoc s^^ 
Vid. Gronov. ad Liv. XX ^11. 37. 5.] — Constitutum,'^ 
5. 34. supra I. 2, 125. Heaut. IV. 4. 4. 

4. Praetériit tempus,^ Id de apparatu convivii iut 
dnm, non de ipso convivio. Infra III. 5. 59. 

6. Hoc ne goti caeteri de d ere.] Vide And. Prol. 2 

7« Ibo ad eumy visam^ si domi est.] Plautus, 

1. 54. Ego conveniam Euclionem , si domi est, \Si ponitur pri 

e/ apud Graecos. Propert. II. 29. 23. volai ^ si sola guiesceret i 

sere* Cic ad Div» IX, 26* cutn ille, si quis guitfquatn quaere 



A G T OS m. S C£ N A IV. 



119 



iéA^ va non est? ipsns est quid hoc hóminis! qm 
hic ornata' est? 
fflnd mali est? neqaeó satis miriri, neqae con- 

licere, 
qiiidquid est, procol faine Inbet prios quid àtj 
sdscitirì. 10 



▼• 8. Bentl. ex aliquot cqdd. Quid hoc omaiùi? 



r, «1 Tix agnitnf Ckaerea. — 8. Is esif an non est? ipsuM 
rt.] Vide an potnerit meretrìcem ìgnotam hoc habitu atque ornata 
y gui ab Antipbone yìx agnoscitur. Quid hoc hominisl'^ Vi-' 
longam narrationem possit audire , qui nondum amico narrat, et 
affeetus pendet. Quid hoc hominis !] Quod a Thaide epbe- 
ezit. Qui àie àrnaius ««t/?] Quia Eunuchi veste indutot 
— - 9. Quid illud mali eet7'\ Quod timidus egreditur. — 
Quid 9itf scisciàari.] Sciscitari est occulta magis et te- 
rimari ac velie cognoscere, ut. Suspensi Eurjrpilum scitatum 
FhoM Jmnimus. 



ÌH 



. Duker ad Hor. III. 3. p. 445.] — A Thaide exit.] And. 
S. ti. 

8. , Quid hoc hominis?] Ita admirans et contemnens simul 
itar. Infra V. 1. 17. Heaut. IV. 8. 6. Vide Donatum ad Hec. IV. 

21. Plautus^ Amph. IJ. 1. 26. Quid hoc sit hominis? — Qui 
orna tu est,] Supra IL 2. 6. Plautus , Menaedun. I. 2. 37. 
^hu mie est omatus tuusl 

9. Quid illud mali est?] Interrogatio cum admiratione et 
Homacho. And. V. 2. 2. Infra V. 8. 5. Heaut. I. 1. 30. Phorm. I.-9. 7. 

[io. Procul etiam dicitur de spatio breviore. Sic Hec. IV. 3. 1. 
pvcui sermonem accipere dicitur, qui tam prope adest, ut sermonem 
pidire possit. Salmas. Ezercit. Plin. p. 96. et Perizon« ad Sanctii Min. 
1 16. p. 152.] Nisi prò sed positura. 



120 



£ UN U CH US 



ACTUS TERTIUS. 

SCENA QUINTA. 



GHAEREA. ANTIPHO. 

Ch. J3IUM9UI8 hic est? néma est. numqius hioc me 

sequitar? némo homo 'st 
lamne erompere hòc mihi licet gandiam? prò lup- 

piter ! 
None èst profecto, intérfid cam pérpetì me p^^ssmn, 

V.2. Tulg. Uc00 mìhiin mihilicet'Bent\. ex coda, mvkì&riU Idem 
magna cum audacia correxit : prò supreme luppiier , 
voce gaudium ^ cuius frìgidam scilicet repetitioneni 



Numquis hic e si? nemo estj] In hac scena verha gesti 
vuUumque indicane exeuntis : cui oh via persona ohiiciiury sub cuius 
casione spectatorihus gesta narrahuntur. ^- 1. N umqui e hic es\ 
nemo est. Numquis hinc me sequi turl^ Duo metuit, 
quit obvius comprehensor occurrut : et ne quis sui persecutor exisl 
Nemo homo '«/.] Quamvis per nemo homo ìntelligatur, tai 
addidit homoy ut veteres solént, TCfì à^%aìtiiiM, — — 2. lamni 
erump ere hoc licet mihi g audiumì'^ Erumpere qui 
, activum Terbum posuit, prò naturali: ut sit, Licetne mihi erumj. 
hoc gaudium? Aut e rumpere quasi ezire. Mihi prò a mai' 
Erumpere,'\ Utrumne e rumpere prò emittere posuit? At 
erumpere prò exclamare ? ut erumpere vocem dicitur , qui ezclamiL 
Nam Prò luppiier dicturus est. — 3, Nunc est p rofecto,] Oté$^ 
et sensus hic est , Nunc e^st profecto tempus , cum perpeti me possum ÌB^ 
terjìci. Hoc autem cur ipse dixerìt, statini suhiicit causam. Cam 



1. Nemo homo.] Ita Adelph. II. 3. 6. Hec. III. 1. 1. Phoriii 
IV. 2. 1. Lucilius, XXIX. 70. Quis tu homo es? nemo sum homo. 

2. E r tf mp ere hoc gaud ium7] Prior Donati explicatio Ten 
est. Ita Cicero 9 Att. XVI. 3. Ne m m^ stomachum erumpant , quia» 
sint tibi irati, [Plura Gronov. ad Liv. XXXVI. 7. 13. a Rubukenio 
laudatus.] 

3. Nu no est!\ Caecilius apud Non. Nunc enimvero est j eua 
meae morti remedium reperibit nemo. Plautus j Capt. IlL 3* 1. Nu» 



I I 



ACTUSm. SCENA V. 121 

i lioc gaudmm contiminet vita aégritudine iliqua. 

id néminemne curiosum inténrenire nunc mihi, 5 

p& me seqaater, qaóquo eam: rogitàndo obtandat, 

énecet: 
|nd géstìam, aut iqidd laétns sim: quo pérgam^ 

unde emergam; ubi siem 
Ktitnin hunc nactns; quid mihi qnaezam: sinus 6im^\, 

anne iosiniam? 



erpeti me possum,^ Animadvertenclum ert, quod fi e^pl con- 
IBte legerìs, quando significat: si separatimi dum significat. Nunc 
jl pro/ecfo.'\ Figurate ao coniuncte lege sine. disiuoctione. -— 
[Confamìneà vita aégritudine aliqua,] Mire vitae Crimea 
lit: yelut ipsa sit campus, possessioque fortunae instabilis vario- 
— - 5. Sed néminemne curiosum,] Apparatus ad intentio- 
futurae narratiom's dicitura — 6, Qui me sequatur,^ Id cu-- 
indens, quod tristibus molestum est» Nam.centra Menedemus 
ìtnr narrare quae dolet. Obtundat.l Odiose instet ac repetat^ 
ikstus et odiosus sit. Enee et,] Evq>to96tSQov quam enicet. ^— 
jQuid gesfiam?] Deest guaerens: ut sit, rogUando ohtundat et 
ÌHsr#9 quaerens quid geatiam. Gestire est me tu corporis monstrare 
li sentias. Gonstat autem a pecudibus ad homines esse translatum. 
)^id ges tiam,] Gestire propria est sensum corporis gestu indi- 
|By quod magis brutorum est animalium. . Virgilius , Et studio in-- 
^$nan rideas gestire lavandi, ' — Aut quid laetus sim,] Propter 
id. Unde emergam,'\ Proprie dizit em er gam^ ut ex lustris 
|De iuhonestis locis , utpote meretricis domo. Cicero : At ne tum qui'- 
m emereistif lutulente Caesoniy ex miserrimis naturae tuae sordibus» 
• 8. Kestitum hunc nactus,] Bene nactus dixit, ut qui 



id est| quum me fuisse^ qitam esse^ nimio mavelim. De eltipsi huius 
nkioiiis vide Sanct. Min. IV. 4. Ovidius , Trist. IV. 8. 5. Nunc erat, 
poMMto deherem fine laborum Vivere, 

4. Aégritudine^ Vide And. V. 5. 5. 

5. Curio sumJ] Adiectiva terminata in oju^ fere in deteriorem 
linn mmuntur. Plautus, Stich. I. 3. 44. Sed curiosi sunt hic quam 
res inali j Alienas res qui curant studio maximo, 

6. Obtunda't,'] Vide Donatum ad And. II. 2. 11. *— Bne- 
li] Exoruciet. Plautus, Rud. IV. 3. 7. Enecas iam me odio, quis- 
f es» 

7m Quid gestiamo Gestire est ^estibus et motu corporis ma- 
ni desiderìum declarare. Ovidius, Metam. IV. 130. Quaruague 
#'i/, narrare per ivula gtfiiiU -^ Unde emergam,] Kespicit Itt- 



122 



EUNUCHUa 



jtn. AdfbOj atque ab eo gratiam hanc, quam iSim ' 

velie, inibo. 
Chaérea, quid est, quód sic gestb?. quid obi ìàc - 

yestitus quaerit? lì 

Quid est, quod laetus sis? quid tibi vis? satin' saau?! 

quid me adspectas? 
Quid tàces ? Ciu O f estus dies hominis ! amioc^ i 

salve. 
I 

y, 11. Bentl. quod laetus 09, et sanu'^s i. e, MonuM «»; ntmmqiit é 

obnieottira. \ 

V. 12. Bentl. audacter : Quid dices? CH. offgtùs dieaJ ommuami 

^^ eus! salve. Qui nolìtit illud tace* producta prima «jllaba f 

(^ qnod nec ab ictu videtur excutationem haberei li cmn 

léjgaxtt Taces quid? 

XMm tnmeret, nifi suasinet haec oceano. -— 9. Adiho^ a$que 
00 gratiam,^ Seniut et ordo hio est, Adibo, atque ab eo 
hane inibo. Gratiam inire est dare beneficium, ac par hoc 
jnire gratiam, id est, amicitiam. Sed haec est elocatio, gn 
ab eo inibo ^ prò, eius gratiam merebor. Nam ab eo amat Tet 
prò eiue ponere : ut in Andria, Haec primum animadver tenda ab eo 
iurta est, Id est , eius iniuria, Jnire autem gratiam est mereri 
\tiam. Plautus: Iniet tamen solidam et grandem gratiam. — • 10. Qi 
est^ quod sic gestis?] Facete repetit verba eius interrogatic 
ut sciat se iampridem esse participem. Quid sibi hi e vestii 
quaeritl^ Facete et figurate dictum est. Sic et alibi, Ut perì 
tiSy quid sibi Eunuchus velit. — 11. Quid esty quod laetx 
«!>?] Vide aliud esse ^M/iVe, eXìwà laetum esse. Quid tibi vis\ 
Ilffòg tò , Quid miài velim. Satin'* sanu9'>'\ Tl^òg xò , Sanus 
an insaniamo Quid me adspectas? quid taces'?"} Hit di 
interrogatiunculis descripsit vullum dtcturi. — it. O f estus dii 
hominis! a mi ce f salve.] Decet a salutatione incipere Iu< 
dicturura. Illud autem verisimile est, et percussum re nova, et 
diendi cupidum , immemorem extitissc salutandi. O f estus dieSiJ 



panaria tubterranea; unde proprie se emergebant amatoret. Aiid.IIIj 
3. 30. i 

9. Ab eo gratiam hanc inibo^ Plautus, Epid* IIL 4w S 
Scquam abs te inibo gratiam ? Nepos , Alcib. 9. Magnane sa ab éo it¥ 
iurum gratiam videbat. 

12. O fastus dies hominis!] Hominem festivMm et 
tatam dicebant Festum diem, Plautus, Gasin. I. 1.49. Ssaaf 
ta amari f m€us fMtcìa diet. Varias de hoc loco coniectuzat ndt^i 



AGTU-SIIL SCENA V. 1^ 

Kem& '8k hominuin , - qaem ego 'nino magis ciiperém 

-▼idere qaam te. 
AtL Narra istac . qaaeso quid AL Ch. luuao ego te 

óbsecro hercle ut aùdias. 
Nosllne hano, quam dmat frater? jÉn. Noiì: némpe, • 

opinor, Thàidem. 16 

Ch. Istatn fpsam. jÉn. Sic commémiiierain. Ch. 

Qnaedam hòdie est ei donò data 

V, 13. Bentl., ne ictus male cadant, corrìgit: N9mo òmniunut^ 
guem ego nane magia vidère cuperem qudm te. Ulud .AT^mo 
: omnium W habent codd. non pauci. 

[ V. 14. ante BentL erat guid siet , qtiod ex editt. yett. emendatum. 
[ ' ^ V. 16. Bentl. ex tett. editt. et mst. Hodie fuaedam es$ ei dono dfUOf 
I' meliorìbus numerìs. 

Lnn ,p.i. ««« e« i^ .I^^;!!!^ ^ qui. Ip« Untu. «t. ^^. 
Hf est festus dàes ? O f^ stus d ies hominis,] Pro, homo festi diei, 
me diàtar eti&m seeltcs homo, Ennius, O pietas animi, — lo, Quèm 
Mgo nunc magis,'\ Bene addftum magi 9; ut hìs amicis se ante-. 
jositiun intelligat, quos cum optet vidcre Chaerea , tamen eum magis: 



Zjm. 



adeo ut ali» amicis antepositum neminem cupiat. — 14. Imma ego. 
^m obeecro hercle ut audias,"] Bonum compendium , ne mul^ 
£ceret ad commendandum , ut tolet, narrationem futuram. Immo 
ego te ohsecro hercle ut audias,'\ Bene contulit verba , ut ex 
iìs appareat, quid agere velit. Illa dixit Quaeso^ hic Obsecro» 
— 15. Noetin"* hancy quam amat frater?] Quaeritar, an 
▼erìsimìle sit Antiphoni notam esse Thaidem , quam frater ipse necci- 
verit. Sed intelligere debemus, modo notitiam non vultus, sed famae 
positam esse : quam tamen potuit ex Phaedrìa et Antiphone scire. At 
rero aliam notitiam negaverat Chaerea sibi fuisse cum Thaide , hoc est, 
nsiu, Tultusy oris, et corporis. Novij nempe, opinor, Thai" 
lirm.] Verisimile est baec scire Antiphonem, qui adeo sit familiaris 
Cbaereae. Et est orde hic : Novi, nempe, opinor, Thaidem, Opi,^ 
noTy TAa/dem.] Optime et ab ilio tacitum, et ab hoc nomen ab« 



Coninent. maiore. [O featue diee hominis, amiee, salve. Ex vulgata 
«et. huUds idoneuj sensus elicitur. Bentleius coniicit o festus dies ! o 
fftfiM amicus^ salve. Festus. dies blandientis dictum esse plaxmm est ex 
ìlmXkU Caa. I. 1. 49. 5/120, amabo, te amari, meus festus dies, meus pul- 
US passer , mea columba , mi lepus. Vid. Gesner. in Thes. L. L. v. 
"m^tus, GÌ. Oudendorp. * putabat o festus dies, o meus sdì, dies. Poe- 
sie deganter diem meum vocant diem faustum, felicem, Grono?. Diatr. 
Itat. e 43.] 



124 E U N U G H n S 



Virg^. quid ego eins tibi nano fadem praédieen, aif 

landem, 'Antipho: 
Cum me ipsum norìs, quam élegans fonninun speda* 

tór siem? 
In hic eommotus sum. jin. Afn* taP Ch. Prinuun 

dices, scio, A Yiderìs. 
Qud multa yerba? amare coepì. fòrte forfuna domi 11 

V. 17. Bentl. ex coniectura: Virgo* eius quid €go: ne quid ia tba 

latitet. 
V. 18. Bentl. Cum vU ipse noris, Vett. editt. et ali^piot eodd. Qa 
ipsum noris* 



latum est: nt appareat quam noverit, et quam poftibxle sit assecpi qua 
dicentur. — 17. Quid ago eius tibi,] Ordo hio ette debd 
Quid ego eius uhi nunc faciem praedicem , aut laudem , Antipho ? i 
hoc eommotus sum: cum me ipsum norie j qiuan elegans formarum. spi 
ctapor siem^ nt sit sensus: In hae eommotus sumi ille scfliod 
qui, ut tcisy formai tolet eligere , ac fastidire prò merito. J^aeiei 
praedicem^ aut laudem^"] Praedicamus^ utressunt: Laudama 
extollendo. Vel praedicamus voce: /aucfamus argumentis. — 18. Quai 
elegans formarum, spectator 8Ìem'>'\ Elegans speciator esl 
qui sit cunctantis et fastidiosi iudicii: cui non quid placet facile. Spe 
etator*^ Probator : ut pecuniae spectatores dicuntur. — 19. /) 
ha e eommotus su m.] Non est consequens : esset autem , si dicere 
tur , In hac commotum me scias. Elrit ergo ordo et sensus qui supn 
Primam dices, scio,^ O fiduciam elegantiae, et de alieuis oculi 
iudicare. — 20. Quid multa v erba? amare coepì.] Ordiu 



18. Elegans formarum spectator.l Vide supra III. !• 18 
Cicero, Fam. VII. 23. Hominem in omni ìudicioy ut ego semper iudi 
cavif elegantissimum y quae me digna putaris y coè'misse, 

19. In hac eommotus sum,] Ita And. I. 1, 67. Solent auteo 
verba amorem significantia ablativo fere iungi cum praepositione. Ori 
dius , Metani. Vili. 50. Merito Deus arsit in illa, Kemed. Amor. 311 
Haeserat in ijuadam nuper mea cura puella. Et ita fere Scriptor Sa 
cer , Proverb. V. 19. 2Ó. [Poetae Latini cum de amore loquuntur , ab 
lativo potiiis utuntur quam accusativo. Ovid. Art. Am. I. 731. PallidM 
in Ljrrice silvie errabat Orlon : Pallidus in lenta Tfatde Daphnis erm 
Met. VII. 23. Quid in hospite y regia virgo ^ l/reris, Heinsius ad Vir( 
Acn, VII. 623. et Broukhus. ad Propert. III. 6. 28.] — Primam 
Praecipuam , pulcherrimam. Supra I. 1. 5. et ibi Donat. Infra V. 9. 5 
Heaut. V. 2. 10. Phaedrus , L 13. 6. Si vocem haheres , nulla pr» 
alee foret* 



A e T U S m. S e E N A V. 125 

Irai quidam Eiumchiis, qaém mercatiis fùerat frater 

ThiUdi: 
Feqae is dedactus étiaindiim ad eam. «i&bmoniiit me 

Pirmeno 
bi sérviig, quod ego ampni. An. Quid id est? Ck. * 

Tàcitus citius audies. 
ìt T&tem com ilio mùtem, et prò ilio iubeam me , 

illac dùcier. 
ih. Pro Ennùchon'? Ch. Sic est An. Quid ex ea 

re tandem ut caperes cómmodi? 25 

^k. Rogas? viderem, audirem^ essem nna^ quacum 

cnpiebam , ' AnUpho. 

jk-y. fi. Bentl. fróur Juerat ex codd, «uif, quia id magis sit ex more 

^ Terentii. 

^^Y. 22. «crìpsit é$iam tum ex editt. et mss. plurimis. 

» y. 24. ente Be&tL erat deducier. Uiud habet cod. BembinuB et 

I; Donatus. 

Ut- ¥• Ì5. Btntl. Quid ut ex ea re #. e. A vett. editt. et codd. Bentl. u$ 

le. prorsus abett. 

i^- ¥• 26. Bentl. corr. quicum, coli. Adelph. IV. 7, 33. Phorm. V. 1, 32. 

t' 



lì|it; Nam prìus est, eommoveriz inde amare. Et bene non ante 
f quid aggrenus fnerit , nisi amorìs mentione praelata : quo cogente 
ett infectum cupientibus. — — 22. SubmonuitJ] Lenlier mo» 
;, et recto, quia arripui dicturus est Et totum optimet naA 
pÉ non erat boni adolescentis , bau e technam reperire : sic ab ilio re* 
tontam fuit piane veri .amatorìs arripere. — 23. Taeitus ciiius 
^mdieej] In oratione solemus corripere extra ordinem percontantet. 
bene celeritatem promisit, qua facile tenetur auditor. Et mire) 
im sola interrogatio morae sit. — 24. Et prò ilio iubeam 
^iilìuc ducier.'\ Iubeam amico dixit, tanquam inter bonesta 
Il qnod utile sit. Et turpe factum plerumque perseverante impuden- 
relevatur. — 25. Quid ex ea re tandem,} Transita repre- 

1^ 



hi 



28. .Arripui,} H. e. a?ide aniplexus sum, neque amisi. Vir- 
HiWy Aen. XI. . 459. Immo.y ait^ ó cìves^ arrepto tempore f Tumus. 
"WInmine , cap. 80. Nihìl tsmuij immo conditionem praecipuam festina' 
Vd|m rapui. Idem Graecis valet itQnàfsai. [Gic. prò Mur. e 30. Uaec 
Waicttrian piacila Cato arripuit. Idem ad Attic. XVI. 15. Jd non per» 
^d9 aique ego putarem arripere vUua est. ubi vid. Victorium.] 

£26b Essem una; verecunda locutione exprimit rem obscoenam.. 
3bi prò GoeL e. 20. Cam hac si quis adolescens forte fuerit. Ovid. 



4«6 E Ù N U C H U S 

I ' 

I • 

Nam pdrvà cansa, aat parva ratio 'st? tridifai smn 

mulierì. 
Illa ilico ubi me accépit, laeta véro ad se abdocft 

domum: 
Comméndat virginém. An. Cui? tìbine? Ch. Mflii. 

An. Satis tutó tamen? 
Ch. Edicit, ne vir qufequam ad eam adeat: et mi, 

ne abscedam, imperat: SI 

In (nteriore pirte ut maneam sólus com 8ola«. dmrao, 

V. 27. Bentl. : aut prava ratio 0st. 



henaione facti, ad causam ipsius facti. — 27. Num parva eausm 
aut parva ratio \st?} Sic illata ìnterrogatio est , quasi ad han 
annnere et vultu consentire Antipho sit coactus. — 28. Latti 
vero ad se ahduer't domum: comméndat virginem^ 
Òmiffa tnire, qtiod laeta, quod ahdueit, quod domum ^ quod eommm 
dat virginem, Specta singula , et mirare virtutem poètae. Hic enia 
commendandiis est locus, errorìs initium continens, apud Thaiden 
convicium. — 29. Tìbi ne?] Non inlerrogat, -sed miratur. Satii 
ruta tameng] Quid hic facit tamen? Utrum hoc? etsi meretrx]^ 
tamcn satis tuto agit. An? etsi Chnereac, satis tato tamen: quia nul' 
lus accedet alins. — 30. Edicit,] Edidmus, iubemus: vel iore dì 
t^imus. Edicta enim imperatoris sunt. "Et miài , ne a b ec edam 
-tmperat.] C^rte nullus vir accedit. — 31. Maneam tolu*,] 
Hemaneam, perseveremque in loco, ac per hoc sim miser, utpote doai 



Art. Am. ni. 664. Mecum non semel illa fuit, Broukhus. ad TibuH. IT 
7. .10.] 

28. Laeta vero.l Particula vero nominibus adìectivis et Te^ 
bis iuncta eorum significatipnem intendit. And. I. 2. 15. II. !• 37^ 
III. 4. 17. et passim alibi. 

30. Edicit.] Pro imperio scilicet in anciUas. Vide ad And. L 
2. 23. 

31. In interiore part e,] Nepos , Praefat. In interiore par- 
te atfc/ium, quae yvweùnovTtig appellatur; quo nemo aeeedity nisi prO' 
pinqua cognatione coniunctus. Phorm. V. 6. 23» Gynaeemum Tocab 
VirgiliuSf Aeu. 494.? Tecto interiore. — Annuo, terranr intuent 
modeste.'] Non respondet , sed anhuit , ut qiiasi Eunnchua et reeeii 
jnancipium timorem sìmulet) tum terram intuetur ob modestiam ioH- 
cet , pudorem et venerationem. Ita de coniuratis Cicero , Getil. UL fc 
8ie enim ohstipuerant y sic terram intuebantur, sic furtiva nonnunquam 
inter m adspicieàant, Ovidius , Fast. I. 147. Sumsi animttm ^ g ì al i i y< 



ACTVS OL SCENA V. 127 

imun intaens modèste. An. Miser! Ch. Ego, in- 
qait, ad coenam'hinc eo. 

bdédt secum ancillas: paucae, qnaé drcnm illam 
easént, manent 

iTitiae paéliae. continuo haéc adornant, ut lavet 

dhórtor, properent. dum àpparatur, virgo in con- 
clavi sedet, 86 

ispéctans tabulam quindam pictam, ubi inerat pictura 
haéc: loyem 

taf y et seiriens meretrici. Et est BiQmvtUi. — S2. Ego^ inquii^ 
i coenam hi ne 00.] JlfZ/Ki^tfiff, ad imprudentiam mulierìa exprimen- 
iDy quae hoc die erit secura de custode Eunuche. — - 33. AhdU" 
'<t secum ancillas.^ Memoriter : nam dixerat abiens, Fo* me m- 
ìimtni, Paucae^ quaó tir e a illam essent^ Relictae noii- 
iDae , nt lavarì poftrft ea virgo , quae sub vitif huiua occasione nuptura 
t Hoc enim totum sic inducit poèta , ut non abìiorreat a legitimit 
^tfis, in ea praesertim, quae uxor futura est. Manent,"] Pro, re- 
ueaty atpaiQfótg. — 34. Novitiae puellae'\ AviriCtg^ novi'- 
ae, etpuellae. Continuo haec adornante ut lavet^ 
aec pluraliter prò ha e. Ut in Phormione , Ilaec illae erant ùio^ 
«• Ado rnant autem, ex medio signiiicatu , prò apparant, — ^ 
, Dum app araiuTy virgo in conclavi sede t,] Impersona- 
er dixit. Et dum app ar atur, prò, dum apparetur: et sedetf 
D sedebat. Virgo- in conclavi sedet,] Conclave est separa- 
rr locus in interioribus tectis: Tel quod intra eum loca multa et ou- 
ndà, clausa sint adhaerentia triclinio. -« 36. Suspectans tahu' 



to non territus egi; Verbaq^e sum spectans panca loeutue httmum* 
de Comment. maiorem. et Add. ad h. !• 

33. Quae e ir eum illam essent."] H. e. quae praesto et- 
at yirginiy eamque diligenler curarent; quod ittsserat Thais, supra 
[. 2. 52. Éa aulici dicuntur ene circa regem ; Gr. el «rspl tòv fiue^r 
V. Nepo^ Eum. 10. [ Cfìr. Drakenb. ad Liv. I. 41. quem Ruhnk» 
idat.] 

34. Novitiae puellae.] Petronius, cap. 139. Vhue ex no» 
ila aemilis subito adcucurrit, — Adornant,] H.!. absolute; 
iqneatius tamen eum accusativo; infra IV. 4. 6. Piautus, AiiL II. 1. 
. JNuptias adorna, — Lavet,] De balneis fere intelligitur , quo* 
s abfolute sntnitur. Uvius , XLIV. 6. Lavanti regi dicitur nuncia^ 
■y hostee aderse. 

36. Suspe ctans,] Ergo tabula pietà altius erat suspensa ad 
iatain. Virgilìus, Aen. I. ^lò. fastigia sospicit urbis* •— Ubi,] 



1Z8 



EDNUCHUS 



Quo pdcto Danaae misisBe aiunt quòndam in 'grefluan^ 

imbrem aiiream. 
Egomét quoque ìd spedare coepL et quia consìiniièni 

lùserat 
lam olim ille iudnm, impéndio magU ammas gmode- 

bat mihi: 

iam quandam pictamJ] Bene^ accedit repente pictura ad 
menta aggrediendae virginis : ideo quia non ad hoc venerat Cliaexa, 
continuo vitiaret puellam: sed ut videret, audiret, essetqae una: 
nihil amplius cogitaret, ausus, incitatuique dum picturam ce 
lovem quo pacto.^ Mira inyentio, qua baeo pictura domili 
tur meretricis , adversus omnium pudicitiam amorum , centra pi 
niam, contra dignitatem, contra pudicitiam. — 37. 3ff«ifj 
aiunt,] Bene Aiunt: et quia fabula est, et quia tam tnrpif la 
quam apta meretrici. Quo pacto Danaae misisse aiunt qmm 
dam in premium imbrem aur eum,^ Quae aptior pictura di 
meretricis ad amatorum illecebrasy quam haeo, quae exemplum 
tìnet ^moris , et amorii puellae , et amoris ad lovem pertiiientit: 
amorÌ0 non gratuiti , noe parvi propositi , sed auro in gremium ili 
venalis? Tum quod in gremium Danaae etiam ipse lupiter ut i[ 
didus imber illabitur: nonne videtur meretriz dicere adolescentulis, 
lam corporis partem auctore love velut inauratam fuisse? Imhni 
aureum,] Non rorem ve! pluviam, sed imbrem addiderat. 
avaritiam meretricis! — 38. Egomet quoque id spedai 
coep i.] Moris est ad id oculos vertere , quod videmus, et eum q 
aspicimusy intueri. '— 39. Iam olim ille ludum.^ BenCi 



H. e. in qua ; ita supra Prol. 26. II. 3. 20. Plautus , Mil. IL 1. 
fiapii/tnt praedones navem^ uhi vectus fui, Phaedrus, III. 5. 5. Ui 
accipere possis j monstrabo tibi^ h. e. a quo viro. — Tic turi 
Vàus picturaritm fuit frequens apud veteres. Plautus, Menaechm. L. 
34, Die mihiy nunquam tu vidUti tabulam pictam in pariete^ Ubi 
la Catamitum rapere^^ aut ubi Venus Adoneum ? Cicero y Verr. 1V« 
J^ego uUam picturam , ncque in tabula , ncque in . textili fuiste» 

37. Dan a a e."] DeDanaès, Acrisii, Argivorum regisfiliae, 
J}ula vide Apollodorum, Biblioth. Lib. II. Ovidius, Metaro. IV. 
Pcrieaj quem pluvio Danae conceperat auro. Rem ezplicuit Hoi 
Carm. IIL 16. et Lactantius , Instit Dìv. I. 11. Danaen violaiurus li^ 
ter aureos nummoa largiter in sinum eius inJudit. J 

38. Luserat ludum,] Horatius, Carm. III. S9. 50l Lnèiii 
insolentem luder e per tinax. Est autem vox honesta in re turpL IM 
Graecis nui^stv est. 

39, Im pendio magis.] Cicero , Att. X. 4. Ai ille impenSl 



ACTUS HL SCPNA V. 



129 



bnn sése in . hommem cónTertisse^ atqne in alienas 
tégolas 40 

«fare danculiim per implaTimn , fucam factum mu- 
fieri. 

T« 40. Bentl. JJeum sése in preiiwn convertisse ^ et p^r alienai iegu^ 
lae Venisse elanculùm: per piuviam fucum factum màlieri» 



ludum dizit. Imp endici Id est, magia magisque 

E^ luserai ludum^ ut, Hunc oro^ sincy me furere ante 

Figura aQxuiaiLOi» — - 40. Deutn sese in hominem 

\yertisseJ] Philosopliice nunc Terentiue dempDstravit , ^am cla- 

moriBos lioiiiinum, et civitatibus àfferant figmenta poetanun, quum 

»Ia scelemm afFerant peccaturìs. Dèum sese in hominem 

wersisse,^ Utrum quia lupiter human a forma aurum infùndens 

erat in tabuli* y non prò love aurum ? au, in hominem^ id 

homims aadaciam atque flagitia ^ Jtque in alienas teg^^ 

^] Hinc apparet loyem separatim , separatiih aurum f uis«e pictum. 

In alienas tega la s,] Satis comico charactere locutus esty ^t 

stjlo. — 4l. Venisse ciane ulum per imp l uviumj] 

omnia non ut difficilia factu , sed ut humilia , et love indigna 

intur , ut merito sequatur , Ego homun ci o hoc non fa • 

*em? quod non solum non lovi, sed ne homini quidem, nisi.furi| 

erat, Fucum fa ctum mulieriJ\ Id est, ut fucum faceret^ 

est, insidiaa et fraudem. Fucum^ astutam fraudem: et ma- 



\ . . 

fé magis odit Senatum, Plautus , AvL ProL 18* Minus minusque 
fendio, 

40. Alienas tegulasJ] Omnis vis est in voce alienas* Ita 
Upb. lì, 2. 8. Cicero , Philipp. II. 18. Cum tamen tu nocte socia^ 
rtante libidine, cogente mercede y per tegulas demitterere, là èia 
W xcfa/ior dicitur in Evang. Lucae V. 19. [In hominem, Atqui 
ppiter se non in hominem converti t, sed in aurum. Bentleius igitur 
feci coniectura legit: Deum sese in pretium convertisse ^ ut Horat, 
im. 1II« 16. 8. Converso in pretium Deo, Sed Oudendorpius ad Sue- 
L Caes. e. 1. Tulgatam lectionem sic defendit, ut hominem capiat prò 
Ida humano , hoc sensu : luppiter humanum ingenium sibi induit« 
\ pater dicitur prò animo paterno, mater prò materno. Vid. Heinsius 
Orid. Met. VI. 629.] 

41. Per impluvium,] Impluvium , teste Asconio ad Cic. Verr« 
S. esi locus sine tecto in aedibus^ qui impluere imber in domum pos- 

Festua impluvium Tocat , quo aqua impluit, collecta e tecto, Plau- 
^ MiL IL 3. 3» Mihi quidem iam arbitri vicini sunty meae quid fiat 
taf Ita per impluvium intro spectant, [Impluvium est locus subdi«. 
in mediif aedibus > in quem aqua de tectis confluit. Vid. Ascon. ad 

0. 9 



190 



EUNUCHUS 



At qaém Deam! qui tempia coeli sdmma somtai ofa-' 

catit 
Ego homiincio hoc non fàcerem? ego iUad t&o ìbL 

feci, àc lubens. 
Dom haec mécum reputo, arcéssitnr lavitnm interat^-. 

virgo: 
lit, lavìt, rediit deinde eam in lectum illàe codIo-^ 

carunt. 



T. 43. BenH. fecerim? ego vero illud fecerim ae lub&ns, Vexba 
dom pcrsanata. Bentleii emendationem ▼erfwiinmn 
Ruhnken. 

V, 45. ante Bentl. erat U^ lavit etc. 

^ iteri prò, feminae, — 42. Qui tempia coeli ewmma 90%\ 
concutit,"] Ab auctoritate personae, ut fit in ezemplit. 8ù\ 
eoìicutit.^ naQq>dlu de Ennio. Tempia coeli,] Sententk* 
gica: sed de industria, non errore. — - 43. Ego homuncio 
non facerem?] Oratorie. Ut lovem extulit, ita detraxit sibi:' 
puto , Ille est Deus , et magnus : ego non homo , sed homuncio. 
44. Dum haec mecum reputo^ arcessitur lat»atum^ 
vavit ordinem nuptiarum: et proprio verho quasi de nuptura 
arce ssit ur y ut alibi, Quam niox virginem arcessantm Nam ipMj 
lam est habituriis uzorem. Dum haec mecum reputo^ Hic 
dit , non sibi prìmum haec nunc in mentem venisse , sed tunc 
cogitata, quum nondum esset in domo meretricis. — 45. //, lavi 
re dit,] 2vvto/iiay quia solet, utitur. — De in de il lam 
lecto illae conlocant.] Vide an aliquid deest legitimis nupl 

eie. Verr. I. e. 23. et Ernest. Clav. Cic. s. v,] — Fucum facti 
mulieri^ Fucus adulterinus color est, et mala res muliebrìs , 
anni celantur. Unde translote prò dolo et fraude sumitur. 

42. AtquemDeumf] Ita Phorm. IL 3. 20. jit guem vim 
-— Tempia coeli summa sonitu concutit,] Sententiam M 
gicam recto vocat Donatus. Praeivit Enniiis , qui coeli caerula Mfl^ 
sed et tempia coelitum dixit. Idem in Atreo : Sed quid toniiru tmim, 
torvo Concussa repente aeguora coeli Sensimu* sonere? Vide porro GmI 
ment. maiorem. [Bentleio magis placet nutu concutit. Sic. 0«i 
Met. II. 849. Qui nutu concutit orbem. Sed sonitus capiendum prò t 
nitru. Propert. II. 16. 48. Vidistin moto sonitus praecurrere coelo» 1 
vid. Broukhusius.] 

43. Ego illud vero ita feci, ac lubens,] Plautus, Ad 
III. 3. 5. Ego vero , et quidem edepol lubens, 

45. Eam in lectum illae conlocar unt,"] Apuleius, M 



A e T n S in., 8 e £ N A . y. 181 

I ocspéctans, si quid mi imperenL yenit dna, hens 

tn, inqoit, Dorè, 
pe hòc flabelluin, et yéntoliiin hnic sic fàcitO| doni 

lavamur: 
A im laverimusj si yoles, lavato, accipio tristi». 
u Tum equid em istnc os tuum impudena vidére ni* 

miam Tellem: 
li essét status, flabéiiulum tenére te a^um tintura. 60 

V. 50. Tulgo erat Jlahellum, Illud reposuit Fafimus, probante Bent* 
leìo : Guìetnt in codice scrìpto invenit. 



m et Ipmm rerbum conlocant proprium est, et adfcribitur prò* 
ibif. — 46. Sto exspeetans^ si quid mihi imparentai 
tf'gytia» Non enim dixit stabam, E xspactans, desiderans. Et 
ire omne tempus executus est salva Terìtate , in qua Virgiliu* negli*. 
Ih invenitinr: cum post occisum Mezentium^ non facta noctia mtn^ 
M»! atatim intulit: Oceanum interea surgeha aurora relrquit, — » 
\ Capm hoc fiabe llum.'\ Praeclare non aensum , sed verba ipsa 
T fL((iri6i9 induxity per quam puellaris error exprimitur. Cape 
9c fi abe llurriy et v entulum huic s ic fac it o.] Quam par- 
mlatim , cum qua diligentia et ÒBintinSi iubet , quasi novitio et im- 
fito. y entulum huie eie facito^ dum lavamur.^ De* 
mstrativurn^ et gestu explicandum. ^— 48. Ubi noe laveria 
usJ] Vide uaum verbi tam cito variatum, dum lavamur: et, 
>x laverimua. Si v olee y lavato.'\^ Quasi satisf acientis est, 
m solum illum relinqtiant cum virgine. Jccipio tristie,"] Id 
:, tristi similis: ut, Namque^ ut conspectu in medio turbatus inermia 
natitit, — Accipio tristi s.'\ Bene triatisy tanquam aliud 
igisvellety hoc est, lavare, aut ludere : metuitenim, ne quod cu- 
f prodatur gaudio. — 49. Os /zii^m impudens.] Licet iocanti 
amico officium iocunde facere. -— 50. Quia e si et a tatua,} 



1. II. Veaperi quoque cum somno concederea^ et in cubiculum te duxit 
litery et blande lectulo collocavit, et aatia amanter cooperuit. 

47. Ventulum huic aie fa cito,] Plautus, Caain, III. 5. 
Contine pectus ^ face ventulum, amabo. Cure. IL 3. 36. nolo equi' 
I mihi Fieri ventulum. Suetonius , Aug* 82. yteatate apertia cubiculi 
'bus , ac aaepe in peristilio saliente aqua , atque etiam ventilante 
fuo cubabat, \^Dum lavamur; ubi noa laverimua^ ai volea lavato, 
ivo et passivo simul usus est Terentiua ; utrumque bonia scrìptoribua 
atum y sed passivum frequentius. Vid. ^entleL ad Horat. Serm. L 

60. StatuaJ] Intelligit stantia formane et modum. Horatiua, 

9* 



132 E n N n c H n s 

Ch. Vix élocata *Bt hóc^ foras dmol ójnnei pio* 

ruiint se. 

Abeùnt lavatam: pérstrepant»' ita ut. fit, domioi lU 

àbsunt. 
Intérea somnus vii'gineni opprìmit: ego limb spédo^ 

Sic per flabellum clànculnm: simul alia circimispéctoi 

Satìne éxplorata eint. video esse: péssalum ostio 

óhdo. 



Statura oorpori adscribitur : Status ad habitum refertnr* Ergo 
tus t$t óx^fia : Statura f lougitudo corporis. Te asìnum tantui 
Quia hoc ministerium delicatorum servorum est. — * 51. Omm 
proruun t s e.^ Verbo neutrali quasi activQ usua est, »— 52. Uhi 
aòsunt."^ Ubi et temporis et loci potest esse. -— 53. Inten 
somnus virginem opprìmit.^ Utpole compressaxn sonino^ eti 
lectatam flabello, atque ab Eunuche nihil nietuentem. Sgo lii 
specto,'\ L im is^ si nominativus singularis est , transx*ersus signS* 
cat: si septimus pluralis, deest oculis. Nam limis est transversui: 
unde limen dicitur quoque, quod iiifì;redientibus exeuntibusque tra» 
versum est. Quuni igitur dissiiuulant homines se videre quod videa! 
et non recta facic, sed transversa intuontur, limis dìcunlìxr aspicen 
Limis specto.] Cuni //m< dicantur obliqui gcneraliter, hoc Urna 
de oculis dicitur. — 54. Sic per flabellum ciane ulum?. Si 
dcixrixòv est , et necessario addi Uuu. Nain et liinis ci p er flabtì 
lum siue denionstralione pariim intelligitur. — 55. Tessului 
ostio obdoJ\ Scilicet ut anioveret , arceretque auzilium virginis. — 

Garin. III. 4. 54. minaci Porphjrion statu. — Flabellum tenere. 
De Flabellorum, e pavonum pemu's factorum, usu et forma vide Casaub 
ad Suet. Aug. S2. et Heins. ad Ovid. Art. Am. I. 161. ubi Jlabella etiaa 
ex tabulis tenuioribus esse facta docet. — Te asinum tantum] 
Appellatio asini in conviciis erat. Ila Adclpli. V. S. 12. PlaatOi 
Pseud. I. 2. 4. Ncque ego homines ma^is asinos unquam vidi, [TantM 
rcfertur ad corporis niagnitudineni. Apul. Met. I. p. 13. Vid. quae iiuO> 
tavimus ad Eutil. Lup. p. 94.] 

51. Proruunt *<?.] Apuleiiis in Floridis, de aquila : Et qua»' 
rit , quorsuni potissimum in praedum superne se ruat, 

53. Somnus 7' i r g i ii t' m opp r i ri i tj] Ita Adelph. IV. 1.9.— 
Jjimis specto."] Explicat Donatus. Oculi limi ctiani lasciviae iudices. 
Flautus, Bacchid. V. 2. 12. Viden" liniulis, obòccro, ut intuentur. Ofii 
Am. III. 1. 33. 

55. Explorata,] Tuta, certa. Pliorm. IV. 3.23. — Pei 
su lum ostio obdo.] Plautus, Gas. V. 2. 17, in re simili: foiex 
obdo; ne senex me opprLnat. * 



» » . 



A e T U 8 la S e E N A V. 13S 

In. Quid tam? Ch. Quid? qu{d tam? fitae.* An. 

Fateor. Ch. ' An ego occasiónem 
Ai 06t£ii[ta]tain , .tantam, iàm brevem» tain optatam^ 

tam insperatam, 
bnitterem? .tam poi ego essem vére, qui simuldbar. 
én. Sane hércle ut dicis. séd interim de i^'mbolis 

qnid.actum est? 
E9L Paratom 'st Jn. FruffL esu àbi? domm? Ch. 

Immo àpnd libertum Discnm. 60 

ÒL Perlónge 'st: sed taqto óciii^ properemus4 mata 
t yéstem. i 



I V. 5& Bentl. Quid tum? Ch, Quid idm? quid ete; qnod postulai 
repe^itio. 
V* 57. Faemuf et Bentl. ex codd. osiénuun, lidem ▼. 58. ^«mot veroy 
e libro Bemhino , et gui adsimulabary ex complurìbiu i^uf . 



r 



■^w 



Quid tumy fatue?] Quid enim praeter Tithim superest, ubi 
>r est adolescens , et virgo dormi ens et inclusa ? Grate explicata 
itio est, c[uam audientis curìosit&s finit, et cuius ih extrema parte 
ior attentìo'est. — Fateor,] Me fatuum, qui hoc quaesierim, 
luditur. An ego occasiónem mi hi ostentata m, fan- 
ìatty tam, brevem, tam optatam^ iam insper atam^ amit- 
Urem?] Vide quanta dixerit: non voluntatem, sed occasiónem: noli 
limadversaniy sed òstentatam: non hanc, séd ta'^tam: non angu- 
itam, sed brevem: non appetitam, sed optatam:- non repentinam, sed 
òuperatam. ^t bene insperatam: aliud enim sibi promiserat; ut 
■pxa dixìmnsy non quod pictura occasioque persuasi t. — ^ 58. Tum 
fol ego is essem vercy qui simulabar.] Eunuchus #cilidet. 
;<7* 59« S^ne hercle ut dicis,] Deest, ita est, Sed interim 
ie sj'mbolis quid actum est7] Bene memor est personàe, quaim 
btduxit poeta y per banc interrogationem. — Sed interim de sym- 
k«/i#.] IJmQoifiiSÒeg y dXlà nsgl tov xoiQtàiov. — 60. Frugi es.] 
Jtilis et necessarius, ut fruges humano generi. Frugi est ergo, in 
pò est aliquid quo fruamur, id est, utamur. Discum.] Nomen est 
iroprium 2>isctf7;i. — - 61. Sed tanto ocius prop ere mus.] Pro- 

58. Amitìerem.] Plautus, MostelJ. II. 2. 8, peccavi sti largì- 
nr, Qui occasiónem hanc SLvnisìsti tam bonam* [Plura Drakenborch. 
d lÀv. Vili. 34. 9. laudatus a Riihnkenio.] 

60, Frugi es.] Servi proprie />ttg« dicebanlur, si utiles essent. 
afra IV. T. 46. Heaut. 111. 3. 36. Inde vox ad quas\is virtutes cuius- 
\s hojuinis translata. 



134 EUNUCUUS 

Ch. UIh mùtem? perii: nam domo exuló nunc: me- 

tuo fratrein, 
Ne iatiìa sit: porro anténi, pater uc rare redierìt 

iani. 
^R. Eàmus ad me: ibi próximum 's(, ubi mutes. Ck. 

Recle «licia. 
Eàmns: et ile ìstàc simul, quo pdcto porro pAssim 
Polir!, consilìùm volo capere una tecum. --fn. FiiL 

V. SS. Beoti, Uhi mùtrmJ jiarii: nam éxulo éttnó nunc : ~kw(ii«/« 
(rem, Ne inlut ait: porto auleta patrem , ne rurv rtdUth 
Nam domo in Ihesi obtcuratur, et patrrm postulai piani 
fratrtm. De poiteiiore tamen ratìone ett cur (lubil«niiu. 



peremua dixit pTO ambulemiu. Mula vtttem.] Haeo o/i»M| 
e<t ad id , quod in domum Thaidii redilurus est Chaerea. — 61. L' 

mufem.'j Vultu o^tendit, quod gubaudiatur, iiescìo. A'ani iht 
txulo.] Deecl prope, aut velati: Mài, Prope iaiit eiiilo. £^aj 
diiobus uiodia diciiur: et de loco in quo eiul eit, et de loco 
eiectui eit. — IVunc matuo fratrem.'\ Cauaas oiteod 
domo penitu» veluti exiilel, — Si. Fatar ne rare red 
Fraeparatur iam iiiterventui (Enis : et est ftù/^a ad luperiora. 

ett, domus luea. liecta dicìt, Earrtut.] Ipta vcrbatquodjmmo 
feilinnlioaem louant. — G5, Quo pacio porro.'] Porre, poM 

deiiicepi. ' 

11, Epid. m. tu 

66. Sìat.} Formula auentiendi et concedendi, cotiticit ùw- 






A e T U 9 IV. S e £ N A I. i86 



ACTUS QUARTUS. 

SCENA PRIMA. 



O O R I A S. 



A me IH [bene] ament, qQfotitm ^o illam vidi, 

non nil dmeo misera, 
I qnam ille hodie ìnsanos tnrbam iaoiat, aut vini 

Thiidi. 

m póstqoam iste advenit Chremes adòléscens, frater 
▼irginig, 

Stem «rogat, it illuni admitti hibeat. ille continao 
irasci: 

qae negare andére. ThaJs pòrro instare, ut homi- 
nem invìtet. 5 
faciebat rétinendi illius causa: quia illa, quaé cu- 
piebat 

V, 1. Bentl. cum codd. bene eiecit. Idem v. 3. ne versus iambicus In- 
ter trochaicos veniat, voc. CAremes, in comploribus librìs omii- 
suniy delevit et advenerat correxit. 

Ita me Di bene ament!] Ea persona quaesita est , quae ter* 
ilem credat militem: et eo magie in experiendo vanus ac ridiculus 
e possìt. -— 1. Ita me Di bene ament,^ Hoc loco quid post 
nam gestiun sit^ Loc est, in convivio militis, ancilla dcmonstrat: 
iam quae in proscenio agantur, ex his possimiis agnoscere. — r 
Ne quam ille hodie insanus,'\ Illum, et Ilie insanus y sic 
irtur y ut omnibus insuavis miles esse noscatur. — - 3. Nam po^t- 
am iste advenitj] Instanter admonet, qui scilicet sit Chremes. 
4. Militem rogat.^ Et hoc quasi de odioso militem dixit, non 
rasonem. Continuo irasci,] Ut rivali, — 5, Nequene^ 
re audere.] Ut amicae poscenti. Instare^ ut hominem 
l'i t et,] Vide impudentiam merctricis; primum petit, ut iubeat 
1 admitti: postea ut invitet ^ quod est maius. -— 6. ìd facie- 



1. Quantum ego illuni vidi,^ H. e«pro eo atque ego illum 
Supra I. 2. 62. 



186 EUNUCHUS 1 

De sorore eius indicare , ad eam rem fempiH nói m 

erat. M 

Invitat tristis: mannt. ibi Illa cum ilio sermonem óor a 

cipit ■ 

Miles vero sibi patare addùctam ante oculois aéimi- 1 

lum: I 

Vóiait facere cóntra huic aegre. heus! inqait, paer, 1 

Pamphilam li 

'Arcesse, ut deiéctet hic nos, iUa exclamati rnuumal 

gentìum ! i 

T. 8. corr. Bentl. 'Invitatust. mdn^it. ibi illa cUm iUo «frnunumd 
cìpit. Ut iambi tollantnr. . 1 

V. 9. et 10. sic refingi t: Miles vérOy sibiputans àdducium anit tm 
los aemulam^ Vóluit facere cóntra huic aégre: heus ^ uijM 
puer f i Pamphilam^ i. e. accerse Pamphilam. Hiatus in otm 
heuSf etsi ab interpuncttoue habet excusationeiiiy tamen al 
lestus est. Nec numeri elegantes sunt. 1 

V. 11. ultima vocis gentìum ad sequentem versum trahenda , ■■ 

baf r etinendi illius causa."] Admonet spectatorem , ne tnlil 
met alteri rivali iniuriam fieri Phaedriae. Et simul est hic xpovofil 
(Jxsvi) virginis agnoscendae. — 8. Invitat tristis.] Triitiii 
invitus, non libenler. Ut e contrario VìrgiliuSy T'obisl^eint egohm 
candentem in littore taurum Constituam ante aras, voti reus. Et, it)4 
cipio tristis f eodfìin modo. Mansi t ibi.] Adolescens scilicet. 9 
mansit prò reinoratus est, id est, accubuit, nec recessit , mamit 
significat. Simile est, inansi t, passus est. Sic, C/iremes maniÌÈ^ 
immoratus est, conviva necessitate discessit, accipiendus est* Str» 
monem oc cip it.] S er mon em colloquium dicit. — 9. Adds^ 
cium aemu l um,] Plus dixit a d due t um^ quam admissum: etti- 
mul quia videbat furibundum Ghremem, et totum crimen reTOCttii 
Thaidem. Et haec est causa , cur a milite in cius domo nuUam rixad 
patiatur Chremes. — 10. Huic ae^re,] Huic Thaidi , non ad- 
ducto. Heus! ingiiit, puer,] Hic ostenditur , quod supra appir 
ratum est. Pamphilam a ree ss e.] Non provoca, aed arceuH 
qiiia non est aptum militi. — — 11. Ut delectet hic txos.] Quasi 

7. Tcmpus.] H. 1. est oecasio. Sallustiiis, Catil. 29. Hffs, tcm 
pus, periculay e^estasj belli spolia magnijìca y non magis quam orati 
adhortentur, Indicat autem Thais Ghremeti infra IV. 6. 7. 

10. Facere huic aegre,'\ Plautus, Gasin. IIL IV. Quin c;ì 
pio tibi aliquid aegre facere, — Pamphilam arcesseJ\ Id me 
uuerat Gnatho , supra III. 1. 50. seqq. 



A e T n S IV. SCENA I. 



137 



. coiiTmom fllam? nùles tendere, inde ad iirgiom.' 
terea ancum £Ìbi dam mulier démit: dai mihi ut 

dkfefam.^. 
6c est sìgDi, ubi primmii potente se illinc subda*- 

cét) sdo. 

nenie Bentleio. Aliter totnm hono locuin conftituit Hermann^ 
Element. Doctr. Metr. p. 170. 



Bftty qiiod Heec non fiidt. Sed delecuire fidiciaae est: quia tupra 
!ÌUa dizeraty Ei fidihuM sci re. Et bene hic^ quasi insuaTÌter 
■e tractemur. III fi '^xclamat,] Non respondit , inquit, «ed ex-' 
(«ma/. Minime gentiu m.] Hoc magia miruxiiy minime gentiuntf 
~^~ nusquam gentium» -=— 12« In convivium i7/am?j 'JS^9«- 
y uty Cantando '110 ilhim? Illam?} D^est arcessas : et ett.figunt 
ÌMt]9iS. Miles tendere.'^ Proprie dixit fendere^ quod 
it pertinacem contentionem. Vìrgiliue^ .... Vasto cer tornine 
Sm — — Inde ad iurgium,'\ Subauditur, ventum est, — * 
In terea aurum sibi clam mulier demit,^ Ne aurum prò 
Ine, quod retinebat, amitteret. Vel aurum demity ut esset 
fugam ezpeditior , vel ad rixam. Et opportune mulierem dixit , non 
emj ut ostenderet malitiam sexus. — - 14. Hoc est signi , 
primum poterit.'\ Ad quam rem signi7 Utrum, Hoc est 
I quamohrem metuam ne quam ille hodie insanus turbam faciat^ 
mn Thaidi? An, Hoc est signi ^ unde scio quod ubi primum potè' 
i te mine subducet? Erit igitur subaudiendum tic, unde et quod: ut 
Vnde sciOf quod ubi primum poter it. 



1S« In convivium illamf] Noliiit Thais , virginem oastam 

bonestam praeter Graecorum morem in convivium adduci. Cicero, 

I« S6. Sed et Romanorum cqnviviis virgtnes arcebantur, teste 

16 apnd Non. V. Aceri um, — Tenderei] H. e. contendere. 

itius, Eplst. L 19. 16. Dum studet humanus^ tfndit^ue disertus 

13. jiurumj] Id contra leges Atticas gestavit Thais meretrix. 

iuM , Them. Att. I. 6. Intellige annulos , inaures , armillas , cae* 
■a. ^ide Comment. maiorem. 

li. Se illinc subducet.] H. e. clam abibit. Infra IV. 7. 25. 
hutua, Afin. V. 2. Si. Tempus est subducere bine me : pulchre hoc 
Epcd fraelium. 



1S8^ EUNUCHUS 



ACTUS QUARTUS. 

SCENA SECUNDA. 



PHAEDRIA. 

33v3n riis ^eo 9 eoepi égomet mecam inf^r ▼ias. 
Ita ut fit, ubi qtiid in animo est moléstiae, 
Aliim rem ex alia cogitare, et ea omnia in 
Feiórem partem. quid opu'st verbis? dum haéc pula 
Fraetérìi imprudens yilìam. longe iam ibieram^ 

y» 4. Bentl* omnia Ptioram in partem* 

Vum rus eo^ eoepi egometnl Hic nuuc causa narratar 
Mtatim in urbem redeat Phaedria , qui disceseerai abftUurue bèi 
ad tollendum iurgìum miliiis, et importune redìt. — 1. Dum 
tfo. 3 Iam teinpus est revocandi in scenam Phaedriam , postqium 
sunt omnia, quae illius absentiam desiderabant. Coepi egomel 
e Km.] Ordo , coepi aliam rem ex alia re cogitare» Inter Vi 
Figurate et nove , inter v ias. — 3. Et e a omnia in p 
r em partem,] Utrum subaudiatur , cogitare ? an , ibant^ aul 
gehant , aut quid tale ? — 4. Dum haec puto,] là est , ezis 
Ut Virgilius y Multa putans ^ sortemque animo miseratus iniquam. 
eit d(paÌQiaig prò reputo. Putamus enim instantia : liepuiamm» 

1. Inter via s,] Ita Plautus, Ani. II. S. 9. Egomet n 
cogitare inter vias Occepi, Sed Cicero , Att. IV. 3. Inter viaau 
bullus, IV. 1. 79. nostrae inter sunt cogjiita terra». VirgiliuS| 
III. 646. Inter deferta ferarum. lustinus. II. 2, Inter siivas. | 
%'ias h, e. in via f dum eo. Inter saepe denotat temporis durati 
]^r quam interim aliquid simul fit. Sic inter tumultum , inter ce 
inter pocula. Sueton. Domit. e. 4. inter spectacula muneris* Gì 
Obsf. IV. 20. et Duker. ad Fior. UL 21. p. 628.] 

2. Ubi quid in animo est molestine.^ Ita dixìt uti 
III. 1. 16, Exspueret miseria m ex animo. Hcaut. IV. 1. 17. Esse i 
mo inscitiam^ Vide de hoc loquendi genere Nic. Heiusium ad 
Metam. XIV. 209. 

[4. Puto i. e. considero, cogito. Plaut. Gas. III. 2. 85 
eam mecum rationem puto, Virg. Aen. VI. 332. multa puUtns. ul 
Servius. Adelph V. 3. 10. rem ipsam putemus, ] 



ACTUSIV. SCEVAU. Ìlà9 

a sènsi, redeo' rfaram, male me Térò habeii9. • * 
L ad fpsom veni dÉrèrticulum, constiti. 
^pi mecnm cogitare: Hem! biduum hic 
néndum est soli siifd illa? quid tnm póstea? 

est. qnid? nil? si non tangendi copia 'st, 10 

o y né videndi quldèm erit ? si illud non licet, 
lem hòc licebit cèrte extrema Ibea Vi 

'. €• ante Bentleiam erat: male vero me Hahena. Meliiu est, qiiòA 

eiiu codd. «uppeditarunt. 
\ 7* idem ex cod. Acad. ad ipsum venio» 

•Mm <^^ 7, Ubi ad ipsum veni diverticulum*'^ Diverti^ 
u 7n est 9 ubi iter de via ilectìtur. Et proprie dìvenìcula dicuntur 
da domiciL'ay ad quae de itinere divertendum sit. Coheiiii.'ì 
i est nunc sciehtem stetisse, quàm praeteriifse nescientem. — 
Memf biduum hio manendum est.'\ interiectio lahorantis 
ni. Biduum sic pronuncia , ut longnm nimiumque tempus'* Tiiin 
ide hicj tanquam in loco solo atque tristi. *— 9. Soli si ne /7/a?] 
sìne alio oblectamento. Si ne illa?] Satis amatorie. Sine 
a?2 lam causa est, cur biduum gravetur loco tristi, cur solatiuni 
^uirendum. Sunt autem qui idem puteiit soli esscy et sine illa: 
fine illa iifjyrjótg eìus sii ^ quod dixerat, soli. — 10. ì^ihil 
r. quid! nihil?] Amantium disputatiòhes intermiscent quaedam 
isflia sanae mentis, quae tamen statim resurgentis amoris saeviiia 
incuntur. — 11. Ehoy nevidendi quidem erit?] Eho 
ìcule additum: tanquam onmino non seoum loquatur, sed cum alte^ 
Si illud non licety saltem hoc licebit,] Bene bis di- 
mi licetf licebit: quasi de re magna loquatur. Totum ergo ama- 
rle, — 12. Certe extrema linea.] Et hoc recte : quia quin- 
te lineae perfectae sunt ad amorera ; prima visus, secunda loqui , ter- 
itactuS) quarta osculari, quinta coitus* An sic dixit extrema li- 
tUy tiuernsLàmodum dìcituT longis lineis quid fieri! Id est^ de lou- 



7. Ubi ad ipsum veni diverticulum.] Suetonius, Ner. 
L Ut ad diverticulum ventum est, Sed CI. Burmannus ad Petron, 
ip. 10. Dever ticulum tuetur. Est autem locus, quo devertitur 
via. [Deverticulum est in via domicilium, ad quod de itinere dever- 
adam est. Divertit qui a via regia discedens semitam inde in diversa 
ndentem incedit; devertit, qui de via deflecteus hospitium subit. Sic 
tram verbum differentiam constituftDrakenborcb. ad Liv. XLIV,42. S.] 

10. Tangendi,] Proprie, de amica vel virgine* Heaut. IV. 6. , 
. Àdelph. IV. 5. 52, Imitatur Ovidius, Metam. III. 748. Liceaf, 
od tangere non est y Adspicere^ et misero praebere alimenta furori, 

12. Extrema linea amare,] Variis coui.ecluris seiisus huius 



d40 , EUITU CHITS > ' 

Amlre hand nihil est Tillain pnetereó sciens. 

Sed quid hoc, quod timida subito . egredìtnr F^l 

' ' ■ • ■ 

ginquo* — 13. Amare haud nihil est.^ Amare me 
amore dlicxt. PlaiUuM^ in Bacchidibus | Priue kic adoro . quam 
re desinamm Bt , Sine $e amem* Villam. prael ereo st 
Sciens qiildemi ted non mìnut amator, ^am .prìuf. — 1 
quid hoCf quod timida''9uhito egréd'iiur Pyihia 
idt Terbis persona in soenam Teniens , et locutura desorìbitur. 
mida^ modo aegra , turbata, commota. Plauius, Manum i 
timide. Et bic ipso , Uxorem inquit Phìlumenam paviiare, ne9t 
dixeruru, Timidum aliud naturale ^ aliud evenlu est: ut. Addi 
ciam , iimidiaqup eupervenip A^gfe, 



jxeti .soUicitatnr* Videtur autem a Circo petita locutio, et «j 
Uh e a dictum prò estrema pa^te lineae, Ipsae autem Uneae x 
ordines dfcebantur. Respezit eo Ovidius cum alibi » timi Amoi 
19» Quid fruetra refugis ? ■ cogit nos linea ìungL Haec in i 
commoda Circuì hahet, Phaedrìa igitur biduo prozimo eum salte 
ris su': fructum percepturum se confidit, procul videndo Thaidea 
extrema linea ^ id est, extremis lineae partibus seiuncti sedentes 
co , seque e longiuquo videntes percipiunt. Vide porro Gomme 
iorem. [Extrema linea amare est e longiuquo amare, non adi 
Cam aut tangere. Douatiis observat Veteres dixisse longis lin* 
Jieri, quod iìt e longiuquo. Valer. Maf. I. 7. 8. Propioribus 
ut ita dicam , lineis Aterìi Rufi somnium certo eventu ad/noni 
Metaphora ducta videtur a lineis stadii , quibus cursores insistei 
ex aequo procurrerent. Sed alii aliunde metaphoram repetun 
Salmasius Exercit. Plin. p, 648. et Heinsius ad Ovid. Amor. III. 

13. Haud nihil est.] Ita dixit, uti Oridiui , Her 
131. Elst aliquid f collum solitia tetigìjtse lacertiSy Praeeentitqu 
admonuisse sui. 



A e T U 8 VL 5 e £ N A m. 141 



r . . 



A C TUS Q U ART US. ' 



SCENA TERTIA. 

PTTHIAS. PHAEDRIA. DORIAS. 



fc u, 



Bi ego iUmn scelerósum, misera, atque fm- 

pium inveniam? aùt ubi qnaeram? 
Nxane tam audax fàcinus facere esse aùsnm? Ì%. 

Perii! hoc quid sit vereor. 
1^ Quia etiam iusupér scelns, postquain lùdificatos 
K est Tirginem^ 

IL 9. Bentl. Perii ad Pythiae orationem traxit, colL Atidr. IH. 5, 1. 

ITbì ego illum,'^ In hac scena operae pretium delectationis es$ 
wtatoribus ex querela ancUlae Thaidis atque errore Fhaedriae, — • 
MJbi ego i//i«m. ] Hoc initio ostenditur tanquam persequentem 
Emtenii progressam esse personam. Sceleroaum,!^ Scelerosu» 
araltorum: Scelestue vel unius« Sceleroeus proprie auctor est 
Sant: SceUratus ^ in quo scelus sit constitutum vel commissum. 
wleroeum atque itnpium.'\ S celerosum in Thaidem^ /m- 
tas in Tirginem. — 2. Audax facinus facere,'\ Facinus 
certfy figura a^;i;tti:djtcóg. Hoc quid sit? vereor,'^ Pro duobuf 
un dizit, scilicet i/ereor, prò, et nescio , et vereor. — 3. Quin 
la ut ins uper,^ Accusatio facti. Sceius,] yfv£?70i9. Plus enim 
\teeltMf ipittm sceiestus. Ut, Lucilìue: Career ^ vix carcere dignue, 
Mtiquam ludificatus est virginem. ] Argumeotum ab hif 
ie sunt post negotium gesta. £t mire, P ostq uam ludifica" 
Il esij JDiscidit dixit: cum ille videlicet, dum virgo reluctatur, 
iefecexit. Et mire ezpressit vitium illatum virgini ab eo quidem. 



S. Facere esse ausum.'] De hac constructione vide ad And. 
5* 10. [ Scelcrosus plus est , quam sceleratus, Nam Gellius IV. 9» 
lervat adiectiva in osus exeuntia excessum- quendam denotare. Voce 
ìerosus utitur etiam Lucret. I. 84. ubi vid. Liambin. De aliis huius 
mae adiectivis vid. Gortium ad Sallust. lug, e. 66.] 

3. Jjudificat US.] H. e. vitiavit. Quod et illudere virgini vel 
ginem dixerunt. Vid. Heius. ad Sii. Ital. Vili. 472. Idem ludìbrio ha- 
9 dicit Hec. I. 2. 74. 



S42 



E UN U CHJJS. 



Vestem ómnem miserae discidit: tum ips^ capilb 

cónscidìt. 
Ph. Hem! Py. Qui sane si detiir mSii^ 
Ut ego unguibus facile iili in ocuiò's involem venéOco! 
Ph. Néscioy quid profécto absente nóbis turbatunuti 

domi. ' r 



qui Titiare iam posset : sed tamen eiusmodi adoletcentulo , ctunf 
pter teneras adhuc vìres, ad explendam venerem, longìore aon 
versus virginem utendum fuit. Nam ideo praeter occasionem 
discedentis, temptis, locus, et caetera attributa negotio, edam 
21I1S virginem oppriinens, adiuvat Chaeream. Et mire ludìficaii 
poli\is^ quarh complexus est, aut tale aliquid, quod amorem indicare^" 
4. Vestem omnem miserae disctdil.] Adco ut non amoic ! 
cerit y sed iniuria. Et vide , ut ex liis appareat , niultum virgÌBen 
luctatani esse. Tum ipsam capillo conscidii,'} Multo 
quam si diceret, Cupillum iili conscidU. — 6. Vi ego ungali 
facile illi in joculos involem,'\ Nonne credis Pythiam id 
luinariy quod a virgine minus factum sit? quod, quia puella, 
pqtuit. Unguib US.] Quibiis armatur hic sexus. In oculos.j 
si amatori. Venefico.] Mutanti homines, et ex virginxbus muli( 
fucienti. An ven e fi e o amatori ? quia amor venenum 
est, ut l^irgilius , Occuhum inspires i^nemy fallasqtie veneno, 
lorigumque bibebat amorem^ ^* 7. Absente nob i s turbati 
'st domi,] Aut subdistinguendum est, et subaudiendum, m«, 
àp^ttf'o/iòfi figura est , absente nobis ^ prò , nobis absentibufl. 
ponius y Sine er^o istuc ^ praesente amicis inter coenam. ì'cam 
Murcellum , Id praesenta Legatis omnibus , exercitu y pronunciai. Ài 
9 ente nobis,] Cum sic dicit, prò praepositione ponit ah senti 



4. Vestem discidit.] Luctando di! acera vit. Adelph. IV. 
20. Propertius, If. 15. 17. Quod si pertendens animo vestita 
Scissa veste meas experiere manus. — Ipsam capillo const 
dit.] Cicero, Tusc. III. 25, De Aganiemnone : Scindens cfo/or* 
dam intonsam comam. Virgìlius , Aen. IX. 478. Scissa comam, 
tus , Astraba , versu li. Captilo scisso, [ Conscidit capillo prò iUiai 
pillum conscidit. Rara et insolens cuustructio, Gronov. Obss. lY. 
comparat illud lustin. I. 10. laceratus loto corpore,] 

6. Unguibus facile illi in oculos involem,"] Ita il 
V, 2. 20. ubi vide Donatum. Plautus, Mostell. I. 3. 46. Vix ctìmfd 
mor, quia involem illi in oculos. [ .\lia collegit Heiusius ad OvidL Mi 
tam. XIII. 561. ] 

7. Absente nobis,] Ita et praesente veteres iunxerunt plirf 
Ita ili XII. Tabb. praesente ambobus. Attius : praesente his, Lt. FoB 



\ 



A e T U S IV; S G E N A in. 14S 

t 

Ubo» qoid ìbIvc? qvid festina!? màt qmn quaeki^ 

f. Ehem. Phaédria, ego? qiian quaéram? àbi hSùCj. 

quo dignus, cum donis tois 
un lépidis. jRfc. Quid Utuc est rd? .10 

f. 'Ragia me? Eanuchiim quém dedisti nóbis, qnas 

turbas dedit! * 
bipnem, qpam herae dóno dederat milea, TiftiaTit 

Ph. Quid ais! 
^. Perii. Ph. Temulénta es. 1^. Utinam aie sint, , 

qui mihi male Tolunt! 

V* 9. BentL quairaml in? hinc quo digmu etc, ex Vatie. et Bemb. 
▼• 11* Senti, corr. Rògan ? eunucòum eto* ut vertus trochaicus na- 

scatur. 
V. 12. BentL déderat dóno^ ex aliquot codd. et vett, editU ' 
V» Id. idem : sic sin$ , mihi qui male volunt , de mera coniecturat 

Id. V. l4. ex codd. aliquot : quod istuc — - monstrwiu 



si diceret: Coram amìcis. — - 8, Quid festinas?] Properas» 
rbarit et trepidai ? Sallustius , Festinantibus in summa inopia patria 
r. Egon'? quem q uaer am?^ Deest rogas? — 11. EunU'» 
HI» quem d ed isti nobis^ qua e turbas dediti"^ Aut ip» 
ttncig: ut, Urbem quam statuo ^ vestra est, Aut quem cuni iu- 
TOgatione pronunciandum , ut sit, qualem, Eunuchum quem 
'disi.} Quidam volunt quem distinguere: quasi dicat qualem: sed 
iciunt , hac figura multum veteres usos esse. Eunuchum enixn 

d ed isti Terbum retulit. Nunc ergo addit propter aliud d^loìfia, 
mmendum extrinsecuf , is Eunuehus, Nam quoties uno nomine aut 
onomine diversae declinationis enuntiationes comprehenduntnr , ne» 
ise est quod alteri accommodatum fuerit , ab altero discrepare* 
ìsem dedistiy qua» turbas^'\ Et quem et quas sic accipe, 
•si dixerit, qualem Eunuchum^ et quales turbas, — 12. Quid 
#/] Hoc admirantis est magis, quam interrogantis. — 13. Te- 
élenia es,'} Ebrìa, a temete y quo nomine antiqui grave vinum 



aius : praesente testibus, Plautus , Amph. II. 2. 194. Nobis praeaen» 
[Conf. Ruddimann. Institutt. T. IL p.. 299. ed. Lips.] 
il. Quas turbas dedit,"] Imitatur Caecilium , Umbris: Mi* 
n adeo , nisi frater domi ebrius turbam aliquam dedita Plautus, 
;;chid. II. 3. 123. Quas ego hic turbas daboJ 

13. T/tinam sic sientf qui mihi male volunt»} l'QtiU- 
f Amn, V. 2« 13. Utinam, imaie qui mihi volunt ^ sic rideant. 



144 



EUNUCHUS 



Do/ Au, ófasecro, mea.l^'tliias, qmd fatuo nam iimb^ì| 

stri fuit? 
Più Insanis: qai istac facere EunochliB potali? ly 

Ego illum néscio 
Qui fuerìt: hoc, quod fécit, res ipsA (udicaf. 
Virgo {psa lacrumat, néqae cam rogites, quid siti 

det dicere. 
Ille aàiem bonos vìr niisqnam appare!, étìam Hoc 

ra sùspicor, 
Aliqnld domo abeaatem àbstulisse. Ph. Néqneé mi* 

rari satis, 



V. 16. Bentl. scripsit : Insanis : qui istuc faesre munuchtu 
Py t h, ego illum neacio : hoc || Quod fécit y res ipsa 
ut posterior versus sit dimetrus iambicus. 



appèllaBant, eo quod tentaret mentem, id est, labefactaret. Vk^ 
Uus y Tenuisque Lageos Ventatura pedes olim^ vincturaque linguai 
1/ tinaia sic sient, qui miài male volunt/] fieno, non el 
esse , in maledictum vertit : quasi vero temulentam esse felicitatis 
An non negat se esse ebriam , sed non vino , verum malo ebtiam 
intelligi? — 14. Mea Pythias,] Me a, et mea tu y et amabCf 
alia Imiuscemoài, mulierìbus apta sunt blandimenta. Quid isti 
nam. m on s tri fu it7^ Quippe monstrum est omn e con tra nati 
Si igitur Eunuclius est, et vitiavit virginem, contra rerum nati 
factum est , et reqte monstrum est. Et ordo est : Quid istucnam 
stri fuit? — 15. Qui istuc facere E unuch us p otuit?] Isti 
facere bonestius apud puellam, quam si v/<iartf dixisset. Et 
est videri aliquid nutu significare. Ego illum ne scio qui fi 
rit.] £vU,7jìlfig* Bene vitavit Eunuchi nomen, ut vitiasse obi 
possit. — 17. Virgo ipsa lacrumat,] Nunc ostendit quidlb*| 
cerit, et ostendit argumentis. Ncque cum rogitesy quid si$^ 
audet dicere,] Quid si verberata esset? sed non puderet querì. 
autem iniuria apud virginem non bahet nomen. — > 18. Bonus iri>«] 
JS/^CDVixcjff. non enim iam L unuc hus. Bene igitur virz quia ho|.j 
illum essQ ^ contendit. Nusquam apparet,^ Nescias iitrum fii|Ki 
eius quaeratur, an culpa. Sed constat, baec argumenta esse, qaoi' 
ipse virginem vitia verit. Et iam hoc misera sùspicor,] Bo» 
etiam: quia et hoc suspicatur, virginem vitiatam. — • 19* iVe^asi 



16. Res ipsa'indicat,] Infra IV. 4. 37. Cicero, MiL IBI 
Res ipsa loquitur, 

19. Aliquid domo abeuntem abs$ulisse,'\ Scilicefc| fok* 



ACTnsiV:SGENAIIL 14$ 

[hiiic] Ale abire igniyns possit lónging; wA A do« 

munì 20 

e id nos redìit Py. Vise amabo^ niim ài. JPh. 

lam faxó scies. 
Perii! óbseoro tam ìnfandmn'fadiiiiS) méa ta, ne 

audivi quidem. 
At pòi ego amatorés mnliemm esse audiéram eoa 

miximos: 
nfl potesse: Témm miserae non in mentem vénerat: 

20. hìne venus causa de Bentleii coniectnra additum. 

23. mulierum quia secundam acuit, et audieram tertiam , Senti. 

ex codd. suis et vett. editt. scrìpsit : Ai poi ego amtUoroM oii- 

dieram mulierum es^e eo* maximosm 



ari saiis.} Bene hic omnet luipicionef ad Eunuchi}»!, quem 
ly rerocat x nescìt Ghaeream siquidem hunc ene. Et mira locutiO| 
N> quod est, nescio. — 21. F'ise amabof num eii,^ Domi 
Ddiendum est: aut, Num sit quod dicis, — 24. Sed nihil pO" 
rff.J Ut Yoluntatis rei sint, non etiam facti. Vorum misorae 
in mentem vener at,'\ Non, nihil potesse eoa ^ sed, amatorés 
maximos. Ad partem enim sententiae pertineC quod dicit, Non 
nentem v ene rat i non ad totum quod audivisse se dudum. 
n nisi penitus negative consideraveris , controversia inerit. Si 
i nihil posse audieras , quid est quod in mentem non venerìt ut vi- 
? utrum igitur amatorés mulierum esse maximos audieras? Quod 
n yitandum fuit. Neque enim hoc satis est .ad pudicitiam , stu- 
1 vitasse, cum impudica fieri vel solo osculo possit, quam omnxno 
pram et illibatam velis. An rerum non erit coniunctio, sed 
en ? ut illud quasi f alsum audierit : hoc autem , quod verum inven- 
esty non ipsa suspicata sit. Nam in mentem venire ^ non remini- 



servi fugitivi simul domo auferre quid furto, Phorm. L 4. 13. 
tialis, XI. 54. Non miror furem^ qui fugitivus erat, 

SO. Abire longius.] Ita Heaut. I. 2. 38. Adelph. V. 5. 1. At- 

Deiph. Forte aliquantOf quam soiitus^ lembo sum progressue 
ini. 

21. i<<i no«.] Vide And. L 3. 21. 

[22. Mea tu et mea solum sunt formulae blandiendi. Adelph. ITI. 

modo doloresy mea tu , occipiunt primulum, Ovid. Met. XIV. 

quorum memor^ o mea^ lentos Pone ^ precor^ fastu4Ì\ 

23. Amatorés mulierum maximos, ] Ita Plautus, Me- 
hm. IL 1« 43. Tu magnus amator mulierum es» 

24. Nihil potesse,} Gr. avòlw òìpo^m, fiii dvwativ tlwaty 

l. 10 



BVR» cBirs-. 



•ai ta^nn, ni Mum eogttai» tJgnificftL' Sic Ofears, A ■■ 
KM» Mnil, ea|w«t yWftw* «wtipara, Id Mt, W» — g**»?. m 
Mil^ Térkài miiatàé.l Si twwa prò cftfflnwtiHawè M 
«nbwdiwiJqm «it, •ia«(»r*# MM/iara» ••# r#«i« JBa 
WoN Jf»iM*««^w «aiMr*!.] jrra ^ood ■adtanMt «i, ^ 
ftdb Aa usa alind iumMrtau TCBMat? noa «ciUoM-fcdtiuB 
^BaAftd^^ATffN iM M«»*>M vH»rat,] bi^ ma «Bit cog 
«qt^ BOB inm Vaoordata. ^ tS. Itam iliuMatigito et 
«'/«•«»,] A&« coiiff7K«i«tBM dizjt, tttMeramTmB, 9 
^Jp wdjM Wi W tato J>»1IMN Mmoa Xiqmé ifHavmmit 
titr^intìiil tt vd aBafoma UuAim mnnùiiMsnt. 

■obnidl, lpt««b«4»fci«*/iA«. Maitlalll, XL97. Dha Mi 
Ur poMun « , Md' fàotfm aanit fi poMom » paraoH , *«, 71 
WU. 'Uiill Mitsm pBi««<a pro'jwfN; qd ■ ~ ' ~ 

- K "eoRA<M<«a«ni.] Pholin.T. 1. 17. 



AG TU S Q U A R T 17 a 

; 8 CENA «Quarta. 



PftftEDBIA. DOKUS. PTTHIAS. DORIA& 

/%> j£d fona, weléste! at efiam itetàUaA, 

1.. Bxi foratf teattitwt} lueandui omr, ìa qao ^ 
JiitM Fbaedzia'ipnuB MMquì quaeiitor; reruin ìnmpat eie agg 
, tuiqiMm di ìpM, 3e*laai«!'\ Quale ert iM/eiMm appellaci , 
ka «oiaL ilt«(i«a«?j Ntcetaario mtitat,qtiiiaimtarfa pKit 



L Siti far ott} Integat tuo locni expraoRt a FUato, 
LS. 1. Xxilé, agitw, ita igtiavi, maU habiù, «* mata em 
FaitionlBa antan at et «*i«m ohiurgatiouibu* e» ìmpraaatìonib) 
ant; D« pcimi «ida And. IV. 1. 43. Hec. l. 2, 69. . De poi 
nMknratH.4..^ AsifaniM/ vàamt r^cù? [aanataBt.Md 



A e T U S ly. S e E N A IV. 147 



"■gitSve? prodi, male conciliate. Do. Cbsecro. 

jm. Oh! 
DAd Tide; os ni sibi distorsài dbnnfex! 
|wd hAc tìbi reditio 'st P quid vestis mutitio ? 

V* 4. BentL ex coni, vésiit quid muidiioa» 

w Fugkiiv07'] Et tcelestum et fugitiFum inorepati in hnne crimoi 
onsf erens Ghaereae. Male eonciliaie.'\ Opportune adoletcent hic 
■probrat munus magno emptum. Male magno significata ut Plattr 
m» in Amphitruone^ Haee nox acita ^sl exercendo scorto conducio male. 
mgo malo coneiliate^ magno ompto ngaiEcat, Nam omnia con- 
Mtttio eonciliatio nominatur. Conciliatum ergo, magno emptnm. 
# ut sibi distorsit,] Et hic memor adolesceni iniinuandi mmie- 
^ didt illum fibi oi distorsitse, qui natura sit puloher. Os autem 
Illa illi distorqueroj quem natura pulchrum deturpamus. — — 4. 
uid huc reditio *«t?] Eleganter ei reditio obiicitur , qui reTem 
te non moverìt. Quid vestii mutatio?] Sic Teteret. Plau» 
in Trinummo , Quid tibi int erpeti atio , aut in consilium huc accessio 
7 Caeciliue iQnaiofiévfj , Quid ubi aucupatio est argumentum, aut 
meo amore verbìficatio est patri! Quid vestis mutatio7'\ Nam 
(ri Testem habebat , utpote Chaereae : serri Tcro atque Eunuchi do- 



ti.] Sed conciliare est verbum contractibus proprium , et passim de 
itione nsurpatur, Plautus, Epid. III. 4. 36. Conciliavisti probe, 
\Male conciliate i. e. care emte , magno pretio comparate. Gic; ad 
ìc. II. 4. mihi placet ea, quae male emta sunt, reddi. ubi vid. 
vraevius. Ovid. Amor. I. 10. 44. Pro male conducto grafia nulla 
irò. Centra bene emere est vili pretio emere. Gic. ad Attic. XII. 23. 
Ikone emitur quod necesse est, Drakenb. ad Sii. Ital. IV. 756. Conciliare 
M emere. Plaut. Epid. III. 4. 36. conciliavisti pulchre. Pseud. I. 2. 1. 
yke ignavi male habiti et male conciliati, Vid. Oonatus ad h. 1.] 
I 3. Os sibi distorsit,'\ Attius, Troadibus: Personas distor- 

.taSy oribus deformes^ jniriones, Horatius, Serm. I. 9. 65. Distorquens 
Mulos, Quinctilianus y Instit. Orat. I. 11. Observandum erit etiam^ ut 
EreeM sit facies dicentis , ne labra distorqueantur. 

f_ 4. Huc reditio.] Possit videri vy^r. Plautus, Amph.1.2. 28. 

W ehndestina ut celetur huc itio. [Saepe Ferbalia cum verbo sum pò* 

Mmtnr prò ipsia verbis unde ducuntur , habentqiie casum verbi sui. 

Mriph. ni. 3. 67. Ai mihi ne corrumpantur cautio est. Plaut. Tru- 

^toL IL 7. 62. quid tibi hanc est natio, Poterat Terentius etiam 

iienbere ^uid veetem mutatio est. Vossius de Anal. III. 9. p. 237. ] — 

9^9ssis mutatio,] Si tò vestis est genitivi casus, ita dixit, uti 

ffborm. IL 1. 63. Testimonii dictio. Gicero , Pam. VII. 21. Qui factio- 

kicm teftamenti non habuarit. Si valet vostos^ nomea verbale regit 

10* 



148 EUNUGHUS 

Quid ndbras? paullam si cessassem, J^tluas, 

Domi non ofFendissem : ita iam adornabat ftigam. 

P^. Haben' hominem, amaboP Ph. Quidiii habeim?) 
Py. O factum bene! à 

Do» Istdc poi vero bène. Py. Ubi est? JRk. Rogi-| 
tas? non vides? 

Pi/. Videam? óbsecro quem? Ph. Hanc sdiicet fy 
Qui» hic est homo? 

Ph. Qui ad TÓs deductus hódie est JPy. Honc oai- 
lis suis li 

Nostraruoi numquam qnfsquam TÌdit, Phaédria* 

Ph. Non vidit? Ptf. An tu hunc crédidisti esse» ób- 
secro, ^ 

^ V, 6. BentL adomarai , ex codd. suis. Bene. 

V. 7. olim legebator Habtsng homir\em j mente metro. 



posuerat. — 5« Paullum si cessassem ^ Pylhias,'\ Familifl 
est iratis , avertere se ad alia in personam ab ea , in quam commorea^ 
tar. — 6. Ila iam adornabat fugam.] Ut supra. Adorna^ 
ut lavet, — 7. Habesne hominem, amabo?] Haec omnia P^ 
thìaSy cernens Eunuchutn , loquitur. Id eniin erit iocundum, ut 
rat illum quem vide t. Quid ni habeam?] Quid ni, quid 
hoc est, cur non habeam? — 8. Ubi est?] Dorum contempi 
dicit, Ubi est? quia non ipsum, sed alterum novit. Rogitt 
non vides?'^ Stomachatur uterque erraus mirifice: Ula , quodBÉ 
nucho obiecit; quod commisit Chaerea. — 9. Hunc scilicel»] 
Hoc iam, tangens Eunuchum, dicit Phaedria. — 10. Hunc ocb/h 
suis nostr arum numquam quis q uam vidit,] Vfpx^i'Sfiòs (^ 
figura, prò nostrum; vel nostrarum, id est, quae familiae nostdl 
sunt. ut parum sit, non vidisse Thaidem, nisi addatur, ne familiavtf 
quidem ullam ts%t, quae hunc viderit. — 11. Quisquam,] Alt 
qua locutio est. — 12. Non vidit7'\ Totidem iisdemque v«t 
repetit. Et interrogatio stuporem admirantis ostendit^ et iam veli 



casum verbi sui. Pkutus, Amph. I. 3. 21. Quid libi hanc cuzal 
est rem? 

6. Adornabat fugam,] H. e. parabat. Supra IIL 5* 34.Phov 
I. 4. 14. 

7. O factum bene.] Formula gaudentis. And. I. 1.78. 
10. Hunc oculis suis no stra rum numq uajm qui 

quam vidit.} Plautus, Psend. II. 2. 27. Ncque te vidi ante h» 
diem unquam oculis meis. 



ACTUS IV. S C E N A IV. 149 

l n&B dedactmn? i%. Nim quem? alimn habni 

néminem. i^. Au! 
) cómparandus hic qoidem ad iUom'st : Ale erat , 
onèsta facie et liberalL JRh. Ita vkoB est 15 

idum, qdia yaria yéste exornatds fuit: 
ine eó tìbi yidetar foédus, quia iilam non habet. 
f. Tace óbsecro; quasi yéro paullom intérsiet. 
I DOS deductus hódie est adolescéntulos, 
lem tà yero yidére yelles, Phaédrìa. 20 

(T. 13. Bentl, Namque alium hàbui nem. ex libro Bemb. et aliis. 
ir. SO. Bentl. vidére véro velles , ex codd. et Donato^ 



fentientit. -^ 13. Namgue^ alium habui nemin^m,} Bene 
illud quod aity yin iu hune: guest ex multis. -*- 14. ^u/ ne 
mparandus hic quidem ««#•] Au interièctio ett conturbo- 

foeminae nec constantis sibi. Ili 9 €rat ho netta fac-ie ei 
erali.] Tó QtaTiitfim erat^ qtiasi de mortuo, aut cpit non est, 
!cet Thaidiy quia fugit. — 15. Honesta facie et liheraltj] 
ixnode descrìptus est Ghaerea. — — 17. Nunc eo tibi vi*leiur 

due.'} Facete f Jo e due videtur; non est enim. — 19. Ta- 
obeecro.'j Apte dictum est tace^ foemineo stomacho , quasi im- 
enter assistenti forniae improbae, et argomenta inaniter pertinaci" 
iie invocanti. Tace abeecro,} De consuetudine dictiun est, 

e. Et bene additur, oh se ero: ne tace ipsum videatiur iniu- 

— 20. Quem tu vero videre vellee^ Phae dri<i.] Com- 
•A adversus Phaedriam cogitur eum laudare , cui irata est : et ideo 
im callide. Quem tu vero videre.^ Facete, quasi nec hunc* 

ipsum qui misit , conspectum velit, Quem tu,] Qjtemf talem. 
breviter eius forma laudata est, cum prolixius illius sit describenda 
jnnitas. Quem tu vero videre,] VerOy pulchre. Pulcher 
n esty cuius forma nec odium nec convicium commeruit. Lucilius 
>atyra Athemnydis* ex facie florem delegar is, Quem tu vide- 



14. Cómparandus ad illum.] Ad eleganter coraparationi 
rvit. Supra II. 3. 69. [Editiones qnaedam vitiose habent nec qui- 
ly Ut apud alios etiam perperam scribitur; sed semper lege^idum esse 
fuidem interposita voce , docent Bentleius ad h. 1. et Pu]f:er. ad Fior. 
>. p. 261. Kuhnk. Conf. tamen Ramshom. Gr. p. 525, et 528.] 

16* Varia veste,] H. e. variis coloribus distincta, qualis X04^ 
r et nttvaOTiKTOs dicitur Graeois. Hac Eunuchi ornabantur. Vide 
iment. maiorem. 

17. Quia illam non habet.] Plautus, Epid. IV. 3. 8. Scio^ 
\ erres , quia vestitum atque ornatum immutabiiem llabet haec. 



160 EUNDCHUS 

Hic &(t Tetas, viétus, yeternosiis, senex, 

Colóre mnstellino. Ph. Hem, qaae haec est filbula? 

V. 21. Bentl. ex codd. snit viétus , vétusj vetem. «• Bene. ^ 

V* 22. corrìgit : Colore sielljonlno , usus Donati annotadone. Vidb 

■^ _ — ] 

r tf. ] Quare tu? tai quia iste iam non velit videre , iratui icOioet «1 
vitiatam virginem ? An ^ii? c[uasì spectator elegans formarum, et^ì 
amator tis Thaidis? — - 21. Hic est votus^ vìeius, veierné' 
4us^ senex,] Sic hoc totum pronunciandum , quasi irascatur huic^, 
propter quem laudaverìt Chaeream. Vetus ^ ad TÌtuperationem mo- 
do , non ad laudem ponitur : ut ^ Veteris po'étae maledictis reepondttks 
Ve tue est, cuiut diminutivum est vetulus. Vie tue."] MoUis, fk^ 
cidotque^ et flezibilis corpore. Unde et vimina et vimenta^ et WM| 
et vietoree dicuntur. Et vierè religare dicitur , quia vietie virgis ni* 
gis religare possumus quidlibet. Lucretius araneae dixit vietam veUttif 
id est f putri moUitia praeditam. Veternosus.] Morbo retere cm 
feotus y id est y veterno : quales sunt qui hydropem patiuntur. Et 
cte. Nam saepe Eunuchi in senecta Tetemosi fiunt; et cito hoc 
rant morbo. Senex,"] Ex morbo aegrìtudineque rugosus. 5enex.]l 
Utrum senex? an'quia videtur oh deformitatem ? — 22. Colort] 
muatellino.] Elrravit Terentius , non intelligens Menandricum iliaci 
oixog ècti yaXimzrjQ yéqmv, Ait autem Stellionem , animai quod lace^ 
tae non dissimile est , maculoso corio. Nempe ad id genus coloris fi^j 
cies exprimilur Eunuchorum corporis, quia plerique lentiginosi vxtì 
Hinc ergo erravit ideo, quia yaXri mastella dicitur, yaXscorijff stelù^ 
^SLq na^ *jlQiOTO(pavsi iv Nt(pBkais * ^c&riv yalacótjj Kcetaxéóarti £tD*^ 
tovg. Ego Adesionem sequor, qui recte intellexit , Terentium scienteir 
muetellino colore Eunuchum dixisse coloratum , velut sublivido : quii 
vere Eunuclii aut ex candidissimis lentiginosi £iunt| ut ex Gallis, ft 



21. Veternoeua.] Ita dixit, uti «o/nniiiTn Adelph. III. 3. 4L 
Veternua autem etiam prò supina pigritia ; Vetemosua prò homine inetli 
et somniculoso ponitur. \Vetua i. e. senex. Horat. Epod. Vili. 3. f* 
già vetua frontem aenectua exaret, Broukhus. ad Tibull. I. 9. 50. Ee 
nuchi vero cito senescebant. Petron. e. 23. molles^ v eterea Deliaci iM 
nu recisi, ubi vid. Interpretes. — Vietus i. e. languens , curvus pe 
•enectutem; proprie vietus est flexilis a viercy vincire, ligare, und 
etiam vietorea et vimen dicuntur. Vid. Donatus ad h. L — Vetarm 
aua i. e. senio tardus et ignavus. Veternus proprie est immodica do 
miendi cupiditas, unde translate dicitur prò torpore animi et ignavi 
Servius ad Virgil. Georg. I. 1^4. Sed vetemosus etiam accipi potest p 
hydropico. Vid. Donatus ad h. 1. et Bentleius ad Horat. Epist. L2.3^ 

22. Colore muatellino,] H. e. subrufo. Donatus sibi n 



A e t V S IV. SCENA IV.' 151 

¥ véfigb nie« ut, ^md é^erim, egomet nésdam. 
IO ta! éimn* ego te? Do. EmktSu Pj/. tube, mi 

dénno 
iqpdndeal. Ph. Regi Py. Venisti hodie ad nòe? 

negat 26 

; ille alter venit, ànnos natas sédecifii, 
lem séciun addiudt Pirmend Ph. Age dum, hoc 

mi 



IT. 23* ex cocLBemb. et Donato tcrìpsit: Eo rediges m», uiy quid eme^ 
rim egomeif ne^ciaml apposito interrogandi signo. Gomparst 
Gicer. ad Attic. I. 19, Meiellus est contai sane bonus; ille alter 
nihilestj ut piane quid emerit nesciat, > * 

W, 25. ruTgat. Venistin correxit Bentl. ex trìbus codicibps. 

IT, 26. BentL jtatus annos sedecim ex tribus oodiqibnty n^elioribusy 
ut arbitratur, numeris. 



Bfmodi ocddentalibus : aut ex fuscis tublividi, ut ex Armeniifl, et 
■ orientalibus. — 23. Ut^ quid egerim^ egomet nescianu] 
ìy non meminerìm , vel, non agnoscam. — 24. E ho tu f emiri 
o te?] Miro stomacho ^od ipse fecit, id ex alio conatur audìre: 
lonec baec audiat , an hoc fecerit, dubitat. lube^ miài denuo 
ìpondeat,'\ Hoc est , ^od in Rhetorìcis Cicero ait , Cantra fir^ 
US argumentationem aliam aeque firmam aut firmlorem opponimus. 
•e est autem aeque firma. Denuo autèm ad respondeat per- 
si , non Ad iute, Denuo respondeat,] luhe vero, mihi denuo 
7ondeaty intelligendum est. — ^ ^, Roga.] Mire utriusqne fidu- 
confertuTi et apud utrumque est veritas, cum uterque fallatur. — 
At ille alter venit,^^ Beneinstat, quasi ex parte iam obtinu- 
; Pythias. — 27. Age dum^ hoc mihi expedi,] Haec P/au- 
i 8unt, cum in iisdem longa sit disputotio : sed mire a Terentio pro- 



stai y modo Terentium errasse dicens , modOktcientem cum Adesione 
nnncìant. [ Colore mustelino i. e. sublivido , qualem habent muste- 
. Vid. Donatus ad b. 1. At Bentleius erudite legit colore stelljonino 
t. instar stellionis. Rationes apud ipsum videte. ] — Quae haec 
% fabula?] Formula admirantis, qua et Plautus utitur. 

23. Eo redigis me^ ut y quid egerim^ egomet ne» 
iam,] Ita piane Phorm. V. 7. 86. Néque sollicitanda lectio. [Nibil 
itia lectione y quam Bentleius re?ocavit > quid emeritft. Quid elegan- 
dicttur de bomine. ] 

26. Annos natus sedecim,] Haec dicuntnr ex conieclura; 
supra II. 3. 26. 

27. Ex pedi,] Impedita et intricata proprie €xpedìuntur, Sed 






m KtfNncHur 

• 

FAaàmt Irtam qMm habeit' éaÀé habarr 

taéfBB? -V* 

B^ònstmin hòmiius! non dictdni^s? Do. Yttàt 
^ FriMme^ Mìo. Ul Pk Quando? rJOa^ 

Ph. Qoam dadim? Do. Modo. - 
Ph. ^mcàoì? Do. Cw^ FumaoAae, Pk. 

eùm pffaiB? 
Dò. Non. néc quia easeti An<inani aadiiBtim,, dfoler. 
Pk. linde Igitur finfiem méoni ease^Bcibas? JDo. Ffa^, 

meno ' 



« I 



. tim ipialoeplw legatur. TulgmUm etfam MÌmIÌdì. ^ 
exliijbec. ' ' . 

▼• dS. FaSni. et BmlL ex Bembiii. BadL AeMem. hmiò et 

Tartom in nnnn oonfundunt no: D. Nmu Pk. Um^f^ 

▼• VL olim ér^t M miAi hane deiù vMttm. MntaWtBeiidel. Ib! 
aliis^ue v0stgm deesti Bemb. tamen: ù mi hane d^dU. 

fenmtur ad eius exemplum : et, quod est piai, carent PlautmU 
^g€ dum]] Dura ìKagilxov est, et adiuvat ex animo loquentem.' 
28. Taees?] Et recte tacet: quia metuit Chaeream. -— 29. Ma 
4irum hominisi] Bene Eunucho dictam est, Monsirum homi 
nis: hoc est, necmas, nec foemina existens. Sic et tupra ««i 
mulierem dixit. -* 30. Modo,'\ Nota modo aperte prò pra« 
temporp dictum esse, id est, iamdudum, Nam qui vitiaTerat 
uem, non modo,^ sed longe ante vestem mutavit cum Eonacho 
driae* — 31. Quicum?] Praepositio cum his dictionibiis su] 
tur , guicum , nobùeum , vobUcwn^ Caeteris vero , ita ut ipsnm 
men praefcribit, praeponitnr : ut, Cwn amicia^ cum exerciim^ 
advocaiié, — 33. Unde igiiur frairem mcum es4.o sfit 
baà?] Utpote novitius: et eum qui ex Piraeeo raro diicesseritt et! 
go intevrallo bÌs tÒ atfrv veneri t. Et hae sunt obliquae intenrogatioM|^ 
quibui uti oratores Tidemus, cum derivare testimonium nitontur* m 
ideo sic ait Phaedria, ut frustretur omnia', quae oonfetsus eetDoni 
Volt enim £ratri eue consultum. Farmcno dicebat mum €4S0, 
Prope infirmatum testimonium est. Quod enim sic ait, Parm§m 



et incerta et obscura, quando fiunt plana. Phaedrus, IIL )4» & « 
pedi, quid fecerim. Inde simpliciter prò narrare. Infra V, 6L S 
Plautus, Menaechm. IV. 2. 50. qui tu misera es ? miài expedL [Enlil 
ken. oonfert Graei ium ad lustin. XLIil. 1.] 



ACTUSIV. SCENA IV. 15S 

DAmt enm esse: is mi bino dedit yeiltem. JPh. 
'Occidi, 

OL Meun ipse indait: post lina ambo abierdiit foras. 85 
jf. Um satis credb sóbriam esse me, et mi menti* 

firn tibiP 
m satis certamst, Yfrgmem vitiitam esse? Ph. Ago 

nmic, béllaa, 
lédBs hoic qaod dicitP JPy.'Qmd isti crédam? rea 

ipsa fndicat 
k. Concede istoc paùlnlom : audin' ? étiam nmic pan- 

lùm. sat est 
ie dnm hoc mrsam: Chaérea taam véstem detraidt tìbi ? 40 
pL Fictum. JRh. Et ea est indùtusP Do. Factom. 

Ph. Et prò te huc dedactóst? Do. Ita. 
Il léppiter magne! 6 scelestam atque aùdacem homi-* 
\ nem! i^. Vaé mihi! 

¥, 39. Faem. et Bentl. nunc paulum prò codicum lectione pauluium 

dedenint , ut versus sit tetram. troch. catal. 
V. 41. BentL cum vett. editt. et codd., eam eU indufus* Sed ea etìam 

Priscian. p. 1185. 

cebai eum esse^ falsum esse potest. Et mire sic ait: ut, Sóla 
li taJes casus Cassandra canebat. Sic autem dicimuSy quando non 
wt\y qaod factum fuerit, sed saepius demonstramus. — 36. J a ut 
ts# credis sobriam esse me?] Quia supra dixit, Temulen^ 
€Mi et quasi gravem iniuriam hoc dicto passa sit, memoriter di- 
un retuli t. Ut, En ego vieta sita? et, Pulsus ego? — 37. lam 
ili# cerium est^ virginem vitiatam esse!] Ordine ait, 
Mm primum de se, tum de adversario loquitur. — 38. Credis 
uìc ifuod dicit7'\ A personae qualitate derogat fidem. Nam quid 
H^ndum est servo Eunucho fugitivo? Quid isti credam? ree 
bsa indicat.'\ Uic a persona quae convincebatur , oratorie ad fa- 
Itai se retulit. — 39. Concede is tue pauluium."] Ad se versum 
kk iftuc : ut longe sit a Pythia. Eunucho enim dicit Phaedria. — • 
Lo scelesturày atque audacem hominem!] Chaeream sci- 



87. Bell uà,"] Acerbum convicium in hominem stupidum. Phorm. 
h f. 11. Plautus, Meste]]. IV. S. 110. Hae tu aedepol me arbitrare 
iDliamy Qui quidem non novisse possim^ quicum aetatem exegerim. 

aS. Bcs ipsa indi e a t,"] Formulae species. Ita supra III. 
1& lY. 8. 16. Adelph. UL 2. 40. Hcc. III. 3. 35. 



m 



V. 43. in uno cod. non deest. Quo extruso Bentl. prò tu 
tcripsit credes. Ita credea acuit ultimam propter int< 
nem. Portasse tamen nunc delendum. 

V. 45. Qentl* oorr. posMumne hòdie ego ex te execulpere* 

licet rèi Parmenonem. Sed sic pronunciandum est , ut putet i 
Eimucho diciy hoc ipso ^od praesto est. Ideo ilia infert, y^a 
eiiam fiuno non credit^ indignis noe esse irrii 
dis ? Va e mi hi/] Hoc totum , Va e mihi , quidam a P] 
que ad irriias modisj dici existimant. — — 44. Mi r u 
ereUiSf quod iste dicii.] Utrum an ser^a, quod sei 
stulta, quodstultus? an foemina, quod Eunuchus? Mirun 
Giare dicit. Quidam pressius putant. — AS. Heus tu^ 
rursum.] Rursum^ non ad negationem pertinet, sed ad i 
tionem : ut sit , rursus interrogatus, Rursus , retro , xd es 
trarìo : ac per hoc contrarium superioribus dicito. — 46. J\ 
esi sine malo fateriy videoj^ Ampliatio et dilatxo q 
argumento est, nihil constitisse. Adde quod poenam minai 
tanquam iam incerto , sed falso testi. Deinde ipsum fai eri 
remus quale sit. Non est testis fateri^ sed rei, Hic igitur 
lum culpam transferat universam, fateri dixit, nou indicare 
reusy non alieni facti testis esse dicatur. Non pò tesi sini 
Quasi nec haec fuerìt| uec illa oonfessio, in quibus nulla veri 



.44. Mi rum ni tu eredis.] Solent ita particulae mi 
indicativo lungi. And. III. 4. 14. Supra II. 1. 24. Heaut. IV 

45. Negato rursus.^ Haec Phaedria clam ad Domn 



ACTUSIV. SCENAIV. 1^ 

uJo fiUéri, Yideo. téquere hac. modo ut, mò- 
do negai. 

me. Do. 0ÌMiecr6 te vero, Phaédria. Ph. 1 
intro [nunc iam]. Do. Eoi, eì. 

lio pacto honéste qao modo h(nc abscedam nésdo. 

iSt, 8iquidem tu me hic etìami, nébulo, ladificibere.50 

^innenonis tdm scio esse hanc téchnam y quam 
me vivere. 

Sic est Pg. Inveniim poi hodie, pirem ubi 
refenm gritìam. 

L Tulgo terminatur sic: lintro nunc iàm. Do. Oi^ et. Sed 
iftud nunc iam unut Bemb. habet. Qao omitto BentL ex ood. 
AcacL scrìpsjt Eolf et, 

L editt. et znst. abeam^ metro niente. Egregie BentL ahécedam. 

guere hae.'\ Quasi ad tormenta. Modo aii^ modo ne* 
Testis aut ab adversario convincitur falsitatis : ant a se ipso , ' si 
rit dieta. Ergo priora quia non potuere convinci, ab incon- 
testis praesidium defensionis inquisitum est. — - 48. Ora me.] 
itiuSy ut sit causa non saeviendi. Obi e ero te vero, Phae^ 
I Bene vero, Nam quia ille dixerat, ut simularet preces : hic 
vero addidit) ostendens, serio se rogare et ex animo: non 
ubebat, dolo. I tniro,] Terribiliter , dummodo eum sum- 

Infro.] Utrum intro domum ad Phaedriam ? an ad Thai- 
Sed non oportet ad Thaidem intelligi, ne celandarum rerum in« 
leatur. Oi\ ei.] Bene ot , et 9xnXtaCftòv rusticum posuit, 
et servi et novitii. Et est deploratio ab eis sic dieta. -— 
io pacto honeste,] Centra officium fuit , mentiri doouisse 
, et adfuisse mendacio liberalem adolescentulum. Sed vide quem- 
un defendatnr , dum se mentiri coactum dicit , dum consulit ho- 

Hanc autem causam longae sermocinationis ad »hoc induxit 
poèta, ut apud omnes iam certnm sit, a Chaerea vitiàtam vir- 
ne ullo errore impediantur ulterius nuptiae, vel finis fabulae dif- 

Alio pacto honeate.'l Nullo alio scilicet , nisi per hanc 
un. — 50. Actum est eiquidem,'\ Hoc rursus clare. Et 
It tanquam adhuc iratus Eunuche suo. — 51» Quam me vi- 
I Deest' magie : ut sit , Magie scio , quam me vivere. — 52. Iti' 



9» Honeste quomodo hinc aheam,'\ Eodem fere sensu 

borm. V. 8. 58. Puichre discedo. Heaut. IV. 2. 5. si licet me 

tecto abscedere. 

0. Actum est.] Vide supra 1. 1. 9. 

2. Invcniam.] Gomminiscar, ezcogitabo. Heaut. I. 1. 56. 



':n 



&* »- # *^m « • •> 



»*• • «r •^«•^«^««a 



ultirnam praeter usmn producit. Cod. Bemb. j7ra« 
vide ne veruni sit. Guyetus corr. iaceamnCf anne 
Dor. Poly si sapis. 



V€niam poi hodÌ€,'\ Haeo est MQooiìiovofUa ad fatorutn 
bulae. Nam dum se ulqiscitur Pythias , fit indidum patri ( 
confirmantur nuptÌAe. — - 54. Utrum taceamne^ a 
eem?] Tertium naoilnov : abundat enim aut utrum^ i 
certe hoc fit, ut fit figura tfiijótg. Tu pol^ ai sapisy j 
nescis,'\ Non possumus nescire quod scimus. Sed ita, u 
discors. Et F'irgiliusy Sequiturque sequentem. Tu pol^ 
quod scisy nescis.] Videamusy cur nolit poeta de v 
continuo scire Thaidem : utrum ne improviso malo vehemenl 
veatur, ac doleat? an ut ex eiusdem virginis habitu vultu 
^oscat? ^od est actuosius. An, quod proximum Tero ei 
et Thais , et frater , fgnorantes vitiatam , animosius advei 
defendanty repetitum eam venientem, cum tanto strepitu 
Nani quo ore praeterea diceret Thais Chremeti , de sororìs ] 
cito, Educia est ita uti teque illaqut dignu 
tciret eam virginem non esse? — « 55« Quod scis^ ne 
de in Heauton. Nescias quod scie , si sapìs. Et hoc est qi 
Xùv dicitur. Quod ^cis y ne scie.] Proverbiale est , 
apud dialecticos tractatum : ut, Facioy et non facto : et Amt 
non sum: et, Audio j et non audio: et caetera huiusmodL 
nucho,'\ Quis f uerit. De Eunucho.'^ Quod Chaerea si 
iiuchus. Ve vitio virginis. ] Quod iam mulier £a 



Virgilius , Aen. IV. 478. Inveni , germana , viam. [ Techm 



^% «* V <« I I «• ««« •« « 



^# «« #% I « • 



• * e* 



J%A^ A ^4 



ACTUSnr. SCENA IV. 



157 



He re, et te omni tiirba evolves, et illi gratum fé« 

ceris. 
B modo die 9 abisse Dorom. Py.'Ita, fàdam. Dar. 

Sed yìdeón' Chremem? 
ftliij iam aderit P^. Quid ita? Dar. Quia eum 
r inde àbeo, iam tam incéperat 

Hba Inter eos. Py. Aùfer annun hoc: ego sdbo 
1^ • ex hoc quid det. 

j^-tfae r«y et <« omni turba evolves,] Cauta c[U8e«ita, cn^ 
iurgium cum milite Thais neccia t vitiatam virgìnem. Et illi 
msuwm Jecerit.^ Cui, nisi virgini? cuius crimen, ut supra, ti- 
lO taxerifly praeserdm tacentis iniiuriam suam , et sic dolentit ainif« 
v:^gÌ2iitatezny ut uec confessionem tua e calamitatit subire pottit. — 
X4 modo ciic] Jdpro hoc^ tubiunctivum prò praepositiTO. »— 
Thais iam aderit,'^ Beno dizit, adtrit^ buie esim aderit 
0t«. Quia cum inde abeo,'] Aliam cautam ex alia sùppotuitt 
yideo eausam. 




^1. 3 ^ De ne inter utrum et an interieclo conf. Garatoni ad Ciceron. 
^. li. 12, 30. Moter ad Cicer. de N. D. II. 34, 7. Bremi ad Sue- 
lea. 80.* Tu polf si tapit^ • quod scis^ neecis,'\ H. e. 
inla te tcire id. quod scis. Ita Plautus , Mil. II. 6. 88. ìiaè tu 
si te Dii amant , lìnguam comprimee Posthac : etiam illnd, 
9cieB, netciTerit. 
56. Illi,] Non virginia quod existimat Donatut, ted Phaedriae. 
^V nurba evolvee b. e. te expediet , te liberabit rixa. Pborm. V. 4. 5. 
K^ niiUo poeeum remedio me evolvere ex his turbie^ 

SS, Aurum hec.'\ Quod Tbait sibi dement dederat Doriae , su- 
^ IV. 1. 13. [Incéperat ponitur prò inchoata erat. Gic. Verr. V. 10. 
K«i rasam videretf tunc incipere ver arbitrahatur, Duker. ad Liv» 
tlL38.j 



m 



CHREMES. PYTHIAS. 

Ch. AT àt! data hercle vérba mihi sunt: vi 

num quód bibi. 
Ac. dnm iccubabam^ quim Tidebar mihi esse p 

s^brìas! 
Postquiin surrèn, néque pes, neque mens satis 

ofiBciam facit. 



jii atl data hercle verta mihi suniJl Hic 
inducitur vino Chremea priorum memor^ titubane in praee> 
fere adpoti solent. — - !• ^t atf] Interìectio est paulati: 
atqne intellecti mali. Data verba.] Fraus facta. Dat 
^erbeiJ] A milite , an a meretrice, cuius iamprìdem dolam 
omni re sutpicattis est ? an magis a vino , quasi captxoso al 
verba hiitt? quia bibere, dalce est: ebrìum fieri, turpissin 
bis quae sequuntur , quasi subtilem fraudem ebrietatis induci 
ifle vino , Pedes captet primum , luctator dolostts est, Virgil 
■Tentatura pedes olim , vincturaque linguam. -« fU Ac du 
babam,] Hic verba data sunt. Quam videbar mihi t 
chre Éobriua!'\ Nibil elegantius. Non dixit, videbar 
^ne sobiius : sed ut boc ipsum iam erroris esset , ac vinolei 
mulatzo , Videbar , inquit, mihi nimiuin sobrius, Pulchrt 
ac nimis. ^— 3. Neq uè pee,^ Ad incessum. Neque m 
facta ac dieta. Satie euum officium facit!\ Bene: 
omnino non facit, nam boc insani est: sed, non satie facit ^ 



ACTUSiy. SCENA V. 159 

• ChrefliéB! Ch. Qiiis est? ehem l^'iUàs. valiy 

qn^bito' none formósior 
lére milu, qiiam dAdam! Pj/. Certe tA quideni 
poi multo hilarior. 5^ 

• Verbrnn hércvle hoc Teroin èst, noe Cerere ef 

Libero firigét Veniis. 

'. 4. Chrem^ BentL ex codd. 

f» 6. ^a Ttilgo herch legebatnr, Bentl. ex Faernianit dedii verum 
ériif alio^pin prò sine legendutn ratoa absgue. 



6. 8ine Cer^r^ €i Libero friggi Venus,] Citat Cicero, 
L Deor. II. 23. Fruges Cererem appeliamus , vinum auiem Liberum ; 
fMO illud Terentiii 9 ine Cerere et Libero friget VenuM. 
liliiUy Sat. ly. Deficit alma Cerea ^ .nee plebee pane poiiiitr. Hors- 
i, Garm. IIL 18. 6. Larga nec desunt Veneris sodali Kina eraterae. 
ntleìw e niii* bene edidit erit prò eet, Nam Veteret Tcrbo erit cum 
lentia tnin praeterita confirmare solent. Heaut. V. 3. 12. Certe eie 
• Fbonn. V. 3. 18. Sic erii. Vid. lati^rpretei ad b. 1. et Gilaa» 
ti. L. L. p. I7l.] 



1 

i 



clatiff. — 4. Quie est? ehem Pythias,"} IVw/tmuSg et sàtia 
i esemplo mntatam crediti pottquam ipse mntatnt est. Quanto 
me formoeior videre mihi^ quam dudunt!'\ Hoc multum *^ 
demicos inraty qui aiunt. Front babiti fuerimut atque a£Eecti| ita 
■0 aHnd at^e aliud Tiderì; et ideo nibil cex^ comprebendi peate. — * 
Verte tu quidem polj] Et certe et poi, baec dixit, nt ap- 
eret baac rere loqui, quae tobrìa est: ìllnm rero ex Tino falli. Et 
Brifice, atqne ut sobria y nondixit, temulentiory aut lasci vior, tedi 
imr. — 6. Kerhum hercle Aoc] Verbum prorerbium, nt 
fe in Andria: Verbum illud verum eat^ vi^go quod dici tolet» 8 in 9 
fer€ et Libero friget Fenus.] Hoc si ad sententiam reroces^ 

I conreniet ebrìo t si ad petulantiam quam * sic ante dictum eat. 

II et improbior factns est. « Et quum tropioe locntus sit , tamen or- 
im naturalem serrarìt: nam primum cibus, deinde potus, postremo 
do Teherea. Friget autem, quia omnia eiusmodi Toluptas in 01- 
isaogniais constituta est, qui bis rebus aUtnr. Et friget proprioi 
i adhaeret. Translatum enim boc prorerbium a picatione Tasomiily 
lafri^da pieem non tenent; quum alia multa meliora sint ad nsom 
[ida, ut ferrnm, argentum, aurum, et caetera buiusmodi. Nam 
alibi, Vbi friget, hue evasit. EX vide txtt futmnffUtcg , Cereràm^ 



IM 



EUNUCHUS 



Sed Tbik multo me inteyenit? P/. ^Amie alniC luti 

a' milite ? 
CAl laimdùdam: aetatem. lites factae sónt inter tmi 

màxamae. 
JPy* Nil dixit, tu, ut sequerére eeseP Ch. Nfl, jbb 

abiens mi innuit. 
ly. Eho nómie id sat erat P Ch. ' At nescìbam id dK- 

cere illam; visi quia 



V. 7. ante Beoti, erat muho o/ito venii. Idem monet Mi$ bk 

dxsyllabon. 
V* 8. ante I^aemum et Bentl. erat li tea sunt inter e<m facile 

mae* Ordo verborum ex compi uribus codd. et editt. vett 

tatua» 
V* 9. Tulg. Nihìl dixU twttf ut seq. Muta?it Bentl, ex Bcnb,' 



JJberum^ Venerem, — 7. Sed Thais mulio anim veni$\ 
Interrogative pronunciandum hoc. Et scias de bis interrogati( 
hanc ipsam esse, in quibus ita qnaerìmus, ut qui interrogantor, 
sponsuri nobis se nescire videantur. — 8. lamdudum: aetata 
Quia ìamdudum infinitae morae est , addit aetat em^ ut 
multum abiisse temporis , ut factum est. lam d udii mi ae tatti 
prò longinquo tempore. Lucilius, Ut muUos meruesque dietgue: 
Uunen aetatem» Aetatem,] Diu, longinquoque tempore ac prc 
ut est aetas. Nam sic dicimus de die et dieculam^ aliquantulam 
ram. — — 9. Nihil dixìt tum^ ut eequer ere eeee?'\ Ifihi\ 
prò non. Virgiiius: Deponunt^ animos nil magnae laudis egentes, 
ìiihil^ nisi abiens mihi innuit."^ Apparet quasi iratam 
zìsa^ Thaidem a milite , et tamen sic iratam , ut iUi ira consiliuin 
ademerìt. Innuit ^ inquit, quum abiret, — 10. Eho nonni 
sat erat?] Adeo simplex hic inducìtur adolescens, ut a Pythisl 
prehendi possit. Nam quid opus fuit dicere, si iunuit? jit nestii 
barn id dicere illam,] Dicere prò velie vel significare, 
alibi. Quasi tu dicasy id factum Consilio meo, Nisi quia e9ì 
r€xit miles, quod intellexi minus.] Hoc videtur iacetias 



8. Aetatem,] Ita Heaut. IV. 8. 38. Hec. V. 1. 20. 
Asin. II. 2. 8. Aetatem velim servire. [Gir. Duker. ad Fior. HL ! 
Ruhnk,] 

9.' Mihi innuit.] Meretrìcum nutus in blanditiis erant. 
tus, Asin. IV. 1. 39. Neque illa ulli homini nutet^ nielli ^ 
Unde nil mirum, Cbremetem, adolescentem simplicém et 
artisque meretrìciae ignarum , id minus intellexiste. 



ACTU8IV. SCENAVL 161 

véiit mSles^ qnód inteUed mlniu: luun me ex- . 

tmsit foras 
l eccim ipsam: miror i&bi ego ludc anteróv- 

terim. 

miint* qpun did ab ebrio , mttico , et adolescente debnifiet. Hoc 
un tQac fity quum poetae' iogenium ntum in pertonas conferunt. 
Il* Quod inielléxi minus."] Verinmile bone tantum extra* 
faitse , non etiam TapuIaMe : qnia milet Thaidi magit , quam buie 
aftnr. -~- 12. Miror ubi ego huie antevo rierim,] Id est, 
s pnwGeMerim. UbL] In ^a parte Wae« 

il* Sxirusii fora»»'] Plantnt, Ani. Pvol. d8. Jnum foras 
Bdit j n€ ni eorucitu Pbaednit j V. 7. 89. jtb universi* qapite eei 
nwna fòrat. Ubi vide quae notavit GÌ. Burm. 

12. Huic anievorierim,] H. e. anterraerim. Plautui^ Capi; 
S. 60. Poi maeroree mi antevortunt gaudiie, Caetar^ B. O. YU» 7« 
tibtàs eonùUU ante?ertendam exisiimavià. 



ACTUS QU ARTUS. 

SCENA SESTA. 



THAIS. GHREMES. PTTHIA8.. 

• €jb^o eqaidem illam iam idCntamnii ut fllam 
m me èrìpiàt dne Teniat! 

\ 1« «tiv Tnlgo poft adfuturum intruram BentL oum Tett. editt. de- 
]«¥it. Idem ▼• 2. uno delety et po«t oeuli illi addit,. ne oculi 
in thasi.fit. 



!• Credo equidem illum iam adfuturum eeee^ u$ il' 

I a mm eripiaiJ] Vides ut ex ipiif appareat verbis, quam con* 
et zacena a litigio reniat Tbait. Itaque nec nominat militem , nec 

iDem: ted pronomine utrumque significati quasi in medio couiti- 
negotio. A dfu furu^ esse,] Id est , adventurum : ut jlfiTuit et 

jMjm. Sin€ vemiai] Quasi djcat» line * aollis. Et commi- 

f. 11 



162 



E U« U CH n 5 



'Aifm A illam d%ito attigmnft ifino, ocoti illioo éth- 

dientur. 
'Ud^ie adeo illitis férre ' possnm inéptìamy et magirf- 

fica Terba, 
Vérba dum sint: vérum enim si ad rem cónferenfiii 

Vipnlabit 
Ch. Thiis, ego iam dàdam hic adsmn. Th. O ■! 

Clireme, te ipsam éxpeto. 

V. 3. Bentl. ego vulgo post Us^ué adeo inUxpontuxn cuin Donali 
veti, editt. eiecit, ac deinde prò ineptitu «crìptit im 
Utrumcpie metrò llagitabatiir. Id. ▼• 4. cnin Don. et 
libri* unirti delet, ^od certe frustra Tenum gravet. 

V. 5. expeto debetur Bentléio» Libri exepecta. Vulgo est 

nands éstt ut, Sine modo, -^ 2. AtqUi si illam digito atti 
gerit uno,] Morìs comminaàtiam est, ad eziguum rorocare comi 
quae se ulturos praedicent. Oculi illieo effodieniur.^ Et 
xnineae minae sunti et in libidinosos quam maxime : nam hunc 
catur amatorem esse virginis. Sic et alibi , l/t ego unguibus facili 
in oculos involem venefico. In oculos autem maxime saevire foemii 
et tragoediae fere omnes , et comoediae protestantur. — > 3. I/ffi 
adeo ego , illìu^ forr e- poseum ineptiasy et magnifii 
verba,] 'Nen Àxit-y uiqne adeo ili lun possum amare: sed, quam 
suavis iam diu sit, ostendit, dicendo, Forre possum. Et cito 
dit, quae sit amicitia milttis. tneptias, inquit, et magnifii 
verba, — 4. Verba dum sintj] Hoc est, quae vimi non ad 



2. Si illam digiti) attigerit uno,] H. e. «i vel lei 
attigerit. Plautus , Pers. V. 2. 15. Ne sis me uno digito attigeris. 
cer. TiM. V. 19* «f digito' i^uem' anigisset^ poenas dediseet. Sii 
locutio occurrit in Evangelio LucaeXI. 46. Oculi illieo effodin 
tur,"] Minae atrocissimae in comoediis usitatae. Plautus | AuLV 
14. Oculos , he relè , ego istos , ìmproba , eiTodiam tibi, 

8. lllius ferre pàerum ineptias.] Imitatus Cicero, i& 
XUI» 36. Hae meae #iW ■ inéptiae , fateor enim, ferendae eunt, -* 
Magnifica verba,] Ha.ec magnificentia dicitur Phorm. V. 7.ft 
Plautus , Cure. IV. 4. 23. ego tua magnifica verba , neque istat uà 
magnete minaè Non pluris faeìo , quam ancillam rneam , quae latrittM 
lavai. TibuUuSy 11.6. 11. Magna loquor^ sed magnifico mi^ ms^ 
ÌOGUto Excutiunt clausae fortia verba fores. Livius , XXV. 22. Q«Àl 
Hanmbal magnifico respondit, Suetonius , Calìg. 44. Magnificas HttH 
miait. 

4. Si ad rem e-o'nferenturJ] H. e. si exseqitatiir, ^pite ■ 



ACTUSIY.SCXVAVL 168 

^ ta Ivibam hànc prépter i&'bne UdMOk? ctadeo 

ad te ittinere hanc 
inem rem? Ch. Ad me? qif, qnaero, iifao? 7%. 

Quia dam tibi sorórem 8todeo 
Idere et resCituere, haec atqtae hoiosmodi sum kndlia 

passa. , 

. 'Ubi eart? Th. Dòmi apvd ma. Clu Hém! 2%. 

Quid est? 
ncta Ha, ufi téqae illaqne dfgniim est. Ch. Qmd 

■19? 77!r. Id qnod res est 10 

ic tìbi dono dò, neqiie repeto piò illa qmdqnam 

abs té pretL 

De ufu Terbi espeio BeniL compant Hecyr. IL 8. 7* Adelpb. 
UL i. 23. Pleut. Tmc. I. 2. 100. 



ut rerum. Verum enim si ad rem eonferantur^ vapu-* 
1/.] Si disccMerit a ver bis , et rem ezperiri coeperit, vapulabit. 
ozia locutio: ut si dicas, Verba ad rem contulit, hoc est^ agere, 
l dicebat, aggres«us est. — 7. Ad me? qui, quaeeo^ is^ucj] 
uaticus, et timidus, et pudens commotus est meretrìculae dicto.— - 
ie édere et restituere,'] Proprie rtfdJ/^tfr cupientibus^ ut do. 
> servus: A^s/itai/ur cupiens, ut patriae ciris : Reddùur^ tt- resti» 
tr y cupieos cupientibus , ut parenti filius. Ergo in bac utrumque 
et reddì et restimi, Haec atgue huiusmodi sum. multa 
s a.] Mulier facunda , meretrix , baec imputat adolescenti quae vi« 
et alia y quibus interfuit. *- 9. Hem!'\ Extimuit adolescens, 
aororem suam in domo meretricis tu^ audivit: cui rei statim oc* 
it Tbais. — 10. Educta,'\ Subauditur ej<. Uti teque il^ 
US dignum est.] Bene purga vit , quod ex fastu meretricio ex- 
tabatur. Non inquit, ut me dignum est^ apud me est. Quid' 
?} Recte: quia mirum apud meretricem b'beraliter edncatiim. -— 
ffanc tiifi dono do,] Melios dixit, quam i>(mO| ut donom pla« 
is Tideatur et praestantius. Neque repeto prò illa quic^ 



M et/L Verba «enim et Rei opponuntur. Heant. IV. 2* £8. Adelph. 

. la 

7. Qus» quaeeo, istue?] Haec Addalii lectio est, et Fran- 
Bare ; aed et ex duobus Mss. laudat CI. Bentleini. Ita Pborm. U. 

L VnlgOy qui? quasi istuc. Sensu obscnro, velnuUo^ 
8- Meddere ac restituere.] ItaCicero, Dom. 2& l^trum 

msria sic accepit^ ut lueem^ salutemque reddita» sibi ao rettitutam 

r^r# liaftwif 9 tm u$ crudeUm tyrannitm? 

11 ♦ 



i 



'-^^■^■ 



16* y-^ l'lr»:tTtf«Ìtf»T -j ft. 

Ch. Et habétoTy et Teferdtanrrinitf^'fei \ 

gratta. O'' ■ 'i 

7%. 'Af enìm care, Da'priiu, qatab hanc a ne ■ 

pias, ' amittiig, Chreme. 
Naot' haéo ea 'et; qmm iniles a me ti ubbc 

venlt. 
i3i^*&r t^steliun, J^ddas/ doni tffar'i 

ménti?. 

« ;T. IX. prò rtftrtur BentL- qt fioA. Bemb. aliit^ue ro/im 

oiun FaecDO a in«4dOTÌ^TWtKopo(C^^''i'<i>terpct5ttun), quodo 
Dosattu , Pmciaiiiu 13). XVIII. Bembia Victor, klii. 



;ii«ni aht tt pretii.'] Ex eo ^ad potuit iure facere, bene!ÌEÌi 
demonltrariti onlorà docen* (letia boh tue facturam. -^ 1' 
haitiur et rtf»rtur, Tht^r, a àit,] -Qòf Iwbel apnd h| 
tlam, nonduni retulit. Aisnilb ^1 deitltit haben. Multumer^i 
disit, et Aabetur gratta et refertur. Quem «eiuum traia^ 
Salliixtiua in bellum lugurthinum , Arma, pecaniam, sumc, ut 
*t gnead vixerìt, nuntguam reddham tibi gratiant putaris, stmpti^ 
ma integra ttie, — 13. Ne priut, yuam hanc a vit t't 
piat, srniitai, Chremt.^ Hoc in comoedia lìcet more tuIji 
cere, Gaelerum non potest amìtci, quail nondum acceptum st 
^B iam dudum lumtum tit? — 14. Tiam haec ta 'il, (*' 
mite* a me vi nuitc eritptum venil.J Noa ad detemnoi 
led ad praeparandum antnium adoleicentìt haec dìcit, quem aa^ 
putat, sliEer ac rea ipsa eit. Nam mor Thaii mutabit orationea, 
dicet, Quicum ra libi eit, pertgrinus alt: Minai polena juam W, ' 
nua notut , mìrtut amicorum hic kahena. — 15, Cam moin"' 
f(c.] MonumeatatuSlf quae Graeci dicunt yttBfltiun» lud «Uff* 



13. Ne priut, guam hanc a me accìpiaa, anil 
Cicero, Fam. IV. 5. Quid korum faìt, quod nanpriat, quoMi 
0it, adtmtwn tii7 VidetUT eue àfi'^oi^oe, 

15. Cistellam cum monumenli»^ Freqiiena einimoJ 
numenlorum mentio in fabullE. Intelliguntur autem vel munì 
quaedam ,- qiiibuscum infantei exponpbantur, stqne unde agnolri ?«• 
rant; ve] crepimdia in collo pendere ioti ta, Sed et bine gentem d" 
tniliatn cognoioere licebat, li forte piierì vel piiellae a praedonilwi'* 
permtDr. Vide Hesut. IT. i, 36. seiiq. Pleutui, Rud, (V, i 1^- ■ 
qaae oUm parva geitavit crepundia, Itlic in ina eitlttta funai, M 
tale porro P. Victorìum , Var. Lect. IL 3, \Monunienia plerJqueWI 
protei explicant crepundia vel alia (igaa, eum quibui infantcf *ij| 
«olebant, ut meliore tempore agaoicerentur, qnae Graaci racitf 1^ 



A e T U a IV. S e £ N A VL' ISS 

b. Viden' tafllimi, Thab? Ihf. 'Ubi site 'st? Th. 

In rfsco. odiosa céssas? 
k Blilifem secimi ad te quantes c^piag addécisre? 
.ttat Th. Nam formi dolosus , óbsecro» es, mi 

homo? CA. 'Apage sis, 
^;oi^ f omiidolósiis ? nemo 'si hóaunnm, qui yiritj 

minos. 
k 'Atqne ite opust Ch. Haii! miétao, qaalem tu 

me esse hominem ezistames. 20 



T. 20. Fkern. et BentL Jh prò Ha»/ ex aliquot librit F««ni. 



» 16. Viden^ tu itlum^ 7&a7«?] Longe tidert, timoric ett 
fcinm . £7'&i «ita '«/?] Trepidantes penonas immiscuit. In 
pfco.] Gifla pelle contecta : nomen Phrygitttn. -— IT. Quaniat 
tpia«.] F^ròprìe dixìt copiai: nam sic dicuntur legiones in unum 
■ectae. Gonvenit ' tamen rudi et rustico adolescenti, sex hominet 
\fia9 dicere } Militem scilicet, Parasitum, Donacem, Syriscum, 
isMlionem, Sangam. — 18. Num formidolosus, obs9cro^ 
^y ali homo7'\ Formid olosus^ et terribilis, et timidus intelli- 
Inr. jtpage #i«.] Plautus in Trinummo, Apage^ amorm — 
L ^igue ita opus est,"] Ut minus formidolosus sis. Meiuo^ 
Baltfm tu me €as9 hominem exiatumes.l Videtur ebriuf 
ttna hic Ghremes iam etiam dispUcere nolle mulieri. Na^ idcirco 
teftiir, se timere malam opinionem Thaidis de se. Et, motuo qua^ 
ìtn $u me e xietumea^ nove dixit: prò, Metuo ne ignara sis, — -* 



Vid, lindenbrog. ad h. I. et quot laudat CI. Albertus ad He- 
«Ainm sub h. v. Enimvero baec pnella ^non est exposita , sed a prae- 
Mubns rapta et mox vendita. Sunt igitur monumenta vel quae infra 
S9. signa Tocat, Testes, ornamenta vel aliud quodlibety^uod puella 
on , eam raperetur , secum habebat. Huc referendum supra III. 3. 
L Sequie cum ea una; quid habuissetf cum perit,] 

16. JZisso.] In repositorìis vestium muliebrium ^lanog numera- 
r Pollnd, Lib. X. e. 31. Nonius Marcellus exponit loca in parietibue 
tgmstm. [Cfr. Cuiaeii Obs«. Vili. 1.] 

18. Formidolosus,] H. e. timidus et formidons. Sed frequen- 
m passiTO usurpatur prò formidando et metuendo. Plautus Amph. V. 
$5. Nimis formidolosum facinus praedicas. Sallustius Catil. 7. da 
fihìMB : ite aliena virtus formidolosa est. 



166 



XUNUCHUS 



TTk. Immo hoc cogitato; quicnm rés tibi est, pere- 'i 

^ grìnas est; 
Minns potens quain ti; minai notus, mfniis uaiconem \ 

hic habens. 
Ch. Scio istuc. Sed ta quid cavere póssis, itiiltiini 

admittere 'st. 
Milo ego, nos progpicere, qaam haac nlcbci, ao- 

cepta inioria. 
Tu abi, atque obsera óstium intiis, dum ego Ui 

transcurro ad forum. 
Vólo ego adesse hic advocatos nóbis in torba hic 

Hi. Mane. 
Ch. Mélius est Th. Mane. Ch. Omitte: iam adera 

TA. Nil opus est isds, Chreme: 

81. Pwregrinus ést; minus potens quam tu.] Quam * 
gialli tamen ipsa non eloquitur, quid efE^iatur, ex eo quod ait| A 
regrinuM est; minus potens quam lui bene sic dizit: 
tarduxn fuit dicere: lUe impotens^ tu potens^ et caetera. — 23. 5i 
/li, quod cavere p ossis^ Ostendere vult Terentius , plurei 
teiitias ad timiditatein congruere , quam ad audaciam. Nam et 
. dicturiis est, Omnia prius e xperiri^ quam armiSf sapisi 
tem de e et. Quia ex providentia timor , ex audacia temeritas proi 
nit. Admittere '«<] Fieri sinere. Et meliu5 dizit, quam 
hoc generale est. Nam nunc admittere ^ pati fieri significat 
24. Malo egOy nos prospicere.] Providere ne fiat : id est, 
spicere et cavere; ab eo quod praecedit, id quod sequitur. A ccepi 
iniuria.^ Hic causa ostenditur, cur illud malit. — 25. Obteri 
ostium intus.^ Pavidi consilium nihil aliud continet post claustrn 
fugane Nam sera est claustrum ianuae. Transcurro ad fsi 
r u m.] T ranscurro dixit, non curro : Ut proximitatem fori oste» 
deret. — 26. Volo ego^ Quasi minus timeat: cupio non iiupA 
sed volo, -— In turba Aac. ] Vide timidum turbam appellila 
quam mulier non timet. — - 27. Melius est.^ Fugae occasiooca 



21. Pere grinus^ Cui adeo di£ficile lit, lites sequi in loooalit* 
no. Ita And. IV. 5. 15. I 

25. Tr anscurro ad foru m.] Ibi enim obambulabant aèrt* 
cati et causidici, venalem operam suam oiferentes ; atque bine ày^é$ 
dicti. Cicero, de Orat. III. 33. M. vero Manilivm nos et iam vidìmM 
transverso amhulantem foro; quod erat insi^nc^ eum qui id f acereta ft 
cere civibus omnibus consilii sui copiam : ad quos olim et ita ambulanti^ 
et in solio sedentes domi^ sic adibatur^ non solum ut de iure civili^ 



A e T U S IV. S C E K A VI. 1«7 

c modo die, sorórem ' ease illam team, et to pà^* 

y«nTÌrgbem 
Dldflse: n&nc cognosse: agna ostende. /^. Adsdnt 

Th. Cape, 
▼im iaeiet, in ins docHo hominem: intellextin'? 

Ch. Probe. SO 

k Fàc animo baec praeséntì ut dicas. C%« Fàcianu. 

Th. Aitolie piUiun. 

i. . . . i 

r. 28. Tnlg. sororem illam tuam esse. Gorrezit Bentl. ex codd. fuù. 

Nam i7/im fuam esse male acuit ultimam. 
K 31. Bentl. u^ ex vett. editt. et codd. restitiùt. 



c:iipit dari. Mane.] Hoc gestii iam |(diu?atigr» . Qjmitte: iam 
sro^ Ex hnius verbii apparet, etiam man'u compnlieiitfunt esse ado* 
entem. Orni t te: iam ad ero,] Quia causam probari non videt, 
iritateiii redeundi pollice tur. Ifihil opusi esà i^^iis.] Istis^ 
un, advocatifl, an ittis omnibus quae dixisti? Virgilius^ Aut quid 
m islis? — 28. Hoc die modo^ sororem illam tuam esse,] 
line est executus : primo utrum persouam habeat| Dic^ so/ or ejì^ 
Bit, illam tuam esse» Utrum negotium habeat, Et te par* 
m virginem amisisse. Cur hodie agat, Nunc cogn osee^ 
màe probet , Signa ostende ' Haec omnia sic proiiiundandtt 
ty nt et iuttaet factu facilia demonstrentur. -— SOw 5 i-^im /a- 
r#y IR ìus duetto homine m.] Et recte : quia violento oiWliter 
sti aolet. — 31. Fac animo haec ut pr ae senti' d'Ica s,] 
ic non dicerentur a Tbaide, nisi in illius Tultu pavor nimius appa- 
iti Faciava.] Adiuvandum pronunciamone : Fac iam enim ti- 
le diotum est. Attolie palli um.] Hi» verbis Ghremetis demon- 
Tit niminm liberaliter paTÌdi adolescentuli animnm. Attolie pal^ 
m.] Vel quia simplex est y Tel quia ebrius , pallium trabit (Ibremes. 



, verum etiam defitta collocanda^ de fundo emendo^ de agro eoUndo^ 
nbuì drnnique aut officio ^ aut negotio referretur. 

da Si V im fa ciet.] Ita supra IV. 1. 2. Infra IV. 7. 37. Rau- 
, Fseud. V. 2. 4. Hoc me vetat , vim f acero nunc. [Animo pras' 
ti i. e. intrepido , nibil turbato. Pborm. V. 7. 64. Animo virili prae^ 
\ique ut siSf para. Cic. de Ofi.. I. 23. Praesentis animi uti Consilio. 
Ararium est non apud se esse, Andr. II. 4. 5.] — « Inius du* 
o hominem,'] H. e. ad tribunal Fraetoris, seu in locom iudidi. 
phorni. V. 7. 43. In ùu ambula. Et V. 7. 88. Inius eamus. Pian- 

ItfoAtcll. V. 1. 40. Quin et illum in ius. iube ire, 

31. Animo pru esenti.] H. e. constanti et intrepido. Pborm. 
, 64. —— Attolie pallium.] Qui rei seriaeerant intenti} pal^ 



168 



EUNUCHUS 



P£eìì! hiuc ipd est èpos patrono, qiiéiii defemor&i 
paro. 

— 82. Perii! huic ipsi •«# opus paironoJ] Hmc mi 
querela rudem adolescentulum magis et honette natiun, qnun 
dum eise demomtraU 



lium , iBftar togae ad pedet demÌMum , attollebant Tel colUgebaiit 
Chremeteiiiy futurum defensorem fuum, Tult lacere Thak. Ttde 
meiit» maioreni* 



ACTUS QUARTUS. 

SCENA SBPTIMA. 



THRASO. GNATHO. SANGA. GHREMES. THAIJ 

Thr. U-anccìne ego ni contuméliam tam instgnea 
in me accipiàm, Gnatho? 

1. Hanccine ego ut contuméliam^ Hic rursue inefd 
nitas Militis demonstratur ^ ad amicam tanguam ad hostilem exi 
pergentie irritato animo y concitato cursu^ inclinata chlamjrdoy ti 
et quatientis caput. Et haec verba prò hortatu ImpercUorie aecij 
SUTU: qu€Uidoquidem omnia de exercitu transfer untar ^ Contuui 
liam vero proprie, et ut miles. Sailustiusy Ne qua contumelia, Ct 
tumeliam tam insignem in me aec ipiam^ Gnathoì^ 
paret, Gnathonem et dehortatoiem ene certaminui et ad pocula 
tem provocare: maxime cum videat persuasine ista Consilia, ut 
certamen moveretur. Tam insignem,] Insignem^ ut miles 



1. Ut,'\ Particula haec indignationi et stomaclio inservit. 
ratius, Epod. XVII. 56. Inultus ut tu riseris. Andr. I. 5. 28. UL 
-— Contuméliam tam insignem in me accipiam,] Cic 
Verr. III. 41. Habet enim quendam aculeum contumelia, quem paujé 
dentes oc viri boni difficillime possunt, Suetonius , Caes. 79. Jiità 
ad tam insignem despecti Senatus contuméliam multo arrogantiutf^ 
ctum, Dicitur vero contumelia acc/pi eodem sensu^ quo metus, HflMl 
IL 3. 96. Iniuriaf Cic. Tuia V. 19. 



A CTU S IV. S e EN A VIL 16» 

WA me safiiisl. Sunalio, Donix, l^jrrisce; sjqni- 
mini. 

Mmam aédeb expvgnibo. Gn. Recte. Tkr. Virgi^ 

nem erìpiàm. Gn. Probe. 
tkr. Male mólcabo ìpsam. Gn. Polchre. Thr. In 

medium hac àgmen cun vecti, Donax: 

feinM£gnia Kcmorum mxat» — • ^ Mori me satiu9 est.} Ridi- 
pxBesnmptio : tanquam adversus meretric«m iur^a nunquam Thra- 
m flumere aiuus esset, nisi morte proposita. Elrgo velut mortis con« 
mpta opus eit ad tale praelium. Mori me eàtius est»] Quasi 
He libi dicaty vel molestum esse certamen, vel amicam non lesse lae- 
kadam. Simaiio,'] Et hoc concitate pronunciandum est. Segui' 
pini,} Huìuimodi militia per tumultum repente suscipitur , et dicitur 
proemio: ubi duz alloquitur cives, QUI REM PUBLICAM 8ALKAM 
WLTiS^ ME SEQUIMINL Unde VirgUiue siòait, desuei^q uè bello 
ma in arma vocai subito f ferrumque retraciat, Ipse vocat pugnas : 
tum caeiera pubes, — 3. Primum aedes expugnabo,} 
^^'cC Ine aste Todferatio vana ad hoC| et verbum militis cum quodam 
Min ingenti , et per immanes minas , tine uUa vi rerum. Vanaque 
Ipmminatio est valle aedes expugnare, cum foris sit meretriz. — 
L Mai e mulcabo ipsam,} Vide ordinem belli. Prìmo expugnatio 
, tum recuperatio captarum rerum, demum poena praédo- 
PulcÀre,] Postquam non obtinuity quodvolebat, Gnatbo, as* 
ad omnia. Vide autem manifestam irrisionem ex ipso genere 
buda lidi, Nam quid est in aedium expugnatione recti ? quid in virgi» 
|Eì arepiione probitatis, quid in male mulcanda muliere pulcbritudinis ? 
|ÌdliOG est 9 quod ait supra de se ipso parasi tus, Quidquìd dicunt^ lau-' 
In In medium hue agmen ettm vectif Donax,} Mire com- 
|Bfsta ad contemtum nomina legionariorum sunt. Nam Donax ab 

ft. Mori me saiius est.] Vide supra I. 1. 21. Plautus, Truc. 
Ef . 2* 29. Mortuum hercle me , quam ut id pattar , mavelim, — Se* 
fm imi ni,} Expb'cat Donatits. Livius, III. S7. Accelera signiferi se* 
ftera miles. Et cap. 38« Sequimini prò vexillo cuspidem meam. 

4« Male mulcabo ipsa m,] Ita Adelph. I. 2. 10. Attius, Am- 
plritmone : astate an inala Male a me vis mulcari exemplia omnibus ? 
HaedmSy I. 8. 2. Male mulcatus graculus. Ubi vide Interpretes; 
WLFr. Gronovinm ad Liv. XXVIII. 30. et Plaut. Sticb. III. 1. 19. et 
Dba e rv, IV. 24. — Cum recti.] Erat vectis palus ferreus, quo 
■rari vel aedes ezpugnandi tei furandi gratia perfodiebantur. Eodem 
iaitmiiirato amatores araicarùm procacium fores pnlsabant. Horatius, 
Bami. III. 26.7. et veotee, et arcus oppositis foribus minaces, [Vecti 
m ablat. dicìtnr prò vectej Bentlei; ad Horat. Serrn. I. 5. 72. et Draken- 
lordi, ad Sii. ItaL VII. 866^] 



# 



.Èà 



170 



suNUcaus 



Ta, Sfanalio, io sinbtrom conia: taf SymoOf m ;j 
déxterain. i 

Cedo dilios: ubi centìirìo est Sangm , et minipnlB j( 
furum? Scu 'Eccum adest 

Uw. Quid, ignave? peniculón' pugnare , qui fataa 
huc poites, cógitas? 



V. 7. Bentl. ex cod. Petr. isium huc. Vulgo erat istue kucj 
ctante metro. Idem v. 9. ex codd. mis et Pntdan. p. 870.1 
▼it vulgarem ordinem: hoc fieri non pos^^m 



Bnmdine , veluti rit inanit et firagilis , oomen tortitns est. In mi 
diiim hue,'\ Ridicule tatfs. Armatura! leret non putat adi 
Thaidem idoneas : et ideo agmen cum vecti vult Tenire in medium, 
ideo cum vecti ^ ^ia ad expugnationem yenitur aedium ? — 9. 
ma/ro.] A simio, vel a timia deriratum est, ob foeditatem odi 
nasi. Syriece."] lam diminutivum est a Syrò, Tv, 8imal\ 
in einii t rum cornu: ttc, Syrìace^ in dexie rum,'\ 
agmen instruitur. Facetum autem est , cum a rebus magnìs res rie 
lae deriventur. — - 6. Cedo alios.] Non rff/i^uox dixit , sed a Ut 
quasi multi sint. Song a.] Nec sangarius sàiiemy ut nomen 
Manipulus furumJ\ Manipulus proprie est mib'tis. Cam 
mani et Latini sub uno Centurione bellum aggressuri depntabantar,i 
sertum vel coronam ex manipulo herbae , vel huiusmodi , confitcii 
quem prò signo sequebantur. Merito ergo Centurionem videns, 
pulum desideravit: hoc est, coquum videns, convivas desiderai: 
apparaverat , quotiens locus alfuit , id est , convivium est constitati 
Alii ma nipuium furum coci discipulos esse putant. Se ci 
adest.] Prose ac prò discipulis Sanga. — 7. Quid? ignaveì 
Apparet, coquum ad repentiuum strepitum sic exisse, ut ad artem 



6. Centurio,] Ita dictus, qui cenUim peditibus praeerat, ^pH«f 
les bini in singulis manipulis. — Manipulus fur u m.] Unde mai^ 
nipulue dictus, refert Ovidius, Fast. HI. 115. de signis militarìboii!! 
JUaque de foeno , eed erat reverentia foeno , Quaruum nane Àfù^ 
cernie habere tuae , Pertica suspeneoe portahat longa manip.loss £^s^ 
maniplaris nomina milee habet, Intelligit autem qohortem wrroXffMf 
qui furum nomine dicti veteribus. 

7. Ignave,^ Jgnaviif proprie forti opponitur. Plautus, Gi|^ 
IL 8.12. — Peni cu lo."] Festus: peniculi , epongiam Ifingae pnuft» 
eimilitudinem caudarum^ appellatae» Utebantur iis ^d mcnsas deCot 
gendas. Quo respexit Plautus, Menaechm. LI* 1. Inventuwui 
Peniculo mihi^ Ideo quia mcnsam^ quando ^A^t d€t^rg€o. 



A e T n S IV. S e E N A Vn. 171 

Bgmi'P 'Imperatorii Tirtatem nóveram, et ^m* 

militam: 
•agnine hoc non pòsse fieri; qui ibstergerem 
Tàlnera? 

Wkr. Ubi iluP Sa. Qm, rnalnm, iltt? solns Sinnio' ' 
servat domi. 10 

r. Tb hosce instine: [hic] ego ero post prindpìa: 
inde ónuubos signùm dabo. 

" .Y. 11. ante ego ero cett editt. interponimt hiCf qnod Bentl; cum cod. 
PaCrent. delevit* 



ezpeditnfl. •— 8. Egon^7] Haec causa est. Imperatorie 
iutem noverala^ eà vim militum^ Hoc plus habebit salit, 
intellectnm fuerit, nt Sanga uno eodemque tempore et quaerat 
dicat, ai'niulque retpondeaty Hoc noverarne sine sanguine fieri 
paese f «cib'cet dnffoadonijtag. Quid igitur si boc sciebat? — • 
US ahstergerem vulne ra?] Quasi boo fuerit auxilii genus. 
hoc est? unde vulnera? quorum vulnera? utrum utriusque par- 
ali, quod magis ridiculum est, suorum? — 10. Qui j malum.] 
ium per vct^év^ectv suaviter infertur. Plautus in Epidico, Quae 
i) haec impudentia eetì Et non interponitur malum, nisi oculis 
ad eum, quiid quod reprebendimus, dixerit. Malum nuno 
iectio est. Solut Sannio eervat domi,] Haec figuravamo- 
dicitur. Solue Sannio servai domi,] Ut, Sola mihi ia* 
eams Cassandra canebat,. Servai domi.] Pro remanet, ut ob- 
rat. Nam servai domum rectum erat: non, servai domi^ 
S aw^M2<< intellìgeretur. Vel Servai prò sedet: ab eo quod sequi* 
taPf id quod praecedit. Nam non servata nisi qui priusin eo loco 
— * 11. Post principia.] Magnifice ad risum commoven- 



9. Qui ahsiergerem vulnera?] Spongiis seu peniculis 
ad vulnera vel abstergenda vel obliganda esse usos , e medico- 

libria patet. Apuleius, Miles. 1. Quod vulnus ^ qua maxime paie^ 
m^ spongia offulciens, 

10. Qui, malum^ alii7] Malum indignantis particula est. 
^Heant. II. 3. 77. IV. 3. 38. Adelpb. IV. 2. 5. et 18. Phorm. IV. 5. 11. 
4 7. 55. Plautus, Ampb. II. 1. 45. Quo id malum pacto paesi /ieri? 
«• So lue Sannio servai domi,] Ita Plautus, Amph. I. 1.196. 
)msm facii : quia nos eramus peregre, iutatus esi domi. [Servai domi 
» •. cnutodit ea, quae sunt domi. Eadem eleganti brevitate Plaut. Au- 
J. I. ftm 3. B.edi nunc iam iniro aique inius serva, Gronov. Lect. 

imt. p. 122] 

11. Pose principia.'] Principia in castxis dieta tabemacula 



M 



172 E U N U C H U S ^ 

Gn. niic est sapere! ut hósce instnmt, ipm 

cavit loco. 
7%r.. Idem hoc iam J^^rrrhus factitavit. C/u V 

tu, Thais, quam hic rem agit?' 
Nunirom consiliom illad rectam est de ócdad 

aédibus. 
T/ko.' fiane ^ qàod tìbi nuic yìi yidetor esse I1ÌC9 

bolo màgnns est 

V. 15. Bentl. ex cocld. tuit , item editt. yett. et Donato repoi 
tur prò vulg. videatur, et prò guod qui^ cominate ante h 



dimu Nam dicere debuit, poH vos. Et hnnc lòcnin tibx optin 
git y ut timidus. Posi principia.] Militare dictum est. 
Ingunt multi 9 an in estremo agmine sit hic locos, an in medi< 
omnibuB signum dabo,] Tanquam non 'omnibus dari p 
aliunde detur. — - 12. Ipsus sibi cavii loco,"] An lot 
'pìicìtn ^ quia posi principia? an loco^ in locOy opporiune et f% 
Terentius in Adelphis, Pecuniam in loco negligere^ maximum 
est lucrum, An prò, de loco, — 13. Idem hoc iam P^ 
faciitavit,] Irridet quidem poeta: veruntamen ottendit, 
imperatoris hoc esse, ne se in periculmn proiiciat. Sic Sallus 
in praeliis actu promptus. Et hoc totum, quasi in Palliata: 
cessum poètis f uit. Py rrhus autem peritissimus strategemat 
primusque, quemadmodum ea disciplina per calouios in tabu 
retur, ostendit. — 14. Nimirum consilium illud ; 
««/.] Et novalocutio, et superiori similis, Nimirum dabit ha 
mihi magnum malum, prò, sine dubio rectum est. — 15. 
quod libi nunc vir videalur esse hic^ nebulo n 
est: ne metuas.] Figurata locutio , et praeterea vsep/7ai 
mixtum. Nam hic ordo et sensus, ut sit dictum, Ne metuas i 



pnbUca, in quibus militares magistratus iura militibus reddeban 
ubi aquilàe et signa custodiebantur. In ipsa acie erat ultimui 
rumi lociu, atque odeo opportunissimus fugae. Tacitus, H 
Post principia paulatim recedunty atque inde cum paucis fugae 
dant. Livius , II. 65. Cessere magie , quam pulsi hostes sunt , 
tergo erant clivi, in quos post principia integris ordinibue lutus 
fuit, Sed vide Coroment. maiorem. 

13. Pjr rrhus.] Nimis gloriosa et ridicula comparatic 
fecisse Xerzem refert lustinus , II. 10. 23. 

15. Quod libi nunc vir videatur esse hiCf 
magnus est*] Sensus est: Quod tihi nunc vir videatur esu 



A e T U S IV. SCENA VO. t78 

là TBokma. Ch. Quid TÌd^ar? Tha. Fandam libi 
nnnc mmis Tellém darì, 

■ 
• ■ 

■ 

Al vir wideiur ess0f hic nebulo magnus eu» Et ncte: nam obterretur 
dolMoeiity et telate militis y quod iam vir est: et magnitudine, quod 
■^gaus corpore : 'quae utraqiie in ìlio vana . esse , meretriz ut esperta 
Inunciat. Nebulo autem, Telinanìs, ve! vanusy a ut moliis, ut eit 
kkbula y dicitnr. Et hoc il(faviKmg dictum est. Meretrìx , frustra me-> 
iwinlnii corripiens Ghremetem, Sancy inquit, quod tihinunc vir vi* 
ìmiar #*««• Et deest. Non esé : utsit, Non est quod tibi nunc Tit^vi* 
iHbir Cfse ; hic nebulo magnus est. Sic et alibi , Si in platea hòc te 
memdero posi unguam^ nihìl quod dlcas mihi ^ jilium quaereham: iter 
Me hahui: peristi. Utsit, Non est quoddicas mihi. — - 16, Quid vi" 
imr?] Non diceret miles^ si staret in seutentia: sed iam Tidetur 
mutatus. Quid videtur?] Dubitandi est quod dictum sit, 
videtur ? Ego sane hoc Militem puto dicere , quem paulatim a 
itia atque acribuj principiis ad terrorem desidiamque perducit timor, 
primo ipse praecedit, utpote quidicat, Sequimini. Dum deniqua 
deventum est, post principia refert pedem. Post iam nihil ipsa 
, aed quaerit consilium Parasiti. Denique , ubi cominus res gè* 
est» diiit Money et continet irruentes. Ad postremum diffisusy 
quid agat: ad parasitum spectans , Quidagimus^ inquit? F un- 
titi nunc,^ Mire Parasitus hoc ait : vel quia Militem nolle vi- 
vel quia non audet impugnare^ consilium formidolosum et aptum 
ti dedit y subtiliter tamen: nam funda pugnant, qui cominua 
poiaunt: et ex occulto ^ qui non audentpalam. Sed honesta causa, 
, quia timeas, inquit, sed ut furiant: tanquam nisi bostet fuge- 
Ijity non sit tutum accedere. Fundam tihi,^ Non dixit hastam, 
jllanoeam: sed sagiitam, fundam^ quae nimirum longe iactatur; 
(I ex hoc intervaUo pavorem ostenderet non audentis accedere. Et 
jrira $ibi: tanquam ipse Parasitus nec hoc audeat. Suut autem qui 
Hftent haec a Thaide ad Chremetem dici , aed male ; non enim conve- 
riBBt ista meretricis dictis superioribus : nisi quia movet me , quod e x 
occulto dicit: quasi constet ei, iamdudum videri militem et ipsum 



laa eal .* nebulo magnue est. Ita Heaut. L 2. 30. Luciliut apud Non. 
i* Neibuiùnes : Nugator quidam 9 ac nebulo «/^ mazimu' multo. Idem, 
\atL incerta: Nequam et magnus homo^ lanionum immani' canee ui, 
Idb tgitur in bonum tantum, sed et in malum sensum usurpatur 
afl|g3i«i«. [Vulgau lectio obscura et inepta, sed darà et perspicua, 
'Barn e xnss. revocavit Bentleius qui tibi nunc vir videtur esse^ hic ne* 
mkf magnus «ss.] 

1& Nimie vellem.] Ita Adelph. IV. I. 6. Plautus, Asin. II. 
49. Nimit vellem habere perticam, Sunt autem haec Tbaidis ad 
Euremetam Terba. Vida Comment. maiorem. 






174 



EU N U C HD S 



Ut ta flios procnl lune .éc 'oocutto caéderes: heèiàà] 

fagam. 
Thr. Séd eccam Thaidem fpsam Tideo. Chi. Quim 

mox ìrrainiìlbP Thr. Mane. 
'OmUda prius éxperìrì, quam irmis, sapientém decd I 
Qui scis , an qaae iubeam , siae tì fàciat ? Gfa. Dt ] 

Tostrim fideuL 



y* 19. cod. Bembinus , hoe est liber 900 annorum , amuu sa\ 
Inde Beati, correxìt arma. Ablativam legit etiam Nom'ai 
Manere et Experirù 




non Tidisse, cum qna pngnatnrus sit. — « 17. Ut tu illosJ^ 
tricem scilicet cum suit, nt alibi, Hos prius introdueam, Vt ca€ÌÌ 
r X. ] Pro caedendo cogeres ut facerent f ugam. Fa eerent fvLg^x 
Deest nmus utx sic, Ut facorent fugarti^ rei iavwèivm^ lUatnm 
Faeerant fugam.] Desiderat coniunctionem enim: ut sit, 
remt enim fugam, ^^ 18. Sed eccam Thaidem f/F«ai».]X^ 
tam et ipsam^ figura ìfifptusiq^ quarì eccam principem belli: 
ipsam^ contra quam pugnatunu est. Quam mox irruimmt' 
Hoc parasitus irridens militem dixit. Et irruere proprie dicuntur, 
cum furore praelium in eunt. — 19. Omnia pria e experki 
xjuam armiSf sapientem decet.] Animadverte quantam vim 
beaut ad delectandum in comoediis severae sententiae , cum a rie 
personis proferuntur : quale est apud Plautum , ubi miles suam fo 
admirans ait, ì^imia est miseria nimis pulchrum esse hominem. 
Quam armis,'\ 'AvetKÓXcv&ov : prò , guam arma, Aut Hlmpii 
si subaudiamus agere. Et mire non dixit me, sed sapientem^ 
magis ridiculuni est. — 20. yfn quae iub eam,] Et mire non 
lim : sed iuòeam dixit. Iubeam prò velim: ut, iubeo Ci 
tem. Dì vostram fidem,'\ Bona àwxXoytai qui leviora lai 



19. Omnia prius e xp eriri j quam armiSy sapienti 
decet*'\ Videtur proFcrbii speciem habere, Omnia experìri. Cic 
Alt. VII. 2. Uaque omnia experiar. Gaesar. B. G, VII. 78. Co/is<//aa% 
ut omnia prius experiantur. Nepos , Datam. 8. Omnia primum esp^ 
viri voluit , ut sine armis propinquum ad officium reduceret. Vide ii 
And. II. 1. 11. \^ Armis scil. experìri. Sed dura est ellipsfs et dupltf 
in eadem locutione constructio. Placet igitur quod Bentleius e tcIcA 
codicis vestigiis reponit omnia prius experiri , quam arma , sapitnltti 
decet, Experiri arma dicitur ut experiri vires apud Ovid. i^ A* 
IL 180.] 

20. Di V OS tram fidem.1 Exclamatio comicis fn ni'*'** 
Vide And. IV. 3. 1. 



A e T rr S IV, S e E N A VU. 176 

Btnfi ttt npen! ndminuii accedo, qtdn aba le abeam 

déctìor. 
kr. Thiia, piimiBn hoc mild re^iide; cdm tìln do 

istim Ttr^nflUi} 
bctia* Iios inihf dies soli dire te? 7%a. Qmd ton 

póstea? 
Ir. Rógitaa? qnae mi ante ^los coram amjtorem 

addasti tunin. 
■Id com ilio zgiaf Et cnm eo cldm te Bnbdnxtf 

mìhL - -25 

T. ti, hotea BentL ne ultima in mihi acustar. 

W, tS. verba Quid eum ilio ago* ants Bcntl, Tkaidi tribnebuitnr. 



L hic •zclamare ìaja dsb«t. Et hoc art cpod aupn ut, Id r'r*wm 
tafontf laudo id quo^ut. Nuc negat mrtum nulo pugnandum mml 
Inqierìui retinerì non poterli, quin in praelium rei morìtunu imia- 
L Di vottram fidem, guanti ott tap»r«l nunguam ao-_ ' 
y«> fMÌn ah t i« abeam docfior.\ Mite egit penonam adtai- 
pti* per trinaia àmaifo^^, AdDeoi, ut, Dt vattram fidvm, 
tMipvum, Quanti att taporal Ad militem, Hunguam ae- 
jd», i/uia ab* i* ahaam doctior. Et ridicule Parontu*, Nun- 
^ accedo ad te, dixit, qui nunquam recedit. — 31. Quin ab» 
imhoam d oc fior,] Nimit impudnu aHeatatio, la fieri doctioreni 
•tailitìa lapìentia, — S2. ThaÌ4, primum hot mihi r«*pojt~ 
»J Omiua conteutìone repetendae virgini«; non enim ìam paellain, 
) pMCtum «xigit, ut aniBtor. Cum (ibi do.] Pro, cum tibi da- 
U. — 23. Quid tuia pottaa?"] Aut, dixi , reipondendum 
t; ant. Non dixi. Sed vide contumaciam meretricii: in contem- 
Bcm partonae militi* iateirogantem. interrogere maluit, quam pei 
bctionent capi- -^ 24. Rogitat?] Gontentiooi* genus interroga- 
•fc Qua» mihi anta oculoa earam.] Utrum ngnilioat inepti 
Utii dictui»? An, anta oculet, Diiotu eit qaam cerami Anto 
miot coratn.] Foteit anta oeulot, et louge tamen intelligi: 
ram, proximitatem «ignificat. — SS. Quid eum ilio agatì^ 

33. Quid tum potteaJ] Formula rogandi, qua utontnr, qui 
r aontamtum recpondere negant. De alio uni ride nipra II. 8. 78> 

Si. Miài anta oculo* eoram amaiorem adduxd'.] ItA 
■nt. r. 4. 18. - Flantui, Rud. IV. 4. 3. Quaa ma ptUieot adduxiue 
tf ante ocuIot nios. Imitatuf Oridius, Heroid. IX. 121. Ante neo* 
]e« oddocitar advana ptUox, 

SS. eia» tm tubdaxH miAj.] Id fiwUmun Hwidei» fwuii^ 



TftiK EtibOit The. Pfcnyhilim «ryfci hw ^illiiìi^ 

ri mavis érìpi. ' 

Cft. Tibì illun réddat? ant fa eam 

Gn. Ah, quid agis? uce. 
31b*:'^^NiM to tìbi vii? ego Doo taogam meim? Ci 

Tuam antem? Fikrcifet! 



V. K. prò nf«i «■', qfxoà BmtL ex oampliaìfant Idnii twtitrit, 

■;~ «Àtt ninvi.. 

^r,T. 27. Ì^«ni ft( oon) uatga* ex vett, editi. M eodd. màà dtdilfn 

iUant taagata 



On»!«o inttetrixilaapiiUtilluiii idonean, cri ^dmda lit nti«, 
qne M pnrget: adac apud illam amieitiat eiju pertaemm ut S 
- ■rraitt qui dicunt, eam «e vell« militi reconalìare. £l cum ea rb 
^bìtTàiii t« miAi?] laTidÌM») Et eum «o/ nam ut lupn I4 
nòt/'esclorìt Chremem. Subduxli tt mthi,"\ Partii 
mibfi fifgil. al Jidupi capiti tuhduitrat eruem, — Si 
Superbum eit , et meretridum Terbom. Sic de CbelidoBe Ckc* 
Ubtrtter ait n faeturam. Hu-c redde,^ Idioma est, procontiiii 
trepotcentii. Sic et in Hecyra , Renumer»! dotem hue : eat. A'/'i 
ma ir 11 trip 1.] Utrum m'iti prò non et »? ut sit, $1 tibi illaa 
fnavU etipì. — 27. Tibi illam reddai?] Se prìmum ìnUrf 
Cbremet, ut adolescentului potuit, iam fraclo milite. Jat ti 
lant tangasj Omniam.'\ Alt ulrum^ue Chreme*. rfam quii j 
Jfiii ti tibi mavia eripì, alt, Tu illam tanga*? «t • 
die, Omnium. Et est à'xoauBxr;ats iecnada. Sic autemlo^ia 
plu) gfltii, quam rerbi» conciti. Tibi illatn rtddat? sii 
illam langat? omnium.] Magna vi* in pranominibui , et af 
catio eit: ut. Cantando luillum? — 28. Quid ta tibi *>if?] 
cte; cum Tbai'de enim loqiiebalur, non cum hoc. Ego non ti 
gam menni?] Bene addi di t maam. Hinc enim probatar inioA 
Ctnm, lUi illam tangai? Tuam auttmj Furci/t " " 

gtne, ut imperitut adoletcens , liberum Eerrilibiu coaTÌciit 



xerat Dorias, aupra IV, I. 14. Illfovaiti clam. Est vero dMI 
aliquo, abire , conferre se. Plautiii, Amph. IL 3. S. ad rtgt»l 
ma duoam. Unde tabdueert aa ett clam obire. 

SS. Hac redde,] Invidioie et cum itomacbo addidit A«* 
H«c. 111. S. 52. 

27. 0»inium.] Recte eiplicat Donatut. Ita And. T. 3. !■ ' 
Omainm bipedum neguiisime. 

SS. ^uiem.] Haec particula repetitit intemtgatjaiiibiii ìih4 
oum ttomacho. Ita Adelpli. U, 1. 30. V. 8. il. et 17. et 27. — f*^ 



A e TU S, IV. 4 C E N A VII. 177 

%B Cave sis; Despis, cui maledicali mine viro. G%. 

Non tu hinc abis? 
in* to, ut tibi res se habeat? si quidquaia hódie 

hic turbae coéperis, iSO 

iàam, ut huius loci, didque, meique semper mémi- 

nerìs. 
ff. Miseret tui me, quihunc tantum hominem f4cia8 

inimìcum tibi. 
L Diminuam ego caput tuum hodie, nisi abis. Giù 

Aia' vero, canis? 

Cave 9ÌSj neicis cui nunc male dicae viro,'\ Animad 
trt Parasitum neque tacere omnino, ne defuisse patrono Irideatur : 
(ne in aliena causa rixam in se transferre. ' Cave ii«.] Quìa im« 
mtiva sunt contumeliosa , addebant veteres, «i«: quod significat éi 
» Non tu hinc abis? scin'' tu^ ut tibi ree eé hàb'eat7'\ 
é Para sito, illud Militi Chremes. — 30. Scin^ tu,] Non parasito, 
1 Olili ti dicit. — 31. Facianij ut huius lociy dieique^ mei' 
■e semper mernineris,] Moris est mognas esse minas homiuum 
ticulosonim. Specta ergo quam acriter timidus comminetur. Hu* 
È loci ^ dieique, meique,^ Loci, in quo laesus. Dieiy quo 
iius. Meif a quo caesus. -— 32. Miseret tui me.^ Hic Para- 
li nunc quasi monitor Chremeti respondet. Qui hunc tantum 
minem fa e ias inimicum tib i, ] Ne nunc quidem Parasitus a 
Btis assentatione discedit. — 33. Diminuam ego caput tuum 
dicf nisi abis.] Rusticius dixit,, Ca;?^^ tuum diminuam^ 
im si diceret, Diminuam tibi caput. Ain^ verOf canis?] 
e verbo impudentibus inimicis convicium fieri solet. Nam militare 
tum est in hostem, canis: et apud Homerum prò gravi contumelia 
adversarium dicitur, velut in ilio loco, TiiiLr};9 d(fvv(iBvot MèvtXàtp 



Ter.] Convicium comicum, cuius rationem ezponit Donatus ad And. 
5 12. 

30. Vt tibi res se habeat.] Pronomen tibi ve! eleganter 
09a^t y vel notat , guod ad te attinet. Perii, ad San et. Min. II. 4. 
Dtus, Aul. I. 1. 8. jet scin^y quo modo tibi res se habetl 

di. Faciamj ut huius lociy dieique^ meique semper 
mineris.] Haec expressa sunt ex Plauti Captivis, IV. 2. SO, Fa* 
tip ut eius diei f lucique^ meique semper mernineris, 

33. Diminuam ego caput tuum,] Plautus, Menaechm. 
l. 30. hei mi/li , Cam nihil est, UH qui liomini diminuam caput. -— 
nis.'\ Acerbissimum convicium in hominem. Plautus , MostelL I. 
O. CanU capro commista» Ita tcriptor aacer, 2. Sam. XVI. 9. 

(I. 12 



StoalM a^? TAr. Qbìs té homo e«P 

I , quid CDin itta rei libi est? 
Cft. Scibts : prìndpio éam eeae dico Ub«rMi> 

Hem! Ch. Cbem 'Atticam- Thr. Htiì 
Ot Meim sororem. Thr, O» dAraml' Ch. 

Duac adeo edicó tlbì, 
Né Tìm facÌMfl lUlam in iUaiK HmUv, «gó-* 

phronam 
Nàtricent, ut eam addécam, et sigtw osÉéndam hit 

Thr. Tiui* me pràhibeaa, 

tolti, tctrvtJwi; •— 34. Quif tu homo ««? ;«i4 $ibi i-iiT] 
TpozM^ài figura est, obi multa terrìbilìtsr inteÀaguitur, ni, 
viri: qaaf ortuta via»? yuivr sali* in armii? Qum^' unetia ita 
35. Bcibtt.l Non obteiptcìiier, Md figurate dfeHar ab iratot Sa 
Bl «cfw , M teibì» àiàtta poit produolionem tMtÌB« ooniugat 
Principio eam ette dica libtram.] Quo tollitur, Tuoi 
dtri. Principio.] la tris di visit offici um defeiuìonii «use. In* 
lertorìs, Principio tara aste dico li bar aia. In rognil'ris 
Civani Atticam. In f ratris , Maam sororam. EtbonmwlK- 
do, Libara, civii, nohilia. Cii-am J tticam,} Quo cliam npgol 
poteit ei fieri, qui se prò domino geisit in civem. Hui.'] Bui, 
et caetera buiiiimodi generii, sacinae sunt advenuj eoi, <]uibut il 
mur. — 36. Maam aorarem.) Quo conilat, praeito 
enem puellae. Oa durum.] Quasi ex omnibus hoc tit impudi 
quod et sororem luam dicat. Oa durum.j O* impndi 
mollit fronti! diountur, qui «iint reverenles. JVoni 
t\hi.'\ Ut «upt^rbe, quati militi, Natn edictam Praeiorìi dicinr 
imperatoTii. Milaa, nunc adao edico tibi.\ Milea, continK 
lion dixit. De iù enlm eit officiis, quae luo nomine contumelìoM cM 
■enturj licutin Adelphit, Delibera hoc, dunt ago redeo, lana. — Il 
Na vin faciat ullam in Ulani,] Servavit praecrpta tneretricil 
ftdeo ut meminerit, ai vim faciet , in ina dacito homiaam. £f «^ 



36. O* darun.} R. e, impadetu. Lnciliut, «pud Non T. JH 
vintUOrat! Hie atrigoau' hovihatorqaa , ore improba^ doro. Cicen M 
P. Qniiit. e 34. mihi videri ore durìirìmo aaae. Ovidii», Mitta.1 
451. duri puar orit, et aadax. Eodem tentu Petrooiiu cap. 43. wH 
dmrae buceaa fuii. — Nane adao edieo tibi.'ì Qua*i fan^ 
^edel eft. Plaulut, Mil. U. 3. t. Nane adao adica omnitut. \ 

38. Notrieam.1 Multa nutriaun meutio in i 
mentii cnm Morii tnm profuif. 



A e T U 8 I?. 8 e K ir A Vn. 17» 

edUn ne tangam? Ch. PrAhibebo, inqiiaa. Gn* 

Aodin ta? hic forti se ^lìgat. 
\Èìa hoc tìbi est. Thr. Idem hoc t& àis, ThaU? 

TAa. Qoaére, qui respóndeat 40 

V. 39. Tulgo Prohibeoy quod BentL ex libris non pauoii mutaTit; 
Dtrum^e bonnm. ^ * 



i Sophronam.] Hoc lentiut a Thaide Ghremeti. — - 39>. TrohU 
fOf inguam,'\ Non satis ezercitate adoletcens totidem verbit dictnm 
petit mìlitif. jiudin* tu? hie furti sé ailiga$,] Gnatfao oo- 
■kmem finiendi litigii iamdudura quaerìt , ob denderium mensae et 
hi : et ideo quasi de iure contilium tuggerit : bunc rejjom miUtit t$aò 
ipM, qui paratus e«t alienam rem suam dicere , et id in iuce profiteriy 
M eat, apud Praetorein. Ergo furti 9é alligata id est, reum 

e£Bcit fra udii. Nam iiLixaXrinxinmg furtum prò omni iraude et dolo 
«ipimus et iniuria. Alligat,] Astringity illaqueat, et obnoxium 
Omne igitur qnod fraude fit, furtum est. Sic Virgiliuty Fur» 

paro belli, id ett^ insidias. et dulcia furia ^ id est, adulteria. 
malum factum. Qua« quis apud superos , furto laetatus' inanij 
iatulii in aeram commitsa piacula moriem, Furtum duobus modis di- 
Knr. Uno , cum omne maleficium generaliter significatur : altero «uut 
i aurrepta demonstratur. Nunc ergo furtum maleficium est. — — 
L Satis hoc tìbi est,'\ Ad repetendam scilicet virginem, sumen- 
mque iniuriae vindictam. Idem hoc tu ais?] Id est, hoo quod 
ttremes, et tanquam Cbremes, Et ipsam oircumTenturus interrogat; 
kod illa intelligens, malitiose ait, Quaere, qui respóndeat. Sa- 
» coatumeliose : illud enim quaeritur, quod difficile raperitur. Ergo 
tt modo indignus es, inquit, cui ego respondeam: sed vis iuvenies, 
d te dignum responso iudicet. Quaere^ qui respóndeat."^ Et 
Mempdt interrogantem : et indixit inimicitiaa professione iracimdiaei 



39. Furti se alligat.] H. e. dat tibi aotionem forti admer* 
jbte apud Praetorem. Gellius, VII. 15. Quod cui servandum datum 
M, si id ttsus est; sire, quod utendum acceperit j ad miiam rem, ai» 
me acceperit f usus est, furti se obligavit, Eodeìn sentu Plontus, Fotti. 
Il 4. 27. Homo furti se adstringet, 

f 40. Quaere, qui respóndeat,] Contumeliose dictnm militi^ 
|Msi indigno, cui respondeatur. Eodem sensu dixit Plautuj, Pers. IL 
^fL Emere oportet , quem tibi obedire velie. Ovidius , Amor* IIL 
li. 28. «^ Quaers alium^ prò me qui queat istagttti. 



'• 



b«ée tìbt aO^' «fif^lkteM . '< -ì ' 

' - ' nbm mélieróÉDl:- " '. ''^ .> '•-• «^ 

Nfloni^ bIù rtAkt ibi nolii^ e^hmt altro. Tkr. I 

0R. Um ^Hmitto «zércitui? !I%r<^UU.^«liL € 
840^, ita atà foBtAsdeeet 

• > • 

M>'h»>'>'* «•■•■. • • ^ ■• 

.' ▼•4L JMiUA«tVaipui»Moytimi« oodd. deikn rMÌMwi# pio 

' - .<■! I — 1^ 

..'...:■. V . ■ . . » , / . J : • I 

«nt^Bififc ioiiigpmi odUtim.'. -^ 4|. Q^i<{ »«»• mgàmutì] 
QtwanMaU jMsti» Biiliiiti Ftìmio disili. Omjii* prims €spt 
^mam*'-mrmiM,f .sapiwmàitm 490é$^ . Poti, Idem A«e «» 
9^Aa«>?. £l poftvemoi (^«fd fittila a^imiK? El, Quid ì 
agimùt.^ coìiffilium quaerenti* «st, .Qmid nunc agimu*?^ 
guidi atque. defeni est. Quid nane agimus?] Ubi est illud 
aity Frimum aed-^s Tàxp'ugnabo^ et caetera. Sed Tani in 
hunfi èsitum Minper aocipiuat. Quin rédgainu*.] Quin^ 
,imo. NoD a^a»u«| inquit, sed redeamus: ut irritos conatu 
rerbo osteaderet. — 42* Credin'?] Ex parte conseotit, qui i 
terrogatb • Credin^}} Cred^re^ dubitantis est: Certum ««««, fiden 
49. Vbi noliéy eupiunt uliro,'\ Plus intulit spei, non revo 
▼erbnxii»«quod ezpectabatur, hoc est, volani; sed eupiunt, £r| 
riarit: qoft eaim.intulit, Voiuni uUro. Bene puias,] Hoc es 
cte putaSp «apil^ -v^ inteUigis. Virgiliua^ Multa putans^ sortemqu» 
mò Mteruius iniquanu Ve( coniicis. Vel putas ^ diiputat. Vél j 
cogitai* *m ..44* lam dimiao exercitum?] Dimiui exerciu 
oitur f Tel pace facta , Tel vexatis hostibus. Ridicala ergo magni 
tia rerborum esty cum sint facta deformia. Sanga^ ita uti 
tes decet miliieij domi focique fac vici*sim u$ m 
nerie*'\ Ì3t mire in cóquum, .qui.focum curatin domo, quia n 
hi fortiter pugnante qui sunt .meniotes domoruni. Vide ergo 
utrumqua coitiiciim. Ad ineundum praeliumi resquebellicasi £ 
piimos Mi £{^ad ras domesticas . Sanga , qui coquus est. Domi j 
^ak] Domi et /bc< genitivi sunt. Caaeiù'us^ Decora domi,. 



- rr -rt ■ I « ■»• ■ 



4€. 'Ifoluntf uhi velie: ubi nolis^ eupiunt ul 
Naaviua,' Agitatone i Qaaeidediia opera, quae ego volo^ ta 4m \ 
fimoogo àoh^ éfucupièm . . 



A e T U S V. S e S 19 A I. i81 

Sa, Umdodara aidmus i$l in patinb. Gn« Fn&gi es. 
Thr^ Vos me hac séquiminu 

tmSp Quanquam domi cupio ^ opperiar tam^n* *-« 46. lamdudum 
9nitmuM est in patinis,^ Hie aperult cautam poeta , cur et invi- 
int Guatilo iret ad litem, et libens domum redeat, Prugi' ««•] Uti- 
ìj et aecettarius : a firugibiu , quae qnod hit fruamur i dieta sunt. lil- 
le frueiuM et frumentum^ Frui autem est Tesci, a /rumine \ quae est 
■unina pars gulae: a qua re, etiam bis, quae nec cibo nec pocnlo 
mal ^ fruì diàmurj utttax^rjcttnéùg : utpote rebus Venereis ; et delècta- 
Sonaodorif I visus ^ auditus, et caeteris. 

46. Animue ee$ in patinie,] Ita Heaut V. 5, 19. Plautni, 
I. IV. 6. 27. Animus in navi eei meuu GÌ€:ero , Att» XII. 12. /gi- 
animue in hortie. [Vid. Victorìi Y. L. VII. 12. et a. Toupii Emen- 
in Suid. U, p. 251.] 



ACTUS QUINTUS. 

SCENA PRIMA. 



THAIS, PYTHIAS. 

ITSi. J: ergìn', scelesta, mécum perplexé loqui? 
Scio; néscio; abiit; aùdivi; ego non idfui. 

1* Pergin^, scelesta ^ me cum perplexé ioqui?] Nunc 
Iramm virgo violuta esse cognoscitur a l'haidey opportune ^ postquam 
Uagncpere et defensa est , et retenta. Nam statim consequentur nu" 
^iae eius et Chaereae^ qui illam vitiavit, Perpiexe ioqui?'^ Ideo 
ferplexe f quia statuerat crimen virginis celare. -«- 2. Scio; ne^ 
«ciò/ abiit! a udivi,] Mire ex dictis omnibus pauca decerpit: et 
titendit quid perpiexe dizerit : et stomachum saevientis espressit. 
Beio,] Fiere puellam. Nescio."^ Vitiatam. Abiit,] Eunuchus. 



1. Perpiexe,] H. e. intricate atque dubie. ne^tnBnXiyfUvmg, 
Mt^iniiyiTiP, là Plautus , Stich. I. 2. 18. perplexim et 28. perplexabi" 

liter dizit. 

2« Scio; nescio; abiit; audivi; ego ngn ad fui,] Re- 



182 EUNUCBUS 

Non ta {stac mihi dictdra aperte es, qufdqiiid est? 
Virgo conscissa vèste lacmmans óbticet. 
Eunùchos abiit. quimobrem? quid factamst? taces? S 
I^. Quid tibi ego dicam, misera? illuni Eunuchùm 

negant i 

Fufsse. Th. Qnis fnit igitnr ? Py. Iste Chaérea.* 
Th. Qui Chaérea? Py. Iste ephébus frater PhaédrnflL | 
TA. Quid afs, venefica? Py. 'Atqui certo comperi -j 

Mudivi,] Domi hoc admiMunu Ego non ad/uim] Cum hacc W 
rent. Acrìter iratorum est, ea repetere, quae proxime dizerìnt, ^ 
bua iratcuntixr. Ut, En ego oieta situ^ veriqu^ effoéia Menecttu. -i 
8. Non $u iMtuc,'] Non est hic interrogatìo. — 4. Virgo cos^ 
McÌMta voMié lacrum\ans obtieeà.} Haec omnia rixam esie » 
gnifioant. Virgo obticet»] Tacomus Consilia : ut , Nee àacui db 
*men9, Reticemus dolore» : ut, Neverero^ no retico, Obiicomiu ^flk 
rum nos pudet : ut in Phormìone , H»u quidnam obtices ? — 5. £bi 
nuchus abiit,} Non Chaerea^ sed Eunuchus: non fugitf Ni 
a6ii^ dixit. Quamobrem? q uid factum es$7 taees?] Bai 
éavwdBta instantis doininae vultum habituinque demonstrant. «^ Ti. 
Qui* fuit igitur7'\ Haec cunctative pronuncianda sunt: aiit qui 
invita indicat , aut dubìtat de nomine ignoti : aut trepidai per timorent, 
aut , non videatur affuisse , cum fuori t factum : aut quia non libeaM!! 
dicat eius nomen , cui irascitur. Sed ego agnosco ancillarura coni 
tudineni, quae obliviosae simt. — > S. Iste ephebua,'\ Epheh 
nomen ad aetatem retulit , non ad facìnus commissum. Ephebu», 
Cito ostendit, cur iste Eunuchus creditur. — 9. Quid ai*, re» 
fica ?] Redit rursum ad iracundiam ; aptum convicium et comicuinìÉ 



petit per filittióiv singula Pythiae interrogatae dieta. Gonfer autem 
perplexo ancillae responso consilium eiusdem de tacendo Tirginif 
prò f tupra IV. 4. fin. 

3* Die tura aperte,] H. e. non perplexim, et sine ambagìb^ 
And. I. 2. 24. et 31. Adelph. IV. 5. 30. Phorni. IV. 3. 49. Ubi auti^ 
dicit, 71071 die tura es7 interrogando iubet. Ita Pbaedrus, IIL&i^ 
Non vis citius progredire 

4. ConseisMa veste,"] Vide supra IV. 3. 4. Forte autem ipa 
lugena virgo vitiata sibi conscidit vestem. Cuius rei exempla narrMt' 
Scriptores sacri et profani de quibuscumque gentibus. — Obticti^ 
Vide Donatum. Horatius, Arte Ani. 283. Chorusque Turpiter obticnd^ 
sublato iure noeendi, Sed cuntìcere est desistere a loquendo. Virgir 
lius, Aen. II. I. Conticuere omneSy intentique ora tenebant» 

9, Venefica.] Acerbiiisinium in mulierem ancillam convidoai 
uti venefic US in hominem siTvum. supra IV. 3. 6. Plautus, Epid.ll 
2.37. ViderC veneficam! Eodem convicìo mox sacrilega didlui 



A G T U S V. S e K N A L . jl83< 

1%. Quid by ibsecrO) ad nos? qoimobreiii addactast? 

i^. Néscio; 10 

NÌ8Ì amasse credo Pàmphilam^ Ih. Hem ! ] misera 

, óccidi. 
Infélix! siquidem tu istaeo Tera praédibas^ ' 

Mimi id lacrumat virgo ? Py^ Id opinor. TA. Qoid 

ais, sacrilega? 
;fclncdiie interminata snm • Une abiéns' tibi ? 

\ Qaid fàcerem? ita ut tu idsti^ soli eredita 'st. 15 

Scelésta, ovem lapó commid. dispudet, 




V. 10. codd. plurimi aut ante quamohr^m ìnterponaiit. Itaque Bent- 
lei. corr, ad mtf, aut quamohrem add. Bembin. liber lon^ 
praettantitsimus aut omittit , qaod deleTÌt Fai^mut. 

y. 16, libri : Scelesta lupo ovem commUietL diepudetn Conr^t Bantl. 



ias; venefica y lupoy vipera et eacrilega ^ et caetera. — 10. ^aicl 
\ obsecro^ ad nos 7] Non rogantis est obsecro, ted doluntit. -J^ 
[« Ni si amasse credo Pa mp h ila m, ] Oeest guod : ut flit j nisi 
'rf. — 13. Num id lacrumat virg-o?] Ut tupra : Id vero 
rio triumphat ; prò, ob id. Id opinor,"^ Callide Pytbias 
ìfinor dizit, cum sciat. Quid ais, sacrilega?] Avirjotg, Nam 
scelesta^ deinde venefica ^ postremo sacrilega, — 
\^.Istuccine interminata sum,] Satis moraliter. Istucci^^ 
'Me interminata sum: prò, Num istuc uhi comminata sum ? Istuc- 
mine interminata sum hinc abiens tibi?] Apparet baec post 
Wenam esse mandata. Nam flupra non meminit: sed dixerat» Tamen 
tkùs prius introducami et quae volo simul imperaho : post continuo exeo, — - 
15. Ita ut tu iustif soli eredita 'st,] Oixerat enim prius Chae- 
vea f Edicit , ne vir quisquam ad eam adeat : et miài , ne ahscedam^ 
mperat. lusti,] Zvyxonrj nal fiBtauXaafiòg prò iu ss isti, — 
36é Scelesta^ ovem lupo commisisti,] Bene dilatum totocca- 
lèioaibua proverbium , personae Thaidis adscriptum est ; continet enim 
Ibemineam reverentìam et meretricium sensum , reditque rursus ad mi- 
aora cwnTiciay quia ridet se eut convictam. Et est proyerbium. 



14. Interminat a^ ] Supra III. 2, 52« Plautus, Asin. lì. 2. 96. 
HiAif #ii(i^fitf interminatu *st y nos futuro^ ulmeos, 

16. Lupo ovem e ommisisti,] Dietimi in eos^ quibus pa- 
mm tuto quid servandum committitur. Id Graecis est icorrals/xscv 5i> 
!r IvMOt^t. Plautus , Pseud. I. 2. 8. Vt mavelis lupos apud oves lin- 
juere, guam hos.domi custodes. Cicero, Philipp. III. II. O prue- 
iarum custodem ovium , ut aiunt , lupum f 



184 EUNUGHDS 

Sic mflii data esse Térba. quid illic hóminis est? 

JPy. Hera méa tace; tace, óbsecro, salvaé samiis: 

Habémus hominem ipsum. Uh. 'Ubi is est ? Pg. 
Hem! ad siaisteram, 

Viden? Th, Video. Py. Comprehéndi iube, quan- 
tum potest. 21 

Th. Quid iU6 faciemus, stiilta? Py. Quid facias, rogas? 

Vide amàbo! si non, quum àdspicias, os iropadens 

Vidétur. Th. Non. Py. Tum quaé eius confidéntia 'st! , 

V. 17. Faém. et Bentl. illuc ex Bemb. et Victor, prò illic, 

V. 19. ante Bentl. erat sinislram^ 

V. 22, Thaidi Tulgo tribuuntur Non est. Delevit est BentL 



Ovem lupo commisisti. -^ 17. Sic miki data eese vi^ 
fra.] Videtur plura fuisse die tura, nisi fuperTenisset Gli aerea. Qmii 
hominis illic tf«^?] Per geniti vuni casum ini ariose dici tur: p^ 
nominati vum , honprifice. Quid illuc hominis est?] Non cood 
nuo agnoficit hunc hominem meretnx. Quia etsi adhuc Eunuclii tm| 
indutus est , attamen cxuit spadonis incessum : vultum , habitumqif 
mulavit: et praeter vestem, totus in Chaereain rediit. — 13. Il e 9% 
mea tace; tace, obs ecro.] Blande ac puellariter arridet. Taesj 
Non sileutium indicentis est, sed securam facientis: ut. Tace, ^go^*^ 
conveniam ipsum. — — 19. Ilab e mus h o m i n e in,'\ Mire homlne^ 
dixit , ut reum. — £0. Compre he ti di iube,] Pro , comprehenéà 
Tube enim ve/le significat. Quantum p o t est.] Deest cito. -^ 
£1. Quid UH faciemuSy stulta?] Subauditur compreheiM 
Quid faciasy rogas?] Moraliter expressit puellae stupeutis verh^ 
et non habcntis quid respondeat ad ea , quae dieta siint. — 22. Fi 
de amabo/ si non, cum adspicias , os impudens vìdetuTé 
Mire ab eo quod respondere coeperat, ad aliud transita mirata coni 
dentiam Ghaereae. Non est impudens, inquit, non est , nisi simiS 
impudenti. Sic alibi , Severitas inest in vultu y atque in verbi* fila 

17. Quid il Ho hominis est7'\ Iniuriose dictum recte ob* 
•ervat Donatus. Ita Hec. IV. 4. 21. Plautus, Amph. II. 1. 26. Q»à 
hoc sit hominis ? 

18. Salvae sumus.'\ Exsultantis formula. Plautus, Asin. Il 
2. 54. Si istam firmitudinem animi obtines, salvi sumus. 

19. U ab emus hominem ipsum,] Formula e speciem hablt 
in manifesto deprehensum. Plautus, Gas. IL 8. 38. Habeo virus. 

22. Quum adsp icias y os impudens i' i d e t u r,l ItaC 
cero^ prò Sulla, cap. 27. Adsp icit e ipsum : conluemini os. 



ACTUSV. SCEMA IL 



185 



A C TUS Q U INT U S. 

SCENA ^ECUNDA. 



GHAEREA» THAIS. PYTHIAS. 

km Ajpviì 'Antiphonem utérqne, niater et pater, 
pn dedita opera, dòmi erant, vt nullo modo 
^POtire possem, quin vìderent me. {nterìm 
Én ante óstiom sto; nóius mihi quidam óbvìam 
pit» nifi TÌdi, ego me in pedes, quantàm queo, . 6 

V 1« ^pud ^ntiphonem uierque,j Rediens in vieiniam suamt 

reddii Chaerea , cur non mutaverit vestem, Oportuit autem , e, 

svitate argumenti fuit , Chaeream non mutasse vestem , u$ eum 

virginem a Chaerea vitiatam audiret , et eum cum turpi ha^ 

incmdentem intueretur^ eum reum vitiatae virginis putaret. A pud 

iphonem dixit, prò, in domo eius. Uter que^ ma ter ei' 

#/*.] Noiiy uterc[ue pater , et utra^e mater, sed uterque parens: 

pater et mater. — 2. Quasi dedita opera domi erant,*] 

tam mirum , quod in ea domus parte , ^ua in aedes introeundnm 

adolescentulo. Ut nullo modo intr oire possem.] Supe* 

causa continetur, cur non mutayerit vestem : inferius autem, cur 

redierìt. — 3. Quin viderent me!] Quin^ modo prò quo 

— 4. Dum ante ostium sto,^ Antiphonis scilicet. JVo- 

mihi quidam ohviam venit,^ An notus^ qui me posstt 

? an qui me noverity id est, amicus? — 5. Quantum 

1. Apud AntiphonemJ] H. e. in Antiphom's domo. Sueto- 
f Caef . 87. Apud M, Lepidum, 

1. Quasi dedita opera.^ H. e. studio , et quasi ex compa- 
Plautus , Poeo. III. 1. 5. Dedita opera amicos fugitavi senes, 
MrOy Pam. Vili. 1. data opera, 

4* ' IfotusJ] H, e. qui me nosceret, active. Plautus, Pseud. IV. 
09» Noviy ikotis praedicas. Cicero, Pam. V. 12. Jlli arti/ices corpo^ 
^ simulacra ignotis nota faciebant, Pbaedrus L li. ^ Ignotos fallita 
kia 0M$ derisui, ubi vide Interpretes. 

5. Egomeinpedes.] Se. do vel coniicio. Pliorm. I. 4* 13. 
%iltiijy Capt. I. 2. 1£. Si non est quod dem^ mene vÌ4 dem ipse iu 
iSet? Ita Florus, IV. 2. 67. Excrcitus infugum» 



tm s V M u C'È ir^s - ^ (■ 

Xn JoglpoTtaiii quAddiiQ deurtaai: Inda Umì 
In iliud, inde io iliud: ita iiii«énÌMai 
Fdf fagliando; né qnia me cqgnÓKfltd;- • ->i 

8ed éstne haec Thaia, qnim TÌdee? ,ìpw *ii: 
Qud ficiam? quU mat adto^? q#d fooM, i 
3%. AdttimtB. bone vir, Dire, mIto. die adi 



f»#e.] D*Mt vAeiur. — 6. Tn amgipirimmf,} TUi 
vJtaiM jittb «w tfwiHl*. bit im die»»,' imprimi i» m 
«■M. ^M4tfp«r(«M to A m t TiaiM imo pMyiomt viwa 
In aiégfp.ortu.m fnotidaM (fs««p««a».] BeMt, ' 
7. Jm «/««rriMii* /a^ f^gilaaia.] là a 
' atUngnMn* Mm, duna fbgio: «t lm««talaeinta.< 
- il», miwit mtrrmtd», — 8. JV« fN*« a»«'C#^a^.«-«r«k3lM 
propri* diotum, pio sgnMoraf. . — 9. Smi taint àm»» t 
gmam »idto?] lamprideBi ipM «itni, ausa pttaum «idat Hm 
Ineertu* remaneo atque defigor. Prìmui mettu adimit cannliBÀ 
noogitatio reddit conGd^ntiam. — 10. Quid maa aultiaJJ 
git (« runua ad impudentiam Chaerea. Et vide, ai non h 
tlAcia in Chaere», quae in tutcipiendo faoinore fuit. Et 
Quid maa autemì Quid faciet ini'Ai?] Opportune W 
vtt, quia «i extimuiitet et fug;it«et, tiiliil aupliae prò movei Lutili 
11. Munt vir, Dor».] Hoc totum figurate diiit , ut mràtll' 
•ubtiliter. Nam icit Chneream este qnein alloqiiitur, non Euaii! 
Et hic magna occaiio datur meretrici adeundi adoleicenti* , fin 
tum non mutavit; «t adhuc ^uaii Eunuchui et i^rrui ut. Barn* 
Hors, tal ve'] Maiot obiurgatìo eit, per hanc ditiimulalÌMiem 
di* adferaut Chaeream, quam li ìllum id, quod est, appeM. 



6. DaaertuiH.'] H. e. non frequentatnm ab incoi», 
Virg. Aeu. II, 713, Eni urbt agraiiU tamului, ttmplumqua vatatum 
•ertoe Ctrerit, [Angiportuiai, e. Tiara anguitam. Vid. Pettni k.r. 
cilur angìportus inaicul. gen. et angiportum nentr. gen. Vonitu à^^ 

h p. m.ì 

9. H aereo.] Melaphor& ab nribui iueicatia tranilata. 
natuf ad Adelph. 111.3.49. Vide Phorm.V. 7.70. Affine eit iUiidlk 
V. 3. 15. In eodtm luto haesitat. [Haeraa ì. e. impeditn* *BMi 
■gam neicio. Cic. Philipp. IL 39. Haerebat nehiUo; jik» m •>■ 
nun hababat. Fhorm. V, 7. 70. NUi miài protpieio, haeraa^ 

10. Quid faciat mihiJ] Formula contetonendì mìM 
ritu, qua et utitur Flautji, Pen. IL 3. 16. 

11. Bone vir.) Simili* iconÌA eit And. IIL 5. 10. iMl 
?. 17. Et ita Flauto* pauim. 



A e T U S V. S e E N A IL 187 

fugiscin'? Ch. Hera, fdctnm. Th. Satin' id tibi 

placet ? 
u Non. Th. Crédin te impuQe hàbitunim? Ch. 

Unam hanc nóxiam 
Ditte: d aliam admisero unquain, ocddito. 

IT. 14. Faerauf et Bentleius ex oodd« tuis Amine» Wetterhor. tcr- 
Tarat Mate. 



raf factum,'] Non potuit subtilius respoùdere Ghaerea, quam 
Monuodare te interroganti. Satin^ id tibi placet?] Hoc 
Vftt ci non figurate dici, ted aperte.—— 13. Unam hanc noxiam 
Nf#tf.] Trisyllabo nomine noxiam dixit, quasi noxam. Alibi 
lir, dominam àìxìt extra noxam, — 14. Si aliam admieer^ 
iy«amy occiditq^ Verba tervorum, quibui nihil horribile «tt 
|^|UMieutet piagai. Et non caedito^ sed occidito: ei non aliae 
y quasi illa Cbaereae dixerit ^ àt hic irrigar es , ut fugitivus, — 



^ IS. Satin^ id tibi placet?] Fomtula reprehendentis aite- 
te In manifesto scelere depreheusum. Adelph. [V. 7. 19. Ita fere Ci« 
lb« Alt. VI. 6. Sed heue tu ^ nv^ovi sls Ò^fiov Athenis? Placet hoc 
i? Alitar explicat Cortiut ad Sallust. Gatil. S. n. 1. [Sic expostulatnus 
n iia» quos in manifesto peccato ita, ut ne ipsi quidem factum de- 
idere audeant, deprehendimus. Adelph. IV. 7. 19. Ceterum placet 
i factum, Plaut. Amphitr. I. 3. 16. Hoccine placet ? Vid. Cic. ad At- 
. VI. 6. et ibi Manutius.] 

13» Impune kabiturum.] Ita infra V. 7. 18. Est autem im- 
■a habere idem quod inultum auferre, [In quibusdam libris legitur 
ìm^pune abiturum^ sed recto dicitur impune habere. Infra V. 6. 18. 
fuid^m istuc impune habueria, Lactaiit. de niort. persecut. e. 2. Nee 
■tfit kahuit impune, Vid. Kivium ad h. 1. et Schulting. ad Sciiec. 
BtrOT» III. p. 260.]— Un am hanc no x / am,] Distiii^uunt vulgo, 
Bd nexia sit culpa seu peccatum , noxa damnum seu poena e culpa 
[ama. Utrumque autem et culpam et poenara notat, Virgilius, 
Ha' I. 45. UniuM ob noxam , et furias Aiacis Oilei, 

14. Mitte,] Plautus, Mostell. V. 2. 47. Tranii;nt remitte, quae- 
I hiMne noxiam , causa mea, [Meliores editiones recte habent unam 
ne noxiam amitte, Amittere est remittere. Plaut. Poen. I. S, 191. 
hi Mane amittam noxiam unam, Terentium imitatur Petronius e. 49. 
|4C# fi^ri^ regamua mittas. De discrìmine inter noxam et noxiam 
pe multumque disputarunt viri eruditi. Vid. Duker. de Lat. Vet. 
orum p. 10. sqq. Noxia , vere adiectivum subintellecto culpa vel 
y aemper fignificat culpam , iniuriam, peccatum; noxa culpae poe- 
, vtnde noxae dare ^ et hinc quodvis dctrimentuin ac danuiuin. Sic 
miniai conttituit Oudendorp. ad Sueton. Caes. e. 81.] -— Admì^ 



188 EUNUCHDS 

Th. Nam ineam saevitiam véritus [es]? CTk. Non. Tk 
Quid ìgitur? il 

Ch. Hanc métui, ne me criminaretur tibi. 

Th. Quid féceras? Ch. Paulum quid[dain]. Th. Eho! 
pauluin , impudeng ? 

An panllum hoc esse tibi videtur» irirginein 

Vitiàre civem? C/i. Cónservam esse crédidi. 

Pff. Consérram! yìx me cóntineo, quia iavolem in 20; 



V. 15. y quia Beml^inuf aliìqué et omittunt, Senti, ita 

Num meam saevitiam veritu's? Ch, Non, Th. Noaì 
igitur ? 

V. 17. vulgo bis pauiulum scriptum , quod e Bembino et aliìt 
datum. Praeterea Bentl. quid prò quiddam. Ita - et Temi 
teger est , et apparet , cur paulum acuat ultimam , Tidelkift 
encliticum quid , ut Gr. (ii%q6v ti. , 

y. 19. Senti, corr. Vìtidre civem, Medm coruérvam erédiii^ m 

▼arietur accentus. 



15. Num meam saevitiam veri tue etf?] Ut fugeres. -* ^ 

16. Hanc metui, ne me crim inaretur /*&/.] Perfecte inrili": 
tus est verba fiigitivorum , qiiae apud dominos faciunt compreliensi. — i 
19. Viti are civem7'\ Bene intulit civem: quod plus est, quBj 
virf^inem vitiare, i^v^i^ac? gradatim facta. Cons e rvam ei*t\ 
ere di di»] Locus erat ut diceret, Servam esse credi di^ sedaA<^ 
mirabiiiter conserv am dixit. Et hoc ipsum mirabiliter pronmi- 
ciandum est, tanquam mirabiliter crediderit conservam esse^ quae dril ; 
erat, atqiie eam quasi conservam vitiare debiierit. — 20. Confer-* 
vam/j Opportune stomachatur Pylhias, facta mentione conferve»» ^^ 
Vix me cóntineo, quin invai e m in capili um.'^ Minae isM 
propriae foeminarum sunt, et in se, et in alios unguibus saevientiiui: : 
ut, r/nguibus ora soror foedans , et pectora puf^nis» Sed involfB- 
ab aribus trnctum est, ut apud Virgiliumy praedam pedibus circumì'M ■ 
uncis. Ergo hoc gpstu, et dicto , et corporis motu, est adiuvandinn* i 
Involem in capillum.'\ Apparet, more veterum iutonsum esie.-^ | 



sere] Commisero. Heaut. V. 2. 3. Adelph. III. 4. 44. Nepos. Epanufc 
Domi scelere admisso. Cicero, prò Ligar. e. 10. Ignoscite ^ iudiett'i 
erravit : lapsus est y non putavìt. Si unquam posthac. Ad parente* 
sic agi solet. 

20. Vix me contineo,'\ Hec. IV. 3. 9. Plautus , Menaech. V. 
2.72. non tu te tenes? — Involem in capillum.^ Supn IV* 
3. 6. 



A e T U S y. S G E N A li. 189 

pllliiiii. monstram; etiam ùltro derisum àdvenit. 

L Abin' bine, insana? Py. Quid ita vero? débeani, 

fido, isti quidqnam fórcifero, si id fécerim: 

àesértim cum se sénnm^ fateatùr tuum. 

L Missa baéc faciamus. non te dig^um, Chaérea^ 25 

cisti, nam etsi ego digna hac contumelia 

fm 22, Faernufl et Bentl. dìstinguunt : Quid ila? vero d^baam eie, 
r. 23. Bembin. fecero ^ quod B^ntl. ob ingratum sonuiu iniprolSat. 



Etiam nitro derisum advenit.'^ Mire mine addidit accusa* 
leoiy qnod non taltein fugeret. — * 23. Debeam^ credo^ isti 
\cfuam furcifero.] Sabaudi tur vero^ aut iiifmvinag pronun- 
prium eat. Sane debere dicimur poenas prò iniuria ei, cui iniuriam 
■imus : quas se non debituram Chaereae ut f urcife/o dicit Pythias, 
li cacdem intulerit in servili babitu constituto. Si id fé cerimi 
terolaverìm in capillum eius. »- 25. Mista haee faciamusJ\ 
e scilicet iocularia et futih'a. Non te dignum, Chaerea^ 
risii.] Artificiose meretrix ab eo quod b'cuit , ad id quod oportuit, 
tnt: nec tractat quid sit legitimum, sed quid honestum. Itaque 
n illam partem facti accuf aridi oniittit, et ab accidentibus personae 
hescentis obiurgat. Scit enim, uno verbo obstari posse, Licuii 
if in domo meretricia scilicet : ne videatur irrationabilis esse auda* 
Dia Ingenui a poèta in d lieta esse. Non te dignum.] Dignum ^ 
di^e y aut deest facinus : ut sit , non te dignum facinus fecisti* 
1 accusatio mixta laudi et blandimento. — 26. Nam si ego 
na hac contumelia sum.] Deest, et , ut sit orde: Nam etsi 
mme» £t bene additum est maxume^ ut appareat , quod etsi 
m. pati sit meretrìXy non tamen maxime digna patì Thais est. — • 

U« Monstr um.] ItaDonis, verus Eunucbus , per convieium a 
Bdria appellatus, supra IV. 4. 29. — Etiam ultro derisum 
r#n s'/. j Ita Plautus, Amph. II. 1. 40. Nunc venìs etiam ultro irri~ 
dominum, 

£2» Debeam isti quidquam,'\ Qui per iniuriam factam al- 
te quasi obligaty debere ei dicitur. Virgilius, Aen. XI. 51. Nos 
nein exanimum , et nil iam coelestibus ullis Debentem vano moesti 
iiamur /tenore. [Hine etiam qui iniuria aifeetus est, tanquam cr»- 
r pocnai exigere dicitur. Heinsius in Sylloge Epist. IV. p. 722.] 

£3. Credo.'^ Ironice dictum; supra III. 2. 15. Cicero, Catil. 
. — Furcifero.] Vide And. III. 5. 12. Eadem ratione Petro- 
I cap. 126. servum crucem vocat. 

2& Non te dignum fecisti.] Adelpb. 111.3. 54. Quinctì^ 
ni y Instit. XI. 1. Impudens actio omnibus indscora; s§d ui 
ùuu^ prascsdii , magis in sa rsprshsndsndus» J\*i 




Som miranie; at tu indigniis, qui fiicer^ taincgi,| 
Neqae aédepol, qaid nane cóasilì capUm, scio, - 
De rlrgine iatao:^ iU conturbasti mihi 
Ratiónes omne^, ii eam iioa possiin snis,. 
Ibi ut aéquum fuerat, atqne ut studut, tràilere; 
Ut sóUdam parerem hoc mi bene&cium, Cbacrea. 
Ch- At nane dehinc spero aeiérnam inter nos griùa 
Fofe>. Ttiiia. saepe ex haiasmodi re qoapiam et 

V. 28. vulgo eontiiu, 
• T. SO. Benll. ut mm lì» pottim mi» eto. «m ooi^ comp'tu-iboi, 
-V, 31. Italia ut Mtadui, frodar». Sia ita, iàm^u^ Andr. IIL 3, 

V. At fu indigna» qui faeer»» («ai«i«.] Raets diiit. (\ 
tuoc eHini «int molli in fauiuiinadi rebus: ita ut «ut Uer^« digia 
«Ut «terqna iadienui: «ot aher digou*, «Iter in^igMUi «ut Baal»-! 
28>'A'«jii|« atdtpoi, fuid nunc eoit^ilti empi*», fti 
de vi T gì ne it tac.'\ Ititellj'gil Thais anwri virgìaein ab hoc: e ' 
tic ait , ut conci li^t niiptist. Nam salii sigili est, quod Euuoctii 
tum propter hanc iiimpsit. Et vide quemadmodum ad caplion» 
pliaium reseant: qucd tarnen dicere non audrt Tiiaii ; led Mt«idil« 
losceuti coniecluris, quem leiitaE, ici^ni amantem vìrgiaeui: < 
ottendit petendae sibi unoris, — 32- i/oc mihi btnafi 
C/iavraa.] Blande nomea rcpelitiiiu eit, Ckaerta. — 
lutnc dthinc 4po/-o.] Nunc iam Oiaerea vi^ra veri» aeqaipM 
recedi t a incula ri bus, — 34, Saepa ex huiuamodi r t.] Hk 



27. Indignut, qui faceret.] H. e. no» convtnitbat f 
sansa tuaa i liti recle explicaC, «t eiemplis adstruit I. Pr. Otobom 
Obierv.lII. 8. ila Hec. Ìli. 5. 27. PUutiis, Cure. IV. 2. 27. Indi) 
» maltdicilur, malediclam id etjsa dico, ftrurm ni dignit diciiar, 
ntdictum eli , meo guiden animo. 

tO. Conlurbaati mihi ralionet ontnt:] McEa^ 
negati stori bus petite, qui rontarbare dicuutur, ubi videut, (• MRlI 
no DppreiiQS, nec in bonis esse, u n de dissolva nt debita. Cicero, fi 
Piane, e. SS. ì'erum fac, me muUia debtrt , at ia Ut Plancia 
igitur me conturbare opottti; un cataria, yuam cuiuagae dia* 
hocTìO'nen, giiadurgei, nunc cum patitur, ditaeivora? Vide 

ad eie. Att. 11. 1, et IV. 17. 

32. Soiidum bcneficium.] H. e. integrum. And. IV. 1,1 
Flautus, Cure. 111. 35. Imbia a ma soiidam at gruadim gratinila 

34. Saepa ex malo principio magna famihaii>» 
eonflata »st.\ Ita Homuliis Bpud Uviuin, I. 9. Saapa ax f»/* 
pottmodum gratìam orlata. Est autera cwijiandi Toi a metallvi^l 
«oribui desumta; ijuoe enini liquetcuut, conjlari proprie 



A e T U S V. S e £ N A II. 



191 
S5 



M principio , mi^a familiarìtes 

mila est. quid si hoc quispiam voluit Deps? 

rEqnidém poi in eam pàrtem accipioque, et volo« 

l'immo Ita qnaeso. onum hoc scito: contuméliae 

I' me fecisse causa, sed amoris. Th. Scio. 

jpól propterea màge nunc ìgnoscó tibi. 40 

1^ Meo inhumano iugenio sum, Chaérea, 

|«e tam imperita, ut, quid amor valeat, néscìam. 



E 



35. codd« Ex malo princ, unde Bentl. Malo ex princìpiom 
.40. BenUa tacito magU, 
41. codd. BentL plerique sum ingenio. Inde ille eifiozit: Non, 

àdeo inhumano ego sum ingenio Chaérea, 
;4S. codd. Neque ita imperita , quod mutarunt Faemus et BentL 



viderttur. Quid s-i hoc quiep iam voluit Z^tfiit?} 
lorem intelligi Deum, »- 37. Equidempol in eam par-* 



Ita. Quapiam,'\ Quacumque, vel alicpia, — - 36. Quid ii 

ìmispiam voluit Deus?^ Pleraque repentini* impulsionibus 

miritque proventibus, Deo adscribi solent. Ut^ Deecendo^ ae 

Deo fiammam inter et hvstes Expedior, Et, Hinc me digres9um 

Deus appulit orit. Et Sallustius : Ut tanta repente mutatio non. 

i s-i hoc quiep ic 
I, — 37. Equide 
cetpioque^ et volo.] Evenire tubauditur: et est cvXXì]ìpig 
— 38. Jmmo ita quaeso.] Utrum uieretricem , an Oeos 
? utrumque enim accipi potest. Unum hoc ecito,] Unde 
àat Thais, inepte quaeritur, quum ipsa res clamet, nunquam 
jDonditioDem subiturum Ghaeream^ ut prò EuauchO| etiom serro» 
^eret «ine axnoris impulsu. — 40. Nunc ignoeco iibi.'\ 
culpa non sit homiiiis y sed amoris. — 41. Non adeo inhu" 
ingenio sum^ Chaerea.] Hoc est, immitis non sum, qaan- 
: ut, Non obi usa adeo gestamus pectora Poeni, -— 42* A.#- 
^.aasi imperita.] Id est, non esperta. Uty quid .mm or va* 



r K» Quid si hoc quispiam voluit Deus?] Ita PlautUfi 
vXV. 10. 7. itidem de stupro virginis: Deus impulsar mihi fuit ; is 
Wd mam illexit. Et versu 12. Deos credo voluisse. Qui erat teme- 
fii abusus providentiae divinae. Sed et quoties causas rei reddere 
^rentj rem divinitus accidisse dicebant. 

37. In eam partem accipio.] Supra IV. 2. 4. Adelpb. ProL 
ÌBL e. quo sensu et mente. Cicero , Pam. X. 6. Literae quam in 
msoeptae sint» 

4i« Inhumano ingenio.^ Vide And. I. 1. 86* 



192 



EUNUCHUS 



Ch. Te quoque iam, Thais ^ ita me Di bene aménii 

anioi 
i^. Tum pòi ab istoc libi, héra, cavendam inlél- 

lego. 
C/i. Non aii!$ìin. Py. Nil libi quìdquam credo. 1%. .j 

Désinas. 
Ch. Nuiic ego te in hac re mi oro ut adiutrix sies. 
Ego me tuae commendo et committó fidei. 
Te mihi patronam càpio, Thais: te óbsecro: 



y« 41. ante Ben ti, erot tibi ah istoc. Ordinem ex codd* trìbns 

terrimis mutavit Beutleius. 



leatf nesciam.] Non inhumanay quia homo, non imperita^ 
^uia meretrìx. Et ncque tam imp er ita inquit: quasi dicati .V«> 
que tam pudica sum^ ut, quid umor va/eat, nesciam» — 43» Te qu9» 
q U0 ìam^ Thais»] Bene quoque: non enirn iam hanc ita anrfì 
ut negligat ìllam : sed hauc illius causa.— 44. Poi tibi ab l'ifar,' 
/lerUf e ai' endum^ Facete, taiiqtiaiii qui soleat capillinn et r 
eiuj conscfudere , qiiam ainaverit. — 45. Ao/i aus i m.ì Pro, 
audehu : et est verbuin huius t(MiiporÌ3 tai)tuin. Non ausim.] UtrnVj 
propter uetatein ? an propter f rat reni suiini Pliaedriani potius? Ni^ 
/i il tibi q III d ij u a m^ flag:' Xtiov quartuin ; aut nihil, prò aob' 
Desinas] Pro eo qiiod est, deòine : an doest Jac: ut sit , faedtd' 
nas, — 47. Ego me tuae co in meri do et e o mmi 1 1 o fidei^ 
Satis arnatnrie , ut appart'at nunc maxime captuni Chaeream , ac mtt* 
cipatuin virgini. Commt^ndamus nos cogìiitis: cummiftimus ignolil^' 

Ergo ttv^rjaig est muioris officii, fidfique circa Thaidem. — 41 M 
mihi patronam capio.^ Te adiectum, vim habet, et ex 



44. Tum poi tibi ah istoc, hera, cavendum iniiiy. 
Ugo."] Suhaudiendum : Si te quoque iam amat Chaerea. Post <lj 
conimode infertur tum, Plautus, Rud. I. 3. 9. Sed si id parate eih. 
rai'i ut caverem^ Tum hoc mihi indecore , inique, inhoneste Datitf 

mi. 

45. Desina sJ] H. e. taceas. Ita And. V. 6. 8. Adelph* UL I 
1. 83. ■ ] 

47. Me tuae commendo et committó fide i^ Ita AbL ! 
I. 5. 61. et infra V, 9. 9. Hec. Prol. Alt. 45. Quae locutio quam vimlA* 
beat, inde patet, quod vieti dicebantiir ventre in Jìdem vicloris. 

48, Te mihi patronam capio.^ Vidctur respici mos Romi- '1 
norum veteruni , quando ex instituto Romuli plebs e Patriciis PatroaM 
capiebat. 



A e T U S V. S e E N A U. 198 

ùa&nu^ B non hinc nxoirm cUixeFo. • f fttr 

[%. Tamen d pater. C%. Quid? ah! volét/ certo 

scio: •••! •* ■■ 60 

Tnb nodo haec sii. Th. Padlulum oppterfrier 
S vk: iam fraler ipse hic aderii virginb? * : 
Bilricem arcessitom iit, quae illam aluit pirroUni. 
n cógnoscendo tdte ipse aderita* Chaérea. •* 
Th. Ego véra aiiuBeo. 7%. Vin' iattarea, dda ÌB"Te- 

nit, **. " 55 

lomi ópperìamor pótius, quam hic ante óstium? 
3L Immó percnpio. JP^« Qf^^ ^Q l'è™ actóÈnt^' ^ft- ' 

secro, es? 



•» V ; 



T. 50. Beni], distingnit; Tam€nMÌi paiwr quid» Ch. ^A voUè^ cerio 

scio. Ita paf ^^ nltimam acoit «b ••([iient enditieani fiud, 

-V» 55. BentL ei codd. vì#ii#, et cum Bémb&i. dum vmié^' AUi libri 

dum verni ùm' ' %' iiiu •' 



^flìcantit babitum adoletcentit often:-ir. '^ 49*' Emori ar, #« 
imm hanc uxorcm duxcro,] Vide aiiv^torem adolceeentultim, oni 
a-ipto flore nihfl dulciuf vita est, ipnm-daflpfcertfy ti dbì uxor non 
r. -^ 50. Tamen si paien] 'BUtmpiQ^ mài Aioeimm^etg ee^ 
Quid? ahi voleij cerio ocièJ] Quid? deest dieat, 
kà ista omnia ad confinnationem Taient;- •*- 5i. Civie modo 
\Mee sii.] Mire bio in votum (xmTerfURi est, quod timere potoit. 
Mi dncturufl uxorem. Pauluium óppéfirfo^ ei'viet iam fra» 
ir ipse hi e aderii virginie.] Adco o^o probari polett. ^ 
§i Bgo vero maneo.] Modo ver^ contentientit ait adverbiam: 
Bas oonfirmanlit : alias coniunctio : aUas particula ironiam iuvans 3 ut, 
ìgregiam vero ìaudem et spolia ampia referàie Tàque puerque tuue» ~- 
&.llemi opperiamur po^iue^ -quam hic anie c-^liiim?] 
Kob Ignara iUecebramm meretris^ non- tdlnm GbaereamTqliuet) ve* 
Étt etiam Tocat , ubi TÌrgo est. Et satit callide interrogat an velit^ 
mii'iieaciat velie. -*.67. Immo percft.pio,\ Amatorie 9 non volo: 



49. Emoriary ei non hane uxorem duxero,'] H. a unU 
m causam dico ^ quin aut iportem oppetam , ant uzorem ducam ▼io« 
tam virginem. Quaruin rerum optio apud ttupratam ingennam trat. 
tnraias, Tbem. Att. L 7. Empbatice autem diiit emori ar prò 
aplicì moriar. Ita Heaut V. 2. 18. Pbaadrlu I. 6. '7. Arida eede 

ìOTÌ. . . .- 

53. Nutrieem arceeeiiwm.'] 'Yid» vxprmVf. 7. 37. . 
67. Quam rem actura ee7] Fonmula admìrantit. Vide And. 
. 107. 

II. IS 



1 



194 . K B N B C H D S 

Th. Nam qdd ita? JEjyt: Hogitaa? h^ in in wUm 

Bqpipere posthacP TA. Cdr non? i^. Credo hoc 

meaé'fidei)- 
Dabit hfc pngaaitf aliquai dàino. J% Aa, laoe^ 

-óbieeiò. . .-.!.: 

Py. Paràm perapcflttwiBr. éU*. videro andioia», 
Ch. Nonfibciam, i^dadasi .1^. N^n poi crod«, Cha£- 

rea. 



. • •■ il 



y*^jtl^ BfiUL parùm p^rsnexat wu» miài videro auddeiam librit invìliB 
idm ▼/& « in I^tHiatextrudi monet cfrà aundem ad HcuL 
V. 2, 4a et Kernu El. Doctr. Metr. p. 61. 



Il» 



■ed jie>o«pi#4 *^ 68, ffu^c-.iit iit aedi'^a]: RNMioisaB ìm Hi 
plui.télet^ qiAiiB aoduatì'fi' Htijie tu in a«tf#4 co^i#a«?] SfiOS 
CUOI ili» iam velit, co g itaM dìtiìf Tolena ut recQgket. Im attfef 
cogita* rccipcre poMthae?] Per ancillae verba Tult Ofteadoilf 
quBin tit 'tradandofimi adolescentium perita nicretrix. -~- 59. Po4$*f 
/i<io?] Poft hoc lactum» post hanc audaciain. Crede hoc me^ 
fidei,] Puéllariter dixit.^ m.e.at fidei, -^ 60, Dabit kic ali^ 
quam pugnam denjio.} Pxo stupro: ut, /it noninVenerem-iÉpa^ 
nocturnaque bella» . Et^ .Vereturquc bella et ingens facinus, El Imkj 
lìuMf VicimuSf ó socii^ et mtagnam pugnavimu'' pugnam, Vabit tt^ 
tam proprie prò inducet: ut^ magnam dabit Ole rainanu jìu^ ^"^ 
o becero,] Au intèciectio eift. perUirliaiae. muliena: ut apud GianK 
lom» -r^ 6.1. Paruni' perepexiste eiue videro audacìaM 
Parum BÌifC99tia est. ^tnoneensieecj' sed perspexiaee didul 
ut iam non tit aiperìenda illius audacia , quae tit perfecte cognita. ^ 
62. -Non faciamy Pythiae^'\ Bene et moraliter appotitiim PjA 
tkiaCm. Non poi credo y '^Chaerea, niei si co mmieta^ 
nen # ri <4 i^oonlariter^ .ni ille:} Pjr thiae^ dicit , ita haeo 



,Ulm 



58. Cegit-aa^ H; e.'Ai animum induzitti ," tiecrevisti. Ila Boi? 
IV. 7. 7. Heaut. III. 3. 46. [ Nam quid. Sic dicebant Veterei f 
qiàidnam.. Phomi. I. 4. 22. nam quod prò quodnaniw Virg. Georg* HI 
445. nam quis te iuvenam cenfidentissime y noetras iu^eit adire itìU^ 
ubi TÌd. Serrium.] :-'..,.. / "^ 

59. Crede hoc mh€te fide 1.1 ItaPlautus, Amplu L l.ttt' 
Tìàoe fidei credo 7 *fle, Meae— 

63. Dabit hic aliquam pugnam denuo,'\ H. e. aoni' 
ciebit turbat. Supra IV. 0. 91.; Plautut, Gapt. III. 4. 53. Pre/fcM 
iam aliquid pugnaa edidit. BaocHid* II. 3. 39. AuècuUa pugnami |tfa 
voluit dare. 



A C TV S V. 'S C £ M A U. 496 

id if c0iiiiii|9iiiBi néii crit * Ch. Qéni E^tMas; '-' ^ - 
n me serrato. 1^« Néque poi ^ senranddin tì|)Ì 
ludgiWini dafe audm, qéqoe te s^i^f^* M^ !^ ^5 
% Adest ióptome ipso iiiter. Clk» Peni )MKcle: 

liUecvoy 
lieàmoB iniro, ThiUa: nolo me' in vìa 
iam hac vèste videat. TA. Quàmobrem tandem? an 

qnia pndet? 
3k. Id ipsum. Py. Id ipsum? virgo vero! Th. I 

pné^seiiaoiP. -, r . .^ ;• 

re. -•«- 63. (^ttjn PyihiaM.] Itemm nomen vulkuow ut additimi, 
iiiiiy proimipb. ^7164«' iV#^ii# jfgl ìtirv a m dém iibi quid" 
mam dar 9 aii#/m«] Totum garrule et gesticulose , ut pnellam cnin 
loletcentulo fabulari Tideaf. «^ 66. Ad^Mè op$um0 ipS9 fra'- 
■r.] Opiumjgf opporfn^e. Et noi; e|( addi^om^ .cuiof frater : ut- 
»te in re manlfesUi; «^ '67* Nolo mi' in via eum hae vooèo 
iimau'\ Subtiliter adoleicens, quia nihil profecerat, .dicendo | p#/» 
■p/o, imrenlt eàtiikUta /'^tta tatidem Silgi^di pòdrftl -^ 'tb. '(^uam^ 
hrtm $and0m7'\ Vto Utmenm Interrogati» Kaee iilerepatiefeféflA' eo»- 
■et impodentmivi faetl» An gaia ^pud^t?] fUnc intaftogacìa 
riifonit piena est in eum quem nihil pudet. -^ 69. /e/ ipsum?] 
Soe veluti molesto Tultu dicitur: adeo ut iinitetur dieta m , vultum^ine 
hit Pythiaf. Virgo v'èr'ol] Vero ifymviiuSg: iiam i^iiirc/a eit. 
t% Egrogimm vero laudtm! Virgo.\^ (juasi qui minime pndicifiae 
itttin ao yerecundiae Wrglhalifl Teneretùr. t prae^ *^i'*9''ì\ Mani- 
itum est; cuir 'mélretrix docta capiendórum fuvenum praeire veiit 
haeream ^ et in coniequendo ipia tik tardior* Vuft 'enim lAierum dne 
Mtr» cnra puella eise colloquium • et licituni amorem. tifisi forte 
iUtaiui' Tirreniium naeo riile cauf a feciue , ' qui ^t arti'ficfosiMimoi 
littu ' Nafai ne^uÀ'ÌMiIngrìMUtùr cnin Ghaerea,. neque ingredf tiiliul 



%. ^t \ ' . •■ V^. V 



M» Niài 9Ì>eommtMsum non erii.'} 'Ogtfim^&P' itHktùr. 
enim eèt; "Non- credo , nisi iàm^/ H iibi oommièsìiin '^òn erit 

* 64. Noftié^%^i^aftdnnitthlìiiLÌd^uarndmè''èùùiim^ 
cero, Fam. XV. 1. Ita alienata a nobir^ u$ neque exepeciandam ah 
^ ìmgfme'oonmii^iàdutKÌii.qu£dquaméié&i^wr; 

69-.. Firga. vyi-oi}..Haeo onm: atomabHo dieta» q^é* Phdét' §e 
via videri àum veHo epàdomis ; inrgo «aro ohe te oitiéWétA'è&fitiitiàè 
pt/dère d^bebatu^ Cjicerè'y Att. IX. 16« EkU hie quidem fiPHirie -eau^a : 
liveptO!) oed éà'9 mm€h mi.deaìnamur^. . [MiMite fupplen<fam#it r •é^'te 
AlptM&abH.} \ ■•'.- . ■■' 

13* 



19$ .:i B P N U.CHDS 

Ta iitic nitrii) vt Cairemem infrodkcu, VylUbàaM. -74 

permittit Phaedriain. — : 70« Tu f>^i0 ,fii.aii#,, pi$ Ckr^uttf 
intro'ducS^J] Helìctà j^t Pythiai ob tniil£af' cautas : .et In prloiii^ pi 
potsit per ènti deluiut Parmeno parore ino àènèni compeUeie, iap&È 
ad mereirìcem, et praetentem fieri ad confirmandai Bvqptiaib 



m • • «J I 



Mi k 



■ ». 



^ ^•* 



8 e E N A T E RT I A. 



Lt« 



.. -.^ 



PTTHIAà. GHAEME& fiÒlPH&ONA. 



< • — 



. \ i 



\ 



f^iHD? quid venire in méntem none possb imhi? 
Quidnàm? qui referam sacrilego illi gratiam^ 
Qui hunc sùpposivìt nóbis? Ch. MiMre vero ódas 



IV 



V. 2. ante FaSrnum et Bentl. legebatur ilU saerìlegOf quod ex mnhii 

codd. mutatum. 
y. 3» codd. suppotuit. Lenusime cprrezit Beati. Mupposiviu ?!■■,.; 

tua saepius ^xposivit, denosivù, £tÌBm Catull« XXZV. dif»*J, 

«fijiV olivam. 



u 



. 1« Qtfidf? drutJ venire in meniemJÌ In hoc loco eogitaiUkL 
dispuiaiio MI opiM^ tfff ipsam P^thiqe y guatenus Parnunontm^ dolo fateci 
ulciscL — 12. Qttiti'nam?] Sic Cicero , Seà marum rerum artifiet^\ 
guem? quemnam? recte admones^ Polycieium esse dicehani. Q*'f: 
referam,"^ Quif quomodo» vel ut. •*« 3^ Qui hunc M^pp*"^ 
9uit nohÌ9^. Proprie # upp o suit, Nam ut Mubduci dicuutur > 
nolumufl amitterey ita supponi qaae non desideramuf. Sic PI 
prò Mcorio supponeiur hireut uncina natura*. Move vero oeiui ttf. 



1. Quid?] Vide flupm UI. £. SU Cicero, Vezr. L 54. Qood «ij 
igiHir remédinm? qaod2. Ubi AtcoMiut Pedianua Repelitf inquit, Quod? 
u$ deUher,€uUie eunctatio videatur incese verhie eiue, 

S. Suppoauif.] Ita Prol. 89. Frequeatet autem ab antiqui 119^1 
poaitionef introducuntur , ted frequeniiorea in comoediit qnam in 
goediifl. Plantut, Gatenr. 2. negue uUa amaiio, N§e pìècri tnipp^atJA^ 



A C T<U 6 V:' 4 C E N A III. t97 



Fé, nétriz. So. MoVeo, ■' CA. Tid«òw eed idMì prò- 

• ■ • * » 

mores, 
hf. lamne óstMdbti signli nnlrid. Ch. K)mm. 5 

ly. A]iiibo!'q8ÌÌI;'itt?' cAgDMdtiieP CA. Ao uiiStìicH 

riier. 
fy Beito^ aédeiiol;'n&ntu: nani' fili fàveo virghi. 
ke Infro': iamdaduni ìéra Tf>s exspectàt dond. 
riium boniug,. a^cpm'i Fàrm^^ ipcédere ' 



• » 







UÈri^A YtTQ grò interìectione pofuifc ttomachantii, •^— 4. Ki- 
é'ò, «tfff fiià^ii próiÀ'òvésJ\ ffinc "èst illud VirgUianum^ Itìa gra- 
mi cst^ranM ^ti^dip'p'fopéràbài' anitL^ Sbilibet non re celenBìLtiV "sed 
adfò. 'PrùmùÙÌM!['Yt(tìtLtAM: — '^: Amalo! quid<aii? cog- 
*#cijn«?1 ExUbitatti fpèctàtori'ett, ^^d post tcenam goratur, id 
K, i|gii]tio'puéllae« ' Àc\miB7Aori$%Y![ Fltis inttilit ^atn' fntérroga* ' 
itiff :. pam maglia smit slgtia, in qnibni bidIìs menioxia iibn éral, Je 
mmoriièr^ Respótolbius breritaff attnllt compendiiim perquirentfi 
» ^liira interrogaret: '-i^« ' 7. Nam UH fai 40 virgini."^ Quasi 
cat , illi &Teo ', itbi^ Cliaereae.' Et nidtrl ponsa est, cdr iUnni' iildsci ' 
[piAt : quta sciUcet liitiEttun iHi farét. -»^ 9. Virum honu m.] £^ 
ivfiiak fccunt Farmenonem incodere videcJ^ Aei odio dig« 



d(i ad Heaut. V. §•}?• — : Mqv^ vero oeius #«,. nùifj^/x.] 
iPlautus, Trio.IIL 3. 73.' Qàin $é hine iàmóvM? e$ /« mòì^tfsr'AuI. 
ly i. T09éudìn0mm ùitunLtibì ego grandibo gradum, [Movò've'ro ociits 
». celerìter perge. Sic Theocrìt Idyll. ZV^ Sff, ni99v ^. Andr. IV. 
16. Vid. Lindénbrolf ad 'h. I. Particula vero singùlarem 'whà habet. 
s; de Divin. U. 8. Quod enim U^ qui divinata praedieitf id vero fa- 
eton ee^ Liv. XLV. 19. univeraoe omnia ei huio iribuere ei ilU vero 
fare* ubi vid. Drakenborch.] 

6. Memori ter.] PlautaSi Asia. III. 2. 38. Ui memoriter me 
Mream vocabai atrieneem / Siniile'memonae exemplum in nutrice est 
aut. IV. 1.3. [Je intendit orationcm, quasi dicas eiiam^ vel^ et 
'^m, Andr. II. I. 37. ego vero ac lubene, Supra III, 5. 43. ego 
■o iiludfeei ac luhene. Memoriter est sine monitore. Similis locus 
Saetou. Ner. e. 10. omne* ordirtes eubinde ac memoriter ealutavii. 
▼id. Oudendorp.] 

9. Eeeum Parmenonem incedere video»] Incedere est 
ise et cum dignitate quadam ambulantium. Flantus, Fseud. 1. 4. 17. 
vun eccum video huc f una Simonem eimul Cum euo vicino Caliphone 
sdere. Virgilius, Aen. I. 46« Aei ego^ quae Divàm inondo regina. 
quem locum vide Servium» 



198 ; E IT NV CU ^9 



I • 



Video, vide, tt oU6tC0 tt, .«| Di» pboetV 
Sperò me habere, qui hunc excruciem me^- modo. 
Ibo intray.de coguitioqfr :ìileeElttiii- sduunt ... 
Post ihSbo I Mtquq. hano; ^eoterrèbon «icifta^vip , . 

V. 11. «li(«BeqtLavfit:*i#0 MwriMi^ infclOi;^'l)Kdmeqi nnl 
ex Tetervifiio podice Prlsdani p« 1143». Ita -mmo tota «cu; 
utHmutl II. 4, 21. Andr. L 1, 126. 

V. 13. Beati. Fos^ €xeo; Nam'/6i» inuff'^ FòU witSbo mmk 
nuftum. Gir* nipra III. t^ 40» 



nior» norltat^ fcilieet inoMiof. -^ lO. Vià^ ut q$Ì09U4 ì#.] In 
iUi feciiriutem, quem <oQicitiun ndditOra etts 9011 enim uUa ■&> 
TlndjcU poil , pneter iataiùf VÌd^ ut o#fM»i il;] Vuhadicìt, 
gttttu, eum ene aecurunu Et mire poJSU laetam dMorìbity ut x^ 
oftoiidafl; 9ipa oomnotum. ài vii pla««i/j Praprium est eiolàa 
tii pnmter ii»dMiutetem aUoniuf rei. -** IL Sp^ro m# hmhit 
Pr9 àohi^uramp eu^» àparo pso «r^iioi more ilio. iir«0 "i^"*'] 
est» nt yolo. «« If^ Ibo in$ro^ de eognifiono u$ c#rfi 
#o/ain«J Eleganter, defatigare Parmenonem non neceMarium pq 
sed ex ooeaiioae. Nam post eum didt te ire intro i exitiira autem, 
iptnm in timorem ooniiciat. 



10, Si die placet.] Do frec[nentissimo buius dicti usaTid 
Adtli^h, U. 5. 30. 

.IL Ateo modo.] H.e. meo arbitrio. Ita And. L L 1S6. 
aut. II. 4w 21. 

12. Ve cognizione,]. Vq^ propria de liberìs exposTtif» e* 
nuo reperti*. Hec. V. 3. 33. ^, Cerium ec^am.] Ita supra 
31. Beo. IlL 1, 43. Pborai. 1 2, 93, 



ACTU 8 V. 8 CfiN A IV. 



t #•• t *, 



A T U B ^ fJ I il t U*«i 



• • ■ 

• • • a\ • 



f • ■■ - ■ •-■ , . . t ..- •■ , 



SCENA QUARTA. 



r ' ' ■ 



-Kbyiso, quidnam (Chaérea hic. ^r^m g^t. . , 
ìdA igta rem tradivU, IH Toilriiia. fidenti . . 
idUih, éi qium venun laudwp càpiet •Pimietip! 
■ at wkUmj tptoà damóraon Affidilimviiij ti 

1. Jl€vÌ40f guidnam Cka§r0A hic rerum g^rai, QuQd 
w#v r9m $Pa^$a^i4.] jésittf p^*'à9imà9f nedo «dmUiuii 
alias Bomen: - ut Ati in a§àu véniiì '^^ fL Di thoéiram fi^ 
»/'] Modo non Jnirooantlt utf tèd admirantii, H eit figura lsi/Koiri| 
intpainietr ùìetm, — » 4. Nam ui .tnittam^ quod 0Ì ìnno' 
; difficillimmim^ 0$ eari4*imam.'] Qunm «Uoere deberet, 
'. mi amùrmn et difficitlimmm H carisMÌmitm confeei: primo quasi ob~ 
dicti niperìoris traniit ad virginem: deinde.addit Ganiam es abnii- 
i. Quod fi dixiftet, Amorwm confaci: po«8et intelljgi «or- 
r'y «spedivi y periecì. At vero virgin§m eonfeei quid in- 
{iaiaty nisi hoc unum, qnod insultat Partneno cònfectadi vitginem: 
t dioat superatani atqqe devictam? -Nam proprie hoe variiutn con- 
t gladiatoribufl iity qui graviagimie vulneribui oooubuerunt. Sic 
TQ in Gatilinaniy jGiadiaior iiili confeeio et sauciò^ Convenit ergo 
iiibua varbiti et vèlut iooote vemiHteiqne factand, irem eonfeetam 



1. Quidndm rerum gara ir*.] Ita JPhorm. I. 2, 95. Plàutuf, 
I. 1. 15, Ne me obiervàre nossU, quid rerum geram. 

f. Astu rem tractaviiA R. e. dolo. Errat enim Donatiu» 
DSy xL9tu hoc loco tu^ adverbiuuu ' Flauto^, E^id, IV. 1. 19. 
e congrediar astu. 

3. Quam veram laudem eapietjj Gitat Servini ad VirgiL 
• 691. Dicitur autem capere laudem eodem sensn quo .capere kcno» 
Plaut. Baccb. III. 3.34. — Parmeno.'\ Magnifico de te, 
i de alio et magno homine loquituf. ' [Nam nomina propria <aepe 
mtur prò prono minibus , quando quia de te loquitnr. Fhorm. V. 
8. Phormionem qui voìet lacessito b. e. me. Hec. V. 4. 38. an te* 
t guidguam Parmenónem praeiéreat i. e. me. Magnani autem vim 
ri nomcji 8ic poaitum.] 



aOO EUNDCHUS 

Carinaram, ab meretrice avara virginem 
Qaam amibat, eam conféci sine molestia. 
Bine «imptOy Mne d^péndlo; tum h,ù0 ittemn, 
Id véro est, quod ego mihi palo palmdrium. 
Me répperisae, qnó modo adolescéntalwt 
Meretricom Ifigenia et móres posset n6soare: 
Mature ut qnom cognórit, perpetuo óderit» 
Quae dàm foris sunt, nil videtur màndius, 



V. 6L BeptL corr, quo amahinàf «mn ^onfecTtio» Ccnfieik 

ezpedfri amorem difRdllimuin et caritrimttm, quo «buBb 

gintm ab meretrioe avata» ^mflt^ a nmrU rUm wirgàum m 

• ^ii|»«t fiuaiJiat neieuidfl. SÌo ammm' a Ummmf Addph 

^ S, 3a Fliiut. FseudoL I. 2, 69. Poennl, Y. 8, 181. 



mm in pnélla virgine, et sqh exhibere Chaertaa .damnnm veli 

tinm. rv • 5« Ah m^retrie^ avarn virginmm quam -mi 
b a « J 'A9Q6uhai9i£ tecunda. X? i//ì e il li m u m, qam wqfaum | 
amahat: Caristimum^ quia a meretrice aTara. -<- ^ Ià% 
esi.l Véro^ aisi omatÌTum esset, nihil tignifioaret. Palmario 
Palma dfgnum. — - 10. Mer^iricum ingania.] Optine, 
TMr9tricU ùxsìtf ted potiuB mer0irieum, — - 11. Ma iure,] 
et ante tempiu. Ui cum cognorit^ Suaviter non ncv^riit 
cognoritf dizit: quod est plenae pertpicaciae. Maturo ut 
cognorii»] Bene addidit mal u re. Fere enim cito cognoTÌw 
fuit: sed id ad illecebram fuit quod * cogoitus est cito, -« IS. Q 



■^w 



5« ^& meretrice avara virginem quam atnahat. 
dizity ab meretrice amahat^ uti Plautus, Pseud. L 2. 69 
amant a lenone* [Amorem i. e. rem quam amabat. Ovid. Met L 
Primju amor Fhoebi Daphne, Drakenb. ad Sii. Ita!. XV. 24S.] 

0. TSam c'onfeci line molestia.] Seosus est: Effecit 
gìnem tuo niodo fruendam. Plautus, Pseud. I. 1, HO. Satin^ et 
hanc badie 'muiierèm eìScio itbi^ Tua ut 9Ìt7 Donati interpretati 
Apbleiu^ &mare Tidetur, qui interficere virginitatem dixit. AddeJ 
ad Petrou. q. 20, [Eam abundat. Saepe enini Veteres post rerba 
dam interiecla M| hic et similia ponunt^ quae abesse possunt. 
V. 29. virginem islam ^ T/taidi quae hodie dono data est^ scie eoi 
esse civem, Adelph. III. 3. 4. si iìlum palesi , qui alicui rei est , 
eum ad nequìiiam adducere. Vid. Interpretes ad Liv. XXV. 27. 
Confeci h, e. effeci ut ea potiretur. Q. Ciò. de petit, consulat. e. j 

9. Pa l maria m.] H. e. praecipuum, et dignum| cui pah 
tor^ uti loquitur Heaut. IV. S. 31. 

12. Mundius,^ Proprie de mulieribus. Plaut. Menaec! 



A e T D S V. S e É N A IV. «H 

magk còmpontam qnfilqaimi,' riée miEgis 'Àéganai ' 

S cém amatore [suo] qotfin Còenant, ligdrionL 

un videro iiigtfTÌerayraidii8i'ÌDopiaiD: - ' •* 15 

l4. fpariiiiii ene BenU. centeU FaSrmii «110 enin oodd« uomitil- 
lis om» Ligurir€ ieeiindam aemper prodaoeM, «deoqiw /i^iir- 
rìre tcriliendiim videri^ Bentlei. bis locis demraiftravit: Hont. 
Serm. L d, 81. II. 4, 79. Enii. ap. DoaaL Phorm. II. 2, 25. 
AnjoD. Ep. iSa. Plaut» Capt, LI-, 16. ld^nì nfnwt oo€ndnt 
inTemifta in ultima syllaba aom, t/i-amaiorg suo ttnlte dictum 
•ste prò amataribtu imi», 

15» Faìmiiflel BtntL i ntumm m^ «k 



fori* éUHi.] Apud amantea adUcKt. Nihil vidéiur mun^ 
,] Bau* vid&i-ur: non aalm aunt. ^^ 13u Hec magi* 
»o«itiftM ^uidguam.] Bona variataa. Nam haeo ' omnia per 
aratifiuii fradum. Nee magi* 9Ì0gans,] Mora ano, ne di* 
€€mpo9Ìiiu9 MU *UganÈÌuMi ut aopra. Hoo ntma fufà minu* in^p» 
wiagis *W€nUm -^ 14. Quae^ eum amatore -suo quum 
lani.] Uanm eum ptaepoahio eati adtenim c^oniiUictio, Et 
r haee iignra tMtMtot^g, Liguriunii] *Amh xov hjv^w quod 
dnm Gmeooa «Hatw intelligitur, Ligurir& dicitori qui , eleganter 
re senum multo fastidio suaviora quaeque deguttat. — 15. Ha- 
videro ingluvUm,] Orde erat, Harum vid^r* inglu' 

lAundilia ill^ethra animo €i$ amanium» Ita Lùcrètlas, 17, 1275. 

eorporis ouUu.^ dixit. Horatiui , Carm. L 5. .5. simplex muhdi- 
Fhaedrua, IV« 4. 21. Mundio tMdiehrem. IPetr, 111.9, Mv. 

13. CQmpositum.] Ad venuctatem lòrma^m. Componi pro- 
*ea dicitur, quae in iuitum et.decorum ordinem redigitur. Plant. 

I. 3, 97. Suo quique looo vidtn^ capilius saiis comppsitua esi com^ 
Tom forpia .et vultu^ dicuntfir componi in qiumdam elegantiam. 
jfl, Anna!. IV. 1. Palam com^titas pudor» 

14. Liguriuni.] Explica t Donati», et h. 1. et irapra II. 2. 4. 
plum ligurientifl mevetrìcÌ8 est in Flauti Baccludi^uf , et Heant. 
48. teqq. Apuleiui, Metam,X. Parto* opimas quasqùo devorabam^ 

tcidiora soltgonSf abliguriebam dulcia. Vide porrò. Cònunent. mar 

'* ... ' ■ 

15. Ingluviem.^ Pestua quasi ingolli i'i«m formai' a gii/o. In 

1 proprie est tinus ille, in quem cibus reconditnf^ fuitèquanì in 
nii demittatur. Hinc translate prò voracitate tiimitur. Horatius, 
. 2« 8. [lUùviea a non lavando dicitur et contrària' est munditiei. 
ioref lÀri babent ingluviem Le. Toradtatenu Vid. Inferpretea 
L] " ^ • 



i 



viem, tarde f, inopiaiiit q uara mhotttita» 
domi: id ett, cum «olacclnt, ut inhoneitae, «tqua andai 
quum fari* tuBt, coenaiit icilicet. — 17. Quo pact» 
Ex prò «UH poritnm eU, dent iBadìdum, «ut nacvra/wi 
Hium; nani appant at lordidum «te, et quui atmcn di 
mwMt giri wfiu» h a tt ar ii o ait cOutedendim Ci4 eoUMiMi 
pondt, da delioit milituia loquana, Pant* anim indiatj 
qnit. Sjt fura katfrnopan*!» atruM ver«>fj 
qnidam Tohmt, ai antt^itata miiciiliuii : quii dìoat, paac 



iwtaniB iorSt acapientai dirglutiiinb — 19. .Ego f 
\Mti» éieti* at fatti», *«e.la*. M/ciccar,] . Uva a 
laa et ab iaitio non placatur PytliMt nec in., paiù^ rad 
Et uuBper aunemÌM a Parmenone ìiritatur nagM: ut par a 
tanraatnr, ot par Fannenonem ingredi ad TiiaidanaDgati 

17. Sx iur* htMttmù panaM atrum ifott 
aUr Giaacìi itidem piÌMS ófiog dìcitur, quod Germani imil 
furihit* dàupartitm panai» roeat Fliaedrus, IT. 17, 4. aordi 
nini, luvenalii, SaL V. 11. Eaudetn mo]uam tangit Arg 
Plautlòua, Atin. I. 2. 16. Sordido vìtara eblaetabaa pax» 
inopia. DlxifìHeia pantm ax iurt, phratì madie*. PIi 
L8.S& Hatiaàtn «x maJìa JÈogypliam vorato , taloomfaèai 
IIL 19. Intrìiun ** vino. Sei et generatim in rebiu quac 
ax valet eiua. Vatro R, R. III. IO. Putii* apponitur naMartii 
Porro tura hattamo dixit prò iémeto. Borat. Serra. 
Midtagua ia magna auparataant fareula eoam, Quaa proci 
inarant liartema canìatrit. 

18. Salua atl ad'otaaeaiUulìa.J ComtBodnm i 
mnt tatutam, Semut e«t: Salai aunt adoUtoentali , qui 1 



A e T U 8 y..> 9 e B N A Vf. 20» 

iisear: ly; jpe.iiBfàib iHk-.DQ» mAseris. SO 

■ I ■ 
. • I . • ■ ■ -( 

ft jSOl BeiitL,.ni*I^iiot Ubrii: M^iiMifM ilbutrit, '8Ì9k.B*ai>t> IV> 
' 4, 19." Ptórjb. V.8, 28. 



'•!<■: -4 



:àam perjcnaa nuptiti^ oonfiriaBaCtte. ' Esee eigo axtifioibw' et 
s ^ cheterà •pecUtorìbus poeta eihibet. 



■ ■ • 

•«#. Sallnfti Catil, o. 51. ù digita pó§na prò f0e$(9, 'torunkr^wrUur. 
\ Tid. Oortium.] 



■ • • 



- ^ ■ I • 1 • 

■" .'. » ►' 



•■•■■i». •••■ t 



■> 



ACTVS QUINtUC 

■ • * 

SCENA QUINTA. : 



PARMENO. 

^, Jl bi6h fidopi Dedm ! ficmaii foedam.!. a • infóli- 

cem adolflfcéntulnnil- ' 
\ tcdestiini PinneDonem! qid istmii hue' aéduxft 

JRei. Qidd est? 

« 

Bmtleiiii oum aliis haeo praecedenti fcenae adnectil, quintam 

•cenam demum inde a verbis: Ex meo propinquo ctr. órdienf . -^ 

V. 1. Benll. ax codd. deàmfiàem^ Servins ad Aeneid. II. 502. sic d- 

tat: rrfih deum atqué hominum fidem, Unde BenCL Icgendum 

coni. Frohdéum aique homtnum^ facinus foodum^ " 



1. Proh'fld^m T)9ùm,} Ftm màgham ai$éndh ^ àeoram òmm 
nsfidem: quasi in hoc negotio mhil possil Aumànum oonsilìum. 
r uh fi doid'Veà m.] Simulata pèrtorbatìone <ui , Pài^menonem ter • 
t PjrtUai. Proh fidem Deùm.'\ Hàec lìngula prbnimciaiida sunt 
tnAo et Attonito vultu. Fo edum^ Crudele. SàlluatUuf Féédi oeulL 
inf9lic€m adol9seentulumt] PluJ est miseriam adoleicentis 
Sère Fytbiam, quam irasci ei. -«- t.'0 èeéles^um Pà^'Mèkonem!'^ 
t ¥€rba «unti periit tniter adolescente quttm in eodeihJ|^Btcktò irasci- 



1. Facinué foedum.] Kecte de crudeli explicat Donatua 
idiiu 9 Metam. 1. 165. Foeda fycaonioé f§J§r9n4 convivia mtnstu» 



1^. Miseret me: itaque^ vtné yidtveni, ttiftfèrt'lW' 

effag{ foras, 
Qtaé fiÀtiiii «xémpla dicnnf in enm ìniRj^» Ut 0^ 

lùppiier! 

Qnaé ilUec turba *8(? nAamaiii ego perii? adibo. qàà^. 

istnc, Pythias? ........ .^ 

Quid ais? in qneni exémpla fient? I^. Rógitaa, aa-] 
. dadsdme? ' * 

Pérdidisti btùin , quem addsti prò Eiinncha mdblèàe&H " 

tulum, • 
INbn stndes dare vérba nobÌB. JRor. Quid ita? alt 

quid factupi'st? cedo. 



tur /Fannenoni Pjtliiafy non Chaereae, — 3. Mi9érm$ m«.] Hm 
omnia quasi tecuni loquitnr :•' et Én^ se neaelra^ qdo4!a«datat PUa» 
uo. — 4. Quam futura exempla dicunè in «uni imdign§\ 
Gravec poenae, quae pouunt caeterìt documento e»»^^ exmmpia di 
cuntur. In 9um indigna,] Modo per indigna foeda end» 
liaque significat. Ut Virgili aiqùi illi JtiéenM'in littore aiecOf Ul 
i'mier€f videni i^dìgT\a n^orie pereìnpium. •^■^ 5. Quam fiffif tur^ 
ha '«#?] Qttae^M^itur: aOt'^^ià oatentat et ViOta ac dktiii Sa 
apparet, Tultum Pythiae iurbam dice^ Tilt in AxtàxUky 3éd quid Aai 
philum m^n^ufnaiu^vid^o? Vefear quid sietm Opt^iar^ M sdom mb^ 
ffuidnam haec turba miài trisiitiae adferat. — ^ . 6<.Ìtogi#at9 aa^ 
dacia^imel] Totum hoc terribile est in gestu ac mltu IVthiaei é 



nìmU ndtatum et femineum, — 7. Perdidisti istum, gutm 
adduxti,] Artificiose non àccusat, quid pecci^verìt adver8UsTliaide% 
quasi o poena adolescentis plus doleat , quam Irascatur Parmeiropi -^ 
8. Dum i.iudes^ dar* verbo hobis,] Bene, Mtudes darti 
neque enìih dedisti. Quid ita?] Deest d/cis: ut ùt^ Quid Ha dh 



Liyius, I. j{6, fJnàe fpedare est vulnerare e^ lacerare. Flautus, AppL 
1. 1. 91. Foedant ,«/ proterunt honiunt copici» Adde Servium ad Vii|iL 
Aen. IL 55. , [haqwt ut ne viderem, Kecte Perìzon. mA S|uictiiMuh( 
IV. 1^. P.-723. coniungit omnia > et sine interrogatione verb^ tfiwyfaj 
indigna f qua* dicunt in eum futura x^ietl ad vid^rpm^ et «ic «Udii 
Bentleius] 

4. Qua* futura *^empla dieunt in eum indigna,]^ 
Quid §jf0jmpJ(a,h. 1. sint» recte explicat Donatus. Ita hatra. IV. 7. IL 
Phorm. IV. 4. 7. Plantus, Mostell. V. 1. 67. Exempla aedepoi faeiam 
ego in te. [Facere vel edere exempla in aliquem significat grave sn^ 
plicium de aliqno sumere , ut eius poena aliis exemplnm sit. Ctim, BL 
G. I. 31. in eoe omnia exempla crutiatusque edere. Infra V. S. 21. utéh^ 



A C lU S V. SjCf; N A V. 206 

(|L PIcaiB^: ^giuein isiàm |,^haidi hóilie . quae; 4oii6 ^ 

data 'st, 
:i^ ewn hinc, elYiani ^as^j .<rti fiairem eius tee appri- 

me nóbilem? .10 

ìfkt Néflcio. Fy. Atqui fflc inveiita 'st é^m .Ne n- ^ 

tiayit miser. 
[I9 ubi i^ rescivU iactuni, friter idolQDtigfiJiaiii» -r-.. 
Él Qaidnam fecitP fy^ (T^^lìgayU piiipiuit Qiun mi- 
: ceiit. modis. -— Po. Hwul?— ..,..„: ._ 



4'* 



T.9. apIpikAliim^ra^: Thaidf guair hodie dona^. ìApft di lyidi 
Bambino, ceteris fere Faemo £À?eiitibi]t. 

T- 10* Beati, ex codd. suit : Se» tfam civem hinc wse^ ne ctVem in 
2,, . ,tllefipcq^ltjetllr. Idem deinde mera coniect^ra/r(U^•/ll MI «f«0. 

Nasi| inquit, nuncindicat, fratrem virgini eu e j noncumitnt 
• . Parmeooni notum. Qui eoim potuit hoc; acirei^ qui ne iptam 

quidem, quae etset, soiret? 
T. 13, Faem. et Bentl. Hem cum nonaullis codd. dielent 



I? •* 1(K é[ci« «ani &inc einam 0sse»] Eant abnndat; quem- 
podum tupra, Quam amabai virgvtemf eam confgci ^sine . moiesiìa^ 
^ fralr^m eius opprime nobilem?] Ha^c , ^ci : terrorem et 
plìam •ucia.Bunt. .Nam primo yfV^/iUT» poiuit poit civet^^ .ad ul-, 
wam nMlù sarorem, r— 11. N.€4£ioA Perturba tur Parmeno : nec 
gare potuit| noe consentire «qlebat: ted quasi defensio^iis loco dizit, 
Ifeioi Atgui mìo inventa. '/#,} Faqile est ut credat, qui dicit 
[SCIO. Ergo Ffthias . non laborat , ut . suadeat civeqii .t^nwà, Atgui 
Ci is V • Ili a * « t, ] Magnnm horrorem inoutit audienti , non accu> 
ido 9 sed apifleraiido. Chaeream. . -rrr 12. Fr a ter Miolefiiis^i^ 
p#.] Hoc imrentum est , quod tfaretur ad . nobilem. — 13. • C // 1 • 
\wis primum e u m.] Mira tarditas , ad torquendum Parmenonem . 



iirnM éxééplA •ima. Vid. Donàt ad h. I. et'Phom: lY. 4. 7. item 
llBBlr. ad kJr. XXCL 27. 4] 



10. Mine Givem,'\ Gr. IvtBv^tw noUttP, Ito snpra II. 2.8. 
lì. V.ì. Ì4Ì — Jpprime nobilem.] Ita Plautus» Cistell. L 2. 6. 
tflsscmu :f[iif^ùm hic est apprime nobilis. 

- ]£.' F^à4 er vioientieaimu e\ Qui iram oohibere nequeunt, 
KsHai éieniftar. PlantuS| Trito. IL-7. 43. Nune ego meoe animo» tìo- 
loSy wt€amque iram ex pectore lam promanu LiviuS| I» 4d. Duo 
ingonia coniungerontur. 



x^ii iivii iiuu iiia.^uiiuiii CMr r 

Quis homo prò moecho AiiqHaai vidit in dome m 

trìcia 
FirfaA «qaénmmin P f^.Néflcio. Ai. At m 

nésdatis, j^ìhiais 

V« 14. Beati, corr. 9i quidam orante. Nam e^midemìm -pvii 
ptoribns «emper persòiliiè'priiti'aé esse. 
- V. Id. BiWlL unquam prò mòechOf Tst prò acuafnr et moeeké 
sì deprìmatur. 



,< I . . •» 



^ timul etiam relictut ad tuccurrendum locus. — 1^. Aiqui 

I dem orante, ut ne id facerety Thaide.'^ Adeo v 

[ $iétimàè,""Ét recte hoc additimi^ 'ne speret auxilium a Thi 

[ iSi^Nuhó'minàturJ] Minatar^ ut ftuccnrrì potiJt ei, ^ 

flitpafltit».' Miii'aiur porro^ rese.'] Dcesi faetmram. Qmm 
càie'' M9lei.]D9etÌ fieri. — l7.Quid ria tarngmmì] 
c^ida Ffthfai Hniic dicit ^vieèentum-: -et tamen -fhhurbnn ìuidi 
did ' iioii patitur, aed defendii,- ut magit ttfrrtet -f mneiicmi 
] ■ 18. Quie-homù prò moVrA 9*0 n fifa m.] GanM fimil&l V 

ciTéin apud inèratriceni YÌtfavit • ' mercedeiii oifertrs ^ftiiìxxt ad* 
cium. ^^'* t9i "Neecio.'} Qùam atènte drxit n est tòt ìlei 
ad bontradic^àAiih amitteret fidcm suppliciis pertonìie / Ale Tcn 
tifl. Vùlc énim magit nuntii 'otRdih -fndgì ; qUMu ']pfèt«aadei 



:. 1 .■ . ■ \ ' • . ' \ t 



15. Quod moeehie eolei,] Plii«culai moechonim de 
flipiuii potna»AtJbenM a Dmc/izif|.et.5oIoM lefiiJAlPcUiM.opiittitq 
legit Meun itis. Thein. Au. L 4. H. 1. Chaerea £ii||ilur oóÙìgatu 
cui deorehenso virilia esspiit AmnntJimlji - ni» vsutim ■»1vì«i>A^«ra» f 




A e T fJ S y. 8 e É « A V. 207 

Km', edieo T^is^ nostrum «se illiiiir heriteul fiBbmi. 

Fy. Heni, 20 

DhMenii, aii h mt? JVn Né '^qàmn in iHum Thais* 

▼ìm fieri rinat 
Atqoe adeo antem cur non egomet {atro eo? Ihf. 

Vide, Famieno, 
{dd agas, ne neqne fili prosis, et ta pereas: ham 

hoc putant, 
Inidqiiid ftctum est,, ex té esse oitaoL fìr.^ Quid. 

igitor fadàm mber? ' 

Itfdre incipiani? ecce adtem TÌdeo rùre redMntém 

seneni. .26" 

huio, an non [dicam]? dicam herde,. i^ nubi 

magnùm maiiim 

' V. 24. Bentl. a te esse orium^ ut Andr. III. 2, 9. ir. 1 , 25» 
V. 26. Bentl. post an non de cotiiectura dicam inierposmty ut metro 
laboranti i uccurreret. 

' • <■■■■■ r? ■ ■^ 

DL DieOf e di co vohis.^ ^vfi/tflg, ut snpfa , Uhi quaeram? ubi 
iftestigem? DicoJ] Tibi, Pythias, £</ic0. ] Omnibus tuif. Ergo 
B nniTenos utniiA^ie tefertur , et dtèo^tt edteo: — 21. Ohse- 
tr9f an is est7'\ Insultantis, ut in Phonnione, Hiceine erosi nam 
bdiat eum esse. Ne quam in illum Thais vim fieri sinf^iA 
pam bene providet ^rtliiot! ^— S2. "jfigue adeo auiem cur 
iOH ogomet intro eoi Pjr* Vide^ Parmeno^ quiììl'lagaSf 
■ € neque ilii pros'i's'f et tu p'ere'à i«J Totuni hòc ad id àddidit, 
è Mnevintrqmittaiùrad confirtharidas hnpfiaj.' "Séd' potali -luto *i|(ity- 
monae nesciunt. — - 25. Quidve in eipiaml] Facimus 7119010- 
iÈ^t incipimus ingenììiLé Ecce auiem 9 ideo rure re-deuntem 
^M^M.] Choragt ett administratiOy- ut opportune ih prosoeiiinni. •» 
i. Dieum hmic^ an non?] Hoc uon-enet verìitinile,-'niri dubi- 



iJH *■ 



(?t flagitio opprimitur. Flautuf, Atln. III. f. 17. UbipariHes 
mftdoriSf infurio ubi sii prehenfuf. Cicero, Paul, ytll.?.- Serviu» 
^hfiSa némùii persu9si§aet j se moeéhum ossoj nisi triduo bis deprehen- 



21. Obsoerohf an is estl] Sarcattioe interrogata fingitene ae 
MÌeirey -qnoddadum aòterat. ItaFliorni* V. 7. 62. 

25. F'idof quid a gas.] Formidà monendi et abstemiidi. 8a-' 
■ IL 1. 18. Adelph. lU. 2. 45. Phorni. U. 2. 32. < 

24. Ex te esse ortum,] H. e. te eiut auctorem esse* Ita 
aL IIL 2. 9. Adelpb. V. 3. 11. 



208 EVNUCnvS 

Sdo paratam: sia Hecoue «st» huic oft snbreiiuL? 

ly. Sapis. 
'Ego tibeo intra: to isti nam oiiiiie[in Km] &nlÌM^.:i 

ut factum del 

V. ss. codd. omnem ordìnem» Unde FaSmuf 'et Beoti, omm «rlòft 
Sic omne absolute Piaut. Amplitr. II. 1, 52. 






tasset Quid enim ad Gbaeream pertioet, dubitai. — 97. S€Ì$ 
paratum:''é0d nffc##«e •#/.] Haec cauta duhitaiidi fuit: ^M 
bine Pormenonis , illinc adoletcentis periculum cemitur. Std >#« 
ce9 4.e ey^i^] Di«tfi*ff f ubaudiendom eit : utcit, 8éd necs9S0 tst dkmf^ 
et iavp9it(0£ inferendum est quod i equitur. Deeit enim proptereOf m 
qujd^ale. Siapis.] Sapis tfcit^ non videns quid fntarum sit: aì 
tantum' deririise-contenta, ^ 



.a 



I 

1 1 



ACTUS QUINTUS. 

SCENA SEXTA. 



LACHES. PARMENa 

La. Kàx meo propinquo nìre hoc capio cóinmodi, 
Neque agri^ ncque urbis ódium me uroquam pérdpiL 

Ex meo propinquo rure hoc capio commodL] Ataih 
iandum , guod huius senis nomen apud Terentium non o9t : apud Bii> 
nandrum Simon diciiur, — 1. JEx meo propin^quo rure ku, 
capio e ammodi.] Firmatur mentis status trepidantis senis, ut i^ 
pareaty.qoam inopinato malo aniens fieri possit: quod ipsnm supcnM 
et in Parmenone servatum est. Imparatis enim mentibus mala ai^ 
iora sunt. Ergo nuiic tam otiosus iucedit sencx , ut aeque morti ia- 
crepet, nec quidquam suspicetur mali, sed agat gratias proximae viUaib 
cuius beneficio non scit, ^uid in urbe agerent filii. Et nuncadest,ubìopia 
est poetae. Et vide banc causam fnisse , cur non ad villani divertedL 
Omnes yillaa comxcas suburbanas esse , commoditatem ipsam nunc Or 
plicat et ostendit. — 2. Neque agri^ neque urbie.\ Tragkai 



2. Odium me percipt^.] Faxiicuiaper intendit aignifiertìc 



ACTUSV.SCINAVI. «09 

a MaB coepit fieri, oomamlò loamu 

i esine ille noster Pirmeno? et certe ipsos est 

tem praésloUre , Farmene , hio ante . óstium P 6 

ì. Qns homo 'stP ehem, salnun teàdvenire; [heré,] 

gmiideo. 
L Qaem praéstolare? JRei. PérQ! Ungvft haerét me- 
ta. L{h Hem! 

IT. $m BentL ex oodcL l# adP€nùi0 gaudeo. Et htre duo Uni om. 



»aratiif. Deliciai memorat , ^ pericola cognituma ett. Odium 
> mngaam pereipit,] Faftìdium ex abundantia eit. — • B. Ubi 
iias eoe pi È fieri.] Suffecerant ad banc teotantiam duo fuperio- 

ii Tenui: ted ivtQytM est tenilis eloquiii faceti et garruli aimuL 
^1 eaiias,] Deeft nam,' ut tit, Nam ubi saiiae coepit fieri. Et 
tpit prò eoeperit, SaiiaSy odium s ab eo quod praeoedit , id 
od lequitur. Commuto /oc«m.] Mira breritate duat rea expli- 
ittiiiiu]. — 4. Sed enne ille noster Parmeno? et cer» 

ipaue ««/.] Et dubitavit et firmavit poitea, utpote tenex» vifu 
B languido , atque oculis aetate def estit. — 5. Quem, praeeto^ 
re, Parmeno, hic ante ostium7'\ Nove: non Cui praesto- 
», sed quem dizit Alitar Tullius in Gatilinam, Qui tibi ad fo- 
a Aurelium praeetolarentur. PraeUolari est praesto ent et appa- 
e, boc est, obsequi. — 6. Quie homo 'st7] Quare, Quis 
mo? quum providerit Tenientem. Utrum non Tult videri provi, 
le, ne quid iallaciae parasse videatur? Sic et in Andria, Quasi de 
wroviéo respice ad eum, Vel, quia perturbatur exanimatui , qui dum 
id apudTbaidem geratur, aufcultat, non videt tenem propiua acce- 
re, quem longe viderat. An vero idcirco boc fingiti quia quod pa- 
Mt dicere de Cbaerea, postquam cominns ventum est, non audet 
pi? — 7. Lingua haeret metu,] VirgiliuM^ JSt vos faucibue 



m Terbi sinplioif . Plautus , Trac. IL 5. 14. #iaf# mj» cito odinm 
rdpiL coli. Gron. Lectt. PlauU. p. 23. 

d. Ubi satiae coepit fieri.] Ita Hec. IV. 2. 18. Plautui, 
rad. L 3b 100. Ut hodie ad iiiationem huic euppetat latias tovL Ac- 
M, Aatyanacte: Quorum crudelitatem nulla unquam expUt mtìa» san- 



[5. Praestoìari proprie est praesto e«e alicuint exipeotandi causa. 
itna h. T. Veteres buie verbo etiam datiTnm iungunt , ut Gic. ad 
ie. IL 15, ut in Formiano tibi praetioler, ubi Tid. Vietorìus.] 

6. Saivum te advenire gaudeo,] Fòrmula adventnm gra- 
intis. lU Hec. III. 2. 18. Plautus passim. 

7. Lingua haeret metu.] Id Ttxis txprimitnr. Plautus, 

II. 14 



tlO EUNUCHUS 



est? qnid tu trepidas? sitine salve? dio 
Pa. Here, prfmwn te arbitrili, qaod res éttj 
Qnìdqoid hulus factiunst, culpa non factomst 
JLa. Qiiì^^ •^* Bécte sane intéirogastì: opértn 
Rem praénarrasse me. 'Emit quendam Phaédria 
Euiuebnm, quem dono hnic darei La, Coi? 
Thaidi. 

y. 8. Bentl. ex codd. mii iu ante trepidot insemit, atqna 

Quid est quod tu tr. Vulgo tu aberat. 
V. 9. 'Bentl. ex codd. id quod res est, coli. Act IV. S, lOL 



haeèit. •— 8. Quid eèt, quod irepidas?^ Initandiii 
ad andienda> qitae de facili nimquam fateretur Parmeno. 
salve?"] Salve, integre, recte, commode, Plauiue in T 
Benevolens tuas atfue amicu ^st. Le» Satin' salve? Sat 
ve7l Nunc adverbium ett: prodncta est e litera. SaUustx 
ortus sermo pereontantihus utrimque , satiìC salve , quam grm 
suis f quantis familiaribus copiis agerentur. — — 9. Here, 
te arbitrari f quod res est , velim, ] Quod ante narratione 
matio inducìtur , contra niorem et praecepta est : sed merito, 
turbatut est , licet simul * ut non possit dicere. — 10. Q : 
huius factum est,] Absolute, ut supra, Et quidquid h 
causa virginis feci. Aut deest /-«<: utsit, huius rà. Stoma 
11. Quidl'\ Quid, interrogat. qiiis enim ante crimeir qi: 
ciatur, aut proponatur, neget? Recto sane,"] Docte 
ipse se reprebendit. Nam ordine factum non est, prae timor 
•cientia. — 12. Emit quendam Phaedria E uni 
Vide narrationem a necessariis et urgentibus coeptam non iz 
tinere, nisi quod rei conditio cogit fateri. Emit, inqtnt, q 
Eunuchum, quem dono huic darei,"] Non dixit, Cui 
ret. Aliter ab amoris mentione coepisset. Deinde xò quend 
9iWtiS(MP signi£cat et svtéXeiap ivdffóg, lo, Huic] Huic 



Gas. ni. 5. 25. Timor praepedit dieta linguae. Et versu 59, 
praepedit verha, Ovidius , Amor. I. 7. 20. pavido lingua rete 
Pbaedruty 1. 2. 25. Vocem praecludit metus. Vide ad And. I 

8. Quid est? quid trepidas?] Ita piane de pertu 
cmn meta cunitante, Adelph. III. 2. 25. Vide Interpretes i 
IV. 5. 3. — Satin' salve?] Explicat Donatut. Sensus a 
Satin' salve agis? Yéì, Satin^ salvae, sabaudi, Res i 
Plautus, Stich. I. 1. 10. et Trin. V. 2. 53. Livius, I. 58. et XI 

13. Huic] Id dioeus Parmeno digitum in TUaidis aedc 



A e T U S V. S e K N A VL £11 

L Emb! perii herde. qu^uitì? JRei. Vig^ mlnis. 
L AdAinst Po. Tom quandam fidicinam unat hic 

. CEhaérea. . 16 

tu Hem! — Quid? amatP in sdt iam Ale, quid me- 

retriz sietP 
a in ^Aata Tenit ? àliad ex alìA mainili. 



V. iS, BentL corr. amai hinc C