(navigation image)
Home American Libraries | Canadian Libraries | Universal Library | Community Texts | Project Gutenberg | Children's Library | Biodiversity Heritage Library | Additional Collections
Search: Advanced Search
Anonymous User (login or join us)
Upload
See other formats

Full text of "Corpus iuris civilis .."

co 



I ^T 




k ' ^3 


il l^ 




1 1 55<d 




/ tf v ^ 00 





-•vof 



fi/Sf/, 



il l <ll| I 



■r^H 



,V</fl r J' '^ll 



lf k T 










K» 



J 



CORPUS 



IURIS C IVILIS 



EDITIO STEREOTYPA 
VOLUMEN TERTIUM 






NOVELLAE 



RICOGNOVIT 



RUDOLFUS SCHOELL 



OPUS SCHOELLII MORTE INTERCEPTUM 



ABSOLVIT 



QUILELMUS KROLL 

503735 

5. a. so 



BEROLINI 

APUD WEIDMANNOS 

MDCCCXCV. 



PRAEPATIO. 



JXudoIfus Schoell cum praematura morte 
nobis eripiebatur, imperfectam reliquit Iusti- 
niani novellarum editionem, quam ante finem 
anni 1893 se absoluturum esse speraverat. 
Circumspiciens igitur Theodorus Mommsen 
eum, qui intra idem fere temporis spatium 
linem rei imponeret, tandem in me incidit, 
qui non sine aliqua dubitatione opus suscepi 
et fortasse detrectassem, si omnes rei diffi- 
cultates tunc cognitas habuissem. Illud certe 
spero, qui de meis quoque curis sententiam 
laturi sint, reputaturos esse, quam aliena 
sint haec studia ab homine philologo longe 
diversas res tractare solito. 

Sed ut missis ambagibus ad ipsam rem 
transeam, cum diem obibat Schoell, typis 
impressae erant nov.I— CXXXIV c. 13 p. 688 
(fasc. X— XIV «= vol. III fasc. I— V) ; sequen- 
tia usque ad nov. CLXIII p. 750, 18 A ) paene 
adeo erant perfecta, ut typis tradi possent; 
praeterea schedae tantum sanequam exiles 
aderant ad novellas quinque ultimas spectan- 
tes, notulae paucissimae ad edicta, appen- 
dicis edendae subsidiorum nec vola nec 
vestigium. Ea igitur usus sum ratione, ut 
quaecunque Schoellium servaturum fuisse 
putarem*. ipse quoque servarem ; ubi ille ad 
certum iudicium se non pervenisse signifi- 
casset, meum utcunque sequerer ingenium; 
errores si quos detegebam, tacite sustuli. 
Praefationem qualem confecturus fuerit, pror- 
sus incertum; studia certe ad textus histo- 
riam adumbrandam fecisse videtur perpauca. 
Duplicem igitur veniam mihi oblatum iri 
spero, quod subsidia ad hanc editionem ad- 
hibita enumerare satis habeo. 2 ) 

Iustiniani igitur novellarum (xtov /nera 

1) Hinc igitur prima persona (correxi etc.) non 
iam Schoellius designatur. Asterisco, quo suas emen- 
dationes distiDguere solebat ille, usus non sum. 

2) Cf. F. A. Biener Geschichte der Novellen 
Iustinians. Berlin 1824. Zachariae von Lingenthal 
Gesch. d. griechisch-rdmischen Rechts. 3 Berlin 1892. 
P. Krueger Gesch. d. Quellen und Litt. d. rom. 
Rechts. Lpz. 1888 p. 355 ss. 



rbv xwdixa veaQwv dtard^ewv) syllogae olim 
extiterunt plures, ex quibus melius novi- 
mus tres: 

I. collectionem 168 novellarum 

II. eam qua usus est interpres latinus 
vetus (Authenticum) 

III. eam ex qua Iuliani epitome latina 
fluxit. 

Collectio autem 168 novellarum facta est 
Constantinopoli Tiberio regnante nititurque 
sylloge vetustiore Iustiniani novellas usque 
ad annum fere 544 latas comprehendente, 
cui additae sunt et eiusdem imperatoris leges 
recentiores et Iustini quattuor (CXL. CXLIV. 
CXLVIII. CXLIX), Tiberii tres (CLXI. 
CLXIII. CLXIV), praefectorum praetorio 
formae tres (CLXVI— CLXVIII). Continebat 
eas quoque leges, quae latina lingua con- 
scriptae erant, versione graeca non adiuncta. 
Hanc collectionem integram codex exbibet 
nullus (paene integram M), sed omnibus sub- 
sidiis adhibitis paene integram restituere 
po8sumus, talem fere qualem in hac vides 
editione. 

Ex hoc ipso corpore fluxit epitome quam m. 
confecit Theodorus scholasticus Hermo- 
politanus, qui codicis quoque breviarium 
graecum conscripsit nec multo post annum 
575 fuisse videtur. Inscribitur ea in codice 
unico sic: ^vvrofiog tojv veagojv dtard^ewv 
ovv naqanoimalg rfjg xeifiivqg ofxoiwg di- 
aioeoecug tct\ fihv kv rol xoidiyu, nr} de iv 
avralg ralg veaoalg, Qeodojgov oxoXaorixov 
Qrjfiaiov 'EQ^onoXlrov. Disposuit rem ita, 
ut numerum rubricam exordium sequatur 
epitome, cuius singulis capitibus subiungun- 
tur 7caQa7to/j.7cai i. e. mentiones eorum Co- 
dicis, vel ipsarum Novellarum locorum, qui 
ad constitutionem intellegendam aut illu- 
strandam idoneae viderentur; subscriptiones 
semper adduntur. Edidit ex codice Athoo 
maximae laurae 37 saec. XI (qui desinit in 
nov. CLXVI verbis ra roig rwv xqovwv) 
Zachariae lAvexdora Lips. 1843. p. 1 — 165. 

A* 



PRAEPATIO 



IV 



b Corpore 168 novellarum usi sunt etiam 
qui Leone imperante (886—911) compila- 
verunt Basilica. Quot et quas novellas re- 
ceperint, discimus e scholio quod e Tipuciti 
codice Vatic. 853 bombycino(?) saec. XIV 
f. 500 r (ubi extat in fine libri LX Basili- 
corum) primus edidit Alemannus in notis 
ad Procopii hist. arc. XIV p. 78, deinde 
Heimbach ed. Basil. II p. VIII: %Qh ^ e ei ~ 
6ivai, ori Q^t]' veaQal avverid-i]oav naqa 
%ov Iovotiviuvov. ei; avTtov Qfia eTe&rjoav 
eig rovg 7tQOOtpoQOvg zirXovg rtov £' (laOL- 
lixtov (iipMiov, al 6e Xoirtal e7t%a xal ei- 
v.ooi 7taQeoito7tr.&r]Oav, rjyovv /?'. e'. g . £\ 
■9-'. ia. fi . fiS . v . vd' . ve . v~' . vrj'. ^rf . 06' . 
oe. o?'. od-'. rcy . n6'. qrj'. q?'. qx£. qx&. 
qX£. Qfi v.al qh&' (cf. Biener 135). Scholion 
est antiquissimum aut certe ad codicem 
spectat antiquissimum ; nam sequenti aetate 
numerum novellarum in Basilicorum codi- 
cibus omissarum in dies crevisse testantur 
Michael Psellus in ovvTOfito 6iaiQioei Ttov 
veaQiov tov 'iovonviavov (edidit Heimbach 
^AvixdoTa II Lips. 1840 p. 234) et index 
reginae qui dicitur (editus ibidem p. 237 e 
cod. Paris. 1349 s. XI) qui enumerat 168 
novellas addens aut num in Basilicis desint 
aut ubi extent. Hi igitur plane consentiunt 
de eis, quas deesse dicit scholiasta (nisi 
quod tacet Psellus de nov. IX. XI latinis 
et de LIV. LV. CXLIX, ind. reg. de IX), 
sed uterque plures omitti ait partim easdem 
partim diversas. Addunt enim Psellus et in- 
dex nov. XXXVIII. LXII (lat.) LXVII. 
LXXVII. CI. CIV (lat.) CV. CXXVII. 
CXXXIX. CXLI. CLIV, Psellus solus CLXI 
(sed Q^y reponendum puto pro Q%a), index 
solus X. XIX. XXXIII (lat.). XXXIV (lat). 
XLV(falso). LXV(lat). LXX.CX.CXXXVIII 
(lat). CXLVII. CXLVIII. CLXIII(?). Etiam 
plnres absunt a codicibus Basilicorum qui 
supersunt 1 ) — Quae autem receptae sunt 
plerumque integrae non manserunt; omi- 
serunt enim Basilicorum redactores semper 
epilogos cum subscriptionibus , plerumque 
rubricas inscriptiones prooemia (prooemia, 
rarius inscriptiones, nonnumquam attulerunt 
b 1 scholia Basilicorum, totarum novellarum in- 
terdum epitomas Theodori), praeterea ex 
ipsis constitutionibus quae eis minus vide- 
bantur necessaria. Latinarum summas re- 
ceperunt Theodori (XXIII. XXXV. XXXVI. 
XXXVII. LXII. LXXV. CIV. CXI. CXIV. 
CXXXVIII. CXLIII. CL) atque etiam pauca- 
rum graecarum (LI. CXXI.CXXII? CLXV).*) 

1) Etiam aliunde constat iam XI. et XII. sae- 
culo codices extitisse decurtatos: HeimbachVI p. 158. 
Inde quod novellae a scholiasta commemoratae etiam 
in codice L omittuntur neque ullae praeter eas nisi 
latinae paucae, novellarum delectum in hoc codice ex- 
tantem Basilicis non multo recentiorem esse colligitur. 

2) Id quoque evenisse, ut posteriores loco ver- 
borum integrorum antiquitus receptorum summas 



Basilicorum libri sexaginta qui olim fu- 
erunt non omnes servati sunt; desunt enim 
19. 31—37. 43. 44. 53—59. Sed in his quae 
infuerint novellae plerumque discimus ex 
indice reginae eisque qui insunt in codici- 
bus Coisliniano et Parisino Tipucitique para- 
titlis '), partim etiam e synopsi alphabetica. 
Fuit igitur in B 

1.31 t 5, l: nov. LXXXI 

1. 35 t 11, 81: nov. CVIII t 18, 1: nov. 
CLVIII t. 20, 2: nov. CVII 

1.36 t 1, 7: nov. CLIX 

1. 37 t 11, 1-4: nov. LXXII t 12, l: 
nov. XCIV t 12, 2: nov. CLV 

1. 48 t 26: nov. CLVI 

1. 55 t 14, l: nov. CLVII t 14, 4: nov. 
CXXII t 14, 5: nov. CLVI 

1. 57 t 5: nov. CXXX t 8: nov. CXVI 
t 9: nov. LXXXV t 19, l: nov. CLII 

1. 59 t 4, l : nov. XLIII t 4, 2: nov. LIX 

De ceterarum quae nunc desiderantur 
locis pristinis coniecturas proponit Biener 
583 (cf. Heimbach VI 416 ss.). 

Basilicorum editiones extant duae, qua- 
rum alteram curavit Annibal Fabrot Parisiis j/ 
1641 — 1647 septem volumina complecten- 
tem, qui hos edidit libros hisce usus codi- 
cibus : 

1. 1 — 18, 2, 16 e codice Paris. 1352 membr. 
saec. XIII qui textum habet decurtatum 

1. 20 — 30 e codice Paris. 1348 bomb. saec. 
XIII 

1. 28. 29 e codice Paris. 1354 charta. 1556 
(apographo codicis Laur. 80, n) 

1. 38—42 e codice Paris. 1345 membr. 
saec. XII 

1. 45—48 e codice Paris. 1349 membr. 
saec. XI et 1354 

1. 60 e codice Paris. 1350 membr. saec. 
XIII. 

Supplementum dedit Reitz Lugd. Bat 1765, 
qui 1. 8 edidit e codice Leidensi, qui fluxit 
ex Escorialensi deperdito, 1. 49—52 e co- 
dice Parisino 1357 chart saec. XV. b* 

Alteram editionem paravit G. E. Heim- 
bach (sex voll., Lips. 1833—1870) his praeter 
editiones Fabroti et Reitzii usus auxiliis: 

ad 1. 1 — 9 codice Coislin. 151 bomb. saec. b c 
XIV (non saec. XI) 2 ) 

ponerent, hoc confirmo exemplo: nov. XVII extat 
in B 6, 3, 22—38, sed in cod. Paris. 1352 nil iuest 
nisi quorundam capitum summae. — Verba Iustiniani 
haud ita magnum m B passa sunt detrimentum, nisi 
quod vocabula latina semper in graeca mutata sunt; 
ceterum et hic et alias tenendum est, accuratam 
Basilicorum recensionem nondum extare. 

1) Paratitla librorum 1 — 12 edidit Heimbach 
II 753 e codice Vatic. 853 pessime ut solet (cf. Bran- 
dileone bull. dell' ist. di dir. rom. I 107 ss.); ex se- 
quentibus quaedam adnotavit in notis indicum quos 
supra dixi. Tipucitus fictum ex xl nov xsltcu: cf. 
Heimbach II p. VII ss. avexd. I 220 s. 

2) Ne hunc quidem librum integrum esse demon- 
strant Krueger Zeitschr. f. Rechtsgesch. IX 193 Za- 



PRAEFATIO 



b° ad I. 11 — 14 codice Coislin. 152 menibr. 

saec. XIII vel XIV 
m ad 1. 28. 29 codice Laur. 80, u membr. 
saec. XII. 

Praeterea ad 1. 46—48 Parisinum 1357 
denuo contulit frater, ad. 1. 60 Paris. 1350 
Tischendorf, ad 1. 49 — 52 interdum adhibuit 
Vatic. 2075. Supplementum edidit Zacha- 
riae Lips. 1846 11. 15—18 pleniores publicans 
e cod. Cpolitano(nuncBeroL). In libris igitur 
10. 20—27. 30. 38—42. 45. 49—52 solis 
fere nitimur Fabroti et Reitzii editionibus, 
in ceteris praeterea collationes habemus mi- 
nime fideles. 
b* E Basilicis integris fluxit synopsisal- 
phabetica scholiis instructa saeculi decimi 
fere medii (Ixloyrj xai ovvoipig xtov ftaot,- 
Xixtov i^rjy.ovxa (ii(2)Uu)v ovv 7caQa7CO(.ucalg 
xara otoi%£lov), quam edidit post Leuncla- 
vium (Basileae 1575) Zachariae Jus Graeco- 
Romanum V. Eiusdem temporis est e c 1 o g e 
librorum 1 — 10, quae olim Theodori no- 
mine iniuria ferebatur; cuius codice Meer- 
manniano usns nonnulla protulit Heimbach 
(cf. I p. XI}. 

Non eiusdem momenti cuius Basilica duae 
similes sunt collectiones antea factae, bitqo- 
proeh. x e i Q o q vo/no£ (Prochiron) publicatua a 
Basilic Constantino Leone imperatoribus inter 
annos 870 et 878 (ed. Zachariae Heidelberg 
Epan. 1837) et £7tavayojy7j %ov vo/aot (Epaua- 
goge) a Basilio Leone Alexandro impera- 
toribus inter annos 879 et 886 edita (ed. 
Zachariae collectio librorum ioris Graeco- 
Romani. Lips. 1852). Uterque liber eius- 
dem fere est argumenti ita, ut ordo solus 
differat; uterque paene totus ex Iustiniani 
libris conflatus est paucissimis recentibus 
legibus receptis; uterque et ipsis novellis 
utitur (recensione tamen, ut videtur, a cor- 
pore 168 novellarum diversa) et Theodori 
interdumque Athanasii epitome. Sicubi a 
novellarum verbis hi libri suo arbitrio re- 
cedunt, varietates non semper commemoratae 
sunt, sed eae fere solae, quae e traditione 
novellarum diversa derivandae esse videntur. 
Locos novellarum in Epanagoges scholiis 
citatos non respexit Schoell. 

Et Prochiron et Epanagoge postea aucta 
sunt. Prochiron auctum circa annum 
1300 compositum (ed. Zachariae JGR VI) 
epitomis potius et Basilicis et ceteris fonti- 
bus usum est quam ipsis novellis ideoque 
rarissime commemoratur. 

Epanagoge aucta(ed. Zachariae JGR 
IV 171 ss.) saeculi X. exeuntis novellas addidit 
ex Athanasio et appendice eclogae (p. VII). 

Partim e Prochiro Athanasio Theodoro, 
partim e fontibus nobis incognitis novellarum 

chariae Beitr. ssur Kritik u. Restitutiou d. IJasiliken. 
Mem. de 1'acad. de St. P&ersbourg Yll 23 (!S"7) u. li. 



summaria brevissima hausit exXoyr) v6(.uov%iov 
ev hciro^oj ex,te&et{.ieviov xai eig v thXovg 
dirjQi.ioo[i£vu)v (Epito me) a Constantino Por- 
pbyrogenneto anno 920 edita. Titulos 1 — 23 
edidit Zachariae JGR II 265 ss., 24—50 JGR 
VII (loci novellarum indicantur p. 211). Raro 
attulit Schoell. 

Collectio 168 novellarum adhibita esse 
videtur in libro qui inscribitur tc£qi yqovtov 
xai 7CQ0&eo[tiiov anb Qoicr)g £iog exarov 
eviavTtov (vulgo al Qo/cai, ed. Zachariae 
Heidelberg 1836), sed cum interdum numeri 
citentur ab hac sylloge alieni, diversam 
collectionem excerptam esse suspicatus est 
Zachariae (72 ss. cf. 265 s.), sed huius nu- 
meros postea auctoritate corporis 168 novel- 
larum in ,dies crescente immutatos esse. 
Verum cum unus adhuc notus sit codex 
saeculi XIV, retinendum est iudicium. 

Alterius novellarum collectionis integram 
habemus versionem latinam, quod Authen- ? 
ticum vulgo dicitur. Continet 134 Iusti- 
niani constitutiones , quae omnes etiam in 
corpore 168 novellarum fuerunt praeter 121 
(edictum VIII); ex his e graeco versae sunt 
pleraeque, ipsas latinas Iustiniani constitu- 
tiones haec sylloge continet 18 (IX. XI. 
XVII. XXIII. XXXIII— XXXVII. LXII— 
LXV. LXXV. CXI. CXIV. CXXXVIII. 
CXLIII). Loquitur de hac re scholion sub- 
obscurum quod extat in codice Vindobonensi 
ante Authenticum f. 51 r et in Neoburgensi 
(VcontulitSchoell, Neob. Heimbach. Leviora 
omitto) : Centum (om. V in spatio vacuo) v i- 
yinti et duae constilutiones sunt; sed error 
factus esl superius intra (inter Neob.?) cen- 
tesimam sextam et centesimam octavam f ubi 
centesima septima esse debuit. Set quia in 
codice [in codice om. V) antecessoris idem 
error est et ille secundum suum codicem no- 
bis transmissioneni (-ones V) Jecit, melius esse 
duxi (dixi libri, corr. Zach.) non emendare 
numerum. Hae (Itee V, hec Neob.) sunt quae 
interpretatae si/nt, quas tantum (tamen Neob., 
an etiam f) in codice tjraeco habemus. Sunt au- 
tem et quaedam latinae inmixtae graecis, quae- 
dam inter graecas tantummodo sunt. Non ex- 
tant (etiam libri, corr. Zach.) in praesenti codice 
centesima vigesima (om. V) secunda, centesima 
vigesima quarta (c. v. qu. om. Neob.), cenlesima 
vigesima quinta, centesima vigesima octava, cen- 
tesima tricesima, centesima tricesima secunda. 
De hoc scholio disseruerunt Biener 575 s. 
Heimbach proll. Auth. LXIII. CCCXVI Za- 
chariae Sitzungsb. d. Berl. Ak. 1882, ioouss. 
Zachariae omnino non ad Authenticum, sed 
ad Iulianum spectare et anno 555/6 con- 
scriptum esse dixit assentiente Kruegero 
Gcsch. d. Quellen 357, 29. At verisimillimum 
est haec scripta esse a medii aevi homine 
aliquo,' qui Authentici codicem comparavit 
cum codice collectionis 168 novellarum la- 



PEAEFATIO 



VI 



tinas etiamtum constitutiones continente. Co- 
dicem antecessoris dicere videtur non Iu- 
liani, sed ipsius Authentici quem habuit eius 
praeceptor. Ad ipsos codices V et Neob., 
etiamsi numeros corruptos esse statuas, haec 
verba non quadrant; sed in utrumque per- 
venire potuerunt e libro, qui revera talis 
erat. Sed ut haec missa faciamus, est Au- 
thenticum versio latina (ut omittam paucas 
illas quae antiquitus latinae fuerunt) col- 
lectionis aetatis Iustinianae corpori 168 no- 
vellarum simiiis secundum tempus fere di- 
gestae ipso sexto saeculo confecta; nam etsi 
vitiis stultissimis scatet, a Iustiniani dicendi 
genere non multum recedit. Zachariae 1. c. 
993 ss. eam esse syllogen coniecit, quae facta 
sit paulo post annum 554, cum secundum 
Iustiniani sanctionem (app.VH 11) leges post 
codicem datae in Italiam transmitterentur. 
Sed haec coniectura vel ideo falsa est, quod 
deest ipsa constitutio pro petitione Vigilii 
(app. VII) et quod inest lex anno 563 lata, 
nov. CXLIII (cf. ad p. 708, 18). Novam Authen- 
tici recensionem continet haec editio, de 
cuius subsidiis infra dicturus sum. 

Tertiam collectionem novimus imprimis 
ex Iuliani l ) antecessoris Cpolitani epitome 
latina. Confecta haec est secundum syllo- 
gen 124 novellas et graecas et latinas com- 
plectentem post annum 555 (c. 117 data est 
k. Iun. a. 555) Iustiniano regnante institu- 
tam; inest nulla quin etiam corpore 168 
novellarum recepta sit praeter c. 29, quae 
respondet edicto III. Ordo primorum et 
extremorum ratione carere videtur, c. 40 — 
117 secundum tempus collocatae sunt (nec 
tamen nimis diligenter), c. 40 — 111 eodem 
ordine quo in corpore 168 novellarum ex- 
tant. De suo Inlianus addidit paucissima 
(cf. cap. CLXIII); inscriptiones prooemia 
epilogos omisit, verba Iustiniani raro presse 
secutus est (cf. c. CXI. CXV), plerumque 
contraxit; subscriptiones subiecit semper, 
sed haud raro omiserunt librarii. Ad ipsa 
igitur novellarum verba restituenda momenti 
est Iulianus haud ita magni, eo maioris ad 
subscriptiones, praesertim cum codicibus tra- 
datur vetustissimis. Ex quibus qui in hac 
editione commemorantur hi sunt: 

iui. b Berolinensis (antea Rosnyanus, olim 
Pithoeanus) lat. 269 in fol. saec. VIII— IX 
(Haenel p. IV cui est 4) continet Iulianum 
totum cum appendice, de qua infra dicturus 
sum. Subscriptiones saepe omittuntur ; quae 
insunt descripsit Schoell. 

iui.p Parisinus lat. 4568 (olim Ranconeti) 
in 4° saec. IX (ita Omont) continet Iulianum 
f. 2 V — 165 v cum subscriptionibus omnibus, 
appendicem f. 171 r — 179 v . Contulit Haenel 



1) 'iovfoavov a%o\aoTixov vel avuxsvoopog car- 
mina extant Anth. Pal. IX 481 XI 367—369. 



(cui est 2); nov. CXLIII (de qua ante non- 
nulla enotaverat Krumbacher) et app. I. 

VII Mommseno intercedente liberalissime 
Girard. 

Vindobonensis lat. 2160 saec. X— XI im. v 
(Haenel VI cui est 5) habet Iulianum f. 2 — 
162 r , appendicem f. 162 v — 183 v . Subscriptio- 
nes post const. XVIII omittit paene omnes, 
quae insunt descripsit Krueger. Idem con- 
tulit nov. CXLIII; app. VIII Mommseno 
intercedente L. Hartmann. 

Vercellensis bibl. capit. saec. X (Hae- iui. u 
nel VII cui est 6) exhibet Iulianum cum ap- 
pendice, subscriptiones servat paucas. Con- 
tulit G. E. Heimbach. 

Raro affertur Sangallensis 1 395 saec. VII 
qui septem foliis nunc valde evanidis con- 
tinet cap. CCCXLVI - CCCLXII cum sub- 
scriptionibus (contulit Haenel) et Paris. lat. 
4418 saec. X (contulit Haenel). 

Appendix Iuliani comprehendit leges et 
ex Authentico desumptas (quarundam etiam 
summas) et aliunde non cognitas. Praeter 
codices quos modo nominavimus comme- 
morandi sunt hi: 

Mediolanensis bibliothecae Trivul- 
zianae saec. IX (Haenel III cui est 3a). Va- 
rietatem ad app. VII a comite di Vesme 
accepit Haenel. 

Coloniensis (olim Wallraffianus) X 8 /„/.< 
saec. XII (Klenze Zeitschr. f. gesch. Rechtsw. 

VIII 132) adhibitus a Schoellio (qui ipse 
contulit) ad XXXIV. CXLIII. 

Utinensis eccl. metrop. saec. X (Haenel 
VIII cui est 7. Habet etiam subscriptiones 
nonnullas) solus exhibet app. II. III. VI. IX. 
Contulit Haenel. 

Appendicis igitur ratio haec est (ea tan- 
tum affero, quae ad hanc editionem perti- 
nent; uncis includo summas): 

Utin. (134). 34. (65). 114. 143. 138. (140). 

(121). ap. 6. 9. 7 n. 140 ap. 1—3 
Paris. 143 ap. 7 n. 140 ap. 1 
Triv. 143 ap. 7 n. 140 ap. 1 
Berol. (134). 34. (65). 114. 143. 138. (121). 

134. 117,1.2«) 
Vindob. 34.2) 114> 143, 138t ( 12 i). 

134. 117, 1.2 ap. 8 
Vercell. ' 34. (65). 114. 143. 138. (121). 

Ex editionibus vetustioribus duae men- 
tione dignae sunt, Miraei (Lugduni 1561), 
qui imprimis Ranconeti codice (Iul.>) usus 
est, etPithoei (Basileae 1576), qui p^aeter 
alios ignotum quoque adhibuit librum app. 
II. III continentem. Hoc saeculo Iulianum 
edidit subsidiis plenissimis instructus G. Hae- 
nel Lipsiae 1873. 

1) Eadem sunt in codice Haeneliano praeter 
n. 117 c. 1. 2. 

2) Exciderunt nov. 34 finis et 114 initium (cf. 
ad 241,io. 533,15) et nov. 65 summa. 



VII 



PRAEFATIO 



Praeter has tres collectiones aliarum 
Atx. vestigia deprehen Jimus haud pauca. A t h a - 
nasii scholastici Emiseni entxotir) rur itexa 
%6v xoidtxa veaQuiv Iustino imperante con- 
fecta est ex collectione novellaruru fortasse 
ab ea quae postea in corpus 168 novella- 
rum transiit haud diversa; insunt enim om- 
nes praeter CXXXVIII. CXXXIX. CXLI. 
CXLVII. CXLIX- CLII. CLX. CLXI. CLXIII 
— CLXVIII. 1 ) Ex his Tiberii sunt CLXI. 
CLXIII.CLXIV,eparchicaCLXVI-CLXVM. 
Unius novellae adest epitome, quae neque 
ipsa corpore 168 novellarnm recepta est 
neque qoae ei similis sit: 20,5. Universa 
materia digesta est in titulos viginti duos 
rubricis distinctos (velut primus inscribitur 
ttbqI tntoxontov xai xItjqixujv xal ftovaxtov 
xai (tovaoxQiujv) , his singnlae subiciuntur 
constitutioues addita rubrica iuscriptione sub- 
scriptione. Rubricae ab eis quae in corpore 
168 noveliarum sunt saepe diversae haud 
raro coucinunt cum eis, quas praebent Theo- 
dorus et Authenticum. In nne singulorum 
titulorum subnectuntur paratitla ex ipso Atha- 
nasio hausta. — Edidit Athanasii epitomen 
Heimbach avixd. I uno fere usus codice 
Paris. 1381 saec. XI non integro. 
J^ Hac epitome usus est is, qui edidit col- 
tct' lectionem constitutionum ecclesia- 
sticarum tripertitam quae vuigo dicitur 
(voftog 'lovaxtvtavov (JaotJLitog. avvaytjyr) uov 
ttQi^tivtov Iv xtp xtodtxt xat xolg dtyiotm^ 
xal veaQutg dtaxa^eot ntQt Intoxontov xai 
xXr t Qtxtov xat ttovaxuiv xat nQayiiaxtov ti- 
aytov, txt 6e xat lovdaltov xat aiQettxtov). 
Iluius tertio capite 34 novellarum continen- 
tur epitomae Athanasianae eae, quae in tri- 
bus primis insunt Athanasii titulis; ex se- 
quentibus titulis nonnullae citantur in huius 
capitis paratitlis, praeterea etiam in capitis 
primi paratitlis nonnumquam novellarum 
mentio fit. — Edita est secundum Fabroti 
recensionem in Voelli et Iustelli bibl. II 1223 
— 1361 (inde Ath. Fabroli interdum comme- 
moratur), varias lectiones affert Pitra iuris 
eccl. Graecorum hist. et mon. II 410 88. Huius 
collectionis codici Monac. 380 saec. XIII 
vel XIV f. 363 inserto est nov. LXXVII: 
contulit Schoell. 

Totus ex Athanasio fluxit etiam libellus 
neQl dtaqjoQtov avayvioaftaxtov, quem edidit 
Heimbach avixd. 1185 88. 

Epitomae novellarum Iulianeae similis 
usum produnt Nomocanon XIV titulorum, 
Epitome ad Prochiron mutata, appendix 
eclogae. 
xir°at. Nomocanonis XIV titulorum ad 
nos pervenit ea forma quam ei dedit homo 



1) Atb. 19,i spectare ad ed. III si vemm esset, 
etiam nov. XXI deesset; sed banc illo loco dici pro 
certo babeo (cf. a'I p. 760). 



aliquis (cuius praefatio est apud Pitram 
II 448 8. Olim Photium perperam dicebant) 
anno 883 ; antiquissima redactio saeculi sexti 
fuisse videtur, secunda inter annos 612 et 
692 facta est ab eo, qui etiam librum neQt 
ivavxtoopavujv conscripsit Hic raro ipsa 
novellarum verba (CXX c 10), plerumque 
summaria novellarum addidit et ex coll. 
const. eccl. et ex epitome deperdita iulia- 
neae simili hausta. 1 ) Nonnullos novellarum 
locos e Basilicis adiecit Theodorus Bestes 
(cuius est praefatio 449 s. Pitra) in commen- 
tario anno 1090 conscripto, paucos Theo- 
dorus Balsamon in commentario saeculi duo- 
decimi exeuntis. Praeterea librarii interdum 
quae eis utilia videbantur adscripserunt (cf. 
ad n. XII. XXII c. 9. 17 CXXXI c. 8). — 
Edidit bunc nomocanonem post Voellium et 
Iustellium II 7S9— 1140 Pitra 1. c. 433 88. 
Collectionis Theodori commentario auctae 
duo potissimum innotuerunt codices, Dubli- 
ueusis coll. Trin. 494 saec. XII, ex quo tfom»^ 
novellarum locos excerpsit Krueger, et Mo- Nom»«. m 
nac. 122 saec. XII de quo disseruit aucta- 
riaque edidit Pitra I 660 II 441 88., quem 
inspexit Schoell. 

Epitome ad Prochiron mutatain- 
est in codice Bodleiano 3399 (Selden. 10: ££ 
Coxe 590) saeculi XI nobilissimo et Mar- 
ciano 579. Inseruntur ei fragmenta epitomae 
novellarum eius qua etiam 'Euantiophanes' 
usus est, quae e codice Bodl. edidit Zacha- 
riae avixd. 20S ss. 

Eclogae Leonis et Constantini anni 740 
saeculo uono adiuncta est appendix, quae 
novellarum breviaria plerumaue desumpsit 
ex epitome ab 'Enantiophane adbibita, in- 
terdum ipsas excerpsit novellas. Edidit e 
codice Paris. 1384 saec. XII Zachariae avixd. 
184 88. Ex hac rursus novellarum summas 
(praeterea etiam ex Athanasio Theodoro 
auctore incerto) hausit eclogaad Prochi- 
ron mutata (ed. Zachariae JGKIV4988.). 2 ) 

Kestat ut ceteros afferam auctores qui 
novellis usi sunt. 

Collectio XXV capitulorum quam Co ^'- 
vulgo dicunt {dtaxa^etg vofttov noXtxixuiv 
tx xujv vtaQuJv 'iovoxtvtavov (iaoilitog avv- 
r t yoQOvaat xai IntxvQovoat xoig xujv ayttov 
naxeQtov kxxXr]Otaaxixovg xavovag) sexto sae- 
culo confecta post leges e codice desumptas 
praebet novellas CXXXVII. CXXXIII. CXX. 
CXXXI c. 13. Edita est ab Heimbachio 
avexd. II. 145 ss. e codice Monacensi 380, 

1) Biener 202 ss. 601 ss. Krueger Zeitscbr. f. 
Rechtsgesch. IX (1870) 185 ss. Zacbariae die griech. 
Nomokanones. Me"m. de Tacad. de St. P. VII 23 
(1877) n. 7 et: Qber d. Verf. u. d Quellen d pseudo- 
photian. Nomokanon in XIV Titeln. Ibid. VII 32 
(1885) n. 16. 

2) Nil compertum habeo de epitome Marciana 
(cod. Marc. 172), quam Enantiophanis epitome uti 
dicit Zachariae mem. VII 32 p. 6. 



PRAEFATIO 



VIII 



adbibitis ad ultimam partem novella8 cora- 
plectentem Parisinis 1324. 1326. 1334, varias 
lectiones e codice potissimum Palat. 376 
saec. XI protulit Pitra II 407 ss. cf. 373 s. 
Schoell collationibns usus est Monac. 380 
sua ad nov. CXX, Paris. 1326 saec. XI 
Paris. 1334 saec. X Laur. 10, 10 saec. XI 
Kruegeri ad omnes novellas. 
87% Collectio LXXXVII capitum con- 
fecta est ab Iohanne scholastico Antiocheno 
circa annum 550 (fait patriarcha Cpolitanus 
565 — 578) e novellis etiamtum dispersis 
{/neTeyQacprj e/. tcjov 07tOQadrjv xeiftevcov £/.- 
cpcovrj&eiowv VTto tov ttjq &eiag Xrj^ecog Iov- 
OTiviavov [ieTa tov xwdixa d-eitov veaQcuv 
diaTa^eiov). Praebet novellas ad ius eccle- 
siasticum pertinentes partim integras (quod 
si fit, rubricae et inscriptiones praemittuntur) 
partim epitomatas. Hoc libro praetereaque 
Nomoc. Athanasii epitome usus est is, qui Nomo- 
canonem L titulorum confecit, cui ad- 
opp- iecta est appendix constitutionum 
«"j.* ecclesiasticarum e collectione 87 capi- 
tum compilata eaque huius collectionis capita 
comprehendens quae ipso Nomocanone re- 
cepta non erant. 1 ) — Edidit collectionem 
87 capitum Heimbach dviy.8. II 208 ss. et 
Pitra II 385 ss. cum aliis codicibus usus tum 
Vaticano 843 saec. IX, Nomocanonem L ti- 
tulorum Voelli et Iustelli II 603 ss. (cf. Pitra 
416 ss.). Collectionis codicem Parisinum 1 326 
Schoellii in usum contulit Krueger. 

Incertum est unde fluxerit delectus co- 
dicis Ambrosiani (p. X), quem post 
Heraclium factum esse e loco p. 21, 8. io 
(cf. Coll. I. Nov. 22) et e thematum mentione 
p. 663, 23 conclusit Zachariae Zeitschr. d. 
Sav. St. XIII 8 s., undeque summaria novel- 
larum sumpserit ecloge privata aucta 
saeculi noni (ed. Zacbariae JGR IV). 

Solo codice Marciano traditur collectio 
tredecim Iustiniani edictorum, quam 
supplementum esse existimes collectionis ali- 
cuius Iustiniauo regnante factae, velut eius 
qua usus est Athanasius.' 2 ) Aetate primum 

1) Rem explanavit Biener 191 ss. 584 ss. (cf. 
Heimbach II p. LIV Zachariae mem. de 1'acad VII 23 
et Zeitschr. d. Savignyst. rom. Abt. VIII 236 ss .). 

2) Biener 53 et Zacbariae Gesch. 7 supplemen- 
tum esse voJunt corporis 168 novellarum e sylloge 
antiquiore excerptum, quam Alexandriae factam esse 
sine idonea causa statuit Zachariae; at ed. I et VI 
extant etiam in hoc corpore. Sjlloges illius plenio- 
ris vestigia Zachariae (Zeitschr. d. Sav. St. XIII 44 ss. 
XV 366 68.) deprehendere sibi videtur in adnotatione 
ad nov. I (p. 1 0, 6) et in rubrica novellae CXII quae 
loco vcrae edicto V (= nov. CXI) praemittur: nsQi 
h.riytoo(ov xal nsQt dowuXslaq rjv 6sl noislv tovq 
ivdyovvaq ngb xrjq xcav svuyo/isvwv vnofivijoswq: 
At nibil nisi aberravit librarius. Ex glossemate 
(p. 521, 20) concludere non debebat (XV 368) edictum 
V versum esse c contextu latino (nov. CXI). Supple- 
menta ab eodem 1. c. p. 50 ss. in edicto ultimo ideo 
proposita, quod huius edicti arcbetvpum papyraceum 
et singula folia in fine mutilata fuisse sibi persua- 



est alterum datum inter annos 531 et 535, 
extremum undecimum datum anno 559. Pri- 
mum et sextum redeunt in corpore 168 no- 
vellarum, tertium novit Iulianus const. XXIX, 
quartum in novellarum corpore latine tantum 
extat (nov. CXI), octavi versio latina est in 
Authentico 122, noni epitome in anonymo 
Bodleiano. Praeterea nullum usquam eorum 
apparet vestigium. 

Ex collectionibus quas enumeravimus 
duas praebet haec editio: corpus 168 no- 
vellarum et Authenticum cum appendice 
tredecim edictorum ceterarumque Iustiniani 
constitutionum extra codicem traditarum. 

Inter subsidia ad corpns 168 novellarum 
recensendum parata facile primum locum 
obtinet codex Marcianus graecus 179 u 
qui olim fuit Bessarionis, membranaceus in 
folio, foliorum 415, in fine mutilus, ductibus 
inelegantibus multisque compendiis exaratus 
a librario saeculi tertii decimi. 1 ) Altera 
manus coaeva nil nisi correxit vitia. Con- 
tinentur libro haec: 

In folio praemisso -itlvafc, veaQtov XiovTog 
tov deortoTov non plenus; desinit enim in 
veaQa xe 7t€Qi Xvoetog viie£,ovGi6Tr\Tog xal 
dvadooetog rcQoixog. Scriptus est totus a 
manu saec. XV. 

In latere verso huius folii scriptum vi- 
demus: dcpi€Qto&rj naQa tov fieydkov xqitov 
y.vqov ovvaTCtiQog (s. v. tov fiaXetvov) 2 ) ev 
tt\ dyla Y.fx\ [xeydkrj /xovrj tov 7taTQog (ii- 
§\la didfOQa' ev 7tQtoToig 6 aTtoOToXog 6 
Y.a^r](xeQiv6g v.al TOvt{fxivog) xal rj (UftXog 
tcjov | tcov xpaXficov v.a\ 6 vo\ioY.dvcov 6 eQ/.trj- 
vevTeig naQa vixoXdov oo^aitQL' y.a\ to fxeya 
(iifiXlov to v6fU(.tov' al veaQai al tcJjv vo/hcov 
e7tavoQ&cboeig TtaQa XicovTog tov fieydXov 
(iaoiXetog xa\ tov [.laxaQiov iovOTiviavov ol 

e7tovo/.ia£6/.ievoi av&evTixo\' ovv TOVTOig /.al 

Ta instirov. Q7tov T . 

Deinde manu Bessarionis: Leonis novel- 
lae TOTtog va (del.79) al veaQai xov lovOTivia- 
vov xa\ aXXcav (iaoiXecov ' XTrjfia ftrjOOaQicovog 
xaQdrjvdXewg vixaiag tov tcov oafiivcov: Lo- 
cus 51 (del. 79) Authentice liber b. Car. ni- 
ceni Epi Sabinch. 

f. l r inscriptio magnae cruci inclusa: 
XiovTog ev %qiotcJ6 tcjo d&avaTco ndvTcnv (la- 

serat, non commemoravi nisi ea quae per se com- 
mendarentur. 

1) Descripserunt Zanetti-Bongiovanni 103 Mo- 
relli bibl. manuscr. I 103 Bluhme apud Bienerum 
617 ss. Zacbariae ed. nov. I p. VIIss. Specimen 
dant Wattenbach - von Velsen tab. L. Utile puto 
codicem accuratissime describere. 

2) Recentior quam gvvuxwq MaXevog is qui 
diplomati anni 1130 subscripsit (Trinchiera syllab. 
graec. membr. 141 = Montfaucon palaeogr. 401), 
nisi e codice vetustiore haec transscripta sunt. De 
Nicolao Doxapatri cf. Zacbariae Sitzungsb. d. Berl. 
Ak. 1887, ti59 88. Krueger Gesch. d. Quellen u. Litt. 
367s. 



IX 



PRAEFATIO 



oiXei evoefiovg (iaoiXiojg QWftaiwv al xwv vo- 
uiov knavoQ&wxixat dvaxaO-aQoeig. Deinde: 
TtQooimion (sic). — Sequuntur Leonis novel- 
lae 113, quarum ultima desinit f. 62 r in ur. 
naQaixovfiivrjg dnooxdoewg. s ) 

f. 62 r — 67 v fteXixr] neQi xptXoJv ovftq)w- 
votv. Incipit: ei ftev di %qiv xtvd, desinit: 
%va xa\ rjfteig avxwv dxovowfte&a ut in edi- 
tione Leunclavii Ius Graeco-Rom. II 202. 
Sequitur subscriptio ad Leonis novellas per- 
tinens: xiXog xwv dtoQ&wxtxwv xwv vo/hojv 
avaxad-aQoeojv. Post spatium septem linea- 
rum incipit 

f. 67 T index novus: dtdxa^tg trjvijvog 
(iaotXewg neQt xatvoxoftiwv. neQi xov fii] 
kntXeyeo&at xxe. et ceterarum novellarum 
rubricae; numeros saepe omisit librarius 
supplevitque manus recens. Sequitur index 
edictorum, qui desinit f. 72 T : ty vofiog neQt 
xojv akeg~avdQeojv xal xwv aiyvnxtaxwv htaQ- 
Xtdiv. Sequitur aQxh xov iovoxivov veaQwv 
(a—e), deinde oqxt] xwv xtfieQiov (<*'— -£'), 
tum a (corr. ex C) &eiog xvnog neQt knt- 
(ioXrjg' (3' neQt otQaxiwxdiv. y neQt oxqo- 
xiojxojv. 6' neQl naQaonoQtxwv. «' oxi 
xalg aQxaig d/.X' ov xoig oqxovoiv ctvxtyQa- 
tpet 6 (iaoikevg. Haec excipit ccqxi) xojv 
vnaQxtxuJv xvnwv, index formarum eparchi- 
carum quem edidit Zacbariae avexd. 258 ss. 
Desinit f. 73 T : X&' xvnog Xeovxog xov kvdo- 
^oxaxov. Post liueam vacuam sequitur 

a 'idixxov /uaiQtxiov xi,i(Qtov ' rtQOxe&kv 
toig xojvoxavxtvovnokixatg naQaxelevoftevov 
avatQeio&ai xag ftixaxoQtxag olxrjoeig. 

§ ftavQtxiov ntQi ).i&o t 1o/.ovvxuJv. 

i. 74 r a' : &4ontOfta r t yovv vofto&eoia 
elQtjvrjg fieyaXov (iaotleujg Qojftaituv xai av- 
xoxQaxoQog neQi xov ftr; oftvvetvxtva naQayo- 
ftevov elg fiaQxvQiav xai aftq>. (corr. diaq?.)xeq>. 

(i' : 6 avxbg (iaotXtvg neQi xojv a&efti- 
xojg owanxofiivojv dnb XQixov ydftov xal 
knixeiva xal neQi xwv ovvanxofiivwv dnb 
xQixov ydfiov xai knixeiva (sic) xai neQt 
xwv ovvanxoftivwv xaig oixeiatg dovleiatg. 

avxr\ nQoyeveoxiQa koxt elQijvyg xijg (ia- 
otXiooijg. 

a': voftod-eoia Xiovxog xal xwvoxavxivov 
fteydXwv (iaotXiwv QWftaiwv xal avxoxQaxo- 
qwv neQi xwv xd %dia xixva dexo/nivwv kx 
xov dyiov xal owxrjQtcudovg (iaitxioftaxog xai 
dfitpoxiQwv (sic) xeqpaXaiwv. 

Hunc indicem excipit ipsa didxd&g Ijq- 
vwvog (iaotXiwg ncQt xatvoxofitwv ; post 
hanc f. 76 T a m 2 scriptum est: aQxi) ovv &ew 
xwv veaQuiv iovoxtviavov (cf. ad 1, 1). Ex- 
hibentur primum corporis 168 novellarum 
graecae Iustiniani constitutiones praeter nov. 
CXXII et edictum novellae VIII insertum; 
omissae sn nt latinae (quarum nonnumquam 

1) Nov. LXVI deesse verum non est: numeri 
additi sunt a manu receutiore, saepe desunt. Hanc 
quoque codicis partem contulit Scboell. 



summae e Theod. adscriptae sunt, nov. XI 
rubrica ex Ath.) quaeque Iustini Tiberii N 
praefectorum sunt. 1 ) Hunc ordinem non a 
librario demum institutum, sed ex archetypo 
translatum esse demonstratur scholiis loco 
novellarum omissarum adscriptis: xai avxi] 
ovx eiQi&r] et sim. Ubi tamen extat avxr] 
ovx kyQaq>r] wde et sim., fortasse librarius 
ordinem mutavit. Post scholion p. 749 edi- 
tum legitur f. 391 r : xiXog ovv &ew xwv ve- 
oqojv xov iovoxivtavov : — xov avxov aQxi] 
xwv tdixxwv. Sequuntur tredecim edicta us- 
que ad f. 41 r . Post vacuam dimidiam pa- 
ginam legitur: xiXogxwv veaQwv tovoxtnianu. 
— oqxi) xwv veaQiuv iovotivov. Sunt nov. 
CXLVIII. CXL. Iustini III. nov. CXLIX. 
CXLIV Tiber. I (praescribitur xtfieQiov neQi 
xwv &eiwv oltxwv) cuius in ultimis verbis xot- 
ovxo xt yevio&at ovyxwQovftev codex desinit 
f.415 T ceteri8 quae indiceenumeranturomissis. 

Praeterea haec videntur memorabilia. 
Archetypus litteris minusculis exaratus fuit 
lacunisque (49, 29. 502, 25. 691, 3. 737, 12. 
743, 20. 22. 782, 19) foliisque mutatis defor- 
matu8. Librarius cum alia scholia adscripsit 
quorum graviora enotavit Schoell, plura Za- 
chariae, tum interdum i'wg wde hucusque 
novellarum verba in Basilica translata esse 
significans. Ubicunque recentior manus ewg 
wde vel uq^ov adnotavit, eum deprehendere 
videmur, qui codicem descripsit, forsitan eum 
qui Palatinum 387 saeculo sexto decimo ex- 
aravit. Litterae intervallis diversis a mauu 
recenti margini appositae (prima est F f. sv , 
extrema T f . 372') quid sibi velint nescio.' 2 ) 

Codicem contulit Schoell; ubi alia lege- 
rat Zacbariae, plerumque denuo locos du- 
bios inspiciendos curavit. Lectiones dili- 

1) Mentione dignum est Psellum (Heimbach dv. 
II TM\) codicem habuisse a quo aberant CXL CLXI? 
CLXV. 

2) Textus historiam me enarraturum esse ne- 
gavi; sed tamen nonnulla ad verum de codice M 
iudicium ferendum utilia congessi. Corpus igitur 
168 novellarum non semper textum praebet genui- 
num; interpolationibus enim vetustioribus (ti(i3, vi. 
668, 2) redactor addidit suas (170, 22—24. 387, 32. 
459, 20. 460,4 — io. 594,4); ibi potissimum, ubi prae- 
ter s alia quoque diversae recensionis exempla prac- 
sto sunt, verba pristina in MLB passim depravata 
esse cognoscimus: velut in nov. CXX CVIul , in 
CXXIII Sfflul., in CXXXIII C f (A) verum praebere 
solent contra MLB. Sed aliis quoque multis locis 
huius recensionis corruptelas detegimus (MLB: 6, 19. 
74, 27. 217, 9. 226, 17. 475, 12. 537, 24. 540, 8. 629, 8. 
639, 32. 665, 23. 684, 7 et ubi B deficit ML: 128, 15. 
139, 26. 147, 34. 224, 5. 250, 30. 263, 24. 265, 36. 
501, 1. 504, 14. 592, lt. 699, 25. 715, 19. 731, 14. 
737, 24) cf. etiam 695, 3. Sicubi Basilica verum ex- 
hibent contra ML (145,38. 168, 10. 181, 10. 192,24. 
210,20. 331, 19. 495, 19. 585, 23. 587, 15) aut codice 
corporis puriore usa sunt aut ex alia collectione 
interpolata (cf. 181, 10. 455,32. 487,1. 589, n. 600,18. 
602, 16. 607, 18. 665, 23); idque in universa hac quae- 
stione tenendum est, alterius recensionis codices ex 
altera correctos csse. Ceterum de Basilicis pessime 
editis persaepe nil certi statui potest; ad certius 

B 



PRAEFATIO 



X 



genter enotatae sant praeter levissima illa, 
quibus frustra onerare solent apparatum, 
vitia prosodica, v paragogicum, o ex a>, y 
ex i a prima manu correcta quaeque his 
similia sunt. 
l Codice Marciano longe inferior est Lau- 
rentianus (olim bibl. S. Marci Florentinae) 
plut. LXXX 4 chartaceus in fol. foliorum 
194, et in fine et in initio mutilus. 1 ) Scriptus 
est saeculo quarto decimo ductibus inaequa- 
libus a duobus librariis, quorum alter a 
f. 144 r = ovtio [iivTotye p. 560, 10 orsus est. 
Praecedit index, sed amisso folio primo in- 
cipit f. l r a verbis rtaga ibiuitov yevo/xivrjv 
(nov. LII p. 297, 9), des. f. 2' Q§r{ iteQXlitv- 
flokuiv] manus recens adiecit tiXog tov rti- 
vaxog. f. 3 r incipiunt novellae, desinunt 
f. 194* in verbis anayoQevovteg ^ovXevtalg 
xe xal nov. CLXIII c. 2 p. 750, 18. Archetypum 
in complures tomos divisum fuisse colligi 
videtur ex inscriptione nov. XXXIX: I* talv 
veaqcov (jip/Uov (?. Manus altera recens 
multas intrusit coniecturas plerumque e c 
haustas, tertia etiam recentior atramenti nigro 
colore conspicua rarissime apparet. 

Omissae sunt in hoc libro praeter no- 
vellas latinas eae quoque, quae in Basilicis 
antiquitus defuerunt (cf. p. IV), interdum 
tamen (nov. LXXIV. LXXVI etc.) rubrica 
et inscriptione relicta. Quarum novellarum 
partes tantum Basilica receperunt, eas totas 
praebere solet L; sed nonnumquam eadem 
quae B omisit (cf. nov. I p. 7, 33 XVIII 
p. 1 30, 34 LVII. LXVI etc.) eodemque modo 
quo B diversas novellas contaminavit (nov. 
VI c 8. XCI c. 2. CXVII c. 10. CXXIII. 
CXXVII p. 554, 30), verba tradita secundum 
B immutavit (p. 9, II. 17, 22. 70, 26. 149,25. 
168, 6. 173, 19. 207, 16. 393, 23. 512, 17. 552, 5. 
557, 23. 568, 29. 685, 4. 688, 3) atque etiam 

iudicium venimus de codice M. Hic enim quam- 
quam saepissime solus pristinam lectionem conscr- 
vavit (7, 21? 22, 11. 25, 7. 45, 28. 72, 32. 74, 24? 
127,3—6? 215,17. 220,27. 287,3? 313,7. 330,27. 
334, 19—22. 352, 32. 368, 8. 386, 21. 424, 9. 494, 38), 
neque neglegentiia vacat (31, 38. 45, 22. 49, 9. 68, 9. 
125, u. 658, 15) omissionibusque ob homoeoteleuton 
factis (6,39. 14,23. 143,14. 578,15. 621,4. 666,21) 
corruptelisque minoribus (220, l. 443, 6. 497, 20. 

517.19. 610,12. 777,23. 783,28) neque interpola- 
tionibus levioribus (23, 37. 76, 32! 100,9. 167,28. 
181, 11. 207, 33. 608, 17. 670, 31. 693, 15. 717, 24) glos- 
sematisque in textum illatis (33, 24. 67, 31. 71, 11? 
75, 40. 80, 9. 102, 21. 142, 26 = 527, 20. 181, 19. 
341, 1? 363, 33. 397, 21. 438, 3. 459, 9. 599, 3. 644, 25. 
654, 22. 680, 36) neque gravioribus (459, 17. 26—29. 

493.20. 499,38. 696,21), quae magnam partem 
fluxerunt e BaBilicis (72,29? 151,31? 153,8? 
190, 1. 325, 8. 390, 16. 465, 22? 467, 4. 493, 32? 
605,15—21. 606,11. 654,25. 655,6. 673,31? 697,7 
nov. CXLV), paucae e Codice ipsisve novellis (422, 2. 
594, 6. 11). Vides itntur ne bunc quidem librum pro 
certo duce habendum esse; nimium ei interdum tri- 
buisse Schoellium persuasum habeo. 

1) Descripseruut Bandini III 174 Biener 557 ss. 
Zachariae I p. VI s. 



additamenta a novellis aliena ex B recepit 
(p. 291, 11). Latinarum loco semper fere sum- 
mae Theodori positae sunt. Subseriptiones 
desunt omnes. 

Antequam extrema codicis L folia peri- 
erunt, id quod inter annos 1542 et 1544 
accidisse constat (Biener 568), totum li- 
brum describendum curavit (Politiani manum 
agnoscere sibi visus est Maier) Ludovicus 
Bologninus. Quod apographum nunc est * 
cod. Bonon. bibl. commun. B 4. 67. In hoc 
quae in L cum extremis foliis perierunt ex- 
tant p. 923 ss. Post nov. CLXVII p. 933 
varia extant ad ius pertinentia, p. 1015 
fragmentum 7teQl enifioXuiv, de quo cf. ad 
p. 755, 19. Cetera vacua sunt. 1 ) 

Codicem L contulit Schoell, ad / usus 
est Maieri schedis Tubingensibus et Krue- 
geri collatione. 

Solius commoditatis causa hic describo 
codicem Ambrosianum L 49 sup. , qui ali- * 
quot novellas continet certe non ex corpore 
168 novellarum haustas. Est membranaceus 
in 4° foll. 227; continet primum canones 
apostolorum et decreta conciliorum, deinde 
a f. 49 Nomocanonem XIV titulorum Theo- 
dori commentario auctum. Haec saec. XI 
scripta sunt; inde a f. 184 r scripsit manus 
saeculi duodecimi. Inscriptio est: veaQal 
iovottviavov (iaoiXewg Tteql taiv d-eiaiv xal 
leQoiv exxXrjoiaottxaiv xavoviov. 
titXog a ovtog eotlv ovtwg' avtoxQatioQ 

Y.te. Est nov. CXXXI c. 1—4 p. 656, 12, 

sequuntur f. 184 v — 188 r excerpta Athana- 

siana nov. CXXIII, f. 188 r — 190 r nov. 

CXXXI c. 5 usque ad finem. F. 190 r — 

195 r nov. VI tota, quam excipit eiusdem 

novellae epitome Athanasiana. Capitum 

numeri continuantur. 
titXog devteQog f. 195 r — 197 r : nov. III. 
titulus tertius: f. 197 r — 197' nov. XVI cui 

adiungitur epitome Athanasiana nov. LVI, 

f. 197 v — 198 v nov. LXXXVI. 
titlog b'\ f. 198 v — f. 201 r nov. V, f. 201'— 

204 r nov. CXXXIII, f. 204 r — 204 v nov. 

LXXIX. Capitum numeri continuantur. 
titlog e f. 204 v — 209- nov. VII. f. 210. 211 

diversi argumenti capita a manu recen- 

tiore inserta. 
titlog g f. 212 r -212': nov. XIX. 
titlog £ f. 212 v — 21 5 r : nov. II. 
titXog oyboog f. 2l5 r — 216 V : nov. XII. 
titlog evatog f. 216 v — 220 v : nov. CXV. 
titulus decimus f. 221 r — 224 r nov. I inde a 

tbv ei-iTtQoo&ev p. 3, 40 (folium unum pe- 

risse videtur). 
titlog kvbixatog f. 224 r — 224 v : nov. XXXII. 
titlog t/9' f. 224 v — 226 r lepitomae ex 

titXog iy TteQi eytxXrjOiaoti^aiv? Athanasii 

biacpoQtov xecpaXaiiov J titulis I. II 

1) Cf. Heimbach Zeitschr. f. gesch. Rechtsw. 
Vin 317 ss. 



XI 



PRAEFATIO 



rlrkog id' f. 227 T (huius folii dimidia tan- 

tum pars superest): in fine extat tcov iov- 

daicov avTOXQdriuQ lovariviavog i. e. ex- 

ordium nov. XLV? Cf. Ath. III. 

Manus prior et posterior aequales esse 

videntur; capita et numeris huius codicis 

propriis ot spatio distinguuntur; argumenta 

adscripta plerumque perierunt margine ab- 

sciso. Maiorem partem contulit Krueger, 

minorem Schoell. Insignis est codex eo 

quod et antiqua servat quae redactor cor- 

poris 168 novellarum depravavit (63, 35. 

675, 22) ideoque cum g congruere solet (6, 19. 

0, 4. 10, 20. 14, 23. 22, 14! 28, 27. 35, 31. 37, 24. 

43, 11. 44, 22. 60, 35. 63, 31 ! 97,32. 99,7. 

421, 12. 18. 537, 24. 543, 4. 544, 26. 656, 1. 

675, 18) et summa licentia immutat verba 

tradita et ex aliarum recensionum codicibus 

correctus est (95, 25. 673, 8). 1 ) 

Editae sunt novellae graecae primum ab 
Haloandro (Norimbergae 1531), qui solo 
nisus est Bolognini apographo 2 ); edidit igi- 
tur 122 tantum novellarum integrum textum 
graecum, correxit nonnulla, plura temere 
corrupit: quid tandem praestiterit, sine accu- 
rata codicis / notitia statui nequit (cf. Heim- 
bach Ztschr. f. gesch. Rechtsw.VIII 324 ss.). 
In editione Basileensi anni 1541 nonnulli 
loci ope codicis M correcti esse videntur 
(Biener 354), viginti quinque locorum emen- 
dationes prolatae sunt in appendice, quae 
in Parisina anni 1542 in textum illatae sunt. 
Quae in Marciano insunt, primus edidit Hen- 
ricus Scrimger Scotus AugustaeVindelicorum 
anno 1556 sive ipso usus Marciano sive — 
id quod post dissertationem Heimbachii 1. c. 
330 ss. multo verisimilius — apographo eius, 
codice Palatino 387, diligenter facto, quan- 
tum quidem nunc licet iudicare. Correxit 
pauca eaque fere levia modo versione vul- 
gata modo editione Haloandrina modo suo 
usus iudicio. Post hos viros nonnulla emen- 
davit Agylaeus in versione novellarum la- 
tina (Basileae 1561) partim tacite partim 
brevissimis notis adscriptis. Haloandrinam 
et Scrimgerianam contaminavit Contius in 
editione Lugdunensi anni 1571, quam vul- 
gatae fundamento fuisse iure dicas. Parum 
enim sive ad emendationem sive ad recen- 
sionem contulerunt posteri: quaedam cor- 
rexit Hombergk in versione latina (Marburgi 
1717, desunt edicta), plura Spangenberg 
(Gottingae 1797), qui etiam Viglii Zwichemi 

1) In aliis quoque codicibus novellae extant dis- 
peme: Vatic. gr. 2075 (Heimbach Basil. VI 174) 
sub rubrica lovaxiviavov a septemdecim habet ca- 
pita argumenti incerti, deinde nov. V; Vatic. 2019 
saec. XIII post' epitomen canonum septem novellas. 
In Ashburnhamensi 99 (Stangl Philol. 45,2it) nihil 
inesse quod ad ius pertineat ad Schoellium rettu- 
lerunt Kyssner et Karo. 

2) Omnes novellarum et Authentici editiones re- 
censet Biener 317 ss. 



excerpta anno 1 533 ex M facta babuit scho- 
liaque potissimum ex cis edidit 1 ) Beck in 
editionibus Lipsiensibus (1834 et 1837) ver- 
bis graecis nihil fere medelae attulit, paulo 
plus Osenbrllggen (Lipsiae 1840). 

Textum vulgatum tandem aliquando ever- 
tit Zachariae in editione apud Teubnerum 
anuo 1881 publicata (appendicem adiecit 
anno 1884, legem de dioecesi Aegyptiaca 
denuo edidit 1891). Quam tanto viro di- 
gnam esse vix est quod dicas. Codicem M 
totum primus contulit, L et A interdum in- 
spexit, ceteros novellarum testes ad verba 
pristina recuperanda adhibuit; nec tamen 
minus sagacitate iudiciique acumine profecit 
quam diligenti horum subsidiorum usu. Quod 
ordinem quoque mutavit secundum tempus 
constitutiones digerens (quae Iustini sunt et 
Tiberii formasque eparchicas omisit)' 2 ), id 
neque commodum est et propter incertam 
multarum aetatem improbandum. 

Venio ad subsidia in edendo Authentico 
adhibita. 

Codices igitur ex ingenti qui extat nu- 
mero (129 novit Heimbach) hos elegitSchoell. 

Vindob. lat. 2130 (iur. civ. 19 cf. Heim- r 
bach LXIII ss) membr. in folio foliorum 233. 
Diligenter scriptus est saec XIII vel XIV, 
continet autem haec: 

f. 1—50 Institutiones 

f. 51 r — 191 r Authenticum (folii 191 quod 
superest et f. 192 vacua sunt) 

f. 193 r — 233 Codicis libros X— XII (Krue- 
gero est J). Hanc partem ea exaravit ma- 
nus, quae in Authentico correxit (V 2 ). 

Ordo novellarum, qui in plerisque codi- 
cibus mire turbatus est — non glossatas 
enim primo eiectas postea denuo receperunt 
idque saepe non pristino loco, sed appen- 
dicem adiecerunt constitutionum extravagan- 
tium 3 ) — in hoc codice paene integer est: 
1—10. 12. 14—20. 22—103. 105. 104. 106 
—119. 133. 120—130. 132. — 11. 13. 21. 
66. 86. 134. Omissa est igitur 131, bis po- 
sitae 66 et 86. Et inscriptiones et sub- 
scriptiones adesse solent; numeris latinis 
hic illic a dscripti sunt graeci. Collationis 

1) De tribus(?) Meermannianis quos habuit Sp. 
(Biener 555 s. 572 s.) hoc unum indagavi. Cod. 
Meerm. 178 (= Phillipps. 1499: L. Cohn Verz. d. 
Meermannhss. 39) habet f. 11 T Nomocanonem L tit., 
f. 156' Coll. 87 cap., f. 179 r Coll. 25 cap., f. 209 r 
Leonis novellas, f. 301 r novellas 24 quae absunt ab 
llaloandrina, f. 363 r edicta Iustiniani Iustini Tiberii. 
Esse igitur videtur Meerm. III. 

2) Illas edidit J6R III, has dvixS. 249 ss. 

3) Postquam Authenticum Irnerii aetate inven- 
tum est, e novellis 134 selegerunt 97 quas schoiis 
explanaverunt; has in novem distribuerunt colla- 
tiones (conspectum dat Heimbach proll. DCCX 83.). 
Priorum curis usus Accursius anno 1220 suam con- 
scripsit glossam; glossatae eaedem sunt quae in 
collationibus leguntur, nisi quod 105 (numeri arabici 
sunt Authentici) est coll. VIII 6, sed glossa caret, 
40 glossam quidem habet, sed a collationibus abest. 

B* 



PRAEFATIO 



X 



genter enotatae sant praeter levissima illa, 
quibus frnstra onerare solent apparatum, 
vitia prosodica, v paragogicum, o ex 10, tj 
ex t a prima mann correcta quaeque his 
similia sunt. 
l Codice Marciano longe inferior est Lau- 
rentianus (olim bibl. S. Marci Florentinae) 
plut. LXXX 4 chartaceus in fol. foliorum 
194, et in fine et in initio mutilus. 1 ) Scriptus 
est saeculo quarto decimo ductibus inaequa- 
libus a duobus librariis, quorum alter a 
f. 144 r = ovtco fiivtoiye p. 560, 10 orsus est. 
Praecedit index, sed amisso folio primo in- 
cipit f. l r a verbis rtaqa idicotov yevopiivrjv 
(nov. LII p. 297, 9), des. f. 2" QJpf rceol erci- 
(ioXcov, manus recens adiecit tiXog tov ni- 
vaxog. f. 3 r incipiunt novellae, desinunt 
f. 194* in verbis anayooevovteg §ovXevtalg 
xe xal nov. CLXIII c. 2 p. 750, 18. Archetypum 
in complures tomos divisum fuisse colligi 
videtur ex inscriptione nov. XXXIX: ex, tcov 
veaQ&v fiiflXiov /S'. Manus altera recens 
multas intrusit coniecturas plerumque e g 
haustas, tertia etiam recentior atramenti nigro 
colore conspicua rarissime apparet. 

Omissae sunt in hoc libro praeter no- 
vellas latinas eae quoque, quae in Basilicis 
antiquitus defuerunt (cf. p. IV), interdum 
tamen (nov. LXXIV. LXXVI etc.) rubrica 
et inscriptione relicta. Quarum novellarum 
partes tantum Basilica receperunt, eas totas 
praebere solet L; sed nonnumquam eadem 
quae B omisit (cf. nov. I p. 7, 33 XVIII 
p. 1 30, 34 LVII. LXVI etc.) eodemque modo 
quo B diversas novellas contaminavit (nov. 
VI c 8. XCI c. 2. CXVII c. 10. CXXIII. 
CXXVII p. 554, 30), verba tradita secundum 
B immutavit (p. 9, VI. 17, 22. 70, 26. 149,25. 
168, 6. 173, 19. 207, 16. 393, 23. 512, 17. 552, 5. 
557, 23. 568, 29. 685, 4. 688, 3) atque etiam 

iudicium venimus de codice M. Hic enim quam- 
quam saepissime solus pristinam lectionem conser- 
vavit (7, 21? 22, 11. 25, 7. 45, 28. 72, 32. 74, 24? 
127,3—6? 215,17. 220,27. 287,3? 313,7. 330,27. 
334, 19—22. 352, 32. 368, 8. 386, 21. 424, 9. 494, 38), 
neque neglegentiia vacat (31, 38. 45, 22. 49, 9. 68, 9. 
1*25, 11. 658, 15) omissionibusque ob homoeoteleutou 
factis (6,39. 14,23. 143,14. 578,15. 621,4. 666,21) 
corruptelisque minoribus (220, 1. 443, 6. 497, 20. 

517.19. 610,12. 777,23. 783,28) neque interpola- 
tionibus levioribus (23,37. 76,32! 100,9. 167,28. 
181, U. 207, 33. 608, 17. 670, 31. 693, 15. 717, 24) glos- 
sematisque in textum illatis (33, 24. 67, 31. 71, 41? 
75, 40. 80, 9. 102, 21. 142, 26 — 527, 20. 181, 19. 
341, 1? 363, 33. 397, 21. 438, 3. 459, 9. 599, 3. 644, 25. 
654, 22. 680, 36) neque gravioribus (459, 17. 26—29. 

493.20. 499,38. 696,21), quae magnam partem 
fluxerunt e Basilicis (72,29? 151,31? 153,8? 
190, 1. 325, 8. 390, 16. 465, 22? 467, 4. 493, 32? 
605,15—21. 606,11. 654,25. 655,6. 673,31? 697,7 
nov. CXLV), paucae e Codice ipsisve novellis (422, 2. 
594, 6. 11). Vides igitur ne bunc quidem librum pro 
certo duce habendum esse; nimium ei interdum tri- 
buisse Schoellium persuasum babeo. 

1) Descripserunt Bandini III 174 Biener 557 ss. 
Zachariae I p. VI s. 



additamenta a novellis aliena ex B recepit 
(p. 291, 11). Latinarum loco semper fere sum- 
mae Theodori positae sunt. Subseriptiones 
desunt omnes. 

Antequam extrema codicis L folia peri- 
erunt, id quod inter annos 1542 et 1544 
accidisse constat (Biener 568), totum li- 
brum describendum curavit (Politiani manum 
agnoscere sibi visus est Maier) Ludovicus 
Bologninus. Quod apographum nunc est i 
cod. Bonon. bibl. commun. B 4. 67. In hoc 
quae in L cum extremis foliis perierunt ex- 
tant p. 923 ss. Post nov. CLXVII p. 933 
varia extant ad ins pertinentia, p. 1015 
fragmentum neql eitifioXcov, de quo cf. ad 
p. 755, 19. Cetera vacua sunt. 1 ) 

Codicem L contulit Schoell, ad / usus 
est Maieri schedis Tubingensibus et Krue- 
geri collatione. 

Solius commoditatis causa hic describo 
codicem Ambrosianum L 49 sup. , qui ali- * 
quot novellas continet certe non ex corpore 
168 novellarum haustas. Est membranaceus 
in 4° foll. 227; continet primum canones 
apostolorum et decreta conciliorum, deinde 
a f. 49 Nomocanonem XIV titulorum Theo- 
dori commentario auctum. Haec saec. XI 
scripta sunt; inde a f. 184 r scripsit manus 
saeculi duodecimi. Inscriptio est: veaoal 
iovativiavov flaoiXicog Tteol tcov &eicov xai 
leQcdv exxXrjOiaotixcov xavovcov. 
titXog a ovtog eotlv ovtcog' avtoxQatcoQ 

xte. Est nov. CXXXI c. 1—4 p. 656, 12, 

sequuntur f. 184 v — 188 r excerpta Athana- 

siana nov. CXXIII, f. 188 r — 190 r nov. 

CXXXI c 5 usque ad finem. F. 190 r — 

195 r nov. VI tota, quam excipit eiusdem 

novellae epitome Athanasiana. Capitum 

numeri continuantur. 
titXog devteQog f. 195 r — 197 r : nov. III. 
titulus tertius: f. 197 r — 197" nov. XVI cui 

adiungitur epitome Athanasiana nov. LVI, 

f. 197 v — 198 v nov. LXXXVI. 
titXog <$': f. 198 v — f. 201 r nov. V, f. 201 r — 

204 r nov. CXXXIII, f. 204 r — 204 v nov. 

LXXIX. Capitum numeri continuantur. 
titXog e f. 204 v — 209': nov. VII. f. 210. 211 

diversi argumenti capita a manu recen- 

tiore inserta. 
titXog g f. 212 r -212': nov. XIX. 
titXog T f. 212 v — 21 5 r : nov. II. 
titXog oydoog f. 215 r — 216 V : nov. XII. 
titXog evatog f. 216 v — 220 v : nov. CXV. 
titulus decimus f. 221 r — 224 r nov. I inde a 

tbv eixrtQoo&ev p. 3, 40 (folium unum pe- 

risse videtur). 
titXog ivdexatog f. 224 r — 224 v : nov. XXXII. 
titXog $ f. 224 v — 226 r "lepitomae ex 

titXog ty rteQi hxXtjOiaotixwv? Athanasii 

diacpoQtov nefpaXaicov J titulis I. II 

1) Cf. Heimbach Zeitschr. f. gesch. Rechtsw. 
VIII 317 ss. 



XI 



PRAEFATIO 



ritlog 16' f. 227 T ( liuius folii dimidia tan- 

tum pars supercst): in tine extat tuiv iov- 

Saicov avroxQatwQ tovativiavog i. e. ex- 

ordium nov. XLVV Cf. Ath. III. 

Manus prior et posterior aequales esse 

videntur; capita et numeris huius codicis 

propriis et spatio distinguuntur; argumenta 

adscripta plerumque perierunt margine ab- 

sci80. Maiorem partem contulit Krueger, 

minorem Scboell. Insignis est codex eo 

quod et antiqna servat quae redactor cor- 

poris 168 novellarum depravavit (63, 35. 

675, 22) ideoque cum g congruere solet (6, 19. 

0, 4. 10, 20. 14, 23. 22, 14! 28, 27. 35, 31. 37, 24. 

43, 11. 44, 22. 60, 36. 63, 31 ! 97, 32. 99, 7. 

421, 12. 18. 537, 24. 543, 4. 544, 26. 656, 1. 

675, 18) et summa licentia immutat verba 

tradita et ex aliarum recensionum codicibus 

correctus est (95, 25. 673, 8). 1 ) 

Editae sunt novellae graecae primum ab 
Haloandro (Norimbergae 1531), qui solo 
nisus est Bolognini apographo' 2 ); edidit igi- 
tur 122 tantum novellarum integrum textum 
graecum, correxit nonnulla, plura temere 
corrupit: quid tandem praestiterit, sine accu- 
rata codicis / notitia statui nequit (cf. Heim- 
bach Ztschr. f. gesch. Rechtsw.VIII 324 ss.). 
In editione Basileensi anni 1541 nonnulli 
loci ope codicis M correcti esse videntur 
(Biener 354), viginti quinque locorum emen- 
dationes prolatae sunt in appendice, quae 
in Parisina anni 1542 in textum illatae sunt. 
Quae in Marciano insunt, primus edidit Hen- 
ricus Scrimger Scotus Augustae Vindelicorum 
anno 1556 sive ipso usus Marciano sive — 
id quod post dissertationem Heimbachii 1. c. 
330 ss. multo verisimilius — apographo eius, 
codice Palatino 387, diligenter facto, quan- 
tum quidem nunc licet iudicare. Correxit 
pauca eaque fere levia modo versione vul- 
gata modo editione Haloandrina modo suo 
U8us iudicio. Post hos viros nonnulla emen- 
davit Agylaeus in versione novellarum la- 
tina (Basileae 1561) partim tacite partim 
brevissimis notis adscriptis. Haloandrinam 
et Scrimgerianam contaminavit Contius in 
editione Lugdunensi anni 1571, quam vul- 
gatae fundamento fuisse iure dicas. Parum 
enim sive ad emendationem sive ad recen- 
sionem contulerunt posteri: quaedam cor- 
rexit Hombergk in versione latina (Marburgi 
1717, desunt edicta), plura Spangenberg 
(Gottingae 1797), qui etiam Viglii Zwichemi 

1) In aliis quoque codicibus novellae extant dis- 
persae: Vatic. gr. 2075 (Heimbach Basil. VI 174) 
sub rubrica lovaxtviavov a septemdecim habet ca- 
pita arffumenti incerti, deinde nov.V; Vatic. 2019 
saec. XIII post' epitomen canonum septem novcllas. 
In Ashburnbamensi 99 (Stangl Philol. 45, 211) nihil 
inosse quod ad ius pertineat ad Schoellium rettu- 
lerunt Kyssner et Karo. 

2) Omnes novellarum et Authentici editiones re- 
censet Biener 3 1 7 ss. 



excerpta anno 1533 ex M facta babuit scbo- 
liaque potissimum ex eis edidit 1 ) Beck in 
editionibus Lipsiensibus (1834 et 1837) ver- 
bis graecis nihil fere medelae attulit, paulo 
plus Osenbrllggen (Lipsiae 1840). 

Textum vulgatum tandem aliquando ever- 
tit Zachariae in editione apud Teubnerum 
anno 1881 publicata (appendicem adiecit 
anno 1884, legem de dioecesi Aegyptiaca 
denuo edidit 1891). Quam tanto viro di- 
gnara esse vix est quod dicas. Codicem M 
totum primus contulit, L et A interdum in- 
spexit, ceteros novellarum testes ad verba 
pristina recuperanda adhibuit; nec tamen 
minus sagacitate iudiciique acumine profecit 
quam diligenti horum subsidiorum usu. Quod 
ordinem quoque mutavit secundum tempus 
constitntiones digerens (quae Iustini sunt et 
Tiberii formasque eparchicas omisit) 2 ), id 
neque commodum est et propter incertam 
multarum aetatem improbandum. 

Venio ad subsidia in edendo Authentico 
adhibita. 

Codices igitur ex ingenti qui extat nu- 
mero (129 novit Heimbach) hos elegitSchoell. 

Vindob. lat. 2130 (iur. civ. 19 cf. Heim- v 
bach LXIII ss.) membr. in folio foliorum 233. 
Diligenter scriptus est saec. XIII vel XIV, 
continet autem haec: 

f. 1—50 Institutiones 

f. 51 r — 19l r Authenticum (folii 191 quod 
superest et f. 192 vacua sunt) 

f. 193 r — 233 Codicis libros X— XII (Krue- 
gero est J). Hanc partem ea exaravit ma- 
nus, quae in Authentico correxit (V 2 ). 

Ordo novellarum, qui in plerisque codi- 
cibus mire turbatus est — non glossatas 
enim primo eiectas postea denuo receperunt 
idque saepe non pristino loco, sed appen- 
dicem adiecerunt constitutionum extravagan- 
tium 3 ) — in hoc codice paene integer est: 
1—10. 12. 14—20. 22—103. 105. 104. 106 
—119. 133. 120—130. 132. — 11. 13. 21. 
66. 86. 134. Omissa est igitur 131, bis po- 
sitae 66 et 86. Et inscriptiones et sub- 
scriptiones adesse solent; nuraeris latinis 
hic illic a dscripti sunt graeci. Collationis 

1) De tribusf?) Meermannianis quos habuit Sp. 
(Biener 555 s. 572 8.) hoc unum indagavi. Cod. 
Meerm. 178 (= Philiipps. 1499: L Cohn Verz. d. 
Meermannhss. 39) habet f. tl T Nomocanonem L tit, 
f. 156 r Coll. 87 cap., f. 179 p Coll. 25 cap., f. 209 r 
Leonis novellas, f. 30 1 r novellas 24 quae absunt ab 
Haloandrina, f. 363 r edicta Iustiniani Iustini Tiberii. 
Ksse igitur videtur Meerm. III. 

2) Illas edidit JGR III, has dvexS. 249 ss. 

3) Postquam Authenticum Irnerii aetate inven- 
tum est, e novellis 134 selegerunt 97 quas scholis 
explanaverunt; has in novem distribuerunt colla- 
tiones (conspectum dat Heimbach proll. DCCX ss.). 
Priorum curis usus Accursius anno 1220 suam con- 
seripsit glossam; glossatae eaedem sunt quae in 
collationibus leguntur, nisi quod 105 (numeri arabici 
sunt Authentici) est coll. VIII 6, sed glossa caret, 
40 glossam quidem habet, sed a collationibus abest. 

B* 



PKAEFATIO 



XII 



titulique nota plerumque adiecta est; glossae 
insunt Anteaccursianae fortasse a prima manu 
scriptae, Accursianae postea sed saec. XIV 
ut videtur additae, recentiores pancissimae. 

v- Mauus altera eiusdem aetatis atramento nigro 

rssupplevit saepius quam emendavit; tertia 
multo recentior (forsitan duo sint) atramento 
pallido ex altero codice emendavit. Codi- 
cem ceteris omnibus antecellentem contulit 
Schoell. 

r Berolinensis (antea Rosnyanus 2394 olim 
Pithoeanus: krit. Jahrb. I 189 Heimbach 
LXXIIIS8.) lat. in fol. 271 membr. foliorum 
162. Continet: 

f. 1 — 78 Authenticum saec. XIII scriptum. 
Primus quaternio exaratus est ab altera 
manu coaeva l ), eadem in fine f. 98 v adiecit 
nov. 52. 

i f. 79 — 86 tres particulas codicis T huc 
delatas. Prima complectitur nov. 8 inde a 
c. 13 aut aliquos tales (p. 76, 39), sequuntur 
9. 10 usque ad neque impetra (p. 93, 12); 
altera (f. 82) nov. 72 pr. inde a turam esse 
nostrae (p. 355, 24) et 73 usque ad si uero 
alter (p. 351, 22); tertia (f. 83—86) nov. 33 
inde a toga dicimus (p. 497, 27). 37. 38. 39. 
40 usque ad quas liberi p. 246, 25. 44 a ver- 
bis lege confirmantem p. 271, 3. nov. 49. 

f. 87 — 162 tertii codicis partem, qua haec 
comprehenduntur: f. 87 — 91 appendix no- 

r vellarnm saec. XIV exarata has complectens 
constitutiones: 123 inde ab habet fidutiam 
(p. 712, 12). 124. 70. 66. 60. 65. 67. 21. — 
f. 91 — 110 Iuliani aliquot capita (cf. Haenel 
XVI). — f. 111—154 Rogerii summa Codi- 
cis mutila. — f. 155 — 162 fragmentum opus- 
culi ad ius canonicum spectantis. 

De f. 1 — 78 haec adnotanda sunt. Ordo 
novellarum hic est: 1—10. 12. 14—20. 22. 
23. 34—36. 41. 45. 46—48. 50. 51. 53—59. 
61. 62. 68. 69. 71—86. 88—100. 102—104. 
106—115. 117. 119. 120. 126—130. 132.— 
11. 13. 21. 66. 86. 134. 52 (quam add. R 2 ). 
Haud raro quae constitutiones omissae sint 
adnotavit scholiasta. Rubricator pinxit lit- 
teras initiales, collationis numerum in mar- 
gine superiore laevo, tituli in dextro, in 
margine exteriore capitum inscriptiones, in 
contextu signum £ ad denotandas paragra- 
phos. Manus altera saepe prioris vitia cor- 
rexit et n. 52 adiecit. — Contulit Schoell. 

t Monacensis lat. 3509 (iur. civ. 10, olim 
August. civ. 9) membr. in folio foliorum 302 
saec. Xni (Heimbach LVI ss.). Institutiones 
sequitur Authenticum f. 45 — 199, cuius pars 
principalis patet usque ad f. 173 v ; appen- 
dices adiectae sunt duae, altera f. 174 — 177 
a manu altera eiusdem fere aetatis, f. 178 
— 199 forta sse ab eadem manu altera. La- 

1) Falso de alterius codicis particula loquitur 
Heimbach; f. 8 errore insertum cst inter 1 et 3, ut 
nunc numerantur. 



cunae insunt haud exiguae, quoniam non- 
nulla folia hinc evulsa in R transierunt; 
f. 64 v enim desinit in aut armatos p. 76, 39, 
f. 65 r inc. a bit petita p. 93, 12; f. 101 v des. 
in neque ecclesiam nov. 69 c. 1 p. 344, 26, 
102 r inc. a quibus modis nov. 74 p. 370, 7, 
desiderantur praeterea partes novellarum 
72. 73 (cf. supra); f. 197 v des. nobili et an- 
tiqua nov. 33 c. 1 p. 497, 27, f. 198 r inc. a 
curialibus nov. 40 c. 4 p. 250, 3>. TJnum igi- 
tur folium prorsus interiit. 

Ordo idem fere est qui in R: 1—10. 12. 
14—20. 22. 23. 34—36. 41. 45—48. 50. 51. 
53-59. 61. 62. 68. 69 etc. (deest accurata 
descriptio). 

Foliis 174—177 continentur nov. 128. 52, 
f. 178 — 199 nov. 101 (manus recentissima ad- 
notavit: alii libri non habent istam consti- 
tulionem de donationibus curialium nec se- 
quentes). 105 (extat bis). 116 (extat bis). 118. 
122—125. 131 (extat bis). 24-33. [37—39]. 
40. 42—44. [49]. 

Codicis T lectiones selectas primo ex 
Heimbachii notis excerpsit Schoell, postea 
(a nov. LXXIX p. 388) ipse eum contulit 
haud minus diligenter quam V et R. 

Ex ceteris libris hi interdum adhibiti sunt: 

Orielensis Oxoniensis 22 (A II 7) o 
membr. saec. XIH (Heimbach XVII Coxe 7 
Krueger praef. Cod. VIII). Novellae 17 pau- 
carumque quae extant subscriptionum colla- 
tione a Kruegero confecta usus est Schoell. 

Escorialensis bibliothecae altae I S 9 
membr. saec. XUI (Heimbach LIII), ex quo 
inscriptiones et subscriptiones descripsit Dio- 
nysius Oonzalez. 

Bambergensis DIl 11 membr. in folio Bami - * 
saec XIV foliorum 217 (est Jaeckii 814 
-r- 824 -f- 833. Hunc codicem cum sequenti 
confudit Heimbach LXIss.). Continet: 

f. 1 — 49 v Iustiniani Institutiones 

f. 50 r — 160 r Authenticum cum glossa Ac- 
cursiana secundum solitum novem collatio- 
num ordinem, praeterquam quod in nona 
ordo hic est: 1—3. 5. 6. 14. 15. 7—13. 4. 
In fine additur nov. 52 ut in R. Subscriptio- 
nes adduntur novellis hisce: 8. 53 — 59. 61. 
68. 71—77. 79—85. 88. 134. Primo ex 
Heimbachii apparatu varietatem excerpsit 
Schoell, postea (inde a nov. 80 p. 390, 13) 
sua usus est collatione. Quae de prioribus 
falsa ex Heimbachio relata sunt, ea in sub- 
scriptionum indice addendisque correximus. 

f. 161 r — 216 r Codicis libros X— XII cum 
glossa. In spatio vacuo f. 161 r * et 217 r in- 
dices et addenda scripsit manus recens. 

Bambergensis DIl membr. in folio Bamb.n 
saec. XIV pagg. 266 (Jaeck 826) continet 
haec: 

p. 2. 3 actionum tabulam 

p. 5—164 Authenticum secundum novem 
collatione8, nisi quod deest IX 4. Novellae 



XIII 



PKAEFATIO 



dod glossatae desunt onines. Subseriptiones 
gnbiciuntur hisce: 1. 4-10. 12. 14—20. 22. 
(23). 41. 45. 47. 48. 89. 90. 92. 93— ( .>.">. 
llic quoque inde a nov. 89 p. 445, 5 sua 
collatione usus est Scboell. 

p. 165—264 Codicis libros X— XII ab 
altera iniinu aequali scriptos. 
p. 265. 266 indices et tabulas. 
Ad subscriptiones potissimum secundum 
Heimbachii plerumque apparatum variae 
lectiones ex his afferuntur libris: 
Ambr. Vindob. lat. iur. civ. 4, olim Ambracensi, 

membr. saec. XIII (Heimbach LXIX). 
vind. Vindob. Eugenii 157 membr. saec. XIV 

r ' (Heimbach LXX). 
Keob. Claustro-Neoburgensi 62 membr. saec. 

XIII (Heimbach LXX). 

Paru Parisino lat. 4429 membr. saec. XIII vel 

XIV (Heimbach XLlIIi perpaucas exhibente 
subscriptiones. 

Pi$t. Pistoriensi bibl. capit. 103 (olim E 4. 2) 
membr. in folio foliorum 74 saec. Xn ex- 
euntis. Exaratus est duabus columnis, glossa 
adest Anteaccursiana, cui plerumque supra- 
scripta est Accursiana. Nov. 11. 13. 21.66 
positae sunt inter 14 et 15, deest 40; extra- 
vagantes desunt 24. 31. 32. 37. 43. 44. 49. 
52. 60. 63—65. 70. 87. 118. 123. Sub- 
scriptiones insunt ad 8 (p. 80, 10. 88, 4t). 
121 (at cf. p. 772, i). 123—125. 134, quas 
descripsit Krueger. Nov. 121 diligentissime 
contulit Lud. Chiappelli JCtus Pisanus inter- 
cedentibus Buonamicio et Pulleo professori- 
bus Pisanis. 

Monacensis 6359 (olim Frisingensis) saec. 
XIV a Schoellio collatus est ad nov. 116. 

Si qui praeterea allati suut, loco idoneo 
quae opus sunt adnotata invenies. 

Editio princeps prodiit Romae 1476; et 
haec et sequentes quarum moles non digna 
est quae describatur '), paene solas habent 
glossatas. Magni momenti sunt editiones 
Contii, quarum prior prodiit Parisiis 1559 
(ab hac pendent Lugdunensis a. 1562 et 
sequentes), posterior Lugduni 1571. In illa 
igitur novem collationibus addidit decimam 
a se scilicet congestam 63 novellas com- 
plectentem. Ex his unam tantum (11) ex 
Authentici codicibus hausit, duas (37. 64) e 
Iuliani epitome, unam (43) ex Isidori cano- 
nibus; maximae partis (47 integrarum et 8 
summarum) non Authentici, sed Haloandri 
versiuuem ini pressit, trium et unius summae 
suam ; viginti quinque ex his in c nunquam 
fuerunt. Verba Authentici expressit ex edi- 
tione Parisina anni 1511, cuius vitia repe- 
tivit; ipse contextum graeci exemplaris ope 
passim interpolavit. Posterior aliquanto prae- 
stat; in qua exhibuit novem collationum 
(sunt 96 constitutiones; nam 126 omissa est 



eiusque locum tenet versio Haloandrina) et 
nov. 11 versionem vulgatam; duodecim cuu- 
stitutionum (13. 21. 40. 52. 60. 101. 122. 
118. 131. 123—125) versionem ex Authen- 
tici codicibus dedit, nov. 43 ex actis con- 
ciliorum, n. 138 ex appendice Iuliani, sex 
Iuliani epitomas, quadraginta ab aliis, octo 
a se translatas; ordinem autem secutus est 
corporis 168 novellarum. Veri igitur Authen- 
tici et formae et ordinis omnia deleta erant 
vestigia. Praeterea hic quoque ex Haloan- 
dri versione et graeco exemplari snmma 
licentia textum interpolavit; qua de re plura 
disces ex Heimbachii prolegomenis DClXss. 
eiusque notis, cum in hac editione talia omnia 
afferre necessarium visum non sit. 1 ) 

Contii editionem repetiverunt recentiores; 
aliqnid frnctus accessit e Pithoei collatione 
(1573) et Iuliano (1576), in quibus edidit 
versionem veterem nov. 37 — 39. 67. Ordi- 
nem vulgatum primus mutavit Beck (Lipsiae 
1836 et 1837) restituto pristino, textui suc- 
currit novellis 49. 63—65. 67. 70 quas e 
V ediderant Savigny et Biener insertis 
emendationibusque temptatis saepe felicibus. 
Beckium excepit Osenbrttggen (Lips. 1840 
etc), qui perspecta vulgatae pravitate pri- 
stinam textus formam recuperare studuit 
antiquis editionibus et inde a nov. 22 co- 
dice Hamburgensi inspectis : nec tamen 
multum profecit (cf. G. E. Heimbach krit 
Jahrb. II 792 ss.). 

Contianum igitur fere textum suscepit 
G. E. Heimbach, qui primus criticam 
editionem confecit (2 voll. Lips. 1846. 1851). 
Qui tantum laborem huic negotio impendit, 
ut summa laude dignus sit, quamvis multa 
non recte administraverit. Plane enim abo- 
lita Contianae auctoritate ex ingenti co- 
dicum numero paucos eosque praestantes 
electos recensionis fundamentum esse voluit; 
quos quod non accurate contulit nullaque 
paene est pagina, in qua falsa non rettu- 
lerit, id illius aetatis homini magis condo- 
nandum est quam si qui nunc talia peccant. 
In emendatione haud ita multum praestitit. 

Huins igitur editionis consilium est et 
novellarum graecarum et Authentici pristi- 
nam restituere formam. Ab utraque parte 
summae obstant difficultates; illic saepe 
nescis utrum ipsius Iustiniani an redactoris 
sylloges alicuius an interpolatoris recentioris 
verba recuperes; hic plerumque difficilli- 
mum est diiudicare, quid in exemplari graeco 
scriptum viderit, qnid intellexerit qui vertit 
homo perquam stultus. Illic codicem Mar- 
cianum maxime secutus est Schoell, hic 
cautissimum se praestitit atque etiam spe- 



1) Cf. Bieuer 322 ss. Ueimbacb DLXXXIXss. 



1) Quibus usus sit codicibus, non constat nec 
multum interesset scire, nisi aliquot subscriptionea 
praebereut baud spernendas — si homini fides. 



TRAEFATIO 



XIV 



ciossimas coniecturas saepe in apparatu tan- 
tum commemoravit. Codicum ceterorumque 
fontium lectiones adnotatae sunt diligenter 
praeter vitia levissima, coniecturae virorum 
doctorum eae tantum, quae aliqua proba- 
bilitate commendarentur. 

Versio latina plane renovata est, qua 
de parte optime meruit Krueger; indices 
adiecti sua ipsi utilitate commendantur, in 
addendis et indice de Bambergensium lectio- 

Vratislaviae d. 17 m. Nov. 1894. 



nibus accuratius relatum esse quam in 
ipsius contextus notis supra dixi. Restat 
igitur ut gratias agam maximas et Schoelli 
et meo nomine omnibus quicunque de hac 
editione meruerunt, imprimis Paulo Krueger 
Theodoro Mommsen Eduardo Zachariae de 
Lingenthal clarissimae memoriae viro, prae- 
terea Francisco Skutsch amico, qui praeter 
Kruegerum et Mommsenum in plagulis cor- 
rigendis me adiuvit. 



Guileluius Kroll. 



ADDENDA. 



2 in nota: Anon. Bod. 212 est Eclogae V 7 

3, 3 corrige ipovXtj&rjaav 

4, U vro* /wte dV/. Zach(ariae) ad notam marginalem 

(quae exhibetur in eitts editione /21 n. 11) spec- 

tare dicens 
6, 19 elSorn xXrjQovoftov cos coni. Zach. 
10 i» nota: Atltanas. 10, l (pro 9, l). — adn. 6: no/a 

quae est in M non ad ed. II referenda est 

(Zeitschr. d. Sav. St. VIII 244) 
11, 7 in e: usum qui fuerat] usumque (quidem Schoell) 

fructum Zach. 
16, 15 xdxeivove] xal dXXove Zach. servato xrrjftaotv. 

— 24 in e: usus Zach. 
17, u corr. Sovroe 

20, 35 ixxXrjaiae xai rovrcov anavree Zach. 

21, 2 in e invitationibus Kroll 

23. 18 iavrcov] ravrrjv Zac/i., avro Schoell 

24, 4 ytvcoaxovra — r]ftlv Zach. cf. 314, 11. — 6 dn.] 

CP. Zach. 

25, 25 Staxfrevra Zack. 

32, 9 noXtd coni. Schoellcl. 667, 7 (at cf. v. I. et 671, 25). 

— 29 rb t«t. rr)e i£ dS. avrov neQiovoias Zach. 

34. 19 fiTJT* av&te Schoell recte 

35,15 XVI.] XVII. Zach. — adn. ad e 16: bisiliario 

Bamb. 
36, 3 adn : 01 ys Coll. 87 cap. 
47, 29 irfdo deesse nomen episcopi Alexandrini existi- 

mat Zach., quod sedes tum vacua fuerit (cl. 

chron. orient. p. 82 ed. Ven.) 
55 nota.-w. 7—28 in appendicem JNomoc. L tit.per- 

venerunt e Coll. 87 cap. 14 
57, 33 nqdrreiv coni. Schoell 
60, 7 ro\ t« Zach. — 26 imxeXa&at Zach. recte ^ 
63,3 to noayfta (to) Zach. — 17 a»e xoivcotpeXfj cvra 

xal idem. — 31 scribe (ini) tojv ex A e. — 30 

adn. ad e: Mad. Bamb. (non Mod.) 
65, 1 indoxcov Schoell recte. — re del. Zach. — 32 

xa&' avrov Kroll 
71, 40 i'cos rrje aQxrjs itplararat, Sixae rrje xXonrjt vno- 

arrjaoftevoe Zach. 
76,31 aut exdarrfi aut dqxovrtov cum B Zach. 
78 adn. ad e 17: kal. Madii (om. XIII) Bamb. II, 

data kal. XIII caput bisilario Bamb. I 
80 adn. ad e 10: dat. k. II II madii capitulo bisiliano 

add. rubr. in Bamb. II datur XIIII kal. mal. p. 

const. uisiliario hc consul Pist. 

89.9 qui (primores) in Zach. — 18 felicissimum no- 
strum . . . exercitum, ut reliqua curialis a. func- 
tionis Zach. — 33 ne ab eis praesumatur Zach. 

90, 34 xai del. Zach. 

92 adn. 5: kal. (non k.) Bamb. II 

93 adn. ad e 37: Maii (non Mau) Bamb. II 

94. 10 eisdem Zach. recte. — 22 eis] episcopis Zach. 
98, 8 ti] 1* Zach. -r- 16 ei xai] i) xai cum L e Ha- 

loandro Zach. 
99 adn. ad e 12: obtub', bilisario, consule indic. XI III 

Bamb. II 
100, 29 Ttjs ini] an ini rrjs? cf. e — 35 rov voftov 

variis modis temptat Zach. Zeitschr. d. Sav. 

St. XIII 10 



104, 19 rov ante indoxov add. Zach. 

107, 27 naoarptnoftevas Zach. 

108, 35 verba oncos — 36 noXtreiav vice fungi ver- 

borum 26 ontoe — 27 Starvnojoeae putat Zach. 

haud recte 
117,17 in e: quisque Zach. — adn. ad c9: bilisiario 

Bamb. 
127 adn. 3 dele e post dvtxvivaat M. — adn. ad ' e 9: 

kal. mad. et uic. con. Bamb. 
134, 2 dnoyQatprjv Zach. — 8 ravrate idem 
137,34 Si del. Zach. 
140 adn. ad e 26: dat. XV kal. et e (non c.) bili- 

sario Bamb. 
144 adn. ad s 27: dat. kl. aprilis cap. c. bilisario uic. 

c. Bamb. II 
\bb,$0sqq. intSovXevouevrjv . . . avTt)v Zach. 

156 nota: ex B 28, 7, 2 post nov. CXVlIc. 9 in L. — 
adn. 30: xqarr]aet etiam L 

157 adn. 4 ix rov t^s L 
158, 25 eis cum e del. Kroll 

167, 16 plusquamperfectum augmento carens et hic et 

ceteris locis servare debebat Schoell 
186 adn. ad e 31 : de Bamb. II vere relatum est 

187.11 corr. rd pro to 

188,2 ex] et Zach. — 38 subscr.: uiri clarissimi c. 

Bamb. II 
190, 28 Stort — 35 cpoQovs parenthesin putat Zach. 

Zeitschr. d. Sav. St. X 29J 

194. 5 cf. etiam 112, 25 2? 2 60, 43, 4 (quo loco <p' corr. 
Zach.) 

201,33 avrols SC. vnrjxoots Zach. 
205, 30 tcov del. Schoell 

206, 14 ivexev] fvoxov Kroll cl. 465, 13 ep. Jacob. 2, 10 
Usener d. heil. Theod. 114 

241. 6 in praesenti necessariam tempore Zach. 
246,25 iiaiQetv M. 

247, 3 vofto&erovftevcov M. 

249.12 roiro <to) rcov Schoell cl. 435,1 

260. 33 (xai) oix elvat cl. e Zach. 
275,16 ftera] an xardf cf. e 

277 adn. ad e 12: consuli (non consul.) Bamb. — 
ad 14: habet etiam Bamb. I in fine coll. IX, in 
T adicitur post nov. CXXVIII (= Auth. 133). 

285.34 dat. kl. sep. r. iust. a. c. bis. uic. con. anno 
secundo Bamb. II (cf. ad 287, 37), d. k. sept. cp. 
iust. an. XI. bil. aun. 11° T 

287, 37 dat. X kl. sept. cap. pc. bisilario uic. c. anuo 
secundo Bamb. II d. X. k. set. cp. c. bil. uir. 
cl. cs. T 

298, 34 subscr. in T (ubi praescribitur rubricae nov. 
XLV^Auth. 52) f. 177: dat. kal. septembris 
constan. a iust. imperatore pp. an. XII. pc. 

305 adn. ad » 39: X. habet Bamb., octub. iaem 

308 adn. ade 16: imper. dominoj iaap. doaano Bamb. 

310 adn. ad e 27 : XI.] VII. decimo Batnb. — cons.] 
consul. idem 

312 adn. ad e M: nouemb. cp. impr. dnm. Bamb. 

329, 10 corr. SA — adn. adel: CP. om. etiam Bamb 
— dn.] dnn. idem 

339,22 deditae Zach. 



ADDENDA 



XVI 



344. 14 COrr. fn xai ereQov 

354, 22 ravxrjv rijv &eganeiav Zach. nvnc. — 39 
subscr. habet Bamb. 1, qui cp. Ip. dnm. iusti- 
nianus 

356, 32 dXXots Zach., idem coare — 33 oojv pertinere 
pulat ad praefectum praetorio, celera ad prae- 
sides provinciales. — 35 subscr. est in Bamb. I 
gui om. non. Iun. CP. habelque dnno et uic. 

359, i admirabilibus vel admirandis fuit in e 

370 adn. ad e 5 : prid. nonas Bamb. — ss. (non con- 
sule) idem 

377. 15 yevoivro Zach. 

378 adn 3: corr. nov. XLII (non XLIII). 
381 adn. ad e 7 ; dat. quinto id. octub. Bamb. 

387 adn. ad e 39 : sept. (non sep.) Bamb. — Apione] 
consule aprone Bamb. 

388 Nov. LXXIX extal in A f. 204, cuius lectiones 
Sltnt hae: bsq. avroxQaratQ Iovari.vi.avbs avyov- 
oroe M- ra> a. xai fiaxaQtairdrco narQ. Kcovarav- 
rtvovnoXicos. — 7 yvovres ini rr t s evSaifiovos 
ravrrjs n. — 12 StaovQetv — rtvas — 13 Sixas — 
om. fj et fj 7zqos doxTjrQtas — 14 ne/inovot nQ. 
i!-ovoiav StS vvres avroJs EvSov yiveo&at — 17 
'ioats dvSQaot xai — 20 ei] iva ei — S%et — 22 rj\ 
xai — iv\ rcov iv — 23 om. ndXecos exdarrjs int- 
axoncp — 27 St'\ xai St' — 32 d"eo<piXcov ut e 

— 389, 1 om. rd neQi tiJs — 2 Stxaorcov — om. 
alrds ut e — 3 om. rovs primum — 4 &etovs] 
&eiovs xai ooiovs — ovrcos — oiofievot k'xetv — 
8 vndoxcov — 10 rov re ivSo£ordrov vnaQxov — 
14 navreXcos yeve'o&at — 17 rrje evSat/iovos rav- 
rrjs — 20 dvaSeJztf — 21 nQOordrrovaav — 22 
om. &etov — 23 rov yQdftfiaros rovrov — 25 om. 
t«s — 31 om. 6 — 33 notvfjv re l XirQcov %qv- 
olov — 34 So&rjaoftevas — 35 nQaxroQae Se' ye 
om. oi — bXcoe nQoaayayelv rotavrrjv v. vno rcov 

— 37 xcoXvoftevot xad: — 39 om. rb — 390, 1 eie 
.ndvrae rovrov xq. r. v. rove nQoe rtvas — 3 f} 

xai — 4 £%ot\ e'%ovras nQayfia Sixrje oiaaovv — 
5 om. rfje prius et alterum — 6 xQareiv xvQicoe 
xard 

430, 24 Si\ requiritur Sfj 

441,31 i'xoiev cl. 442,3 Zach. 



444, u lacunam statuit Zach. haec fere supplens: 

ovSe (jiaQa dSeXfOv • tsnetra 8e 6 ix ydfiov avy- 

xXr/rtxov nQve axr t vtxt)v rex&eis oi vv&os, dXXd 

yvfjotos iorat xai oiSe) Sj-et. 
469 adn. 15: T«is noXXds 2?2 41,7,12— 21 vvfios] Cod. 

5, 14, 9 r 
483,3 an cpneQ? 

494, 15 aut hic dnavrf/oetav aut 17 acpixotro Schoell 
495, 10 iStcorcov\ arQartcorcov Krueger 
507, 20 de apari Zach. Zeitschr. d.' Sav. St. X 294 
508, 27 xard Sexa XQ va °f> e del. et 29 %Qvaicov SCrib. 

Zach. ibid. XIII 33 s. 
510. Nov. CVII cap. III habet epit. 31 , 21 (IGR 

VII 65) 
514,36 yeveo&at aut eiusmodi aliquid ante roi add. 

Krueger 
563, 19 corr. rco pro tj} 
593, 3 avrois\ avrovs Kroll 
609, 6 corr. /3aodva>v pro (iaodvrcov 
650. Nov. CXXX fuit in B 57, 5 secundum ind. req. 
666 adn. ad e 4: huc pertinere videtur subscriptto 

quae in Pistor. ct Escor. praescribitur nov. 

CXXXIll (= Auth. 131): dat. (datur Esc.) prid. 

(pridem Esc.) k. Nov. CP. (cap. Pist.) imp. (cpr. 

Pist.) dn. (dni. ni. Esc ) Iustiniani (iust. libri) pp. 

Aug. (cog. libri) anno XVIIII. pc. (pac. Pist.) Ba- 

sili vc. anno IIII [a. 545] 
693, 7 priore coniectura reiecta Zach. Zeitschr. VIII 

2^'iproponit: ne'nov&e neQOexovriova) fjvayxdo&tj 

intoiSoa&at 

711.17 in e utilitate caret coni. Mommsen 
734, 7 rr)v] fifj Mommsen 

753, 14 aliquid turbatum esse perspexit Momtnsen; 

post elra excidisse verbi causa 6 atvnadfievoe 

putat Kroll 
760, 13 verba rov — i&vovs post cpoQcov /.11 ponenda 

esse putat Mommsen 

763. 18 in M esse 'IovXtavcoo et scribendum esse 'Iov- 
Xtavcp o(vvTjyoQcp) perperam contendit Zach. et 
olim et nunc (Zeitschr. XV 369) 

764, 29 verba rfjv — dXXd insiticia putat Mommsen 

781, 29 xai primum del. Mommsen 

782, 18 verba firjSe fterd ravra suspecia habet Mommsen 



SIGNORUM EXPLICATIO. 



L Ib adnotatlone erltiea ad NoTellarnm textnm graecuiu: 



M— codex Marcianus graeo. 179 aaeo.XIII (praef. VIII). 

L — oodez Laurentianus plut. LXXX 4 saec. XIV 
(praef. X). 

A mm codex Ambrosianus L 49 sup. saeo. XII (praef. X). 

B — Baailica (praef. IV). 

B c = codex Coislin. 151 saec. XI et 152 saec. XIV 
J3' — codex Laur. pl. LXXX 11 saeo. XII 
Bp = codex ParUinus 1357 saec. XV 
Bf = editio Fabrotiana 

B =Synopsis Basilicorum 

2 

B = scholia Basilicorum 

e mm yersio latina quod vocatur Authenticum. 
vulg. «■=» vulgata editionum leotio. 

Ath. = Athanasii epitome (praef. VII). 

Cod. = Codex lustinianus. 

CoH.XXVcap.(C) = CollectioXXVcapitulorum (praef. 

VII). 
Coll. LXXXVII cap. (S) = Collectio LXXXVII oapi- 

tulorum (praef. VIII). 



Coll. const. eccl. = Collectio constitutionum ecclesiasti- 

carum (praef. VII). 
Dig. — Digesta Iustiniani. 
Epan. — Epanagoge legis (praef. V). 
Inst. = Institutiones Iustiniani. 
Iul. = Iuliani epitome latina Novellarum (praef. VI). 
Iul. b = codex Berolinenkis 269 saec. VIII — IX 
Iul.P = codex Paris. 4568 saec. VIII— IX 
Iul. v = codex Vindobon. 2160 saec. X— XI 
Iul. w = codex Vercellcnsis saeo. X 
Nomoc. XIV tit. = Nomooanon XIV titulorum (praef. 
VII). 

Nomoc. d = eiusdem Bestae commentano aucti cod. 

Dublin. Trin. Coll. 494 saec. XII 
Nomoc. m = eiusdem Nomocanonis aucti cod. Monac. 
122 saec. XII 
Nomoc. L tit. = Nomocanon L titulorum (praef. VIII). 
Proch. «= '0 nQOxeioos vopos (praef. V). 
Theod. = Theodori epitome Novellarum (praef. III). 



II. In adnotatione critica ad versionem latinam qnod vocatur Authenticum: 



R — codex Berolin. 271 saeo. XIII (praef. XII). 

r = folia alterius libri codioi R aduexa. 
F= codex Vindob. lat. iur. civ. 19 saec. XIII— XIV 

(praef. XI). 
7= oodex Monac. lat. 3509 sacc. XIII (praef. XII). 

t — eiusdem particulae in codicem R illatae. 
Bamb. I. II. = oodioes Bambergenses D II 1 1 et D I 1 

saec. XIV (praef. XII). 
Escorial. = codex Esoorialensis I S 9 saeo. XIII. 
— i oodex Orielensis Oxoniensis 22 (A II 7) saec. XIII. 



Ambrac. = codex Ambracensis Vindob. lat. iur. eiv. 4 

saec. XIII. 
Neob. — codex Claustro-Neoburgensis 62 saeo. XIII. 
Paris. = codex Paris. 4429 saec. XIII — XIV. 
Pist. = codex Pistoriensis 103 saec. XII. 
Vind. alter «-» codex Vindob. Eugenii 157 saec. XIV. 
dett. = deteriores, al. = alii codices. 
ed. pr. = editio princeps Authentici (Romae a. 1476). 
vulg. =■ vulgata lectio (praef. XIII). 
edd. = editiones Authentici vel aliquot vel pleraeque. 
Gr. = Graeoa novellarum lectio. 



° * litterulis ad oodicum notas adpositis distinguitur 
librarii scriptura primaria (e. g. M") et secundaria 
(M>). 

1 * ' numeris ad codioum notas adpositis distinguitur 
librarii manus (e. g. L 1 ) a oorrectoris correctorumve 
mutationibus (L 2 , L*). Ubi prima manus sola nota- 
tur, correctorem in codice reposuisse quod in contextu 
nostro editum est, ubi oorrectio sola, primam manum 
cum editis oonsentire significatur. 

pr. et corr. distinguit priorem leotioncm et correctam, 
si quando de auctore oorrectionis non satis constat. 

s. v. «= scriptura vel notula in codice supra versum ad- 
scripta. 



tn mg. = scriptura vel notula in codice in margine ad- 
scripta. 

v. /. = varia leotio. 

m. rec. = manus recens. 

add(it) om(ittit) del(et) suppl(et) coll(ocat) scr(ibit) corr(i- 
git) not(at) cit(at) coni(ecit) leg(endum) scrib(endum) 
vid(ctur) lit(ura) ras(ura) ex corr(ectione) in spat(io) 
vac(uo) rubr(ica) inscr(iptio) subscr(iptio) 

[ ] cancellis quae inclusa sunt delenda esse indicatur. 

( ) uncis quae inclusa sunt, praeter codioum fidem ad- 
dita esse indioatur. 

stellula * praefixa id quod in contextu editur ex Sohoellii 
emendatione repositum esse significatur. 



IUSTINIANI NOVELLAE 



RECOGNOTIT 



RUDOLFUS SCHOELL 



NOTARUM EXPLICATIO. 



I. In adnotatione critica ad Novellarum textum 
Graecum notis usus sum hisce: 
M = codex bibliothecue MarcianaeVenetus gr. 179 
(olim Bessarionis cardinaiis) membr. fol. saec. XIII, 
qui post Leonis novellas integrum corpus 168 novella- 
rum Iustiniani cum appendice edictorum eiusdem et 
novellarum Iustini atque Tiberii continet (cf. Biener 
Geschichte der Novellen Iustinians p. 1 14 sq. 551 sq.). 
Quae omnia ex eo codice exscripta edidit Henricus 
Scrimger Scotus Augustae Vindel. a. 1558. Gontuli 
ipse. 
L = codex bibliothecae Laurentianae Florentinus 
plut. LXXX. 4 chart. fol. saec. XIV (cf. Biener 1. c. 
p. 557 sq.), in quo extat corpus 1 68 novellarum non 
integrum illud, sed ad Basilicorum normam redactum 
passimque interpolatum et circumcisum. Libri nunc 
in fine mutili (deficit in nov. 163 cap. 2) antequam 
iacturam passus est, exemplum paravit Ludo vicus B o - 
1 o g n i n u 8 , quod hodie servatur in bibliotheca Domi- 
nicana Bononiensi : Bolognini exemplum expressit Gre- 
gorius Haloander novellarum graecarum princeps 
editor (Norembergae a. 1531). Contuli ipse. 
A = codex bibliothecae Ambrosianae Mediolanensis 
L 49 superioris ordinis , membr. 4°, ubi Nomocanoni 
aucto XIV titulorum saec. XI exarato adiunctus est de- 
lectus Novellarum ad ius canonicum potissimum perti- 
nentium saec. XII perscriptus: Neagai iovOTivtavov 
f3aoilioJS nepi tojv &eioJV xai itowv ixxXr\otaOTixwv 
xavbvojv. Novellae per ordinem titulorum minimum 
quattuordecim (nam extrema codicis folia perierunt) 
dispositae insunt hae: 134,1 — 4. 131, 5 sq. 6. 3. 16. 
86. 5. 133. 79. 7. 19. 2. 12. 115. 1. 32. 83; aliarum 
nonnullarum summae inseruntur ex Athanasii epitome 
petitae. Ceterum etiam in integris novellis transcri- 
bendis saepius epitomatorem egit librarius. Contulit 
librum ex parte in usum meum P. Krueger, partem 
ipse excussi. 
B = Basilicaad editionem Car. Guil. Ern. Heimbachii 
(Lips. 1833 — 1870) et supplementum Zachariaei (ib. 
1846). 
B c = Basilicorum codices bibl. Coislinianae Farisini 151 

(saec. XI) libros I — IX continens et 152 (saec. XIV) 

libros XI- XIV continens (cf. Heimbachii prolego- 

mena p. 159. 166). 
B l = Basilicorum codex bibl. Laurentianae Florentinus 

pLLXXX. 11 saec.XII, libros XXVIII. XXIX con- 

tinens (cf. Heimbach 1. o. p. 168). 
Bp = Basilicorum codex Parisinus 1357, libros XLVI 

— LII continens (cf. Heimbach 1. o. p. 172). 
Bt = Busilieorum editio Fabrotiana (Paris. 1641 — 47). 
B* = Synopsis Basilicorum (Zachariae Ius Graeco- 

Romanum V). 
B% = scholia Basilicorum. 
q = versio latina vulgata quod vocatur Authenticum, 
quae ex Graeoo exemplari antiquissimo Novellarum 



maiore cum fide quam peritia expressa lectionis Grae- 
cae traditae vel testimonia praestat vel supplementa. 
vulg. = vulgata editionum lectio. 

Ath. = Athanasii Scholastici Emiseni cpitome Novella- 

rum (Gust. Em. Heimbach 'AvixSora I). 
Cod. = Codex Iustiniani. 

Coll. L XXXVII cap. = Iohannis Scholastici collectio 
LXXXVII capitulorum (Heimbach AvixSorall; add. 
Pitra Iuris ecclesiastici Graecorum historia et monu- 
menta II 385 sq.). 
Coll. const. eccl. = Collectio constitutionum ecclesiasti- 
carum tripartita (Voelli et Iustelli bibliotheca iuris 
canonici veteris II 1223 sq. ; add. Pitra 1. c. II 410 sq.). 
Dig. = Digesta Iustiniani. 

Epan. = Epanagoge legis Basilii et Leonis et Alexandri 
(Zachariae collectio librorum iuris Graeco - Bomani 
ineditorum Lips. 1852). 
Epan. aucta = Epanagoge aucta (Zachariae Ius Graeco- 

Romanum IV). 
Inst. = Institutiones Iustiniani. 

Iul. = Iuliani epitome latina Novellarum Iustiniani (ed. 
Haenel Lips. 1873). 

Iul. b = Iuliani cod. Berolinensis olim Rosnyanus lat. 
fol. 269 saec. VIII- IX (cf. Haenel praef. IV), quem 
ipse examinavi. 
Iul.P = Iuliani cod. Parisinus 4568 saec. VIII — IX 

(cf. Haenel praef. II). 
Iul. v = Iuliani cod. Vindobonensis 2160 saec. X— XI 

(cf. Haenel praef. VI). 
Iul. w = Iuliani cod. Vercellensis saec. X (cf. Haenel 
praef. VII). 
Nomoc. L tit. = Nomocanon L titulorum, Ioanni An- 
tiocheno immerito adscriptus, cum appendice capitum 
ecclesiasticorum (Voelli et Iustelli bibliotheca iuris 
canon. vet. II 603 sq. ; add. Pitra iur. eccl. hist. et mon. 
II 416sq.). 
Nomoc. XIV tit. =»= Nomocanon XIV titulorum, qui Photii 
patriarchae nomine fertur (Pitra 1. c. II p. 445 sq.). 
Nomoc. A = Nomocanonis XIV titulor um Theodori Bestae 
commentario aucti cod. Dublinensis Trin. Coll. 494 
saec. XII. Novellarum locos exscripsit Krueger. 
Nomoc." 1 = eiusdera Nomocanonis aucti cod. Mona- 
cenBis 122 (cf. Pitra I 660 sq. II 441). 
(Cf. Krueger in Zeitschrifl fiir Rechtsyeschichte IX 
185 8qq. Zachariae von Lingenthal Die yriechischen 
Nomokanones Petropoli 1877). 
Proch. = 'O n(>ox,Btoos vofioi. Imperatorum Basilii, Con- 
stantini ot Leonis Prochiron (ed. Zachariae Heidel- 
bergae 1837). 
Proch. auctum = Prochiron auctum (Zachariae Iua 
Graeco-Romanum VI). 

'Ponai = Ai oojiai (ed. Zachariae Heidelb. 1836). 

Theod. = Theodori Soholastici Hermopolitani brevia- 
riuni Novellarum (Zaohariae 'Avixdora Lipe. 1843). 



NOTARUM EXPLICATIO. 



II. In adnotatione oritica ad versionem latinam vul- 

gatam quod vocatur Authenticum notis usus 

sum hisce: 

R = codex hibliothecae regiae Berolinensis, olim 

Rosnyanus ex libris P. Pithoei, lat. fol. 271 membr. 

saec. XIII (cf. Heimbach prolegg. Auth. LXXIII). 

Contuli ipse. 

r — particulae librorum mss. Authentici duorum co- 
dici R adnexae. 
V = codex bibliothecae caesariensis Vindobonensis 
lat. iur. civ. 19 membr. fol. saec. XIII — XIV (cf. 
Heimbach 1. c. LXIII). Contuli ipse. 
T = codex bibliothecae Monacensis lat. iur. civ. 10 
saec. XIII (cf. Heimbach 1. c. LVI). Lectionem huius 
codicis ex apparatu Heimbachii ubi e re videbatur 
enotavi, constanter repetere nolui. 
t — eiusdem codicis folia aliquot in Berolinensem R 
singulari fato illata. 
— codex Orielensis bibliothecae Oxoniensis A II 7 
saec. XIII. Novellam 17 cum eo libro contulit Krue- 
ger, idem paucas quae extant subscriptiones enotavit. 
Escorial. = codex Escorialensis bibliothecae altae I S. 9 
saec. XIII, unde inscriptiones et subscriptiones in suum 
usum exscriptas mihi commodavit Krueger. 
Batnb. I. II = codices bibliothecae Bambergensia D I. 1 
et D II. 1 1 saec. XIV, e quibus inscriptiones et sub- 
scriptiones exscripsit Heimbachius. 
Ambrac. = codex Ambracensis Vindobonensis lat. iur. 

civ. 4 saec. XIII. 
Neoburg. = codex Claustro-Neoburgensis 62 saec. XIII. 
Paris. = codex Parisinus 4429 saec. XIII — XIV. 
Pistor. = codex bibl. capit. Pistoriensis E 4. 2 saec. XII. 
Yind. alter = codex Vindobonensis ms. Eugenii 157 
saec. XIV. 
Horum quinque librorum scripturas si quas citavi 



repetii ex farragine editionis Authentici a Gust. Ern. 

Heimbachio curatae (Lips. 1846—1851). 
dett. = deteriores, al. = alii codices. 
ed. pr. = editio princeps Authentici (Romae a. 1476). 
vulg. = vulgata lectio editionum ciius fere auctor est 

Contius (Paris. 1559. 1571 etc.) 
edd. = editiones Authentici vel aliquot vel pleraeque. 
Gr. = Graeca novellarum lectio. 

* litterulis ad codicum notas adpositis distinguitur li- 
brarii scriptura primaria (e. g. M*) et secundaria (M b ) 

1 2 3 numeris ad codicum notas adpositis distinguitui 
librarii manus (e. g. L l ) a correctoris correctorumve 
mutationibus (L 2 , L 3 ). Ubi prima manus sola nota 
tur, correctorem in codice reposuisse quod in contextu 
nostro editum est, ubi correctio sola, librarium codi- 
cis cum editis consentire significatur. 

pr. et corr. distinguit priorem lectionem et correctam, 
si quando de auctore correctionis non satis constat. 

s. v. = scriptura vel notula in codice supra versum 
adscripta. 

in mg. = scriptura vel notula in codice in margine 
adscripta. 

v. I. = varia lectio codicum vel unius codicis a tradita 
scriptura discrepans. 

m. rec. = manus recens. 

add(it) om(ittit) del(et) suppl(et) coll(ocat) scr(ibit) corr(i- 
git) not(at) cit(at) coni(ecit) leg(endum) scrib (endum) 
vid(etur) lit(ura) ras(ura) ex corr (ectione) in spat(io) 
vac(uo) rubr(ica) inscr(iptio) subscr (iptio) 

[ ] cancellis quae inclusa sunt delenda esse indicatur. 

( ) uncis quae inclusa sunt, praeter codicum fidem ad- 
dita esse indicatur. 

Stellula * praefixa id quod in contextu editur ex mea 
emendatione repositum esse significavi. 



R. Schoell. 



HEPl T2N KAHP0N0M2N KAI 
TOY $AAKIAIOY. 

AvroxQaToiQ 'lovOTtvtavbs AvyovOTOS ^lcodvvrj toj iv- 
So^otoltoj endo%co to~>v ieQcbv ttjs 'Eoj praetoriftw to /S', 

anb vndrcov xat naXQtxico. 5 



t ColLItit. 1. 

R DE HEREDIBUS ET 
FALCIDIA. 

Imp. Iustinianus Aug. Iohanni pp, II. 



(JlQOolfitov^) Evrjo%oXrjfievots Tjfiiv neqt t«s dnd- 
arjs ttjs noXtTeias wQovTtSas, xai fitxQov ovSev aioov- 
iitroiS ivvoeiv, aXX otvojs av IleQOat fiev rjQefiotev, 
BavSiXot Se ovv MavQOvaiotS vnaxovotev, KaQ%rjSovtot 
Si ttjv naXatdv anoXafibvTes e%otev iXevfreQiav, Tt,dvot 
re vvv TtQiOTOv vno ttjv Pco/uaicov yevbfievot noXi- 
reiav iv vnijxoots TeXdiev (tovto 'oneq ovnco xai vvv 
nXr/v ini ttjs r/fieTeQas SaatXeias SeScoxe 'Pco/uaiois 6 
foos), intQQtovot xai iSccoTixai woovTiSeS naQa tojv 
TjfieTeQcov vnrjxbcov del nQOSayyeXXbfievai, cbv exdoTTj 
fiev SiSo/uev tov nQosrjxovra Tvnov. onboa Se av%vfjs 
uev anoXavei ttjS xaTa fteQOS (iorj&eias, SvvaTct Se 
iaTiv kyyQawevTa vbfico xoivrjv anaoi Sovvai ttjv tcp 
ols x,qtj£,ovoiv ojweXeiav, Tavra %Qrjvai vOfiCCflfiev xai 
vofio&eTTjoai xai naQaSovvai toJs vnrjxbois avTO&ev 
fiorj&ovvTa, xai fifj ttjs dei xeXevOecos ttjs ix tojv fiaai- 
1 Xecov Seofieva. *Aei Toiwv rjfids ivo%XovOtv oi fiev 
vneQ ngeofSeicov xaTaXeXeiftfievcov ov firjv SiSofievcov 
nQostbvTes, oi Se iXev&eoicov, oi Se eTBQOv tivos, oneQ 
oi fiev naQaSbvTes tovs xXtjqovs So&ijvai tioiv rj yeve- 
ad~at SteTat-avTO, oi Se dyvcofibvcos xai tcov nQayfid- 
tojv iwievTat xai TavTa Xaftj3dvovot, xai to xeXeva&ev 
oi nXrjQOvot ' xaiTOtye xai Toiis ndXat vouo&eTatS e'i- 
qtjto nQOSrjxetv Tas tojv TeXevTcbvTcov StaTvncbaetS, 
baat firj /ud%ovTat vbfiots, ndot nXrjQOvo&ai TQonotS. 
AXX inetSrj ToiiS ovtoj yeyQaftftevovs vbftovs tjStj xaTa 
to nXeiOTOv ajueXrj&evTas evQOfiev, dvaxTrjaaafrai Te 



(Praefatio.) Occupatis nobis circa totius reipu- 
blicae curas, et parvum nihil eligentibus cogitare, sed 
quatenus Persae quidem quiescant, Vandali vero cum 
Mauris oboediant, Carchedonii autem antiquam reci- 

10 pientes habeant libertatem, et Tzani nunc primum sub 
Romanorum facti republica inter subiectos habean- 
tur, quod nondum hactenus nisi sub nostro imperio 
dedit Romanis deus, incurrunt etiam propriae solli- 
citudines a nostris subiectis semper nuntiatae, qua- 

15rum singulis quidem damus competentem formam. 
Quaecumquevero frequenti quidem potiunturper par- 
tes auxilio, possibilia tamen sunt scripta lege (ut) 
communem omnibus praestent, in quibus opus ha- 
bent, utilitatem, haec oportere putamus et lege san- 

20 cire et tradere subiectis per se iuvantia et non semper 
1 iussione Imperatorum egentia. Semper igitur no- 
bis importuni sunt alii quidem pro legatis relictis, 
non tamen praebitis adeuntes, alii vero pro liber- 
tatibus, alii ob aliud quoddam, quod transmittentes 

25 quidem hereditates dari quibusdam aut fieri con- 
stituerunt, indevote autem et res adeunt et eas 
percipiunt, et quod est iussum non faciunt, cum 
utique etiam a veteribus legislatoribus dictum sit 
competere deficientium dispositiones , quaecumque 

30 non repugnant legibus, omnibus modis impleri. Sed 
quoniam ita positas leges iam plerumque neglectas 
invenimus, reparare eas iudicavimus oportere et tam 



Nov. I (= Coll. I tit. 1 : gloss.) Graece extat in ML, inde a tnedio capite 1 in A, cap. 1 — 4 
prooem. in B^. — Epit. Theod. 1, Athanas. 9, 1. Iulian. const. I. 



B 41, 4, 1, 



DE HEREDIBUS ET LEGE FALCIDIA. 

Imp. Iustinianus A. Iohanni, gloriosissimo praefecto sacro Orientis praetorio iterum, exconsuli et patricio. 

Praefatio. Occupatis nobis universae reipublicae curis, nec parvi quid animo agitantibus, sed 
quomodo Persae quiescant, Vandali cum Mauris oboediant, Carthaginienses pristinam libertatem recupera- 
tam obtineant, Tzaniqiie nunc primum Romanorum reipublicae subiecti inter subditos habeantur (id quod 
nondum hactenus nist sub nostro imperio dedit Romanis deus), affluunt etiam privatae curae a subditis 
nosfris semper delatae, quarum suam cuique convenientem formam damus. Quaecumque vero frequenti 
smgulatim auxilio fruuntur, lege autem perscripta communem omnibus ubi opus est utilitatem praebere 
possunt, ea lege sancienda subditisque tradenda putavimus, per se auxilio futura nec perpetua imperato- 
1 rum iussione indigentia. Semper igitur negotium nobis facessunt alii propter legata relicta nec 
tamen praestita nos adeuntes, alii propter libertates, alii propter aliud quid, quod qui hereditates reliquerunt 
dari quibusdam aut fieri iusserunt: ei vero quibus obtmgunt improbe et appetunt bona et accipiunt nec 
iussa exequuntur ; tametsi a veteribus etiam legislatoribus dictum sit defunctorum disposiliones, si quae 
legibus non repugnant, omnibus modis esse implendas. Sed quoniam leges ita conscriptas iam magna ex 



dQ%rj ovv d~eco tcov NeaQcov IovOTtvtavov — : ai 
tcov eiaejlcbv (iiyovv f3aotXtxoJv s. v.) vbficov inavoQ- 
&cbaets. NeaQa nQOJTrj M* || 1 IleQi tojv xXrjQOvbficov 
xai tov waXxtSiov L (in quo rubricam praecedit in- 
sr.riptio v. 3 — 5) B Athan. p. CVI Index reginae s] neQt 
tov waXxtSiov M neoi xXrjQOvofitcbv xai neQt <PaXxt- 
Siov Theod. || 4 ecbas L |[ praetoria)»' (s. v. nQaeTOQicov) 
M nQatTOJQicov L || 5 naTQtxicov M || 6 dndoas t«s 
(tjJs L' 1 ) L II 7 ovSev] ov ftrjv L \ 10 Trjavot? M* || 
23 vneQ XrjyaTcov noeofieicov L || 24 ovneQ (ovneQ L l ) 
L || 31 vbftovs om. L 
III. 



1 In nomine domini nostri (nostri om. V) Iesu Christi 
praescr. RTV \\ 2 Falcidia] constitutio prima R: add. V, 
constitutio prima et si heres legata solvere noluerit 
add. R rubr. || 3 I (sic) aug. IoEi pp scd R, inscr. 
om. V || 7 parum RTV || 8 sq. quiescunt et obediunt 
RTV || uaiandali V 1 || 9 *Carchedonii] et archedonii 
(arcedonii V) RTV || autem R V, del. V 2 , om. vulg. 

10 *et Tzani] quf.nisi (q del. R 2 ) RT quam V 1 qui V 2 

11 habentur V 2 || 14 nuntiare F 1 || 17 ut om. RTV 
18 praestant T, praestare coni. Heimbach || 24 quiddam 
V 2 vulg. H 32 iudicamus V 

1 



Nov. I pr. 1 



DE IIEREDTBTTS 



airovs rjyrjadfie&a Selv xai roTs re neqiovat Sovvat viventibus praebere ex eis cautelam quam morienti- 

ttjv If avrcov datpdXetav xai roTs r ereXevr rjxbat rrjv 2 bus hinc exhibere honorem. Primum itaque illud 

2 ivrev&ev anoriaat rtftrjv. JTqcotov /uev ovv ixeivo est cogitandum, quia testantibus aliis quidem neces- 

axenreov, brt Sr) tojv Stan&e/ievojv role fuev dvdyxrjv sitatem imponit lex distribuere quandam partem per- 

inni&rjotv 6 vofios aTcovifieiv rtva fioTpav nQosconots 5 sonis quibusdam, tanquam hoc secundum lpsam natu- 

rtatv, cbs St) rovro xar avrr)v rr)v fvatv 6<petAofie'vois, ram eis debeatur, quale est filiis et nepotibns, et 

bnoTov 8f) rt natai xai iyybvots, xai naroaat xai patribus atque matribus, interdum vero etiam fratri- 

(irjToaatv , kod* bra xai dSeXfdis, xai et rt rotovro bus, et si quam huiusmodi personam aut in his, quae 

nobsoonov rj iv roTs ig fjficbv fj iv roTs ig ojv ioftev ex nobis sunt, aut ex quibus sumus, enumeraverunt 

iiQl&firjoav oi vbfiot, roTs Se oiSefiia xa&earrjxev 10 leges, aliis autem nulla consistit necessitas partem 

nvayxr] ftoToav^ StSbvat^ nvi rfjs eavrtov negtovaias, dare quamlibet propriae substantiae, sed sua potestas 

dXX avTegovotbs ionv fj (ptXortfiia, n^bs 6vs av b Sta- eis largitur ad quoscumque teBtator voluerit profe- 

rt&euevos fSovXotro feQOfievrj. renda. 

CAPUT I. 

(a) Tovtojv ow fjfuv nooStojQtoftevojv, d , eoni£oftev His igitur a nobis praeordinatis sancimus, eos, 
tovs naQa tivojv yeyQafifievovs xXrjQovbfiovs rj xai 15 qui ab aliquibus scripti sunt heredes, aut meruerunt 
Tvxbvras fideicommissw*' , rcov xad"' b/udSa rvypv r) fideicommissa, per universitatem forsan aut per spe- 
xar elSos, r) xai nQeo/3eicov, avayxrjv £%etv, aneQ av o ciem, aut legatum, necessitatem habere, quaecumque 
Sta&ifievos xai rtjurjaas avrovs Stardgeiev, ix navrbs testator et honorans eos disposuerit, ex omni modo 
TQonov nXrjQovv, ei rb nQosrax&ev vbfitfiov etrj, r) ei complere, si quod praecipitur legitimum sit, aut si 
fir) rts airo vbfios, sixai fir) yevotro naQa rov rt- 20 non illud aliqua lex, vel si non fiat ab eo qui hono- 
firjd-evros, dXK oiv xvqiov elvat grjrcos anowaivet. ratus est, tamen ratum esse expresse iam demonstret. 

1 Ei Se rts fir) nXrjQcov rb Starerayfievov, dXX aQ/ub- 1 Si quis autem non implens quod dispositum est, 
oavros rcp rer tfirjfievco rov xaraXettpd-evTos ix v^rjtpov sed dum competat ei qui honoratus est, quod relic- 
Sixaorixrjs inofivrja&eis ivtavrbv bXov eXxvooi ftr) tum est, et ex decreto iudicis admonitus annum to- 
nodrrcov rovro bneQ nQosera%&rj, ei fiev rts ixeivcov 25 tum protraxerit, non agens hoc quod praeceptum 
e'irj rcov dvayxaoTtxcos ix rov vbftov rt Xafif3avbvro)v, est, si quidem aliquis illorum fuerit, qui necessarie 
eis nXeiov Se r) xafr' ooov b vbaos avrq} SiSoo&at ex lege percipiunt, in plus autem, quam quod lex 
povXerat yeyQanrat xXrjQovbfios, tooovtov Xafij3dvetv ei dari vult, scriptus est heres, tantum accipiat solum, 
ftbvov, bnboov b vbjuos avrq} SiSoo&at xard rijv re- quantum lex ei dari secundum quartam aut ab inte- 
rcLQTTjv rcov i£ dSta&irov fttitQav ovyxcoQeT, rb Se 30 stato partem concedit, aliud vero totum auferri. Et 
dXXo obftnav dcpatQeTafrat, xai ei fiev xai ireQoi nves si quidem etiam alii quidam scripti sunt heredes, ad- 
yeyQajufievot rvyxavovot xXrjpovbfiot, nQosavJ-etv ixei- crescere illis secundum partem institutionis , quae 
vots xard rb fttoos rijs ivoraoecos, oneQ ixdorco noos- unicuique distributa est; si vero nullus alter sit heres, 
vevefirjrat. Ei 8e firjSeis dXXos e'irj xXrjQovbfios , i) aut sint quidem scripti quidam, non autem adeant 
rvxotev fiev yeyQafiuevot nves, ftr) nQosiotev Se ra) 35 hereditatem, tunc quod aufertur adiciatur aliis rebus, 
xXrjQco, rrjvtxavra ro dcpaiQovfievov nQosrt&eofrco roTs et licentia praebeatur et legatariis et fideicommis- 
dXXots nQayftaotv, xai dSeta naQexeo&co xai Xijyara- sariis et servis libertate honoratis adire et hoc ad- 
Qiots xai tptSeixofifitoaaQiois xal oixirais iXey&eQlq quirere, ita ut omnibus modis quod praeceptum est 
Tt/urj&eTot nQostevat xai rovxo oixetovo&at, if cp naot impleatur: cautione videlicet prius ab eis facta, se- 
TQonots to nQosrerayjuevov nXrjQcoaaf aatpaXeias Srj- 40 

XaSr) nooTBQOV naQ avrcbv ytvoftevrjs, xa&dneQ av b 

cap. I summaria habent Ponal 24, 38 et Anonymus Bodleianus ap. Zachariae ^AvexSora p. 212. 

parte neglectas invenimus, eas instaurandas existimavimus, et tam sutjerstitibus securitatem ex illis prae- 

2 stanaam quam defunctis honorem inde persolvendum. Piimum igitur illud considerandum est, aliis 
testatoribus tegem necessitatem imponere partem aliquam personis quibusdam tribuendi utpote quod ipso 
iure naturae eis debeatur, velut tiberis et nepotibus, patribus et matribus, interdum etiam fratribus, et 
si quam eiusmodi personam vel inter eos qui ex nobis sunt, vel ex quibus nos sumus, leges numera- 
verunt; aliis vero nullam incumbere necessitatem partem aliquam bonorum suorum cuiquam relinquendi, 
sed suo arbitrio stare liberalitatem ad quemcumque voluerit testator conferendam. 

I. His igitur a nobis ante dispositis sancimus iis, qui heredes a quibusdam scripti sunt vel fidei- 
commissa, universalia puta aut singularum rerum, vel etiam legata acceperunt, necessitatem incumbere quae- 
cumque testator vel qui eos honoravit praeceperit omni mocto implendi, si quod iniunctum est legilimum 
sit, aut nisi lex aliqua, etiamsi non fiat ab eo, qui honoratus est, tamen id ratum esse expresse aeclarat. 
1 Quod si quis non impleat quod praeceptum est, sed, cum competat quod relictum est honorato, 
sententia iudiciali admomtus integrum annum traxerit non agens id quoa imperatum est, si quidem ex eorwn 
numero sit, qui necessario ex lege aliqxdd capiunt , in plus autem quam quantum lex ei dari vult, heres 
scriptus sit, tantum capiat solum, quantum lex pro quarta parte ab intestato ipsi dari permittit, reliquum 
vero omne ei auferatur, et si alii quoque heredes scripti sunt, illis pro parte institutionis quae cuique tri- 
buta est accrescat. Sin nullus alius heres sit, aut si scripti quidem sint aliqui, hereditatem vero non adeant, 
tunc quod aufertur reliquis bonis adiciatur, et venia detur legatariis et fiaeicommissariis et servis libertate 
honoratis adeundi et ea vindicandi, ita tamen, ut omnibus modis quod praeceptum est impleant; cautione 



1 avrb L H 7 ixybvots L \\ narQnot] natoi 3f l| 
8 1'od"' bre A£\ xai sad^ bre LB^ |f 11 rtvi M\ rtva 
LB^ s || 12 avregovotws L 1 || 16 ndicomissft>n {rjrot 
anoxaraordoecov s. v. M 2 ) M dnoxaraardoecos B \\ 
17 r) nQeofdeicov (xai Xrjydrcov s. v. L 2 ) LB e |j bneo L 
|| 20 avrb] alrov s. avrcbv L b || ei] iari s. v. L* || 
21 dnotpatvot Haloander || 23 ix yrjtpov] et ex de- 
creto e || 24 eXxoioet (exoioet L a ) L || 29 tqIttjv L % B (cf. 
B^ d) || 31 xai posl pev om. L \\ 37 dSeta naQexio&at 
HaloamUr f, doeiav naQexirco MLB |J xai om. L || 



38 fidicomissariojs (s. v. rjyovv rrjv anoxardoraatv 
Xa/ifldvovaiv) M tpetStxOfitOaQiotS L\ \\ avrov M a 

1 morienti R || 3 recogitandum V^ 12 eis tn litura R 
ei F|| an sed suae potestatis est largitas ? (sim. Cnntius) || 
15 merunt V l T l || 18 ex] del. R 2 , ea F 2 | 20 qui] q. V 1 
|| 23 qui] quod V 1 || 24 et ex (ei R 1 ) RT) etiam ex 
V al. || 26 eorum VT l || 27 quam orn. F|| 28 scriptum 
R l || tantum e solum accipiat R \\ 29 dari] uult add. 
R || aut del. vulg. || 33 descributa R l || 35 quod om. V x || 
36 et legatariis] quidem legatariifl V 



ET FALCIDIA 



Nov. I 1 



xcbv nQayftdxtov xal t.wv nQoscbnutv imSixotxo xqo- cundum quod personarum velrerum receperit modus 
nos, bxi xd TtQayfiara Xa(3bvxes TtQal-ovotv in avzols, quia res accipientes agunt in eis, quae recte volue- 
ansQ oQ&dts yovXrj&rjaav oi Sta&iftevot. fj eineQ runt testatores. Si vero nullus liorum, de quibus 
prjSeis rwv fivfjfirjs iv rfj Sta&fjxrj rvxbvrtov (SovXrj&eirj testamento memoria facta est, voluerit adire, hoc 
nQoseXfreTv , rovrian ovyxXrjQovbftos fj XrjyaraQtos r) 5 est coheres aut legatarius aut fideicommissarius aut 
ftSeixofifitaaaQios fj oixirrjs ilev&eQta rer tfirjfiivos, servus libertate honoratus, tunc ad alios, quos lex 
rrjvtxavra ini rois dXXovs rovs it; aSta&irov, ovs 6 ab intestato vocat post eum quidem, qui scriptu8 est, 
vo/ios xaXei ftera rbv yeyQafiftivov ftiv, rfj voftifica Se et legitima per^ hanc legem parte exclusus, deferri 
vnb rovSe rov vbfiov neQtxXeta&ivra fioiQq, wiQea&at res, et ipsos similiter praebentes cautionem, quia 
t« nQayftara, xai avrovs bfioims StSovras aacpaXetav, 10 complent, quae testamento continentur. Inordina- 
bxt nXrjQovat ra r~ Sia&rpcrj neQtexbjueva. "Araxrov tum vero nihil neque confusum nec in his fieri vc- 
Se oiSev ovSe avyxexy ftivov ovSi ini rovrcvv yivea&at lumus , sed primus secundum ordinem vocatus post 
/SovXbfte&a, aXX b nQtoros xara rfjv ra^tv xaXovfievos eum, qui iam exclusus est a lege nostra, ita vocetur 
/uera xbv tjStj neQtxexXetajuivov vnb xov vb/uov rov prior, deinde qui post illum est, (et) ita de cetero, 
xa& rjfias, ovros xaXeio&co nQoreQos, elra b fier ixel- 15 donec ultimus relictus locum faciat etiam ahcui ex- 
vov, xai ife^rjs ovrtos, e'tos av b reXevraios ixXtncbv terius venientium, et adire et quae rehcta sunt im- 
XcoQav notrjarj xai rcov egcofriv xtvt, (3ovXofiivcp xai plere; post quos etiam fiscum, si voluerit, ponimus. 
nQoseX&elv xai xa xaxaXeXetuftiva nXrjQcoaat. fte& Etenim in legatariis et fideicommissariis hunc esse 
ovs xai xb Srjubotov, eiye fiovXotro, ri&eftev. Kai ya.Q volumus ordinem , ut detur licentia aditionis priori 
xai ini rcov XrjvaraQtcov xai wtSeixofiuiooaQitov rotav- 20 per universitatem fideicommissario , aut multis exi- 
xrjv elvat (Sovibfie&a rd£tv,' cbsre nQoriQco SiSoo&at stentibus maiorem partem habenti, quoniam et in 
naQQijaiav rrjs nQoseXevaetos rco xa&' bjudSa wtSet- similitudinem heredis . consistit, et maxime apud nos, 
xofifttaoaQtco, fj nXetbvtov bvrcov rto ftei&va fto~iQav qui Trebelliano solo dogmati dedimus in talibus fidei- 
e'xovn, inetSr) xai fiifirjfid rt xXrjQovbfiov xa&iarrjxe, commissis locum, Pegasiani circuitiones odio habentes 
xai judXtora i<p rjficov, oineQ rcp TQefSeXXtavicp jubvcp 25 et expellentes. Si vero aut non fuerit quispiam per 
Sbyftart SeStoxa/uev ini rtov rotovrcov wiSeixoftfiioacov universitatem honoratus aut noluerit agere quod 
%toQav, rds rov Ilrjyaaiaviov neQtbSovs utorjaavris re iussum est , ad eos , qui maioribus propriis legatis 
xai ix/3aXbvres. ei Se rj oix eirj ns xa\F bjudSa ren- aut fideicommissis honorati sunt, huiusmodi venire 
(irjuivos t) ov /3ovXotro nQagat rb xeXevo&iv, ini roiis fiduciam. Sic quoque servis dari tempus, qui liber- 
toIs fiei%oatv iStxoXs Xrjydrots i) xai wiSeixofifiiaaois 30 tate honorati sunt, et adire, et liberis cautum esse, 
rerifirjftivovs rrjv rotavrrjv iQxeo&at naQQrjaiav. ovrto et res percipere , et complere quae iussa sunt, cum 
re xai xois oixirats SiSoodat xatQov xois iXev&eQtq praedicta dudum cautione. Si vero nullus fuerit 
xextftrjftivots xai nQostivat xai iXev&iQovs dawaXcbs legatariorum vel fideicommissariorum per universita- 
elvat xai xd nQayfiaxa Xa/uf3dvetv xai nXrjQovv xd xe- tem aut per speciem maiori parte aut in legato hono- 
Xavo&ivxa fiexd xfjs iftnQoa&ev eiQrjjuivrjs dowaXeias. 35 ratus, sed omnes aequalem habuerint fortunam, tunc 
Ei Se firjSeis eirj xcov XrjyaxaQttov rj wtSeixojufiioaaQitov praeponi quidem etiam sic per universitatem fidei- 
xtbv xad^ bftdSa rj xai xax elSos juei^ovt ftoioq fj commissarios propter dictam dudum rationem, aut 
TtQeofleicp xextfirjftivos, dXXd ndvxes 'iorjv inixotev rv- eum, qui ex eis voluerit implere quod praeceptum 
Xjjv, rrjvtxavra nQoxQivea&at /iiv xai ovrcos xovs xa& est; reUquos autem legatarios vel fideicommissarios, 
ojudSa wtSeixofijutooaQiovs Std xbv efMQoo&ev fjfiiv 40 quicumque nihil alterutros in hoc, quod relictum est, 
eiQrjfiivov Xbyov, fj xbv i^ avxcbv jSovXbfievov nXrjQtbaat antecedunt, etiam omnes, si voluerint, vocari, aut 
rb nQOSrerayfiivov, rovs Se Xomovs XrjyaraQiovs fj wt- 
SeixojuutaoaQiovs, baot /urjSev dXXfjXcov iv rcp xaraXe- 
Xetftftivtp nQoixovat, xai ndvras, ei (3ovXotvro, xaXei- 

scilicet prius ab iis praestanda prouti rerum vel personarum ratio admittat serebus acceptis inde executuros 
auae recte testatores voluerunt. Quodsi nemo eorum, quorum in testamento facta est mentio, adire velit, 
id est coheres vel legatarius vel fideicommissarius vel servus libertate honoratus, tunc ad reliquos ab 
intestato, quos lex vocat post scriptum quidem heredem, sed intra legitimam tantum portionem per hanc 
legem coactum, bona deferantur, et ipsos similiter praestituros cautionem se ea, quae testamento continen- 
tur, impleturos esse. Nihil vero inordinati neque confusi ne in his quidem fieri volumus, sed qui primus 
ex ordtne vocatur post eum, qui iam nostra lege circumscriptus est, is prior vocetur, deinde qui post eum 
est, et sic deinceps, donec ultimus deficiens locum faciat etiam extraneorum alicui, qui et adire et relicta 
implere velit; post quos etiam fiscum, si quidem voluerit, ponimus. Etenim et in legatariis et fideicom- 
missariis talem ordinem esse volumus, ut priori detur fideicommissario universali, vel siplures sint, maiorem 
partem habenti licentia adeundi, quia et instar heredis est, idque maxime apud nos, qui soli Trebelliano SCto 
in talibus fideicommissis locum dederimus, ambagibus Pegasiani odio habitis et explosis. Si vero aut 
nullus sit fideicommisso universali honoratus aut nolit quod imperatum est facere, aa eos, qui maioribus 
legatis specialibus sive fideicommissis honorati sunt , eiusmodi facultas veniat; itaque etiam servis liber- 
tate honoratis opportunitas detur et adeundi et libertate secure fruendi et bona accipiendi et imperata 
implendi cum praedicta cautione. Sin autem nemo legatariorum aut fideicommissariorum, universalium 
aut particulanum, maiore portione vel legato honoratus sit, sed omnes aequali sint condicione , tunc qui- 
dem utique praeferantur fideicommissarii universales , ob ea quae ante a nobis dicta sunt, vel qui- 
cumque ex itlis quod praeceptum est implere vult. Reliqui vero legatarii vel fideicommissarii, quicum- 
que in eo , quoa relictum est , nihil alter alteri praestant , universi, si velint, vocentur, vel qui ex illis 



1 rtbv nQayftdrcov xai rcbv nQoacbncov] personarum 
vel rerum s || 2 nQarrovatv L s || 3 fj eineQ] Si vero g (j 
5 rj wiSeixofitaoaQtos M] rj o rfjv anoxardoraotv Xafi(3a- 
vtov APB, om. L || 10 StSbvras] StSqyat rfjv B || 14 vnb 
rov vbfiov xov] xtb vbftco xcb L \\ 1 5 ovxos] ita (i. e. ovxcos) 
e || 16 ixXeintov L ]| 19 xbv Srjfibotov LB || 22 wtSet- 
xofitaaaQliov M Xaftf3avovxt xfjv anoxaraaraotv B || 
24 xXrjQovbfuots L x xXtjqovojuos L 2 \\ 25 oineQ] cf. Inst. 
2, 23, 7 II TQe(3eXXaveico M || 30 xai om. Le || 33 iXev- 
&iQ0ts f? || 36 fj wtSixoutoaaQicov M] oin. L*, fj rcbv 



ficomi 8 s. v. L 2 || 37 fioiQa rertfirjfiiva (rerifirjftivos m. 2) 
fj nQea(3eico L || 40 rbv ejunQoofrev] ab his vv. inc. A f. 
221 || fjfiiv om. A || 41 rtbv &£ avrtbv (3ovXoftivtov A f| 
42 nQooxaxxbftevov L || 43 boot] om. L 1 , ol L % A 

2 uolunt.R 1 || 14 et om. RTV\\ 15 etiam] et etiam R 
set etiam V 1 || 16 uolenti post uenientium add. dett., 
recte \\ 17 etiamfi flscum si V x || 19 prior* V 1 || 22 similitu- 
dine V\\ 23 quij qui ex V 1 | solii^F 2 || 29 dare V 1 || 
30 libertis F' j| 35 habuerunt aequalemF || 38 quod om. V 1 

l* 



Nov. I i 



DE HEREDIBUS 



o&at, rj rois i}; airtbv /SovXofiivovs. Ei Se firjSeisXrj- qui ex eis voluerint. Si vero nuUus legatarius aut 
yaroLQios r) wiSeixoftfiiaoaQios SXotro tovro noa^ai, fideicommissarius elegerit hoc agere, damus servis 
SiSofiev rols oixirats naQQtjoiav roTs iXev&eoiq rert- licentiam libertate honoratis secundum ordinem de- 
firjuevots xara rrjy rdj-tv rrjs ovojuaaias, xad* rjv av- nominationis , per quam eos dominus denominavit, 
rovs 6 Seondrrjs cbvdjuaae, xara rovro t%eiv rr)y noos 5 secundum hoc habere in alterutros praepositionem. 

2 dXXrjXovs noorlfirjoiv. Kal ravra fiiv anavra 2 Et haec quidem omnia sancimus, ubi necessaria 
vofio&erovftev, iv&a dvayxaartxij ns indxetrat Sbats quaedam subiacet datio in aliquo, cui ex natura de- 
eis rtva rdiv ix cpvoecos dcpetXojuivcov rtvd StaSoxrjv betur quacdam successio a testatore et moriente. 
naod rov Sta&eftevov re xai reXevrarvros. Ei Se ov- Si vero nulla subest huiusmodi persona in institu- 
Sev vnoxetrai rotovrov noosconov iv rats ivordoeotv, 10 tionibus, sed spontanea largitas dispositionis a testa- 
dXX' exovotos r) tptXonuia rfjs Starvncbaecos naod rov tore fiat, deinde scriptus non compleat quod prae- 
Sta&euivov yivotro, elra d yeyoaftftivos ov nXrjodi rd cipitur intra praedictum a nobis dudum tempus, 
noosrerayftevov eiaco rov Qrj&ivros rjfiiv gftnooa&ev illum quidem privari omnibus relictis, nihil penitus 
Xqovov, rj roi rdv ftev dcpaiQeXo&at ndvrcov rcov xa- neque per Falcidiae occasionem neque per aliam 
raXeXetftftivcov, ovS* drtovv ovre xard <PaXxtSiov nQo- 15 causam percipere valentem. Similiter autem talia 
waatv ovre xar dXXrjv airiav XajSeTv Svvdftevov. obtinere: et si quidem sint coheredes, hos vocari, 
Oftoicos Se rd aird xQarelv, xai ei ftiv elev ovyxXrj- alioquiii ad iideicommissarios et legatarios et servos 
Qovdfiot, rovrovs xaXeiofrat, ineirotye eis wtSeixoft- et omnes ab intestato secundum prius a nobis tra- 
ftiooaQiovs xai XrjyaraQiovs xai oixiras xai roiis i£ ditum ordinem res venire, ubique onere cohaereute, 
dSta&irov ndvras xard rrjv ifinQoafrev vtp rjftcov na- 20 quatenus oporteat compleri ea, quae testator secun- 
QaSeSofiivrjv rdj-tv rd nQayftara %tOQeiv , navra%ov o dum legem, sicut prius diximus, imperavit. Si 
rov fSaQovs avvrjftftivov rov SeTv nXrjpovv ravra, dneQ vero institutio etiam substitutionem habuerit, certum 
d Stafreuevos xard vdftov, xa&dneQ tftnQoo&ev eindv- est, quia prius ad substitutum volentem venient omnes 

3 res twfrijfiev, intrd£etev. Ei Si r) ivaraats xai res secundum legem complentem quae relicta sunt, 
vnoxardaraotv i%ot , nQoSrjXov cos nQoreQov ini rov 25 et sic illo nolente tunc ad coheredes et legatarios 
vnoxardararov ftovXdfterov iXevaerat rd nQayptara et servos et qui ab intestato et qui extra sunt et 
ndvra xard rdv vdjuov nXrjQovvra t« xaraXeXetfifteva. fiscum secundum a nobis datam observationem ea, 
ovrco re ixeivov ftij fSovXoftivov , rrjvtxavra ini re quae auferuntur, venient, complentes ubique defi- 
rovs avyxXtjQovdfiovs xai XrjyaraQiovs xai oixiras xai cientium legitimas dispositiones : propterea namque 
rovs i£ dSta&irov xai rovs i^co&ev xal rd Srjftdatov 30 etiam ad tantas respeximus successiones, ut non re- 
xard rrjv naQ rjftcov e'tQrjfievrjv naQarrjQrjatv rd dtpat- 4 maneat sine aditione morientis hereditas. Exhere- 
Qovfteva nagayevrjaerat, nXrjQovvras ncwraxov rds datos autem filios, si iuste a patre exclusi sint et 
rcov reXevrcovrcov vofiiftovs Starvncoaets. Std roiro nihil ex patris habeant voluntate, non vocamus neque 
yaQ Srj xai ini rooavras eiSoftev StaSoxds, iva ftr) respicimus, licet decies milies velint. Una enim est 
fteivetev dnQosiXevaros d rov reXevrcovros xXtjqos. 35 legis intentio , ut quae disposita sunt a morientibus 

4 Exheredatovs Si nalSas, ei ye Stxaiois na^d rov impleantur; eum enim, qui ab ipso testatore propria 
narQos dnoxXeto&eTev xai ftrjSev ix rrjs rov narQos substantia pulsus est, quomodo erit iustum vocare 
i%otev yvtbfirjs, ov xaXovftev ovSi nQosiijue&a, xdv ei ad res, quarum eum ille per exheredationem factam 
uvQtdxts jSovXrj&eiev. Els ydg iari rco vdjuco axonds, in eum expressim fieri participem noluitV Si vero 
t« Starerayftiva naQa rcov reXevrcovrcov nXrjQOvo&at. 40 

rdv yaQ i£ avrov rov Sta&efiivov rrjs airov neQtovaias 
dneXavvo/uevov ncos av eirj Sixatov xaXeTv eis nQay- 
ptara, tbv avrov kxeivos Std rrjs in avrco Qrjrcbs 
yevofievrjs exheredationos yevia&at fiiro%ov oix rjfiov- 



voluerint. Quodsi nullus legatarius vel fideicommissarius hoc facere voluerit, servis libertate honoratis 
veniam damus, ut secundum ordinem nominationis , quo dominus eos nominaverit, ita inter se habeant 

2 praerogativam. Et haec quidem omnia sancimus, ubi de necessaria agitur datione in eorum aliquem 
conferenda quibus natura successio a testatore et defuncto debetur. Si vero eiusmodi persona nulla 
subest in institutionibus , sed voluntaria liberalitas dispositionis a testatore fiat, et deinde scriptus heres 
intra tempus a nobis praedictum id quod praeceptum est non impleat: ille vero omnibus, quae relicta sunt, 
privetur, ut neque Falcidiae nomine neque ex alia causa quicquam capere possit. Simihter autem eadem 
obtineant, et siquidem coheredes adsint, hi vocentur, alioqui ad fideicommissarios et legatarios et servos 
et omnes ab intestato secundum ordinem a nobis ante traditum bona veniant, onere ubique annexo im- 

3 plendi ea, quae testator legitime, sicut ante iam diximus, imperaverit. Si vero institutio etiam substi- 
tuhonem habet, manifestum est prius ad substitutum, si velit, ventura esse bona relicta, omnia secundum 
legem implentem ; pariterque illo nolente tunc ad coheredes et legatarios et servos et heredes ab intestato 
et extraneos et pscum secundum dictam a nobis observationem quae auferuntur pervenient, qui omnino 
legitimas defunctorum dispositiones impleant. Propterea enim ad tot successiones respeximus, ne hereditas 

4 defuncti non adita maneat. Exheredatos vero liberos, si modo iuste a patre exclusi sint nec quicquam 
ex voluntate patris habeant, non vocamus neque admittimus, etiamsi sescenties velint. Una enim est lcgis 
intentio , ut quae a defunctis praecepta sunt impleantur. Nam qui ab ipso testatore bonis suis exclusits 
est, qui iustum fuerit eum ad bona vocare, quorum eum ille per exheredationem nominatim factam parti- 
cipem fieri noluit? Quod vero partem ei qui voluntatem defuncti non implet ablatam primum ad substi- 



3 Tots ante iXev&eQtq om. A || 5 dvoftdaet A\% rdv 
ix wiaecos owetXdfievov A\ 9. 10 ovSi ev vndxetrat rcbv 
rotovTcov nQoatbntov A || 11 r) om. A || 12 yivotro BA\\ 
14 rjrot M\ om. LAB e || ndvroiv om. A || 15 firjS' 
ortovv xard waXxtStov rj xar dXXrjv airiav A || 1 6 
*oiSi xar libri || 17 tiftcos A || rd avrd] talia (t. e. 
rotavra) e || avyxXrjQovdfiovS L x || 18 airovs A || inei- 
rotye eis] ini Si rovs A || 21 navraxov] ndat A || 
22 nXrjQOvvra ravra L x || nXrjQoTv (sic) dneQ o Sta- 
&ifievos xara rdv vdfiov rbv eiQrjjuevov gptnQOO&ev 
intrd£otev A || 24 Se r) om. A (in marg. tS" negi inox- 
[«TaffT<xffc<os]) | 25 ini] ind A || 27 rdv om. A \\ 29 post 



XrjyaraQiovs add. xai wtSeixoftfiiaoaQtovsl || 30 rov 
Srjftdotov A || 32 navraxd&ev B || 35 fteivot M || 36 ie 
xard rcbv d\noxXrjQuiv] A in mg. || i£veQeodrovs MA 
anoxXrjQOvs LB || eiye] e'ire A || 37 narQOS xXrja&eiev 
rj xai firjSev dXcoS e'xotev airtov rrjs rov narQOS wtSt- 
xoftfiiaaov xaXovftivrjs, oi nQOOtifie&a A \\ 40 nXrjQtb- 
aat A || 43. 44 drjrcbs yevo/iivrjs <f|heredationos (Hj-v : ereda- 
riovos L rjrot anoxrjQv^ecDS s. v. M 2 ) ML yevo/uivrjs Qr r 
rcbs i^veQeSarioJvos A yevo/uevrjs anoxrjQv!-ecos (njribs B 

1 uoluerit V || 3 libertate elegerit honoratis .R 1 || 
7 subiaceat V\\ 21 prius sicut F 1 1| 34 despicimus R 



ET FALOTDTA 



9 



Nov. I 1. 2 



Xfj&rj; Ei Si xb ayaiQovfiEvov /ligos nagd rov firj ablatam partem a non complente morientis volunta- 

nXrjgdvvros rfjv rov reXevrfjaavros fiovXfjv ngbregov tem prius deduximus ad substitutos, deinde ad cohe- 

fjydyoftev eni rovs vnoxaraararovs , tnetra ini rovs redes, et post illos ad legatarios et fideicommissarios, 

ovyxlrjgovofiovs, xai fier ixeivovs ini Xrjyaragiovs xai nec non et servos, et ita ad eos, qui ab intestato 

tpiSeCxofifiioaaoiovs, xai ngbs ye xai oixeras, ovrco re 5 vocantur, et ad extraneos atque fiscum venimus, non 

ini rfjv il- aSla&erov xXrjaiv xai rovs Hl-co&ev xai rb absurde hoc factum est nec inaniter, nec quasi ali- 

Srjfioaiov rjlfrofiev , ovx anb rgonov rovro yeyovev, quem lateat quod decet, sed ex providentia et secun- 

oiSe ix rov nagfjxovros, ovSi cbs dv nva xai StaXd&ot dum legem, ut finitis primum omnibus secundum 

rb ngostjxov, dXX' ex ngovoias xai xara rbv vbfiov testamenta personis, deinde abrenuntiantibus, ita ad 
Xva nenegaofievcov ngcbrov anavrcov rcbv xara ras 10 eam quae est ab intestato vocationem et alios veni- 

Stafrfjxas ngosconcov, elra dnetnbvrcov, ovrcos eni rfjv remus. In omnibus autem, in quibus scriptis 

ig dSia&irov xXr)aiv xai robs dXXovs dpixcbfte&a. ^Etp non complentibus vocamus aut ex testamento per- 

dndvrcov Si, icp cbv rcbv ngoyeygaftfiivcov ov nXrjgovv- sonas aut ab intestato et ceteros, damus omnibus 

rcov xaXovftev f) rd ix rfjs Sta&fjxrjs ngbscona f) robs talibus personis fieri heredes et aditionis aut pro 
c£ dSta&irov xai robs Xotnovs, SiSofiev anaai ro7s 15 berede gestionis habere ius (haec enim legis verba 

rotovrots ngosconots yivea&ai xXrjgovbuots xai adi- sunt), et tanquam heredes omnia gerere, et conventos 

tionos fjrot pro herede gestionos 8%s%v Sixatov (ravra et convenientes : hoc quod etiam antiquissimae leges 

Srj rd rov vbfiov grjfiara), xai cbs xXrjgovbfiovs anavra ex propria auctoritate praestabant, et heredes facie- 

ngdrretv, ivayofiivovs re xai ivdyovras' rovro bneg bant eos, qui neque scripti heredes neque ab intestato 
xni oi naXatbrarot rcbv vb/icov ix rfjs oixeias abfrev- 20 ad hereditatem vocabantur. His omnibus obtinen- 

rias iSiSoaav, xai xXrjgovbftovs inoiow rovs obSi ye- tibus, licet non ab herede, sed a legatario aut fidei- 

ygafiftivovs xXrjgovbfiovs ovSe ig dSta&irov ngbs rbv commissario aut mortis causa percipiente dari aliquid 

xlrjgov xaXovftivovs. Tobrcov dndvrcov xgarovvrcov, aut fieri testator voluerit; eodem ordine in occasione 

xdv ei ftrj nagd xXrjgovbfiov , naga Si Xrjyaragiov r) ablatarum rerum servando, et incohante quidem ab 
ftSeixofifitaoagiov r) rov mortis causa Scogedv Xa/3bv- 25 substitutis legatarii, terminante vero in fisco. Et 

ros So&ijvai rt r) yevia&at b Sta&i/uevos rjfSovXrj&rj' nullus hanc legem duram habcat tanquam relictis 

rijs avrrjs rdi-ecos ngocpdoet rcov dtpaigovfiivcov ngay- privatus, sed considerans, quia omnibus hominibus 

fidrcov (pvXarroftivrjs , xai agxoftivrjs ftiv dnb rcov terminus est vitae mors, non solum ab aliis ipse se 

vnoxaraordrcov rob Xrjyaragiov , Xrjyovorjs Se eis rb percipere contempletur, sed cogitet, quia et ipse aliis 
Srjftbotov. Kai jurjSeis ngbs rbv vbfiov Svsxegatvirco 30 moriens imperabit, et si non huius legis mereatur 

rovrov, cos rcbv xaraXeXetfiftivcov dnooregovfievos, dXX auxilium , nihil horum , quae cum omni studio dis- 

iwocbv, cbs dnaotv dv&gcbnots nigas iori rov {liov b posuerat, ad perfectum perducet. Non enim his, qui 

ddvaros, firj fibvov rb nag erigcov avrbs XafSeiv d"eco- sub nobis neque qui nnnc solum sunt hominibus, 

geirco, ngosevvoeirco Si, bxt xai avrbs erigots reXevrcov sed omni et post haec currenti tempori legem po- 
intrd^et , xai ei firj rfjs nagd rovSe rov vbftov rv%ot 35 nimus. 
(iorjfreias, ovSev cbv dv fierd anovSfjs dndorjs Sta- 
rd^etev, eis egyov d{-et. ov ydg rols icp rjftcbv ovSe 
rois vvv ftovov av&gtonots, dXXa navri xai rco fierd 
ravra giovrt vofto&erovfiev %gbvco. 

CAPDT II. 

B 'Evrev&ev rjfids eisljX&e f3ovXfj xai rts evvota rov 40 Hinc nobis ingressa est cura et quaedam consi- 
»PaXxtSiov vbftov, os xai dxbvrcov rcbv Startfrefiivtov, deratio Falcidiae legis, quae etiam invitis testatori- 

tutos, deinde ad coheredes, atque post eos ad legatarios et fideicommissarios, ac praeterea ad servos trans- 
tulimus, itaque ad eos qui ao intestato vocantur et extraneos ac fiscum venimus, id non temere factum 
est neque inconsiderate neque quasi quem lateat quod conveniens est, verum consulto et secundum legem: 
ut perquisitis prius omnibus deinceps personis testamento scriptis, iisque recusantibus, ita demum ad eos, 
qu% ab intestato vocantur, ceterosque perveniremus. In omnibus vero casibus, ubi prius scriptis heredibus 
non implentibus eas personas, quae vel ex testamento vel ab intestato veniunt, et ceteras vocamus, con- 
cedimus omnibus eiusmodi personis heredes fieri atque aditionis sive pro herede gestionis (quae quidem 
verba legis sunt) ius habere, omniaque tamquam heredes agere, sive conveniantur sive conveniant ; td quod 
antiquissimae etiam leges ex propria auctoritate dabant heredesque faciebant eos, qui neque scripti erant 
heredes neque ab intestato ad hereditatem vocabantur. Atque haec omnia obtineant, licet non ab herede, 
sed a legatario aut fideicommissario aut mortis causa donatario dari quid fierive testator voluerit; eodem 
ordine in causa rerum auferendarum servando, ut a substitutis quidem legatariis incipiat, in fisco vero de- 
sinat. Nec quisquam adversus hanc legem indignetur, quod iis, quae relicta sunt, privetur, sed considerans 
omnibus hominibus finem vitae esse mortem non id sotum spectet, ut ab aliis ipse accipiat, sed praeterea 
cogitet se et ipsum moriturum aliis praecepta daturum, ac nisi auxilium ab hac lege habeat, nihii 
eorum quae cum omni studio disposuerit ad exitum esse perducturum. Non enim iis tantum, qui sub 
nostro imperio, vel qui nunc sunt nominibus, sed omni etiam posthac decurrenti tempori leges ferxmus. 

II. Hinc nos consilium et consideratio aliqua legis Fatcidiae subiit, quae invitis etiam testatoribus, 



t Ei] Tg A in mg. || 2 /SovXrjoiv B || 3 elra A || 5 xai 
ante oixiras om. A || ovrcos (ovrot m. l) re A, re om. 
M || 6 rbv Srjfioatov A \\ 7 dno rgbnov MLA (arbncos 
L' 1 ) || 9 xard vbfiov A || 10 nenegao uivov A || rds 
om. A || 11 ovrcos] ovrco re L\\ 12 dcptxtbfiexTa] xXrj- 
govbftovs add.A || ^Ecp] 7£ A in mg. || 13 vy cov ri rcbv 
yeygaftftivaiv A || nXrjgovvrool L 1 nXrjgovrat A || 
15 i£ dSta&irov] xXrjgovbftovs add. A || xai ante SiSo- 
ftev add. A || 16 xXrjgovbftovs AB (?) || aditionos (fjxot 
vnetoeXevoetos M s. x.) ML dSegartovos A vnetoe- 
Xevoecos B || 17 pro herede geretionos (rovreort xXrjgovo- 

de gestionis 
ftias ey%etgfjoecos s. v.) M pronereg£(>tiontc (sic) L 
(corr. m. 2) ngoxegeSexegericovos A xXrjgovofiias iy%et- 
gfjOecos B || ravra Sfj rov vbfiov rd grjftara L || 19 
rovro om. A || 20 rcbv vbficov] vbftot L 2 A || 21 ovSi] fifj A || 



24 xav] xai A || 25 fj rov jubgrts xavoa Scogedv Xa- 
j3bvrcov M rvfiogrtoados Xaf3bvros A, fj rov &avd- 
rov airia Xa/3bvros L (s) rj rov Xafiovros airia \Ta- 
vdrov B || 29 rbv Srjftbotov A || 30 rovrov Svoxegai- 
virco A || 32 o om. LA || 34 xai avrbs] xai om. L \\ 

35 rfjs nagd rovSe Hombergk, nagd rfjs (r in lit. M) 
rovSe MB naga rfjs A nagd rovSe L || rvxrj A jj 

36 intrd^otev (in mg. [Sta]rd^oiBv? corr.) A || 37 dgot 
A S£et L 1 || ov ydg rcbv icp jvftcbv ovSe rcov A || 39 

ravra] ri add. A || 40 rubr. f3 negi cpaXxtSiov L 

cpaXxtSiov A || fjfiiv A 

15 gerstionis R l || 17 *quod] quidem || 23 oc*«*ione 
V 1 1| 25 *legatariis || termino RTV \\ 26 hanc] ob hanc 
R || 27 priuatis iJ'F» || 28 non] et non RT || se om. V 1 || 
30 si non] nisi V \\ 31 cum omni] communi R« || 34 
haec om. V || 40 rubr. ad legem Falcidiam V 



Nov. I 2 



DE HEREDIBUS 



eineQ i£avaXiaxoiev ra noayftara Sia rcbv noeofteicov, bus , si expendantur res per legata , praebet etiam 
SiSnat TtaQaxarexeiv roiis xXrjQovbftots, boov airois retinere heredes quantumcumque eis implcat quar- 
notei %6 reraQjov rrjs neQtovoias. xavravfra yaQ ftd- tam substantiae. Et hic enim repugnare quidem 
/talfat fiev Soxei rfj yvojfig rov reXevrrjoavros, ineQei- videntur voluntati deficientis, et incumbere legi talia 
Seod-at Se rco ravra itpievrt vofioj. OeoniZpfiev roivvv 5 permittenti. Sancimus igitur, quoniam tuenda nobis 
(dvd-exreov yaQ rjuiv navraxov rrjs rcbv reXevrrjctdvrcov ubique est deficientium voluntas, lieredes, si voluerint 
yviofnjs), rovs xXrjQovbftovs, ei ftovlotvro rrjs ivrev&ev hac utilitate potiri , puram servare legis potestatem ; 
ultpeXeias dnoXavetv, xa&aoav tpvXdgat rtj> voftco rr)v et non per quae forte subripiunt aut malignantur, 
i^ovaiav, xai /urj St cbv dv, cbs eixos, vnoxXexpaiev i) introducere temptent Falcidiam, cum utique, si nihil 
xuxovQyr)aatev, eisdyetv netQao&at rbv <PaXxiStov, xai- 1 1 malignati essent , non forte oompeteret. Fiat 
rotye ei ftrjSev ixaxovQyrjoav, oix dv iocos aQftoaavra. igitur inventarium ab herede metuente, ne forte non 
r 1 rtveo&ai roivw iuventario*' naQa rov xXrjQovbftov habeat post debita et legata Falcidiam , secundum 
rov SeStoros, ftr) nors oix e'xot fierd rd %Q&a xai t« modum et tempora, per quae dudum sancivimus, 
nQeafieia <PaXxiStov , xara rbv rQonov xai rovs' xqo- quando homines excepimus ex damno rerum suarum 
vovs xa&' ovs nQcorjv ivofiod^err/aafiev, bre robs av- 15 in aditionibus, statuentes ouera usque ad substantiae 
d-oconovs it;r]Qovfiev rr)s ix rcov nQoseXevoecov ini rois relictae mensuram: illo adiecto solo, ut oporteat 
oCxeiots nodyfiaoi t,rjfiias, iordvres t« /SaQrj fiexQt rov rrjs huiusmodi heredem , qui non creditores solum , sed 
A oboias rrjs xaraXeXeififievrjs fterQov. Exeivov nQos- etiam legatarios veretur , et metuit non damnificari 
rt&efitvov ftbvov, rov xQV vai T0V totovrov [eiSevat] solum, sed etiam non,lucrari, convocare omnes lega- 
xXjjqovouov, os ov Savetoras fibvov, dXXA xai Xrjyara- 20 tarios et fideicommissarios , quanticumque in eadem 
Qiovs evXafieirat, xai SeStev ov rb £r]fttcod-r)vat fibvov, civitate sunt constituti, aut quosdam pro eis agentes, 
aXXd xai rb fir) xeQSdvat, naQaXafifSdvetv anavras si forte personarum natura aut dignitas aut qualitas 
robs XrjyaraQiovs xai tpiSeixoftfiiooaQiovs , oaoi xard aut aetas aut quaelibet necessitas facultatem eis non 
rr]v avrr-jV nbXtv rvxotev ivSrjfiovvres, r) rtvds ye vneQ dat ad inventarii praesentiam. Si vero absunt ali- 
avrcbv nQarrovras, ei rv^bv r) rcbv nQoscbncov cpvots 25 qui , interesse testes in ipsa civitate fide dignos et 
rj «|trt r) notbrrjs r) r)Xtxia r) xai rts dvdyxrj evxeQetav possidentes substantiam et optimae opiuionis exi- 
avrois ov SiScoot rr)s ini rco inventarity naQovaias. stentes non minus tres (tabulariis enim solis, quan- 
Ei Se dncoai rtves, naQayivea&ai fiaQrvQas rcbv i^ tum ad hoc competit, non credimus), coram quibus 
avrr)s rr)s nbXecos ofetoniOTcov xai xexrrjftevcov ovaiav convenit fieri inventarium, ita ut supervenientibus 
xai ini xQV ar7 ) s vnoXrjojecos bvrcov ovx iXdrrovsjtcbv 30 legatariis et querentibus forsan subreptum aliquid 
TQtcbv (rafiovXaQiots yd.Q fibvots, rb ye eis rovro r)xov, rerum aut non manifestatum licentia sit non solum 
ov ntarevofiev), icp cov nQosr)xet yevea&at rb inventa- per servorum examinationem causam quaerere (nam 
riov, cbsre inaveX&ovoi rois XrjyaraQiois xai ftefifo- etiam hoc praebuimus per prolatam dudum a nobis 
fievots vnegrjQr)o&ai n rv^bv rcov nQayfidrcov r) ftr) in servilibus examinationibus observationem) , sed 
cpaveQov yevea&ai, naQQrjaiav elvai ftr] fibvov Std rr)s 35 etiam per iusiurandum heredis et iusiurandum te- 
rcbv oixercbv fSaadvov rb nQaypta ^rjreiv (xai yaQ Sr) stium, dicentium et adfuisse his, quae gesta sunt, et 
xai tovto SiSofiev xard rr)v nQcorjv naQ rjficbv etQrj- 
fievrjv ini rais oixertxais /3aodvoiS naQarrjQrjOtv), aXXd 
xai Sia rov oqxov rov xXrjQovbfiov xai Sta rov oqxov 
rcov ptaQTvocov , Xeybvrcov naQeivai re roiis nQarro- 40 

si quidem bona legatis exhauriant, heredibus retinere permittit, quantum illis quartam partem bonoritm 
efficit. Nam hic quoque voluntati defuncti repugnare videtur, lege tamen niti id permittente. Sancimus 
igitur (usquequaque enim defunctorum voluntas nobis tuenda est), ut heredes, si commodo hinc redundante 
frui velint, legi mtegram servent potestatem, neque per ea quae forte subripuerint vel dolo malo fecerint 
1 Falcidiam introducere conentur, quae scilicet, si nihil doto fecissent, forte non competeret. Fiat igitur 
ab herede metuente, ne forte debitis et legatis solutis Falcidiam non habeat, inventanum secundum modum 
et tempora quae ante definivimus, cum homines damno ex aditionibus rebus propriis imminente exemi- 
mus, onera usque ad patrimonii relicti mensuram sistentes ; illo addito solo, eiusmodi heredem, qui non 
solum creditores, sed etiam legatarios veretur, neque tantum ne damno afficiatur metuit, verum etiam ne 
lucro careat , [scirej debere assumere omnes legatarios et fideicommissarios , quicumque in eadem civi- 
tale degunt, vel certe quosdam pro eis agentes, si forte personarum natura vel digmtas vel qualitas vel 
aetas vel etiam necessitas quaeaam eis facultatem non concedat, ut inventario conficiendo intersint. Si 
vero quidam absint, testes adhibeantur ex civibus eiusdem civitatis, qui fide digni et locupletes et bonae 
existimationis sint, non minus quam tres (tabulariis enim solis, quantum ad hoc attinet, non credi- 
ynus) , coram quibus inventarium confici debeat , ita ut revertentibus legatariis, atque querentibus fortt 
subreptum quid esse ex bonis vel non manifestatum, liceat non solum per tormenta servorum (namque et 
hoc concedimus , secundum observationem de tormentis servorum antea a nobis dictam), sed etiam per 
iusiurandum heredis et per iusiurandum testium, dicentium se iis quae gesta sunt interfuisse quaeque 
tunc acta sunt vidisse nec ullius fraudis ab herede commissae conscios esse , rem inquirere, atque ita 



1 Sta] aS*a A l a Std A 2 \\ 2 SiScoat xrX.] praebet 
retinere heredes quantumcunquc eius impleat (i. e. baov 
dv avrois nXrjQoi) e || 3 rb reraQrov] rb tqitov r) rb 
r)ftiav L B || 4 Soxei] videntur e \\ ineQeiSea&at M] 
oxrjnrea&ai LB oxinrea&ai A || 5 ravra] talia e [| 
7 f3ovXoivrb re rr)s A || 9 av om. L || cbs eixbs xa- 
xovQyrjaavreS vnoxXe'ipatev, xai eiadyetv A J) 11 ei xai 
fir t Sev A || 12 yeveo&co (ante hoc v. rasura 5 litt.) A || 
inbcntarion (s. v. anoyQatpr)) M tnventarion L iv- 
ffevrdQtov (et sic infra) A xarayQatprj B || naQa rcbv 
xXrjQovbficov A || 13 k'%otev L || rb XQeos A || 15 xa&cos 
nQcbrjv A Q nQcprjv] Cod. 6, 30, 22 1| 1 7 larcovres A\\% ixeivco 
A \\ 1 9 ftbvov oin. B || rb XQrjvat A || xai ante rov add. L || 
eiSivat om. A e \\ 21 SeSotev L \\ ov rb] ovrco ? A 1 \\ 
22 naoaXafif3dvetv] re add. A || 24 airr)v om. L || 25 
noarrbvrcov r) rvxbv A || 26 <x|t« M) d^icoats LB 
d£itos A || 27 airois] aircb'! A l || SiScoatv ini rcb iv- 



/SevraQico rr)s neQtovaias A || rcb inbentarto» M rcb (rov 
m. l) mventarttu L \\ 28 anetat B \ £"| M) in LA (e) || 
29 rr)s om. A || a^toniorcov xai xexrrjftevcov] rovs dgto- 
niorovs xexrrjfievovs A \\ 30 bvras A || 3 1 rafiovXXaQiovs 
yaQ fibvovs A || 32 cov) cov Se B || yiveo&ai AB || 33 
"Qare xai inaveX9"ovatv A (in mg. xo Bdoavos . . . .) || 
34 ine^rjQrio&at M) vnefcatQeia&ai L vtpatQeio&ai A j| 
rvxbv rcbv) rcbv rvxbvrcov A || rj) ei A || 37 xai om. 
A || SiSoftev) praebuimus e || nQcorrjv A || 39 oqxov — Std 
rov om. MA 

1 res] TexjR 1 ! 7 hanc R l (l. hinc?) || 9 cum] Cumque 
R l H 10 malignanti V 1 || nonom. F , 7 ,, || 12 Falcidiam] et 
Falcidiam V || 13 quae per V || 14 excipimus (•••«pimus l) 
V\\ 17 creditores RTV | 18 reueretur R || 23 non dat 
eis V || 26 opinionis optimae R l || 30 subrectum R || 
31 manifestum F|| 35 heredis et iusiurandum om. V 1 || 
36 et se adfuisse V vulg. || his •••esta V x 



ET PALCIDTA 



Nov. I 2 



fievoie xai imSeXv t« rbrs ytvbjusva xal ovSiv awst,- vidisse, quae tunc agebantur, et in nullo conscios 
Sevai ysvofisvov rco xXrjqovofico xaxovqyrjfta, ovrco re esse factae ab herede malignitatis , sicque in his, 
ttjv ini roXs aaraXeXsififievois inb rov Sia&sfievov quae relicta sunt a testatoribus, invenire veritatem. 
■nqayfiaaiv eiqiaxetv dXrj&etav. nXrjv ei firj rv%bv oi Nisi ibrte praesentes legatarii omnes aut quidam 
naoovrss rcbv Xriyaraoicov, navres rj nvss, Siafiaprv- 5 contestatione sibi missa noluerint venire nec adesse 
oias avrois arekXofiivrjs, ov fSovXrj&slsv iX&sXv ovSi inventario; tunc enim licentia erit heredi etiam non 
naqeXvat rco inventarito. rrjvtxavra yag aSeia k'arat advenientibus legatariis contentum esse testium prae- 
rcp xXrjoovofico xai firj naQayivofievcov rcov Xrjyara- sentia et facere descriptionem , reposito etiam sic 
Qicov aQxeXa&ai rrj rcov /uaqrvqcov naQovaiq xai noieXv legatariis et iureiurando heredis et servorum exami- 
rr/v anoyoacpfjv, dnoxei/uevov xai ovrco roXs XrjyaraQiois 1 natione, et his omnibus observatis habere ex Falcidia 
rov re oqxov rov xXrjqovb/uov xai rrjs rcov oixercov praesidium. Sic enim non videbimur neque legem 
flaoavov, xai rovrcov andvrcov naQarrjQrj&svrcov i%stv ita hactenus approbatam minuere neque iniustitiam 
xrjv ix rov Falcidioi; Borjfrsiav. ovrco ydq ov Sogouev facere morienti. Si enim omnino quidem sibi vult 
ovrs vouov ovrcos siSoxi/urjoavra /ue%qt vvv kXarrovv aliquos fieri heredes et habere quandam consolatio- 
ovrs dotxsXv rbv rsXsvrrjaavra. si yaQ ndvrcos juev 15 nem ex sua successione, et arbitratur sufficientem 
avrco SoiXsrai nvas ysvso&ai xXrjQovSfiovs, xai s%stv se habere substantiam, non tamen hoc causae veritas 
nvd naqavjv%rjv ix rr/s avrov 8taSo%rjs, xai oisrai ys ostendit, certum est, quia non hoc contrarietas erit 
airdqxrj nsQiovoiav s%stv , oi ftrjv rovro r) rov nQay- sententiae morientis, sed ignorantiae puritas illius. 
fiaros dXrjfrsia Seixwoi, nqbSrjXov, cos ovx ivavricoais 2 Si vero non fecerit inventarium secundum hanc 
torat roiro rr)s rdv xaroixofisvov ^ovXrjs, dXXd. rrjs 20 figuram, sicut praediximus, non retinebit Falcidiam, 
E 2 dyvoias xdfraQOts rrjs ixsivov. Ei fisvrot firjSs sed complebit legatarios et fideicommissarios , Jicet 
notrjaetev inventariov xard rovro rb o%rjfia, xa&dneQ purae substantiae morientis transcendat mensuram 
einovres scp&rjfisv , ov naQaxa&e^st P^alcidiov, dXXd legatorum datio. Et hoc dicimus non nostram mi- 
nXrjocoast rovs Xrjyarapiovs xai (ptSeixofifitoaaqiovs, nuentes legem , quam posuimus, ut nihil de pro- 
xdv ei rb rrjs xa&aQas ovaias rov reXevrrjaavros vneq- 25 prio damnificentur heredes creditoribus. Dabitque ei 
fiaivrj fterqov rj rcov Xrjydrcov Soois. Kai rovrb cpafisv poenam exactio suae malignitatis, cur transcenderit 
ov rbv rjftersoov sXarrovvrss vbfiov, cv re&eixafiev ini legem , ex quibus caute omnia agens nihil poterat 
rco ftrjSev oixo&ev ^rj/utovo&at, rovs xXrjqovbfiovs roXs damnificari, sed ex diverso etiam quae sunt ex Fal- 
SavstaraXs. Scbost ydq airoXs notvrjv ixrtwvs rrjs cidia lege lucrarL Haec autem dicimus, ubi errans 
iavrov xaxovqyias, Stbn naQef3rj rbv vbfiov, igbv dofa- 30 testator de sua substantia haec egit aut forte, cum 
Xcos anavra nqd^avrt ftrjSev itrjfitcoofrat, rovvavriov debuisset etiam ampliorem quantitatem heredi relin- 
fisv oiv xai rd ix rov Falcidiov vb/uov xsQSdvat. quere, pro minore disposuit; etenim etiam hoc erran- 
Tavra Ss Sr} cpafisv, iv&a nenXavrjjuevcos b Sta&ifievos tis sententiae est et non purae et integrae designa- 
nsqi rrjs iavrov neQtovoias ravra snqa^sv, r) rvxbv tionis. Si vero expressim designaverit non velle 
Siov xai nXsico noobrrjra rco xXrjoovbfico xaraXtneXv 35 heredem retinere Falcidiam , necessarium est testa- 
vniq iXdrrovos Stervncooe. xai ydq Srj xai rovro toris valere sententiam, et aut volentem eum parere 
nenXavrjfievrjs yvcoftrjs iariv, dXX ov xa&aqds xai axqt- testatori , forsan etiam quaedam iusta et pia relin- 
g povs intaxrjxpecos. Ei fiivrot qrjrcos intaxrjvjsts firj quenti , lucrum non in percipiendo, sed solummodo 
fJovXsa&at rbv xXrjQOvbfiov naqaxarao%sXv Falcidio*', 
dvayxrj rrjv rov Sta&sfievov yvcbftrjv xqareXv, xai tj 40 
fiovXbfisvov avrbv vnrjqsrrjaao&at rcg Sta&euevco iocos 
xai rtva Sixatd re xai svaejSrj xaraXmbvrt rb xeqSos 



veritatem in rebus a testatore reiictis invenire. Nisi forte ii ex leqatariis , qui praesentes sunt, omnes 
vel nonnulli denuntiatione illis facta venire et inventario conficiendo adesse noluerint ; tunc enim venia 
erit heredi vel non praesentibus legatariis testium praesentia contento inventarium faciendi, reservato 
utique legatariis et iureiurando heredis et tormento servorum: iisque omnibus observatis auxilium ex lege 
Falcidia habeat. lta enim neque legem hactenus adeo probatam imminuere neque iniuriam defuncto 
facere videbimur. Nam si omnino aliquos sibi heredes existere, et solacium quoddam ex successione sua 
habere vult, seque sufficiens patrimonium possidere putat, nec tamen rei veritas id demonstrat, manifestum 
2 est hoc non contrarium voluntati defuncti futurum, sed potius ignorantiam illius purgaturum. Si 
tamen inventarium eo quo ante diximus modo non fecerit, Falcidiam non retinebit, sed fegatariis et fidei- 
commissariis satisfaciet, quamvis legatorum praestatio modum verae substantiae defuncti excedat. Neque 
id dicimus legem nostram imminuentes quam ideo tulimus, ne quid heredes in bonis propriis a creditoribus 
damno afficiantur ; praestabit enim illis poenam solvens fraudis suae, quod legem transgressus est, cum 
ei caute omnia agenti nuUum damnum pati, immo ex contrario ea, quae ex lege Falcidia veniunt, lucrari 
licuisset. Haec vero dicimus, ubi per errorem testator de facultatibus suis ita statuit, aut forte, cum 
maiorem etiam quantitatem heredi relinquere debuisset , de minore disposuit; etenim et hoc errantis est 
iudicii nec vero purae et accuratae dispositionis. Iam vero si expresse declaraverit nolle se heredem re- 
tinere Falcidiam, necesse est testatoris voluntatem obtinere , et aut ipsum volentem obtemperare testatori 



1 iftSeXv A\2 rov xXrjqovbfiov A\\3 vnb rov Sta- 
d~efievov) a testatoribus s - || 4 ftrj rv%bv — rtves om. L || 
G ovSi] Ovs Ss (antea spatium vac, in mg. xs oqxos 
rcbv . . .) A || 8 naqaysvoftevcov A || 9 xai notrjraXs rrjs 
dnoyqaiprjs A \\ 10 xai ovrco om. A \\ 13 ix om. A l| 
falcidm M] tpaXxtSiov LAB et sic semper || ov om. A | 
Sb^atfiev A corr. || 14. 15 *ovSi — oiSs libri\\ 15 Ei] xg 
in mg. A || 16 avrov A || i'%eiv rtvd] rivrtva A || 19 
dXrj&eta om. vl * [| 20 rovro rrjs] rrjs rovrov A || xaro- 
%ovftivovt A 1 || xdfraqais rrjs dyvoias ixsivov A \\ 21 e 
ML] x"C, Xsydrcov S . .'. in mg. A \\ firjSi M] ftrj LB s 
om. A || 22 ivjSevrdqiov LA \\ xard rb a%rjfia bneq 
ecprjfiev A || 23 Post ov tres litt. erasae in L || 25 vneofSai- 
vet A || 28 firjSi A || 29 avrcb A g || notvrjv] vrj in jas. 
L* || notvrjv avroXs B \\ 30 i£bv] i£ cbv L'*B s i£ ov A || 
dofcdcbs] i'Set add. A (cf. {) \\ 31 nqdgavra firjSev 



^rjfitovod-ai A || 33 Tavra] xfr nXavrj . . . A in mg. \ 
Tavra Si e. q. s. usque ad Jinem capitis om. LB \\ 
Srj om. A \nsnXavrjfiivos A s" || 35 nXeov A || 38 intaxe- 
yjscos A\\ s MJ I nsqi rov faX . . . A in mg. \\ ixtoxfj- 
vjoisv Aj\ 40 dvdyxrj avrbv rrjv A || xqareXv fSovXbfievov 
vnrjqerrjaaod-at tacos Sixata rtvd re A || 42 xaraXet- 
nbvrt M 

2 sic in VT\ 5 uoluerint IffQ non] a non V prT\ 
8 discriptionem R* \\ reposito F 2 in spat. \\ 10 obser- 
uantis F 1 || 12 ita om. VT || approbatam hactenus V || 
16 habereoTw. V* \\ 17 hoc] h*c /?' hec ft 2 || 18 puritans 
R x \\ illius] ostendit V \\ 21 legata et fideicommissa V || 
24 ut in nichil V \\ 25 dabitque V] dabit RT sed dabit 
vulg. || ei om. R* || 26 q*ur R l || 27 aegens R l| 29 lucri 
R* || ubi om. F 1 || 33 et integrae om. V 1 \\ 36 et aut] 
et om. R* I 37 iuste pi*m R l iuste et pie R* 



Nov. I 2—4 



8 



DE HEKEDTBUS 



uvx iv r$ Xaf3eiv, dXK iv r$ fiovov evaefiibs fyeiv pie agcndo habentem, et non viderisine lucro huius- 

xal ftfi Soxeiv dxepSfj tov roiovrov elvai xXtjoov ' f) ei modi esse hereditatem, aut si noluerit, eum quidem 

fifj JtovXoiro, f airov jtev dvaxcoQfjoat rfjs rotavrrjs iv recedere ab huiusmodi institutione , locum vero fieri, 

ordaecos, %a>qav 8e yevio&at, xa&ctneo gftnooa&ev sicut dudum praediximus, substitutis et coheredibus 

einbvres tiw&rjftev , vnoxaraordrots re xai avyxXrjQO- 5 et tideicommissariis et legatariis et servis et qui ab 

voftois xal Xrryaraqiois xai ftSeixoftftiooapiois xai intestato sunt et aliis, secundum prius a nobis in- 

oixerats xai rbis ig dStafrirov xai rdis dXXotS, xatd ventam in talibus viam. 
rfjv £ujtpoo9 , ev vw' f}ftcbv igrjvQrjftivrjv ini rois roiov- 
rots oSbv. 

CAPUT III. 

Z Ov Stoaofiev Se dSeiav roj xXrjoovofico rb fierQov 10 Non autem dabimus licentiam heredi mensuram 
rrjs oiaias dxQiflcos ytvcooxovri xaraflaXeiv ftiv ev&vs substantiae subtiliter agnoscenti solvere quidem mox 
ij; aQxfjs noiv bXbxXrjQa rd nQeof3eia,_ xai^ nXfjQrj rfjv ab initio quibusdam integra legata et ad plenum sen- 
yvcjfirjv roi Sta&eftevov rrjQrjoat (rovro otcbq xai ai tentiam testatoris servare (quod etiam praecedentium 
rcov tcqo rjftcov Xeyovot^ Stardgeis), napd Se nvcov na- nos dicunt constitutiones) , ab aliquibus autem reti- 
Qaxari%etv i&eXeiv , ovSi ix fteQovsftiv nXrjQovv rr)v 15 nere velle, neque ex parte quidem complere testa- 
rov Sia&eftivov yvcoftrjv, ix fteQovs Se avrfjv iXarrovv. toris sententiam, ex parte vero eam minuere, sed 
dXXd rov ye oXcos ov nenXavrjftevov neQi rd rfjs oiaias omnino non errantem circa substantiae quantitatem, 
noabv, dXXd yivcoaxovrd re xai ev&vs dxoXov&rjaavra sed agnoscentem et mox sequentem sententiam testa- 
rfj yvcbftrj rov Stad-eftivov Sid ndvrcov avrrj xaraxo- toris per omnia eam sequi et non ad peiora paeni- 
Xovd-eiv xai ftfj fteraftiXeo&ai nQos rd xeioco' ^ oi ydp 20 tere; non enim erit hoc pure sequentis. Sed neque 
dv e'Crj rovro xa&aQcos dxoXov&eiv. Ov ftfjv ovSi iffj- concedimus eis ab initio scientibus quidem et incaute 
aoftev avrols^ rfjv aQxfjv^ imoraftevois ftiv, dfvXdxrcos solventibus , postea lites percipientibus inferre et 
Se xara/3aXovotv, elra vareQov nQayftara rois Xaftf3d- recipere velle ab eis quodcumque contigit exsolvisse. 
vovot naQt'xeiv xai dvaXafipdveiv ftovXeo&at naQ Oportet enim ante actionem cogitare et agere, et 
avrtbv, oneQ dv rvxotev xaraflaXbvres. Sei ydp npb 25 non cogitantem recte deinde transferri ad inde- 
rtbv nodgecov flovXeveo&at, xai nQarretv, dXXd ftfj votionem: nisi forte iusta quaedam causa hoc intro- 
nodgavra oq&ios elra fterafJaXeiv nQos dyvtoftoovvrjv duxerit, inopinabili quodam apparente, quod minuat 
nXfjv ei ftfj Sixaia ris airia rovro eisaydyot, naQa- substantiam et locum receptioni faciat. 
S6£ov rtvos avacpavivros, oneQ iXarrdi rfjv ovaiav xai 
XtoQav rfj avaXrjxpet noiei. 30 

CAPUT IV. 

(H) 'AXXd xdxeivov TtQovoiav i&ifte&a rov ftfj xqovov Illud quoque prospicimus, ne tempus fiat longum in 
yivea&at ftaxQov iv rais roiavrats ^rjrfjoeotv. OvSe- talibus quaestionibus. Nullam enim talium quaestio- 
ftiav yaQ rtbv rotovrtov ^rjrfjoetov fj Stxtbv vneQf3ai- num aut litium transcendere anm" tempus sancimus, ne- 
vetv rov rov ivtavrov x°bvov d'eani%oftev, dvdyxrjv cessitatem imponentes omnino intra annum post aditio- 
inirt&evres ndvrtos eioto iviavrov fterd nQoseXevotv 35 nem et legata solvi et quae a testatore sunt relicta 
xai t« nQea/3eia xaraf3aXXetv xai rd vno rov Sta&e- compleri secundum sui naturam et omnia agi, quae- 
ftivov xaraXeXetftftiva nXrjQovv xard rfjv eavrcbv tpvotv cumque prius ediximus. Initium autem anno damus 
xai ndvra nQarretv, boa eftnQoa&ev eiQrjxaftev. IdQxfjv sicut prius iam diximus , admonitionem ex iudiciali 
Se rtp ivtavrtp SiSo/nev, xa&dneQ iftnooo&ev einbvres 
etp&rjfiev , rfjv ix Sixaorixrjs vnbftvrjatv yijcpov. Tov 40 

iusta forte et pia quaedam relinquenti lucrum non in accipiendo, sed solum in pie agendo ponere, nec 
talem hereditatem pro infructuosa habere; aut si nolit , ipsum quidem recedere ab huiusmodi institutione, 
locum autem, prout ante diximus , fieri et substitutis et coheredibus et legatariis et fideicommissariis et 
servis et heredibus ab intestato et reliquis, secundum viam antea a nobis in talibus rebus repertam. 

III. Nec vero veniam dabimus neredi modum patrimonii accurate noscenti, ut statim ab initio aliis 
quidem integra legata solvat, et voluntatem testatoris totam servet (id quod etiam decessorum nostrorum 
constitutiones dicunt) , aliis autem detrahere velit, nec ut pro parte quidem voluntatem defuncti impleat, 
pro parte vero eam imminuat. Verum qui omnino non errat ae substantiae quantitate, sed eam cognovit 
atque statim secutus est voluntatem testatoris, per omnia eam sequatur neque in peiora animum mutet: 
neque enim hoc esset pure sequi. Neque magis tis, qui, cum id ab initio scierunt, incaute tamen solverunt, 
permittemus postea negotia facessere accipientibus et ab illis quod solverint recipere velle. Antequam 
enim agas consulendum itaque agendum est, nec vero, ubi recte feceris, ad iniquitatem animus converten- 
dus. msi forte iusta quae causa hoc induxerit, ubi quid inopinati emerserit, quod substantiam minuat 
et locum faciat repetitioni. 

IV. Illud quoque curavimus, ne multum temporis in eiusmodi quaestionibus consumatur. Sancimus 
enim, ut nulla etusmodi quaestio aut lis anni spatium excedat, necessitatem imponentes, ut omnino intra 
annum post aditionem et legata solvat et a testatore relicta pro rei natura impleat et omnia faciat, quae 
ante diximus. Initium autem anno damus , quemadmodum supra iam diximus, ab ad?nonitione decreto 
iudiciali facta. Anno enim culpa heredis circumacto ipse quidem relictis excidet, alii vero, quos antea 



1 eioef3eiv A \\ 5 einbvres Scpfrrjfiev M\ eXnoftev A |J 
6 xai cpiStxofifiiOOaQiois xai XrjyaraQiois A s || 10 £] 
3f| Se .s. v. L || 11 xaraf3dXXetv MB |j fiiv om. LB || 
12 nXrjQovv A, quideinde om. rrjQfjaat rovro || 13 ai post 
tdyovaiv roll. A |j 14 naod nm. A || 1 5 nXrjQovv ftiv A || 
20 fierctf3dXXeod-at A\\2\^ Ov]7 L, ~X~T A in mg. j| OvSe 
ftfjv dtpfjaoftev A || 22 dwvXdxrois A \\ 23 nQay/uara 
post naQtxeiv coll. A H 25 av om. A || nQo rtbv nQa^etov] 
ante actionem e || 26 f^ovXea&at /,' \\ xai] re xai B || 
xai nQarretv delenda videntur; an xctra nQarreiv? || 
27 nQagavra] cogitantem s || elra om. A || 30 noiei] 
jrap*.-'*'. A fao'«t. (i. e . notoi) s 11 Q1 l4^4)t L in mr>- >® 



A in mg. || 'A'2 yevia&ai A |) 'A'A rj Stxtbv] iStxtbv A || 

35 ndvrtos eioto s] etoto ndvrtos (navrbs B) MLAB || 

36 xaraflaXeiv A || vnb] vneQ L l || 38 Aqx^Jv] Xe xQovos 
aQxerai A in mg. || 39 SiSouev — k'<pd"rjfuv om. A, id. 
habet 40 StxaonxfjS SiSouev vnoftvfjaetos xpfjcpov. | 
Tov] H L in mg. 

5 qui] quia V x || 6 a nobis prius V || 7 talibu» V 1 || 
10 Non] rubr. de legatorum solutione RV \\ 12 ab om. R l || 
19 peniteri RT \\ 22 postea] et postea R*TV || 24 actio- 
nem R] exactionem TV || 28 receptionis R l T l V \\ 31 
lllud] rubr. ut legata intra annum praestentur (prentur R) 
RTV || 32 enim in talium V fl 38 amonitione facta ex V 



ET FALCIDIA 



Nov. I 4 



ydg ivtavrov nag aixiav rov xXrjgovbfiov nagaSga- decreto. Anuo enim per culpam heredis trausacto, 

ubvros, rrjvtxavra 6 /uiv ixneaiirai rajv xaraXeXetfi- tunc ille quidem cadet relictis , alii vero ad haec 

fievojv, Sregot Si ini raira rjgovoiv, ovs tpngoa&ev 1 venicnt , quos prius vocavimus. Vupillis autem 

1 iHaltaafiev. ^AvrjfSois Si f) xai ilarroai rr)v r)Xt- et minoribus aetate nihil nostra praeiudicat lex. 

xiav ovSiv 6 nag r)fid>v ngoxgiret vbpos. taxt ydg 5 Est enim eis, si quid etiam secundum dictas a nobis 

nvxoli, ei xt xaxd rds eigrjuivas rjidv airias fiXafteiev, causas laedautur, duplex quoddam subsidium, et per 

StnXrj xts porj&eta, xai r) Sta rris anoxaxaaxdatojs xai restitutionem et per viam contra ueglegentes cura- 

rj Std x7;s xaxd ru>v iooa'&vfir}xbxa>v xr]Seu6vojv bSov. tores. Non autem excipimus a lege neque patro- 

Ovx i^atoovfiev Si xov vbfiov ovSi xds naxocovtxds natus successiones ; et ibi enim Jegitima eis servala 

StaSoxds. xdxeiae ydg, xtjs vofiifirjs avxois tpvXaxxo- 10 parte quam nos definivimus , quicquid ultra hanc 

fievrjs fioioas, r}v rj/teis Stojoiaaftev, ei xi niga xav- eis relictum fuerit et aliquid a libertis petiti fuerint 

ri]s aixois xaxalettpd-eirj xai xt nagd xdjv dneXev&i- illi complere, deinde non voluerint, hunc ordinem 




xrtv fiif vbfttfwv uoipav fiivetv nag* avrois xafraodv veniat secundum viam a nobis nunc apertam in tali- 
xdiv roiovrojv, ra Xomd Si epxco&at ngbs rr)v nag* bus, maxime quoniam in ipsa de iure patronatus 
rjfiibv vvv dveqjyfiivTjv ini rois rotovrots bSbv, ftdXiora posita a nobis constitutione ad similitudinem paene 
ineineg xai iv avrf) rfi jtepl rdtv naxgatvixdJv xe- 2 ingenuorum etiam libertates ordinavimus. Quia 
freioTi nag' r)fi(av Staxdgei npbs bftoiojatv a%eSbv xojv 20 vero duplex (est) testamentorum modus, aut in scrip- 
evyevuJv xai xds aneXev&epixds ixd^a/xev StaSoxds. tam delatus dispositionem aut in non scriptam 
2 'EnetSr) Si SmXovs iaxtv b xd>v Sta&rjxdJv ipbnos, voluntatem, haec omnia obtinere similiter et secun- 
f) eis iyypatpov u>egbfievos Staxvnojotv, f) eis dypacppv dum aequam observationem et in nou scriptis testa- 
^ovXrjatv, ravra anavxa xpareiv bfioiojs xai xard xr)v mentis et in omni ultima voluntate sancimus, et in 
iarjv napaxr)pr]oiv xal ini dyodtpojv SiafrrjxdJv xai ini 25 omni persona, sive privata sive militari sive sacer- 
ndorjs xeXevxaias ftovXyaeojs d , eani£ofiev, xai ini ngos- dotali sive imperiali sive alterius cuiuslibet. Com- 
tbnov navxbs etxe iStojxtxov etxe axoaxtojxixov eixe munem namque in omnibus homiuibus hanc legem 
iegartxov eixe j3aatXtxov eixe ixigov oiov Sqnore. xot- ponimus. 
vbv ydg itp anaatv av&gatnots rovrov rov vopov 
dnortfrifie&a. 30 

('EniXoyos.) Tavra r)ueis vnig rov xotvT} ndot Xv- (Epilogus.) Haec nos, ut communiter omnibus 

atre Xovvxos dvfrgajnois iygdvjauev, xai bnars dv oi re prosint hominibus , scripsimus , quatenus et viventes 
Zojvtbs tojv xaraXeXetfifiivajv anoXavotev oi re reXev- relictis potiantur et deficientes cum securitate mori- 
rbJvres fier' evfrvfiias dniXfrotev, ytvojoxovres ojs b vb- antur, scientes, quia lex eis sepultis etiam ministra- 
fios avxois xai xstfiivots vnr]gexr)oexat, xai aneg dv ixel- 35 bit, et quaecumque illi disposuerint , ad perfectum 
1 voi Staxdgatev, aixbs eis egyov dt-ei. "&sxe inetSr) 1 vipsa perducet. Quamobrem, quouiam communis 
xotvbv xovxo ocpeXos dnaaiv iaxtv dv&gdrnois , ye- haec utilitas omuibus est hominibus, fiant quidem 
vr)aexat fiiv nagd xr~]s ar)s vnegox^s ivxav&di xrjgvy- a tua eminentia hinc praecepta cuuctis declarantia 
fiaxa nttat negtayyiXXovxa xr)v xov vbfiov Svvafitv, legis virtutem, dirigantur autem et per provincias 
axaX>)aexat Si xai xaxd %aigav iv dnaatv r)Sr} xdis 40 in omnibus gentibus , quae dudum fuerunt et nunc 
i'&veat xdis ngtorjv re ovot xai vvv vnb &eoi> SS rjftdjv a deo per nos sunt adiectae principatui Romauorum. 
xf} Pojftaiojv ngosyevofiivots dgxrj. Ol Si ye xdiv fir}- 



1 vocavimus , ad ea pervenient. Pupillis autem sive etiam aetate rninoribus lex nostra nihil praeiudicat. 
Illis enim si quod ex causis a nobis enumeratis damnum passi sunt , duplex auxilium praesto est , et per 
restitutionem in integrum et per actionem contra neglegentes tutores. JNon excipimus autem ab hac tege 
ne patronorum quidem successiones : nam ibi quoque, legitima parte, quam nos definivimus, ipsis servata, 
si quid illis ultra eam relictum sit, iique a libertis, ut quid impleant , rogati nolint, eum ordinem obtinere 
sancimus, quem initio sacrae huius constitutionis diximus, ita ut legitima quidem portio apud eos pura 
ab eiusmodi oneribus maneat, reliqua vero secundum viam a nobis in nuiusmodi casious iam apertam pro- 
cedant ; praesertim cum in ipsa etiam constitutione de iure patronatus a ?wbis data ad similitudinem fere 

2 ingenuorum libertinorum quoque successiones disposuerimus. Quoniam vero duplex est testamentorum 
ratio, aut ad scriptam dispositionem aut ad voluntatem non scriptam relata, sancimus, ut haec omnia si- 
militer atque per aequam observationem et in non scriptis testamentis et in omni ultima voluntate valeant, 
et in omni persona, sive privata ea sit sive militaris sive sacerdotalis sive palatina sive alia quaelibet. 
Communem enim omnibus hominibus hanc legem ferimus. 

Epilo gus. Haec nos pro communi omnium utilitate scripsimus , et ut tam viventes iis, quae re- 
licta sunt, fruantur, quam morientes aequo animo vita decedant, legem scientes ipsis etiam sepultis opem 
1 laturam, et quaecumque disposuerint ipsam ad effectum esse perducturam. Itaque cum commune hoc sit 
commodum omnibus hominibus, ab eminentia tua et hic edicta fiant, quae omnibus ubique vim legis de- 
clarent, et foris mittantur per omnes iam provincias imperio Romanorum tam olim subiectas quam nunc 



4 r} xai] xai* (rj eras.?) L, r) om. Ag II 6 rjftlv om. 
A || /SXdftT] A || 7 xai prius om. A || 9 Ovx\ Xg A in 
"></• II 0V X vne£atgovfiev L 2 || oiSi om. A || 1 aixdis 
rr]S voftturjs B || 13 nXrjgojaotev ei Si ftr) fSovXotvro 
A || 1 4 oneg A || 1 5 rjfidjv rd^eats L l , c.orr. L 2 || 17 rd 
8i Xotnd LB\ ngbs] eis A || 20 Stardt-ei] Cod. ij, 4, 4 || 
21 StaSoxds] xXr]govofiias A || 22 'EnetSr)] & L in ma.. Xl, 
A in mg. II 23 r) prius om. A || ayb/uevos A \\ y] xtd A || 
24 xai] ov A, om. L || "25 aygdtpotv Sta&rjxdJv xai ini om. 
A || 28 Ugartxov] igatxtxov A || 31 Tavxa piv r)fieis, in 
mg. Xr) A || 32 xai orn. g || 35 xai xetfiivots] xexotfirjfiivots 
L b || dv om. M || 36 Staxd^otev avxdis A l| i'!-8t L l rjl-et A || 
iiare] Xd" A in mg. || 37 xotvbv rovxo] rb xotvov xovro 

ill 



M xovxo xotvbv IjA II yevtjoexai ttjs ar/s vnegoxr)s iv- 
ravd~a ftev xrjgvyfiara A || 39 nagayyiXXovra A || 42 rf]\ 
r^r L l 



5 quid etiam R] quidem V al. || 7 * restitutiones || 
8 excepimus RTV \\ 10 quicqnid] an si quid? |j 13 que 
V x || 15 pura in talibus V | 19 libertates R*TV, 
libertinitates R 2 , vulg. (ras dneXev&egtxds — StaSoxds 
Gr.) || 20 est om. RTV || 21 non scriptam] conscnp- 
tam R a || 23 observationem] onem (sic spatio relicto) 
R || 33 morientur R x || 34 amministrabit V 2 ammini- 
strabat F 1 \\ 35 illi] **« F 1 || 36 perducit R \\ 37 est] * 
f\ orn. R l || 40 in del. F* || 41 adiecta R 

2 



Nov. II pr. 



10 



NE MULIERES SECUNDO KtTBlEOTBS 



roonbhcov dqxovree ruvra Xafif3dvovree, xufrd xni rjSrj Metropolitani vero iudices haec sumeutes , sicut du- 
vevofio&errjrut nnq' rjucbv, ixdorrj nuqunepvjovat nb- dum sancitum a nobis est, unicuique dirigant civi- 
/.ei' ftevel re ovSeie avrjxooe tov voftov rov ftjjre iv tati, manebitque nullus non audiens legem, quae 
Ttevla £,r)v ftr)re iv d&vfiiq relevrdv avyxtooovvroe. neque in paupertate vivere neque mori in anxietate 

5 permittit. 
Dat.k.Ian.ConstantinopoliBclisariov.c.cons.ind.xni. [a. 535.] Dat. CP. k. Ian. Belisario v. c. cons. ind. xm. 



nEPI TOY MH EIHAEIE20AI 

TA2 AEYTEP()rAMOY2A2 TY- 

NAIKA2, KAI nEPI AAA2N 

KE$AAA12N. 

[ ^F.yu di nQotpuaiv rj dtuiufyg rqrjyoQiuv nvu.] 

'O avrbe finatXeve 'Eqftoyivet rd) ivSo^ordrco fiayiorqco 
rcbv ■freiatv btptptxicov, anb vndrcov xai narqixio). 



II. Coll. I tit. 2 

R DE NON ELIGENDO SECUNDO 
NUBENTES MULIERES, ET ALIE- 
NATIONE, ET LUCRO ANTENU- 
toPTIALIS DONATIONIS, ET DE 
SUCCESSIONIBUS EARUM FILIIS 
SUIS K 

Imp. Iustinianus Aug. Hermogeni magistro sacrorum 
officiorum et exconsuli. 



(nqooifiiov.) Kal roXe nqb rjftcov vevofto&errj- (Praefatio.) Et ante nos legislatoribus romanis 

xbot Patftaiote rrje dei vofiofreoiue dfoq/irjv r) rtbv 1 5 continuam legislationis occasionem emergentium cau- 
dvutpvofievatv nqaypdrcov eSiSov noixtXiu, xui rjftele, sarum dabat varietas, et nos omnem partem legis- 
rb vofio&enxbv aitav xuruxoaftrjauvree rfje noXtreine lationis ornantes reipublicae, cunctam paene cor- 
fieqoe, rrjv oXrjv axeSbv inuvbq&coatv nore fiev kni rectionem aliquando quidem pro egentium interpella- 
rcue rcbv Seofievcov nqoeuyyeXime , itore Se inl ruli tionibus, aliquando vero in iudicialibus quaestionibus 
Sixuonxnle tpoirrjoeatv inotrjadfte&a ' xui noXXove ye 20 celebravimus , et multas leges hinc subiectis nostris 
rcov vbftcov ivrev&ev roXe vnrjxbote roXe rjfiereqote conscripsimus. Quale est, quod etiam nunc emergens 
iyqdvjauev. OnoXov Sr) n xai vvv dvaordv eie rbvSe 1 ad hanc nos vocavit legem. Gregoria enim sup- 
1 rjfide rbv vbftov ixdXeaev. rqrjyoqia ydq Ixerevoe plicavit dicens habuisse se dudum virum et duos 
tprjanan avvtoxrjxivui nqtorjv dvSqi xui Svo notrjaua&ut fecisse filios , masculum et feminam , et extulisse 
TtdlSae, dqqevd re xai d^rjXetav, xai dnofSuXeXv fiev rbv 25 quidem maritum. Plurimoque a filio experta favore 
awotxrjaavra. noXXrje Se naqd rov natSbe neiqcofxevrj aestimavit oportere , ne relinqueret eum sine remu- 
rfje evvolae, corjd"rj xQrjvat fir) xaruXmeXv avrbv dyi- neratione nec extra competentem honorem dimit- 
oaarov /urjSe i'£co rrje nqoerjxovarje dtpeXvat rtfirje. rot- teret. Igitur antenuptialem donationem, licet non 
yaqovv rrjv nqoyafuaiav Satqedv, xuirot Sevreqoie ovnco veniens ad secunda VOta , tamen restituit et dedit 
71 qoeo(iiX.r t aaaa ydfioie, Ofia>e anoxareorrjoe xai SeScoxe 30 

Nov. II (= Coll. I lit. 2: gloss.) Graece extat in M et A {in quo est rirXoe SfSSoftoe), deest in L praeter inscr. — 
avrrj r) veaqd ovx dre&rj eie rd (3natXtxd dXXd (ovx — dXXd om. L) nuqeatconrjd"rj , Std rb rd fiev avrrje vnb 
rfje xf3' veaqde dvutqeXo&ai, rd Se nXarvreqov vn ixeivrje vofio&ereXa&af ftbvov Se rb reXevraXov ruvrrje 
xetpdXatov nqoaere&Tj ru) rrje Ca veuqde reXevraico xetpaXaico (xetp. reX. L) ML post inscr. — Epit. Theod. 2, 
Athanas. 9, 1. Iulian. const. II. 



dei beneficio per nos adiectas. Metropolitani vero magistratus, ubi ea acceperint, quemadmodum iam lege 
a nobis dispositum est , in omnes urbes mittent, nec quisquam manebit legis ignarus, quae neque in pau- 
pertate quemquam vivere neque in anxietate mori patitur. 



II. 

NE MULIERES SECUNDO NUBENTES ELECTIONEM HABEANT, ET 

DE ALIIS CAPITIBUS. 

[Occasionem aulem hxdc constitulioni dedit Gregoria quaedam.] 

Idem Augustus Hermogeni gloriosissimo magistro sacrorum officiorum exconsuli et patricio. 

Praefatio. Et legislatoribus Romanis, qui ante nos fuerunt, perpetuam legcs fercndi occasionem 
emergentium causarum dedit varietas, et nos universa legislatoria reipublicae parte ornata, omnem fere 
correctionem partim in eis, quae a supplicantibus ad nos deferuntur, partim in iudicialibus consultalio- 
nibus adhibuimus, atque hinc multas leges subditis nostris tulimus. Quale quid etiam nunc emersit et nos ad 
1 hanc legem commovit. Greqoria enim supplicavit, dicens se olim viro nuptam duos peperisse liberos, 
masculum et feminam; ac maritum quidem amisisse. Cum vero magnum filii amorem experta esset, eurn 
non sine praemio relinquendum nec debito honore privandum esse existimavit. Quamobrem donationem 
ante nupttas , licet nondxtm contraciis secundis ?vtpliis , restituit tamen atque dedit filio. J\ec vei % o filius 



4 qafrvftiuL || 6 k. Ian.l kal. ari (ari del.2) aprilis 7u/.*>|| 
Constnntinopoli lul.P (s-),om..W||Bilis.A/||ind. ty M(TheotL), 
ivS. a' Athan. || Post subscr. add. \ rb tStxrov nqbe ^lcod- 
vrjv fnaqxov praitor&wv rb B i'xei dat. III non (sic): — 
M (a<f edictum 11 referenda) || 9 xui — 1 1 rtvd om. A |j 

12 Aiiroxqdrtoq iovarivtdvoe avyovotoe iqfioyevet A || 

13 officia»»' L !| xai nurqixico om.A || 14 nqb rjftcbv M] 
nqwrjv A || 17 dnav M\ oXov A || 20 tfonrjoeoiv M] 



t,rjrrjaeatv Ae^ 21 roXe rjfieriqote vnrjxbote A || 23 rjfide 
07ii. A II ydq] ydq rjftde A || 26 naqd] neqi A \\ 29 xai- 
roi] xai A || ovnto] non s || 30 xni SiScoxe om. A 

2 a nobis sanctitum TV \\ 6 subscr. dedi ex R et Bamb. 
II || bilisario R || 7 aligendo i?« || 9 lucra «' || 14 ex- 
consule V a || 22 nos om. V* || 26 existimauit vulo. || 
29 dcmpnationem V v 



ELECTIONEM HABEANT U Nov. II pr. 

xcji natSi. ov firjv "Qcbv 6 naXs avxrj SteriXeoev, dXX' filio. Qui non tamen vivens ei permansit, sed obiit 
dneiotv £!• dvd-Qcbncov, ttqiv tis Sevrtoovs iX&eXv fiov- ex hominibuB, antequam ad secundas venire vellet 
Xrjfrrjvat xr)v firjreoa ydpovs. Kai oye vo/ios o re ao- nuptias mater. Et lex tam antiqua quam nostra 
%aXos o re rjfiereoos ey.dh.aev dfi<pa>, rr)v re naXSa rfjv vocavit ambas, et filiam et matrcm, ad minoris suc- 
re firjriQa, tzqos rrjv xov vtov StaSo%tjv. Kai etneQ 5 cessionem. Et si quidem iu prioribus mater nuptiis 
roXs 7tQoreQojs r) firjrrjQ inifteve yduots, ovSev dv rb permansisset, nulla quaestio fuerat. Sed illa quidem 
t,rjrovfievov r)v. dXX' r) fiev eis avSQos ineiyerat Sev- ad virum descendit secuudum, usum qui fuerat om- 
reQov, xr)v uev %or)aiv dnaaav eyjovaa rr)s nooya/uaias nem habens antenuptialis donationis : sic enim eam 
SaiQeds' ovraj ydo avrr)v xai eSeSajQrjro, ea>' o> xijv etiam donavit, ut usus quidem apud eam remaneret, 
fiev %Qr)atv na^' avrrj fievetv, rr)v Seanoreiav Si ye- lOproprietas autem fieret apud filium. Omnem vero 
via&at naQa rtp naiSi. rrjs Seanoreias Se r) nals dv- proprietatem filia percipere minabatur, non secun- 
riXrjyea&ai ndarjs dnetXei, oi xad-' oaov xXrjQovopeX durn quantum heres erat fratris, sed secundum 
rov dSeXcpov , dXXd xa&' oaov 6 narr)o emStScoxe rfj quantum pater dederat matri, dicens nullam fiduciam 
firjroi, tpday.ovaa firjSeftiav naoorjaiav e%£tv rrjv fi7]rtQa habere matrem ad secunda vota migrantem proprie- 
SevreQois bfuXovaav ydftois rr)v Seanoreiav e%eiv rrfi 15 tatem habere donationis quacumque ratione. Verum 
ScoQeds xafr' olov Srjnore Xbyov. 'AXX' r) ftrjrrjQ ovx mater nequaquam hoc antenuptialem esse donatio- 
en rovro nQoyauiaiav elvai Scooedv nccvreXcos dgioT, uem omnino affirmabat, sed permixtam iam rebus 
ovvavafieuixfrat Se rjSrj roZs nQayfiaat rov naiSbs, xai filii, et tamquam hereditatis, non adhuc tamquam 
cbs xXrjoovofiias, dXX' ov% cos Scooeds ovarjs ert nQos- donationis existentis competere ei sex unciarum et 
rjxeiv avrr) rov egaovyyiov rr)v re Seanoreiav rrjv re 20 proprietatem et USlim habere. Et non solum hoc 
XQtjotv S'%etv. Kai ov rovro fiovov dufiaf3r]relrcu, dXXd dubitabatur, sed etiam de ipsa hereditate fratris 
xai neoi avrov rov xXrjQov rov dSeXcpov nQos avrr)v r) contra eam filia reluctabatur , matre quidem petente 
nais Stafid^ercu, xrjs fiev firjTQos d&oiorjs avrov xX.tj- eius hereditatem pro media parte, secundum quam 
Qovofielv xard rr)v r)fiiaeiav fioioav (xad"' r)v avrr)v eam nos ad hereditatem filii vocavimus, una exi- 
rjfiels eni rbv xXtjqov xov naiSbs xaX.ovfiev, /uids ovarjs 25 stente sorore morienti filio cum ea vocata; filia vero 
dSeXcprjs xo) reXevrrjaavrt naiSi, rrjs fier avrrjs xaXov- obtinere hereditatem fratris valde fortiter ex priori- 
fie'vt]s), rrjs Si naiSbs e%ead"at rov xX?)oov rov dSeXcpov bus sanctionibus insisteiite et dicente, quia mater, 
ftdXa ioxvQcos ex rcov efinQoofrev vevofiod^errjfiivcov si quidom ad secundas nuptias non venisset, recte 
eviara/nivrjs, tpaoxovarjs rr)v ye firjrioa, ei ftev Sevri- vindicaret hereditatem filii, venientem vero ad virum 
qois fir) bfiiXfjosie ydfiois, oq&cos dvTmoieia&ai rov 30 alterum omnino privari his, quae ex paterna sub- 
xXtjqov rov naiSbs, dftxvovfiivr t v Se eis dvSQos eriQov stantia filius acquisivit, quia si post secuudas nuptias 
ndvrcov dcpaiovio&ai rcov baa ex rr)s narQcoas ovaias filius mortuus esset, undecumque acquisita est ei sub- 
o naXe ixrr)aaro, cos eiye fierd rbv SevreQov yduov 6 stantia, ipsa esset domina : hoc constitutionibus am- 
nais ireXevnqae, xai rr)s o&ev Srjnore xrrfteiarjs avrio babus volentibus, quae talia discernunt. Mater qui- 
neoiovaias eavrr)v dv yevia&ai xvQiav rovro rcbvSia-35 dem valde crudeliter habere constitutiones illas et 
rd\ecov djtuporiQcov (iovXofiivcov, dt rd roiavra Siay.Qt- indigne clementia nostrorum temporum affirmabat, 
vovoiv. H Si ye urjrrjQ fcdXtara fiiv dnqvcos e%etv verumtamen usa est a nobis posita constitutione, 
xds Siardj-eis ixeivas xai dval-icos rcov cptXav&ncbncov dicens hanc uon subdividi constitutionibus prioribus, 
rjficbv io%VQi^erat %qovcov n?„r)v dXXd %Qr)rat rrj naq' 
rjficov re&eiorj Stardget, Xiyovoa xavrrjv ov% vnoStut- 40 
QtXa&ai raJs Stard^eot rais nQcoratS, ovSe rds fiev 

illi sii])ervixit, sed e vita excessit, antequam mater secundas nuptias inire vellet. Atque hic tam vetus 
quam nostra lex utramque , et filiam et matrem, ad iuvenis successionem vocavit. Et siquidem mater 
priori matrimonio acquievisset , nulla quaestio foret. Sed illa ad secundum virum festinat , usumfructum 
omnem donationis ante nuptias habens ; ita enim illam donaverat quoque, ut ususfructus quidcm apud 
ipsam maneret, proprietatem autem haberet filius. Filia vero omnem proprietatem se vindicaturam minatur 
non quatenus fratri heres sit , sed quatenus pater matri dederit , dicens nidlam facultatcm esse matri se- 
cundas nuptias contrahenti proprietatem donationis qualicumque ratione habendi. At mater eam non 
amplius antenuptialem donationem, sed bonis filii iam permixtam esse omnino affirmat, et cum hereditas 
nec vero amplius donatio sit, ipsi deberi sex unciarum tam proprietatem quam usumfructum. Neque de eo 
solum dubitatur, sed de ipsa quoque hereditate fratris filia cum illa contendit, matre, ut ex dimidia parte 
illi heres sit, petente (ex qua nos eam ad hereditatem filii vocavimus, cum filio defuncto una sit soror, 
quae cum ipsa vocetur) , filia vero, ut fratris hereditatem ex legibus ante latis obtineat, enixius instante, 
cum dicat matrem, siquidem secundas nuptias non contraxisset , recte sibi hereditatem filii vindicare, 
nubentem vero secundo viro omnibus privari, quaecumque ex paternis facuttatibus filius acquisivit, ut si 
filius post secundas nuptias mortuus esset, ipsa bonorum undecumque illi quaesitorum domina fuiura esset, 
volentibus id ambabus illis constitutionibus , quae talia decernunt. Mater autem constitutiones illas ad- 
modum dure et humanitate nostrorum temporum indigne se habere asseverat ; iam vero utitur conslilutione 
a nobis lata, dicens hanc non limitari constitutionibus prioribus , neque eam matres, quae ad secundum 

1 ftr)v] firjv Se A firj M || 7 dXX'] r nig. A || r) s] ei xvovfiivtjv avrr)v. ei Se xcd eis dvS^a ereQOv i'X&ot , 

MA || SevriQOV Ovvoixrjatv rr)v XQr)otv e%ovaa ndaav acpaiQeXofrat avrrjs rcbv baa xr)s narQcoas ovoias b 

A || 9 ovrcos yaQ avrrj xai SeScoQrjrai, fterd &dvarov ; naXs xa&iorrjxev A || 32 ndvrcov] omnino (i. e. ndv- 

Si avrrje yevia&at rr)v Seanoreiav naQa rr)v naXSa A || rtos)z || 34 ireXevrrjae] ire&vrjxetA^nooaxrri&eia-ns avrcp 

10 Si M] ovv A || 12 anetXei M] cptXovetxeX A || xXrjoo- j ovoias eavrrjv dvdyeoxrat xXrjQovbftov xai ftbvrjv A || 

vofteX M] fiovov xXrjQOvofieXv A \\ 13 intSiScoxe] air^s , 35 Stard&cov] cf.adp. 14,15.18 II 37 C H] EA mg. \\ 38to*' 

inedcoxe A || 17 et xai post royro add. A || 18 oyvava- \ ^Xdvd-Qconov — % Q bvov A || 39 dXXa M] oucos A || tjJI 

fiefuyfievrjv Se ovoav rms nQayfiaat xov natSos xXrj- yM ^ A j Scardget] Cod. 6, 56, 7 || 41 raXs prius om. A 
Qovoftrjoaoav fiakKov, akk ov% tos ocoQeav Arjyjofiivrjv 
i'riA |J 20 rr)v xe prius om. A || xrjvxe] xai xrjvA || 21 dXXa] 
J xa . . . A mg. || 22 avxov om. A || 23 dl-tovorjs xXrj- 
QOvopteXv xbv naXSa xard A || 25 rjpteXs poxt xXrjQov coll 



7 usum que (qui F 3 ) fuerat suppl. V 1 in spat. vac. || 
') maneret PT|| 11 filiam fl 1 || 12 fratre V^ \\ 15 ucru* 
A || 26 /tier' avrrjs] pterd rrjs ftrjrQOS xXrjQovopeXv A\\ i V* || 17 firmabat R j| 22 filiam R 1 \\ 25 moriente V 



27 xov ante xXrjQpv om. A || 29 rrjv ye] rrjv xe M xi 
xrjv A || ptrjreQa brt SevxiQOts ei ftiv ovx bfitXrjaeie yd- 
fiots, oq&ov xt noieio&ut xXrjQovbfiov rov naiSbs dcpt- 



20 optinente F 1 \\ 29 uero] filiuo R 1 || 31 post si f 1 ^ 
32 mortuus est VT || 36 indigne] digne RV 1 !' dignas 
F 3 || 37 usu R a 

2* 



Nov. II pr. 1. 2 



12 



NE MULIERES SECUNDO NUBENTES 



ovtt(o rcobi kvSqbs iX.&ovaas Sevreoov ftrjriqas /ierk atque matres quidem uoudum ad virum sccundum 
rwv naiStov xaXelv, ras Si Sevre'gots bfitXrjakaas yk- venientes cum filiis vocari, quae vero secundis copu- 
ftois oi>x e'n. dvrav&a Si xai rt l-evov vnelvaf eav lantur nuptiis, nequaquam; hic autcm etiam aliquid 
rijv ykq cpiXoriftiav ets rbv nalSa noiovuivrjv nqotpk- adesse peregrinum: se enim largitatem in filio con- 
oei rrjs intXoyrjs, avnSwqeav ftkXXov eiXrjtpivat Soxeiv 5 fcrentem occasione electionis rursus donationem po- 
rjnsq knXcbs ovrto xiqSos aovXXbyiorov Sveiv. Tavra tius recepisse videri quam sic simpliciter lucrum 
rjfiels ini noXv yare^eraaavret xai ttjv oXrjv rcov rot- irrationabile habere. Haec nos diu perscrutantcs 
ovrtov imXoyaw rs xai xXrjpovofiiiov &ecoqiav avaaxo- et omnem talium electionum et hereditatum contem- 
Tioi/ievoi Seiv ii)r)9"rjftev xoirbv inirovrots yptiyjai vo- plationem considerantes oportere credidimuB com- 
fiov, xa&* ov xai rj napovoa Qjrrjats Sexsrai negas. lOmunem super his scribere legem, secundum quam et 

praesens quaestio suscepit terminum. 

CAPUT I. 

HmeiSofiev roivw fiij ovyxeyvfdvov rovro rb neqi Perspeximus itaque non confusum hoc de electio- 
ra>v imXoyotv xai aSiaxqtrov xaraXmeiv, aX.Xa rotav- nibus indiscretumque relinquere, sed huiusmodi dare 
rrjv Soiivai rt^ noay/iart rtit-iv, cosre rfjs /trjrqbs anag ordinem causac: matre semel ad serundas nuptias 
tis Sevriqovs ya/iovs iX&ovarjs xiqSos ev&vs anav- 1 5 veniente lucrum mox tantummodo filiorum proprie- 
rtov rcov naiStov rrjv Seonoreiav rrjs nqoyaftiaias yi- tatem antenuptialis fieri donationis, et nullam esse 
veo,9at Sioqeiis, xai firjSeftiav aSeiav elvai rfj firjrqi licontiam matri alios quidem filiorum eligere, alios 
rovs ftiv rtiiv naiScov imXeyeo&ai, rovs Si arifta^eiv, autem exhonorare, quoniam omnibus simul secundis 
Siori navras b/tov roXs Sevriqois vflqioe yafiois. iisre nuptiis fecit iniurias. Quapropter etiam in praesenti 
xai inirov naqovros rj Seonoreia rijs nqoyafiiaias 20 proprietas antenuptiaUs donat.ionis tota ad filiam 
Sojqeiis oXij nqbs rijv nalSa naqayevrjoerai, rijs %qi)- veniet, usu apud matrem, donec advivet, servando. 
oetos naqk rjj firjrqi ftixqt neqieon tpvXarrofiivrjs' Et secundum nostram constitutionem , si quidem 
xai xarkrijv rjfteriqav Siara£tv, ei ftiv i) ftrjrrjq nqoan- mater praemoriatur, filiae tota antenuptia.lis donatio 
iXfroi, rfj naiSi rijs bXrjs nqoyafnaias Scoqeas tiqfto- competit; si vero filia, manet quidem apud matrem 
t,ovarjs- ei Si rj nais, ftiveiv fiiv naqk rfj urjrqi rb ix 25 lucrum ex pacto non existentium filiorum, reliquum 
rov rijs anatSias ovfttptovov xiqSos, rb Si Xombv elvai vero erit filiao, et moriens hoc transmittit ad suos 
rrjs naiSos, xai reXevr aiaav rovro naqaniftneiv eis heredes, si qui ex Iege vocantur. 
toi»s avrrjs xXrjqovbfiovs, et rives ix rov vbftov xa- 
Xolvro. 

CAPUT II. 

Tb Si yivbftevov ftiv aei, qrjrq} 8i ovnco vofiot 30 Hoc autem quod fit quidem semper, expressim 
SicoqiOftivov, rovro eis xaXijv naqavgrjoiv re xai naq- vero nondum lege determinatum est, hoc ad melius 
evfrrjxrjv SiSoftev rq}Se rco vouco. Ei ykq ov naiSi incrementum et interpositionem damus huic legi. 
rv/flv, aXXa rivt rcov egco&ev r) firjrrjq en Sevreqotv Nam si non filio forte, sed alicui extraneo mater 
aneiqos ovaa ■ykficov ftoiqav nva rijs nqoyaniaias Sco- adhuc secundas non experta nuptias partem quan- 
qeas, y n nqayfta if- avrijs, rj xai naaav Scoorjaerat, 35 dam antenuptialis donationis aut aliquam rem ex 
ij xar aX).ov rvyjbv txnotijaei rqonov, elra vareqov ea vel totam donet, aut per alium forte alienet mo- 

14 rrjs firjrqbs xvqiov l'orai (13, 20) hahent Prochiron 6, 2; Epanagoye 19, 13. 

maritum nondum vencrint, cum liberis vocarc, illas autcm, quae secundas nuptias inicrint , non item. Hic 
vero absurdi quoque aliquid subesse: se enim, quae liberalitatem in filium per electionem contulerit, videri 
remunerationem potius accepisse quam ita simpliciter lucrum irrationale habere. Haec nos diu exami- 
nantes omnemque eiusmodi electionum et hereditatum rationem considerantes , communem de his lcgem 
scribendam esse putavimus, ex qua praesenti etiam quaestioni discrimen affertur. 

I. Placuit igitur nobis hunc de electionibus tocum non confusum nec xndistinctum relinquere, sed 
talem rei ordinem constituere , ut matre semel sccundas nuptias contrahente omnes liberi proprietatem 
donationis antenuptialis statim lucri faciant, neque ullo modo matri alios liberorum eligere, alios vero 
aspernari liceat, quia omnibus simul per secundas nuptias iniuriam intulit. Quam ob rem etiam in prae- 
senti proprietas donationis antenuptialis tota ad filiam perveniet, ut ususfructus matri donec vivit 
conservetur, atque secundum constitutionem nostram, siquidem mater praemoriatur, tota donatio propter 
nuptias filiae competat, sin vero filia, lucrum ex pacto orbitatis apud matrem maneat, reliquum vero filiae 
sit, eaque moriens id ad heredes suos, si qui ex lege vocentur, transmittat. 

II. Illud autcm quod semper quidem contingit, expressa vero lege nondum determinatum est, pulchri 
incrementi et accessionis loco nuic legi adicimus. Nam si forte mater secundarum nuptiarum adhuc ex- 
pers non filio, sed extraneo alicui partem aliquam donationis propter nuptias , vel rem quandam ex ea, 
vel etiam totam donaverit aut forte alio modo alienaverit, ac deittae secundas nuptias contraxerit, mani- 



1 Sevriqov avvoixrjoiv firjriqas xXrjqovbfiovS fierk 
A\1 bftiXrjaaaas Sevriqois A || 3 ivrav&a Se M] xav- 
revxfev A || 4 noiovfiivrj A || 6 ravra ovv rjpels A [| 
7 rotovro)v om. A || 8 avaXe^kfievot Sievorj&rjftev Si- 
xatov ini rovrois yqaxpai ooi voftov A \ 10 naqovaa 
eiaSixerai nioas oiarat; ts A || 12 ? tX ... Amg. || avv- 
oqtoftev roivvv ftrj ovyxexaXvitfievov rovro cbs neqvt- 
rbv xai tiSiaxqirov A || 1 5 anavrcov] tantummodo e |l 
1 6 Scoqeas yivao&ai (yevio&at Proch.) Proch., Epan. |j 
21 TJJe] fiovov rrjs A || 23 xai] xai ei A \\ et fiiv 
om. A || nqoaniX&ot rcbv av&qanivcov, rfj natSi A |) 
24 bXrjs] naarjs A || 25 ei — nais om. A || juivetv piv] 
fievet A || 2tf rov om. A || avfttpmvov A \ 27 natSbs, 
(nars xoi reXevrwaav naqaneunetv airb eis rovS ix 
rcn> vbftov xaXjoviiivovs avrrjs xXrjqovbfiovs A || 30 Tb] 



t, av . . . A mg. || qrjrco] expressim (t. e. qrjrcos) f || 
3 1 naqev&rjxrjv avveiSouev Sovvat rovSe rov vo/iov A \\ 
35 rtva nqkyftara Proch., Epan. || rj naaav Scoqrj- 
arjTat Proch , Epan. || 36 rvxbv] rtva A || ixnotrjarjrat 
Proch., Epan. 

3 hino V || 4 se] sed R V si T || « recipisse R || 7 ha- 
beret VT l \ 11 scr. suscipit? || 12 non om. r i \tb lu- 
crum (uel usum R 3 s. v.) R lucrum uel (uel del. 2) 
usum V lucrum et usum T || mox om. V \ tantummodo] 
omnium vulg. \\ proprietate manente antenuptialis (an- 
nuptialis R) RF\ 17 quidem om. R \ florum R 1 \ 19 in- 
iuriam vulgo || 20 proprietas aut nuptialis R l || 30 S; 
hoc uoccatum est de dote ascripta numerata uel praestita 
R rubr. in mg. || 31 leges determinati«ne. hoc R* || 32 huic] 
hunc R 1 U 36 donet] nec R 1 



ELECTIONEM HABEANT 



13 



Nov. II 2. 3 



sie dvSqbs cpotrijaete Sevreqov , nqoSrjXov cos rcb int- 
ytvofievco Sevriqco ya/ucq rb rrjs exrtotrjaecos avarqa- 
rtrjaeraf xai ovoi avrb rtdot rqbnots, aXX 1 iv fiereojqco 
xai t« rrjs ixnoirjaecos xai rd rrjs dvarqonrjs fievel. 
ei fiev yaq fteivaiev neqtbvres ol naXSeS, dvarqanijae- 
rat xa&dnal- rb yevbftevov, rov vbfiov rrjv Seortoreiav 
rrjs rtqb ydfiov Scoqeds eis rovs rtaXSas dyovros xai 
ovSev irttarqecpouevov rrjs ywatxos, e'i rt nqd^etev eni 
flXdfiri rcbv naiStov. Ei Se nqoreXevrrjOatev dnavres 



dum, deinde ad maritum veniat secundum, palam 
esse, quia supervenientibus secundis nuptiis alie- 
natio vacuatur, et nec hoc omnibus modis, sed in 
suspenso et alienatio et evacuatio manet. Nam si 
5 manserint superstites filii, evacuabitur omnino quod 
factum est, lege proprietatem antenuptialis donatio- 
iiis ad filios ducente et non respiciente mulierem, si 
quid egerit in laesionem filiorum; si vero praemori- 
antur omnes matri filii, erit contractus firmus non 
rrjs urjrqbs, ptevetv rb awdXXayfia /3if3atov ovx eis 10 in totum, sed secundum pactum non existentium 
bXbxXrjqov, dXXd xard xovro Sr) rb i^ dnatSias ovfi- filiorum, quod nos introduximus primi et sancivi- 
(ptovov, oneq r)fieXs eisrjyrjodfie&a nqcorot xai vevojuo- mus nuper de hoc scribentes legem. Et secundurn 
d , err]xaftev evay%os rbv neqi xovxov yqdyavres vbptov. quandam quidem partem erit contractus firmus , se- 
y.ai xard nva fiev fioXqav eorat rb owdXXayjua j3i- cundum quandam vero infirmus apparebit ; hoc est 
flatov, xard nva Se dxvqov anocpav&rjoexar xovxiaxt 15 secundum hoc quidem, quod manet apud matrem 
xard fiiv rb juivov naqd rfj ftrjrqi nqocpdoet rov eg occasione pacti filiorum non existentium, valebifj 
dnatSias avfupajvov xqarrjaet, xardSe rb naqaneftnb- secundum hoc vero, quod transmittitur ad filii suc- 
ftevov eis rovs rov natSbs StaSbxovs dxvqov eorat' cessores, infirmus erit: ut, si mater sola filio suc- 
(bs, eiye r) firjrrjo fibvrj rto natSi StdSoxos evqe&eirj, cedens inveniatur, omnis rursus firmus erit. 
rb rtdv av&ts xvqtov eorat. "20 

1 'EnetSrj Se ai xard rtbv Sevreqoyajuovvra>v notvai 1 Quia vero contra binubos poenae communes et viri 
xotvai xai dvSqbs eiot xai ywatxbs, xai b juev eni rrj sunt et mulieris , et ille quidem in dote ad secundas 
nqotxi nqbs Sevreqovs eX&tbv ydfiovs xivSvvevoei, r) Se veniens nuptias periculum sustinebit, haec autem in 
ini rfj nqb ydfitov rjrot Std robs ydftovs Stoqed, xai antenuptiali seu propter nuptias donatione, et haec 
b vbftos ovros icp* ixariqov xeiabto nqostbnov, xai 25 lex in utraque posita sit persona, haec etiam de 
ravra xai neqi rfjs intXoyrjs xai neqi rrjs ixrtotrjoetos electiono et alienatione et de lucro sanciens. 
xai neqi rov xeqSovs vevofio&errjO&to. 

CAPUT III. 

'TrtoXoirtov roivvv ovros oxexpaad-at rd rteqi rtov Cum igitur reliquum sit cogitare de hereditatibus 

xXrjqtov rtbv naiStov, vniq ov xai rb naqbv djucpio- filiorum, pro quo etiam praesens est dubitatio, opor- 
f3rjreXrai , SeXv tbrj&rjfiev yevtxcb vbfico rfj re naq- 30 tere credidimus generali lege et praesentem quaestio- 
ovorj £rjrr)oei StatrTjaat raXs re iyel-rjs xtvrj&rjaofte- nem determinare et in futuro movendis omnibus 
vats dndaats Sovvcti ro/irjv. Kai &eartt%ofiev, rd dXXa dare decisionem. P^t sancimus, alias res post ante- 
nqdyjuara rd fterd rrjv nqb ydfiov Scoqedv eis rovs nuptialem donationem ad filios venientes, si quidem 
naXoas dtptypteva, ei fiiv b nais , dqqrjv rj SrjXeta rv- filius masculus aut femina forte testetur, secundum 
%bv, Std&otro, xara rbv vbjuov %coqeXv ini rovs yeyqa/i- 35 legem venire ad scriptos heredes, hic matre nou 
ftivovs xXr t qovbfiovs, ivrav&a rr)s firjrqbs ov xcoAvojui- prohibita scribi a filio herede, sed etiam contra 
vrjs yqdcpeo&at naqd rov natSbs xXrjqovbjuov, dXXct xai testamentum ei datis allegationibus , si forte filius 
rcbv xard rrjs Sta&rjxrjs airfj StSojuivcov Stxaicov, e'i eam praetermiserit aut irrationabiliter exheredatam 
ye 6 naXs avrrjv naqaXeixpetev rj xai dXbvtos drtoxXrj- fecerit, reservatis. Si vero intestato decesserit, illius 
qovbfiov notrjorjrat, cpvXarrojuevcov ei oi dStdxferos 40 

32 \JeantCflfiev .... eire xai firj (p. 14, 6) habent Prochiron 6, 3; Epanagogc 19, 14. 

festum est alienationem suj>ervenientibus secundis nuptiis infirmatum iri; neque id omni modo, sed tam 
alienationem quam infirmationem in suspenso mansuram. Si enim superstites maneant liberi, infirmabitur 
omnino quod factum est, cum lex proprietatem donationis ante nuptias in liberos transferat nec ullam 
mulieris, num quid in damnum liberorum egerit, rationem habeat. Sin vero omnes ante matrem moriantur, 
patet contractum manere firmum non in totum, sed secundum pactum illud orbitatis, quod nos piimi 
introduximus et nuper lege de ea re scripta sancivimus. Atque ex parte firmus erit contractus , ex 
parte vero irritus apparebit, hoc est quantum ad id, quod ex pacto orbitatis apud matrem manet, valebit, 
quoad illud vero, quod ad successores filii transmitlitur, irritus erit: unde siquidem mater sola reperiatur 
1 filio successura, totus rursum firmus erit. Quia vero poenae adversus secundo nubentes communes sunl 
et viro et mulieri, ille quidem, quando ad secundas nuptias venit , de dote , haec vero de donationc ante 
nuptias vel propter nuptias periclitabitur. Et haec lex in utramque personam valeat , sintque haec et de 
clectione et de alienatione et de lucro sancita. 

III. Cum igitur reliquum sit, ut de hereditatibus liberorum videamus, qua de re etiam in prae- 
senti casu est controversia , generali lege et hanc quaestionem diiudicakdam et quae deinceps movebuntur 
omnes decidendas esse putavimus. Atque sancimus, ut ceterae res, quae post donationem ante nuptias ad 
filios pervenerunt , siquidem filius, sive masculus sive femina est, testatus sit, secundum legem ad scriptos 
heredes veniant, neque hic mater heres a filio scribi prohibeatur, sed iura quoque contra testamentum ipsi 
data, sive filius eam praeterierit sive sine causa exheredaverit , salva maneant; sin autem intcstatus de- 



1 Sevreqov] owotxrjaet add. A || irttyevojuivcq Proch., 
Epan. || 2 avarqanrjoerat Sixatov, xai A || 4 StajueveX A 
ftivet Epan., Proch. codd. aliquot || 8 oiSe M non s" || rfj 
yvvatxi dv ri A\\9 Ei] rj... /urjrqbe mg. A || nqoreXevrr)- 
oetev -4 || 10 rrjs ftrjrqbs] ot naXSes (sic) A matri filii g \ /is- 
veXA || 1 2 xaiStervrtcboafievA || 1 3 vbfiov] fuit Cod. 5, 9, 11 1| 
15 rovriart om. A || 17 xqarrjoei] j3ep3atov .4 || 18 eis 
rove StaSbxovs rrje rtatSbe A || i'arai om. A || 19 evqe&rj 
A || 21 ^EnetSrj] ... nqotxbe mg. A || 21. 22 al et xot- 
vai, item xai ante o om. A || 23 ydfiove ante Sevreqovs 
coll. A || 24 rtqoaydfitov M nqoydftto A antenuptiali s |j 
rovs om. A || 25 xai ravra xai] ravra A || 27 vevoftoire- 
rtov A sanciens e || 28 'TnoXoinov] . . . naiStov l mg. A \\ 
29 vrteq tbv A || 32 drtdaats] Sixate drtdaats A \\ 33 rd 
om.A Proch. || 37 xXrjqovo/iov A || 38 e'iye] e'ire M\\ 39 xai 



om. A (s) || 39 drtoxXrjqovbftov A, codd. Proch. nonnulli] 
drtb xXrjqovbfttov M Epan., Proch. codd. nonn. || 40 notrj- 
aerat A notrjaetev Epan. ; leg. notrjaatro || Se] xai add. A 

3 hoc om. RT || 4 et prius om. TF || 7 ducente 11] 
deducente V vulg. \\ si quid] etsi quidem V x || 8 lae- 
sione T \\ 9 matri T] matris RV al. || erit] et erit R 1 \\ con- 
tractus firmus (filius? V a ) erit V || 16 occasionem V 1 I 
malebit R« \\ 18 infirmis V 1 \\ ut] uel R ut uel V 3 || 
filiis R || 21 innubos R 1 hinubos V || 24 donationem V 1 1| 
ethaecZi^] haec etiam vulgo \\ 25 etiam] etvulgo || 26 et de 
alienatione vulgo |j 28 igitur] ergo ^|| 30 credidimus R ] 
credimus V vulgo || 34 testatur V || 39 intestatus vulgo [ 
illius partem] reseruans illius partem R al., del. R 2 , om. Val. 
reseruatis correxi et transposui post fecerit. 



Nov. II 3 



14 



NE MULIERES SECUNDO NUBENTES 



xeXevxrjaetE, xrjs dxeivov fiotQae, ei fiev exot naTSae iSiove, partem, si quidcm habuerit filios proprios, ad filios 
ini xobs naiSae atptxvovfiivrjs' ei 8e ovx e%oi fisv naiSae venire; si autem uon habuerit quidcm filios proprios, 
ibiovi, eirj Se xtov dSeXwcbv r) xXijats, xai xrjs ftrjxQos a/ua sit fratrum vocatio, et matris una cum fratribus (se- 
xole dSeXtpoie xaxd xb naQ* rjficov vevofto&exrjftivov ini cundum quod a nobis sancitum est) ad hereditatem 
xbv xXJjqov iQxofievrje xai xovxov iaxvQtbe ixovarje, eixe 5 venientis et eam firme habentis , sive ad secundas 
Sevxeoote ojftiXrjoe ydiioie etxe xai fir). Ov yd^ nixQoxe- vellet venire nuptias sive non. Nec enim amariores 
oas xde notvde xaxd xtbv eie Sevxeoov naQayivoueviov poenas adversus mulieres, quae ad secundas veniunt 
avSQoe ywaixtov notrjaouev ovSe ivxev&ev avxde eie viri nuptias, facimus, neque ex hoc eas ad necessi- 
didyxrjv xaxaaxrjaouev ntxQav xai xtbv rjftexiQcov ava- tatem deducimus amaram et nostrorum tcmporum 
£iav xaiQcbv, cosxe Siei xibv ocowqovcov ydficov, ei xai 10 indignam , ut metu castarum nuptiarum, licet se- 
SeiixeQoi xa&eaxrjxoiev, xovxove fiiv dnoxQenea&ai, tpoi- cundae sint, ab his quidem abstineant et descendant 
xdv Se eie xtvae dnrjyoQevfievae fiigeie xai Xacoe xai ad quasdam interdictas permixtiones, et forsan etiam 
nobe oixexcbv w&oQae, xai inetSrjneQ ovx el-eoxi vofii- ad servorum corruptiones , et quoniam non licet 
utos atotpQoveiv, naQavbftioe daeXyaiveiv, Oixixt xoi- legaliter caste vivere, contra leges luxurientur. Ne- 
vw xoaxeiv fiovAbpefra ovxe xrjv iv xcq e /3if3Xicp xov 15 quaquam igitur valere volumus ncque in quinto 
incoviftov xrje rjuexioae evoefteiae avvxdyfiaxoe xetfti- libro Codicis cognominis nostrae pietatis positam 
vrjv Stdxa^tv, xrjv StoQi^ovaav xd neoi xcov xXrjQcov constitutionem , decernentem de hereditatibus tili- 
xtov naiScov, ove ai firjxiQee ^SevxiQote bfithjvaat yd- orum, quos matres ad secundas nuptias venieutes 
fiote elSov nooanekfrovxae, ovxe xrjv iv xo} e j3tj3lico viderunt praeobeuntes, neque in sexto libro ciusdem 
xoii avxov ovyyQaftftaxoe vnb xbv xov TeoxvlXiaviov 20 conscriptionis sub titulo Tertulliani, qui de mulieri- 
xixXov, xrjv neQt xcov yvyatxcbv StaXeyofiivrjv xcov Sev- bus disputat secundis quidem nuptiis iunctis, ante 
xiQote ftev bfitXovacbv ydfiote, nQo ftivxot xrje Sevxioae secundam tamen copulationem nlios amittentibus : 
awatpeiae dnoftaXovocov xobe naiSas' dXXd xaXeia&to sed vocetur modis omnibus mater cum fratribus ad 
ndvxcoe r) ftrjxrjQ ftexd xcbv dSeXcpcbv ini xbv xov natSbe filii hereditatem et hanc habeat firme , nihil ex se- 
xXrjQov, xai xovxov ixixco flefiaicoe, oiSev ixxcbv Sevxi- 25 cundis lacdenda nuptiis. Quod etiam in subiecta 
qcov ftXanxofiivrj ydftcov. OneQ xai ini xrjs vnoxetfiivrje quaestione, quae legem hanc movit, obtineat, et 
t,rjxrjaecoe, r) xbv vbfiov xovxov ixivrjae, xQaxeixco' xai mater una cum filia succedat hereditati, aut etiam 
»? ftrjxrjQ afia xrj natSi StaSexio&co xbv xXrjpov, r) xai succedens hanc inrefragabiliter habeat, nihil ex spe 
StaSegafiivrj xovxov dvawatQixcoe i%ixo}, ovSev ix xrje secundarum laedenda nuptiarum, sed domina eius- 
iXniSos xcbv SevriQcov pXanxoftivrj ydftcov, dXXd xvoia 30 dem hereditatis cum filia absolute consistens. Opti- 
xobxov ftexa xrje natSbs xa&dna!- xa&eaxcoaa. KaXbv mum itaque est atque laudabile et dignum orationc, 
ftiv yaQ dv etrj xai inatvexbv xai dgtov eixrjs xb xbe ut mulieres ita se honeste tractent, quatenus quae 
ywaixae ovxco Staxeiofrat aefivcoe, coe xde anag eis semel ad virum venerunt, servent inviolatum mori- 
dvSQoe iXd"ovaae xrjQelv dfrtxxov xcp xeXevxrjaavxt xrjv entium torum: et huiusmodi mulierem et miramur 
evvtjv' xai xrjv ye xotavxrjv yvvaixa xai &avfidt,ofiev 35 pariter et laudamus et non procul a virginitate poni- 
xai inatvovfiev xai ov noQQco xi&eftev naQ&eviae. Ei mus. Si autem non valuerit (cum forsan et iuvenis 
Se ovx iaxiot (xai yaQ eixbe xai viav avxrjv ovaav hoc patiatur) nec possit contra fervorem naturae 
xovxo na&etv) ovSe dvxs'xot nobe xde xrje tpvaecos oq- resistere, non est torquenda proptcr hoc nec inter- 
fids, oi xoXaaxiov avxrjv Std xovxo oiSe dnayoQevxiov dicendac sunt ei communes leges, sed et ad viri 
avxrj xcbv xotvcov vbficov, dXXd xai eie dvSQoe exiQov 40 alterius nuptias veniat honeste et omni luxuria abs- 
ydfiov iX.frixco aeftvcbe xai axoXaaias dnexiofrco ndarje M»ao* ot nma*n« oncnoccinnn AKnmn Sir> nnim 
xai dnoXavixco xrje xcbv naiScov StaSoxrjs. ovxco ydo 



tineat et fruatur successione filiorum. Sic enim 



cesserit, siquidem proprios liberos habeat, pars illius ad liberos veniat, si vero proprios non habeat liberos 
ac fratres vocentur, mater quoque una cum fratribus secundum legem a nobis latam ad hereditatem veniat, 
eamque firmiter retineat, sive secundas nuptias contraxerit sive non. Neque enim poenas in mulieres 
secundo viro nubentes statutas acerbiores reddemus, neque inde illas ad duram et temporibus nostris in- 
dignam necessitatem redigemus , ut metu castarum nuptiarum, licet secundae sint , iis quidem abstineant, 
aa illicitas vero quasdam coniunctiones , et forsan aaeo servorum stupra delabantur, et cum secundum 
leges castas esse non liceat, contra leges libidinose vivant. Itaque neque eam constitutionem iam valere 
volumus, quae libro quinto Codicis, qui a nostra pietate nomen traxit, inserta ea definit, quae ad heredi- 
tates liberorum spectant, quos matres secundo nubentes ante se defunctos viderunt, neque eam, quae est in 
libro sexto eiusdem operis sub titulo Tertulliani SCti, quae de mulieribus secundo nubentibus, liberos autem 
ante secundum coniugium amittentibus disserit. Sed ad liberorum hereditatem cum fratribus mater omnino 
vocetur, eamque firmiter retineat nec quicquam damni ob secundas nuptias capiat. Quod quidem in propo- 
sita quoque quaestione , quae huic legi occasionem dedit, obtineat, simulque cum filia mater hereaitatem 
adeat, vel quando eam iam adiit, irrevocabiliter retineat, nec ob spem secundarum nuptiarum quicquam 
detrimenti patiatur, verum plane domina eius sit una cum filia. Nempe pulchrum quidem esset ei 
laudabile et exoptandum mulieres ea esse castitate, ut quae semel viro nupserunt, intactum de- 
functo torum servent: ac talem mulierem admiramur et laudamus nec procul a virginitate ponimus ; sin 
vero non valeat (etenim consentaneum est iuvenem eam id pati) nec impetum naturae sustineat, non 
punienda est hoc nomine neque communibus legibus ei interdicendum, sed honestc et secundi viri nuptias 
contrahat et omni libidine abstincat et sttccessione liberorum fruatur. Sic enim etiam magis eos dtliget, 



1 xeXevxrjaot A || ixeivcov A || e'xet M || 2 xove natSae] 
xove iSlove nalSae Proch.,Epan. || tx^A || 3 iSiove om.A |j 
4 cf. Cod. 6, 56, 7 || 6 Ov\ Td mg. A || 7 SevxiQOve naQa- 
yevoftivcov dvSoae A || 9 ntxQav ] Setvrjv A l| 1 1 ano- 
axQitpead~at A || 13 xai enetSrjneQ] dv&* tov enetSrjneQ 
A || 14 Ovxixt] TB mg. A || 15 e'} Cod. 5, 9, 3, 1 || 17 zd 
om. A || 18 bfitXrjaaaat A || 19 s'] Cod. 6, 56, 5 || 20 xbq- 
xvXXtavov A || 21 neQt yvvatxcbv A || 23 avvatpeiae Ae] 
om^ M || aXXd] ty mg. A || 27 r) e] i) M ei A] \\ 28 xbv 
xXrjQov StaSexia&co A || 31 rovxov] eiusdem hereditatis 
e || KaXbv] tS' neol . . . pig. A || 32 xb om. A || 34 dvSQae 
A^ || 35 xai ante }ravfid£ofiev om. A || 37 iaxvet MA || 
avxrtv ovaav om. A (c/. e) || 38 dvxixet A || 40 avxrjv A a 



avxr) A b || xcbv xotvcbv (rjxot xcbv dnoaxoXtxcbv add. 
s. v.) vbficov M xbv xotvbv vb/uov A 

l siquidem habuit — 2 habuit filios quidem pro- 
prios V* in ras. || 4 sanctum V x || 6 amariores RT 2 \ 
ad maiores V X T X maiores V % vu!g. || 9 amarom V 1 || 
nostr*rum V 1 \\ 13 quoniam licet non licet V 1 \\ 16 cog- 
nominis R 1 ] cognouimus RWT || 19 prebeuntes R 1 | 
20 tertuliani RTV || qui] quae vulgo || 22 tamen] tan- 
tum V || 24 secundis V 2 in ras. || 27 una om. V |j 
29 ledenda secundarum V\ cius ide V \ 31 orationc R l jj 
36 ualuerint T, V* in ras. || inuenis R || 37 hoc non 
patiatur R mg., vulg. || 39 et ad] et om. R al. 



ELECTIONEM HABEANT 



15 



Nov. II 3 



airois ht ftdXXov dyanr)oet xai ov% dis nvas rdbv Svs- eos adhuc amplius diliget et non quasi _ quosdani 
uevcov oxperai, noivals ovrcos inopaXXouivr] ntxgais. odibiles respiciet, poenis subdita sic amaris. Sicut 
iisneg ydg rovs narigas, eXneg eis Sevrigovs sXfroiev enim patres, si ad secundas veniant nuptias, non 
yaftovs, ovx aitoareqovfiev rf)s riov itaiSwv StaSoxf)s, fraudamus filiorum successione, nec quaelibet est 
ovSe ns kori vofios rowvro n Xiywv, ovrios ovSi ras 5 lex aliquid tale dicens, sic neque matres privabimus 
firjreoas a(paio?']aofiev rf)s rcov naiScov StaSoxfjs, eXneg filiorum successione, si matres ad virum veniant se- 
ai ftTjreges eis avSgos eXfrotev Sevrigov, xdv ei ngb cundum, licet ante secundas nuptias aut post secun- 
rcbv Sevregcov ydftwv xdv ei fiera rovs Sevregovs ol das filii moriantur. Alioquin ex absurditate legis, 
nalSes reXevrr)aaiev. ineirotye ix rrfi aroitias rov licet praemowantur filii omnes, non relinquentes 
voftov , xdv ei ngoaniX&otev ol naXSes anavres ^^ 10 filios aut nepotes, nihilominus supplicium manet, et 
xaraXmbvres naXSas f) iyyovovs, oiSiv rjrrov r) rifico- non succedit eis mater, nec si sine filiis moriantur, 
gia fievei, xai ov StaSigerai rovrovs r) fir]rr]g, oiS^ dv sed expellitur ab eorum inhumane successione, fru- 
anatSes reXevryaaiev, dXX' dneXafrfjoerai rr)s aircov stra quidem pariens, frustra simul et nutriens, prop- 
StaSoxfjs dnav&gconcos, ftdrrjv fiev coSivrjaaaa, fidrrjv ter legales nuptias subiecta poenis; sed succedent 
Se ex&giyaaa, rals re Sid rbv evvofiov ydfiov vnofiaX- 15 quidem illis aliqui ex longa cognatione, mater autem 
louivrj notvais- dXXd SiaSigovrai fiev avrovs nves rcov inrationabiliter expellitur. Quapropter et ipsa suc- 
noggcorigco avyyevcov, r) fir)rr]g Se dXbycos ixf3Xr]&r)ae- cedat filiis, et sit haec lex clemens et mitis et matres 
rai. disre xai airf] StaSe%ia&co rovs naiSas, xai earco filiis concilians. Colligentes igitur huius legis partem 
vbfios ovros cpiXdv&gconbs re xal ngdos, xai rds fit]- sancimus: quoniam matrem secundum quod dudum 
rigas rois naial StaXXdrrcov. JSweXbvres roivw rbSe 20 diximus adsimilavimus patri , in antenuptiali dona- 
rov vbfwv ro ftigos tyeoni^ofiev, inetSr)neg rr]v firjriga tione et ipsas sustinere poenas , sicut sustinet et 
xard rb eftngoa&ev eigrjfiivov cbfioicbaa/iev rcg nargi, pater in dote, in hereditate autem filiorum sine tergi- 
t«s fiev ini rfj ngoyafitaia Scogea xai avri)v vni%etv versatione veniant et pater et mater secuudum sub- 
notvds, xa&dneg vni%et xai o narrjg ini rfj ngotxi, iectas utrique casui quaestiones. Proinde quod pa- 
ini Se rovs xX?)govs rcov naiScov dngayfibvcos ig%i- 25 tres habent, sive ad secundas venientes nuptias sive 
o&cooav o re narr)g r) re ftrjrrjg, xard rds vnoxetui- non, hoc etiam matres habeant, voceturque mater 
vas £p' exdorcg \Hfiari £r]Tr)oeis. disre bneg ol nariges ad filii hereditatem, sive iam ad secundas venit 
exovotv, etre eis Sevregovs eXd~otev ydfiovs etre xai fir), nuptias sive postea veniat. 
tovto xai ai urjriges ixercoaav, xaXeio&co re r) ftrjrrjg 
ngbs rbv rov naiSbs xXrjgov, etre r)Sr] Sevrigots coui- 30 
Xr]Oe yd/uois eXre xai varegov eX&ot. 

1 Tr)s Se ngoyafiiaiae Scogeds eis Sevregov iX&ovoa 1 Antenuptiali vero donatione ad secundum veniens 
avvotxioiov /ur]Se xa&boov xXr^govofiei rov naiSbs dno- consortium neque secundum quantum heres existet filii 
Xavirco, dXXd rovro rcov naiScov eorco fibvov xigSos fruatur, sed hoc filiorum sit solum lucrum eis a lege 
airols nagd rov vbfiov SeSofiivov, xai ui] Soxovv el- 35 datum, et non videatur esse pars hereditatis filii, sed 
vai uigos rov xXr)gov rov ncuSbs, dXX ert ri]v rr)s adhuc antenuptialis donationis non abiciens naturam. 
ngoyaftiaias Scogeds oix dnojldXXov fioiv. "Aneg ngos- Quae competit tenere etiam circa eas, quae nunc iam 
r)xei xgareiv xai ini rcbv vvv t)St] x^g^ovotav jywat- sunt viduatae mulieres et propriis successeruut filiis, 
xcov xai rovs oixeiovs SiaSel-aftivcov naiSas, iv cg ftr)nco in quo nondum ad secundas venerunt nuptias , licet 
Sevrigots ngosrjX&ov yd/uots, xdv ei fterd ravra ngos- 40 postea veniant. Quod igitur hic habetur, sic omni 
iX&oiev. Tb ftev ovv kni roirots exov coSe rcg navri tempore sanciatur. 
vevofto&eTTjO&co y^govcg. 

32 Tr)s Se — 37 tpiatv habent Prochiron 6, 3 ; Epanagoge 19, 14. 

neque vero poenis tam acerbis subiecta pro inimicis habebit. Quemadmodum enim patres , si secundas 
nuptias contrahant, non fraudabimus successione liberorum , nec ulla lex est quae tale quid dicat, ita ne 
matres quidem successione tiberorum privabimus , si matres secundo nubant, sive ante secundas nuptias 
sive post eas liberi moriantur. Alioqui ex absurditate legis, etiamsi omnes liberi praemoriantur non re- 
lictis liberis nepotibusve, nihilo minus poena manebit, nec mater iis succedet, quamvis sine liberis morian- 
iur, sed a successione eorum inhumamter repelletur, ut quae frustra pepererit, frustra nutriverii , poenis 
adeo propter legitimas nuptias subiecta: at succedent iis quidam ex remotioribus cognatis, mater praeter 
rationem excluaetur. Quare et ipsa liberis succedat , sitque haec lex benigna et mitis et quae matres 
Hberis conciliet. Ut igitur hanc legis partem comprehendamus: quoniam matrem, uti ante dictum est, 
patri exaequavimus , sancimus , ut eas ipsa poenas in donatione ante nuptias ferat, quas in dote pater 
susHnet , ad hereditates vero liberorum nullo negotio tam pater quam mater veniant, secundum subiectas 
cuivis casui quaestiones. Unde quod patres habent , sive secundas nuptias ineant sive non, hoc etiam 
matres habeant, voceturque mater ad filii hereditatem , sive secundas nuptias iam contraxerit sive postea 
1 initura sit. Donatione vero propter nuptias quae secundum iniit matrimonium ne quatenus heres qui- 
dern est filio fruatur, sed haec liberis solum lucro cedat a lege iis data , nec pars esse hereditatis filii 
videatur, sed donationis ante nuptias naturam nondum amisisse. Atque haec etiam in eis obtinere debent, 
quae mmc iam viduae sunt et liberis suis successerunt necdum secundas nuptias inierunt, etsi postea iu- 
eant. Jam quod de his constituimus , ita in perpetuum sancitum esto. 



1 ovx cos] ovrcos A || 2 ovrws om. A || 3 ' iianeg Se 
rovs A {in mg. IE xX . . .) || 5 ovSi ns\ ov yag A || 
7 dvSgcbv i'X&oiev Sevrigcov avvoixrjaiv A || 9 reXevr?)- 
aeievA || 11 ixybvovs A || \2ftiveiA || 14 cbSivaaaA || ftd- 
rrjv 8e] frustra simul et s l| 15 roiairats ye Stci rcov iv- 
vbftcov ydftcov A || 16 aXXa] xai A || ftev As] om. M\\ 
1 7 noggcorigcov A |j kxxXrj&Tjoerai M a || 1 9 ovrcos A || tpt- 
Xavd"gtbnoJS A a || 20 SvveXbvres (oweXcovres M)] E M 
mg., Ts ov . . . A mg. r || rcoSe rco vouw rb nigas A 
huius legis partem ff || 21 kneincgA || 22 post nargi lacuna 
25 — 30 Ktt. inA || 23 rfjS ngoyafiiaias SwgedsA || *airi]v] 
avras || 25 roXs xXr)gotS A (cf. s) || 27 exdarcg] utrique ff || 
30 ngbs avrbv rbv A || 32 iX&ovaris A || 33 rovs nal- 
Sas A || dnoXafSirw Epan., Proch. codd. ptur. || 34 torw 
xigSos ftbvov avroXs SeSouivov itagd rov vbfiov A || 



3li ri)v ante cpvatv colt. A || k'rt ovv rf] ngoyafttaia Sw- 
ged rr)v tpioiv ivanoSdXXov A || 38 xai ante ngosfjxei 
coll. A || inl rcb?' fjS?] xai vvv xardxrjgevovawv A || 
39 xai om. A || naiSas, xdv eis Sevrigovs ngoafjX&ov 
ydftovs, i) xai ftera ravra A 

4 qualibet &T 1 || 5 diens V || 6 ad uirum om. R l \\ 
8 filii moriantur ante aut post secundas coll. R \\ 11 suc- 
cedet T (Gr.) | 12 inhumane successione] StaSoxf)s dnav- 
&gwnws Gr. || 16 expelletur vulg. (Gr.) || 17 et matres 
R al.] matres T matrem V \ 19 dudum R] iam dudum 
V vulg. || 21 ipsam vulg. || sustinet sicut V x || 22 dotem 
F 1 || hereditatem vulg. || 27 ad secundas iam V \ 34 sit 
solutum V 1 1| 36 antenuptiales R 1 || 39 uenerunt V] ue- 
niunt R vulg. 



Nov. II 4 



16 



NE MULTERES SECUNPO NUBENTES 



CAPUT IV. 

Kai Ireoov Se rfj noofaaei rcov SevreQoyauovocov Aliud vero quiddam occasione secundo nubentium 

ywatxcbv xai rrjs Ttqoyafualas Sa>oeas ngos&eTvai mulierum et antenuptialis donationis adicere priori- 
rdis efMQoofrev xaXcbs i%eiv cprjd-rjuev. Tcbv yaq npo- bus bene se habere credidimus. Priscis namque con- 
riQcov Siaragecov naoexovocov intXoyrjv rfj yvvaixi rfj stitutionibus praebentibus electionem mulieri, quae 
SevreQois bfttXrjodorj ydftois, eire jSovXrj&euj Aafielv rijv 5 ad secunda vota descendit, si vellet accipere ante 
ttqo ydftov SatQedv , xa&boov itpirjot rd ovjutpcova, xai nuptias donationem secundum quod permittunt pacta, 
Sovvat role nataiv aotpdXetav, cos reXevrcoaa ravra et exponere filiis cautionem quia moriens haec re- 
dnoxa&iorrjotv, eiire ov Swrj&eirj Solvat rrjv dotpd- stitueret , sive cum non valeret dare cautionem aut 
Aetav r) ur) fJovXrj&eirj rv%6v, ftivetv ftev rd TiQayftara nollet forte, manerent quidem res apud filios ante- 
Ttaod rols naioi rr)s TtQoyafttaias StoQeds, reXeiv Se 10 nuptialis donationis, solverent autem ei tertiam par- 
««5tj/ rbv dnb rQirov ueQovs rrjs exaroarrjs rbxov tem centesimae usurae: nos ex quaestionum emer- 
lueis ix rr)s rcov dvacpvoftevtov t,rjrr)oecov oQftcbftevoi gentium varietate moti, quoniam invenimus minores 
TToixtXias, inetSrjneQ evQOftev viovs ini roirco xtvSv- in hoc periculum patientes, autenuptiali donatione in 
vevovras, rr)s tiqo ydftov Scooens iv zQf)ftaotv ovarjs, pecuniis existente, et illos aurum quidem non haben- 
xdxeivovs %Qvoiov ftev ovx e%ovras, dvayxao&ivrae Si 15 tes, coactos autem omnia paterna vendere, quatenus 
t« narQtoa ncoXrjaat ndvra, oncoe dv Xvfreirj rb rr)e exsolveretur antenuptialis donationis debitum, ad 
nooyaftiaias StoQede btpXrjua, xairotye in* avroie xard eos utique secundum legem antenuptiali donatione 
rbwbuov ri]snQoydftov ScoQeds iXevooftivrjs' Std rovro veniente: propterea iudicavimus oportere hunc dare 
corj&rjftev xQyvat rotavrrjv dovvat rco nQayftart rdgtv, ordinem causae , ut, si quis contulerit res secundum 
fv* e'i t*s intSoirj nQay/uara xard nQoyafttaiav StoQedv, 20 antenuptialem donationem , si quidem omnes immo- 
ei fiev anavra dxivrjra xa&eorrjxot , ptivoi rovrcov r) biles sunt, maneat horum USUS apud matrem, et ipsa 
XQr)ote naQa rf\ ftrnQi, xai avrrj ravra ixXiyot xal ftrj eum colligat et non respuat neque exigat filios pro 
naQatroiro jurjSe anatroirj roiie nalSae i>neQ rrjs rov- horum aestimatione usuras, sed et diligentiam eorum 
rcov dnortfirjoecos rbxov, dXX* intjueXbirb re avrcbv, habeat, sicut lex iubet usu existentibus dominis, et 
xad"boov b vbuos SiScoat rovs rrjs xQV ascoS bvrae xv- 25 custodiat eas secundum leges antiquas filiis super- 
oiovs, tpvXdrrot re ravra xard rove vbftovs rovs na- stitibua, aut si omnes moriantur, secundum nostram 
Xatoiis roie naioi neotovotv, rj ei ndvres reXevrrjoatev, legem casum quidem non existentium filiorum matri, 
xard rbv rjuireoov vbftov rov ftev i!- dnatSias xdooov reliquum vero filiorum heredibus conservandum. Si 
rfj ftrjrQi, rov Se Xemouivov rois rcov naiScov xXtjqo- autem omnis forte consistat in pecuniis aut aliis 
vdftots fvXarroftivov. Ei Se ndoa xa&eorrjxot rv^bv 30 mobilibus rebus antenuptialis donatio, tertiam usura- 
iv xQrjuavtv rj dXXots xivrjrois nQayftaotv r) nQoya/utaia rum partem percipientem matrem cum cautione iam 
StoQed, rb rQirov rov rbxov ueqos Xa/u/3dvovoav rrjv definita non exigere a filiis aurum, nisi forte idonea 
ftrjriQa ovv rrj rjSrj vevouo&errjftivrj dotpaXeiq ftrj anat- sit viri substantia, et habeat et aurum et argentum 
reiv naod rtuv naiScov xQvoiov, nXrjv ei ftrj dtp&ovoe et vestem et quicquid conscriptum fuit matri ; tunc 
r) rov drSQoe etrj neotovoia , xai i'yot xai xQvoiov xai 35 enim electionem matri dabinms , sive voluerit res 
uQyvQov xai iofrrjra xai et rt xarayeyQa/tfiivov rjv percipere et praebere cautionem, sive quam dixi- 
rfj firjrQi. rrjvtxavra yaQ rrjv iniXoyrjv rrjj firjrqt Sco- mus usuram accipere et secundum priores leges et 
ooftev, eire jSovXerat rd nodyftara Aafieiv xai Sovvat nostram. Si vero mixte sint res, et donatio aliud 
rrjv aatpdXetav, etre xai rbv etQrjftivov xofti^eo&at rb- quidem in pecuniis, aliud vero in immobilibus ha- 
xov xara re rovs ^ftnooo&ev vbjuove xard re rbv rjfti- 40 
reQOV. Ei Si ye avaftij; eTrj rd nQayftara, xai rj StOQed 
rb ftev iv xQVf iaai > ro $ e & v (txtvrjrote i'xot nQayftaot, 

IV. Aliud quoque occasione mulierum denuo nubentium et donationis ante nvptias prioribus adicere 
aptum visum est. Cum enim priores constitutiones mulieri secundas nuptias ineunti electionem concedant, 
utrum velit donationem propter nuptias, quatenus pacta permittunt, accipere et liberis praestare cautio- 
nem se illa post mortem restituturam esse, an, si cautionem non possit aut forte nolit praestare, manere 
quidem donationem propter nuptias apud liberos, hos vero tertiam partem usurae centesimae sibi solvere, 
nos emergentium quaestionum varietate moti, quandoquidem minores in eo periclitari invenimus quod, si 
donatio propter nuptias in pecuniis consistat, illi cum pecuniam non habeant, omnia paterna vendere 
cogantur aa debitum donationis propter nuplias solvendum, licet ad ipsos donatio ante nuptias secundum 
legem perventura sit: propterea rem tali modo ordinandam iudicavimus , ut, si quis res per donationem 
ante nuptias dederit, quae omnes immobiles sint, earum ususfructus apud matrem maneat, ipsaque eas 
eligat neque repudiet neque a liberis pro earum aestimatione usuras exigat, sed earum curam gerat, 
prout lex eos, qui domini sunt ususfructus, iubet, easque secundum veteres leges liberis superstitibus con- 
servet, vel si omnes moriantur, secundum legem nostram matri quantum competit in casu non existentium 
liberorum, reliquum vero heredibus liberorum servetur. Si vero tota donatio propter nuptias in pecunia 
forte vel aliis rebus mobilibus consistat, mater tertiam partem usurarum cum cautione iam per legem de- 
finita accipiens a filiis pecuniam non exigat, nisi vero amplae sint viri facultates, habeatgue et aurum et 
argentum et vestimenlum et si quid aliud matri assignatum fuit. Tunc enim optionem matri dabimus, utrum 
res capere et cautionem praestare , an vero dictas usuras tam secundum priores leges quam secundum 
nostram velit accipere. Quodsi permixtae sint res et donatio partim in pecuniis, partim in immobilibus 



1 Kai] tt, mg. A \\ Aliud vero quiddam (t. e. Tt pro TJJ?) 
s H 3 txetv om. A || 4 rfj prius om. A || 5 etye A || 7 TavTa 
ndvrcos dnoxa&iorrjotv avroie' ei Se oi Svvrjd^eirj rj 
Sovvat A U 9 ftivet A || 12 rjfteis] ovv add. A || 14 XQV' 
ftaoiv Cuiacius, cf. e] xrrjftaotv MA || 15 x ova ^ ov C-^ 
A Q 18 rrje nooyajutaiae A || Jta] trj mg.A || 19 ovv 
eiSoftev A || ravrrjv Ai || 20 tdv ne A |j 21 xm.&iaxrjxev 
dxtvrjra A (cf. g) || * ftivrj M ftivet A \\ rj rovrtov A \ 
22 ixXiyotro A || 25 xa&cos A || 27 rj xdv ndvres reXev- 
rrjooievA§2Scfadp.\Z,\z || ro uiv A\\xdoov A^0 Et]7d" 
om. A | 32 rb w» A || /uioove M\\ 34 x ovaov A || 35 neQf 



ovoia, Sxot re xQvoiov xai aQyvQiov ia&rjra A || 38 Ta 
nQayftara] ravra A \\ 39 xai om. A || 41 Ei] K mg. A f| 
42 iv prius om. A ; . 

1 Aliud] rubr. de usuris antcnuptialis donationis R\ 
quidam ^|| 4 mulieris R 1 1| 6 permitt»» R 1 || 7 restitutt 
V || 9 manent T || 10 solueret V soluent T \\ 14 *illos] 
alios || 20 ante»nuptialem R || 21 maneant R l || haruni 

R* H 26 secundam V \ 27 extentium R || 31 cautiong R x \ 
33 habeat] om. R 1 !* || et ante aurum om. R vulg. || 34 matr. 
F a || 35 uoluitur R 1 1 38 nostras VT | 39 innobilibus R 



ELECTIONEM HABEANT 



17 



Nov. II 4. 5 



ta ftev axivrjra ndvrcos ftivetv nagd rfj ftrjrgl Std rb 
rijv dnorgocpf]v t%etv ixeT&ev, ini Se roTs xtvrjroTs ravra 
xgaretv, aneg ivofto&errjaapev e'ftngoad"ev, eineg irvy- 
Xavev iv xtvrjroTs Ttdvra rd rr)s ngb ydftov Scogeds 
xa&earcbra. 



beat rebus, immobilia quidem modis omnibus manere 
apud matrem, ut alimentum babeat inde, porro de 
mobilibus haec valere, quae sancivimus prius, si 
essent in rebus mobilibus omnia antenuptialis doua- 
5 tionis consistentia. 



CAPUT V. 

KaxeTvo ye fir)v iv roTs efingoa&ev auvSgcbs fiev vo- Ulud quoque dudum acerbe quidem sancitum, raro 

uofrerrj&iv, onavicos Si iv Sixaarr]glots igrjraafievov autem in iudicio examinatum aestimavimus oportere 
cfirj&rjfiev /grjvat vbfico re oacpeT nsgtXa(3eiv xai naga- clara lege complecti et tradere usui et deducere ad 
Sovvat rr) %gr)oet xai xarayayeTv eis ra Stxaarr)gta iudicia, pro communi positum adiutorio. Si enim 
ngbs xotvrjv anoxetabfievov f3orj&etav. Ei yag awa- 1 coniungantur aliqui alterutris cum dotis et ante- 
cpfreTev rtves dXXr)Xots ini ngotxbs xai ngoyafitaias Sco- nuptialis donationis documentis, deinde vir quidem 
geas ovftfiolaiots , elra b ftev avrjg ngoyafitaiav knt- antenuptialem praebeat donationem, mulier autem 
Soir] Scogedv, r) Se yvvrj inetseveyxotro ngoTxa f) avrr) scribat dotem, aut ipsa praebitura eam aut dante 
nagaa%oftivrj ravrrjv rj Svvros nargos r) rtvos rcbv egco- patre aut quolibet extraneo , postea appareat matri- 
&ev , elra cpaveir] nag' bXov rbv rov yiftov xatgbv ?}l5monii tempore dos non data marito, sed sustineat 
ngoT£ ftr] SofreTaa rcp avvotxrjaavrt, dXX 1 dvaa%6fievos onera matrimonii, et matrimonium morte viri sol- 
ixeTvos rcbv rov ydfiov /3agcbv, xai 6 ydfios d , avdrco vatur, non est iusta omnino mulier dotem non dans 
rob dvSgbs StaXvfreirj , ovx dv e'irj Stxaia navreXcos fj marito antenuptialem accipere donationem. Si autem 
ywf] ngoTxa ftr) Soiioa rco owotxr]oavrt rrjv ngoyaftt- etiam non totam dederit, et ipsa pro tanto exigat 
aiav Scogedv Xa/3eTv. Ei Se xai fir) eis bXoxXrjgov Soirj, 20 donationem, in quantum dederit dotem. Aequalitatis 
xai avrf] xard rooovrov dnatreirco rr)v Scogedv, xad''' enim et iustitiae sumus amatores, quam in omnibus 
baov Soirj rr)v ngoTxa. 'Ioorrjros ydg ioftev xai Stxato- aliis et in consortiis volumus obtinere. Quapropter 
avvrjs igaorai, xai ravrrjv iv dnaai re roTs dXXots xai quae nil omnino dat , nil omnino percipiat ; quae 
ngbs ye iv roTs awotxeoiots BovXoftefra xgareTv. cbsre vero minus quam professa est dedit , tantum reci- 
r) firjd' brtow intSovaa ftrjS brtovv Xaftfiaverco, r) Se 25 piat solum, quantum obtulerit, sitque etiam hoc 
eXarrov^ r)negcbfcoX6yt]ae Sovaa rooovrov dnoXaftfla- optimum in praesenti lege incrementum plurima 
virco ftbvov, oaov ineScoxe. xai eorco xai avrr] xaXr) decernente, quae semper in dubitatione sunt, vix 
ra) nagbvrt voftco ngosav^rjots, noXXd rcbv dei ftev dft- autem modo ad legislationem deducta. 
(ptof3i]rovfievcov, uoXts Se vvv eisvofto&eaiav xara%&ev- 
rcov Staxgivavrt. 30 

Tovrov^ Se xgareTv fiovXbfte&a rbv vbptov ini re rov Hanc autem valere volumus legem et in casu dante 
Sbvros airco rr]v dg%'rjv d"efiaros, ini rs rcbv iv Stxa- ei principium et in pendentibus litibus et in omnibus 
arrjgiots r)grr]ftevcov, ini re rcbv icpel-r)s yevrjooftevcov de cetero provenientibus, 
dndvrcov. 

(EniXoyos.) Td roiwv nagaardvra r)fiiv r) orjZb (Epilogus.) Quae igitur placuerunt nobis, tua 
unego%Tj egyco xai negart nagaSowat onevadrco, xai sublimitas operi effectuique contradere festinet, et 
cpavegd ndot Std ngoygaftftdrcov oixeicov notr^odrco, manifesta universis per programmata propria faciat, 

cap. V ( — Staxgivavxt 30) insertum nov. 91, 2 extat in B 28, 13, 1 et inde in L (f. 117 T ) || 10 Ei ... 25 Xa/x- 
f3ave'ra> habent Prochiron 9, 12; Epanagoge 19, 2. 

rebus consistat, immobilia quidem omnino apud matrem maneant, ut exinde alimenta habeat, in mobilibus 
vero ea obtineant quae ante sancivimus , si tota donatio ante nuptias in mobilibus consisteret. 

V. Illud quoque, quod in prioribus legibus obscure quidem sancitum, raro autem in iudiciis exami- 
natum est, et perspicua lege complectendum et usui iradendum et in iudicia deducetidum putavimus , ut in 
commune auxxlium reservetur. Namque si qui matrimonio iuncti fuerint dotis et donationis ante nuptias 
instrumentis confectis, atque vir donationem propter nuptias dederit, mulier dotem attulerit sive ipsa eam 
praebuit sive pater aut extraneus atiquis dedit, deinde appareat per totum matrimonii tempus dotem marito 
non esse datam, sed illum matrimonii onera sustinuisse, et matrimonium morte viri soivatur: nequaquam 
aequum fuerit mulierem, quae marito dotem non dedit, donationem ante nuptias accipere. Sedet siin soii- 
dum non dederit, ipsa quoque donationem in tantum exigat, in quantum dotem dederit. Aequalitatis enim 
et iustitiae amatores sumus, eamque cum in aliis omnibus tum vero in matrimoniis quoque obtinere volumus. 
Quare quae nihil omnino dedit, nihil omnino accipiat, quae vero minus dedit quam promisit , tantum re- 
cipiat solum, quantum dedit; sitque et haec praesenti legi pulchra accessio, multa decidenti, quae semper 
in dubium vocata, vix autem nunc ad legem deducta sunt. Atque hanc legem et in casu, qui illi ori- 
ginem dedit, et in iis, quae in iudiciis pendent, et in omnibus, quae in posterum contingent , obtinere 
volumus. 

Epilogus. Quae igitur nobis placuerunt, summitas tua e/fectui et fini dare studeat omnibusque 



3 ervy%aviv xtvrjroTs A || fi KaxeTvo] xctA mg. \\ 6 sq. c.f. 
Cod. 5, 14, 9 || 9 xarayayeTv LABg] xarardrretv M |j 
12 elra] leg. bncos v. i<p' ols'i || elra — 14 et-co&ev om. 
Proch. || 1 3 inetaeveyxotro M] kneviyxot A dneveyxotro 
L X B dnoygdfotro L* scribat e || ngoTxa avjfj nagaa%e- 
d~eTaav ravrrjv Sbvros A || 14 nagao%Oftevr] BL*] nao%o- 
ftivr] L 1 nagaa%r]ftevr] M, nageo%r]ftevr] Scrimger || rcbv 
rtvbs M\\ 15 elra] xai A || bXov] om. s || 16 SofreTaa rco 
avSgi dve%ofttvco rcov — fiagcbv A \\ f]vea%ero Epan. || 
17 ixeTvos] om. s || rcov LB Proch.] etrj rcbv M\\H rov 
dvSgbs] avrov A |J Sixatov B || 20 Xaf3eTv ante Scogedv 
coll. LB Proch., Epan., ante rr)v (19) A || ei Se Sotr] 
ftiv t ovx eis bXbxXrjgov Se Epan. || 21 dnatreTrat L || 
22 intSoirj LB Proch., dv Soirj Epan. || 24 iv om. A 
III, 



Proch., Epan. \\ 25 Sovaa Epan. || ei Se eXarrov e'it] 
ovneg cbpoX6yr]aev intSovoa A || 27 intSiScoxe B \\ 
28 noXXd ftev rcbv L || 29 Se] Se xai B || xara%d-evra B j| 

30 Staxgivovrt AB || 33 r]grrjftivcov ini re] vvv r)grrj- 
fiivcov xai A || 34 dndvrcov. Td roivvv] "Anavra roi- 
vvv rd A || 37 ygappdrcov A 

1 omnibus modis V || 6 Illud] rubr. de dote ascripta 
et non numerata R || 7 uixaminatum V a || estimauimus 
RT] extimauimus (extimus l) V existimavimus dett. (] 
9 enim] uero F 3 || 18 si RT] sin V vulg. \\ 21 quam 
VT] quaque R quam quidem vulgo ; an eamque ? || 23 om- 
nino nil percipiat VT \\ 25 sicquef || 26 inorementum R l \\ 

31 in hoc casu V vulg. \\ 32 ei om. V \\ 33 praeuenientibu* 
V\\ 35 placuerint V 



Nov. III pr. 



18 



UT DETERMINATUS SIT 



tosre iv dndoais rdis nbXsatv, baas 6 rjfiereoos xar- quatenus in omnibus civitatibus, quas nostra dicio 
e%ei &eoftos, ravra xoarelv xai SrjXa ndot yevea&at continet, haec valeant et certa omnibus fiant secun- 
xard rb nap rjucov Siarerayftevov. Dat. XVII. k. April. dum quod a nobis dispositum est. 
Constantinopoli Belisario v. c. cons. (ind. xiii.) [«. 535.] Dat. xii. k. April. Belisario v. c. cons. 



r III. 

nEPI TOY &PI2MENON EINAT 5UT DETERMINATUS 

TON API0MON T2N KAHPI- RU S CLERICORUM 

K2N TH2 AH2TATH2 MEPA- 

AH2 EKKAH2IA2 KAI T2N 

AOIIIfiN AH2TAT2N EKKAH- ^ARUM SANCTARUM 



Coll. I tit. 3 

SIT NUME- 

SANCTISSI- 

MAE MAIORIS ECCLESIAE ET CE- 

ECCLE- 



2I2N TH2 nANEYAAIMON02io SIARUM CONSTANTINOPOLIS. 
<nOAE22>. 

'O avrbs flaaiXevs Entcpavlcp aQxienioxbncp rr)s §aat- Imp. Iustinianus Aug. Epipbanio sanctissimo et bea- 
XiSos ravrrjs nbXews xal oixovfievixco narQidQ X rj. tissimo archiepiscopo regiae civitatis et universali 

patriarchae. 
{IJooolfttov.) "hStj ftev xoivcp re xai yevixco vbuco (Praefatio.) Dudum quidem communi et gene- 
nQos re rrjv fiaxaQiorrjra rrjv ar)v nQos re rovs Xoi- 15 rali lege et ad tuam beatitudinem et ad reliquos 
novs ayicorarovs narQicxQxas yeyQafiftevco rd ne^i rrjs sanctissimos patriarchas scripta de ordinatione ve- 
xeioorovias raip eiaycov imoxoncov xai evlaftearcircov nerabilium episcoporum et reverentissimorum cleri- 
xXtjqixcov xai yvvatxcov ye ftr)v Siaxovcov, xni rov ftr) corum nec non mulierum diaconissarura, et ut non 
nleiovs elvai rov £!■ aQxr)s fterQov rovs x siO(n0v0v t JL ^' amplius sint ab antiqua mensura qui ordinantur, 
vovs Siervncoaaftev, aneQ r)fdv iSoxei xalcos re xai 20 disposuimus ; quod nobis videbatur bene se et com- 
noosrjxovrcos e'%eiv xai rcov leQcov xavovcov a£icos. petenter habere et regularum sacrarum digne. Prae- 
Tov Se naQovra vbftov iSixov nQos rr)v ar)v fiaxaoto- sentem vero legem specialem ad tuam beatitudinem 
rrjra yqncpofiev, ra ne^i rov ctQifrftov rcov evXafieara- scribimus, de numero reverentissimorum clericorum, 
rcov xXrjQixcov rcov ivrav&a Siardrrovres. EneiSrj qui in hac urbe sunt, disponentes. Quia enim paene 
yaQ oiSev o%eSdv rcov iv afterQia xaXov, nQosrjxov av 25 nihil immensum bonum est, competens est neque 
eirj ftrjSe rds x eioOTOV ^ as ids iv rols evXafieorarois ordinationes, quae super reverentissimis clericis fiunt 
xXtjqixoIs r) rals evXafteorarais Siaxovois yiveo&ai roa- aut super reverentissimis diaconissis, fieri tantas, ut 
avras, cos rals ixeivcov anorQOfdis rrjv dyicordrrjv illorum expensis sanctissima ecclesia incidat in cau- 
ixxXrjaiav eis Saveio/uarcov iftninreiv XQ £ t av fteydXcov sam mutuorum maximorum et paulatim ad novis- 
xai xara ftixQov eis rrjv ioxdrrjv dnoQiav xurafeQe- 30 simam inopiam depouatur. Novimus ^ pim propter 
ofrai. "loftev yaQ naqd rfjv roiavrrjv nQocpaaiv rrjv 

Nov. III (= Coll. I tit. 3: gloss.) Graece extat in MLA, cap. 1 — 3 in B 3, 2, 1 — 3. — Epit. Johannis Schol. 
coll. LXXXVII cap. 20 (inde Nomoc. L tit. 19), Theod. 3, Athanas. 1, 9 {inde Coll. const. eccl. 3, 1, 9); c/. 
etidm Nomoc. XIV tit. 1, 26. 30. Iulian. const. V. 

per propria edicta manifesta reddat , ut in omnibus civitatibus , quue nostra dicione continentur, valeant 
atque omnibus plana fiant, prout a nobis dispositum est. 



III. 

UT DETERMINATUS SIT NUMERUS CLERICORUM SANCTISSIMAE 

MAGNAE ECCLESIAE ET CETERARUM SANCTISSIMARUM ECCLE- 

SIARUM FELICISSIMAE URBIS. 

Idem Augustus Ejnphanio regiae huius urbis archiepiscopo et patriarchae oecumenico. 
Praefatio. Iam communi quidem et generali lege tam ad beatitudinem tuam quam ad reliquos 
sanctissimos patriarchas scripta de ordinatione sanctorum episcoporum et religiosissimorum clericorum, 
nec non diaconissarum , et ne qui ordinentur plures sint numero ab initio definito disposuimus, quae qui- 
dem nobis recte et decore et sacris regulis digne habere videbantur. Praesentem vero legem specialem ad 
beatitudinem tuam scribimus de numero reliposissimorum clericorum, qui in hac urbe sunt, disponentes. 
Nam quoniam fere nihil, quod modum excedit, bonumest, convenit ne ordmationes quidem tot religiosissimo- 
rum clericorum vel religiosissimarum diaconissarum fieri, ut sanctissi^na ecclesia illts alendis in necessitatem 
magni aeris alieni etpaulatim ad extremam inopiam redigatur. Scimus enim ex tali causa sanctissimam magnam 



1 xare'x°t M || 2 ndat om. A\Z subscr. om. A |[ xvn 
Contius ex nov. 22 c. 40] xv M (nQO tjS" xaXavScov^AnQi- 
Xicov Ath. e, k. April. Iul, ftrjvi IknQiXXico Theod) || 
4 GconnimtlvovnoXecos Belisartco M || ind. xm] tvS. iy 
Ath., ivS.y Theod., om. M \\ 11 noXecos om. ML* (rav- 
rrjs nbXecos s. v. add. L m. rec), rrjs navevSatftovos 
nbXscos om. A \\ 12 AvrcoxQarcoQ iovartavbs avyovaros 
intipavicp rcp dytcordrcp ctQxieniaxbncp A (e) II 14 ye- 
vtxcp LAs Tlieod.] rjysfiovtxco M iStxcp Ath. || vbftcp] est 
novella VI || 15 rrjv arjv /taxaQibrrjra A || 1 6 dyttordrovs 
om. A || T«i del. L*, om. A | rijs om. Ij || 18 ye ftrjv] xai 
y% ftrjv L || 1 9 nXrjoxovs L || 20 nQoSiervncooaftev L a fi 
oneq A || 22 iSixcos A || 24 riov om. L || 25 axeSbv — 



xaXbv] xaXbv — ox^Sbv A || 26 rds iv] ini A \\ 27 Sta- 
xovioats L || yevdo&at A || 29 ixninretv L || XQ iT l A || 
31 yaQ) om. L l yaQ bri A || rrjv alterum om., idem nnti- 
dyicordrrjv (19, 1) add. A 

2 certa in omnibus F [| 4 subscr. dedi ex R, om. cett. || 
xn k.] kt xn kl R, CP. xii k. Heimbach || Bilysario R |l 
9 sanctissimarum V vulg. || 10 Constantino FT, om. R || 
12 rege R \\ 18 non ut V || 19 sunt R l || 20 et om. f || 
21 qui in — paene nihil in rasura R H 25 nihil paene 
7'H bonum est] est om. T l || 26 ordinationes cet.] tiones 
— tantas ut (27) in ras. duorum versuum habet R* || fiunt] 
fuerit V || 27 super om. V || 29 maximorum om. F 1 || 
30 deportetur Contius, deferatur Cramerus 



NUMERUS CLEEICORUM 



19 



Nov. III pr. 



tJJs (iitoiXiSoi ravTTjs noXecos ayiiordrrjv fieydXrjv ix- huiusmodi occasionem huius regiae civitatis sanctis- 
xXr t aiav, rr)v xrfi rjfiereQas (iaoiXeias fir^reoa, SMeia- simam maiorem ecclcsiam, nostri imperii matrem, 
uaaiv lvo%Xov[itvi]v fieydXois, xai oix dXXcos to%vov- debitis inquietari maioribus, et non aliter valentem 
aav exdarrjv noieZo&ai SidSoatv rols eiXafleardrois facere singulas erogationes reverentissimis clericis, 
xXtjqixoXs, 7ioiv dv %qvaiov oi fierqiov Saveiaairo, not- 5 antequam aurum non parvum mutuum sumat, faciens 
ovfievrjv rovro fiev vno&rjxas, rovro Si ive%vQcov 86- tam hypothecas quam pignorum dationes in optimis 
oeis ini roXs xaXXiarots avrrjs %cooiots re xal nqo- suis praediis et suburbanis. Propter haec igituf 
aareiois. Jtd ravra roiwv oweiSofiev eavrovs xa&eivai perspeximus nosmetipsos deponere ad huius causae 
nobs rr)v rov TtQayfiaros ^tjttjoiv xai fta&eiv riva fiev inqmsitionem et agnoscere, quemadmodum prius se 
TQonov efMQoad-ev el%e, ri Se ro rov %q6vov (ir)xos 10 habuit quidque longitudo temporis adinvenit. In- 
igevQev. 'Avi%vevovres roiwv airb navraxo&ev evqi- vestigantes igitur illud undique invenimus, quoniam 
axofiev, cos exaaros rcov rds dyicordras ixxXrjoias oi- singuli horum qui sanctissimas ecclesias aedifica- 
xoSourjadvTcov ini rr)s eiSaiftovos rairrjs noXecos oix veruut in hac felicissima civitate, non pro aediiicio 
oixoSoftias itpQovrioe ftovrjs, dXXd xai rov %oQr\yiav solummodo cogitaverunt, sed etiam ut expensas suf- 
avrdQxr] Sovvat rols naQ* airov yevoftevois eiayiotv 15 ficientes darent a se factis venerabilibus (domibus) 
oixois xai oQiaai, noaovs fiev 7tQosr)x6v ian nqeofiv- et terminarent, quantos quidem competens esset 
reQovs xad 1 ' exdoTTjv ixxXrjoiav, jtooovs Se Staxovovs, uq- presbyteros per unamquamque ecclesiam, quantosque 
QBvds re xai d , r]Xeias , nooovs re vnoSiaxovovs , xai diaconos masculos atque feminas , et quantos sub- 
avd-is ydXras re xai dvayvcooras xai nvXcoQovs xa&e- diaconos, et rursus cantores atque lectores et osti- 
ordvat. Kai nQos rovro xai rr)v rov olxov Sandvrjv 20 arios constitui: et super haec etiam oratorii ex- 
cootoe, xai nQosoSov oixeiav ineScoxev, aQxovoav roTs pensas definierunt, ct reditus proprios dederunt suf- 
naQ* airov xaraordaiv, ei Se ns nQosem&eir] nXiq- ficientes his quae a se constituta sunt, si quis 
&os, ovxen navreXcos ixreivea&at Svvarr)v. Kai St- autem adiecerit multitudinem , nequaquam penitus 
ifietve ye ftjxQt noXXov rd roiavra tpvXarrofteva, xai extendi sufficientes. Et permanserunt usque ad 
ecos rovro r)v, efteve xai rd rcov dyicordrcov ixxXr]otcov 25 multum tempus talia conservata; et donec hoc fuit, 
rols oixeiots aQxoifteva. cos Se ol d , eo<ptXeorarot ini- duraverunt sanctissimarum ecclesiarum domibus quae 
axonot rais Svsconrjoeot rtvcov dei nQose'xovres i&xe- sufficerent. Cum vero deo amabiles episcopi preces 
d-Tjoav nqbs rb rcov x £ iQorovovfievcov nXrftos, riv^rjrat aliquorum semper respicientes protracti sunt ad or- 
ftev r) rr)s Sandvrjs noaorrjs eis dfierQtav noXXr)v, Sa- dinationum multitudinem , aucta quidem est expen- 
vetaral Se navraxod-ev xai roxot, xai rb reXevr aiov 30 sarum quantitas ad immensitatem multam, creditores 
oiSe Savetorai Xombv Std tt]v dntoriav tjStj rov nqdy- autem undique et usurae et novissima, et neque 
ftaros, dXX' ixnotr]oets re r)vayxaofievat xai naQavo- creditores propter incredulitatem iam causae, sed 
fiot xai nqdyfiara dnQenr) xai oiSi oixias iSicoTixr)s alienationes cum necessitate et contra leges, et 
dgta ccofQovovorjS' cbsre ix rr)s TotavrTjs dronias urjre causae indecentes et neque propria dignitate tem- 
rd xwQfa PVt 8 T « nQodoreta i^aqxelv rals vno&rjxats^h peratae: ut ex hac nimietate neque praedia neque 
xai roXs ivexvQots, (trjSe Saveiorcbv Std rovro eino- suburbana sufficerent hypothecis et pignoribus, ne- 
QeXv, dXX y sis dnoQiav xareX&eXv navreXr), xai ftrjSe que creditores propter hoc invenirentur , sed ad in- 
airoXe roXs XetrovQyovat rr]v dnorooiprjv StSovat Siva- opiam descenderent novissimam et nec ipsis ministris 
0^«*, dXX^ eis rr t v naacbv d&Xicorarrjv bSbv rb nqdyfta emolumentum dare sufficerent, sed ad viam omnium 
rtarafiQea&at, rb rcbv bvrcov drtdvreov roXs SavetoraXs 40 infelicissimam causa descenderet , quatenus rerum 
ix<iTr]vat. "OneQ xai Xeyovres oxvovftev xai oncos dv omnium creditoribus cederet. Quod etiam dicere 
fir) yivoiro nQovoovfiev. Ei ydq oix dv rts iviyxot piget nos et, quemadmodum non fiat, providemus. 

Nam si non aliquis feret libenter eum, qui ultra 

ecclesiam regiae huius urbis, imperii nostri matrem, magno aere alieno premi, nec aliter valere ad singulas 
erogationes religiosissimis clericis faciendas nisi prius pecuniam immodicam mutuo sumpserit ita, ut tam 
hypothecas quam pignora in pulcherrimis praeaiis et suburbiis suis constituat. Propterea igitur visum 
nobis est ad eam rem investigandam nos ipsos conferre et, quemadmodum se res antea habuerit , quid 
iemporis longinquitas reppererit, cognoscere. Ex omni igitur parte id indagantes invenimus unumquem- 
que eorum, qui sanctisstmas ecclesias in felici hac urbe aedificarunt, non aedificationis solum curam ges- 
sisse, sed etiam ut sufficientes reditus sacris aedibus a se factis suppeditaret, atque definiret, quot in qua- 
que ecclesia presbyteri , quot diaconi et masculi et feminae , quotque subdiaconi , et porro cantores et 
lectores atque ostiarii constitui deberent. Atque secundum hoc et expensas aedis definivit et proprium 
reditum addidit iis, qui ab ipso constituti sunt , sufficientem , qui tamen, si quis multos superaddat, am- 
plius distendi plane nequeat. Atque hacc quidem permanserunt per longum tempus observata, et quam 
diu id fiebat, manebant etiam bona domesticis sanctissimarum ecclesiarum sufficientia. Simulac vero epi- 
scopi deo carissimi assiduis nonnullorum precibus intenti ad magnum ordinandorum numerum evagati 
sunt, expensarum quantitas in immensum aucta est, et undique creditores atque usurae, denique ne credito- 
res quidem propter fidem rei iam sublatam, sed alienationes extortae et illegitimae atque negotia inhonesta 
quaeque ne privatam quidem domum solidam deceant: ita ut ex eiusmodi pravitate neque praedia neque sub- 
urbana ad hypothecas et pignora sufficcrent, neque creditorum ob id ipsum copia esset, sed ad extrcmam 
inopiam dcveniret, ac ne ipsis quidcm ministris alimenta praebere posset, verum res in statum omnium 
miserrimum redigeretur , ut creaitoribus universis bonis suis cederet. Quod et dicere haesitamus et ne fiat 
providemus. Nam si quis eum, qui ultra facultates suas sumptus facit, non acquo ferat animo, quin harum 



1 fieydXrjv om. A || 8 roivvv] yovv A\% rov nqdyfia- 
ros] huius causae s" || 1 1 aird L || efid&oftev A || 1 2 rcbv 
om. T? || tt)v dyicordrrjv ixxXrjaiav L || 13 oix 6So- 
ptias L l | 14 rov] rb A || 15 aircbv A \\ ytvoftivots L || 
20 tovtco L 2 rovrots A Jl 21 coQtaas L || SiScoxev A \\ 
roXs] rr]v L 1 rrj L 2 || 22 xaraordoet, deinde xaraardaT] 
corr. TS l || OvSi rt nqoat\in*** nXf)*** (nXrj&os'?) L 1 , 
OvSe rt ravTT] nooaeni&ero nXrj&os eis o L 2 || 23 Sv- 
var L 1 , Svvarbv airr)v corr. L" 1 || 24 ye om. A || 25 r)v 
iftsve M] r]v tftetve A iviftevev L || 26 olxois Ag || 
27 i^rjvix&Tjoav A || 29 noXX** L l \\ 31 ovre A || Xot- 
nbv\ om. s |j r)Sr] om. A || 33 otxo*tas L 1 |[ 34 a^icos 
A (agias g-?) || 34. 35 * fir]Se — ftr]Se || 36 ftr]Te A || ei- 



noqeXv Std tovto A || 38 XetrovQyovotv airoXs StSovat 
rf]v dnoTQOtprjv A || SiSoat L 1 || 39 rb nQayfia om. A 

3 debetis F 1 \\ 5 parum V || 15 domibus om. B}V'T || 
16 competentes R 1 \\ esse V 1 || 17 quantosque RV] quan- 
tos Tvulg. || 20 haec] hoc T \\ 24 extendi R 2 vulg.] ex***** 
R 1 excedenti V 1 excedenti V 1 extendenti T \ sufficien- 
tem RV || 26 donauerunt RVT \\ 28 ordinationum] leg. 
ordinatorum? || 31 autem undique V % suppl. in spat 
vac. || nouissima et] nouissima etiam RV nouissime vulg. 
33 alienationis V* \\ 38 descenderet V \\ nec] hec? V 1 
ipsis om. V || 39 sufficeret RV \\ uiuam R \\ 40 causam R 
dcscenderent V\ 41 etiam] et f || diceret ^ 1 || 43 fert V 

3* 



Nov. III pr. 1 



20 



UT DETERMINATUS SIT 



TTQacjs rov V7T8Q ttjv ovaav avxqj neQtovoiav Sana- substantiam suam expendit, quomodo non de his 

vtI>vTa, Ttcos ov%i xal t« 7ieQl jovtojv tj/hZv tpQovri- nobis est cogitandumi 1 Non enim oportet ad men- 

aTeov; ov yaQ SeX ttqos t«s Sanavas intt,rjTeiv xai t«s suram expensarum quaerere etiam possessiones (hoc 

xTTjaets (tovto yao eis dnXrjoTiav tb 6/iov xai aoifteiav enim simul ad avaritiam impietatemque perducit), 
dyet), dXXd tois ovoi ovfiueTQelv xai t«s Sandvas. 5 sed ex his, quae sunt, expensas quoque metiri. Qua- 

"iisxe nQosTjxovrojs xai t« neoi tovtojv vofto&errjao- propter competenter etiam de his sancimus et im- 

/iev xai ttjv doQiOTiav ixfialovfiev, qijttj to nodyfia mensitatem excludimus, certae medicinae causam 

naQaSiSovres &eQaneiq. tradcntes. 

CAPUT I. 

A 0eonit,ofiev toIvw tovs ftev dxQi vvv ovrae Sancimus igitur eos quidem, qui hactcnus sunt in 

x«t« ttjv avTtjv dyiwTaTTjv fieydXrjv ixxXrjatav xai 10 eadem sanctissima maiore ecclesia et per rcliquas 
tovs Xomovs anavTas evayeXs oixovs, xal tovs eiXa- omnes venerabiles domos reverentissimos clericos et 
ffeoTaTovs xXtjqixovs xai yvvaXxas Siaxovovs xai nvXco- mulieres diaconissas et ostiarios manere in quo sunt 
qovs fieveiv i<p' ovneQ eioi a%rjfiaTos. ov yaQ to ov schemate (non enim quod est minuentes haec' san- 
kXarTovfiev, nQovoiav Se tov fieXXovros noiovfievoi cimus) ; reliquo vero tempore nulla fiat ordinatio, 
t«vt« vofio&BToifiev. Tov Se it-rjs %qovov firjSefiia 15 donec ad antiquum numerum, institutum ab his qui 
yt,via&a> %eiQOTovia, /uixQis 6\v eis tov ig aQxrjs aQid"- sanctissimas ecclesias aedificaverunt, reverentissimo- 
ftov tov ivaTavTa na^d tujv t«s dytoJTaTas ixxXrjaias rum clericorum quantitas redigatur. Sed quoniam 
oixoSofirjaauevcov rj tojv evXa^earaTOJv xXrjQtxa>v neQt- pridem etiam reverentissimorum clericorum sanctis- 
aTairj noaoTrjs. *AXV inetSrj nQUJijv xai to tojv eiXa- simae maioris ecclesiae regiae nostrae civitatis deter- 
(deoTaTOJv xXrjQixwv ttjs dytojTaTrjs fieydXrjs exxXrjaias 20 minatus est numerus , et valde brevis erat , utpote 
ttjs fJaatXiSos rjfidiv noXeojs ojQtaTo ftiTQov, xai afoS^a una existente sanctissima ecclesia, postea vero ct 
oweoTaXfiivov rjv, ola fiids ovarjs ttjs dyiojTaTrjs fte- venerabilis domus sanctae gloriosae virginis et dei 
ydXrjs ixxXrjaias, votbqov Si o tb nQosxwrjTos otxos genitricis Mariae, iuxta sanctissimae maioris eccle- 
t^s dyias ivS6£ov naQ&ivov xai d"eoroxov MaQlas 6 siae vicinitatem posita, aedificata est a piae memo- 
nQos tio ttjs dytoJTaTrjs fteydXrjs kxxXrjaias yetTovrj- 25 riae Verina , et veneranda domus sancti martyris 
ftaTt xeiftevos ajxoSoftrj&rj naoa ttjs evaefiovs ttjv Xrj- Theodori ab Sporacio gloriosae memoriae dedicata 
|t»' Btjqivtjs, o tb ae/Sdofttos oixos tov dytov ftaQTVQos est, erat autem etiam venerabilis domus sanctae 
0eoSd>Qov naQa 2<pa>Qaxiov tov ttjs ivSo^ov ftvrjftrjs Irenae, quae sanctissimae maiori ecclesiae copulata 
dvteQOj&rj, rjv Si xai 6 nQosxwrjTos olxos ttjs dyias est, propterea redigere numerum ad antiquam figuram 
Eiorj7>T]S 6 ttj dyiajTaTrj fieydXrj ixxXrjaia avvrjfifiivos, 30 impossibile est. Non enim sufficient tantis ecclesiis 
Std tovto neQiaTTjvat tov aQt&fiov eis to aQxalov pauci consistentes , quoniam non proprios clericos 
oxvfia tojv dSwdrojv iaTtv. Ov yaQ dv aQxioetav neque in has tres habeat basilicas, sed communes 
TooavTats ixxXrjaiais oXiyot xafreoTaiTes' ineineQ ovx sunt et sanctissimae maioris ecclesiae et earum, 
iStdtyvras xXrjmxovs oiSi els tovtojv txet tcov tqiotv omnes circumeuntes secundum quendam ordinem et 
oixojv, xotvoi di eiat ttjs tb dytcoTdTrjs fteydXrjs ix- 35 circulum ministeria in eis celebrant; deinde etiam 
xXrjaias xal avTav, xai tovtovs dnavTes neQivooTovv- plurima multitudine ex antiquis haereticis ad sanc- 
t££ xard Ttva neQioSov xal xixXov t«s XetTovQytas tissimam maiorem ecclesiam deducta gratia quidem 

iv avToXs notovvTaf dXXaJS tc xai noXXov nXrj&ovS ix 
toiv nQqjrjv atQexixdJv ttj ayiaJTaTrj /ueyaXrj ixxXrjaiq 
nQosax&ivTos x^ otTi f l & v r °v fteyaXov ■&eov xai aai- 40 

cap. I el II pr. ( — avyxcoQovjuev 22, 2) habet Nomoc. m , item inde a vv. xotvoi Se (20, 35) Nomoc. d 1, 26. 

rerum itobis cura gerenda sit? Neque enim pro sumptibus possessiones quaerendae (hoc enim ad cupidi- 
tatem inexplebilem et impietatem ducit), sed cx facultatibus expensae quoque metiendae sunt. Quapropter 
opportune et de his leges feremus et quod indefinitum erat toltemus, certa huic rei medela adhibita. 

I. Sancimus igitur, ut qui huc usque in illa ipsa sanctissima magna ecclesia ceterisque omnibus 
sacris domibus sunt et religiosissimi clerici et mulieres diaconissae et ostiarii in ea forma, \n qua sunt, 
mancant. Non enim quod est imminuimus, sed futuri curam gerentes haec sancimus. In posterum vero 
nulta fiat ordinatio, donec ad pristinum numerum ab iis , qui sanctissimas ecclesias aedificarunt, statutum 
numerus religiosissimorum clericorum redactus sit. Sed quia iam antea numerus religiosissimorum cleri- 
corum sanctissimae magnae ecclesiae regiae nostrae urbis erat definitus isque valde exiguus erat, quijipc 
cum sola esset sanctissima magna ecclesia, postea vero et veneranda domus sanctae gloriosae virginis et 
deiparae Mariae, in vicinia sanctissimae magnae ecclesiae sita, a piae memoriae Verina aedificata est, et 
veneranda domus sancti martyris Theodori a Sporacio gloriosae memoriae est consecrata , nec non ve- 
neranda domus sanctac Irenes fuit sanctissimac magnae ecclesiae iuncta, propterea numerus ad antiquam 
formam redigi nullo modo potest. Neque enim tot ecclesiis pauci illi, qux constituti sunt, sufficerent, 
quoniam nulla trium illarum domuum proprios habet clericos, sed communes sunt tam sanctissimae 
magnae ecclesiae quam illis, easque secundum ordinem et quasi quendam orbem circumeuntes omnes mini- 
steria in eis peragunt; praesertim cum magna multitudine veterum haereticorum ad sanctissimam magnam 



3 SeX] Srj A II 4 dntoTtav L l || 5 dXXd toXs ovatv 
avftfUTQOv L 1 , aXX dno tojv ovottov avppeTQtov L* || 

6 tooTe xai nQoorjxovTuis A || neQi tovto (tovtoj*) L \\ 

7 qtjtojs to nodyfta L qtjtcj nodyfinrt A || 8 ■9'eoa- 
neiavA \\ SiToiwvom.A || \() xai xaTaTOvS L 2 || llotxovs] 
elvat L l || xai] om. e || 12 yvvaXxas xai Staxvvovs AB || 
14 ngvvotav — notovftevoi] om. ff || 17 ivOTavTtuv L 1 
irCTavTOv /, s || «W«s L || 1 8 oixoSoftrjaafiivttJv (aafti- 
vtov in ras. M) MLB] oixoSofirjadvTOJv A || 22 jueydXrjs 
om. Be || 2% wQaxtov L 1 || 32 axrjfta dSvvaTOv A || 34 els] 
eie legit ff? || 35 xotvrj L || re om. Nomoc. d |j 36 xai 
avTOJV om. L || xai tovtovs om. e || tovtois L 2 || neQt- 
OTOvovvTee L % 

t non] non et vulg. fl 4 auaritiam V* in ras. fl 9 agi- 



tur R 1 || 10 per s. v. add. RW*T || 11 uerabiles V 1 II 
13 minuentes] mouentes?.ft l || 15 numerum] initum f ' | 

16 ecclesias — 19 ecclesiae re| suppl. R z in ras. duorum 
versuum (vt\ reverentissimorum clcricorumei etiamomt«.<!>.<)|| 

17 redigitur RVT || 20 utputc R 1 utputa T \ 21 exi- 
stente om. V || 22 uenerabiles domos (domos om. R n , 
add. in mg. t) RVT || 24 positam R || 25 uirina R 1 1| 
26 sporatio RV*T speratio V 1 1| 27 etiam om. V§ 28 hc- 
rene V 1 helene RV 2 vulg. helrenae T, Heirenae Heimbach || 
29 propterea] et propterea V || 31 paucis RT pacis V 1[ \ 
consistentes] reliqua novellae pars om. in RT, sed in T 
suppletur 'ad finem fere /i6ri" (Heimbach) || 33 harum V 
al. || 34 omnes] et omnes vulg. || quandam V || ordincm 
circum (om. et) T fl 37 deductam V 1 \\ quide V 1 



NUMERUS CLERICORUM 



21 



Nov. III 1. 2 



ttjqos fjftcbv Irjoov Xqiotov, nbvots Se xai nQOTQonais 
tjfisveoais , Sst StnXaoiovaS rcov if- aQ%rjS sls rrjv sv- 
1 asftrj XetrovQyiav ras vnrjQeoias dcpOQta&rjvat. "£2sre 
d , sont%optsv, fir) nsQatrsQOJ /tsv e^rjxovra nQeafivreQcov 
xarct rrjv ayi.0JTa.TTjv fteydXrjv ixxXrjaiav slvai, Staxo- 
vovs Se aQQevas exarbv, xai rsaaaQaxovra Se d~rjXeias, 
xai vnoStaxovovS ivevrjxovra , avayvcboras Se exarbv 
Sexa, xai xpdXraS eixoatnevrs , cbs elvat rov ndrra 
aQi&ftbv rcbv evXafteardrcov xXtjqixojv rrjs {aytcoraTrjs) 



magni dei et salvatoris nostri Iesu Christi, laboribua 
autem et immutationibus nostris, oportet plures 
quam a principio ad pium officii ministerium definiri. 
1 Quapropter sancimus non ultra sexaginta quidem 
5 presbyteros in sanctissima maiore ecclesia csse, dia- 
conos autem masculos centum, et quadraginta fe- 
minas, subdiaconos vero nonaginta, lectores autcm 
centum et decem, cantores viginti quinque, ita ut 
sit omnis numerus reverentissimorum clericorum 
fieydXrjs ixxXrjaias iv rerQaxoaiois eixoamevre tzqos- 1 sanctissimae maioris ecclesiae in quadringentis vi- 
ojnois, xai exarbv nQos rovrois tojv xaXovfievcov nv- ginti quinque, ct insuper centum existentibus his 
Xojqcov. Kard fiev ovv rrjv dyiojrdrrjv /ueydXrjv ix- qui vocantur ostiarii. In sanctissima si quidem 
xXrjaiav rrjs eiSaifiovos rjfiojv ravrrjs nbXeojs xai rovs maiore ecclesia huius felicis nostrae civitatis (et 
Toels svaysls oixovs rovs rjvojfievovs avrfj roaovrov per) tres venerabiles domos unitas ei tanta clerico- 
xXrjQixolv earoj nXrj&os, ovS' evbs /usv tojv vvv tx-15rum sit multitudo, nullo quidem horum, qui nunc 
(iaXXofiivov , xdv ei noXX.cp nXeicov aQi&fibs sirj na^d sunt, excludendo, licet multo plurium numerus sit 
tov v<p' rjfidiv tboiafievov, firjSevbs Serov Xomov nQos- ab his, qui a nobis nunc determinati sunt, nullo 
ri&tfievov xad"' exaarov rdy/ta rb vvv , ?ojs dv eis autem de cetero adiciendo in unoqnoque ordiue in 
rovrov tov aQt&fibv neQiarairj rb (istqov. his qui nunc sunt, donec ad hunc numerum men- 

20 sura redigatur. 

CAPUT II. 

B Kdxeivov nQosnd-e/ievov, cosre rb /ie'xQt rov Illud quoque adiciendum est, ut quod hactenus 

vvv ovx svnQsndJs yivojusvov firjxert noXtrsvsa&ai, rb non decenter fiebat, nequaquam in republica geratur, 
noXXovs rcov svXa^sardrojv xXrjoixcov dnagiovv ftev id est multos reverentissimorum clericorum dedignari 
iv als ijcsiQOTovrjd-rjaav dytcoTdrats ixxXijaiats rj iv- quidem in his, in quibus ordinati sunt, sanctissimis 
rav&a r) xard %coQav fiivstv , eis Se rr)v dytcordrrjv 25 ecclesiis aut hic aut in provinciis deservire, ad sanc- 
fieydXrjv ixxXrjaiav xai rbv evayrj xXrjQov avrrjs Std tissimam vero maiorem ecclesiam et venerabilem 
rtvos nQoaraaias ififtaivetv. "Oneo rov Xotnov nav- clerum eius per patrocinium quodlibet accedere. 
reXcos yivea&at xcoXvofiev. Ei ydo ini rcov eiaycov Quod de cetero penitus fieri prohibemus. Nam si 
ftovaarrjQicov xcoXvofiev ig ereQov fiovaarrjQiov nQos super venerabilibus monasteriis prohibemus ex alio 
Stcqov fteraftaivetv, noXXto ftdXXov ovSe rols evXa/3e- 30 monasterio ad aliud transmigrare , multo magis ne- 
ardrots xXrjQtxois rovro icprjao/iev, xe^Sovs re xai iftno' que reverentissimis clericis hoc permittemus , lucri 
oias anoSet^tv e%etv rrjv rotavrrjv intd"vftiav rjyoi- et negotiationis indicium habere huiusmodi [horum] 
ftevot. Ei Se xai noTs rotavrrjv rtvd fterdaraaiv r) desiderium iudicantcs. Si vero et aliquando talem 
aij fiaxaQiorrjs r) r) xard xatQov fSaatXsia yeveafrai quandam migrationem tua beatitudo aut per tempora 
avviSot, ftr) dXXcos rovro nQarrea&at, n^iv dv eis rbv 35 imperium fieri perspexerit, non aliter hoc agi, ante- 
eiorjfteroy rjfiiv d^tfrfibv neQtorairj rb nQay/ia, cbsre quam ad praedictum a nobis numerum causa fedi- 
rrjv fterdaraatv cts rr)v rov Xeinovros rd^tv yivea&at, gatur, ut migratio in officium deficientis fiat et non 
dXX' ov% vneQ rbv aQtd-ftov rtva navreXcos iftflaivetv. supra numerum aliquem omnino accedatur; hoc 

ecclesiam aratia quidem magni dei et servatoris nostri Iesu Christi, laboribus autcm et exhortationibus 
nostris adducta auplo plura guam ab initio fuerunt ministeria ad sacrum cultum dcstinari oporteat, 
1 Quapropter sancimus, ut tn sanctissima magna ecclesia non plurcs quam sexaginta presbyteri sint, 
centum vero diaconi masculi et quadraginta feminae atque nonaginta subdiaconi , lectores autem centum 
decem et cantores yiginti quinque: ita ut untversus numerus religiosissimortim clericorum (sanctissimae) 
magnae ecclesiae in quadringentis viginti quinque personis, et centum insuper qui vocantur ostiariis con- 
sistat. In sanctissima igitur magna ecclesia felicissimae huius civitatis et tribus sacris domibus illi iunctis 
tanta esto clericorum multitudo, nullo quidem eorum, qui nunc sunt, eiciendo, etiamsi numerus multo maior 
sit eo qui a nobis defmitus est, nullo autem in postcrum singulis qui nunc sunt ordinibus adicicndo, donec 
ad hunc numerum mensura redigatur. 

II. Illud quoquc adicienaum est, ne , quod hactcnus parum decore fiebat, amplius usu veniat: ut 
multi religiosissimorum clericorum in quibus ordinati sunt sanctissimis ecclesiis vel hic vel in provinciis 
manere dedignentur, sanctissimam vero magnam ecclesiam et sacrum eius clerum per patrocinium atiquod 
ingrediantur. Quod in posterum fieri omnino vrohibemus. Nam si in sacris monasteriis vetamus, ne quis 
ex altero monasterio aa alterum transeat, mutto minus id religiosissimis clericis permittemus, lucri et ne- 
gotiationis notam habere rati eiusmodi cupiditatem. Quodsi quando talem translationem beatitudo tua 
vel pro tempore imperator faciendam esse perspexerit , non atiter id fiat nisi re ad praedictmn a nobis 
numerum redacta, ita ut translatio fiat in locum deficientis, nec ultra numerum quisquam omnino admit- 



2 rjftereQOis M |j Sel StnXaoiovas] Sei StnXaaiova L 
StnXaaiovas MAB Nomoc. d , oportet plures (». e. Sel nXeio- 
vas) e || 3 t«s ML] rrjs AB Nomoc. d s || B centum (.<;. v. 
exarbv) M || quadragintia (s. v. rsaoaQaxovra) M || 7 nona- 
ginta (s. v. ivevrjxovra) M || centum decem (s. v. exa- 
rbv Sixa) M sxarbv xal Sexa L (C et undccim Iul.) \\ 

8 uiginti quinque^ (s. v. etxooinevre) M, xfi' Theod. || &v- 
qcoqovs oe' ante cos add. A || ndvra] naQovra Nomoc d || 

9 dyicordrrjs addidiex f|| 10 iv <p nQOOconots (xai — nvXco- 
qcov otn.) A || nQoaconots] om. e || 1 1 centum (s. v. sxarbv) 
jW|| nQos rbv rovrots L 1 1| nvXcoobs L 1 1| 14 rovs rjvco- 
ftevovs avrrj otxovs Nomoc. d |l roaovrov L^AB Nomoc. d s] 
roooircov ML* || 15 ixftaXXoftevcov LB || 16 nXeov A 
plurium (i. e. nXetbvcov) s || naQa rcov A\\ 17 vcp' rjftcov] 
a nobis nunc ? || OQtOftsvov (vv. etrj 16 — rjficuv in litura) 
M || 21 B] L mg. |j rov om. AB Nomoc.d || 23 anal-tovv 
(t&v\ dna^tovvrcov A^Bf Nomoc. d ina^tovv B c || 30 rovs 



evXapeardrovs xXtjqixovsAB || 37 yevso&at AB || 38 ip- 
fiatvovra AB 

1 nostri om. V || laboribus] et laboribus TV % || 2 et im- 
mutationibus om. V in lacuna dimidii versus, inmitationibus 
suppl. V z ; et om. T || 3 pium] proprium VT || 4 Quapropter 
V vitlg.] Et propterea T || ultra] ultra quam T \\ 8 cantores] 
cantoresautemr|| ita ut^T] ut vula. || sit]fit^|| 10 ma- 
iores V 1 || XX-V F 1 XX-II V* |'| 1 1 insupcr] super V 
al. || iis T vulg. \\ 12 siquidem om. T \ 13 et per om. 
VT || 15 nulla V || 16 sit numerus T vulg. \\ 21 adden- 
dum T || 23 id cstj idem V 1 || 25 aut bic — provinciis 
om. V 1 in lac, suppl. V 3 || 28 penitus V] om. T (omni- 
modo vulg.) || si del. V 1 , om. T || 30alium V || multo magis — 
clericis om.Vspatio unius versus relicto || 31 permittamus V 
permutamus T || 32 et om. T || iuditium V \ horum] bo- 
norum T. Seclusi || 35 perspeximus VT || agit VT \\ 38 super 
T accedatur V] acceuantjTexcedaturuu/y., accedat^eiwi^ 



Nov. III 2 



22 



UT DETERMINATUS SIT 



enim nulla machinatione, neque ex aliquo modo fieri 
sinimus. _ Et haec quidem de sanctissima maiore 
1 ecclesia. In aliis autem omnibus ecclesiis, qua- 
rum expensas sanctissima maior ecclesia facit, san- 
5 cimus nunc quidem existentes manere Bimiliter etiam 
eos sub schemate, de cetero vero nullum ordinari, 
antequam ad eum qui vocatur statutus uniuscuius- 
que ecclesiae, quod antiquitus definitus est ab aedi- 
ficatoribus earum, presbyterorum et diaconorum 



rovro yaq ig ovSefttds ftrjx av rjs o\>8i t'x rtvos rqbnov 
yiveff&at evyxatqovftev. Kal ravra ftiv neqi rr)s aytoj- 
1 rdrrjs fteydXrjs ixxXrjaias. 'Ev 8i rats aXXats and- 
aats ixxXrjaiais, mv rrjv %oqrjyiav r) aytojrdrrj fteydXrj 
ixxXrjaia noteXrat, 9'eanitpftev rovs fiiv vvv bvras fte- 
veiv bfioiois xai avrovs ini a%f)ftaros , rov 8i Xotnov 
urjSeva ^etqoroveXa&at » nqiv dv eis rb xaXobftevov 
ararovTOv ixdarrjs ixxXrjaias , bneq ig dq%rjs toqtorai 
naqa rtov ravras oixoSoftrjaaftevtov , o rtbv nqeopv- 

reqcov re xai Siaxbvcov, aqqevtov re xai &rjXettbv, xai 1 masculorum atque ieminarum et subdiaconorum 
vnoSiaxbvwv xai avayvojarcbv xdi rpaXrtov xai nv- atque lectorum nec non cantorum et ostiariorum 
Xioqtbv aqi&ubs neqiarairj- xai firjSi els iv fieatonav numerus redigatur, et nullus in modio penitus adi- 
reXtbs nqosrtd-ea&aj. 'Hfieis re yaq avroi arvXaJ-bfte&a ciatur. Nos quoque ipsi cavemus tale aliquid agere, 
rotovrb rt nqdrretv xai roi/s %etqorovrj\rrjooftevovs ore'X- et ordinandos adbreviamus, nullusque nostrorum 
Xetv, ovSeis re rtbv rjfiereqcov dqxbvrtov rotovrb n 15 iudicum tale aliquid agat, nostram formidans legem; 
nqd£et , rbv rjfiereqov evXaf3ovftevos vbfixsv. dSstd re et licentia sit beatissimo archiepiscopo et patriarchae 
eoroj toj fiaxaqioJTdrqj dq%tentoxbncq xai narqtdq%rj huius regiae civitatis ordinationi contradicere , licet 
rrjs /HaatXiSos ravrrjs nbXetos nt>bs rrjv %eiQoroviavJLv- iussio de palatio veniat. Nam et qui praecepit et 
rtXeyetv, xdv naqd rrjs avXrjs^ rj xeXeyats e^X&ot" o re cui praecipitur, sub ecclesiastica multa erunt, si 
ydq iniraTrtov b re inirarrbftevos vnb ixxXrjaiaan- 20 tale aliquid egerint. Sed neque in aliis ecclesiis, 
xbv earat intrlfiiov, et rt rotovro nqdgetev. 'j4XX' quaecumque emolumentum et expensas habent a 
ovSi iv rdls ixxXrjaiats rals dXXats, oaat firj rr)v rqo- sanctissima maiore ecclesia, incompetens est multi- 
fijv xal x°Q T iyi av e'xovotv ix rrjs dytcordrrjs fieydXrjs tudinem inire ordinandorum eis, neque transcendere 
ixxXrjaias, nqosrjxbv ian nXrj&os inacptevat rcbv x £tm de cetero constitutam a principio etiam super illis 
qorovovfievojv iv avrais, ovSi vneqfiaivetv rov Xomov 25 mensuram, ne forsan etiam qui in eas consecrantur, 
rb Terayfievov ig dpxrjs xai in ixeivais fierqov, /irj in multitudinem incidentes immensam et accedentes 
nore xai oi xar avras ieqcbfievot nqbs nXrj&os ix- sibi a pie agentibus quaestus dividentes et exinde 
ninrovres d/uerqov xai robs nqosibvras avrdis naqd ad mensuram eorum non sufficientes, in maximam 
rcbv evae/Sovvrojv nbqovs fieqt^ofievot, xdxei&ev nqbs angustiam incidant. Si vero ultra mensuram defini- 
to fterqov avrcbv ovx dqxovvras botbvres eis fteydXrjv 30 tam sanctissimae maioris ecclesiae sive aliarum ec- 
arevoxtoqiav iftninrotev. Ei 8i vniq rb ftirqov rb clesiarum ordinet qui per tempora fuerit sanctis- 
tbqtoftevov iv rjj dyiojrdrrj fteydXrj ixxXrjoiq rj iv rats simae maioris ecclesiae sanctissimus episcopus, et 
dXXats ixxXrjaiats %etqorovrjaetev o rrjs dyttordrrjs fte- venerabiles eiusdem ecclesiae oeconomi erogatio- 
ydXrjs ixxXrjoias nqoeartbs xard xatqbv dyttbraros dq- nem ex ecclesiasticis praebuerint quaestibus , ipsi 
Xtenioxonos, [xai] oi re d , eowtXe'aTarot rrjs avrrjs dytto- 35 quoque de suo ex propria facultate praebeant ex- 
rdrrjs ixxXrjffias oixovbftot Sandvrjv ix rtbv ixxXrjffta- pensam et qui haec expendere eos permisit bea- 
ortxtbv intSoZev nbqtov, avrol re otxo&ev xai ix rrjs tissimus patriarcha. Sciant enim quia, si quid tale 
eavrtbv neqtovffias StSbrtoaav rrjv Sandvrjv, o re ravra egerint , licentiam damus et sanctissimis patriarchis, 
XoqrjyeTv avrots intrqeyjas ftaxaqnbraros narqtdq%r\s. qui post tale aliquid agentem fuerint, ct posteriori- 
"lorcoaav ydq cbs, et n rotovro nqd^atev, dSetav Si- 40 bus oeconomis et omnibus reliquis reverentissimis 
Sofiev xai rbis fterd rbv rotovro nqdt-avra batcord- clericis talia et perscrutari et facta prohibere et 
rots narqtdqxats xai roXs fterd ravra oixovbftots xai indicarc imperio, ut illud cognoscens praecipiat ex 
nbot roXs XomoXs evXaf3eardrots xXrjqtxoXs rd rotavra 
xai noXvnqayftoveiv xai yivbfteva xcoXvetv xai nqos- 
ayyeXXetv rrj /HaotXeiq, cosre ravrrjv ftav&dvovaav nqos- 45 

tatur. Hoc enim nulla machinatione nec ullo modo fieri permittimus. Atque haec quidem de sanctissima 
1 magna ecclesia. ln ceteris autem ecclesiis omnibus, quarum sumptus sanctissima magna ecclesia facit, 
sancimus , ut illi quidem, qui nunc sunt , similiter et ipsi in suo statu maneant, in posterum vero nemo 
ordinetur antequam ad statutum quod vocatur uniuscuiusque ecclesiae ab aedificatoribus earum initio de- 
finitum numerus et presbyterorum et diaconorum, tam masculorum quam feminarum, et subdiaconorum et 
lectorum et cantorum et ostiariorum redactus sit, neque quisquam omnino interim adiciatur. Nam et nos 
ipsi cavebimus tale quid facere et ordinandos mittere, neque quisquam nostrorum magistratuum tale quid 
faciet, legem nostram veritus. Sitque venia beatissimo archiepiscopo et patriarchae regiae huius urbis 
ordinationi contradicere, licet ab aula iussio profecta sit. Nam et qui praecipit et cui praecipitur, si talc 
quid fecerit, poenam ecclesiasticam sustinebit. Sed ne in reliquis quidem ecctesiis, quaecumque alimentum 
et sumptus a sanctissima magna ecclesia non habent, eorum qui in iis ordinantur multitudo admitti, nequc 
in posterum modus etiam illts ab initio constitutus excedi debet: ne forte etiam qui in illis consecrati sunt, 
ad infinitum numerum aucti et reditus a piis hominibus suppeditatos ipsis dividentes, indeque eos ipsorum 
numero non sufficere videntes in magnas angustias incidant. Si vero ultra numerum in sanctissima magna 
ecclesia vel ceteris ecclesiis definitum sanctissimus archiepiscopus qui pro tempore pracest ordinaverit , et 
deo carissimi eiusdem sanctissimae ecclesiae oeconomi sumptus ex ecclesiasticis reditibus dederint, et ipsi dc 
suo et ex propriis facultatibus sumptus praebeant et qui haec suppeditare eis permisit sanclissimus patri- 
archa. Sciant enim, si quid tale fecerint, nos et sanctissimis patriarchis, qui talia committenti succedunt, 
ct futuris oeconomis, retiquisque omnibus religiosissimis clericis facultatem dare talia et rimandi et si fiant 



2 neqi) vneq AB || 3 aXXats om. A || 5 ftev om. L || 
9 ravrrjv B \ 1 1 xai avayva>artbv\ re xai avayvcoarcbv 
LAB || 13 nqori&eo&io L || 14 avareXXetv A (s)[\ 17 earat 
A U imaxbncq LB\ 18 dvrtXeyetv] rt Xeyetv B || 19 xdv 
ei naqd A b || 22 ftrj om. s - , idem negationem ante nqoa- 
fjxov (24) habuisse videtur \\ 30 bqcovres] om. s II 34 xard 
xatqbv nqoeorcbs A J 35 xai ML, om. A || avrrjs om. B^ 
dytcordrrjs] om. t || 37 intSbiev] ftrj intSbiev A || 41 ftera 
to rov ro toiovtov A ftera rbv rovro B ; post tale ali- 
quid («'. e. rotovrb rt) agentem s || 45 ravra L 1 \ nqo- 
nxdrrjv L x 



2 sanctissima de A rl 7 T || 5 existente manere V existere 
manente T\\ etiam eos V ] eos etiam vulg. || 7 status T\\ 
13 nos quoque V] nosque vulg. || 15 iuditium V || 18 prae- 
cepit V vulg.] praecipit T \ 20 egerit T \\ 21 habentl 
non habent vulg. || 22 incompetens] competens vulg. || 
est] est et V || 23 eis] eius T || 26 in multitudine in- 
cedentes V || 27 sibimet vulg. || 28 sufficere videntes 
vulg. || 29 ultro mensuram diffinita V \ 31 ordinetur 
V || 33 uenerabilis /i"6ri || ante oeconomi add. et codd. || 
34 ex om. codd. || 35 ex] et vulg., leg. et ex? || 36 hoc 
T |j 37 quia si quid] quasi qui V || 39 fuerint] fient T 



NUMERUS CLERICORUM 



23 



Nov. III 2. 3 



substantia hoc agentiura oeconomorum aut etiam per- 
mittentis archiepiscopi haec sarciri sanctissimae ec- 
clesiae. Quapropter ne rursus fiat talis aliqua rei 
confusio atque tumultus, causa ad mensuram a 
5 principio constitutam redacta , tunc ordinare liceat 
in tantum, ut non transcendatur detinita mensura 
neque numerus transiliatur aut fiat quaedam circa 
haec calliditas. Non enim illud patiemur omnino 
fieri, ut dicatur quia licentia erit ordinare quidem, 



rdrretv ix rr)s ovaiae rcov rovro nqa^dvrtov oixovb- 
/ucov r) xal rov intrqevjavros aqxientoxbnov ravra dno- 
Ocbt,ead'ai rfi dytcordrrj ixxXrjaiq' cbsre fir) xai av&ts 
yevia&at rtvd rotavrrjv rcp nqdyfiart avy%vaiv rs xai 
raqaxrjv. Tov nqdyjuaros Se eis rb- e^ dqxrje neqttora- 
fiivov fiirqov, rrjvtxavra yetooroveiv i^iarco xard roa- 
ovrov, cosre /ur) vneqjSaivstv rb qrj&ev ftirqov ftrjSe 
rbv dqt&fibv vneqjddXXeiv rj ytveo&ai rtva neqi rovro 
xaxovqyiav. ovSe ydq ixeivo dve^bftefra navrdnaot 

yevia&at rb cpdoxetv, cbs dSeta earm xeiqoroveiv fiiv, 10 non tamen emolumenta praebere; hoc enim est 
ov ftrjv imStSbvat rqofds. rovro ydq iartv av&ts (rcbv) rursus confusionem efficientium et immensa adiec- 
avyxvatv iqya^ofiivcov xai rfi rcov bneq rbv dqt&fibv tione secunda collegia constituentium ; deinde etiam 
nqoe&rjxrj Sevriqovs xaraXbyovs awtardvrcov dXXcos plurimas habebit causa circumventiones , ut alias 
re xai noXXde dv axoirj rb itqdyfia Tteqtyqacpds, cosre sibimet vias avaritiae inveniant [et] pro alimentorum 
eriqas avrovs bSovs dnXrjariae igevqioxetv dvri rr)s 15 expensis. Et hoc igitur agi penitus etiam sub multa 
neqi rr)v rqocpr)v xoqrjytae. Kai rovro roivw nqdrre- quae vocatur ecclesiastica prohibemus , maximam 
o&at navrsXcbs dnayoqsvojusv, xai vnb rb xaXov/ievov utilitatem hanc esse putantes, ut sanctissima maior 
ixxXrjOtaartxbv imrifitov dyoftev, fieydXrjv eavrcov cocpi- ecclesia neque debitis subiaceat neque angustetur 
Xetav elvat vofti&vrss rb rr)v dytcordrrjv fisydXrjv ix- neque perpetuo deficiat, sed semper abundet. 
xXrjaiav iSeiv firjrs SavstCpfiivrjv firjrs arsvoxcoqovfii- 20 
vrjv firjrs Strjvsxcbs iXXsinovaav, dXXd Std ndvroov 
sv&rjvovftivTjv. 

CAPUT III. 

T "fisnsq Se rrjv neqi rovro Sandvrjv coqiaa/uev, Sicut enim de his expensam determinavimus , ita 

ovrco nqosrjxet rbv xard xatqbv dytcbrarov narqtdq- congruet per tempus sanctissimum patriarcham et 
xrjv xai robs svXa/3iordrovs oixovbfiovs neqtoxonelv 25 reverentissimos oeconomos considerare , ut aliae ex- 
rb xai rds dXXas Sandvas rds ytvojuivas ix rcov ix- pensae, quae fiunt ex ecclosiasticis quaestibus, circa 
xXrjataartxcbv nbqcov neqi evoejSeis Sanavao&ai nqd- pios erogentur actus et deo placentes, et illis haec 
|e*s xal &scb dqeaxovoas, xai sis ixsivovs ravra x°°rj- ministrentur , qui pro veritate egent et non habent 
ysiv robs rais dXrj&siats Ssoftivovs xai ovx i'xovras aliunde alimentorum occasionem (haec enim domi- 
eriqcod-ev rqocprjs dcpoqfirjv (ravra yaq rbv SsonbrrjvZ^WMSi placant deum), et non patrociniis et studiis 
&ebv d , sqansvst), aXXd fir) nqoaraaiats xai anovSais hominum occlesiasticas oxponsas in hominibus locu- 
dv&qtoncov rds ixxXrjaiaonxas Sandvae sis dv&qcb- pletibus distribuantur et ideo inopes necessaria non 
nove evnoqovvras intStSbvat, xai ivrev&ev rove dno- mereantur. Sciant autem deo amabiles oeconomi 
qovfiivovs fir) rvyxdvetv rcov dvayxaicov. "Iarcoaav et qui nunc et pro tempore futuri sunt, quia, si 
ydq oi d , eocptXioraroi oixovbfiot oi re vvv oi rs xard 35 quid praeter haec egerint, et divinis suppliciis sub- 
xatqbv iabfievot, cos e'i rt naqd ravra nqdl-atsv, rais iacebunt et ex sua substantia indemnitatem sanctis- 
tb ix rov &sov notvaie vnoxsiaovrat xai ix rrje iav- simae procurabunt ecclesiae. 
rcbv ovoias rb d^rjjutov rfj aytcordrrj nsqtnoirjoovatv 
ixxXrjaia. 

(EniXoyoS.) Trjv ftaxaqtbrrjra roivvv rrjv arjv/rjnsq 10 (Epilogus.) Beatitudinem igitur tuam, quae ab 
4£ aqxrjs xai ix vrjnias axsSbv rjXtxias iv isqanxco initio et ex infantili paene aetate in sacrato omni 



cap. III (24 nqoarjxst rbv — 39 ixxXrjaia) habet Nomoc. md 10, 1. 



prohibendi et ad imperatorem deferendi, ut is re cognita ex bonis oeconomorum, qui id fecerunt, vel etiam 
archiejtiscopi, qui permisit, sanctissimae ecclesiae illa resarciri iubeat: ne denuo eiusmodi confusio et per- 
turbatio hac in re contingat. Re autem ad pristinum modum redacta, tunc usque eo ordinare liceat, ut 
ne dictus modus transcenaatur, neve numerus excedatur neu qui dolus hac in re committatur. Neque enim 
illud fieri omnino patiemur, ut dieatur licere quidem ordinare, nec vei'0 alimenta praebere: id enim rursus 
est confusionem agitantium et adiectione supernumerariorum secundos catalogos constituentium; cum prae- 
sertim multas causa circumventiones ferat, ut pro alimentorum suppeditatione alias vias insatietatis in- 
veniant. Quare hoc quoque ne fiat omnino prohibemus , et poenae ecclesiasticae quae vocatur subicimus, 
magnae ipsis nobis utilitati fore rati , si videamus sanctissimam magnam ecclesiam neque aeri alieno ob- 
noxiam neque in angustias redactam neque perpetuo egentem, sed per omne tempus florentem. 

III. Quemadmodum autem expensas ad hanc rem pertinentes definivimus, ita sanctissimum pro Um- 
pore patriarcham et religiosissimos oeconomos providere convenit, ut reliquae etiam expensae, quae ex 
ecclestasticis reditibus fiunt, in pias et deo gratas causas impendantur, inque eos erogentur, qui re vera 
egent neque aliunde habent alimentorum facultatem (haec enim dominum deum placant), nec vero hominum 
patrocintis et studiis ecclesiastici sumptus divitibus hominibus dentur, ut inde inopes necessaria non con- 
seqvantur. Sciant enim deo carissimi oeconomi, et qui nunc et qui omni tempore futuri sunt, se si contra 
haec quid commiserint, tam poenas divinas subituros quam de suis facultatibus sanctissimam ecclesiam 
indemnem praestituros esse. 

Epilogus. Sancimus igitur, ut beatitudo tua, quae ab iniiio et fere ab infantia in omni 



1 rovro] rovro rt A rotovrbv rt B haec s || 2 r) om. 
A || intorqixpavros L || imoxbnov JB |j 4 rotavrrjv rtvd 
B, rotavrrjv om. A || 5 Ss] om. s || 8 ysvioifat AB || 
rovro] haec ? || 10 sorat rb x ei Qoroveiv L \\ 11 rcov 
add. Haloander || 12 iqya^Ofiivrjv L 1 iqya^bfievov A 
13 ovvtoro')vrcov L \\ 15 avroie (m ras.) L sibimet s 
avri] et pro s || intyivoioxstv, in mg. yq. i^svqioxstvf) A 
18 savrcb L, avroie (3) corr. L % || 21 urjrs Sirjvsxcos — 
svd"rjv. om. B \\ 26 rb xai] rov xai LA Nomoc. d xai B || 
28 dqioxovaav L 1 |J 31 d~eqanevetv Nomoc. d \\ 37 rov M] 



owi. LAB Nomoc. d |f 38 at,rju.tov] dgicofia Nomoc. d || ix- 
xXrjoict neqtnoirjaovai A || 40 bneq L x 



l hoc V] ac T || 5 redactam V 1 || 7 transillatur A^tran- 
scribatur T\\ 8 haec V] hoc vulg. (Gr.), om. T || 9 di- 
catur] dicat in V || 12 constituendum VT || 13 habere 
T || causa] causas V al. || circumuentionis V circum uen- 
ditionesT'|| ut] et/ 7 || lietom.vulg. || 17sancta r|| maiore 
F\\ 18 debetis V x || angustietur V 2 vulg. || 19 perpetua 
edifitia VT al. || 23 cnim V] autem vulg. || 24 leg. con- 
gruit (Gr.)1 1| 26 fiunt ex] sunt T\\ 28 agent T\\ 29 ele- 
mentorum V || occasione 7'|| dominum placant deum V] 
dominum deum placant vulg., placuit deum dominum T\\ 
31 in omnibus VT || 32 distribuatur V \\ 34 pro tem- 
pore V] per tempora vulg. || 35 propter hoc T || 36 bu« 
om. VT\\ 41 sacrato V] sancto T sacro vutg. 



Nov. IV pr. 1 



24 



DE FII.EIUSSORIBUS 



navxi pa&fio} xe xal oxrjfiaxt xrjv dytcoxdxrjv xuxe- ordine et scbemate sanctissimam ordinavit ecclesiam, 

xboftrjoev ixxXrjaiav, ola xai i$ ieqaxtxrje xaxafiai- ex sacrato utique genere descendens, haec custodire 

vovaa yevede, xavxa awXdxxeiv Strjvexcbe &eo7ti£ofiev, continue sancimus, scientes quia non minus nobis 

ytvatoxovxee , coe oix fkaxxov vfilv peXrjoet rcbv xale curae est horum quae Banctissimis ecclesiis prosunt, 

dyia>xdxaie ixxXrjoiaie XvOtreXovvrarv rjneq avrrjs xrje 5 quam ipsius animae. 

ipvxye. Dat. xvn. k. April. [dn.] Belisario v. c. cons. Dat. k. (April.) CP. Belisario v. c. cons. 

[a. 5:i5.] 



A IV. Coll. I tit. 4 

[IEPI TOY TOY2 AANEI2TA2 R DE FIDEIUSSORIBUS ET 
nPOTEPON X2PEIN KATA T2N M ANDATORIBUS, ET SOLUTIONI- 

1 1 1 '2T0TYH2N XPE22T2N, KAI to m T « t> 

EN AEYTEPA/PAHEI, AnOP2N ^ Ub *' 
T0YT2N EYPE0ENT2N, KATA 
T2N MANAAT2P2N H T2N AN- 
TI$2NHT2N H EITYHT2N. 

'O aixbe /SaotXevs 'Icodvvrj xco ivSol-oxdxcq indqxqj 15 Imp. Iustinianus Aug. lobanni pp. 

xcov ieqcbv nqatxcoqicov. 
(IJqooifitov.) Nofwv naXatbv xe&etfievov fiev rjSrj, (Praefatio.) Legem antiquam positam quidem 
xfj xqrjoet Si, ovx 'iofiev oncos, ovx ivevSoxtfirjoavxa, olim, usu vero, nescimus quemadmodum, non appro- 
Std Se rcov dei ^rjxovftivcov nqayudxcov dvayxalov batam, per causas autem semper exquisitas atque 
avxrj cpatvbfievov avd~te dvaxaXiouofrai xe xai ele no- 20 necessarias apparentem, rursus revocare et ad rem- 
Xtxeiav xaxayayeiv xaXcoe %xetv ivouioafiev, ovx dnXcbe publicam reducere bene se habere putavimus , non 
avxbv ovxcoe cbe kxetxo ftivxee (rjv ydq xte avxco ftolqa simpliciter eam, sicut iacebat, ponentes (erat enim 
navxeXcos dStdxqtxoe), dXXd ftexd xrje nqoerjxovorje xe quaedam ei pars omnino non discreta), sed cum 
y.ui d"eoftXovs SteXbvxee nqos&rjxrjs. competenti et deo placito distribuentes augmento. 

CAPUT I. 
A E'i xts xoiwv Saveioetev, xai Jyyvrjxrjv rj /uav- 25 Si quis igitur crediderit et fideiussorem aut man- 
Sdxcoqa rj dvxtcpaivrjxrjv nqosXdfiot, ovxos fir) xrjv nqco- datorem aut sponsorem acceperit , is non primum 
xrjv evd"vs xaxd xov ftavSdxcoqos rj xov iyyvrjoauivov mox adversus mandatorem aut fideiussorem aut 
rj dvxttpcovTjoavxos xojqeixco, ftrjSe aueXrjoas xou Savet- sponsorem accedat, neque neglegens debitoris inter- 
oafiivov xds Tiaoev&rjxae StevoxXeixco , dXXd xojqeirco cessoribus molestus sit, sed veniat primum ad eum, 
nqcbrov ini rbv rb xqvoiov eiXrjcpbra xai rb Sdretofia 30 qui aurum accepit debitumque contraxit. Et si 
nqbl-avra. Kai ei /uev ixei&ev dnoXdftot, rcbv dXXcov quidem inde receperit, ab aliis abstineat (quid enim 
dnexiofrco- ri ydq dv avrcb nqbe rove e^co&ev eirj, ei in extraneis erit a debitore completo?); si vero 
naqd rov Xaftbvroe nenXrjqcofiivco; ei Se ovx ioxvoete non valuerit a debitore recipere aut in partem aut 

naqd rov Saretoaftivov Xa(3eiv fj eie ftiqoe rj eis oXb- 

Nov. IV (= Coll. I tit. 4: gloss.) Graece extat in ML, cap. 1 — 3 in B 26, 2, l. — Epit. Theod. 4, Athanas. 
15, 1. Iulian. const. III. 

cap. I. II ( — naqd rtvoe 26, 11) habent Prochiron 16, 10; Epanagoge 28, II. Eorundem summarium est in Appen- 
dice Eclogae 31 (idem in Ecloga ad Prochiron mutata 30, 6 et apud Anonymum Bodleianum p. 212 Zach.). 

sacro ordine et dignitate sanctissimam ecclesiam ornavit , quippe quae etiam ex sacro genere descendut, 
haec perpetuo custodiat: quae sanctis ecclesiis conducant, non minus vobis curae fore rati quam ipsam 



IV. 

UT CREDITORES PRIMO DEBITORES PRINCIPALES CONVENIANT, 
ET SECUNDO LOCO, SI ILLI NON SOLVENDO ESSE REPERIANTUR, 
MANDATORES VEL CONSTITUTAE PECUNIAE REOS VEL FIDE- 

IUSSORES. 

Idem Augustus Iohanni gloriosissimo praefecto sacro praetorio. 

Praefatio. Antiquam legem olim quidem latam, usu vero nescimus quomodo parum vigentem, cui 
tumen ob res semper in qtiaestionem vocatas necessaria videatur, denuo revocare et in rempublicam redu- 
cere idoneum duximus, non simpliciter eam ita ut lata erat ferentes (erat enim aliqua eius pars plane non 
distincta), sed cum opportuna atque pia accessione dirimentes. 

I. Si quis igitur mutuum dederit, et fideiussorem aut mandatorem aut constitutae pecuniae reum 
acceperit, ille non stalim ab initio mandatorem vel fideiussorem vel pecuniae constitutae reum conveniat, 
neve debitore neglecto intcrcessoribus molestiam facessat, sed primo eum conveniat, qui pecuniam accepit 
et debitum contraxit. Et siquidem inde receperit, a reliquis abstineat (quid enim rei tlli cum extraneis 
erit, cui is qui acceperat satisfecit?): si vero non potuerit a debitore nec partem nec solidum accipere, in 

1 riji] iniozdfie&a rrjv A || xarexbofirjoae L 1 xara- 2 sacrato] sacro T vulg. || genere] a genexe V || *de- 

xooftrjoaoav A || 2 xarafialvovoavA || 4 vfiiv MLA] rjftlv scendentis || 6 subscr. dedi ex T |) April. om. T \ bilis. 

g, Haloander \\ piXXet A (cf. e) || 5 rjneq avrrje rije) neqi "^, con8t f || n UBU i /Ji || 23 ei R X T] eius RW 

rrje A || 6 subscr.om.LA || dn.bilisario jl/; sec/imdn. || xvn rM ^ t || 24 distribuens R 1 || 25 rubr. Qualiter fideius- 

k. April. M] nqb t&' xaX. *AnqtX. Ath.,\. k\}x\\.Iul vv > (e), Bor conueniatur R\ 26 is om. RT \\ 27 mox om. R 

ftrjviAnqtXXitoTheod.\\h*vndqxcpML\\§dvayxaicov „„/„ || 28 debitores RW % || 31 quidem] quid V * || 

L l e || Idavxrjom. e || 23xrjeom. L ||29 StoxXeixco M ||30 xb 33 p ar t e R 
priua om. £°|J31 dnoXavot M || 33 ioxvst Proch., Epan. 



ET MANDATOMBUS 



25 



Nov. IV 1. 2 



xX/jqov, *«#' ooov dv nuQ^ uvrov ur) Svvrj&eirj Xa- in totum, secuiiduiu quod ab eo non potuerit ac- 

fieiv, xard rooovrov ini rbv iyyvrjrrjv ij rbv dvrtcpoj- cipere, secundum hoc ad fideiussorem aut sponsorem 

rijrrjv r) fiavSarwoa %a>Qeira> xal naQ ixeivov rb aut mandatorem veniat et ab illo, quod reliquum 

kbnibfievov xojj.it.eofra). Kai ei fiev naqbvrei avrv) est, sumat. Et si quidem praesentes ei consistant 

rvyftuv afupbreooi, b' re nocorbrvnos o re iyyvrjadfit- 5 ambo , et principalis et intercessor , baec omni ser- 

vos rj ftavSaraipevoas r) dvricpatvijoas , ravra ix nav- ventur modo; si vero fideiussor aut mandator aut 

rbs fvXarriofra) rqbnov. Ei Si b ftiv iyyvrjrr)s r) b qui sponsioui se subiecit adsit, principalem _ vero 

fiavSdratp r) b rr)v dvrtfcbvrjoiv vneXd-cov naQeirj, rbv abesse contigerit, acerbum est creditorem mittere 

Si TiQojrbrvnov dneivai ovfif3airj, mxqbv ion rbv Sa- alicubi, cum possit mox fideiussorem aut manda- 

vetorrjv niunetv dXXavbae, naqbv evfrvs rbv eyyvrjrrjv 10 torem aut sponsorem exigere. Sed et hoc quidem 

tj rbv fiavSdxojpa r) avrtfcovrjrrjv eisnpdrreiv. yiXXa curandum a nobis possibili modo. Non enim erat 

rovzo Sr) depanevriov tjjuv rbv iyxuiQovvra rpbnov. quoddam hic antiquae legi datum pro sanatione re- 

ovSi yaQ rjv rts ivravd-a rco naXatco vbftco Siojqi- medium, cum utique Papinianus maximus fuerit qui 

ofiivrj nQos &eQaneiav fii&oSos, xairot Jlanivmvbs b haec primitus introduxit. Probet igitur fideiussorem 

fiiyas r)v b ravra nQojros vfrjyrjodftevos. 'EvSeixvvroj 15 aut sponsorem aut mandatorem, et causae resideus 

roiwv rbv kyyvrjrr)v r) dvri(pojvrjrr)v r) fiavSdrojQa, iudex det tempus fideiussori, idem est dicere spon- 

xai bye rq} nQayfiart. xafrrjfievos Sixaorrjs SiSbroj sori et mandatori, volentibus priucipalem deducere, 

xaiQov rqjiyyvr/r^, ravrbv S' eineiv avrKpojvrjrr) re quatenus ille prius sustineat conventionem, et sic 

xai fiavSdroJoi, fiovXo/uivois rbv nQOjrbrvnov "dya- ipsi in ultimum subsidium reserventur : sitque solacio 

yeiv, if* oj\e ixeivov nQoreQov vnofieivat, rr)v iv- 20 intercessori in hoc quoque iudex (fideiussoribus enim 

uyojyrjv, ovtoj re avrovs iv xaraXoinqj necpvXdx&ai et talibus prodesse sanctum est), ut illo deducto 

^orjj-eia- xai dfivveroj ye rq> iyyvrjrfj xai rq) avrt- interim conventione liberentur, qui pro eo in mo- 

(pojvrjrr^ xai /uavSdrojQi nQos rovro xal b rov Sixd&iv lestia fuerunt. Si vero tempus in hoc indultum ex- 

xvqios \iyyvrjrais yaQ xai rois rowvrois fSorj&eiv ootov), cesserit (convenit namque etiam tempus definire 

(bsre avrov dxfrivra rrjs kv rq) riois ivayojyr)s dnaX- 25 iudicantem), tunc fideiussor aut mandator aut spon- 

Xd\at rovs vneQ avrov SievoxXovfiivovs. Ei Si b xQ^- sor exequatur litem, et debitum exigatur contra 

vos b ini rovro rax&eis i§r)xot (Sei yaQ xai xobvov eum, quem fidedixit aut pro quo mandatum scripsit 

oQi^etv rbv Stxdtpvra), rrjvtxavra [r)] b iyyvrjrr)s rj b aut sponsionem suscepit, a creditore actionibus sibi 

fiavSdrojQ r) b dvrtfOJvrjrrjS dyaJviQo&oJ rr)v Sixrjv cessis. 
xai rb XQ§ oS ixTtvvvroJ, ras xara tov iyyvrjd"ivros,30 
rj vneQ ov ras ivro).ds eyQatpev rj rrjv dvrtcpajvrjOtv 
unrjXfre, naQa rov Snveiauvros ixxoJQOVfievos dyojyas. 

CAPUT II. 
(B) Ov fir)v ovSi ini rd nQayptara riov Savetoa- Sed neque ad res debitorum quae ab aliis deti- 

flivOJV. 

nQt 
re ftuv 
in 



naQ ereQOJv xarexotro, xojqrjoet npoxeQov, nentur veniat prius, aut.equam transeat viam super 

"* fideiussores et 



v av SteX&elv rijv ini rals neQoovaXiats bSov xard 35 personalibus et contra mandatores et fideiue 
uavSarojQOJv xai iyyvrjribv xai dvncpojvrjrdiv' ovtoj sponsores : sicque ad res veniens principalis, sive ab 
re ini t« nodyjuara iX&cov rov nqojrorvnov, eXye alio teneantur, et detinentes eas couveniens, si ne- 
naQ* eriQQjv xarixotro, xai raiis inetXrjfifiivots aircov que inde habuerit satisfactionem , tunc veniat ad- 



ifOxXf)aaS, e'iye ftrjSi ixeifrev oxoirj rb ixavbv, rrjvt- 
xavra xoJQeirco xard rcov nQayfidrcov rcov iyyvrjrcbv 40 



res fideiussorum et mandatorum et Bpon- 



quantum ab illo accipere non potuit, in tantum cum fideiussore vel constitutae pecuniae reo vel mandatore 
agat et ab eo reliquum consequatur. Atque haec si quidem utrique, tam p?incipalis debitor, quam fide- 
iussor aut mandator aut constitutae pecuniae reus praesentes sint, omni modo serventur. Si vero fideiussor 
quidern aut mandator aut qui constitutum suscepit adsit, principalem autem debitorem abesse contingat, 
durum est creditorem alio mittere, cum statim a fideiussore aut mandatore aut pecuniae constitutae reo 
exigere possit. Sed huic sane rei idoneo modo medendum nobis est. Neque enim ulla hic erat antiqua 
lege definita medendi ratio, tametsi magnus ille Papinianus haec primus demonstraverit. Conveniat igitur 
fideiussorem aut constitutae pecuniae reum aut mandatorem, et tudex qui causae praeest fideiussori, et 
eundem in modum constitutae pecuniae reo et mandatori principalem debitorem sistere volentibus tempus 
concedat, ut ille prius actionem sustineat, et ita ipsi in ultimum reserventur subsidium. Atque in ea re fide- 
iussori et pecuniae constitutae reo et mandatori auxUium praestet is penes quern iudicium est {fideiussori- 
bus enim et eiusmodi hominibus auxilio venire fas est), ut ille ipse adductus actione interim eos liberet, 
qui pro eo urgentur. Quodsi tempus ad hoc statutum praeterient (nam temjws quoque definire iudicem 
oportet) , tum [aut] fideiussor aut mandator aut constitutae pecuniae reus litem suscipiat et aebitum solvat, 
actionibus contra eum, pro quo fideiussit vel mandatum scripsit vel pecuniam constituit, a creditore ad 
ipsum translatis. 

II. At ne ad debitorum quidem res, si ab aliis delineantur, prius veniet quam actionum personalium 
viam contra mandatores et fideiussores et constitutae pecuniae reos absolverit. Cumque ita ad res debitoris 
principalis, si quidem ab aliis detineantur, venerit earumque detentores petierit, si ne inde quidem ei satis- 
factum sit, tunc res fideiusso?-um et mandatorum et pecuniae constitutae reorwn persequalur. Idem autem 



1 Svvrj&ri Proch., Epan. || 7 ftiv M] om. LB Proch., 
Epan. || 8 yneXfrr)v L 1 || 1 1 rbv om. LB || 13 ovSi — 
1 5 vcprjyijadfievos om. B \\ 1 4 nantavbs M nannotavbs 
L || I4s</. cf.Dig.A6, 1,49,2 1| 27 ini rovrco Proch.cod.unus, 
Epan. || 28 rj libri, om. e \\ 30 xard om. L 1 || 32 vnetSrjX&e 
B Proch., Epan. || 33 ini om. M\\ 34 xarixotvro ML |j 35 neQ- 
oovaXiats M] nQoacontxaie LB Proch., Epan. || 37 eire 
L 2 || 38 xare'xotvro L \\ rovs inetXrjfi/uivovs LB Proch., 
Epati. || 39 eiye firjSi M] ei firjSi Z? ei Si itr) Proch., Epan. 

1 potuerint V^l aut sponsorem om. R \\ 3 mando- 

rem /2 1 || 5 et (om. V) intercessor RV] et fldeiussor aiit 

mandator aut sponsor T (Gr.) || haec — hoc quidem (10) 

in ras. 4 vv. scripsit R 2 \\ 6 fldeiussor VT\ intercessor 

III. 



vulg. || aut mandator — subiecit om. R( l ) || 9 fideiusso- 
rem] intercessorem R(\ vulg. || aut mandatorem aut spon- 
sorem om. R( 2 ) \\ 11 curandum] curandum est vulg. || 
1 2 quondam V \\ data R 1 1| 14 haec om. R \\ primus T ( Gr.) \\ 
fideiussorem aut sponsorem aut mandatorem VT] inter- 
cessorem R al. || 16 fideiussori, idem est dicere sponsori 
et mandatori, uolentibus V] intercessori uolenti R al. || 
19 ipse R vulg. || reseruetur RT seruentur V || 20 inter- 
cessori] fideiussori VT (et sponsori et mandatori add. 
vulg.) || haec R || 21 et in talibus T \\ pro esse R 1 || san- 
citum RVT \\ delucto R l \\ 22 conuentionem V l \\ pro 
eo immolestia fuerunt R, *eo (pro reo V 2 ) melestiam 
ferunt V || 23 haec R l || 26 exigatur] exsequatur (al. 
exigatur V 2 ) V 

4 



Nov. IV 2. 3 



26 



DE FIDEIUSSOItTBUS 



xui pavSarcbqcov xai dvrtfcovrjrtov. Tavrbv Si iartv 
eineXv xdv eX rtvas i%oiev anavres ovrot Ofiotv av- 
roXs vnev&vvovs xai rdis vno&rjxaqiuts aycoyaXs iv- 
t'xeo&ut Svvufiivovs. Kara ftivroi rov tiqcototvtcov 
xal rcbv ovtcov nuq' uvrco nquyftdrcov, e'ire Tals neq- 
aovuXiutS e'ire rais vno&rjxaqims ev&vs e'ire dufO- 
riqais XQn aaa ^ at (3ovXrj&eirj , ndoav avro} SiSofiev 
iiSetav, rrjv £ftnqoa&ev ijfiXv eiqrjftivrjv oSbv Te xai 
rdgtv ini tojv dXXcov nqoscbncov re xai &efcdrcov vo- 



sorum. _ Idem est dicere vel si quos habuerint omnes 
ipsi sibimet obligatos et qui hypothecariis actionibus 
teneri possint. Contra principales tamen et existen- 
tes apud eos res (sive personalibus sive hypothe- 
5 cariis mox sive ambabus uti voluerit) omnem ei 
damus licentiam, quae dudum a nobis dicta est, et 
viam et ordinem in aliis personis casibusque sanci- 
tam. Et non solum hoc in creditoribus dicimus, sed 
et si quis emerit aliquid ab aliquo, deinde acceperit 



fto&errjoavres. Kai ov tovto ftbvov ini SavetOTcov 10 eum quem vocant confirmatorem , et moveatur in 
(paftev, dXXd xai e'i tis cbvrjaatrb rt naqd tivos, eha aliquo venditionis conventio contra venditorem facta, 
tbv xaXoiftevov Xdfioi pef3atcorr)v, xai aaXevoiTo xard non adversus contirmatorem mox emptor accedat, 
■tt rd rfjs nqdoetos, ivnytoyrjs xard rov nqdrov ycvo- neque tenentem aliquid rerum venditoris, sed ad 
iievrjs, ftr) nqbs %bv fie/3aicoTr)v ev&bs b dyoqaorr)s venditorem prius, et sic ad confirmatorem , et tertio 
Xcoqeirco, ftrjSe rbv xarixovrd rt rcbv rov nenqaxbros 151oco contra detentatorem. Eadem etiam hic exi- 
nqayftdrcov, dXX' ini rbv nquTrjqa nqbreqov, ovrco stente divisione super praesentibus et absentibus, 
re ini rbv jJeftaicorriv, xai xard rqirrjv rugtv ini quam dlldum in fideiussoribus et mandatoribus et 
rbv xarixovra. Trjs airfjs xdvrnv&a Siatqiaecos ovorjs sponsoribus ac credjtoribus [causa debitorum] san- 
ini re rcov naqbvrcov kni re rcbv anbvrcov, rjviftnqo- civimus; similiter obtinente etiam in aliis contracti- 
a&ev ini re rcbv iyyvrjrcov xai ftavSarcbqcov xai av- 20 bus, in quibus fideiussores aliqui aut mandatores 
rifcovrjrcbv ini re rcov Savetoaftivcov evofto&errjoa- aut sponsores accipiuntur, et in ipsis principalibus 
ftev. Oftoicos tovtov xqarovvros xai ini rcov dXXcov ex utroque et in heredibus eorum et successoribus. 
ovvaXXayfcarcov, iv ols iyyvrjrai rtves rj ftavSdrcoqes Antiqua siquidem lex haec valeat rursus et cum 
r) dvrtfcovrjrai nqosXrjtp&etev, ini re avrcbv rcbv nqco- huiusmodi iustitia atque divisione nostros subiectos 
rorvncov exariqco&ev ini re rcbv xXrjqovbucov avrcbv 25 foveat. 
xat otaooxcov. U ftev ovv naKatos voftos ravra xqa- 
reirto re av&ts, xai uerd ravrrjs rrjs Stxatoovvrjs re 
xai rrjs Siaiqioetos rovs rjfieriqovs vnrjxbovs &aXnerco. 

CAPUT III. 

(f~) Tb 8e ife^rjs rais dv&qconivais (ioij&ovv &e- Quod autem de cetero humanis auxiliatur curis, 

qaneiats, ei xai nat rcbv Savet\bvTtov ov xara&vuiov 30 licet quibusdam creditoribus non forte sit gratum, 
tatos ioriv, dXX' ovv rjfiiv nq<,s ftXav&qconiav vevo- a nobis tamen propter clementiam sancitur. Si quis 
uo&errjo&co. Ei ydq ns Saveioete x ovatov > trj rov enim mutuaverit aurum debitoris substantiae cre- 
SeSavetOftivov neqiovoia ntoreviov, b Se eis kxrtotv dens, at ille ad restitutionem auri non sit idoneus, 
xqvaiov ftev ovx evnoqoirj, neqtovaiav Se dxivrjrov k'xot, substantiam autem immobilem habeat, verum cre- 
o Savetorrjs Si intxiotro xai x ovatov Ttdvrcos initjrj- 35 ditor ardeat aurum omnimodo quaerens, illi vero non 
roirj, rcb Se obx eXrj nqbxetqov, ovSi ns xtvrjrrj neqt- sit facile, neque ulla mobilis substantia (damus enim 
ovoia (SiSoftev ydq rtb Savetarfj fSovXouivcp xai xtvrjrd creditori volenti immobiles res accipere pro auro), 
nqdypcara Xaf3eXv dvri x ovatov )t a ^ <woc rts tbvov- sed si nec quispiam emptor immobilium eius rerum 
uevos dxivrjra avrov nqdyftara naqeirj, rov Savetorov adsit, creditore frequenter etiam divulgante quoniam 
noXXdxts xai &qvXXovrros, tbs vnbxetrat rd rov Sa- 40 subiacent debitoris res, et ob hoc terrente adire 
vetouftivov nqdyfiara, xai ravrrj foflovvros rois nqos- 

32—27, 18 habent Prochiron 115, 11; Epanagoge 28, 12. 

dicendum est, si quos hi omnes sibimet dbligatos habeant quique hypothecariis actionibus teneri possint. 
In debitorem tamen principalem atque res quae in eius manu sunt, sive actionibus personalibus sive hypo- 
thecariis statim sive utrisque uti velit, omnem ei licentiam damus , praedicta a nobis via et ordine in 
reliquis et personis et casibus sancita. Neque solum de creditoribus hoc dicimus, verum etiam si quis 
a quo quid emerit atque confirmatorem quem vocant acceperii, et venditio , actione contra vendiiorem in- 
stituta, aliquatenus labefactetur, non statim confirmatorem emptor conveniat neque eum, qui quid ex rebus 
venditoris detinet, sed prius venditorem, indeque confirmatorem , et tertio loco detentorem. Eademquc 
hic quoque distinctio et in praesentibus et in absentibus adhibeatur, quam antea tam in fideiussoribus et 
mandatoribus et pecuniae constilutae reis quam in debitoribus sanximus. Quod similiter in ceteris quo- 
que contractibus obtineat, in quibus fideiussores aliqui aut mandatores aut pecuniae constitutae rei ad- 
sumpti erunt, et tam in ipsis utrimque debitoribus principalibus quam in hereaibns eorum et successoribus. 
Itaque antiqua lex in his et rursus valeat et cum hac iustilia ac distinctione subditos nostros foveat. 

III. Deinceps vero quod humanis curis subvenit, licet quibusdam creditoribus gralum forte non sit, 
at a nobis secundum humanitatem sancitum esto. Si quis enim debitoris facultalibus confisus mutuam pecu- 
niam dederit, ille vero ad pecuniam solvendam non valeat, bona autem immobilia habeat, et creditor tnstel 
atque pecuniam omnino flagitet, at illi in promptu non sit neque ulla res mobilis (concedimus enim cre- 
ditori, si velit, etiam res mobiles pro pecunia accipere), ac ne emptor quidem immobilium eius rerum inve- 
niatur, cum forsan vel divulget creditor bona debitoris pignori obligata esse itaque deterrcat ad empiionem 



2 xdv M(e)] xai LB Proch., Epan. (| 6 nqooconi- 
xaXs L Proch., Epan. || 7 avroXs L || 9 &**ftdrcov 
A. 1 || 17 sq. in L post vv. ini rrjv (sic) /3ef3atcoTr)v 
initio f. 9" errore repetitis vv. xav oaXevotro xard n 
— nenqaxbros nqayfidrcov (12 — 16) statim subicitur 
ini re rtbv anbvrcov (v. 19) mediis omissis; m.2 delet 
xav — nqayfidrcov et in mg. supplet xai rqirrj rd- 
£et xard rov xarixovros' rrjs avrrjs Si xai ivrav&a 
ovarjs rr)s Staiqioecos int re naqbvrcov \\ 26 ravrrj L || 
29 &eqaneius L \ 31 vevopo&eteio&co M a L || 33 Sa- 
veioofiirov Pror/,., Epan. || 36 rb Se L Proch., Epan. || 
37 xtvrjrd Cuiacitu] axivrjra libri (s) 



1 habuerit R || *homines (ho»*f F') lihri || 2 ipsis 
vulg. || 3 tamen] tantum jR || 5 ambobus V H ei om. V || 
6 dicta] electa R || 9 deinde hac acceperit R || 1 uocat 
R || 15 hic etiam U|| 1S ac] a R 1 || causa debitorum om 
R l ; causa debitorum horum V || 19 leg. Bimiliter (hoc) 
obtinente? || 21/. leg. accipiantur j| 24 nostr«s V 1 1| 20 rubr. 
de solutionibus et uerborum significatione RT mg. || 
31 An sancitor? (Heimbach) || 32 cnim] etiam enim R 1 1| 
debitorihus R l || 36 enim] punctis del. in R || 38 sed si] 
si V scd 7' 1 | 39 creditores R a || deuulgante R l V l || 
40 subiaccant VT $ dehitores /?' || terrentes R a 



ET MANDATOEIBUS 



27 



Nov. IV 3 



idvai (3ovXofievove raXe ayooaoiate- rTjviyavza ini usv volentes emptionem: tunc in hac quidem felicissima 
t?/s eiSaiuovoe tovttjs nbXetos oi tvSo&TaToi ttjs rjus- civitate gloriosissimi nostrae reipublicae iudices 
Teoae noXtTsiae aq%ovTte xard ttjv ixdaTco Tsrayuevriv secundum unicuique concessam a lege et a nobis 
Tzaga xov vo/iov xal rjftcbv SixaioSooiav, kv Si t«Is iurisdictionem, in provinciis autem gentium praesides 
inaQxitus ol tojv i&vcbv r/yovftevoi naqaaxsva^sToi- 5 praeparent, subtili aestimatione facta rerum debi- 
oav, axQipovs StaTtftrjascos yivo/isvrjs ra>v n^ay/iaTaiv toris , dari secundum quantitatem debiti possessio- 
tov xQsojoTTjoavTos, SiSoa&at ngbs avaloyiav tov xQiovs nem immobilem creditoribus cum tali cautela cum 
xrtjotv axivrjxpv roXs Savsiorals /isto. toiovttjs aafa- qua debitor dare possit. Rerum vero datio sit huius- 
Xsiae, fisy r;s av 6 xq^ojottjs Sovvat Swrj&sirj. Ta modi: quaecumque quidem meliora sunt, dentur cre- 
Si rfjs raiv nqayfiarojv Sooscos larco TotavTa, onota 10 ditori, quae vero deteriora, apud debitorem post 
T<i fisv xaXXico SiScoai tco SavsiOTJj, t« Ss iXdrrco debiti solutionem manere sinantur. Etenim non 
naod T<j5 xQicoaTr\ /tsTa tt)v tov xqsovs Xvoiv fisvsiv erit iustum, dantem quidem aurum, recipere autem 
■ iq. s Kal ydo ovx av sirj Sixaiov, rdv SbvTa fiev xqv- aurum non valentem, sed coactum suscipere pos- 
aiov, XafSelv Si xovaiov oi Svvdfisvov, dXX' dvayxat,b- sessionem immobilem, non vel meliora rerum de- 
fievov xaTaSe^aa&ai xttjoiv dxivrjTov, ftrjTa yovv xaX- 15 bitoris percipere, et per hoc habere consolationem 
Xiova tcov tov xgscboTov nQay/iaTcov Xa/3elv xal rab- quia, si aurum non recepit aut aliud rerum quae 
rrjv yovv txsiv naoayjvxrjv, oTmeo si xai xQvoiov oix portari possunt, tamen hcet ei possessionem non 
ei'Xrj<psv rj sTSQa tcov cpeQso&ai Swauevcov nQayfid- inutilem habere. Sed hoc quidem sit clementia 
xcov, dXX' egeoTiv airco xttjoiv oi cpavXrjv i#ew. IdXXd quaedam clara legis : agnoscant autem creditores 
tovto fisv eaTco cpiXav&Qconia tis aatpijs %ov vbfiov • 20 quia , etsi non hanc conscripsissemus legem, ne- 
yivcoaxeTcoaav Se ol SavsitpvTss, cbs xav si fir) rovrov cessitatis ratio ad hoc causam perduceret. Si enim 
Hyqdvjaftev tov rbftov, b ttjs dvdyxrjs Xbyos sis tovto non sit idoneus pecuniarum debitor nec ullus emp- 
to nqdyfia nsqtrjys. Kai yd^ oix svnoqcbv xQVf t ^ rtov tor, nihil aliud facturus erat quam propriis ce- 
b Savetadfievos ovSe dyopaoTtbv rjfisXXsv ovSsv Stsqov dere, et rursus res ad creditorem mento veni- 
noaTTsiv r) Ttbv oixsitov igioTao&ai, xai av&is rd 25 rent aurum percipere non valentem. Quamobrem 
TtqdyfiaTa nqbs tov Suvsiottjv sixoTcos i/jboei xQ v<Tl0v quod cum iniuria et affectu acerbo perduceret cre- 
XaflsXv oix ioxiovTa. "£2stb onsp fx.sd'' vfiQscos xai e| ditorem et debitorem, hoc nos clementer simul et 
dnoTsXiofiaToe nixqdv nspiioTaTo tov ts SavsiOTrjv rbv legaliter decidentes et infelicibus debitoribus auxi- 
T£ xQ ea > arT l v t tovro rjfisie fiXav&pcbnojs re aua xai liamur et acerbis creditoribus non apparebimus duri, 
vofio&eTixcbs StsXbfisvot xai toXs rjrvxrjxboi xQ£(°oTais 30 causam eis deputantes ad quam , si permanerent in- 
fSorj&ovfisv xai toXs ntxpoTaToie Ttbv SavsiaTtbv oix dv oboedientes, tamen modis omnibus advenirent. Si ita- 
tpavsirjfisv SisxoXoi, nQay/ia airoie intraTTovTss , sis que creditor paratus est praeparare quendam emp- 
6ns(>, si Siiftsivav dnsi&ovvTss, ndvrtos dv dfixovro. torem, necessitatem habere debitorem hoc agere, 
Ei fiivToiys b SavsioTrjs stoi/ios ioTt napaaxsvdoai praebentem huiusmodi cautionem arbitrio iudicantis, 
Tivd tov tovovfisvov, dvdyxrjv sxsiv rbv xQ^ojaTrjv tovto 35 qualem omnimodo est dare possibilis. Undique enim 
nqdxTstv, SiSbvTa rotavTrjv dotpdXsiav Soxtfiaoiq rov ita creditoribus providendum est, ut non debitores 
Stxdt,ovTOS, onoiav bXtos kori Sovvat SvvaTos. nav- graventur. 
raxb&sv yaQ ovtoj tojv Savstarcbv nQOvorjTeov, cbs ftrj 

1 tovs xQ eoj(JTae paqvvat xa&dna}-. JavsiaTrjv Sb 1 Et absolute creditorem ponimus, antiquas se- 
Ti&sfisv, toXs dpxaiote dxoXov&ovvrse vbfiote , ndvra 40 quentes leges, omnem, qui actionem habere contra 
tov dytoyrjv sxstv xard Ttvoe Svvdftsvov, si xai fiij aliquem potest , Ucet non sit mutuum gestum , sed 
Sdvsia/ua rb nsnpayftivov, dXV Stepov ti awdXXayfia alter quidam contractus consistat. Argentariorum 
xafrsoTTjxof SrjXaSrj tiov dpyvponQaTtxibv dvrifojvrj- quippe sponsionibus propter utilitatem contractuum 
osojv Std to xQyotftov rtbv owaXXayfiaTtov ini ttjs in ordine moderno durantibus. 
vvv fisvovocbv rd^Ecos. 45 



accedere volentes: tunc in hac quidem felicissima civitate gloriosissimi reipublicae nostrae magistratus se- 
cundum iurisdictionem unicuique a lege et nobis statutam, inprovinciis vero populorum praesiaes, accurata 
rerum debitoris aestimatione facta, creditoribus pro rata debiti possessionem rei immobilis dandam curent 
cum ea cautione quam debitor praestare possit. jRatio vero rerum dationis talis sit, ut quae meliores sunt, 
eas det creditori, deteriores vero soluto debito apud debitorem manere sinat. Neque enim iustum esset, 
qui dedit pecuniam, recipere vero pecuniam nequit, sed rem immobilem accipere cogitur, eum non me- 
liores certe res debitoris accipere , atque hoc saltem solacium habere quod, etsi pecuniam non acceperit 
neque alia eorum quae moveri possunt, at possessionem non vilem ei habere licet. Atque haec quidem mani- 
festa benevolentia legissit; intellegant vero creditores, etsi hanc legem non scripsissemus, necessitatis tamen 
rationem res eo fuisse perducturam. Nam debitor et' pecunia et emptoribus destitutus nil aliud facturus 
erat nisi ut bonis suis cederet, resque iterum ad creditorem esse venturas par erat, qui pecuniam consequi 
non poterat. Quare quod cum contumelia et acerbo eventu tam creditori quam debitori immineret, humane 
et ut tegislatorem decet distinguentes et infelicibus debitoribus succurrimus nec acerbissimis creditoribus 
duri videbimur, rem eis imperantes ad quam, si in recusando perstitissent , omnino perventuri es- 
sent. Si tamen creditor emptorem quendam procurare paratus sit, debitor necesse habeat id facere, talem 
cautionem arbitrio iudicis praestiturus quam omnino praestare poterit. Ab omni enim parte creditoribus 
1 ita providendum est, ne debitores utique graventur. Creditorem autem antiquas secuti leges eum sta- 
tuimus, quicumque actionem contra ahquem habere potest, licet non sit mutuum quod actum est, sed 
alius quiaam contractus: argentariorum scilicet constitutis propter utilitatem contractuum in eo qui nunc 
cst ordine mansuris. 



1 tni om. L a |i 4 nttQa] vnb Proch., Epan. || St- 
xatoSooia L || 5 i&viaiv] &EftMTtov Proch., Epan. || 1 1 t« 
ante fiev om. Haloander || 16 tcov ts XQ e <baroJv'i L x || 
TavTa L || 22 b ttjs — nsQirjye om. L || 24 ffisXXsv 
urjSsv L || 32 si om. L l \[ 39 xa&dnai-] sequentibus iunxit 
s || 40 dxoXov&ovvTal L 1 

2 * gloriosissimae || 4 autem] quidem V || 5 prae- 
pararent R || 6 debitam V || 7 cum qua] quam V || 
8 dari V \\ 11 sinatur V 1 || 12 aurum om. V || 13 ua- 
lente R l || possionem R || 15 per hoo V vulg.] per 



haec R (Tavrrjv Gr.) || 16 recepit V] recipit R vutg. 
receperit T || aliud] alia vulg. (Gr.) \\ 17 tamen] et tamen 
R*V\\ 18 hoc Vvulg.] haeo RT\\ 22 emptor VT] emp- 
tor ageret R emptor sit vulg. || 26 cum] eum V 1 || 
effectu R] affectu VT vulg. \\ perducerent VT j| 29 acerbi 
Ffi 2 || dari RVT al. || ei V || 31 adueniret V \\ 33 haec 
R || 35 omnino T \\ possibilis R V l T] possibile V 2 vulg. II 
39 Et] Vt V rubr. (corr. V 3 ) || 42 aliter V \\ quidam 
R V] quidem vulg. || consistit R V (| argentariorum quippe 
sponsionibus suppl. F 2 in spat. vac. 

4* 



Nov. V pr. 1 



28 



DE MONACTTIR 



(E n iXoyoe.) TdroivvvnaQ^ rjucov in^wcpeXeia rwv (Epilogus.) Quae igitur a nobis pro cautela 

vnrjxowv vevofio&errjfiiva fiav&avovoa r) ar) vneooyi] subiectorum sancita sunt, cognoscens tua eminentia 

rols awrj&eot nQoygdfiftaotv ivravfrd re xai navra- sollemnibus programmatibus et hic et in omni dicione 

%6ae rrje vnrjxoov faveoa yeveo&ai naoaaxevaadreo, fieri manifesta procuret, ut etiam inter gentes agno- 

(iiere xdv role tf&veot yivoioxetv rove vnrjxoove, bnborj 5 scant subiecti quanta fuit nobis pro illorum utili- 

yiyovev rjuXv rrje ixeivwv wcpeXelae r) noovoia. Dat. tate providentia. 

xvii. k. April. ind. xm. Flavio Belisario v. c. cons. Dat. xvn. k. Iul. CP. Belisario v. c. cons. 

[a. 535.1 



Coll. I tit. 5 



R DE MONACHIS R. 

Imp. Iustinianus A. Epiphanio archicpiscopo huius 
felicissimae civitatis et universali patriarchae. 



HEPl MONA2THPI2N KAIMO- 
NAX2N KAI HrOYMEN2N. 10 

sfvtoxvdrwQ 'Iovortviavbe Avyovaros Entcpaviw rcp 
dyicordrop xal fiaxaQtotrdrcp aQ%teniaxoncp rrfi ftaot- 

XiSoe ravrrje noXews xal oixovftevtxcp narQMQ%r\. 

(IlQooiuiov.) 'O iv doxr)aei fiova%ixr) fdioe ovrcoe (Praefatio.) Conversationis monachilis vita sic 
iari aefivde, ovrcoe oixeiovv olSe d , ew rov eie rovro 15 est honesta, sic commendare novit deo ad hoc ve- 
iQXOfievov dv9~Qconov, cbere ndvra ftiv dv&Qcomvov nientem hominem, ut omnem quidem bumanam eius 
avrov oniXov dnogveiv, xa&nQov Si dnocpaiveiv xai maculam detergat, purum autem declaret ac ratio- 
rrj Xoytxfj nQtnovra cpiaei xai rd noXXk xard vovv nabili naturae decentem et plurima secundum men- 
iveQyovvra xai rcov dv&Qconivcov cpQovriScov vneQre- tem operantem et humanis cogitationibuB celsiorem. 
qov. Ei roivw fiiXXoi ne eoeofrai fiova%6s dxQif3r)s, 20 Si quis igitur futurus est monachus perfectus, in- 
oeX xai rije rcov &eicov avrcp Xoyicov natSeias xai diget et divinorum eloquiorum eruditione et conver- 
doxrjaecoe dxQtpove, coere rrjXtxavrrje dj-ico yeviofrai sationis integritate, ut tanta dignus factus sit muta- 
fieraf3oXr)e. *£2ir)&rjfiev roivw xai rjfieie vcprjyrjaao&ai tione. Credidimus igitur et nos explanare quod 
ro noaxriov airois xai dycoviards avrove dXrj&eie rrjs agcndum est ab eis, et decertatores eos veroB ad 
ini ro &elov 6Sov xaraorrjoai. Kai ovros rj/uiv 6 25 sacram viam constituere. Et ita nobis intentio prae- 
axonos rov naQovroe iari vofiov , cbsre fierd rd neQt sentis est legis, ut post illa, quae de sanctissimis 
rcov d~eo(piXeordrcov imoxoncov vevofio&errjftiva xai episcopis sancivimus et quae de reverentissimis cle- 
rd neQi rcov evXafJeordrcov xXrjQixcov Starerayfiiva ricis disposuimus, neque quod monachicum est extra 
/trjSi ro fiovaxtxbv tj-co xaraXineiv rov nQoerjxovroe. quod competit relinquamus. 

CAPUT I. 
(A) 'Exeivo roiwv nQorcbv dXXcov Qtjriov, cberexardSO Illud igitur ante alia dicendum est, ut omni tem- 
ndvra %o6vov xai iv dndorj rfj yfj rrjs rjfiertQas /3aot- pore et in omni terra nostra, si quis aedificare ve- 

Nov. V (= Coll. I tit. 5: gloss.) Graece extat in M et A (in quo est rirXos J); om. in L. — Avrrj rj veaoa 
ovx irifrrj bXrj eie rd flaatXtxa aXXd naQeOtconrj&rj , brt rd juiv avaioelrai vnb rrjs Qxy veaQae, ra o ouoicoi 
Stardrrerat vn' avrrjs. /uovov 8i rb iv ravrrj nQcbrov xecpdXatov xarearQcb&rj iv /3i. 8' rcbv (iaotXtxaiv n. 
a xecp. a' rb Si SevreQOv ravrrje xecp. fiereri&r/ iv rfj Qxy veaQci M (sim. h' 1 in mg., Nomoc. m 11, 1. 3). — 
Epit. Theod. 5, Athanas. 1, 13 (inde Coll. const. eccl. 3, 1, 13). Iulian. const. IV. 

Prootmii pars prior extat Coll. LXXXVII capit. 6. 

cap. I habent B 4, 1, 1 (inde L in nov. 123 post cap. 33, et Nomoc. md 2, 2) et Coll. LXXXVII capit. 6 ( — Oco- 
rrjoiae 29, 6). Summarium exlat in Nomoc. XIV tit. 11, 1. 

Epilo gus. lam quae in subditorum utilitatem a nobis sancita sunt, eminentia tua cognoscens 
solitis edictis et hic et per omnes partes imperii manifesta facienda curet, ut etiam qui in provinciis 
sunt subditi nostri cognoscant, quanta nobis salutis eorum cura fuerit. 



V. 



DE MONASTERIIS ET MONACHIS ET PRAESULIBUS. 



Imp. 



Iustinianus A. Epiphanio sanctissimo et beatissimo regiae huius urbis archiepiscopo et patriarchae 

universali. 

Praefatio. Vita monachica adeo est honesta, adco scit deo conciliare hominem eo ingredientem, 
ut omnem humanam maculam ab eo detergeat purumque eum reddat et rationali naturae parem et medi- 
tatione plerumque valentem et humanis curis superiorem. Si quis igitur perfectus monacnus futurtis est, 
is et sacrarum litterarum disciplina et diligenti exercitatione indiget, ut tanta dignus fiat mutatione. 
Quamobrem nobis quoque visum est quid illis faciendum sit praecipere eosque veros tuctatores in ea quae 
ad deum ducit via readere. Atque haec nobis est legis praesentis tntentio: ut post ea, quae de deo ama- 
tissimis episcopis sancita ct quae de religiosissimis clericis disposita sunt, ne rem monachicam quidcm 
ordine idoneo destitutam relinquamus. 

I. Illnd igitur prae ceteris statuendum est, ut omni tempore et in omni terra nostri imperii, si quis 



1 cbcpeXeiq] cautela (i. e. dorpaXeiq) f || 3 nooayQafc 
uaatv L || 6 yiyovav L || dat. rrj nob tC, Cal. April. *•* 
t/ vnareias Falbio Bilis. rov X.afinQordrov M (t£ xaX. 
AnQtX. Ath. ; xvii k. Aprilis Iul. w , kal. April. Iul. codd. 
aln, firjvl AnQiXXlco Theod.) || 9 inscr. neQl noXtretas 
uora%a>v A neQi fiova%cov Theod. e \\ 1 2 xai fiaxapico- 
, „ , ,o — narotuQxrj] narQtaQ%rj rrjs flaaiXiSoe noXecos 
A 14 ftflvaytxoe A \ 15 rovro Ms Coll. 87 cap.] avrov 
A H lfi navra fiiv rcbv dfiaorrjfidrwv dno£iei rbv anX- 
Xov A || 17 dnocpalvei A || 18 xai om. A \\ 19 xai] wS 
A || ^20 f.i ow A || 21 alrbv A \ 22 bnwe rrjXtxav- 
rrje dgtoi perafloXrje yivrjrai A || 2H we A || 27 &eo- 



cpiXeordrwv A:] d^eocptXwv M || 31 ndarj A Nomoc. || 
fJaotXeias] il-ovoiae A, om. Coll.87 cap. codd. pferique (e) 

1 pro M ras. 4—5 litt. R x || 5 fuit R*V] fuerit R' vulg. || 
7 subs cr. de di ex R (et Bamh. II) || (xvm Bamh.) || bilisario 
vc cs cous.v.ccli (sic) R || 14 monachilis RT] monachalis 

V vulg. || 16 omnem om. V 1 || quidem] quodiZ 1 1| 17 de- 
tergeret R || 18 natura RV \\ 20 est] essc R est esse 

V I 21 eloquiorum om. F« || 22 sit] si /J« J| 23 credi- 
mus V 1 1| cxplanere (e medium in ras.) V || 30 rubr. Si 
quis velit edifficare monasterium R mg. || 31 nostra V] 
om. R vulg. 



DE MONACHIS 



29 



Nov. V 1. 2 



Xeias, ei nore ns oixoSofceXv evayie p.ovaarf)qiov ftov- nerabile monastcrium voluerit, non prius licentiam 

Xotro, fifj nqbreqov dSetav elvai rovro nqdrretv, nqiv esse hoc agondi, quam deo amabilem locorum epi- 

av rov &eotptXiararov rcbv rbncov iniaxonov nqos- scopum advocet, at ille manus extendat ad caelura 

xaXiaatro, o Si x^ods re dvareiveiev eis ovoavov, xai et per orationem locum consecret deo , figens in eo 

Std rf)s ei%ns rbv ronov dvteqcbaete &etb, nrjgd/ievos 5 nostrae salutis signum (dicimus autem adorandam et 

iv avriji rd rfjs tj/iereoas ovfiftoAov acorrjqias (cpauev bonorandam vere crucem), sicque incobet aedificium, 

Se rbv nqosxvvTjrov xal rifiiov bvrcos aravqbv), ovrco bonum utique quoddam hoc et decens fundamentum 

re dqgrjrai irfi oixoSojuias, xaXbv Stj^ nva rovrov xai ponens. Hoc itaque principium piae venerabilium 

nqenovra &efieXiov anod~e'fievos. Avrr} fiev ow dq%i] monasteriorum fabricae fiat. 

rr)s svoef3ovs rcbv evaycbv fiovaorrjqicov notrjoecos tarto. 10 

CAPUT II. 

(B) 'Evrev&ev 8e r)fiXv xai rd neqi rtav xa& y exaarov Hinc autem nobis etiam de singulis monachis cogi- 

fiova%cbv axenriov, riva nqosf/xei yivea&at rqbnov tandum est, quo convenit fieri modo, et utrum liberos 
avrois, xai nbreqov iXev&iqovs fibvov r) xai oixeras solum aut etiam forte servos, eo quod omnes simi- 
rvxbv, Sibri ndvras bfioicos r) &eia Se'xerai %dqis, nqo- liter clivina suscipit gratia, pracdicans palam quia, 
xrjqvrrovaaaafcbs, cos roye ini rrj rov &eov Xarqeict 15 quantum ad dei cultum, non est masculus neque 
ovx tartv dqaev ovSe &f)Xv, ovre eXev&eqos ovre Sov- femina, neque liber neque servus: omnes enim in 
Xos' ndvras ydq ev Xqiarcq ev eixbrcos vofii^ea&at. Christo unam mercedem percipere. Sancimus igitur 
0eanit,ofiev roivw rols d"eiots dxoXov&ovvres xavbat, sacras sequentes regulas, eos qui singularem con- 
rovs eis fiovr)qr] /3iov naqayyeXXovras ftr) nqoxeiqcos versationem profitentur, non prompte mox a reve- 
ei&vs naqd rcbv evXafSeardroJv r)yov/ievcov rcbv eva- 20 rentissimis praesulibus venerabilium monasteriorum 
ycbv fiovaarrjqiatv axfjfia XafifSdvetv fiovaxtxbv, dXV habitum percipere monachilem, sed per triennium 
bni rqteriav oXr t v, eXre eXev&eqot rv^bv eXre SovXot totum (sive liberi forte sive servi sint) tolerare, non- 
xafrearfjxotev, nqosxaqreqeXv ovnco rov fiovaxtxov axv- dum monachicum habitum promerentes, sed tonsura 
fiaros r)£tojftivovs , dXXd xovqd re xai ia&f)rt rfj rcbv et veste eorum qui laici vocantur uti, et manere di- 
xaXovfiivojv xqv ^ - 1 Xaixiov, xai fiivetv rd rov &eov 25 vina discentes eloquia; et reverentissimos eorum ab- 
SiSaaxoftivovs Xbyta' xai rovs evXafieordrovs aircbv bates requirere eos, sive liberi sint sive servi, et 
fjyovfiivovs nw&dvea&ai re avrcbv, eXre iXev&eqot unde eis desiderium vitae singularis accesserit, et 
xa&earr)xotev eXre oixirat, xai nb&ev avrovs int&vfiia discentes ab eis, quia nulla maligna occasio ad hoc 
rov fiovfjqovs eisfjX&e (3iov xai ftav&dvovras naq' av- eos adduxit, habere eos inter eos qui docentur ad- 
rcbv, cbs ovSefiia novrjqd nqotpaats eis rovro airovs 30 huc atque monentur, et experimento percipere eo- 
fjyayev, txetv avrovs iv roXs StSaaxofiivots krt xai rum tolerantiam et honestatem. Non enim facilis est 
vov&erov/jtivots, xai Stdnetqav Xauf3dvetv rf)s avrcbv 1 vitae mutatio, sed cum animac fit labore. Et 
xaqreqias %e xai aefivbrr\ros. ov ydq qdStov ftiov dum triennio tota vita permanserint , optimos semet 
1 /uerajSoXf) fif) fierd awrovias ipvxv s ytvoftivrj. Kai ipsos et tolerabiles aliis monachis et praesuli de- 
ei fiev rbv rqterfj (3iov anavra Stafiivotev aqiarovs 35 monstrantes , hos monachicam promereri vestem at- 
eavrobs xai xaqreqtxcordrovs roXs re dXXots ftovaxoXs que tonsuram, et sive liberi sint, siue calumnia per- 

xai rcb rjyovfiivcq Setxvvvres , rovrovs rf)s fiovaxtxfjs 
agtovv aroXf)s re xai xovqas, xai eire iXev&eqot xa&e~ 

cap. II d , eoni%Ofiev 18 — ffetojfiivovs 24 habet Colt. LXXXVII capit. 7 (inde Nomoc. L tit. 33). Summarium 
cap. II extat Nomoc. XI V lil. 11,3. 

venerabile monasteriwn aedificare voluerit, non prius ei id facere liceat , quam deo carissimum loci 
episcopum advocaverit , isque manibus ad caelum extentis precatione locum deo consecraverit , figens in 
eo salutis nostrae signum (dicimus adorandam et vere honorandam crucem), atque ita pulchro hoc et de- 
cente fundamento iacto aedificium incohet. Hoc itaque sit principium piae venerabihum monasteriorum 
aedificationis. 

II. Hinc autem nobis de singulis etiam monachis considerandum est, quo modo eos fieri deceat, 
et utrum liberos solos an forte etiam servos, quia omnes aequaliter divina suscipit gratia, quae perspicue 
declarat, quod ad dei cultum, non esse masculum neque feminam, neque liberum neque servum: omnes 
enim in Christo tmum merito censeri. Sancimus igitur sacros canones secuti, ut qui monachicam vitam 
profitentur non temere ilico a religiosissimis praesulibus venerabilium monasteriorum habitum monachicum 
accipiant, sed per integrum triennium, sive Rberi forte sive servi sint, perdurent, habitu monachico non- 
dum digni habiti, sed tonsura et veste utantur eorum, qui laici vocantur, et maneant sacras litteras dis- 
centes. Atque religiosissimi eorum praesules interrogent eos, utrum liberi sint an servi, et unde cos vitae 
monachicae desiderium incesserit; et ubi nulla prava occasione eos ad hoc perductos esse ab ipsis didi- 
cerunt, in eorum numero eos habeant, qui erudiuntur adhuc et corriguntur, et perseverantiam atque hone- 
statem eorum experiantur. Neque enim facilis est vitae mutatio nisi quae fit cum animi contentione. 
1 Et si quidem triennem istum victum omnem sustinuerint optimos se atque perseverantissimos et reli- 
quis monachis et praesuli probantes, ilti veste monachica et tonsura digni habeantur, et si liberi sint, 



1 oixoSofteXv rtsA || 3 rcbv] ixeivatv rcbvA\\ inioxonov 
rcbv rbnwv L || rtqoaxaXiaatro A t Coll.81 cap. plur.codd.] 
rtqoaxaXiaotro MBL Nomoc, Coll.Sl cap. unus || 4 ava- 
reivotev L dvareivetv Nomoc. dvareivas A Coll. 87 cap. ]| 
xai om. A, Coll. 87 cap. codd. plerique || 5 avteqcbaet No- 
moc d , Coll. 87 cap. || 7 Sr) A || ovrco re\ xai ovrars A ov- 
rtos Nomoc. d \\ 8 dqgerai L || $//1 ye A || 11 rbv — 
ftovaxbv A || 12 yivea&at rtqoar)xet A || 13 nqbreqov 
M || 15 aatpfbs rtqoxriqvrrovaa ojs ye A \\ 16 &f]Xv, 
SovXbs re xai iXev&eqos' rtdvres A || 17 ev eixbrojs 
vofti^ea&ai M] ev eaftev A (unam mercedem percipere g) 
19 eis rbv fiovr)qrj ftiov fiiXXovras rtaqayivea&at A 
22 iXev&iqovs rv^bv eXre SovXovs xa&earrjxbras A 
24 ri/ om. A || 25 xQl aaa ^ ai A. \ 27 re et fire iXeu- 



&eqot — xai 28 om. A || 28 avroXs A || 29 rtaq^ av- 
rcbv om. A || 32 neiqav A || 33 ov yaq j3iov fteraj3oXr)v 
dvev avvrovias y>vxf)s ytvofiivrjv dvertrjqiararov (pro 
dvenrjqiaorov) Staacbaaa&ai A || 35 fSiov] xqbvov A || 
36 re om. A || 37 Setxvvvras A || rovrovs om. A 

1 esse licentiam V || hoc] haec R x || 3 euocet VT || 
5 ducimus R l || et honorandam om. V, et om. T || 11 rubr. 
de monachis et asistcriis R mg. || 20 praesulimus R x j| 
monasteri** V 1 |j 22 * forte siue (siue forte V 2 ) serui 
sint V; forte sunt serui (sunt siue serui R 2 ) R forte 
sint siue serui vulg. || 26 requi|re F|| 27 accesserit] ac- 
censi sunt R 1 || 30 mouentur R 1 mo*entur V 1 || 33 tota 
uita R] toto uita V toto ita vulg., toto in hac uita T |j 
permanserit RV l ]| 35 promerere V a 



Nov. V 2 



30 



DE MONACIIIS 



OrrjxotEV , avenrjQeaorove ftevetv, eire otxirat, ftrjxtrt 
navreXcbs ivo%XeXo&at, fteraf3avrae eis rrjv xotvrjv andv- 
rcov (cpaftev Sr) tj)v ij; ovQavov) Seanoreiav ' xai avao- 
na&o&cooav eis iXev&eqiav. ei yaQ iv noXXoXs d , iftaat 
xai vnb raiv vbftov rovro yiverat xai roiavrrj ris iXev- 5 
&eQia SiSorat, ncbs ovx av ioyyoeiev r) &eia %dpts rcbv 
rotovrcov avrovs dnoXvoat SeOftcbv; Ei Se eiaco rrjs 
TQterias eX&ot ns, xai Ttva rcbv eis daxrjotv napay- 
yeXXdvroiv iXxetv cbs oixirrjv f^ovXrj&Eirj (rovro^ oneQ 
ivayxos rjftXv ix Avxias nQOSrjyyetXe Zcbotftos o 9eo- 10 
(ptXeararos, dvrjQ neQtf3brjros iv daxrjoet, xai ovveyyvs 
ftev eis eixoarbv xai exaroorbv ivtavrov rrjs rjXtxias 
naQayevo/ievos, dxftd^cov Si raXs re rrje yvxV e aQeraXe 
rals re rov acofiaros iveQyeiats, roaavrrj rts avrqr rov 
&eov ^aots inav&eX), et rts roiwv, xa&dneQ einbvree 15 
icpfrrjftev, etaco rrjs TQterias EX&ot rtvd nQos SovXeiav 
iXxcov tcov f3ovXofte'vcov xal nQosxaQTEQOvvrcov icp' q> 
yevio&at ftovaypi , Xiyot re, cbs vcpeiXerb rtva nQay- 
ttara xai Std rovro eioeSQafte nQos rb ftovaorr/Qtov ' 
^eanitpftev avrbv ftr) nQOxeiQcos rovro nQarretv, dXXd 20 
nQoreQov dnoSetxvvvat raXs dXrj&eiats, cbs xai Sov- 
X6s iart xai ini xXonrj rv^bv rj ini /3ico novrjQcp xai 
nraiOftaat ^a^e7rots anoSQaaete ftiv Std rb oixeiov 
nrdiOfta, eis Se rb ftovaarrjQtov eX&ot. xai ei ftev 
dXrj&evcov dnoSeix&eirj, xai faveirj Std roiavrrjv airiav 25 
ftovaxtxrjv vnoSvbfievos doxrjotv, rj xai Si aioxQOTrjra 
f3iov tvxov dnoSods xai ov rals aXrj&eiats aaxrjoecos 
iQcov, tovtov dnoSiSood"at rqj xexrrjftevco fte&^ \ cbv 
cbs eixbs vcpeiXero , etye xal ravra xara rb ftovaarrj- 
qiov elev, tov Se dnoSetx&evra Seanorrjv rrjv xaXov- $0 
ftivrjv avrcji SiSovat nionv, cbs ovSiv avrbv SQaOet 
2 xaxbv, naQaXaft/3avetv re xai dyetv otxot. Ei Se 
b ftev cpdoxcov eavrbv elvat Seanorrjv ovSev iXiyxot 
roiovro, cpaivotro Si 6 rd roiavra iyxaXovftevos xai 
ig avrrjs rrjs doxrjaecos aeftvos re xai intetxrjs, xai 35 
'iacos xai ftaoTVQolro, cbs xai naQa rco xexrrjfiivco xa&- 
eorcbe xoOfttbs re rjv xai aeftvbrrjros iQaarrjs, xdv 
ftrjnco rvxot neneQaOftivos b rrjs TQterias XQOvos, aAA' 
ovv xai ovrco ftevirco xard rb OE^aoutcbrarov ttova- 



mauere, sive servi, penitus non inquietari, migrantes 
ad commune omnium (dicimus autem caeleste) domi- 
nium ; et arripiantur in libertatem. Nam si in multis 
casibus etiam ex lege hoc fit et talis quaedam libertas 
datur, quomodo non praevalebit divina gratia tali- 
bus eos absolvere vinculis? Si vero inira triennium 
venerit quispiam et aliquem horum, qui conversatio- 
nem professi sunt, trahere tamquam servum voluerit 
(hoc quod nuper nobis ex Lycia nuntiavit Zosimus 
deo amabilis, vir famosissimus in conversatione et 
prope vicesimum et centesimum aetati3 agens annum, 
pollens autem et animi virtutibus et corporis opera- 
tionibus : tanta quaedam in eo gratia dei floi et) — si 
quis igitur, sicut praediximus, intra triennium veniat 
aliquem in servitutem trahens volentium et perdu- 
rantium, ut fierent monachi, et dicat, quia arripuit 
quasdam res, et propterea recurrit ad monasterium: 
sancimus, eum non prompte agere, sed primo pro- 
bare pro veritate, quia et servus est et pro furto 
forsan aut pro vita maligna aut vitiis pessimis fuge- 
rit quidem, propter suum vitium ad monasterium 
autem venerit. Et si quidem verax ostenditur, et 
apparuerit propter huiusmodi causam monachicam 
simulans conversationem aut propter turpitudinem 
vitae forte defugiens et non pro veritate sanctimonii 
habitum concupiscens , hunc reddi domino cum qui- 
bus forsan arripuit, si tamen haec etiam in mona- 
sterio fuerint; eum vero, qui dominus adprobatur, 
dare ei iusiurandum, quia nihil mali ei faciet, et 
2 suscipere atque reducere domi. Si vero is qui- 
dem, qui dicit se esse dominum, nihil tale proba- 
verit, appareat (autem) is, qui in talibus accusatur, 
ex ipsa conversatione honestus ac mitis, et forte 
testimonium habeat aliorum, quia etiam apud do- 
minum consistens disciplinatus fuit et honestatis 
amator, vel si nondum forte completum est triennii 
tempus, attamen etiam sic maneat in venerabile 



§ 1, 7 (Ei Si rts xtX.) — § 3 passim circumcisa habet Coll. LXXXVII capit. 8 (inde Nomoc. L tit. 33). 

nullis iniuriis obnoxii maneant, si servi, nullo amplius modo vexentur, qui quidem ad commune omnium 
(caeleste dicimus) dominium transierint; ac vindicentur in libertatem. Nam si in multis casibus vel per 
legem hoc fit et eiusmodi libertas datur, quin divina gratia talibus eos vinculis liberare valeat? Quodsi 
quis intra triennium veniat et aliquem ex illis, qui exercitationem monachicam profitentur, ut servum 
abducere velit (id quod nuper nobis ex Lycia Zosimus nuntiavit deo carissimus , vir in exercila- 
tione celebratus quique annum prope centesimum et vigesimum aetatis agens tam animi virtutibus quam 
corporis viribus floret: tanta in eo dei gratia eminet): si quis igitur, utt iam diximus, intra triennium 
veniat, aliquem ex illis, qui se monachos fieri cupiunt in eoque perseverant, in serviiutem vindicaturus, 
eumque res quasdam sumpuisse et propterea in monasterium incurrisse affirmet: ne protinus id faciat 
sancimus, sed prius ostendat eum revera et servum esse et furti forte vel improbae vitae vel gravium 
delictorum reum propter ipsum delictum suum aufugisse et in monasterium venisse. Et si quidem vera 
dixisse probetur, atque tati de causa ille exercitationem monachicam suscepisse deprehendatur vel adeo 
propter vitae turpitudinem forte fugitivus factus nec revera exercitationis amans, domino reddatur cum rebus 
quas nimirum surripuit, si modo itlae quoque in monasterio sint; is vero, qui dominus probatus est, det illi 
2 fidem quae dicitur, se nullam ei iniunam facturum esse, eumque recipiat et domum ducat. Si vero 
is , qui se dominum esse dicit, nihil tale probaverit, ille autem, qui in talia crimina vocatur, et ex ipsa 
exercitatione monachica honestus et probus appareat et forte testimonium quoque habeat se, cum apud 
dominum esset, modestum atque honestatis amantem fuisse, licet triennii tempus nondum completum sit, 



3 8r)) autcm e \\ xai\ dXX* A || 5 xai prius om. A || 
yiverat] nicpvxe yivea&at A || rts iXev&eQia SiSorat] 
iXev&eQta rtoiv e'icod"e yiveod"at A || 7 toiovtcov) ix 
SovXeiae A \\ 8 naQayeyovbrcov SXxetv rts cbs A || 9 rov- 
rotf A || 13 re om. A \\ 14 rats re) xai raXs A || 
18 uovaypi As) ftova%bs M || vcpeXXe A || 19 eioi- 
Soaftev eis Coll. 87 cap. || 20 rovro) om. e \\ 22 rv- 
XeXv M a || ini om. ^4 Q 23 dnoSQaoet M || anoSQas eis 
tb fiovaorrjQtov rjXfrev omissis mediis A || 25 airiav b 
ftov. A || 26 rj xal) an rjrotl || 27 doxrjoecos iQcov) 
sanctimonii habitum concupiscens e II 31 StSovcu avrcp 
rrjv xaXovftevrjv niortv, cos ovSev cts avrbv SQaaot A || 
33 eavrbv) ftivetv re xai A || 35 rrje om. A || 36 xai 
post Xacoe om. A || fiaQTVQciiro) testimonium habeat alio- 
rum e H 37 aeftv&xrjroe) &eoaef3etae A || xdv) xdvye A || 
38 rvxot MA ColL 87 cap.) tvxji vulg. || neneQarco- 
utvos A || o ante XQ°voe coll. A 



2 commune — caeleste R V 2 ] communem — caelestem 
V 1 vulg. || dominum T 2 vulg. || 3 abripiantur !T|| 6 bi- 
triennium R a || 7 conuersionem R \\ 9 nuntiauit ex liciaF|| 
1 3 tanta quaedam} quis tanta quaedam V l quia tanta quidem 
F 2 || 14 uenerit T || 15 seruitute RV*T || 16 fieret V\\ 
quiaj quoniam RV || arripuit RVT) abripuit vulg. || 
18 eum] enim F|| agere om. R 1 \\ 19 et servus RF) et om. 
vulg. || 22 ostendatur vulg. || 24 simulans T % vulg.) si- 
mulatus VR*T l simulator R 1 \\ turpitudine R 1 || 25 fortc 
om. V 1 || deffugiens V diffugiens R vxtlg. || sanctimoniac 
vulg. || 27 arripuit RV) abripuit vulg. || 29 ei mali 
T, ei om. V || et om. V \\ 32 appareat] et appareat 
vulgo; autem addidi ex Gr. || 33 honestius V 1 || 
34 *quia] qui RVT quod vulg. || 35 honestatus V a \\ 
36 amor R 1 \\ uel si VT) uel R etei vulg. \\ 37 aut 
tamcn V 



DK MONAGHIS 



31 



Nov. V % 3 



arfjotov, rfjs rcbv iXxbvrcov dnrjXXay ftivos d-gaairrjros. monasterium, trahentium asperitate liberatus. Trienui 

Tov rgierovs Si dnag Stelfrovros %odvov iyxgtd-els eds vero semel expleto tempore, iudicatus quia monachica 

rfjs (iova%Lxr]s «gtos xad-earfjxot aefivorrjros , fxeveno dignus est honestate, maneat in monasterio. Ne- 

xara rb novaarrjoiov. oix en ydg SiSoftev aSetav quaquam enim damus Ucentiam ulli penitus perscru- 

ovSsvi navreXcbs noXvTtoayfiovelv n rcov xar^ airov, 5 tari quae eius sunt , sed sive servus sive liber sit, 

dXX' e'ire otxerrjs eire iXeid-egos eirj, ueveiv airbv ini manere eum in conversatione volumus. Nam etsi 

rfjs doxfjoecos ftovXbftefra. xai ydg xav e'i n nrdiofta vitium in priori ab eo forte gestum est vita (humana 

xara rbv e/ungoo&ev aircg rvypv ningaxrat fSiov [fj enim natura quodammodo labitur ad delicta), at- 

yag av&gdtTtov tpvots bXto&rjgd ncos hari ngbs t« tamen sufficit ad mediocrem purgationem peccato- 
nXrjftfteXrjfiara) , dXX' ovv dgxei ngis fiergiav xdfrag- 10 rum et ad virtutis incrementum triennalis temporis 

atv rcov rjuagrrjfievcov xaC ngbs dgerfjs iniSootv fj testimonium. Ea vero, quae rapta sunt, etiamsi apud 

rov rgterovs %gbvov fiagrvgia. Ttov ftevrot xXanev- quoscumque inveniantur, modis omnibus reddantur 

rcov xai ovrco , nag 7 ols dv eigefreiev, ndvrcos ano- prisco domino. 

3 SiSoftevcov ro} ndXai Seanbrrj. Ei ftevroi rfjv 3 Si vero servitii necessitatem eflfugiens temptu,- 
t»7S SovXeias dvdyxrjv ixfvycbv neiga&eir; rb ftiv ftova- 15 verit monasterium quidem reUnquere, aliam autem 

arygtov anoXtneiv, &tegov Si /Siov fieraStcbxetv axfjfta, vitae sectari figuram, licentiam damus domino et 

naggrjaiav SiSo/uev rq) xexrrjftevcg xai SXxetv airbv trahere eum et probanti fortunam inter servos ha- 

xai dnoSetxvvvri rrjv \v%r\v eis oixeras e%eiv. ov yag bere. Non enim iniuriam patietur tantum ad ve- 

dv vfigiod-eir] rooovrov eis dXrj&Tj SovXeiav eXxbfievos, rum servitium tractus, quantum ipse iniuriatus est 

oaov avrbs il-vf3gioe rrjv rov deov Xargeiav anotpv- 20 dei culturam refugiens. Et haec quidem de for- 

ytbv. Kai ravra uiv negi tt/s rvxtjs rcov eis fiova- tuna horum, qui inter monachos profiteri volunt, 

yflvt nagayyiXXetv fiovXoftivtov d'eoni£ l ouev. sancimus. 

CAPUT III. 

(r> 2xenriov Si, oncos avrois oixovvras xai Stat- Cogitandum vero, quomodo ipsos habitantes et de- 
rcouivovs fiovaxix?]s wtXooofias dycovtords dj-iovs dno~ gentes monachicae philosophiae certatores dignos 
Seil-cofiev. BovXbfte&a ydg firjSi ev ftovaarrjgtov rtbv 25 ostendamus. Volumus enim nullum monasterium 
ini t^s vnr/xbov xa&earcbs, e'ire nXetbvcov av&gtoniov sub dicione nostra constitutum sive plurimorum ho- 
iariv e'ire iXarrbvcov, rovs iv aircg ftovaxois xextogto- minum est sive paucorum, monachos, qui ibi sunt, 
fiivovs dn dXXrjXcov ixetv xai iSiots oixrjfiaat xq »' divisos ab alterutris esse et propriis habitationibus 
fisvovs, dXXd xotvfj fiiv airois eartda&at &eoni£oftev, uti, sed communiter quidem eos comedere sancimus, 
xafreiSetv Si dnavras iv xotvcg, ixdarov uiv ini n- 30 dormire vero omnes in communi, unoquoque quidem 
vos iStat,oiarjS xn^ivris xeifiivov, iv otxtg Si evi xara- in quadam propria stratura iacente, in domo vero 
xXtvofievovs' rj e'ineg oix dgxoiri ngbs rb nXrj&os rtov una collocatos , aut si forte non sufficit ad multitu- 
fiovaxtov olxos els, iv Sio rv^ov rj xai nXeiootv, ov dinem monachorum domus una, in duas forsitan aut 
fifjv iSia xai xad"' eavrois, dXX' iv xotvcb' cosre ftdg- plures, non tamcn seorsum et apud semetipsos, sed 
rvgas rrjs dXXrjXcov yiveofrat xoofubrrjrbs re xai ato- 35 m communi testes alterutri sint honestatis et casti- 
(pgooivrjs , xai firjSi rbv vnvov airbv gdfrvfiov fyetv, tatis, et neque ipsum somnum desidiosum habeant, 
dXXd fteXercovra rfjv eixooftiav Std rfp rcov bfoftivcov sed meditantem bonum ornatum propter increpatio- 
bmrifttjatv. nXr)v ei ftf) rtves aircov rbv iv d-ecogiq nem respicientium. Nisi tamen quidam eorum in con- 

cap. III summarium extat Nomoc. XIV tit. 9, 32. 

tamen vel sic maneat in venerabili monasterio ab eorum audacia, qui eum vindicare volunt, liberatus. Trienni 
vero tempore semel elapso monachica sanctitate dignus iudicatus in monasterio maneat. JSeque enim iam 
cuiquam omnino potestatem damus curiose ea persequendi , quae ad ipsum pertinent: sed sive servus sive 
liber sit, eum in monachica exercitatione manere volumus. JVam etiamsi quod delictum in vita ante 
acta ab eo forte commissum sit (humana enim natura fere proclivis est ad dehcta), at sufficit ad modicam 
peccatorum purgationem et ad virtutis incrementum triennis temporis testimonium: ita tamen ut quae furto 
3 ablata sunt sic quoque, apud quoscumque reperiantur, utique veteri domino restituantur. Quodsi is, 
qui servitutis necessitatem effiigit, monasterium relinquere atque aliud vitae genus sectari conetur, domino 
licentiam damus et abducenai eum et condicione eii/s demonstrata inter servos habendi. Neque enim tanta 
iniuria afficietur in veram servitutem redactus quantam ipse fecit dei servitium deserens. Atque haec 
quidem de condicione eorxim, qui se monachos profiteri votunt, sancimus. 

III. Vidcndum vero est, quomodo eos in habitatione et viclu monachica philosophia dignos lucla- 
tores reddamus. Volumus enim , nullum monasterium sub dicione nostra constitutum , sive plurium homi- 
num est sive pauciorum, monachos qui ibi sunt inter se separatos habere et propriis domibus utentes: 
verum sancimus, ut communiter cenent et in communi loco omnes dormiant , smgulis quidem in suo 
quoque proprio lecto cubantibus, in domo autem una collocatis, aut si quidem una domus ad multitudinem 
monackorum capiendam non sufficiat, in duabus forie vel etiam pluribus, neque vero seorsum et soli, sed 
in communi: ut inter se testes sint honestatis ct castitatis ac ne somnum quidem ipsum socordem, sed vere- 
cundiae dedilum habcant ob eorum qui spectaturi sint offensam. Praelerquam si qui ex iis, quippe qui in 



2 cbs om. A [| 3 xa&eorrixevat A\\h aircbv A\Q eire 
— e'ire] eire xai — e'ire xai A || 7 xai ydg et e'i om. 
A || 8 rvxbv post nraiofta coll. A || f]] et A \\ 9 ngos 
om. A || 13 eigrj&eiev, ndvrcos xad~' olovSfjnore XQ°~ 
vov xai axfjfta dnoStS. A || 14 sq. ei ftivrot et rfjs 
SovXetas om., ei post ixtpvycbv add. A || 15 rb ftova- 
orfjgtov ftev A || 17 xai UXxetv Ms] xad"eXxetv A || 
18 xai ante eis coll. Coll. 87 cap. || rfjv rixrjv dno- 
Setxvivrt eis oixerrjv xarexetv A || 22 nagayevioxTat 
A || 23 airois] rois A || 24 dnoSei^co M || 25 ftrj- 
Sevbs uovaaxrjgtov ini rfjs inrjxbov fjucbv xa&earcb- 
ros nXetbvcov dv&gcontov f) iXarrbvcov /uovaxois A 
(fjftcbv e quoque habuisse videtur) || 28 i'xetv M] elvat 
Ag || xai Stoixfjftaotv iSlots x°da&ai A || 29 d"eoni- 
touev — 32 eXneg] xai oucoe ndvras xafrevSetv ini 



rtvos Si orgtoftvfjs ixaarco iSiat,ovar,s xeiftevov oixco 
ini negtegxoftivtov rcbv xtvtSicov dnavrcov ' ei Si A 
32 dgxei Ag || 34 iSiq] iSta^bvrcos A \\ xafrevSirco- 
aav post xotvco add. A || 35 yeveo&at A || 36 airoisA jj 
38 nXfjv ei Ag] noXXfjv ei M 

1 trienni R] triennii V vulg. || 2 monachicam R x || 
4 ulli] illi R nulli V || praescrutari RV || 8 attm R || 
9 meliorem R l || p*«gationem V x || 10 triennialis V |j 
11 etiam sic V || 14 rubr. Si monasterium reliquerit 
R mg. || 14 temptauerint V \\ 20 fugiens V || 23 rubr. 
de uita monachorum R mg. || degens R || 25 nullum om. 
V* || 28 diuersoB T || habitationis R a j| 29 commedere 
RV-T || 31 propri* V- || iacentem R x \\ 35 leg. <ut) 
tcstes? II alterutri RV'] alterutr* V\ alterutris vulg, || 
sunt R l || 38 contemplatioue et] contemplationia R 



Nov. V 3—5 



32 



PE MONACHIS 



re xal reXetbrrjrt Sia^covree Biov iSia^ov l'xouv oixrj- templatione et perfectionc degentes vitam remotam 

fianov, ove Srj xaXelv dvaxcogrjrde re xal rjovxaarde babeant in hospitio, quos vocare anachoritas (id est 

eico&aotv, coe rrje xotybrrjroe inl rb xgelrrov itjrjgrj- discedentes) et hesychastas (id est quiescentes) con- 

fitvovs. ineiroiye rovs dXXovs, baois eie nXrj&os r) sueverunt, tamquam a communione ad meliora ex- 

doxtiais iariv, iv rois xaXovpevots xotvoBiois elvai 5ceptos: alioquin alios, quibuscumquc inter multitu- 

BovXdfie&a. ovrcos ydg 6 ^rjXos avrois eie agerrjv int- dinem conversatio est, in his, quae vocantur coenobia 

Scooet, xai ftdXtora roie veaCflvaw, eiye fiera rcov nge- (id est in communi vita) esse volumus. Sic enim 

Of3vxe'gcov rarroivro. yevrjaerat ydg r) rcov naXatore- zelus eis ad virtutem crescit, et maxime iuvenibus, 

gcov noXireia rrjs veonjroe dxgtBrjsnatSaycoyia. ovrco si cum senioribus constituantur: fiet enim seniorum 
re earcoaav iv roie xotvoBioie toj ocpcbv avrcbv r)ye- 1 conversatio iuventutis educatio perfecta; et sic sint 

ftovt nei&ofievot, xai rrjv nagaSeSouevr/v avrdie aoxrj- in coenobiis suo proprio abbati oboedientes, et tradi- 

otv aftefinTcoe rrjgovvree. tam sibi conversationera inculpabiliter observantes. 

CAPDT IV. 

(A) Ei Se rie ana£ eavrbv xa&tegcooas xai rov o%r)- Si quis autem semel forte dicatus schemateque 

fiaroe rv%cbv eha avaxcogr)aat rov fiovaorrjgiov BovXrj- potitus deinde a monasterio discedere voluerit et 

freirj xai iSitorrjv rvxbv eXeafrat Biov, avrbe ftev Xorco, 15privatam fortassis elegere vitam, ipse quidem sciat, 

noiav vneg rovrov Scoaet rcj} d , ecjt rrjv anoXoyiav, rd quam pro hoc dabit deo satisfactionem ; res autem 

ngayftara ftevrot, bnbaa av i'xot, rjvixaeis rb ftova- quascumque habuit, dum in monasterium intrabat, 

arrjgiov eisrjet, ravra rrje Seanoreiae iorat rov ftova- eas dominii esse monasterii, et nihil penitus eiciat. 
orijgiov, xai ovS' ortovv navreXcbe i%a%et. 

CAPUT V. 

(E) Kdxeivo Se ngosStogi&ftev, cosre rbv eis ftova- 20 Ulud quoque decernimus , qui in monasterium in- 
orr)gtov eietevat BovXbftevov, nglv eis rb fiovaarr)gtov troire voluerit, antequam in monasterium ingrediatur, 
eiseX&ot, aSetav t^eiv rois eavrov xorio&at xad"' ov licentiam habere suis uti quo voluerit modo. Ingre- 
BovXerat rgonov. EiseX&ovrt yag ovvaxoXov&rjaetnav- dientem namque simul secuntur omnino res, licet 
rcos rct ngdyfiara, xav ei fir) grjrcos eisdyetv ravra non expressim quia introduxit eas dixerit, et non 
wtjoete, xai ovx i'orat xvgws avrcov ovx irt xar' ov- 25 erit dominus earum ulterius ullo modo. Si vero filios 
Stva rgbnov. Ei Se ye naiSas txot, ei ftev trvxev habuerit, si quidem contigit iam eum res aliquas 
rjSrj ngdyftard rtva Sfpgr t odftevos avrois, rj xard ngo- donasse eis, aut per antenuptialem donationem aut 
yafttaiav Scogedv rj xard ngotxbs ngbfaatv intSovs, per dotis occasionem obtulisse, et faciunt haec quar- 
y.ni notei ravra rb riragrov rcov i£ dSiad"erov rrjs tam ab intestato eius substantiae, nullum in reliquis 
avrov negtovoias, ftrjSejuiav ini rois Xomois ngdyfta- 30 rebus habeant participium filii; sin autem aut nihil 
otv ixercooav fterovoiav oi naiSes. Ei Si rj ovSev eis donaverit aut minus quarta, et postquam abre- 
avrois Scogrjorjrai rj tXarrov rov rerdgrov, xai fterd nuntians conversatus fuerit inter monachos nihilo- 
to jtagayyeiXat rbv dnorarrbftevov eis ftovaxove ov- minus quarta debeatur filiis aut ad supplementum. 
Sev ijrrov rb reragrov otpetXeo&co rois Ttataiv rj eis si contigit eos iam aliquid accepisse, aut etiam qua- 
dvanXrjgcootv, e'iye irvxov rjSrj rt XajSbvree, rj xai ia> y 35 tenus totum eis detur. Si autem uxorem habens, 
io rb nav avrois So&rjvat. Ei Se yafterrjv txcov elra deinde eam relinquens in monasterium ingrediatur, 
hvttjv dnoXmcbv eis fiovaorrjgiov eisiot, rj re ngoi^ 

cap. IV in brevius contractum extat Coll. LXXXVII capit. 9 (inde Nomoc. L tit. 34). 

cap. V paucis immututis habet Coll. LXXXVII capit. 10 (inde Nomoc. L tit. 34). Summarium habent Prochiron 
24, 2, Epanagoge 9, 9 ex Theod.; Nomoc. XIV lit. 11, 1. 



contemplutione et perfectione vitam agunt , projmam casulam habeant , guos quidem anachoretas et 
hesychastas vocare solent, tamquam a communi vita ad meliora exceptos. At enim reliquos , quibuscum- 
que inter multitudinem exercitatio est, in coenobiis quae vocantur esse volumus. Sic enim aemulatio eo- 
rum ad virtutem incrementum capiet, et maxime iuvenum, si cum senioribus consocientur: fiet enim senio- 
rum ratio vitae iuventutis accurata educatio ; sintque ita in coenobiis praesuli suo dicto audientes et 
traditam ipsis exercitationem incorrupte servantes. 

IV. Si qtiis autem, postquam semel se sacravit, habituque potitus est, deinde ex monasterio dis- 
cedere et privatam forte vitam sectari voluerit, ipse quidem sciat , qualem rationem hac de re deo sit 
redditurus ; res vero quascumque habuit, cum monasterium ingressus est, eae in dominio monasterii erunt, 
nec quicquam omnino auferet. 

V. Illud quoque praeterea decernimus , ut qui monasterium vult ingredi , ante quam monasterium 
intraverit , potestatem habeat rebus suis eo quo vetit modo utendi. Ingressum enim omnino res una se- 
quentur, etiamsi se eas inferre non expresse dixerit , neque ullo modo earum dominus amplius erit. 
Si vero liberos habeat, si quidem eis iam quasdam res forte donaverit sive in donationem propter tiuptias 
sive in dotem eaeque quartam bonorum eius ab intestato efficiant, nullam in religuis rebus hberi partem 
Itabeant. Quodsi vel nihil vel minus quarta illis donaverit, eliam postquam ts qui renuntiat se mo- 
nachum professus fuerit , nihilominus quarta liberis debeatur, sive in supplementum , si quid forte iam 
accejierint, sive etiam ut totum eis detur. Si vero uxorem habeat eaque rehcta monasterium ingredialur, et 



2 SJj M] Sel A H tc om. A || 5 av£rjate A \\ G ovrcos 
Ag] ovros M || 13 iavrbv xa&tegcboae] forte (i. e. rv- 
/bv) dicatus e \\ 14 elra om. A || 17 /tevrot om. A || av 
*XOt] elxev A || 18 ravra om. A \\ rrjs itovrje A || 19 nav- 
reXcbe ixelfrev i^d^et A ||'21 eie ro ftovaor. om. A || 
'24 t«] ctvrov xai t« A jj ei om. A || eiadyetv] cbe eie- 
dyot A (e) || 25 xvgioe] om. M a , xvglcoe s. v. M || 
27 ngayftara fjSn rtvd xagiodftsvoe rj xard A || 31 rj 
om. A II 32 Scogrjoerat A \\ 33 nagayyeiXat M] ovr- 
agi&ftr t 9-fj>'at ^4 |j 34 rov rerdgrov A \ i) om. A || 
85 etye rt XaBbvree. rjSrj ervxov A || 36 elra avrrjv om. A 



1 perfectioncm digcntes /i 1 \\ 2 annachoritas II || 3 he- 
sycastas V hescastas R || 6 conuersatio est] conuersatione 
]{ || 7 in om. vulg. || id est communia vitae Osenbruggen \ 
13 scematcque suppl. V % in spat. vac. || 14 positus t rx j 
20 discernimus V || 22 quo] qui R l || 23 sequentur vulg. | 
24 quia V 1 ] qui RV* vulg. || introduxerit V vulg. || eis 
IV || eas dixerit nm. V 1 || 25 erat V 1 || 2G contingit V*T |j 
29 reliquiis R || 30 aut nihil RV] nihil vulg. \\ 31 do- 
nauerit eis V 1 | quarta] a quarta V 1 || et] om. vulg. || 
32 conuersationi fuerit V 1 || 34 aliquid lam R g 36 eam 
reliquens R reliquicns eam V 



DE MONACIliS 



33 



Nov. V 5—8 



rrj yvvaixi yvXarrio&w xai rb artb reXevrrjs ovfiipw- 
vov (rovro orteo xai iv erigq rj/uwv vevo/uo&irrjrat 
Siard£et)' rtdvrwv rcov irti ftova%oTs rtegi rovrov grj- 
d"ivrwv xai irti yvvaixwv eis povaarrjgiov eisiovocbv 
xoarovvrwv. 



et dos mulieri servetur et cx morte pactum, quod 
in alia nostra sanximus constitutione ; omnibus, quae 
super monachis de his dicta sunt, et in mulieribus 
in monasterio ingredientibus valituris. 



CAPUT VI. 



(5) Ei Se artoXirtcbv rb /uovaorrjgtov e'is riva eXfrot 
argareiav rj e'regov fiiov ayrjfta, rrjs ovaias avrov xai 
ovrwS eis rb ftovaorrjgtov xard rb eurtgoa&ev rjfiiv 
eigrjftivov drtOfievovarjs, airbs iv roTs ra^ecbrais rov 



Si vero relinquens monasterium ad quandam ve- 
niat militiam aut aliam vitae figuram, substantia eius 
etiam sic in monasterinm secundum quod prius a 
nobis dictum est remanente, ipse inter officiales 



XafiTcqordrov rr)s inag%ias dg%ovros rerdgerai, y.ai \0 clarissimi provinciae iudicis statuetur, et bunc ha- 
rovrov l'!-ei rrjs fterapoXrjs rbv xagnbv, xai o ye rrjv bebit mutationis fructum, et qui sacrum ministerium 
d"eiav Xecrovqyiav vneoiSwv Sixaarrjoiov %&aftaXov despexit, tribunalis terreni observet servitium. 
rtoosxagregetrw SovXeiq. 

CAPUT VII. 

Z Ei Se nrtoXntcbv rb fiovaarrjgiov, xafr^ orteg rrjv Si vcro relinquens monasterium, in quo conversa- 
doxrjoiv el%ev, eis 1'regov fierapaivoi ftovaarrjgiov, xai 15 tionem habuit, ad aliud transeat monasterium, etiam 
ovrw fiev rj airov negtovaia fievirw re xai ixSixeiadw sic quidem eius substantia maneat et vindicetur a 
vrtb rov rtgorigov ftovaarrjgiov , ev&a drtoraj-duevos priori monasterio, ubi abrenuntians hanc reliquit. 
ravrrjv xariXnte. Tlgosrjxov Si ian, rovs evXafSeord- Competens autem est reverentissimos abbates non 
rovs rjyovftivovs firj eisSiyea&ac rbv rovro rtgdrrovra. suscipere eum, qui hoc egit. Erronea namque talis 
dXrjrrjs ydg 6 roiovtos /3ios , xai ftova%cxrjs xagregias 2o cst vita monachica, nullatenus tolerantiae proxima, 
oiS' bXws iyyvs, oiSe ara&egds xai /uoviuov yn>XV s > neque constantis et persistentis animae. sed indicium 
dXXd rtegipegouevrjs re xai dXXore dXXa tprjrovarjs drtb- liabens circumlatae et aliunde alia requirentis. Qua- 
Setl-iv e%wv. "iisre xai rovro xwXvaovaiv oi d'eocpiXi- propter etiam hoc prohibeant deo amabiles episcopi 
ararot irtioxortoi, xai o'i ye dg%ifiav8gTrai xaXov/uevot, et archimandritae nuncupati, monachicam honesta- 
rrjv fiova%ixrjv aefivbrrjra xard rovs &eiovs xavbvas 25 tem secundum sacras regulas conservantes. 
ipvXdrrovres. 

CAPUT VIII. 

(H) Ei Se risrcov fiova%ixrjv irtayyetXaftivwv daxrjaiv Si quis autem monachicam profitentium conversa- 

dt-tw&eirj xXrjgixov %eigorovias , fievirw xai ovrw xa- tionem meruerit clerici ordinationem , maneat etiam 
d"agdv wv)Arrwv rrjv daxrjoiv , cbs eXye rrj rov yevi- sic puram servans conversationem. Quodsi facti 
o&at xirjQixbs drto%grjoairo naggrjaiq, xai ngbs ydftov 30 clerici abutatur fiducia et ad nuptias venire praesu- 
iX&eTv &aQQrjoeiev, SrjXaSr) roiovrov f3a&ftov xa&e- mat, quippe tali gradu constitutus inter clericos, qui 
orws iv xXrjQixdis, os avro} yafteTv icpirjoi (Xiyoftev Se ei uxorem ducere permittat (dicimus autem cantorum 
rpaXrwv re xai dvayvworwv roTs ydg dXXois drtaoc aut lectorum: aliis enim omnibus nuptias secundum 
rbv ydftov navreXws xard robs d"eiovs xavbvas dna- sacras regulas penitus interdicimus , aut concubinas 
yogevoftev, 1) rtaXXaxrjv e%eiv rj daeXyeiats ixSovvai 35 habere aut luxuriis tradere vitam), excludatur modis 
rbv /3iov), ixfiaXXiaSw navroiws rov xXrjgov, ola rrjv omnibus a clero , tamquam priorem conversationem 
ngorigav doxrjOiv xai rbv fiovrjgrj xaraia%vvwv /3iov, 

cap. VI. VII summaria extant Coll. LXXXVII capit. 10; Nomnc. XIV tit. 11, 1. 
cap. VIII summaria ertant Coll. LXXXVII capit. 11; Nomoc XIV tit. 9, 29. 

dos et pactum in casum mortis factum mulieri servetur, id quod etiam in alia constitutione nostra sancitum 
est. Omnia autem quae de monachis hac in re dicta sunt, etiam de mxdieribus monasterium ingrcdienti- 
bus va/eant. 

VI. Si vero relicto monasterio ad militiam aliquam vel aliud vitae genus se contulerit, bonis eius 
etiam sic in monasterio, prout ante a nobis dictum est, manentibus ipse in cohortalium clarissimi provinciae 
praesidis ordinem redigetur, et hunc habebit mutationis fructum, ut, cum divinum ministerium despexerit, 
in iudicii terreni servitio perseveret. 

VII. Quodsi relicto monasterio, in quo exercitationem habebat, ad aliud monasterium transeat, sic 
quoque bona eius maneant et vindicentur a priore monasterio, ubi renuntians illa reliquit. Religiosissimos 
vero praesules eum, qui hoc facit, recipere non decet. Vaga enim est talis vita atque monachicae per- 
severantiae nequaquam finitima, neque firmi et constantis animi , sed vagabundi aliaque alibi quaerentis 
notam habens. Quare etiam hoc deo carissimi episcopi et archimandritae qui vocantur prohibeant, monachi- 
cam gravitatem secundum divinos canones conservantes. 

VIII. Quodsi quis eorum, qui monachicam exercitationem professi sunt, clerici ordinatione dignus 
habitus sit, etiam sic puram observare perseveret exercitationem ; ut si clericatus libertate abutatur 
et nuptias inire audeat, scilicet in tali gradu clericorum constitutus , qui ei uxorem ducere permittat 
(cantores dicimus et lectores: reliquos enim omnes secundum divinos canones matrimonium mire aut 
concubinam habere aut luxuriae dedere vitam omnino vetamus), ex clero omni modo eiciatur, utpote qui 



2 rovro om. A(s) || vevofiod~exr)xafiev Ag. Cf. Cod. 
1, 3. 52 (53), 15. 54 (56), 4 || 3 TftJ*' om. A || rtegi rov- 
rov] rcov A J 4 ftovaarrjgta A || 1 Xa/urtgov A \\ 1 4 rrjv 
i£ dg%r)s doxrjOtv A |J 16 StexSixeiafrw A \\ 17 ev&a} 
fv&a xai A || 18 ravrrjv As] rovro M \\ iart] xad~i- 
arrjxe A || 19 rtgdaoovra A || 24 xaXovftevot As] Xr.yb- 
ftevot xai xaXoifievoi M || 27 inayyeXXouevwv A \\ 28 xa- 
&aQcbs A || 29 ws etye M] ei yag A || 32 iv xXrjgtxoTs 
yafieTv ov xwXvovros, vjaXrwv Xiyo/uiv re A 

HI 



1 mulieris / r \\ 2 suncximus lil || 6 ucniet / r |j 7 sub- 
stantiam R 1 ^ 1 \\ lOstatuerunt J 7 " || habeat.ft 1 || 12 dispexit 
R despexerit T vulg. || terreno V 1 || seruitio V || 14 si 
uero re| suppl. V" 1 in spat. vac. \\ lii sic] si V || uindi- 
centur/^ 1 || 18 compotens IV || est autem V\ reuertissimos 
V 1 1| 20/e^.monachicae? || 21 iudicium.RJT || 22*habentis 
libri || 23 haec R || 27 rubr. De nuptiis clericorum R 
mg. || 28 meruit /2« || 30 cleri VT j| abutantur R*VT || 
praesumant R* \\ 33 enim] autem V || 34 connubias R | 
35 excludantur R X V* 



Nov. V 8. 9 



34 



DE MONACnTS 



xai iStcorrje eorco rb Xotnbv, nqbe oroaretav /usv f) et solitariam confundens vitam , et privatus sit de 

sreoav intrfjSsvatv iX&eXv ov &aoQc5v, ei ptfj /3oi- cetero, ad militiam quidem aut aliud officium venire 

Xotro roie fftnooa&ev fjnetXrjpevote nao' fjftcov vno- non praesumens, nisi voluerit dudum interminatis a 

neaeiv dnirifuote, avroe Se da>' eavrov 8tat,cbv, xal nobis subiacere poenis, ipse autem apud semetipsum 

ytvcboxcov bnoiav vneQ rovrov Scoaei rco /usydXco d"ecp 5 degens et agnoscens, qualem pro Loc daturus sit 

rfjv dnoXoylav. magno deo satisfactionem. 

CAPUT IX. 

(6) Trjv Sercov i)yovfievcov %eiooroviav, eX nore av/i- Ordinationem vero abbatum, si quando contigerit 

ftairj Seio&ai ro ptovaarfjQtov r)yovfie'vov, fir) xard rr,v egere monasterium abbate, non per ordinem reveren- 
rdt;tv rcov evXaBeardrcov yiveo&at fiova/cov , ptrjSe tissimorum fieri monachorum , nec omnino eum , qui 
ndvrcoe rov fiera rbv nQcorov ev&ve fjyobfievov yive- 10 post primum est, mox abbatem fieri, nec qui post 
a&ai, firjSe rov fter' ixeivov SevreQov ptrjSe rbv TQi- illum secundus est, neque tertium aut reliquos (hoc 
rov r) rove ife^fjs (rovro 6neQ xai vbfioe rjficov ereQos quod etiam lex nostra alia dicit) , sed deo amabilem 
Xiyet), dXXa rbv d^eowiXeararov rcov rbncov iniaxonov locorum episcopum percurrere quidem consequenter 
Xcooelv fiev ife^fjs Std ndvrcov (oiSe yaQ drcfiaareov per omncs (non enim exhonorandum est omnino 
ndvrcoe rbv %qovov xai rfjv i£ avrov rdgtv), xai rbv 15 tempus et ex eo ordo), et eum, qui apparuerit prius 
dvacpaivbfievov nQcorov aQiorov iv roie fiovaxols xad~e- optimus inter monachos constitutus et dignus prae- 
orcbra xai d!-tov rfjs fjyeptovlas avrcbv, rovxov atQeX- sulatu eorum, hunc eligere: eo quod liumana natura 
o&af Stbrt rd rfjs dv&Qconivrjs fvoecos roiavrd ionv, talis est et neque omnes per ordinem inter summos 
cbs firjre ndvras ifegrjs iv rois dxQois, firjS' av&is neque rursus omnes inter novissimos constituti sunt. 
anavras kv rbis ioxdrois rerdx&ai. dXXd nQotrco ftev 20 Sed procedat quidem secundum gradum praecedentis 
xard rbv fia&fibv r) rov r)yrjoafiivov ndvrcos inowia, inspectio; qui vero prior mox inter numeratos opti- 
b Se nQcoros evfrbe iv rois aQi&fiovfiivois aQioros ava- mus apparuerit, is abbas sit, et ordinem simul et 
faveis, oiiros rjyeftrav earco, xai rrjv rdl-tv bftov xai virtutem suffragantem habens. Oportet enim eos, 
rrjv aQBTTjv avftftaxovaav excov. SeX ydo StaxQivovrae qui discernunt quod melius est a peiore, aliud qui- 
rb xqsXttov ix rov favXoreQov rb fiev rjye/uoveXv idv, 25 dem ad regendum dimittere , aliud vero inclinari 
frdreQov Se vnoxexXio&at ovyxcoQeXv, xai rfj xar 1 bXi- iubere, et paulatim per eruditionem hoc etiam ad 
yov naiSaycoyia xai rovro nQoe rb xqbXttov ififiai- melius accedere. 

1 vetv. Oaa ftevrot naQ^ rjficav iv dndaate raXs 1 Quaecumque tamen a nobis in omnibus, quae 
re nQoreQov raXe rs vvv yerofievats &eiats rjficov Sta- prius et quae nunc prolatae sunt , sacris nostris 
rdgeot vevofio&irrjrat neQi xXrjQtxcbv rj fiovaxcbv rj 30 constitutionibus sunt sancita de clericis aut mo- 
ftovaarrjQtcov, ravra xotvd rifrefiev neQt re aQQevcov nachis aut monasteriis, haec communia ponimus et 
xai d~rjXetcbv xai fiovaarrjQicov xai doxrjrrjQicov, ov in masculis et in feminis, et in monasteriis et asce- 
StaxQivovres rb ys ini rovrots rb aQQev dnb rov teriis, non discernentes quantum ad istos masculum 
■9 , r}Xeos, Std rb, xafrdnsQ efinQoo&ev einbvree ef&rj- aut feminam, eo quod, sicut praediximus, unum 
uev, ev anavra iv XQtarcp xa&eardvat. 35 omnia in Christo consistant. 

(^EniXoyoe.) Tavra roiwv anavra ot re botcb- (Epilogus.) Haec igitur omnia sanctissimi pa- 
Tarot narQtaQxai roXs if' iavrovs d^eofiXeardrots triarchae sub se constitutis deo amabilibus metro- 
ftrjTQonoXiraie faveQa noteircoaav, oi Ss roXe vf' 

cap. IX summaria extant Coll. LXXXVII capit. 11 (inde Nomoc. L tit. 33); Nomoc. XIV tit. 11, 3. 

yriorem exercitationem vitamque monachicam dedecoraverit ; et deinceps privatus sit, nevead militiam aliudve- 
officium adspirare audeat , nisi in poenas, quas ante minati sumus, velit incidere , sed vitam privatam 
transigat videatque, qualem ea de re rationem magno deo sit redditurus. 

IX. Ordinatio vero praesulum , si quando monasterium praesule egere contingat, non fiat secun- 
dum ordinem religiosissimorum monachorum , neque omnino is, qui post primum est , statim praesul fiat, 
neque qui illum sequitur secundus neque tertius aut reliqui (id quod etiam alia lex nostra dicit), sed deo 
carissimus illius loci episcopus omnes deinceps perlustret (neque enim plane contemnendum tempus et 
ordo inde oriundus), et qui primus inter monachos optimus appareat et dignus qui reliquis praesit, 
is eligatur: quoniam natura humana ita comparata est, ut neque omnes deinceps in summo negue omnes 
rursus in inpmo loco positi sint. Procedat igitur omnino secundum gradum praesulis inspectio, quique 
primus statim inter eos qui percensentur optimus appareat, is praesul sit , tam ordinis quam virtutis 
advutorio usus. Oportet enim quod melius est a deteriore discernentes alteri quidem imperandi alteri 
1 vero obsequendi copiam facere, ut disciplina paulatim aucta hoc quoque ad melius ascendat. Quae- 
cumque vero a nobis in omnibus sacris nostris constitutionibus tam prius quam nunc latis de clericis vel 
monachis vel monasteriis constituta sunt, ea communia ponimus et de masculis et de feminis, et mona- 
steriis et asceteriis, nec discernimus hac quidem in parte masculum a femina, quia, uti ante diximus, 
unum omnia in Christo sunt. 

Epilogus. Haec igitur omnia sanctissimi patriarchae deo carissimis metropolitanis sibi sub- 



1 to Xotnbv iSitbrrje sarco A || fisv] ftevrot A || 4 t,cbv 
if^ eavrov fieQtfivdrco ytvcbaxcov A || 10 sv&ve post 
ndvrcoe coll. A || yivsofrat om. A || 12 rovrov A || vo- 
/uoe] Cod. 1, 3, 46 (47) || 13 dXXd rbv inioxonov rcov 
rbncov A || 14 xa&st-rje A (| 15 ndvrcoe rbv om. A || 
10 avafSQOfisvov A || 17 rovrov om. A || 19 iv roXe post 
ndvras adcl. A || 20 anavras om. A || TBrdx&at] slvat 
A D nootrco fiev] nQo Sixa fisv ircbv A J| 21 r)] Uarco 
A || navrcos] om. e || 23 ovros rjyeptcbv] fjyovfievos A \\ 
24 fjfids post StaxQivovras add. A || 25 ix] dnb A || 
rjyovfisvtvstv A || 27 xai — iptf3aivetv] nQos rfjv evai- 
jietav SXxstv A || 28 naQ* fjpcbv om. A || 30 xai /tova- 
arrjQicov A || 31 ravra om. A || nsQi rs doQtvcov re M 
ini re aQQevcov A || 32 xai ptovaarrjQicov om. A || lea. 
xai fiovaarotcbf xai doxrjTQtcbvl || 33 StaxQ. ini rov~ 
rois rb ys uqqev A || 34 9 , r)Xscos M || 35 ndvrae A \\ 



38 sq. oi Ss rois vnoxstQtois avrcbv d , softXeOTdrois 

(freooepeOTdrotS co rr.) A 

1 uitam] unam R l I 2 ad] a V l || 5 duraturus F l || 
7 rubr. De abbatum ordinatione R mg. ]| ordinatione 
R X V || sic quando V 1 si quando si R l || 8 abbatem non 
2J 2 abba»**»»» /J 1 || 12 deo /J 2 in ras. quinque fere 
litt. || 13 ep*» V 1 | per omnes consequenter VT\\ 14 est 
om. V || 18 est et — quidem (20) R % scripsit in ras. 
2 versuum || et VR(*)] ut T quod vulg. (cbe Gr.) \ 
18 omnes] omnes per omnes V l || 19 inter] siinter«( 2 ) 
21 qui] q* V 1 || optimos R a || 22 his abba sit ^ 1 || 
23 habens suffragantem R || 31 aut monasteriis] mona- 
Bteriis (que add. R 2 ) R || 32 et assisteriis RT, et in 
assisteriis suppl. V % in spat. vac. \\ 33 discerentes R 1 || 
33 masculos aut feminas V* \\ quod om. T || 35 consi- 
stunt T 



QUOMODO OPORTEAT EPISCOPOS ETC. 



35 



Nov, VI pr. 



eavrovs &eofiXeardrois intaxonois SrjXovrcoaav, ixel- 
voC re rols fiovaarrjQiots rols vnb rrjv eavrcov %eloa 
xa&eorcooi yvcoQt^ircooav, oncos av Sid navrcov rj rov 
Seanbrov freov xTeQaneta fiivrj navra^o&ev dStdcp&o- 
qos. "'Entxeioovrai ydo fiiytorai notvai roXs ravra 
naQa/3atvovOi' wapev Se rds e£ ovoavov, as avdyxrj 
rols rcov oqxTcov Soyfiarcov vneQonrats inixeia&at. 
Kai oi rrjs rjfieriQas fiivroi noXtreias aQ%ovres, ei 
ravra avrols nQOSayyeXd~eiev, ndot anevSircooav rQO- 



politis manifesta faciant, at illi subiectis sibi deo 
amabilibus episcopis declarent, et illi monasteriis 
sub sua ordinatione constitutis cognita faciant, qua- 
tenus per omnia domini cultura maneat undique in- 
5 corrupta. Imminebunt enim maximae poenae ista 
transgredientibus : dicimus autem de caelo, quas ne- 
cesse est rectorum dogmatum contemptoribus immi- 
nere. Et nostrae siquidem reipublicae iudices, si 

studeant 



baec eis nuntientur, omnibus studeant modis ea 
nois t« rois d , eiois xavoai. neQte%6fieva, ols 6 naQ* 10 quae sacris regulis continentur, quas nostra sequitur 
rjfidiv xaraxoXov&el vofios, eis sqyov dyeo&ai naoa- lex, ad effectum perduci procurare. Nam nec illos 
axevdt,eiv. oiSe yaQ ixeivovs imiei\pei noivrj roircov deserit poena haec neglegentes. Quapropter sequen- 
Qq&vfirjaavras. £2sre dxoXov&ovoav rovrois nQosr}xei tem haec tuam sanctitatem decet omnibus sub se 
rrjv arjv dyicoovvrjv dnaai rols vn avrrjv ooicordrots positis sanctissimis metropolitis haec facere mani- 

firjrQonokirais waveQa ravra xaraorrjaai. Dat. XVI. k. 15 lesta. 

April. Constantinopoli Belisario v. c. cons. [«. 535.] Dat. xiii. k. April. CP. Belisario v. c. cons. 



g VI. Coll. I tit. 6 

IIEPI TOY n22 AEI XEIPOTO QUOMODO OPORTEAT EPISCO- 
NEI20AI TOY2 Eni2KOHOY2 POS ET RELIQUOS CLERICOS AD 
KAI nPE2BYTEPOY2 KAI AIA- ORDINATIONEM DEDUCI, ET DE 
K0N0Y2 APPENA2 KAI ®H-2o EXPENSIS ECCLESIARUM. 
AEIA2, KAI nOIA EIIITIMIA 
KATA T2N nAPABAIN0NT2N 
TON TYnON TH2 A1ATAEE22. 

'O avrds ftaotXevs ^Entfavico ro} dyicordrco aQ%ie- Imp. Iustinianus A. Epiphanio archiepiscopo Con- 
nioxonco ttjs fiaoiXiSos ravrrjs* nbXecos xai oixovfie- 25 stantinopolitano 

vixcq narQiaQxrj. 

(TlQooifiiov.) Meyiora iv dv&Qconots iori Scooa (Praefatio.) Maxima quidem in hominibus sunt 

&eoi naQa rrjs dvcofrev SeSofiiva cpilav&Qconias te- dona dei a superna collata clementia sacerdotium 
qioovvtj re xai (iaotkeia, rj fiev rois &eiois vnrjQerov- et imperium, illud quidem divinis ministrans, hoc 
fiivrj, rj Se rcov dv&Qconivcov i^aQxovad re xai im- 30 autem humanis praesidens ac diligentiam exhibens; 
fieXofiivrj, xai ix ftids re xai ttjs avrrjs dQ%rjs ixariQa 

Nov. VI (= Coll. I tit. 6: gloss.) Graece extat in M et A (in quo partem efficit tituli primi); om. in L. — ' Avrrj rj 
veaQa ovx irid~rj eis rd f3aatktxa' M. — Epit. Theod. 6, Athanas. 1, 1 (inde Coll. const. eccl. 3, 1, l). — Iul. const. VI. 
Prooemium (praeter verba 'Hfieis — xTeco 36, 8—16) habet Coll. LXXXVII capit. 1 (inde Nomoc. L tit. 1). 

ditis manifesta reddant, ii vero deo carissimos episcopos ipsis subditos certiores faciant , atque illi cum 
monasterhs , quae in ipsorum potestate sunt , communicent: uti perpetuo cultus domini dei undique incor- 
ruptus maneat. Gravissimae enim poenae imminebunt eis qui haec transgredientur : caelestes dicimus, quas 
rectorum dogmatum contemptoribus imminere necesse est. At nostri imperii magistratus, si haec illis nun- 
tiata erunt, omnibus modis studeant ea, quae divinis canonibus comprehensa sunt, quos lex a nobis data 
sequitur, ad effectum adducere. Namque ne illos quidem, si haec neglexerint, poena deficiet. Itaque tuam 
sanctitatem his obsequentem omnibus metropolitanis sub ipsa constitutis haec nota facere decet. 



VI. 

QUOMODO EPISCOPI ET PRESBYTERI ET DIACONI MASCULI ET 
EEMINAE CREANDI SINT, ET QUALES SINT POENAE IN EOS, QUI 
IIUIUS CONSTITUTIONISNORMAMTRANSGREDIUNTUR, STATUTAE. 

Idem Augustus Epiphanio sanctissimo archiepiscopo regiae huius urbis et patriarchae universali. 

Praefa tio. Maxima inter homines dei dona a supera benignitate data sunt sacerdotium et imperium, 
quorum illud quidem rebus divinis inservit, hoc vero humanas res regit earumque curam gerit: quorum utrum- 

aQX- A\\ 25 ravrrjs om. A, rrjs — noXecos om. Coll. 87 
cap. || 27 iv] rcov iv Coll. 87 cap., quidera in g || 28 naQa 
— cpcXav&Qconias post /3aoiXeia coll. A || 29 re om. A || 
rco &eco A || 30 i^aQxovaa xai intfieXovfiivrj Coll. 87 
cap. || 31 sq. exdreQai nQOiovoai rbv avd"Q. f3iov xara- 
xoofiovot A Coll. 87 cap. s 



1 xaxeivov Se rdis vnb rrjv eavrcov x 8l ooroviav xad~- 
sordai fiovaarrjQiois A (%eiQoroviav etiam s videtur 
legisse) || 4 &eov\ %Qiorov A, om. e || fievei M fiivei A P 
navra%od"ev\ xaxToXov iv yrj A \\ 6 cpajuev Srj ai it; 
ovQavov als avayxrj rcov oq&wv rois vneQonrais Soy- 
fidrcov iftnXixeo&ai. xai tovs ttjs rjfieriQas fiivroi 
noXireias aQ%ovras nQOOayyiXXoiev naoi TQonois rd 
rols A || 12 intXeiyoi A || 15 ravra] ix navrbs add. 
A j| subscr. om. A || xvi k. April.] nQO trj xaX. IdnQiXXicov 
Ath. (kal. April. Iul., urjvl lAnQiXXico Theod.) || 16 Ccon- 
stantinujroA. Bilisar. M || 17 sq. ruhricam om.A; 'veaQa 
neQt %eiQorovias imoxbncov cit. Ponai 19,5 || 24 Av- 
roxQarcoQ KaioaQ <Pkdovtos Iovartvtavbs evoe^iararos 
avyovoros ^Emwavico Coll. 87 cap., avroxQaroJQ 'iov- 
anviavbs 'Entcpavico A || dytcordrco xai ftaxaQicordrco 



2 monasteriis] dei add. vulg. || 5 imminebant V || 6 di- 
cemus F l \\ 7 contemporibus V" 1 || 9 ea] eas V x || 12 se- 
deritiZ || 14 metropolis V x || 16 subscr. dedi ex R Bamb. 
II, ed. pr. || xm R] xn Bamb., ed. pr. \\ Bilisario R 
Bisilario Bamb. \\ consule viro clarissimo Bamb., ed. pr. jl 
19 deduci/2] adduci V vutg. || 24 Constantinopolitane V\\ 
27 quidem del. R 2 quidem in V 2 in ras. || hominibusj 
omnibus RVT al. \\ 29 hoc] heo R x 

5* 



Nov. VI pr. 1 



36 



QUOMODO OPORTEAT EPISCOPOS 



nQoiovoa xai rbv av&Qtbntvov xaraxoo fiovaa fttov* ex uno eodemque principio utraque procedentia hu- 

tbsxe ovSiv ovxtos av eitj ncQianovSaorov (laatXevatv manam exornaut vitam. ldeoque nihil sic erit stu- 

ivi r) xcbv ieoicov oeuvoxTjs, e'iye xal vnio avrcov ixei- diosum imperatoribus , sicut sacerdotum honestas, 

vcov aei rbv &ebv txerevovoiv. Ei yaQ r) piv aue/i- cum utique et pro illis ipsis semper deo supplicent. 

nros eirj navraxb&ev xai rr)s riQos &ebv fterixot naQ- 5 Nam si hoc quidem inculpabile sit uudique et apud 

QTjaias, rj Ss oq&ojs re xai nQosrjxbvrcos xaraxoa/toirj deum iiducia pleuum, imperium autem recte et com- 

rr t v naQaSo&elaav avrfj TtoXtreiav, e'arat av/ucpcovia petenter exornet traditam sibi rempublicam, erit con- 

ns aya&ij, %av e'i n xQTjorbv ra) dv&Qconivcp x aoi ~ sonantia quaedam bona, omne quicquid utile est 

^o/uivt] yivei. H/ieis roiwv fieyiorrjv fxofiev <pQov- humano conferens generi. Nos igitur maximam ha- 

xiSa neQi re xa aXrj&r} rov &eov Soyfiara ne^i re 10 bemus sollicitudinem circa vera dei dogmata et circa 

xrjv rcbv leQicov aepvbrrjra, rjs ixeivcov avrexofievcov sacerdotum honestatem, quam illis obtinentibus cre- 

nentorevxa/tev, tos St > avrrjs fteydXa rjfiiv aya&a So- dimus quia per eam maxima nobis dona dabuntur 

d , r)aerat naQti &eov, xai rd re ovra J3ejSaiws S£o/iev a deo, et ea, quae SUnt, firma babebimus, et quae 

t« re ovnco xai vvv dfiy/iiva noosxrTjobfie&a. Ka- nondum hacteuus venerunt, adquirimus. Bene autem 

Xcbs Se av anavra nQarrotro xai noosrjxovrtos, eineQ 15 universa geruntur et competenter, si rei principium 

r) rov nQayfiaros ttQxr) yivotro nQinovaa xai tpiXrj fiat deccns et amabile deo. Hoc autem futurum 

d~ecj>. rovro Si eaea&at ntarevoftev, einep r) rcov te- esse credimus , si sacrarum regularum observatio 

Qtov xavbvcov naQarrjQrjats fvXdrrotro, nv o'i re St- custodiatur, quam iuste laudati et adorandi inspec- 

xaicos vftvovftevot xai nQosxwrjroi xai avronrat xai tores et ministri dei verbi tradiderunt apostoli, et 
vnrjQirat rov &eov Xbyov naQaSeScbxaatv anbaroXot 20 saucti patres et CUStodierunt et explanaverunt. 
xai oi aytot nariQes ifvXagav re xai vfrjyrjaavro. 

CAPUT I. 

(A) QeanUCpftev roirvv rois freiots Sta navrcov Sancimus igitur sacras per omnia sequentes re- 

enbftevot xavbotv, rjvixa rts eis rbv Xotnbv anavra gulas, dum quispiam sequenti omni tempore ad ordi- 
Xqovov ini xetQoroviav iniaxonos dyotro, oxonelofrat nationem episcopatus adducitur, considerari prius 
nQoreQov avrov rbv fiiov xard rbv &eiov anboroXov, 25 eius vitam secundum sacrum apostolum, si honesta 
ei oefivbs re xai dfteixnros xai navraxb&sv dvsni- et iuculpabilis et undique irreprehensibilis sit, et in 
Xrjnros eXtj xai in dya&ois fieitaQrvQrjftivos re xai bonis testimonium babeat, et sacerdotem decens. 
(§) 1 t£ ? £ * nQincov xai ovre ix ra^Econxrjs rj 1 Et neque ex officiali aut ex curiali veniat for- 
ix jSovXsvrtxTJs bqftcbuEvos rvxrjs, nXrjv si ftrj ix vias tuna , nisi tamen ex novella aetate, secundum quod 
rjXixias, xard ro rjorj Starvncofriv, iv fiovaorrjQico 30 iam dispositum est. in monasterio constitutus for- 
xaraXsysis kXEv&Eoco&eirj rrjs rvxrjs, rb riraQrov fiiv- tuna liberetur, quartam tamen prius substantiae red- 
rot nQoreQov rfjs neQtovoias dnoStSovs ri) (JovXrf 2 dens curiae; neque ex idiota et his qui vocan- 

2 ovre i£ iStcorov xai rcbv xaXovftivtov Xaixcov els tur laici existens et ita mox episcopatum ascendens, 
xa&eorcbs elra ev&vs ini rrjv iniaxonijv dvaftaivcov, nec imaginariam suscipiat ordinationem , tamquam 
ovSi ioxTjftariOfiivrjv Xafiftdvot rrjv x^Qovoviav, cbs 35 modo quidem idiota , mox autem clericus , deinde 
dort ftiv iSicbrrjs, evfrvs Si xXtjqixcs, Eira fiQaxv rt 3 parvum aliquid praeteriens episcopus appareat. et 

3 StaXmcbv iniaxonos dvatpaiveo&af ovre yajterrj neque uxori aliae copulatus, sed aut in virginitate 
awotxcbv, dXX' rj naQ&evia avtyjoas il; uqxtjs rj yv- degens a principio aut uxorem quidem habens, ex 
vaixa fiiv axtbv, ix naQ&svias Si eis avrbv iXd~ov- 

cap. 1 pr. § 1. 2 ( — dvafiaivtov v. 34) et excerpta § 3 — 5 habet Coll. LXXXVII capit. 2 (inde appendix Nomoc. L 
tit. cap. eccl. 1). 

§ 3 summarium extat Nomoc. XIV tit. 1, 23. 

que ab uno eodemque principio proficiscitur et humanam vitam exornat. Quare ni/dl imperatoribus aeque 
curae fuerit atque sacerdotum honestas; si quidem hi etiam pro illis ipsis semper deo supplicant. Nam si 
alterum omni ex parte integrum est et fiducia dei praeditum , alterum recte ct decenter rempublicam sibi 
traditam exornat, bonus quidam concentus existet, qui quicquid utile est humano generi praebeat. Nobis 
igitur maximae curae sunt et vera dei dogmata et sacerdotum honestas, quam si ilti custoaiunt, per ipsam 
magna bona a deo nobis datum iri nosque et quae habemus firmiter possessuros et quae nondum adepti 
sumus insuper adquisituros esse confidimus. Bene autem et decenter omnia gerentur, si modo decens et 
deo gratum rei initium ponatur. Id autem fore credimus, si sacrorum canonum observatio custodiatur, 
quam et apostoli merito laudandi atque venerandi, spectatores et ministri verbi dei, tradiderunt et sancti 
patres et custodierunt et explanarunt. 

I. Sancimus igitur divinos canones omni ex parte secuti, ut, quando in omne futurum tempus quis 
ad ordinationem ducatur episcopus, prius vita eius secundum divinum apostolum spectetur, num sit honesta 
et integra et undique irreprehensibilis et quae bonorum operum testimonium habeat et sacerdotem deceat; 

1 ac neque a cohortali aut curiali condicione profectus, nisi a tenera aetate, uti iam constitutum est, in 
monastenum allectus condicione illa liberatus sit: ut tamen quarta pars bonorum curiae prius solvatur ; 

2 neque ex privato, et eorum unus qui laici vocantur, statim ad episcopatum ascendat, nec simulatam 
accipiat ordinationem, ut qui modo privatus, mox clericus, deinde brevi tempore interiecto episcopus sit ; 

3 nec uxori coniunctus , sed qui aut ab initio caelebs vixit aut uxorem quidcm habuit, sed quam rinji 



1 ovrcos ovSiv A || 4 dei om. A || 5 fterexot M Coll. 87 
cap.] ftearr) As || 8 et rt] brt A || 11 rrjv om. A || aeft- 
vbrrjros A || 14 Kai xaXtbs dv ndvra A [j 15 etneQ 
e.t 16 rov nQayfiaros om. A \ 17 marevoftev Uaea&at 
A\ 18 re om. A || 19 xai nQoaxvvvroi xai om. A || nQoa- 
xwovfievot Coll. 87 cap. || xal vnrjQerai om. Coll. 87 
rap. || 20 d-eiov Coll. 87 cap. || 22 roivvv] ovv A \\ 
24 x ei Q orov i a A II intaxonov A intaxbnov Coll. 87 
c.ap., leg. inioxonrjs (s 1 )? cf. 38, 12. 39, 18. || 26 xai 
navr. avenlXrjnxos om. A || 27 re om. A \\ xai leQonoe- 
nrje Coll. 87 cap. \\ 28 ix om. A | r) ix] ix om. A Coll. 87 
cap. 29 sq. Cf. Cod. 1, 3, 52 (53), 1 (| J3 1 sq. rb — rrjs\ 
uioos ftivrot xrjs oixelas A \ 33 ovre] bre A || i£ 
iSttbrov A Coll. 87 cap. e] 4£ iSttoxtxov M || els] rts 
A (om. e) i 35 Xaftpdvtoy A B 36 «t« A || 38 dXX* rj] aliae, 



sed aut (i. e. dXXrj aXX' rj) ;, cf. Ath. (p. 1 n. 20 Heim- 
bach) H 39 k'xcov A 

1 ex] leg. <et> ex? JJ 4 ipsis V a ] ipsi RV*> vulg. \\ 
5 et] etiam V ( 8 bon» V x |) 12 dona dabuntur V] 
donabuntur R bona dabuntur vulg. fl 14 adquiremus V 9 
vulg. || 17 regulam V x || 18custoditur.fi || iuste Osenbriiggen] 
iusti libri || laudati R*V] laudandi R % vulg. || adornandi 
R || 20 et custodierunt R] et om. Vvulg. || 21 rubr. de or- 
dinatione episcoporum R || 24 vitam] uita debet V oportct 
uitam T |j 25 et undique irreprehensibilis om. V g 27 leg. 
habens? || 28 tamen ex] tam ex RT etate V 3 in ras. 4 litt. \\ 
aetate om. V\\ 29 iam del. fi 2 || 31 ex] •• V\ eciam V 3 
idioata V x || uocatur laicus VT \ 32 ascendat R vulg. 
34 modo om. V\3b prae»iens V 1 1| 37 printicipio V 



AD ORDINATIONEM DEDUCI 



37 



Nov. VI 1 



aav, aXX' ovxe x r ]Q av °bxe Sta^evx^eioav dvSgbs ovxe 
4 naXXaxrjv ovxe naiSas rj iyybvovs e%a>v, ovxe 
yvtogitpfievove rcg voftcg ovxe vn ixeivov ftsfitorjfti- 
vove ' insixotys 6 nagd ravra xi ngdxxtov avxoi xe 
ixnsoeixat rrjs iegcoavvrjs xni o xovxov %sigoxovu>v 
ouoicos e^co rrjs intoxonrjs iXa&rjaexat, rcg vbfitg xovxtg 
(r) 5 ngosxexgovxcos. AXX' ovSe %gr]ftaxa>v covij- 
oaafrai xrjv isgaxsiav avxcg ovyxcogov/uev, ftbvr/ Ss 
nooiiyetv avxbv xr/ xov Seonbxov d~eov &eganeiq (3ov- 



virginitate autem ad eum venientem, et non viduam 
4 neque seiunctam viro neque concubinam. neque 
filios aut nepotes habens neque cognitos legi neque 
illi odibiles; alioquin qui praeter haec aliquid agit, 
5 et ipse cadet sacerdotio, et qui eum ordinat, foris 
b episcopatum sectabitur, hanc legem offendens. Sed 
neque pecuniis [oportere] emere sacerdotium ei per- 
mittimus, solum vero respicere eum domini dei cultu- 
ram volumus, et non plurimis humanis cogitationibus 



Xofie&a, xai fir) noXXaXs dv&gatnivats ygovxioi negt- 10 protrahi. Sed neque ineruditus existens sacro- 
A 6 sXxso&at. AXXd /irjSe d/ueXexrjxoi ojv xd>v 7 rum dogmatum ad episcopatum accedat: prius 
1 iegojv Soyfidxojv ngbi intaxonrjv eisixto- ngo- autem aut monachicam vitam professus aut in clero 
xegov Se r) uovaxtxbv ftiov doxrjaae r) iv xXrjgcg xaxa- constitutus non minus mensibus sex , uxori tamen 
Xeybfievos ovx eXaxxov ftrjvojv £'|, yvvatxi fiivxot, xad"- non cohaerens , aut filios aut nepotes habens. Hoc 
dneg einbvxes ecpd-rjfiev, urj owotxcbv r) nalSae r) \b enim omnino super deo amabilibus episcopis quae- 
iyybvovs extov. Tavxa ydg ndvxojs ini xojv d^eotpt- rimus , sicut etiam prius duabus sacris nostris hoc 
Xeoxdxojv imoxbnojv Qrjxovuev, xa&dnsg xai ngbxsgov constitutionibus sancitum est, per quas dudum co- 
Svo dsiats rjfttov xovxo Staxdi-eat vevofiofrixrjxat, xatK haerentes uxoribus non perscrutamur, omne prae- 
ae xove fiev ijSrj awotxovvxas ywaigiv ov negutgya- teritum relinquentes , de cetero autem nulli permit- 
od/xe&a, xb nagcgxrjxbs anav dtpivxes, xov Xomov Se 20 tentes a positione legis uxorem habenti talem imponi 
ix xr)e d-ioecoi rov vbfiov firjSevi avyxtogovvxes yafte- ordinationem. Quam legem etiam nunc renovamus, 
xrjv i'xovxt xotavxrjv intxt&ivat x et Qoxoviav. bvneg ne forte , si praeter haec aliquid fiat , et ipse cadat 
vbftov xai vvv dvavsovfisv, ftr) noxs, si nagd xavxa sacerdotio et ordinantem similiter excludi procuret. 
yivrjxat, avxbs xs ixniaot xr)s isgtoavvrjs xov x £l Q° m Igitur ordinandus episcopus aut ex monachis aut 
xovrjoavxd xs b/uoitos ixffXrjfrrjvat ravxr/s nagaaxevd- 25 ex clericis sit, etiam in huiusmodi vita testimonii 
£ aetev. O xoivw xetgoxovovftevos iniaxonos r) boni et honestus et gloria fruens bona, et hoc funda- 
anb uovaxdjv r) dnb xXrjgixiov eaxio, eiye xai iv xig 8 mentum pontificatus deponens animae. Sed etiam 
xoiovxor (3itg /uagxvgoixo osuvbs xai Sb^rjs dnoXavtov sic eum constitutum et ad episcopatum praepara- 
dyafrrfi, xai xavxr/v ygrjniSa xr)s dgxtegojavvr/s ivano- tum competens est venerabiles et undique probatas 
8 9iftevos xfi rpvxr/. 'AXXd xai ovxojs abxbv Sta- 30 legere regulas ante ordinationem , quas recta et in- 
xei/uevov xai ngbs xr/v intoxonr/v nagaaxevat,buevov violata nostra SUSCepit fides, et catholica dei aposto- 
ngosr/xbv ioxt rovs evayeis xai navxaxb&ev ixxexgt- licaque disposuit et tradidit ecclesia. Et dum ex 
ftivovs dvaytviboxeiv xavbvas ngb rr/s x ei Q OTOV i ae > frequenti earum lectione transierit qui ad ordinatio- 
ove r) bg&r) xai dftojftr/xos r/fiojv iSigaxo niaxte xai nem deducitur, tunc is, qui ordiuationem impositurus 
r) xa&oXtxr) xov frsov xai dnoaxoXtxr/ noosrjxaxb re35est, interroget eum, si sufficiens est custodire et 
xai nagaSiStooiv ixxXrjaia. Kai instSdv Std xr)s ow- agere, quae sacrae regulae sancierunt. Et si quidem 
sxove avxtbv dvayvojastoe b ngbe rr)v x ei Q OTOV i av declaraverit et dixerit, praecepta sacrarum regula- 
uyofievoe eXfrr/, xrjvixavxa rbv rrjv x ei g°xoviav intxt- 
frivai uiXXovxa nvvfrdveafrat avxov , eXneg olbs rs 
tpvXdxreiv ioxi xai ngdxxetv, dneg oi &eiot xavbves 40 
svofio&ixrjoav. xai si fiev dnotprjoete xai Xiyot xd 
nttgayyiXjuaxa xcbv 3'sicov xavbvcov ovx ixavbs slvat 

§ 7 ngoxsgov — firjvdbv £'£] notnnt Notnoc. XIV tit. 1, 11 et Ponai 19, 5. 

§ 8 sumtnarium extnt Coll. LXXXyil r.apit. 2 (inde in aj>pp.ndice. Nomoc. L tit. cap. eccl. 1). 

4 nem duxit, sed neque viduam neque a marito separatam neque concubinam ; nec qui liberos aut 
nepotes habeat, sive agnitos a lege sive odio ab ea habitos: alioqui qui contra haec fecerit, sacerdotio et ipse 

5 excidet, et qui eum ordinaverit, similiter ab episcopatu removebitur, cum in hanc legem peccaverit. iNec 
magis pecunia emere sacerdotium ei permittimus , ad solum vero domini dei cultum respicere nec multis 

6 humanis curis distrahi eum volumus. Nec magis sacrorum dogmatum ignarus ad episcopatum ac- 

7 cedat: sed prius aut vitam monachicam professus aut in clerum non minus sex mensibus assumptus, 
uxore tamen, stcut ante diximus , non utens nec liberos aut nepotes habens. Eaec enim omnino in deo 
carissimis episcopis requirimus , quemadmodum etiam antea duabus nostris sacris constitutionibus id san- 
citum est: in quibus eos, qui iam uxoribus utebantur, non morati sumus praeteritum omne omittentes, in 
posterum vero inde a lege lata, qui uxorem habet, eum ordinare nemini permittentes. Quam legem eti- 
am nunc renovamus, ne forte si contra haec factus sit, et ipse sacerdotio excidat et qui illum ordinaverit 
ut pari modo inde removeatur efficiat. Itaque qui episcopus creandus est, vel ex monachis vel ex cle- 
ricis sit, si modo in tali quoque vita honestum se fuisse et existimatione bona frui testimonio probet, 

8 atque hoc se summi sacerdotii fundamentum in animo condidisse. Verum licet ita dispositus sit et ad 
episcopatum praeparatus, decet eum ante ordinationem sacros et omni ex parte approbatos canones legere, 
quos recta et vituperii expers fides noslra suscepit et catholica dei et apostohca ecclesia admisit atque 
tradit. Cumque is, qui ad ordinationem accedit, assidua lectione in eis versatus fuerit, tum qui ordinatio- 
nem impositurus est eum interroget, num ea, quae divini canones sanxerunt, observare et facere possit. Et 
si quidem neget, seque praeceptis divinorum canonum servandis parem uon esse dicat, nnllo rnodo ordinatio 



1 *dXX' ovSe M dXX' ov ftij A et non e || ovxe A] 
ovSe M || 6 bftoiojs om. : j| xovxo M || 7 xgrjftaotv A || 
8 avrcg] rtvi A || 11 dptsXsxrjs A || 14 xa&dnsg sinbvxes 
etp&rjftev om. e \\ 16 ixybvovs A || ravra M] rovro Ae || 
d-sotptXoJv A || 17 xa&d A || 18 Svoi A || cf. Cod. 1, 3, 47 
(18) et 41 (42), 2 stj. || xovxo om. A || xafr «S rovs] xad"' 
avrobs M || 21 rovSs rov vbpov A \\ 22 sntrs&rjvai 
A(e) || 24 yivrjrat M] rt yivrjxat. Ae || avxbs xs] b 
Xstgorovovftevos add. A J 25 xavxrjs om. e \\ nagaoxsv- 
doot A || 27 dnb M] ix A || 29 xai om. A |[ 32 ipcsxgi- 
ftivovs A\\ 33 ngb xrjs x ei Q°rovias ante rovs svaysis (32) 
coll. A || 34 ovonsg xai dficbfirjroe A \\ 36 instSdv] bxe 
S* dv A || 37 b om. A \\ 38 ivaybftevoe A |J fX&ot MA || 
41 dnotprpote xai Xiyst A 



l autem] aut /^ 1 || 3 aut nepotes — illi om. R || 4 illi] 
filios T || agit] augit V x || 6 cpiscopatus V 1 1| sectabitur 
corruptum (iXa&rjaexat Gr.); an /e^.segrcgabitur? || 7 opor- 
tere sedusi || 14 nepotes habens] nepot ***** V x || 15oiu- 
nino R] omnimodo vulg., om. F || 17 per om. R X V K T || 
dudum] dum V 1 \\ 20 a positione] appositione V || 2 1 re- 
uocamus R l \\ 25 ex clericis] ecctisis R || etiam et in 
VT || 26 fruens] faueres R* fauens R- \\ et] in R 1 || 27 sed 
etiam] frl (sic) R 1 || 28 eum sic (si ') V || 29 competens 
est] competen** V 1 || 30 legere] legemiZ 1 1| 32 disposuit] 
dl (j. e. dei) disposuit jR 1 || ex] * V l || 33 ordination* 
V 1 || 34 ordination* (ordinationi V 3 ) impositus V 1 j| 
35 si om. V 1 1| est et custodire et V\\ 36 san*erunt / > 
sanxerunt V 2 



Nov. VI 1 



38 



QUOMODO OPORTEAT EPISCOPOS 



rrjQeiv, xard ftrjSeva rQonov avrq) rr)v %etQoroviav rum non 8e valere servare, nullo modo ei ordinatio- 
intrt&evat. ei Ss xaraSe^oixo xai tpjjaetev, cbs xa&' nem imponif si vero susceperit et dixerit, quia 
baov dv&Qcbncp Swarov nXrjQtooei ra rovrois nsQt- quantum homini possibile est complebit baec quae 
s%6ftsva, rrjvtxavra vov&srsiv avrov xai Xeyetv tbs, ei bis continentur. tunc monere eum et dicere quia, 
ftr) ravra cpvXdgot, &eov re akkorQtos £orat xai ix- 5 nisi baec observaverit, et a deo alienus erit et cadet 
neaeirat rr)s So&eiarjs rtfirjs, xai ovSi oi noktrtxoi dato honore, et neque civiles leges delictum inultum 
voftot rb TiXriftfteXrj&iv arifiojQ^rov xaraXeixfjovat, St- relinquent, eo quod et a praecedentibus nos impera- 
6xt xai rois nQo rjfttbv fieflaotXevxoat xai Tjfilv avrois toribus et a nobis ipsis recte dictum est oportere 
6q&cos etQTjTat, Seiv rovs Uqovs xavovas avri voftov sacras regulas pro legibus valere. Et si etiam sic 
xoareiv. xai einsQ xai ovreos dfiftsivete rov nQayfta- 10 permanserit causam amplectens, tunc super his pro- 
ros avrsxoftevos, rrjvtxavra ini ravrats rais 6/ioXo- tessionibus unumquemque sacram suscipere episco- 
yiats ixaarov rijv ieQav xaraSexea&at rrjs intoxonr)s 9 patus ordinationem. et hanc non pecuniis emere 
g 9 x st Q orovtav - * nt ravTTjv ftr) %Qrjfidrtov oivei- neque per rerum aliquarum dationem suscipere, sed 
o&at ftrjSe Sta nQayfiartov rtviov Soastos Xafi/3dvstv, puram percipere et sine mercede, tamquam a deo 
dXXd xa&aodv Se%eo&at xai dftto&ov, ola naQa &eov 15 tlatam. Nain si etiam alia omnia habeat utilia, quae 
SeSoftevrjv. ei yaQ xai rdXXa ndvra k'xot xQrjord ra prius a nobis dicta sunt, pecuniis autem vel rebus 
nQoa&ev rjftiv etQrjfieva , xq*] (**'■'* <° v ° s rj nQayftdrtov videatur episcopatum emisse, sciat se et episcopatu 
(paveirj rr)v intaxonrjv ij-covrjodftevos , iarco rrjs rs ipsum casurum et hoc munus retributurum ordi- 
entaxonfjs avros ixnsaovftsvos xai tovto Scoqov dv nanti, ut et ille episcopatum amittat et eo cadat. et 
nSovs tcq x st Q orovT ) ffavri r ° xdxeivov rrjv intaxonr)v 20 utrique causa talem praestet retributionuem , ut hic 
dnoXXvvat xai ravrrjs ixninretv , xai sxareQco ro quidem non adipiscatur quae sperabat, ille autem 
nQay/ia TotavTTjv cpeQetv dvriSootv, cbsre rov fiev ftr) ctiam quae habebat amittat; verumtamen pecuniis 
rvxeiv rcov iXm^ofievcov, rov Se xai cov elxev dnorv- ac rebus datis occasione ordinationis sanctissimae 
xetv SrjXaSr) rtov SeSoftevcov xQVftdrcov r) nQayftdrcov assignandis ecclesiae, sive episcopus sit accipiens et 
HQocpdoet x si Q orovias r V aytcordrrj nQosxvoovfievcov 25 propterea sacerdotio cadens, sive etiam quilibet in 
ixxXrjaitt, eire iniaxonos 6 Xaftcov eirj xai Std rovro clero constitutorum. Nam et illi aequam imponimus 
t^s ieQcoavvrjs ixneacov, eire xai ns rcov iv rcp xXtjqco poenam , ut ordine , quem inter sacerdotes habuit, 
xaraXsyoftevcov. xai yaQ Sr) xdxeivto rr)v iarjv Intri- cadat, et reddat aurum aut res, quae occasione 
&eftev notvrjv, ro xai rr)s rd&cos, rjv iv leQevotv elxsv, ordinationis datae sunt , iniuriam passae quantum 
ixneaeiv, xai dnoSovvat ro %oyaiov r) rd nQayfiara 30 ad ipsum ecclesiae. Si quis autem extraneorum sit 
t« nQOfdast ri)s x st Q orovtae SsSofteva rr) neQtv^Qt- et non in clero constitutus, qui aurum aut rem 
ofisvn ro ys xar^ avrov ixxXrjaia. M Se ns rcbv propter patrocinium ordinationis accepit, et maxime 
sl-to&Bv eirj xai ovx eis xXtjqov reXcbv 6 rb xQ vatov V si admiuistrationem aliquam (habeat), habebit qui- 
ro nQayfia Std nQoaraaiav rrjv ini rfj x sl Q orovta dem ipse a deo poenam, et succedent ei de caelo 
XafScov, xai (idXtara eineQ aQxrjv s%ot rtvd, gget ftev 35 supplicia, verumtamen etiam quod datum est totum 
avrbs rrjv ix &eov notvrjv xai StaSegovrai ye avrbv ablatum ab eo sanctissimae ecclesiae omnibus red- 
ai sg ovQavov rtftcoQiaf nXrjv dXXd xai ro So&ev datur modis duplum: insuper etiam si quam admi- 
dnav atpatQe&ev naQ^ avrov rfi ayicordrrj ixxXrjaiq nistrationem habet, ea cadat, et perpetuo exilio con- 
ndotv dnoSiSoa&co TQonots SmXdaiov, nQos rqi, xdv demnetur. Illud quoque sciat aperte qui pecuniis 
ei rtva aQ%r)v svot, ravrrjs ixninrstv, xai dsttpvyia 40 
^rjfttovo&at. Kaxsivo Ss ys 'iorco aacpcbs 6 %Qrjfiaotv 



v. 9 Ssiv — XQarsiv cit. Nomoc. XIP cap. 1, 2. 

§ 9 summam ex Athan. habent Nomoc. L tit. 11 et Paratitla coll. const. eccl. 3, 2 p. 1354 Voell. 

ei imponatur. Si vero suscipiat, seque quae illis continentur, quoad eius homo facere possit, impleturum 
affirmet, tum moneat illum et dicat, si haec non observet, fore ut et a deo abalienetur et data dignitate 
exuatur, ac ne civiles quidem leges delictum inultum esse relicturas , quoniam et ab eis, qui ante nos i/n- 
perarunt, et a nobis tpsis recte dictum est oportere sacros canones legum vice valere. Quodsi sic quo- 
que permaneat rem amplectens, tum secundum has quisque professiones sacram episcopatus ordina- 
9 txonem recipiat. Eamque ne pecunia emat neve per res aliquas datas acquirat, sed puram et sine 
mercede tamquam a deo datam accipiat. Nam etiamsi reliqua omnia habeat commoda quae ante diximus, 
pecunia autem vel rebus episcopatum emisse eum appareat, sciat se et ipsum episcopatum amissurum et eum 
qui ordinavit hoc esse munere remuneraturum, ut itle quoque episcopatu privetur eumque amittat: itaque ea 
res utrique talem remunerationem afferat, ut alter quae sperabat non adipiscatur, atter etiam quae habe- 
bat amittat; pecunia scilicet rebusve ordinationis causa datis sanctissimae ecclesiae addicendis , sive epi- 
scopus sit qui accepit et propterea sacerdotio excidit, sive etiam eorum quis , qui in clero numerantur. 
nam UU quoque parem imponimus poenam, ut ordine, quem inter sacerdotes habebat, excidat et aurum 
vel res ordtnationis gratta datas ecclesiae reddat contumelia ipsius causa affectae. Quodsi quis ex- 
traneus et qui ad clerum non pertineat, aurum vel rem pro patrocinio in ordinatione praestando ac- 
cepit, ac praesertim si magistratum aliquem gerat, is quidem poenam divinam sustinebit vindictaequc eum 
caelestes manebunt, sed praeterea etiam quod datum est omne illi ablatum sanctissimae ecclesiae duplum 
omnimodo reddatur, ut etiam insuper, si quem magistralum gerat, ab eo removeatur et perpetuo ex- 
ilio multeiur. Atque illud quoqne, qui pecunia aut rebus episcopatum emerit, certo sciat, si antea diaconus 



9 dvri vbftov] pro legibus e |J 10 ovros MA || * ift- 
fisivoi M iufieivrj A || 1 1 rais oftoXoyiats xavrats Sxa- 
arov xaraSe%ea&at rrjv teQav A || 13 %Qrjfiaotv tbvrj- 
aaa&at ftrjre Std nQayftdrcov Soaecos rtvcbv A || 16 $«- 
Softevrjv A || %QTjord S%ot A || 17 nQoa&ev] yvQO&ev A II 
r)] rts xai A |) 18 tpaveirj] ei tpaveirj A || 19 avrrjs A \ 
xai tovto om.A || 20 xdxsivoM\ Tlsq. rcbv iXnttpfievtov 
fir) Tv^etv A || 27 ixneocbv rrjs ieQcoavvrjs A || 31 SeSo- 
fieva ante nootpdaet coll. A || 32 to ys M] oOov ro 
A^ I) 38 anay drpatoe&iv om. A || 39 TQonots dnoSt- 
Xoo&co StnXdotov dnaot A || 41 ye iarco] yvcbrco A 

I ordinationem ei R \ 3 haec om. V | 4 quia] qui 



B> || 6 multum reliquent R l || 7 quod etr ] quod R al. || 
12 petum iis R 1 \\ 15 habeat] aliant R l R 17 et om. R | 
episcopatum V a eptatii R 1 || 18 et hoc munus] in 
hoc minus R |) 19 ut et] ut R || eo] adeo R (a clero 
vulg.) || 20 causa] cause V* in ras. 3 litt. || hio quidem 
R x ] et hic quidem R* vulg. et quidem V x et quidem 
hoc V 3 || 23 occasionem V || 25 quilibet VT] quilibet 
alius (aliis R l ) R vulg. J 27 quem] quae V || inter] in 
R I 31 in] «n V 1 \\ 32 maxime si] si maxime R maxime 
qmdem si T || 33 habeat inserui (habet add. ed. pr.)\ 
34 succederet R x || 36 ab eo] babeo R l || omnibus] omnino 
R 1 1| 38 habet om. R x , habeat ed. pr. (Gr.) 



AD ORDINATIONEM DEDUCT 



39 



Nov. VI i 



rj nqdyfiaai rfjv intaxonfjv i^covrjadfievos , cos, eineq 
nqbrsqov Stdxovos fj rtqeo/Hvreqos etrj, slra xara Sco- 
qoSoxiav eis rfjv isqcoovvrjv eXfrot, ov fiovov ixrteasi- 
rai rfjs intaxortfjs, dXX' oiSi rb nqbreqov avrcq neqi- 
XeMpfrrjaerai axfjfca, rb rov nqeoSvrsqov rv^bv rj 
Staxbvov. nqosanoXioet ydq xal airo, cbs rcbv ov nqe- 
rtbvrcov dva^icos scptifisvos, naarjs rs isqartxfjs an- 
Z eXafrfjasrat rd^ecos. Jei Se x«t' avrbv rbv 



aut rebus emerit praesulatum, quia, si prius dia- 
conus aut presbyter sit, deinde ,per suffragium ad 
sacerdotium veniat, non solum cadet episcopatu, 
sed neque prior ei relinquetur ordo, presbyterii for- 
5 sitan aut diaconatus. Amittit etenim etiam illud, 
utpote (non) decentia indigne concupiscens, et omni 
sacerdotali excluditur ordine. Oportet autem in ipso 
ordinationis tempore, qui imponit eam illi, coram 
xijg xeiqorovias xaiqbv rbv inm&dvra ravrrjv abrcq omni fideli populo sanctissimae ecclesiae haec omnia 
ini navrbs rov niorordrov Xaov rfjs dyicordrrjs /ue- 10 praedicere, ut agnoscens eum omnia, quae prius 
ydXrjs ixxXrjaias ravra dnavra nqoayoqeveiv airco, dicta sunt a nobis, habere, ad sacram eum deducat 
tbs dv (i.afrcbv airbv anavra rd ifinqoo&ev eiqrjfisva ordinationem, ut et ille coram omnibus haec audiens 
nnq' rjficov e'xeiv inl rfjv leqdv avrov dyrj %ecqoro- non solum habeat dei timorem, sed etiam coram 
viav ' cosre xdxeivov ndvrcov ivavriov ravra dxovovra omnibus denuntiationem et professionem erubescat. 

urj fibvov e%eiv ro rov d"eov Sios, aXXa xcd rrjv 15 
itp' dndvrcov dvaxfjqv^iv re xai ofioXoyiav iqv&qtdv. 

10 Ei Se ns roiovros fisv elvai vofiitpiro xai nqbs 10 Si quis autem talis quidem esse putetur, et ad 
rrjv rfjs inioxonfjs x^tqoroviav naqiX&oi, dvreinoi Se episcopatus ordinationem transeat, contradicat autem 
rts xai iprjaeie ovvsiSsvai n rcov drbncov avrcp , fiij aliquis atque dicat conscium se esse alicuius illici- 
nqbrsqov d&ovafrto rrjs xscqorovias, nqlv dv igiraois 20 torum ei, non prius mereatur episcopatus ordinatio- 
rs rcov nqosrjyyeXfiivcov yivrjrai xai tpavsirj navra- nem, quam examinatio querimoniarum fiat, et appa- 
xbfrsv dvsv&wos. cbs e'C ye xal fierd rrjv roiairrjv reat uudique innoxius. Quodsi etiam post huiusmodi 
dvrioqrjocv oix dvaoxbfievos b rfjv x Ei q orov ^ av n;oicov contradictionem non passus is qui ordinationem 
rrjv vevofiiofiivrjv O-eraaiv inc&eivai rcb rtqdyfiari. facit legitimam examinationem imponi causae, cur- 
Sqdfioi nqbs rfjv x Et Q oxov ^ av i ^rco rb naq 1 avrov 25 rat ad ordinationem, sciat, quod ab eo fit, pro nihilo 
yivbfisvov dvr' ovSevbs ov dXX' b' re rtaqd rvv vb- esse: sed et is, qui contra legem fit, cadet sacer- 
fiov yevbfievos ixneoeirai rfjs leqcoovvrjs b rs dSoxi- dotio, et qui sine probatione imponit ordinationem, 
fiaarov irti&sis rfjv x e <>q orov i av xa ^ a i>rbs fisv bfioicos et ipse quidem similiter cadet sede sacerdotali, reus 
ixnsasirai rob tfqbvov rfjs Isqarsias , xai vnev&wos autem erit deo, qui praecipue omnium quaerit suo- 
iarat &ecq rco fidXiara ndvrcov ^rjrovvn rfjv rcbv 30 rum sacerdotum puritatem. Si tamen is, qui ordi- 
oixeicov leqicov xafraqbrrjra. Ei fiivroiye b rtqbs rfjv nationi contradicit, aut examinatione facta probetur 
xeiooroviav dvrsirtcbv f) irtel-eXfrcbv osixfreirj avxo- calumniator, aut in ipso principio neque in exami- 
tpdvrrjs, rj xai abrb rfjv dqxfjv /urjSe irtet-eXfrslv &aq- natione persistere confidat, segreget istum in perpe- 
qfjaeie, x°jqi& r °> rovrov Strjvexcbs rrjs ieqds xoiviovias tuum a sacra communione is qui ordinationem fa- 
o rfjv xstqoroviav noifjoat jSovXbftsvos, l'va firjSi ixsivo 35 cere vult, ut non autem illa falsitas impunita sit. 
to tpsvSos dvev&wov tj. cbsneq ydq rfjvdya&fjv Sb- Sicut enim bonam gloriam in eo, qui ordinandus est, 
£av irtl rcb x eioorovov l* evl0 £,rjrovftev, ovrco xai rfjv quaerimus, ita etiam calumniam m eo, qui frustra 
avxoipavriav ini rcq fidrrjv xarrjyooovvn xoXd^o/uev. accusavit, punimus. Si vero nemo accusaverit om- 
Ei Si firjSsis xarrjyoqoirj navreXcbs , rj nqosayyeiXas nino, aut toto denuntians examinationem non faciat, 
bXcos oix irtsgiXfroi, rj ine&Xfrcbv drtoSei^ai, xa&drteq 40 aut facta oxamiuationc demonstrare, sicut praedixi- 
eirtbvres stpd-rjfisv, jufj Swrj&elrj rfjv xarrjyoqiav dXrj&fj, mus, non valuerit accusationem veram, tunc oportet 
rrjvixavra nqosfjxei rbv Sid xoaovrcov oScbv dvevd"v- 

§ 9 extr. et 10 summarium habet Nomoc. XIV cap. 1, 8; summam § 10 Nomoc. L tit. 16 ex Athan. 

aut presbyter fuerit, deinde per largitionem. ad sacerdotium venerit, non solum episcopatu se privatum 
iri, sed ne priorem quidem presbyteri vel diaconi statum sibi relictum iri: simul enim et hunc amittet, ut- 
pote qui ea, quae non decent, indigne sectatus sit, et omni sacerdotali ordine exuetur. Oportet autem ipso 
ordinationis tempore, qui eam imponit illi, eum haec omnia coram toto fidelissimo populo sanctissimae magnae 
ecclesiae illi pronuntiare, ut , ubi eum omnia, quae a nobis antea dicta sunt, habere cognovit, ad sacram 
ordinationem eum producat: ita ut ille quoque, qui haec coram omnibus audivit, non solum dei metum 
10 habeat, sed etiam in proclamatione coram omnibus facta atque confessione crubescat. Si quis vero 
talis quidem existimetur et ad episcopatus ordinationem accedat , contradicat autem aliquis seque peccati 
alicuius illi conscium esse affirmet , ne prius dignus iudicetur ordinatione , quam in ea, quae de- 
lata sunt, inquisitum sit , et ipse omni ex parte insons appareat. Quodsi vel post eiusmodi contradictio- 
nem is , qui ordinationem peragit, legitimam inquisitionem causae impendi non passus ad ordinationem 
properaverit , sciat quod ab ipso fit pro nihilo esse: sed et is , qui contra legem factus est, sacerdotio 
excidet, et is, qui sine probatione ordinationem peregit, et ipse similiter a sede sacerdotali removebitur 
atque deo rationem reddet , qui omnium maxime m sacerdotibus suis integritatem requirit. Si tamen is, 
qui ordinationi oblocutus vel rem persecutus est , calumniator appareat, vel etiam si ab initio ne persequi 
quidem rem ausus sit, eum is qui ordinationem peragere vult in perpetuum a sacra communione removeat, 
ut ne illud quidem mendacium impunitum sit. Quemadmodum enim bonam existimationem in eo , qui 
ordinandus est, requirimxis, ita calumniam quoque temere accusantis castigamus. Si vero nemo prorsus ac- 
cuset, vel qui detulit rem omnino non persequatur, vel ubi eam persecutus est, veram esse accusationem, 



1 cos etneq] etneq fjv A || 2 e'irj om. A\\ elra] ei A || 
ScoqoSoaiav A || 3 aqxteqcoavvrjv A || 4 airtq] eXvai A (| 
5 rb om. A || 7 ndarjs re] xai ndarje rfjs A \\ 10 fie- 
ydXrjs om. Ag || 11 ndvra A \\ aircq om. g || 12 cbs dv 
fiafrcbv] brtcos fiafrbvra A || aVrayTa] ncbs A \\ 13 k'xstv 
irti] £"xei nqbs A || dystv A || 14 xdxeivov As] xaxeivcov 
J/|| 20 dgtovOxrco rfjs x ei q°rovias] mereatur episcopatus 
ordinationem s || 21 cpavfj A \\ 25 'iarco post ytvbfievov 
coll. A || 29 xai vrtsv frvvos] vrtsvd"vvos Ss A (e) || 30 iort 
rcb {rscb fidXtora rcb t,rjrovvrt A || 32 dvretncbv rj av- 
xocpavrfjaot xal vne^eX&eiv ov ■fraqqfjaoi, wijfff^w 
Strjvexcbs rfjs ayias xotvcovias naqn rov rfjv x e <-q or °- 
viav notrjoat j3ovXofiivov, iva fifj rb xpevSos dnofieivrj 
c\pevd"vvov A [) 33 * fraqqfjaot MA || 41 fifj M] oi A 



2 ad sacerdotium per suffragium R \\ 3 cadet V] cadat 
R al. || 4 neque] ne R y \\ relinquitur R || 5 amittet et 7 ex- 
cludetur vulg. || 6 non inserui ex Gr. \\ 8 coranam V x \ 
9 omni om. R || 10 eum per omnia VR*T a || 12 ut et] 
et ut T ut R l || omnibus — 14 denuntia| R 2 suppl. in 
ras. 12 fere litt. || 14 omnibushaec audiens non solum de- 
nuntiationem ^|| 17 et om. R^fH 'curat R x V l || 25 ab 
eo] habeo R l || flt om. R l || 26 fit] fecit V 2 || 27 ordi- 
n***** R 1 y 28 sacerdotalis R l || 29 quaerit om. R l || 
30 sq. contradicit ordinationi R || factacta R 1 || 35 autem 
del. RW 1 , om. T vulg. || 36 ordinatus R \\ 37 calumniam 
in eo qui] in eo qui (qui del. R*) calumpniam qui R \\ 
39 aut toto (tot T») VT aut to R 1 aut ex toto R*V 3 j 
fort. leg. aut in toto 



Nov. VI 1. 2 



40 



QUOMODO OPORTEAT EPISCOPOS 



vov oy&ivra rtoosieofrai nooi rrjv iaoftivrjv %siqo- 
roviav. '0 yao ovtoj %etQorovovfievos avra&sv rd 
nXeTara xai xdXXtara yvojaerat rmv fta&rjftarojv xai 
oiix ixneaeTrat nQOS /3iov dxoXaarov, rrjv rotavrrjv 
nenatSevfievos Xdyco re xai koyco aocpiav. 



eum, qui per tot viaB inculpabilis apparuit, accedere 
ad venturam ordinationem. Qui enim ita ordinatur, 
ex hoc multa et meliora cognoscit praeceptorum, et 
non incurrit ad vitam impunitam, huiusmodi eru- 
5 ditus et verbo et opere [corporis] sapientia. 



CAPUT II. 

(H) Kaxeivo ye firjv 7ioosSiooi£ofiev, cosre firjSiva Et illud etiam definimus, ut nemo deo amabilium 
rdiv d'eo<piXeararcov imaxoncov i%co rrjs xa& eavrov episcoporum foras a sua ecclesia plus quam annum 
ixxXrjaias nXeTov rj x«r' ivtavrov bXov dnoXi/indve- totum deesse, nisi hoc per imperialem fiat iussionem 
a&at, nXrjv ei fifj rovro xara flaatXtxrjv yivotro xi- (tunc cnim solum erit inculpabile) , sacratissimos 
Xevatv (rore yao fiovov iariv avev&wov)' rSv oatco- 10 patriarchas uniuscuiusque dioceseos compellentes 
rarcov 7tarQtao%cov exdarrjs Stotxrjaecos dvayxat,6vxojv deo amabiles episcopos suis inhaerere sanctissimis 
rovs d"eoftXeararovs imoxonovs raTs avxcov iyxaQ- ecclesiis et non longo itinere separari neque in 
reQeiv aytcorarats ixxXrjatats xai ftr) fiaxQav 6S6v peregrinis demorari velle neque sanctissimas eccle- 
oriXXeafrat firjSi iv gevrj StarQifSetv ifriXetv firjSe sias neglegere neque annum excedere, quem et ipsum 
rcov aytcorarojv ixxXrjatoJv aueXeTv ftrjSe rbv ivtav 1 5 propter misericordiam constituimus. Si vero ultra 
rov vneQfJaivetv, Sv Srj xai avrov Sta (ptXav&Qcoitlav annum erraverit et dereliquerit et non ad episcopa- 
iragafiev. Ei fievroiye xai vneQ rov ivtavrov nXa- tum remeaverit proprium, neque imperialis aliqua 
vcoro xai aXr/revot, xai ftr) 7tQos rrjv intaxonrjv inav eum , sicut praediximus , detineat iussio , tunc , si 
iot rrjv oixeiav, ftrjSe fSaatXtxf) rts avrov, xa&dneQ quidem sit metropolita, circa ecclesiasticam disposi- 
einovres ifd^rjftev, xa%i%ot xiXtvats, rrjvtxavra, ei ftiv 20 tionem segregatum regionis illius patriarcha evocet 
tirj ftrjrQonoXirrjs, nQos rrjv ixxXrjataartxrjv evra\iav quidem eum legitimis iuclamationibus, servans ubi- 
amoQciv 6 rov xXiuaros narQtaQxrjs xaXeirco ftev av- que sacrarum regularum observantiam ; si vero ma- 
rov toTs vevofitofievots xrjQvy/uaat, avXarrcov navra- neat per omnia inoboediens, et expellatur a sacro 
%ov rrjv tojv leQtov xavovcov naQarrjQrjatv' ei Si fiei- episcoporum choro et alium introducat huiusmodi 
vste fiixQt navros dnet&cov, xai ifccofreiraj rov 9eiov 25 et verecundia et honestate dignum. Si vero non 
rcov intoxoncov %oqov xai SreQov avreisayirco rrjs metropolita, sed aliorum episcoporum aliquis sit, 
(8) rotavrrjs aiSovs re xai aefivoTrjros aj-tov. Ei qui erraverit, haec omnia a metropolita fiant. Nemo 
Se oi firjTQonoXirrjs, aXXa rcov dXXcov ns imaxoncov enim eorum talem suscipiat occasionem, si dixerint 
6 nXavcoftevos eirj, ravra naQa. rov ftrjTQonoXirov yt- propterea proprias derelinquere ecclesias, propter 
viofrco. ovSe yaQ dv rts avrojv ravrrjv nQosSigotro 30 quod litium causa, aut aliarum rerum propriarum 
rrjv nQOfaotv, ei Xeyotev Std rovro rds eavrcbv xara- aut ad sacras ecclesias respicientium circumlustrant, 
Xtftndvetv ixxXrjaias, Stoxt Stxcov ivexev rj dXXcov et hic constituti adhaerent aut in aliis veniunt locis. 
noayfidrojv iSicov rj eis rrjv dytojxdrrjv ixxX.rjaiav Hoc enim non habet decentem rationem, ut cum 
oqojvxojv neQtvoarovat xai rj rols kvrai&a nQosxaQ- multitudine, quam necesse est episcoporum habere 
reoovaiv rj eis ireQovs dcptxvovvrat ronovs. Tovro 35 ministeria, lustrent peregre et expendant, et neque 
ydo ovx dv £'%oi noinovra Xoytofiov, ro fierd nXrj- ullum sanctissimis ecclesiis praebere iuvamen neque 
frovs, bneQ dvdyxrj rds rcov imaxonojv fyetv &eQa- secundum quod decet sacerdotes proprium habere 
neias, neQtvoareTv re iv £evrj xai Sanavav, xai firj- habitum; praesente, si quaedam sint lites forte sanc- 
Seuiav raTs aytOJrdratS ixxXrjaiais naQ£%etv tOfiXetav, 
urjSi xard ro noenov ieoevoi Stayiveo&at ayrjfia, naQov, 40 

cap. II et III summae extant Coll. LXXXVII capit. 3 (inde Nomoc. L tit. 13) et Nomoc. XIV tit. 8, 2. 

uti anle diximus, probare nequeat, tum decet eum, qui tot modis insons apparuit, ad futuram ordinationem 
admitti. Nam qui ita ordinatur, exinde plurima et pulcherrima praecepta cognoscet neque in vitam im- 
moderatam delabetur, cum talem sapientiam et verbis et factis doctus sit. 

II. Porro itlud quoque insuper definimus, ne quis ex deo carissimis episcopis foris ab ecclesia 
sua ultra integrum annum absit, nisi forte imperiali iussu id fiat (tum enim sotum impune est): ac sanc- 
tissimi patriarchae cuiusque dioeceseos deo carissimos episcopos in sanctissimis ecclesiis suis permanere 
cogant nec longum iter ingredi patiantur nec peregre velle commorari neque sanctissimas ecclesias neglegere, 
neque annum excedere , quem quidem ipsum propter humanitatem constittumus. Si vero vel ultra annum 
vagetur et erret nec ad episcopatum suum redeat, neque imperialis aliqua iussio, prout ante diximus, eum 
detineat, tum iliius regionis patriarcha ad ecclesiasticam disciplinam respiciens eum , siquidem metropoli- 
tanus sit, solitis citationibus revocet, custodita usquequaque sacrorum canonum observantia: quodsi perpe- 
tuo maneat non oboediens, et expellat eum sacro episcoporum choro et alium in eius locum eiusmodi reve- 
rentia et gravitate dignum substituat. Sin autem is, qui vagatur, non metropolitanus , sed ex reliquis 
episcopis sit, haec a metropolitano fiant. Neque enim quisquam illorum eum praetextum admittat , si 
quanao dicant se ideo ecclesiam suam relinquere , quod litium aliorumve negotiorum propriorum aut ad 
sanctissimam ecclesiam pertinentium gratia oberrent et vel in his locis commorantes perseverent vel in alia 
se conferant. Neque enim id iustam rationem habet, cum magno hominum numero, quem necesse est in 
episcoporum ministerio esse, peregre vagari et sumptus facere nec ullam sanctissimis ecclesiis utilitatem 



4 ifineaelrat A || 5 tQyio re xai Xoyco A || 8 rj xar'] 
fjneQ A || bXov om. A || 9 yivotro A \\ 12 iavrojv A 
avxdiv M | 17 xai om. A(s) || 18 dXrjrevet A || xai ftrj 
A (s)] xai ftijxe M || 20 xari/et A || 24 * fieivot M ftevot 
A || 25 i^oj&eirco] expellatur e || 29 ravra] haec omnia 
s; leg. ravral || 30 Si^otro A || 33 rrjv dytojrdrrjv ix- 
xXrjalav] eacras ecclesias s || 36 yaQ] Si A || 38 Sanavdv] 
rds nQoaoSovS add. A || 40 naQo v — t,rjrovfievoJv 41,5 om. A 

1 inculpabiles W || 2 quia V || 5 et uerbo RV\ 
uerbo vulg. || corporis] et corporis RV 3 . Seclusi || sapien- 
tiam V a T || 6 defuimus R || 7 quam vulg.] aut R ••• V 1 
quam per V || anno toto R* || 8 deesse suppl. V 1 in 
spat. vac. ; add. debeat m. rec. in V, audeat vulg. J per 
hoo V | imperi»»»» ^ 1 JJ 9 aaCratiuimos] autem *. v. 



add. R' 1 || 1U unuscuiusquu li || dioceseos R dioce»iseos 
V l diocesis V 3 |[ 11 inhere V ' || 1 5 sin V || 1 6 annum] 
animum R l || deliquerit V x || 20 segregatos V x segre- 
gatus V 3 || illus patriarcham reuocet V 1 || 21 quidem] 
quod V % || 23 et om. V vulg. || 25 et uerecundia RV] 
reuerentia et uerecundia vulg. || 28 si om. R x || 30 causa 
VT] causas R vulg. || 32 ueniunt] ueni»nt V 1 uenerant 
iJ> ueniant R*V *T \\ 33 non] si non R l T || 34 multitudi- 
nem V\ *episcopum libri || 35 minister»»» V 1 || pere- 
regre V* || (lu)strent — asserunt 41, 1 in ras. 2 versuum 
scr. R*, omissis verbis praebere 36 — ecclesiis41, 1 | 36 ul- 
lum] nullum V lucrum ullum 7i( 2 ) || ecclesiis] uiris ecole- 
siis V x \ 37 sacerdotem V || 38 habitum] habitum sacer- 
dotem V 1 1| *praesente] praesertim libri (cum liceat add, 
vulg.) 



AD ORDINATIONEM DEDtJCI 



41 



Nov. VI 2. 3 



ei nves elev Sixat rv%hv raXs ayicordrais ixxXrj- tissimis ecclesiis, propter quas has occasiones asse- 

oiais, St' as ravra nqo(paai%ovrai , ravras Sta rcbv runt, haec per eos, qui sub ipso sunt, religiosos 

in' avrrjv evXa^eararcov xXrjqtxcbv rj dnoxqioiaqicov clericos aut apocrisarios aut oeconomos movere, et 

rj oixovoftcov xivelv, xal Serjaets fiev nqbs rrjv /3aai- petitiones non ad imperium dirigere, impetrare autem 

Xeiav ixni/inetv, rvyxaveiv Se rmv ^rjrov/uivcov. "£2sre 5 sperata. Propterea sancimus, si quando propter ec- 

Sia ravra d , eoni£,ofiev , e'C nori ns ixxXrjataartxrjs clesiasticam occasionem inciderit necessitas, hanc 

ivexev nqofdoecos ifiniaoi %qeia, ravrrjv r) Sia rcov aut per eos qui res agunt sanctarum ecclesiarum, 

t« nqayfiara nqarrovrcov rcov dyianarcov kxxXrjatcov, quos apocrisarios vocant, aut per aliquos clericos 

ovs dnoxqtoiaqiovs xaXoZaiv, rj Sid nvcov xXrjqixdiv huc destinatos, aut oeconomos suos notam imperio 
ivrav&a areXXofiivcov rj Std rcov oixovoficov avrcov 10 facere aut nostris administratoribus , ut impetrent 

yvcoqifirjv rrj (iaatXeia yCvea&at rj rais rjfieriqats aq- quod competens est, et non hoc deo amabilibus 

.^rtts, rvy%dveiv re avrovs rov nqosr)xovros , xal fir) episcopis erroris et absentiae, et sanctissimis eccle- 

tovto rois d , eoftXeardrois imaxonois nXdvrjs re xai siis laesionis occasionem fieri, tam in provincia ec- 

dnovoias xai rrjs rcov dyicordrcov ixxXrjoicov pXdfirjs clesiasticarum rerum per absentiam eorum neglec- 
axriov yivea&ai, rcov re iv rais inaq%iais ixxXrjota-Ybt&xwxa., quam etiam hic expensis multis ab ipsis 

artxcov nqay/udrcov naqd rrjv dnovaiav aircov dfie- factis , nec non in peregre habitatione non habili 

Xovfiivcov rrjs re ivrav&a Sandvrjs noXXrjs avrois constituta, et undique causa nullum iuvamen, magis 

yivofiivrjs rrjs re iv givrj Stairrjs oix eva%ijfiovos xa&- autem laesionem sanctissimis ecclesiis inferente. 
eoroiorjs, xai navrayp&ev rov nqdyftaros ovSefiiav 
cocpiXetav, fidXXov fiev ovv (3Xdf3rjv rais dynordrais 20 
exxXrjaCats indyovros. 

CAPUT III. 

(I) Mr) dXXcos Si rtva rcov d , eofiXeordrcov int- Non aliter autem aliquem deo amabilium episco- 

axoncov &aqqeiv ariXXea&at nqbs ravrrjv rrjv evSai- porum praesumere dirigere ad hanc felicissimam 
fiova noXtv, nqiv dv, ei fiiv ns iniaxonos e'irj, yqdft- civitatem, priusquam, si quidem quis episcopus sit, 
fiara Xdftot rov oixeiov firjrqonoXirov nqbs rrjv f3a- 25 litteras acciperet proprii metropohtae ad imperium, 
otXeiav, ravra Sr) ra xard rois fteiovs xavbvas haec quae secundum divinas regulas probabilia vo- 
ovorartxd xaXoifieva, rd fiaqrvqovvra rco dvayxaico cantur, testimonium perhibentia necessitatis eius 
rrjs avrov naqovaias , ei Si ye firjrqonoXirrjs eirj b praesentiae. Si vero metropolita sit, qui proficisci 
naqayevio&at f3ovXbfievos , yqdfifiara xofiioatro rov vult, litteras sumat eiusdem dioceseos patriarchae, 
rrjs Stoixrjaecos narqtdqxov , rrjv airov naqovaiav 30 eius praesentiam necessariam esse dicentes: et sic 
dvayxaiav elvat Xiyovra. ovrco re Seio&at ftaotXicos oportere imperatorem iubere hunc praesentari, et 
xai intrqineo&at rr)v ivrav&a naqovoiav, xai fir) non temere sine conscientia metropolitarum aut 
nqoxeiqcos naqd yvcoftrjv rcov firjrqonoXiTcov rj rcbv patriarcharum proficisci, pro eo quod hoc et ex 
narqtaqxcov anoorjfieiv, Stbrt tovt-o xai rois &eiots divinis interdictum est regulis; ut huc advenientes 
Strjyoqevrat xavbat. Kai ivrav&a Se avrovs naqa- 35 non praesumant per semetipsos se prius nuntiare ad 
ytvofiivovs ftr) &aqqeiv St' eavrcov rrjv nqcbrrjv firj- imperium, sed primitus aut ad deo amabilem patri- 
vvetv eis rrjv /3aotXeiav, dXXd nqbreqov rj nqbs rbv archam proficisci, aut ad uniuscuiusque dioceseos, 
d^eoftXiorarov narqtdqxrjv naqayivea&at rj nqbs rovs ex qua sunt, apocrisarios , et cum ipsis conferant 
exdorrjs Stotxrjoecos, i^ rjs eioiv, dnoxqtotaqiovs, xai causas propter quas venerunt, et congredi ad im- 
airois xotvovod"at rds airias, St' «s rjX&ov, awets- 40 perium eius, et deinceps imperiali perfrui adspectu, 
tivat re nqbs rrjv fSaotXeiav avrois, xai rov Xotnov 
Se rrjs f3aotXtxr)s anoXavetv ■3'ias, rjvixa av rco" f3aot- 

praebere neque ut sacerdotes decet vivere, cum, si forte quae sanctissimis ecclesiis lites sint, propter quas 
noc praetextu utantur, illas per religiosissimos, qui sub ea sunt, clericos vel apocrisiarios vel oeconomos 
movere et precibus ad imperatorem aelatis quae desiderant consequi liceat. Atque propterea sancimus ut, 
si quando quae ex causa ecclesiastica necessitas incidat, illa vel per eos, qui negotta sanctissimarum eccle- 
siarum gerunt, quos apocrisiarios vocant, vel per clericos aliquos huc missos vel per oeconomos ipsos impe- 
ratori vel magistratibus nostris nota fiat atque illi quod competit impetrent, ne hoc deo carissimis episcopis 
errationis et absentiae et sanctissimarum ecclesiarum laesionis causa fiat, cum et in provinciis per absentiam 
eorum res ecclesiasticae neglegantur et hic multae ab iis expensae fiant et habitantis peregre vita parum 
decora sit, et undique res nuilam utilitatem, sed damnum potius sanctissimis ecclesiis ajferai. 

III. Non aliter vero quisquam deo carissimorum episcoporum ad hanc felicem civitatem profi- 
cisci audeat, nisi prius litteras, si episcopus sit, a metropolitano suo ad imperatorem acceperit, quae 
quidem secundum sacros canones commendaticiae appellantur, quae de necessitate praesentiae eius testentur, 
si vero metropolitanus sit qui huc venire vult, litteras patriarchae illius dioecesis afferat, quae praesen- 
tiam eius necessariam esse declarent. Atque ita supplicet imperatori, habeatque veniam hic versandi, neve 
temere praeter voluntatem metropolitanorum vel patriarcharum proficiscatur, quoniam id etiam sacris cano- 
nibus vetitum est. Nec vero ubi huc advenerunt, per se ipsi protinus imperatori nuntiare audeant, sed prius 
vel deo carissimum patriarcham vel apocrisiarios suae cuiusque dioecesis adeant et cum illis causas, propter 
quas venerunt, communicent, atque una cum illis ad imperatorem accedant, et imperiali deinceps adspectu 



3 in avrrjv] sub ipso g || 4 fiev] non (i. e. fir)) s || 6 et- 
novA || 11 yvcoqi/urjv Ag] yvcbqtfia M\\ 12 avrovs (s - )] eav- 
roisA avrasM || 16 avrovA || 18 evcxrjfiovos A b s] eioxrj- 
fiovcos A a aoxrjfiovos M || 2&ravTa Srjom.A || 27 Xeybfieva 
A || rb avayxaiov A || 30 naqovaiav xqetatSrj cpdaxovra el- 
vai A || 35 avrois] rois A || 36 rrjv nqcbrrjv et eis om. A || 
38 rois] rrjsA || 40 dvaxotvovo&at rds St' «s rjX&ov airias 
xaiavvetsiivainqbsrrjv A'\\ 41 a^rots] eiuss - || 42 Seom.A 

1 adferunt V || 2 haec] haec eos hec R % || ipsa vulg. || 
3 apocrisarios V (id. infra)] apocrissarios R et sic v. 8 || aut] 
uocunt R l || 4 petiones V x || 5 separata V || 7 aut per 
eos suppl. P 2 in spat. vac, om. T|| sanctarum RV] sa- 
crarum vulo. || 8 alios R || 9 huc] huic V || iconomos R 

III. 



yconomos VT, et sic constanter || 10 aministrationibus 
R*V l || 1 1 et om. RT |j hoc deo] hanc a deo V 3 || 12 sanctis 
R || 1 3 sq. ecclesiasticis rebus — neglectis vulg. || 1 5 hic] 
his R 1 1| 16 in peregre] iperegre R || habili] ****li V 1 || 
17 causam/^r 1 || 18 inferentem RV || 22 rubr. ne epi- 
scopus sine litteris sui metropolite vel metropolita sine 
litteris sui patriarche in hanc regiam urbem ad inperium 
ueniat R mg. || aliquam V \\ 24 quis RV a ] qui V, 
om. vulo. || 25 metropolitani V || 26 *haec quae] et quae 
libri || 27 necessitas R 1 1| 28 qui] quod V || 29 diocesiseos 
V 1 diocesis V 3 || 30 esse om. V \\ 31 huc R \\ 32 metro- 
politanorum V || 33 profissi R 1 || hoc et ex VT] ex hoc 
R 1 hoc ex R* || 36 ad deoj a deo V l T l \\ 40 perflui R 1 



Nov. VI 3—5 



42 



QUOMODO OPORTEAT EPISCOPOS 



Xeiovrt naqaarairj. ^Ej-iorco fievroi rols Seoftivots mox quam imperanti adstiterint. Liceat quidem pe- 

imaxbnots xai Std rcov xaXovfievav QeyeoevSaoicov tentibus episcopia et per eos qui vocantur referen- 

rfjs aytojrarrje fteydXrjs ixxXrjaias r) Sta rcov eiXafie- darii sanctissimae maioris ecclesiae aut per religio- 

ararcov dnoxqtaiaqicov roov exdarr/s Stotxrjaecos dytco- sos apocrisarios cuiusque dioceseos sanctissimorum 

rdrojv narqtaqxcov dvatpeqstv rrj j3aatXeiq xal rvy- 5 patriarcharum suggerere se imperio , et promereri 

xdveiv dnoxqiaecos avvrofiov, coere airove r) Sixaia responsum celeriter, ut aut si iusta ab imperio peti- 

7taqd rrje flaatleias airovvras ravra Xafifldvtiv r) erint, haec accipiant, aut si non iusta quaerunt, 

dStxa t,rjrovvras &drrov dvaXietv, o&ev xai naqeyi- velociter revertantur, unde profecti sunt. 
vovxo. 

CAPUT IV. 

IA Tavra ini rols d"eofiXeardrote intoxonote 10 Haec de deo amabilibus episcopis secundum di- 
xard rove &eiove xavbvae Siardgavree xai rove in* vinas regulas constituentes, et religiosos clericos cum 
avrove svXafieardrove xXrjqtxoie fierd nXeiarrje oar,e multa fieri inquisitione secundum divinas regulas, 
yivea&at £rjrr}oecoe xard rove leqove xavbvae xai et boni testimonii viros ordinari sancimus, litteras 
fteftaqrvqrjfievove avSqae xuqoroveia&at d , eani%oftev, omnimodo scientes [eruditos] constitutos (litteras 
yqafifidrcov navroicos intarrjftovae ovras' yqd/iuara 15 enim ignorantem omnino volumus neque unum ordi- 
ydq dyvoovvra navreXcoe oi ftovXbpe&a iv ovSefitq nem clericorum, videlicet presbyterorum et diacono- 
T«|e* xXrjqtxbv elvat' SrjXaSrj rcov nqeafivriqcDv xai rum, tam sacras orationes docentium quam eccle- 
rcov Staxbvcov rds re leqds evxae StSaaxoftevcov rd siarum canonum legentium libros), ordinationem sine 
re rcov ixxXrjataartxcov xavbvcov dvaytvcoaxbvrcov querela et inculpabilem et sine aliqua contradictione 
/3i/3Xia rrjv re xe^qorovtav dftefinrbv re xai dvev- 20 et dationc pecuniarum aut rerum suscipientes. Ne- 
frvvov xai Sixa rtvbs dvrtqqrjaecoe xai Sbaecos XPV- iue autem eos volumus omnino officiales aut cu- 
ftdrcov r) nqayftdrcov Sexoftevcov. Ovre 8i avrois riales constitutos suscipere ordinationem , nisi se- 
jSovXbfte&a navreXcos r) raj-ecbras r) jSovXevrds bvrae cundum leges, quas super his posuimus pridem, 
Se'xead"at rrjv x e iq°Toviav, ei fir) xard rove vbftovs quas et nunc contirmamus; et ipsos autem ordinatos 
ovs ineq rovrcov i&rjxaftev e'unqoa&ev, ove Stj xai 25 sacra praecepta in conspectu totius populi susci- 
vvv flefJatovfiev xai avrove Se xeiqorovovfievovs t« pere, propter has ipsas causas, propter quas hoc 
leod naqayyeXfiara navrbe ivavriov rov Xaov Se'xe- ipsum agi et super deo amabilibus episcopis sanci- 
o&ai, Std rds avrds airias, St 1 as rovro nqdrrea&at vimus. 
xai ini rcov d^eotptXeardrcov intoxbncov ivofto&errj- 
aaftev 30 

CAPUT V. 

(IB) ftrjre Se rbv Sevriqovs e'xovra ydftovs r) axbvra Neque autem secundas habentem, aut eum qui 
xetqoTovelo&ai Stdxovov rj nqeofJvreqov, firjre ei yv- habuit, nuptias ordinari diaconum aut presbyterum, 
vatxi awotxolrj Sie^evyfiivrj xai rbv oixetov dvoqa neque si muheri coniungatur seiunctae et proprium 
xaraXtnovarj, ftrjre ei naXXaxrjv e'xof dXXd xai airois virum derelinquenti , neque si concubinam habeat, 
rj fterd acotpqoovvrjs ^covras rj yafterdie ov awotxow- 35 sed et ipsam uxorem si cum castitate et ex virgini- 

cap. IV summarium habet Coll. LXXXVII capit. 4. 

cap. V summaria habent Nomoc. L tit. 27. 26 (ex .4^.); Nomoc. XIV tit. 9, 29. 

fruantur, quando imperatori placuerit. Liceat vero supplicantibus episcopis etiam per referendarios qui 
vocantur sanctissimae magnae ecclesiae vel per religiosissimos cuiusque dioecesis apocrisiarios sanctissimo- 
rum patriarcharum ad imperatorem referre, et responsum praecisum ferre; ita ut aut, si iusta ab impera- 
tore petant, ea impetrent, aut si iniusta postulent, cito revertantur unde venerunt. 

IV. Quoniam haec de deo carissimis episcopis secundum sacros canones constituimus, sancimus etiam, 
ul religiosissimi clerici, qvi illis subiecti sunt, cum inquisitione quam diligentissima fiant secundum sacros 
canones, et viri ordinentur spectati quique litterarum omni modo periti sint (eum enim, qui litteras ignorat, 
in nullo plane ordine clericum esse volumus); scilicet ut presbyteri et diaconi et sacras precationes discant 
et ecclesiasticorum canonum libros legant et ordinationem irreprehensibilem atque a crimine vacuam ac 
sine ulla intercessione et pecuniae vel rerum datione accipiant. Ac neque eos qui offtciales aut curiales 
sunt accipere ordinationem ullo modo volumus, nisi secundum leges de his a nobis antea latas, quas qui- 
dem etiam nunc confirmamus : et ipsos cum ordinantur, sacra praecepta coram omni populo accipere 
ob easdem causas, ob quas id fieri etiam in deo carissimis episcopis sanximus; 

V. neque magis is, qui secundam habet aut habuit uxorem, diaconus aut presbyter ordinetur, neque 
si cum uxore vivat, quae divortium fecit et maritum suum dereliquit, neque si concubinam habeat; sed et 
ipsi si aut caste vivunt aut uxoribus non utuntur, aut si qui umus uxoris maritus fuerit vel sit et ipsius 



1 forco A U fievroi] quidem g \\ 2 qatfeqevSaqtcov 
MA || 4 rcov] rrjs A || dytcordrojv] rcbv dytcordrcov 
A || 6 awrbftov M] owrbftcos A(g) || avrove] avrovs 
fiev A || 1 1 vofto&errjoavres A || vn 1 avrovs] om. g | 
1 3 yivea&at rrjs ^rjrrjaecos A || 1 5 ndvrcoe A || 1 6 nav- 
reXcbe [lovXbfis&a ftrjSeutd A(g) || 17 xXrjqixcbv Ag \\ 
1 8 rcbv om. A || 1 9 ecclesiarum g || 20 rrjv re] rrjv Ag || 22 Se- 
XOftivovs Ag || 23 rjante ra^ecbrae om.Ag || 24 rove om. A || 
vbftove] cf. Cod. 1, 3, 52 (53), 1 || 25 ove — gftnqoofrev 
om. A || 27 navrbe om. A || 28 «^t«s — nqdrrea&at om- 
A || 29 ivoftofrerrjaaftev] vevofto&errjftivae airlae A || 
31 firjre rove Sevriqove k'xovrae A \\ 32 sq. Staxbvove 
rj nqeaj3vriqovs, firjre ei yvvat£i avvcbxrjaav Ste&vyfti- 
vats xai rovs oixeiovS dvSqas xaraXmoiaaiS , firjre Se 
naXXaxiSae Sxovrae A || 34 ftrjSe M \ 35 rj yafteraie] 
xai yafurais A 

1 mo|mox R l || quam] quidem (cum add. V*) V || 3 aut 
per] auper R || 4 cuiua cumque RT || 7 si non] sine R* || 



9 praefecti R || 10 de] d» F* || amabilibus — 14 con- 
stitu| tn ras. 3 versuum scr. J? 2 || 11 reliog|sos V 1 || 
12 regulas constituentes et boni V\ 13 adordinari ^(^rjj 
14 eruditos] et eruditos R(*) vulgo. Seclusi\\ 15 * igno- 
rantes libri || omnimodo R || nolumus ii 2 1| unum om. R II 
17 tam] ta* R 1 || 18 ordinationes R ordinationum V x || 
20 et datione] V 2 in ras., sine querela add. R a || 22 or- 
dinationem — leges tn ras. 10 fere litt. scr. R* || 23 super 
his] 8uperius V || possumus R a V* || 25 in conspcctui 
R || 26 propter lias] propterea R l propter has autem V || 
31 aut] autem V a | 32 habuerit V || 33 coniungantur 
RV || siueiuncte V 1 1| 34 derelinquentem RVT \\ 35 sed 
et ipsam — 43, 4 eligentem] Haec nisi forte vetus inter- 
pres mire turbata aut in graeco exemplari habuisse aut 
ipse dedisse censendus est, ut verba inter xai airoie 
v. 34 et xai airrjs v. 43, 1 prius omissa, postea in mar- 
gine suppleta alieno loco insererentur, videri possunt ita 
potius in ordinem cogenda esse: sed et ipsos cum casti- 
tate viventes aut uxoribus non cohabitantes, aut unius 



AD ORDINATIONEM DEDUCI 



43 



Nov. VI 5. 6 



ras, rj /utds yaptsrfjs avSga ysvbfisvov rj bvra, xai 
avrfjs oojwqovos xai ix naq&svias. ovSev yaQ ovrms 
iv raXs IsoaTs %stQoroviais a>s aojwQoavvrjv intXexriov, 
Ttgcorrjv aQ%rjv xai d^e/uiXiov dxQtt3fj xard roiis &eiovs 
xavbvas xai rfjs Xotnfjs aQerfjs xa&eartaaav. Ei Se 5 
xai rts nQeafiireQOS fj Sidxovos rj vnoSidxovos ojv 
elra eisaydyoi yapterfjv rj naXXaxrjv, r\ waveQcbs rj 
ia%rjfiartOfiivoJS , rf/s ieQas ei&bs ixnmrirco rdf-sais, 
ir xai rb Xotnbv iStojrrjs tarat. Ei Se xai ava- 
yvojorrjs SevreQav eisaydyoiro yajuerfjv Std riva xai 10 
rovro tbseixbs dnaQairrjrov dvdyxrjv, jurjxin nQoacoriQOJ 
%ajoeiroj ftrjSe dnoXavirco fta&fiov fieitpvos iv isQarsiq, 
ftevetoj Se ini rov airov jSa&juov StrjvexdJS. fir) juiv- 
roiye xai jtQos rQirovs iQxio&co ydfiovs' ixavbv yaQ 
Stj x/ti rb Sevrsoov. Ei Si ye rotovrb rt nodgsts, 1 5 
xai TtQOS SevreQOvs iX&cbv vdfiovs ini fiei^ova f3ad~- 
fibv ansiastsv, avrb&sv ioicbrrjs eorat xai Xaixbs, 
ndorjs ieQas XeirovQyias ixninrcov. JSojwqovos yaQ 
rjfilv Sia Ttdvrojv fiiXet j3iov. ei yaQ roiovroi xa&- 
eardJreS oi eis xXfjQOv dybitsvot xeiQorovrj&eiev, evxoXos 20 
avrdis r) TtQOS rfjv kntaxonrjv dvoSos eorai, ix noX- 
X.cbv dvSQcbv dya&ajv QqSiojs evQtaxofiivoJv rcov av- 
dyea&ai TtQOS teQOJOvvrjv at;ia>v. 



tate sit. Nihil enim sic in sacris ordinationibus 
quara cum castitate viventes, aut uxoribus non co- 
habitantes, aut unius uxoris virum qui vel fuerit vel 
sit, et ipsam castitatem eligentem, primum princi- 
pium et fundamentum manifestum secundum divinas 
regulas et residuae virtutis constitutam. Si autem 
et aliquis presbyter aut diaconus aut subdiaconus 
postea ducat uxorem aut concubinam aut palam aut 
occulte, sacro statim cadat ordine, et deinceps idiota 
sit. Quodsi et lector secundam ducat uxorem propter 
quaedam, et hoc forsan inrecusabili necessitate, nul- 
latenus ad altiorem accedat, neque perfruatur gradu 
maiore in sacerdotio, maneat autem in eodem gradu 
perpetue. Sed uon ad tertias veniat nuptias ; satis 
est enim, si ad secundas. Si vero tale aliquid egerit, 
et ad secundas veniens nuptias ad maiorem gradum 
venire festinaverit, exinde idiota erit et laicus, omni 
sacro ministerio cadens. Pudice enim nobis per 
omnia pertinet vivere. Si enim tales constituti hi 
qui in clero adducuntur ordinentur, facilis eis ad 
episcopatum ascensus erit, et ex multis viris bonis 
facilius invenientur, qui adducantur ad primum gra- 
dum sacerdotii digni. 



CAPUT VI. 

Ia "Ooa ye firjv ini rcov evXafieardroJv xXrjQixdiv Quanta igitur super venerabiles clericos a nobis 
rjfiiv eiQrjrai, ravra xai ini rdJv d , eo<ptXeardrojv Sta- 25 dicta sunt, haec etiam super deo amabilibus diaco- 
xovioocbv nQarreaSat fiovXbfte&a, tdsre /irjSs airds nissis agi volumus, ut neque ipsae citra observan- 
e£oj rrjs nQenovorjs naQarrjQrjaeojs yiveo&af dXXd nQo- tiam fiant, sed primum quidem eis aetatem neque 
reQov ftev airals rrjv rjktxiav firjre viav elvat ftrjrs dxftd- novellam esse neque crescentem neque exhinc ad 
^ovoav firjSs airb&sv nQos rd nXrjfifts?.rjfiaranrjSdJoav, delinquendum salientem, sed super mediam consti- 
dXX* vneQ rbv ftiaov rjSrj xa&sorojoas %obvov xal dfitpi 30 tutas aetatem et circa quinquaginta annos secuu- 
rois nevrrjxovra ivtavrovs xara rois &eiovs xavb- dum divinas regulas agentes, sicque sacram prome- 
vas dyoioas, ovroj re rrjs leQas rvyydvetv '/eiQorovias, reri ordinationem , et aut virgines constitutas aut 
xai r) naQ&ivovs xa&eorojoas rj ivbs uvSqos yajueras unius viri quae fuerant uxores. Non enim permit- 
yevofiivas. oi yaQ iwrjaofiev ovrs SevreQoyajuovoais timus neque secundas contrahentibus nuptias neque 
ovre ftiov i%oiaats ovrt wafiev xarsyvojojuivov, dXX y 35 vitam habentibus non dicimus reprehensibilem sed 
oiSs vnonrov oXojs ini rrjv IsQav naQtivat Staxoviav, neque suspectam omnino , ad sacrum venire mini- 

cap. VI summaria habent Coll. LXXXVII capit. 5 (inde Nomoc. L tit. 24) et Nomoc. XIV tit. 1, 28. 8, 14. 9, 29. 30. 

castae et ex virginitate nuptae. Nihil enim aeque in sacris ordinationibus probandum est atque castitas, 
quae secundum sacros canones reliquarum etiam virtutum primum principium et certum fundamentum 
est. Quodsi etiam presbyter vel diaconus vel subdiaconus uxorem aut concubinam sive palam sive 
simulate duxerit, sacro ordine statim excidat et deinceps privatus sit. Quodsi etiam lector secundam 
uxorem propter quandam necessitatem eamque ferme inevitabuem duxerit, ne porro provehatur neve maiore 
gradu in sacerdotio potiatur, sed perpetuo in eodem gradu maneat. Ne tamen etiam tertias nuptias ineat: 
sufficiunt enim iam secundae. Si vero tale quid fecerit, et secundis nuptiis contractis ad maiorem gradum 
adspiret , ilico privatus erit et laicus , omni sacro ministerio exutus. Casta enim vita nobis ante omnia 
curae est. Namque si tales in clerum adducti ordinentur, commodus ipsis ad episcopatum adscensus erit, 
cum inter multos bonos facile inveniantur viri qui ad sacerdotium provehantur digni. 

VI. Quaecumque vero de religiosissimis clericis a nobis dicta sunt, ea etiam in deo gratissimis dia- 
conissis fieri volumus: ut ne ipsae quidem sine idonea observatione instituantur, sed primurn quidem aetate 
sint neque iuvenili neque florente neque inde in peccata ruente, sed quae mediam aetatem iam excesserint et 
annum circiter quinquagesimum secundum divinos canones agant; atque ita sacram ordinationem obtineant, 
ut aut virgines sint aut unius viri uxores fuerint. Neque enim quae secundas nuptias contraxerunt , aut 
vitam agunt non dicimus probrosam, sed quae omnino suspicionem habeat, eis ad sacrum ministerium venire et 



1 yajusrrjs] ywaixbs A || ysvbfisvov rj bvra] qui vel 
fuerit vel sit s \\ 7 slra om. A || rj wavsQtbs] wovsqojs 
A || 8 si&bs om. A || 10 SsvriQav iayotro yvvaixa 
A || 11 avdyxrjv Ag] airiav M\\ nQoaojriQOJ A(s)] nQos 
sriQav M || 13 rov avrov As] rovrov rov M || fiiv- 
rotye A] fiivrot M\\ 15 nQa^otev A \\ 17 aneiootev A || 
18 ndorjs As] ndarjs re M; fort. ndorjs rrjsl || XstrovQ- 
yias isQas A \\ 19 fiiXXet M || 22 dvdyeoxrat — 24 ini 
tojv bis scr. M \\ 23 nQOS ieoojovvrjv] ad primum gra- 
dum sacerdotii s" || 27 rfjs nQenoiorjs] om. s" || 28 rrjv 
rjXixiav jur) (firj om. A a ) axfid^ovoav slvat A \\ *jurjrs — 
prjrs] ftrjSs — jurj8sM\\ 31 ivtavrovs rrjv rjXtxiav dyov- 
oas xard rovs &eiovs xavbvas A \\ 32 re om. A || 34 yt- 
voftivas MA || awrjoo/uev SevreQoyajuovoas ovre jSiov 
iyflioas oi wafiev A || * ovSe — ovSe M || 36 naQetvat A 
uxoris virum qui vel fuerit vel sit, et ipsam uxorem si 
cum castitate et ex virginitate sit. Nihil enim sic in 
sacris ordinationibus quam castitatem e\igendum. Quam- 
quam in his verba et ipsam uxorem non satis conveniunt 
Jraecis \\ 1 enim om. IV || in sacris ordinatoribus quam 



cum V % suppl. in spat. 2 '/2 versuum || 2 cohabitantis R l 
cohabitanti F l || 3 aut] et R || qui uel si fuerit RV || 6 et 
residuae] -i- (= id est) residuae R || sin V 2 || 7 et aliquis 
V T] aliquis R vulg. || 10 quodsi et lector] suppl. V 2 , Set 
(spatio vacuo relicto) V 1 || lectorum R 1 || 11 quendam 
^H 12 gradum maiorem R l V || 14 perpetuo RP- vulg. || 
ad] in R || satis enim est V || 15 si ad secundas om. V, 
ad secundas peruenisse add. V 3 || 16 ad maiorem] ct 
maiorem R l \\ 17 exinde] et inde V || omni R] omnino 

V vulg. || 18 enim om. R 1 1| 19 uiuere] suppl. V 2 in spat. 
vac, inte R utere T\\ 21 assensusJ? 1 accessus V || et ex] 
et .R 1 ex VTR 2 || uiris bonis R] bonis uiris vulg., uiris 

V in quo bonis (corr. boni) post inuenientur collocatum 
est || 24 cleros V\\ 25 etiam R vulg.] et VT || 26 neque 
ipsae] ipse neque V || obseruationem R || 28 crescente V 1 || 
exhinc (inc suppl. V 2 in spat.) VR 2 ] ex hac R l vulg. |j 
'29 delinquendum] deliquen jR 1 [| 30 quinquaginta annos 
sucundum suppl. V 2 in spat. vac. || 32 costitutam R 1 || 
34 nuptias] neque nuptias V 1 \\ 35 dicimus reprehensi- 
biles V 1 dominus inreprehensibilem R l |j 36 mysteriumii 

6* 



Nov. VI 6 



44 



QUOMODO OPORTEAT EPISCOPOS 



xai joli re ngosxvvrjroZs vnrjgereZa&at (3anriauaat 
roZs ie dXXots nageZvat roZs anoggrjrots, aneg iv toZs 
ae(3aapttcordrotS uvOTijgiots 81 avrcbv eXco&e ngdrre- 
a&at. Ei ydg Tts dvdyxrj yevotro xal rrjv iXdrrova 
ravrrjs rrjs rjXtxias rjs eXnoftev x ei Q orovr l^'V vai Stdxo- 
vov, dXX' t%eart ravrrjv i'v Ttvt rcbv evaycbv doxrj- 
rrjgicov x ei 0° rove * a d' at xct * xar> ixeZvo oixeZv, xa& 
oneg ovre avSgcbv intftt^ia xa&eorrjxev ovre avre^ov- 
otoe Siatra, dXXd (3ios awearaXfievoe xai pergtos xai 



sterium et adorandis miuistrare baptismatibus et aliis 
adesse secretis , quae in venerabiubus mysteriis per 
eas rite aguntur. Si vero quaedam necessitas tiat 
et minorem ab hac aetate qua diximus ordinari dia- 
5 conissam contigerit, liceat eam in aMquo venerabi- 
lium asceteriorum ordinari et in illo habitare, ne 
quaquam yiris admixta constituta sit neque suo ar- 
bitrio habitans, sed vitae separatae et mediocris, et 
a conveniente multitudine bonum testimonium habens. 



(IE) vnb tov awbvTos nXrj&ovs ftagrvgovftevos. Bov- 10 Volumus autem et ipsas, quae ad ordinationem per- 
Xofte&a Se xai avrds rds ini ttjv %etgoToviav dyo- ducuntur, diaconissas, sive ex viduitate sive ex vir- 
ftevas Staxovovs sXrs ix xvQ e * as £tT£ ^ x nagfrevias fir) ginitate, non cum aliquo cohaerentes aut cognatorum 
Ttvas awbvras e^etv iv rd^et Srj&ev dSeXcptbv i) avy- aut eorum quos appellant dilectos (talibus enim 
yevtbv r) tojv xaXovftevcov dyanrjrcbv toZs ydg rotov- nominibus utentes maligna suspicione suam replent 
tois ovSfiaot xQ<bptevat Tidor/e novrjgde vnoipias ToV15vitam): sed aut solae habitcnt, aut cum parentibus 
iavrcbv nXrjgovat (3iov dXX* r) xad"' eavrds oixeZv r) solis et filiis aut vere fratribus aut iis cohaerere, 
yovevat ftbvots xai natoiv r) jcaZs dXrj&eiats dSeX- de quibus si quis suspicari aliquid praesumpserit 
tpoZs r) d-eiots aweZvat, itp* cov eX tis vnonrevaai malignum, ipse insipiens simul et impius forsan puta- 
t* ToXftrjaete novrjgbv, avrbs dvbatos tb afta xai dae- bitur. <Ut) si dicatur tale aliquid de aliqua earum, 
(3rje eixoTcos vofito&rjoeTat. coSTe ei XiyotTo ti toc- 20 quae in diaconissarum ordinationem ingredi vult, 
ovto negi tivos rcbv eis Staxovioorjs x et Q orovtav ^** quod alicui cohaeret sub imagine quidem bonae ap- 
pJaivetv (3ovXoftevcov, cbs rtvt ovvsartv iaxriftariaftevr] pellationis, maligna vero suspicione, non oportet 
ftiv dya&fi ngosrjyogia , novrjgq Se vnorpiq , oiSe rrjv huiusmodi muHerem produci omnino ad ordinationem 
rotavrrjv ywaZxa ngosiea&at navreXcbs eis xetQoroviav diaconiae. Nam etsi ordinetur, et tale aliquid egerit, 
Staxovias' inetSrj xdv ei xMQOTovrj&eirj, xai rt rotovro 25 et cohaeserit aUcui cum praedicto nomine aut sche- 
ngdgete xai avvotxoirj rtvi fierd rov grj&evros bvbpta- mate, cadat quidem a diaconia, et ipsa autem et 
ros r) axrjftaros, ixneaeZrat ptev rlijs Staxovias, xai ille subiecti erunt huic legi et reliquis, quae corrup- 
avTrj Se xdxeZvos vnev&wot eaovrat rcbSe rjficbv rd} tores puniunt. Oportet enim omnes, quae ordinan- 
vbfico , xai roZs XotnoZs roZs rovs f&ogias xoXd&vot. tur, venerabiles diaconissas tempore ordinationis et 
|£ JeZ Se ndaas rds x et Q°t° v ovfievas evXapJeordras 30 moneri et sacrorum audire mandatorum coram 
Staxbvovs xai airds xard rbv rf)s x ei Q 0T0V ^ as xatgbv reliquis quae dudum sunt venerabiles diaconissae, 
xai vov&ereZo&at xai rcbv tegcbv dxovetv nagayyeX- ut ipsae et dei timorem habeant et adhaerentem 
ftdrcov ini rcbv Xotncbv rcbv rjorj oiacov evXa(3eardrcov sacris mandatis fiduciam, timere autem et confundi 
Staxbvcov, cbare avrds xal rb rov &eov Seos ixovaas sacro cadere ordine, scituras quod, si praesumpse- 
xai rrjv ngosovaav roZs legoZs nagayyeXptaat naggrj- 35 rint aut erubescentes ordinationem , aut derehn- 
oiav tpopleZo&ai re xai aioxweo&at rrjs iegds ixne- quentes sacrum ministerium ad nuptias venerint, 
aeiv rdgecos, eiSvias cbs, ei ^aggrjoatev fj xarataxwat aut aliam omnino elegerint vitam, ipsae quidem ob- 
ttjv x ei Q orovtav V anoXtnovaat rrjv iegdv x et Q orovtav 
ngosofttXrjaat ydptots r) dXXrjv oXcos eXea&at (3iov no- 
vrjgdv nogeiav, avrai re Uvoxot yevrjaovrat &avdrov 40 

37 — 45, 3 cit. Paratitla coll. const. eccl. 3, 2 p. 1354 Voell. ex Ath. 

adorandis baptismatis ministrare reliauisque arcanis, quae in venerabiUbus mysteriis per eas peragi solent, 
interesse permittemus. Enim vero st quae necessitas adsit etiam minoris hac quam diximus aetate ordi- 
nandae diaconissae, licet sane in sacro aliquo asceterio eam ordinare et in illo habitare, ubi neque cum viris 
commercium est neque ex arbitrio victus, sed continens et moderata vita et multitudinis, quae cum illa vivit, 
testimonio probata. Volumus autem illas ipsas diaconissas, quae ad ordinationem vocantur sive ex vidui- 
tate sive ex virginitate, non uti consuetudine cuiusquam de genere scilicet fratrum vel cognatorum- vel aga- 
petorum qui appellantur (qui enim eiusmodi nominibus utuntur, omni mala suspicione vitam suam onerant) : 
sed vel solae habitent vel una vivant cum solis parentibus et liberis vel iis, qu% vere fratres vel patrui sunt, 
de quibus si quis quid mali suspicari ausit, tpse potius scelestus simul et impius merito existimabitur. 
Itaque si tale quid dicatur de earum aliqua, quae addiaconissae ordinationem accedere volunt, commercium 
eam cum aliquo habere cum ficta quidem bona appellatione mala vero suspicione, ne eiusmodi quidem mulier ad 
diaconissae ordinationem omnino admittatur. Nam etiamsi ordinata sit, et tale quid commiserit atque aliquo 
utatur sub dicto nomine vel specie, diaconatu excidet, et tam ipsa quam ille huic legi nostrae reliquisque, 
quae stupratores puniunt, obnoxii erunt. Omnes autem religiosissimas diaconissas ordinandas et ipsas 
oportet ordinationis tempore et admoneri et sacra praecepta audire coram reliquis quae iam sunt venera- 
btles diaconissae , ut et dei timorem habentes et fiduciam, quae sacris praeceptis inest, vereantur et erube- 
scant sacro ordine cadere, cum sciant, si audeant aut ordinationem dedecorare aut derelicta sacra ordi- 
natione matrimonium inire aut aliam omnino improbam rationem vitae eligere, se ipsas capitis poena 



1 re om. A\2 nageZvat roZs om. A || 4 iXdrrova rjs 
etnofiev rjXtxias A\b Staxoviaaav A\§ daxrjrglcov A \ 
7 eis oneg A\* ovSe — ovSe MA || 9 Siatra\ oiaycoyrj 
A || 10 fiagrvgovfievos nXrjd"ovS A || 11 rds ante ayo- 
ftevas coll. A\ 12 etre dnb ^pefos (x et Q^ aS P r -) A j| 
13 iv rd£et Srj&ev aSeX<pcbv\ om. e || 15 ndarjs] om. 
z || 18 r) &siots] aut iis? e || vnonrevaai t* e] vno- 
nrevaat A vnonrevaetev r) M P 19 roXptrjaet A b || 
21 %etgoroviav (om. A a ) Staxoviaarje A || 22 ovv- 
eortv, iv axrjfiari ptev dya&rje ngoar/yogiae , novrjgds 
Se vnoxpiae A (cf. e) \ 23 ovSe] non oportet e || 
28 avrrj M || 29 roZe XomoZe roZs] ndat rots A || 30 nd- 
aae ante evXa(3eardrae coll. A || 31 xai avxde om. e || 
37 rj om. A || 38 x ei Q° rov ^ av *«' ngoaofttXrjaat, om. vv. 
f) — x ei Q orov ^ av A || dnoXtnobaae M\\ 39 novrjqdv om. 
A e || 40 avrat re M 



1 adorandi i£ l || 2 quae] queque V || mysteriis Heim- 
bach] ministeriis libri || 4 qua R] quam V vulg. || 5 con- 
tingerit R l |) 6 assisteriorum RT asisteriorum V || ne 
quaquam] leg. in quo neque ? || 7 admixtam V* || 9 con- 
uenienti R 2 oonuenien R l || bonum om. R || habens] di- 
cimus iZ 1 || 10 ordinationes R l || 14 utentes] ute R l I) 

16 aut hiis R 2 , suppl. V* in spat. vac, aut »*cus R 1 ^ 

17 suspicare VTR?- suplicarei^ 1 || 19 *Ut si] si RTV, et 
si vulg. || dicant R dicat VT\ 21 quidem bonaej qui de 
homine R 1 || 24 aliquod V || 26 cadet vulg. || 27 ille] 
ipse V || quae corruptores] «c*rruptores R l || 28 quae] 
qui RV l || 30 moneri] muneri V 1 1| coram R % et V 1 in 
ras. || 31 reliquas R || diaconissas R b || 32 ut et ipsae dei 
R vulg. || 34 cad' 22 1 || scituras] scituris (siturisjR 1 ) RTV || 
35 delinquentes V 1 || 36 misterium R § uenerit et 37 ele- 
gerit V 1 



AD ORDINATIONEM DEDUCI 



45 



Nov. VI 6—8 



xai rct rfjs neQtovaias avrcov nQOSxvQco&fjoerat rali 
dytcordrats ixxXrjoiats rj rols fiovaorrjQiotS , iv ols ei- 
aiv. Oi re ravras wfreloai f) yfjftat ■9'aQQrjoavres 
vnev&vvot fiiv xai avroi giwovs eoovrat, rfjv Se ov- 
aiav avrcbv xa&il-et rb Srjfiootov. ei ydo iv roTs 
ndXat vdfiots rais nao' ixeivots eis rfjv avrcov nXd- 
vrjv xaXovfievats Ttap&evois frdvaros infjv rj ^rj/uia 
w&aoeioats , ncbs ov /uaXXov rjpeis rovro ini rcov rd- 
Xrj&f) Tteoi ■9'eov So^at,ovacbv OQiovpev, rfjv ocowqoav- 
vrjv, fj fidXiara yvvdixas xoopeT, wvXdrrea&at fiovXbfie- 
vot StaweQovrcos ini rcbv evXafieardrcov Siaxovtaacbv, 
bncos dv rb re nQenov rrj wvoet wvXarroiev rb re 
owetXo/ievov rrj icoioovvrj r/jooTev. 



ligatae efficiuntur morti, et substantia earum appli- 
cabitur sanctissimis ecclesiis aut monasteriis, in qui- 
bus sunt. Qui vero eas aut uxores accipere aut 
corrumpere praesumpserint, obnoxii quidem et ipsi 
5 gladio erunt, substantia autem eorum applicabitur 
fisco. Si enim in antiquis legibus virginibus illis, 
quae in eorum errorem vocabantur, mortis incum- 
bebat damnum corruptis, quomodo non magis nos 
in his, quae a deo glorificantur, definimus, pudici- 
10 tiam, quae quam maxime mulieres ornat, conservari 
volentes competens venerabilibus diaconissis, ut et 
quod decet naturae custodiant et quod debetur sacer- 
dotio conservent. 



CAPUT VII. 



Semel autem secundum haec factos diaconos aut 
presbyteros nullo modo derelinquere sacerdotium. 
Quod non solum in presbytero et diacono sancimus, 
sed et si subdiaconus aut forte lector fuerit ali- 
quis, neque hunc relinquere pristinum schema, et ad 
alteram migrare vitam, scientem quia, si tale aliquid 
egerit, secundum quod iam a nobis sancitum est aut 
in curiam cum substantia, aut sub iuopia degens ad 
officialem deponitur fortunam. 

VIII. 

Sed neque effusas competit fieri de cetero reve- 
rentissimorum clericorum ordinationes. Quod enim 
hactenus gestum est, licet corrigi oporteret, sed 
tamen propter tempus sinimus ; de cetero autem non 
prompte hoc fieri neque ad damnum sanctissimarum 
ecclesiarum venire sancimus. Quaecumque igitur opor- 
tebat de tali modo in sanctissima maiore ecclesia 
huius regiae nostrae civitatis et sub ea constitutis 
sanctissimis ecclesiis et aliis, quae hic sunt, fieri, 
hac speciali lege complexi sumus. In omnibus autem, 
quae foris sunt, locis sancimus, si quis cum con- 
stituit ab initio et aedificavit ecclesiam, definivit 



IZ Tovs Se ana£ ini rovrots yevopivovs Staxb- 
vovs f) itpeOfSvreQOvs xard prjSiva rQonov dnoXi/und- 15 
vetv rfjv ieQareiav. OneQ ov fiovov ini TtQeofivriQcov 
xai Staxbvtov ■freoni&fiev, aXXd xav vnoStdxovos xav 
ei rvypv dvayvcoarrjS eirj rts, ftrjSe rovrov anoXiund- 
vetv rb nQoreQOV a%r)fia xai eis treQov fierari&eofrat 
(Siov, ytvcoaxovra cbs, einsQ roiovrb ri nQa^ete , xard 20 
rb rjSrj naQ rjficbv vofio&errj&ev rj eis f3ovXevrr)Qtov 
/uerd rr)s ovaias, rj iv dnoQiq cov nQoS ra^ecortxfjv 
xarevexfrrjaerat rvyrjv. 

CAPUT 

IH Ou fir)v ovSe ixxexvfievas nQOSrjxet yiveo&at 
rov Xotnov ras rcov evXafieardrcov xXtjqixcov %biqo- 25 
rovias. rb fihv yaQ ue'xQt vvv, ei xai inavoQ&ovv 
iXQrjv, aXX ovv Std rov x^bvov dwie/uev, rov Xomov 
Se firj nQOXtiocos avrds yivea&at firjSe eis tyjftiav rcbv 
aytcorarcov ixxXrjoccov x io Q e ~ LV &eonCC s Ofiev. "Oaa fteu 
ovv ixQrjv neQi rov rotovrov rQonov xara rrjv ayico- 30 
rarrjv fieyaXrjv ixxXrjaiav rrjs flaoiXevovorjs rjftcbv rav- 
rrjs noXecos xai rds vn avrrjv dyicordras ixxXrjoiae 
xai ras aXXas rds ivravfroi yeveo&ai , ravra iSixco 
neQieXdfdofiev vbfico. lEV Se anaot rdis e"!-co rbnois 
d^eanitfifiev, ei fiev o ovarrjodfievos if; aoxrjs xai oi- 35 
xoSofifjoas rfjv ixxXrjaiav coQtae rb rcbv %etQorovov fie- 

cap. VII summaria habent Nomoc. L tit. 10 (ex Ath.); Nomoc. XIV tit. 9, 32. 

cap. VIII habent B 3, 1, 34 et inde L in nov. 123 post cap. 18. Summarium Nomoc. tit. XIV tit. 1, 30 ex Ath. 

teneri et bona sua sanctissimis ecclesiis vel monasteriis , in quibus sunt, addicenda esse. Atque qui 
stuprare eas aut matrimonio sibi iungere ausi sunt, ipsi quoque gladio obnoxii erunt, eorumque bona 
fiscus occupabit. Si enim in antiquis legibus virginibus, quae apud illos in ipsorum errores vocabantur, 
corruptis capitis poena instabat, quin multo magis nos iaern in eas, quae vera de deo sentiunt, statuamus? 
qui castitatem, quae maxime muheres ornat, praecipue in religiosissimis diaconissis conservari velimus, ut 
tam quod naturam decet custodiant, quam quod sacerdotio debetur servent. 

VII. Qui vero semel secundum haec diaconi vel presbyteri facti sunt, sacerdotium nullo modo 
derelinquant. Quod non solum de presbyteris et diaconis sancimus , verum etiam si quis subdiaconus aut 
lector Jorte sit, ne ille quidem priorem statum relinquat et ad aliam vitam transferatur, sciens se, si tale 
quid fecerit, secundum id, quod a nobis iam constitutum est, aut in curiam cum bonis suis, aut si in 
paupertate degat, ad cohortalem condicionem detrusum iri. 

VIII. Neque tamen effusas decet fieri in posterum religiosissimorum clericorum ordinationes. 
Quod enim huc usque factum est, etsi emendari oportuit, attamen propter tempus relinquimus: ne vero 
in posterum temere fiant neve in detrimentum sanctissimarum ecclesiarum vertant, sancimus. Atque 
quaecumque de eo genere in sanctissima magna ecclesia huius regiae nostrae civitatis et sanctis- 
simis ecclesiis sub illa constitutis reliquisque, quae hic sunt, obtinere oporteret, ea speciali lege com- 
plexi sumus. Jn omnibus vero locis extraneis , si quidem is, qui ab initio constituit atque aedificavit 

Sos L" II ravrrjs fjficbvA || 32 xai rds — ixxXrjoias om. B j| 
33 xai dXXas ras ivrav&aA || yiveo&at B || ravra LE\ 
rovrco rcp Mg, om. A || 34 neQiXdf3cofiev B || vbftco] rvnco 
A. Est novella III \\ 36 coQiaev post fiiroov (46, l) coll. 
L" || x^Qorovtcbv A (s) 

1 efficientur vulg. |j 2 sanctis (sanctissimis R 2 ) aplica- 
bitur R || 3 eas aut] eas et R 1 || 4 praesumpserit V^ || 
7 errore R || 8 nos V] om. RT \\ 9 definiuimus V || 12 debet 
R l || 13 conseruentur R || 15 relinquere R || sacerdotio 
R a || 16 QuodJ quidem V || presbyteros et diaconos T || 
17 lectos R a || 18 sema R x || 22 deponetur vulg. || 
26 licejet V 1 \\ oportet V \\ 27 tamen] tm V \\ siuimus V 3 
**• iuimus V 1 || 28 prompte Hombergh, propter libri || 
29 uenire] ueniri V iure R || 31 regiae nostrae R] nostrae 
regiae V vulg. || constitutis] ciuitate R a || 33 spiritali JR 1 



2 sq. iv ole rjaav rb ndXat. ol Se ravras A || w&elQat 
f) yfjfiat] aut uxores accipere aut corrumpere g- 1| roXufj- 
aavres A || 6 vbfiois] vb/uots rcbv dyvoovvrcov d"ebv A || 
8 ncbs ov] nbaco A || rovro M] avrfjv A (om. s) || dXrj- 
d"cbs A, om. s \\ 10 f}] fj M ol A \\ xoopei wvXdrrea&at] 
wvXarreod"at xoojuitos A || 11 SiaweQovrcos] competens 
S || 17 xdv ei] rj A\\ 18 e'Crj] fj A || 19 perardrreo&at A || 
20 t* roiovrov A \\ nQal-ote M, nQaj-etev ante eis f3ovX. 2 1 
coll. A || 21 vofto&errj&ev rj] Starvnto&ev A. Cf. Cod. 1, 
3, 52 (53), 5. 9. 10. Nov. V, 6 1| 22 cov As Nomoc. XlVtit.] om.Mft 
24 Ov pfjv — Otrfjaets 4o, 6 in fine capitis 8 errore manus 
prima repetiit in L: quae in altera utra parte sola ex- 
tant discrepantiae notavi L' et L \\ ov prjv re xexv- 
ftevas A || rov Xomov om. B || 27 iwte/uev L" || 28 airds 
M] avrb LABs || 29 dyicov L" || xwp&v om. A || 30 ovv 
om. L || xard re rfjv A || 31 /tteydXrjv om. L' || fJaotXt- 



Nov. VI 8 



46 



QUOMODO OPORTEAT EPISCOPOS 



vwv fiergov, ola tcqog avxo xal rijv Sandvrjv negt- ordinationum mensuram, tamquam secundum eam 
artjaas, ftr) nQoreQov xetQoxovrj&rjvai rtva xard rr)v expensas constituens, non prius ordinari quemquam 
avxr,v ixxXrjoiav, vcoiv av eis rbv agi&fibv rbv i£ in eadem ecclesia, nisi ad numerum a principio de- 
dgxjfi oQio&ivra rb fiergov airov neQtorairj. Ei Se tinitum eius mensura redigatur. Si vero hoc non 
fii) rovro yiyovev, airr) Se r) rr)s noXecos ixxhjoia 5 fecit, ipsa vero civitatis ecclesia ministrat emolu- 
%ogr]yoir\ ras atxrjaets davrfj re xai rals dXXais ix- menta et sibi et aliis ecclesiis, tum non promptum 
xXrjoiats, rrjvtxavra fir) Tcooxeiocos avgeiv rovs ixelae augere illic clericos, neque propter aliquas forte 
xXrjQixovs, ftrjSe Std rtvas iatos Ttoosna&eias r) xaocras compassiones aut beneficia ex hoc eam sumptibus 
T«ib - ivrev&ev avrijv xarawoori&iv Sandvais' ovx praegravare (non sunt enim haec pia, neque sacer- 
evaeffr) ydo rd rotavra, ovSe leoicoy dgta' dXX* i£ 10 dotibus digna): sed ex quibus dominus dederit deus, 
d)v 6 Seanbrrjs SiSoirj &ebs, ix rovrcov rd Sward ex his quae sunt possibilia ministrare aut antiquam 
xoqrjyeiv, rj rijv yovv naXatdv fvXdrretv avvrj&etav, conservare consuetudinem nihil penitus innovantem. 
/irjS' bnovv navreXcos xaivi&fiivrjv. "Sisre itQosrjxei Unde competit deo amabiles patriarchas et metro- 
rovs d , eofiXeardrovs narQiaQxas xai /urjrQonoXiras rov- politas huius habere providentiam , et eos quidem, 
rov ri&ea&at nQovoiav, xai rovs fiiv fiixQt vvv ovras 15 qui hactenus sunt, sinere in schemate, in quo sunt, 
idv ini rov airov axrjfiaros, icp' ovneg eiai^ xXrjQi- clericos, metiri vero uniuscuiusque ecclesiae virtutem, 
xovs, avfifiexQeiv Si rrjv ixdarrjs ixxXrjaias Svvafiiv, et ita ipsos quoque sanctissimos patriarchas sub se 
xai ovrcos avrovs re rois datcordrovs narQiaQxas rds constitutas ecclesias ordinare, et metropolitas hoc 
vy' eavxoiis rdrreiv ixxXrjaias, rovs re /irjrQonoXiras ipsum a sanctissimis patriarchis commonitos facere, 
avrb rovro nagd rcov ooicordrcov naroiaQxcov vnofti- 20 illos autem alios omnes sub se constitutos episcopos 
fivrjoxofiivovs noieiv, ixeivovs re roys aXXovs anavras ad mensuram hanc deducere, et studere non ultra 
robs v<p' iavrovs imaxonovs ini rr)v avfifierQiav rav- expensam facere clericorum ordinationes. Scimus 
rr t v ififiifid&iv, xai anevSeiv ftrj vnig rrjv Sandvr t v enim, quantae sanctissimae ecclesiae propter hanc 
noiela&ai rds rcov xXrjQixcov x^Qorovias. "lafiev ydg, ordinationum et alterius expensae efiusionem inopes 
baat rcov dyicordrcov ixxXrjatcov Std rovro 8r) rb rcov 25 factae sunt, et quia aliquas earum vix quidem, tamen 
xetQorovovfiivcov re xai rr)s dXXrjs Sandvrjs ixxe%vfii- eliberavimus , quaedam vero adhuc oneratae iacent, 
vov rjnoQrjaav, xai brt rtvds it- avrcov fioXts fiiv, ex tali elevari angustia non valentes. Ideoque hoc 
neQteotooafiev Se oftcos, rtves Se trt xaxanefOQXtafii- provideant sanctissimi patriarchae et metropolitae 
vat xeivrat, ixrrjs rotavrrjs aveveyxeiv arevoxcoQias et reliqui deo amabiles episcopi, ut et nos, quae ab 
ov Swdfievai. cosre roirov nQovorjoovotv oi dytcdraroi 30 eis aguntur discentes, approbemus eos, quia nostram 
narQtaQxat xai oi ftrjrQonoXlrat xai oi Xomoi &eoft- legem in litteris positam. apud semet ipsos osten- 
Xiararot iniaxonot, if' co re rjfids rd naQ 7 avrcov derunt operibus adimpleri. 
ycvdfieva fiav&dvovras anoSii^aa&ai avrois, ort rbv 
iv yQafifiaatv rjftcov vbfiov iv avrois eSet^av rois iq- 
yots noXtrevdfievov. 35 

CEniXoyos.) Td roivw nag' rjftcov vofio&errj- (Epilogus.) Quae igitur a nobis sancita sunt, 
&ivra xai rrjv iegdv rd£tv re xai xardaraotv fvXdr- et sacrum ordinem statumque custodiunt secundum 
rovra xard rrjv rcov &eicov xavdvcov Svvaftiv re xai sacrarum regularum virtutem et observationem , de 
naQarrjQtjaiv rov Xomov fvXarrircoaav Strjvexcos dxi- cetero conservent perpetuo integra et sanctisBimi 
Qata o'i re dyicorarot narQtaQxat Stoixrjaecos exdarrjs 40 patriarchae uniuscuiusque diocesis et deo amabiles 
oi re d , eofiXiararot ftrjrQonoXtrat oi re Xomoi eiXa- metropolitae et reliqui reverentissimi episcopi atque 
fiiorarot iniaxonot oi re xXrjQtxoi, navraxov rrjv rov clerici , ubique dei culturam et sacram disciplinam 

ecclesiam, modum ordinandorum definiverit utpote secundum eum expensis quoque constitutis, ne quis 
prius in eadem ecclesia ordinetur quam ad numerum ab initio definitum eius modus redactus sit, sancimus. 
Sin id factum non sit, ipsa vero civitatis ecclesia et sibi et reliquis ecclesiis alimenta subministret , tum 
ne temere augeantur qui ibi sunt clerici neve illa propter quasdam forte affectiones vel suffragationes 
sumptibus exinde oneretur (talia enim non sunt pia neque sacerdotibus digna), sed quae dominus deus 
dederit, ex iis quoad fieri potest subministretur, aut saltem antiqua consuetudo servetur nullo modo re- 
novanda. Itaque decet deo carissimos patriarchas et metropolitanos huius rei curam gerere, et eos qui- 
dem, qui usque eo sunt clerici, in eodem statu, in quo sunt, relinquere, facultates vero uniuscuiusque 
ecclesiae recte metiri: atque ita et ipsi sanctissimi patriarchae ecclesias sub ipsis constitutas ordinent, et 
metropolitani id ipsum a sanctissimis patriarchis admoniti faciant, et illi reliquos omnes episcopos sub se 
constitutos ad hanc convenientiam adducant, dentque operam ne ultra modum expensarum fiant clericorum 
ordinationes. Scimus enim, quot sanctissimae ecclesiae propter istam quidem ordinationum et ceterorum 
sumptuum abundantiam inopia laborent, atque ex eis nos alias aegre quiaem, at tamen servasse, alias autem 
etiamnunc oneratas iacere neque ex eiusmodi angustiis emergere posse. Itaque huic rei sanctissimi patri- 
archae et metropolitani et reliqui deo carissimi episcopi prospicient , ut nos , quae ab illis fiant edocti, 
approbemus eos, quod legem nostram scripto mandatam re quoque ipsa valere ostenderint. 

Ep ilogus. Quae igitur a nobis sancita sunt et sacrum ordinem atque statum secundum sacrorum 
canonum auctoritatem et observationem conservant, in posterum et sanctissimi cuiusque dioecesis patriarchae 
et deo carissimi metropolitani et reliqui religiosissimi episcopi et clerici perpetuo integra custodiant , in 



\ ola om. L" || neQiorrjoas xai rrjv Sandvrjv A || 
2 rtva] rt B || 4 avrcov L (| ei Se ov yeyovi rt rotov- 
rov, dXX' r) rrjs A || 5 yiyovev] yivrjrat L' |j 7 ngo- 
Xeioovs L promptum g |f 8 ftrjre A || r)] xai A || 10 ie- 
Qtcos L aQXteoicov A || 11 StSol A || ix rovrcov om. A || 
12 yoiv om. Ae || cpvXdrretv] Sei fvXdrretv A \\ 14 &eo- 
fvXaxovs i d'eofvXaxrovs L b ) L (j rovrov &iad'at LB 
d'iad , ai rovrcov A || 15 axQt A || 16 avrov om. A II 
17 rrjv] rrjs L || 18 avrovs re om. A || 21 re] Se Ag \\ 
22 rovs om. A \\ 25 oaat] cds ai A || ixxXrjattdv] ixxXrj- 
aiibv nXeiarac A || 26 x^tQO^ovtcdv A (s) || 28 bftcos yovv 
rtves irt A || 29 sg. ov Swd/ievat arevoxcoQias A || 
jovxo .4 B 31 xai ftr/XQonoXixai A || 40 oi re] o'i re oi 
M | 42 oi re] eire A || rov &eoi>] &eiav A 



1 eam secundum V x || 2 constituentes R 1 1| quamquam 

V || 5 facit R l || inministrat R || 6 tum] cum R* | 
promptum au| V* xn ras. (sit post promptum add. vulg.) •)] 
7 *illi libri || 8 passiones R || 10 digna om. R || deus 
dederit R \\ 11 quae] quoque V* || inmistrare R \ 15 se- 
raate R || 16 metui R 1 1| uirtutum R || 18 hoc] uero hoc 

V || 20 alios om. V || constitutos episcopos R] episcopos 
(episcopis F l ) positos VT positos episcopos vulg. \ 22 si- 
mus R l || 24 * ordinationem libri \\ 25 quia] qui R l |j 
tamcn] tih V || 26 eliberauimus (ehberamus V) RVT 
deliberauimus V 3 || uero] u» V 1 1| iacerent V || 27 rele- 
uari vulg. \\ hoc] haec R \\ 28 sanctissime IV || 30 quia 
V] qui R vulg. R 37 statumque] statutum R a || 39 per- 
petue^J"!! 41 metropohHes^Hreuertissimif'!^ ibiqueii 



AD ORDINATIONEM DEDUCI 



47 



Nov. VI ep. 



d~sov Xsirovoyiav xai rr)v leoav evxoofilav rrjgovvxss custodientes inviolatam, poena imminente haec prae- 
dxspawv, noivrjs imxsiusvrjs rcg ravra naoa^aivovri varicanti, quod penitus alienus sit a deo et imposito 
rov navreXcos avrhv aXlorpiov elvai deov re xal rrjs sibi sacerdotii ordine; nam velut indignus hoc ex- 
inixsifisvrjs avrio xara rr)v iepcoavvrjv dj-ias- cos ydp cluditur. Licentiam vero universis damus, cuius- 
10 avat-ios ravrrjs i^eXa&rjaerai. "ASsmv Ss ndoi 5 cumque sint officii vel conversationis , respicientibus 
SiSofisv iv onoia Srjnore rdgei xa&eoraoi xai o%rjfjtart aliquid horum praevaricari, nuntiare nobis et ad im- 
(3iov decofisvois n rovrcov 7tapaj3aiv6fievov firjvveiv perium quod semper est: ut nos, qui haec secundum 
rjfiiv re xai sis rr)v dei /3aoiXsiav, oncos dv r)fiels oi sacrarum regularum explanationem apostolicamque 
ravra xard rr)v rcov &eicov xavovcov vcprjyrjoiv xai traditionem constituimus, decentem etiam indignatio- 
rr)v dnoaroXixrjv napdSoaiv SiardJ-avres ngsnovoav 1 nem praevaricatoribus inferamus. Etiam his videlicet 
xai ini rdis napafiaivovoiv ivsyxoifiev dyavdxrrjoiv. quae sancita sunt a nobis de hereditatibus deo ama- 
JrjXaSr) xai rcov vsvofio&srrjfiEvcov nag' rjficov nspi bilium episcoporum custodiendis. 
rcov xXrjgovofiicov rcov d , socpiXeardrcov inioxoncov cpv- 

1 Xarrofisvcov. Ol fiev ovv dyicoraroi nargtdg%ai 1 Sanctissimi siquidem patriarchae uniuscuiusque 
SioixrjoEcos sxdorrjs ravra npofrrjoovoiv iv rals vcp^ t5diocesis haec proponant in ecclesiia sub se consti- 
eavrovs dyicordrais ixxXrjaiais, SrjXa Ss notrjoovot rols tutis , et manifesta faciant deo amabilibus metropo- 
d , eocpiXeardrois firjroonoXirais rd nap^ rjficov Siars- litis, quae a nobis constituta sunt. Illi quoque rursus 
rayfisva, oi Ss av&is xai avroi npo&rjoovoi re avrd etiam ipsi proponant ea in metropolita sanctissima 
xard rr)v rrjs firjrponoXecos dytcordrrjv ixxXrjoiav rdis ecclesia, et constitutis sub se episcopis haec faciant 
re vm savrovs imoxonois cpavspd ravra xaraorrj- 20 manifesta , illorum vero singuli in propria ecclesia 
aovoi, xdxsivcov Se Sxaoros iv rrj oixeiq ixxXrjoiq haec proponant: ut nullus nostrae reipublicae igno- 
ravra npo&rjasi • dkrs firjSsva rcov rrjs rjfisrepas noXi- ret , quae a nobis ad honorem et augmentum magni 
rsias dyvoeiv rd nap' rjftcov els rifirjv re xai av^rjaiv dei et salvatoris nostri Iesu Christi disposita sunt. 
rov fieydXov d~eov xai jocorrjpos rjficov 'Irjoov Xpiorov Insuper sequens haec tua sanctitas omnibus, qui sub 
Siarsrvncofisva. i<p' co re dxoXovd"ovoav rovrois rrjv2hea, sunt, sanctissimis metropolitis haec faciat mani- 
or)v dyicoavvrjv anaoi rols vn airrjv baicordrois firj- festa, universo tempore contradenda. 
rponoXirais cpavepd ravra xaraarrjoai rco navri avfi- 
napaSo&rjaofieva xqovco. 

<K) 2 'Eypdfrj t« iadrvna (Tifio&eco) rco baicordrco 2 Scripta exemplaria Euphraemio sanctissimo archi- 
dp%tentoxbnco IdXegavSpeias, ^Ecppaifiicg rd) boicordrcg 30 episcopo Theopolitano. Scripta exemplaria <Petro) 
dp%ieniaxbncp OsovnoXscos, nirpcg rd) baicordrcg dp%i- sanctissimo episcopo Hierosolymorum. Scripta ex- 
Eniaxbncg'IepoaoXvfitov?Icodvvrj rcg ivSol-ordrcg indp%cg emplaria Iohanni viro gloriosissimo praefecto sacro- 
rcov iepcov praetoric»*' rb Sevrepov, dnb vndrtov xai rum praetoriorum secundo, exconsuli et patricio. 
narpixicg, Jofivixcg rcg ivSo^ordrcg indp%cg rtov napd Cui etiam hoc adiectum est : Et tua quoque celsi- 

'IXXvpioXs iepcov praetorict)»'. " 35 tudo haec sciens una cum semper suscepturis sedem 

Dat. xvii. k. ApriJ. CP. Belisario v. c. cons. [a. 535.] tuam haec servare festinet, et si denuntiatum fuerit 

aliquod tale delictum, prohibeat, et maxime quae- 
cumque in ordinationibus curialium et officialium 
interdicta sunt. Nuntiet autem etiam nobis, ut de- 
4.0 cens super eis imponatur correctio. Utatur quoque 
praeceptis ad clarissimos provinciarum iudices, ut 
et ipsi quae fiunt inspicientes non permittant aliquid 
extra hoc quod a nobis constitutum est fieri. Im- 
minebit enim eis et poena quinque librarum auri, si 

omnibus rebus dei cultum et sacram disciplinam inviolatam servantes: poena transgressuro imminente hac, 
ut et a deo et a dignitate sacerdotii in eum collata plane alienus sit futurus; nam ut indignus ea exuetur. 
Licentiam vero omnibus damus, in quocumque oraine et vitae condicione sunt, ubi quid horum violari 
videant, ut id et nobis et quicumque imperator futurus est indicent: quo nos , qui secundum divinorum 
canonum praeceptum et apostolicam traditionem haec constituimus, debitam etiam transgressoribus indigna- 
tionem exhibeamus. Videlicet ea quoque quae a nobis de hereditatibus deo carissimorum episcoporum san- 

1 cita sunt, observentur. Sanctissimi igitur cuiusque dioecesis patriarchae haec in sanctissimis ecclesiis sub 
se constitutis proponent et cum deo carissimis metropolitanis quae a nobis imperata sunt communicabunt ; 
hi vero rursus et ipsi in sanctissima ecclesia metropolitana ea et proponent et eadem episcopis, qui sub 
ipsis sunt , manifesta facient; denique illorum etiam in sua quisque ecclesia haec proponet: ut nemo eo- 
rum qui in nostra sunt republica ea quae a nobis in honorem et incrementum magni dei et servatoris nostri 
Iesu Vhristi constituta sunt, ignoret. Itaque his obsequens sanctitas tua omnibus sanctissimis metropolitanis, 

2 qui sub ipsa sunt, haec manifesta faciat omni tempori simul prodenda. Scripta sunt exemplaria (Ti- 
motheo) sanctissimo archiepiscopo Alexandriae, Ephraimio sanctissimo archiepiscopo Theopolitano , Petro 
sanctissimo archiepiscopo Hierosolymorum , Iohanni gloriosissimo praefecto sacro praetorio iterum, ex- 
consuli et patricio, Dominico gloriosissimo praefecto sacro praetorio apud Illyrios. 



1 iegdv] iepartxrjv A || 3 *rov] rb libri || 6 SiSoa- 
fiev A || iv A] om. M\\ xa&eorcooi A || a%rjuart ftiov] con- 
uersationis (i. e. doxrjaei) s \\ 12 cf. Cod. 1, 3. 41 (42), 5 — 9 || 
13 xXrjQOvofiicov As] xXrjpovoficov M \\ 14 oi fiev boico- 
rarot A\\ 15 ravra npo&rjaovaiv] npo&svrss A || icp' 
savrovs A || 16 SrjXa noirjaovoiv iv roTs A \\ 18 xai avroi 
post avrd coll. A || npoa&rjoovoi A \\ 20 ravra om. A || 
22 npo&rjaovOiv A || rcov om. A || 23 ayvoovvra A || av!-rj- 
atv] rrjs niarscos add. A || 26 ndai A || ■9'eiordrois A || 29 § 2 
om.A. Cf. nov.VII extr.\\rcg — AXsgavSpsias] om.g. Tt- 
fio&icg addidi || 30 *Aicpgefiicp M || 3 1 Hsrptg om. s \\ 34 * So- 
uvivcg M\\ Jofivixcg — • praetoriGW om. s- Quae sequantnr 
ins, om. M; excerpta habentAth. (indeA) et Theod. || 36 dat. 
k. April. CP. Belisario v. c. cons. IuL; iygdcprj xaXdvSais 
dnptXliais vnareias BeXiaagiov xai Evrgoniov Ath. (sim. 
Theod.),eypaipaxaXdvSais iavvovapiaisivS ixrtcovos i'enl 
rrjs vnareias BsXioapiov rs xcu Eirponiov A\\h\\\S99.r\u.M 



1 poenara imminentem RTV^ || haec] » V 1 hac V 3 f| 
praeuaricati V 1 1| 2 quod] quo R.V || penitus alieni sint 
R H 3 uelud indignus V 3 in ras. 7 litt. || excludetur vulg. \\ 

4 universis dam| V 1 damus uniuersis i2 || cuiusque RV | 

5 conuersationibus R l || 8 sacra R l || apostolicaque R || 
10 etiam — 12 custodiendis om.R || 15 praeponant VT\\ 
16 deo om. R x || 18 metropolitana R 2 vulg. || 19 fatiant 
manifesta RT] manifesta fatiant V vulg. [) 21 nullius V || 
25 sanctissimi V 1 \\ fatiant V 1 \\ 26 leg. tempori? || 
contrahenda RVT || 29 Euphraemio (c/. Liberatus bre- 
viar. c. 23)] eupraemio (i post prae add. R b ) R cura 
eufremio V || episcopo archiepiscopo (archiep. del. V 2 ) V || 
30 Petro om. codd. || 31 sanctissimo] ***imio R l || 33 prae- 
teritorum R |j 35 susceptoris R X V T || sedere V || 38 ordi- 
natione R a || et (e m ras. V) RV] uel vulg. || 39 intro- 
ducta R*T\\ autem om. V || 40 correctione R l || 41 iucea 
R l || 42 quae] quoque V ' qui V 2 || aliquid in ras. V 



Nov. VTI pr. 



48 



DE NON ALIENANDIS 



quidem et ipsi praevaricari videntes non denuntia- 
verint aut sedi tuae aut imperio: ut undique decens 
ornatus ordinationis gradui conservetur. Scripta cum 

adiectione Dominico 

5 Dat. k. April. CP. Belisario v. c. cons. 



VII. 



Coll. II tit. I 



IIEPI TOY MH EKnOIEI20AI R DE NON ALIENANDIS AUT PER- 

H ANTAAAATTE20AI TA EK- MUTANDIS ECCLESIASTICIS RE- 

KAH2IA2TIKA nPArMATA H BUS IMMOBILIBUS AUT IN SPE- 

EI2 IAIKHN YnOOHKHN AIAO- CIALEM HYPOTHECAM DANDIS 
2(«) AI T2I AANEI2THI, AAA' AP- 10 CREDITORIBUS, SED SUFFICERE 

KEI2BAI AYTON TAI2 TENI- GENERALES HYPOTHECAS Jt 
KAI2 YnO@HKAI2. 



Imp. Iustinianus A. Epiphanio archiepiscopo 
patriarchae Constantinopolitano. 



AvToxqaTcoq Kausaq <PXdfttos 'IovOTtvtavbs Avvovotos Imp. Iustinianus A. Epiphanio archiepiscopo et 
'Emcpaviat toj aytcoTaTcp xai fiaxaqicoTaTtp aqxtent- 
axbncp TJfi evSaiftovos TavTrjs noXecos xai oixovftevtxco 15 

JtaTOlOLQXT]. 

(Iloooifiiov.y "Eva oxonbv^ aei tovtov i&iue&a (Praefatio.) Unam intentionem hanc semper 
to nav ei' ti nqoTeqov aTeXes r) avyxe%vfievov iSoxet, ponimus, omne quicquid prius imperfectum aut con- 
tovto xai avaxa&aoat xai TeXetov ii- axeXovs dnofr)- fusum videbatur, hOc et expurgare et perfectum ex 
vat. "Oneq xai ini tt)s oXrjs vofio&eoias noirjaavTes, 20 imperfecto declarare. Quod etiam in omni legis- 
Tjyovfiefra %qr)vat xai ini xcov ix7totr)oecov tcov ytvo- latione facientes credimus oportere et in alienationi- 
fcivoov ini toIs lepois itqayfiaotv ivi neqtXajSelv vbfico bus , quae fiunt super sacris rebus , una complecti 
tovs gfinqoo&ev aitavras, xai avaveovfievco xai iixa- lege, quae priores omnes et renovet et emendet, et 
voq&ovvrt xai to Te iXXtnes nqosTt&ivTi to tb neqtT- quod deest adiciat et quod superfluum est abscidat. 
tov acpatqovvTt. Aiovrt fiiv ovv tco ttjs evoeftovs 25 A Leone siquidem piae memoriae, qui post Con- 
Xtji-bcos, ds Si) fteTa KcovoTavTtvov tov tt)s eioeflovs stantinum piae memoriae christianae fidei inter im- 
ftvTjftTjs xai tov tt)s xqtOTtavixiqs nioTecos iv fiaot- peratores principem auxit et constituit sanctarum 
Xeiotv aqxTjyeTrjv r)v!-rjoe tb xai xaTeoTrjoaTo tt)v tcov ecclesiarum honorem et disciplinam , scripta lex est 
dytcoTaTcav ixxXrjotcov xtfirjv Te xai xaTaOTaotv, yi- de ecclesiasticis alienationibus, conclusa in sola huius 
yqanTat vbfios neqi tcov ixxXr/otaaTtxcov ixnotrjoecov, 30 felicissimae civitatis sanctissima maiore ecclesia. Et 
fibvrj neqtxexXeiofiivos tt) xuto. tt)v eiSaiftova TavTrjv laudamus plurima huius legis cum omni vehementia 
nbXtv dytcoTaTTj fteydXj] ixxXrjoia. Kai inatvov/tev ye et dei cultura posita, sed eo quod non generaliter 
t« nXeico tovtov tov vbftov fteTa ndarjs OfoSqoTTjTos posita sit in omnibus tractamus , egere tamen etiam 
t* xai d~eo<ptXias Ted"sifteva, dXXd t<$5 ye ftr) yevtxcos eam quadam correctione credidimus. Ab Anastasio 
avTov xeio&at xaTa ndvTcov intoxr/nTOftev, Sela&at 35 
ftevTOt xai avTov Ttvos inavoq&cboeojs nentOTevxaftev. 

Nov. VII (= Coll. II tit. 1 : gloss.) Graece extat in M et A (in quo est tItXos e), om. in L. — Epit. Theod. 7 , 
Athanas. 2, 1 (inde Coll. const. eecl. 3, 2, l). Iulian. const. VII. 

VII. 

NE RES ECCLESIASTICAE ALIENENTUR AUT PERMUTENTUR AUT 

IN SPECIALEM HYPOTHECAM DENTUR CREDITORI, SED UT HY- 

POTHECIS GENERALIBUS CONTENTUS SIT. 

Imperator Caesar Flavius Iustinianus Augustus Epiphanio sanctissimo et beatissimo archiepiscopo felicis 

huius civitatis et patriarchae universali. 

Praefatio. Unum propositum hoc semper habuimus, ut si quid antea imperfectum aut confusum 
videbatur, id omne emendaremus et perfectum ex imperfecto redderemus. Quod cum in tota legislatione 
praestiterimus , etiam in alienationibus rerum sacrarum una lege priores omnes complectendas esse ex- 
tstimamus, quae et renovet et corrigat eas, et quod deest adaat, tollat quod superfluum est. A Leone 
quidem piae sortis , qui post Constantinum piae memoriae, christianae illum fidei tnter imperatores prin- 
cipem, sanctissimarum ecclesiarum honorem atque statum auxit atque constituit, lex de alienationibus eccle- 
siasticis scripta est, quae intra solam sanctissimam magnam ecclesiam huius felicis civitatis se continet. Ac ple- 
raque quidem illius tegis cum omni severitate et pietate sancita laudamus, verum in eo quod non generaliter in 
omnes lata est offendimus, quin etiam correctione aliqua eam indigere persuasum habemus. Anastasius vero 



9 vnofrrjxrjv) tvxtjv A || 1 1 avTov] avTov xai ftbvov 
xa&cbs vnoreTaxTat A [| 12 vno&r)xats] vnod~r)xate 
ovtcos ndvTas A || 1 3 Kaiaaq <PXd/3tos om. A (| 1 5 tt)s 
— nbleoK] xcovOTavTtvovnbXecos A || 17 i&ifte&a tov 
ndv aTeXis t» xal ovyxex. Soxovv tovto dvaxa&dqat 
A | 1 9 dnocpTjvat] dvaoel^at A |j 2 1 ini tcov ytvOftivcov 
ixnotrjoecov .4 || 26 os Sr) om. A || 27 xal om. Ae [| ttis 
om. A || 28 av^T/aavrt tb xal /tsyaXvvavTt A || 30 vo- 
ftos] Cod. 1, 2, 14 || 32 ye] tco A || 33 tov vbftov tovtov 
A H 34 ye om. A Q 36 nentOTevxaftev om. A 

1 quidem] quid V || nuntiauerint R |j 4 dominiba 



(dominicam R 1 ) libri. Hiatum significavi: supplendum/ere 
gloriosissimo praefecto praetoriorum per Illjricum (sim. 
Contius) || 5 diem et annum exhibet Bamb. II, ex Iuliano 
ut videtur; om. rell. || Cap. Bisiliario uice c Bamb. || 
8 aut in] aut si in R \\ 21 oredimus — in om. R* || 
22 fiunt] fuerint V l || 23 renouat V* || 27 princip. V*]\ 
secundarum R l [| 28 honor» V 1 || est lex V || 31 omni 
om. V x || 32 sed — posita om. V\ «ed — generaliter add. 
V* in mg. || 33 traotamus R tractare T om. V vulgo ; leg. 
retractamus? (sim. Osenbriiggen) |l twnen om. V || 34 que- 
dam R l quandam V* 



ECCLESIASTICIS REBUS 



49 



Nov. VII pr. 



Avaaxaaico Se rco rijs eiae/Sovs Xij^ecos yiyganrai rts quoque piae memoriae scripta quaedam de talibus 
neoi rtbv roiovrmv vb/uos, ovre bfiotos xto ngoxigto lex est, neque similis priori et omnino minus habens. 
navxoitos re iXXmrjs. ixxefreis yao xal ini rovs e^co Effusa namque et per loca foris posita nihilominus 
xbnovs ovSev rjxxov e/ieivev dxeXrjs, ngbs ftovrjv xrjv mansit imperfecta, eo quod ad solum sacerdotium et 
dgxteocoavvrjv xai rrjv Stoixrjatv bocov xrjv xexayfii- 5 diocesin respiciat constitutam sub beatissimo patri- 
vrjv vnb rbv fiaxaoicbrarov nargtdgxrjv rr)s (3aotXiSos archa huius regiae et felicissimae civitatis, alias 
ravrrjs xai evSaifiovos nbXecos , rovs Se dXXovs dnav- autem omnes non perscrutata sedes: cum utique di- 
t«s firj neoieoya^bfievos frobrovs' xairotye eXneo d$iov gnam correctione esse causam arbitrabatur, propter 
inavogfrcoaecos elvat rb ngdyfta coero , xard noiav quam occasionem alia quidem corrigebat, alia vero 
ngbcpaatv rd ftiv inrjvcbgfrov , rd Si dxbafirjra xar- 10 incomposita relinquebat? Quamobrem eam quoquc 
eiiftnavev; "Qers avrbv^xal nenava&at rov Xotnov vacare de cetero sancimus, utpote imperfectam et 
d~eanit,ofiev, dreXr) re xa&earcbra xai rbnco negt- loco circumclausam et non generalem inter leges 
'xXetbfievov, dXX" oi yevtxbv iv vbfioisjbvra oiSi n existentem neque aliquid studiosum introducentem. 
(A) anovSalov eisayaybvra. Tavra ovv rjfteis enav- Haec ergo nos emendantes omnia unam existimavi- 
oofrovvres dnavra fiiav corj&rjfiev %gr)vat vo/uo&eaiav 15 mus oportere legislationem imponere omnibus sanc- 
ent&eTvat ndat rois rcov dyicordrcov ixxXrjatcbv xai tissimarum ecclesiarum (et) xenodochiorum et noso™ 
^evcbvcov xai voaoxofteicov xai nrco%eicov xai /uova- comiorum et monasteriorum et brephotrophiorum et 
orrjolcov xai Pgecporgocpeicov xai yegovroxofteicov xal gerontocomiorum et totius sacrati collegii rebus, et 
navrbs legartxov avarrjfiaros ngdyuaat, xai rovrov hanc legem Leonis piae memoriae constitutioni adi- 
rbv vbuov rfj Aiovros rov rrjs eiae/Sovs Xrjgecos Sta- 20 cere, prius eius breviter legislationem exponentes 
rd^ei ngos&eivat, ngbregov avrrjs iv t3ga%el rrjv vofio- sicque omne, quod reliquum est, intexentes. Vult 
freaiav exn&efievoi ovrco re dnav rb X.ombv ngos- enim illa neque deo amabilem archiepiscopum et 
vcpaivovres. BoiXerat ydg exeivrj ftrjre rbv 0'eocpiXe- patriarcham huius felicissimae civitatis seu sanctis- 
ararov dg%teniaxonov xai nargtdgxrjv rrjs eiSaiuovos simae maioris ecclesiae neque oeconomum vendere 
ravrrjs nbXecos fjrot rrjs dytcordrrjs /ueydXrjs ixxXrjaias 25 aut donare aut aliter alienare rem immobilem, do- 
ftrjre oixovbfiov nmgdaxeiv r) Scogeia&at rj dXXcas ix- mum forsan aut agrum aut colonum aut mancipia 
noteiv ngdyfia dxivrjrov, oixiav rv/bv r} dygbv, r} rustica aut civiles annonas (nam et haec inter im- 
yecogybv rj dvSgdnoSa dygotxtxd rj noXtrtxds atrrjaets mobilia numeranda sunt), quae competunt Constan- 
(xal ydg xai rairas iv rols dxtvrjrois dgt&firjreov, tinopolitanae sanctissimae maiori ecclesiae, sed ne- 
noosrjxovaas rfj xard KcovaravrtvovnoXiv dytcordrrj fte- 30 que pro ulla compensatione aut alia qualibet circum- 
yaXrj ixxXrjaia), dXXd ftrjS* in dvrtScogco rj dXXco rtvi ventione tale aliquid agi. Et interminatur emptori 
aocptofito rotovrb rt ngdrretv. xai dnetXei rco fiev quidem rei restitutionem , ut reddat per tempora 
icovrjfiivco rrjv rov ngdyuaros dvdSoatv, cosre airbv oeconomo rerum sanctissimae ecclesiae rem quam 
dvaStSbvat roj xard xatgbv oixovoftovvn ra ngdyuara ipse percepit cum omni medii temporis fructu et 
rrjs dytcordrrjs fieydXrjs ixxXrjoias rb nag 1 avrov Xrj- 35 aliis lucris, casu imminente pretiorum ei, qui tale 
ffriv ngdy/ua /uerd navrbs rov xard rbv /uiaov x°6vov aliquid accipere aut comparare praesumpserit, cum 
xagnov xai rcbv aXXoiv xegScbv, ixnrcbaecos intxet/ui- etiam hoc quod contra leges actum est ita ponat 
vrjs rcov rtftrj/udrcov rco rotovrb rt Xafi/3avetv rj tovei- ac si neque a principio gestum sit. Oeconomum 
o&at ■9'aggovvrt, Stbrt rb nagd rovs vbftovs ngax&ev vero haec praevaricantem dare quidem de suo sanc- 
iv 'ioco ri&rjot rco /urjSi rrjv dgxrjv yevo/uivcp. rov Se 40 tissimae ecclesiae iubet omne quicquid ex ea causa 
oixovbuov rbv ravra vneg/Sdvra StSbvat /uev oixo&ev 
rfj aytcorarrj fieydXrj ixxXrjaiq xeXevet ndv bneg dv 

piae sortis legem aliquam de eiusmodi rebus scripsit neque priori similem et omnino imperfectam. Quae 
licet etiam ad loca foris sita redundet, nihilominus tamen irnperfecta mansit, cum ad solum sacerdotium 
summum et dioecesin sub beatissimo patriarcha huius regiae et felicis urbis positam respiciat , de reliquis 
autem sedibus omnibus non laboret. Quamquam si quidem hanc rem correctione dignam putabat, quali de 
causa alia emendabat, alia incomposita relinquebat? Itaque ut illa in posterum cesset sancimus, quae et im- 
perfecta et loco circumscripta, nec vero generalis lex sit neque quicquam gravius introducat. Haec igitur 
omnia corrigentes unam legislationem omnibus rebus sanctissimarum ecclesiarum et xenodochiorum et nosoco- 
miorum et ptochiorum et monasteriorum et brephotrophiorum et gerontocomiorum , et omnis sacri coetus 
adhibendam putavimus atque hanc legem constitutioni Leonis piae sortis adiciendam; ita ut prius illius 
constitutionis argumento breviter exposito omne id, quod reliquum est, attexamus. Vult enim illa ne- 
que deo carissimum archiepiscopum et patriarcham huius felicis urbis vel sanctissimae magnae ecclesiae 
neque oeconomum vendere aut donare aut alio modo alienare rem immobilem, domum forte vel agrum 
vel colonum vel mancipia rustica vel annonas civiles (etenim hae quoque in rebus immobilibus nume- 
randae sunt, si pertinent ad Constantinopolitanam sanctissimam magnam ecclesiam), nec magis remunera- 
tionis nomine vetex alio quo commento tale quid facere. Atque emptori auidem rei restitutionem minatur, ut 
quam accepit rem cum omni fructu temporis interiacentis et cum reliquis lucris restituat ei, qui eo tempore 
res sanctissimae magnae ecclesiae administrat, amissione pretii imminente ei, qui tale quid accipere vel emere 
ausus sit, quoniam quod contra leges gestum est, perinde habet lex ac si protinus ne factum quidem sit. Oeco- 
nomum vero, qui haec transgressus stt, de suis bonis sanctissimae magnae ecclesiae omne id, quodcumque ex 
eadem causa tucratus sit vel quo sanctissimae ecclesiae damnum intulerit, reddere iubet; praeterea autem 



2 vb/uos] Cod. 1, 2, 17 || ovre] ovx A || 3 navroicos re] 
aXXd navroicos covA || 5 xai rrjv Stoixrjotvom.A \\ 9 noiav 
As] fiiav M\\ 11 nenaad"at M\\ 13 bvxa] vndgxovra A \\ 
14 ovv om. A (| 17 xai nrtoxeitov om. s \\ 19 ngdy/uart A \\ 
2 1 iv /SgaxeT om. A || 22 ovrto xe] xai ovrtos A || i^vcpat- 
vovxes A || 25 fjxoi] firjxe A \\ 26 ftrjxe om. A \\ 27 rj post 
dygbv om. A || 29 xai ydg s, Spangenberg] hiatus 8 litt. 
in M\\ xai ydg — dgt&firjxiov) dxtvrjrovs A || 31 /urjSe 
in dvXfScbgto M urjSe navxi Scogco A || 33 cbvrjaa- 
ftivta A || 34 anobtSbvat A \\ 35 dytcoxdxrjs /ueydXrjs 
om. A, fteydXrjs om. s" || 36 ngayfta om. A || 40 /urjSe 
nagd xrjv dgxrjvA || £{)sq. oixovb/uov Se xbv xavxa naoa- 
(iaivovxa StSbvat otxo&ev xb d^rj/utov xrj dy.., om. xe- 
Xevet nuv — dXXd 50, 5 A \\ 42 fieydXrj om. A: 
IU. 



4 solum ad V || 6 regia F x || aliter R l || 7 perscrutatas 
R K V perscruta|tans V perscrutans R 3 \\ 8 correctionem 
R l || arbitratur R 2 \\ 11 uocarc R 1 u*care V 1 || focimus 
R l jl 14 ergo] igitur ^"|| 16 et om. RVT || nesochomio- 
rum V || 1 7 betrofotrophiorum R bephotrophiorum VT || 
18 gerentocomiorum R || 19 adicere prius eius R* in 
ras. 6 — 7 litt. || 20 legislationem (legislatione V 1 ) bre- 
uiter V || 25 sq. Pro aut V ubique a (vel an) || 27 inter 
bis scr. R l || 29 maioris jR 1 || 30 conpensatione aut alia 
bis scr. R l | aut om. V 1 \\ 31 tali V 1 \\ 32 restitutione 
V || 33 ecclesiae] maioris ecclesiae T (Gr.) || 34 ipse 
om. R l |1 36 aut] an V 1 |] praesumpsit RV* || 37 hoc 
om. V || ita] ** V 1 || ponant V || 38 a et gestum sit 
om. 22' 

7 



Nov. VII pr. 



50 



DE NON ALIENANDIS 



ix rfje airrje airiae ixioSavev rj rrjv aynorarrjv ix- lucratus est aut sanctissimam ecclesiam damnificavit ; 
xXrjaiav itflfiicoae' vtQoe roirote Si xai dneXaivet rrje super haec autem etiam excludit officio oeconomi. 
oixovouiae , xai SiScoatv dyo>yfjv rfj aytcordrrj ixxXrj- Et dat actionem sanctissimae ecclesiae non contra 
aiq ov xard uovcov rcov d^eocptXeardrcov oixovbpttov, solos deo amabiles oeconomos, sed etiam contra 
aXXa xai xara StaSbxcov aircov, eXre airoi xovro ig- 5 successores eorum, Bive ipsi hoc alionaverunt sive 
enoirjaav eXre rbv xard xatobv d^eofptXiararov iniaxo- pro tempore deo amabilis episcopus aut aliquis alio- 
nov rj nva rcov aXXcov xXrjoixcov bocovree ixnotovvra rum clericorum videntes alienantem taciturnitate de- 
atconrjv dyevvr) rs xai aveXevfreoav fjoxrjaav, xai noXXco generi et sine libertate passi sunt, et multo potius 
ftaXXov ei awatvovvra pJXinovree rotovrco rtvi awe- si consentientes videntes tale aliquid permiserunt et 
%cbor]aav, dXX' ov rb npdy/ua StexcbXvaav. xai nobe 10 non causam prohibuerunt. Ad haec autem et tabel- 
ys xai rbv av/ipoXatoyodcpov rbv rd roiavra awrd- lionem, qui talia confecit instrumenta, perpetuo tradit 
gavra avuplbXaia Strjvexel naoaSiScoaiv igooia, ptrjSe- exilio, nullam ei clementiam neque reversionem par- 
fitde aira) cptXav&Qconiae firjSe inavbSov nori fiera- ticipans. Ipsos quoque maximos iudices, qui ad 
StSovaw xai avrove ftivrotye rove /ueyiarove aQxovrae haec accedunt et ministrant talibus causis aut con- 
roie rd roiavra nQoeteftevove xai vnovQyovvrae roIsl5fici apud semet ipsos monumenta pro confirmatione 
rotovroie nodyftaatv rj avviaraa&ai nao' eavrole vno- talium donationum aut aliorum ..actuum patiuntur, 
fivrjuara nQoe abaraatv rcov rotovrcov ScoQecbv fj rcbv et cingulo et dignitate et substantia interminatur 
aXXcov nQaiecov dvexoftivove rfje re aQxfje xai rfje dgiae excludere. Haec igitur increpans vehementer, per- 
B xai rfje neQiovaiae ixftdXXetv dnetXovaa. Tavra mittit rei ecclesiasticae usum aut qui vocatur usus- 
ovv intrtfirjaaaa acpoSQcoe , imrQenei nQayftaroe ix- 20 fructus sub certo quodam tempore aut etiam usque 
xXrjataarixov x°*l aiv V 701 r °v xaXobfievov oiaovcpQovx- ad vitam percipientis dare sanctissimam maiorem 
rov ini frrjrbv rtva^ xqovov rj xai dxQt rr)e ^corje rov ecclesiam, sub hac tamen definitione, ut is, qui hanc 
Xaflbvroe StSbvat rr)v dytcoraTrjv ^fteydXrjv ixxXrjaiav, accepit munificentiam , eiusdem quantitatis repenset 
ini rovTco fievTOt rcp oqco, ip 7 q} rbv rrjv rotavrrjv rem sanctissimae maiori ecclesiae sub proprietatis 
Sexbptevov cptXoTtuiav rrje avrrje noabrrjroe dvrtStSb- 25 ratione, ex qua possit eundem reditum sanctissima 
vat nQayfta rfj aytcordrrj fieyaXrj ixxXrjaiq xard Se- ecclesia habere, quantum ille ex usu accepit; post 
anorelae Xbyov, i£ ov Swrjaerat rrjv avrrjv nQoeoSov percipientis utique mortem aut definitum Cempus in 
rj dyicordTrj ixxXrjaia xoui&a&at , barjv ixeivoe dnb usu videlicet et usu datae ecclesiasticae rei ad sanc- 
rrje xQV asc ^ s i'Xa/3ev, SrjXaSr) fterd rrjv rov Xafibvroe tissimam ecclesiam redeunte et usu donatae rei cum 
TeXsvrrjv i) rbv oQto&evra xqovov ini rjj xQrjaet xai 30 proprietate sanctissimae ecclesiae faciendo; talem 
rrje xQy aea}e T0 ^ So&ivroe ixxXrjataartxov nQayftaroe namque contractum sine periculo esse ponit lex. Si 
ini rrjv dytcordrrjv ixxXrjaiav inavtovorje, xai rfje rov vero minus fuerit quam quod datur a sauctissima 
ScoQrj&evroe xQV asC0S «/"« r V Seanoreiq rrje dytcord- ecclesia illud, quod compensatur ei, cuius mox qui- 
rrje ixxXrjaiae ytvoftivrje. dxivSwov yaQ elvat rb rot- dem percipiet proprietatem, sperat autem etiam usum 
ovrov awdXXaypta ri&rjatv b vbftoe. ei Si SXarrov 35 accipere, infirmum contractum et pro non facto po- 
eXrj rov SeSoftivov naQa rrje aytcoraTrje ixxXrjaiae rb nit, datque licentiam vindicationis , utpote circum- 
dvnSo&iv avrfj, ovtzeq avrixa ft&v Xrjxperat rrjv Se- ventione contra ius sanctissimae ecclesiae facta. 
anoreiav, iXnit,et Se xai rhy XQV fftv XafSeiv, dxvQol 
rb awdXXaypta xai dvri ftrjSe yeyovbroe ri&rjat, xai 
SiScoatv dSetav ixStxrjaecoe, ola neQiyQacpije xard rcov 40 

1 Stxaicov rrje dyicordrrje ixxXrjaiae yevoftevrje. 'O 1 Lex itaque sub brevitate talia decernit et multam 
ftev ovv vbftoe cbe iv plQaxet rotavra StOQi^erai re 

ab administratione quoque eum removet, et actionem dat sanctissimae ecclesiae non solum contra deo caris- 
simos oeconomos , sed etiam contra successores eorum, sive id ipsi alienarunt sive deo carissimum, 
qui tum est, episcopum vel reliquorum clericorum aliquem alienare videntes turpe atque illiberale silen- 
tium egerunt, et multo magis si, ubi consentientem eum in tale quid viderunt, ia concesserunt neque rem 
prohibuerunt. Atque insuper tabellionem quoque qui talia instrumenta confecerit, perpetuo exilio tradit 
nullius ei clementtae neque reditus spe facta. Quin etiam ipsos summos magistratus, qui talia admittunt 
et eiusmodi rebus operam praestant, aut apud se documenta ad eiusmodi donationes aliosve actus conftr- 
mandos confici patiuntur , et magistratu et dignitate et bonis expellere minatur. His igitur fortiter re- 
prehensis rei ecclesiasticae usum sive usumfructum qui vocatur aa certum aliquod tempus, vel quoad is, 
qui acceperit, vivet, dare permittit sanctissimae magnae ecclesiae, hac tamen sub condicione, ut is, qui talem 
tiberalitatem accipit, rem eiusdem quantitatis sanctissimae magnae ecclesiae dominii iure reddat, ex quu 
eundem reditum sanctissima ecclesia percipere possit, quantum ille ex usufructu accepit: scilicet ut post 
mortem eius, qui accepit, vel post tempus usutfructui praefinitum tam ususfructus rei ecclesiasticae datae 
ad sanctissimam ecclesiam reaeat, quam rei donatae ususfructus una cum dominio sanctissimae ecclesiae 
acquiratur. Talis enim contractus ut sine periculo sit, lex sancit. Si vero eo, quod a sanctissima ecclesia 
datum est, minus sit id quod ei in vicem datur, cuius illa proprietatem quidem statim accipit, sperat vero 
se usumfructum quoque accepturam, irritum reddit contractum et pro non facto ponit, atque vindicandi 
1 potestatem tribuit, utpote fraude contra ius sanctissimae ecclesiae commissa. llla igitur lex breviter 

5 StaSbxcov airov idv airbe rovro i^enoirjaev A || 
G eiVe] dXXd xai A || 7 bocovra ixnotovjuevov xai atconrjv 
dyevvrj re xai ptrj iXev&eQav doxrjoavra, ot noXXco ye 
fidXXov rcbv awaivovvrcov xaraxQt&rjaovrai' cbe rot- 
ovrov yevbftevbv rt (JXinovrse xai firj StaxcoXiaavree 
A {cf. f) || 9 awaivovvTa) consentientes e || 1 1 xai rbv 
om. A U 12 avftplbXata om. A | 14 airove et roie otn. 
A || 15 t«] rbv M || 16 rotoirote om. A || 18 rr)e rs — 
d£iae] aQxrje re xai a£iae A || 1 9 ixftaXslv A || 20 int- 
rifirjaae A || 21 rbv] rb A || 24 roirco om. A\ ttjv A] 
otn. M\\ 32 inavOQ&obarje A || 33 dfia] naQa A || 34 yt- 
vbftevov M || rb yaQ rotovrov dxivSvvov elvat A(e) || 
35 8e] Se xai A || 37 airtxa ftev] airr) xdv A || 41 ye- 
voftivrje] ftr) yeyevrjuevrje A || 42 sq. re xai intrtfiq] xai 
ini iii <i* A 

1 aut]anf » || 2 excludifl» || 3 aotionem om.V{cf. ad 5) || 



4 etiam om. R l || contra om. V \ 5 successiones R 1 || eo- 
rum actionem ipsi siue V || 6 aut] an V x || 7 taciturni 
tatem.R 1 taciturnitati RW || degenere? V 3 , *eg»«« V » 
8 libertati V 1 || passi] nacti R nati V x \§ si] hoc R l 
11 tradet R tradi T || 12 principans R l j| 14 confixi V a 
15 confirmationem V || 17 interminantur V || 20 aut] an 
V 1 1| 21 praecipientis V 1 || moiorem R || 24 ecclesie maiori 
(maioris V 1 ) V\\ 25 qua om. R l || eum R 1 || sanctissimam 
/^U 26 accepitj habere acceperit R 1 N 27 in] ♦ V 1 del. 
R* om. vulg. || 28 et usu f. (i. e. fructu) R*V* | *dato 
libri || 30 sq. namque talem R || 33 ei] rei V 1 1| cui V\ 
del. V % || 34 proprietatem om. /2 l H 36 uendicationis 
VT uenditionis R || circumuentionem V 1 || 41 R rubr. 
in mg. Ad eos qui rem ecolesiasticam parua pensione 
detinent perpetuo || subreuitate R 1 



ECCLESIASTICTS REBUS 



51 



Nov. VII pr. 1 



xai intrt/iq, xal ftexqt *div nqayudrcov rrjs aytcord~ 
rrjs ixxXrjaias iararat ftovrjs' xai anavra fiiv avaiqei 
ooftOfibv, rovro oneq einbvres tffrrjftev, ov firjv int- 
a%elv rrjv rcov uerd ravra navovqyiav 'ta%vaev. nves 
ydq Srj ro xaXovfievov naqotxtxbv i^evqovres, ftrjre 
rols rjftereqots vbfiots ftrjre dXXcq rtvi rcov dndvrcov 
yvcoqitflfievov, neqtyqafrjv ov fttxqdv ifisXerrjaav xard 
rov vbuov, Strjvexrj a%eS6v intvorjaavres ixnoirjatv. 
bneq rjfisTs rov Xotnov nqdrrea&at xexcoXvxaftev, ij; 



imponit, et usque ad res sanctissimae ecclesiae stat 
solummodo; et omnem quidem perimit circumventio- 
nem, quam praediximus, non tamen retinere calli- 
ditatem postea insurgentium valuit. Quidam enim 
5 dudum hoc quod vocatur colonarium ius adinveni- 
entes, neque nostris legibus neque aliae cuidam 
omnium notum, circumventionem non parvam medi- 
tati sunt contra legem, perpetuas paene cogitantes 
alienationes. Quod nos de cetero agi prohibemus 
oh rov vTteq rovrcov iyqdyafiev vofiov. "HSrj Si xai 10 et pro eo ipso conscripsimus legem. Dudum autem 
eis ifupvrevaeis elSov xai rjXdrrcoaav noXXco rb noabv et ad emphyteosis respexerunt et imminuerunt plu- 
rrjs dXrj&ois nqosoSov rois ificpvrevrals x a °t£bftevot rimam quantitatem veri reditus illis qui emphyteosin 
oi rcov nqayfidrcov nqcbrjv rr\s dyicordrrjs fieydXrjs ix- accipiunt praestantes ii qui rebus pridem sanctis- 
xXrjaias nqoardvres. "ikre rjfids ev rtvt rtov rjftere- simae maioris ecclesiae praesidebant. Ideoque nos 
qcov Siardgecov oqiaai /tev dxqt nqosconcov rqtcov rrjv 15 in quadam nostrarum constitutionum definivimus qui- 
ififvrevotv yiveo&ai, rov re Xaft/3dvovros xai Svo dem usque ad personas tres emphyteosin fieri, ac- 
SiaSoxcov ereqcov, rovro xai ini rols rrjs aytcordrrjs cipientis et duorum successorum aliorum; hoc et 
ixxXtjaias nqayfiaat yiveo&ai ovyxcoqrjoavres, ur) ne- super rebus sauctissimae maioris ecclesiae fieri per- 
qatreqco Si rrjs exrrjs fioiqas avyxcoqeia&at rois i/i~ mittentes, non autem ultra sextam partem relevari 
fvrevrais Std rds rvxrjqds neqtardaeis vofto&errjoav- 20 emphyteosin percipientibus propter fortuitos casus 
T6S* inetSfjneq ifiav&dvofizv ovrcos ixxexvuevtos re sancientes : quia [vero] didicimus sic effuse et impie 
xai doeftcos naqd nvcov yiveo&ai rd avfijSoXata, coe ab aliquibus fieri documenta, ut neque sexta rehn- 
firjSe rrjv exrrjv xaraXtftndveo&at. rfj dytcordrrj ix- quatur sanctissimae ecclesiae pars, reliquis omnibus 
xXrjoia fioiqav, rcov Xomcov andvrcov rco ificpvrevrrj emphyteosin accipienti donatis. Anastasius autem 
xexaqioftevcov. ^Avaardaios Si 6 rrjs evaeftovs Xrjgecos 25 piae memoriae gesta mouumcntorum constituens fieri 
nqdgtv vnoftvrjftdrcov Stardgas yivead"at ini rais ix- super alienationibus , sicubi etiam huius rei fieret 
7tocr)oeotv, einov xai rovrov yevoiro xatqos, xai rds tempus, et emphyteosis statuens sine gestis quidem 
ififvrevaeis crrjoas Si^a ftev rrjs nqdj-ecos dxqt fiovrjs usque ad solam vitam accipientis emphyteosin, cum 
rrjs t,o)rjs rov notovftevov rrjv ifupvrevotv, fterd Si rav~ gestis autcm in perpetuum eam extendens, nequc per- 
xrjs xai eis rb Strjvexes avrrjv ixreivas , ovre axqtBrj 30 1'cctam fecit neque utilem lcgem , et undique imper- 
nenoirjxev ovre avftfeqovra vdftov, navroicos re areXrj, fectam , usque ad solam diocesin patriarcbicae sedis 
fie'xqt ftovrjs rrjs Stotxrjaecos rov narqtaqxtxov -frqovov huius feiicissimae civitatis, sicut praediximus, legis- 
xijs evSaiftovos ravrrje noXecos, xa&dneq etnofiev, rrjv lationem statuens. 
vofiod"eaiav arrjaas. 

CAPUT I. 

(Q 'Hfteis ovv (rjSrj ydq ini rbv vdfiov ireov) &e~ 35 Nos igitur (iam enim ad legcm veniendum est) 
anitfiftev, firjrs rrjv dyicordrrjv rrje svSaiftovoe ravrrjs sancimus, neque sanctissimam huius felicissimae civi- 
noXecos fteydXrjv ixxXrjaiav ftrjre rds vn avrrjv ovaas, tatis maiorem ecclesiam neque sub ea constitutas ec- 
cbv avrrj xrjv x°Q r lY^ av iSegaxo, xa&dneq avxrjv ^Ava- clesias, quarum ipsa praerogationem suscepit (sicut 

talia et definit et persequitur, atque in rebus solius sanctissimae ecclesiae subsistit: eaque omnem cjuidem 
fallaciam, uti ante diximus, toltit, neque vero malitiam posterorum cohibere potuit. Quidam enim iure 
paroecico quod vocatur invento, neque nostris legibus neque alii omnium ulli cognito, non exiguam frau- 
dem adversus hanc legem moliti sunt, perpetuam fere alienationem meditantes. Quod ne in posterum 
fierei nos prohibuimus, ex quo legem de his rebus conscripsimus. lam vero emphyteuses quoque spectarunt, 
et veri reditus quantitatem emphyteutis gratificantes valde imminuerunt qui nuper rebus sanctissimae magnae 
ecclesiae praeerant. Itaque nos in quadam constitutione nostra definivimus quidem, ut usque ad tres 
personas fiat emphyteusis , et eum qui accepit et duos alios successores , atque id etiam in rebus sanctis- 
simae ecclesiae fieri permisimus, sanximus tamen, ne ultra sextam partem emphyteutis ob fortuitos casus 
remittatur, quoniam contractus tam effuse et impie a quibusdam iniri accipiebamus , ut ne sexta quidem 
pars sanctissimae ecclesiae relinqueretur reliquis omnibus emphyteutae condonatis. Anastasius vero piae 
sortis quod constituit, ut alienationes , sicubi id quoque tempus ferret, in acta referrentur, atque emphy- 
teuses in acta quidem non relatas ad vitam solam illius qui accepit emphyteusin limitavit, actis consignatas 
adeo in perpetuum extendit: neque accuratam neque utilem fecit legem, et plane imperfectam, qui ad 
solam dioecesin patriarchicae sedis huius felicis urbis, sicuti diximus, legislationem redegerit. 

I. JSos igitur (iam enim ad legem veniendum est) sancimus, ut neque sanctissima huius felicis urbis 
magna ecclesia neque quae sub illa constitutae sunt, quarum ipsa sumptus suscepit (quemadmodum Ana- 



2 ixxXrjaias] fteydXrjs ixxXrjaias A \\ 3 f±rjv] ftrjv Se 
dv&qconcov A || 5 firjSe xdis A || 9 i§ ov xbv vneq 
xovrcov] et pro eo ipso g || 10 voftov] Cod. 1, 2, 24 pr. 
1 1 noXXco rb noabv plurimam (i. e. noXv) quantitatem s" 

14 *i'v rtvt s] i'v nct M iv fttd A. Cf. Cod. I. c. § 5 

1 5 bqioat ftev] bqioetv A || 1 6 Svo SiaSbxtov ereqtov] Svo 
avrov xaraStaSoxrjv &vrjrcov xXrjqovbficov A || 18 ixxXrj- 
aiaeM] fieydXrje ixxXrjaiasAg || naqedaavres A || 22 rd — 
xaraXtfindvea&ai] fiixqdv A || 27 rovrov Mg] rovro A \\ 
29 ravra A || 32 fibvov A || 38 avrrj A || aveSegaro A 

l stat] constat V^ || 3 tamen] tantum V x || 5 uocant 
V\ colonarium ius • colonarium ius (col. ius nonrepetit 
R*) est, ueluti si domum ^ualentem centum solidos (quin- 
que add. V, decem add. T) et praestantem pensionem 
solidos decem (solidorum x V) accipiat quis ab ecclesia et 
det pro ea solidos centum seu amplius, aut certe minus, 
et quasi iam de propria aggrauet se dare (acgrauat se 
ai»are R l ) singulis annis quasi pensionis nomine solidos 
tres. Iste ergo appellatur paroecos (paricos RVT). sed 



ipsam (upa R 1 uiam qua R 3 ) domum sub tam parua pen- 
sione in perpetuum et ipse et heredes eius possidehant. ad- 
inuenientes (et adinu./ 7 ) e. q. s. Glossa marginalis in con- 
textum inrepsit || 6 legibus nostris V || *alie cuiusdam R 
alicuiusdam V alii cuiquam vulg. || 7 uotam R 1 notam 
R 2 I 9 nos om. R || 10 eo om. R 1 j| 11 enphiteosis R 1 enfi- 
teosis T emphyteosim V enphiteosim R- || rescripserespexe? 
R 1 prospexerunt^ || 12 ueri] iusti^ 3 in ras., T 2 ius T 1 ^ 
illi^ 1 || qui] qui ad ^|| enphiteosin R et sic in seqq. fere 
constanter || 13 ii VT] hii R 1 his R- hi vulg. \\ 14 prae- 
sidehant] psidebant V 1 || 15 nostra R 1 || definimus R dif- 
finimus V || 16 enphiteosyn jR || 17 et super] insuper et 
in ^"11 18 sanctissimae om. V || permitententes R \\ 19 non 
ultra autem V || 20 percipient** V 1 || 21 vero seclusi || 
22 reliquatur R || 24 accipientibus V || 26 alienationes 
Ra || fieri V 1 1| 27 enfiteosis T emphyteosin V enphiteosin 
iR (vulg.) || 29 perfectum R 1 1| 31 patriarchie V \\ 32 legi- 
muslationem V 1 || 35 enim om. R l || 36 sacratissimam R || 
38 ipso V 1 1| praerogatione V 1 rogationem R 1 



Nov. VII 1 



52 



DE NON ALIENANDIS 



araaios 6 rfjs evoefiovs Xrjgecoe fiQftijvevae , ftfjre ras eam Anastasius piae menioriae interpretatus est), 
dXXas anaaas ixxXrjoias rde xara rfjv evSatftova rav- neque alias omnes ecclesias in hac felicissima ex- 
rrjv ovoas nbXtv f) rfjv avrfje neQtotxiSa ftrjre rae istentes civitate aut circa eius confinia neque sub 
vnb rbv narQtaQxtxbv Qqovov rfje evSaifiovos ravrrje patriarchica sede huius felicissimae civitatis consti- 
nbXecos xa&eorcbaas, cbv rovs ftrjrQonoXtras avrbs 5 tutas, quarum metropolitas ipse ordinat, neque alium 
xetQorovei, firjre dXXov /trjSeva navra%ov ftfjre narQt- ullum undique neque patriarcham neque episcopum 
aqxv v /"7 T£ intoxonov (wafiiv Sfj rovs re inl rfjs (dicimus autem et eos qui in Oriente et qui in Illy- 
Ecbas rois re ini rfje 'IXXvQiSos, xai tiqos ye rovs rico, insuper et Aegypto et vicina atque unita ei 
in' Aiyvnrov re xai rfje nQosexois xai fjvcoftivrjs avrfj Libya, et eos qui in Africana provincia sunt, com- 
Aiftvrjs rovs re ini rfjs "AfQcov x™Q as t xot * oweXbvra 10 plexive dicendum per omnes quicuroque nostrae sunt 
anavras einelv, boot rfje fjfteripas eiai yfjs), ftfjre ftfjy terrae, nec non qui in Occidente sunt deo amabiles 
rovs ini rfje EoneQias bvras d-eoftXeardrove iniaxb- episcopos ab ipsa seniore Roma usque ad oceanum 
novs dn avrfje rfje nQeofivTiSoe 'Pcbfirjs /tixQt rbiv consistentium sanctissimarum orthodoxarum eccle- 
eis cbxeavbv xa&eorcoocbv ayicordrcov oQ&oSbgcov ix- siarum), neque quem xenodochum aut ptochotro- 
xXrjotcov, firjre nva gevoSbxov f) nrcoxorQOfov f) vo- 15 phum aut nosocomum aut orphanotrophum aut 
ooxbfwv f) oQfavorQOfov f) yeQOvroxbfiov fj poeworQO- gerontocomum aut brephotrophum aut monasterii 
fov f) ftovaarrjQiov dvSQcbv f) ywaixcbv rjyovfievov f) virorum vel mulierum abbam seu abbatissam, aut 
r)yovftevrjv, r) nva bXcos nQoeorcora rcov evaycbv avarrj- quemlibet omnino praesidentem venerabilibus col- 
fidrcov dSeiav e'xetv ixnoielv noayfia dxtvrjrov iv oi- legiis licentiam habere alienare rem immobilem aut 
xiats r) iv dyQols r) iv xrjnots r) bhcos iv rbis rotovrots, 20 in domibus aut in agris aut in hortis aut omnino in 
ftrjSi yecoQytxbv dvSQanoSov firjSe noXtrtxrjv oirrjotv, huiusmodi, neque rusticum mancipium neque civilem 
ftrjSe xard iStxov nQOfaatv ivexvQov naQaStSbvat rois annonam, nec per specialis pignoris occasionem tra- 
Savetorais. rb Se rrjs ixnotrjoecos bvofta yevixcoreQOv dere creditoribus. Alienationis autem nomen gene- 
Std rovro re&eixaftev, iva xcoXbocofiev xai nQdotv xai ralius ideo posuimus, ut prohibeamus et venditionem 
ScoQedv xai dftetftv xai rrjv eis rb Strjvexes ixretvo- 25 et donationem et commutationem et in perpetuum 
ftevrjv iftwvrevotv, rjye oiSe noQQco xa&earrjxev iy.not- extensam emphyteosin, quae non procul ab alie- 
rjoecoe. aXXa ndvras navra%ov rovs leQeTs rrjs rot- natione consistit. Sed omnes ubique sacerdotes ab 
avrrjs ixnoii)aecoe etQyoftev, rais notvats vnoxetfti- huiusmodi alienatione prohibemus, poenis subditos, 
vovs, ale i) Aiovroe rov ri)s evoefSovs Xij^ecos ixQrjoaro quibus Leonis piae memoriae usa est constitutio. 
Stdragts. ixeivrjv yaQ xard ndvrcov xQareiv xai xv- 30 Illam namque per omnia valere et ratam esse san- 
Qiav elvat ■freoni&ftev, StbneQ avrijv xai nQov&ijxa- cimus; propterea hanc [proposuimus] et protulimus 
ftev xai ov rrj narQico fcovfj rbv vbftov oweyQaya- et non paterna voce legem conscripsimus , sed hac 
ftev, dXXd ravrrj Sij rfj xotvfj re xai eXXdSt, cosre communi et graeca, ut omnibus sit nota propter 
anaatv avrbv elvat yvcoQtftov Std rb nQoxetQov rrjs facilem interpretationem. Quod itaque iam prae- 
eQftrjveias. Tb /tiv ovv i)Srj naQcpxrjxbs dfieftev rb 35 teriit, relinquimus; nam tanta documenta tempore 
yaQ roaavra ovujSbXata xQovco re /taxQib yevbfteva longo facta nunc commovere multae erit tergiver- 
vvv dvaxtveiv noXXrjs dv e'irj rrje noXvnQayftoavvrjs. sationis. Quapropter quae usque hactenus extant, 
cosre rb ftixQt vvv bvra rb oixelov i^erco oxrjfta- rov proprium liabeant schema, de cetero autem omnem 
Xomov Si ndaav ixnoirjatv dnayoQevojuev, rds eiQrj- alienationem interdicimus , praedictas ei poenas im- 
ftevas avrfj notvde intrid"e'vres. 40 ponentes. 

stasius piae sortis interpretatus est), neque reliquae ecclesiae omnes, quae in hac felici civitate vei in vici- 
nia eius, neque quae sub patriarchica sede huius felicis urbis constitutae sunt, quarum ea metropolitanos 
ordinat, neque ahus quisquam uspiam patriarcha aut episcopus (eos scilicet dicimus, qui in Oriente et lllyrico 
sunt et praeterea qui in Aegypto eique confini atque unita Libya, quique in Afrorum regione, et ut omnes 
complectamur, quxcumque in nostrts sunt terris) neque magis qui in Occidente sunt deo carissimi epi- 
scopi, ab ipsa vetusta Roma usque ad sanctissimas orthodoxas ecclesias ad oceanum constitutas, neque 
xenodochus quisquam aut ptochotrophus aut nosocomus aut orphanotrophus aut gerontocomus aul 
brephotrophus aut monasterti virorum vel mulierum abbas vel abbatissa , aut omnino quisquis sacris coe- 
tibus praeest, licentiam habeat rem immobilem aedificiorum vel agrorum vel hortorum vel omnino id genus 
aliorum alienandi, neque mancipium rusticum neque annonam civilem, nec magis specialis pignoris nominc 
creditoribus tradendi. AUenationis vero nomen generalius ideo posuimus, ut prohiberemus et venditionem et 
donationem et permutationem, et emphyteusin m perpetuum extensam, quae non procul ab alienatione ab- 
est. Verum omnes ubique sacerdotes ab eiusmodi alienatione arcemus, poenis illis, quibus Leonis piae 
sortis constitutio usa est, obnoxios. Illa enim ut per omnia valeat et rata sit sancimus: quapropter et 

?roposuimus eam, neque patria lingua legem conscripsimus, sed hac quidem communi et Graeca , ut omni- 
us innotescat propter facilitatem interpretationis. Ceterum auod iam praeteriit, missum facimus; tot enim 
contractus longo tempore factos si nunc sollicitentur, id quidem multa negotia exhibeat. Quare quae hac- 
tenus facta sunt propriam formam retineant, in posterum vero omnem alienationem vetamus, supra dictis 
ei poenis impositis. 

R*] quecunque R^Fvulg. || sunt terre nostre F\ 12 no- 
ceanum R 1 occeanum R*VT || 13 consisteretium R l || 
14 quem R 1 ] alium quem R 2 aliquem V vulg. || ptocho- 
trochum V protochotrophum jR 2 || 15 nosocomium R no- 
dochomium V \\ 16 gerontocomium R l therontonium V\\ 
bephotrophum R bephotrofium V || monasteriorum uiro- 
rum (orum uirorum suppl. V* in ras.) V || 17 vel] aut R |j 
abbam seu22] abbatu» seu? V x abbatem seu V* abbatem 
uel vulg. || 18 quemlibet] quem V || praesulentem R a \\ ue- 
nerabibus R ueneralibus V || 1 9 alienarem rem R 1 || 20 in 
gnaris aut mortis R 1 || 22 specialis] spiritalis R || occasione 
F 2 || 23 creditotribus R 1 1) generalis F || 24 posumus R a || 
prohiberemus ^|| uentionem R 1 || 25 et commutationcm 
et donationem VT || 27 undique V\ 28 alienationes (sic) 
R l || 31 proposuimus seclusi || 34 Quod] Q» (Quia, ut vid.) 
V 1 1| 35 tanto V || 36 nunc] non VT P tergiu satisois R 1 1| 
37 &ctvuxsVT huc actenus^ (vnlg.) || 38 habent .Rf T || 
sema R 1 scema VR* \\ 39 eis RVT 



6 narQtaQXfJv] narQtaQxrjv ftrjre prjrQonoXirrjv A jj 
7 Srj A] Se M(s) || 9 nQoaexovs xai om. A || 10 ovve- 
Xbvras eineiv anavres A || 12 eaneQas A || 13 fte'xQi] 
xai ftixQt A || 14 xa&eoraocov A\\ 17 r) yvvatxcbv As] 
xai yvvatxcbv M || 19 iv oixlats] aut in domibus e || 
20 iv dyQbie iv xrjnote re xai bXcoe A || 21. 22 * /trjre 
— ftrjre — ftrjre libri || 23 rrjs] rols AT (| 23 sq. Std rovro 
re&elxaftev yevtxcbreQOv A || 27 aXXd — ixnotfjaecos 
om. M a , in mg. suppl. M || 28 raie om. A || 30 ndvra 
A | 31 airfjv] hanc (t. e. ravrrjvl) s || nQore&tixaftev A || 
32 ovveyQafdfte&a A || 36 XQ^vco ftaxQcb re A 

1 ea V ' || 2 neque alias] ne»»ihas R 1 || existente V*\\ 
3 supatriarchica R 1 sub patriarcha V ' || 4 huius (suppi. 
V* in spat.) felicissime ecclesie ciuitatis V || 7 in ante 
illirico om. R || 8 et insuper et V || et in Aegypto vulg. J 
unita ei Libya scripsi (sim. Heimbach)] initibilia R 
in mitibilia (mitibilia suppl. V % in spat.) V inmutabilia 
T (in Lycaonia atque in Lycia vulg.) || 10 quicunque 



ECCLESIASTICIS REBUS 



53 



Nov. VII 2 



CAPUT II. 

"Oncoe Si av 6 vbftoe nqbe rb rfje dvd-qconivrje wv- Ut autem lex ad humanae naturae varietatcm et 
oecoe notxiXov xai rb naqaovftj3aivov del fterqrj&eie quod semper venit moderata per omnia immota per- 
fieCvri Std ndvrcov dxivrjroe (rC ydq dv e'trj ora&eqbv maneat (quid enim erit stabile inter homines et ita 
rcbv iv dv&qconoie xai ovrcos dadXevrov, cbe firjSefiCav immobile, ut nullam patiatur mutationem, cum omnis 
vnofieveiv fiera/3oXfjv, rfjs ndorjs fjucov ovordoecoe iv 5 noster status sub perpetuo motu consistat?), neces- 
SiTjvexeT xad-earcborjs xtvfjoet;), dvayxalov cbfj^rjptev sarium aestimavimus quasdam exceptiones dare legi 
nvae igaiqeoeis Sovvai rcb vbfico fierd noXXfjs rfjs cum multis vigiliis et subtilitate adinventas, ut eas 
dyqvnvCae re xal dxqifteCas igrjvqrjfievas , Xva rabrae habens in auxilio lex nequaquam moveatur. 
i'xcov eis pjofjxTetav 6 vbfioe ftrjSapicbs oaXevfreirj. 

1 'Efiefiev roCvw rfj fSaodeCa, einov ns xoiv 10 1 Sinimus igitur imperio, si qua communis commo- 
corpeXrjs iari xai nqbs X.vatriXetav rfjs noXireias f3Xi- ditas est et ad utilitatem reipublicae respiciens causa 
novaa %qeCa xai xrfjatv dnairovod rowvrov nvbe et possessionem exigens talis alicuius immobilis rei 
dxivrjjov nodyfiaros bnolov bne&ifie&a, rovro airfi qualem proposuimus, hoc ei a sanctissimis ecclesiis 
naqd rcbv ayicordrcov ixxXrjoicbv xai rcbv Xomcbv et reliquis venerabilibus domibus et collegiis perci- 
ebaycbv otxcov re xai avarrjfidrcov Xaufidveiv i^ei- 15 pere licere, undique sacris domibus indemnitate ser- 
vai, rov navraxb&ev dtyj/uCov rois leqoie oixots fvXar- vata et recompensanda re eis ab eo qui percepit 
ro/uivov, xai dvriStSoftevov nqdyfiaros avrois naqd aequa aut etiam maiore, quam data est. Quid enim 
rov Xaftfldvovros 'Coov rj xai nXeCovoe rov SiSofii- causetur imperator, ne meliora det? cui plurima 
vov. rC ydq dv xai airtdoatro j3aotXeve nqbs rb deus dedit habere et multorum dominum esse et 
ftr) Sovvai rb xdXXtov; coye noXXd fiev SiScoxev b &ebs 20 facile dare, et maxime in sanctissimis ecclesiis, in 
exsiv, noXXcbv Si xbqiov xad~eardvai, xai qaSicos StSb- quibus optima mensura est donatarum eis rerum 
vai, xai (idXtara eie dytcordrae ixxXrjoias, iy cov immensitas. Unde si quid tale fiat et pragmatica 
dqiorov fiirqov rj rcbv Scoqovfiivwv xa&iorrjxev dfie- processerit forma praecipiens imperio dare aliquid 
rqia. "£2sre ei rotovrb n yivoiro xai nqay/uanxbs talium rerum, et recompensaverit mox rem meliorem 
nqoiX&oi rvnoe b imrqincov rrj ftaoiXeCq So&rjvaC 25 et uberiorem et utiliorem , sit ea permutatio tirma, 
t* rcov rowvrcov nqayjudrcov xai dvrtStSove evfrbe et ii, qui praesident domibus, quarum est quod alie- 
nqayfia xdXXtbv re xai SavJiXiareqov xai incocpeXi- natur, et qui talibus ministrant litteris, sine querela 
areqov, torco rd rrje avrrje dfteCtpecos f3if3ata, xai oi undique sint, nullam metuentes poenarum, quae a 
nqoeorcbree rcbv olxcov, i£ cov rb ixnoiobfievov iorC, Leone piae memoriae interminantur et a nobis tirma- 
xai oi rbie roiovroie vnrjqerovfievot yqdfi/uaotv dvev- 30 tae sunt: utique cum nec multo differant ab alterutro 
&woi navraxb&ev torcoaav, firjSeuCav evXaftovfievoi sacerdotium et imperium, et sacrae res a communi- 
notvrjv rcov naqd Aiovroe rov rrje evoefiove Xrjl-ecos bus et publicis , quando omnis sanctissimis ecclesiis 
■ijnetXrjfiivcov xai naq' rj/icov xvqco&etocov. Kai ydq abundantia et status ex imperialibus munificentiis 
ovSs noXXcb Steordaiv dXXrjXcov ieqcoavvrj re xai ftaot- perpetuo praebetur. Alterutris itaque compensantes 
XeCa, xai rd leqd nqdyfiara rcbv xotvcbv re xai Srj- 35 quae decent, non ab aliquibus iure culpabuntur. 
/iooCcov bnov ye naoa rais dyicordrate ixxXrjoCate Aliam vero omnem sive ad ipsum imperium sive ad 
ebnoqCa re xai avaraots ix rcbv naqd rrjs jSaotXeCas aliam quamcumque personam factam sive venditio- 
wtXxirifiicbv Sirjvexcbs intSCSorat. aXXrjXats ovv dvrt- 
StSovoai rd nqinovra ovx dv vnb rtvoe eixbrcos fiefi- 
w&eisv. "AXXtjv Si ndoav eire nqbs avrrjv rrjv j3aot- 40 
XeCav eXre nqbs hreqov olovovv nqbsconov ytvofievrjv 

II. Ut vero haec lex ad humanae naturae varietatem et ad id auod ferme obvenit accommodata 
maneat perpetuo immota (quid enim inter homines stabile est et adeo inconcussum , ut nullam mutatio- 
ncm pattatur, cum omnis constitutio nostra in perpetuo motu sit?), necessarium putavimus cxceptiones quas- 
dam legi addere multa cum lucubratione et diligentia invenias, ut earum auxilio usa lex nequaquam con- 
1 cutiatur. Permittimus igitur imperatori, ut, sicubi qua necessitas sit ex communi usu et ad reipublicae 
utilitatem spectans quaeque possessionem eiusmodi rei immobilis, qualem proposuimus , exigat, eam a 
sanctissimis ecclesiis reliquisque sacris domibus et collegiis illi accipere liceat , ut tamen indemnitas omni 
ex parte sacris domibus servetur, iisque ab accipiente res aequalis vel etiam maior, quam data sit, in 
vicem detur. Quid enim causetur imperator, quominus det meliora, cui quidem deus largitus sit, ut multa 
habeat, multorum dominus sit, et facile dare possit, idque maxime sanctissimis ecclesiis, quibus sine men- 
sura donare optima mensura est? Itaque si tale quid fiat et pragmatica sanctio prodeat quae imperatori 
ex talibus rebus aliquid dare praecipiat et statim meliorem et praestantiorem et utiliorem rem in vicem det, 
ea ipsa permutatio firma sit, et qui praesunt domibus , quarum est id quod alienatur, et qui talibus in- 
strumentis conficiendis operam dederunt, omni undique crimine vacent, nutlam veriti earum poenarum, quac 
a Leone piae sortis intentatae sunt et a nobis confirmatae. Negue enim multum inter se distant sacerdotium 
et impertum, neque res sacrae a rebus communibus et publicis: quandoquidem sanctissimis ecclesiis omnis 
copia atque status a munificentia imperatoris perpetuo praebetur. Vnde si mutuo sibi praestent quac 
decet , a nemine iure reprehendi poterunt. Aliam vero omnem sive venditionem sive donationem sive pcr- 



2 to om. A || 3 fieCvot A || ora&rjqbv A || 9 b vbftos 
om. A || 10 awCefiev roivvv rrjv jSaatXetav A || xotvor- 
weXrje] communis commoditas (». e. xotvcowiXeia'*.) g || 
12 xai xrrjatv] ixnoirjotv A || 13 avrfjv A || 14 rcbv om. 
A || 15 Xafif3avetv om. A\\ 18 rj om. A \\rov StSo/iivov 
om. A || 19 air. o j3aoi?.eve A || 20 Sovvat ro] naqaoxio&at 
A || fiiv A] om. M || 2 1 xa^eardvai] elvat, in ma. . . . dvat 
(= [yq. xa&ear^dvatl) A || 22 xai ftdX.tora] (idXtora A || 
23 Scoqovftivcov avroTe xa&iarr/xev A || 24 nqayfiartxbs] 
noXtrtxbeA || 26 nqayudrcov dvrtSiScoaivA || 27 sq. Saxp., 
b xai incow. torat. o rd rfjs d. d. p3i(3ata xarixcov A || 
30 yqdftfiaot navraybd~ev dvev&vvot A || 34 Stearfjxa- 
atvA || 35 rd ieqa — Srjfioaicov] iv eriqote rtqdypiaot rcov 
xotvbie re xai Srj/iooiots A || 37 xardoraots A ]| 7ra£>a om. A 



1 rubr. Quomodo licet ad imperatorem rem sancti 
loci transfere R mg. || humanae] h ex corr. R \\ 2 per- 
maneam R 1 1| 3 erit] permanearit R a \\ 7 ut] aut R X T || 
10 Si mimisiZ 1 || 11 causa respiciens R, causa om. vulg. \\ 
12 et poss. exigens] in possessione exiens R 1 || aliquius 
R || immobilem V x || 13 eis V || 16 rem R l \\ percipit 
vulg. || 17 aequa] q in ras. R || etiam] in R || 19 dedit 
deus vulg. || 20 facere dare R a \\ 21 mensa|ra R a || 
22 unde si quid bis scr. R 1 |j pragmata R x || 26 hii RT 
hi V || 28 nulla R x || 29 Leone] lieone R a , one suppl. 
V 1 in spat. || 30 multum vulg. || differat V 1 1| altero utro 
R || 31 sacerdotum R x || 32 omnis] omnibus V || 33 ex] 
et RV || 34 perpetue VT || praebeatur V vulg. || 35 dc 
cent B\ decet V vulg. dicentur T || 37 factum R 1 



Nov. VII 2. 3 



54 



DE NON ALIENANDIS 



eire rtgdatv eixe ScoQedv eixe dpetxptv eixe iftwvxevatv 
Strjvexfj navxeXcbs dvaiQOvfiev ov firjv ovSe Sootv xt- 
vbe ivexvoov irt* dxtvrjxcg rtQayptaxt ytvofiivrjv rtgo~ 
ipdoet Savetapdxcov yivea&at ovyxcoQOVftev. Kat xovxo 
xpaxelv f3ovX6fted~a ini xe naarje ixxXrjaiae navroe xe 
ftovaaxrjpiov xai roaoxofteiov xai £evcovoe xai fipeyo- 
XQOweiov xai daxrjxrjQiov xai yepovxoxofieiov xai nav- 
xoe drtXcbe avoxrjftaroe , onep npaj-te evoef3rjs ovvtoxrj- 
otv, oiSevbe navxeXcbs xovxcov xt Xafif3avetv nap 
avxcbv Svva/uivov. "iiexe ovxe xrje Staxdfcecoe Avaaxa- 
oiov xov xrjs &eiae Xr)£ecos ext Sefjoet ovxe xcov xax* 
ixeivrjv wegopivcov SexQtxcov xai xr)e eigrjfievrje rtaga~ 
xrjQr)aecoe. avxas yag xde dgxds xov rtQayptaxos dvat- 
qovvxee xai xcoXvorxeS xb ytvoftevov ovx av xfjs i<pe£f)s 
Serj&eirj/uev rtoXvrtQayftoavvrjs. 



nem sive donationem sive permutationem sive em- 
phyteosin perpetuam omnino perimimus; sed neque 
dationem cuiusdam pignoris in re immobili factam 
occasione mutuorum fieri sinimus. Et hoc valere 
5 volumus in omni ecclesia omnique monasterio et 
nosocomio et xenodochio et brephotrophio et asce- 
terio et gerontocomio et omni absolute collegio 
quod actio pia constituit, nullo penitus horum ali- 
quid accipere ab eis valente. Unde neque constitu- 

lOtione Anastasii divae memoriae ulterius opus erit, 
neque secundum illam faciendis decretis memoratae 
observationis ; ipsa enim rei principia perimentes et 
prohibentes quod fit, nequaquam perscrutatione dein- 
ceps indigebimus. 

15 



CAPUT m. 



Eftwvxevatv Se eixe inl xfjs dytcoxdxrjs ixxXrjaias 
eixe ini ndvxcov xcov Xotniov nQosxvvrjxcov oixcov yi~ 
reo&at avyxcogovftev ini xe rov Xa/uf3avovxos ngos~ 
conov inl xe Svo xov avxov nQoeconov xXtjqovo/ucov 
ipegrjs, naiScov ftivxot fiovcov aQQevcov f) d , rjXetcov, rj 20 
iyybvcov exarigas wvoecos, rj ya/uexfjs fj dvSgos, eiye 
xovxo xrjs yaftexrje rj xov avSQoe Qrjxcbe ovofiaa&eirj. 
ineixotye ptrj Staf3aivetv £t's xtva Sxbqov xXrjpovofiov, 
dXXd ftiXQ* ftovrje xrjs ^corjs xcbv Xaftf3av6vxcov ioxa~ 
ad~at, ei /urj naiSas r) iyyovovs exotev. dXXcos Se nav~ 25 
xeXcbs iftcpvxevatv nQaxxea&at ixxXrjataartxov rtvos rj 
nrcoxtxov ngdy ftaros dxtvrjrov rj dvSQanoSov yecopyt- 
xov r) noXtrtxrjs atrrjoecos ovSevi ovyxcoQOVfiev rQoncp, 
ovSe rb ytvofievov e'xetv rtra narxeXcbs ia%vv icbfiev. 
1 'EnetSrj Se r) fiev Aeovxos xoiv xrjs evaef3ovs Xrjl-ecos 30 
Stdxagts irt* ovSefttq rtavxeXcbs iXaxxcoaet SiSoa&at 
rtodyua ixxXrjOtaoxtxbv ivofio&exrjoev , rjfteis Si iv 
ex£Q(t Staxd^et iiaQ* rjftcbv yeyQaftftevrj ro ixrov i\at- 
Qeia&at ftovov ini rcbv ificpvreiaecov ivofto&errjoaftev, 
rotavrrjv rtvd rcg rrje iXaxxcbaecos rtQayjuaxt SiSoftev 35 
xd£tv, iva t,rjroiro fterd rtdarje aXrjd"eiae xai dxQt~ 
f3eiae 6 xavcbv rcbv ixStSofievcov roaovxoe, ortoaoe 
i£ a 0XV e V v xa - c ' s T V V aytcordrrjv rjXd"ev ixxXrj- 
oiav, xai StSoiro rd rrjs ifupvrevoecos rotovrots rtQoe- 



Emphyteosin autem sive in sanctissima maiore 
ecclesia, sive in omnibus reliquis adorandis domibus 
fieri sinimus et in ■ accipientis persona et in duobus 
eiusdem personae heredibus deinceps, filiis tamen 
solis masculis aut feminis, aut nepotibus utriusque 
naturae, aut uxore aut viro, si hoc videlicet de 
uxore aut viro expressim nominetur; alioquin nou 
transire ad aliquem alterum heredem, sed usque ad 
solam vitam percipientium standum, nisi filios aut 
nepotes habuerint. Aliter autem penitus emphyteo- 
sin agi ecclesiasticae cuiusdam aut ptochii rei im- 
mobilis aut mancipii rustici et civilis annonae nullo 
permittimus modo, neque quod fit habere aliquod 
penitus robur sinimus. 

1 Quia vero Leonis quidem piae memoriae consti- 
tutio sub nulla penitus deminutione dari rem eccle- 
siasticam sancivit, nos autem in alia constitutione 
a nobis scripta sextam excipi solum super emphy- 
teosibus sancivimus, huiusmodi quendam deminu- 
tionis rei damus ordinem, ut quaeratur cum omni 
veritate et subtilitate pensio eorum quae dantur 
tanta, quanta ab initio fuit, quando ad sanctissimam 
venit ecclesiam, et detur emphyteosis talibus per- 
sonis, quales dudum diximus; tunc enim sextam ei 



matationem sive emphyteusin perpetuam, seu cum ipso imperatore seu cum alia qualicumque persona con~ 
tractam, prorsus tollimus: ac ne pignoris quidem dationem in re immobili constitutam sub mutui specie 
fieri concedimus. Atque hoc et in omni ecclesia et omni monasterio et nosocomio et xenodochio et bre- 
photrophio et asceterio et gerontocomio et in omni plane collegio quod actione quadam pia constitutum est 
valere volumus, ne quis omnino ab ipsis horum quicquam accipere possit. ltaque neque constitutione 
Anastasii divae sortis neque decretis secundum eam faciendis neque supra dicta observatione amplius 
opus erit. Cum enim ipsa rei principia tollamus quodque ficri solet prohibeamus , nulla deinceps sollici- 
tudine indigebimus. 

III. Emphyteusin vero sive in sanctissima ecclesia sive in reliquis omnibus venerandis domibus tum 
personae accipientis tum duobus eiusdem personae deinceps heredibus dari permittimus, liberis scilicet solis, 
masculis aut feminis, vel nepotibus utriusque sexus, vel uxori aut viro, si uxoris aut viri expressa mentio 
facta sit. Alioqui ne transeat ad atium quem heredem, sed ad solam eorum qui acceperunt vitam limite- 
tur, si liberos aut nepotes non habeant. Alia vero ulla ratione emphyteusin fieri rei ecclesiasticae sive 
ptochicae immobilis, vel mancipii rustici vel civilis annonae nullo modo permittimus , neque id quod 
1 fit ullam omnino vim habere sinimus. Quoniam vero Leonis piae sortis constitutio sanxit, ut 
nulla penitus deminutione facta res ecclesiastica detur, nos vero in alxa constitutione a nobis conscripta 
ut sexta solum pars in emphyteusibus excipiatur sanximus, talem ordinem statuimus deminutionis rationi, 
ut cum omni veritate et subtilitate quaeratur canon rerum quae dantur tantus, quantus ab initio fuit et 
ad sanctissimam ecclesiam rediit, et detur emphyteusis talibus personis, quales ante diximus; tum enim 



1 tj ScoQedv r) dft. rj ipup. A || 2 ov ftrjv Se dXX* 
ovre A || 3 ytvoftivrjv rtQOtpdoei] rtQoeX&oboav Svexev 
A || 4 xai rorrov xQareiv /3ovX. rov vo/uov xai ini re 
A || 6 voaoxofteiov xai uovaaxrjQiov £evcbvoe A \\ 8 ev~ 
aefieiae A || 10. 11 *ovSe — ovSe libri || 11 *Ser)oetev 
M Serjaotev A || 12 xat) om. e \\ 14 ovx dv\ ovSe xdv A || 
15 Serj&eirjftev xrje noXvrtQayjuoovvrje A || 16 ixxXrjOiae 
M] fteydXrje ixxXrjotae As || 17 eixe xai ini A || yevi- 
airat A || 18 ixXattf3dvorxos A || 20 /uovcov om. A \\ 
2 1 ixyovcov A\r) avSgos] xai dvSgbs A || 22 xrjs ya/ie- 
xrjs r) xov dvSgbs] nagd rtvoe avxcbv A, de uxore aut viro 
e || 27 nxcoxtxov] rtxcoxtxdv xtvoe A ptochii g || 30 'ErtetSrj 
Sirj ftev] fjSrj rj uivovvA || 32 ivofio&exrjoev xtvt,rjfteie A\\ 
33 cf. adbl, 14 || 35 eq. StSovxee rtQa^tv, oncoet,rjroiroA 
:'.S xai eii] eis A || iX&cbv A || 39 StSoiro] ixSiSetv (sic) A 
l siue per emphyteosim V \ 2 perpetuaa? omninoii 1 [| 



3 donationem R (sed cf. ad 4) || in re] iure R || 4 oc- 
casionem R 1 \\ si minus. Sed neque dationem et hoc R l (| 
6 nosochomio scenodochio V || bephotrophio R bepho- 
trophio R bephrotropho V || asisterio RVT || 7 geron- 
tonio et omnino (omni corr.) alsolute R || 11 *faciendi 
decreti RV facienda decreta vulg. || 12 rei om. V\ peri- 
ment*s F l || et prohibentes om. R \\ 13 fit] sit i2 || 
perscutatione R || 14 iadigebimus] indige suppL V- 
in spat. vac. || 16 rubr. De enphiteosis contractu a 
sancto looo constituendo. et quomodo ususfructus rerura 
ad sanctum locum pertinentium constituantur R(T) || 
17 ecclesia om. R || 19 tamen] tantum R- s. v., om. R* || 
24 statum R 1 \\ 25 habuerit FT || 26 cusdam ^|| 27 et 
ciuilis] leg. aut ciuilis || 33 scripta] ta om. R l \ enphi- 
teosibus R emphyteosin V emphyteusi vulg. || 34 dimi- 
nutionis VT \ 36 earum R 1 



ECCLESIASTICIS REBUS 55 NoV. VII 3 

ojnots, brtdia rtooo&ev stQrjxapsv. rrjvtxavra yaQ partem cum scrupulositate imputandam concedimus. 

rrjv ixrrjv avrcov /uoloav avv axoipelq XoytCjoftivrjv Si vero minui contigerit per quandam cladem pen- 

icpieusr. Ei Se iXarrco&eirj xard rivas rteqirtsreias sionem, aut in toto tunc constantem pensionem ac- 

6 xavoiv, »} irtl oXoxXtjqco rco rore vcpeordnt xavovt cipiat qui emphyteosin subire vult, aut nec accipiat 

Xafifiaveiv rbv rijv i/icpvrevoiv vneX&eXv ftovXb/uevov, 5 penitus, cum liceat conducere potius quam tales de- 

r) firjoi XaftfSdvetv oKcos, il-bv /uiofrovv /udXXov r) minutiones in emphyteosin celebrare. Si vero ali- 

roiavras iXarrcoaets in i/ucpvrsvosat rtQarreiv. Ei cuius ecclesiastici suburbani pretiosi emphyteosis 

Se nvos ixxXrjataortxov nQoaorsiov rcov noXvrifif)- detur, qualia plurima maxime in hac novimus feli- 

rmv ififvrevois SiSdlro (brtdia rtoXXd fidXiara xard cissima consistere civitate, multo quidem digna pre- 

rairrjv 'ioftev rijv evSaifiova xa&eordvat nbXtv, rtoX- lOtio, parvas vero reddentia pensiones aut nibil pen- 

Xijs fiiv dgta rtfirjs, iXaxiorrjv Si cpsQovra tiqosoSov, sionum omnino, non ex reditibus metiri emphyteosin, 

,r\ ovSe ttqosoSov bXcos), firj rfj ttqosoSco fisrosZo&ai sed aestimari suburbanum subtiliter, et reputari ex 

t rr)v iftfvrevotv, dXXd Start/iaa&at rb TiQodareior pretio collecto reditus possibiles in viginti annis 

dxQtftcos, xal ovXXoyi&o&at rr)v sx rov dd-Qot&fisvov comparari, et in reditibus ex hoc computatis agi 

rtftTjfiaros Svvafisvrjv xard sixoot ivtavrovs covslo&at 15 emphyteosin non perpetue, sed in eum qui per- 

rtQosoSov. xal irti rfj ivrsv&sv avXXoyt^ousvrj tzqos- cipit et duas ex eo successiones , et viro et uxori, 

bSco rtQarrsa&at rrjv ifKpvrsvotv ov Strjvexcbs, dXX 7 sicut praediximus, faciendam. 
eie avrbv re rbv Xa/u/3dvovra xai Svo rcov i^ avrov 
StaSbxoJv, xai dvSQbs rj yaftsrr/S, xa&drtSQ s/urtQOOxTsv 

2 sirtbvrss sf&rjusv, ytvofisvrjv. EiSsvat Se rovs 20 2 Scire autem emphyteotas convenit quia, si in 

i/ucpvrevrds rtQosi)xst d>s , etrteQ irti Stsriav i<pe^r)s biennio continuo non exolveriut emphyteoticum cano- 

fii) xara&eXev rbv ificpvrsvrixbv xavbva (rovrov yaQ nem (hoc enim tempus pro triennio aliorum hominum 

rbv xqovov dvri rr)s irti rcbv dXXcov dv&QcoTTcov rQts- sufficere ad casum ecclesiasticarum aut ptochicarum 

rias aQxsiv sis exrtrcoatv rcbv ixxX.rjotaortxcov r) rtrco- emphyteosium pro non soluto canone ponimus), nent 

Xtxatv ififvrsvoscov it- dyvcofioovrrjs ri&e/usv), ysvr)- 25 omnino extranei emphyteomatis , et volentibus prae- 

aovrat rtavxoicos tgco rov ificpvrsvuaros, xai fiovXo- positis sacrarum domuum licebit praedia aut domos 

ftsvots rdis rtQoearcbot rcbv svaycbv dixcov ilzsorat rcov defendere, nullam metuentibus meliorationum reddi- 

XcoQtcov rj rcbv dixcov dvriXafifSdvso&at, ftrjSs/uiav ev- tionem. Sed si quidem deterius fecit praedium aut 

Xa/Sovfisvots iftrtovrjfidrcov drtbSoatv dXV sXtisq x £ X- suburbanum aut domum qui emphyteosin percepit, 

qov rtsrtoirjxe rb x ca Qi° v V ro rtQodarewv r) rijv oixiav 30 cogi eum de suo diligentiam et restitutionem prisci 

o rijv ifttpvrevatv Ssgdusvos, dvayxd&o&at avrbv di- status facere, et obligatum esse ad hoc et ipsum et 

xo&ev rijv irttfieXetav xai drtoxardaraatv rr)s brpecos heredes eius et successores eiusque res, insuper et 

rtoteXo&at, xai vrtoxeXo&at rovrco avrbv re xai xXrj- debitos omnes reditus sine dilatione exigi. 

Qovbftovs avrov xai StaSbxovS xai rd avrov rtQay/uara, 
rtQOS rcb xai rijv bfpstXoftsvrjv rtdoav rtQOSoSov dvvrtsQ- 35 
&ercos eisrtQarrso&at. 

(A) Tb Si eiorjfisvov rjfiXv, cosre ftrjS* evbs dxtvrjrov Quod autem dictum a nobis est, ut nullius immobilis 

rtQayfiaros ixxXrjotaartxov r) rtrcoxtxov ixnoirjotv int- rei ecclesiasticae aut ptochicae alienatio sit permissa 
rer Qay&at rtQos firjSiv rcbv rrjs rjfiereQas noXtreias ad nullam nostrae reipublicae personam, sancimus 
rtQosojrtov, d-earti^ofiev xQareXv fiij fibvov ini rcov 40 valere non solum super constantibus domibus et sub- 

7 Ei Se rtvos 28 Ttavroicos el-co rov ificpvrevfiaros yivea&at decurtata et mutata extant in appendice 

Nomoc. L tit. cap. eccl. 12 extr. 

§ 2 EiSsvat siortQarTso&ai (36) kabet B 20, 2, 5. 

sextam illarum parte?n accurate computatam remittimus. Quodsi canon ob adversos quosdam casus im- 
minutus sit, is, qui emphyteusin subire vult, aut secundum integrum canonem tunc constitutum eam accipiat 
aut omnino non accipiat, cum locare potius praestet quam tales deminutiones in emphyteusibus admittere. 
Si vero ecclesiastici alicuius praedii suburbanx eiusque pretiosi emphyteusis detur (cuiusmodi multa maxime 
in hac felici urbe esse scimus , quae magni quidem pretii sint , minimum tamen reditum vel plane nullum 
ferant), non ex reditu emphyteusis mensura fiat, sed accurate aestimetur suburbanum et computetur redi- 
tus qui ex pretio collecto viginti annis percipi possit; et cum reditu inde computato emphyteusis non in 
perpetuum mstituatur, sed aa ipsum qui accipit et duos qui ex eo su?it successores, et virum aut uxorem, 
2 sicuti ante diximus, pertineat. Scire autem emphyteutas decet, si continuo biennio canonem emphyteu- 
ticum non solverint (hoc enim tempus pro triennio ceteris hominibus definito sufficere ad emphyteusin rerum 
ecclesiasticarum vel ptochicarum tollendam propter neglegentiam statuimus), se emphyteumate omni modo pri- 
vatum iri, quique sacris domibus praesunt, si velini, potestatem habituros esse praedia vel domos vindicandi, 
nullam veritos meliorationum restitutionem: verum si is qiti emphyteusin accepit praedium aut suburbanian 
aut aedificium deterius fecerit, cogi eum de suo curam et restitutionem pristinae faciei peragere, atque ad 
hoc et ipsum obligari et heredes eius et successores et bona eius, praeterquam quod etiam reditus qui debeantur 
omnes sine mora exigantur. Quod autem a nobis dictum est, nullius rei immobilis ecclesiasticae vel ptochicae 
alienationem licere fieri ad ullam nostrae civitatis personam, id ut valeat sancimus non solum in aedificiis 



1 ortotots iftrtQoaxTsv A || 2 avrcov] ei (i. e. avrco) 

5 || 3 dcptEftsv. si Ss xal iXarrcod"r) A || nsotrtarsias 
M a airias A || 4 irt? bXoxXrjQco rcbre vcpsorcbrt A || 

6 firjSsv A || i£ov yc'tQ iart fiiofrovv A || 7 ificpvrsvast 
A (s) || 10 rtbXtv xaiTEOrdvai A \\ 12 ovSs rtQoaoSov] 
ftrjSsv A || 15 cbvsXa&at] r) avvcovsXa&at A || 17 post 
iftcpvrevOiv spatium 2 fere lilt. cst in M\\ 19 SiaSbxcov] 
successiones (i. e. StaSoxcbv) s || 25 ij; dyvcoftoavvrjs] 
pro non soluto canone s'\\ yevijoovrat AB"s] yevrjoe- 
rat M(Bt) || 28 rcov oixsicov A \\ 30 rtenoirjxeaav A\rj 
rijv oixiav om. A || 31 oi r. i. Ssi-uftsvot, dv. avrovs A || 
33 avrovs re A || 34 avrcbv A || avrcbv A || 35 7r^os rb 
A || 38 sq. intrQsnea&at nQos ftijSs svA || 40 rtQoaconojv A 



conducere potius quam suppl. V- in spat. vac. || po- 
tius] p in ras. (ex ,}>?) R || de tiationes V x diminutiones 
V 1 || 6 emphyteosin] emphyteusi vulgo \\ 7 ecclesiastico 
i?» ||pretiosi BT 1 ] prae**** F 1 praedii F 2 T 2 (vulg.) \\ 
8 nouissimus V^ || 10 pensiones] p**siones (pro pos T 
sessiones?) F 1 || 11 metiret R* \\ 12 extimari RVT j| 
14 *computari libri || 15 percipit] accepit R || 16 eo] e*« 
V 1 || 17 sicut] si R l || 20 renphiteotas R a || 22 homi- 
numj omnium f ' || 23 phochiarum R || 24 emphyteosi** 
V 1 || sient R 1 || 25 propositis R 1 \\ 26 sanctarum R sacra- 
rum bis scr. V r || 31 facere om. R 1 \\ ad hoc ipsum|sum R 1 '^ 
32 eiusq** res V 1 , om. R 1 || insuper et] et insuper et 
V 1 et insuper T \\ 37 a nobis est V) est a nobis vulg., 



1 scrupolositate inputandandam (dam in ras.) R II est om - R II 3 § ecclasticis aut ptochie R || 40 domibus 
2 contignerit R || pensationem R || 5 lioeat] debeat R || I do et R a 



Nov. VII 3 



56 



DE NON ALIENANDIS 



aweoxcbxcov oixrjudxcov xai nQoaaxeicov xai ayocHv urbanis et liortis et agris, sed etiam super ruinis, 
xal xrjncov, dXXd xai iQemicov, eire dnb nvobs eixe sive ex igne sive ex terrae motu sive ex alia qua- 
dnb oeiofioi etre i!- dXXrje olaeSrjnoxe airiae rb ioei- libet causa ruina sit: sed etiam in his quae omnino 
mov etrf dXXa xai ini xcbv navxoicoe xafrrjQrifievcov destructa sunt et in pavimento iacent, sive etiam 
xai eie ZSacpoe xetftivcov etxe xai xfiXdiv iQemicov, ftrj- 5 puris ruinis nullum habentibus aedificium neque mate- 
Seuiav ixbvxcov oixoSojuiav ftrjSi vXrjv xetfievrjv. ovSe riam iacentem. Non enim in illis alienationem fieri 
yaQ in' ixeivoie xr)v ixnoirjoiv yiveofrai ovyxcoQov- permittimus nisi in sola emphyteosi temporali, se- 
ftev, nXr)v ei /u.r) ini ftovrje ifttpvxevaecoe nQoexaioov, cundum quod dudum a nobis dictum est, in tribus 
xaxd xb e'finooo&ev r)fiiv eiQr/ftevov, ini xQtoi nQoe- personis talibus, quales praediximus. Et ut neque 
cbnote xoiovxote, bnola nQoa&ev eiQf)xauev xai iva 10 ulla circumscriptio neque in talibus fiat, duobus per 
urj xte neQiyQafr) ftqSe ini xovxco yevrjxat, Svo xcbv tempora primatibus mechanicis aut architectis, sive 
xaxd xatQov nQcoxevbvxcov urj%avtxcbv rj aQxtxexxbvcov, in hac regia et maxima civitate una cum deo amabi- 
etxe xaxd xrjv /3aotXiSa xavxrjv xai fteydXrjv nbXtv libus oeconomis et quinque reverentissimis presby- , 
afta xole &eo(ptXeordrote oixovbuote xai nevre xcbv teris et duobus diaconis, praesente quoque deo ama- 
evXa/3eoxdxcov noeofSvxeQcov xai Svo Staxbvcov, naQov- 15bili episcopo, sive etiam in provincia duobus insigni- 
xoe xai xov d , eo(ptXeaxdxov aQxtentoxbnov , etxe xai bus mechanicis aut architectis, aut etiam uno, si 
xaxd x°>Q av Svo xcbv intarjucov ftrjxavtxcbv r) aQxt- unum solum civitas habeat, intervenientibus in illis 
xexxbvcov, r) xai ivbe , ei Sva ftbvov r) nbXte k'xot, locis, sacrosanctis positis evangeliis, definiatur ab 
naQaytvoftevov xole xbnote' coere xcbv d"eicov nQoxet- architectis, quantum competat pro hoc solvi sanctis- 
ftevcov eiayyeXicov oQtad"r)vat naod xcbv aQxtxexxbvcov, 20 simae ecclesiae secundum modum emphyteosis , et 
oaov nQoefjxbv ioxtv vneQ rovxov xeXelv xfj dytcoxdxrj in his emphyteoticam conscriptionem in eo celebrari 
ixxXrjaict xaxd xQonov iftcpvxevaecoe , xai ini xovxote secundum figuram prius dictam. Illum vero et aedi- 
iftcpvxevxtxrjv avyyQacprjv eie avxbv yivea&at xaxd xb ficare et uti materiebus, si materias habet, et trans- 
axrjfta xb ZftnQoa&ev eiQrjuevov. xbv Se xai oixoSo- mittere emphyteosin usque ad duas successiones, 
fteiv xai xexQrjo&at xaie vXate, etneo vXae i'xot, xai 25 sicut dictum est, et sic reverti post trium persona- 
naQaniftnetv xr)v iftcpvxevatv dxQt Svo StaSbxcov, cbe rum mortem ad sanctissimam ecclesiam aut venera- 
etQrjxat, ovxco xe inavtevat ptexd xrjv xcbv xqicov nQoe- bilem domum , ex qua facta est emphyteosia : et 
cbncov xeXevxrjv ini xr)y dytcoxdxrjv ixxXrjoiav r) rbv valere etiam talem contractum, utpote praesenti non 
evayeararov olxov, naQ* ov yeyovev r) iucpvrevate. repugnantem legi. 
xai iQQcoa&at xai rb roiovro avvdXXayfta, cbe rcb naQ- 30 

8 bvrt ftrj ftaxbfievov vbftco. OvSe ixeivov xov 3 Neque illud, quod hactenus contra tales con- 
fte'xQt vvv xaxd xcbv xotovxcov awaXXayftdxcov int- tractus agebatur, valere permittendum est de ad- 
vorj&evxoe xQareiv ovyxcoQovftevov, rov nQoeri&eo&at iectione, ut vel si duorum heredum compleatur 
coere xdv ei b rcov Svo xXrjQovbftcov nXrjQco&eirj xQ ' tempus, licentia sit eis, qui post illos sunt, m em- 
voe, dSetav elvat role ptex' ixeivove iftfvxevea&at avxb 35 phyteosin dare id unde agitur, et semper eos prae- 
xai dei nooxpivea&at xcbv dXXcov. xovxo yaQ oiSev poni aliis: [in] hoc enim nihil aliud est quam per 
ixeQov iaxtv rj xaxd neQioSov xai ftrjxavrjv Strjvexele revolutionem et machinationem perpetuas eis em- 
in avxoTe iftcpvxevaeie , ftaXXov Se dtpatoiaete xcbv phyteosis , magis autem privationes ecclesiasticarum 
ixxXrjotaoxtxcbv iQyd&o&at nqayftdxcov. dXXd xav et agi rerum. Sed et si quid factum est tale, nullam 
xt yeyove rotovxov, ftrjSeftiav avdyxrjv elvat xdie eiXa- 40 necessitatem esse reverentissimis oeconomis duobus 
j3eaxdxote oixovbftote rcbv Svo xXrjQovbftcov navoftevcov heredibus cessantibus ceteris tradere. 
rote i<pe£r)e ixStSbvat. 

stantibus et suburbanis et agris et hortis, verum etiam in ruinis, sive incendio sive terrae motu sive ex 
alia qualicumque causa ruina extiterit: quin in iis quoque, quae plane destructa sunt et in solo iacent at- 
que adeo in meris ruderibus nxdlam habentibus aedificationem nec materiam iacentem. Nam ne in illis 
quidem fieri alienationem permittimus, excepta sola emphyteusi ad tempus facta, secundum id quod supra 
dictum a nobis est, in trtbus personis talibus quales antea diximus. Et ne quae fraus ne in hac quidem 
re committatur, duo ex primariis suo quoque tempore mechanicis aut architectis sive in hac regia et 
magna urbe cum deo carissimis oeconomis et quinque religiosissimis presbyteris et duobus diaconis, prae- 
sente simul deo carissimo archiepiscopo , sive in provincia duo insignes mechanici aut architecti, vel etiam 
unus, si unum solum civitas habeat, ipsis locis mterveniant : ut sacris evangeliis propositis ab architectis 
definiatur, quantum sanctissimae ecclesiae pro hoc solvi secundum emphyteusts moaum par sit, atque de iis 
emphyteuticum instrumentum adversus eum secundum formam supra dictam conficiatur. Ille vero et aedificet 
et materia, si habeat materiam, utatur, et usque ad duos successores, ut dictum est, emphyteusin transmtttat, 
atque ita post trium personarum mortem ad sanctissimam ecclesiam vel domum venerabilem, a qua em- 
phyteusis constituta est, redeat: vigeatque talis quoque contractus, ut qui praesenti legi non repugnet. 
3 At ne illud quidem, quod usque adnuc contra tates contractus agitabatur, valere permittimus, ut adi- 
ciatur, licere ettam impleto duorum heredum tempore successoribus eorum in emphyteusin rem illam dari, 
eosque ceteris semper anteponi. Hoc enim nihil aliud est nisi per ambages et machtnationem perpetuas in eis 
rebus emphyteuses , immo vero detractiones rerum ecclesiasticarum agere. Verum licet tale quid factum 
sit, nulla necessitas religiosissimis oeconomis incumbat, si duo illi heredes deficiant, successoribus eorum 
emphyteusin tradendi. 



3 etre xai &!; A || 4 etrj A] rj M || 8 ei ftr) om. A || 9 ini 
rotai nQoacbnote ante xard rb coll., 10 rotovrote — eiQr)' 
xauev om. A || 1 1 ftrjSe om. A || ini xovxco] in talibus s \\ 
13 fteyaXbnoXtv A || 16 cpiscopo s II 18 r) xai ivbe ei] 
ei Se xai A Q 19 naQaytvbftevov A; leo. naQaytvoftevcov 
I?)? || iv xoTe xbnote A in illis locis g || coaxe] oncoe A, 
om.sfort.recte || 21 oaov] nbaov (noabv A a ) A \\ xr)v dytco- 
rdxrjy ixxXrjaiav A || 25 etneQ] etneQ xai A || e^ct A (?) || 
26 a xQt xai Svo xaxd StaSoxrjv cbe etorjxat •» (xaxd 
erasum?) StaSbxcov, ovxcoe A || StaSbxcov] successiones 
(v. ad 55, 21) e || 30 xai ioocbo&at] eQQCoxat yao A II 
xcp] xb 3/ || 31 ftrj M] oiA |f OiSe] dXXcoe xe ovSe A || 
33 xoi>] xb A || 34 coaxe om. A || ei] ei xai A || XQ ovoi ] 



b xQ ovoi A II 35 T0 ' 8 ] rto A II a vxb] id unde agitur ? || 
38 in* avxoTe] eavxoTe A 

4 destricta? V x || 5 materia R || 7 in sola] insula 
R x || emphiteosim V 1 || 9 diximus V || Et] Sed R> 
10 illa R 1 || neque V~\ ne R (del. R 2 ) neque quod T 
pro tempore vulg. || 13 presbyteris R 1 in ras. 4 — 5 litt. 
14 du«bus V 1 || diaconibus RVT\ deo om. R || 15 etiam] 
ct R || duo V 1 || 19 competat quantum V 1 || solui] soho 
i2»||20 et om.RV\\ 22 Ilud R illud T \\ 23 et post habet 
om. R l D 24 emphyteoseosin V 1 1| 25 personarum om. R l || 
28 utputem V* || 34 *illum libri || sunt] »u» V % fiunt 
V 1 1 36 in secluei \\ 39 priuationem V 



ECCLESIASTICIS UEBUS 



57 



Nov. VH 4. 5 



CAPUT IV. 



E Ei Si rts povXq&eir] lafiiiv xara Xbyov xqv- Si quis autem voluerit accipere secundum ratio- 

aetoe fjrot rov xaXovftivov ovaovwpovxrov noaypa ix- nem usus aut quod vocatur ususfructus rem eccle- 

xXrjataartxbv fj rfjs ayicorarr/s peydXrjs ixxXrjaias fj siasticam aut sanctissimae maioris ecclesiae aut alte- 

dXXrjs oiasSfjnore rcov iv dndarj rfj fjfterioq vnrjxbcg rius cuiuslibet, quae in omni nostra dicione sunt 

xetftivcov fj nrco%eicov , ftrj dXXcos' Xafi/3avirco rovro, 5 positae, aut ptochiorum, omnino percipiat hoc et 

ei /irj xara re rfjv eiprjuivrjv naparfjprjotv xai xard secundum praedictam observationem et secundum 

rbv rvnov rfjs Aiovros rov rfjs evoefiovs Xfji-ecos Sta- formam constitutionis Leonis piae memoriae: ut iste 

rdgecoe, tosre avrbv evnopov xa&eorcbra xai ovaiae locuples existens et substantiae immobilis dominus 

dxtvTjrov Seanbrrjv erepov ev&vs Tipdyfta xard Seano- aliam mox rem secundum proprietatis ius compeuset 
reias Sixatov dvrtStSbvat rfj dyttordrrj ixxXrjaiq rj rco 10 sanctissimae ecclesiae aut venerabili domui, ex qua 

' tvaysi oXxco, 1% ov rovro Xa/iftdvet, roaavrr/v xai rot- hoc percepit, tantos et tales ferentem reditus, quan- 

avrrjv tpipov npbsoSov, bnbarjv rj bnoiav e%et rb St- tos aut quales habet quod datur, ita ut post eius 

Sbfievov tosre fterd rrjv aiirov reXevrrjv rb re ixxXrj- obitum ecclesiastica aut ptochica res revertatur ad 

otaanxbv r) nrtoxtxbv npayfia dvarpixetv ini rbv venerabilem domum cum usu, qui datus est, non 
evayiararov olxov fierd rrjs xQV aecoe r V e SeSofiivrjs, 15 transcendente tempus vitae percipientis ; accipiat 

ovx vneoBatvovarjs rbv %qbvov r V e t 017 )* rov Xafifid- autem similiter etiam rei in compensationem datae 

vovros- kafifidvetv Si bftoitos xai rov dvnSeSofiivov [et] usum, quatenus sit post percipientis obitum aut 

nodyfiaros rrjv xQV aiv > cosre &vat ftera rfjv rov Xafi- tempus, in quo donatio usus convenit, non transcen- 

pdvovros reXevr/jv rj rbv xqovov, eis ov rj Scopeb rrjs dens videlicet percipientis vitam, utrumque ex toto 
XQTjoetos av/inetfcbvrjrai , oix ix^aivovros SrjXaSr) rrjv 20 et secundum proprietatem et secundum usum apud 

rov Xafipdvovros t,corjv, exdrepov il; bXoxXrjpov xai sanctissimam ecclesiam. 
xard Seanoreiav xai xara xQV aiv n a Qd tfj aytcordrrj 
ixxXrjaiq. 

CAPUT V. 

'EnetSij Se fj Aiovros rov rrjs evoefiovs Xrjt-ecos Std- Quia vero Leonis piae memoriae constitutio poenas 

ra£is rds notvds axeSbv rt fibvov ini nodoecos copt- 25 paene solummodo in venditione decrevit, nos autem 
aev, rjfieis Se dnrjyopevoaftev ob npdaets /ubvov, dXXd interdiximus non venditiones solum, sed etiam do- 
xaX Scopeds xai dfieiyets xai Strjvexeis ificpvrevaets xai nationes et permutationes et perpetuas emphyteosis 
ivexvpcov Sbaets ini npdy/uaotv dxtvrjrots, bpcoftev Si et pignorum dationes in rebus immobilibus, videmus 
rtvas ovrcos tptXoxtvSvvovs xa&eorcbras , Ssre roXfiav autem quosdam sic amatores periculi constitutos, ut 
xai roXs dnrjyopevftivots^npostivat xai dnbnetpav not- 30 praesumant ad ea quae interdicta sunt accedere et 
eio&cu rcov vb/icov i!- rjs i'xovat yvcbftrjs re xai rbX- circumventionem facere legibus ex voluntate et prae- 
firjs, xai rd navroicos dnrjyopevfiiva , tpipovra Se xai sumptione quam habent, et quae omnibus modis 
sis &dvarov iacos dv&pconovs nQarrovat, Std rovro interdicta sunt et forsitan ducunt ad mortem ho- 
dvayxaiov cprjfrrjfitv iw^ ixdarco awaXXdyfiart xai qtj- mines, agunt: propterea necessarium aestimavimus 
rijv rdl-at notvrjv, orjXaSrj rtbv rjnetXrjfiivtov xard 35 in unoquoque contractu etiam certam statuere poe- 
rtov oixovbfttov notvtov ix rrjs eiprjfiivrjs rov rrjs tv- narn, his quippe poenis, quae positae sunt adversus 
aejSovs fivrjftrjs Aiovros Stardl-ecos b/ioicos xai viv oeconomos ex constitutione praedicta piae memoriae 
inrjprrjfiivcov rco oixovbftcp , rj rcp i-evoSbxco rj voao- Leonis, similiter etiam nunc imminentibus oeconomo 

IV. Quodsi quis ex raiione usus qui proprie ususfructus dicitur rem ecclesiasticam sive sanctissimae 
magnae ecclesiae sive alius cuiuscumque in universa dicione nostra sitae sive ptochiorum accipere velit, 
non aliter eam accipiat nisi secundum supra dictam observationem et secundum formam constitutionis Leonis 
piae sortis: ut locuples dumtaxat et immobilis substantiae dominus, aliam statirn rem iure proprietatis sanc- 
tissimae ecclesiae vel sacrae domui , unde illam accipit, in vicem det tantum et talem reditum laturam, 
quantum aut qualem fert id quod datum est: ut post mortem eius res ecclesiastica vel ptochica redeat ad 
venerabilem domum cum usufructu dato, qui quidem non excedat vitae ternpus eius qui accepit ; similiter 
vero etiam rei in vicem datae usumfructum capiat, ut post mortem eius qui accepit vel tempus in quod 
usumfructum donari pacto convenit, quod scikcet vitam eius qui accepit non excedat, utrumque in totum 
et proprietatis et ususfructus iure penes sanctissimam ecclesiam sit. 

V. Quoniam vero Leonis piae sortis constitutio poenas fere tantummodo in venditione definivit, nos 
vero non solum venditiones , sed etiam donationes et permutationes et perpetuas emphyteuses et pigno- 
rum dationes in rebus immobilibus interdiximus, cum quosdam periculis adeo delectari videamus, ut et in 
vetita niti et pro ea quam habent praesumptione atque audacia legibus periculum facessere audeant eaque 
faciant quae omni modo prohibita sunt, quae adeo ad ipsam forte mortem homines adactura sint: propterea 
necessarium duximus in unoquoque contractu certam quoque poenam statuere , ita nimirum ut poenae ex 
supra dicta constitutione Leonis piae memoriae contra oeconomos intentatae similiter etiam nunc immineant 



'1 nodyftara A 
vnrjxbco rjftcbv A 



ixxXrja taar tv.bv ij om. A || 4 rlj 
5 firj dXXcos M] rj oXcos evaycbv 
dXXcov oixcov A omnino (t. e. bXtos) s || 6 ei fir) om. 
At || 7 rr t s ante Aiovros om. A || Stardt-eios om. A \\ 
11 xai rotavrrjv et 12 rj bnoiav om. A || 12 ante bnoiav 
verba rcb evayeX — XaftjSdvet (10 sq.) repetit M a \\ 
15 evXafiiararov A \ fierd rrjs SeSopivrjs XQV ascoe A jj 
17 Se\ Ity. vid. re (j dvrtSeSo/uivov A || 18 rrjv XQrjdtv] 
et usum c || 24 r) Aiovros] Xiovros rj A |j 25 notvds 
ftbvov axeSbv ini rfjs npdaecos A \\ 26 Si Ae] re M \\ 
2» bpcb A a || 38 fj rcp] rcp om. A 

1 rubr. quomodo UBusfructus rerum ad sanctum lo- 

cum pertinentium constituatur R || 2 usus aut quod 

uocatur om. V x || 3 aut R vulg.] uel VT |j aut] ut 

R l 1 4 dictione RV || sunt positae sunt V l positae sunt 

1U. 



V- || 8 subsubstantie inmolisbilis R 1 1| dominus om. R || 
9 proprietat*s V 1 \\ 10 uenerabil» V 1 \\ 12 quales] tales 
R a || habet] habeat R || 13 phtophica R tochica V \\ 
15 transcedentem R \\ 16 in compensationem rei date 
R || 17 et seclusi \\ 18 datio V (T mg.) || ususque R* \ 
24 ruhr. quibus penis subiecti sunt qui hanc consti- 
tutionem contenpnunt R |) 25 pene clel. V* || 26 inter- 
diximus] interdicimus vulg., diximus RV dicimus T \ 
27 petuas R 1 \\ 28 donationes R l \\ uidimus ^|| 29 quos- 
dam] et quosdam R 1 \\ 30 — 34 terdicta — existimauimus 
R 2 scripsit in ras. 2 versuum || 33 et quae forsan R ( 2 ) || 
33 deducunt i2( 2 ) vulg. || 34 necessarium esse existima- 
uimus 22 ( 2 ) || 35 statuere certam R || 36 his] iis vulg. j| 
37 ex constitutione praedicta tn ras. V || 38 etiam R] 
et V vulg. || inmentibus R l 

8 



NOV. VII 5. 6 58 DE NON ALIENANDIS 

xourp fj PQetpoTobrpcp ij f/yovftevcp f) fjyovftivrj fiova- vel xenodocho aut nosocomo aut brephotropho aut 
arr/Qiov f) doxr/rrjQtov xard rb i'ftnpoa&ev Starerayfte- abbae aut abbatissae monasterii aut asceterii, se- 
vov. E'i rts roiwv cbvfjoao&ai roXftfjaete nQayfia ix- cundum quod prius dispositum est. Si quis igitur 
xXrjataanxbv f) 7irco%ix6v, ixnmrirco fiev ev&vs rov emere praesumpserit rem ecclesiasticam aut ptochi- 
riftrjftaros , dnatreia&at Se rb nQayfia, bneQ tXa/3e, 5 cam, cadat quidem mox pretio, exig?tur autem res, 
fiera ndarjs rf/s iv rcp fiiacp %Qovcp nQos&f/xr/s. xal quam accepit,Vcum omni medii temporis incremento; 
xara fiev rrjs dytcordrr/S ixxXr/aias f) rov elayove di- et contra sanctissimam quidem ecclesiam aut venera- 
xov firjSefiiav navreXcis i%erco dyoiyf/v, xara ftevrot bilem domum nullam omnino habeat actionem, con- 
rcov evXa(3eora.Tcov oixovoftoav fj oXcos rcov nenQaxo- tra venerabiles autem oeconomos, aut qui omnino 
rcov ini raXe iSiais aircov neQtovaiaie i%erco rf\v ix 10 vendiderunt, in propriis eorum substantiis ex con- 
rov awaXXayftaros dycoyfjv, iva Seei rfje eavraiv yovv tractu habeat actionem: ut metu suae substantiae, 
neQiovaias, ei xai ftrj oia rov rov d"eov <po/3ov, aXX* etsi non propter dei timorem, at tamen segniores 

1 ovv bxvrjQoreQot ne^i rde nqdaete yiyvoivro. Ei 1 circa venditiones fiant. Si quis autem per 
Se rts xara ScoQeav Xafleiv roXfifjoete nQay/ia ixxXrj- donationem accipere praesumpserit rem ecclesiasti- 
ataartxbv f) nrcoxtxov, avrov re rov ScoQovjuivov ndv- 15 cam aut ptochicam, et ipso quod donatum est 
rcos ixntnrerco xai kreQov roaovrov ix rf)s avrov omnino cadat, et aliud tantum ex sua substantia 
neQtovaias dvrtStSprco rfj aytcorarrj ixxXrjaiq f) rcp repenset sanctissimae ecclesiae aut venerabili domui, 
evayeX oXxcg , i£ ov rovro tXafiev, iva fjv ine%e{Qrjoev ex qua hoc accepit: ut quam nisus est agere con- 
iQyaoao&at xar avrfjs xatvoroftiav, ravrr/v avros iv tra eam novitatem, hanc sibimet in propriis ex- 
Tols eavrov StSovs rf)s oixeias a'iad"otro navovQyias. 20 hibens suam sentiat malignitatem. 

2 Ei Se dftettpts ini rtot yivotro nQosoinots, #<w(>ts 2 Si autem permutatio in quibusdam fiat personis, 
fiovrjs rfjs /3aotXeias, xa&dneQ gftnQoo&ev einovres praeter solum imperium, sicut praediximus, et qui 
tf&r/ftev, xai 6 rfjv dftetyjtv Xa/3atv vnoxeia&co notvf/ permutationem accepit subiaceat poenae, ut datam 
rcp xai rb SeSoftevov avrcp nodyfta dnofiaXeiv, xai sibi rem amittat, et recurrat rursus haec ad venera 
dvaTQe'xetv av&ts rovro ini rbv evayf) olxov o&ev 25 bilem domum unde progressa est, et quod pro com- 
i^e'f3r/, xai rb dvrtSeSoftevov fteivat naod rcp evayei pensatione dedit, maneat apud venerabilem domum, 
oixcp, xai rbv nQoseX&ovra nQdvftart naQavo/ucp ix- et qui accessit ad causam legi contrariam, cadat 
ninretv [re] ixareQov Stxaicos' cdsre xard rovro noi- utroque iuste, et secundum hoc poenae subdatur, 
vfjv avrbv vne%etv, xa&^ o xai rcbv oixeicov ixninret secundura quod et propriis cadet et quod speravit 
xai oneQ fjXmaev ov nQoseXaf3ev xdvrav&a rfjs dyoi- 30 non acquisivit; etiam hic actione ei servata in pro- 
yf)s avrcp <pvXarroftevrjs ini rfj iSiq neQtovoiq rcbv rb pria substantia eorum, qui contractum cum eo ce- 
OvvdXXayfta nQOS avrbv nQagdvrojv. lebraverunt. 

CAPUT VI. 

g Ei Si Savetorfjs eis ocofiartxbv ive^vQov iXotro Si autem creditor in pignore corporali elegerit 
Xa/3eiv nQay/ta dxivrjrov ixxXrjotaortxbv f) nrco%txbv, accipere rem immobilem ecclesiasticam aut ptochi- 
iv oixiats rvyjbv f) nqoaareiots f) dyQoTs f) xfjnote f) 35 cam , in domibus forsan aut suburbanis aut agris 
noXtrixais otrf/aeotv r/ dyQotxtxois avSQanoSots, xai aut hortis aut civilibus panibus aut rusticis man- 
Soir/ xQvoiov vneQ rovrov , ixntnrerco rov Saveiofta- cipiis, et dederit aurum ob hoc, cadat credito, et 
roe, xai i%erco xeQSoe fj Savetoaftevr/ ayicoraTr/ ixxXr/- habeat lucrum, quae mutuum accepit, sanctissima 
aia f) 6 evayf/e olxoe rb Saveto&ev xQvaiov ' xdvrav&a ecclesia aut venerabilis domus quod mutuatum est 
xard rov rb Sdvetaua nQa^avroe oixovojuov f) £evo- 40 aurum; etiam hic contra celebrantem mutuum oeco- 
S6%ov f) nratxoTQOfov f) f/yovfievov ftovaarr/Qiov f) nomum aut xenodochum aut ptochotrophum aut 
daxr/rr/Qiov f/ rcbv dXXcov evaycov avarrjfidroiv rfjs praesulem monasterii aut asceterii aut aliorum ve- 

oeconomo vel xenodocho vel nosocomo vel brephotropho vel dbbati abbaiissaeve monasterii aut asceterii, 
secundum id quod supra constitutum est. Si quis igitur rem ecclesiasticam vel ptochicam emere ausus 
sit , ille pretium statim amitlat, et res quam accepit cum omni temporis interiacentis accessione exigatur. 
Atque adversus sanctissimam ecclesiam quidem vel venerabilem domum nullam prorsus actionem habeat, 
verum adversus religiosissimos oeconomos vel quicumque omnino vendiderunt in propriis eorum bonis 
actionem ex contractu habeat: quo illi metu saltem substantiae suae, si non ob timorem dei, utique tar- 

1 diores ad vendendum fiant. Quodsi quis dono accipere ausus sit rem ecclesiasticam vel ptochicam, et 
ipso quod donatum est omni modo privetur et alterum tantum ex sua substantia sanctissimae ecclesiae 
vel sacrae domui, unde illud accepit, in vicem det, ut quo detrimento illam afficere conatus est, idem in 

2 suis ipse rebus expertus propriae sibi malitiae conscius fiat. Quodsi permutatio fiat in quibusdam 
personis, solo imperatore , sicut supra diximus, excepto, etiam qui permutationem accepit ei poenae sub- 
iaceat, ut rem ipsi datam amittat, eaque rursus ad sacram domum unde venit revertatur, et quod in 
vicem datum est apud venerabilem domum maneat, atque qui rem illicitam aggreditur utrumque merito 
amittat, ita ut eatenus poenam subeat , quatenus et proprias res amittat nec quod speravit acquisierit ; 
actione illi etiam hic contra propriam substantiam eorum servata, qui contractum cum illo fecerint. 

VI. Quodsi creditor in corporale pignus voluerit rem immobilem ecclesiasticam vel ptochicam ac- 
cipere, domus forte aut suburbana aut agros aut hortos aut aimonas civiles aut mancipia rustica, dederit- 
que pro hoc pecuniam, privetur credito, atque sanctissima ecclesia vel sacra domus, quae mutuum accepit, 
pecuniam sibi creditam lucretur: ut etiam hic contra eum qui mutuum contraxit oeconomum vet xenodochum 
vel ptochotrophum vel praesulem monasterii aut asceterii aut reliquorum sacrorum collegiorum aciio 

3 roXftfjooi cbvfjaaafrai A || 6 fteoco om. M a || I H || 4 emere] omne M x \\ ptochicam] thechicam ^|j 5 exi- 
8 ixerco navreXcbs A || ftivroi] SeA || 12 Stdrbv] Stay gat autem rem V* || 8 habeat hatcom contra V~\ 10 ei 



ovv rbv A || 13 yivcovrat A || 14 roXftfjaot A || 15 Sa> 
Qovftivov] ScoQrj&evros avrm A || 18 iva M] oncos A || 
19 xar' avrf/s iQydoaa&at A |j avrbs] sibimet s || 
iv roie] tx rdiv A || 24 rcb A] rov M || dnoXa/Seiv] 
dnoXXvvat A || 28 re M, om. A || 33 S$\ Si xai A || 
tie ocoftartxbv om. A || 37 rovroiv A \ 38 SeSavet- 
Oftevr/ A || 41 sq. f) daxr/rr/Qiov om. A 

1 uel RVT] aut vulg. || scenodocho aut nosochomio 
V || bethotropho R | 2 asisterii RVT || 3 disspoitum 



contractu om. R l || 12 attamen] ut tamen R ut tantum 
T, at om. V, in quo tamen seg| V' 1 scr. in ras. || segniones 
R° II 17 uenerabil. V x || 18 ut] et R* || 23 *ut] 
et libri \\ 24 et recurrat] et om. R l || haec om. R 1 || 
25 pro] per V || 26 domum om. V || 27 causam] carin 
R || 29 cadat V \\ 33 corporari eligerit R || 34 im- 
mobilem et ecclesiasticam R x || phochicam R H 37 dedit 

V || credito Heimbac.h] creditor libri \\ 39 aut (alia s. v. 
add. R 2 ) uerabilis R || mutatum R* || 41 soenodochum 

V || 42 aut asisterii RT om. V 



ECCLESIASTICIS REBUS tV9 Nov. VII 6—8 

dycoyrjs ovarjs rcb SeSavetxbn. ndvrcov rovrcov xai nerabilium collegiorum creditori actione manente. 

ini rdiv rjyovftivcov rcbv yvvatxeicov daxrjrrjqicov rjroi His omnibus etiam in abbatissis muliebrium ascete- 

1 fiovaorrjoicov xoarovvrcov. Ei ydq bXcos rals 1 riorum aut monasteriorum valentibus. Si enim 

dyicordrdis exxXrjaiats rj rols dXXots evayiatv oixots omnino sanctissimis ecclesiis aut aliis venerabilibus 

Saveioftaros yevoiro %oeia, eis ftovr/v dvayxaiav Stj- 5 domibus crediti opus fiat, aut in solam necessa- 

XaSrj xai dnaoairrjrov nootpaoiv xai rjs j;w(iis ovx riam videlicet et inevitabilem occasionem et praeter 

cvstrri ri> xareneiyov nXr/qto&r/vat , r) eis rt nqdy/ta quam non potest, quod imminet, adimpleri, aut in 

XvoireXeorarov rr\ dyiwrdrrj xa&earbs ixxXrjoiq, eg- aliam causam utilissimam sanctissimae consistentem 

eart rois Ttooeorcboiv avraiv ftixqt rr)s yevixr;s vno- ecclesiae, licebit praepositis earum usque ad gene- 
frrjxrjs Zoraofrai, firjSev iSixbv eveyvoov rols Savei- 1 ralem hypothecam stare, et nullum speciale pignus 

£ovot naoexofievois. creditoribus praebere. 

CAPUT VII. 

(Z) Ei Ss xai Sirjvexr) ns ificpvrevaiv XafSeiv &ap- Si vero etiam perpetuam quispiam emphyteosin 

orjoeiev, bneq oix igeoriv, rj nobsxaioov fiev, firj fiev- accipere praesumpserit, quod non licet, aut tempo- 
rot xard rrjv rovSe rjficov rov vbjuov naqarrjqrjatv, xai ralem quidem , non tamen secundum huius nostrae 
ovros exntnrerco ftev rrjs ificpvrevaecos xai rb SeSo- 15 legis observationem , etiam sic cadat quidem de em- 
fievov jueverco naod rco evayei o'ixco , StSbrco Se Strj- pbyteosi , et quod datum est maneat apud venera- 
vexcos xai fierd rrjv exnrcoatv rov efitpvrevfiaros, baov bilem domum , det autem continuo et post casum 
ijfieXXe reXeiv, einep xard vbfiov vnrjX&e rrjv efitpv- emphyteomatis , quantum futurus erat solvere, si se- 
revotv, oiSevbs nap' aircb /uevovros ex rcbv fidrr t v cundum legem subisset emphyteosin, nihil apud eum 
avrcp xar' dficpvrevatv SeSofievcov nrco%txcbv nqayfid- 20 remanente ex rebus pauperum, quae frustra ei per 
1 rcov. Tabra [re] oiv dnavra naqacpvXarrea&co, 1 emphyteosin datae sunt. Haec igitur omnia 

rais eiprjfiivats vnoxeifieva notvais' /urjre rcov ovfi- custodiantur praedictis subiecta poenis: neque tabel- 
poXatoyqdcpcov ■fraoqovvrcov rois rotovrots vnovqyeiv lionibus praesumentibus instrumentis talibus mini- 
avfifSoXaiots, dXXd SeStbrcov rrjv detfvyiav xai rb firj- strare, sed metuentibus usque exilium, et ut num- 
Senconore enaveX&eiv, firjS^ dv ei &eios rovro Soirj 25 quam revertantur, nec si sacra hoc praebeat forma; 
rvnos' ftrjre rcbv dp%bvrcov rj vnayopevetv rotavra neque iudicibus vel dictare talia instrumenta praesu- 
ovftfibXata d , appovvrcov r} yevbfteva nposSe'xeo&at xai mentibus vel facta suscipere et gestis monumeu- 
nodgeotv vnoftvTjfidrcov avrd f3ef3atovv, cbsre ftr) xai torum ea firmare , ne etiam ipsi et cinguli et 
airobs rrjv re rrjs dqxrjs xai dt-ias rrjv re rrjs ovaias dignitatis et substantiae casum secundum Leonis 

kxnrcootv xard rrjv Aiovxos Stdxa^tv vnofteivat. 30 constitutionem SUStineant. 

CAPUT VIII. 

(H) Tcbv avrcbv entrtfticov tpvXarro/uivcov xai xard Iisdem poenis servandis etiam adversus eos , qui 

rcbv iepd axevrj napd rbv rjftirepov vbftov rj ivexvpa- sacrata vasa contra nostram legem aut pignori dant 

^bvrcov rj ncoXovvrcov rj xojvevbvrcov ini ixnotrjaet. aut vendunt aut conflaut propter alienationem. Nam 

Kai ydp St) xdxeivovs rijs tarjs r) xai fteitpvos elvat et illos aequa aut maiori poena dignos esse sanci- 
notvrjs agiovs &eantC,ofiev, bacq xai neqi ieqd nqdy- 35 mus , quanto etiam circa sacras res et deo dicatas 

fiara xai rjSrj d , eco xa&teqcoftiva roXftcbotv daef3eiv. praesument impie agere; nisi tamen aliquid tale fiat, 

nXrjv ei ftrj rovro yivotro, xa&dneq eXnoftev, Std dvdq- quod diximus, circa redemptionem captivorum, ubi 

qvatv aixftaXcbrcov, iv&a xpvxds av&qcbnarv iXev&e- 
cap. VIII summarium habet Nomoc. XIV tit. 2, 2. 

creditori competat; eaque omnia etiam de praesulibus muliebrium asceteriorum vel motiasteriorum valeant. 
1 Si enim omnino sanctissimis ecclesiis vel ceteris sacris domibus pecunia mutua opus sit, ad solam scilicet 
necessariam et inevitabilem causam et sine qua quae urguent nequeant perfici, vel ad rem aliquam quae 
sanctissimae ecclesiae utilissima sit: licet praesulibus earum intra generalem hypothecam se continere, ut 
speciale pignus nullum creditoribus concedant. 

VII. Quodsi quis etiam perpetuam emphyteusin , id quod non licet, accipere ausus sit, vel tem- 
poralem quidem, nec tamen secunaum huius nostrae legis observationem , is quoque emphyteusi privetur, 
et quod aatum est penes vencrabilem domum maneat , detque perpetuo etiam jpost emphyteusis amissio- 
nem, quantum soluturus fuisset, si secundum legem emphxjteusin subisset, nec qmcquam apud eum ex rebus 
1 plochicis frustra illi emphyteusis causa datis maneat. Haec igitur omnia observentur supra dictis 
poenis subiecta: ut neque notarii talibus instrumentis operam praesiare audeant, sed perpetuum exilium 
metuant sine ulla umquam spe redilus, ne si sacrum quiaem rescriptum id condonet; neque potestates talia 
iustrumenta aut dictare audeant aut facta admittere et actis commentariorum confirmare, ne etipsaecum 
potestatis et dignitatis tum bonorum amissionem secundum Leonis constiiutionem patiantur. 

VIII. Atque eaedem poenae observentur etiam adversus eos, qui sacra vasa contra nostram le- 
gcm aut oppignerant aut vendunt aut conflant alienationis gratia. JSamque illos quoque pari vel adeo 
maiore poena dignos esse sancimus , quando vcl in res sacras et deo iam consecratas impie agere audent. 
JVisi vero id fiat, uti diximus, ad redemptionem captivorum, ubi animas hominum a morte et vinculis libe- 



1 rovrcov om. A\h yivotro A] yivrjrat M\\ eis ftbvrjv] 
aut in solam s" || 7 rj] xai A fl 8 xa&eorbs A] xa&eorcbs 
iM || e^eart M] licebit g el-eart ydq rbre A || 9 rrjs] /ubvrjs 
rrjs A || 10 rcb Savei^ovrt A || 13 rj.nqbs xaiqbv, ov 
fiivrotye A || 14 xai ovros M] xai ovrcos As || 1'J ftd- 
rrjv] fterd rrjv A || 21 re M, om. A || 22 * firjSe libri || 
24 ftr)Sinore A || 26 * firjSe Hbri || rj om. A || 32 vbftov] 
Cod. 1, 2, 21 || 34 Sr)] SeiA\\ 35 boov A\\ 36 rjSrj] om.s\\ 
37 rovro M] rt rovro A aliquid tale s ; scrib. rt rotovro ? jj 
yivotro xa&dneq eino/uev om. A \\ avdqqvatv] Xvatv A 

l creditori bis scr. R l || 2 muliebrum V\ assisteriorum 
jR et asisteriorum V || 3 aut] scu V || § 1 rubr. quando 
licet res ueuerabilium locorum ypotece titulo obligari R || 



4 aliis om. R* || 6 occasionem] accone (t. e. actionem) V 1 J| 
8 consistematem .R 1 || 10 spiritalem R* || 12 rubr. 
Quibus penis subicitur qui illicitum contractum enphi- 
teosis uenerabilis loci componit R (sirn. T) || 13 quod non 
licet om. R x || 14 tamen] tm V || huius om. R || 15 de 
ii! FjTjabiW^.llenphiteosin R l T* || 20 remanente R vulg.] 
manentc T manentem y i || ei Heimbach] et RVT, om. 
vulg. || 27 uel] « R l || et gestis] egestis R || 31 rubr. 
Quomodo punitur qui sacra uasa uel donaria pignerat 
uel conflat, et de panibus ciuilibusiJfT) || Iif**m V 1 \\ 
32 sacra R 1 |j 35 quando R l \\ deo] ideo R 1 \ 36 prae- 
sumetur V 1 praesumentur V 3 pracsumunt T \\ tamen] 
tantum R X VT\ 37 quod] prout T 



Nov. VII 8 9 



60 



DE NON ALIENANDIS 



qovot d~a.va.Tou xai Seoftcbv rf) rcov dywxcov &*notrjaet animae hominum liberantur a mortibus et vinculis 

xetfirjXiajv. JrjXaSf) rf)s o/ioias naqarrjqfjoecos xai ini inanimatorum venditione vasorum. Simili quippe ob- 

rfjs ixnotfjoecos tojv noXtrtxcbv otrrjoscov naqaqrvXar- servatione et super alienatione civilium panum custo- 

rofiivrjs, xafrd noXXdxts eXnopev, Stbrt rotavras elvai dieuda, sicut saepe diximus, eo quod tales esse paues 

otrfjoets ov fiovov ini rf)s /SaoiXiSos ravrrjs nbXecos, 5 non solum in hac felicissima civitate , sed etiam in 

aXXa xai ini rfjs fieydXrjs AXe^arS otias xai ini rfjs magna Alexandria et in Theopoli esse didicimus, 

OeovnoXtrcov elvat fisfiafrrjxafisv, Xotos Se xb toiocxo forsitan autem tale aliquid et in aliis quibusdam 

xai iv ereqats rtoiv inaqxiats elvai. ei ydq xai dXXa- provinciis est. Si enim etiam alibi huiusmodi quae- 

xdoe TotavTT) Tts eirj xrrjats, xai in' ixeivrjs o vofios dam sit possessio , et in illa lex servetur et suam 
fvXarreo&co xai rfjv savrov naparrjprjotv ixrsivirco. 10 observationem cxtendat. 



CAPUT IX. 

'JEnstSr) Se eixos nvas ini napaxpovoet rovSe Quia vero verisimile est quempiam in circumven- 

tov vbftov netpdo&ai npayfianxovs rjfiojv Tvnovs Xafi- tionem huius legis temptare pragmaticas nostras 
/Sdvetv Totovrb t* npdrreiv avroTs intrqinovras, xai formas accipere tale aliquid eis agere permittentes, 
tovto xwXvofiev ini navrbs nposoinov , fiei^ovbs re et hoc prohibcmus in omui persona maiore vel mi- 
xai iXdrrovos, stxe dpxrjv fyot xtvd eXre rcov nepi 15 nore, sive in cingulum constituta sive horum qui 
rjfids etrj etxe tojv dXXojv tis tojv eis Srjfiovs reXovv- circa nos sunt, sive aliorum quispiam inter populos 
rarv. Kai d^eonitpfiev firjSevi navreXcbs dSetav elvat habitantium. Et sancimus nulh penitus licentiam 
rotovrbv rtva npayftartxbv npotoxeo&at rvnov, firjSe csse talem quempiam pragmaticum proferre typum 
ivrsifrev Xafiftdvstv rt rcbv rais dytojrdrats ixxXrj- neque ex hoc accipere aliquid [de] sanctissimis ec- 
oiats nposrjxbvrojv rj fiovaorrjpiots rj nra>xeiots rj eva- 20 clesiis competentium aut monasteriis aut ptochiis 
yiot ovarrjfiaotv dxtvtjrojv npayfidratv. dXXd to} re aut venerabilibus collegiis immobilium rerum; sed 
ivSoJ-ordrip xotaiorojpt notvfjv intxsTo&at quinqua- et gloriosissimo quaestori poenam imminere centum 
ginta librarum auri, sX t* rotovro vnayopsvoete, rois librarum auri, si quid tale dictaverit, simul et 
re Sexojuivots rrjv ififdvtotv rotovrov rtvos &eiov rv- suscipientibus insinuationcm talis cuiuspiam sacrae 
nov ivSo^ordrots dqxovotv rj eriqots rtoi rrjv avrfjv 25 formae gloriosissimis iudicibus aut aliis quibusdam 
vnoxeio&at notvrjv, rovs re ovfif3oXaioyqd<povs vno- eandem imminere poenam: et tabellioncs succum- 
ninretv rr) Aiovros rov rrjs eioefSovs Xrjgeios Stardt-et, bere Leonis piae memoriae constitutioni, si egerint 
ei yqdyjativ rt rotovro ovfij3bXatov rovs re d , eoq>tXe- tale aliquod instrumentura , et deo amabiles episco- 
ordrovs imoxbnovs r) rovs evXafSeordrovs oixovoftovs pos aut venerabiles oeconomos sine periculo refu- 
dxtvSvvojs dnooeieo&at rovs rotovrovs &eiovs nqayfta- 30 tare huiusmodi sacras pragmaticas formas, magis 
rtxovs rvnovs, ftaXXov fiev ovv intxtvSvvios nqosie- autem cum periculo suscipere et agnoscere, quia 
od"at, xai yivcboxetv, ek neqi avrrjv xtvSvvevoovot rrjv circa ipsum sacerdotium periculum sustinebunt, si 
ieqojovvrjv, eX ye dfisXrjoavrss rcbv vbficov rois ovrco neglegentes leges has quae ita fiant, pragmaticas se- 
1 ytvofidvotsnqayfiartxoTsdxoXovdrjoatsv rvnots. JsT 1 quantur formas. Oportet enim ea, quae com- 
ydq rd xotvr) xai iv yivst xai ini rrj ndvrcov cbfe- 35 muniter et generaliter et in omnium utilitatem san- 
Xeiq vevofw&errjfteva fidXXov xqareTv rj rd xard rt~ ciuntur, potius valere quam ea, quae circa aliquos 
vcov onovSrjv ini naqaffroqd rcbv xotvcov ysvbfisva studentur ad corruptionem communium agi legum. 
rbjuojv. 

cap. IX § 1 excitalur in tractatu nsqi Stafbqcov dvayvcooftdrojv 2 (Heimbacli IdvexS. 1, 191) ex Ath. 

rant alienatione inanimae supellectilis. Similis videlicet observatio etiam in alienatione annonarum ci- 
vilium, sicut saepius diximus , custodiatur: quoniam tales annonas esse non solum in hac regia urbe, sed 
etiam in magna Alexandria et in Theopolitarum urbe didicimus, fortassis autem eiusmodi quid in aliis quo- 
que provinciis quibusdam usu venire. Si enim alibi quoque eiusmodi quae sit possessio , etiam in illa lex 
custodiatur suamque observationem extendat. 

IX. Quoniam autem verisimile est quosdam ad labefactandam hanc legem nostram pragmaticas 
nostras sanctiones impetrare conaturos esse, quae tale quid ipsis facere permittant, etiam hoc in omni 
persona prohibemus et maiore et minore, sive quem magistratum gerat sive ex iis sit quos circa nos habemus, 
sive ex reliquis , qui popularium numero sunt. Ac sancimus, ut nemini prorsus eiusmodi pragmaticam 
sanctionem praetendere liceat, neque inde rem ullam immobilem quae ad sanctissimas ecclesias vel mona- 
steria vel ptochia vel sacra collegia pertineat accipere. Verum et gloriosissimo quaestori poena quin- 
quaginta librarum auri irrogelur, si tale quid dtctaverit, et quae insinuationem talis sacrae sanctionis 
suscipiunt gloriosissimis potestatibus aliisve eadem poena immineat; et notarii, si tale instrumentum 
scripserint , cotistitutioni Leonis piae sortis subiciantur : et deo carissimi episcopi vel religiosissimi oeco- 
nomi sine periculo eiusmodi sacras pragmaticas sanctiones reiciant, immo vero cum periculo admittant, 
sciantque se de ipso sacerdotio periclitaturos , si quidem neglectis legibus obsequantur pragmaticis sanc- 
1 tionibus ita factis. Oportet emm quae communiter et generaliter et ad omnium utilitatem sancita 

sunt, magis valere quam quae ex studio quorundam ad corrumpendas leges generales facta sunt. 



4 slvat om. A || 5 /3aotXiSos M] svSaiftovos As || 
7 elvat om. A || Ss] Se xai A || rb rotovro] tale aliquid 
g H 8 ei ydq — 9 ixeivrjs] xafr^ als xai A || 9 o vbftos] 
b vbftos rboSe ^4. || 11 rtvds] qucmpiam e || 13 avrovs 
.4 I) 15 e'xot] dqxot A || 16 rjftds, eXre rts rcov eie rbv 
Snftov A || 1S nqayftartxbv om. A || firjSe ivrevd"sv] 
xavrev&ev A || 20 rj roTs dXXots evayeot A || 22 itot- 
vrjv — auri om. A || quinquaginta librarum abri (v Xtrqas 
xqvoiov s. v.) M (cf.Iul.Ath. Theod.) ccntum librarum auri 
i || 23 vnrjybqevoev A || 24 rotovrov] rov rotovrov A || 
25 rrjv — notvrjv om. A || 20 rbis re ovftf3oXatoyqdfots 
vnoxeTo&at notvr) rfj Asovros A || 27 Stara^st — ovfi- 
,3bXatov om. A || 29 fj] xai A || 32 cooneq sis avrrjv A || 
35 iv yivet xai M Ath.] yevtxcbs As |j 36 rd] rds A jj 
37 »q. yevoftivas vojuo&sotas A 



1 hominum] omnium R 1 || 2 similiter R x V l T x | 4 aicut 
om. ^ 1 5 etiam om. R l || 6 dicimus R l || 7 aliquid 
RV] quid vulg. || 8 est om. V \\ 11 rubr. I)e pragma- 
ticis sanctionibus quae contra comoda ucnerabilium loco- 
rum promulgantur RT || circumuentione V*T || 1 4 omni] 
omnino V x 1 15 in om. R l || qui] quae V || 16 quaepiam 
V || 18 pragmaticam proferture R l || 19 aliquid RV] ali- 
quod vulg. || de seclusi || 20 *compendium libri || mona- 
steriis — 31 periculo R % scripsit in ras. 5 versuum l| 
tochiis aut aliis uenerabilibus R ( s ) || 23 si tale aliquid 
R(*) || 26 succumbere] suscipere R(*) fl 28 ahquod V 
vulg.] aliquid RT\\ 33 pragmaticoiiZ 1 jj 35 in omni R l || 
utilitate RVT || 36 aliquas V || 37 copruptionom R 



ECCLESIASTICIS REBUS 



61 



Nov. VII 10. 11 



Exeivcov fibvtov StjXaSij /uto&ovfievojv re xal i/uipv- 
revo/uevojv tojv nQayfiaroJv, onooa vofiitflvat toiovtov 
Tivbs Ssio&at. 



His solis videlicet conducendis et emphyteosi dan- 
dis rebus, quascumque putant tale aliquid egere. 



/ CAPUT X. 

Ei fitvrot povXovral Ttva vnb ttjv eavratv Stoixrj- Si tamen voluerint quaedam sub propria guberua- 
otv tyetv oi d , eofde'oTaTot oixovbfiot fj oi tojv dXXcov 5 tione habere deo amabiles oeconomi aut aliorum 
rjyovfievoi ovoTTjfiaTOJv, firjSevi to~v iv Swd/uet /urjSe praesules collegiorum, nulli horum, qui in potentatu 
xara freiov noayfiartxbv tvtiov nuQorjaiav elvat dv- sunt, neque secundum sacram pragmaticam formam 
ayxd&tv uvtovs r) xaTa ftiad-watv fj xaTa ififvTevatv licentiam esse cogere eos aut per conductiouem aut 
TavTa ixStSovat- inei rbv tovto nQaTTovra ieooav- per emphyteosin haec tradere, et^ qui hocagit, et 
'Xias ts v7ioxeiod-at notvf/ xai ndat to'is tojSb ra} &eicp 10 sacrilegii subiacere poenae et omnibus multis, quae 
r)fiwv vbfiio neoieyoftevots intTifiiots. hac sacra nostra lege continentur [suppliciis]. 

CAPDT XI. 
T 'EnetSfj Se eyvojuev Setvov ti 7tX?;fifieXrjfia ytvo- Quia vero cognovimus pessimum aliquod delictum 




Sqv&tj xai ieQayiyove Xetrovoyia, (Ttoiav eiojfrbs iaTiv tum est et sacrum exhibitum ministerium , quale 
iv Tais dytoJTaTats ixxXrjoims yiveofrat, tojv tb freiojv moris est in sanctissimis ecclesiis celebrari, sacris 
dvaytvojoxofievojv yQafdJv ttjs re ieQas xni aQQtjTov quippe lectis scripturis ct sacrosancta et ineffabili 
ueTaSiSofievrjs xotvojvias, fiovaxixr) Te ixeiae yiyovev 20 tradita communione, et monachica illic facta habi- 
oixTjots), dJsre avrd fieTaftaXeiv ig ibqov xai d~eocpt- tatione), ita ut haec mutareutur ex sacro et deo 
Xovs oxvfiaTos eis iStoJTtxfjv Siatrdv tb xai xardara- amabili schemate ad privatam mansionem et statum: 
otv, tovto navreXdis rov Xotitov yiveo&at xtoXvofiev, hoc omnino de cetero fieri prohibemus, nulli omnium 
ovSevi tojv ndvTcov iftivTss TavTa i^afiaQtdveiv permittentes haec delinquere. Sed etiam factum in- 
dXXd xai to ytvb/ievov dxvQov ndotv dnofaivoftev 25 firmum omnibus declaramus modis , et pretiorum 
TQonots xai tojv Ttfii]fiaTojv txnrojotv intTi&eftev toi casum imponimus accipienti, et venditorem quoque 
XafibvTt xai rbv ntnQaaxovTa tyifttovfiev ttj tc tov damnificamus et rei casu et pretii amissione, sauc- 
nQayftaTos ixnrtaaet tj/ ts tov TtftfjfiaTos dntoXeia, tissimae ecclesiae eius loci et venerabilibus mona- 
Tfi xard tov Tonov dytojTdrr/ ixxXr^aia xai to~is xard steriis haec tribuentes , quatenus ipsi provideant ut, 
Tonov eiayiai fiovaoTtjQiots Tavra nQosvifiovres. ojstb 30 quod male alienatum est, rursus ad monachicam 
avTovs nQovoeiv tov to xaxtos ixnottj&ev av&ts eis revocent figuram ; neque hypotheca super his valente, 
fiovaxtxbv inavdyetv axfj/ucf /ur/Se tijs vno&fjxrjs tt)s sed etiam ipsa infirmauda et monasterio rursus sacro 
ini tovtois iQQOJfiivrjs, dXXd xai avTrjs dxvQov/uivrjs uiinisterio assignando. 
xai tov fiovaoTTjQiov naXtv ttj ieoq nQOSxvQov/uevov 
XetTovQyiq. 35 

c.ap. XI summaria luibent Nomoc. XIV tit. 11, 1 in. ; Ecloga ad Prochiron mulata 23, 1. 



At illae solae scilicet res locandae siint ct in emphyteusin dandae , quascurnquc iali opera in- 
digere existimant. 

X. Si quae tamen in sua administratione habere malunt deo carissimi oeconomi vel reliquo- 
rum collegiorum praesules , nulli eorum qui in potestate sunt ne secundum sacram quidem pragma- 
ticam sanctionem liccat cogere eos , ut illa aut per locationem aut per emphyteusin foras dent. Nam 
qui id faciat, et sacrilegii poenae et omnibus suppliciis hac nostra sacra lege comprehcnsis obnoxius sit. 

XI. Sed quoniam comperimus grave quoddam delictum et apud Alexanarinos et Aegyptios, iam 
autem in aliis quoque quibusaam dicionis nostrae locis committi, ut nonnulli ipsa adeo sacra monastcria 
vendere aut permutare aut donare audeant (in quibus et altare dedicatum est et sacrum ministerium perac- 
tum, quale in sanctissimis eeclesiis solet peragi et sacris litteris lectis et sacrosancta atque arcana com- 
munione celebrata, et monachorum ibidem domicilium est), ita ut illa a sacra et pia forma ad privatum 
usum et condicionem transferantur : id omnino ne in posterum fiat prohibemus , nec cuiquam omnium ut 
talia committat concedimus. Sed et quod fit omni modo irritum declaramus et pretii amissionem ei qui ac- 
cipit imponimus , et eum qui vendit et rei amissione et pretii dispendio multamus , sanctissimae ilhus loci 
ecclesiae et venerabilibus ittius loci monasteriis ea tribuentes. Quare ipsi provideant , ut quod male alie- 
natum est rursus ad monachicum statum reducatur: neve hypotheca in his rcbus valcat, sed et ipsa 
irrita sit et monasterium rursus sacro minisicrio addicatur. 



2 ontos dv vofdt,toat A\\ fSovXovrat] uoluerint (t. e. 
fiovXotvTo) g || 5 fj oi M\ fj A || dXXtov] aXXtov eia- 
yibv A || 6 firjSe om. A \\ 8 sq. r) xaT ificpvTevOtv ixStSo- 
vat naQatpvXarTeo&ojoav StijvexoJS' oi yaQ tovto n^dr- 
Torres te-QoavXias vnbxeivrat notvfj A || 10 sq. fjfidiv toj 
&eioj A |j 14 iv om. A || ereQOtS — to rtvds] dXXots 
ieQois ttjs vnrjxbov Tonots , tbs Ttvds A || 16 iv ols 
fiovaOTTjQiov Te M || 18 yiveo&at M] intreXeZoiTai A 
(celebrari e) \\ tojv tc] toJv A || 19 ttjs re] xal ttjs A || 
ieQas xai om. A || 20 ixeiae] ixeiae noTe A || 21 oixrjats] 
doxrjots Nomoc, Ecl. || ojots avTa /ueTaf3aXelv M] xai 
vvv fiSTepXrj&rj A (cf. s) || 24 atptivTes A || 25 yevb- 
ftevov A Nomoc. || 29 dyioJTaTTj] dytojTaTrj fieydXrj A || 
xard Tonov om. As || 31 avTois et TOv om. A || 32 inav- 
ayayeiv A Nomoc. || ftrjSi] ftfjre Ss A 



1 enphiteosin R 2 T \\ 2 agere IVVT || 4 tamen] tm 
V || noluerint RV || 8 esse om. R l || conductione R || 
9 et] ei libri, et ei R 2 || hec R || et sacrilegii sub| V 1 
suppl. in spat. vac. || 1 1 nostra lege VT] lege nostra 
R || suppliciis] et suppliciis R 2 vulyo. Seclusi || 12 rubr. 
Nemini liceat locum in quo sacra sollempnia sunt 
alienare R \ cognouimum aliquid R 1 \\ 14 et om. R 
15 sq. aut donare aut permutare V || 16 collatum R 
17 monasterium R 1 misterium R 2 \\ 19 ineffabilium V 1 
21 mutaretur RVT || 22 semate R l scemate R' 2 V 
23 omnium] hominum V 2 vulg. || 24 permittentes oni. 
R || derelinquere V \ 26 et venditorem] et om. vulg. || 
29 ut om. R 1 || 31 reuocetur R. \\ 32 monasterio RV] 
om. vulg. || 33 ministerio V] monasterio (i superscr. i\ 
R monasterio vulg. \\ assignanda vulg. 



Nov. VII 12; ep. 



62 



DE NON ALIENANDIS 



CAPUT XII. 



IA "ftsnep Se xas intf3Xa/3s\s ixnotfjasts ixcoXvoa- 
(ii v, ovxco xai t«S intf3Xa(3sie xxfjoete dnayopsvoftsv. 
JJoXXai ydp nap fjftiv xexivrjvrai ^rjxfjosts, ev&a xtves 
dnopa %copia SsScbprjvxat xais dytcoxdxatS ixxXrjoiats 
fj xbis Oef3aOftttoxdxots oixoiS, fj xai nenpdxaatv Sfj- 
■frev a>S evnopa, xaixoiys dnopa xfjv ap%fjv xad"eoxcbxa, 
xarxev&ev rove svaysie otxove fjSixrjaav. Anayopevo- 
fiev xoiwv roie npoeaxcbot xcov oe/3aa/iicoxdxcov 01- 



xcov roiovro rt nparreiv, rj yivcoaxeiv cos et urj ftsra 
ndorjs dxpi/3eias notoivro rd avvaXXdy ftara, aXXd 



Sicut autem damnosas alienationes prohibemus, sic 
etiam damnosas possessioues interdicimus. Multae 
enim apud nos motae sunt quaestiones, ubi quidam 
minus ldonea praedia donaverunt sanctissimis eccle- 
5 siis aut venerabilibus domibus , aut etiam vendide- 
runt tamquam idonea, cum utique sterilia a prin- 
cipio essent, et ex hoc venerabilibus domibus nocu- 
erunt. Interdicimus igitur rectoribus venerabilium 
domuum tale aliquid agere, aut certe cognoscere 
dno- lOquia, si non cum omni subtilitate fecerint contrac- 
pos rte xrrjots rj intjSXafirjs Sofrsirj rais ixxXrjaiats rj tus, sed faenea quaedam possessio aut damnosa de- 
toTs fiovaarrjpiois rj ^svcooiv rj voaoxoftsioie r) rdie tur ecclesiis aut monasteriis aut xenodochiis aut 
dXXoie svayeot ovarrjuaoc, rb (isv awdXXayua dvri nosocomiis aut aliis venerabilibus collegiis, contrac- 
(tr) yeyovoros iarat, xai dvaXrjxperat ndvrcoe 6 Sove tus quidom pro non facto erit, et recipiet omnino 
tc» xard nepivotav xai dndrrjv SeSo/isvov 6 Si rot- 15 qui dat, quod per circumventionem et fallaciam da- 
ovro n npdgas oixovb/tos rj rjyov/tsvoe rj t-svoS6%oe tum est; oeconomus autem, qui tale aliquid egerit, 
rj roooxofios rj nrco%orpoa>oe rj bpcpavorpocpoe r) yspov- aut abbas aut xenodochus aut nosocomus aut pto- 
roxbfioe otxo&sv rco SsScoxbrt d , Epansvosi rrjv ivrsv- chotrophus aut orphanotrophus aut gerontocomus 
&EV fyjftiav. ei Ss xai ovrco rb npay/ua o^rjftario&eirj, de SUO ei, qui dedit, salvabit cx hoc damnum. Si 
cosrs xai rt %pvaiov vnip rovxov So&rjvat, xai rovro 20 vero sic causa figuretur, ut ctiam aliquod aurum 
xspSavsi fiev b siayrjs olxoe b rb dnopov Xaficbv, b pro hoc detur, et hoc lucrabitur quidem veuerabilis 
Si ys Sovs rb %pvoiov i^st xard rov xo owdXXayfta domus, quae faeneum aliquod acceperit; qui vero 
7iod£avroe rfjv svrsv&ev dycoyrjv, xa&dnep efinpoo&ev dedit aurum , habebit contra eum , qui contractum 
Einofisv. ' celebravit, ex hoc actionem, sicut praediximus. 

CEniXoyos.) Ovros rjfiiv inl xrjs xcbv ixxXrjota- 25 (Epilogus.) Haec nobis supcr ecclesiasticarum 
oxtxcbv rj bXcos nxco%txcbv npay/udxcov exnoirjostos dno- aut omnino ptochicarum rerum alienatione posita 
xsio&co vbfios, xfj t Aeovxos fisv xov rrjs sioef3ovs sit lex, Leonis quidem piae memoriae sequens con- 
Xrjt-ecos evoeficos snb/iBvos Stardgst, dXX' ov rb /tsv stitutionem, et non aliud quidem curans, aliud autem 
icbftsvos, rb Se d&epdnsvrov xaraXtfi%dvcov. d.XX' incuratum relinquens, sed in omni terra, quam Ro- 
ini ndotjs rrjs yrje, rjv b 'Pco/iaicov ins%st vbfioe xai 30 manorum continet lex et catholicae ecclesiae sanctio, 
b rrje xa&oXtxfje ixxXrjaias &eo/i6s, ovros ixrsrdo&to, haec extendatur et determinet quae sua sunt, et 
xai bpt&rio rd oixsia xai xparsirto Strjvsxtbe, cpvXar- valeat perpetua et custodita et a sanctissimis patri- 
rbftsvoe napd rs rtov battordrtov %arptap%tov Stotxrj- archis uniuscuiusque diocesis et a deo amabilibus 
asoie ixdarrje napd re rtov d^socptXsaxdxtov ftrjxponoXt- metropolitis et ab aliis episcopis et clericis et oeco- 
xcbv napd re rcbv dXXcov intoxbncov re xdi xXrjptxcbv 35 nomis et abbatibus et xenodochis et nosocomis et 
xai oixovbftcov xai rjyovftsvcov xai t-svoSb%cov xai vo- brephotrophis et orphanotrophis et gerontocomis et 
ooxbftcov xai 6p<pavorpba>cov xai fipecpoxpbcpcov xai omnibus simpliciter rectoribus aliquorum sanctorum 
yspovxoxbftcov xai ndvxcov dnXcbe xcbv rjy&vftevcov rt- collegiorum, omnibus imponens proprium robur et 
vcbv svaytbv avarrjudrtov, anaotv intrtfrsis rr)v iSiav licentiam praebens volenti denuutiarc , quae delin- 
ia%vv, xai dSe.tav StSove rto /3ovXoftsvto npoeayysXXstv 40 

15 o xotovxb xt — 19 ^rjftiav citantur Nomoc. XIV tit. 2, 1 extr. 

XII. Quemadmodum autem damnosas alienationes prohibuimus , ita etiam damnosas acquisitiones 
vetamus. Multae enim lites apud nos motae sunt, ubi quidam sterilia praedia sanctissimis ecclesiis vel 
venerabilibus domibus donarunt vel etiam vendiderunt tamquam fertilia, quamvis a principio sterilia 
essent, atquc hinc saci-as domos laeserunt. Vetamus igitur religiosissimarum domuum praesules tale quid 
agere; qui nisi cum omni diligentia contractus fecerint, sed sterilis quaedam vel damnosa acquisitio 
ecclesiis vel monasteriis vel xenodochiis vel nosocomiis vel reliquis sacris collegiis detur, sciant contractum 
quidem pro infecto fore, et recepturum omnino eum qui dederit, quod per dolum atque fraudem datum est; 
oeconomum vero, qui tale quid fecerit, vel praesulem vel xenodochum vel nosocomum vel ptochotrophum vel 
orphanotrophum vel gerontocomum de suo damnum exinde natum ei, qui dederit, resarturum. Si vero ita 
res comparata sit, ut etiam pecuniae aliquid pro illo datum sit, hoc quoque venerabilis domus, quae steri- 
lem rem accepit, lucrabitur ; qui vero pecuniam dederit, contra eum qut contractum fecerit actionem ex- 
inde oriundam, sicut supra diximus, habebit. 

Epilogus. Haec nobis lex de ecclesiasticarum vel omnino ptochicarum rerum alienatione lata 
esto, quae Leonis quidem piae sortis constitutionem pie sequatur, nec vero parti medeatur, partem incu- 
ratam relinquat. Verum haec per omnem terram, in qua Romanorum lex et catholicae ecclesiae regula 
obtinet, extendatur, et quae propria sunt definiat et valeat in perpetuum servata tam a sanctissimis 
cuiusque dioeceseos patriarchis quam a deo carissimis metropolitanis et a reliquis et episcopis et 
clericis et oeconomis et praesulibus et xenodochis et nosocomis et orphanotrophis et brephotrophis et ge- 
rontocomis et postremo ab omnibus, qui sacris quibusdam collegiis praesunt, omnibus propriam vim tri- 



2 int/3Xa/3eis] aov/tcpopovs A || 1 xb avvdXXay/ta A || 
\§sq. xte dnopoe A || 1 1 rj xoie — 17 voaoxbfuoe om. A \\ 
1 6 fj \ rjyovftevoe] hoc ioco Nomoc. e, infra post yspov- 
xoxoftoe habet M || 17 rj nxco%oxpocpeiote rj bpcpavoxpo- 
ipetote rj yspovxoxoftslote A \ 18 xfjv ivxsv&sv avrco 
avft/3aaav ^rj/tiav Nomoc. (j 19 xai ovxco] sic s \\ 21 b 
rb dnopov Xa/3cbv siayfje olxoe A || rb dnopov] feneum 
aliquod e || 25 int rs rcbv A || 26 rj bXcoe] re xai A || ix- 
notfjostos om. A || 28 evaef3toe om. Ae || 37 xai (3pefo- 
rpbtptov xai bpcpavorpocptov Ae | 38 rcbv om. A || 39 ov- 
arrjftarcov evaycbv ndoav {n ex a corr.) inirid"sie A || 
40 sq. npoaayyiXXstv nXrj/t/teXovfieva xavra A 

1 rubr. Si sterilis agger ad uenerabilem locum perue- 
uiat R(T) || 2 pensiones V \ 5 aut uenerabilibus domi- 



bus bis scr. R l || 6 itaque R || Gsq. a et et et nocuerunt om. 
R 1 1| 9 certe|te R || 12 sq. au no aut nosochomiis/2 1 1| 13 aliis 
om. R || 14 nonj noc R \\ omnino] oi R l || 16 yconomis 

V || 17 aut ptochotrophus] aut cphotrophus (pro bre- 
photrophus) aut gerontochomus jf? || 18 gerontochomus 
R gerotocomus V || 19 ei qui] ecqui R a || saluat R l || 
22 fenum R*T \\ aliquid R || 23 contractum] contra R l j| 
24 celebrauerit R || 25 nohis supeculasticarum R' || 26 pto- 
chocarum R || 30 factio R || 32 a om. R l || 33 a om. 
RT || deo] ideo R* || 35 sonocomis V || 36 hephotrophis V 
befotrophis R || et orphanotrophis om. R, post geronto- 
comis legitur vulgo || gcrontocomiis V (miia et seqq. ut- 
que ad rectoribus suppl. V % in spat. vac.) || 37 similiter 

V vulg. || 39 praesens ^ 1 



EOCLESIASTICIS REBUS 



63 



Nov. VII ep. 



ra nXrjfifteXrjftara. inatverbs ydg 6 rotovros earat 
xai rrjv rov avxocpdvrov Stacpev^erat ngosrjyogiav 6 
rb ngaypta nagd rbv vofiov yivofievov iXiy%ojv xai 
airtos eioefteias xai cocpeXeias rois iegois oixots ytvb- 
fievos. <PvXd!-ovai Si avrbv ovSev rjrrov xai ot rrjs 5 
rjfierigas noXtreias dg%ovres, pei^ovs re xai iXarrovS, 
noXtrixot re xai orgartcorixot, xai StacpegbvroJS o'C rs 
rtavraypae rcov Stotxijaeojv iv8o£braroi e'rtag%ot rcbv 
iegcbv rjftcbv ngatrojgiojv oi' re rds fieaas k'%ovres robv 
dg%cov, ovs Srj negt^XirtrovS xaXovat, wapev Srj avyov- 10 
ardXtbv re xai dvfrvndrovs xai rovs negt^Xirtrovs 
xbfirjras, rovs re dXXovs xai rbv rrjs ecgas , xai ai 
'fier* ixeivovs ag%ai, rovriartv o'i re rcov inag%tcbv 
dgxovres, eire vnartxoi e'ire rjyejuovtxoi xa&eorrjxaotv, 
exStxot re nbXecov xai anXchs ndaa noXtrixrj re xai 15 
Srjfiooia xai orgartcortxrj fiorj&eia rbvSe rjjucov rbv vb- 
fiov, cos (fits) xotvaxpiXetdv re xai vneg rrjs rtavra%ov 
yrjs evoefieias re&etfiivov, cpvXarrirco xai rovs rtaga- 
(iaivovras vrtori&eroj rais rtoivais, ds efcngoa&ev ei- 
nofiev. Ei Se rt negi ftia&coaeajv ixxXrjoiaartxcbv 20 
rtgayfidroiv r) xai ia>' erigotS xecpaXaiois ivofio&errj- 
aafiev rj xai nagct rdiv rtgb rjjucbv vevofio&irrjrat, 
fievirco rovro ini rrjs oixeias ia%vos, ovSev anb rrjs 
nagovOrjS -freias rjficbv Siardi-eoJS xaivi^bfievov. rd 
dXXa ydg rtdvra juiveiv ini rcbv oixeiojv ogojv idj- 25 
fiev, nXrjv ei firj rc negi rovraiv e%oi, aneg ivrav&a 
Sierd^afiev dgxovvros dvri ndvrojv rovrov rov vbfiov 
ngbs rcg nagd Aiovros rov rrjs evaefiovs XrjS-eais ye- 
vouivcg ndaav xard rdjv rtrai%cxdjv rtgayudrcov av- 
eXeiv ixrtoirjaecos rtgbcpaoiv. H roivvv arj juaxagibrrjS 30 
xai oi fier" avrrjv roJv ag%tegarixcov ytvbftevot ■9'gb- 
vcov rd rtag^ rjfidjv Siareray/uiva egycp xai rtigart 

rtagaSovvat Grtevadrcooav. Divinitas te servet per 
multos annos, sancte ac religiosissime pater. 

'JEygd<prj [ydg] rb iobrvnov rois oOtcordrotS ag%t- 35 
erttoxbrtots jPojjutjs, AiXias, AXet-avSgeias xai Qeovrtb- 
Xecos' 'Jcodvvrj rcg ivSot-ordrcg indg%cg rcbv iegcbv rrjs 



quuntur. Laudabilis enim huiusmodi est et calumnia- 
toris fugiet nomen, qui causam contra legem factam 
redarguit, auctor pietatis et utilitatis sacris domibus 
factus. Servabunt autem eam nihilominus et nostrae 
reipublicae iudices maiores et minores, civiles et 
militares, et praecipue per omnes diocesis consti- 
tuti gloriosissimi praefecti sacrorum praetoriorum, et 
medias habentes administrationes , quos spectabiles 
vocant, dicimus autem Augustalem et proconsulares 
et spectabiles comites, et alios et Orientis, et qui 
post illos sunt magistratus, hoc est et provinciarum 
consulares sive praesides constituti, atque defensores 
civitatum: et simpliciter omne civile et publicum et 
militare auxilium hanc nostram legem tamquam in 
communi utilitate et pro totius terrae pietate posi- 
tam servet et praevaricatores subdat poenis, quas 
primitus diximus. Si quid autem de conductionibus 
ecclesiasticarum rerum aut in aliis capitulis sanxi- 
mus aut a prioribus nostris sancitum est, maneat 
hoc in propria firmitate neque ex praesenti sacra 
nostra constitutione novandum. Alia euim omnia 
manere in propriis terminis sinimus, nisi tamen ali- 
quid de his habeat, quae hic constituimus, cum suf- 
hciat pro omnibus haec lex super id, quod a Leone 
piae memoriae factum est, omnem adversus ptochicas 
res auferre alienationis occasionem. Tua igitur bea- 
titudo et qui post illam in pontificalibus fuerint 
sedibus, quae a nobis disposita sunt, operi effectui- 
que tradere festinet. 
Dat. xvni. k. Mai. CP. Belisario v. c. cons. [a. 535.] 



buens, et potestatem cuilibet concedens delicta deferendi. Nam laudandus erit taiis vir et calumniatoris ap- 
pellationern effugiet, qui rem quae contra leges fit arguat atque sacris domibus pietatis utilitatisque auctor 
existat. Neque vero minus eam reipublicae nostrae potestates servabunt et maiores et minores, et civiles 
et militares, ac praecipue gloriosissimi in omnibus dioecesibus praefecti sacro nostro praetorio, et qui me- 
dias potestates gerunt , quos quidem spectabiles vocant, Augustalem dicimus et proconsules et spectabiles 
comites cum alios tum Orientis; et quae post illos sunt potestates, hoc est provinciarum rectores, sive con- 
sulares sive praesides sint , et defensores civitatum: et denique omne et civile et publicum et militare 
officium hanc nostram legem ut in communem salutem et pro totius terrae pietate latam servet, eosque 
qui eam violant poenis, quas supra diximus, subiciat. Quodsi quid de locationibus rerum ecclesiasticarum 
vel etiam in aliis capiiibus nos sanximus vel ab antecessoribus nostris sancitum est, id in suo robore maneat, 
nequaquam per praesentem nostram constitutionem innovandum. Reliqua enim omnia intrasuos fines manere 
sinimus, nisi forte quid de his habeant quae hic constituimus : quandoquidem omnium instar haec lex cum ea, 
quae a Leone piae sortis lata est, ad omnem praetextum alienationis rerurn ptochicarum tollendum suffi- 
cit. Tua igitur beatitudo et qui post eam in archiepiscopali sede futuri sunt , quae a nobis constituta 
sunt ad opus effectumque adducere studeant. Divinitas te servet per multos annos , sancte ac religiosis- 
sime pater. 

Scripta sunt exemplaria sanctissimis archiepiscopis Romae , Aeliae , Alexandriae et Theopolis ; 



l b rotovros k'arat\ huiusmodi est g || 2 xarrjyogiav 
A a || o om. A || 3 xai om. g || 4 ytvbjuevos] cpatvb- 
fievos A || 5 avrbv] avra A || 10 Srj] Srj xai A || Sij 
A] autem ?, om. M \\ aiyovaraXiovs re A || 11 negt- 
fiXirtrovs] rtavevSo^ovs A \\ 12 xai rbv — 13 o'i re] 
per' ixetvovs rrjs eojas dgxovras' aXXd xal oi A || 
14 ag%ovres, eire om. g || 17 xotvcocpeXrj A; eis inservi 
ante xotvaxpiXetav (cf. s) || rtavra%ov yrjs] ndvrcov 
A || 19 vrtofiaXXiroj rais nag' rjfidjv ejungoo&ev eigrj- 
fiivatS rtotvais A || 20 fiia&cboecos A \\ 21 r} om. A \\ 
23 ovSev] neque (t. e. ovSe) g \\ 24 xatvitpftevov] /3Xa- 
•nrbfievov A || 26 nXrjv ei firj rt ivavriov i'%et rcov iv- 
rav&a Stard^ecov A \\ 27 rov vbftov rovrov A || 28 rcg] 
rb M || yevofiivov A || 3 1 xal oi fierd ravra ini rbv 
dg%iegartxbv nagayb/xevoi Q"gbvov A || 33 anevSerco- 
oav A || diuinitaintieseruetpermultosannu . sancte as 
religiosis . simepater M; om. Ag || 35 ^Eygdcprj ydg — 
ngatrojgiujv (64, 3) add. solus A: quod additamentum 
etsi fieri potuit ut ex novella VI extrema (cf. p. 47, 29) 
miniatoris errore in archetypo codicis A commisso huc 



transferretur (vid. similem errorem in inscriptione no- 
vellae XII), tamen cum et in singulis ab illo differat 
et huic loco aptum sit, aspernari nolui 



2 leges libri |J 3 redarguerit ^|| 4 Seruabunt] ea nichil 
hominus Seruabunt R 1 || eam] ea R || 7 glosissimi R || 
sacro R l || praeteritorum R \\ 8 quos om. R* \\ uocant 
spectabiles R l \\ 9 auguralem? R 1 \\ 13 similiter vulg. \\ 
omni R a \\ ciuiliter V 1 || 14 legem nostram R || 15 pro 
totius] potius R l \\ 18 captulus R \\ sanximus R] sanci- 
uimus F vulg. || 21 nouandum est. alia autem omnia 

V || 22 simus V \ tantum F l \\ 23 habebat R; fort. 
leg. habeant || sufiat R* || 24 lieone V x || 25 pthochi- 
cas R ptochias V || 26 auferre alienationis auferre R l || 
27 post om. R l || illum RFT || fuerit R 1 || 29 An 
festinent corrigendum? |J 30 datum xvm kal. Mod. 
Cap. Bisiliario uic. con. Bamb. II, dat. kl. mod. uic. 

V in inscriptione sequentis novellai (vid, ad 64, 6); 
subscr, om. plerique 



Nov. VIII pr. 



64 



UT IUDTCES SINE QUOQUO 



ecoas npaixcopicov xb Seixepov, dnb vndxcov xai naxpi- 
xicp, xal Joftvixco xcp ivSogoxdxcp indp%co xcov napd 
'iXXvptois npaixcopicov. 
Dat. xvii. k. Mai. CP. Belisario v. c. cons. [«. 535.] 



VIII. 



Coll. II tit. 2. 3 



UT IUDICES SINE QUOQUO 
SUFFRAGIO FIANT R. 

Imp. Iustinianus A. Iohanni pp. secundo. 



H AIATAEI2 nEPI TOY TOY2 *X 
APXONTA2 X2PI2 TH2 OIA2- 
OYN A02E22 riNE2®AI. 

'O avxbs /3aoiXevS 'icodvvrj indp%cp npatxcopicov xb 
/# , dnb vndxcov xai naxpixicp. 

(Iloooifiiov.) 'Andaas rjfiiv rjfiepas xs xal vvxxas 10 (Praefatio.) Omnes nobis dies ac noctes con- 
avfipaivei ftexd ndoi]s dypvnvias xe xai cppovxiSos tingit cum omni lucubratione et cogitatione degere 
Sidyeiv del fiovXev ofievois , oncos dv %pTjoxbv xt xal semper volentibus, ut aliquid utile et placens deo a 
dpeaxov &ecp nap* rjftcov xois vnrixbois So&eir]. Kai nobis collatoribus praebeatur: et non in vano vigilias 
oi ndpepyov xr)v dypvnviav Xafijiavofiev, dXV eis xoi- ducimus, sed in buiusmodi eas expendimus consilia 
avxas avxr)v dvaXioxofiev /3ovXds Sirjfiepevovxes xe xai \ 5 pernoctantes et noctibus sub aequalitate dierum 
wl-iv iv 'iacp xais rjftepais %pcbfievoi, cosxe xovs r)fie- utentes, ut nostri subiecti sub omni quiete consi- 
xepovs vnrjxbovs iv eina&eiq yiveo&at ndarjs cppov- stant sollicitudine liberati, nobis in nosmet ipsos pro 
xioos dnrjXXayfievovs , rjucov eis eavxovs xas vneo omnibus cogitationem suscipientibus. Per omnem 
dndvxcov fiepiftvas dvaoe^ofievcov. Jid ndarjs yap namque curiositatem et inquisitionem subtilem dis- 
ipevvr]s xai ^rjxrjaecos dxpiftovs ipvbfie&a , ngdxxeiv 20 currimus illa agere quaerentes, quae utilitatem nostris 
ixeiva tflxovvxes, anep ocpeXos xois rjfiexepois vnrjxbois subiectis introducendo omni eos onere liberent et 
eisdyovxa navxbs avxovs dnaXXdget, /Sdoovs xai ndarjs omni damno extrinsecus illato, citra publicum cen- 
^rjftias ej-co&ev inetsayofievrjs naod xr)v Srjftoaiav dno- sum et iustam legitimamque collationom. Invenimus 
ypa<pr)v xai xr)v Sixaiav xe xai vevofiiauevrjv owxe- enim plurimam ingressam causis iniustitiam, et hanc 
Xeiav. Evpioxofiev ydp noXXrjv ineiseX&ovoav xois 25 non olim, sed ex quibusdam temporibus violenter 
npdyfiaaiv dSixiav, xai xavxrjv ovx dvco&ev, dXX^ ex accessisse et nostros subiectos ad inopiam com- 
xivcov xqovcov, f3iaoafie'vr]v xovs r)fiexepovs vnrjxbovs pulisse, ut ad novissimam ipsi penuriam devenire 
xai eis nevtav iXaivovoav, cbs eis xeXewxdxrjv avxois nuctuarentur et neque consueta et legitima tributa 
dnopiav xivSweveiv iXd"eiv xai firjSe xd awi^r] xai et pro veritate pias functiones secundum publicum 
vevofiiafieva xcov Srjfiooicov xai xais dXrj&eiais eiae- 30 censum possint sine maxima necessitate persolvere. 
j3cbv cpbpcov xaxd xr)v Srjftoaiav dnoypacpr)v Svvao&at Quomodo enim valerent collatores, cum ex aliquo 
xcopis fteydXrjs dvdyxrjs xt&evai. Ilcbs ydp dv io%vov tempore imperatores semper aliquid lucrari ex pro- 
oi owxeXeis, xcov xe ex xivos %p6vov j3e/3aotXevxbxcov vectu iudicum cogitarent, et merito hos sequerentur 
dei xi xepSatveiv ix xrjs ini xais dp%ais npoaycoyrjs etiam gloriosissimi praefecti, ex hac iniustitia et 
/3ovXofievcov, eixbxcos xe xovxots axoXov&ovvxcov xai 35 

Nov. VIII (— Coll. II tit. 2. 3 : gloss.) Graece extat in M et L; maior pars in B 6, 3, 1 sqq. — JEpit. Theod. 
n. 8, Athanas. 4, 1. — Iulian. const. XV. 

Iohanni gloriosissimo praefecto sacro praetorio Orientis iterum, exconsuli et patricio, et Dominico gtorio- 
sissimo praefecto praetorio apud Illyrios. 



VIII. 

UT MAGISTRATUS SINE ULLA DONATIONE FIANT. 

Idem Augustus Iohanni praefecto praetorio iterum , exconsuli et patricio. 

Praefatio. Omnes nos dies noctesque cum multis vigiliis et curis solemus transigere, perpetuo 
deliberantes , quomodo utile quid et quod aeo placeat in subditos a nobis conferatur. Neque subsiciva 
opera vigilias ducimus, sed eiusmodi consiliis eas impendimus, et toto die id agentes et noctibus aeque 
ac diebus utentes, ut subditi nostri bona condicione fruantur ab omni cura liberati, nobis in nosmet ipsos 
curas pro omnibus recipientibus. Omnem enim investigationem et inquisitionem diligentem adhibuimus, illa 
agere studentes, quae utilitatem subditis nostris allatura omni eos onere omnique damno extrinsecus illato 
liberent praeter publicum censum et iustum atque legitimum tributum. Invenimus enim magnam in res pub- 
licas iniuslitiam irrepsisse, eamque non antiquitus, sed aliquo abhinc tempore , quae subditis nostris vtm 
faciat eosque ad paupertatem redigat, ut peiiculum sit , ne illi ad extremam egestatem deducantur et ne 
consueta quidem atque legitima et revera pia tributa publica secundum pubhcum censum solvere sine 
magna difficultate possint. Nam cum et qui aliquo abhinc tempore imperarunt semper lucrari aliquid ex 
collatione officiorum voluerint, et, ut par est, gloriosissimi praefecti eos secuti sint, quomodo ex hac iniurta 



1 * Sevxepov] xexapxov A || naxpixicov A || 4 subscr. 
om. A || xvn k. Mai. N 3/ (Ath.)} kal. Mai. Iul. (cf. ad e) 
HTjvl ftatcp Theod. || Bilisario uc. conss. M, ivS. ff 
vnaxelq BeXioaptov Theod., vnaxelas BeXiaapiov ivS. 
f3" Ath. || 9 naxptxtcov M\\ 12 /3ovXofte'vois Le~ \\ 14 xbo~ 
aixas L || 1 7 ndor) legit C \\ 27 eiaf3iaaafte'vr/v xai xovS 
Le H 28 xal om'. Lc fl 33 xaxaf3ef3aotXevx6xcov L || 
34 npoaaycoyrjs L || 35 /3ovXevofie'vcov leyit c? || xt s. v. L 

6 FIANT] dat. kl. mod. uic. const. II add. V, sub- 



scriptione novellae praecedentis per errorem rubricatori" 
cum inscriptione huius novellae conflata || 10 ac noctes I' 3 
in ras. || 12 placeres R l || 13 collocatoribus R || non in] 
n** V a || 14 dicimus R (] 16 utentes et 17 nobis in 
suppl. V- in spat. vac. || quietate R \\ 17 liberant R * H 
18 cogitatione F cognitionem R || 19 discutimus V x I 
22 omni tn ras. V 1 \\ sensum R 1 || 23 iustum RVT || 
coll»tionem V 1 || 29 functionis R a s»«ctiones (sanctio- 
nes?) V 1 || 30 leg. possent? || 31 ualent R \\ collationea 
R » || 34 etiam] in /J» D ex] et ex V\\ et cx dampnis V 



SUFFRAGIO FIANT 



65 



Nov. VIII pr. 



xcbv ivSogordrcov vndqxtov, ex re rr)s ivrsv&sv dSi- damnis extrinsecus illatis et sollemnibus piis colla- 
y.ias roue re egcofrev ^r/fttats rais rs vsvofitOftsvats tionibus sufticere? 

1 evoefitaiv inaqxsiv eisfooals; "Ewoia roivw 1 Cogitatio igitur nobis facta est, quid agentes 
rjfttv yeyove, ri nore dv nqdt-avres dnav, baov iv omnia quaecumque in nostris provinciis sunt, uno 
rals T]/uere'oais inaqxtats iariv int/SXajSes, Ttodgei jutq 5 actu communi ad meliora migraremus. Hoc enim 
xoivfj nqbs rd xoeirrco fteraarr)aaifiev. rovro Ss omnino eventurum credimus, si praesides gentium, 
ndvrcos dnojSrjabftsvov evoiaxofiev, ei rovs rjyovfievovs quicumque civiles administrationes provinciarum ha- 
rcov e&vcov, baot rds noXtrtxds dqxas rcov inaqxtcov bent, puris procuraremus uti manibus et omni abs- 
exovai, xa&aoais naoaaxevdaaijuev xQva&at TC " S # e ? ff * tinere acceptione pro illis , solis contentos eis quae 
xai navros dne'xea&ai Xrjfifiaros, ftovois doxov/tevovs 10 a fisco dantur. Quod non aliter fiet nisi et ipsi cin- 
rois naqd rov Srj/toaiov SiSoftevois. "Oneq ovx dv gula sine mercede percipiant, nihil omnino dantes 
dXXcos yevoiro, ei ftr) xai airoi rds dqxds dftiafrovs nec occasione suffragiorum , neque his qui cingula 
' naqalaftfidvoiev, oiS y brcovv StSovres oiSe nqocpdaet habent nec alio omnium ulli. Consideravimus enim 
rcov xaXovfievcov suffragieo*', ovre rois rds dqxds e'xov- quia, licet quaestus non modicus imminuitur imperio, 
otv ovre ireqco rcov ndvrcov ovSevi. iaxonrjaaftev 1 5 attamen nostris subiectis incrementum maximum per- 
ydq ortneq, ei xai noqos ov fitxobs iXarrovrai rij cipientibus, si indemnes a iudicibus conserventur, et 
paotXeia, dXX^ ovv rcov rjftereqcov vnoreXcov iniSoatv imperium et fiscus abundabit utens subiectis locuple- 
fieydXrjv XaftjSavovrcov, eineq dttffttot naqd rcov dq- tibus , et uno hoc introducto ordine plurima rerum 
xbvrcov fvXdrrotvro , rj re jSaatXeia rb re Srj/tbatov et innumerata erit ubertas. An certe non omnibus 
eifrrjvrjaet xQcoftevrj vnrjxbots einbqois, fttds re ravrrjs 20 manifestum est, quoniam qui aurum dat et ita ad- 
eisayofievrjs rdgecos noXXr) xai dftv&rjros earat rov ministrationem emit, non dat hoc solum, quantum 
nodyfiaros df&ovia. r) ov ndaiv iort favsqbv, on- occasione adinventum est suffragiorum , sed et aliud 
neq b xQvaiov StSovs xai ovrco rr)v dqxrjv cbvovftevos extrinsecus addit amplius occasione commodi ad- 
oix airb SiScoot ftbvov, baov nqofdaet rcbv xaXov- ministrationem aut dantibus aut spondentibus? et 
ftivcov inevorj&rj suffragiow, dXXd xai kreqov egco&ev 25 iam uno principio illicito dato plurimas necesse est 
nqosent&rjoet nXeiov nqofdaet rfjs rcbv dXXcov rcov manus circumire eum qui dationem facit, et hoc 
rr)v dqxrjv r) StSbvrcov t) ftvrjarevbvrcov deqaneias; aurum non de suo forte praebere, sed mutuatum, et 
xai fttds dqxrjs drbnov Sofreiorjs^ noXXds dvdyxrj #et- ut mutuare possit, damnificatum, et computare apud 
qas neqtvoareiv rbv rr)s Sboecos dqxbftevov, xai rovro se, quia convenit eum tantum ex provincia perci- 
Se rb xQvaiov oix otxo&ev 'iocos naqexetv, dXXd SsSa- 30 pere, quantum liberet quidem ei debita, sortis et 
vetaftevov, xai iva Saveioao&at Swrj&eir} , ^rjfttovfte- usuras, et damna pro ipso mutuo : computabit autem 
vov, xai avXXoytXeo&at xar* airbv, bn nqosrjxbv iort et in medio expensas largiores iam et iudicem vel 
rooovrov ix rr)s inaqxias Xaf3eiv, bnboov StaXiaei qui circa ipsum sunt decentes, et quendam sibimet 
juev airco rd bfXrjftara, xefdXatd re xai rbxov, xai etiam recondere quaestum in tempore sequenti, in 
t«s vniq airov rov Saveioao&at t,rjftias , Scbaet Se 35 quo forte non administrabit. Quapropter eius quod 
xai rrjv iv fteacp Sandvrjv SavjtXeareqav rs rjSrj xai ab eo datum est triplum, magis autem, si oportet 
dqxovrt xal rols dftf' airbv nqenovaav, xat rtva verius dici, decuplum erit, quod a nostris subiectis 
eavrco xai nqosano&Tjaerat nbqov xard rbv et-rjs xqo- exigitur. Et ex hoc etiam fiscus imminuitur: nam 
vov, xad" ov iacos ovx dq£ef cosre rov naq avrov 
StSoftevov rqtnXdatov, ftdXXov Se', ei Sei TaXrj&eoTeqov 40 
eineiv, SexanXdotov rb naqd rcbv rjftereqcov vnoreXwv 
eisnqarrbfievov earat. 'Evrev&ev re xai rb Srjftbatov 

subditi nostri et damnis extrinsecus illatis et sollemnibus piis contributionibus sufficere valuerunt? 
1 Subiit igitur nos cogitatio, quo pacto quodcumque in provinciis nostris damnosum est, id omne uno 
actu generali ad meliora transferremus. Eoc vero omnino eventurum invenimus, si efficiamus ut praesides 
provinciarum, quicumque civiles magistratus in provinciis gerunt, puris utantur manibus, et ab ornni lucro 
abstineant, illis solum, quae ex fisco dantur, contenti. Quod aliter non fiet, nisi et ipsi magistratus gratuitos 
accipiant, nihil prorsus ne suffragiorum quidem quae vocantur nomine neque iis qui magistratus gerunt ne- 
que cuiquam omnino alii dantes. Consideravimus enim, licet reditus non exiguus imperio minuatur, tamen 
cum subditi nostri magnum incrementum accepturi sint, si indemnes a magistratibus serventur, et imperium 
et fiscum prospera fortuna usurum propter divitum subditorum copiam, atque uno hoc ordine introducto 
multam et incredibilem rerum ubertatem esse futuram. An non manifestum est omnibus eum, qui pecuniam 
dat et ita magistratum emit, non solum id, quod nomine suffragiorum quae vocantur excogitatum est, dare, 
sed etiam alta plura extrinsecus adiecturum esse ceteris qui magistratum vel dant vel spondent blan- 
diendi gratia? Atque uno principio perverso admisso necesse est ts qui largiri coeperit multorum manus 
circumeat, eamque pecuniam non de suo forte, sed mutuo acceptam praebeat, et quo mutuam pecuniam 
accipere possit , damno afficiatur, ac secum reputet tantum sibi ex provincia percipere licere , quantum 
tam debita sua, et sortem et faenus, damnaque ex ipso mutuo orta compensaturum sit quam sumptum 
tempore interiacente factum ampliorem iam et magistratui iisque, qui circa se sint, convenientem prae- 
stiturum, ac praeterea ipsi quendam insuper reditum in futurum tempus , quo forte magistratus non 
erit, reservaturum: ita ut id, quod a subditis nostris exigitur, triplo, immo si verius dicendum est, de- 
cuplo plus futurum sit, quam quod ab ipso datum est. Atque inde fiscus quoque minuetur; nam quae 



1 vndqxco L 1 || 4 baov iv] o ini L || 5 intf3Xaj3es 
om. s || 9 naqaaxevdaat ftev M || 10 Xrjfiftaros] accep- 
tione pro illis s || 11 oix dv] oix iariv (per compen- 
dium) L || 12 yevea&at L b || 14 sufragfom M aovfqa- 
yicov L, et sic infra || 14. 15 *oiSe — oiSe libri |j 15 e're- 
qov L || 16 ei s. v. L || fttxqbv Scrimger || 20 evnoqov 
£4 §21 rov nqdyftaros] rerum s || 22 df&oviasl L a || 
t}] an certe s \\ 26 rcov dXXcov om. s || 37 dfavrbv M (| 
38 nqooanofrrjoerai] nqooanoSo&rjaerat M nqooano- 
Sofrrjoeo&at L nqoaano&rjOea&at s Ilaloander || e^rjs] 
igaqxrjsL || 39 naq } aircbvL || 40 Set rr)v dXrj&eareqav L 

1 conlationibus (lationibus V* in ras.) V \ 3 quid] 
quod B.FT || 5 actu] casu F l |) 8 procuraremus RT] 
III 



procuremus V vulg. || 9 pro del. IP || eis] eos R l illos 
(suppl. m. 2 in spat. v<tc.) F"\ 10 non om. R l || 12 oc- 
casionem V a || 13 alio RT] alii V vulg. || omnium] 
hominum F 2 in ras. 2 litt. || illi R 1 1| 19 innumera R 2 T 
vulg. || libertas R l || an certe in ras. V* || ominibus iJ 1 || 
21 quantum occasione] non datiit hoccasione R l || 23 oc- 
casionem communi R || aministratione V || 24 etiam uno 
R 1 ] etiam in uno R 2 et sic uno (in spat. vac. suppl. 
F*) V vulg. || 26 donationem R || hoc aurum scripsi 
(cf. Heimbach)] eorum jR 1 hoc F 2 R 2 vulg., om. spatio 
vacuo ante et relicto V 1 || 27 mutatum R 1 || 28 ut] om. 
R X T || 30 quantum] qu* R || 31 damna] dona R 1 || 
32 uel RV] et vulg. || 33 sibimetiam R || 35 aministrauit 
R 1 || 'Hi magis] g magis R \\ oporteret V || 38 exigi RV 

9 



Nov. VIII pr. 



66 



UT IUDICES SINE QUOQUO 



iXarrw&rjaerat • a yaQ ixQV v c ' fi ro Srjfibatov eie- 
a%&r(vat, iov rrjv ao%?)v e'%ovxoS xa&apale xowfiivov 
rale ^eofft, ravra eie rfjv oixeiav S , e.Qaneiav XajSwv 
6 rrjv aQxrjV £'%ojv anoQOv re anowrjvae rjfiiv rov avv- 
xeXearrjv, rijv dnOQtav ixeivov rrjv 81 airov yevofii- 
vrjv rj/iiv vnoXoyi&rat. Tlbaa Se daeftr) xai dXXa 
yiverai eie rirjv rcov xXoncov tovtwv eixbrcoe avaipeoo- 
: ieva nQowaatv; oi yao Sij rde aQxde i'%ovree rde int- 
■/woiovs eie ro Xrjfifta 7ipoee'%ovTee rovro noXXove fiev 



ea, quae oportebat in fiscum inferri, eo qui admini- 
strationem habet, puris utente manibus, haec ad 
propriam utilitatem redigens, qui administrationem 
habet, et inopem faciens nobis collatorem, inopiam 
5 illius, quae per ipsum agitur, nobis reputat. Quanta 
impia et alia fiunt, ad horum furtorum merito relata 
occasionem! Administrationes namque halientes pro- 
vinciales ad hanc acceptionem respicientes multos 
quidem reorum dimittunt, vendentes eis delictum. 



tojv vnevfrvvwv dwtaat] nwXovvree airoXe rb nXrjfi- 10 plurimos autem innoxiorum condemnant, ut noxiis 
uiXrjf/a , noXXove Si rcov dvev&ivwv xaraxoivovoiv, praestent : et hoc non solum in pecuniariis agitur 
LV« roJe vitev&vvoie yaqiaoivrac' xai rovro ovx ini causis, sed etiam in criminalibus , ubi de anima est 
T«ts xQrjfianxaXe fiovov •jitodrrovaiv airiaie, dXXd xdv periculum. Fugaeque fiunt ex provinciis, et confluunt 
role iyxXrjcaaiv, ev&a Tiegi v w OT fi ^rtv 6 xivSwoe. hic omnes ingemescentes , sacerdotes et curiales et 
<pvyai re ix rcov inaQxtcov yivovrat, xal avQQiovatv 15 officiales et possessores et populi et agricolae, iudi- 
ivrav&a ndvree oSvqofievot, ieQsle re xai f3ovXevrat cum furta merito et iniustitias accusantes. Et non 
xai rat^ecorat xai xrr/roQee xai Srjfivrat xai yecoQyoi, haec fiunt sola, sed etiam civitatum seditiones et 
raxe rcov aQ%dvrwv xXonaXe re eixdrwe xai dStxiate publicae turbae plerumque fiunt atque sedantur: et 
fteficpdfievot. Kai ov ravra Sr) ylverat uova, dXXd omnino una quaedam est haec omnium occasio malo- 
xai ai rwv noXewv ardaete xai oi SrjftcdSete d^oQvfJot 20 rum , et accipere suffragium a iudicibus totius ne- 
t« noXXd xQrjfidrwv yivovrai re xai navovrat. xai quitiae est principium et terminus: est quoque hoc 
bXws fda rts iariv avrrj ndvrcov dcpoQfirj rcov xaxwv, sacrorum eloquiorum mirabile et verum, quod ava- 
xai rd ye aQyvQoXoyeXv rde aQxds ndarje iari novrj- ritia omnium sit mater malorum, et maxime quando 
Qiae nQooifitov re xai neQae' xai ianv dqa xai rovro non privatorum, sed iudicum inhaeret animabus. 
rcdv &eiav Xoylwv d , avfiaarbv re xai dXrj&eararop 25 Quis enim sine periculo non furetur, quis non latro- 
rb rrjv cptXaQyvQlav ndvrwv elvat firjreQa rcov xa- cinabitur sine reatu administratorem respiciens ? illum 
xcov, xai fidXtara brav firj raie rcov iStwrwv, dXXa namque videns omnia auro vendentem, et praesu- 
Trtts rwv aQxbvrwv iyyivrjrat xpvxaXs. Tis yaQ ovx mens quia, quicquid egerit illicitum, hoc pecunias 
uv dxtvSvvws xXinrot, ris Si oix dv Xrjarevaetev dv- dando redimet. Hinc homicidium et adulterium et 
ev&wa, eis rrjv dqxrjv dno{3Xinwv xdxelvrjv oqwv 30 invasiones et vulnera et raptus virginum et com- 
dnavra xQvaiov ntnQciaxovaav, xai &aQQcov cos, bneQ merciorum confusio et contemptus legum et iudicum, 
av nQcit-etev dronov, rovro xQrjfiara Sovs i^wvrjaerat; omnibus haec venalia proposita esse putantibus, tam- 
ivrei&ev dvSQocpoviat re xai fiotxeXat xal efoSot xai quam aliquid optimorum mancipiorum. Sed neque 
nXrjyai xai aQnayai naofrivwv xai navrjyvQewv avy- sufficiemus considerate exponere, quanta ex furto 
xvaets xai xaracpQovrjaeis rcov re vbftwv xai rcov aQ- 35 provincialium iudicum fiunt pessima, nullo eos prae- 
xcbv, ndvrwv airde coviovs nQoxeXa&at vofu&vrwv, sumente cum fiducia redarguere, cum illi repente 
wsneQ rt rwv xaxiarwv dvSQanbSwv. Kai ovx dv cingula se emisse pronuutient. 
aQxiaatftev nQOSevvoeXv re xai awrjyeXa&at, bnbaa xai 
ix rrje xXonrjs rwv intxwQtwv aqxbvrwv yiverat #«- 
Xend, ovSevbs avroXe &aQQOvvroe fterd naQQrjaiae int- 40 
rtfidv, ixeivwv ev&ie rb rde aqxds wvrjaaafrai nQO- 
taxofiivwv. 



fisco inferri oportuit, si is qui magistratum gerit puris manibus uteretur, haec si in •proprium usum con- 
vertat is qui magistratum gerit, inopemque nobis collatorem reddat, inopiam illius per ipsum effectam 
nobis imputat. Quot vero scelera praeterea committuntur, quae ad horum furtorum causam merito re- 
ferantur? Nam qui provinciales magistratus gerunt, ad hoc lucrum attenti cum multos sontes dimittunt, 
vendentes iis delictum, tum multos insontes condemnant, ut sontibus gratiam faciant: neque id in pecu- 
niariis solum causis agunt, sed etiam in criminibus, ubi vita in discrimine est. Itaque fugae fiunt ex pro- 
vinciis: atque confluunt huc lamentantes omnes, et sacerdotes et decuriones et cohortales et possessores 
et plebeii et coloni, magistratuum et furta et iniurias merito obiurgantes. Neque haec sola iam fiunt, 
verum etiam civitatum seditiones et poptdares tumultus ex pecunia pleraque et concitantur et sedantur. At- 
que omnino unus hic est omnium malorum fons, et quod pecuniae exiguntur a magistratibus id quidem omnis 
nequitiae principium idem et finis est: sane inter divina quoque eloquia admirabile et verissimum illud est 
avaritiam omnium matrem esse malorum, maxime quanao non privatorum, sed magistratuum animos in- 
vasit. Quis enim non furetur secure, quis non lairocinetur imjpune , si ad magistratum respiciat eumque 
videat cuncta auro vendere, seque quicquid turpe commisent id pecunia data redempturum confidat? 
Hinc homicidia et adnlteria et invasiones et verbera et virginum raptus et publicorum conventuum turbae et 
contemptus tam legum quam magistratuum , cum omnes credant eos venum expositos esse quasi quodlibet 
vilissimum mancipium. JNec facile sufficiamus reputare et exponere, quot damna ex furtis magistratuum 
provincialium oriantur, cum nemo eos ingenue increpare audeat, quippe qui statim, quod magislratus eme- 
rint, causentur. 



5 avrwv L || 6 anoXoyCC,erai L || 14 iartv otn. L 
16 ndvrwe wSvQOfievot L || 17 xai ante yewQyoi om. L 
21 XQ1t lftr(OV om - G. Leg. (dnb) xQ t lt xaro}V ^ II 23 x«t 
rbye Le] xai rotye M§ 25 Xoyiwv\ Paulus ad Timoth. 
I, 6, 10 || 26 rcbv om. L || 29 dvev&vva] dxivSvva L \\ 
32 * i^wvrjarjrat M i^wvrjaetre L || 33 re om. L || 37 xa- 
xtarwv] optimorum (t. e. xaXXiarwvt) g || 39 ^«Ac7r«t 
M || 40 9aQQoi>vTos] roXfiwvroe Ij 

1 infieri V x \ qui] qu» (quod?) V 1 || 2 utende R || 
4 post habet verha puris utende manibus repetit R* || 
innopiam R || 5 Quanta] Et quanta T vulg. || 6 * impie 
talia libri || furorum R*V* futurorum R? || relata] reto 



relatam R l || 7 occasione V 1 H 8 exceptionem V || 9 quidc 
R> || eius V || 10 noxii RWT || 11 pecuniarias R a || 

13 fugaeque fiunt ex vulg.] fugiunt exeque R l V fugiunt 
aeque ex /2 2 a/., fugiuntque ex Heimbach || confluit R \\ 

14 ingemiscentes vulg. || 17 fiunt] pecuniae causa fiunt 
vulg. || 20 et accipere] et om. R || 21 haec V || 24 ineret 
R x || 26 administratorem R^V-] ad administrationem 
R*V* || illud namque videre V || 27 auro omnia R l| 
28 hoc] ob V || 29 redimeret et (et del. V 2 ) hinc V || 
30 commerciorum] commendatiorum R \\ 33 aliquod / 
vulg. || optimorura] vilium vulg. || 34 considerare et 
exponere vulg. || furto V a \\ 35 fiunt] fuerit R || 36 re- 
petenti R 



SUFFKAGIO FIANT 



67 



Nov. VIII 1. 2 



CAPUT I. 

Tavxa anavra xad"' eavrovs (3ovXevadfievot xdv- Haec omnia apud nos cogitantes et hic quoque 

rav&a xotvcovbv rov ftovfovfiaros naqaXafibvres rfjv participem consilii sumentes eam quae a deo data 

ix d-eov SeSoftivrjv rjfuv evffe^effrarr\v ovvoixov, xai nobis est reverentissimam coniugem, et tuae celsi- 

rfi fffj ye vneqoxfi rb nqdy/ta xotvcoadftevot xaC ri xai tudini causam communicantes et quiddam etiam a 

naqd rfjs afjs Xafibvres povXfjs, ini rbvSe rbv d-eiov 5 tuo sumentes consilio, ad hanc sacram venimus 

A iXrjXv&ajuev vofiov St* ov d , effnit > ofiev, firjre legem: per quam sancimus, neque proconsulariam 

av&v7tareiav firjSefiiav ptfjre rfjv fiixqt vvv xaXovfie- ullam neque hactenus vocatam vicariam neque comi- 

vrjv fiixagiav fir)re rbv xbfirjra rrjs ecpas fir)re dX- tem Orientis neqUe aliam quamlibet administratio- 

Xrjv oiavovv dqxv v > ftrjre vnari,xr)i> fir)re fjyeftovtxfjv, nem , neque proconsularem neque praesidalem , quas 

.ae Sr) xovaovXaqias xai xoqqexroolae xalovciiv (a>v 10 consularias et correctivas vocant (quarum expressim 

nvcov qrjrcbs fiefivTjrai f) vTtoxeifiivrj rcoSe rjficov rco meminit supposita huic sacrae nostrae legi descriptio, 

d"eico voftcp dnoyqatpf), «s Sfj xai ubvas vnb rovSe quasque solas sub hac lege ducimus) , dare aliquod 

rbv vbfiov ayofiev), SiSovai n suffragio*' ftrjSe ineo suffragium neque pro administratione quamlibet do- 

t7/s doxrjs rijv oiavovv Soaiv fir)re dqxovrt firjSevi nationem, neque iudici ulli neque horum qui circa 

/ur)re rcov neqi ras dqxde nvi fttjre irioco nooeconco 15 administrationem sunt alicui neque alteri per occa- 

xara noSfaffiv ngooraffiae' dXXd nqoixa /uev xofd- sionem patrocinii: sed gratis quidem sumere admi- 

t,ead-ai rde dgxde, fiirqia Se naoixeiv nqocpdffei rcov nistrationes , pauca vero praebere occasione horum 

vneq exdarrje SiSofiivcov ov/i(3blcov rs xai xaqrcov. quae pro singulis dantur cingulis, codicillis et char- 

Kai ydq Sr) xai vne&rjxauev dnoyqatprjv rcoSe rcq tis. Nam etiam subiecimus descriptionem huic no- 

d-eicq r)ficov vbficq Srjlovaav, xi nqoerjxbv ianv exd- 20 strae sacrae legi declarantem, quid competat unam- 

arrjv dqxijv naqixeiv rj eie rb &eiov rjfidiv laterculov quamque administrationem nostram praebere in sacro 

rj eie rb Sixaarrjqiov rr t s jrije vneqoxrje nqowdoei rcov nostro laterculo aut in foro tuae celsitudinis occa- 

xcoSixiXXcov rj ovfi(3oXcov rj nqosrayfidrcov oiere ixeivo sione codicillorum aut praeceptorum : unde et illud 

[re] oweordX&ai xai fir) naqi^eiv avrcq fieydXrjv a'i- adbreviatum est, ne praestet illi maximum damnum. 

ofrrjoiv. 25. 

CAPUT II. 

B 'ExeXvo fiivroi Stoqi^ofiev, rb x°V l ' ctl rov /?**«- Illud tamen deceniimus oportere vicarium Asianae, 
qiov rfjs Idaiavrjs, ovra Se xai dqxovra rrje Haxana- qui est quoque iudex Pacatianae Phrygiae , non ul- 
vrjs (pqvyias, firjxin fiev ovrco nqosayoqevea&at, dXXd terius qiiidem ita nuncupari, sed de cetero comitem 
rov Xotnov xbfirjra <Pqvyias Ilaxariavfjs dvofid&o&ai, Phrygiae Pacatianae nominari, et percipere de fisco 
xai xofci^eo&at ix rov Srjftooiov , aneq xai vvv nqo- 30 quae etiam nunc occasione annonarum et capitorum 
tpdaet dvvovcov re xai xantrartcbvcov vneq exariqae pro utraque admiuistratione percipiebat, nihil horum 
dgxfje iXdftBavev, oiSevbe iXarrovfiivov rovrcov xai imminuto; non autcm duobus officiis uti, sed per- 
ftrj Sio rdgeot xqyff&at, dXXd dvafiiyelffav exariqav, mixtum et iudicis et vicarii unum esse, comitianum 
rfjv te rov dqxovroerfjv re rov fStxaqiov, fiiav yeve- existens et nominandum, periculo functionum publi- 
cr&at, xoutrtavfjv ovadv re xai 6vofiat,ofiivrjv, rov 35 carum et ei et omnibus similiter imminente, ut- 

xivSvvov rcbv Srjfiofficov cpoqcov avrcq re xai otdfftv 
bftoicoe inbvroe — ola fitae rdf-ecoe xa&effrcoarje , ftfj 

cap. I — /// extant B 6, 3, 1 — 3. 

I. Hacc omnia nobiscwn perpendentes, et hic t/uotjue participe consilii assumpta coniuge piissima a deo 
nobis data, atque etiam cum tua sublimitate re communicata et aliqua parte a tuo consilio petita, ad divinam 
hanc legem venimus: per quam sancimus, ne quis neque proconsul neque qui adhuc vocatur vicarius neque 
comes Orientis neque alius quilibet magistratus neque consularis neque praesidalis , quos consulares et 
correctorios vocant (quorum diserte meminit notitia sacrae huic legi nostrae subiecta, quos quidem etiam 
solos huic legi subicimus), ullum suffragium det, neque ullam pro magistratu donationem neque ulli 
magistratui neque cuiquam eorum qui circa magistratum sunt, neque alii personae patrocinii nomme: sed 
ut gratis accipiant magistratum, modica vero praebeant symbolorum et chartarum nomine, quae pro quo- 
que magistratu dantur. Namque etiam notitiam subiecimus sacrae huic nostrae legi quae declaret, quid 
quemque magistratum vel sacro nostro laterculo vel iudicio tuae sublimitatis pro codicillis aut symbolis 
aut mandatis praebere deceat: ita ut id restrictum sit nec magnopere ab ipso sentiatur. 

II. Illud tamen definimus, vicarium provinciae Asianae , qui etiam Phrygiae Pacatianae praeest, 
non amplius ita appellandum esse, sed in posterum comitem Phrygiae Pacatianae nominandum, atque ex 
fisco ei danda quae etiam nunc annonarum et capitationum nomine pro utroque magistratu accepit, ut 
nihil ex his immmuatur; nec duobus officiis utatur, sed mixtum utrumque, tam jfraesidis quam vicarii, unum 
fiat, quod comitianum et sit et nominetur: ut periculum publicorum tributorum et ipsi et omnibus similiter 



4 ye M] re L || 7 ftfjre Heimbach] ftrjSe ML || 8 fifjSe 
rbv L || dXXrjv rfjv oiavovv B || 9 ae — xaXovOtv om. 
B || 10 xovaovXaqiove re xai M\\ xoneoroqlae L || 11 rcq 
&eicq rjftcbv LB || 13 sufragion M oovcpqdytov L ini /3orj- 
&eia Ms.v., B || * fifjre libri \\ 14 sq. fifjre — ftrjre rtbvB] 
firjSe — firjSe rtov ML || 15 * ftrjSe libri || nqoocbncq om. s || 
18 xai ante xa°id>v om. L 1 || 21 naqi^etv f)] f) om. s || 
rbv d~elov L || laterculon (s. v. rjrot rafteiov) M Xariq- 
xovXov L rafteiov B || 23 xcoStxiXXcov rj ovftf3bXcov] 
codicillorum g- 1| 24 re M, om. L || 28 ftfjv L || 31 xantra- 
rtcbvcov] xantrartdvcov rjrot xecpaXrjrtcbvcov xai ovv- 
reXeiv (sic) M xanircov Lg xecpaXrjrtcbvcov B || 32 rov- 
rov L || 33 Svai B || exariqav om. g || 34 yiveo&at B || 
37 inbvroe Scrimger (s)] e'novros M inovroe LB 

2 datam F l || 3 coniugem] coniungere R || 4 quidam 



R || 5 uelimus R 1 || 6 proconsulari** P l || 7 uica- 
riam] uica uia R || comitem] committere R jj 10 con- 
sulari** V^ consulariuas R jj corretiuas R || 11 suppo- 
sita] F 2 suppl. in spat. vac, sub R || 12 dicimus RVT || 
13 per aministrationem R 2 || qualibet R*V 3 \ donatione 
R X VT || 15 occasionem — 20 declaran scr. R 2 tn ras. 
2 versuum || 16 quidem om. R || administrationem R || 
17 occasionem V 1 1| 18 pro singulis (cingulo pr.) dantur 
cingulis et cartis et codicillis Z?( 2 ) pro cingulis dantur 
et cartis T vulgo; delendum vid. cingulis || 19 sq. no- 
strae om. V, legi scr. V 3 in ras. 5 — 6 litt. || 22 occasio- 
nem RV l T || 24 est om. R 1 || 26 tamen] tm ^|| 27 qui 
est] quia R a \\ pacatione R 1 \\ 28 de cetero] de cetero 
quidem R || 29 pacationene R 1 pacatione V 1 || 30 occa- 
sione] de fisco occasionem V 1 || 32 uti om. R 1 || 34 nomi- 
nando RVT 

9* 



Nov. VIII 2—5 



68 



UT IUDICES SINE QUOQUO 



Sir^o^fitij^ abrrje navreXcbs, dXXd xara fiiav anavratv pote uno officio constituto, non dividendo penitus, 
orffarsvofuvwv owi%eiav — , xouvCpftivrjv /uivrot xai sed per unam continuationem militantibus univer- 
abrrjv Std ro StnXovv rov xtvSivov ras dwovas xai sis: quod accipiet tamen propter duplex pericu- 
xantrari covas , dnso exarioa nQcbrjv ixofti&ro raf-ts. lum annonas et capita, quae utrumque pridem per- 
uij ftijv erioae rtvde aoxetv rbv nocorjv ftev fiixdotov, 5 cipiebat officium. Non tamen in altcra quadam ad- 
vvv Si neQifiXenrov xdftrjra rrjs Haxanavrje <Povyiae, ministrare pridem quidem vicarium, nunc autem 
ovx S%ovra navreXtoe ovSeftiav fterovoiav iv rals spectabilem comitem quam in Pacatiana Phrygia, 
dXXate raie tks Idoiavije Stotxrjoetos inaQxiaie, dXX' non habentem penitus ullum participium in aliis 
fyovra fiiv rrjv rov neotfiXinrov xoftrjroe ri)e LTaxa- Asianae dioceseos provinciis, sed habentem quidem 
rtavijs <t>Qvyiae intowfiiav, aQxov/uevov 8e ftovy rfj 1 spectabilis comitis Pacatianae Phrygiae cognomina- 
naxanavjj, xafrdneo einovres iffrrjftev, <pQvyiq.' tionem, contentum vero in sola Pacatiana, sicut 

praediximus, Phrygia. 

CAPUT III. 

r Avrb Se rovro xai ini &ariQov rov nQcbrjv Hoc autem ipsum et in alterutro pridem vicario 
(3tx(tQiov StoQitfluev, tpaftiv 8r) rov xard rrjv ILovrt- definivimus (dicimus autem eum qui est in Pontica 
xi]v Stoixrjotv disre fti) Svo xa&eordvat rb Xotnov, 15 diocesi), ut non duo consistant de cetero, sed unus, 
dXX' k'va, xoftrjra ftiv raXarias nQtorrje bvofiatpfte- comes quidem Galatiae primac nominandus et habi- 
vov, xai e%ovra xai rijv xard rcov orQaniorcdv i§ov- turus ctiam super milites potestatem, sicut habet et 
oiav, xa&dneQ k'%et xai vvv, xai rde exariQae aQxrjs nunc, et utriusque cinguli percepturus annonas, non 
xoftt&fievov otrrjoete, ov ftijv e%co rrjs nQcorrje raXa- tamen foris primam Galatiam. Nullam enim ei aliam 
T*«s. ovSejuiav yaQ avrco iriQav navreXcbs SiSofiev 20 penitus damus habere potestatem in ulla Pontica 
e%etv i^ovoiav xar' ovSefttds Uovrtxrje inaQxias, dXXd. regione, sed in sola Galatia prima; officio quidem 
xard ftbvrjv raXariav rirjv nQcorrjv. rrjs rdgecbs re miscendo et secundum unam, sicut dictum est, in- 
bfioicos dvafttywftivrje xai xard uiav, cbs eiQrjrat, tellegendo et numerando coniunctionem, comitiano 
voovfiivrjs xai dQtfrftovftivrje owi%etav, xofttnavrje ov- existente et nominando, nulloque penitus eorum ad 
orjs re xai bvouat,oftivrjs • xai ovSevbs navreXcbs ^|25alios habente aliquam differentiam , sed unum essc 
avrcbv nQos rovs dXXovs k'xovrbs rtva StatpoQav, dXXd officium sub uno iudice unius provinciae praesule: 
ftiav elvat rd^tv, vy evi rerayftivrjv aQxovrt, fitas omni similiter officio una cum SUO iudice circa fis- 
inaQxias rjyovftivco' ndorje bftoicoe rrje rdj-ecos ctfta calia periculum SUStinentG. 
rco Ofcbv avrcbv aQxovn neQi ra Srjfibota xtvSvvev- 
oiorjs. 30 

CAPUT IV. 



(A) OvSevi Se aQ%ovrt navreXcbs ifiejuev ovre no- 
Xtrixcb ovre orQartcortxcb ixniftnetv iv rals nbXeotv 
rrjs inaQxios, rjs aQxet, rovs xaXovftivove ronorrjorj- 
rde, ytvcboxovotv, tbs ei rotovro t* nQa£atev, avroi 



Nulli quoque iudici penitus concedimus neque 
civili neque militari mittere per civitates provinciae 
quibus praesidet eos qui vocantur loci servatores: 
scientibus quia, si quid tale fecerint, ipsi cadent ad- 



navreXcoe ixneoovvrat rrje aQxije ol &aQQrjoavree eri- 35 ministratioue, praesumentes alios in suum officium 
Qove eie rijv iavrcbv rdj-tv iftfiiftd&tv. elevare 

CAPUT V. 



E Avrb Si rovro cpafiev xai ini rov XaftnQord- 
rov xbftrjros rrje etoae xai rov XaftnQordrov aQxovros. 
xdxeXoe ydo ftiav aQxijv dfttporiQae notovfte&a, e'xov- 

V—VIII extant B 6. 



Hoc autem ipsum dicimus et in clarissimo comite 
Orientis et clarissimo iudice. Et illic enim unam 



rap. 



3, 4- 



incumbat (quippe cum unum sit of/icium, nulla plane eius divisione facta, sed omnibus coniunctim militan- 
tibus); ut tamen et ijpsum propter duplex periculum annonas illas et capitationes accipiat, quas singula 
officia antea accipiebant. JNeque vero alii ulli provinciae praesit vicarius qtti quondam erat, iam 
autem spectabilis comes Pacatianae Phrygiae, neque omnino ullam cum ceteris Asianae dioeceseos pro- 
vinciis communionem habeat, sed et spectabilis comitis Pacatianae Phrygiae appellatione utatur ct sola 
Pacatiana Phrygia, sicut ante diximus, contentus sit. 

III. Hoc ipsum vero in altero quoque qui erat vicario, eum dicimus qui in Pontica dioecesi est, de- 
cernimus: ut in posterum non duo constituantur, sed unus, qui comes Galatiae primae nominetur et in 
milites quoque potestatem habeat, sicuti etiam nunc habet, et utriusque magistratus annonas , non tamen 
extra Galatiam primam, accipiat. Nullam enim ei aliam potestatem in ulla omnino Pontica provincia 
damus , sed in sola Galatia prima. Officium quoque simihter misceatur ac pro uno atque coniunclo, ut 
diximus, habeatur et numeretur, quod comitianum et sit et nominetur: neve quisquam ex illis ullam a 
reliquis discrepantiam habeat, sed unum sit officium, uni magistratui, unius provinciae praesidi subiectum : 
ita ut totum similiter officium una cum suo magistratu periculum circa fiscalia subeat. 

IV. Nulli vero prorsus magistratui, neque civili neque militari, permittimus , ut in civitates provin- 
ciae, cui praeest, eos qui locum tenentes vocantur mittat: ut si tale quid fecerint, sciatit se ipsos omnino 
potestate privatum iri alios in locum suum substituere ausos. 

V. Hoc ipsum vero dicimus etiam de clarissimo comite Orientis et de clarissimo praeside. Nam ibi 



2 xai avrrjv om. e || 3 dvbvas L 1 || 4 xantrariovas 
M xdntra Lg xetpaXrjritovae B || 9 ini%ovra B || rrjv 
LB] om. M || 13 rtb nQcbrjv fiixaQi Se coQi^to/isv L l || 
16 nQtorrjs] rje compendium in ras. L 7, || 17 rrjv om. 
M |J 18 vvv] Xatb L || 23 bftoicoe om. e || 28 i%bfievoe 
M \ 31 — 36 cap. IV om. LB || 35 navreXcbe om. e |j 
37 airb] avr* L l || 39 ydo om. L a 

1 uno] in II 1 || uidendo R l || 2 continutiaonem jR |j 
3 tamen Ii] tui VT \ 4 annonis R l || utrumquc pri- 
lem] utr»« quid V 1 utraque quid V 3 || 5 offitio 



V || aministrationem R a || 7 ijuani] quem V' 1 || phrygie 

V frigie R || 8 habente R || 9 dioeceseos provinciis Con- 
tius] prouintie diocesibus Ubri || habcnte R* || 10 paca- 
tione R X V X || 14 definiuimus] leg. definimus? |j eum om. 
V X T || 16 quidam V |J 17 habet] habes R a || 19 tn. 

V || nullam enim] et nullam V || aliam ci R \\ 20 nulla 

V || 21 primo VT || 24 nominando] numerando R || 
25 habente] eorum V || 26 praesulem R 1 || 33 soci R l || 
34 quia] a m ras. V || perfecerint R || 35 suum] suos 
R a usuum V a || 37 sq. comite orientis et clarissimo 
om. iJ 1 



SUFFKAGIO FIANT 



G9 



Nov. VIII 5—7 



roe ftsv xai rb rov neqtpiXenrov xb/urjroe rrje 'Ecbae administrationem utramque facimus, habente quidem 

ovofia, ral-BOJS Se fitas dqxovros xofttrtavrjs ovorjs re et spectabilis comitis Orientis nomen, officio vero 

xai ovofia^ofievrjs, xai r?js nqcbrrjs jubvrjs Jfvqias xai uno praesidente, comitiano existenti et nominando, 

raiv Kvqqrjartxcbv rjyovftivov, xai ras exareqas bqxrjs et primae solius Syriae et Cyristensis praesidente et 

e'xovros atrrjoeis. ev iatq ydq rols f3txaqiots xaxelvov 5 utnusque administrationis annonas habente. Aequa- 

ri&eptsv, tosrs tifia xai avrbv rfj nst&oftevrj avrtb lem namque vicariis et illum ponimus, ut et ipse 

rdgst xtvSvvsvstv vneq re rrjs rtbv Srjfioaicov eis- cum subiecto sibi officio periculum habeat et pro 

nqdt-ecoe vneq re rrje noXtrtxrje xai Srjftoaias xara- fiscalium exactione et pro civili et publica disciplina. 
ordaeojs. 

CAPUT VI. 

g BovX6fie&d ye ftt)v anaat rdis aqxovat rcbv r)fie- 10 Volumus autem omnibus iudicibus nostrarum pro- 
xtqojv enaqxiaiv ndvras vnoxeia&at, rovs /isv iStcb- vinciarum omnes subdi, privatos quidem secundum 
r«s xard rb rrjs dqxrjs iStov ini ndaats airiats xai quod cinguli proprium est, in omnibus causis et 
ndaais xorjftartxals re xai eyxXr\uarixais nqocpdaeot, universis pecuniariis et criminalibus occasionibus; 
rovs Si ye iv arqareiats bvras xai vnb iStxovs dq- qui vero in militiis constituti SUnt, etiam istos 
xovras rerayftevovs xai rovrovs oiSev rjrrov nqocpd- 15 nihilominus occasione fiscalium et criminum subdi 
aei Srjfioaicov re xai eyxXrjftdrojv vnoxeia&at ndat rqo- omnibus modis ei. Sed etiam eos qui hinc descen- 
(Z) nots avrbis. 'AXXd xai rovs evrev&ev xartbvras dunt ex quolibet foro, qui quascumque execuntur 
rff oiovSrjnore Stxaorrjqiov xai rds oiasovv fteraxet- sententias, licet provinciarum iudicibus non sinere 
qi^oftevovs yjrjfovs il-eivat rovs rtbv inaqxtcbv dq- amplius aliquid quam sacra nostra constitutione dis- 
xovras ftr) ovyxcoqeiv nXeibv n rtov rrj d'eiq r,ftcbv 20 positum est percipere sportularum, scientibus quia, 
Stardj-et Strjyoqevfievcov Xafiftdvetv sportulftw, ytvcb- si hoc neglexerint, omne damnum ex hoc nostris 
axovras cbs, ei rovrov qq&vfir';aeiav, naoav t,rjfiiav collatoribus illatum ipsi persolvent. Damus autem 
ivrsvfrev rois rjfisriqots vnorsXioiv inayoftsvrjv avroi eis licentiam et referre de eo non solum ad iudices 
xara&rjaovai. JiSofiev Se avrois dSetav xai yvcoqi- a quibus sunt missi , sed etiam ad nos ipsos, ut nos 
£,eiv Trt neqi rovrov ftr) ftbvov eis rds dqxds , i^ 25 haec agnoscentes causam competenter exequamur. 
cbv eiaiv oi areXXb/xevoi, dXXd xai eis rjfibs avrovs, Si autem ipsi aliquos invenerint propter dignitatis 
cosrs rjftds ravra ytvcoaxovras rco nqdyftart nqos- et cinguli supercilium nostris collatoribus violentias 
rjxbvrcos inel-ievat. Ei Se xai avroi nvas evqotsv irrogantes, licentiam eis damus et examinare vio- 
Std rrp> ix rr)s dgias r) rfjs ^cbvrjs vneqoxpiav rovs lentias et reos inventos privare cingulo et nostrum 
rjfteriqovs vnorsXeis dStxovvras, aSetav avrois SiSo- 30 ordinem in provinciis adimplere, hoc quod etiam 
ftev xai igerd&tv rd dStxrjftara xai rovs vnev&vvovs veteribus dictum est legibus. Sicut enim eos omni 
evqtoxoftevovs dcpatqeiofrat rrjs ^cbvrjs xai rr)v rjfteriqav iniusto lucro prohibemus , ita etiam pure cingulis 
rd^tv iv rdis inaqxiats nXrjqobv, rovro bneq xai rois utentes omni honoro et reverentia et honestate frui 

dqxaiots Strjybqevrai rcbv vbftcov. cbsneq ydq avrovs sancimus. 
navrbs dSixov xeqSovs siqyoftsv, ovrco xai xa&aqais 35 
rais dqxais xexqrj ftevovs ndorjs rtftrjs re xai aiSovs 
xai oefivorrjTos anoXavetv d'eani%Ofiev. 

CAPUT VII. 

H Ovrco roiwv rjftiv rcbv dqxcbv Staxexqtftevmv Sic igitur a nobis cingulis discretis convenit eum, 
nqosrjxet rbv ivrav&a naqaXa/3bvra rrjv dqxrjv fterd qui hic acceperit administrationem, cum dei memoria 
rrjs rov &eov ftvrjftrjs ivavriov rjfttbv, rj eXneq rjfiiv 40 coram nobis, aut si non vacat, coram tua celsitu- 
obx eirj axoXr), ivavriov rrjs re arjs vneqoxrjs, xai rcbv dine , et qui tuam rexerint sedem , et qui semper 
aei rbv abv xaraxoa ftrjaovrcov tyqovov, rov re aei 

17 sq. Hanc cap. VI partem (Z), item cap. VII et VIII (H — I ?"«.) multifariam decurtata exhibet Epanaaoae 1 , i — 5. 

quoque unum ex duobus magistratum facimus, qui sjpectabilis quidem comitis Orientis nomen habeat, uni 
autem imperet officio quod comitianum et sit et nommetur, atque soli primae Syriae et Cyrrhesticis prae- 
sit et utriusque magistratus annonas habeat. Ex aequo enim cum vicariis eum quoque ponimus: ut et 
ipse una cum officio ei subiecto et de fiscalium exactione et de civili atque publico statu periclitetur. 

VI. Volumus autem, ut omnes omnibus nostrarum provinciarum magistratibus subiciantur, privati 
quidem secundum propriam magistratus rationem in omnibus causis omnibusque et pecuniariis et crimina- 
libus casibus, qui vero in militia sunt et propriis subditi magistratibus, ii quoque nihilominus fiscalium et 
criminum nomme omnibus modis iis subiecti sint. Sed etiam qui hinc ex qualicumque iudicio proficiscuntur 
et qualescumque sententias exequuntur, quominus plus quam sacra nostra constitutione dispositum est spor- 
tularum nomine accipiant, magistratibus provinciarum licet prohibere: qui si hoc neglexerint, sciant omne 
damnum inde subditis nostris illatum ipsos persoluturos esse. Damus autem iis veniam ut de hac re non 
solum magistratus , a quibus pendent illi delegati, sed etiam nos ipsos certiores reddant: ut nos haec 
cognoscentes rem, ut aecet, persequamur. Si quos vero et 'ipsi dignitate vel cingulo superbientes in- 
iuriam subditis nostris inferre reperiant, potestatem iis damus et in maleficia inquirendi et quos sontes 
deprehenderint cingulo privandi, nostramque vicem in provinciis obeundi , id quod etiam veteribus legibus 
constitutum est. Quemadmodum enim eos omni iniusto lucro arcemus, ita etiam, qui integre magistratibus 
usi sint, ut omni et honore et reverentia et auctoritate fruantur sancimus. 

VII. Ita igitur magistratibus a nobis distinctis par est eum, qui hic magistratum accepit, cum 
dei memoria coram nobis, aut si nobis olium, non sit, et coram snbJimitate tua, qwque tuam scmper sedem 



4 xvqeortxcbv L xvqtartxtbv H xvqtevrixcbv M \\ 
5 xdxeivovs B || 7 rrjs rcbv — bniq re om. M || 8 vneq 
re) xai vnsq B || 13 re om. LB || 14 Orqartdis B c \\ 
xai — rer ayftivovs om. s || 17 avrco MBs || 19 rcbv 

om. B || 20 nXei rt L l || '21 sportulom (s. v. avvrj) M 
ovvrj&ettbv B vneqavvrj&ettbv L || 22 rovrov L || qa- 
&vftrjaatev LB || 23 vnorsXeoetv L || 32 rr)s t,tovrjs 
LB Epan.] ^cbvrjs M || 39 naqaXafipldvovra B || 40 ivav 
riov (ita L 2 in ras. 5 fere litt.) rrjs ys rrje orjs L [j 
42 dei prius om. s 



1 utraque R || habentem libri || 3 existente vulg. \\ 
4 cyristensis V\ oritensis B> sciritensis R 2 || 6 ut et] et 
om. RT\\ 12 proprium primum est RV 1 proprium prae- 
mium estF 2 vulg. || 17 qui om. V x \ 21 negleserint R l || 
22 persoluerent R || 23 de eo] deo R l || 25 agno|agno- 
scentes.fi || 28 eis] ei RT || uilentias V^W 29 et nostrum] 
et om. .R 1 || 33 honore] labore (al. honore mg. R 2 ) R || 
fru* V a || 39 *hic] sic libri || aministrationes ^|| 40 co- 
ram] cor V % in ras. || si non] sine .fi 1 ; hg. si (nobis N 
non? || tua] tue V a \\ 41 erexerit R 



Nov. VIII 7 



70 



UT IUDICES SINE QUOQUO 



ivSogordxov xbftrjxos xcov &sitov rjftibv largitiono>*> fuerit gloriosissimo comite sacrarum nostrarum lar- 
xov rs ivSo^ornrov quaestoroe rov &eiov rjpcov naXa- gitionum et gloriosissimo quaestore sacri nostri pa- 
riov xov re ivSo^ordrov xbftrjxos xtov diiavra%ov latii et gloriosissimo comite ubique sacrarum nostra- 
&eiwy r)(i(ov privatwr, naQovroe Sr) xal rov xard rum privatarum, praesente quoque et per tempora 
xmoov fisyaXo7iQeneardrov x^orovXaQiov xtov &eitov 5 magnificentissimo chartulario sacrorum nostrorum 
tj/idiv xoirtovtov xov xoXs avftfiofois rovroie rols naQ ' cubiculorum , qui codicillis his apud nos ministrat, 
ijfiiv vnrjQerovfiirov , oqxov SiSbvai, fir/Sevl navxsXcbs iusiurandum dare, nihil penitus nec quodlibet se 
ftr t Ss onovv naQt%sw fir)rs nQOfdosi Sooecos ftrjrs praebere neque occasione suffragii neque patrocinii, 
TTQooraoias, /ir;Se inayycikaofrai, firjSe ix rrjs inaQ- neque promittere neque de provincia protiteri diri- 
%ias ofioXoyfjaai areXXeiv, ftrjre roXs ivSogoxdrois inaQ- lOgere neque gloriosissimis praefectis neque aliis cin- 
■/ois fir)re rols dXXots rols rds d^xds fyovoi ftrjre roXs gula habentibus neque qui circa eos constituti sunt, 
nsQt avrovs xa&eorcbai /irjrs sreQto rivi xard nQo- nec alteri cuilibet per occasionem patrocinii; sed 
(paoiv nQooraaias. dXX' disneQ d/uta&ov Xaftfidvei rrjv sicut sine suffragio accepit administrationem , a pu- 
aQxrjv, nQosXaitf3dvst rs naod rov Srjftooiov rds oirf)- blico percepturus annonas (has enim solas accipcre 
oets (ravras yaQ Sr) xal fiuvas Xafifidveiv avrbv ifie- 15 eum sinimus), sic eam puris custodire manibus, deo 
ftev), ovrtos avrijv xa&aQais cpvXdl-ei rals x £oa h & £ <i> et nobis pro ea redditurus rationem. Sciat enim et 
re xai rjfxiv xbv vneQ airrjs vfigtov Xbyov. "Iarto tua celsitudo et qui post te easdem conscenderint 
yaQ r) arj vneQoxij xai oi fisxd as xbv avxbv imflrj- sedes, quia, sive ipsi praesumpserint accipere quic- 
oofievoi &q6vov, tos, sixs aixoi &aQQf)osiav Xaflsiv xt quam ab illis qui ad praedictas administrationes 
naQa xtbv eisxds eiQrjfievas aQxds naQtbvxaiv e'ixe oi 20 accedunt, sive proceres ipsi, sive etiam officium 
naQaSwaaxevovxes avxols s'irs xai r) t«|«s r) or) ns- tuum, ultra ea quae occasione consuetudinura a 
QaixeQto xtbv nQOfdaei ovrrj&eicbv naQ* rjftcbv avxois nobis eis definita sunt (quae scilicet et sufficere 
ibQiafiiviov (aneQ Sr) xai aQxeXv fiova vofiiZpvres Si- sola putantes dari decrevimus), non in parvis poena 
Soo&at SitoQioaftev), cbs ovx iv /uxqoXs r) noivr) ye- fiet: sed maximi quidem iudices accipere aliquid 
vrjoerat- dXX' oi /tev fteyioroi aQxovres oi XafisXv xi 25 praesumentes ab his qui ad administrationes acce- 
&aQQr)oavxes naQa xtov ini xds aQxds naQiovxtov r) dunt, aut etiam permittentes suum officium tale 
xai ovyxtoQtjoavxes xfj oixeia xd^et xowvxb xi nQax- aliquid agere et nuntiatum non emendantes, non 
xetv, xai nQosayyeX&iv ov &eQanevovrss, cos oi fib- solum quadruplum reddent totius quantum perce- 
vov rer QanXdoiov dnoScboovoi ndv boov siXrjcpaaiv, perunt, sed etiam magnam indignationem sustine- 
dXXd xai fisydXrjv dyavdxrrjoiv vnoaxrjoovxai xai xbv 30 bunt et cinguli periculum formidabunt; et qui circa 
ini xfj aQxfj xivSwov eiXaflrj&rjoovxai. xai o'i ys eos sunt, et oboediens eis officium, si amplius ali- 
dfif' aixovs bvxss xai r) nei&o/ievrj xdi-is aixoXs, si quid quam a nobis concessum est temptaverint 
nXeXov xi xdiv na^' rjftcbv SeSo/ievcov imxeiQrjoaiev accipere, ipsique subicientur damnis quadruplae red- 
Xaj3eiv, aixoi xe inoxeiaovxai xois e%rjftitoftevots xrj ditionis et cadcnt etiam substantia et cingulo, in- 
eis xb xerQanXovv dnoSbaei ixneooivxai xs xai ov- 35 super et suppliciis subiacebunt quae congruant de- 
aias xai t,cbvrjs, nQos xco xai xi/itOQiais vnopdXXeo&at lictis eorum. 
nQenovaais xois nX.rjftfieXrjuaoi xoXs avxtbv. 

exomaturi sunt, et gloriosissimo qui semper est comite sacrarum nostrarum larcjitionem, et gloriosissimo 
quaestore sacri nostri palatii, et gloriosissimo comite sacrarum nostrarum quae ubique sunt rerum pri- 
vatarum, praesente etiam magnificentissimo qui est charlulario sacri nostri cubicuti , qui codicillis his 
apud nos inservit, iusiurandum praestare , nemini plane se quicquam neque suffragii nomine neque patro- 
cinii dedisse nec promisisse, nec pactum esse ut ex provincia mitteret, nec glonosissimis praefectis nec 
reliquis, qui magistratus gerunt , nec qui circa cos sunt, neque alii utti per causam patrocinii. Sed 
quemadmodum magistratum gratis accipit , et insuper ex publico percipit annonas (has enim solas eum 
percipere permittimus) , ita eum puris manibus geret, et deo et nobis pro eo rationem redditurus. Sciat 
enim sublimitas tua et qui post te eandem sedem ingressuri sunt, sive ipsi quid accipere ausi sint ab iis qui 
ad dictos magistratus perveniuni, sive qui iuxta eos auctoritate valent sive etiam officium tuum, ultra ea 
quae sportularum nomine ittis a nobis definita sunt (quae quidem sola sufficere arbitrati danda decrevimus), 
non levem poenam esse futuram: sed summos quidem magistratus, qui ab iis qui ad magistratus perveniunt 
accipere atiquid ausi fuerint, vel officio suo tale quid facere permiserint , nec ubi nuntiatum fuerit , rei 
consuluerint , non solum quadruplum quodcumque acceperint restituturos, sed etiam gravem indignationem 
subituros esse et periculum amittendae potestatis reformidaturos. Atque itti qui circa cos sunt, et officium 
iis subditum si plus quam quae a nobis data sunt accipere temptaverint , et ipsi iis qui damnum passi 
sunt ad restitulionem in quadruplum obligati erunt, et bonis atque cingulo privabuntur, praetcrquam 
quod poenis subicientur quae conveniant ipsorum delictis. 



\ largitionwn (s. v. naQOxtov &rjaavQtbv) M XaQVi- 
xibvtov naQOxtov rjxoi &rjaavQtov L naQoxtbv fjxoi &rj- 
aavQtbv B eiooSitov Epan. |l 2 quaestwros M xoiai- 
axtoQis h xoiaiarcoQos B Epan. || 4 priuatam M] iSio- 
xxrjxcov B et s. v. M iSioxxrjxtov nQifSdxtov L eiSixtbv 
Epan. || Srj\ Se Epan. || 6 xovxois om. LB j| 7 /trjSevi] 
nihil (i. e. ftrjSev) e || 8 naQaoxeXv B Epan. jj nQOfaaiv 
L || 9 nQoaxaoiav L || * ftfjxs — firjxs Hbri \\ 1 3 Xaft/Sd- 
vstv M || xrjv aQxrjv noooXaftfSavsi om. B c \\ 14 nQooXaft- 
ftdvsiv M pcrcepturus (t. e. nQoaXa/tfldvtov? cf. sqq.) g || 
15 xai om. Epan. || dfieftev Epan. || 16 custodire (i. e. 
fv/Agsiv?) e || 18 xov aixov inifirjobftevoi &qovov 
Epnn., quod sane praeslat || 19 d'aQQr)aetev L &aQQrj- 
aatev B || 20 s'ixs] oi xs L, || 21 avroXs] ipsi g- || naQe- 
TSQto L || 24 yevvrjoerai L yevrjoerai xovxois Epan. || 
25 xt om. Ij II 26 int] sis Epan. || xds aQxds Me] rds siorj- 
ftevas OQxas (cf 20) LB Epan. (j 32 dfavxovsL 1 1| 33 oe- 
Softivtov] ovyxextoQrjftevoiv Epan. || 33 inixeiQrjoat ev jV 
!ntxFiQr]oai /,* || M ctiroXs xe B || 36 xco] xb Epan. 



1 sq. gloriosissimo comite quaestore sacri palatii nostri. 
et gloriosissismo (sic) comite sacrarum nostrarum largitio- 
num priuatarum. praesente quoque R || 4 et om. V \ 
5 cartulario e,x cartularum corr. R |) 7 iusueneradum R \\ 
nec colibet R nequolibet V % nec quolibct V* || 9 nc- 
que deRF] et neque de vulg. || prouideri (prouiteriii 1 ) R || 
11 eos om. F\\ 13 ministrationem V x \ 14 accipere bis 
scr. R l U 15 custodiet vula. \\ 16 enim om. R* | 17 te 
oi». RT\\ conscenderit V consendunt R || 18 quia] qui 
V 1 U 19 illis R] his V eis T vulg. || praedic|dictas R || 
20 etiam] et R || 23 dari R 2 in ras. || 25 ad om. R l || 
26 permitterentes suum (um R % in ras.) R || 27 non 
emendantes suppl. V* in spat. vac. || 29 indignationcm 
magnam V || 30 cilguli (lg ex corr.) R || formidajda- 
bunt R || 32 temptauerit R l || 33 subiciuntur R 1 || 
35 suppliciis] suppli| R l || congruant RT] congruunt 
V vulg. 



SUFFEAGIO FIANT 



71 



Nov. VIII 8 



CAPUT VIII. 



8 Tovs Se ovrcos dftta&ovs naqaXaftfidvovras ras 
dqxds nqcbrov dndvrojv anovSaOfta e'xecv xQV ro r0 ^ s 
Srj/uoaiots dyqinvcos nqose'xetv, xal rovs uev dyvojpo- 
vovvras xai Seofievovs avayxrjs pterd ndorjs eisnqdr- 
reiv rrjs atpoSqbrrjros, firjSev vnoxaraxXcvo/xevovs ftrjSe 
vneo avrov rovrov xeqSoS rt navrdnaatv ivvoovvras, 
roXs Se evyvojfioat n:arqtxcbs nqoscpeqouevovs' enetra 
rb rovS rjfiereqovs vnrjxbovs cpvXarretv navraxbd~ev 
avenrjqedorovs , oiS brtovv naq' ovSevos aircbv xo- 



Eos autem, qui ita sine mercede sumunt admini- 
strationes, prae omnibus studium habere decet fis- 
calia vigilanter inspicere, et indevotos quidem et 
egentes necessitate cum omni exigere fortitudine, in 
5 nullo fiexos neque pro boc ipso lucrum aliquod 
omnino considerantes , devotis autem paterne se ex- 
hibere; deinde nostros subiectos reservare undique 
sine violentia, nihil ab ullo eorum percipientes : sed 
aequi sint in iudiciis, aequi vero in publicis disci- 
fii&fierovs. dXX' laot. fiev iv raXs Sixais, laoi Se tVlOplinis, exequentes quoque delicta, innoxios quidem 
raXs SrjftcbSeot xaraordoeotv earcoaav, inej-tbvres re undique custodientes eos qui puri sunt, reis autem 
roXs afiaqrrjfiaoi xai rois fiev avev&vvovs navraxb- imponentes secundum legem (poenam), et ita prae- 
&ev cpvldrrovres xafraqovs, rois vjtevfrvvois Se ijccn- sidentes collatoribus, tamquam patres filiis, diligentes 
#«Vt«s Ttqbs rbv vo/xov ri)v notvrjv, xai ovrcos dq- quidem eos qui sunt innocentes, qui vero rei mon- 
Xovres rcbv inrjxbcov cos dv nareqes vicov, dyancovres 15 strantur, castigantes ac punientes , omnemque iusti- 
fiev airovs dvev&ivovs bvras, vnev&vvovs Se cpaivo- tiam et in publicis et rn privatis documentis eis 
fdvovs acocpqovi%ovres re xai riucoqovfievoi, xai Ttd- servantes; et non ipsi soli hoc agentes, sed etiam 
aav Scxaioavvrjv e'v re rols Srjfcoaiocs ev re roXs iSiocs semper consiliarium talem sumentes et qui circa 
ovfi/3oXacois airoXs Scarrjqovvres' xai ovx airoi fibvoi eos sunt omnes: ut non videantur illi quidem velut 
rovro Ttqdrrovres , dXXd xai rbv dei TtaqeSqevovra 20 innoxii esse, per alios autem delinquant atque furen- 
rotovrov Xaftftdvovres xai rovs Tteqi avrovs ditavras, tur, hoc quod magis turpius est, ut et participes 
cos ftrj SoxeXv ixeivovs ftev Srj&ev dvev&vvovs elvat, iniustitiarum sumant. Ideoque licebit tuae celsitu- 
Si' ereqcov Se TtXrj/ifieXeXv re xai xXenretv, rovro oneq dini honestiorum quosdam ad administrationes diri- 
en ftalXov aioxqbreqbv iort rb xai xoivcovois rcov gere et scientium tributa fiscalia, curialium quippe 
dStxrjftdrcov Xaftjsdvetv. "£2sre igeorat rrj afj vneqoxfj 25 et aliarum personarum , experimentum sui dantium 
rcov aeftvorsqcov rtvds ini rds dqxds neptnetv xai rtov bonum et ad magistratus opportunorum. Quis enim 
intorafievcov rd Srjftbota, [SovXevrcov re cpauev xai non diligat eum et honestate compleri magna putet, 
ereqcov nqosconcov, neXqav eavrcbv SeScoxorcov dya- si nostro decreto iudicioque tui culminis ad cingu- 
■frijv xai nqbs rds dqxds intrrjSeicov. ris ydq dv ovx lum veniat, testimonium quidem habens quia sit 
dyanrjoete xai oeftvbrrjros iftnenXrjo&at fteydXrjs vo- 30 optimus , gratis vero eum suscipiens , non vacans 
fdoetev, eineq rjfiereqa vjrjfco xai xqiaet rrjs orjs ineq- omnino per provinciam ulli pravitati , nec quemad- 
oxjjs ini rrjv^ dqxrjv naqeX&ot, fteftaorvqrjftevos ftev modum quod dedit congreget nec unde colligat 
cos e'Crj x OT l ffros , nqoXxa Se avrrjv Sexbftevos, ovx iv- aurum, sed ut hoc solum habeat studium, deo 
rjGxoXrjfievos Se navreXcbs oiSevi cpaiXco xard rrjv x°J- nobisque semet ipsum commendare et gloria frui 
qav, ovSe bncos rb So&ev dfrqoioetev, oiSe bd~ev ovX- 35 optima et repensationem sperare praecipuam? 
Xe^ete xQ va ^ 0V > dXX* i'va Srj rovro ftbvov e'xot onov- 
Saafia rb rcp &ecp re xai rjuXv eavrbv avorrjaat, xai 
Sbt-rjs anoXavaai xqrjarrjs, xai dfiotfias iXniaai fte- 

1 ydXas; Ei Se ns naqd ravrd rt nqdgetev, Xarco 1 Si quis autem praeter haec aliquid egerit, et do- 
xai e'cosini rrjs dqxrjs, icp' rjs iort Stxaorrjs, xXonrjs 40 nec in administratione , in qua est iudex, furti reus 
airiav vnoorrjabfcevos' xai etye cpaveirj Sovs x ovo ~i° v appareat, et si probetur aut dans aurum, ut acci- 
vneq rov Xaf3eXv rijv dqxrjv i) Xaftcbv ix rrjs dqxrjs piat administrationem , aut accipiens ex administra- 

VIII. Qui autem hoc pacto gratis magistratus suscipiunt, eos primum omnium studium habcre 
oportet, ut ad tributa vigilanter attendant eaque a contumacibus et quibus necessitas adhibenda sit cum omni 
severitate eccigant, nihtl concessuri , neque in eo ipso lucrum omnino ullum spectaturi, erga obsequentes 
vero paterne se gerant; deinde ut subditos nostros undique immunes ab iniuriis servent nec quicquam a 
quoquam eorum accipiant: sed aequi in iudiciis sint , aequi in publicis causis, ut qui peccata perse- 
quantur et insontes quidem undique integros servent, sontibus vero secundum legem poenam impo- 
nant, atque ita subditos moderentur ut patres fitios, diligentes eos, si insontes sunt, si sontes apparent, 
et corrigentes et punientes, omnemque iis iustitiam tam in publicis quam in privatis contractibus servantes; 
neque ipsi soli hoc faciant, sed etiam talem semper assessorem assumant et omnes qui circa eos sunt: ne 
forte ipsi quidem insontes esse, per alios vero peccare et furari videantur, id quod longe turpius est, 
socios adeo iniuriarum assumere. Itaque licebit sublimitati tuae quosdam ad magistratus destinare ex 
honestioribus et rerum fiscatium peritis, curialibus dicimus atiisve personis , quae bonum de se specimen 
ediderint et ad magistratus idonei sint. Quis enim eum non libenter accipiat atque magna gravitate 
praeditum existimet , si quidem nostra sententia et sublimitatis tuae iudicio ad magistratum venerit, testi- 
monio probatus qui vir bonus sit et gratis magistratum susceperit neque ulli omnino rei improbae in 
provincia operam dederit, nec quomodo quod donaverit congerat nec unde pecuniam colligat, sed id 
solum nitatur, ut deo ac nobis se commendet et bona fruatur existimatione et magnas remunerationes 
1 speret. Si vero quis contra haec quid fecerit, sciat se etiam dum in eo magistratu, in quo iudex 
est, furti crimen subiturum, et si eum pecuniam ad magistralum obtinendum dedisse, aut quid ex magi- 



1 aftia&cos Epan. || 7 nqootpeqoftevots M || 8 rb om. 
B || vnrjxbovs om. L || 11 ordoeatv Epan. || 13 roXs 
vnev&ivois Se B] rdis vnev&vvots re M rdis Se vnev- 
&vvots L Epan. || 14 rcbv vbjucov L 2 \\ 19 ovftfSoXaiots 
M Epan.] avvaXXdyftaciv LB || /tbvov Epan. || 22 ftev 
om. Epan. \\ 23 re om. B \\ 27 fiovXevrcbv re et xai 
ereqcov om. B || 29 ovx avJL || 32 fteftaqrvqbfievos B c \\ 
35 ovveXXef-ete M \\ 36 Sr) rovro] Starovro M || e'xrj L |j 
37 ovorrjvat L || 40 l'cos] et s. v. L 2 , eadem manus 39 
'iarco ante ori p. 72, J. transponendum esse signijicat (cf. s 
etlulian. c. 56) || itp 1 rjs eort, Sixas rrjs xXonrjs vnoorrjob- 
fievoeB, airlavom.BL: quae facile praetulerim, dummodo 
iq>' tjs quoque omittatur || 41 aut dans (i, e. ri Sove) e 



1 aministrationes R aministrationem T || 5 aliquid R || 
7 nostros] in nostros V || 8 ab ullo] a nullo R> || 9 sunt 
R l || 12 poenam om. RVT, ante imponentes add. vulg. \\ 
13 filiis] is V 3 in ras. || 15 iniustitiam R || 16 et in 
publicis V] et om. R vulg. \\ 18 tale R \\ 19 ut om. V 1 || 
20 esse om. R 1 || 21 particeps jR 1 || 22 summant R* \\ 
23 ad om. R || 29 haberes R l || 31 ulli Contius] populi 
libri || prauitati ed. pri?ic.] priuati libri \\ 33 sed] sit V || 
habeat] ut habeat V \ 35 optimi V a || reconpensatio- 
nem R 3 vulg. || 40 in administratione] amministratio- 
nemR || 41 appareas R 1 apparuit V || ut] et jR* || 42 aut 
accipiens ex administratione om, R 



Nov. VIII 8. 9 



72 



UT IUDICES SINE QUOQUO 



(ixdxegov ydg bfwicos vnev&v vov) , bxt xai Sijuevaif 
xai i£ogiav vnoaxrjaexat xai xrjv eis xb atbpa f3daa- 
vbv xe xai xtpicogiav, xai avxbv 8r) xbv Xaftbvxa nag 
avxov, xa&dneg einovxes fwfrrjjuev, xaxols vno&rjaet 
/ueyaXots. Ka&agas ydg anatxovjuev elvat xaXs int- 
XtogiotS apxals xas %elpas , iva xovs dg%OftivovS d£rj- 
ftiovs xe xai ei&rjvovpivovs wvXdj-atftev. Kai avxat 
ftiv i'x xe xcbv vbftcov k'x xe xcov dgxcbv intxeiaovxat 
notvai xois iv xaie eigrjftivate ap%ais ovatv, ei xt xot- 



tione (utrumque enim similiter noxium est), sciat 
quia et confiscationem et exilium sustinebit et in 
corpus verbera atque supplicium, ipsum quoque qui 
accepit ab eo, sicut praediximus , malis subiciens 
5 maximis. Puras enim exigimus eB&e provincialibus 
iudicibus manus, ut collatores custodiamus. Et 
istae quidem tam ex legibus quam ex administratio- 
nibus imminebunt poenae his qui in praedictis ad- 
ministrationibus sunt, si tale aliquid egerint. Damus 



I dvxo Ttpdgatev. JiSo/uev Si xai xoXs inagxecb- 1 autem etiam provincialibus licentiam , si quid apud 
xais dSetav, ei xt xaxd xrjs inagxias dStxov 6 xrjv provinciam iniustum, qui administrationem habet, 
agxrjy i'xarv Siangd^tjxat xai ^rj/uiats xioiv rj inrjgeiats egerit, vel si damnis aliquibus aut calumniis subdat 
negif3dXXot xovs rjftexigovs inoxeXeXs, tosxe xbv &eo- nostros collatores, ut deo amabiles episcopi et pro- 
ftXeaxaxov iniaxonov xai xovs iv xfj #a>oa ngcoxei- vinciae primates preces ad nos dirigant, exponentes 
ovxas Serjaets eis rjftds dvanifinetv, xaxaXiyovxas xov 15 cingulum habentis delicta. Nos enim haec agno- 
xr)v ap%r)v t'xovxoe xd nXrjfifteXr)ftaxa. rjfteXe ydg xavxa scentes dirigimus in provinciam haec examinaturum, 
ftav&dvovxes axeXovftev iv xfj xoigq xbv xavxa ii-exd- quatcnus ipse, ubi iniustitiam fecit, illic quoque 
aovxa, iw' to xe aixbv, ev&a rjSixrjaev, ixeXae xal poenas subeat delictorum: ut neque alter quispiam 
t«s noivas inoaxeXv xcov nXrjftfieXrjfidxtov tosxe ftr/Se tale aliquid agere pracsumat, ad exemplum respi- 
ixepbv xtva xotovxb xt npdj;ai &apgr)aai ngbs xb 20 ciens. 
nagdSetyfta fiXinovxa. 

CAPUT IX. 

^Avdyxrjv exovxos xov xrjv agxrjv Stinovxoe xaxd xas Necessitatem habente eo , qui administrationem 
eftngoa&ev Staxdgeie, ineiSdv xaxdfrotxo xijv ^tbvrjv, rexit, secundum priores constitutiones , dum depo- 
tos nevxrjxovxa rjftigae iv xfj inagxia Staxgij3etv Srj- suerit fasces , quinquaginta dies in provincia COm- 
ftoaia tpatvbftevov, xai xde nagd ndvxtov Sexbfievov 25 morari , publice se monstrantem et ab omnibus sus- 
ivaytoyde. ei ftivxot, ngiv nXrjgtbaeie xds nevxrjxovxa cipientem conventiones. Si tamen ante quam com- 
ijftigae , dnoStSgdaxiov dXoirj xa&dneg xt xcbv dxtuo- pleantur quinquaginta dies, fugiens capiatur velut 
xdxcov dvSganbScov, SiSojuev dSetav xoXs vnoxeXiat aliquod inhonestissimorum mancipiorum, damus li- 
xaxixeiv aixbv iv xfj x^Q^ lv r V ^agxiq] xai ndv centiam collatoribus detinere eum in provincia et 
e'i xt SeScoxaatv aixco ngotpdaet xXonrjs xoixo eie- 30 omne quod dederunt ei occasione furti hoc exigere, 
ngdxxetv, nagbmoe ftivxot xov &eotptXeaxdxov intaxb- praesente tamen deo amabili episcopo et causam ex 
nov xai xb ngdyfta iyygdipms Siaaxonovvxoe, Scos dv non scripto examinante, donec reddat omne quic- 
dnoSoirj ndv oneg xexXowcbs waveirj. IdXXd xai ai- quid furatus ostenditur. Sed etiam ipsos provin- 
toiis tovs inagxecbxas, eineg aia&otvxo xrjs xcov dg- ciales, si senserint administratorum furtum, licen- 
xbvxcov xXonrje, dSetav e'xetv, judXXov juiv oiv xai 35 tiam habere, magis autem et necessitatem haec re- 
dvdyxrjv, xavxa ftrjvvetv eie rjftde' cbsxe rjftde uavfrd- ferre nobis, ut nos cognoscentes, quia omnino auro 
vovxas, bxt neg bXcoe xgvaiov nmgdaxet xb Sixatov, vendit iustitiam, praedictis eum subiciamus poenis: 
t«Ts eigrjftivaie aixbv vnoftdXXetv notvaXs, ngbe xco super quod etiam caelestibus suppliciis reus erit, 
xai xaXs i£ oigavov xtfitogiaie evo%ov elvat, naga- transcendens iusiurandum in quo accepit administra- 
jSdvxa xove bgxove iw' ole eXajSe xr)v agxrjv. Ei Se 40 tionem. Si autem valuerit ex quacumque causa non 

cap. IX ( — x?jv agxrjv 40) extat B 6, 3, 8. 10. 16. 

stratu accepisse ajypareat (utrumque enim paritet poena diynum est), se et bonorum publicalionem et 
exilhim et corpons tormenta atque supplicia esse subiturum, nec minus illum qui quid ab ipso accepit, 
sicut diximus, magnis malis subditurum. Puras enim postulamus esse provincialibus magistratibus manus, 
quo subditos indemnes salvosque servemus. Et hae quidem tam a legibus quam a magistratibus poenae 
illis, qui dictos magistratus gerunt, si tale quid fecerint, imminebunt. Damus vero etiam provincialibus 
potestatem, si quia iniusti in provincia qui magistratum gerit perpetraverit et subditos nostros damnis 
quibusdam aut iniuriis affecerit, ut deo carissimus episcopus eiusque loci primates preces ad nos mittanl, 
quae eius qui magistratum gerit delicta exponant. Nos enim his cognitis in provinciam miitemus qui 
ea examinet, quo ille, ubi deliqidt, ibi etiam poenas delictorum subeat: ut ne quis alius quidem tale quid 
perpelrare auaeat ad exemplum respiciens. 

IX. Quippe necessitas ei qui magistralum gessit incumbat secundum priores constitutiones , post- 
quam cingulum deposuit quinquaginta dies in provincia commorandi, ut publice appareat et ab omnibiis 
actiones excipiat. Quodsi antequam impleverit qtdnguaginta dies aufugiens deprehendatur tamquam vilis- 
simum mancipium, potestatem damus subditis eum in loco [vel provincia] detinendi et omne quodcumque 
dederunt ei furti nomine exigendi, praesente tamen deo carissimo episcopo et causam ex scrtpto cognos- 
cente, donec restituerit quodcumque abstulisse probatus erit. Sed et ipsi provinciales, si quidem furium magi- 
stratuum compeiiant, veniam habeant, immo vero necessitatem id nobis indicandi; ut cei % tiores facti illum ommno 
auro ius vendere dictis eum poenis subiciamus, praeterquam quod etiam caelestibus suppliciis obnoxius erit, 
qui iusiurandum, cum quo magislratum accepit, violaverit. Quodsiex quacumque causa non impletis quinqua- 



1 S>)iirjOtv B c || 3t>'c}.l/] St LB || xbvom.B || 6a&]fu'ov» 
— sv&rjv. nm. s \\ 7 wvXr't£o)ftev Epan. || 8 xe] xov L l \\ 
12 Siangd^exat L !i xai) ucl si s || 13 negtj3dXXot M] ne- 
nifSdX.ot B naga/SdXXot L; leg. negtjSdXXrjt || coaxe xbv 
iteoftXioxaxov iniaxonov) ut deo amabiles episcopi s || 
18 ivtra xai rjSixrjoev Epan. || 19 xov nXrjftfteXfjftaxos, 
tos Epan. || 20 xt om. Epan. || 23 o^taTa^eis] Cod. 1, 49 || 
xaxd&covxat B || 24 Srjfioaiq watvbftevov xai om. B || 
26 ivaycoyds) ivaytoyas, xai xoXe xax avxov xtvovotv 
dnoxgivea&at (= nov. 128, 23 in.) Srj/waiq waivo/uevov — 
ei'xe xai pt) (=wot>.95, 1 pr.) B || 28 awxeXioet L || 29 r) 
xfj inagxiu om. L, xfj #ai(>a ri om. Bg || 32 dygdtpioe 
LBe H 37 ntngdaxetv M a ngaaxet Z, 1 || 39 nagajSai- 
vovxa B || 40 Ei — xexgunXdatov (73, 5) om. LB 



2 quia et confiscatiouem] a et confisca /i 2 in ras. 10 
fere litt. || et in] et om. R l || 4 sicut praediximus om. R* || 
5 eximus F l || 8 his RTF 2 ] is P l iis vuig. |] 9 daraus 
t>is scr. V 1 || 10 prouincialibus (a om. R 1 ) etiam /Jprouin- 
ciali|libus V || 1 1 amministratione jK 1 ^ 1 || 13 callatons 
R* H 14 praece R l || 16 dirigemus vulg. (Gr.) \\ haec V\ 
hoc vulg., om. R || examiminaturum R || 17 fecerit R 2 || 
18 poenam R || 23 secundum] s*« V 1 || constitution?s 
R || dum deposuerit] dum posuerit V x du» • * R x || 24 dies 
RV X ) per dies V 3 vulg. \\ commemorari V x || 25 se con- 
stantem et ab omni R x || 26 si] an (= ante) vel aii (= aut) 
V a || 30 dederit V || 31 tamendeo] deo tamen V x || 32 non om. 
T\\ examinantem R |j quiquid R x H 34 amministratores R % \\ 
35 hoc f||37 eum suppl. ^* in spat. vac. II 40 uoluerit V 1 vuh. 



SUFFRAGIO FIANT 



n 



Nov. VIII 9. 10 



xal ia%vaete xad"' oiavovv airiav ftrj nenXrjqtoxtbs ras 
nevrrjxovra rjftiqas ix rrjs inaq%ias cpvyeiv, rrjvtxavra 
ovXXrjcpfreis, ev&a av Starqij3cov^ cpaveirj, inavax&rjae- 
rai fiev eis rrjv inaq%iav rjs r)q%ev, anav Si, oaov 
av eiqe&eirj Xaj3cbv, dnoScoast rsrqanXdatov. 



completis quinquaginta diebus ex provincia fugere, 
tunc comprehensus, ubicumque degere videtur, revo- 
cabitur quidem in provinciam in qua administrabat, 
omne vero quod inventus fuerit accepisse restituat 
quadruplum. 



CAPUT X. 

^Exeivov SrjXaSr) cpvXarro/ievov rov firjSefiiav elvai Illud videlicet observandum, nullam esse nostris 
ro~s r)ftere'oois inrjxbots dSeiav icp' sreocp nvi nXrjv subiectis licentiam in alio quodam praeter furtum 
r) xXonrj ravra neqi rovs dq%ovras nqdrrsiv. Ov ydp haec circa iudices agere. Non enim, si videatur 
si cpavsirj acpoSqorsqos rdis dyvtdfiooi Sia rrjv rcav vehementissimus indevotis propter fiscalium exactio- 
.Srjfioaitov sisnqa^iv rj Sid rrjv rtov nXrjfifisXrjfidrtov 10 nem aut propter delictorum executionem, dabimus 
insl-iXevaiv, Stoao/isv roXs vnrjxoois nqdrrsiv rt x«t' subiectis agere aliquid adversus eum: e diverso 
avrov' rovvavriov fisv ovv xai notvais avrois rais autem ctiam poenis eos omnium amarissimis sub- 
naacov mxqordrais vndgofisv, si rovs xafraqals %qrj- iugamus, si eos, qui puris sunt usi manibus et fisca- 
aafiivovs rais %sqoiv xai rrj rcov Srjfioaicov eisnqdget lium exactionem cum omni detulerunt subtilitate, 
fierd ndarjs nqossvs%d-ivras dxqifJsias, slra xara&e- 15 postea deponentes administrationem iniuriari prae- 
fiivovs rrjv dq%rjv vfiqioat ftaqqrjoaisv, dXXd firj ovv sumpserint et non cum omni favore post legitimum 
svfrjfiia ndarj fisrd rbv vevofiiafiivov %qbvov rds tempus provincias relinquentes deduxerint. Oportet 
inaq%ias dnoXiftndvovras dnonifiyatev. AeX ydq rovs enim eos qui post hanc nostram legem faciendi sunt 
fierd rbvSs rjficbv rbv vbfiov yivofiivovs Xaftnqord- clarissimos subiectarum provinciarum iudices con- 
rovs rcbv vnorsrayfiivcov inaq%icbv dq%ovras ivrs&v- 20 siderare, quanta quidem fruentur gloria tales appa- 
firjafrai, nbarjs fisv dnoXavoovoi Sbgrjs roiovroi tpai- rentes, quantis autem sint incursuri difficultatibus 
vbfisvoi, nbaats Si nsqmsaovvrai SvsxoXiais rbv vb- legem hanc solvere quantum ad se praesumentes. 
fiov rovrov naqaXvaai rb ye iy eavrois &aqqr)oavrss. Erit enim absurdum, si eos quidem, qui in vilibus 
eirj ydq dv rtbv drbncov, ei rovs fiev in 7 eireXiotv capiuntur furtis, ipsi torquebunt et non primitus 
dXbvras xXonais airoi xoXdt,otev, xai (laodvois airois2b quiescant, donec reddant furta, ipsi autem innoxii 
vnof3dXXotev, xai ov nqbrsqov ovy%toqo~tev Stos dv manserint in maximis constituti furtis, et neque 
dnoSoiev rd cpcbqta, airoi Se dvev&wot fiivotev inl apud subiectos erubescentes exemplum, cum liceat 
fisydXtov yevbfievot xXontbv, xai oiSe rb nqbs rois eis honestis et liberis et undique laudandis ostendi, 
inrjxbovs iqv&qttbvres naqdSetyfta' cov egeortv avrots et a nobis habere testimonium et spcm. 
ineqtSovat aeftvois re xai iXev&iqots xai navra%6&ev 30 
inatvovfiivots cpavrjvat xai rrjv i£ rjficbv e%stv xaXrjv 

IA 1 ftaqrvqiav re xai iXniSa. Ov avy%toqovfisv 1 Non sinimus autem nec spectabilibus iudicibus 
Ss ovrs rois nsqtjSXenrots Sovl-lv ovre sriqco rtvi rrjv nec alteri alicui quamlibet eis oppressionem aut in- 
oiavovv airdis nXeovet-iav r) dStxlav inayaysiv, r) iustitiam inferre, aut civilibus omnino causis com- 
noXinxbis 'bXtos nqdyptaat xotvtoveiv, iva xai rj/iels 35 municare: ut et nos eis honestatcm servemus et illi 
avrols rrjv aeftvbrrjra cpvXdrrotfiev xaxeivot rrjv xa- puritatem nobis devotionemque restituant. Sciant 
d , aqorrjrd re rjftiv xai evvotav avrtStSdiev. "Iorco ydq enim omncs subiecti, quia propter eorum utilitatem 
dnav rb inr)xoov, cbs Std rr)v avrtbv tbcpiXetav xai et undique eorum indemnitatem , et ut per omnem 
rb navra%6&ev airtbv ■d^fj/utov xai rb Std ndarjs ai- agantur quietem et non cogantur provincias relin- 
rois dystv eina&eias xai fir) xaravayxd^sa&at rds 40 quere et in peregrinis affiigi, propterea praesentem 
%c6qas dnoXtftndveiv ftrjSe iv givrj raXaincoqelo&ai, legem scripsimus, deo eam voventes et praesentibus 
Std roivro rbv naqbvra vbftov iyqdyjafiev, d"eco re 

cap. X — XIV extant B 6, 3, 17 — 21. — 2 cf. Ai qonai 13, 1 (n. 75 Zach.). 

ginta diebus ex provincia fugere ausus sit, tunc comprehensus , ubicumque eum commorari appareat, re- 
ducetur in provinciam cui praefuit, quodcumque autem accepisse repertus erit, quadruplum restituet. 

X. Illud videlicet observandum est, nullam esse subditis nostris veniam ob aliam rem ullam praeter 
furtum haec adversus magistratus agendi. Neque enim si severior contumacibus videatur propter tributo- 
rum exactionem vel delictorum executionem, permittemus subditis, ut quid contra eum agant: immo e con- 
trario poenis omnium acerbissimis eos subiciemus , si illos puris manibus usos et in tributorum exactione 
omni diligentia versatos deinde magistratu deposito iniuriis afficere ausi fuerint, ac non post legitimum 
tempus provinciis decedentes cum omni honore prosecuti sint. Oportet enim clarissimos qui post hanc le- 
gem nostram futuri sunt subditarum provinciarum magistratus considerare, quanta gloria usuri sint, si tales 
se praebeant, quantas autem difficuttates subituri, si hanc legem, quantum in ipsis est , violare ausi sint. 
Absurdum enim esset, si in vilibus deprehensos furtis illi quidem puniant eosque tormentis subiciant ne- 
que prius remittant quam furta restituerint , ipsi vero impuniti maneant magnis furtis commissis , ne 
exemplum quidem subditis datum erubescentes: cum iis liceat his contemptis gravibus et Uberis atque undi- 
1 que laudandis videri et a nobis bonum testimonium bonamque spem habere. Non permittimus autem 
neque spectabilibus ducibus neque alii cuiquam, ut ullam illis fraudem vel iniuriam inferant, aut civilium 
omnino negotiorum participes sint: quo et nos eis auctoritatem conservemus et illi integritatem nobis et 
studium invicem praestent. Sciant enim omnes subditi nos propter illorum utilitatem et ut ab omni 
parte indemnes sint et cum omni tranquillitate degant neve cogantur provincias relinquere et peregre 
misere vivere, propterea hanc legem conscripsisse , et deo eam et praesentibus sanctissimis magni eius et 

6 * <p vXarroftivov L || 10 nXrj/uftdriov L x || 11 Sbaco- 
ftsv M\\ 12 airov] avrcbv M a || 13 icpi^Oftsv B || 19 rbv 
om. B \\ 21 dnoXavovot L || 22 neqtniaetvro L l neqtni- 
aotvro L 2 |J 23 StaXvaai B || eavrois M\\ 25 xoXdZptev 
xai om. s || 26 inoftdXoiejv M || 29 tbv et-eortv airois 



insqiSovat) cum liceat eis g || 31 xaXrjv ante i£ rjftcov 
coll. LB, om. s || 33 *ovSe — ovSe libri \\ 36 airrjs 



L\\ 37 rs om. L || dvrtSoiev L 



7 praeter furtum] praeter fiscalium exhactione aut 
propter furtum R 1 \\ 8 iu|dices] dices om. R l \\ 10 praeter 



III. 



R || 12 poenis] in penis R || subiungamus R || 15 ammi- 
nistratione V || 17 deduxerunt V deduexerint (sic) R 2 , 
om. R* || 18 qui post] quibus R 1 || 19 clarissimi F 3 \\ 
21 quantis autem quantis R a , autem quantis autem V\ 
23 enim] autem i2 l || 24 torquebuntur V 1 |J 25 quiescunifc 
R || 27 apud om. R || 32 spectabilius R a l| iudicibus] 
leg. ducibus || vv. ab us vocis iudicibus usque ad op- 
pressionem suppl. V* in spat. vac. 2 versuum || 34 ciui- 
libus] ciui**bus V 1 cuilibet R l || 37 omnes om. V 1 || 
eorum om. V^ 39 leg. agant? || 40 pelegrinus R l pere- 
grinus R 3 

10 



Nov. VIII 10. 11 



74 



UT IUDICES SINE QUOQUO 



airbv dvan&svrse xai raie naqoioate asBao fttojrd- venerabilibus maximae eius communisque festivitatis 
rate rrje fisydXrje avrov xal xotvordrrje ioqrrje^ rjfte'- diebus: ut omnibus iiceat patres suscipere magis 
qate' iva naotv igjj nareqae Sexeo&at ftdXXbv dqxov- iudices quam fures et sollicitatores et eorum sub- 
rae rj xXsnrovrde re xai avSqanoScbSete xal rale ai- stantiis insidiantes. 

2 rcbv oioiate icpsSqsiovrae. Jei Se xai vfide roie 5 2 Oportet quoque vos nostros subloctos , scientes, 
rjftsrsqove inorsXsTs eiSSrae, nbarjv i/icbv i&sjus&a quantam vestri posuimus providentiam , cum omni 
nqbvotav, fierd ndorje siyvcofwavvrjs rove Srjfwoiove devotione publica sine imminutione tributa persol- 
dveXXmme a>6oove eiedyeiv, xai j"»?oe rrje naqd rojv vere, et neque administratorum egere necessitate, 
dqxdvrojv dvdyxrjs Seio&ai, dXV ovrcos evyycofiovae sed ita devotos vosmet ipsos praebere, ut nobis ex 
savrovs naqeveiv, coers rjfiiv ij; airoJv ivSsiJ-aa&at 10 ipsis ostendatur operibus, quia et ipsi pro huius- 
rcov kqycov, ori xai avrol rrje roaairrjs tptXav&qco- modi clementia propriam nobis devotionem resti- 
niae rrjv oixeiav rjfiiv eiyvco/uoaivrjv avriSiSore, xai tuetis et merito babebitis omnem a iudicibus oc- 
eixbrcos S^ere ndoav naqd rcov dqxovrcov nqofdoet, casione devotionis favorem et providentiam : illud 
rrje eiyvcoftoaivrje anovSrjv re xai nqbvotav, ixeivo scientes, [ut] quia iudicibus imminet undique fisca- 
ytvcooxovree cbe, instSrj roTs dqxovotv inixetrat nav- 15 lium periculum, et manifestum, quia in proprio 
raxo&ev 6 rcov Srjftooicov xivSwos xai rcbv dvcouo- suo periculo administrationes assumunt: et vos noc 
Xoyrjftevojv iariv, cbs ini rco ocpwv avrcbv xtvSwcg agnoscentes ex omni modo evitate indevotionem et 
rds dqxds vnstseqxovrat, xai vfids rovro ytvcboxovras nolite vestras voluntates ita praebere inoboedientes, 
ix rqonov navrbs siXaBsTo&at rijv dyvcofioovvrjv, xai quatenus eorum egeatis vehementia , quam necessa- 
fir) rds iavrcbv yvoj/ias ovrco naqe^etv anet&eis, cbs 20 rium est eos assumere propter inevitabilem fiscalium 
xai rfjs if- aircbv Seio&at ocpoSqbrrjros, rjv dvayxaiov exactionem; scicntibus vobis nostris subiectis, quia 
airois eort nqosXaftfJdvetv Std rrjv dnaqairrjrov rcbv militares expensae et hostium insecutiones multa 
Srjftooiojv eisnqagtv. eiSbrtov vftcbv rcov rjfiereqcov inrj- egent diligentia , et non possunt citra pecunias haec 
xoojv, cbs ai orqancorixai Sandvat xai r) rcbv noXe- agi, causa videlicet nullam recipiente dilationem, 
ftiojv Sicol-is noXXrjs Seirat rrjs intfisXeias, xai oix 25 neque nobis concedentibus despici Romanorum ter- 
eon xqypdrojv x 010 ^ ravra nqax&rjvat, rov nqdyfia- ram diminutam: qui et Libyam omnem reparavimus 
ros ftrjSefttde dva/3oXrjs Seoftevov, ovSs rjftcbv aiqov- et Vandalos in servitutem redegimus et plurima ad- 
ftevojv nsqtoqav rrjv Pcoftaicov yrjv iXarrm&eioav, dXXd huc et maiora horum speramus a deo percipere et 
AtBvrjv re ndoav avaxrrjoafievcov xai BavSiXovs xa- agere, pro quibus competens est fiscalia tributa sine 
raSovXcoadvrcov xai noXXd ye ert xai ftst%ova rovrcov 30 imminutione et devote et secundum definita exigi 
iXnitpvrcov naqd rov -9"sov XajSeiv re xai nqal-at, tempora. Quapropter si vos quidem devote occur- 
ets d nqosrjxbv ian robs Srjfiooiovs fbqovs dveXXtncbs retis iudicibus, illi vero facilem et praeparatam 
xai svyvojfwvcos xai xard rds cbqtofisvas sienqdrrs- fiscalium illationem in nos exhibuerint, et iudicum 
o&at nqo&softiae. cosrs eineq vueis fisv siyvojftbvcos laudabimus studium et vestram approbabimus volun- 
dnavrrjootrs rois dqxovotv, oi Ss qaSiav re xai &35tatem, et undique una quaedam erit optima et 
nqoxeiqov rrjv rtbv Srjfioaicov sisxofttSrjv sis rjftds not- consona praosidentium et quibus praesident con- 
divro, xai rois dqxovras inatveaofisv rrjs onovSrjs gruentia. 
xai iftds dnoSs^bus&a rrjs yvcbfirje' xai navravb&sv 
ftia rte earat xaXrj rs xai aiftcpcovoe rcbv rs aqxbv- 
rojv xai rcbv dqxoftevcov dqjuovia. 40 



CAPUT XI. 



Tcb fteydXcp roiwv &scq xai aojrrjqt rjficbv Irjaov 
Xqtarcq ndvrss o/ioicos avanefinercoaav vfivovs vnsq 



Magno itaque deo et salvatori nostro Iesu Christo 
omnes similiter offerant hymnos pro hac lege, quae 



universalis festi diebus dedicantes: ut omnibus liceat magistralus ut patres potius accipere quam ut fures 
2 et illiberales bonisque suis insidiantes. Oportet autem vos quoque subditos nostros, cum sciatis, 

quantam vestri curam gesserimus, cum omni devotione publica tributa integra inferre, neque magistratuum 
coactione indigere, sed ita vos obsequentes praestare, ut nobis ex ipsis factis ostendatis vos et ipsos 
tantae humanitati opportunam nobis gratiam vicissim exhibere, et merito devotionis nomine a magistra- 
tibus omnem favorem et curam impetraturos : ut [hoc intellecto], quoniam magistratibus undique imminet tri- 
butorum periculum et in confesso est eos cum suo periculo munera subire, vos quoque hoc intellecto omni 
modo contumaciam evitetis nec animos vestros non oboedientes praebeatis ita, ut severitate illorum opus sit, 
quam eos necesse est assumere propter inevitabilem tributorum exactionem. Nempe notum vobis est sub- 
ditis nostris, expensas militares hostiumque persecutionem multa cura indigere, nec sine pecunia haec con- 
ficiposse, cum res nullam requirat dilationem neque nos facile patiamur imminui Romanorum terram, sed 
et Libyarn omnem recuperaverimus et Vandalos sttbiecerimus et multa etiam his maiora nos et a deo ac- 
cepturos et acturos speremus; ad quae publica tributa sine deminutione et grate atque definitis tem- 
poribus pendere condecet. Quare si vos alacriter respondeatis magistratibus, illi vero facilem et expeditam 
nobis trtbutorum solutionem reddant, et magistratus ob diligentiam laudabimus et vos ob voluntatem pro- 
babimus, eritque una undique pulchra et consona tam imperantium quam parentium concordia. 

XI. Magno igitur aeo et servatori nostro Iesu Christo omnes pariter hymnos mittant pro hac lege, 



3 ftdXXov Sexeo&at B || 5 rjfide M* || 12 oixiav £11 
14 verba ixslvo ytvcboxovrse nescio an delenda sint \\ 
19 eiXapsTo&co L x siXafSsTo&s Z 2 || 21 SsTo&s L* 
24 ai ribv noXsjvticov Stoi^ste LBs \\ 25 oix svsort B \\ 
27 iirjSsfttde dvaBoXrjs Ssoftsvov] nullam recipiente di- 
lationem (j. e. ftrjSefiiav dvaBoXrjv Ssxoftsvov) e || * ovrs 
libri || 30 ftsiXpva • roircov L || 32 dvsXXtncbe rs xal 
L || 33 rove cbqtOfisvove B c || 34 ftsv om. B J| 35 leg. 
anavrrjoatrsl |j 38 inoSsj-ojfis&a L || 39 xaXXrj L 

1 communis quae R communionisque (quae V 2 ) V al. || 
2 omnibuB ut V || 3 solitatorea R* \\ substantiistiis fi 1 | 
5 quoque uos suppl. V* in spat. vac. || uestros R 1 || 



8 administrandorum agere R* || 9 nosmet R || nobis ex 
ipsis Heimbach] nobismetipsis libri || 10 et om. i? 1 || 
ipsis Ry \\ 11 restituens F l || 14 ut om. vulg. || imminet 
undique suppl. V" 1 in spat. vac. \\ 16 asumunt V x || 17 co- 
gnoscentes V || euitate T vulg.] et uite RV || 20 eos est 
asumere ^|| 21 nobis R || 22 exsecutiones R 2 || 24 nulla 
recipiente dilatione R l || recipientem V 1 || 27 uuandolos 
V a || redigimus R l T || adhuc et] et adhuc R \\ 31 qua- 
propter — quaedam (35) suppl. V* in spat. vac. 7 ver- 
suum || si uos] suus jR 1 || 34 laudabimusj exibimus R l II 
probabimus R || 35 et consona R] consonaque V vulg. jj 
36 sq. *congruentia magna. Itaque deo libri 



SUPPRAGIO FIANT 



75 



Nov. VIII 11. 12 



rovrov Srj rov vbftov, os avrols Scboet xai rds narqt- eis dabit et patrias habitarc cautc et proprias facul- 
Sas oixslv dotpaXcbs xai ras oixeias neqtovoias e%eiv tates habere firmissime et iudicum frui iustitia. Nam 
fiefJatcos xal rrjs rcov aqyfivrcov anoXaietv Sixaioav- et nos propterea eam posuimus, ut ex iustitia, quae 
vrjs. Kal yao Srj xal r)fieis Sia rovro airbv i&eftefra, in lege est, valeamus domino deo vovere nosmet 
bitws av ix rrjs iv rd} vb/icp Sixaioavvrjs iavvacofiev 5 ipsos et nosixum commendare imperium , et non vi- 
rco Seanbrrj &eco oixeicbaai eavrovs xai rr)v rjfiereoav deamur despicere homines oppressos, quos nobis 
avarrjaat paaiXeiav, Xva /ir/ Sb^co/iev neqtoqdv av- tradidit deus, ut eis per omnia parcamus eius se- 
d , Qc6novs dSixovftevovs, ovs r)fiiv naoeScoxev b &ebs, quentes benignitatem. Ideoque quantum ad nos con- 
bncos av avrcbv Sia ndvrcov <petSc6fte&a, rr) avrov secretur deo, eo quod nihil in mentem nostram 
xaraxoXovfrovvres dyafrbrrjri. "i2sre rb ye ia>' ruilv 10 veniens boni pro tuitione subiectorum relinquimus. 
dfoawva&co rco &ecp, Sibn firjSev rcbv eis vow tjfiiv Volentes enim inhonesta haec et servilia furta per- 
eq%ofievcov dya&cbv vneq xrjSefiovias rcov vnrjxbcov imere et nostros subiectos quiete a provincialibus 
naqaXtftndvofiev. {iovXbfievoi ydq ras dveXev&iqovs iudicibus conservare, propterea festinavimus gratis 
ravras xal avSqanoScbSets xXonds dveXeiv xai rovs administrationcs eis dare, ut nec ipsis liceat delin- 
r)fiereqovs vnoreleis iv evna&eiq naqd rcov rds int- 1 5 quere et abripere subiectos : quorum causa omnem 
xcoqiovs dqxds e%bvrcov cpvXdgai , Std rovro ianevoa- perferimus laborem, dedignantes imitari eos qui ante 
ftev nqolxa rds dqxds avrois Sovvat, bncos dv firjSe nos imperaverunt, qui pecuniis ordinabant admini- 
avrdis it-fi nXr/fifieXeiv re xai dqndt,eiv rb vnr}xoov strationes, sibimet ipsis auferentes licentiam admini- 
ovnsq ivsxa ndvra aiqovfie&a nbvov, ovx dgtovvres stratoribus nocentibus increpandi iuste, et ipsi ea 
fitueio&at rois nqb r)/icbv (3ef3aatXevxbras, olneq %qrj- 20 quae percipiebant celando iusti putati , et proprios 
fiarcov nqovfidXXovro rds dq%ds, iavrois dvatqovvres collatores propter hoc abripere a malis iudicibus 
rr\v dSetav rov ye rois iv rdis dqxais dStxovotv int- non valentes, unde nec ipsis iudicibus increpare 
rtftdv Sixata, dXX' airoi re ols iXdfifJavov iyxaXvnre- poterant agere caste, occasione praedictae causae. 
afrat Sixatot xa&eorcores , rovs rs oixeiovs vnoreXeis Nos autem sufficientcm imperio quaestum esse puta- 
St' airb Srj rovro igaqnd^etv rcbv xaxcbs dqxbvrcov 25 mus, ut collatores sola fiscalia conferant tributa, et 
ov Swdftevot ovSi avrois rois dqxovotv intrtfiav aco- nihil aliud extrinsecus quaeratur, quod subiectis 
cpqoveiv nqofdaet rr)s eiqrjfievrjs airias. r)fieis Se dq- omnem commuveat vitam. 
xovvra rrj /SaotXeiq nbqov elvat vofitQofiev rb fibvovs 

ivreXeis rovs Srjfioaiovs xofii^so&at cpbqovs , aXXd jurj ; . 

rt xai ifgco&ev nqosent^rjreiv, bneq rois vnrjxbots 30 
ndvra xaraaeiaet rbv j3iov. 

caput xn. 

IB Tb Se iv rois eftnqoo&ev rjfiiv siqrjfcevov en Quod autem primitus a nobis dictum est, adhuc 
fiei&vi xQwat xai dxqij3earsqq neqtXaj3eiv cprj&rjftev maiori opere et subtiliori complecti existimavimus 
vofto&eaiq, disrs rbv rjfiereqov axonbv dnaot ysvso&at legislatione, quatcnus nostra intentio omnibus fiat 
cpavsqbv. 0eanit,oftev ydq rovs Xaftnqordrovs rcbv vno- 35 aperta. Sancimus enim clarissimos subiectarum pro- 
rer ayptevcov inaqxtcbv dqxovras, x 01 ^ andarjs ytvo- vinciarum administratores , citra omne factos pecu- 
ftevovs vQrjfidrcov Sbaecos xai rcbv naq' aircov StSo- niarum suffragium, et ab his datorum iurciuraudo- 
ftsvcov bqxcov fieptvrjfievovs , e'xetv xai ravrrjv naq* rum memores, habere et hanc a nobis liccntiam, ut 
rjptcbv rijv naqqrjaiav rov ftrjSe/tiav elvat ftrjSevi nqbs nulla sit ulli apud eos penitus fori praescriptio ne- 
avrovs navreXcbs cpbqov [rjrot xqtrrjqiov] naqayqacprjv 40 

gttae ipsis praestabit, ut et in patria versentur secure et bona sua tuto possideant et magistratuum iustitia 
fruantur. Etenim nos guogue ideo eam tulimus, ut ex ea guae legi inest iustitia domino deo nosmet 
conciliare nostrumgue imperium confirmare valeamus, ne pati videamur homines iniuria affici, guos nobis 
deus dedit, ut eis semper parcamus ipsius benignitatem imitati. Itague guantum ad nos piaculum sit deo, 
guoniam nihil eorum guae nobis pro subditorum cura in mentem veniunt bonorum praetermittimus. Qui 
cum illiberalia illa et servilia furta tollere velimus nostrosgue subditos in tuta ab iis gui provinciales 
magistratus habent condicione servare, propterea studuimus gratis illis magistratus dare, ne ipsis liceat 
dettnguere et spoliare subditos, guorum gratia omnem laborem suscipimus: indignati imitari eos, gui 
ante nos imperarunt, gui pretio magistratus proponebant, unde sibimet ipsi potestatem magistratus in- 
iuste agentes iuste reprehendendi auferebant , immo et ipsos de iis , guae accipiebant, par erat pudore 
affici, cum nec proprios subditos ob id ipsum a malis magistratibus liberare negue magistratibus ipsis, 
ut sibi temperarent, propter causam modo dictam imperare possent. Nos vero sufficientem imperio redi- 
tum esse putamus, cum sola publica tributa integra accipiamus, negue vero etiam extrinsecus guid insuper 
guaeramus, guod subditis omnem vitam conturbet. 

XII. Quod autem in prioribus a nobis dictum est, id maiore etiam et accuratiore legislatione com- 
prehendendum esse existimavimus, ut consilium nostrum omnibus manifestum fiat. Sancimus enim, u,t claris- 
simi subiectarum provinciarum magistratus nulla pecunia data creati et iurisiurandi memores ab ipsis 
praestiti, hanc guogue a nobis potestatem habeant , ut nemini apud eos ulla omnino fori praescriptio sit 



\ ds\ cbs L l || 5 iaxvoatftsv LB || 7 xaraarrjaat B || 
8 naqaSeScoxevLB || 10 xaraxoXov&rjaavres B jj 11 rjftiv 
post /trjSsv coll. LB || 13 naqaXaftj3dvoftsv? L 1 || dn- 
sXev&eqovs L || 15 iftereqovs L || 16 ixbvrcov — 17 aqxds 
om. B c || 18 igeirj B || rs] rt L || 19 nbvov atqovfte&a 
M |[ 20 nqbs L a || 21 dvatqovvres] vvres in ras. M || 
23 Sixatov M a || 25 avrb Srj om. s - || 26 avrois s] avroi 
ML avrb B || 29 drsXeis B collatorea (t. e. ovvre- 
AaTs) e || sioxofti&o&at -LB || ftrj rt xai L^tMB] ftrj 
rt dXXo LH || 31 xaraostet B commoueat s || 32 siqrj- 
ftsvrjs M a || 33 ftsit,ovi] maiori opere e || neqtj3aXrjv 
{neqtj3aXeiv L*) L || 40 avrois L || rjrot xqtrrjqiov M, 
o m. LB (e) 

t et ante patrias om. R || proprihas R || 3 et om. 



R 1 || ea R 1 || *ex iustitia] et iustitia R et iustitiam P 
vulg. || 4 in lege] ex lege ^|| 7 per omnia] persona R 1 1| 
8 ideoque] ideo*«* R l || 9 deo] d* R 1 \\ in mente nostra 
R |j 10 tutione R l || 13 conseruere R l || 14 relinquere 
R |J 15 apripere R l arripere R^F 1 || subiectos VT] 
subiectis R vulg. || 16 perferrimus VT || 18 auferentgm 
R 1 || 20 putatio i* 1 1| 21 arripere RV\ 24 imperium R l || 
33completi.fi 1 compleri.R 2 / 7 || aestimauimusFI 1 1| 341egis- 
lationem V 1 || 35 apta (t ex p corr.) R 1 || enim uiros 
clarissimps V || subiectarum — a nobis li (38) scr. J? a 
in ras. 2 versuum || 36 sq. omni — suffragio R || 37 dato- 
rum] datore V a dato RT dati vulg. \\ *iure iurando 
VT iureiu R iureiurandi vulg. || 39 nulli jR' 1 



10* 



Nont. VIII 12. 13 



76 



UT IUDICES SINE QUOQUO 



firjre iv Trtls dftaqravoftivats naqd rtvcov fiiais firjre que in his, quae committuntur ab aliquibus, violentiis 
ini rois iyxXrjptaat xai rals ivrev&ev dStxiats ptrjre neque iu criminibus et quae hinc oriuntur laesioni- 
ini TrtTs ordoeot rais Srjftoaiats ftrjre ini rais rcbv bus, neque in seditionibus publicis neque in publi- 
Srjfiooicov tpbqtov eisnqd£eotv, dXXa ndvrae buoitos corum tributorum exactionibus , sed omnes similiter 
vnoxeio&at rfj rovrcov StxatoSoaia, oix dvauevovrcov 5 subiacere horum iurisdictioni, non expectantium ne- 
ovre Tioosrdj-eis Xaf3eiv ix riov doxovrtov ols vnbxeiv- que praecepta percipere a iudicibus quibus subiecti 
t««, oire ftrjvveiv etsavrovs, dXX' dqxeZofrat rcoSe sunt, neque nuntiare ad eos, sed contentos esse hac 
r]ficov rco vouco, St 1 ov ndoav avrois i^ovoiav naq- nostra lege, per quam omnem eis potestatem prae- 
i/ofiev. ovoevos dSeiav £%ovros navreXcos ini rcov bemus: nemine licentiam habente penitus in prae- 
eioTjfievcov airtcov ovre noovoftiqj xqrjod^ai rtvt ovre 1 dictis causis nec privilegio uti quolibet neque ex 
ixei&ev iavrco xar ogfrovv rb nXrjfifieXeiv dvev&vvtos. hoc sibimet impetrare, ut delinquat innoxie. Non 
oi> ydq av oi ndorjs dnexbuevot Xr)yecos aqxovres £'re- enim qui omni abstinent acceptione iudices aliud 
qbv rt rov &eov xai rov vbuov xai xov rjfteriqov quiddam dei et legis nostroque praeponunt timori, sed 
nqofrrjoovot Seovs, aXX' eis ixeivo (iXinovres tpvXd- ad illum respicientes servabunt subiectis iustitiam, 
govoi rois vnrjxbois rb Sixatov, ndvra xard rovs rjfte- 15 omnia secundum nostras iudicantes et agentes leges. 
1 reqovs xqivovris re xai nqdrrovres vb/iovs. Eni 1 Quia enim milites et huiusmodi in provinciis con- 
ydq rois rotovrots xai rovs orqartcbras rois iv rais stitutos eis subicimus, neque in hoc egebunt prae- 
inaqxiats ovras avrois vnordrroftev, oiSi ixeioe Seo- cepto cuiuspiam proprio aut a nobis aut a nostris 
fievots nqosra^etbs nvos iSias r) naq^ rjucbv r) naqd iudicibus, sed praesenti lege utentur et hanc eis 
rcov rjftereqcov dqxbvrcov, aXXk rto naqbvrt vbuco 20 ostendent, ut auxilientur eis utentibus iudiciali fidu- 
xqcofievots xai rovrov avrois Setxvvovotv, tosre in- cia, scientes quia, nisi hoc egerint, et emolumento- 
afivvetv avrols xotoftevots rjj rrjs dqxr)s naqqrjoiq, yt- rum et militiae sustinebunt casum et in corpus peri- 
vcooxovras tbs, ei ftrj rovro nqdl-aiev, xai otrrjoecov culum patientur: ut nobis nullo alio penitus opus 
xai avrrjs rrjs orqareias vnoftevovotv Uxnrtootv xai sit iudice, et aut latronum insecutores aut appel- 
rbv eis ocbfta xivSwov vnoarrjaovrat. "£2sre rjfiiv 25 latos violentiarum inhibitores , magis autem f ures, 
ftrjSevbs ereqov navreXcos Seiv dqxovros, xai Xrjoro- aut violentos mittere, occasione quidem quasi rationa- 
Stcbxras r) rovs xaXovfievovs /3toxcoXvras , fidXXov Se bili utentes, ipsos autem omnium pessima facientes. 
XconoSvras, rj dcponXtords ixnifinetv, nqocpdoeot ftev Cum enim iudices provinciarum uniuscuiusque maxi- 
Srj&ev eiXbyots xocofievovs, airovs Si t« ndvrcov #«'- morum iudicum compleant officium et pro omni alio 
qtora nqdrrovras. rcov ydq dqxbvrcov rcbv inaqxtcbv 30 cingulo provinciis sufficiant et ad ea, quae ex no- 
rijv exdorov rcov pteyiorcov dqxcov nXrjqoivrcov rd£tv, stris legibus super eis decreta sunt, quis praesumat 
xai dvri ndorjs driqas Si dqxrjs. rais inaqxiats dq- aut fori praescriptione aut huiusmodi aliquo apud 
xovvrtov, xai rd ix rcbv rjftereqcov vbftcov rb ye in eos uti? 
airois yjrjcpi^Ofievcov, ris av &aqqrjoetev rj tpbqov naqa- 
yqatpfj r) rotovrq» rtvi nqbs avrovs xo^oao&at; 35 



CAPUT XIII. 



(If~) Idnayoqevojuev Si xai rcp ivSogordrcp orqa- 
rrjyq) rrjs "Eco xai ndat rois rjftereqois dqxovotv, r) 
XrjaroStcbxras rj (itoxcoXvras rj acponXiards rj rtvas 
rotovrovs iv rais inaqxiats ixniftnetv. "Iarcoaav ydq 



Interdicimus autem et gloriosissimo magistro mili- 
tum Orientis et omnibus nostris iudicibus aut latro- 
num insectatores aut violentiarum inhibitores aut 
armatos aut aliquos tales in provinciam destinare. 



neque in violentiis a quibusdam commissis neque in criminibus et laesionibus hinc oriundis, neque in causis 
publicis neque in publicorum tributorum exactionibus , sed ut omnes similiter illorum iurisdictioni subiecti 
sint: quippe quibus neque expectandum sit, ut praecepta accipiant a magistratibus quibus subiecti sunt, neque 
ad eosdem denuntiandum , sed hac nostra lege acquiescant , per quam omnem potestatem illis concedimus ; 
nec cuiquam omnino venia detur in praedictis causis vel privilegio ullo utendi vel exinde in animum sibi 
inducendi impune delinquere. Neque enim magistratus , qui ab omni lucro abstineant, aliud quicquam 
deo et legi et nostro metui praeponent , verum ad eum respicientes subditis iustitiam custodient, omnia 
1 secundum leges nostras et tudicantes et agentes. In talibus enim rebus etiam milites, qui in 

provinciis sunt, ipsis subicimus, qui ne ad hoc quidem proprio aliquo iussu sive a nobis sive a magi- 
stratibus nostris edendo egeant, sea hac lege utantur eamque illis ostendant: ut ipsis magistratus potestate 
utentibus auxilio sint, scientes se , nisi hoc fecerint, et annonae et ipsius militiae iacturam subituros et 
de corpore periclitaturos. Quapropter nullo plane alio magistratu nobis opus est, nec ut persecutores 
latronum, aut biocolytas qui vocantur vel potius grassatores, aut exarmatores emittamus, qui praetexti- 
bus quidem ferme honestis utuntur, ipsi autem omnium pessima faciunt. Cum enim magistratus provin- 
ciarum locum uniuscuiusque maximorum magistratuum obtineant et pro quovis alio magistratu provinciis 
sufficiant, et quae secundum leges nostras sunt quantum in ipsis est decernant, quis aut praescriptione 
fori aut eiusmodi ulla re apud eos uti audeat? 

XIII. Interdicimus autem et gloriosissimo per Orientem magistro militum et omnibus magistratibus 
nostris, ne vel latronum persecutores vel biocolytas vel exarmatores vel eius generis alios in provincias 



3 ordoeot Me] ivordoeotv LB || 6 sq. *ovSe — oiSi 
libri || 10 *oi8e — oiSe libri || 16 inei yctq L 1 quia enim 
e || 17 toIs rotovrots xai rovs arqartcbras] milites et 
huiusmodi e || 18 ixeiae] ixeivotsJB \\ 19 naqd rcbv] neqi 
rt~)v L x || 20 rcg] rcbv L \\ 22 ytvcbaxovras Me] xai yt- 
vcoaxovras LB || 24 airrjs otn. e || xai eis rov eie M || 
26 xai] et aut p. Aut ante aut post xai quaedam exci- 
disse videntur, fort. leg. xai (jtrjSeftiav dvdyxrjv elvat rj) 
XrjoroSicbxras xrX. (c/. Iulian. 15, 60 in.) || 29 ndvra 
& || 31 dqxbvrtov B || 32 ireqas Se M] Se om. LB \\ 
35 rj ante rotovrco om. L || nvi] rt rtvi L x || 37 l'co M] 
itbae LB || xai ndot bis scr. M || 38 dftfonXtards L || 
39 "Iortoaav — netqa&rjaovrat (77, 7) om. LB 

4 omnis fi' | 5 expectandum R a | 7 contemptos VT 



contentus JfJ 1 || 8 potestate /^19 nemine licentiam ha- 
bente Contius] omnem licentiam habentes libri, et ipsi 
ante omnem add. R % || 10 ex om. JR* J[ 11 sibiment R l \\ 
delinquant RT || 12 omni] omnino V || abstineant R jj 
acceptione] actione V x || 13 quiddam] qui* R x || propo- 
nant R praeponent vulg. || 15 nostram V 1 || 17 agebunt 
R x || 20 ostendent ^wwfy.] ostendunt RV X T || ut] aut/2|j 
utentes R a || fiditia R || 21 scientes quia nisi] scientes- 
que in (nisi corr. 2) V scientes quod nisi R* quuufi (om. 
scientes) R x || 23 potientur R x \\ ullo R x || opus sit] posit 
R x || 24 et aut] et om. R x || 29 officium om. R x || 30 et 
om. Z2 1 I) 31 eius R x || 32 aliquid RV X || 36 Verba inde 
a dicimus vocis Interdicimus usque ad no vocis nobis 
(77, 9) scr. R* in ras. 8 versuum || 39 prouintiam RVt] 
prouincias vuig. 



SUFFRAGIO FIANT 



77 



Nov. VIII 13. 14 



o'i ie yevia&at fierd rovSe rjficov rbv vofiov &aQQrj- 
aavree, a>s avXXrjcpd"evres na^d rcov aQ%6vrtov rcov 
inaQ%tcov xai SeoficorfjQtov oixfjaovat xai eis rjfias rov 
■jiqayfiaros firjvvoftevov rbv eo%arov vnoarfjaovrai xtv- 
Svvov o'i re rds roiavras avroXs naoaStSovres noos- 
rd!-eis triginta librarum auri vnoorfjoovrat notvfjv, 
xai fieit,ovos Se ert xai ocpoSQoreQas fjficov ayavaxrfj- 
|A aeais netQafrfjaovrat. Jei roivvv rovs ap%ov- 
ras rcjv inaQ%tcov roaavrrjs d^tcofrevras Ttaq rjfiwv 
i^ovaias ovrai rco ■jtQayfiart %Qrjad"at, a>S Stxaiars xai 
vofiiftws anaotv elvat <po(ZeQovs, eiSoras cos, ei rfj 
SeSofievrj naQ? fjficov aQ%fj xaxcos xai dvat-icos rfjs 
• intrQaneiorjs avroXs naQ 1 fjftcov naQQrjaias %Qr'jaov- 
rat, vnoxeiaovrat raXs rtficoQiais als efinQoofrev e'C- 
Tto/iev, xai Scos rrjv a.Q%rjv e%ovot ravras vnoftevovres, 
xai inetSdv avrfjv xard&otvro , ftet^ovcov k'rt netQco- 
aevot xtvSvvcov. OvSe ydo SiSouev avrois dSetav, 
tiqIv rbv vevofitofievov ralv nevrrjxoyra^rjfieQmv nXrj- 
Qcoaovot %qovov, rcov inaQ%tcov cbv fjQ^av ava%a>- 
QeXv rj xard nQOcpaOtv revocatori«S [rjrot dvaxXfjoecos] 
fj xard nQocpaatv cpvyrjs rj xard dXXrjv oiavovv ai- 
riav' ytvcoaxovatv cos, xa&aneQ e/uTtQoa&ev einovres 
ef&rjfiev, eire ini ravrrjs yevotvro rfjs evSaifiovos no- 
Xecos eire iv oiaSrjnore ^%coqcx, nQOS rrjv inaQ%iav 
avfrts enava^&evres rjs rjQ^av notvds vcpegovotv, as 
sftnQoa&ev einovres ecp&rjfiev. 



Sciant enim, qui ad hoc institui post hanc legem 
nostram praesumpserint , quoniam capti ab his no- 
stris iudicibus provinciarum et in vincula rediguntur 
et ad nos causa renuntiata a nobis summum peri- 
5culum sustinebunt: et qui huiusmodi eis praecepta 
tradiderint, triginta librarum auri sustinebunt poe- 
nam et maiorem insuper ac vehementiorem nostram 
indignationem experientur. Oportet igitur iudices 
provinciarum, tantam promeritos a nobis potestatem, 

10 sic causis uti, ut iuste et legitime sint omnibus me- 
tuendi, scientes quia, si data a nobis administra- 
tione male et indigne utantur a nobis concessa sibi 
licentia, subiacebunt suppliciis quae primitus dixi- 
mus, et donec adrninistrationes habent haec per- 

15ferentes, et dum eas deposuerint maiori adhuc ex- 
perientur periculo. Non enim damus eis licentiam 
ante quam legitimum quinquaginta dierum complea- 
tur tempus, a provinciis in quibus administraverunt 
discedere aut per occasionem revocatoriae aut per 

20 occasionem fugae aut per aliam quamlibet causam, 
scientibus, sicut praediximus, quia, sive ad hanc ve- 
niant felicissimam civitatem sive in quamcumque 
regionem, ad provinciam denuo revocati, cui prae- 
fuerunt, poenas sustinebunt, quas prius diximus. 

25 



CAPUT XIV. 



Tbv Se oqxov Scoaovatv ivravfra ftev xara rb avco- 

IE reQCo Qrj&ev. Ei Se rtOtv iv rais inaQ%iatS 
ovot nefinotro rd rfjs aQ%fjs ovjuj3oXa, ini re rov &eo- 
cptXeardrov intOxonov rfjs ftrjrQonoXecos xai rcov iv 30 
avrfj nQcorevovrcov rbv ooxov vcpe^ovot, xai ovrto 
rcov rfjs aQ%fjs dvrtXfjxpovrai nQat-ecov SrjXaSfj rfjs 
ofjs vneQO%fjs nQovoovarjs rov , eire ini ravrrjs rfjs 
fieydXrjs noXecos naQaXdf3ot ns aQ%fjv, e'ire xard %a>- 
Qav avrqj t« ovftf3oXa ravrrjs neficp&eirj naQa rfjs 35 
afjs vneQo%f>s, avrbv rbv Xafif3dvovra ro aacpaXes neQt- 
noteXv rco Srjftoaico neQt rfjs rcov cpoQCov afiefinrov 
eisnQagearS , xa&dneQ qv avrbs xa&aQobs Soxtfidoetas. 
Keio&co Se o voptos rjfiiv ovros icp* anaat roXs rds 



Iusiurandum vero dabunt hic quidem, quod supe- 
rius diximus. Si vero aliquibus in provinciis ex- 
istentibus mittantur cinguli codicilli, et coram deo 
amabili episcopo metropolitano et qui in eis pri- 
mates sunt iusiurandum subibunt, et ita cinguli 
suscipient actiones: tua quippe celsitudine provi- 
dente, sive in hac maxima civitate perceperit ali- 
quis administrationem sive in provincia ei codicilli 
eius transmittantur a tua celsitudine, ut ipse qui 
accepit cautionem faciat fisco de tributorum incul- 
pabili exactione, sicut ipse pure probaveris. Posita 
sit autem lex haec a nobis in omnibus administra- 



mittant. Sciant enim et qui post hanc legem tales existere ausi sint, se comprehensos a magistratibus pro- 
vinciarum et carcerem habitaturos et re ad nos delata extremum periculum subituros esse: et cjui eiusmodi 
iussa iis dant, se triginta librarum auri poenam esse passuros, et maioris ettam graviorisque indignationis 
nostrae periculum facturos. Oportet igitur magistratus provinciarum tanta potestate a nobis dignatos 
ita rem agere, ut iuste et legitime omnibus metuendi sint, scientes se, si magistratu a nobis dato male et 
indigne potestate ipsis a nobis commissa utentur, poenis quas supra diximus fore obnoxios, et dum magi- 
stratum gerunt eas passuros et ubi eum deposuerunt maiora etiam pericula subituros. Neque enim damus 
iis facultatem, antequam legitimum quinquaginta dierum tempus impleverint , ex provinciis quibus prae- 
fuerunt vel nomine revocatoriae vel nomme fugae vel alia quacumque de causa discedendi; sciantque se, 
sicuti ante iam diximus , sive in hac felicissima urbe sive ubicumque locorum sint, ad provinaam cui 
praefuerunt rursus reductos poenas, quas iam ante diximus, subituros esse. 

XIV. Iusiurandum vero hic quidem secundum id quod supra dictum est praestabunt. Quodsi qui- 
bus, qui in provinciis sunt, insignia magistratus mittantur, coram deo carissimo episcopo metropolis et pri- 
matibus qui ibi sunt iusiurandum praestabunt , atque ita magistratus negotia suscipient; ac tua videficet 
sublimitas curam gerat ut, sive quis in hac magna urbe magistratum accipiat sive cui in provinciam 
insignia eius ab sublimitate tua mittantur, is , qui ea accepit, cautionem fisco praestet de tributorum 
integra exactione , prout ipse liquido probaveris. Lataque esto haec nobis lex de omnibus valitura qui 



2 jT«(>a rcov aQ%6vrcov] ab his nostris iudicibus e || 

6 rQtdxovra XtrQcov %Qvaiov s. v. M || 9 d^tcod^evra 
Z, 1 § 10 rco nQayfiari] causis e || 11 cpaveQOvs B || 17 xtv- 
Svvcos L l || 18 rbv — nXrjQcoaovat om. L || 19 %q6vcov 
L, v fjfieQcov s. v. add. L* II rjQ%ov B \\ 20 reuocatorias 
fjrot dvaxXrjaecos M reuocdtorias L dvaxXrjaeais B || 
21 oiavovv] oiv L l || 22 xa&dneQ xai efinQOO&ev 
B || 25 sq. as — ecp&rjfiev om. LB || 26 enQOO&ev M || 
27 to] t« M || 31 ovrcov L \\ 33 rov] rovro B \ 34 neQi 
Xdf3ot L || 39 ovrioe M a 

1 *instituti (constituti t) libri\ nostram legem vulg. || 
3 iudicibus uidelicet prouintiarum 1 1| redigentur vulg. || 4 re- 
nuntiata R annuntiata V nuntiata tvulg. || 5 qui] quia^|| 

7 ac] et R || 8 experiuntur V || 9 *tantam] tanquam 
libri || potestate V b || 10 ut] et R l || 11 a nobis om. R 1 || 
1 3 supplitiis subiacebunt V || primitus et donec diximus 



R l || HamministrationemiZ 1 || 15 deposueruntft || maiora 
(maiori 2) adhuc ***** (suplicio in ras. 2) experiuntur 
(om. periculo) V. Leg. maiora adhuc experientes peri- 
cula? || 16 enim suppl. V % in spat. vac. || 18 a pro- 
uinciis — reuocatoriae scr. R 2 in ras. 2 versuum || 19 aut 
— reuocatoriae om. t || aut per occasionem ante fugae 
punctis not. V 2 || 20 quamlibet aliam V || 21 quia om. Vt || 
22 quacunque regione V || 23 praefuerint t || 27 hic V 1 ] 
hoc RV 2 vulg. || quod] hoc quod 1 1| superius] eis add. t l || 
29 mutantantur R l || codicelli t 1 || 32 suscipiant t \\ tuas 
R 1 || prouidentie R l || 34 codicelli t || 35 transmutantur 
R |j 37 exactione suppl. V 2 in spat. vac. y excusatione 
R l || probauitis JR a || posit autem lex heo R 1 posita 
autem sicut (sit lex corr. V b ) hec V posita autem sit 
hec lex 1 1| 38 in om. RH 



Nov. VIII 14. ep. Edictum 



78 



UT IUDICES SINE QUOQUO 



7T«(»* fjftcbv brjrcbs dvoftao&rjoofiivas aoxas ix rov tionibus a nobis nominandis et ex praesenti tempore 
TtrtQovros %q6vov hfiiofrovs naQaXrjvJOftivots. ra yaQ sine suffragio percipiendis. Nam quae praecesse- 
Sfj TtQoeiXtifora roTs e/niQoo&ev xeuievois vnoxeio&to runt, pridem positis subiaceant legibus , nulla poena 
vouois, oiSeftias notvfjs rav iv rcboe tj/iojv raj vdfico borum quae in hac nostra lege determinata sunt 
SicoQiafiircov intxetftivrjs rdis /uixQt vvv ras a.Qxas 5 imminente hactenus administrationeti habentibus, nisi 
exovot, nXfjv ei pfj xai airoi ftera. rfjv ifttpavioiv tamen et ipsi post insinuationem huius legis furari 
rovSe rov vbfiov xXinrovres dXoTev. capiantur. 

('EniXoyos.) Tavra roiwv r) ofj vneQoxfj ndvra (Epilogus.) Haec igitur tua celsitudo universa 
ftav&avovaa iv ndot rols i'9"veot roTs vnoreray/uivots cognoscens in omnibus gentibus sub se constitutis 
tpavBQa naQaoxevaodrat yevio&at, xara rb vevofti- 1 faeri manifesta procuret, sollemniter praeceptis utens 
ouivov nQosrayftaoi xQ < °i J -i vr l JtQos ndvras rovs rmv apud omnes provinciarum praesides, ut ipsi cogno- 
inaQxtcvv rjyov/uevovs' tosre avrovs yivtooxovras rfjv scentes nostrum circa subiectos studium et quam 
r)fteriQav neQt rovs vnrjxbovs anovSfjv xai rjv exofisv habemus circa ordinationem iudicum voluntatem, 
neQi rfjv rtbv aQxbvroiv x st ooroviav yvcoftrjv, eiSivat, considerent, quanta eis bona participantur, neque 
nbowv airois dya&cbv fieraSeSibxafiev, oiSi rfjs /3a- 15imperii medelae pro eorum felicitate parcentes. 
atXixrjs 9"eQaneias Sia rrjv avrtov evSatftoviav tpetaa- 

ftevot. Dat. xvn. k. Mai. CP. Belisario v. c. cons. Dat. xn. k. Mai. CP. Belisario v. c. cons. 

[a. 535.] 

"IdixTOv ygaqjhv tolg a7tavta%ov yrjg &eoq)i- Edictum scriptum in omni terra deo amabilibus 
Xeatatoig ertiaxortoig xa/ baicoratoig Ttatqi- archiepiscopis et sanctissimis patriarchis. 

dgxaig. 20 

Tfjs naQaSo&eiorjs rjfiiv ix &eov noXtreias xrjSb- Traditae nobis a deo reipublicae curam habentes 
ftevot xal iv dndarj Stxaioavvrj t,rjv rovs fjjueriQovs et in omni iustitia vivere nostros subiectos studentes 
vnrjxbovs anevSovres, rbv vnorerayjuivov vbjuov iy^d- subiectam legem conscripsimus , quam etiam tuae 
xpaftev, ov Sfj rrj arj botbrrjri, xai 8S airfjs anaot sanctitati, et per eam omuibus qui tuae provinciae 
rois rfjs inaQxias rfjs afjs notfjoat tpaveQov xaXcbs 25 sunt , facere manifestam bene nabere putavimus. 
k'xetv ivofiiaafiev. rfjs ow afjs &eocptXias xai rcbv Tuae igitur sit reverentiae et ceterorum haec custo- 
Xotncbv intoxbncov earoj ravra naQarrjQeiv, xai et dire et, si quid transcendatur a iudicibus, ad nos 
n naQaj3aivotro na^d rcbv aQxbvrcov, «s rjfids /urj- referre, ut nihil contemnatur horum quae sancte 
vieiv, bncos dv juf) rt naQOQa&eirj rcov boitos re xai iusteque a nobis sancita sunt. Si enim nos quidem 
Sixaitos itp* rjfitbv vofio&errj&ivrtov. Ei yaQ fjjuels 30 nostrorum subiectorum miserati, quoniam supra fis- 
ftev rovs rjjueriQovs vnrjxbovs iXeovvres, on nQos rrj calium functionum exactionem etiam maximas susti- 
rcbv Srjftoaitov tpoQcov ixriaet xai fteydXas iniftevov nent ex furto iudicum violentias propter factas pro- 
ix rfjs rcbv aQxbvrcov xXonfjs dStxias Std rds ytvojui- vinciarum venditiones , haec auferre per subiectam 
vas rtbv inaQxtcov nQaoets, rairas dveXeiv Std rov studuimus legem, vos autem neglegentes non refe- 
vnorerayfiivov ioneiaaftev vb/uov, ifieTs Se Qq&v/uovv- 35 
T£S jufj nQOSayyeiXrjre, fjjuTv /uev dtpoatoio&co rb nQos 

Edictum extat B 6, 3, 48. 49. 

macjistraius a nobis distincte nominandos inde a praesenti tempore gratis sunt suscepturi. Nam prae- 
tertta quidem legibus ante latis subiaceant, ut nutla earum poenarum, quae in hac nostra lege de/fnitae 
sunt, ns incumbat, qui usque adhuc magistratus habent, praeterquam si et ipsi post insinuationem huius 
legis furantes deprehendantur. 

Epilogus. Haec igitur omnia tua sublimitas a te cognita ut in omnibus provinciis subiectis 
manifesta fiant, curet edictis ex more legitimo usa ad omnes provinciarum praesides, ut illi, comperto 
nostro erga subditos studio et quod habemus de creatione magistratuum constlio, sciant, quantorum illos 
bonorum participes fecerimus, ne imperiali quidem cullui ob eorum felicitatem parcentes. 

Edictum ad deo carissimos ubique locorum episcopos sanctissimosque patriarchas scriptum. 

Cum rei publicae a deo nobis traditae curam geramus et operam demus, ut subditi nostri in omni 
iustitia vivant, tegem subiectam scripsimus, quam iam sanctitati tuae et per eam omnibus qui in jprovincia 
tua sunt facere manifestam bene se habere existimavimus. Tuae igitur pietatis et reliquorum episcoporum 
esto haec observare et, si quid delinquatur a magistratibus, ad nos nuntiare, ne quid eorum, quae sancte 
et iuste a nobis sancita sunt, neglegatur. Nam si nos subditorum nostrorum miseriti, quod praeter publi- 
corum tributorum solutionem etiam magnas iniurias ex magistratuum furtis propter provinciarum vendi- 
tiones quae fiebant perpessi sunt, has per legem subiectam tollere studuimus, vos vero per neglegentiam non 



t Qt/rcbs om. e || 2 naQaXrjxpbftevos L || 3 vnoxeio&co 
om. L || 9 fiav&dvovotv L l || 10 naQaoxevdaare L 1 || 
xara rbv L || 13 neQi om. L || anovSfjs L l || 17 subscr. om. 
Ath. TTieod., dat. april. consl. uelisarii Iul. b , dat. k. April. 
Iul? || Bilisario M || 18 Edictum (18—80, II) h. I. om. M, 
habet f. 391 inter Edicta primo loco, unde vv. II. enotavi. 
In e habetur infra ante Iusiurandum (p. 89, 42) || yQatpev — 
narQtaQxate om. B || navraxov, om. yfjs L \\ 19 archi- 
cpiscopis e || 25 roTs rf/s MB) roTs re L | 26 &eoft- 
Xeias MLB || 27 imaxbntov om. e || e'i rot L || 28 neQi 
L U iftas L f| 32 vniftetvov M sustinent e || 34 nQa£ets 
L || 35 vbuov L l || j^aets L || 36 nQos ayyiXXrjrat fj/uTv 
atprjotoio&co nQos L 

1 et om. V || 2 nam quae] namque R X F nam queque 
t 1 1| 3 poteritis R l || 4 horum om. R l || quae] quaeque V || 
5 amministrationis R* || 6 tamen] tantum V || insinuatione 



f || 9 in om. V || 10 praeceptis omnibus utens V\ 12 ue- 
strum R l || studium quam (pm. et) ex corr. ^|| 13 circa om. 
t || ordinationef R || 14 leg. participamus ? || 17 subscr. 
dat. xn kal. Mai. p. c. vm Vilisario iic consulis Escorial., 
datur xn kal. Mai. post cons. Bclisarii uic cons. Paris., da- 
tum xii kal. xm Madii p. cosl. Bilisiario Bamb. alter, dat. bi- 
litizario (corr. bilizario) t; om. RV^ 18 Edictum scriptum ar- 
chiepiscopis in codd. infra demum habetur antelusiurandum 
(/3.89,42): transposuicumvulg. || 19 et sanctis R, etsanc- 
tissimis om. 1 1| 22 vivere] iure R l utre F l \ 23 subiecta 
R 2 || lege R\ legem JR» || quam] quae i2> || etiam RV\ 
et vulg. || 25 haberi RV || 26 reuentie R* || hoc 1 1) 27 tran- 
sendantur R || 28 ut V* in ras. || 29 iustique 1 1| sancita] 
constituta 1 1| si] sic RVt || 31 functionum exactionem t 
vulg.] functionem exhactione R sanctionum exactionum 
V\ maxima sustinere R \ 32 uiolentas R l || prouintia JK 1 1| 
33 hoc 1 1| per] pro R l |j subiectas t a 



SUFFRAGIO FIANT 



79 



Nov. VIII Edictum 



rbv Seanbrrjv d~ebv, vjueXs Si anoXoyfjoea&e nQvS av- 
rov imeo rfjs rcbv dXXcov aSixias, e'i ri 7tapa rb fifj 
/ta&eXv rjuds f3Xdf3os rols nao v/iXv dv&Qconois in- 
ayoiro. aXXa SeX napovras vfias rfj x°* oc t xa * vn&g 
aircov xai rcbv Xomcbv aycovicbvras <pavepoiiS rjfiiv 
xafriardv xai roiis oq&cos apxovras xal rovs napa- 
f3aivovras rbvSe fjficbv rbv vopov, oncos av exarepovs 
ytvcbaxovres rovs fiiv xoXd^co/iev, rovs Si d/ueiftcbfiefra. 
EneiSdv Si o voftos Srj/uooiq nqore&eiv xal anaai ye- 
voiro cpaveoos, rrjvixavra Xritp&eis 6'vSov dnoxeio&co 
iv rfj ayicorarrj ixxXrjaiq fierd rcbv lepcov axevcbv, 
ola xai avrbs avare&eijuevos d , ecj> xai nobs acorrjoiav 
.rcbv vn avrov yevojuevcov av&pconcov yeypafiftevos. 
noiijoaire Si av xdXXiov xai roXs avro&i ndocv av- 
&Qcbnois ovfKpopcbrepov , eineo avrbv iyxoXdxpavres rj 
aaviotv rj Xi&ois iv rais aroaXs rrjs ayicorarrjs ixxXrj- 
aias avayQayaire , nQoxeiQOv naQexbjuevoi naai rfjv 
rcov vofio&errj&evrcov avdyvcoaiv re xai xrrjaiv. 



ratis : a nobis quidera consecrata sit domino deo, vos 
autem rationem reddetis apud eum pro aliorum in- 
iustitia, si quid non agnoscentibus nobis damnum 
apud vos bominibus inferatur. Sed oportet prae- 
5 sentes vos provinciae et pro eis ac reliquis decer- 
tantes manlfestos nobis facere et rectos iudices et 
transcendentes banc nostram legem, quatenus utrum- 
que cognoscentes hos quidem puniamus, illis autem 
repensemus. Cumque lex publice proposita fuerit 

10 et omnibus manifestata, tunc sumpta intus recon- 
datur in sanctissima ecclesia cum sacris vasis, ut- 
pote et ipsa dicata deo et ad salutem ab eo fac- 
torum bominum scripta. Facietis autem melius ct 
illic habitantibus universis hominibus utilius, si eam 

1 5 sculpentes aut tabulis aut lapidibus in porticibus 
sanctissimae ecclesiae describatis, pronam praebentes 
omnibus horum quae sancita sunt lectionem atque 
possessionem. 



CAPUT I. 



Ei Si rfjs rcbv aQxbvrcov xad^aQorrjros roaavrrjv 
ifrauefra nQovoiav, nQoSrjXov cbs noXXcb /udXXov roXs 20 
ixSixois ovx icprjaofiev ovS^ oriovv ovre XafijSavecv 
ovre StSbvai. Scooovoi fiiv yaQ vniQ rcbv naQexofie- 
vcov avroXs nQosrayfidrcov iv rco SixaarrjQico rcbv iv- 
So^ordrcov enaQxcov, ei /uiv fieitflves ai nbXeis elev, 
solidos quattuor, ei Si rcbv iXarrbvcov, solidos tres, 25 
xai neQa rovrcov ovSiv Xrjyovrai Si obS oriovv naQ 
ovSevbs, nXrjv ei firj ns ix rov Srjfioaiov vevofiiOfie- 
vos avroXs nQOSirj noQOS' rj e'ineQ firjSiv ix rov Srjfio- 
aiov Xafif3avoiev, jurjSiv neQatreQco rcbv rfj ■d'eict rj/ucbv 
SirjyoQevfievcov Siard^ei xofii&O&ai. ineiroiye ei ri 30 
Xaftbvres aXoXev rj avroi rj oi xaXovjuevoi avrcbv x a Q~ 
rovXaQtoi fj kreQOS ns rcbv neQi avrovs, ixeXvo rerQa- 
nXdoiov dnoScbaovaiv bneQ eXa/Sov, xai rov cpQov- 
riofiaros aneXa&rjaovrai' xai nQOS ye xai it-OQiq 
SirjvexeX Qrjfiimd' evres xai eis acbfia acocpQOvia&evres 35 
Scbaovai xcoqccv avSQaoiv dya&oXs dvri xaxcbv rov tpQOv- 



Si vero pro iudicum puritate hanc habuimus pro- 
videntiam, palam est, quia multo magis defensoribus 
non permisimus nec quicquam accipere neque dare. 
Dabunt enim (pro) concessis sibi praeceptis in foro 
gloriosissimorum praefectorum , si quidem maiores 
sint civitates, solidos quattuor, si vero minores, so- 
lidos tres, et ultra haec nihil: accipient autem 
nihil ab ullo, nisi aliquis ex fisco sollemnis eis * 
quaestus, aut si nihil ex fisco percipiunt, nihil ultra 
quam sacra nostra statutum est constitutione per- 
cipiant. Alioquin si quid accipere capiantur aut ipsi 
aut qui vocantur eorum chartularii aut alter quis- 
piam, qui circa eos sunt, illi quadruplum restituent 
quod acceperunt, et hac sollicitudine repellentur, 
insuper exilio perpetuo multabuntur et in corpore 
castigati reddent provinciam viris bonis pro malis 



denuntietis, a nobis quidem abesto piaculum adversus dominum deum, vos autem rationem illi reddetis de 
aliorum iniuriis, si quid inscientibus nobis damni hominibus qui apud vos sunt inferatur. Verum oportet 
vos praesentes in provincia et pro illis ac reliquis sollicitos nobis et eos qai recte magistratu funguntur et 
qui legem hanc nostram violant manifestos facere , ut utrisque cognitis alios quidem puniamus, alios vero 
remuneremus. Lex autem ubi publice proposita omnibusque manifesta facta erit, tunc deprompta intus 
in sanctissima ecclesia iuxta sacra vasa recondatur tamquam et ipsa deo dedicata et acl salutem hominum 
ab illo creatorum conscripta. Melius autem et utilius omnibus qui illic sunt hominibus facietis, si eam vel 
tabulis vel lapidibus insculptam in porticibus sanctissimae ecctesiae perscribatis , expeditam eorum quae 
sancita sunt et lectionem et possessionem omnibus praestituri. 

I. Quodsi integritatis magistratuum tantam curam gessimus, manifestum est nos multo magis de- 
fensoribus, ne quicquam aut accipiant aut dent, permissuros esse. Nam dabtmt quidem pro concessis sibi 
edictis in iudicio gloriosissimorum praefectorum , si maiores sint urbes, solidos quattuor, si vero ex mino- 
ribus, solidos tres, nec ultra haec quicquam: nec magis accipient quicquam ab ullo, nisi qui ex fisco legitimus 
ad eos perveniat quaestus; quodsi nihil ex fisco accipiant, nihil praeter ea, quae in sacra nostra consti- 
tutione sancita sunt, auferant. Alioqui si quid vel ipsi vel chartularii qui vocantur eorum vel alius quis 
eorum qui circa illos sunt accepisse deprehendentur, quadruplum illud quod acceperunt reddent, et a munere 
removebuntur, atque insuper et perpetuo exilio puniti et corporis supplicio castigati locum facient viris 



1 dnoXoyrjoeo&ai ML || 3 vfiiv Haloctnder e] rjfiXv 
libri || 4 SeX) Srj L || fjfids M || 5 tpaveQcbs L \\ 1 rjuXv L || 
exdreQOv LBs || 8 yivcbaxrjvres L || xoXd^oiftev — dfiei- 
fioifie&a B |j 9 ndai LB || 14 nocrjaaire B] noirjoerai 
ML II 15 avfifOQcorarov B avficpeQbrarov L || 16 rctXs 
dyicordrais L l || 17 * dvayQaxpotre LB avayQacprjre M 
ctvayQaiprjre Scrimger || 19 roaavrrjv] hanc s || 21 icprj- 
ao/uev] permisimus g || ovS' M] eiS L || *ovSi ML] om. 
B || 22 ovre L] ovSi Mov B || fiiv om. BL || 23 nQayjuci- 
rcov L || 24 vnaQXCov M\\ 25 solidos quatutor (s. v.vv J) 
M vofiiOftdrcov reoaaQcov L rojuiofiara reoaaQa B \\ 
solidos tres M ] vv JP s.v. M vofiiafiarcov rQicbv L vo- 
fiiofiara TQia B || 26 Si om. LB || 27 vevofuoftevos — 
Srjfioalov om. L || 28 nQOoeir/ M || 29 naQaireQco rbv 
L || 31 avroi fj oi om. L, fj om. B || 32 ixeXvoi Be 

1 quidem — deo suppl. V^ in spat. vac. || consecrata 
sit R-t vulg.] consecratam V (ante h. v. contra legem add. 
V 3 ) non consecratam R 1 ; an consecrator? || uos autem R 2 l 



vulg.] om. -R-V\\ 2 apud eum] ei apud eum RV || 3 quid] 
quis V quod vulg. || 4 omnibus R l \\ 5 uos] suos R l [| reli- 
quis corr. ex prouintie R\\* detestantes libri || 7 utrosque 
vulg. | 8 agnoscentes R \\ 9 repetissemus R 1 1| lex suppl. 
V- in spat. vac. || publi|lice R || 10 manifesta t vulg. || 
*sumptus Vt sumptus omnes R || reconditusiJ^if; an recon- 
ditor ? || 1 1 ut puta t \\ d e icata (e superscr. 2) ^dedicata vulg. || 
13 faciens R 1 facientis t \\ 14 illic] hic 1 1| omnibus R || 
15 sculpentes] scul V- in spat. vac. || aut] autem V- 
a 1 1| aut] a t || porticibus] c in ras. ^portibus 1 1| 16 sces- 
simcK 1 || *pronamJ penam.fi^ir; plenam vulg. || 17 lectione 
atque possessione t |j 19 iuditiumiS || puritatem^"|| 21 neque 
dare Rt] nec quicquam dare V \\ 22 pro add. vulg. || prae- 
ceptis] priuatis V \\ in om. R || 23 maiore R 1 \\ 24 soli- 
tres R 1 || 25 autem] aut Vt \\ 26 ex] et R 1 1| 27 quae- 
stus] erit add. vulg.; leg. (accedat) quaestus? || 28 con- 
stitutum est R || constitutione bis scr. R 1 || 30 chartularis 
R a || 32 acceperint V \\ et hacl mac et haec R 1 || replen- 
tur t II 33 peretuo R 



Nov. VIII Edictum Notitia 



80 



UT IUDICES SINE QUOQUO 



riofiaros dvxtXapfSdvea&at. "Eoead"e Si xai rovrov tpv- 
Xaxee vftets, xai xcoXvovres xd naQa xavxa ytvb/ieva 
xal prjvvovxes, ibsre ftr) SiaXad~elv xt xtbv d/iaQxavo- 
uivtov firjSe ix xov Xa&elv dxtfitoQrjxov elvai, aXXd 
Ttaaav iobxrjxa re xai Stxatoavvrjv rols rjfiexiQOts vnrj- 
xootS inav&rjoat. Ei 8i xai oi ,ut'xQt v ^ v dQxovxes 
ftr) /uera xrjv iutpdvtOiv xovSe rov vbfiov ndorje anb- 
oxtovxat xXonrje, taxioaav xai avxoi xate ix xovSe xov 
vofiov notvaie vnoxeifievot. [xovxo xb XStxxov nobs 
xove intaxonove.] Dat. xv. k. Mai. CP. Belisario 
v. c. cons. [«. 

'EyodtpTq xb laov %ov 16iktov KajvoTavTivov- 
noXlvaig, %x ov ovTOjg' 
Oorjv andvxtov xtbv vnrjxbtov i&ipe&a nobvotav, Sei- 
xwotv o nao rjfttbv evayxoe re&eis vbfios, bv Srj nobs 
xove ivSo£oxaxove rjfttbv inaQxove iyodyjaftev. dXXd 
nooSTjxov iart xai vfide avxove eiSivat xrjv rjfiereoav 
nobvotav, ' rjv neoi ndvrae dv&otbnove k'xoftev. xai 
bta xovxo rbv vbfiov avxbv xai iv iSixrov noore&ei- 
xafiev oxrjfiart' tosxe v/nde xtp Seanbxrj d~etb xai ato- 
xrjQt rjfitbv Irjoov Xotaxib Stxaitoe dvanifinetv vfivove, 
xai xfj ijfiexioa fiaotXeia, bxt ndvxa Std xb vfiixepov 
ovfKpipov atpovfiefra nbvov. 



defendendam. Eritis autem et in hoc custodes vos, 
et inhibentes quae praeter haec aguntur, et insinu- 
antes, ut neque lateat aliquid horum quae delin- 
quuntur neque latendo sit inpunitum, sed omnis 
5 aequitas atque iustitia nostris subiectis fioreat. Si 
vero etiam hactenus iudices non post insinuationem 
huius legis omni abstinuerint furto, sciant et ipsi 
huius legis poenae se esse subiectos. 

10 Dat. XIII k. Mai. CP. Belisario v. c. cons. 
535.] 

Scriptum est exemplar edicti Constantinopoli- 
tanis habens ita: 

Quantam subiectorum posuimus providentiam, osten- 
15 dit a nobis nuper posita lex, quam ad gloriosissimos 
nostros praefectos scripsimus. Sed competens est 
et vos ipsos scire nostram providentiam, quam circa 
omnes homines habemus: et propterea legem ipsam 
et in edicti proposuimus figura, ut vos et domino 
20 deo ac salvatori nostro Iesu Christo iuste referatis 
hymnos et nostro imperio, quia omnem pro vestra 
utilitate perferimus laborem. 



Fvwaig Ttjg naq 3 ixdatrjg tojv vno-teiayfii- 
viov ccqxojv ocpeiXovorjg nagex^o^ai Xoyit) 25 
avvt]&eiojv noa6xr\Tog, \jtaqa\ tojv Tag dgxag 
Ixovtojv ovdevbg TokfiojvTog 7caqa Ta itqo- 
yeyoa/ifueva ovtb Xafieiv ovTe dovvai tl 
TtXeov. 

1 Anb xov neptf3Xinxov xbfirjxoe xrje IdvaxoXrjsSQ 
ovrtos' 

iv rto d'eiip rjfitov xovBovxXeito vofi. £y 

xto nQtfiixrjpicp xcov XafinQordxcov xqi- 
jSovvcov voxaQicov ftexd xcov xeoaaQcov 
axQtvicov xov d~eiov XaxeQxovXov vofi. v 35 

xtp avxov fiorj&tp voft. y 



Notitia horum quae ab unaquaque subditarum 
administratione debent praeberi causa consue- 
tudinum quantitatis ab his qui administrationes 
habent; nullo praesumente extra ea quae supra 
scripta sunt nequaquam requirere aliquid am- 

plius. 
1 Ab spectabili comite Orientis (ita): 

in sacro cubiculo solidos LXIII 

primicerio clarissimorum tribunorum notariorum 

cum quattuor scriniis sacri laterculi sol. L 



eius adiutori 



sol. III 



bonis, qui pro malis munus suscipiant. Eritis autem vos huius quoque rei custodes, qui et prohibeatis quae 
contra haec fiant et denuntietis: ne quid lateat delictorum neve cum lateat impumtum sit, sed ut otnnis 
aequitas et iustitia inter subditos nostros floreat. Magistratus autem qui usque adhuc fuerunt, nisi post 
insinuationem huius legis ab omni furto abstineant, se ipsos quoque poenis ex hac lege constitutis sub- 
iectos esse sciant. [Hoc edictum est ad episcopos.] 

Scriptum est exemplum edicti Constantinopolitanis in haec verba: 

Quantam omnium subditorum curam gesserimus , lex nuper a nobis lata ostendit, quam quidem ad 
gloriosissimos nostros praefectos scripsimus. Verum conveniens est, ut vos et ipsi noscatis nostram pro- 
videntiam, quam pro omnibus hominibus habemus. Propterea legem ipsam etiam per edicti formam pro- 
posuimus: ut vos domino deo et servatori nostro Iesu Christo iuste hymnos cantetis nostroque imperio, 
quoniam propter vestram utilitatem omnem laborem suscipimus. 

Notiiia summae ab singulis quos subiecimus magistratibus consuetudinum nomine praestandae: 
nemine eorum qui magistratus gerunt audente praeter ea, quae praescripta sunt, quicquam 

amplius aut accipere aut dare. 

1 A spectabili comite Orientis sic: in sacro nostro cubiculo solidos 63, primicerio clarissimorum tri- 

bunorum notariorum cum quattuor scriniis sacri laterculi sol. 50, eius adiutori sol. 3, officio gloriosissi- 



1 {faeofrat M xai iotofrat LB || 2 naQtt\ neoi L || 
3 firj M] firjxe LB || 4 firjSi ML] fifjxe B || StaXa&eJv 
L || 6 vvv s. v. L % || 7 firj] firjSe B || 9 xovxo — intaxb- 
noveM,om.LB:\\U)*Ma[.]Ajiril.M(cfJ4,l.l8,\1.88,i\)\\ 
bilisario M || 15 Sr) om. L II 16 inaQxove L] vnaQxovs 
M || eyorapev L || 19 nQoare&eixauev L || 20 rtp Seanbrrj 
frecp] et domino deo s || 22 rb] o in ras. M || rjfiireQov 
L || 24 xr t s] xtbv L (cf. e) || 26 naod seclusi || 28 ovxe Sov- 
vat om. e || 30 xov] xe L || 35 voju. v'] om. L || 36 avxtbv L 

1 eritis] meriti V % suppl. in spat. vac, metiri Rt || 
uos et] et uos V suos et t || 2 praeter] praeces V praeces 
eorum II || hoc t || aguntur Heimbach] agunt RVt fiunt 
vulg. || 3 lateant t || derclinquuntur t || 5 floreant R l || 
6 insignificoe 1 1] 7 abstinuerunt / 1| 10 dat. xm (xim Bamb.) 
kal. Mad. caput bisiliarum (bsiliarium Vind.) uice consule 
Bamb. II, Vindoh. alter, dat. kal. xn Mai. cp. Vilisario uiro 
clarissimo 5. ss. cxx Escorial.; om. subscr. RVt \ 12 inscr. 



bis habetV\\ est om. V altero loco || constantinopolitani RVt 
al. || 14 quanta. RVt al. || exposuimus R possumus t l H pro- 
uidentia RVt al. || 15 lex] lex est V || 16 scripsimus] 
scrips ex scriptos corr. R || 17 providentiam quam circa] 
praeuidentiam (corr. praeuidentia) ostendit a nobis nuper 
posita (ostendit — nuper punctis notata) R || 19 edictis 
RVt al. || figura R vulff.] figuratam V\\utV] et 72» ut et 
R 2 t vulg. || et om. vulg. |j 20 ac] et V || 22 perfer- 
rimus t proferimus R l j 24 eorum t vulg. || unaquoque 
subditorum V \\ 25 debet R || causam V || consuetudi- 
nem V 1 consuetudine RV a <* consuetudinis P || 26 qui] 
que R || administrationem R'*t || 27 sq. quae — nequa V* 
suppl. in spat. vac. || supra scripta] subscripta vulg. \\ 
30 Ab RV] a t vulg. {id. in/ra § 3. 4) || ita add. vulg. |j 
33 primiceriorum i l || tribunorum bis scr. in R, tribu- 
torum (et sic § 2. 3. 4) 1 1| notariurum R l \\ 34 criniis R l 
(id. 81, 0) || scrineis sacris 1 1| sol. numero quinquaginta t 
vulg. U 36 adiutorio t adiutorii RV 



SUFPRAGIO FIANT 



81 



Nov. VIII Notitia 



VOfl. 



VOfl. 
VOfl. 



Sy 



VOfl. 71 10 



rrj r«|et rwf ivSo^oraroJv indoxcov vneo 
rtQosrdyfiaros 

2 Anb rov dv&vn arov Aaias ovrtos' 
iv rqb d"eiop rjfiobv xovjSovy.Xeiqj 

Tqb nQlfUXTJQiqJ TOOV XafMQOTaTCOV TQl- 

f3ovvcov voraQicov /uera robv reaadocov 

axQtviaiv rov d~eiov XareQxovXjOv 
rqb avrov fiorj&qb 
rrj rdj-et robv ivSoJ-OTaroov indoxcov vnio 

TtQosrdyfiaros 

3 Anb tov neQtf3Xinrov xofirjros <P ov y i «S II axa- 
riavrjs ovrcos' 

rols ([rteQtj3XertT0ts) %aQrovt\aoiois TQtai 

rov freiov rj/ucbv xovj3ovxXeiov 
rqb 7CQtfnxrjQiqj robv XafiTtQOrdroov tqi/3ov- 

vojv voraQicov 
rqb avrov ftorjfroj 
rjj rdt-et robv ivSo^ordroov inaQXOJV vttbq 

TtQOSrdyfiaros 

4 Artb tov 7teQif3Xe7trov xofirjros PaXarias rtQtb- 
rrjs ovroJS' 

roTs 7teQi(3Xe7trois xaQTovXaoiotS tqioi tov 

■freiov xovjSovxXeiov 
rqb TtQtfuxrjQioj tojv XafiTtQordrmv TQtfiov- 

vojv voraQtcov 
rob avrov f3or]d"ob 
Tfj ra^ei rcbv ivSot-oraroJv iTtaQ^oJv vneo 

TtQOSrdyfiaros 

5 Anb rov f3ixaQiov rov MaxQov TeixovsovroJS' 
roiis TteQtjiXeTtroiS %aorovXaQiotS TQtai rov 

■freiov xovfJovxXeiov 
rcb TtQiftixTjQiqj rcbv XafiTtooraroJv rotflov- 

vojv voraQicov 
rcb avrov fSorj&cb 
ry Ta£ei robv ivSo^ordrcov inaQxcov vneo 

TtQOSrdyfiaros 



VOfl. 

VOfl. 
VOfl. 

VOfl. 



VOfl. 

VOfl. 
VOfl. 

VOft. 



VOfl. 



VOfl. 
VOfl, 



xS" 

y 



xS' 

y 



xS 

y 



officio gloriosissimorum praefectorum praetoriorum 

sol. LXXX. 

2 A proconsule Asiae ita: 

in sacro nostro cubiculo sol. num. LXIII 

primicerio clarissimorum tribunorum notariorum 
cum quattuor scriniis sacri laterculi 

sol. num. XL 
eius adiutori sol. num. III 

officio gloriosissimorum praefectorum praetoriorum 

sol. num. LXXX. 

3 Ab spectabili comite Phrygiae Pacatianae 
ita: 

chartulariis tribus sacri cubiculi sol. num. IX 



15 



25 



VOfJt. tt 



primicerio clarissimorum tribunorum notariorum 

sol. num. XXIIII 
eius adiutori sol. num. III 

officio gloriosissimorum praefectorum praetoriorum 

sol. num. L. 
204 Ab spectabili comite Galatiae primae ita: 

spectabilibus chartulariis tribus sacri cubiculi 

sol. num. IX 
primicerio clarissimorum tribunorum notariorum 

sol. num. XXIIII 
eius adiutori sol. num. III 

officio gloriosissimorum praefectorum praetoriorum 

sol. num. L. 
5 A vicario Longi Muri (ita): 
30 chartulariis tribus sacri cubiculi sol. nnm. IX 

primicerio clarissimorum tribunorum notariorum 

sol. num. XXIIII 

eius adiutori sol. num. III 

35 officio gloriosissimorum praefectorum praetoriorum 

sol. num. XL. 



Kal oaai aQ%al vrcat iy.ai rjtoi xovaov- Et quaecumque administrationes consulariae 
Ld Qiat' 

6 Ano rov aQxovros Tla Xatarivrjs rtQOJTrjS ovroos • 
rdis rteQifSXenrots %aQrovXaQiots roiai rov 40 

&eiov xov/3ovxXeiov vo/i. & 

rob nQtftixrjQiqj robv XaftnQordrcov TQtfiov- 

vcov voraQioJv vofi. xS' 

rqj airov fiorjfrqb vofi. y 



sunt: 

6 A iudice Palaestinae ita: 
spectabilibus chartulariis tribus sacri cubiculi 

sol. num. IX 
primicerio clarissimorum tribunorum notariorum 

sol. num. XXIIII 
eius adiutori sol. num. III 



2 morum pracfectorum pro iussione sol. 80. A proconsule Asiae sic: in sacro nostro cubiculo sol. 63, 
primicerio clanssimorum tribunorum notariorum cum quattuor scriniis sacri laterculi sol. 40, eius ad- 

3 iutori sol. 3, officio gloriosissimorum praefectorum pro iussione sol. 80. A spectabili comite Phry- 
giae Pacatianae sic: spectabilibus chartulariis tribus sacri nostri cubiculi sol. 9, primicerio clarissimorum 
tribunorum notariorum sol. '24, eius adiutori sol.%, officio gloriosissimorumpraefeclorum pro iussione sot.hO. 

4 A spectabili comite Galatiae primae sic: spectabitwus chartulariis tribus sacri cubiculi sol. 9, primi- 
cerio clarissimorum tribunorum notariorum sol. 24, eius adiutori sol. 3, officio gloriosissimorum prae- 

5 fectorum pro iussione sol. 50. A vicario Longi Muri sic: spectabilibus chartutariis tribus sacri 
cubiculi sol. 9, primicerio clarissimorum tribunorum notariorum sol. 24, eius adiutori sol. 3, officio glorio- 
sissimorum praefectorum pro iussione sol. 40. 

Et quaecumque consulares potestales sunt: 

6 A praeside Palaestinae primae sic: spectabilibus chartulariis tribus sacri cubiculi sol. 9, primi- 
cerio clarissimorum tribunorum notariorum sol. 24, eius adiutori sol. 3, officio gloriosissimorum praefectorum 



1 vnaQxofv et sic in sqq. constanter (praeter p. 82, 10) 
M [| inaQxcov vneo nQoardyftaros] praefectorum prae- 
toriorum s constanter \\ 5 robv nQiftixrjQia)v, idem § 3 — 
8. 1 1 ; rob nQiftixr}oiojv § 10. 12. 19, in ceteris recte 
rob rtQtfuxrjQioj L || 7 fi Ms\ v L || 13 neQt/3XinroiS ad- 
didi || x n QfovXaQt'ots tqioi Lg\ TQtoi x a QiovXXaQiotS M \\ 
14 rjftobv] om. e || 17 avroj L et sic in sqq. semper \\ 19 v 
Ls] y M || 22 rov &eiofv\ rov &eiov rjfiobv L \\ 28 v 
Ls\ rj M || 30 neQtf3Xinrov L, om. s \\ x a QfovXXaQiots, et 
ita in sqq. constanter (praeter p. 8G, 23) M || 33 voraQuot' 
om. L || 38 rtQOJrrjs, item 82, 3 sq. § 7 totam om. s || 
43 raQioov L 

1 clarissimorum t || 2 octuaginta RVt || 4 nostro sacro 
III 



V || num.] niio RV al. et sic in sqq. || *lxiii] xiii (tre- 
decitn V) lxhri\ 6 scrineis Vt || laterculi — 10 sol. lxx 
nuo reposuit R 2 in ras. 1 '/4 vers. || 7 num. om. H\% adiu- 
torio RV || numero sol. 1 1| 111] im R || 9 praetoriorum om. 
R || 10 num. lxxx (octuaginta t) Vt] lxx nuo R || 11 pac- 
catianae t capatiane RV || 13 sacris V a t || sol. om. t || 
17 adiutorii R || 18 praeteritorum R 1 || 19 l] qua|qua- 
draginta (sic) R || 20 sq. § 4 et 5 om. R || 25 *xxim] 
xxxm (triginta tres t) Vt xxm vulg. || 26 sol. V* in ras. |j 
29 ita add. vulg. || 32 tribunorum om. V || notariorum 
offitio numeroxxmi t \\ 35 praefectorum om. V\ 37 con- 
sulariue t || 39 palastine R || item V 2 || 40 chatulariis 
et cubili R || 44 adiutori sol.] sol. om. V 

11 



xNTov. VIII Notitia 



82 



UT ItTDICES STNE QTTOQUO 



VOfl. 

VOfl. 
VOft. 



xS 1 
Y 



VOfl. fl 



&' 



/' 



rfj rd£et rcov irSo^ordrcov indgxoiv vneg 

ngosrdyftaros vo/u. fi 

7 Anb rov dgxovros H aXai a r ivrje S evr egae 
ovrcoe ' 

rols negtjSXenroiS x a grovXagtots rgiai rov 

ffeiov xovf3ovxXeiov 
rcb ngifttxrjgitp rtbv Xaftngordrcov rgtftov- 

vcov voragicov 
rcp avrov jSorj&cb 
ry rd^et rcov ivSo^ordrcov indgxcov vneg 

ngosrdyftaros 

8 Anb roii dgxovros tpotvixrjs nagdXov ovrcos 
rois negi(3Xenrois x a g rov Xagiots rgtai rov 

d~eiov xovj3ovxXeiov vofi. &' 

rtb ngtfttxrjgicp rcbv Xaungordrcov rgtf3ov- 

vcov voragicov vou. xS' 

rcp avrov porj&cb vofi. y 

rfj rdj-ei rcov ivSo^ordrcov indgxcov vneg 

ngosrdyttaros voft. u 

9 Anb rov dgxovros ^vgias Sevre'gas ovrcos' 
rois negtfSX.enrots x a Q tov ^ a giots rgtol rov 

■freiov xovf3ovxXeiov vo/i. 

rcp ngtfitxrjgicp rcbv Xafingordrcov rgtfSov- 

vcov voragicov vou. 

rcp avrov jSorj&cb vou. 

rfj ra£ei rcbv ivSot-orarcov inagxcov vneg 

ngosrdyftaros voft. 

10 Ano rov dgxovros OeoScogtdSos ovrcos' 
rots negtjSXenrots y,agrovXagiots rgtai rov 

■freiov xovjSovxXeiov 
rtp ngtftixTjgicp rcbv Xaftngordrcov rgt- 

jSovvcov voragicov 
rcb avrov ftorj&tp 
rfi rd£ei rcbv ivSo^ordrcov indgxcov vneg 

ngosrayftaros 

11 Anb rov dgxovros 0a gorjvrjs ovrcos 
rois negtf3Xe'nrois x a giovXagiots rgtai rov 

■d"eiov xovf3ovxXeiov 
rcb ngtftixTjQicp rcbv Xafingordrcov rgtjSov- 

vcov voragicov 
rcp avrov f3orjd'cp 
rfj rd^et rcov ivSoZ-ordrcov indgxcov vneg 

ngosrdyftaros 

12 Ano rov dgxovros KtXtxias ngcb- 
rrjs ovrcos' 

rois negtfiXenrois x a gTOvXagiots rgiai rov 

d~eiov xovjSovxXeiov 
rcb ngtfttxrjgicp rcbv Xaftngorarcov rgijSov- 

vtov voragicov 
Tcp avrov f30TJ&Cp 
rfj rd^et rcbv ivSo^orarcov indgxcov vneg 

ngosrdyju aroe 

13 Idnb tov dgxovros Kvngov ovrcos' 
rois negtjSXenrote x a gTovXagiote rgtai rov 

■freiov xov/SovxXeiov 



officio gloriosissimorum praefectorum praetoriorum 

sol. num. XL. 



VOfl. &' 



VOfl. 

voft. y 
vou. ft 



VOfl. &' 

VOfl. xS" 
voft. y 

VOft. ft 



10 



15 



20 8 



25 



A iudice Foenicae maritimae ita: 
spectabilibus chartulariis tribus sacri cubiculi 

sol. num. IX 
primicerio clarissimorum tribunorum notariorum 

sol. num. XXIllI 
eius adiutori sol. num. III 

officio gloriosissimorum praefectorum praetoriorum 

sol. num. XL. 
A iudice Syriae secundae ita: 
spectabilibus chartulariis tribus sacri cubiculi 

sol. num. IX 
primicerio clarissimorum tribunorum notariorum 

sol. num. XXIIII 
eiuB adiutori sol. num. III 

officio gloriosissimorum praefectorum praetoriorum 

sol. num. XL. 



voft. &' 30 

VOft. xS' 
voft. y 

voft. ft 35 



,r 40 



45 



50 



VOft. 



d-' 55 



A iudice Cypri ita: 
spectabilibus chartulariis tribus sacri cubiculi 

sol. num. IX 



7 pro iussione sol. 40. A praeside Palaestinae secundae sic: spectabilibus chartidariis tnbus sacri 
cubiculi sol. 9, primicerio clarissimorum tribunorum notariorum sol. 24, eius adiutori sol. 3, officio glorio- 

8 sissimorum praefectorum pro iussione sol. 40. A praeside Phoenices maritimae sic: specta- 
bilibus chartulariis tribus sacri cubiculi sol. 9, primicerio ciarissimorum tribunorum notariorum sol. 24, 

9 eius adiutori sol. 3, officio gioriosissimorum praefectorum pro iussione soi. 40. A praeside Syriae 
secundae sic: spectabilibus chartuiariis tribus sacri cubiculi sol. 9, primicerio clarissimorum tribunorwn 
nolariorum sol. 24, eius adiutori sol. 3, officio gloriosissimorum praefectorum pro iussione sol. 40. 

10 A praeside Theodoriadis sic: spectabilious chartulariis tribus sacri cubiculi sol.9, primicerio claris- 
simorum tribunorum notariorum sol. 24, eius adiutori sol. 3, officio gloriosissi?norum praefectorum pro 

11 iussione sol. 40. A praeside OsrhoSnae sic: speclabilibus chariulariis tribus sacri cubiculi sot. 9, 
primicerio clarissimorum tribunorum notariorum sol. 24, eius adiutori sol. 3, officio qloriosissimorum prae- 
1*2 fectorum pro iussione sol. 40. A praeside Ciliciae primae sic: speclabil/bus chartulariis tribus 
sacri cubiculi sol. 9, primicerio clarissimorum tribunorum notariorum sol. 24, eius adiulori sol. 3, officio 
13 gloriosissimorum praefectorum pro iussione sol. 40. A praeside Cypri sic: spectabilibus chartu- 



3 naXatarivrje M\ rrje naXatarivrje L || 13 negi- 
pXenrov L (id. 21) || 15 rcb ngi/iixrjQtcp — voft. xS' 
om^ L || 17 y L\ e M || 23 Xaungordrco Z || 25 ow- 
rov om. M || 32 voragico et sic § 1 3 et inde a § 1 5 con- 
stanter L 

12 Foenicae] sinice RV* sirie T 7 " 1 phinice t || item 



V* || 15 primiceriorum R V || clarissimorum] gloriosissi- 
morum V, om. t \\ I* praetcritorum R || 19 xl] quinqua 
ginta T|| 21 sacris R || 22 sol.] solis R } || 23 tribunorum] 
praefectorum tribunorum R x \\ 24 sol.] solis R || sol. ntTo 
xx supp/. V 2 in spat. vac, mi eius adiutori sol. num. 
om. V || 26 praetoriorum V] om. R al. || 27 solidis R* 



SUFPBAGIO FIANT 



83 



Nov. VIII Notitia 



rq> ngi/iixtjgiq> ru~>v Xa/tngordrajv rgtf3ov- 

vojv voraoiajv vo/i. 

rq> avrov f3otjd~uJ VOft. 

rtj rdj-et ruiv evSo^ordruJv endg%0JV vneg 

ngosrdy/taros vo/i. 

14 Anb tov dg%ovTOS Ila/npv Xias ovratS' 
toIs negtf3Xe'nrots /agrovXagiots rgtai rov 

tyeiov xovf3ovxXeiov 
x<o ngtfitxtjgitg rcbv Xafingorarujv rgtf3ov- 

voiv voragiujv 
rq/ «vtov fiorfto) 
rt) rdj;ei to3*> evSo^oraroJv endg/ujv vneg 

ngosrdyftaros 

15 Ano rov dg/ovros Bi&vvias ovtojs' 
xois negtf3XenrotS %agrovXagiotS Tgioi rov 

tyeiov xovf3ovxXeiov 
xd} ngtfitxtjgug tujv Xa/tngoraruJV rgtf3ov- 
vojv voTapiatv 



VO/l. 

VOfl. 
VOfl. 

VOft. 



VOft. 



& 



VOfl. 
VOfl. 



rq~> avrov f^otj&q} 

rtj rdget tojv evSo^ordruJv endg/ojv vneg 

ngosrdyftaros voft. /i 

10 Anb rov do%ovTos EXXtjsnovr ov ovtojs' 
toIs negtf3Xe'nrotS %agrovXagiots Tgtai rov 

&eiov xovf3ovxXeiov 
rq) ngtfitxtjgiuj rurv Xafingordrujv rgtf3ov- 

vojv voragiojv 
T<y «fTov flotj&tg 
vSo^' 



x8' 10 
/ 



& 

xS' 
Y 



primicerio clarissimorum tribunorum notariorum 

sol. num. XXIIII 

eius adiutori sol. num. III 

ofticio gloriosissimorum praefectorum praetoriorum 

5 sol. num. XL. 

10 A iudice Pamphyliae ita: 

spectabilibus chartulariis tribus sacri cubiculi 

sol. num. IX 
primicerio clarissimorum tribunorum notariorum 

sol. num. XXIIII 
eius adiutori sol. num. III 

officio gloriosissimorum praefectorum praetoriorum 

sol. num. XL. 

11 A iudice ( ita>: 

15 spectabilibus chartulariis tribus sacri cubiculi 

sol. num. IX 
primicerio clarissimorum tribunorum notariorum 

sol. num. XXIIII 
eius adiutori sol. num. III 

ofhcio gloriosissimorum praefectorum praetoriorum 

sol. num. XL. 



20 



VOft. 



VOfl. 
VOft. 



VOfl. 



VOfl. 

VOfl. 
VOfl. 



VOfl 



rtj raget tujv evoo^OTarutv enag%a>v vneg 
ngosray /taros 

17 Anb tov dg%ovros AvS ias ovruts ' 
rois negif3Xe'nrois %agrov Xagiots rgtai rov 

&eiov xov f3ovxXeiov 
rq} ngtfttxrjgiqj rdJv Xaftngordratv rgtf3ov- 

vojv voragiujv 
rto avrov ftotj&qt 
rij rd^et ruiv evSo^ordrojv enag%a>v vneg 

ngosrdy/taros 

1 8 Ano rov dg%ovros <P gv y i as aaXovra 
ovtujs • 

toIs negtf3Xe'nrots %agrovXagiots rgtai rov 

&eiov xovf3ovxXeiov 
rq) ngtfttxtjgiuj rdJv Xttftngoidrujv rgtfiov- 

vujv voragiatv 
rq> avrov ftofj&q} 
rrj rdj-ei tojv evSot-oraTUJv enag%a>v vneg 

ngosrdyftaros 

19 Anb rov dg%ovros IltaiSias ovruts' 
rois negtf3Xe'nrots %agrovXagiotS rgtai rov 

xTeiov xovf3ovxXeiov 
rq> ngtftixtjgiqj rdiv XaftngoraruJV rgtfiov- 

vutv voragiatv 
rq> avrov f3otjd"q> 
rfj Ta!-et ruiv evSo^ordruJv enag%a>v vneg 

ngosrayftaros 

20 Anb rov dg%ovros Avxaovias ovtujs 
rois negtf3Xenrots %agxovXagiotS rgtai rov 

tyeiov xovf3ovxXeiov vofi. 



& 

xS' 
Y 

/*' 
0-' 



25 



30 



35 



fi 

gias 



VOft. 



VOft. 
VOft. 



&' 
x? 

y 



VOfl. fl 



VOft. 



VOfl. 
VOft. 



xS' 

y 



VOft. ft 



y 



40 



45 



50 



55 



lariis Iribus sacri cubiculi sol. 9, primicerio clarissimorum tribunorum notariorum sol. 24, eius adiutori 

14 soi. 3, of/icio gloriosissimorum praefectorum pro iussione sol. 40. A praeside Pamphyliae sic: 
spectabilibus chartulariis tribus sacri cubiculi sot. 9, primicerio clarissimorum tribunorum notariorum sol. 24, 

15 eius adiutori sol. 3, officio gloriosissimorum praefectorum pro iussione sol. 40. A praesideBi thyn i a e 
sic: speclabilibus chartulariis tribus sacri cubiculi sol. 9, primicerio clarissimorum tribunorwn nolariorum 
lfi sol. 24, eius adiutori sol. 3, officio gloriosissimorum praefectorum pro iuSsione sol. 40. A praeside 
Hellesponti sic: spectabilibus chartulariis iribus sacri cubiculi sol. 9, primiccrio clarissimorum tribuno- 
rntn notariorum sol. 24, eius adiutori sol. 3, officio gloriosissimorum praefeclorum pro iussione sol. 40. 

17 A praeside Lydiae sic: spectabilibus chartulariis tribus sacri cubiculi sol. 9, primicerio clarissimo- 
rum tnbunorum notariorum sol. 24, eius adiutori sol. 3, officio gloriosissimorum praefeclorum pro ius- 

18 sione sol. 40. A praeside Phry giae salutaris sic: spectabilibus chartulanis tribus sacri cubiculi 
sot. 9, primicerio clarissimorum tribunorum notariorum sol. 24, eius adiutori sol. 3, officio gloriosissimo- 

19 rurn praefectorum pro iussione sol. 40. A praeside Pisidiae sic: spectabilibus chartulariis tribus 
sacri cubiculi sol. 9, primicerio clarissimorum tribunorum notariorum sol. 24, eius adiutori sol. 3, officio 

20 gloriosissimorum praefectorum pro iussione sol. 40. A praeside Lycaoniae sic: spectabilibus 



14 § 15] vid. infra ad 85, 57 || 22 eXtanbvrov L || I 1 primiceriorum R || 2 solu R || 4 praeteriorum R 1 || 
12 rgtfovvvujv M et sic § 19 et inde a § 21 constan ter || 5 so lu Ri || 14 a iudice RVt] Bithyniae ita add. vulg. |! 
4S yaXrovXlagiots ,(id. 85, 18) M a I 1 5 tribus om. V\\ 16 sq. ix — notariorum sol. num. om. V 

ll* 



Nov. VIII Notitia 84 ut iudices sine quoquo 

T(p nQifuxtjQicp tcov XafinQOTdrtov tqi/Sov- 

vtov voraoiotv vo/t. xS" 

T(p avTOV fforj&cp vofi. y 

ijj rd£et tcov dvSo^ordrcov inaQxcov vneQ 

nQosrdyjtaTOS vo/i. /i 5 

21 Anb tov do%ovTOS Neas 'lovo t tvtavrjs ov- 

TtOS' 

toTs neQtfiXenTOiS xaQTOvXaoioiS TQtoi tov 

&eiov xovfiovxXeiov vofi. &' 

TCp 7tQtfllXT]Qicp TCOV XaflTtQOTaTtOV TQlftoV- 10 

vtov voraQicov voft. xS' 

tco avTov fiorj&to voft. y 

Tfj Taj-ei tcov ivSo^OTaxtov inaQxtov vneQ 

nQOSTayfiaTOS vofi. fi 

22 Anb tov aQxovros A q fi e v i a s SevTSQas ov- 15 

TCOS' 

toTs neQifiXenroiS %aQTOvXaQiotS tqujI tov 

&eiov xOvfiovxXelov vofi. &' 

rto nQifitxrjQito tiov XaftnQorarcov tqi/Sov- 

vcov voraQicov voft. xS' 20 

tco ai>TOv fiorj&cp vofi. y 

tt) Tagei tcov ivSo^oraTtov inaQxcov vnsQ 

nQosrdy fiaTos vofi. /i ' 

23 Anb tov aQxovTos AQ/ievias fieydXrjs ov- 12 A iudice Armeuiae maioris ita ut supra. 
Ttos ■ 25 

toTs neQifSXenTOts x^QTOvXaoiots tqioI tov 

&eiov xovf3ovxXeiov- vofi. &' 

TCp nQlfllXTJQicp TCOV XafinQOTttTCOV TQlfioV- 

vtov voTaQitov vofi. xcf 

Tto avToi fioTj&cp vofi. y 30 

tj/ Taget tcov ivSo^oTaroJv indo%tov vneQ 

nQOSTayfiaTOS vofi. fi 

24 Anb tov aQxovTos KannaSoxias nQoiTTjs 13 A iudice Cappadociae primae ita ut snpra. 

OVTtOS' 

toIs neQtf3Xenrois x n Q^°vXaQiois tqioI tov 35 

■freiov xovfiovxXeiov vofi. &' 

TCp nQlfllXTJQicp TCOV XafinQOTaTCOV TQlf30V- 

vcov voTaQitov vofi. xS 

Tto avrov fiorjfrcp voft. y 

ttj Taget ribv ivSol-oTaTtov inaQxcov vneQ 40 

nQosrdyftaTos vofi. (i 

25 Anb tov uqxovtos KannaSoxias SevTeQas 14 Aiudice Cappadociae secundae ita ut supra. 

OVTIOS * 

toTs neQt/SXenTotS x^QTOvXaQiots tqioi tov 

&eiov xovfiovxXeiov vofi. &' 45 

Ttp nQifiixrjQicp tcov XaftnQOTaxtov TQtfiov- 

vtov voraQicov vofi. xS' 

Tcp axiTOv floTj&cp vofi. y 

tt) Ta^et Ttbv ivSo^OTaxtov inaQxcov vneQ 

nQOSTayfiaxos vofi. fi 50 

26 Anb rov aQxovros 'EXevonovrov ovrtos' 15 A iudice Helenoponti ita ut supra. 
toTs neQiflXenTOis x ao ?ovXaQiots rotoi tov 

■9"eiov xovfiovxXeiov vofi. & 
rcp nQtfiixTjQico rcbv XafinooTaTtov TQtfiov- 

vcov voTaQicov voft. xS' 55 

Tcb avTOv fSoTj&cp voft. y 
tt) Tal-et tcov ivSo^ordrcov inaQXtov vneo 

nQOSTayfiaTOS voft. /i 

chartulariis tribus sacri cubiculi sol. 9, primicerio clarissimorum tribunorum nolariorum sol. 24, eius ad- 

21 iutori sol.%, officio gloriosissimorum praefectorum pro iussione sol. 40. A praeside Novae Iusti- 
nianae sic: speclabilibus chartulariis tribus sacri cubiculi sol. 9, primicerio ctarissimorum tribunorum 
notariorum sol. 24, eius adiutori sol. 3, officio gloriosissimorum praefectorum pro iussione sol. 40. 

22 A praeside Armeniae secundae sic: spectabilibus chartulariis trious sacri cubiculi sol. 9, primi- 
cerio clarissimorum tribunorum notariorum sol. 24, eius adiutori sol. 3, offcio gloriosissimorum prae- 

23 fcclorum pro iussione sol. 40. A praeside Armeniae magnae sic: spectabilibus chariulariis 
tribus sacri cubiculi sol. 9, primicerio clarissimorum tribunorum notariorum sol. 24, eius adiutori sol. 3, 

24 officio gloriosissimorum praefectorum pro iussione sol. 40. A praeside Cappadociae primac 
sic: spectabilibus chartulariis tribus sacri cubiculi sol. 9, primicerio clarissimorum trtbunorum notariorum 

25 sol. 24, eius adiutori sol. 3, officio gloriosissimorum praefectorum pro iussione sol. 40. A prae- 
side Cappadociae secundae sic: spectabilibus chartulariis tribus sacri cubiculi sol. 9, primicerio 
clarissi?norum tribunorum notariomm sol. 24, eius adiutori sol. 3, officio gloriosissimorum praefectorum 

26 pro iussione sol. 40. A praeside Helenoponti sic: spectabilibus cnartulariis tribus sacrt cubiculi 
sol. 9, primicerio clarissimorum tribunorum notariorum sol. 24, eius adiutori sol. 3, officio gloriosissimo- 

6 iovoTtavrfi L a || 33 sq. § 24 om. L || 51 iXevoonov- I 24 sq. § 12 et 13 om. R \\ maiore Vt || 51 eleno- 
tov L I ponti R] elesponti t ellesponti Val. | ut om. R 



SJUFFKAGIO FIANT 



85 



Nov. VIII Notitia 



16 A iudice Europae ita ut supra. 



voft. 
vou. 

VOfl. 



& 



VOfl. ii 

VOfl. &' 

VOfl. xS' 

vofi. y 

VOfl. ft 

VOfl. &' 

VOfl. xS' 

vofi. y 

VOfl. ft 



10 



17 A iudice Thraciae ita ut supra. 



15 



18 A iudice Rhodopae ita ut supra. 



27 Anb rov aq%ovxoi EvQconr\S ovrcoS' 
rois neQif3Xenrois x n Q*ovXaoiois roiai rov 

&eiov xovf3ovxXeiov 

TCp TtQlfllxrjQUp TCOV XaftnQOTaTOtV TQlf3oV- 

vojv voraQiwv 
rcp avrov fSorj&m 
rfj r«|«t rcov ivSo^ordrcov indgxcov vneg 

ngosrdyfiaros 

28 Anb rov aQXOvros Ogdxrjs ovtojS' 
rols neQtf3Xinrois x a gtovXagiois rgiai rov 

\Teiov xovf3ovxXeiov 
rqj nQifiixrjQiqj tojv Xaftngordrcov rgtf3ov- 

vojv voraQiojv 
rcp avrov fiorj&cp 
rij rd^ei rcov ivSo£ordrcov irtagxcov vneg 

ngosrayftaros 

29 Ano rov clqxovtos 'PoSonrjs ovrcos' 
rdis neQtfSXenrois x (t QrovXaQiois rgtai rov 

&eiov xovfSovxXeiov 
np ngifttxrjgicp rcov Xaftngordrcov Tgtf3ov- 

vcov voraQicov 
rcp avrov (Jorj&qt 
rrj rd£ei rutv evSo^ordrcov indoxcov vneQ 

nQOSraYfiaros 
80 Anb rov uqxovtos Aiftifiovrov ovrcos 
roXs neQifiXenrois x a grovXaQiois rgtai rov 

xTeiov xov(3ovxXeiov 
rcp nQifiixrjQicp rcov Xaftngordrcov rgi(3ov- 

vcov voraQicov 
rcp avrov ftori&qt 
rr~ rd£ei rcov evSogordrcov indgxcov vneQ 

TtQOSrayftaros 

31 Anb rov dgxovros KaQias ovrcos' 
rols neQif3Xinrois x a grovXaQiois TQicri rov 

&eiov xov(3ovxXeiov 
rcp TtQifiixrjQicp rcov Xaftngorarcov rgif3ov- 

vcov voraQicov 
rcp avrov fiorj&qt 
rfj rdj-ei rcov ivSogordrcov inaQ%cov vneQ 

ngosrdyftaros 

32 Anb rov aQXOvros Avxias ovrcos' 
rols negif3Xinrots x a QrovXaQioiS TQitri rov 

&eiov xov(3ovxXeiov 
rcp ngifttxrjQup rcov XafinQordrcov rgi(3ov- 

vcov voraQicov 
rcp avrov fiorj&cp 
rjj T«|e* rcov ivoogordrcov indgxcov vneQ 

ngosrdyftaros vofi. ft 

33 Anb roi aQxovros Avyovora fiv ixrjs ngdt- 21 A iudice Augustanicae ita ut supra. 
rrjs ovrcos' 50 

rols neQif3Xinrois x a giovXaQiots rotai rov 

■&eiov xovf3ovxXeiov 
rcp TtQtfiixrjQicp rcov XafinQorarcov rgt(3ov- 

vcov voraQicov 
rcp avrov ftorj&cp vofi. y 55 

rr) rd^ei rcov ivSogordroJV indgxcov vneo 

nQosrdy fiaros 



VOft. 

VOfl. 
VOfl. 



xS' 
Y 



20 



25 



30 



VOfl. ft 



19 A iudice Cariae ita ut supra. 



vofi. #' 35 



VOfl. 
VOft, 



xS' 
Y 



voft. ft 40 



20 A iudice Lyciae ita ut supra. 



VOft. 



VOft. 
VOft. 



0-' 

xcY 45 



&' 



VOfl. 

VOfl. xS 

voft. y 

VOll. ft 



27 rum praefectorum pro iussione sol. 40. Apraeside Europae sic: spectabilibus chartulariis tribus 
sacri cubiculi sol. 9, primicerio clarissimorum tribunorum notariorum sol. 24, eius adiulori sol. 3, officio glo- 

28 riosissimo7-um praefectorum pro iussione sol. 40. A praeside Thraciae sic: spectabilibus chartu- 
lariis tribus sacri cubiculi sol. 9, primicerio clarissimorum tribunorum notariorum sol. 24, eius adiutori sol. 3, 

29 officio gloriosissimorum praefectorum pro iussione sol. 40. A praeside Rhodopae sic: specta- 
bilibus chartulariis tribus sacri cubiculi sot. 9, primicerio clarissimorum tribunorum notariorum sol. 24, 

30 eius adiutori sol. 3, officio gloriosissimorum praefectorum pro iussione sol. 40. A praeside Hae- 
mimonti sic: spectabilibus chartulariis tribus sacri cubiculi sol. 9, primicerio clarissimorum tribunorum 
notariorum sol. 24, eius adiutori sol. 3, officio gloriosissimorum praefectorum pro iussione sol. 40. 

31 A praeside Cariae sic: spectabilibus chartulariis tribus sacri cubiculi sol. 9, primicerio clarissimorum 
tnbunorum notariorum sol. 24, eius adiutori sol. 3, officio gloriosissimorum praefectorum pro iussionc 

32 sol. 40. A praeside Lyciae sic: spectabilibus chartulariis tribus sacri cubiculi sol. 9, primicerio 
clarissimorum tribunorum notariorum sol. 24, eius adiutori sol. 3, officio gloriosissimorum praefectorum 

33 pro iussione sol. 40. A praeside Augustamnicae primae sic: spectabilibus chartulariis tribus 
sacn cubiculi sol. 9, primicerio clarissimorum tribunorum notariorum sol. 24, eius adiutori sol. 3, officio 
gloriosissimorum praefectorum pro iussione sol. 40. 



\yovaraftvtxr)s M] avyovaravvrjxrjs L || 57 Cum ; 

1 § .15 om. t || 9 sq. § 17. 18 om. R || ita post tratiae 
«. t || 17 Rhodopae] europe Vt (cf. tamen ad § 20) || 



49 av 



33 § 19 om. V || Cariae] augustanie carie R a casiae t || 
41 § 20 A iudice aciae ita ut supra. A iudice litiae ita 
ut supra. A iudice roppae ita ut supra 1 1| A] om. R |) 
49 A] om. R || augustanie R augustiani V augustini t 



Nov. VIII Notitia 



»fi 



UT 1UDICES SINE QUOQUO 



Et quaecumque administrationes praesidales 
sive correctivae suut: 

22 A iudice Libyae superioris ita: 
spectabilibus cbartulariis tribus sacri cubiculi 

sol. num. IX 
primicerio clarissimoruui tribuuorum notariorum 

sol. uum. (XV 
eius adiutori sol. num. III 

ofticio gloriosisBimorum praefectorum praetoriorum 

sol. num.> XXXVI. 

23 A iudice Aegypti primae Ua ut supra. 



Kal oocu ctQ%al ijyeiiovixal rjtoc cor- 
rectoriou* 

31 Anb tov dgxovTOS At(3vT]S rfjs dvco ovtojs' 
tols negtf3XinTOiS x n g*ovXagiotS Tgioi tov 

■freiov xovftovxXeiov vofi. &' 5 

T(p ngtfitxrjgicp tcov XaftngoTaTcov Tgiftov- 

vojv vOTagimv vo/i. te 

tu* avTOv ftorj&cp vofi. y 

ttj Ta£ei tcov ivSo^oTaTcov enag~/fiJV vnig 

ngosTayfiaTOS vo/u. Xs 10 

35 Ano tov agxovTos AiyvnTov ngcoTTjs ovtojs' 
tois negtf3XenTOts x n g*ovXagiots Tgioi tov 

&eiov xovf3ovxXeiov voft. -d" 
T(o ngtfiixrjgicp tcov XaftngoTaTCov Tgtf3ov- 

vcov voTagicov vofi. te 15 

tco avTov (ioTj&co voft. y 
ttj Ta£et tcov ivSoioTaTcov indgxcov vneg 

ngoSTayfiaTos vo/i. Xg' 

36 Anb tov agxovTos AiyvnT ov S evT igas 24 A iudice Aegyp ti secuudae ita ut supra. 

OVTOJS' 20 

tois negtfSXinTots x n gtovXagiots Tgtoi tov 

■freiov xovflovxXeiov vop.. &' 

tco ngtfitxTjgiqj tcov XafingoTaTcov Tgtf3ov- 

vcov vOTagicov voft. te' 

tco avTOv fiorj&cp vofi. y 25 

ttj Ta^et tojv ivSo^OTaTcov inagxcov vneg 

ngoSTayftaTos vofi. Xg' 

37 Anb tov dgxovTOS AvyvoTafivtxjjs Sev 
Ttgas ovtojS' 

Tois negtfSXenTotS x n Q r °vXagiots igtoi tov 30 

■&eiov xovf3ovxXeiov voft. 0"' 

tco ngtfitxrjgitp xcbv XufingoTaTOJv Tgtf3ov- 

vcov voTagicov vofi. te 

Tcp avTOv porjfrcp voft. y 

t7] Ta^et tojv ivSo^OTaTcov inagxcov vneg 35 

ngoSTay/iaTos voft. Xs 

88 Anb tov agxovTOS H a X a t a t i v r\ s TgtTTjs 
ovtcos ' 

toIs negtfiXinTois x n gi° v % n giots Tgtoi tov 

■freiov xovfSovxXeiov voft. &' 40 

Tip ngtfttxTjgitp tcov XafingoTaTcov Tgifioii- 

vcov voTagicov voft. te 

tv> avxoi) f3orjd"(p von. y 



25 A iudice <Augusta)nicae secundae ita ut 
supra. 



26 A iudice Palaestinae tertiae ita ut supra. 



Et quaecumque potestates praesidales aut correctoriae sunt: 

34 A praeside Libyae superioris sic: speclabilibus chartulariis tribus sacri cubiculi sol. 9, 
primicerio ctarissimorum iribunorum notariorum sol. 15, eius adiutori sol. 3, officio gloriosissimorum 

35 praefectorum pro iussione sol. 36. A praeside Aegypti primae sic: spectabilibus chartulariis 
tribus sacri cubicuti sol. 9, primicerio clarissimorum tribunorum notariorum sol. 15, eius adiutori sol. 3, 

36 officio gtoriosissimorum praefectorum pro iussione sol. 36. A praeside Aegypti secundae sic: 
spectabilibus chartulariis tribus sacri cubicuti sot. 9, primicerio clarissimorum trtbunorum notariorum 

37 sol. 15, eius adiutori sol. 3, officio gloriosissimorum praefectorum pro iussione sol. 36. A praeside 
Augustamnicae secundae sic: spectabilibus chartulariis tribus sacri cubiculi sol. 9, primicerio clarissi- 
morum tribunomm notariorum sot. 15, eius adiutori sol. 3, offtcio gloriosissimorum praefcctorum pro 

38 iussione sol. 36. A praeside Palaes tinae tertiae stc: spectabilibus chartulariis tribus sacri 
cubiculi sol. 9, primicerio clarissimorum tribunorum notariorum sol. 15, eius adiutori sol. 3, officio glorio- 



his provinciarum indicibus ordo dioecesium servetur (§ 6 — 
13 Orientis, 14. 16—20 Asiae, 21—26 Ponti, 27—30 
Thraciae provinciae rer.ensenlur, itemque praesidales 34 — 
37 Aegypti, 38 — 42 Orientis, 43 — 45 Ponti, 46 Asiae, 
47. 4b Thraciae), Cariam et Lyciam (§ 31. 32) im- 
merito ab Asianis divelli apparet. Bithynia quoque 
(§ 15) loco suo quem inter Ponticas habuit, errore mota 
esse videtur: quamquam fieri potuisse ut ea provin- 
cia per tempus quoddam Asianae dioecesi attribueretur, 
Mommsenus monet. Praeterea Auyustamnicam primam 
(§ 33) quae secundum Hieroclem synecd. 726, 3 correctoria 
erat, perperam in extremo indice consularium collocari, 
cum initio tabulae praesidum inter Aegyptias ex ipso 
dioecesium ordine coltocanda fuerit, idem Mommsenus 
notavit. Atque plura turbata sunt in tabula praesidum 
provinciarum Aegypti (33 — 37): in qua quattuor pro- 



vinciae nunc desiderantur Libya inferior. Thebais I (in- 
ferior), Thebais II (superior), Arcadia || 1 xai boat — 
correctoriwt om. L || 3 Xi/3vvi;t}s dvco L \\ 5 0"' om. L || 
1 7 indgxcov om. L H 22 x f3ovxXeiov (sic) L || 28 avyov- 
ffTafivixrjs M] avyovOTaftvr}vrjS L || 37 sq. § 38 bis 
scripta extat in L || 39 negif3XinTov L priore loco 

1 praesidales li al.] praesidiales Vt. vulg. || 2 sint t \\ 
3 liberos superiore R a || 4 spectabilis R || cubiculis 
R l || 5 nouem numero t || 6 tribunorum oni. Vt || 
7 sq. uncis inclusa addidi || solidos (solidorum R a ) nuo 
noucm xxx (primi pro xxx R a ) sex R |j 19 § 24 om. 
t || egiptif eccte (sic) R || 28 § 25 om. V af. || nicac se- 
oundae t Jt (i. e. secundum) nice eccle R secundanicc 
secunde Neoburgensis || 37 sq. § 26. 27 om. t || 37 pala- 
stinc R || trecie V 



SUFFRAGIO FIANT 



87 



Nov. VIII Notitia 



VOfl. 

VOft. 
VOfl. 

VOfl. 



VOfl. 

VOfl. 
VOU. 

VOfl. 



VOfl. 

VOfl. 
VOfl. 



10 



15 



20 



25 



rrj rd£et rcov ivSo^ordrcov indoycov vneo 

nQOSrdyftaros vofi. Xs' 

39 Anb rov ag%ovros A Qafi ias olrcos' 
roTe neQtfSXtnrois xaQTOvAaoiois tqioI rov 

■&eiov xov fiovxXeiov 
tcq nQtftixrjQico rcov Xaftnoordroiv roifJov- 

vcov voraQicov 
rcp avrov fiorj&cp 
rfi rd£et tcov ivSo^ordrcov inaQycov vneQ 

itQOSTayfiaros 

40 Ano rov doxovTOS Evcpoarrj a ias ovrcos ■ 
roTs neQtfiXinrois yaQrovXaoiois roiol rov 

&eiov xovflovxXeiov 
rcp TtQiftixrjQico rcov XaftnQordrcov TQtfiov- 

vcov voraQicov 
rcp avrov ftorj&co 
rfi rd!-ei rcov ivoo^ordrcov indqycov vneQ 

nQosrdyfiaros 

41 Anb rov doyfivros Meoonor aftias ovrcos 
roTs neQifiXenrois x a QTOvXaQi'ois tqioi tov 

■d"eiov xovfJovxXeiov vofi 

rco nQifiixrjQicQ rcov XafinQordrcov TQifiov- 

vcov voraQicov vofi, 

tco avrov fiorj&co vo/u 

rfj Tagei tcov ivSoJ-ordrcov inaQ%cov vneo 

nQOsrdyftaros vofi, 

42 Anb rov aQxovros KtXtxias Ssvre'Qas ovrco 
roTs neQtftXenrois yaQrovXaQiots rotol rov 

■freiov xovflovxXeiov vo/u, 

rco nQifiixrjQico rcov XaftnQordrcov TQtfiov- 

VCOV VOTUQicOV VOfl 

rco avrov ftoTj&co voft 

rfi rd!-ei rcov ivSo^ordrcov inaQycov vneo 

nQOSrayftaros vo/i, 

43 Anb rov aQyovTos Aoftevias nQtorrjs ovrco 
roTs neQifSXinrois yaQTOvXaQiots tqioi rov 

d"eiov xovflovxXeiou 
rcp nQifttxrjQico rcov XafinooraTcov tqi/3ov- 

vcov voraQicov 
rco avrov fiorj&cp vo/t. y 

rfj ra^et rcov ivSoj-OTarcov inaQycov vneo 

nQOSrdyftaros vo/t. Xs' 

44 Anb rov aQ%ovros raXarias Sevreqas ovrcos 
roTs neQtflXenrois yaQrovXaQiots tqioi tov 

d"eiov xovfiovxXeiov vo/i. &' 45 

tcq nQtftixr/Qico rcov XafinQoraroiv TQtflov- 

vcov voraQicov voft. te' 

rcp avrov fSorj&tp vofi. y 

rrj rdt-ei rcov ivSo^ordrcov indoycov vneo 

nQOSrdyftaros vo/t. Xs' 50 

45 Anb rov aQ%ovros 'OvcoQtdS os ovrcos' 
roTs neQifSXenroiS %aQrovXaoiotS roioi rov 

-freiov xovfiovxXeiov vofi. &' 
tcq nQifttxrjQico rcov XafinQOTartov roifiov- 

vcov voraQicov voft. te 

rcp avroiv fJorj&co vo/i. y 



& 

18 

7 
X; 

&' 

18 

7 
Xs 

& 

18 

V 

M 

rcos 
&' 

18 

7 

Xs 
cos 

& 



27 A iudice Arabiae ita ut supra. 



28 A iudice Eufratesiae ita ut supra. 



29 A iudice Mesopotamiae ita ut supra. 



30 A iudice Ciliciae secundae ita ut supra. 



30 



3531 A iudice Armeniae primae ita ut supra. 



40 



32 A iudice Galatiae secundae ita ut supra. 



33 A iudice Honoriadis ita ut supra. 



55 



39 sissimornm praefectorum pro iussione soL 30. A praeside Arabiae sic: speclabilibus chartulariis 
tribus sacri cubiculi sol. 9, primicerio clarissimorum tribunorum notariorum sol. 15, eius adiutori sol. 3, 

40 ofjicio gloriosissimorum praefectorum pro iussione sol. 30. A praeside Euphratensis sic: 
spectabilibus chartulariis tribus sacri cubiculi soi. 9, primicerio clarissimorum tribunorum nolariorum 

41 sol. 15, eius adiutori sol. 3, officio gloriosissimorum pracfectorum pro iussione sol. 30. A prae- 
side Mesopotamiae sic: spectabilibus chartulariis tribus sacn cubiculi sol. 9, primicerio clarissimorutn 
tribunorum notariorum sol. 15, eius adiutori sol. 3, of/lcio gloriosissimorum praefectorum pro iussione 

42 sol. 30. A praeside Ciliciae secundae sic: spectabtlibus chartulariis tribus sacri cubiculi sol. 9, 
primicerio clarissimorum tribunorum notariorum sol. 15, eius adiutori sol. 3, officio gloriosissimorum 

43 praefectorum pro iussione sol. 30. A praeside Armeniae prirnae sic: spectabilibus chartu- 
lariis tribus sacri cubiculi sol. 9, primicerio clarissimorum tribunorum notariorum sol. 15, eius adiutori 

44 sol. 3, officio gloriosissimorum praefectorum pro iussione sol. 30. A praeside Galatiae se- 
cundae sic: spectabilibus chartulariis tribus sacri cubiculi sol. 9, primicerio clarissimorum tribunorum 
notariorum sol. 15, eius adiutori sol. 3, officio gloriosissimorum praefectorum pro iussione sol. 30. 

45 A praeside H oneriadis sic: spectabilibus chartulariis tribus sacri cubiculi sol. 9, primicerio claiis- 
simorum tribunorum notariorum sot. 15, eius adiutori sol. 3, officio gloriosissimorum praefectorum pro 



3 aQQafiias M || 4 roetol L, om. M \\ 51 sq. § 45 
om. L 

3 A] om. R a \\ 11 euphratasiae ( || 19 § 29 om. t || 



mesoponamie R a || 27 Ciliciae] cecilie RV || 35 § 31 
om. R; ante § 31 in Fa iudice palestine tertie ita ut 
supra (c/. § 20) err. repetita || 35 amenie V\\ 43 § 32 om. 
t || galitie RV\\h\sq. § 33. 34 om. V 



Nov. VIII Notitia 



88 



UT IUDICES SINE QUOQUO 



VOfl. 



y 
W 



TJi -laj-ei Ttbv ivSo^OTaxoiv inaQXCov vneo 

TiooSTayfiaTOS voft. Xs' 

46 Anb tov ao%ovTOS tcov Ntjacov ovtcos' 
toIs neQtfjXenTOts zaoTOvAagiois Toioi tov 

xreiov xovfJovxXeiov vofi. &' 

TCp nQtfttXTJQltp Tlbv XaflTCQOTOiTtOV TQtfJov- 

vtov voraoiofv voft. te 

tco avTOv fJorjfrtb voft 

T?j Ta£et Ttov ivoogoraTtov indoy^tov vneq 

TtQOSTayftaTOS voft, 

47 Anb tov aQxovTOS Mvaias SevTe'Qas ovtojs 
toTs neQtfJXenTots xaQTOvXaoiotS TQtoi tov 

freiov xovfJovxXeiov 

TCp nQlUlXTJQicp TtOV XaftTtQOTOLTtOV TQtfJoi- 

vtov voTaQitov 
Tcp aVTOV fJorj&cp 
ttj Ta^ei Ttbv ivSo^OTctTtov inaQxtov vneo 

TtQOSTayftaTOS 

48 Anb tov olqxovtos JSxvfrias ovtcos' 
toXs neQifJXenTOts xaorovAaQiots tqioI tov 

■freiov xovfJovxXeiov 

TCp nQlfllXTJQilp TtOV XaunQOTCtTlOV TQtfJov- 

VtOV VOTaQltOV 
TCp aVTOV fJOTJ&OJ 

ttj Ta£ei Ttbv ivSot-oraTcov inaQ%cov vneQ 
noosTayuaTOS 



84 A iudice Insularum ita ut supra. 



10 



35 A iudice Mysiae secundae ita ut supra. 



vofi. te 
voft. y 

voft. Xs' 



VOft. &' 

voft. te 
voft. y 



15 



20 



86 A iudice Scythiae ita ut supra. 



25 



t. Xs' 

49 TlaQa Se ixaaTrfi noXetos ixSixov, ei ftev eit] fir t - 
ToonoXiTrjS , vneQ nQOSTayftaTOS eis to. tcov ivSot-OTa- 
Ttov inaQxcov SiSoo&at voftioftaTa S', ei Se dXXrjs 
noXetos, vofi. y' xai neQa tovtiov ftrjSiv. ovSe yao 
tovs ixSixovs ovTe StSovai toTs aQxovatv ovSe eTeocp 
Ttvi ovtb XaufJavetv fJovXbftefra, nXr)v ei fir) Ttves 
eiaiv avTols ix tov Srjftoaiov naQexbftevat awrj&etat' 
eiSoTtov avTcbv cbs, ei ftrjvv&eirj Ttb TjueTeQcp XQCtTet 
neol Ttvos avrcbv, ojs naQafJaivot to. naQ rjftcov d"e- 
anta&evTa, xal oneQ dv XdfJot quadruplum dnoScbaet, 
xai ttjs fQOVTiSos naQaXv&eis i£oQiav oixrjaei Strjvexrj ' 
bnoTe xai ol tcov inaQxtcbv ctQxovTes, ei tovtov naQa- 
fteXrjaetav xai tovs ixSixovs neQttSotev xXenTOvras, 
ovx iXaTTOva xai avTol notvrjv vnoaTtjaovTat. 
Dat. xvii. k. Mai. CP. Belisario (v. c.) cons. [a. 



37 Pro uniuscuiusque civitatis defensore, si quidem 
sit metropolites, pro metropoli apud gloriosissimo- 
rum praefectorum praetoriorum dandis solidis num. 

30 IIII, si vero alterius civitatis, solidis tribus, et ultra 
haec nihil. Neque enim defensores vel dare iudici- 
bus, nec alteri cuiquam, nec accipere volumus, nisi 
quaedam sint eis ab fisco praestandae consuetudines : 
scientibus eis quia, si nuntietur nostrae potestati de 

35 aliquo eorum , quia praevaricatur quae a nobis sau- 
cita sunt, et quod acceperint quadruplum reddeut, 
et officio soluto exilium habitabunt continuum, cum 
etiam provinciarum iudices, si hoc neglexerint et de- 
fensores sinant rapere, non modicam et ipsi poenam 

40 sustinebunt. 
535.] Dat. xiii. kal. Mai. CP. Belisario v. c. cons. 



46 iussione sol. 36. A praeside Insularum sic: spectabilibus chartulariis tribus sacri cubiculi sol. 9, 
primicerio clarissimorum tribunorum notariorum sol. 15, eius adiutori sol. 3, officio gloriosissimorum 

47 praefectorum pro iussione sol. 36. A praeside Moesiae secundae sic: spectabilibus chartu 
lariis trtbus sacri cubiculi sol. 9, primicerio clarissimorum tribunorum notariorum sot. 15, eius adiutori 

48 sol. 3, officio gloriosissimorum praefectorum pro iussione sol. 36. A praeside Scythiae sic: 
spectabilibus chartulariis tribus sacri cubiculi sol. 9, primicerio clarissimorum tribunorum notariorum 

49 sol. 15, eius adiutori sol. 3, officio gloriosissimorum praefectorum pro iussione sol. 36. 

A defensore vero cuiusque civitatis , siquidem metropolita sit, pro iussione officio gloriosissimorum 
praefectorum dentur sol. 4, sin vero alterius civitatis, sol. 3, nec praeterea quicquam. Nam ne defen- 
sores quidem quicquam neque dare magistratibus aut alii cuiquam neque accipere volumus: nisi quae con- 
suetudines sint quae ex fisco illis praebeantur. Sciantque, si maiestati nostrae de ipsorum aliquo denun- 
tietur violare eum quae a nobis sancita sunt: illum et quadruplum quodcumque accepit redditurum et 
munere exutum in perpetuo exilio mansurum: cum etiam praestdes provinciarum, si haec neglexerint et 
defensores furari passi sint, non minorem ipsi quoque poenam sint subituri. 



3 Desiderantur quattuor provinciae praesidales, dioe- 
cesis Orientis duae Phoenice Libani (intcr 39 et 40) et 
Isauria (inter 42 et 43), Ponti duae Paphlagonia et Pontus 
Polemoniacus (post 45). Quae non tam errore librarii otnis' 
sae videntur quam e recensu consulto sublatae, postquam eae- 
dem per novellas paulo post eodem anno publicatas exprae- 
sidalium numero ita exceptae sunt, ut spectabiles praefice- 
rentur Isauriae comes, Phoenicae Libani moderator (nov. 
XXVII. Edict. IV), Pontus Polenwniacus cum Ileleno- 
ponto itemque Paphlagonia cum Honoriade in unum con- 
iunctae ipsae quoque spectabiles occiperent altera modera- 
torem altera praetorem (nov. XXVIII. XXIX). Quam- 
quam corrector coeplum non persecutus est: qui debebat 
etiam Helenopontum et Honoriadem (26. 45) loco movere, 
quattuor autem poteslates novas addere spectabilium in- 
dici (1—5) || 27 JJaqd Haloander] vneQ Ms TteQ L \\ eirj 
ftrjTQOnbXetos L || 2SvntQ nQOOTayftaTOS] pro metropoli g \\ 
29 vnaQxtov 3/( SiSoofrai] dandis e || 30 y om. L || 31 tovs] 
ttjs L || 32 * oiSi XuftfJdvetv libri || 35 sq. avTtbv — ontQ 
dv om. L || naQafiaivoi — XdRai — anoStbaet — ot- 



xrjoet] praeuaricatur — acceperint — reddent — habi- 
tabunt s || 36 qudruphux L || 37 neQtXv&eis L || 38 eis 
tovto naQapeXrjoetev L || 39 ntQteiSetev L^ 41 xvi k. 

Ma. M U Bilisar M 

1 9 A om. R || sithie lit sciphie V || 27 Pro — defen- 
sore] a iudice cuiusque ciuitatis defensorum | ciuitatis 
defensorum »1 (sic) R || defensione t || 28 metropolitas R 
metropol' Vt || pro om. t, pro metropoli del. vulg. || apud 
officium gloriosissimorum vulg. || 29 praeteritorum V |j 
dandis (dampnis V 1 ) solidis RVt al.] dandi sunt solidi 
vulg. || 30 solidis tribus.RFif] solidi m vulg. || 31 defensiones 
t || 33 *eis ab fisco pracstandae (possis etiam quae ab 
fisco praebeantur)] cum ab his uolo praesideant /t'6n || 
34 nostrae] meae t \\ 35 praeuaricantur V praeuacatur 
R a |[ 36 reddant Rt teneant V al. || 37 solito /; leg. so- 
luti? || habitant F 1 || 38 negleserint R || defensiones t || 
39 modic|cam R a |J 41 dat. nix kal. Mad. (Mad. om. alter) 
cap. Bilisiario (Bisilar primus) Bambergenses duo, dat. 
kal. xiii cap. Ambracensis, data xm kal. Mai. Vilisario 
clarissimo uiro Etcorialensis ; subscr. "m, RVt 



SUFfRAGUO FIANO 1 



89 



Nov. VIII Iusiurandum 



Scriptum est exemplar huiusmodi Dominico glo- 
riosissimo praefecto apudlllyricum praetoriorum, 
sed ita quidem adiectionibus: 
Iusiurandum subeant secundum proprium de hoc 

5 factum indiculum sacramenti, cuius exeraplar etiam di- 
rectum est tuae celsitudini. Qui vero administrationes 
suscipiunt, a tua celsitudine directos hinc eis a nobis 
codicillos suscipiant praesente deo amabili civitatis 
in qua degunt episcopo et ahis qui in civitatc sunt 

10 in iudicio tuae celsitudinis congregatis et officio omni 
tuo: coram quibus et codicillos accipiant et iurent 
praedictum iusiurandum. Et maxime hoc praecipimus 
coram curialibus agi, quos competens est magna frui 
et a tua celsitudine et eis, qui eundem cingulum 

15 optinuerint, providentia et studio: ut et nihil ab eis 
tu lncreris omnino neque permittas eos ab ullo laedi; 
eos enim, qui hanc nituntur iniquitatem, quatenus et 
felicissimo nostro auertant exercitu et reliquas cu- 
riales adimpleant functiones, quia non oportet talia 

20 temptari solacia, ut possit ad tantam referri tardi- 
tatem. Nihil enim nobis commendat tuam celsitu- 
dinem, quomodo circa curiales uniuscuiusque civi- 
tatis providentia, quam praeberi volumus istis et a 
tua celsitudine <et> a cinguli semper successoribus. 

25 Quapropter dum codicillos dederis administrationes 
accipientibus a te ut praesente, hoc eis tuam denun- 
tiare volumus sedem, ut curialibus omnem ferant favo- 
rem, nihil penitus ab eis accipientes: prohibeant autem 
et ab aliis eis afterri damna, et agnoscant per te 

30 quia , si praeter haec aliquid egerint , poenis subia- 
cebunt gravissimis. Sicut enim curialibus parcere 
te volumus, ita et defensorum castigare et retinere 
avaritiam sancimus, et ab eis praesumere accipere 
a nostris subiectis nisi secundum quod eis mini- 

35 strat pubhca res, aut si non est aliquod eis publi- 
cum solacium, quantum inculpabilis antiquitas de- 
finivit: ut ab spontaneis ipsis magis quam ab invitis 
accipiant, et hoc parum et quantum eis ad medio- 
crem sufficit vitae gubernationem. Sciant enim quia, 

40 si citra haec aliquid acceperint, non solum quadrupli 
subiacebunt poenae, sed etiam exilium habitabunt 
continuum, prius eis plagis corporeis infligendis. 

"Oqxoq dtdo^iEvog Ttctoa rtuv rdg dgydg Xafi- Iusiurandum quod praestatur ab his qui admi- 
ftavovriov. nistrationes accipiunt. Coii. n tit. 3 

"Ofiwfn syco rov freov tov Ttavroxoaroon, xal rov 45 Iuro ego per deum omnipotentem et fihum eius 
vibv avrov rbv povoyevr) 'Itjoovv Xoiordv rbv &ebv unigenitum dominum nostrum Iesum Christum et 
jjuojv, xai rb aytov nvevpa, xai rijv ayiav evSot-ov spiritum sanctum et sanctam gloriosam dei genitri- 
tfeoroxov xai aentao&evov Maqiav, xai ra reaaaqa cem et semper virginem Mariam et quattuor evan- 
evayyeXta, a iv ra~n %eoai fiov xqaroj, xai rohs ayiove gelia, quae in manibus meis teneo, et sanctos archan- 
uQ%ayytXovs MixarjX xal ra/3qir)X, cbs xafraqbv awei- 50 gelos Michael et Gabriel, puram conscientiam ger- 

43 O naocbv bqxos xarearqib&j] ev fiifiXicq exrcq ribv ftaoiXixtov n. y xecp. xy M. Est B 6, 3, 50 (31 Fabr.). 

lusiurandum, quod praeslutur ab iis qui magislralus suscipiunt. 
Iuro per deum omnipotentem et filium eius unigenitum Iesum Christum deum nostrum et spiritutn 
sanctum et sanctam gloriosam dei genetricem et sernper virginem Mariam et quattuor evangelia, quae 
manibus meis teneo, et sanctos archangelos Michael et (xabriel, me puram conscientiam et iustum 



46 rbv ftebv rjpcbv] dominum nostrum e || 47 ayiav 
xai evSo^ov L || 50 cbs om. LB C 

1 huiusmodi suppl. V % in spat. vac. huius vulg. || 
2 ifliricum t || 3 adiectionibus] adiectum est Heimbach ; 
fort. cum adiectione (c/. 48, 3)? || 4 secundum] [** V 1 \\ 
5 * facto libri || indiculum suppl. V 3 in spat. vac. inditum 
vulg. || *sacramentum libri || 7 eis] eius R 1 ei 1 1| 9 degit 
R*Vt || episcopo] ipso R 1 || 10 tuo V a \\ et om. RVt \\ 
omnino V || 1 1 *quibus etiam libri || 12 haec Vt || 14 tua] tu 
R x || *eis qui] qui eis libri || eundem] eum R 1 1| cingulum 
optinuerit ed. pr.] circulum optima erit (optimauerint t) 
RVt\\ *studium libri || et ut RVt \\ 17 nititur R l || hac 
utuntur iniquitate ed. pr. || Locus corruptus. Mommsenus 
proponit ab ullo laedi eorum qui in hanc nit. iniq. || 18 aver- 
tant] utantur vulg. ; avertantur malit Mommsenus || excitu 
R { || 20 temptari Rt] temptare V attentari vtdg. || possint 
R' 1 || tantum V \\ fort. leg. ut possint ad illarum r. t. ? || 
21 nihil] nullam\R l || nobis tam commendat vulg. || tua 
III. 



celsitudo 1 1| 22 circa om. t || 23 prouintia V prouintie t 
prou***e R 1 pro ucstrae R 2 || praebere 1 1| 24 a] ac R, et 
add. vulg. || successioibus (sic) t || Quapropter] propter V x || 

25 du R l || dederis] dedit is V \\ aministrationis R a V || 

26 accipientis R a || a te] ante t \\ ut V] aut R vulg., om. 1 1| 

27 curiabus R || 27 ferat/2 Vt || 28 accipiensiJ 2 Vt accipient 
R l \\ autem] aut t \\ 29 auferri V || 30 haec om. R V \\ 33 nec 
ab eis praesumi Mommsenus ; an nec pati eos praesumere? || 
accipere] et accipcre et V || 34 subiectibus R 1 \\ ministrat 
R] administrat Vt vulg. || 35 publica res V] publicas Rt 
res publica vulg. || eis publica solatium quantum suppl. V 1 
in spat. vac. jj 36 definiunt R l || 37 ipsi RH || 38 et post 
parum om. t || eis om. R l || 39 uitae] inte / inter R V(suppl. 

V' z in spat. vac.) \ quia] quidem R l quod 72 2 || 40 hoc t || 
acceperit t \\ quadruplum R || 42 eontinuum om. R 1 , con- 
tinuo V || eius R || 43 his] illis R || administrationem (em 
corr. ex um R) VR || 44 accipiuntur V' 1 || 45 ego] ergo R 1 1| 
46 dominum] et dominum t \\ 47 sanctum spiritum / 1| geni- 
tricem Mariam seniper uirginem R 1 \\ 49 angelos V 

12 



Nov. VIII Iusiurandum 



90 



UT IUDICES SINE SUPPRAGIO PIAKT 



Soe xai yvrjaiav SovXeiav tpvAdj-a) toIs dsiorarote xal manumque servitium me servaturum sacratissimis 
evoefteoraToie tjucbv Seanorate 'Iovortvtavcp xal 0eo- nostris dominis Iustiniano et Theodorae coniugi eius 
Scoqo, ttj ouotpycp tov ai<Tov xoutovs, nQOfdaet Tijfg occasione traditae mihi ab eorum pietate admini- 
TtaqaSeSofiivrje /tot Ttaod rtje ovtwv evoefieiae aQxrjs- strationis; et omnem laborem ac sudorem cum fa- 
xal ndvra novov xai xduarov per' eivoiae dSbXcos 5 vore sine dolo et sine arte quacumque suscipio in 
xai Sixa rixvrje rtvbe dvaSej-ofiai ini rfj So&eiatj" fioi commissa mihi ab eis administratione de eorum im- 
nao' avTiovdgxfi v ™*° r V s avrcbv fiaodeiae xai noXt perio atque republica. Et communicator sum sanctac 
Ttias. Kai xoivconxos eifti rfj dyiq tov &eov xa&o- dei catholicae et apostolicae ecclesiae, et nullo modo 
/.txt) xai dnooToXixrj ixxXrjoia, xai xa-t' oiSiva tqo- vel tempore adversabor ei, nec alium quemcumque 
nov 7/ xqovov ivavrior&co avrfj , ovSe dXXcp rtvi ovy- lOpermitto, quantum possibilitatem habeo. Iuro quo- 
XcoQijoco, xafr' ooov Swdfiecos k'xco. "Ofiwfii Se tovs que idem iusiurandum, quia nulli penitus neque dedi 
iivrove oqxovb, cbe oiSevi navTeXcoe ovre SiScoxa ovtb neque dabo occasione dati mihi cinguli neque occa- 
Siooco nQOfdaei rtje SeSofiivr/s fiot aQxrjs oiSe nQo- sione patrocinii, neque promisi neque professus sum 
fdoet nQooraoiae, ovtb inr/yyetXdfirjv ovre cbfioXoyrjoa de provincia mittere neque mittam, neque occasione 
ix ttjs inaQxias nifinetv ovte nifiyto, ovSi nQocpdoet 15 dominici suffragii, neque gloriosissimis praefectis ne- 
SeanoTtxov suffraghw, ovre toXs ivSo&ordrots inaQ- que aliis famosissimis viris administrationes habenti- 
xote ovre Tote dX)*ots navevftjuots dvSQaat toIs t«s bus neque qui circa eos sunt nec alii omnium ulli: 
dpxds k'xovotv ovre to7s ne^i avrovs xa&eoTcoatv ovtb sed sicut sine suffragio percepi cingulum , sic etiam 
dXXcp tcov ndvTcov ovSevi' dXX' cbeneQ dfito&ov naQ- pure me exhibeo circa subiectos piissimorum nostro- 
iXa(3ov ttjv oqxtjv, ovrco xai xa&aQos favovfiat ne^i 20 rum dominorum , contentus his quae statutae sunt 
tovs vnoTeXeis tcov evaef3eaTaTcov rjftcov Seanorcov, mihi de fisco annonis. Et primum omne habebo 
doxoifievoe toXs dfcoQiafiivats fiot ix tov Srjfioaiov studium ut fiscalia vigilanter inspiciam, et inde- 
oirr)aeoi. Kai nQcorov fiiv ndvTcov notrjaofiai anov- votos quidem et indigentes necessitate cum omni 
Sr)v to toTs Sr/ftooiois dyQvnvcos nQosixetv, xai rovs exigam vehementia, nequaquam subinclinatus neque 
uev dyvcofiovovvTas xai Seoftivove dvdyxrjs fieTa ndarjs 25 ob hoc ipsum lucrum omnino cousiderans aut per 
eisnQa^co tHjs afoSQOTrjTos, oiSev vnoxaTaxXtvbfievos, gratiam vel odium exigens aliquem citra quam com- 
ovSi vneQ avTov tovtov xi^Sos navxdnaaiv iwocov petit, aut concedo alicui; devotos autem paterne 
»} nQos xaQtv fj nQos dnix^etav dnatTcov Ttva na^d tractabo, et subiectos piissimorum nostrorum do- 
rb nQosrjxov r) avyxcoQrjacov tivL toZs Se evyvco/xo- minorum illaesos undique, quantum possibilitatem 
rovot naTQixcbs nQosevex&rjoofiai, xai rovs vnrjxbovs 30 habeo, custodibo. Et aequus in causis utrique parti 
tcov evae^eaTttTcov r)ftcov SeanoTcov dvenrjQedoTovs et in publicis disciplinis ero, nullique parti citra 
navraxb&ev, baov Swdfiecos e'xco, fvXd£co. xai laos quam mstum est praestabo, sed exequar universa 
ir Tais Sixats SxaTiQcp /uiQet xai iv Tais SrjuoTtxais delicta, et omnem aequitatem servabo, secundum 
xaTaOTaoeot ytvbfievoe, xai ovSevi fiiQet naQa to Si- quod visum fuerit mihi iustum: et eos quidem, qui 
xatov nQosre&rjaoftat , dXX' ine&Xevaofiat ndat roXs 35 innoxii sunt, undique innoxios illaesosque conser- 
dfiaQTavovai xai ndoav iabrTjTa fvXdgco xard to fat- vabo , noxiis autem impono supplicium secundum 
vbfievbv fiot Sixatov. xai tovs fiev dvevd"vvovs dv- legem; et omnem iustitiam, sicut dictum est, in 
enrjQedoTovs tpvXdl-co, toZs 8e vnevd-vvots intd-rjaoi ti- publicis privatisque contractibus eis servabo, et si 
ucoQiar nQos tov vbftov ' xai ndaav Stxatoavvrjv, xad~a 
siQijTat , ev tb toTs SrjftoaiotS ev Te toXs iStcorixoXs 40 
avvaXXdyuaatv avroXe StarrjQTjaco , xai idv evQco rb 



servitium sacratissimis et piissimis dominis nostris Iusliniano et Theodorae , coniugi maiestatis eius, magi- 
stratus nomine apietate eorum mihi traditi servaturum, omnemque operam et laborem libenter sine dolo 
et sine ulla fraude in concesso mihi ab illis magistratu pro illorum imperio et re publica suscepturum esse ; 
et in communione me esse sanctae dei cathoticae et apostolicae ecclesiae, negue ullo modo aut tempore 
ei adversaturum neque alii cuiquam id permissurum esse, quantum mearum vtrium est. luro autem idem 
iusiurandum, me nemini omnino quicquam neque dedisse neque daturum esse nomine traditi mihi magistra- 
tus nec patrocinii nomine, neque promisisse neque spopondisse ex provincia mittere neque missurum esse, 
ne dominici quidem suffragii nomme, neque gloriosissimis praefectis neque reliquis spectatissimis viris qui 
magistratus gerunt, neque iis qui circa eos sunt, neque alii omnino utii. Sed quemadmodum gratis magis- 
tratum accepi, ita etiam erga subditos piissimorum nostrorum dominorum integrum me praeslabo, con- 
tentus annonis expsco mihi destinatis. Ac primum omnium operam dabo, ut ad tributa vigilanter atlendam, 
eaque a contumacibus et qui coactione indigeant cum omni severitate exigam, nihil declinans nec pro eo ipso 
lucrum omnino spectans vel propter gratiam aut odium ultra quam par est a quoquam reposcens aut cuiquam 
remittens. Obsequentes vero paterno animo accipiam, et subdttos piissimorum nostrorum dominorum unaique 
illaesos quantum mearum virium est servabo. Atque aequus in titibus utrique parti et in pubticis causis 
ero, nec ulli parti contra ius concedam, sed omnes delinquentes persequar omnemque aequttatem servabo, 
prout mihi iustum videbitur: et innocentes quidem ab iniuria immunes servabo, sontibus vero poenam im- 
ponam secundum legem, alque omnem iustitiam, sicut dictum est, et in publicis et in privatis negotiis 



1 xai evae@. om. c || 3 xQarovs om. s || 4 naQaSiSofti- 
vrje M SeSofiivrje L || neQt L || 8 dytq Ms] dyicoTdrrj LB || 
12 leg. (pvSev) ovSevif \\ 13 *ovre nQOwdaet libri || 14 ovre 
inrjyy. B] ovSe inrjyy. ML || 15 *ovSe] ovre libri || nQO- 
fdaet om. B c || lti sufragiu (*. v. Scoqov x^Qtv r) fiorj- 
■ireiae) M StSoftivov xoqiv /Horj&eias xai ovvrj&eias sufra- 
giu L oovfQaytov B || vnaQXOte MB j| 1 8 * ovSi dXXcp libri || 
20 xa&ctQcbe fivoftat L(s) || 23 ndvrcov — anovSrjv] 
omne — studium g || 24 dyQvnvcoe om. L || 27 rovrov] 
rov L || 28 dnatrtb Haloander || 29 ovyxcoQtjacov Heim- 
buch] avyxcoQtjaco MLBe || 30 narQtxbe L || 36 dftaQ- 
ravvovot M a || xard] xai xard L || 37 dvenrjQedarovs] 
xai dvenrjQedarove L undique innoxios illaesosque e \\ 
39 xad-d] xai xad~d B c || 41 ro] rov LB 

2 domino V || 3 horum R l l| 6 imperi* V 1 || 7 sum] 



suum R 1 || 8 catholicae apostolicae ecclesiae t ecclesie 
catholice et apostolice V || 9 auersabor V || quicumque 
V 1 quemque t 1 || 10 iuro suppl. V 2 in spat. vac. || quo- 
cumque V 1 || 11 iusiurandum idem V || idem del. R 2 || 
12 occasionem R 1 || 13 professus] profe R 1 || 17 alium 
R 1 ali* V 1 || 18 percipi R 1 || 20 contemptus R^V 1 || 
constitutae t \\ 21 habeo RH' 1 abeo t 1 || 23 indignas ne- 
cessitates t 1 \\ 24 uehementi ne*quaquam || subindigna- 
tus 1 1| 25 hoc ob t 1 || considerant t 1 1| aut pro gratia uel 
hodio 1 1| 26 exiens R a || 27 deuotos] ciues deuotos V* || 
28 subiec|iectos R \\ 30 custodiam RW || aequis R a || 
utrique parti in causis V || utre R 1 || 31 et in] in om. 
R || nulleque R 1 \\ 32 exequor t execor R l || 33 sq. secun- 
dum — conseruabo suppl. F 2 in spat. 3 versuum || 34 usum 
R 1 || qui om. R 1 || 35 conseruo t \\ 36 noxiis] ab noxiis 
/i' II 37 et omnem R 7 in ras. 3—4 litt. 



UT ECCLESIA ROMANA CENTUM 



91 



Nov. IX 



Sij/uoawv dSiKOVfievov. Ovx iycb pbvos ravra npdt;o>, 
ciXXa xai rbv aei fioi napeSpevovra rowvrov anov- 
Sdoa) napaXajSelv xai rovs nepi ifie ndvras, cbsre firj 
ijue fiev xa&apeveiv, rovs Se nepi ifie xXinretv xai 
djuapxdveiv. ei Se evpefrfj ns rcbv nepi ifie rowvros, 
xai ro yevofievov nap avxov tyepanevoa) xai avrov 
dnoS ia>!-a). Ei Se prj ravra ndvra ovrcos cpvXd^co, 
anoXavco ivravfra xai iv rco juiXXovri aicbvi iv rrj 
(foftepa xpiaei rov fieydXov Seanorov tfeov re xai aco- 
rrjpos rjficbv Irjaov Xpiaxov xai a%a> rrjv fiepiSa rov 
lovSa xai rijv Xinpav rov rie'C,l xai rbv rpbfiov rov 
Katv npbs rco xai rais noivals rals raj vbjuco rrjs 
avru~)v evaefteias nepiexojuivais vnevd"vvos eivai. 



comperero, fiscum iniustitiam pati. Non ego solum 
hacc ago, sed etiam sempor mihi adsidentem talem 
studebo adsumere et circa me omnes, ut non ego 
quidem purus sim, qui vero circa me sunt, furentur 
5 et delinquant ; si quis autem inveniatur circa me 
talis, et quod fit ab eo me sauare, et eum expello. 
Si yero non haec omnia ita servavero, recipiam hic 
et in futuro saeculo in terribili iudicio magni dei 
domini et salvatoris nostri Iesu Christi et habeam 
lOpartem cum Iuda et lepram Giezi et tremorem Cain, 
insuper et poenis, quae lege eorum pietatis conti- 
nentur, ero subiectus. 

Scriptum exemplar huius Dominico gloriosissimo 
praefecto per Ulyricum. 



IX. Coll. II tit. 4 

15 UT ECCLESIA ROMANA CENTUM ANNORUM HABEAT PRAESCRIP- 

TIONEM. 

Idem A. Iohanni viro beatissimo et sanctissimo archiepiscopo et patriarchae veteris Romae. 

Et legum originem anterior Roma sortita est, et summi pontificatus apicem apud eam esse nemo est 
qtii dubitet. Unde et nos necessarium duximus patriam legum, fontem sacerdotii, speciali nostri numinis 

20lege illustrare, ut ex hac in totas catholicas ecclesias, quae usque ad oceani fretum positae sunt, saluber- 
rimae legis vigor extendatur, et sit totius occidentis, nec non orientis, ubi possessiones sitae inveniuntur 
ad ecclesias nostras sive nunc pertinentes seu postea eis acquirendae, lex propria ad honorem dei conse- 
crata. Cum enim antiqua iura triginta annorum metis temporales exceptiones circumcludebant et, si hypo- 1 
theca fuerat, paulo longiora eis spatia condonabant, nos sacrosanctas ecclesias huiusmodi quidem curriculis 

25 temporum nullatenus excludi concedimus , et maxinie in his rebus in quibus vel laesionem sustinuerint vel 
quicquam debeatur. Sed centum tantummodo annorum lapsu temporalem exceptionem eis opponi sancimus, 
ut maneant per totum supradictum tempus integra iura ecclesiastica et non possit eis alia praeter centum 
annorum obviare exceptio, cum hoc tempus vitae longaevi hominis plerumque finis esse diguoscitur. Habeat 2 
itaque vestra sanctitas. hanc legem catholicis totius occidentis ecclesiis profuturam et in orientales partes 

30 propagandam in quas aliquid sacrosanctae vestrae ecclesiae possident: ut sit deo omnipotenti dignum do- 
uarium divinarum rerum tuitio, nec iniquis hominibus impium remaneat praesidium et tutus peccandi locus 
etiam scientibus relinquatur, sed ille servetur innocens, qui re vera innoxius sit, nec improba allegatione 
sese tueatur, tempus pro puritate praetendens. Quod igitur nostra aeternitas ad omnipotentis dei honorem 3 
venerandae sedi summi apostoli Petri dedicavit, hoc habeant omnes terrae, omnes insulae totius occidentis, 

35 quae usque ad ipsos oceani recessus extenduntur, nostri imperii providentiam per hoc in aeternum remi- 
niscentes. Huiusmodi legis praerogativam, sicut supra dictum est, non solum in occidentalibus partibus 4 
Romanae ecclesiae condoiiamus, sed etiam in orientalibus, in quibus ecclesiasticae urbis Romae possessiones 
sunt vel postea fuerint. Scilicet omnibus iudicibus maioribus et minoribus, qui Christiani et orthodoxi sunt, 5 
hanc nostram constitutionem servantibus: nihilominus huiusmodi legis temeratoribus post caelestes poenas 

40 etiam legitimum semper vigorem pertimescentibus et poenam quinquaginta librarum auri formidantibus. 

Nov. IX (— Coll. II tit.A: gloss.) Latine tantum extat. — rj &' veapd ov% evpid"rj M; 6 xei/uivrj coare rijv ix- 
xXrjaiav Pcbftrjs e%eiv rrjv rcov p eviavrcov napaypacprjv ovx ire&rj eis rd (3aaiXixd' ravrrjv dvaipei rj pik 
scliol. in my. M. — Epit. Tlteod. 9, Athanas. 2, 4 (inde Coll. const. eccl. 3, 2, 4). Iulian. const. VIII. 

illis servabo, et si fiscum iniuria affici deprehendero. Non ego solus haec faciam, sed etiam assessorem qui 
mihi semper fiat talem etigere studebo et qui circa me sint omnes: ne forte ipse quidem integer sim, qui vero 
circa me sunt, furentur et delinquant. Quoctsi quis eorum qui circa me sunt talis reperiatur, et quod ab eo factum 
sit resarciam et ipsum expellam. Nisi vero haec omnia ita observavero, consequar hic et futuro saeculo in 
terribiii iudicio magni domini dei et servatoris nostri lesu Christi habeamque partem cum luda et leprarn 
Giezi et tremorem Cain; praeterquam quod etiam poenis tege pietatis eorum comprehensis obnoxius fia/n. 



1 Ovx MLg} Kai ovx B c || 4 xXinreiv xai djuaprd- 
veiv in ras. M\\ 5 ris nepi ifiov L \\ 8 dnoXdfico B c (?) || 
iv rco] iv om. B || 9 re om. L || 10 xai el-co L || 11 yie^rj 
B c yiai^rj L || 12 rcbv vbficov B c rcbv (rco L a ) vbjuov 
L || 13 avrco B c \\ vnev&vvos L 

1 instutiani R* || ago] ago quidem t |J 2 etiam] ego R 1 1| 
abscidentem? V 1 \\ 3 studeo t \\ omnesj o*** t x || 4 uero] 
** V 1 uero sunt t 2 || post circa me verba omnes — 
purus (3 sq.) err. repetit R l \\ sunt furentur vulg.] fu- 
rentur R **** rentur V furentur V 3 t || 5 me talis] 
metallis V 1 || 6 quid Rt \\ me sanare] iuro s. v. add. 
V 3 ; leg. resanabo? || 7 reseruauero R*t ** seruauero 
F||_8 saeculo] culo V 2 in ras. \\ in] et in t || 9 1'esu] 
ih|ihu R || abeam R \\ 1D lepram t] lepra V al. lep R || 
caim R cayni t || 1 1 insuper] et super R a || 13 scrip- 
tum est exemplar tvulg. \\ 15 Coll. II const. VI est in 1 1| 
ut Rt] ut etiam V vulg. \\ praescriptionem habeat R \\ 
17 ac sanctissimo t vulg.; et sanctissimo om. V || 18 eam om. 
t* || 19 luminis t f| 20 quae] queque t l || oceni|ni? R l || 21 ex- 



tenduntur R* || et] ut t || totis t y \\ scite t a \\ 22 ad] et ad R Jj 
seu] siue V || 24 fuerit V 1 \\ ei R V\\ sacros|sanctas V || cri- 
culis R l || 25 nullatenenus R || sustinu|uerint R sustinu- 
erunt 1 1| 26 exemptione V 1 \\ 27 integra om. V 1 || ecclesia- 
siastica R || eas 1 1| 28 excepto V 1 || longiui R* \\ dinositur 
(du*situr R l ) R || habeat] beata t 1 \\ 29 profutura R l || 
in o?n. t || 30 quas RVt al.] quibus vulg. \\ aliquis R 1 \\ 
ecclesie uestre V \\ donarium] dona*** V y \\ 31 diuina- 
rum] sanctarum R 2 \\ omnibus t \\ imperium V 2 \\ prae- 
dium R x || 32 sitientibus t \\ innocere R l || allegatione Rt 
al.] allegatione temporis V temporis allegatione vulg. || 
33 sese Rt vulg.] se V\\ tempus — praetendes (sic) suppl. 
V 2 in spat. vac. || praetenteens R a \\ igitur] ergo V \\ 
dei in ras. R \\ honore 1 1| 33 sedis Rt \\ habeant] ant R 1 \\ 
35 ad] apud t || rece**us R l || prouidentia R \\ reminis- 
cetes V 1 || 36 praerogatiuam — minoribus (38) sitppl. V 2 
in spat. vac. || est om. V( 2 ), add. V 3 \\ solum in] sol- 
uerin V( 2 ) || 37 Romanae ect.] nae ecclesiae — Christia| (38) 
scr. R 2 in ras. duorum versuum || 38 sunt om. V || 39 huius 
1 1| legis] legibibus R a || 40 etiam] ct V 

12* 



Nov. X 



92 



DE REFERENDARIIS 



Hac lege non solum in postea emergentibus causis suum tenorem exercente, sed etiam in his quae iam in 
iudicium sunt deductae. 

Sanctitas itaque tua praesentem nostrae mansuetudinis legem piissimam sive sacrosanctam oblatio- 
nem quam deo dedicamus accipiens inter sacratissima vasa reponat, et a vobis servandam et omnes eccle- 
siasticas possessiones servaturam. Dat. xvm k. Mai. CF. Belisario cons. [a. 535.] 5 



IIEPI T2N PE*EPENAAPI2N. 

AvTOXQaTaJQ lovOTtvtavbe AvyovOToe Eo/ioyevei rta 

ivSotordrqf payioTQto tojv d~eiajv otptptxioJV anb vnd- 

tojv xai naTQtxioj. 

(IlQOoifiiov.y Mcto. tojv dXXaJv andvTOJV, aneQ 
eie raj-tv rjydyopev ttjv nQoerjxovaav, oiSe t« neQt 
xovi neQtftXenTove rjftibv betpeQtvSaQiove s^oj xaTaXt- 
neiv torj&ijfiev rrje na^' tj/uojv nQOvoiae, xai tooovtoj 
ftdXXov, bnbaoj noXXwv rjfiiv xQ eic °SioTeQOt xa&eardat. 
nQOTCQOv yaQ avToie ovx eis wXfj&oe ovvreTayuevovs 
TjfteXs, onats av noXXois St* avToiv ftorj&oiftev t«6 
ixdarov QqSioje aiTrjattS fiav&dvovres , nXeiove elvat 
1 tojv eftnQoafrev nenotrjxaptev. 'AXV itpdvrjadv 
rires ttjv rjfieTt'Qav tptXoTifiiav eis ajueTQiav ixxaXov- 
ftevot, xai noXXbis fiev rjfiiv intaeiovTeS tovS Seofti- 
vovS, noXXais Se ixereiate xQOJftevot, ovtoj re Tais dei 
nQOifrrjxats eis dftexQiav ov nQinovOav nQayfta ov- 
tojs igayaybvres aeftvbv. ovSe yaQ toIs airovot yi- 
yove niQas, i'oJS eis TeaaaQeSxatSixarov b tovtojv aQtd 1 - 
fibs i^iftrj. Jta tovto Toivvv, onoJS av firj nQayfta 
eixoTOJS rjfiiv TeTiftr/fiivov, eha eis nXij&oe ix%ebfte- 
vov ttjS oixeias iXaTTOJ&eirj aefivbTTjros , OvveiSo/uev 
qtjtoj tov avTaiv aQt&ftbv neQtOTeiXat fiirnco , oi>x 
oJSxe ToiiS ovras dyeX.io&at tojv SeSoftivoJv (oi yaQ 
tovto jSaaiXixrjs iStov jueyaXo<pQoavvrjs, dXXoJS re ndv- 



X. Coll. II tit. 5 

DE REFERENDARIIS PALATII R. 

Idem A. Hermogeni magistro sacrorum officiorum 
et patricio. 

10 (Praefatio.) Cum aliis omnibus, quae in ordi- 
nem perduximus competentem, neque ea quae de 
spectabilibus nostris referendariis sunt foras relin- 
quere existimavimus a nostra providentia, et tanto 
magis, quanto nobis utiliores constituti sunt. Primum 

15 quidem eos non in multitudine constitutos nos, ut- 
pote multos per eos adiuvemus singulorum facile pe- 
titiones discentes, plures esse quam dudum fecimus. 
1 Sed apparuerunt quidam nostram largitatem in 
immensum vocantes, et multos quidem nobis intro- 

20 ducentes supplicantes, multis autem petitionibus usi, 
ita semper adiectione in immensum incompetens 
causam sic perduxerunt honestam. Nihil enim pe- 
tentibus factum est finitivum, donec in quattuor et 
decem eorum numerus exiret. Propterea igitur, ut- 

25 pote causa forsan a nobis honorata, deinde in mul- 
titudine effusa propria imminuatur honestate, prae- 
vidimus certa eorum numerum comprehendere men- 
sura, non ut, qui sunt, auferamus eis concessa (nec 
enim hoc imperialis est proprium maiestatis: sed ut 

30 



Nov. X (= Coll. II tit. 5 : gloss.) Graece extat in M et L. — ovx iTi&rj eis t« ftaatXtxd M. — Epit. Theod. 1 0, 
Athanas. 22, 2. Iulian. const. XVI. — k'xet rj StaTagts xetpdXata TQia At.h. 



DE REFERENDARIIS. 

Imp. Iustinianus Augustus Hermogeni gloriosissimo magistro sacrorum officiorum exconsuli et patricio. 

Praefatio. Inter reliqua omnia, quae in ordinem redegimus idoneum, ne ea quidem quae 
ad spectabiles nostros referendarios spectant cura nostra destituenda esse existimavimus, idque tanto magis 
quanto utiliores nobis sunt multis. Nam cum is ordo prius non magnum numerum complecteretur, nos, 
quo multos per eos adiuvaremus singulorum petitiones facile cognoscentes , ut plures quam antea 
1 essent effecimus. Sed extiterunt, qui liberalitatem nostram in immensum propelterent et multos sup- 
plices nobis immitterent multisque supplicationibus uterentur, atque ita continuis adiectionibus ad immen- 
sitatem parum dignam rem tam honorificam producerent. Neque enim finis petentibus factus est, donec 
numerus illorum ad quattuordecim excrevit. Propterea igitur, ne res a nobis merito in honore habita, 
mox in mulUtudinem effusa dignitate propria exuatur, placuit numerum eorum certa mensura coercere, 
non ut iis , qui nunc sutit , auferamus quae impertita sunt (id enim parum proprium esset maiestatis im- 



1 in postea] inpea V 1 , om. R l || emergendis R Vt al. || 
suum R' 1 in ras. || exercentem R l V 1 || 2 iuditio R \\ de- 
ducte sunt V |[ 3 obligatione F 2 obl«»**«** V 1 || 4 di- 
dicauimus R l dicamus V\\ a nobis obseruandam 1 1| 5 ser- 
uaturatn] ram V 2 suppl. in spat. vac. || subscr. dat. xvm 
k. mad. Cap. Bisiliario consule Bamb. II; dat. vi idus 
niaii Neoburgensis; iyQdtprj ft. paioj rj vnaT. BeXiOUQiov 
Ath., i^ecpojvrjd"rj ftrjvi fiatoj vnaTevovToe BeXtoaoiov 
Theod. In luliani epitome quae post w. Praesens con- 
stitutio Parisini duo hahent quae consulatu Belisarii 
kal. Mai. data est, absunt a Vindob., Vercell. aliis, in 
Berol. a m. 2 adscripta sunt. Contra quae in fine le- 
gunlur Nihil autem de ea latius exponemus, quia inno- 
vata cst ab alia constitutione quae data est vim kl. 
mai. consolatu uiliBarii cvn; (ita Berol., dt. k. mag. 
cons. Verceli, data est consulatu Belisarii al.), temporis 
nota ad nostrae constitutionis subscriptionem pertinet, 
ante quam intercidit notatio novellae CXI (— Iul. const. 
CIV) datae k. Iun. consulatu Basilii 

G Rubricam praecedit inscriptio (7 — 9) in L || $at- 
rftQtrSaQioJv ML, et sic semper || 8 btptptxiojv om. L j| 



9 naTQixiujv M || 14 noXXcov om. s || xa&eOTwot L || 
15 yaQ] quidem e l| 16 noXXovs L || ftorj&rjftev L 1 ftorj- 
3'ovftev L 3 \\ 17 aiTrjaats L || 20 intaeiovTes M) int- 
aeiyov L inetodyovree Haloander (cf. s) || 21 dei Tais 
L || 23 iJ-dyovree L || aeftvrjv L 1 || oiSi] nihil (t. e. oi- 
Siv) s || 24 tovtov L || 25 fir) om. s || 28 tcjv aiTcbv 
dQt&jubJv L || 30 dXXoJS ts Haloander] dXX* ibare MLs 

Coll. II const. VII est in t || 6 rubr. de numero rc- 
ferendariorum Iul. || palaciis /2' || 8 et patritio (patri- 
tium F 2 ) post ordinem (10) coll. V || 12 nostris om. 
R' || 14 constituti ect.] tuti sunt — inmensum (19) in 
ras. 3 versuum suppl. R* || 15 multitudinem V || 16 ad- 
iuvemus] audiuimus R Vt, al. adiuuimus t mg. || faciles 
t || 18 apparu** V 1 1 19 nobis quidem t || 20 usu R || 
21 *adiectione8 in V vulg., dicti ne in t, om. R in- 
competentes V || 22 enim bis scr. in R || 23 infinitiuum 
t a , flnitum V 2 vulg. || *«**or et decem R l im decim/2 2 | 
24 utpote suppl. V 2 in spat. vac. || 25 multitudinem vulg: || 
26 eflfusa om. R* || propria] ne propria vulg. || honesta- 
tem R l || 27 certom V\\ mensuram R % V || 28 ut] u** V 1 
nt eis V 2 || eis om. R l , del. V* R 29 hoc om. V || set del. V 



PALATII 



93 



Nov. X 



rcov aQsadvroJv r)(iiv xal aeftvcos vnt]QETr]oaftiva>v el-o> 
rtvds e^ avrcov xaraarrjaat rr)s rjfiertoas vnovQyias 
ovSevi navreXctrs atQOvfte&a TQonco)' aXXd ftivetv ftsv 
avrove xreani^ofiev xad"' otieq siai axrjfia, ftrjSiva 8e 
noosrefrrjvnt navrdnaotv, &)S dv eis dxrcib av§Qdiv 
to rovrcov neQtarair] fterQOV. o>sre nvrovs SirjvexioS 
oxtoj xafreordvni, rov ftev aQi&fiOv tovtov xar ov- 
Siva tqotiov r\ %oovov av^oftivov, anevSdvraJv Ss av- 
Ttov SirjvsxdJs dXXrjXovs vnsQjSctXXsa&at rais nsQt rjtms 
xai rrjv fiaotXeiav ■d'£Qnn£iuis te xai Evvoiais. ovSe- 
vds uSstav eypvTos ovSe aireiv rt rov Xotnov rotovro, 
dXXd ytvojaxovTOS d>s ovre rev^ernt rcbv nirovuivcov 
' vni.Q te rr)s niTvaecos nvrrjs ov ftdvov kvoxos tarnt 
notvfj /ovaiov Xitqojv decera , aXXd xai rr)s oixsias 
exnsaeiTat OTQnrsias. BovXdfte&a yuo avrovs rw /ti- 
roco ftev fie'xQt rov Qrj&ivros uQt&ftov ovveardX&ni, 
Stxaioavrtj Se xai rals nXXms UQsrnis avgstv rs xai 
ini ftei£,ov Statpaivsa&ai. r) yctQ xard uoi&ftbv nXrj- 
frvs ovSiv dv s'xot asftvdv, enetSrjnsQ ev dXiyots ex 
noXXdJv d xar' aQerijv aoi^erat (3ioS. Mevertoaav 
uev ovv, xa&dneQ eindvres eipfrrjftsv, vvv eni tovtov 
tov axrjftaros. 

{'En i Xoyos.) TavraSe >] arj vneQox*] ytvojoxovaa 
(pvXaTTETOJ , xard /irjSeva xatQov naQafla&rjvat avy- 
Xojoovod ti tojv naQ J ijitdJv xheontofrevTcov, dXXd tovs 
naQa Tavrd ti nQcirTovras tt\v rjnEtXrjftivriv etsnQaT- 
tetv notvi]v, ola tovtojv ecpte/tevovs aneQ ovts cuteTv 
t^f.aTtv ovxe SiSoofrat Svvarov. xai earco xai tovto 
vdfios r)fiETeQos nXrjfros ftev ccnojUovftevos, dvTetsdycov 
Ss aQETrjv, rjnsQ ovx iv noXXois StacpaivsTai, xai ud- 
Xtara in' avSQaot nQOEX&ovcn ftsv ix nariQOJV dya- 
d~oJv, tov Se avTcov fliov dnoTefretxdoi rals re rcov 
Seoftivcov ixsTEiats rais rs naQ rjfiuJv sis avroiis int- 
xovQtats. Ta Toivvv naouardvTa r]ftiv xai Std roi/Se 
tov d"eiov SrjXovfteva vdfiov >] ar) vneQOX>) sQyco xai 
neqaTi naQuSovvat anevactTOj. 

Dat. xvii. k. Mai. Constantinopoli Belisario v. c. 
cons. [a. 



omuiuni placentium nobis et honeste ministrantium 
fora8 aliquos ex his constituamus a nostro mini- 
Btcrio, nullo omnino concedimus modo); sed manere 
quidem eos saucimus secundum figuram qua sunt, 
5 neminem tamen adici omnino, donec in octo virorum 
perveniat numerus: ut ii perpetue octo <sint> con- 
stituti, numero quidem hoc per nullum modum aut 
tempus aucto , festinantibus autem ipsis perpetue 
invicem transcendere circa nos et imperium cura et 

lOdevotione; nemine licentiam habente neque petere 
aliquid deinceps tale, sed sciente quod neque impe- 
trabit petita, pro eadem autem petitione non solum 
obligatus erit poenae auri librarum decem, sed etiam 
propria spoliabitur militia. Volumus enim eos men- 

1 5 sura quidem usque ad dictum numerum contineri, 
iustitia vero et aliis virtutibus augeri et ad maius 
apparere. Multitudo enim numerosa nihil habet ho- 
ncstum, quoniam in paucis ex multis quae secundum 
virtutem est vita salvatur. Maneant igitur secundum 

20 quod praediximus nunc in eadem figura. 



(Epilogus.) Haec autem tua eminentia cogno- 
scens custodiat, ut nullo tempore transgrediatur 

25 aliquid eorum quae a nobis sancita sunt, sed eos. 
qui praeter haec aliquid agunt, interminatam exigi 
pocnam, quam eis permisimus, quam neque repeti 
licet neque reddi est possibile. Sitque et hoc lex 
nostra multitudinem quidem expellens, introducens 

30 vero virtutem, quae non in multis apparet, et prae- 
cipue in viris procedat quidem ex patribus bonis, 
suam autem vitam constituentes tam in petitionibus 
indigentium quam ad nostrum in eos auxilium. 
Quae igitur placuerunt nobis et per hanc sacram 

35 legem manifestata sunt, tua eminentia operi effectui- 
que tradere festinet. 
Dat. xviii. kal. Mai. CP. Belisario v. c. cons. 

535.] 



peratoriae, praesertim cum omnibus illis nobis probatis et honeste ministrantibus partem eorum a nostro 
ministerio removere nullo plane modo placcat) ; sed illos quidem mancre in quo sunt statu sancimus, 
neminem autem omnino addi, donec ad octo viros numerus eorum redactus sit. Itaque octo viri per- 
petuo instituantur : ut hic quidem numerus nullo modo aut tempore augeatur, sed operam dent ipsi perpetuo, 
ut observantia et studio erga nos et imperium se invicem superent. Neque cuiquam in posterum ne pe- 
tere quidem tale quid liceat: immo sciat se neque quae petit impetraturum et ob ipsam petitionem non 
solum poenae decem librarum auri obnoxium futurum, sed etiam propriam militiam amissurum esse. 
Voiumus enim eorum mensuram quidem ad dictum numerum coerceri, iustitiam autem ceterasquc virlutes 
augeri et clariores apparere. Numeri enim magnitudo nihil habet gravitatis: quandoquidem in paucis ex 
multis vita virtute insignis servatur. Maneant igitur nunc, sicut ante diximus, in hoc statu. 

Epilogus. Haec autem cognoscens summitas tua custodiat, ut nullo tempore quicquam eorum 
quac a nobis sancita sunt violari patiatur, sed ab iis qui contra haec faciant aliquid poenam quam minati 
sumus exigat, quippe qui ea sectentur quae nec petere licet nec dari possunt. Sitque in hac quoque re lex 
nostra quae multitudinem quidem spernat, invicem autem introducat virtutem quae non in multis elucet , et 
maxime in viris, qui et ex bonis parentibus procreati sunt et suam vitam precibus supplicum et auxilio illis 
a nobis praestando dicarunt. Quae igitur nobis placuerunt et per hanc sacram legem declarantur, 
summitas tua operi effcctuique tradere studeat. 



6 tovtov L || 8 av^ovftevov L || 12 ovre L] ovSe M || 
13 vniQ te rr)s airrjaecos uvrrjs] pro eadem autcm 
pctitione s \\ 14 decem (x. v. Sixa) M, Sixa L || 15 fti- 
tqov L || 18 r) M] rb L || 19 asftvov] asft**** L* \\ 
20 /Stots L a || 24 avyxoJQOvaa om. s || 26 r)nEiXr t ftivr,r] 
r)***** ftivrjv L x eioriftivrjv L,' 1 || 27 oia tovtov icpte- 
ftivcov L, quam cis permisimus s\ * ovSe aireiv ML || 
28 tovto] ovtos Ilaloander (cf. s) || 30 Ss\ xui L || oneQ 
fj a || 31 nQO*eX&ovot L\ nQoeXxJovaa s || 32 airajv Ha- 
loander (cf. s), avrov M avrov L || 35 voftos L 1 || 37 bi- 
lisario uc. consulie M || dic xvn k. mag. pc. uilisarii 
Iul. w , dat. vn k. mai. uilisarii Iul." (ftr]vi ftatco Theod., 
om. subscr. Ath.) 

1 honestatc R 1 Vt [| 2' aliquos] et aliquos R 1 || 3 omnino 



orn. R || conccdamus R \\ modo sed manere] modoslet 
m*nere V x || 4 quidam R x || 5 tamen] tantum V || addici 
t || 6 hii RVt || sint octo vulgo, sint om. RVal. || 7 nullo 
R a || 9 transcende**F J || 10 petere] ptl e (sic) t \\ 11 sedl 
se 1 1| inpetrauit R 1 \\ 14 mensura] mensurationibus R 1 || 
15 edictum T\\ 17 appare V 1 1| 20 quod orn. R 1 \\ figu- 
ram R 1 || 24 nulo R in ullo V || an leg. transgredi <pa- 
ti)atur? j| 26 propter R 1 || exgi R || 27 quae nec vulg. || 
28 redi est R' 1 redire R 1 || et hoc] ex hoc R et haec 
F|| 29 expellenle (sic) R \\ 30 uirtutum R a || 31 patria 
R a || 32 constituens ed. pr. || 33 indigentum R || 37 sub- 
scr. dat. xviii kal. Mau. Cp. Bisiliario uice c. Bamb. II, 
dat. kl. Madii cap. hi s m (post rubricam novellae XII 
quae statim sequitur) V 



Nov. XI 



94 



DE PRIVILEGIIS ARCHIEPISCOPI 



XI. 

R DE PRIVILEGIIS ARCHIEPISCOPI PRIMAE IUSTINIANAE K. 

Idcm A. Catelliano viro beatissimo archiepiscopo Frimae Iustinianac. 

Multis et variis modis nostram patriam augere cupientes, in qua prima deus praestitit nobis ad hunc 
nmndum quem ipse condidit venire, et circa saccrdotalem censuram eam volumus maximis incrementis am- 
pliare: ut Primae Iustinianae patriae nostrae pro tempore sacrosanctus antistes non solum metropolitanus, 5 
sed etiam archiepiscopus fiat, et certae provinciae sub eius sint auctoritate, id est tam ipsa mediterranea 
Dacia quam Dacia npensis nec non Mysia prima et Dardania et Praevalitana provincia et secunda Mace- 

1 donia et pars secundae Pannoniae, quae in fiacensi est civitate. Cum enim in antiquis temporibus Sirmii 
praefectura fuerat constituta, ibique omne fuerat Ulyrici fastigium tam in civilibus quam in episcopalibus 
causis, postea autem Attilanis temporibus eiusdem locis devastatis Apraeemius praefectus praetorio de Sirmi- 10 
tana civitate in Thessalonicam profugus venerat, tunc ipsam praefecturam et sacerdotalis honor secutus 
est, et Thessalonicensis episcopus non sua auctoritate, sed sub umbra praefecturae meruit aliquam prae- 

2 rogativam. Cum igitur in praesenti deo auctore ita nostra respublica aucta est, ut utraque ripa Danubii 
iam nostris civitatibus frequentaretur, et tam Viminacium quam liecidiva et Litterata, quae trans Danubium 
suut, nostrae iterum dicioni subactae sint, necessarium duximus ipsam gloriosissimam praefecturam , quae 15 
iu Pannonia fuerat constituta, iuxta Pannoniam in nostra felicissima patria collocare, cum nihil quidem 
magni distat a Dacia mediterranea secunda Pannonia, multis autem spatiis separatur prima Macedonia a 

3 Pannonia secunda. Et quia homines semper bellicis sudoribus inhaerentes non erat utile reipublicae ad 
primam Macedoniam per tot spatia tantasque difficultates venire, ideo necessarium nobis visum est ipsam 
praefecturam ad superiores partes trahere, et iuxta eam provinciae constitutae facilius sentiant illius medi- 20 

4 cinam. Et ideo tua beatitudo et omnes praefatae Primae Iustinianae sacrosancti antistites archiepiscopi 
habeant praerogativam et omnem liceutiam suam auctoritatem eis impertire et eos ordinare, et in omni- 
bus supradictis provinciis primum honorem, primam dignitatem, summum sacerdotium, summum fastigium: 
ut a tua sede creentur et te solum archiepiscopum habeant, nulla communione adversus (eos) Thessaloni- 
censi episcopo servanda; sed tu ipse et omnes Primae Iustinianae antistites sint eis iudices et disceptatores: 25 
quicquid oriatur inter eos discrimen, ipsi hoc dirimant et finem ei imponant et eos ordinent, neque ad 
alium quendam eatur, sed suum cognoscant archiepiscopum omnes praedictae provinciae, et eius sentiant 
creationem, et vel per se vel per suam auctoritatem vel clericos mittendos habeat omnem potestatem 

5 omuemque sacerdotalem censuram et creationis licentiam. Sed et in Aquis, quae est provinciae Daciae 
ripensis, ordinari volumus a tua sanctitate episcopum, ut non in posterum sub Meridiano episcopo sit 30 
constituta: sed Meridianus quidem maneat in Meridio, nulla ei communione cum Aquis servanda; Aquensis 
autem episcopus habeat praefatam civitatem et omnia eius castella et territoria et ecclesias, ut possit Bono- 
siacorum scelus ex ea civitate et terra repellere vel in orthodoxam fidem transformare. 

6 Ut igitur sciat beatitudo tua nostri numinis dispositionem , ideo praesentem legem ad tuam venera- 
bilem sedem transmisimus , ut in perpetuum tale beneficium habeat patriae nostrae ecclesia in dei omni- 35 

7 potentis gloriam et nostri numinis sempiternam recordationem. Quando autem tuae sedis gubernatorem ab 
hac luce decedere contigerit, pro tempore archiepiscopum eius a venerabili suo concilio metropolitanorum 
ordiuari sancimus, quemadmodum decet archiepiscopum omnibus honoratum in ecclesiis provehi, nulla 
penitus Thessalonicensi episcopo neque ad hoc communione servanda. 

Beatitudo igitur tua quae nostra sanxit aeternitas modis omnibus ad effectum perducere non differat. 40 
Dat. xviii. kal. Mai. (Belisario v. c. cons.) [a. 535.] 

Nov. XI Latine tantum extat in appendice coll. VIIII Authentici (extravagantium prima est in R f 72" et V 
f 182). — Rubrica maxe xas neoi xo Bifiivaxiov yevofievas vnb gwuaion noXeiS vnb idixbv do%u7iioy.onov el- 
vat, firj /irjv vno xbv d , eaaaXovixrjs schol. M in mg. (ex Ath.). — Epit. Theod. 11 (inde in L), Ath. 1, 8 (inde A 
tit. 13, 9; Coll. const. eccl. 3, 1,8), Nomoc. XIV tit. 1, 5. Iulian. const. IX. 



3 nostra patria R 1 || 4 mundum] modum RV\\ quam R || 
venire et om. V\\ amplicare R 1 ampliore V\\ 5 pro tem- 
pore sa bis scr. V a \\ 6 certae] ceterae vulg. || sint om. V \\ 
id est] reddere V || tam ipsa | tamen ipsa V || meditranea V 
meditanea JF2 || 7 misyaFmissia/J || prima Contius] secunda 
lihri || 8 panonie V \\ bancensi V bacensis R, Urbatensi de- 
dil Augustinus (ed. Iuliani a. 1567) || enim om. R || Sirmii 
Contius] firmii Vvulg., om.R spat. vac. relicto || 9 fuerit R 
vulg. || tamin] in om. R || lOatilanis RV\\ Apemius RV] 
Apenninus dedit Miraeus (ed. Iul. a. 1561), Apennius Con- 
tius, AyrcciniuaAug ustinus ; Apodemiusn/. ||firmitana Vvulg. 
firmata R || 1 1 thesalonicam V tesalonicam R (id. infra) || 
honoriFH 12 sed sub] suFfl 13 auctoritate R 1 \\ 14 fre- 
quentetur vulg. || tam] iam Val, om. R || uiminatiuum quae 
R || recidiuaF rccidua R || Literata vulg. || 15 nostrae om. 
R jj dictioni R \\ diximus 11 \\ 16 panonia R V, et sic sae- 
piu» || fuerat (fiatF") constituta iusta panoniam inF] om. 
R al. || quidem magni V] quod magis R j| 17 meditanca 
R || autem V] etiam R al. || separarunt V || 19 tantas quac 
F|| uisum] uenire sum R l || 20 et] ut vulg. | 21 praefare 
R || sacrossancti F|| antistesiJ || 22 habeant et praeroga- 
tiuam R 1 || impertiri R 1 vulg. | 23 supradictis R] supra- 
scriptis V vulg. || * honorcm] habcre honorem V habcre 



R vulg. || 24 * ut a tua sede] utatur a scde V a tua sede 
vulg., a sede R || te V al.] om. R vulg. || communione V 
vulg.] actione R al. || aduersus R V] ad vulg. || eos add. 
vulg. || 25 et omnes om. R || sint] sive vulg. || eis V] eius 
Rvulg. || discrepatores P"|| 26 dirimaturiJ || eis imponant 
vulg., in eum ponant V 1 || 27 cognoscat R agnoscant 
vulg. || 28 et vel] et om. R || habeant R \\ omnem om. R || 

29 omnemque] omnem V \\ et om. V 1 1| datia R ditie V || 

30 non impostcrum R \\ medridiano R* || 31 meridio V] 
meridiano R vulg. || ei V] om. R vulg. | Aquis] quis R || 
32 castelleterritoria V || bonosiacorum V 1 || 33 et tcrra 
V vulg.] contra R || velj et vulg. || in] ideo R || 34 sciat] 

sit V || 35 sedem] domum R || ecclesiae RV || dei op|tisF|| 
36 nominis sepiternam R |j quando] quoniam R || 37 re- 
cedere V |j pro tempore] propter R || archiepiscoporum 
R al. || consilio V || 38 dicet V |j archiepiscoporum R al. || 
39 communionem seruantia R\\ 40 sancxit RV\ 41 dat. 
xvm kal. maii subscriptio est in Neoburgensi, inscrip- 
tioni seq. novellae XII adnexa, dat. vi kl. mai. cons. uili- 
sarii Iul. (cod. Berol. al.), sim. ex Iuliano vulg. ; ij-efo)- 
vrjfrr] (dyodqoj Alh.) firjvi fiatat vnaxeiq Behoaniov 
Theod. Ath. 



DE INCESTIS ET NEFARIIS NUPTIIS 



95 



Nov. XII pr. 1 



IB 

ITEPI A@EMIT0rAMI2N. 

AvroxQartoQ Iovartvtavos Avyovaros ( I>Xcoqco rcp iv- 
SoJ-ordrcp xoftrjrt rcov anavraypv freicov nQtfidrtov. 

(JlQOoifiiov.y Toiis vneo rcov direfiircov i'ftnQO- 
a&ev yeypa/i/itrovs vnb rcbv (3e(3aotXevxbrcov vb/iovS 
ovx ivreXcbs S%eiv rjyoifie&a, o'ineQ rovs fiev d&e/ii- 
rois avft(3aXbvras yd/iois dn/icopr)rovs icbot , rrjv Se 
i^ avrcov nQoeXifovoav yovrjv, xairotye dvev&vvov ov- 
aav, atpatQOvvrai rcbv rov TtarpoS' cos avayxalov ov 
rovs /tev d/iaordvovras avev&vvovs elvai, rovS Se 
avfvfrvvovs cos dfiaordvovras xoXd^ea&at. 



XII. Coll. II tit. 6 

DE INCESTIS ET NEFARIIS 
NUPTIIS. 

Imp. lustinianus A. Floro comiti divinae rei privatae. 

5 <Praefatio.) Pro incestis dudum scriptas ab 
imperatoribus leges non perfecte habere iudicamus, 
quae eos quidem qui incestis copulantur nuptiis im- 
punitos sinunt, ex eis autem procedentem sobolem 
utique inculpabilem existentem privant rebus patris: 
10 ut necessitas sit eos quidem qui peccant sine reatu 
esse, eos autem qui innoxii sunt tamquam peccantes 
puniri. 



CAPUT I. 

B QeaTtitpfiev roivw, rov Xotnov, et rts d&efitrov Sancimus igitur, de cetero, si quis illicitas et con- 

xal evavriov rfj cpvaet (ov 6 vbftos incestoV re xai trarias naturae, quas lex incestas et nefandas et 
nefarioj/ xai damnatoy xaXeX) awaXXdl-eie ydfiov, etTtep 15 damnatas vocat, contraxerit nuptias, si quidem non 
oix k'%01, TtaiSas ex TtQoreocov yvrjaicov re xai d/ie/i- habuerit filios ex prioribus legitimis et inculpabili- 
nrtov avrcp yevo/ievovs ydficov, ev&vs fiev aircp rijv bus sibi contractis nuptiis, mox ei suarum rerum 
rwv oixeicov TtQay/idrcov exnrtoaiv intxeTofrat, a/ia casum imminere, simul autem et ea, quae nomine 
Se xai rcov bvb/iart TtQotxos entSeSofievcov avrcb firj- dotis data sunt ei, in nullo potiri, sed omnia aerario 
Sevbs dnoXaveiv, dXXd ndvra rcp ra/teico uqosxvqov- 20 assignari, eo quod , dum licuerit nuptias facere legi- 
ofrat. dvd 1 ' brov ydo i£bv ya/telv vevo/uaueva naQa- timas , contra leges amaverit, et confuderit quidem 
vb/toiv £qo), xai avy%e% fiev yovds, dStxel Se ra yevrj, sobolem, nocuerit autem et generi, egerit vero quae 
noarret Si doe(3r) re xai dvbota, xai rotavrd ye ent- impia sunt et scelesta, et talia concupierit qualia 
frvfiel, bnola noXXd xai rcbv dXbycov dnoaeierat ^cpcov, plurima etiam irrationabilia amovent animalia: sit- 
earco ye aircp notvrj fir) Srjfievots /ubvov , dXXd xai 25 que ei poena non confiscatio solum , sed etiam cin- 
t,tbvrjs dtpaiQeots xai e&Qia, xai et ye evreXrjs etrj, guli privatio et exilium, et si vilis fuerit, etiam cor- 

Nov. XII (= Coll. II tit. 6: gloss.) Graece extat in MLA (in hoc est rirXos oySoos), prooemium et cap. 1 — 3 
in B 28, 6 (1. 2 B s p. 150 Zach.). — Epit. Theod. 12 (inde B^), Athanas. 11, 1 (inde cod. Vaticanus 1981 Nomo- 
ranonis XIV til. ad 13, 5 extr. ' dnb rrjs te veaQas' ; cod. Bodleianus 3399 tit. 7 ' dnb rijs ve veaqds rjns int- 
yeyQanrat neQi d&eftircov ydficov'). Iulian. const. XXXII. 

XII. 

DE INCESTIS NUPTIIS. 

Imp. Iustinianus A. Floro gloriosissimo comiti divinarum quae ubique sunt rerum privatarum. 

Praefatio. Leges de incestis antea ab imperatoribus conscriptas non perfectas esse existimamus, 
quae quidem eos , qui incestas nuptias contraxerunt , impunitos relinquant, prolem vero ex iis progenitam 
quamvis insontem paternis bonis privent: quasi necesse sit eos qui peccarunt impunitos esse, msontes 
autem tamquam peccantes puniri. 

I. Sancimus igitur, ut in posterum, si quis nuptias illicitas et naturae contrarias (quas lex et in- 
cestas et nefarias et damnatas vocat) contraxerit , siquidem liberos ex prioribus nuptiis legitimis et culpa 
vacuis natos non nabeat, statim ei suarum rerum amissio irrogetur, simulque ne earum quae dotis nomine 
ei datae sunt, ulla fruaiur, sed omnia fisco addicantur. Qui enim cum legitimas nuptias contrahere liceat, 
illegilimas appetit et subolem confundit et genus iniuria afficit agitque et impia et nefaria ac lalia concu- 
piscit , a quibus mtdia eliam bruta animalia abhorrent: esto quidem ei poena non solum publicatio bono- 
rum, sed etiam cinguli ademptio atque exilium, et si quidem vilis conaicionis sit , etiam corporis casti- 



2 nepi dfrefitroyafiicbv MLB Theod., neoi dfre/ttro- 
ya/utbv xai rcbv ex rotovrcov naiSotv A neoi ad~e/ii- 
rtov ydfitov Ath. B^ IV p. 273* Fabr. ' r) neQi d&e- 
uircov veaoa 1 B^ ib. 272 a || 3 sq. avroxpdrcoQ iovort- 
viavbs eQ/ioyevec fiayiarQco rcbv &eicov bcptptxitov rb 
SevreQOv anb vndrcov (inscriptione novellae X praece- 
dentis ab archetypi rubricatore perperam huc transposita) 
A , '0 avrbs f3aotXevs <PXboco xofirjrt nQtf3drcov cod. 
Bodlei. 3399 f. 13 ad tit. 7 ubi excerptis ex Athanasio 
ipsius noveliae textus adiunctus est (cf. Heimbach AvexS. 
I p. LXXIV) Jl iovartvos L || 5 Tovs vneo d&efttro- 
yctfitcov eofr ore yeyQaftftevovs efinQoa&ev vnb rcbv 
noof3e{3aoiXevxbrcov voftovs A \\ yaficov post efinooo&ev 
add. Haloander (cf. ad 2) || 7 d&efdrovs Ovftf3dXXovras 
L || 8 ydfiovs LA || drtftcoQrjrcos B || 10 rcbv] rbv L x || 
cos dvayxaiov bvros A || 11 elvat ML] a<piea&ai A || 

13 Bl A, ex quo in sqq. quoque capitum numeros recejri || 

1 4 ov] bneQ A o B s \\ wceston re Mtvxearov re A 'ivxearov 
(LV ****** ston L x ) re L ad~e'fitrov B naQavo/tov s. v. 
add. L 2 || 15 nefarion (d&e/itrov s.v. L 2 ) ML vetpaQiov 
A naQavo/wv B \\ damnaton M Safivdrov (Sa**ov L l ) 
LA xardxotrov B dvbotov s. v. L 2 || * owaXXd^ot MB S 
owaXXd^et (ovvaXXd^* I^)LABt\ e'ineQ\ eifiBvA\\ 10 $%ei 



AB || 17 avrtb yevoaevovs] avrtb xavrcbv yevofievcov 
L l , avrtb om. A || /uev om. A (g) || 18 nQayfidrcov — 

1 9 nQOtxos om. L (acpaiQeatv evelvat xai rtbv eni nQOt- 
xbs s. v. add. L 3 ) \\ 20 ra/iieico AB S || 21 yaQ om. s \\ ve- 
vOfttOfieva yctftetv AWyd/iov vevo/uauev* (a s. co eras., 
XQjja&ai s. v. add. L' 1 ) naQavojuov L x , ydftov noieTv 
vevo/iio/tevov naQa vb/tov L 3 \\ 23 ye om. B s \\ 24 ^tbtov] 
yevrj AB S || 25 eorco M] xai eorco LAg xai eorat B || 

20 e'irj] iori A 

2 inscr. de nefariis et incestis nuptiis Iulian. || Rubricae 
subscriptionem novellae XI conlinuat V (cf. adp. 93,37) || 
4 rei priuate rei V, repriuate R || 5 Pro incestis in ras. 
R* || 6 habere] se habere V 3 \\ 7 quae — sinunt V 2 suppl. 
in spat. vac. \\ quidem] q* V( 2 ), corr. V 3 \\ qui om. R \\ 
in ceterisii 1 || nuptei* V(-) || 8 sint R 1 \\ procedente*F* || 
9 priuauerat R* || 10 eos] hos R \\ 11 peccatores V |j 
12 puniet? R l \\ 14 incertas R l |j 17 sibi contractis 
R 2 in ras. 6 fere litt. \\ 18 ea] eis R 2 in mg., vult/. 
19 dat jR 1 || errario RT \\ 20 arsignari fi 1 || nuptiis R l 

21 confunderit R x V || 22 et generi suo add. R 2 , om. R l 
egit R l || vero om. V || 24 inrationabilija F 1 irrationa- 
biil* R x irrationabilium r|| 26 si] fi -f (i. e. secundum) F 1 



Nov. XII 1—3 



96 



DE INOESTIS 



xai tov adftaros aixtoftbs, bncos av ud&ot acocpqo- poris verberatio, quatenus discat caste vivere et in- 

veiv xai eiaco rrjs tpboscos fttvetv, hXXa ftrj rovfpav tra naturam se continere, non autem delectari et 

re xai ioav ineqbqta, xai rcov naqaSeSoftivcov rjfiiv amare ultra terminum et traditis nobis a natura 

ix rrjs cpiaecos xaravfraStdt.tafrat vbficov. xai rrjs etiam - his legibus repugnare. Muliere quoque , si 

ywaixos , ei rbv vbftov intoraftivrj rovrov ftev dfte- 5 legem sciens hanc quidem neglexerit , incestis autem 

h'iaetev, d&tftirots Si eavxijv intSoirj ydftois, vnb rrjv semetipsam tradiderit nuptiis, sub eadem cousti- 

avrijv yivoftivrjs notvrjv tuenda poena. 



CAPUT II. " 

F Elftevrot rv%otev ix nooriotov ydftcov dftiftnrtov Si vero contigerit ex prioribus nuptiis inculpabi- 

naiSes ovres aircb, r) kyyovot rv%bv rj xai neoatreoco, libus filios esse ei , aut nepotes forte aut ulterius, 

rrjv narotoav ei&vs ixeivot Xr)yovrat SiaSoxqv, air- 10 paternam mox illi accipiant successionem, suae qui- 

t^oiotot ftev rr) rov narqbs riftcoqia ytvbftevot , rqe- dem potestatis patris supplicio iacti, pascentes autem 

tfovrts Se outos avrbv xai rd dXXa rcov dvayxaicov eum et alia necessaria praebentes. Nam licet le- 

naoi%ovres. ei ydq xai rcov vbftcov vntqbnrrjs t'irj gum contemptor et impius sit, tamen pater est. 
xai datf3rjs, dXXd narrjq bftcos iari. 

CAPUT III. 

Kai rovro ftiv b fterd ravra i%irto %obvos b fterd 15 Et hoc quidem sequens habeat tempus post prae- 
rrjv naqovaav rjftcov Stdragtv qicov, b flrjSiva Xvnr)- sentem nostram constitutionem currens: nullo con- 
acov, et yt acotpqovoirj. if-tari ydq ftrjSev dftaqrbv- tristando, si caste vixerit; licebit enim nihil pec- 
A rae vnb rcp vbuco rovrco ftrj rerdx&ai. Tb Si cantes sub hac lege non subdi. Quod vero iam 
ye rjSrj naocoyrjxbs ' ovre navreXcos icouev dvei&wov transactum est , nec omnino relinquimus innoxium 
ovre navrdnaatv vnb ntxqdv fiqofttv dyavdxrrjatv. 20 nec omnibus modis sub acerba indignatione submit- 
14XX t'i ns d&ifttros yivove ydfws, ei ftiv eip&aoev tiraus. Sed si quae incestae factae sunt nuptiae, si 
oUoSrjnore rqbncp olros StaXv&rjvai, dvev&wos h'arco. quidem contingit eas quolibet modo dissolvi, sine 
ei Si bSt rjftcov b vbftos evqoi rtvd fterd_rcbv rotov- reatu sint; si vero haec nostra lex invenerit ali- 
rcov ydftcov, dSetav ixeivos i%irco, d<p* ovnsq anaatv quem post tales nuptias , licontiam ille habeat, ex 
iu<pavrfi yivotro, ivtavrcov e'iaco duo rm> ovrcos avrcp 25 quo omnibus insinuata est, intra duos annos sic sibi 
awacpd-eioav dnoniftnetv yafterrjv, ovx inaveXtvoo- copulatam dimittere coniugem , non reversuram ul- 
ftivrjv irt nobs airbv oiSi Stearcbaav uiv rco oyij- terius ad eum neque separatam quidem figuraliter, 
ftan, rais Si dXrj&eiats ovvovaav (tocos yaq ovrcos xai pro veritate vero coniunctam (forsan enim sic prio- 
rols nooriqots dnoXoyrjaerat) , ftbvrjs quartae rr)s ai- ribus satisfaciat) , sola quarta eius substantiae parte 
rob neqtovoias ftoiqas ini rb Srjftbotov tpeqoftivrjs. 30 ad fiscum deferenda, et ad filios, quoniam eis tam- 
E Kai rois ye natSas, inetSrjneq airols cbs dvev- quam innoxiis concedimus ut, si quidem soli et non 
&vvots ovyxcoqovftev, ei ftev ftbvot xai ftrj fted 1 ' iri- cum aliis et ipsis legitimis sint ex aliis nuptiis in- 
ocov xai aircbv yvrjaicov elev il- iriqcov ydftcov dvev- culpabilibus existentibus, non priventur paterna suc- 
&VVCOV ytvoftevcov, ftrj oreqelofrai rfjs narqcpas Sta- 

gatio: ut discat casle vivere, et intra naturam se continere , nec vero luxuriari et quae modutn excedunt 
appetere legibusque a natura nobis traditis vim facere. Mulier quoque , si legem scietis neglexerit et in- 
cestis nuptiis se dederit, eandem poenam subeat. 

II. Si vero ex prioribus nuptiis culpa vacuis liberi ei sint vel forte nepotes vel etiam ulteriores, 
illi protinus paternam accipient successionem , ut per patris poenam sui iuris fiant, illum tamen alant ei- 
que reliqua necessaria praestent. Licet enim legum contemptor et impius sit, at utique pater est. 

III. Et hoc quidem servet futurum tempus , quod post hanc constitutionem decurret, quod neminem 
dolore afficiat, dummodo casle vivat. Nam liberum est nihil delinquentes huic legi non subiungi. Quod vero 
iam praeteriit, neque plane impunitum esse sinimus neque penitus acerbae indignationi subicimus. Sed 
si quae incestae nuptiae contractae fuerint, si quidem dliquo modo iam antea dissolutae sint, impunitae 
maneant. Sin quem haec nostra lex inveniat talibus nuptiis utentem, veniam habeat ille intra bietmiiuit. 
ex quo lex omnibus manifesta fiat, uxorem sibi ita copulatam dimittcndi , non amplius ad eum rc- 
versuram, nec specie quidem separatam, ut tamen re vera consuetudinem cum eo habeat (forte enim sic 
etiam prioribus satisfaciet) ; atque quarta pars sola substantiae eius ad fiscum deferatur. Et liberi qui- 
dem, quoniam illis ut insontibus ignoscimus, si quidem soli sint neque una cum aliis iisque legitimis, ex 
alteris nuptiis licitis progenitis, non priventur paterna successione: nisi forte eos pater iure exosus propter 



1 xai} re xai B || 3 naoaStSoftivcov B' || 4 ix om. A || 
xarav&aStd&ofrat vbftcov] ****** Si&a&atvoftov L x 
etiam his legibus repugnare g || xai rrjs yvvatxbs, ei\ etns 
Si xai yvvatxcbv A \\ 5 intoraftivrjs Bf || 7 yevoftivrjs 
(yevoftivrjv? L x ) 1> yeviofrco A \\ 8 dftinrcov M, om. Bf || 
!l avrtj L 3 || iyybvovs L 3 ixyovot A B* || rv^bv om. A |j 
10 ixeivo L l || Xeiyjovrat L \\ 1 1 ftiv om. A || ytvbfttvot 
B || 12 bfttos om. e || 13 ei ydq] xai^ydq ei A || rbv vb- 
fiov vneqbnr** L x || eirj M(e)] r) (rj L x ) TjBf om.AB»\\ 
14 aXXct xai narrjo A \\ 15 xai ravra ftev b fterd rrjv 
naoovaav rjftcbv otdragtv qicov ixirco xQbvos ftrjSiva 
Xvnrjacov A\ 17 ftrjSev dftagrbvras (djtaqrdvovras B) 
MLBs] rib ftovXo/tivco A || 18 vnb rov vbftov rovrov 
ffnloander || roircp] rovro M II rerdx&ai] rerdx&at xa- 
)jonqayovvrt A || 19 ovre] oi B || icbft*** L x Q 2I ( fcp&a- 
aav Bf U 22 ovros om. A II iorat M" || 23 e* Se b rbaSe 
itubv vbftoi A ei Si b vbftos rjftcbv B || fterd rbv rot- 
ovzov yaftov Be || 24 ixeivos om. A \\ 25 duo M] Sio 



M s. «., LAB || 27 8t\arcbaav L x || 28 olros AL X \\ 
20 rrjv nqoriqav L || cuartae M, rerdqrrjs M s. v., 
LAB || 30 rb] rbv B || 31 «vtoIs L x , airoi L 3 || 34 ye- 
vbftevot B 

1 et om. R x || 2 delectaro li l || 3 amare ultraditis 
terminum nobis a natura R' \\ 4 mulieri V mulierem 
R H 8 contingerit iR 1 || 9 eforte R x || 10 paterna V x || 
11 factis R x || 12 eum om. R \\ 13 et om. R x H tantuni 
V x || 15 sequens] est add. R x || 16 consuetudinem R x || 
con8tristan do V || 17 enim om. R x || 18 non] num /»" || 
19 inno|noxium R x | 21 siq* V x || 22 contingerit R* 
contigerit vulg.; leg. contigit? || 23 sunt R | 24 babeat 
ille V || 25 duos mppl. V* in spat. vac. | 27 fuguraliter 
(ficte *. v. R 2 ) R || 30 *ad tilios, quoniam eis] ad filios 
quam eis R 2 in ras. 12 /ere lilt, VT (omui alia sub- 
stantia add. ante ad filios V 3 i* mg., post fiUos vulg.) || 
32 ipsis legitimia vulg.] ipsi legitimi RVT 



ET NfifARiiS NUPTllS 97 Nov. XII 3 

Soxijs- si firj Stxaitos avrovs fuarjaas 6 narrjg Std cessione: nisi iuste eos odio habens pater propter 

nva erigav vojutfiov ngbsxgovotv xrfi oixeias dnoxXsi- aliam quandam legitimam otfensionem a sua excludat 

1 g asts SiaSoxrjs. Ei /.isvroiys xai ya/ios eirj rts 1 successione. Si vero etiam nuptiae sint aliae 

eregos ngoyevojuevos xai ovSev rio vojuto ngosxgovtov, prius factae et non offendentes legem, et iilii inde 

xai naiSes ixel&ev yivotvro, rds fiev rgeis fioigas rov 5 oriantur, tres quidem partes hereditatis undique incul- 

xXrjgov rois navraxod~ev dptifinrots re xai avevfrvvois pabilibus et innoxhs relinqui hliis, nisi aliquid otfen- 

xarahfiTiavea&ai natoiv, ci fir) n ngosxgoioetav ere- dant aliud, quod eos indignos patris secundum legem 

gov, bneg avrohs ava^iovs rrjs rov nargbs xard vo- successione demonstrat; quartam vero hliis iniuriam 

aov Ssixwat, StaSoxrjs- rr)v Se reragrrjv rois natol quidem passis, innoxiis tamen relinquere liceat, et 
rois vf3gtauivots fiiv, avevfrvvots Se bfiais, xarahfi- 10 ipsis inculpabilibus per alia omnia circa patrem vi- 

navetv i^iorto, xal avrdis dftifinrots rd dXXa navra- sis; scilicet praeexcepta ex paterna substautia quarta 

yod-ev negi rov nariga tpatvo/uivots- SrjXaSr) ngo- parte, quam hsco dari praecepimus. Damus autem 

e^atgovfiivrjs ex rr)s nargioas negtovaias rrjs rsragrrjs eis non ex testameuto solo , sed etiam ab intestato 

fioigas, r]v rto Srjfioaioj SiSoofrat ngoserd^afiev. Ji- genitorum secundum prius a nobis dictum modum 
Sofisv Se avrois ovx ix Sta&rjxrjs juovrjs, dXXd xal 15 heri heredes. Hoc eodem valente, si etiam post- 

ii; dStad-irov rtbv yeyevvijxbrtvv xard rbv eftngo- quam prius dimiserit coniugem inceste sibi copula- 

atfev rjfiiv sigrjfiivov rgbnov yivsa&at xhjgovbfiovs. tam, alteram duxerit secundum legem uxorem, iiliis 

(Z) Tavrov rovrov xgarovvros, si xai fistd rb rrjv ei et ex priore existentibus et postea ex legitima 

ngorigav dnonifiyjaofrat yafterrjv rijv d&suirtos avrto procreatis. Sic enim prius tempus clementia viuci- 
avvatpfreioav srigav dyotro xard vofiov yvvaixa, nai- 20 mus: dote quippe praecedenti mulieri danda. Si 

Sojv avrto xai ix rrjs ngorigas bvrtav xai vorsgov autem uxorem non dimiserit intra duos annos, ex 

ix rrjs vouifiov ysvoftivwv. ovxoj ydg rov efingoofrev quo lex publice fuerit insinuata, et ipse cadat sua 

xgovov rw tptXavfrgojnia. vtxrjooftev rrjs ngotxbs Srj- substantia et mulier dote, et sub praedicta liat 

XaSr) rrj^ anoordorj yvvatxi StSouivrjs. Ei Se fir) rrjv^ ya- poena ; talesque hlii nihil ex paterna substautia 
uerijv dnoniftxpatro iviavraiv eiaoj duorum «^' ovneg 25 habebunt neque materna dote. Sed si quidein fu- 

6 vbftos Srjfioaiq yivono tpavegos, avros rs ixntnriroj eriut ex prioribus nuptiis iunoxiis hlii ei procreati, 

T//S avrov negtovaias xai rj yvvrj rrjs ngotxbs, xai illi res accipiunt (post quartam quippe partem, quae 

('•710 rijv eigrjftivrjv ytvia&oj notvjjv. oi rs rotovrot ad hscum defertur) , suae potestatis effecti et pa- 

naiSes ovSiv ix rrjs nargtoas negtovaias e^ovatv, trem alentes et aliam ei praebentes sufhcieutem 
H oiSe ftrjv rrjs fujrgcias.ngoixbs. *AXX" ei uev 30 sanationem , sicut praediximus; dote etiam hic in- 

elsv ix ngorigtov ydfttov dvevd^vvtov naiSss avrto cestae coniugis sub hsco facienda. Si vero hlii uon 

yevouevot, ixeivot rd ngdyftara Xrjxpovrat, nagd rrjv sint ex prioribus inculpabilibus nuptiis haec ageuti 

quartam SrjXaSr) fioigav rrjv eis rb Srjfioatov tpsgo/ni- procreati, tunc totius eius substantiae dominus erit 

rrjv ■ aire^ovotoi re ytvoftsvot xai rbv nariga rgi- hscus. Hoc enim etiam in postea nubentibus in- 
ipovrss xai rrjv dXXrjv airto nagi%ovres dgxovaav 35 ceste sancivimus, sub [ea] aequalitate per omnia 
ifegansiav, xad~d cpfrdaavrss einoptev. rrjs ngotxbs 
xuvrav&a rr)s a&efiirov yvvatxbs vnb rb Stjjubatov 

ytvouivrjs. Ei ptivrotys naiSss oix elev ix ngo- ■. 
rigtov aftiftnratv yapttov rtp ravra ngd£avri ysvofis- 

vot, rrjvtxavra rrjs ndarjs avrov negtovoias xvgtov 40 
earat rb Srjptoatov. rovro ydg Srj xai eni rcbv fterd 
ruvxa yaftovvriov u&ifitra vevofio&errjxafiev^ iv ioto 

1 aliam quandam letjitimam offensam sua successione excluserit. Quodsi quae etiam aliae nuptiae 
praecesserint , quae letji non repuqnent, atque liberi inde nati sint , tres quidem partes hereditatis liberis 
crimine et culpa omnino carentibus relinquantur, nisi quid aliud deUquerint, quod ipsos secundum 
iegem paterna successione indignos ostendat; quartam vero liberis iniuriam quidem passis , sed in- 
sontibus relinquere liceat, qui quidem et ipsi in ceteris omni circa patrem culpa careanl: scilicet 
excepta prius ex bonis paternis quarta parte , quam fisco dari iussimus. Concedimus auiem iis, ut 
non soium ex teslamento, sed etiam ab intestato secundum modum a nobis anlea dictum genilorum fiant 
heredes. Atque hoc idem valeat etiam si postea quam priorem coniugem inceste ipsi iunctam dimisit, ulteram 
ducat secundum legem uxorem , liberis ei tam ex priore natis quarn postea ex legitima uxore progenitis. 
Ita enim prius tempus humanitale vincemus ; ut nimirum dos mulieri exactae reddatur. Si vero uxorem 
non dimiserit intra biennium ex quo haec lex publicata fuerit, et ipse bonis suis exuatur et mulier dote, 
alque poenae supra dictae subiciatur: et huiusmodi liberi nihil ex paternis bonis habebunt, nec magis ex dote 
materna. Sed si quidem ex prioribus legitimis nuptiis liberi ei progeniti sint, illi bona accipienl, praeter 
quartam scilicet partem ad fiscwn deferendam; ut sui imis fiant et patrem alant ac reliquam ei curam 
sufficientem praestent, sicut ante diximus: dosque incestae coniugis ita quoque in fiscum redigatur. 
Quodsi ei qui haec commisit, liberi non sint ex prwribus legitimis nuptiis, tunc omnium eius bonorum do- 
rninus erit fiscus. Nam hoc quidem etiam de iis qui posthac inceslas nuptias contracturi sint, sanximus, 



2 vopttfiov 07ii. A || oixeias] iSias A \\ * dnoxXeioot 
MLB dnoxXeiorj A || 3 eirj rts i'regos] eirj A a , ini eri- 
gots, eraso eirj A b \\ 4 ngooyevbftevos LAB || xai om. A || 
5 naiSas ixsi&sv ayoirj A || 6 re et 7 rt om. B l \\ 
7 * ngoaxgovoetev MB l A ngoaxgovaotev Bf ngoaxgov- 
ctev L || 9 toIs om. A || 1 1 dftiftnrios L || navraxofrsv 
<>m. A || 1 2 tpatvoftivrjs L \\ tpatvoftivois SrjXaSr) om. 
M\\ ngoegatgovfiivois B \\ 13 rTjs] rrjs rs Bf || 15 ai- 
tois LBe] avrovS M airois Jl-ovoiav A || ovx] ovx 
ttV L x ovxi L 2 H 18 ravr ovv ovxtos xgaxovvxa A || 
ro om. L || rrjv ngorigav] prius s \\ 20 ay**ro L 1 dyd- 
yotro B \\ 21 avrov L || 22 voftiptrjs B || 23 rrj om. 
LB || 25 dnonifiipt rb ivtavrb L || duorum M] biio M 



om. L a || 37 rbv Srjftboiov AB || 3S etev MB] rjv iv L 
eiaiv A || ix ngorigoj dftijunrto yduto L ]| ngorigtov] 
ngtortov B\ 41 rovro] rovrov L; leg. ravrb? 

1 iuste eos R vulg. eos iuste f, eos om. V \\ pater om. R ' || 
2 offensione R \\ 4 factae prius V \\ 8 vero om. R l \\ 
9 tantum RVT \\ 11 excepta R 1 || 12 dari suppl. V 2 in 
spat. vac. || praecepimus V] praecipimus RT vulg. || 13 ab 
om. R l j| intestato] intestatmento sol (sol del. R' z ) R \\ 
15 hoe idem RV l T\\ 17 altera i2' || secundum om. V 1 || 
legcm R vulg.] leges VT \\ filiis et ei R x et filiis ei T \\ 
19 *clementiae tibri || 20 si] sin R || 22 ipse] p (/. e. prae) 
R l || 23 sub praedicta RT] supradicta V vulg. || fiat om. 
V\\ 25 fuerit V\\ 26 innoxiis R l F'l innoxii /2 2 V 1 vula. II 



i jD H zo anonsfixpt ro evtavro #. „ uuoruiu m] ovo m V || 2 5 fuerit V\\ 26 innoxiis R> V] innoxii R* V vulo. || 

s. v.,AB, Svov ■ (k e. Svtov) L || 26 yevotro om. A j| j fili R a || ei] eius Rl eis y j 27 accipiant „. « 2S \ ({ 

29 ovaias A || 31 rjev M a \\ avrtov L \\ 32 naga] ftera bis sc „ R » partcm? V t « 29 sufficientem] ei add. F 1 II 

A S || 33 quartam M quartum £' in mg ™«<>m M 30 etiam] et F|| 31 filii] fi**72> || 34 in om. V\\ 35 san" 

s. v., LAB || 34 re om. A || yevouevot M a LB || 35 avrto I cimus m i ff _ || sub ] su lv j ea RVT Qm vu] 



13 



Nov. XII 3. 4 



98 



DE INCESTIS ET NEFARIIS NUPTIIS 



Std ndvTcov ri&tvrse tov ovx dnonsfinofisvov slaoj ponentes eum, qui non dimittit intra praedictum a 

rotJ Qrj&ivToe^ rjfiXv xqovov ttjv a&sfurov yafisTrjv Td) nobis tempus incestam coniugem, cum eo, qui post 

fisTa tovSs rjficov tov vofiov tojv a&sfiiTaiv tb xai hanc nostram legem incestas et odibiles quasaam 

fisfuarjfisvojv Ttvd ydfiojv eXo/uivqj. nuptias elegit. 



CAPUT IV. 



I ^fnpiaprjTTj&sv Ss i'v Tiaiv gfrvsat xai ti neoi tcov 
ix tt}b rjfiBTsgae StaTa^scoe ytvoftivcov yvrjoicov nai- 
Scov, corj&rjftev OQ&coe fystv r)fisle, ola rov vdfiov na- 
Ttose, nQoe&sivai rs avTtv xai StaXvOat to OTaata^o- 
ftsvov. xai yaQ Sij xai fiETa TOtavTrje Trje ivvoiae i£ 



5 Dubitatum itaque in quibusdam gentibus etiam 
aliquid de legitimis filiis ex nostra constitutione 
factis, aestimavimus recte se habere nos tamquam 
legis patres et adicere ei et solvere dubitationem. 
Etenim cum tali intellectu ab initio legem posuimus. 



aQxr/e tov vofiov ifrifis&a. Ei yaQ Tie xai yvrjoicov 10 Nam et si legitimorum quisquam sit pater, et ob 
s'irj naiScov narrjQ xai dnsX&oiorje avTov rfje ya/is- eunte eius uxore ex hominibus, aut etiam legitime 
rrje i£ dv&Qconcov rj xai vofiificoe SiaXv&siorje i'/oi transigente, babucrit quandam consuetudinem ad 
Ttvd avvrj&siav nQoe dXXrjv ywaXxa, rjv i£rjv xai vo- aliam mulierem, quam licebat etiam legitime ducere 
juiftcae dyso&at ya/isTrjv, xai yivotvro naXSse avTco uxorem, et fuerint filii ei aut ante dotalia docu- 
nQo tcov nootxcocov ovfifloXaicov, bX ye ravTa notrj- 1 5 menta , si tamen ea fecit , aut etiam postea , vel 
ostsv, rj xai fisrd TavTa, si xai fiovot fieivatev oi nQO etiam soli mai icant ante dot a.l ia tilii , secundis aut 
tcov nootxcocov naXSee, Sevtsqcov rj ov ysvofiivcov rj non procreatis aut otiani postquam nati sunt mo- 
xai ftsTa to yevia&at rsXsvTrjadvTcov, cprj&rjodv Ttvse rientibus, aestimaverunt quidam non posse secundos 
firj Svvao&at rove SsvreQove slvat yvrjaiove, instSr) esse legitimos, quoniam praeexistant et ex priori 
noovnrjaav xai ix Trje noorsQae ya/nsTrje Stsqoi vo- 20 coniuge alii legitimi et proprii filii. Quod nullam 
fitfwi ts xai yvrjotoi naXSee. 'dneQ oiSejuiav oQ&rjv rectam et consequentem habet consonantiam. Si 
x«t dxoXov&ov i'/et awsxstav. ei yaQ Toiie rotovTove enim liuiusmodi iilios nos legitimos et proprios de- 
naXSae rjueXe vofdfiove tb xai yvrjaiove dnetprjvaftev, monstravimus, dotalium documentorum contenti con- 
Trj tcov nQotxcpcov ovftfSoXaicov dQxso&svTse notrjasi, fectione, legitimi vero etiam primi constituti sunt, 
yvijotot Ss xai oi nQOTSQot xa&soTaotv, ini ndot yvrj- 25 in omnibus legitimis pater moritur, et his qui ex 
oiote 6 narrjQ tbXevtcI, ToXe tb ix Trje nQcoTrje ysvo- prima fuerunt, et qui de secunda, licet ante dotalia 
ftivote ToXe re dno Trje SsvTSQae, si xai nQo tcov documenta procreati sunt et nullus post eos post 
nQotxcocov ovftj3oXaioJv iysvovTo xai jurjSsie in av- documentum dotis natus est, aut etiam natus mor- 
toIs //eTa to avjufJoXatov Trje nQotxoe iTix&rj, rj xai tuus; et licentiam lex ei praestat, quo vult testari 
Tsxfrsie iTsXevTrjoe. xai dSetav 6 voftoe avTco SiSco- 30 modo in sua sobole: ut tamen non offendat in ali- 
atv ov fSovXerat StaTi&ivat TQonov Ta xard ttjv iav- quo leges, quae mensura certa successionis omnes 
tov yovrjv, tva juevTot fir) nQoexQovarj xard ti ToXe filios vocant. Venient igitur etiam ab intestato et 
voftote, otnsQ ftsTQco qtjtcq Trje StaSo/rje ndvTae Toie ex testamento (sicut et pater et Iex permittit) pro- 
naXSae xaXovotv. iXsvaovTat toXwv xai ig dSta&i- prii existentes atque legitimi, alterutrisque succe- 
tov xai ix Stad"rjxrje, xa&dnsQ o ts narrjQ o tb vouoe 35 dent. Quod enim aliud decernimus, cum sufhciat 
icpirjat, yvrjatoi tb ovTse xai voftijuot, dXXrjXove tb Sta- 
Si!-ovTat. xai tI yaQ dv Uteqov a>airjjusv, aQxoiorje 

cum eodem loco per omnia habeamus eum, qui intra dictum a nobis tempus incestam uxorem non di- 
mittat, cum illo, qui post hanc nostram legem incestas et invisas nuptias elegerit. 

IV. Cum vero in quibusdam provinciis etiam dubitatio orta sit de liberis ex nostra constitutione 
legitimis factis, par esse nos tamquam legis patres iudicavimus aliquid ei addere et solvere id de quo dis- 
ci-jjtatur. Etenim huiusmodi consilio ab initio legem tulimus. Namque si quis et legitimorum liberorum 
sit pater et uxore eius ex hominum vita abrepta vel etiam legitime dimissa cum alia muliere consuetudi- 
nem habeat, quam licebat etiam legitime uxorem ducere, ac liberi ei ante dotalia instrumenta, si modo 
ea fecerit, vel postea nati sint, si iam soli supersint liberi ante dotalia instrumenta nati, secundis aut non 
procreatis aut postquam nati sunt mortuis: fuerunt qui existimarent secundos liberos legitimos esse non 
posse, quia ex priore coniuge iam extarent alii iusti et legitimi liberi. Quod aptum et concinnum 
conexum nullum habet. Nam si eiusmodi liberos nos confectione dotalium instrumentorum contenti iustos 
et legitimos declaravimus , porro si priores quoque legitimi sunt, legitimis omnibus relictis pater moritur 
tam lis qui ex prima uxore nati sunt quam qui ex secunda, licet ante dotalia instrumenta nati sint ncc 
ullus praeterea post instrumentum dotis sit genitus, vel etiam qui genitus sit decesserit. Atque veniam dat 
ei lex quo velit modo testandi de rebus ad suam subolem spectantibus: ne tamen uspiam leges offendat, quae 
certo modo successionis omnes liberos vocant. Accedent iaitur tam ab intestato quam ex testamento, 
prout et pater et lex permittit, iusti qui sint et legitimi, sioique invicem succedent. Quid enim aliud di- 



3 tb) TtvdA |i 4 Ttvd om.A || 5 1] xscp. (3' schol.B* p. 534 
Zach. || ev] naQii A\\6 Stardt-Ecoe] Cod. 5, 27, 11 || ysvojus- 
vcovA || 7 r)udeM a || 8 nQoaTE&sXvat tbL || avToA || 9 Trje 
om. ^4. || 10 sq. xai et naiScov om. ff || 11 naiSwv Etrj A || 
12 Sta^svx&siorjeA transigente g- 1| 13 i£rjv) i£ L x s^eotiv 
aixio L 7 || 14 aysa&at) sXio&at A || ysvot T L || 15 nQo) 
rj nQO Ae, fort. recte || 16 si xai) rj xai Ij || * fisi- 
votsv libri || 18 ojrj&rjoav ML) vneXa(3ov A || 19 /urj 
M) ov LA || yvrjoicoe L |] 20 7rooT*'o«s] eVeoas L |J 
22 asxstav M a ovvrj&stav A || 24 avftjSoXcov L || 
25 nQojTot xa&sOTdot xai ini A (cf. e) || 26 t»;6 nQco- 

Trje yafisrrje ysvousvote A || 28 ysysvr/vro (sic) A || xal) 
xav L || dn' aiTcov A || 29 rj om. A || 30 xal om. A || 
<w5toIs L II 32 tva ML) nXrjv A || nQooxQovaae xard 
t« A || 33 sq. xaXoiot Toie natSae A || 34 xai ante i£ om. 
A | 35 o tb vouoe) xai 6 vdftoe A || 36 vdfiot dXXove L a 
2 tempus] duorum annorum add. R* || inoe»»* R l |l 



3 quasdum R X T || 5 etiam om.R\\ 7 estimauimus T exti- 
mauimus V existimauimus R vulg. || se habere (h»e V 1 ) 
recte nos (*os V 1 ) V\\8 patris F|| dicere R x \\ tl omni- 
bus autem R l \\ 12 transsigente (sigen suppl. V* in spat. 
vac, r seunte s. v. R*) RV transeunte Tfl 13 etiam om. 
F|| 14 documenta] instrumenta R l \ 15 tamen] tantum 
V* tum V 3 || leg. fecerit? j| 18 estimauerunt V extima- 
uerunt T exstimauerunt R \\ 19 quoniam] quam V 1 |! 
priore R x || 20 coniuge om. R 1 , alii legitimi et proprii 
om. R || proprii ex uxore filii V || 21 recte F» || Si] Sud 
R || 25 in om. R \\ legitimus R x V || pater R) etiam pater I" 
vutg. || 26 qui dej q* 7 1 || dotali V 1 1| 27 |lus peos (post eos 
V 3 ) post documcntum suppl F 2 in spat. vac. || 28 document* 
R l || natus et mortuus 22 a al. || 29 ei lex R, ei om. T II 30 ut 
om. R x \\ tantum V 1 tum V 3 || in] et in /2 || 31 leges . 
quae R jj certa om. V 1 || 32 igitur etiam om.R* || 33 sg. pro- 
prii — succedent suppl. R* in ras. unius fere versus || 
34 alterutriusque 7|| 35 Quod ^VJ Quid vulg. 



DE PRAETORIBUS POPULI 



99 



Nov. XIII pr. 



rfjs rov vofiifiov xai yvi]oiov rtoosrjyoQlas vne£ovoiove 
re avrovs dnotprjvat, xai Sovvat xai xard ri]S StaO'i]- 
xrje aneq ol vdfiot StSdaaiv, xai navra e%etv onoaa 
dv tw rotovro) rtQOSQrjftart nQtnrj; 

(En iXoyos.) H roivvv ar) vneQoy)] rd na^a- 5 
ardvra rjftiv xai Std roiiSe rov tfeiov SrjXovfteva vo- 
fiov fiav&dvovaa eoya) xai neoart naQaSovvat ravra 
anevadrw, xrjQvyfiart xQOJfievr] rtQos rovs ru~)v ed"vu~>v 
rjyovfievovs ' disre xai rovs ej-to ytvoioxetv dv&QU)- 
novs, brt yovrjs avev&vvov re xai xafraQas ecpQovri- 10 
aa/uev xai rds extpvXovs re xai vno rujv miereQtov 
uefuarjftevas vo/uujv dnoaroeipoftefra avftnXoxds. Dat. 
xvii. k. lun. CP. lielisario v. c. cons. [a. 535.J 



legitima et suorum appellatio sub potestate eos osten- 
dere et dare etiam contra testamentum, quae leges 
praebent, et omnia habere quaecumque huiusmodi 
appellationcm decent ? 

(Epilogus.) Tua igitur eminentia, quae placu- 
erunt nobis et per hanc legem declarata sunt, agnos- 
cens operi cffectuique tradere festinet, praecepto 
utens apud gentium praesides: ut et qui foris sunt 
bomines agnoscant, quia sobolis innoxiae et purae 
curam habuimus et alienigenas atque nostris odibi- 
les legibus aversamur copulatioues. 

Dat. vi. idus Octobr. CP. Belisario v. c. cons. in- 
dictione xiv. 



ir 



XIII. 



ITEPI T2N nPAIT2r2N TOY 
AHMOY. 

AvxoxoaroiQ 'Iovortvtavds Avyovaros Kcovaravrtvov- 
noXirats. 
(IlQooifiiov.) Td rujv XaptrtQordroJv rr)s ayQvrtvias 
aQxovroiv dvofta, aeftvov re xai rols rtdXat Puiftaiots 
yvu)Qtfiu)rarov ov, ovx iaftev ortws eis dXXoiav fierearr, 
rtQOSrjyoQiav xai rdj-tv. rj fiev yaQ ndrQtos Vficov tpcovi] 
praefectos vigilum avrovs exdXeae, rih rcov dyQvnvovv- 
ru)v xai ovSev dveoevvrjrov xaraXtftnavovruJV av&ou)- 
rtojv aQ%r) rovrovs ertiarrjaaaa.^ r] Se ye EXXrjvuJv tpiovi] 
ovx iofiev od~ev £rtdo%ovs avrovS exaXeae ruiv vvxruJv, 
tbsrtao dvayxaiov ov r)Xiov ftev ujS eotxe Svvovros et;- 
aviaraj&at ri]v doxrjv, rtavea&at Se aviaypvros. ri 
yaQ dv e'ir\, Stort ro rcov vvxrdJv rtoosefrwxev ovoua; 
ei ftev yaQ a>S ravrrjs ftovrjs rrjs do%r]S rcov iv vv!-iv 
ovx oq&cos rtQarrofievoJv intfieXovfttvTS xai neQtvo- 



15 DE PRAETORIBUS POPULI. 



ldem A. Constantinopolitanis. 

(Praefatio.) Clarissimorum iudicum vigiliae no- 

20 men et honestum et antiquis Jtomanis cognitum, 

quod nescimus quemadmodum in aliam translatum 

est appellationem et ordinem. Patriae enim nostrae 

vox praefectos vigilum eos appellavit a vigilantibus 

et nihil inperscrutandum derelinquentibus hominibus, 

25 cingulis hos praeponens. Vox enim Graecorum nes- 

cimus unde praefectos eos appellavit noctium, tam- 

quam necessarium esset sole quidem similiter de- 

cumbente exsurgere cingulum, quiescere autem debi- 

litato. Quid enim erat, propter quod noctium addidit 

30nomen? Si enim quomodo hac sola dignitate, quae 

in noctibus sint non recte gesta, curam habente et 



Nov. XIII Graece extat in ML, cap. 1 pr., 3 — 6 in B 6, 5, 4 — 7. Latine legitur inter extravagantes Auth. 
(R f. 73, V f. 182 T post nov. XI) interpretis novicii inscitia multifariam deformata. — Epit. Theod. 13, 
Athanas. 4, 2. Iulian. const. XXIII. 

camus, cum iusti et tegitimi appellatio sufficiat , ut et in potestate esse eos ostendat et det etiam contra 
testamentum, quae leges dant, et omnia habeat quaecumque tali notioni conveniunt? 

Epilo gus. Tua igitur sublimitas quae nobis placuerunt et per hanc sacram legem declarata 
sunt cognoscens operi effectuique tradere festinet, edicto usa ad provinciarum praesides: ut exteri quo- 
que homines intellegant uos innocenti et integrae suboli prospexisse atque alienigenas et nostris legibus 
tnvisas aversari copulationes. 



XIII. 

DE PRAETORIBUS PLEBIS. 

Imp. Iustinianus A. Constantinopoiitanis. 

Pracfatio. Clarissimorum vigiliae praefectorum nomen et honestum illud et antiquis Romanis 
notissimum nescimus quo modo in atiam translatum sit appellationem et ordinem. Nam patria nostra 
lingua praefectos vigihim eos vocabat: quippe quos hominum qui vigilias agunt nec quicquam inexplora- 
tum retinquunt , regimini praefceret. Graecorum vero lingua nescimus unde praefectos noctium eos vo- 
cavit: quasi vero necesse sit sole videlicet occidente exurgere eam poicstatem , quiescere oriente. Quid 
enim causae fuerit, cur noctium nomen adderet? Nam si isia poteslas tamquam quae sola eorum quae per 



1 yvr]aias L || 2 xai ante xard om. LA || 3 anavra 
(dnavres L 1 ) LA || 4 dv ruj M] aird) L 1 ruj L' 2 A || 
rtotnet LA || 6 rovSe] Se L a \\ &eiov om. s || 7 ravra om. 
A S || 8 anevadro) xai xrjQ. A \\ xr]ovyfiari Mg] xrjQvy- 
ftaat LA \\ nQos rovs] tzqovs L a || 10 dvev&vvovs L || 
12 vdftojv dei dnoaro. A || subscr. om. LA || 13 xvn id. 
lun. M tiqo te xaXavS. ^IovXiuJV Ath. ftrjvi ^lovvico 
Theod. || bilisario M\ 16 Si>ftov rjrot vvxrertaQ%u)v il/|| 
17 Imp. Iustinianos avyovaros M avroxQarojQ tus**ti- 
nianos xai avyovoros L || 20 aeftvuJv L\ 21 ov\ quod 
(i. e. o) s || 23 praifectos M praifcffrws L || ri]v L 2 \\ 
24 xareXifinave r-r) rujv dvxTQumcov M \\ 25 ao%i]v L 2 j| 
rovrotS Haloander || 31 entfieXofievr]S M 

2 etiam contra] contra et V \\ 4 docent V || 6 sunt om. 
R* || 9 sobolis] solis R l || 10 aliegnigcnas V 1 \\ 11 aducr- 
samuri2F|| 12 subscr. dat. vi idus Octubs Constantino- 



polin Bilis. uiro clarissimo cons. indictione xvn est in 
Bamb. II; om. RVT al. || 15 De praetoribus populi] 
rubricam om. R V (De officio praetoris populi Iulian.) || 
17 constantinopolitani R constanti. F|| 19 iudicum om. 
V || nonien] omen spatio ante o relicto V 1 || 20 et hone- 
stum V] et om. R vulg. || 21 quod om. vulg. || alia V || 
22 est] essc R l || 23 vigilum eos V] eos vigilum R vulg. || 

24 inperscrutandum derelinquentibus V] perscrutandum 
delinquentibus R imperscrutatum relinquentibus vulg. || 

25 cingulis] singulis R singuli V cinguli vel cingulo 
alii || 26 noctium om. V\\ 27 decumbentem exugere curn 
cingulum R || 28 singulum V || 29 quid] quod V qui R || 
proptcr quod om. R || nocitum ad dedit V || 30 sq. hac 
sola dignitate vulg.] hanc solam dignitatem R V al. || 
31 sint V al.] sunt R vulg. || habente et circumlustrante 
vulg.] habentem et circumlustrantem (circumstantem R) 
RV al. 

13* 



Nov. XIII pr. 1 



100 



PE PRAETORIBUS 



arovarjs rijv nbXiv ravrrjv i'ax e r *i p nQOSrjyoQiav, dXX* 
avrb Srj rorro xai rr/v noXiaQxiav OQcofiev noarrov- 
aav, rosiE oiSiv tjv rb xcoXvov rb ys ini rfj nQOS- 
rjyooia ravrrj xai rrjv nQxrjv ixsivrjv rovrco rco ovo/uan 
xaXsiv. ei Si 8irjQrja&ai rds aQxbs 0'iovrai xai rbv 
fiiv ivSo£brarov enaQxov rrjs evSaifiovos ravrrjS nb- 
Xeais elvai rrjs rjfiEQas aoypvra , rovs Ss aXXovs rrjs 
vvxrbs, oipbSQa rcov sixbrcov ansnXavrj&rjaav, rrjv 
oQ&brrjra rcov bvoftdrarv ovx tOftsv [Si] bncos Sia 



circumlustrante civitatem hanc habuit appellatio- 
nem, sed hoc ipsum et civitatis cingulum videmus 
agentem : quatcnus nihil esset quod prohiberet super 
appellationem istam etiam dignitatem illam isto no- 
5 mine vocitari. Si enim dividi dignitates possunt , et 
gloriosum quidem praefectum felicissimae huius civi- 
tatis esse diurnum iudicem, alios autem noctis, ve- 
hementer competentium erraverunt, rectitudinem no- 
minum nescimus quemadmodum corrumpentes. Hinc 



ip&EiQavres. ravrrj rot xai rr)v jtQosrjyoQiav ravrrjv 1 et appellationem istam nebulosam existentem et ob 
totpcbSrj re oiaav xai axoretvhv xai rfjs wxrbs iit- scuram et noctis praenomen fortassis refugiunt om- 
wwfiov eixbrats hnotpevyovaiv hnavres xai noivrjv rrjv nes ct poenam esse hanc administrationem aestimant 
xeiQoroviav rjyoivrai xal ovSi flaaiXixcbv dgiav avfi- et neque imperialium dignam codicillorum esse pu- 
fdbXcov elvai vofii^ovaiv. tant. 

CAPUT I. 

A 'fffieis ovv rb itQtiyfia cos i%Qrjv &ecoQr)aavres corj- 15 Nos ergo rem quomodo oportet aspicientes, aesti- 
d~rjfiev XQTjvat rrjv aQxrjv Srj ravrrjv ig avrrjs ciQ^a- mavimus oportere dignitatcm hanc a principio inci- 
ftevrjv rrjs nQosrjyoQias eis rb nav dveyelQai re xai pientem appellatione in totum erigere et ornare. Et 
xaraxoofiTjoai. xai wxrenaQxov ftiv firjSeva rov Xoi- nycteparchum nullatenus de cetero vocari: curam 
nov navreXcbs xaXElofrat • inifiEXrjoovrai ya.Q xai rcov enim habebunt eorum , quae et in die et in nocte 
iv rjfieQa xai rcov iv wxri naQa rb nQosfjxov nQar- 20 praeter quod competens est aguntur. 
1 rofievcov. 'EneiSr) Si rovs ndXai 'Poo/iaiovs afb- 1 Igitur quoniam antiquis Romanis vehementer prae- 
S^a rb rov nQaircoQos rjQeaev ovoua , Sid rovro corj- toris placuit nomen, propterea aestimavimus eos prae- 
frrjftev airois praetor«s plebis Seiv bvoftdoai rovs tores plebis oportere nominare, qui ad custodiam et 
ini rjj cpvXaxr/ re xai evragiq rerayftsvovs xai rrjv disciplinam COnstituti sunt et plebeiam possunt com- 
SrjficoSrj xa&iordv ioxvovras drat-ictv. xai cosnso i't£- 25 pescere seditionem. Et sicut alii praetores sunt cu- 
ooi praetores eioiv iv rfj avyxXrjrco /3ovXfj ot rcov riae senatus aut libertatum aut tutorum et talibus 
iXev&eQicov xai rcbv imrQoncov xai jrcov roiovrcov praesident , ita sint et isti praetores super populo- 
nQoxad-rjftevoi, ovrcos eorcooav xai ovroi nQaircoQss rum rectitudinem : et nostra quidem voce praetores 
t^s ini rcov Srjftcov oQ&brrjros, xai rfj ftev rjuereQa plebis appellentur, graeca vero ista et communi 
rpcovfj praetores plebis noosayoQevead-coaav, rfi Si eX- 30 lingua praetores populorum. Praetoris enim qua- 
XdSi ravrrj xai xoivfi nQairu>Qes Srjfiutv. Tb Se rov liter est honestum nomen , qualiter non longe con- 
nQaircoQos bncos iori aeftvbv, bncos ov noQQco xa&- stitutum a consulatu, qualiter vicinum legi affictum, 
earrjxsv vnarsias, bncos iyybrara rov vb/uov rdraxrai, manifestant leges consulatui coniungentes praetores, 
SrjXovaiv ol vbfioi, rfj rs vnarsiq naQa&vJ-avrss rovs secundum eis cum lege dantes ordinem. Et quem- 
nQaircoQas SevreQftv rs airois fterd rbv vbftov Sbyrss 35 admodum antiquitus consules fuerunt, qui magnac 
ri)v rdgiv. xai cosneQ rb naXaibv vnaroi re ijoav praeerant curiae, principes plebis autem, qui plebem 
oi rrjS ftsyiarrjs i^aQxovrss fiovXrjs SrjftaQxoi rs oi 
rbv Srjfiov rjvioxovvrss , ovrco Sr) xai vvv eorcoaav 
nQaircoQes fiiv avyxXrjrov oi rd EftnQOO&ev rjfiiv si- 



gubernabant, ita et nunc sint praetores quidem se- 
natus, qui ea, quae pridem a nobis dicta sunt, 



18 Tlocorov ftev ovv d , sOni£ofisv wxrsnaQxov ftrjSeva — 20 nQarrofiivcov habel B 6, 5, 4. 

noctem non recte aguntur curam gerat et urbem circumeat, inde hanc nacta est appellationem: at hoc 
idem etiarn praefecturam urbis videmus agentem; ita ut nihil impedierit quo minus, quantum ad hanc 
appellationem , illa quoque potestas eo nomine vocetur. Quodsi divisas esse potestates eccistimant et 
gloriosissimum quidem praefectum huius felicis urbis diei esse magistratum , reliquos vero noctis: valde 
a veri specie aberrarunt, recta nominum ratione nescimus quo pacta corrupta. Hinc profecto eam ap- 
pellationem utpote obscuram et tenebricosam atc/ue noctis nomme praeditam omnes merito refugiunt et 
poenae loco eam creationem habent ac ne imperialibus quidem codicillis dignam censent. 

I. Nos igitur re quemadmodum oportuit considerata hunc quidem magislratum ab ipsa appellatione 
profecti in totum restituendum atque ornandum esse existimavimus. Ac nycteparchum quidem neminem 
plane in posterum vocandum: curabunt enim tam quae interdiu quam quae noctu iniuste agentur. 
1 Cum vero antiquis Romanis admodum placuerit praetoris nomen , propterea praetores plcbis nomi- 
nandos putavimus eos, qui ad custodiam et discipunam constituti sunt turbasque populares cohibendi 
potestatem habent. Et quemadmodum alii praetores in senatu sunt, qui libertatibus quive tutelis ac simili- 
ous praesunt, ita hi quoque praetores sunto disciplinae inter populares: atque nostra quidem lingua prae- 
tores plebis, hac vero Oraeca et communi nQairuross Srjftcov appellantor. Praetoris autem quam honesta 
sit ralio, quam prope absit a consulatu , quam vicina legi collocata sit, declarant leges, quae et consu- 
latui adiunxerint praetores et iisdem secundum post legem dederint ordinem. Et quemadmodum anti- 
quitus et consules erant qui summo praeerant senatui et tribuni plebis qui plcbcm moderabantur : ita 
nunc quoqne tam praetores senatus sint , qui quae ante a nobis dicta sunt agant, quam praetorcs 



2 noXvaQxiav M (1 5 * oiovrai] olbv re libri || 6 vnaQ- 
Xcov L || 7 aoxovras M [| 8 rcbv otn. L || 9 ovofia Ij x 
bvb/iari Tj 2 || Se M, otn. Ls || 11 tjocpujSrjv L || 12 ano- 
tpsvysiv L || 13 *ovrs libri\\ 15 ixQrjv MLe] e'xst Ualo- 
ander\l 16 ij-avrtjs] aprincipio? || aQ^dftsvoi Osenbruggen; 
an aQ^afisvovst || 19 navreXcos MB] otn. Ls^ xot om. 
L H 22 rb] rcbL || 23 praetor«splebi8 07n.i || 26 praetwrcs 
M nQctircoQES L || sioiv iv] r) at) L || 30 praetwres plcbis 
M nQftlrcoQss nXifiis L || 32 iorl rejuv L x ioriv ovofta 
FJ 1 ; nomen add. e, bvofta post nQairuroos (32) Agylaeus: 
sed cf. 92, 15. 98, 17. 99, 12 al. || 35 SevrsQOvs re avrovs 
L || 36 naXaietv L 1 J 37 f3ovXrjv L 

1 eiuin|tatem R || applicatione R || 4 etiam istam R || 



5 diuidi dignitate R || 7 uehcmentium V a || 8 aberrave- 
rint vulg. || 9 *hanc libri || 10 et om. R || nobiliosam 
R || obscuratam R || 1 1 noctis per nomen R \\ refugium 

V || 13 digne F|| putatur R || 15 rem] esse R || 16 prin- 
cipio inci bis scr. R || 18 noctiparthum V noctipartium 
R || de cetero] nulla V || 19 * dicm /iftrt || noctc /?] noctem 

V vulg. || 23 plebis eos oportere R || 24 possunt] posses- 
sionem R || 25 seditionem] sedici non R || 27 super] et 
super R || 29 vero om. R || 30 praetores populorum om. 
R D praetores R V \\ 31 qualiter non — consulatu om. V II 
34 eis cum om. R || 35 antiquitas R X V\\ 36 princeps R || 
autem qui] aut R || 37 gubernant R al. || ita nunc et 
R |1 sint V] sunt R vulg. || 38 qui ea] quia V 



POPULI 



101 



Nov. XIII 1. 2 



qrjfiiva nqdxxovxes, nqaixtoqes 8i xcbv Srjficov ol xrjs agunt, praetores vero populorum hi qui quietem 

svxal-ias aixtov avxiXafifiavofievoi xai xov avfitfiqov- eorum defendunt et quod eis expedit provident. 

2 tos avxols noovoovyxes. AftiXet xrjv dq%rjv xav- 2 Revera enim dignitatem hanc, olim honestam 

xrjv ndXat aefivrjv ovaav xai ini xr)s nqea(3vxiqas constitutam et in seniore Roma in usu frequenta- 

'Pinfirjs noXixevaafiivrjv Xaftnqibs, ini xcov %q6vcov ov 5 tam splendide, in temporibus non solum quae impe- 

fwvov ovs oi avxoxqdxooes k'a%ov, dXXd xai xcov k'xt ratores habuerunt, sed et adhuc longius, et magna 

noqqcoxiqco, xai r) fteydlr* nbXts nvxr/ Segaftivr/ xrjv civitas haec suscipiens dignitatem non despectam 

ciqxh>' ovx evxaxatpqovrjxov k'a%e. xotyaqovv ovSe iv habuit. Neque enim in multum veteribus temporibus 

noXho nqesf3vxdxois xqovoi.s fteftad-r/xaftiv xivas xds didicimus aliquos magnas dignitates administrantes, 
fteydXas xcov dq%cov b'ia%etqiaavras, al neqi xr)v /?«- 10 quae circa imperium sunt, et post haec non digna- 

atXeiav eiaiv, elxa vaxeqov oix dnagicoaavxas ini tos de hac. re sollicitudinem fieri: paulatim ita res 

xovxov xov tpqovxia fiaxos yevia&at. Kaxd utxqbv Se abiecta visa est et nullae rei digna, ut neque ex 

' ovxto xb nqdyua evxeXes cotp&rj xai d£tov oiSevos, codicillis nostris (fieret), iaceret autem super glorio- 

cosxe ovSe ix avftjSoXcov rjfiexiqcov yivea&at , xelo&at sissimis praefectis felicissimae huius civitatis, et multa 
Si ini xols ivSogoxdxots indq%ots xrjs evSaiuovos xav- 15 ex ordine eorum istam suscipientes dignitatem et ad- 

xrjs noXecos, xai xd noXXd xovs ix xrjs xdgecos xr,s ministrasse eam omnino pessime. Etenim si quis 

avxcov xavxrjv naqaXafifidveiv rrjv dq%rjv xai Sta%et- aspiciat antiquitatis eius simbolum , vehementer eam 

qit,etv aiixrjv xbv ndvxcov xdxtaxov xqbnov. Kaixotye qualis pridem erat, et de his quae nunc sunt doce- 

e'i xts dedoatxo xb xr)s dq%at6xrjxos avxrjs avft/3oXov, bitur; cognoscet enim eam et forum proprium et 
atpbSqa aixrjv, bnoia xb nqbxeqov rjv, xai ix xcov 20 officium commentariensis habentem et alia omnia, 

vvv bvxcov fta&rjaexat. eoxt ydq avxj) Stxaoxr)qtov 'iStov quae paene civitatis cingulo a legibus deputata sunt. 
xai xdt-is, xo/jtftevxaqrjaiovs re e%ovaa xai xdXXa ndvxa, 
bnbaa a%eSbv xr\ noXtaq%ia naqd xcbv voftcov dcptbqi- 
axat. 

CAPUT II. 

(B) 'EnetSr/xoivvv rjuelsndvxa Steqevvcbfievot xd ye-25 Quia igitur nos omnia perscrutantes , quae facta 
vbfteva nqbo&ev onevSofter eis xaXXiova rdl-tv xai xr)v sunt pridem, festinamus in meliorem ordinem et 
dq%aiav aeuvbxr/xa xai xr)v xovxov xov nqdyptaxos inav- antiquam honestatem et huius rei reducere orna- 
ayayeiv evxoofiiav, i'va ftr/ xXonai xe naq* avxtbv mentum, ut non furta ab eis fiant frequentia et so- 
yivotvxo av%vai xai xotvmviat nqbs xobs xXinxovxas, cietates cum furibus, et iudicia negligi et sperni, et 
xai ai xqiaets ixfieXeis xe xai igixrjXot xai oiS' ivbs 30 nullius dignae procedant rationis, propterea aestima- 
dgtat nqoiq%otvxo Xbyov , Std rovxo cprj&rifiev xd neqi vimus quae circa ea sunt definire. Sancimus enim, 
avxrjv Stoqioaofrat. 'Evevoijaafiev yaq cbs, ei xqrj/ia- quoniam, si propter pecuniarias lites, in quibus non 
xtxcbv Svexev Stxcbv, iv als ovx iv ueyiaxots iaxiv 6 magnum est periculum nisi in pecuniis solis, attamen 
xirSwos, dXX^ iv %qr)ftaat ftbvots, bpttos dq%ai xe St- dignitates eas iudicant magnae et multotiens etiam 
xdtflvatv ai fxiytoxai xai noXXdxts xai awStxaaxai 35 cumiudices dantur et innumerabiles sollicitudines no- 
SiSorxat xai ptvqiai tpqovxiSes r)fiiv eiatv vneq xov bis sunt, ut non causae sine iudicio procedant : quo- 
ftr) xd nqdyftaxa %coqis xqiaecos nqoiivat, ncos oi modo non competens est de iudicibus, quibus super 
nqosr)xbv iaxtv ini Stxaaxais, ols ini rais \f>v%ais animabus iudicantium est periculum, omnem ponere 
rtbv xqtvoftivtov ioriv 6 xivSwos, ndaav &iod , at nqb- providentiam , qualiter alicuius digni efficiantur ra- 
votav, bncos dv nvos dgtot yivotvxo Xbyov , ptr) noxe 40 tionis, nec animam perdant hominis nati quidem se- 
■wv%r)v dnoXiaatev dv&qconov rtxrofiivov ftev ana^, mel, recipere autem eam, dum perdiderit, non va- 
avaXafdeiv Se avrr)v indv anoXiaetev ovx ia%vovros; lentis? 

2 plebis, qui eius disciplinam exerceant commodisque prospiciant. Ac profecto hunc magistratum, 

qui olim insignis erat et in vetere Roma cum honore administrabatur , non iis tantum iemporibus quae im- 
peratorum fuerunt , sed etiam superioribus , haec quoque magna urbs ubi recepit, ab initio haudquaquam 
contemptum habuit. Ilaque non nimis remotis temporibus quosdam comperimus magnis honoribus illis 
qui circa imperatorem sunt gestis inde non dedignatos esse hoc munus suscipere. Paulatim vero res 
adeo vilis et nihili facienda visa est, ut ne per codicillos quidem nostros fieret, sed penes gloriosissimos 
praefectos huius felicis civitatis esset , et plerumque qid in officio eorum essent, hunc magistratum susci- 
pcrent eumque pessima omnino ratione gererent. Quamquam si quis antiquitatis eius insigne spectet, 
qualis antea fuerit abunde etiam ex iis quae nunc sunt agnoscet. Est enim illi proprium iudicium et 
officium, quod et commentarienses habeat et reliqua omnia quanta fere praefecturae urbis a legibus 
aesignala sunt. 

II. Quoniam igitur nos omnia quae ante facta sunt perscrutati ad meliorem ordinetn et pristinam 
dignitatem huius quoque rei disciplinam reducere studemus , ne ab ipsis et furta crebra et socictates cum 
fxlrantibus fiant, neve iudicia levia et languida nec ullius pretii procedant, propterea quae ad eam rem pcr- 
tinent definienda esse putavimus. Consiaeravimus enim, si de pecuniariis causis, in quibus non de maximis 
rebus , sed de pecuniis solis periculum est, tamen et potestates maximae iudicant et saepe etiam iudices 
collegae dantur, et sescentae nobis sollicitudines sunt, ne res sine iudicio procedant: quidni deceat in 
iudicibus apud quos animae reorum in discrimine sunt, omni uti cura, ut alicuius fiant pretii , nc forte 
animam hominis perdant, qui semel nascitur nec eam tdri perdidit recipere valeat? 



5 %qbvov L || 7 noqqoniqcov L\§ noXXois L x noXXv 
T? || rais fteydXats L* |) 10 rr)v dq%r)v L l || Stey%et- 
qiaavras L \\ 14 *ovre ML || r)fiireqov L || 15 vndq- 
%ots L || 16 Tot>s M] rcbv L \\ 17 Std%toqit,r]v airois 
L || 19 to] rtb L || 21 ctvrr) MIj || 22 xo/tevraqrjaiovs L 
xoftftevraqtaiovs M\\ 23 noXvaq%ia ML || 31 roirto L || 
32 avrcov Haloander || xqnuartxbv L || 42 avrrjv om. L 

1 agunt om. B al. \\ qui om. V || 2 quod] qui R || 
4 in usum V || frequentata R \\ 5 qui R || 6 et post sed 
om. R V a || 7 haec] te haec R || defectam R || 8 multi R || 

9 *aliquas libri || *administratas quae V vulg. ad- 
ministrat atque R administrans atque Pistoriensis || 

10 *dignati V dignitati R dignari vulg. An corr. de- 



dignatos? |j 11 paulatim] vero add. vulg. || 12 visa] ius 
R || dignam R V al. || 13 fieret add. vulg. || autem] et 
animus R || super] sub vulg. || 14 felicissimae huius] 
haec felicissime R || 15 et videtur delendum || 16 omnino 
eam R || 17 aspiciat V] accipiat R al. || antiquitates R a 
antiquitas V || symbolum Contius] cingulum libri || 19 cog- 
noscei? || 20 habentes V a || 21 reputata F|| 27 antequam 
R || reducere] uendicere R || 28 ut om. R \\ societas R II 
29 negligi] cum negligi R |j 30 leg. digna? || propter R \ 
31 sancciuimus F|| 33 ac tamen RV al. || 35 coniudices 
vulg. || 36 non om. R || 38 indicantium R || omne R \\ 
40 animo R |j nati] nam R || 41 autem eam] cum ea R \ 
perdiderint RVal. || non] nunc R 



Nov. XIII 3. 4 



102 



DE PRAETORIBUS 



CAPUT III. 

(f~) UiiiZtuv tiEv ott» !riam%otttv, pujSeva narjektSe Primum quidem saucimus, nemiucm omuino in 

£7i» tijv tioi/fiivqv dqxfjv naqtivat, nqiv f) naq' fjucov praedicta dignitatc adesse, priusquam a nobis codi- 

ovftftoXu iou tpooviiofiaios Xdfiot , xai ftrjSevi Xbycp cillos administrationis accipiat, et mJlu, ratione prae- 

■toXfiav i'!-(o paailiy.wi' avftfibXcov ini xo yoovrtofta sumere citra imperiales codlcillos ad curam lstam 

tovto xojqbIv, dXX' avauivtiv tr\v (iaatXeiav xai ttjv 5 accedere, sed expectare imperium et exiude cou- 

ixei&ev iv yodftftaot tprjtpov. IJfteie ydo ovSevi ir)v scriptum iudicium. Nos enim nulli praedictam digni- 

tiot]fiivT]v dpxfjv naoaoojooftev nXfjv ei ftr) xdtv fteya- tatem tradimus nisi magnificis illustribus aut specta- 

XonoensoTdxutv iXXovoTqiwv fj tcov nsqtfiXinTcov xo- bilibus comitibus consistoriauis aut clarissimis tri- 

fttjTutv consistorianwj' fj tcov XapnqoxaTcov TQtftovvaiv buuis praetorianis et notariis, qui hanc suscipientes 
itbv noaiTiooiavLov xai voTaoiatv oi tuvttjv naoa- 10 fuerint dignitatem, aut aliter administrationes agen- 

XaftfidvovTBi tlev, f) dXXoji dqxds dogavTes xai tpa- tibus et apparentibus nobis apti et nostro digui 

vivTes ijfiiv intrfjSstot xai ttjs nug' rjftojv dj-tot /uao- testimonio: quatenus eos praedictam babeutes hone- 

Tioias' ibsTe avtovs ttjv siqrjftivrjv i'xovras oeftvoTrjTa statem et honorem defendere praesertim pro iustitia, 

xui Ttftrjv dvxtXattpdveo&ai tov Sixaiov, fidXtoTa propter quod pro animabus est intentio et multis 

ineineo vneo yn>xdrv ioTtv 6 dyaiv, xai ra ys noXXd 1 5 nomicidii consueverunt litibus habitare et de adul- 

ifovtxals eicdfraat Sixats StatTav xai toJs neoi ftot- teriis et invasionibus et rapinis et si quid tale est. 
Xetibv xai itpdScov xai aonaycbv xai et t* toiovtov 

1 ioTtv. "iisTe Sei tov Ttbv ttjXixovtojv iyxXrjftd- 1 Oportet ergo talibus criminibus praesidentem vi- 
tojv npoxafrijftevov dvSqa elvai navTaxdfrev oefivov rum esse undique honestum et inreprehensibilem et 
te xai dveniXrjnTov xai TotavTrje dxpodoscos dl-iov, 20 huius auditorii dignum et omnis abstinentem furti 
xai ndorje dnixeofrat xXonrje [fjTot ScopoSoxiae, So- et puras habere manus; habere autem et consilia- 
ooXrjxpias] xai xafragds e'xstv Tas ^et(>os. fyeiv Se rium probatum unum. Etenim neque citra usum 
^»7 xai ndpeSpov tcov Soxiftcov Sva. xai ydo oiSi consolationis eos derelinquimus , sed unicuique eo- 
egco napafivfriae aiiove Trje dnoxpcdorje xaTaXeiyjoftev, rum tot solidos occasione aunonarum annis singulis 
dXXd dvd decem librarum (auri) avTols npotpdoet dv- 25dabimus, quatenus hi sufficientes his nulli adquies- 
vdvcov erovs exdoTov Scbooftsv, coets avTove tovtois cant furto aut venalitati. 

doxovftivovs urjSsfttds dvaaxio&at xXonfje rj xanrj- 

2 Xeiae. AXXct ftrjSs ini Soost yivsa&at navTe- 2 Sed neque per dationem fieri omnino, quemad- 
Xcbs, xa&dnso i'v Ttatv iyiveTo xoovots, ftrjSe npote- modum in quibusdam fiebat temporibus; neque enim 
od-at xovoiov urjSevi. iv taco ydp iyxXfjftaTi ysvfj- 30 proiectare aurum ulli. In aequali enim crimine ef- 
asTat xai 6 oove Ttvt nootpdosi ttjs dpxfje xai o, ficitur et qui dat alicui occasione dignitatis, et qui, 
instSdv yivotTo, napd Ttvoe Xafieiv dvaoyouevoe, si factum fuerit, ab aliquo accipere adquiescens se- 
xafrd xai tco Sofrrjaofiivcp nuo' avicbv bpxcp SrjXco- cundum dandum ab eo iusiurandum manifestatur. 
\Yf t aeTat. 

CAPUT IV. 

(A) Msftafrfjxafisv Si avToie npde vnovpyiav slvat 35 Didicimus autem eis ad obsequium esse officia 
TayftaTa novrjpd, tpaftev Se Xr^oToyvcboTae ts xai j3e- maligna; dicimus autcin latronum cognitores et bene- 
vtftxtaXiovs xai fSaXavTtordfiove xai Stspov nXfj&oe, ficialios et cingulorum incisores et aliam multitu- 
cbv ixaoTov nposfjxdv ioTt xexoXdofrat ftdXXov f) Tot- dinem, quorum unumquemque competens est casti- 

cup. 111 Kai ftrjSiva navTsXtbs ini tijv tov noaiTcoooe dqxfjv napievat — cap. VI habet B 6, 5, 4 — 7. 

III. Primum igitur sancimus , ut nemo omnino ad potestatem quam diximus accedat antequam 
codicillos muneris a nobis acceperit, nec ulla ratione audeat sine codicillis imperialibus id munus adire, 
sed expectet imperatorem et tnde scriptum decretum. Nos enim nemini potestatem quam diximus tra- 
demus nisi ex magnificentissimis illustribus vel ex spectabilibus comitibus consistorianis vel ex clarissimis 
tribunis praetorianis et notariis sint qui eam suscipiant aut alioqui magistratus gesserint et idonei ac 
nostro testimonio digni nobis probati fuerint: ut dignitate quam diximus et honore praediti iustitiam 
vindicent, praesertim cum de animabus periculum sit et plerumque de causis homicidh et de adulteriis 

1 et invasiotiibus et rapinis et si quid eiusmodi est iudicare soleant. Itaque eum, qui tantis criminibus 
praesidebit , oportet ex omni parte et honestum et integrum et tali cognitione digntim esse, atque omni 
abstinere furto [i. e. corruptione , donis accipiendis] , et puras habere manus; praeterea assessorem quo- 
que habere ex viris probatis. Neque enim absque solacio sufficienti eos relinquemus, sed singulis denas 
tibras auri annonarum nomine quotannis dabimus, ut his contenti nullum admittant furtum aut quaestum. 

2 Sed ne per largitionem quidem ullo modo instituantur, quemadmodum quibusdam temporious fiebat, 
neve aurum cuiquam profundant. In pari enim crimine tenebitur et qui quid alicui magistratus gratia 
dederit et qui, ubi magistratus est factus, ab aliquo accipere ausus sit, quemadmodum etiam iureiurando 
ab iis pruestando declarabitur. 

IV. Comperimus autem in ministerio illis esse mala officia: latronum cognitores dicimus et benefi- 
ciarios et scctores zonarios et reliquam multitudinem, quorum unumquemque par est castigari potius quam 



V l'va vvxxinaoxov navTsXcbe M || 5 x * *] L x 
j- || i( consistoriwrwn M] tov vtprjXov /SfjftaToe 



1 ftrjS' 
Xatpel L' 

M 8. v., B rj tov vyjtXoTUTOv fifjftaToe L || r) om. L 
10 npaiTCopiuiv 2? || 15 yvxfjv L x yvxfjs L* || xai 
Trt t« noXXd M xai ydp xaTa ye toe noXXd L || 16 eico- 
xraoav (eico&etaav corr.) L || ftotxsicbv LBe] fiotxsiae 
M]\ 18 tojv om. LB || 21 fjTot ScoqoSoxiae SrjovXrjyjiae 
(sic pro SoaoXrjrpiae) M, om. LBs \\ 23 Sfj] Ssl B || tov 
Soxfjftov L % || 25 decem libraruni M Sixa Xitqcov xQ v ' 
aiov Ms.v., B Sixa xovotov L (tot solidos e) || dvova>v 
B || 26 avTove] Scbacoftsv add. L a \\ 27 dvaxia&at L 
dvexsafrat B || xXonfje tj xai dnoXeiae (dncoXeiae L 1 ) 
L U 28 «(29 leg. ftfjre — ftfjTsl || intSbaete Haloander || 
31 nqotpdaecoe L \\ 36 tpapev Sfj L || tb xai] xe om. B, 
uai om. L || 38 ioTt xai xoXXda&at L 



2 postquam R || 9 hac V || suscipientes Heimbach] 
suscipiunt libri || 10 fuerit R || dignitatem vulg.] digni- 
tatis RVal. || agnitibus R || 11 abti V || aptis et dignis 
vulg. || digno nostro R || 14 cst] et V || 15 habetur R \\ 
16 quid] quidem R || 18 praecedentem V || virum] uix 
R 1 1| 19 honestum et] et om. in spat. vac. R l , uel suppl. 
R* || 22 etenim V vulg.] et R al. || 25 hii R his V || 
adquiescat R || 26 uentilate R || 29 *enim proiectare 
(vel porrigere) conieci] eniin poefecal R (sim. al.), om. in 
spatio ca. 12 litt. V, enim nqoTeofrai vulgo, quodex Graecis 
interpretem retinuisse volunt || 30 aurum ulli V vulg.] auri 
Ral. || 31 *ct qui] Qui et R quod et Val. quod vulg. fl 
32 factus vulg. || fuit R || secundum dandum] seruandum 
R || 35 aut R V fl 36 cognitioncs li || ueneficialios R V 



POPITLT 



103 



Nov. XIII 4 



avza fiiovv. ovSe yaq rb rcbv Xrjoroyvcoarcbv rovro gare magis quam taliter vivere. Neque enim latro- 
rotovrov ianv cbs in dyad-cb n' nqdrretv, aXV ini num cognitorum talis est, quomodo in bonum quid 
rovroj fiovov yivojoxovoi rovs xXenras, iy o) t* xeq- agere , sed in hoc tantummodo cognoscunt fures , in 
Sos eavrols re xal rols a.Q%ovat,v avrcov xrrjqdv. "Aneq quo lucrum eis et iudicibus eorum venantur. Quae 
dnavra nqosfjxei, rovs vvv naq 1 rjftcov eis rfjv nqai- 5 omnia competens est eos, qui nunc a nobis in prae- 
rovgav rov Srjfiov naQiovras /uiafjaai xai aitoarqa- turam populi transeunt, odire et aversari et mundis 
fJjvai, xai xa&aqals xqfjo&ai- rais %egai, xai ine^- uti manibus et resecare omnia quae praecepta sunt 
itvai naai rols jnqosayyeXXofievois eXre neqi xXonfjs sive de furto sive de aliis delictis, et civitatem nobis 
eire neqi rcav aXXcov a/iaqrrjfiarojv, xai rfjv noXiv emundare ab his qui furta operantur bestiis, et viris 
rjfilv ixxa&aiqeiv rc5v rds xXonds iqyat,ofievcov d"rj- 10 industriis uti ad haec ministris, et proprio officio 
qicov, xai avSqdot onovSaiois xoTJofrai nqbs ravra offerri competenter, quatenus timor eos habeat sui 
vnovqyols, xai rfj oixeiq raget, nqosipeQeofrai nqos- iudicis et omnia agant cum vehementia et bona vo- 
'rjxovrcos, cosre Seos avrovs e%eiv rov acpcov aircov olq- luntate. Si enim velint recte agere et digne iudicio 
%ovros xai anavra nqdrreiv fierd ofooqbrrjrbs re xal de se, neque multi aliqui fures erunt et furta cele- 
eivoias. ei ydq fiovXrj&eiev dq&cos Siayivea&ai xai 15 riter inveniuntur et peccantes minuuntur, timentes 
rfjs in airols dgicos xqiaecos, ovre noXXoi nves oi dignitatem quam nemo comparet pecuniis. 
xXenrovres Uaovrai, rd fcbqia re ftdrrov evqe&rj- 
aerat, oi re dfiaqrdvovres iXdrrovs yevfjaovrai , Se- 
Sibres dq%fjv rjv ovx dv ns covfjaai.ro xqrjfidrcov. 

1 AXXd xai iyxXrjfidrcov, xdv ei OfoSqbrara eirj, 20 1 Sed et crimina, vel si vehementia sint, cognoscent, 
xaraxovoovrai, xai rohs Srjfionxovs xaraarrjaovai &o- et populares sedabunt turbas , ita gloriosae huius 
qvftovs, ov rcp rrjs ivSbt-ov ravrrjs xai fSaaiXiSos dq- regiae iudici civitatis, sed nobis ipsis obsequentes, 
%ovrt nbXecos, dXX" rjfiiv avrois vnrjqerovfievoi, xai et omni dignati (ab) eo honore, tamquam iudices 
ndarjs d&ovfievoi naq' airov rifirjs, cbs dq%ovres minores a iudice maiore; et evacuent eius sollicitu- 
iXdrrovs naqd fieiC,ovos dq%ovros. inixovcpiaovol re 25 dines, nihil eligentes agere quod non est virorum 
airo} ras tpqovriSas, ovSev alqovfievoi nqdrreiv bneo bonorum et imperialis testimonii dignum. Si vero 
oix eanv dvSqcov dyafrcov xai flaoiXuxfjs fiaqrvoias aliquando contigerit (hoc quod non optamus) fieri 
dl-iov. Ei Se nore avfif3airj (rovro bneq dnevxbfie&a) aliquid in hac civitate incendium, oportet eos prae- 
yeveo&ai nvd xard rr)v nbXiv ifinQ-qofibv, Sei xai sentes esse et ministrare, et maximum hoc opus 
abrovs naqeivai xai inovqyeiv xai pieyusrov rovro 30 habere, [ut] fures et subtrahentes infelicissimorum res 
eoyov e%ecv rb rovs xXinrovrds re xai vipaiqovfievovs eripere, et salvare, quantum possunt , res ab ignis 
rd rcbv drv/pvvrcov dnooofieiv xai neqioco&iv xa&'' violentia. Etenim si circa hanc dignitatem facti fu- 
boov eioi Swaroi rd nQayftara rois vnb rov nvqbs erint industrii, maior eos sedes excipiet et honestior 
f3iat,ofievois. Kai ydq ei neqi ravrrjv rrjv aQxrjv Sia- dignitas, et COgnoscent quantum est, quod cum ho- 
yevoivxo anovSaicos, fieic^ojv avrobs vnoSit-erai &qb- 35 nestate vivitur, quam hanc contemnere, uti autem 
vos xai aQ%fj oefivoreqa. xai eioovrai, nboov iori rb multis manibus, et per eas impie agere et postea 
fierd aefivbrrjros £fjv, f) ravrrjs /uev neqicpQoveiv, xQV~ egere: propter quod nihil horum quae ita congrc- 
afrai Si noXXais rais %eqai xai Si 7 avrcbv daefSeiv, gantur consuevit manere, sed male colligere et sta- 
xai dnoqeiv vareqov, Swri urjSiv rcbv ovrcos d&qoi- tim deperdere. Ut igitur nostros subiectos iuvare 
Zpfievcov necpvxe fiiveiv, dXXd xaxcbs re ovXXeyeo&ai 40 quidem per hanc aestimavimus oportere occasionem 
xai avrixa SianbXXvo&ai. "Oncos roivvv rovs rjfie- 
riqovs vnrjxbovs cbcpeXijaaifiev, Sid ravrrjv cofj&rjfiev 

tali modo vivere. Neque enim latronum cognitorum res ita comparatae sunt ut ex re quid agant, sed ideo 
dumtaxat fures cognoscunt, quo quid lucri et sibi et magistratibus suis aucupentur. Quae omnia illos, qui 
iam a nobis ad praeturam plebis provehuntur, odisse et aversari decet ac puris uti manibus et vindicare omnia 
quae ipsis denuntiantur sive de furto sive de ceteris delictis, et urbem nobis purgare a bestiis furta facien- 
tibus, atque viris probis ad haec uti ministris, et erga proprium officium decenter se gerere, ut hi praesi- 
dem suum timeant et omnia cum studio et benevofentia agant. Nam si recte et nostro de illis iudicio 
digne agere voluerint, neque multi erunt fures et furta citius deprehendentur, et delinquentes pauciores 
1 fient, cum magistratum metuant, quem nemo facile pecunia emerit. Sed etiam de criminibus quamvis 
gravissimis cognoscent, et populares tumultus ita component, ut non magistratui huius gloriosae ac regiae 
urbis , sed nobis ipsis ministrent, omnemque honorem ab eo mereantur tamquam magislratus minores 
a maiore magistratu. Levabuntque ci curas: nec quicquam agere malint , quod non sit viris bo?iis 
et imperiali testimonio dignum. Si vero accidat (id quod abominamur) , ut incendium aliquod in urbe 
oriatur, oportet ipsos quoque adesse et operam praestare, atque id antiquissimum habere, ut eos qui 
furantur et bona miserorum surripiunt, repellant , et quantum jfieri potest iis qui ab igne opprimuntur 
res conservent. Etenim si in hoc magistratu diligenter versati sint, maior eos sedes et potestas gravior 
excipiet. Ac scient , quanto satius sit cum honestate vivere quam hac contempta multis manibus uti et 
per eas impie agere , et postea in angustiis esse, propterea quod eorum quae ita coacervantur nihii ita 
comparatum est, ut maneat, sed ut male parta statim dilabaniur. Itaque ut subditis nostris prodessemus, 



3 fibvco L J| Tt] re L || 5 nqairovQav M a I 1 1 nqbs 
ravra — 13 do%ovxos\ nqosrjxovrcos B reliquis omissis || 
13 e%rjv rb dcpcbv avrcbv dq%ovras (aQ%ovn Ij-) L || 
1 5 ivvoias B c || 1 6 inavrrjs d^iovs L \\ 17 rd cpcoqia re 
d~dtrov ei)Q. om. B c || 19 %qrjfidri (sic) L l %Qfjfiaaiv L- || 
20 ei om. L |) oipoSQorrjra B c || 22 ov rcb (r* M*) MB\ 
ovrojs Ls || aq%ovres L- || 23 nbXeaJS aXX* MB\ nbX s 
ols (cbs L-) xai L \\ 24 avrcov L' 1 II 26 aircov L || 28 leg. 
O&oJvt || 29 yiveod-at B || Sei\ Sfj L l Sr) L- || 32 neqi- 
acbt,eiv\ dnoacb^eiv B ||'36 aefivbneq (eo et per compen- 
clium scriptum et s. v. aciii., neqas pro neQ L 2 ) eiaovrai 
L || 41 bncos\ ovrcos B c || 42 cbfeXfjoai fiev legil g || rav- 
rrjs L 

1 quem R I) 2 leg. tale? || 4 lucrum eis aut dampnum 



et iudicibus R || uenatur V uenerantur R || 6 auer- 
sari vulg.\ aduersarii RVal. || 10 uti] ut RV\\ 12 agant 
vulg.\ agunt R V \\ uoluntas R \\ 13 uelit V \\ 15 sq. in- 
uenientur et minuentur vulg. || peccantes minuuntur om. 
R || 20 et om. R || 21 huius et regiae vulg. || 22 iudicis 
F|J sed] se V sed et vulg. || ipsi V tpls (= temporis? R a ) || 
23 *dignati ab eo] dignos eo R digno eo V digni eo 
vulg. || 24 minore &R || etom. R || euacuaucrit R || 25quod] 
qui R || 26 et om. R || 27 aliquam R \\ 28 aliquid V\ 
aliqui R aliquod vulg. || 29 maxium V || 30 ut seclusi \\ 
33 sedis V sederes R || 34 cognosceret V cognoscant R || 
quod] cum V- 1| 35 uti] ut R V || autem] ante R \\ 37 agere 
R II quod om. V || eorum V || 38 consuevit] conscii eum 
R | sed] etsi V\\ mane R || 39 iubare quidem V inuitari 
quidem R || 40 hanc] heredem R 



Nov. XTII 4—6 



104 



DE PRAETORTRUS POPULI 



XQfjvat 1'^r ito&paaiv xai naqarpvxfjv rooavrrjv avioi* et sokirium tantum eis dare, et homines honoratos 

Sovvat xai avSoae rertfirjftivovs eis fteoov dyayeiv, ad medium adducere, eorum virtutem sentiant sub- 

bnuts av rfjs avraiv dqerfjs aio&rjrat rb infjxoov. iecti. Habebunt auteni spectabiles populorum prae- 

"JSj-ov9t Se oi neqi(3Xenrot rdiv Sfj/tatv nqairatqes xai tores et consiliarium nostro super eos iudicio, aicut 

ndqeSqov rfjs fjfteriqas in avrdis xqiaeats, xa&dneo 5 diximus, dignum. 
ttnOftev, dj;tov. 

CAPUT V. 

naoe'aovrai Si airols v .ai dvd eXxoot oroandirai Assistebunt autem eis et viceni milites et triceni 

xai avd rotdxovra uarqtxdqtoi, ovs Sr) vvv fjfteis xar- matricarii, quos nunc nos constituimus, dispositioni- 

earfjaaptev, rais Starvnaioeotv inrjqeroiftevot rais bus obsequentes eorum, et sicubi hi eos qui inde- 
avrdiv xai, eX jtov Stoi , xai rovs dxoofiovvrae in- 10 center agunt detinuerint, competenti ordine tradant. 

txovres xai no TtootrptovTt oxrjftart naqaStSbvres rb Oportet autem eos scire maniteste quod, si mundos 

noXirevua. Jei oi avrois inioraafrat aatpdis, a>s semctipsos custodierint , et dei auxilium habebunt 

iav xa&aoovs eavrois rrjqojev, rrjv re ix &eov ovft- et nostra placatione noii fraudabuntur et longior eis 

ftaxiav f^ovat rfjs re naq' rjftdiv eifteveias ovx dno- dignitas erit. Quis enim bene et recte agentem amo- 

revgovrat, ftaxqbreqa re avrois i'arai t« rfjs dqxfjS. 15 vere velit? 
ris ydq dv rbv xaXdtS re xai oqd"OJS Siaytvoftevov 
dfteiftetv ifreXrjoeiev; 

CAPUT VI. 

IdXXdxdv ei naqanefKp&eirj ns avrois ixrov Stxaorrj- Sed si transmittatur aliquis eis a iudicio viri cla- 

Qiov rov Xaunoordrov indqxov rijs evSai/uovos rairrjs rissimi praefecti felicissimae huius civitatis, quatenus 
noXeoJS, icp' d> rtftatQiav inooxeiv, axQtfidrs dvaZflrei- 20 suppliciis subiciatur, scrupulose inquirant dignita- 
raroav rr)v airiav xai ftav&avsrojoav, i<p* ols dvat- tem eius, et doceantur, in quibus occidunt hominem 
qovoi rbv dv&QOJnov r\ dyatQovvrat fteXovs r/ rtvos aut auferunt membrum aut tale aliquid, sciscitantes 
rotoirov, nvv&avbfievot xai nao* avrov rov ivSogo- et ab ipso glorioso praetecto, si et hoc praeviderit, 
TaTor inaQxov, ei xai rovro ovviSotev, dJsre airois ut cum subtilitate proferant sententiani aut aniiuam 
dxQtj3dis i&veyxeiv rr)v yrjfov f) ywxys r\ fteXovs rtvbs 25 aut membrum alicuius auferendi a destinato. 
1 dcpatoovfievrjv rbv naoanefinbftevov. "£2sneQ Se 1 Quemadmodum enim spectabiles praetores popu- 
rois neQtfiXenrovs nQairatoas rdjv Srjftojv rr t Xixairats lorum talibus honoravimus donationibus , dignos eos 
irtftrjoaftev Sojqeais, d^ubaavres airois xai avftflb- facientes et codicillis a nostra procedentibus manu 
).ojv ix rtjs Tj/iereQas nQoiovrtov x ei Q° s ««* otrfjaeojs et annonis et appellatione tanta et aliis quae dudum 
xai noosrjyoQias roaavrrjs xai rd)v aXXwv, bnboa eu- 30 dicta sunt, ita eos exigimus reddere nobis suam pu- 
nooafrev eXQrjrat- dvruts airois dnatrov/uev dvrtSt- ritatem et in omnibus vigilantiam , et cuncta agere 
Sbvat fjftiv rrjv eavrdfv xa&aQorrjra xai rfjv iv ana- aequali et iusta conscientia et pura manu. Si enim 
atv dyQvnviav xai rb ndvra nqdrretv Xaco xai Stxaioj aliquid apparuerint delinquentes aut furautes aut 
Xoytoftd} xai xa&aqa rfj x £ iQi- Ei yaQ rt tpaveiev furibus adquiescentes, nisi omnibus resecaverint mo- 
nlrjuueXovvres xai fj xXenrovres f) rdjv xXenrbvratv 35 dis, et dignos quidem morte suppliciis subdere, me- 
dvexbftevot f) fifj ndatv inegibvres rqbnots xai rois diocria vero agentes expellere a magna hac civitate, 
fiiv d&ovs &avdrov rittojqovftevot, rois Si fterqtaireqa ubi nos praeceperimus : sciant, quod ipsi pro huius- 
nqdrrovras i^eXaivovres rfjs /ueydXrjs ravrrjs nbXeaJS, 
tv&a av rfteis nqosrdf-atftev Xarojoav, ojs avroi rbv 

hanc ob causam existimavimus et tantum iis solacium dandum esse et viros honoratos in medium produ- 
cendos, ut eorum virtutem subditi sentiant. Habebunt autem spectabiles praelores plebis etiam assessorem 
nostro de iis iudicio, sicut diximus, dignum. 

V. Aderunt vero iis et viceni milites et triceni matricarii, quos quidem nunc constituimus, qui eo- 
rum mandatis obsequantur et si quando opus sit tumultuantes contineant atque convenienti formae admi- 
nistrationem tradant. Certo autem scire eos oportet, si inlegros sese praestent, et a deo auxilium se 
habituros , nec nostra benevolentia destitutum iri , ac diutumiorcm iis futuram potestatem. Quis enim 
eum, qui bene et recte se gerit, removere velit? 

VI. Verum etiam si quis ex iudicio clarissimi praefecti huius felicis urbis ad eos transmittatur, 
ut poenam subeat, accurate in causam inquirant et cognoscant , cur hominem summo supplicio affecturi 
vel membro sive tali aliquo privaturi sint, sciscilantes etiam ex ipso gioriosissimo praefecto, si hoc quoque 
iis placuerit: ila ut accurate sententiam ferant, qua aut vita aut membro aliquo privetur qui transmissus 
1 est. Quemadtnodum autem spectabites praetores plebis tantis muneribus honoravimus , cum eos et 
codicillis ex nostra manu proficiscentibus et annona et tanta appellaiione et reliquis quae ante dicta sunt, 
dignati simus: ita ab iis /Jagilamus, ut nobis vicissim integritatem suam et vigilantiam in omnibus praestent, 
et ut omrua ratione aequa et iusla ac pura manu gerant. Nam si quid appareat illos delinquere et vel 
furari vel alios pati furtum facere neque vero omnibus modis persegui, ac tnorte quidem dignos puttire, 
qui vero leviora commiserint ex hac magna urbe eo quo nos iusserimus expellere: sciant se de his rati- 



2 xai dvSqas — ayayeiv otn. B c || 5 avrfjs L || 8 rqtd- 
xovra | eixoot li || Srj] Se L || 9 sq. rais Star. — abrdtv 
om. B c |j 10 Siot et 11 rb noXirevfta om. e \\ 17 aftei- 
/3etv] urj dtieijieiv L fiiv dftei(3etv Haloander || 24 ei 
xai] xai ei L || OvviSotev B] avveiSotev ML (prae- 
uiderit s) || avrois om. L || 25 leg. rfjv xpfjtpov rfjv fj ? || 
26 atpatqoiifiivujv M dipatqovftevov B c || rfjv naqaneft- 
noftivrjv L || 28 eavrovs L j| 36 fj ftfj] nisi (= ei ftfj) s jj 
38 nqdrrovras om. B c || 39 nQoordgatftev Scrimyer] 
nqoord%otftev MLB 

l honeratos R || 2 eorum] ut eorum vulg. (Gr.) || 4 con- 
ailiarum noatrum super eos iuditium V || 7 asistebant R || 
aut U|| uicini R || 9 sequentes F|l sicubi] si ubi (deinde 



spatium 3 — 4 litt.) hi V sibi ubi bii R | 10 detenuerint 
V detinuntur R detinentes et vntg. \\ competi R || ordini 
tradentes vulg. || 1 1 aut R || 1 2 semetipso V |j 13 no- 
stramiJ || 14 et om. V* || 15 sq. uelint si transmittantur 
R || 19 huius felicissimae R vulg. || 20 inquiratur R (j 
21 eius om. vulg. (Gr.) \\ 22 olierunt R \\ suscitautes R 
al. || 23 et m. V || ipso domino glorioso praefecto V || 
24 subtilate R x || 25 alicuius membrum R al. || 26 quam- 
admodum V || spectabilem R \\ populorum om. R || 28 fa- 
cientc U|| manum R l || 29 quae dudum V] dudum quae 
R al. || 31 cuncti R || 32 aequali et] aequalibet R, et 
om. V a || consitientia R l \\ 33 apparuerit R || aut furantes] 
auferentes R || 35 quidem] quidem et Uqui R || mediocca 
R || 36 haec V || 37 perceperimu» R percipiemui V [I 



DE LENONIBUS 



105 



Nov. XIV 



vnig rovrcov ifd^ovai Xbyov, ov d"sqj /iovov, dXXa modi reddent rationem non deo solum, sed et nobis ; 

xai f]{iiv, xal Svoypi ysvrjaovrae, xai t,r\fiia naot] rols rei fient et omni damno, quod subiectis contigerit, 

vnrjxoois av/i^aivovar] xai rfj naq rjfiojv ayavaxrrjasi et nostra indignatione , (et) velociter cum infamia a 

xai rcji &<irrov arificos i&XrjXdovai rr)s dgxns' r)ficov dignitate nostra repelli. Propterea et labores susti- 

Sia rovro xai nbvovs inoaravrcov xai Sandvrjs /isya- 5 nemus et expensis magnis adquiescimus , ut non ali 

Xrjs dvs%o(isvcov, iva ftr) nvi rcov r)fisrs'ocov vnrjxocov cui nostrorum subiectorum inferatur aliqua calum- 

insvsx&sirj ns avxocpavria xai xgrjfidrcov rj ipv%r}s nia et pecuniarum aut animae perditio et quae talia 

dncoXsia xai baa roiavra xa&s'orr]xsv, dXXa ndvra constituta sunt, sed omnia cum examinatione fiant 

vnb xgioiv yivoiro rr)v ngosrjxovaav. COmpetenti. 

('EniXoyos.) Tavrr]v ovv anavrss rjficov rrjv fiov- 10 (Epilogus.) Hanc igitur omnes nostram volun- 

Xi]v Sid rovSs rov d"siov xrjgvyfiaros re xai vbfiov tatem per hanc praeceptionem divinam et legem 

yivcbaxovrss , xai brt rcov avfiysgbvrcov vfiiv ovS* cognoscentes, et quia quod expedit vobis nullatenus 

onovv nagaXifindvoftsv, rr)s r)usregas vnsgsvxead^s derelinquimus , pro nostro orate imperio, sic vos 

/3aaiXeias, ovrcos vficbv xrjSofisvrjs, ovrcos oixEiovfisvrjs tuente, sic vos proprios aestimante, quae in uno- 

sxdarco avfifiaivovra, ovrco rr)v nargixr)v i<p' 15 quoque contingunt, ita paternam in omnibus vobis 



t« ecp 

anaaiv vftlv 8iarr]govar]S ngovoiav. 

Proponatur Constantinopoli civibus nostris. 
Dat. fxvi.] id. Octobr. Constantinopoli [dn.] Belisario 
v. c. cons. iud. xiv. [a. 535.] 



custodiente providentiam. 
Proponatur Constantinopolitanis civibus nostris. 



IA 20 

HEPI TOY MH EINAI IIOPNO- 

B02KOY2 EN MHAENI T0H2I 

TH2 P2MAI2N nOAITEIA2. 

Avroxgdrcog 'Iovariviavbs Avyovaros Kcovaravrivov- 

noXirais. 25 



xiv. Coii. iii tit. i 

R DE LENONIBUS R. 



Imp. Iustinianu8 A. Constantinopolitanis. 



(Ilgooifnov.y Kai rols naXaiols vbfiois xai rols (Praefatio.) Et antiquis legibus et dudum im- 

ngcbrjv (iejiaoiXevxbai acpbSga fis(nar]fisvov ifSogsv sl- perantibus satis odibile visum est esse lenonum 

vai rb rr)s nogvofJoaxias ovo/ud rs xai ngdy/ia, xai nomen et causam, in tantum ut etiam plurimae 

roaovrov, cbsrs xai noXXoi xard rcbv rd roiavra nXrjfi- contra talia delinquentes scriberentur leges. Nos 

fisXovvrcov iygdcprjoav vbfioi. 'Hfisls Se xai rds r)Sr] 30 autcm et duduin posita contra eos qui sic impie 

refrsiftevas xard rcbv ovrcos doef3ovvrcov rificogias agunt supplicia auximus, et si quid relictum est a 

r]v^r]oafisv, xai s'i n nagaXeXeififtevov r)v rols ngb nostris praecessoribus , etiam hoc per alias correxi- 

r)ficbv, xai rovro ot eregcov inrjvcogfrcoodfte&a vb- mus leges, et nuper interpellatione nobis facta re- 

ucov. xai evayxos Se ngosayysXias eis rjfids ysvofis- 
vr]S ngayfidrcov dasfScov ini roiavrais airiacs xard 35 

Nov. XIV (= Coll. III tit. 1 : gloss.) Graece extat in ML , maior pars (inde a § 1) in B 60, 38, 3. — Epit. 
Tkeod. 14, Athanas. 12, 1. Iulian. const. XXXI. 

onem redclituros non solum deo, sed etiam nobis , atque obnoocios futuros et omni damno , quod subditis 
eventurum sit, et indignationi nostrae et periculo ne celeriter cum infamia a potestate depellantur. 
Nimirum nos ideo et labores suscepimus et magnos sumptus sustinemus, ne cui ex subditis nostris calumnia 
ulla et pecuniae vitacve amissio et quae sunt eiusmodi accidat, sedut omnia iudicio convenienti subiciantur. 
Epilogus. Omnes igitur cum hanc nostram voluntatem per hoc sacrum edictum et legem cognoscatis 
nec quicquam nos omnino eorum, quae vobis conducant, praetermiitere , pro nostro imperio vota nuncu- 
pate, quod ita vobis prospiciat, ita quae de unoquoque accidant sibi vindicet , ita paternam de omnibus 
vobis providentiam conservet. 



XIV. 

NE LENONES SINT IN ULLO LOCO REIPUBLICAE ROMANAE. 

Imp. Iustinianus A. Constantinopolitanis. 

Praefatio. Et antiquis legibus et prioribus imperatoribus lenocinii et nomen et res admodum 
exosa visa sunt, adeo ut multae leges in eos, qui talia committerent, scriberentur. Nos autem et poenas 
illis qui ita nefarie agunt iam propositas auximus , et si quid ab iis qui ante nos fuerunt praetermissum 
erat, id quoque per alias leges emendavimus. Atque nuper denuntiatione nobis facta de impiis facinori- 



1 rovrov L huiusmodi s || 2 sq. ndoi roTs vn. ovfifSat- 
vovoi (sic) L || 4 rco] rcov L || 5 vnoardrcov L || 9 ysvoiro 
B || 13 vnsgsvxso&ai ML || 14 rjficbv M\\ 17 sq. subscr. 
om. L || Cwnstantinup M || nostaris M || 18 xvi id. 
Octobr. M siS. bxrcopgicov Ath., firjvi bxrcofSgico Theod., 
om. Iul. || CflmstantinuTTfUe* oii. dii. bilisario M\\ xiv] iS' 
M \\ 21 inscr. negi nogvofioaxcbv Theod., Ath. g (ri]v 
neoi rcbv nogvofioaxcbv veagdv cit. Anon. B^ II p. 435), de 
lenonibus tollendis fylian. || 22 firjS' evi M || 24 iovana- 
vbs L || 33 inavog&coadfts&a L || 35 airiais] drr]- 
fiiais L 
III. 



1 rationem om. R || et om. R || 2 et ante rei add. vulg. 
fient] fuerit R V || omni] 10 (i. e. ideo) R || contigitur R 

3 nostrae indignationi vulg. || et add. vulg. || uolociter V 

4 nostra dignitate R al. || 5 expressis R || 7 aut om. R 

8 cum] eum V || 11 perceptionem V || 14 tuentem RV 
al. || sic] si F|| proprio R. Leg. sic propria? || estimantem 
RV al. || unoquoque] uno R\ 15 ita om. R || 16 custo- 
dientes Val. custodientibus R || 17 proponantur R || ciui- 
tatibus F|| 28 causavwfy. || ut] et /2 1 || 29 scribentur R l || 
31 a nostris] auris V 1 |'| 32 haec F|| 33 ihterpellationem 
jR' || nobis — impiarum (106, 1) suppl. V 2 in spat. vac. 

14 



Nov. XIV 



106 



DE LENONIBUS 



xaixr)v xrjv fuydXrjv dfiagxavofievoiv noXtv, xb ngdypta rum impiarum pro talibus ncgotiis in hac maxima 
oi nsgtsiSousv. Eyvcoptsv ydg xtvas t,r)v ftsv dxbneos, civitate commissis causam non despeximus. Agno- 
ix Ss aixtiov %aXsna>v xe xai fiefiiorjfievoov ngbcpaatv vimus enim quosdam vivere quidem illicite, ex causis 
savxols fitagcov ij-svgioxstv xsgScbv nsgtvooxsXv yag autcm crudelibus et odiosis occasionem sibimet ne- 
Xtogas xe xal xbnovs noXXois xal veas iXeetvds Se- 5 fandorum invenire lucrorum , et circuire provincias 
Xed^stv, ngoxetvoftevovs vnoSn/uaxd xe xai io&rjxd et loca plurima et iuvenculas miserandas decipere 
xtva, xai xovxots &rjqevetv avxds xai dyetv sis xr)v promittentes calciamenta et vestimeuta quaedam, et 
evSaifiova xavxrjv noXtv xai fystv xa&etgyfievas iv nis venari eas et deducere ad hanc felicissimam ci- 
xals savxtov xaxayioyais xai xgoyrjs aixals iXsetvr)s vitatem et habere constitutas in suis habitationibus 
fisxaStSbvat xai io&rjfiaxos, xai ivxsv&sv ixStSbvat 10 et cibum eis miserandum dare et vestem et deinceps 
ngbs doeXystav aixds xdis f3ovXo/ue'vots' xai ndvxa tradere ad luxuriam eas volentibus, et omnem quae- 
nogov u&mov ix xoi acbfiaxos aixcbv ngosytvbiievov stum miserabilem ex corpore earum accedentem lpsos 
aixoiis Xa/u.(3dvetv, xai noielo&at avyygacpds, cos ini accipere et celebrare conscriptiones , quia usque ad 
xgbvov, Sv aixots Sbgets, ngoseSgeioovot xr)v aas(3rj tempus, quod eis placuerit, observabunt impiam et 
xe xai dvoaiav xaixrjv aixols Xetxovgyiav nXrjgovaat' 15 SCelestam hanc functionem implentes; quasdam vero 
xivds Se aixcbv xai iyyvrjxds dnatxelv. cosxs xoaai- earum etiam fideiussores expetere. Et in tantum 
xrjv ysvscfrat xr)v xov ngdy/iaxos dtoniav, cos iv procedere illicitam actionem, ut omni paene in hac 
ndorj oxeSbv xrj fiaatXiSi xaixrj nbXsi xai iv xols regia civitate et in transmarinis eius locis et (quod 
negdftaotv aixrjs, xai xb Sr) %eigtaxov xai nXrjaiov deterius est) iuxta sacratissima loca et venerabiles 
xcbv iegcov xbnoiv xai xcbv oef3aofitcoxdxcov oixcov 20 domos tales sint habitationes , et causae sic impiae 
t«s xotaixas aixoXs slvat xaxaymyds' xai ngdy/iaxa et iniquae sub nostris temporibus praesumantur, ita 
ovxcos doefSrj xai nagdvo/ua ini xcbv rjfiexegoiv xoX- ut etiam quosdam miserantes earum et abducere a 
(tdafrat xgbvcov, disxs xai xtvas iXeovvxas aixds dva- tali operatione crebro volentes et ad legitimum de- 
oxrjoat xijs igyaoias xaixrjs noXXdxts jSovXrj&rjvat xai ducere matrimonium non sinerent. Quosdam autem 
ngbs vbftifiov dyeo&at awotxeotov, xovs Se oix iwti- 25 sic scelestos existere, ut puellas nec decimum agen- 
vat. iviovs Se ovxcos dvoaiovs xa&eaxdvat , oisxe tes annum ad periculosam deponerent corruptionem ; 
xbgas oiSi xbv Sexaexr) ayoioas ivtavxbv eis int- et quosdam aurum dantes non parvum vix inde red- 
xivSwov xaxdystv yfrogdv. disxe xai xtvas %gvoiov emisse miseras, et nuptiis copulasse castis. Esse 
Sbvxas ov ftexgtov fibXts ixei&ev il-covrjoaa&ai xds xa- etiam decies milies modos, quos nullus praevaleret 
Xamcbgovs xai ydftco awagfiboat acbcpgovt. xai xgb- 30 sermone comprehendere , cum ad infinitam crudeli- 
novs etvat ftvgiovs, ovs oix dv xts ioxiosts Xbycg ns- tatem perductum sit tale malum: ita ut primum 
gtXaf3siv, sis Sstvrjv dogtoxiav i&vex&evxos xov xot- quidem in ultimis partibus civitatis esset, nunc 
oixov xaxov, cbs ngbxegov fiiv iv iXaxioxots fiegeot autem et ipsa et quae circa eam sunt omnia plena 
xrjs nbXecos elvat, vvv Se alxrjv xe xai xd negi aixrjv talium sint malorum. Haec igitur dudum quidem 
anavxa fieaxd xcbv xotovxcov yevea&at xaxcov. Tavxa 35 aliquis nobis secrete denuntiavit, deinde etiam nuper 
xoiwv ngcbrjv fiev xts rjfiiv iv dnoggrjxcg ngosrjyyetXev, magnihcentissimi praetores a nobis talia requirere 
elxaxaikvayxos oi usyaXongeneaxaxot ngaixcoges nag' praecepti haec eadem ad nos retulerunt: moxque 
rjucbv xa xotavxa ava^rjxelv intxganevxes avxa xabxa audivimus et iudicavimus oportere deo huiusmodi 
eis rjfids fjyayov. dfia xe ow rjxoiaafiev xoixcov, cgrj- commendare causam et velociter liberare tali scelere 
&rjfiev xgij vat &ecg xrjv xotaixrjv avad"elvat ngdgtv 40 civitatem. 
xai &dxxov anaXXd£ai fivoovs xotoixov xrjv nbXtv. 
1 &eonit,ofiev xoivw ndvxas fiev, xad"' baov eiai 1 Sancimus igitur omnes quidem secundum quod 

bus, quae ex eiusmodi causis in hac magna urbe committuntur, eam rem non negleximus. Comperimus 
enim esse, qui cum improbe vivant, tum ex gravibus atque exosis causis occaswnem nefarii lucri sibi 
reperiant: nimirum circumire eos provincias et loca multa, ac miseras puellas inescare calceamentis et 
veslimento promissis, hisque venari eas et ad hanc felicem urbem deducere ac tenere inclusas in ipso- 
rum deversoriis et cibum tis miserum et vestem praebere indeque ad libidinem eas tradere cuivis volenti: 
atque omnem quaesium malum ex corpore illarum redeuntem tpsos accipere, et syngraphis factis cogere 
eas in tempus, quod ipsis placuerit, assiduo impium hoc et scelestum mmisterium sibi praestare; quosdam 
vero ab iltis etiam fideiussores exigere. Vnde tantam rei evasisse immanitatem , iit per totam fere hanc 
regiam urbem et in traiectibus eius, quodque pessimum est, etiam prope loca sacra et venerabiles aedes 
talia iis sint deversoria. Ac facinora tam impia et illicita nostris temporibus perpetrari, ut etiam cum 
quidam misericordia moti eas a tali quaestu nonnumquam removere et in legitimum matrimonium ducere 
vellent, illi non permitterent. Nonnullos vero adeo sceleratos extitisse, ut puellas ne decimum quidem 
agentes annum in stupra periculosa inducerent. Itaque quosdam pecunia non modica data aegre inde mi- 
seras illas redemisse et honestis nuptiis secum coniunxisse. Atque sescentos esse modos, quos haud facile 
quisquam oratione complecti possit, huiusmodi malo in immensum importune aucto: ut cum antea non esset 
nisi in exiguis partibus urbis, nunc et ipsa et quae circa eam sunt loca omnia plena sint eiusmodi malis. 
Haec quiaem prius nobis in secreto aliquis nuntiavit, deinde etiam nuper magnificentissimi praetores in talia 
inquirere a nobis iussi eadem haec aa nos rettulerunt. Nos igitur simulatgue haec audtvimus, deo hanc 
1 operam consecrandam et civitatem cito tali pesti liberandam esse existimavimus. Sancimus igitur, 



2 negteiSoftev M] negiScofiev L x nagiScofiev L 2 || 
t,rjv\ t,oj L* U ftsv om. L || axbnovs L* || 5 noXtois M || 
6 ia&rjxt L a || 8 fyet M\ 9 aixcbv L || 14 * ngoseSgei- 
oovot (ff)] ngoseSgeiovat ML || 15 aixolsom.g || \Sraixrj 
om. L || 21 aixols om. e II 23 aixovs L l || 24 xaixrjs] tali 
s | 2f> ov xois L l || 27 oexaexrj ML) Sexaxov Haloander 
(e)\ 29 xovs L' l| 33 iv iXaxioxots (iv eXexioxrjs L 1 )] in 
ultiniia (t. e. ioxdxots) 6" || 34 aixoiis xi L* || 35 * fieaxd 
(«■)] fiexa ML || 39 ovv] cov L || xovxcov om. L \ 40 XQV V(U 
L? || ava&rjvat L dvev&elvat (dvevfrrjvat M a ) M dvev 
&vvat Scrimger || 42 ftev om. L 

4 autem] aut V |] occasione V | sibiment /2* Q 5 eir- 
curu re R* |) 7 tq. et (om. V* 1 ) in his F|| 8 uenerari R f |l 



10 ei miserandum V* enumerandum? F 1 || 1 1 cas] eis V 
tradereas R a || 15 quosdam? R l || 16 etiam om. R % |i 

17 paene] pe» V x || in ante omni transposuit V 3 vulg. || 

18 ciuitate] ciui R 1 || 19 loca et miserabiles (et misera 
V 1 in ras.) V\\ 21 et om. iJF|| iniquae om. R 1 || 22 ut 
om. V 1 || ab R || 23 crebo R V 1 || legitimam F|| 24 quos- 
dam autem sic scelestos suppl. V* in spat. vac. || 27 re- 
dimisse R || 29 deoiensF|| mille vulg. || nullu» V 1 || prae- 
ualcret] ualet corr. R* || 30 scrmonem V 1 sermo V 3 vulg. || 
finitam R || credulitatem V 1 || 33 eam vulg.) ea R VT J 
omnia] loca s. v. add. R? || 34 sunt V | 34 sq. aliquis nobis 
quidem R || 36 praetoris V 1 || 37 praeceptis R l j| 37 mox 
quae audimusmus (sic) V || 39 sctlertj scde (i". e. se- 
cunde) R l 



DE LENONIBUS 



107 



Nov. XIV 



possint castitatem agere, quae etiam sola deo cum 
iiducia possibilis cst homuium animas praesentare. 
Quia vero plurima sunt humaua, cum arte et dolo 
et necessitate quaslibet ad talium luxuriam deduci 
5 omnibus prohibemus modis , et nulli fiduciam esse 
pascere meretricem et in domo habcrc mulieres aut 
publice prostituere ad luxuriam, et pro alio quodam 
negotio talia mercari, neque conscriptiones super 



Svvmoi, acocpQoavvrjv dysiv, rjxts xni ftbvrj &scb ftszu 
nnQQTjains Svvurrj xn&sarrjxEv dvd~Qcbncov napaarrj- 
aai \f>v%a£. ^EnEtSr) Ss noXXd ru dv&Qcontva, 10 yovv 
avv xtyvT) xai $6X01 xai dvdyxrj rtvds sie rotavrrjv 
daiXyetav dyso&ctt nnot xcoXvousv rQonotS' xai firj- 
Ssvi nuQQTjaiuv slvat noQvofioaxsiv xai in* oixrjfturos 
t%siv yvvuixas, r) xai Stjftoaiu nQoiardv in* uOsXysiu, 
r) avr uXXrjs rtvbs nQayftctrsias ru roiuvru iftno- 

Qsveofrni, firjSe avyyQuwds ini rovrar Xu[i(3dvsiv firjSi hoc percipere neque fideiussores exigere nec aliquid 
iyyvrjrus anairsiv /irjoe roiovrov n nQurrsiv bnsQ 10 tale agere, quod cogat miseras et iuvitas suam 

dvuyxd^Et rus rnXumojoovs xni uxovaus rrjv suvrdiv castitatem confundere, neque sperare quia licebit de 

aojipooavvrjv xuruio%vvsiv , ftrjSi iXni&iv ojs e^eart cetero eis vestium donatione aut ornamentorum for- 

■c 6 Xombv nvrolis iofrrjftdrcov Sbaet f) xai xoa/xiojv san aut alimenti decipere , ut etiam invitae susti- 

zvxbv r) rQocpais SsXsd&iv avzds sis rb xai dxovaus neant. Non enim permittimus quicquam fieri talc, 
nQosxnQtsQeiv. Ov yuQ avyxcoQovfisv ovS' bnovv yi- 15 sed etiam nunc omnia talia breviter competenti cura 

vso&ai zoiovxov dXXu xui vvv nnuvra ravra iv disposuimus, statuentes etiam reddi eis omnem quam 

ftouxei rijs noosTjxovarjs r)t-icoaufiev 3'eQunsius, nuQu- contigit cautionem occasione sceleris huius exponi; 

axevdaavres xui dvuSo&rjvnt. uvruis ndauv rjv szvxov et neque permisimus scelestos lenones, si quid de- 

dacpdXetav nQocpdaet rov rotovrov fivaovs ix&ifievut, derunt eis, hoc ab eis auferre: sed etiam ipsos le- 
xni ovSe awexcoQTjaaftev rovs dvoaiovs noQvo(3oaxovs, 20 nones iussimus extra hanc fieri felicissimam civi- 

ti n SeScbxnatv nvruis , zovzo nuQ^ uvrcov dcpeXi- tatem tamquam pestiferos et communes vastatores 

a&ut. IdXXd xcci avroiis rovs noQvofiooxovs e|<y rav- castitatis factos, et liberas ancillasque requirentes 

rrjs ysvsofrat rr)s svSuiftovos nuQExsXsvadfisd^u nb- et deducentes ad huiusmodi necessitatem et deci- 

Xsojs, ojs oXe&qwvs xai xotvovs Xvfiscbvus rr)s ococpQo- pientes et habentes educatas ad universam confu- 
avvrjs ytvofiivovs, xai iXsv&iQus rs xui &e q un a iv cts 2b sionem. Praeconamus itaque quia, si quis de cetero 

ptsQtsQya^ofiivovs xai xazdyovzns sis zrjv rotuvrrjv uv- praesumpserit invitam puellam sumere ct habere ad 

dyxrjv xui SsXsdt,ovras xai syjovras nuQarQsipofiivas necessitatem nutritam et fornicationis sibi deferen- 

sis ndaav aioxvvrjv. IlQouyoQEvofiEv Ss cbs, sX ns tem quaestum, hunc necesse est ab spectabilibus 

zov Xomov zoXurjostsv uxovanv xoqtjv Xaf3siv xai e'xstv praetoribus populi huius felicissimae civitatis com- 
nQos nvuyxrjs anozQecpofiivrjv zs xai ix noQvsias avzcp 30 prehensum omniuin novissima sustinere supplicia. 

nQosdyovaav noQovs, rovrov dvdyxrj nuQu rcov nsQt- Si enim pecuniarum eos furtorum et latrociniorum 

(SXinrcov nQutrcoQcov rov Srjfcov rrjs svSnijuovos rui- emendatores elegimus, quomodo non multo magis 

rrjs nbXscos awsxbfisvov rds nnacbv iaxurns vnofti- castitatis furtum et latrocinium eos cohercere per- 

vsiv notvds. si ydo rcov xorjfiurtxcov uixovs xXoncbv mittimus? Si quis autem patiatur in sua domo 
xui XrjaxEtcbv inavoQ&coxds nQovftaXXbfis&a, ncos ov 35 quendam lenonem et huiusmodi praepositum opera- 

noXXco fiuXXov xrjv xrjs ococpQoovvrjs xXonrjv xs xai tionis habere et haec denuntiata cognoscens non dc 

Xrjaxsiav avxois dnsXuvvstv icprjoofiev; Ei Se xai xts domo sua expulerit, sciat etiam decem librarum 

dvdoxotxo iv xcb euvxov otxco xtvd noQvofSoaxovvxa auri sustinere poenam et circa ipsam periclitaturum 

xai xotnvxrjs nQoiaxdfievov eQyaoias eystv xal /nrj ravxa habitationem. Si quis autem conscriptionem de ce- 

nQOSayysX&ivxa fia&cbv rrjs oixrjaecos nvrbv i^eXdaetev, 40 
iozco xni decem librarum auri vnoozrjabfievos notvrjv 
xui neQt uvzrjv xivSvvsvOcov rtjv oixrjaiv. Ei Ss xai 

ut omnes quantum possint pudicitiam colant, quae quidem sola deo hominum anirnas cum fiducia com- 
mendare possit. Quoniam vero humana sunt multa, certe ne quae arte et dolo et vi ad talem impudicitiam 
trakantur, omni modo prohibemus. Neque cuiquam licebit tenocinium exercere et in domo sua habere 
xnulieres vel etiam publice prostituere libidinis causa, aut alius nescio cuius negotiationis vice talia com- 
mercia contrahere, neque syngraphas eo nomine accipere neque fideiussores exigere neque ciusmodi quic- 
guam agere quo miserae et invilae suam pudicitiam polluere cogantur, neque sperare in posterum sibi 
ticere vesiimentorum vel forte etiam ornamcntorum datione vel alimentis eas ita inescare, ut eliam in- 
vitae perseverent. Neque enim permittimus, ut quicquam fiat tale: verum nunc quoque haec omnia breviter 
opportuno remedio imperlivimus , cum omnem quam huius probri nomine praestiterunt cautionem puellis 
illis reddeitdam curaremus ; ac ne id quidem concessimus , ut nefarii lenones , si quid illis dederunt, 
id ab iis auferrent. Immo ipsos lenones ex hac felici urbe discedere iussimus tamquam perniciosos 
homines et communes pudicitiae corruptores , qui tam liberas quam servas sollicitcnt et in eiusmodi 
necessitatem deducant atque inescent habeantque alumnas ad omnem iurpitudinem. Edicimus autem, 
si guis posthac ausus sit invitam pucllam capere et per vim habcre alenaam ct ex meretricio quaestum 
ipsi paraturam: ei a spectabilibus praetoribus plebis huius felicis urbis comprehenso extremas omnium 
poenas csse subeundas. Nam si illos pccuniariorum furtorum et rapinarum vindices instituimus , quidni 
multo niagis pudicitiac furtum et rapinas iis expellenda committamus? Quodsi quis cliam in domo sua 
sinat aliquem habere lenocinium exercentcm et ciusmodi quaeslum adminislrantcm , ac non his nun- 
tiatis et compertis eum domicUio expeUat, sciat se et decem librarum auri pocnam subiturum ct de ipso 
domicilio periclitaturum. Quodsi quis etiam posthac syngrapham hoc nomine accipere vcl fidciussorem 



2 Svvurbv L \\ 7 rj xai] xai om. B II 9 ini rovro L* || 
11 sctvrcbv LB]avrcbv M \\\4rvxsiv L \\ 17 naQaaxEvdoav- 
rcts L || 18 avrds L 1 nirds Z 2 || 19 rov rotovrov] huius 
s || ix&i/usvot B || 21 rovro* naQ uizbv L x || 23 nuQu- 
xeXsvOttfiE&u L || 25 ysvousvovs B || 27 uvaozQEcpofti- 
vovs B II 28 nQOSayoQEvoftsv M || 29 xoqtj L l || 33 na- 
ocbv del. L 2 || 35 nQOvfinXbfte&n B || 30 rrjv om. M || 
38 noQVofioaxbv B || 40 ttJs] ziov L || ctircbv it-rjXd- 
oeiev L II 41 decem libparum auri M, Sixa XtrQcbv (Xi- 
ZQcts L) xQvaiov M s. v., LB || vnoozrjobftsvov L a || not- 
vrjv vnoazrjabftsvos B || 42 xtvSvvsvcov Tj || xai oni. L 

2 possibile V 1 || 3 artem R l \\ 5 fidutiam esse pascere 
mere R s in ras. |j 7 ad] aut Fj| 10 inuitas] mutas R x \\ 



11 confundere] *fundcre V 1 || quia liccbit R 2 in ras. \\ 

12 ei V eius T \\ datione vulg. || armentorum R 1 || 13 ali- 
mentis T (Gr.) || ut] aut R 1 || mutae R 1 || 16 quam om. 
V 1 spat. vac. relieto || 17 contigit R] contingit VT con- 
tigeritvu^. || occasionem R^V 1 \\ 18 dcderint R || 20 hanc 
felicissimam ciuitatem ficri R || 21 uastores R || 26 inu- 
tam R || pulam .R 1 || ad om. V 1 1| 27 fornicationes R 1 || 
defercnte V\\ 30 omnium T] omnia V vulg., oranibus R \\ 
3 1 pccuniariorum vulg. || latrocinorum V || 32 elegimus 
suppl. F 2 in spat. vac. || 33 permittemus vulg. \\ 35 quan- 
dam R V || propositum R \\ 36 de domo R V 3 ] demo V 1 
domo V 2 || 37 expullerit R || etiam] et vulg. \\ 39 habi- 
tatione R x |J de cetero conscriptioncm V 



\V 



Nov. XIV 



108 



DE LENONIBUS 



rts ovyyga<pr)v rb Xotnbv ini rovrots roXftrjaete Xa- tero in talibus praesumpserit aut fuieiussorem acci- 

/3siv rj iyyvrjrrjy, Xarco firjSiv /uev btpeloe rrjs roi- pere, sciat uullam quidem se utililatem huiusmotli 

avrrjs 6'xcov iyyvrjs rjroi avyygatprjs. xai ydg b ftiv iy- fideiussionis aut couscriptionis habere. Etenim fide- 
yvrjrrje ivoype ovx 6'arat, rj Si ya ovyygatpr) navroime iussor quidem obligatus non erit, conscriptio vero 

dxvgos ftevel- xai avrbe, xa&dneg einbvres ey&rjftsv, 5 omuino mvalida mauebit; et ipse, sicut praediximus, 

rijv eie ro otbfta rtfioigiay vnoarrjoerat xai rrjs fte- in corpore supplicium sustiuebit et magna hac lon- 

ydXrjs ravrrjs ois noggatrdroj nbXeuis iJ-eXa&rjcerat. gissime civitate expelletur. Mulieres itaque caste 

Jds ydg Srj yvvaXxas acotpgoveiv ftiv BovXbfte&d re quidem vivere volumus et oranius, non autem in- 

xai svxbfte&a, utj firjv dxovaas eis daeXjrj /3tov xar- vitas ad luxuriosam vitam deduci nec impie agerc 

dyea&at ftrjSi aoef3siv dvayxd^ea&at. naoav yag nog- 10 cogi. Omniuo enim lenocinium et fieri prohibemus 

vof3oaxiav xai yivso&at xtoXvoftsv xai ysvoftivrjv xo- et factum punimus, praecipue quidem in hac fclicis- 

Xtt&ftev, Statpsgbvrtos ftev ini ravrrjs rrjs evSaifiovoe sima civitate et in eius circuitu, uihilominus autcm 

nbXeote xai iv rrj ravrrjs negtotxiSt, ovSiv Si rjr- et in locis foris positis omnibus, et quae ab initio 

rov xai iv rots kT-co rbnots anaot roXe re ii; dgxrjs uostrae sunt rcipublicae et quae nunc a domino deo 

rfjs rjfterigae ovat noXtrsiae roXe re vvy nagd rov 15 donata sunt nobis , et maxime in illis , eo quod dei 

Ssanorov &sov SeScogrjftivots rjfiiv xai ftdXtara ye iv dona, quae circa nostram fecit rempublicam, volu- 

ixeivots, Stbrt rde rov &eov Sargsds, as negi rrjv rjfts- mus conservari pura ab omni taU nccessitate, et 

rigav inotijaaro noXtrsiav, fiovXbfis&a tpvXarrea&at domini dei circa nos munere esse et permanere 

xa&agbs ndorjs rotavrrjs dvdyxrjs xai rrjs naga rov digna. Credimus enim in domino deo Ctiam ex hoc 
Ssanbrov Osov nsgi rjftds Soigsds slvai re xai Stafte- 20 nostro circa castitatem studio magnum fieri nostrae 
vstv &£ias. nsntarevxa/usv ydg eis rbv Ssanbrrjv reipublicae incrementum, deo nobis omnia prospera 
frebv xai ix ravrrjs rjftcbv rrje negi rrjv aoKpgoavvrjv per talia opera couterentc. 
anovSrjs fteyaXrjv eaead"at rrj rjfterigq noXtreiq ngos- 
0"rjXTjv, rov ■9'eov ndvra rjftXv aiata Std rcbv rotovratv 
nageyftftivov ngd}-sa)v. 25 

{'EniXoyos.y "Oneos dv ovv vftsis ngcbrot oi rjfte- (Epilogus.) Quatenus ergo vos primi nostri 

regot noXXrat rijs atbfgovos rjftoov anoXavaatre Sta- cives casta [a] nostra fruamini dispositione, propterea 
rvntoaeoos, Std rovro rtoSe rco &sicp xrjgvyptart xgio- hac pracdicatione sacra utimur. ut sciatis nostrum 
fte&a' onats dv eiSeirjre rrjv rjuerigav negi vuds circa vos studium (et) circa castitatcm atque pieta- 
anovSrjv xai rbv negi rrjv aio(pgoavvrjv re xai evai- 30 tem labores nostros , per quos in omuibus bonis 
ftetav nbvov rjixcbv, 8i* cov iv dnaotv aya&oXs tpvXax- custodiri nostrain rcmpublicam spcramus. 
&r'jaead'at rrjv rjftsrigav noXtreiav iXnit,Ofiev. 

Eygacpr] %b laoxviiov r(p Evdo^orax^ (xayi- Scriptum exemplar gloriosissimo magistro, in 
otq(}) [XExa rrjg TtaoaXXayfjg %avx7\g' quo adiectum est: 

"Oncos dv anaat ravra yivotro tpavegd roXs rrjv rjpte- 35 Ut ergo oninibus haec fiant manifesta in nostra 
rigav 6'xovat noXtreiav, rj roivw ar) vnsgoxr) rbvSe habitantibus republica, tua sublimitas hanc nostram 
rjftcbv SegafiivTj rbv vbftov iv dndarj rfj vnrjxbco Sta suscipions sacram legem, in omni dicione praeceptis 
ngosrayftdrcov oixeicov rovrov anaat tpavegbv xara- propriis eam uuiversis insinuet; (ut) non solum in 
artjadroi' cbs av ftfj ftbvov ini ravrrjs rrjs evSai/iovos 

ausus sit, sciat se nihil commodi cx eiusmodi fideiussione aut syngrapha percepturum esse. Namque nec 
/ideiussor erit obligatus et syngrapha plane irrita manebit: et ipse, sicut ante aiximus, corporis castigatio- 
ncm subibit et ex hac magna urbe quam longissime expelletur. Mulieres enim ut pudicae sint, et volumus 
et opiamus, neque vero ut invitae ad libiainosam vitam deducantur neque ut impie se gerere cogantur. 
Nam omnc lenocinium et ne fiat prohibemus et factum punimus, ac praecipue in hac felici urbe eiusque 
territorio, verum non minus etiam in locis extra eam omnibus tam quae ab initio nostrae sunt reipubhcae 
quam quae nunc a domino deo donata sunt nobis, et vel maxime in his, quoniam dei dona, quae in 
nostram contulit rempublicam , integra ab omni eiusmodi necessitate servari volumus et domini dei erga 
nos beneficio digna et esse et manere. Confidimus enim domino deo etiam ex hoc nostro de pudicilia 
studio magnum futurum esse reipublicae noslrae incrementum, cum deus fausta omnia nobis propter eius- 
modi actiones largiturus sit. 

Epilogus. Iam ut primi vos nostri cives pudica nostra consiitutione fruamini, ideo hoc sacro 
edicto utimur: quo cognoscatis nostrum crga vos studium et de pudicitia et pietate laborem, per quae in 
omni felicitate conservatum iri nostram rempublicam speramus. 

Scriplum est exemplar gloriosissimo magistro cum hac mutatione: 

Ut omnibus , qui in republica nostra habitant, haec manifesta fiant, tua summitas hac lege nostra 
accepta in omni dicione nostra propriis mandatis eam omnibus manifestam reddat: ut non solum in 



1 rtves B || roii Xotnov LB \\ roXftrjaetav XaftsXv rj 
iyyvrjrds, torcooav ftrjSiv bfpelos r. r. k'xovres iyyvfj- 
oeats B || 2 bweXos om. L || 3 s'xetv (e'xrjv L x ) L\\ ye 
om. B U 9 ftrj ftrjv om. L (ftrj pn.it ftiov inseruit L" 1 ) || 
dxovoaot L j| 11 xal yevoftevrjv xoXdtpftev om.L || 19 nd- 




rigav — 32 rrjv bis scr. (sed vftsrigav negi rjftas priore 
loco) M || 30 rbv] rrjv L |j 31 nbvcov L 1 || nbvov, St' 

2.. /„_ —..™.\ D II o« 1 _2„ 3 1_--„ '. „T 



ov (om. rjfttbv) B || 34 fterd rijs nagaXXayrjs ravrrjs] 
in quo adieotum eat p || 37 otxoftivrj L || rbv vb- 
uov\ sacnun legcm !»'. e. rbv &eXov vbftov) s 



1 fideiussores V \ * acceperit libri || 2 quidem nullam 
V\\ 4 obligatus non erit bis scr. R l || erit suppl. V 1 in 
spat. vac. || 7 ciuitatis /2' || expellitur R || 8 non] nos 
R a || 10 enim om. R l || 12 autem et] aut V || 13 et post 
omnibus om. V || tio nostrae sunt — uolumus (16) scr. 
R 2 in ras. 2 versuum || 15 dedicata sunt a (sic) nobis 
V || 17 puram ab omnious R || 18 *muDera libri || esse 
et] et om. R 1 | 21 cremcntum R l V* | 22 inferente F|| 
26 erga RVT || 27 a R X T ac V hao vulgo. Seclusi \\ 

28 praedicatione saera RV\ saora praedicatione vulg. || 

29 et addidi \\ 31 custodire V || 33 magistro add. V 1 in 
spat.vac. || 35 in nostram habitantibus rempublicam RV^ 
37 dictione R X V\ 38 ut add. vuIq. 



DE DEFENSORIBUS CIVITATUM 



109 



Nov. XV pr. 



noXeais, dXXd xai iv roXs h%co tpvXdrroi.ro ronois, rco 
Seanorr] rcbv bXoiv d"ecb avr^ dXXt]S rivbs evcoSias 
nQOSaybfievos. 

Dat. k. Dec. CP. Belisario v. c. cons. [a. 535.] 



hac felicissima civitate, sed etiam in provinciarum 
custodiatur locis, domiuo omnium deo pro alio quo- 
dam odore suavitatis oblata. 
Dat. k. Dec. CP. Belisario v. c. cons. 



IE 



XV. 



Coll. III tit. 2 



ITEPI T2N EKAIK2N. 



Imp. Iustinianus Aug. Iohanni pp.(II.) 

(IlQOoifiiov.) El fir] xrdrrov inavdyoifiev xai rb 
tpQorrio/ua rcbv ixSixcov eis ri]v itQOSrjxovaav rdgiv, 
ovSi avrrjs ert rr]S rcbv naXaicbv ovofiarcov svnoQrj- 
aofiev aXrj&eiaS. dXXoiS fiiv yctQ aXXa StSorai naQt\ 
rr)s naXaiorrjros ovbfiara arjfiavrixd oarpcbs rcov nQay- 
fiaraiv, rovri Se rb rcbv ixSixcov xad'aQcbs anotpaivei 
rb ri]v aQ%aibrr]ra rivas iniorrioai roXs nQctyfiaaiv, 
ol'neQ ix nctarjs avra rr)s aSixias exSix?']OOvoiv iXev- 
■cfeQa. roiyaQOvv xai Sid rovro rf] naroico tpcovr) Se- 
tpivacoQas avrobs xaXovftev, bncos av dnaXXdgaiev 
xaxcbv rovs aSixovfiivovs. Nvv Se Srj rovro rb rcbv 
ixSixcov noXv Sr) nenarrjftivov iariv iv noXXols rr)s 
r)fiere'Qas noXcreias fieQEOi xai ovrco xar anetpQovi](ii- 
vov, cos iv v/3qei fiaXXov ijneo ev rivi xeTa&ai asfivo- 
rrjri. roiyctQovv yivovrai fiev olvSqes atpavE~is, ras Si 
in^ avrdis ipr]tpovs oixrco fiaXXov rjnsQ iniXoyr) noQi- 
^ovOiv. ois yao ovx eari rQOtpi) xai (iios avraQxt]S, 
ovroi ras rcbv ixSixcov iQavitpfievoi %eiQorovias ini 
rovro naQiaai rb tpQovnafia, xai avr' aXXov rivbs 
naiyviov rats rcov aQ%bvrcov exxeivrat yvcbfiais. afie- 
Xei navovai re avrovs rjvixa av povXrj&eiev, r] ovSev 
rj OfiixQorara iyxaXioavrss, aXXovS re eis ri]v ixeivcov 
i/ufiif3d£ovoi rd§iv, ronorrjQrjrds Srj&ev dvrovs ixSixtov 



R DE DEFENSORIBUS CIVITA- 
TUM E. 

Imp. Iustinianus A. Iohanni pp. secundo. 

(Praefatio.) Nisi velociter revocemus curam de- 

lOfensorum per competens officium, nec ipsam ulterius 
antiquorum nominum habebimus veritatem. Aliis si- 
quidem alia data sunt ab antiquitate nomina signi- 
ficativa aperte rerum, hoc autem defensorum nomen 
pure demonstrat antiquitatem aliquos praeposuisse 

15rebus, quatenus ex omni eas iniustitia vindicarent 
liberas. Siquidem et propter hoc paterna voce de- 
fensores eos vocamus, quatenus eripiant malis in- 
iustitiam patientes. Nunc autem hoc defensorum 
valde conculcatum est (in> multis nostrae reipubli- 

20 cae partibus , et ita contemptum , ut in iniuria qui- 
dem potius quam in qualibet iaceat honestate. Si- 
quidem fiunt quidem viri obscuri, decreta vero super 
eis misericordia magis quam electione conficiuntur. 
Quibus enim non est victus et vita sufficiens, isti 

25 defensorum emendicantes ordinationem ad hanc ac- 
cedunt curam, et pro alio quodam lusu iudicum sub- 
iacent voluntatibus. Denique removent eos, quando 
voluerint, aut nihil aut parvissimum delinqueutes, et 
alios in illorum provehunt officium, quasi loci ser- 

30 vatores eos defensorum facieutes , et hoc in anno 



Noi 

4, 24. 



XV (= Coll. III tit. 2: gloss.) Graece extat in ML, cap. 1—6 in B 6, 18. 
Iulian. const. XXX. 



Epit. Theod. 15, Athanas. 



hac fetici urbe , secl eliam in locis externis custodiatur domino uuiversorum deo pro atiis odori- 
bus oblata. 



XV. 

DE DEFENSORIBUS. 

Imp. Iustinianus A. Iohanni praefeclo praetorio iterum. 

Praefatio. Nisi defensorum quoque munus in ordinem idoneum cito redigamus, ne ipsa quidem no- 
minum antiquorum veritas amplius praesto nobis erit. Etenim cum aliis atia ab antiquitate indita sunt nomina, 
quibus res dilucide significentur, tum hoc defensorum nomen manifesto demonsirat antiquitatem quosdam 
praefecisse rebus, qui eas ab omni iniuria liberas vindicarent. Itaque propter id ipsum eos patria lingua 
defensores vocamus, ut eos qui iniuria afficiuntur ex matis eripiant. Nunc vero ista defensorum condicio 
in multis reipublicae nostrae partibus admodum concutcata est et adeo contempta, ut in contumelia potius 
quam in dignitate atiqua ponatur. ltaque et obscuri homines fiunt defensores, et suffragia de ea re miseri- 
cordia potius quam electione parant. Nam quibus non est alimentum et victus sufficiens, illi defenso- 
rum electiones emendicantes ad hoc munus accedunt, et pro aiio nescio quo iusu voluntati praesidum 
proditi sunt. Nimirum hi et removent eos quando voluerint, aut nihil aut minima criminati, et alios in illo- 
rum locum substituunt, cum cos quldem vicarios defensorum reddant idque saepius per annum in plnribus 



1 tpvXdrrot rbnois M \\ 2 &ebv L 1 || 3 nooaaybue- 
vov L || 4 k. dec. M Ath., firjvi Sexefifioico Theod. (om. 
subscr. lul.) || Bilis. M \\ 6 nsQi ixSixcov Theod., inchx 
Athan. (p. CIV Heimb.) de defensoribus civitatum Iut. 
s || 8 imp. uustinianus . aug. (*. v. avyovaros) . iwannir 

prai n M imp. iu^tinianus tcoavvr] pp. L || 9 inaydyei- 
;tev xai rcb L || 1 1 * evnoQrjaofiev (an evnoQrjaaifiev 
df?)] evnoQi]aoiuEv ML habeoimus g || 13 sq. nQay/idrcov 
icbv r7jSe.ro Se rcov L || 17 narQcbco L [| Sstpivaooas 
Af || 19 Sv om. L || 24 in~" avrrjs L || 25 ovx] ovv ovx 
L || 28 exstvro L \\ 29 r) ovSev r)] ei L || 30 ixeivrjv L l 

1 etiam] et V \ 2 sq. quodammodo refuauitatis (re- 
fuanitatis V) R V || 3 oblata] constantinopoli add. V et 
in my. R 3 (pp. constantinopolitanis civibus nostris edd. 



nonn.) || 4 subscr. dedimus ex V, Bamb. II, Orielensi \\ 
CP.] Cap. V, capit. Oriel, om. Bamb. || Bilisario Bamb ., 
Bilisiario V Bisario Oriel. \\ uic. cons. V consuli Bamb. \\ 
6 De om. V 1 \\ 8 secundo RT s. V \\ 9 defensorum per] 
rum per suppl. V 2 in spat. vac. || 10 ipsam] ipsam in 
R 1 || 12 nomine V a || 13 aperta R \\ 14 praeposuisset 
R a || 15 undicarent libera V 1 || 16 siquidem] quidem 
R || 17 malis] malu R* a malis V 3 vulg. \\ 18 hoc om. 
V || defensorum] nomen s. v. add. RV 2 || 19 in add. 
vutg. || 20 partis R a || ut in] in om. RV l T l || 21 iac*at 
V 1 1| 22 fi*** V 1 fuerint V 3 || quidem uiri R uiri qui- 
dem vulg., quidem om. VT \\ super eis] supereris R x super 
eius V 1 || 24 et] in V \\ isto R l \\ 26 aliquo V 2 \\ luso 
R*T lus* F 1 || 27 uoluptatibus F|| 28 uoluerit R j nihil 
aut] nihil aliud V 1 || 29 loci quasi seruatores V |j loco 
R 1 1| 30 defensorum om. V 



Nov. XV pr. 1 



110 



DE DEFENSORIBUS 



noiovvree, xai tovto tov &rove noXXdxte ini nXeioatv frequenter in pluribus hominibus agcntes, ut et offi- 

nv&oojnoie 7iQnTTovTee' aiere xai ol T«|e<wT«t xai ciales et civitatum iudices et harum habitatores in 

oi Tiov nbXecov aQxovree xai ol t«i't«s oixovvTee iv novissimo contemptu defensorem habeant. Quae vero 

tff^rtTf^ xaTatpoovrjoet tov ixSixov ifxovot. Td Se Sr) aguntur ab eis ad instar non actorum sunt. Nisi 

TtQaTTOfieva naQ* avToie iv Xaco toTs dnodxTote ioTiv. 5 enim imperaverint provinciarum iudices , nequaquam 

ei yaQ pi) iniTa^aiev oi tcov inaQxicov aQxovTee, ovS' praesumunt quaedam gesta monumentorum conficere 

<iv ToXfiTjoaiiv Tiva nQa^tv vnouvrj/idTcov ovOTrjoa- apud semetipsos per omnia servientes eis defensores 

a&at na^' iavTole oi navTa SovXevovTee avToie ixSt- et illorum nutibus intendentes solis. Si vero quae- 

xot, Toie ixeivcov vev/iaot nQoei%ovTee fiovote. ei Se dam conficiantur, primum quidem etiam haec ve- 
Sr) xai Ttva nQax^eirj, nQcorov piv xai TavTa ntnQa- lOnumdant, deinde, cum nullum habeant archivum, in 

axovotv, inetTa cniSevoe bvToe aQxeiov , xa& y o t« quo gesta apud se reponant, deperit quod conficitur, 

noaTTOfteva 7r«o' crtwrols anorid^eTat, naQanbXXvTat et nequaquam invenies apud eos plurimorum tem- 

to nQaTTOfievov, xai ovx av evoote na^' avToie xt>°- porum poni monumentum ullum penitus, sed ad 

vcov nXetbvcov vnbfivtjfia navreXcoe oiSe &'v, dXX' eie heredes eorum aut alias successiones his monu- 
xXrjQovbfiove tb avrcov xai t«s aXXae StaSoxdeoi tov- 15mentis egentes gesta quaerunt, et horum quae qui- 

tcov Seoftevot tflTovat Ttt nenQay/iiva, xai tovtcov t« dem inveniunt, nulla fide sunt digna, alia vero etiam 

fiiv evQiaxovatv ovSefttae agta nioTecoe ovTa, t« Si pereunt et in tantuin cadunt, ut in similitudine non 

xai i^anbXXvTat, xai Staninjet tooovtov coe iv toco actorum sint. Nos igitur quoniam de iudicibus bene 

Tots firjSi yevofttj'ote elvat. Hfteie Toiwv, inetSrj t« disposuimus et maiorcs potestates eorum in genti- 
tcov ctQxbvTcov ei Sted^rjxafiev xai ftei^ove tb t«s int- 20 bus fecimus , et procul ab eis est inspectio civita- 

xQaTeiae avTcov iv Toie efrveotv inoii)aauev, xai noQ- tum , propterea credidimus oportere etiam de defen- 

QotTeQco ye avToie iaxt t« t^s tcov nbXecov inoyiae, soribus constituere. Fit enim sic congruentia utilis, 

Siti tovto cprj&rjftev ^^««^««^to tcov ixSixcov xa- si iudicum sumant ofticium civitatum defensores, et 

TttOTriaaa&ai. yevotTo yaQ av ovtco Tte ctQ/tovia xqv- provinciae praeses videbitur quidam iudex esse po- 
ott], eineQ oqxovtcov Xdftotev to&iv oi tcov nbXecov 25 tius iudicum et ex hoc honestior praecedentium 

txStxot, xai b Trje inaQxiae r)yovfievoe Soxoirj Tte «o- apparere; quanto enim quilibet praeest melioribus, 

Xcov elvat ftaXXov ctQxbvTcov xai tovttj aefivbreQoe tcov tanto maior ipse et honestior est. 
tftnQoa&ev tpaiveafrat. oaot yctQ av Tte ctQXOt xQetTTO- 
vcov, tooovtco juei^cov avToe xai aeftvoTeQoe ioTi. 

CAPUT I. 

Ticos ovv ixeivo nocoTov vofto&eTrjTeov, ojstc firj- 30 Interim illud prius sanciendum est, ut nulli omnium 
Sevi tcov navTcov elvat naQQrjaiav tt)v tov ixSixov sit licentia defeusoris ordinationera declinare, sed in- 
xetQOToviav dnco&eio&at , dXXa dftoijSaSbv anavTae vicem universi nobiliores civitatum habitatores hoc 
tovs aefjtvoriQove tcov nbXecov oixrjroQae tovttjv ai- ministerium eis adimpleant; hoc enim et prioribus 
t«Is ttjv XetTovQyiav ixnXrjQovv. tovto y<tQ Sfj xdv temporibus valuisse et in republica gestum didici- 
toIs eftnooa&ev xQovote xQaTeiv tb xai noXtTeveafrat 35 mus. Nulli , nec si lionoratus sit magnificentissimo- 
fiefia&rjxafiev. ovSevbe, ovS' dv ei TeTtfirjfiivoe e'irj rum illustrium dignitate, hoc declinare concedimus, 
tt) tcov fieyaXonQeneoTaTcov iXXovoTQicov d£iq, tovto nec si mililiam habeat honestam neque si proferat 
Stco&eia&at avyxcoQovftevov, ovS' dv ei aTQaTeiav e'xot privilegium suum ex divinis formis, vel si pragma- 
aeftvrjv, ovS dv ei ti nQotaxotTO nQovbfttov ix fteicov 
avTco Tvncov, xav ei nQayftaTtxoi xa&eOTrjxotev, ne- 40 

homitiibus faciant; adeo ut et cohortales et civitatum magistratus el earundem incolae summo contemptui 
defensorem habeant. Quae vero apud eos aguntur, pari loco atque non acta sunt: nisi enim praesides 
provinciarum imperaverint, ne auaebunt quidem acta documentorum apud se conficere defensores in omni- 
ous iis servientes, cum ad illorum nutus solos attendant. Quodsi quae etiam acta sint, primtim ea quo- 
que vendunt, deinde, cum nullttm sit archium in quo quae apud ipsos acta sunt reponantur, perit id quod 
actum est, nec apud eos reperias ullum omnino remotiorum temporum documentum ; sed qui his egent apud 
heredes eorum et reliquos successores acta conquirunt, et eorum alia reperiunt nulla fide digna, alia etiam 
deperierunt et ita interciderunt , ut eodem loco sint atque non acta. JVos igitur quoniam magistratuum 
rationes bene disposuimus , et maiores eorum potestates in provinciis effecimus , ut iam longius ab eis 
disiunqatur civitatum inspectio: propterea etiam defensorum res constituendas esse existimavimus. Sic 
enim opportunus fiat concentus , si magislratuum ordinem accipiant civitatum defensores , et praeses pro- 
vinciae videattir magistratuum potius magistratus esse atque eo honoratior prioribus; quanto enim quis- 
que amplioribus imperat, tanto maior ipse et honoratior est. 

L Interim igitur illtid primum sanciendum est, ut nemini ex omnibus defensoris electionem recu- 
sare liceat, sed alternis vicibus omnes urbium incolae honestiores hoc illis ministerium praestent. Id enim 
prioribus quoque temporibus valuisse et in tisu fuisse comperimus. Nec cuiquam, ne si illustrium 
quidem magnificentissimorum honoratus sit dignitate , id repudiare permittatur, nec magis si honesta 
militia fungatur neque si quod privilegium praetendat ex sacris ipsi sanctionibus , licet pragmaticae sint, 



3 oi tcov] oi om. M a || 5 Tots] ttjv L a || 7 ToXfirjaetev L || 
vnofivrjftaTcov — 10 noax^eirj om. L || 12 naQavroie 
L || 13 xQ vvov I J \ '5 tovtov L x || 16 T« prius om. L || 
1 8 ilanbXXvvTat L || 23 to] ; tco Tj \\ 27 tc7>v\ TOts £ j| 
2') tooovtov .peVlflv L || 32 diieijSaSbv M a || 36 — 39 leg. 
ott' dv — ovt' dv — ovt av? || 38 eia OTQaTiav 
e'xet M oi OTQaTeiav i'xet L || 39 ix tcov &eicov B J| 
40 xvnu> Tj % II 40 sq. netptXoTtftoiftivoi Tvnot, dXXdxaTa 
xvxXoi Tj (cf. e) 

1 ut] aut R* || et nm. RV 1 eo V 3 || 3 contemptu] 
comptum R 1 || 4 factorum V\\ *Nisi cnim] Si enim libri, 
Si enim non TierMus || 6 praesument /i* || quadam {alte- 
rum a in ra.i.) R \\ gesta] iegesta R a || 8 solis] solct R || 
9 hacc etiam V || 11 iesta R || 12 plurimorum V] plu- 



rimum RT plurium vulg. || 13 ullum] illum R 1 nullum 
R 2 || 14 aut ad alias 22 a in ras. || 15 agentes R 1 || quae- 
runt et horum] unt et horum scr. V 3 in ras. et spat. 
vac. || quidem quae V || 17 ut nec in sim. actorum sint 

F|| 21 credimus V vulg. || de om. R^VT \\ defensoribus 
72» defensoris V 1 defensores F 2 |j 22 fit V 2 in ras. || 
23 si] iuditii R 1 \\ sumat R 1 || defensores ect.} res et — 
defenso| v. 31 scr. R* in ras. 3 versuum || 24 quidem 

F a «( 2 ) || potis V 1 || 26 quislibet R || 30 Iterum, s. v. I. 
interim /?( 2 ) || sanciendum Heimbach] sciendum /i'6ri || 
nulli homini sit (silt pt.) silentia (licencia R* in mg.) 
R || 32 uniuersis nobilioribus RV 1 j| habitationes V x 
habitatoribus T || 33 misterum R 1 || eius K 2 || 37 milia 
^ 1 || habet F|| nec F|| 38 sq. formis ect.] mis — coilati 
suppl. V % in spat. vac. 



CJIVITATUM 



111 



Nov. XV 1-3 



<piXortftrjpiyov' dXXd xard xixXov rcbv oIxtjtoqcov rrjs tici sint collati; sed secundum circulum habitatori- 
nbXeojs, cov ris ian xal Xbyos, ravrrjv ixnXrjQovv- bus civitatis, quorum aliqua ratio est, hoc implenti- 
tcov, xai inetSdv 6 xvxXos navarjrat, naXiv inavtbv- bus, et dum circulus expletur, rursus revertentibus 
tcov eis to foovTiofia xai rfj noXei ttjv eiQTjpivrjv ad sollicitudiuem et civitati per praedictam curam mi- 
cpQovTiSa XeiTovQyovvTcov. cbsre tov iv exdarrj noXei 5 nistrantibus: ut in unaquaque civitate defensor iudex 
exSixov aQxovTa ftaXXov ij exSixov elvac Soxelv, wrjcpco potius quam defensor esse videatur, decreto quidem 
fiev aiiv oqxco yivofievov navTcov xotvfj tcov xara ttjv cum iureiurando factus omnium possessorum in illa ci- 
nbXtv ixeivrjv ovtcov xttjtoqwv, dXXd firj tcov iv- vitate consistentium, sed non in hac urbe degeutium; 
1 rav&a SiayovTcov ' oqxov Se nagixovra, cos anavra 1 iusiurandum vero praebens , quia omnia secun- 
ngbs tov vofiov xai to Sixatov nQa^ei [xocpfj], ftefiaiov- 10 dum legem et ius aget omnium communiter, con- 
fievov Si, xa&dneg rjfiels vvv cpafcev, ix nQosTa^ecos firmandus autem, sicut nuuc, ex praecepto gloriosis- 
rcbv ivSogordrcov Tjficbv indgxcov, eis Steriav Si dg- simorum nostrorum praef ectorum , in biennio vero 
yovra fibvrjv, xai navbfievov tov cpQovTiofiaTos. ovx administrans solo, et removendus a cura. Non ha- 
k'%ovTos aSeiav tov XafinQOTctTov ttjs inagxias dgxov- bente licentiam clarissimo provinciae iudice remo- 
tos naveiv avTov aXX\ ei' tc Soxoirj ngdrretv ovx 15 vendi eum, sed si quid videtur agere non recte, nun- 
oq&ov, firjvveiv eis tovs ivSogordrovs indgxovs, cbsrs tiare ad gloriosissimos praefectos, ut inde ei fiat 
ixei&ev avrco yevio&at rijv rov cpQOvriOfiaros anaX- curae privatio, unde etiam datur. 
Xayrjv, bfrev xai SiSorai. 

CAPUT II. 

MrjSejutas ovotjs naQQrjaias rco rr)v aQxrjv exovrt Nulla existente licentia administratori aut ipsis 

ij avrols rois ixSixots ronoTrjQrjras ixSixcov notelv ' 20 defensoribus vices agentes defensorum facere, sed 
aXXa xai rovro naatv avrdis anTjyoQevo&at TQonots. etiam hoc omnibus eis interdicimus modis. Sed ne- 
aXXa firjSe oixeiovs ronorrjQTjras iv rais nbXeat rovs que proprios vices agentes per civitates clarissimos 
XafinQordrovs aQxovras ixnifinetv nXijv avrcov rcbv iudices destinare nisi ipsos defensores, quos iudi- 
ixSixcov ' ovs rfjv rcov aQxovrcov rdgtv nXrjQovv iv cum officium complere in civitatibus volumus ; ipsos- 
rais nbXeat ftovXbfte&a , ctvrovs re iv anaotv intfii- 25 que in omnibus diligeutiam adhibere civitatibus, iu 
Xea&at rcbv nbXecov, iv als eiai. quibus sunt. 

CAPUT III. 

HQaTTea&ai re nagd rois ixSixots xai Sta&rjxcov ifi- Et agi apud defensores testamentorum insinua- 
cpaviaets xai Scopecbv xai ndv ei rt rcov rotovrcov iariv tiones et donationum et quidquid talium est monu- 

vnofivTjftdrcov XStov. ov Swaftivov rov XaftnQordrov mentorum proprium; non valente clarissimo provin- 
t^s inaQxias aQxovros xcoXvetv ro nQarrea&at ftiXXov 30 ciae iudice prohibere quod agendum est, aut prae- 

i) nQosrdrretv, cos ov fSovXotrb rt nQax&rjvat ij nQa^- cipere quia non velit aliquid agi aut actum non edi. 

S"ev fti) ixSo&Tjvat. oiSe yaQ rotovrov rtvbs avrcb Non enim huiusmodi alicuius ei omnino potestatem 

navreXcbs it-ovoiav SiSo/iev, rcbv droncordrojv elvat damus, absurdissimum aestimantes necessariis rebus 

vofttXovres nQayftara dvayxaia Staninretv rdis dv- cadere homines propter iudicum forte irrationabiles 
&Qcbnots Std rds rcbv aQxbvrcov Xaats dXbyovs oQftds 35 nutus atque praeceptiones : sed etiam agere, quae- 

re xai nQosrdgets. dXXd xai nQarretv, dneg dv ns cumque voluerit, et edere, et licet quod agitur 

povXrj&eirj, xai ixStSbvat, xdv ei rb nQarrbftevov dn- tangat provinciae praesidem aut quemlibet poten- 

toito rov rrjs inaQxias aQxovros rj rtvos rcbv Swa- tum, neque hoc prohibere. Oportet etenim sic agere 
rcbv, fitjSe rovro xco/.vetv Sel yaQ ovrco Stayiveafrat 

liberaliter collatum. Sed per orbem ineolae civitatis, quorum aliqua habenda est ratio, id ministerium prae- 
stent, et ubi orbis desierit, rursus ad idem munus revertantur, et civitati praedictam curam ministrent: ut cuius- 
que civitatis defensor magistratus magis quam defensor esse videatur, suffragiis omnium communibus cum 
1 iureiurando creandus qui in ea civitate una habitant possessorum, nec vero eorum qui hic degunt; ius- 
iurandum autem praestans . se secundum legem et ius omnia acturum esse ; atque confirmandus, sicut nos 
nunc dicimus, ex iussione gloriosissimorum nostrorum praefectorum, per bienmum autem solum ministrans 
ac tum munere removendus. Neque clarissimus praeses provinciae removendi eum potestatem habeat; 
sed si quid agere non recte videatur, ad gloriosissimos praefectos deferat: ut inde ei impoualur muneris 
abdicatio, unde id confertur. 

II. JSulla autem sit licentia ei qui magistratum gerit vel ipsis defensoribus , vicarios defensorum 
instituendi, sed hoc quoque omnibus modis its interdictum sit. Sed ne proprios quidem vicarios iu urbi- 
bus clarissimi praesides delegeut nisi ipsos defensores: quos magistratuum locum iu civilatibus obtinere 
volumus ipsosque in omnibus prospicere civitatibus, in quibus sunt. 

III. Atque apud defensores et testamentorum agi insinuationes et donationum et omne quidquid 
instrumentorum eius^nodi proprium est: ut nequeal clarlssimus praeses provinciae impedire id quod ageu- 
dum est, aut denuntiare nolle se agi aliquid sive actum edi. Neque enim eiusmodi rei poleslalem ullo 
modo ei concedimus , rem absurdissimam esse rati negotia necessaria deficere homines propler incon- 
sultos forte magistratuum impetus et iussiones. Verum et agant quaecumque quis voluerit et edant, ac 
licet ia quod agitur praesidem provinciae vel aliquem ex poteutioribus langat, ne hoc quidem impedimento sit. 



5 rbv M\ rrjs L || 7 xotvfj om. e (cf. ad 10) || 8 oi- 
xrjroQcov L 2 || rcov] rijv L 1 || 10 xotvfj M, om. LB 
omnium communiter (cf. ad 7) s ( fusius Athanasius: 
bftvvrcoaav Se oi ngbs tovto fteXXovres naQtivai rb 
(pQbvnafta, cos navra nQa^ovatv rd Xva treXovvra 
rals nbXeatv, nQOS rbv vbftov xai rb Sixatov f3Xc'- 
novres: unde suspiceris excidisse quaedam ante xoivrj, 
velut XvaneXovvra ndat.s. t. q.) \\ 11 rjueXs et cpaftev 
om. e || 12 vndgxcov M || Se om. B \\ 13 ftbvov? M a || 
16 vnaQXOvs MLB || 21 dnrjyoQevea&at L \\ 22 oixias 
M || 25 intfteXeiad~ai B || 26 eiaiv LB || 29 vnoftvrjafid- 
roiv L || 31 oi om. LB \\ 35 evXoyovs L x 

l collati] s. v. 1. codicilli R || habitationibua V l |j 
2 ratione RV X || 4 solicitationem R l || 5 in om. R l || 



6 defensus V 1 \\ decreto] decetero V 1 || 7 factis R 1 facto 
VT || illi R l || 10 *aget] agat RT agat et V vulo. || 
13 deministrans id 1 || 15 uideatur vulg. \\ 15 sq. ad glorio- 
sissimos nuntiare F || 16 fiant V\\ 19 ipsis aut V \\ 20 de- 
fensores facere R l || 21 haec V \\ eis — proprios suppl. 
V* in spat. vac. \\ modis om. R l , add. R' 1 in mg. Leg. 
interdici modis? || 22 proprias R- vulg. \\ 24 copulare 
R 1 1| 27 defensiones R l \\ 28 *talium] aliud libri || 30 iu- 
dice] pro iudice V 1 \\ percipere R 2 V l || 32 alicui. ei 
V || onini R 1 1| 34 cedere R VT al. \\ 35 nutus RVT ( c al. 
motus' Accursii gl. in V) motus vulg. || 36 uoluerint 
et cedere V\\ 37 praesidet V a || potentum ect.] tentum — 
112, 7 quaedam mo| in ras. 5 versuum scr. R 2 || 38 enim 
RT l " 



NOV. XV 3 — 5 112 DE DEFENSORIBUS 

rcwe ini rcbv aq%cov r) nvoe Svvdpecoe bvrae, ov% eos qui in administrationibus sunt aut in qualibet 

coere xtoXvetv nvd yivea&at xar' avrcov nqdgtv, dXX* potestate, non ut probibeant quaedam fieri contra 

ovrcoe aueunrov rbv eavrcov naqi%ea&at rqonov, toe se gesta, sed ita inculpabilem suum praebeant mo- 

uTjSevl oiSovai xatqbv rrje xar' aircov /cefirpecoe. xal dum, ut nulli detur tempus querimoniarum advereus 

eXre ivSrjfioir) raie nbXeatv aq%cov eXre ptrj , firj xcoXv- 5 eos. Et sive adfuerit civitatibus iudex sive non, ne- 

ia&co rte nqarreiv xal naqa rdie ixSixote nvd vno- quaquam prohibeatur quispiam agere apud defen- 

nvrjfiara icp ole av f3ovXoiTo, nXijv ixeivcov fiovcov, sores quaedam monumenta in quibuscumque volu- 

baa Sixaioooaiae Seirat xai avrrjs rrje rcov aqypvrcov erit, praeter illa sola, quae iurisdictione egent et ex 

av&evriae rjqrrjrat. ipsa mdicum auctoritate pendent. 

1 "Enetra xai roie rde Srj/uoaiae eienqdgeie e%ovat 10 1 Deinde eos qui et publicas exactiones habent ci- 
rove rcov nbXecov ixSixovs ndatv inafivvetv rqbnote, vitatum defensoribus omnibus modis auxiliari; et si 
xdv et Siot nqowdaet rrjs rcov dyvcoftbvcov avvreXcbv opus fuerit occasione contemptus contumacium tri- 
dnovoiae vnofivrjftara nqdgat, xai rovro noteia&at butariorum monumenta conficere, et hoc fieri velo- 
nqo&ificos, xdv ei naqayevia&at xal rove dxooftovv- citer, et interesse, ut inornate agentes videant, et 
rae iSeiv xal avroie rovrote fiaqrvqrjoat, xdv ei Srj- 15 his ipsis testimonium perhibere, vel publicum remo- 
ftortxbv navaat &bqvplov, xai dnXcos rrjv rcov dq%bv- vere tumultum: et absolute iudicum obtinere ordi- 
riov ini%etv rdgtv, xai ftdXtara orav dncbat. rove nem, et maxime quando absunt. Et ofticiales pro- 
re ragecbrae rove int%toqiove, 61 xard rr\v nbXtv eiaiv vinciae, quicumque in civitate sunt illa in qua de- 
ixeivrjv xafr* r]v b exStxbe ianv, vnaxobetv avrco xai fensor est, oboedire illi et adiuvare: ut absentibus 
porj&eiv, coexe dnbvrcov rcov r)yovftivcov rcbv i&vcbv 20 praesidibus gentium nihil videatur deesse civitatibus 
firjSev Soxeiv iXXeinetv raie nbXeat rr)e ixeivcov naqov- sub illorum praesentia. Ex provinciali autem officio 
aiae. 3 Ex Se rr)s int%toqiov rdgecos e%etv xai ra%v- habere et exceptorem eis ministrantem et duos offi- 
yqdfov avrois vnovqyovvra xai Svo raj-ecbrae, ol rd ciales, qui ea quae ab eis decernuntur adimpleant. 
naq 1 avrcbv xprjcpttpfieva nXrjqcoaovat. 

2 Jtxd^etv re raie Sixate dndaate rais %qrjfiartxais 25 2 Et iudicare in causis omnibus pecuniariis usque 
fii%qt %qvacbv rqtaxoaicov ov Swaftivcov rcov vnore- ad aureos trecentos: non valentibus nostris sub- 
Xcbv eXxetv rove avrcbv inev&vvove naqd role Xaju- iectis trahere sibimet obligatos apud clarissimos pro- 
nqoxdrote rcbv inaq%tcbv dq%ovotv, eXneq eXaco rr]e vinciarum iudices, si usque ad praedictam trecento- 
eiqrjfiivrje rcbv rqtaxoaicov vofttajudrcov noabxrjroe rj rum solidorum quantitatem lis consistat. 

Sixrj xafreorrjxot. 30 

CAPUT IV. 
*AXXd ftrjSe St avrb rovro rove Stcoxovrae nXeio- Sed neque pro hoc ipso actores amplius aestimare 
voe dnortftda&at rrjv Sixrjv, Xva awrqiipcoot rovs ei- litem, ut conterant reos et non civitatis defensori, 
ifwofiivovs xai ftrj rcq rrjs nbXecos ixSixcq, dXXd rcq sed provinciae deferant iudici. Sed si quid tale 
xrjs %oiqas nqoeaydyotev dq%ovxt. dXX* eX xt xoiovxo egerint et sententia manifestet minorem litem esse 
nqdj-atev xai r} yrjcpos Seigetev iXdxxova xrjv Sixrjv 35 trecentorum aureorum et studio auctam, ut apud 
elvat rcov rqtaxoaicov %qvocbv xai igenixrjSee rjv^Jj- provinciae iudicem et non civitatis defensorem exa- 
ad"at Std xb^naqd rcq rrjs inaq%ias dq%ovxt, dXXd ftrj nunaretur, solum actorem omni litis subdi dispendio. 
xcq rrjs nbXecos ixSixcq xare^eraa&rjvat , ptbvov rbv 
ifdyofxa rrj ndorj rrjs Sixr/s vnopJdXXeafrat ^rj/uiq. 

CAPUT V. 
Kai ftrjv xai rde naqd rcbv ixSixcov ixxX/jrove in* 40 Et a defensoribus appellationes ad ipsos ferri iudi- 
avrois cpiqeofrai rovs dq%ovras. Ei Si n nqd^atev ces. Si vero egerint aliquid iniuriosum circa defen- 

Oportet enim ita vivant ii qui in magistratibus vel dignitate aliqua sunt, non ut prohibeant acta ad- 
versus se fieri, sed potius adeo integros suos praestent mores, ut nemini dent occasionem de ipsis con- 
querendi. Atque sive in civitatibus degit magistratus sive non; nemo impediatur quominus apud aefensores 
quoque instrumenta quaedam de quibuscumque voluerit con/iciat, praeter ea sola, quae iunsdictione egent 

1 et ab ipsa magistratuum auctoritate pendent. Beinde etiam iis, qui publicas exactiones habent , de- 
fensores civitatum omnibus modis auxiltum ferant, et si oporteat eos ingratorum subditorum contumaciae 
causa monumenta conftcere, hoc quoque alacriter faciant , et si adesse ac videre eos, qui indecore agunt, 
et his ipsis testimonium dare, et si popularem tumultum sedare: et omnino magistratuum locum obtineant 
ac maxime quando absint. Offtciales quoque provinciae, qui in civitate illa sunt , in qua defensor est, 
ipsi oboediant praesloque sint, ut absentibus provinciarum praesidibus nihil videantur carere civitates 
illorum praesentia. Ex provinciali autem officio habeant et exceptorem sibi ministrantem et duos offt- 

2 ciales, qui ea, quae ab ipsis decernuntur, exequantur. ludicent quoque in causis omnibus pecuniariis 
usque ad aureos trecentos; nec liceat subditis reos suos ad clarissimos praesides provinciarum trahere, 
si intra dictam quantitatem trecentorum aureorum lis consistat. 

IV. Nec vero propter id ipsum actores litem pluris aestiment, ut reos affligant neque ad defen- 
sorem civitatis, sed ad praesidem provinciae adducant. Sed si tale quid fecerint, et sententia ostenderit 
litem trecentis aureis minorem esse et consulto auctam, ut apud praesidem provinciae neque vero apud 
defensorem civitatis examinaretur, solus actor toli litis damno subiciatur. 

V. Enimvero appellationes a defensoribus ad ipsos praesides deferantur. Si quam autem in- 



1 sq. rove ini — yiveairat om. L || 3 rbv\ rtbv L \\ 
4 xaxd avrcbv M || 5 eXxe fiij\ eXxe ftiSe L || xoXveafrat 
L l || 6 riL || xai om. g || 7 ptbvov L || 10 roie — i'%ovai\ 
xove — i'%ovrae B Q 12 xdv\ xai xdv LB || nqocpa*** 
B c \\h rovrove M\l& dnXcbs LBe] c om. M^2l rr]e\ 
ini rrje Haloander (cf. e) || 27 rove vn avrtbv dvev- 
&vr<ove L l rove vn avrbv vnevfrvvove L 2 || rtbv Xctft- 
nqordrcov rtov L || naqd rovs XaunqordTove r. i. dq- 
%ovrae Haloander || 31 nXeiovae B c || 34 eX rot rot- 
ovtov L || 35 Seil-et L Sbl-eiev B || 40 ixSixtov ixxXrj- 
rovs\ ixSixove B c 

4 quaerimoniarum tempus R fj 8 iurisdictionis R l nus- 



dictioneF|| gent R l || 10 cos qui et RV\ et his qui vulg. |J 
actiones R a \\ 11 defensores vulg. || auxiliari etsi opus 
om. V 1 , add. V" 1 in mg. || 12 *contumatiae (contumatia 
F 1 ) libri || 14 interesse ut] ut interesse V || inornate 
(ornate/J 1 ) RVT\ inordinate vulg. || 15 his om. V\ per- 
hibere] al. prohibert i2 2 mg. || 18 quicumque] et qua- 
cumque V || in qua — illi suppl. V % in spat. vac. || 
22 habere et] et om. RT || 25 iudicare in cau|re in 
causis R a || 27 sibimentfl 1 1| 28 usque] «sque V 1 1| 29 lis 
constat et 32 ut conterant suppi V 2 in spat. vac. || 
34 egerit V || manifestat V a || 36 iudicem vulg.] iudices 
RVT || 37 actoreF auctorem R B 41 egerit V\ 41 sq. def- 
fensores eo& oltitiales R l offitiales defensores V 1 



CIVITATUM 



113 



Nov. XV 5. 6 



vPqigtixov rteQl rovs ixSixovs oi Tat-ecorai, TrjvixavTa sores officiales, tunc provinciarum praesides ulcisci 

tovs tojv inaoxuav rjyovfidvovs afivvsiv xai acotpQovi- et castigare officiales. Licentiam enim damus de- 

"Cfiiv tovs raieojTas. aSeiav ya.Q SiSofiev toIs ixSi- fensoribus, si hoc neglexerint gentium praesides, 

xois, ei tovtov Qq&vfirjaaiev oi tojv i&vcov rjyovfievoi, sedi tuae eminentiae haec nuntiare , ut inde detur 

toj d-Qovcp ttjs ofjs vneQoxrjs TavTa nQosayyiXXetv, ojsts 5 auxilium eis et vindicta competens: et revera defen- 

avTod-ev SiSood-ai fiorj&eiav airoXs xal ixSixrjaiv TiQe- sores eos esse contra delinquentes , habentes iudi- 

novaav, xal toXs aXrj&eiais ixSixovs avTovs elvai xaTa ciariae [claritatis] honestatis imitationem. 

tcov aftaoTavovTOJv, §'%ovTas aQXtxrjs OsfivOTrjTOS fii- 
nrjfia. 

1 Kav si StansasZv ovuftairj nbXscos ixSixov, ev^vslOl Et si cadere contigerit civitatis defensorem, mox 
i<p' Htsqov tpeQeo&at Trjv yrjpov xbv ix tov xixXov ad alium ferri decretum, qui ex circulo vocatur, 
xaXovfievov, fiera tojv efuiQoo&ev eiorjftiveov oqxojv, cum dudum dicto iureiurando, et suscipere quidem 

■xai exeod-ai fiiv evfrus rrjs fQovriSos. ttjv Se yrjpov mox curam, decretum vero nuntiari et conhrmari 
firjvveo&at, xai xvQovo&ai Ttaoa ttjs arjs vneQoxys' xal a tuo culmine; et nequaquam defensoribus vices 
firjSenoTe toZs ixSixois TonoTrjQrjTrjv fiiv, xa&ansQ ei- I5agentes, sicut praediximus, dari, ne rursus priori 
novTss effrrjfiev, SiSoo&ai, iva fir) naXiv rfj nQoo&ev confusioni demus quasi rationabilem occasionem. 

ara^iq Stofiev Srjfrev evXoyov atpOQftfjv. 

2 IJQosTa^eis Se notrjoda&co r) ar) vnsQoxr) xad"" exd- 2 Praecepta vero faciat tua eminentia per unam- 
ottjv inaQxiav, ojstb iv tois noXeatv oixrjfia ti Srj- quamque provinciam, ut in civitatibus habitatio quae- 
fibaiov dfOQto&rjvai , xad^ o itQosr)xbv iart tovs ix- 20 dam publica distribuatur, in qua conveniens est de- 
Sixovs t« vTtofivrjfiaTa d7torid , ead , ai , 7tQof3aXXofievov fensores monumenta recondere, eligendo quodam in 
rivbs x«t« x^ oav i os Tr)v tovtojv &-ei <pvXaxr)v Ssts provincia qui horum habeat custodiam: quatenus in- 
dStdffroQa fieveiv ai)Ta xai Q-aTTov evQioxeo&at TtaQa corrupta maneant haec et velociter inveniantur a re- 
tiov ijzi£r]TovvTcoi>, xai elvai rt TtaQ 7 avTols aQxeiov, quirentibus, et sit apud eos archivum, et quod hac- 
xai to fiixQi vvv d/iaQTrj&ev iv rais noXeoiv inavoQ- 25 tenus praetermissum est in civitatibus emendetur. 

frovv. 

CAPUT VI. 

"Oti Si xai oi exStxot tiov nbXstov navToicos dfit- Quia vero etiam defensores civitatum extra omne 
a&ot yevr)oovTou, xai ineQ tcov nQosTayfiaTtov avTcbv, commodum fient, et pro decretis eorum, si quidem 
ei fiiv ai nbXsts ftei&vs ehv, riooaQes ftbvoi So&r)- civitates maiores (sunt), quattuor solummodo dabun- 
aovrat xQvaoi tiq StxaoTrjQiqj Tr)s ar)s vneQoxrjs, ei Si 30 tur aurei foro tuae sublimitatis , si vero minores, 
iXiiTTovs, TQeis, r)Srj toZs rjfteTeQots StaTiTaxTai vbfiots. tres, sicut iam dudum nostris constitutum est legi- 
ei Si Ttvas atTrjoeis e'xovat Srjfiooias, xai avrds xard bus. Si vero quaedam salaria habent publica, etiam 
to ovvrj&es XrjyovTat. haec secundum consuetudinem percipient. 

1 ^AxQodoovTai ye ftr)v xai tojv iXatpQoreQtov iyxXrj- 1 Audient quoque leviora crimina et castigationi 
fiaTtov, xai ocotpQoviafiio nQosrjxovTt nagaStbaovaf 35 competenti tradent, et eos, qui maioribus criminibus 
xai tovs ini rots fiei%oatv iyxXrjfiaotv aXtaxofievovs capiuntur, detrudent in carcerem et mittent ad pro- 
(pQovQrjaovat xal dvanifivjovai nQos tov t^s inaQ^ias vinciae praesidem. Sic enim fruitur civitas una- 
rjyovfievov. ovtoj yaQ anoXavaet xal nbXts exdoTrj quaeque cura iudiciali, et omnis gens sub maiori 
cpQovriSos aQxtxijs, xai to ovfinav Kfrvos inb fteitpvt constituta iudice maiorem sentiet providentiam ; et 
TeTayfievov cIqxovti ueit,ovos aia&rjasTat nQovoias ' 40 recidentur plurimae iudicum curae , cum civitatum 
xai vnoTefiovvTai noXXd tojv uqxixcov tpQovTiStov oi defensores in semetipsis eas imponunt et levigant 
tojv nbXetov exStxot, eis eavTovs Tavra fisTaTtd"ivTes, praesidum, quas pro omnibus habent, sollicitmiines, 
xai intxovtpiaovoi toZs aQxovot t«s vneQ tojv oXojv ipsi particulariter removentes ea, quae vim patienti- 

fteQtftvaS, avToi ra xaxd fieoos navovTes xai Ta tcov 

iuriam inferant defensoribus officiales , tunc provijiciarum praesides auxilio sint et castigent officiales. 
Nam si noc neglexerint praesides provinciarum , veniam damus defensoribus sedi tuac sublimitatis id 
denuntiandi , ut inde illis auxilium et vindicta conveniens praestetur, ac re vera defensores ipsi sint ad- 

1 versus delinquentes , magistratuum gravitatem imitantes. Quodsi deficere contigerit defensorem civi- 
tatis , stalim ad alterum feratur decretum, qui ex ordine vocetur, cum iureiurando supra dicto, et statim 
qiddem munus capessat, decretum vero nuntietur et confirmetur a tua sublimitate: neve umquam defensori- 
bus vicarius, sicuti antea diximus, detur, ne rursus priori perturbationi speciosam sane demus occasionem. 

2 Praecepta autem det sublimitas tua per singulas provincias, ut in civitatibus aedificium aliquod publi- 
cum destinetur, ubi conveniat defensores acta recondere ; et designetur aliquis ex provincia, qui eorum 
custodiam habeat: ut incorrupta ea maneant celeriterque reperiantur ab iis qui ea requirunt, et sit apud 
eos aliquod archium, atque quod usque adeo peccatum est m civitatibus emendetur. 

VI. Ceterum defensores quoque civitatum nullo omnino pretio instituendos, et pro decretis eorum, si 
quidem urbes maiores sint, quattuor aureos solos, sin minores, tres aureos iudicio tuae sublimitatis dandos 
esse iam nostris legibus constitutum est. Quodsi quas annonas publicas habent, eas quoque secundum con- 
1 suetudinem accipient. At cognoscent etiam de levioribus criminibus eaque castigationi convenienti 
tradent ; et in maioribus criminibus deprehensos custodient et ad provinciae praesidem remittent. Ita 
enim et urbs unaquaeque fruetur cura magistratus et tota provincia sub maiore magistraiu constituta 
maiorem experietur providentiam: ac multa de magistratuum negotiis praecident civitatum defensores 
cum ea in se transferant, et sublevabunt magistratibus curas quas hi pro universis habent, cum ipsi singula 



4 Qafrvfirjaetev L \\ 12 eiQrjftivov oqxov L || 15 ftr)Se- 
notnoTe L || 16 Tr)v nQoa&ev drai-iav L || 18 noirioaTto 
LB II 31 r)Sr]] xai r)Srj LB sicut iam dudum s || rjftsrs- 
oats L || vbuots] Nov. VIII p. 88, 27 || 32 Srj/iooiovS 
B || 37 avansftnovoi B || Trjs om. L || 41 vnsQreuovv- 
T«t L Ij 42 avrovs M \\ 4-3 intxovcpCCpvoi B || rcov oXcov] 
Xbycov L 

3 haec neglexerit V || 4 sedi RT] sedis V vulg. || emi- 

nentie V 2 in spat. vac. || 6 eos bi.i scr. Ii 1 || iuditiari R 1 \\ 

7 honestam V et honestatis vulg. Seclusi claritatis || 

inmitationem R || 10 contingerit R contigit F|| 11 allium 

III. 



22 || deferri vulg. || 12 dudum] dum R 1 || quidem] quid 
V )| 16 quasi] al. est quamlibet Ac(cursii gl.) V mg. \\ 
21 recedere R x || 22 habeat in custodiam R 1 custodiam 
habeat V || 23 inueniatur R V 1 \\ 27 etiam] et V || 29 sunt 
add. vulg. || 3 1 sicut om. vulg. || 32 quadamiJ 1 || habeant 
R || et F|| 33 secundum hacc R a || 34 audiant jK 1 || casti- 
gatione RVT \\ 35 tradent R] ***deret V 1 traderet F 2 
contradent vulg. || eos] osjR" |j 36 carcere F|| ad] in R x || 
37 praesidet V a \\ sic] si R x \\ fruetur vulg. || unaquaque 
R V || 39 sentiatF sentiet* R x || 40 recidenter R a || 41 in 
om. R !| 43 particu****f R x \\ remouenturiJ'7 11 || eam ^ 1 

15 



Nov. XV 6; ep. 



114 



DE DEFENSORIBUS CIYITATUM 



uStxovuevmv »J rmv apiipta firjrovvrmv StaXvovree xai 
oeiivovs , xa&a noXXdxts etgrjrat, rove iv rale dgxdie 
bvrae dnocpaivovree. Ei oi xai dyvm/uovoZvro nagd 
rtvmv oi Srjpbotot cpbgot, rove rmv i&vcbv r/yovftevove 
roie ixSixote intrdrretv rde xard rcbv ayvm/iovovv- 
rmv eisnqdt-ete, 'iva xai xara rovro avioZe fiorj&oZev. 
Ei Se rie ixSixov nagd ravra yevotro %eigorovia, 
jj nagatrdirb ne rrjv rov ixSixov ngofloXrjv in av- 
rov iovaav e'ire d^icd/uaroe e'irs orgareiae e'irs ngovo- 



bus inferuntur, aut dubitationes solventes, et hone- 
stos, sicut saepe dictuui est, eos qui in administra- 
tionibus sunt demonstrantes. Si vero etiam deti- 
neantur ab aliquibus publicae functiones, gentium 
5 praesides defensoribus imperabunt contra detenta- 
tores exactiones, ut et secundum hoc eos adiuvcnt. 
Si qua vero defensoris praeter haec fiat ordinatio, 
aut renuerit aliquis defensoris officium in semet 
ipsum veniens, sive dignitatis sive militiae sive pri- 

(iiov eire eregoy rtvbe ngopdoet, obroe 'iorco quinque 10 vilegii sive alterius cuiuspiam occasione, iste quin- 
ibrarum auri vnoxeifisvoe noivjj, xai ovrcoe fisrd rrjv que librarum auri subiectus poenae etiam sic post 
ravrrje kxnatv eie s'gya rrje nolecoe ngoxcogovaav dv- eius exactionem ad opera civitatis prohcientem coga- 
ayxao&rjoerai, rb rov ixSixov Siavvoai cpgbvnofia. tur defensoris implere sollicitudinem. Convenit enim 
ngoerjxet ydg exaorov rcov aeftvoreqmv XetrovqyeZv unumquemqUe nobilium semper functionem agere ci- 
raie nbXeatv ale oixei, xai ravrrjv avraie dnortvvv- 15 vitatum quas inhabitant, et hanc eis conferrc habi- 
vat rrje oixrjaeme rrjv d/uoif3rjv. tationis repensationem. 

CEniXoyoe.) Td roiwv nagaardvra rj/uiv xai (Epilogus.) Quae igitur placuerunt nobis et per 
Sid rovSe rov &eioy SrjXovtteva vbptov r) or) vnego%r) hanc sacram insinuata sunt legem, tua sublimitas 
iv raie inaqxiate cov dg%ei notfjaat cpavegd Sid ngoe- in provinciis quibus praeest facere manifesta per 
rayfidrojv oixeicov ansvodrm , bnme dv ytvcbaxoiev 20 programmata propria studeat , quatenus agnoscant 
dnavree, bn xai rcbv fieyiorcov xai rcbv fteaotv xai omnes, quia et maximorum et mediocrium et par- 
rcbv Ofitxgordrcov rjftZv fteXet, xai ovSev iort rotovrov vulorum nobis cura est, et nihil est tale quod a 
oneg e!-co r*cbv rjueregcov cpqovriScov nowv/ue&a. fisqoe nostra sollicitudine removemus. Partem vero faciat 
Ss noirjodo&a) rj ar) vneqoyr] rdbv oixeicov nqoerdl-ecov tua eminentia suorum praeceptorum , ut ex hoc iam 
rb ivrev&ev rjSrj rove rcov i&vbiv i)yov/uevove naqa- 25 gentium praesides praeparent secundum unamquam- 
axevdaat xa&' exdorrjv nbXtv rovs ev vnoXrjxpecoe que civitatem eos qui bonae opinionis sunt nominari 
e%ovrae bvofiaa&rjvat ixSixove xard rbv xbxXov, cbe defensores secundum circulum, sicut dictum est, et 
eiqrjrat, xai ipr)<povs yevea&at xotvds ued"' bqxcov in decreta fieri communia cum iureiurando in eis ha- 
avrois xai dnoyqafrjvat rbv eiqrjfievov xvxXov, xal bito, et describere praedictum circulum, et ita per 
ovrco xard Stexiav vnetstevai rb tpqbvnofta rovs i(p- 30 biennium subintrare curam eos qui subsecuntur, et 
c|^s, xai eXneq Stanioot ne i^ airdiv, Sreqov dvrets- si ceciderit quispiam ex eis, alium introduci: semper 
dyea&ar dei fiev^rrjs wrjfov fied-^ bqxov ytvofxevrjs, quidem decreto cum iureiurando faciendo, ipsoque, 
avrov Se, i)vixa dv fieiXot rov cpqovriafiaros dvre%e- dum futurus fuerit curam suscipere, detinitum ius- 
a&at, rbv cbqtofcevov bqxov vniypvros , xai rijs nqo- iurandum subeunte, et electione eius facienda a deo 
fioXrjs avrob ytvofievrjs naqd re rov &eoftXeardrov 35 amabili episcopo et venerabili clero et aliis in civi- 
intoxbnov xai rov evayovs xXrjqov xai robv dXXcov tate opinioni studentibus. Quod etiam nunc moj 
rcbv xard ri)v nbXtv vnoXrjyecos dvre%ofievcov. bneq fieri convenit, omnibus, sicut dictum est, secundum 
xai vvv ei&vs yevio&at nqosrjxet, ndvrcov, cos eiqrj- hanc nostram generalem procedentibus legem. Nunc 
rat, xard rbvSe rjfiobv rov yevtxbv nqoibvrmv vbfiov. autem existentes defensores, si quidem placiti vide- 
rove Se viv bvrae ixSixove, si /uev aqearoi cpaveiev , 40 antur, etiam ipsos inscribi circulo et biennio com- 
xai alrove iyyqacprjvat ro} x-vxXco xai Steriav nXrjqdb- plere curam, et si quidem iam biennium in ea cura 
aat rb pqbvrto/ua. xai ei fiev ijSrj Stsriav ini rov habent, removeri defensoris sollicitudine, nisi tameu 
cpqovriofiaros i'x,ovot, navaaofrat rfje rov ixSixov cpqov- 
riSoe, nXijv ei fir) /SovXotvro xotvrj vjrjcpm e^ea&at av~ 

oisq. Huius loci argumentum adumbrant Paratitla ad Athanas. tit. 1 p. 26 Heim^. 

dirimant et eorum qui iniuria afficiuntur aut qui ius postulant, causas decidant et graves esse, sicuti sae- 
pius diximus, eos, qui potestates habent, demonstrent. Quodsi a quibusdam publica tributa segnius prae- 
stentur, praesides provmciarum defensoribus imperent exactiones contra contumaces, ut hac quoque in re 
ipsos aaiuvent. Quodsi quae adversus haec fiat creatio defensoris, sive quis defensoris designationcm 
ad se delatam seu dignitatis seu militiae seu privilegii seu alius nescio cuius rei nomine recuset, is 
sciat se poenae quinque librarum auri subiectum iri, atque ita post eius solutionem in opera civitalis 
provehenda cessuram coactum iri defensoris rnunere perfangi. Decet enim unumquemque honestiorum 
virorum munera praestare civitatibus, quas habitat, et hanc iis rependere pro habitattone remuneratiouem. 
Epilogus. Quae igitur nobis placuerunt et per hanc sacram legem declarata sunt, tua sublitnitas 
in provinciis quibus praeest nota reddere per propria praecepta studeat, ut intellegant omnes, et maxima 
et mediocria et minima nobis cordi esse nec quicquam esse eiusmodi, quod a curis nostris alienum perhi- 
beamus. Atque in numero propriorum praeceptorum tua sublimitas id quoque referat, ut hinc iam prae- 
sides provinciarum in unaquaque civitate eos qui bona fruuntur existimatione, aefensores per orbem, uti 
dictum est, nominandos curent, et suffragia de iis communia ferenda cum iureiurando, et quem diximus 
orbem describendum , ut ita per biennium deinceps se excepturi munus subeant, et si quis ex iis deficiat, 
alter pro eo substituatur. Quippe suffragia semper cum iureiurando fiant , ipse vero , ubi munus stiscep- 
lurus sit, iusiurandum definitum praestet: et designatio eius fiat et a deo carissimo episcopo et religioso 
clero et reliquis, qui in civitate existimationem curant. Quod quidem nunc quoque statim fieri decet, 
cum omnia, uti diclum est, secundum hanc nostram generalem legem processura sint. Qui vero nunc sunl 
defensores, siquidem probati appareant, ipsi quoque orditii inserantur, et per biennium munus exequantur. 
Et si quidem uim biennium in co munere transegerint, a cura defensoris liberentur, tiisi quem forte commmii 



3 dnotpaiveo&ai M || dyvouovoZv L || 4 oi rmv nb- 
lecov Srjfibotoi fbqot B || 5 roZe] xai roZe B \\ 8 rov ix- 
Sixov naqaravra yevot nqoploXrjv L a \ 10 'iorm om. s \ 
quinque librarum auri (s. v. nevre Xtrqcov) M nevra 
itrgdiv vgvoiov B nevrctt Xirgae %qvaov L || 14 Sxaara 
L |f 19 otd nqoorayftdrmv] per programmata e || 22 afti- 
axordrmv (sic) rjumv L \\ fieXXet ML || 25 na^aaxevd- 
aet L H 28 fte&oqxov Tj || 33 ftiXXet L || 40 agearoi e 
Jlaloander] dgiaioi ML || 42 ei M] r) L 

2 saepc] pe V || aflministratoribua R a || 4 alibus R a || 



6 exactiones] ficri add. V 3 || ut et secundum R vulo.] 
secundum ut V | 7 defensionis R X T || 8 retinuerit K 1 
remouerit R l || 9 priuilegiis R l V || 11 etiam] et R> || 
12 exactionem] occasionem R || operam RV\\ ciuitati pro- 
ficiscentem R || 14 unumquinque V x || functione F 1 || 
15 inhabitat vulg. || 17 placuerint R \\ 20 programata 
RV U 22 nobis om. V || 23 remouemur V \\ 24 praecep- 
torum suorum R || 26 opinio«*sit R* || 32 faciendo 
ipso quoque (que corr. V a ) dum futurus suppl. V 2 in 
spat. vac. || 33 iussurando R || 34 et om. R \\ 38 procen- 
tibus R x H 42 tamen] tin V 



DE MENSURA ORDINANDORUM 



115 



Nov. XVI pr. 



rbv eis erepav Steriav rr/s avrrjs inirrjSevoecoe' ei Si 
ovnco rrjv Steriav inXrjpcooav, dgtoi Se waivotvro rov 
xotvoJvrjOai rco xixXto , nXrjpovv rbv Xeino/ievov %pb- 
vov, ftr/Sevci Se nepatrepco rovrov rde nbXetS ixStxeiv, 
dXXd fti/pi rovrov ftbvov 'iarao&ai rov %pbvov' nXr/v 
si fir) rb xoivbv rr/e nbXecos avrtXeyovros ovSevbs 
entvjrjwiarjrat avrbv. xai rovrov Si ytvoftevov erepav 
Sieriav dvrtXaftfidvea&at rov wpovria/taros xai ndv- 
rwe airb xarari&ea&at, xai rbre ndXtv yiveo&at, 
brav avrbe avrbv b xvxXoe eie ravrrjv dyayot rrjv rdj-tv ' 
wsre fir) rr) avve%eia xai rco StrjvexeX rov wpovriofia- 
, ros xai rqj xard rtva /ir/xavr/v avrb x«^^ , ixaarov 
dvaveovv yiveo&ai rtatv dnepavrov rrjv eiprjftevrjv Stoi- 
xrjatv. Tovrcov dnavraiv xparovvrojv eis rov anavra 
Xpbvov, inetSrjnep fterd rtdarjs avrd anovSrjS re xai 
dypvnviae xai rrje npbe rbv frebv avvrovias egevpo- 
fiev re xai rois rjfierepots vnrjxbots xexapio/ue&a. 

Dat. [xvi.] id. Aug. Constantinopoli Belisario v. c. 
cons. [«• 



voluerint communi decreto teueri eum biennio eo- 
dem officio. Si vero nondum biennium impleverunt, 
digni vero videntur communicare circulum, impleant 
reliquum tempus: ultra quod nullus civitatem de- 
5 fendat, sed usque ad hoc solum stet tempus, nisi 
cuncta civitas reluctante nullo elegerit eum; et boc 
facto alio biennio suscipiat sollicitudinem et modis 
omnibus deponatur, et tuuc rursus fiat, quando ipse 
eum circulus ad hunc adduxerit ordinem : ne frequen- 

lOtia et continuatione curae et per quandam machina- 
tionem illo semper renovando fiat aliquibus infinita 
praedicta gubernatio. His omnibus valituris in omne 
tempus, quoniam cum toto haec studio et vigilantia 
et domini intuitu adinvenimus et nostris subiectis 

15 coutulimus. 



535.] 



Dat. idibus Aug. CP. Belisario v. c. cons. 









XVI. 



Coll. III tit. 3 



R DE MENSURA ORDINANDORUM 
CLERICORUM R. 



Imp. Iustinianus Aug. Anthimo sanctissimo et bea- 
tissimo archiepiscopo et universali patriarchae. 



I? 20 

IIEPI TOY TOY2 KAHPIK0Y2 
EH ETEPA2 EKKAH2IA2 ME- 
TATI0E28AI EI2 ETEPAN EI2 
TON T2N EA AEHI0NT2N 2TA- 
TOYTON APIOMON. 25 

'O avrbe fiaatkevs AvfrifiaJ ro} d~etordroj xai fiaxaptco 
rdroj dpxtentaxbnqj xai oixov/nevtxqt narptdpxrj. 

(llpooifiiov.) Nbfiov Hvayxos eypdrpaftev nepi rov (Praefatio.) Legem nuper scripsimus de men- 
fitrpov rojv xeiQorovtav xai rov /urj nposrjxetv ixxe%v- sura ordinationum, et ut non competeret effusas eas 
fievas avrds elvat firjre ini r?js dytojrdrrjs fteydlrje ix- 30 esse neque in sanctissima maiore ecclesia felicissi- 
xXrjaiae rrje evSaifiovoe ravrrje nbXems firjre iv raTs mae huius urbis neque in aliis : quam etiam firmam 

Nov. XVI (= Coll. III tit. 3: gloss.) Graece extat in ML, A (tit. 3), prooem. et c. 1 in B 3, 3, 1, Nomoc. d 
XIV lit. 1, 26. — Epit. Theod. 16, Athanas. 1, 10 (inde Coll. const. ecci. 3, 1, 10; cf. Nomoc. XIV tit. 1, 26. 30). 
Iuiian. const. XII. 

suffragio in alterum quoque biennium idem officium sustinere velint. Sin biennium nondum impleverint, 
digni autem appareant qui ordinis eius participes sint, compleant tempus quod rcliquum est; nemo vero 
ultra hoc urbes defendat, sed usque ad hoc solum tempus perstet: nisi forte commune civitatis nemine 
contradicente eum denuo elegerit. Quod si fiat , per alterum biennium munus capessat ac deinde utique 
deponat, et tum demum rursus instituatur, ubi ipse eum ordo iterum ad locum illum deduxerit: ne continua- 
tione et perpetuitate muneris et eo quod idem per artes quasdam in singidis renovatur administratio quam 
diximus quibusdam fiat infinita. Atque haec omnia valeant in omne tempus, quoniam cum omni studio et 
lucubratione et erga deum contentione ea et excogitavimus et nostris subditis largiti sumus. 



XVI. 

UTCLERICIEXALTERA ECCLESIA TRANSFERANTUR IN ALTERAM 
AD STATUTUM DEFICIENTIUM NUMERUM. 

ldem Augusius Anthimo sanctissimo et beatissimo archiepiscopo et patriarchae universali. 

Praefatio. Legem nuper scripsi?nus de modo ordinationum , et quam non conveniat eas effusas 
esse neque in sanctissima magna ecclesia huius felicis urbis neque in reliquis: quam quidem legem ct 



\ irepav om.g || inaperepojL || 7 yevofievov L || 8 ndv- 
ras M || 9 avrb xarari&eo&at Ms] avrbv dwiorao&at L || 
11 xai om. L\\ 17 ixaptadfie&a L || 18 xvi id. Aug. M 
tS' avyovar. Ath. ixrjvi avyovorcp Theod. (om. subscr.Iul.) \\ 
constantinoRos. bilisario us M |j 21 sq. rubricam om. A, 
nepi xata£ifioJv xXrjotxcbv Theod. |) 23 eis ire'pav om. B\\ 
24 iXXeinbvroJv LB (cf. 116, 31)] iXXtnbvrojv M Ath. (in 
ruhrica, in contextu idem, dvri rojv iXXetnbvroJv xXrjpt- 
xdiv) || orarovrov ML\ ararovrojv B Ath. (Xetnovros rov 
orarovrov dpt&fiov Theod, in contcxtu) \\ 26 sq. avrwxpa- 
rojq iovortvtavbs avyovoros intwavico toj aytojrdroj 
xal fiaxaoiojraroj dpxtentoxoncp rr/s fSaOtXiSos nbXeoJS 
xal oixovftevtxcp narptaQXJl A II Av&ifccp Ath.] Idv&e/uiq) 
ML (cf. ad s). Vid. nov. XLII || rto d^etordrqj — narpt- 



dpx\]\ intoxbnqj KoJvoravrivovnbXeojs Ath. || 27 int- 
oxbnco L || 28 No/iov] est nov. III || 29 x si P ororov f l£VOJV 
A J| 30 avrds] rde xetporoviae A || 31 ravrrjs] xai flaoi- 
XlSos A || iv] nobs A 

1 eum (om. R 1 ) in biennio R eum biennio in vula. || 
3 videantur vulg. || communicari R 2 || circulum R* V] 
circulo R 2 T vulg. \\ 6 elegerit] egerit R* || 9 adduxit V || 
11 illo V] illud R vulg. || renouandol uan suppl. V 2 \\ ali- 
quid V || 12 ualituris] turis suppl.V* \\ 13 hoc R 2 V 2 
valg. || 1 8 subscr. dat. idibus Aug. C. Bilisario uiro clar. 
Bamb. II, om. RVT al. || 26 Anthimo Escorial.] Antimo 
T Anthymio V Anthemio R vulg. || 27 episcopo R \\ 
29 competerent V || 30 sauotissimam maiorem eccle- 
siam V 

15* 



Nov. XVI 1; ep. 



116 



DE MENSURA ORDINANDORUM 



aXXcus' ov Sfj xai xvqiov slvat xal xQarslv xard nd- esse et valere secundum omnem suam volumus vir- 

aav rfjv avrov naQaxsXsvbfis&a Svva/uv. 'EnstSfj Si tutem. Quia vero inteutio nobis est adbreviare qui- 

axonbs rjfilv eanv sie ro avarslXat fiiv rds x*tQoro- dem ordinationes , hinc autem sanctissimae maiori 

viae, ivrsvd~ev Ss rfj dyimrarrj ftsydXrj ixxXrjaia rb ecclesiae excellentem expensam ad mediocrem quan- 

v7tsQf3dXXov rfjs Sanavrjs sie fierQiov n xai tpoorjrbv 5 dam atque portabilem statuere quantitatem, quatenus 

nsQtarfjoai noabv, bncos dv rb nXfj&os airfj rcov Sa- multitudo ei expensarum minuatur , propter noc om- 

navrjftartov iXarrco&eirj , Sid rovro ndaav neQivo- nem circumeuntes viam et ad praesentem legem ve- 

arovvres bSbv xai ini rbv naQovra vbfiov iXrjXixra- nimus, nibil quidem aliter existeute priore, sed ex 

ftev, oiSsv fiev dXXotorsQov bvra rov nQorsQov, dXX' eius procedente voluntate, adhuc autem amplius 

ix rfje airfjs oQfiojftsvov nQoaiQeaecoe, ert Se fidXXov 10 sanctissimae niaiori ecclesiae prodesse valentem. 
rf)v dyicorarrjv fteydXrjv ixxXrjaiav bvfjaat Svvdfievov. 

CAPUT I. 

&eani%ofiev yaQ, etnsQ ev nOt rtov dyttordrtov ix- Sancimus enim, si in quibusdam sanctissimarum 

xXrjattdv, tov avrfj f) dyitordrrj fieydXrj ixxXrjoia rfjv ecclesiarum, quarum ipsa sanctissima maior ecclesia 
Sioixrjotv xai rde Sandvas etXero, ovfifiairj nQeofJv- gubernationem et expensas suscepit, contigerit pres- 
reQov f} Stdxovov f) dvayviborrjv r) xpaXrrjv reXevrfj- 1 5 byterum aut diaconum aut lectorem aut cantorem 
aat, fifj SrsQov ev&ie egcofrev insisdyso&at, dXXd mori, non alium mox extrinsecus introduci, sed con- 
axonsiv, nbaov iari rrjvtxavra rb fierQov rcov ixelas siderare, quanta est tunc mensura ibidem ministran- 
XstrovQyovvrtov evXaj3eordrtov xXrjQixtbv. Kai ei fiev tium reverentissimorum clericorum. Et si quidem 
ovnto rb rcov xXrjQtxibv fjXarrcbd-rj fisrQov, aXX' ert nondum clericorum minuta mensura est, sed adhuc 
nXeovd&voiv oaov nQos rb dvco&sv coQiafisvov xai rb 20abundant, quantum ad id quod superius definivi- 
xaXovfisvov ararovrov, urjSsfiiav yivsa&at dvr' avrov mus et eum qui vocatur statutus, nullam fieri pro 
ystQoroviav, fisvQts dv o dot&fibs eis eavrbv dnoxara- eo ordinationem, donec numerus in semet ipso resti- 
arairj. Ei Se rjXdrrcorat rb nXfj&os, cosre dvdyxrjv tuatur. Si vero deminuta multitudo est, ut necessi- 
elvai Std rb /ifj iXXeTyai rb orarovrov SreQov dvri tas sit, ne desit statutus, alium pro moriente intro- 
rov rsXsvrrjaavros slsax&fjvai xXrjQixov, oxonsiv rfjv 25 duci clericum , considerare beatitudinem tuam , si 
fiaxaQibrrjra rfjv afjv, n ns iariv iv rals dXXats quis est in aliis ecclesiis citra sanctissimam maiorem 
exxXrjaiats raXs na^d rfjv dytcordrrjv ftsydXrjv ixxXrj- ecclesiam ex abundanti eiusdem ordinis clericus, et 
oiav nsQirrbs rov avrov rdyfiaros xXrjQtxbs, xdxei&ev exinde restituere alium, et non novam facere ordi- 
dvrixafriardv Srsoov, dXXd /ufj vsav notsto&at rfjv nationem. Sic enim, dum ex eo, quod plus est, 
XstQoroviav. Ovrco yaQ ix rov neQtrrevovros dei rov 30 semper hoc , quod defuit , impletur , bona et deo 
iXXeinovros dvanXrjQovfievov f) xaXfj re xai dsofiXfjs amabilis imponitur causae mensura, et sic sanctis- 
intrsfrfjosrat rco nQayftart ovfifierQla, xdvrev&ev f) sima maior ecclesia paulatim debitis liberabitur. 
dytcordrrj usydXrj sxxXrjaia xard fttxQov rcov bcpXrjftd' Alioquin si quod defuit quidem compleatur intro- 
rcov dnaXXayfjasrat. insirotye si rb fiev ivSeov ava- ductionibus extraneis, quod vero plus est non minu- 
nXrjQoiro rais inetsaytoyais rais egco&ev, rb Se ne- 35 atur, et plurimum et indefinitum transiet tempus, 
otrrevov fifj jueioiro, noXvs re xai dnsQavros SteXsv- donoc omnc quod plus est minuatur. 
aerat xQ° v0S t ^ 015 dnav rb neQirrevov iXarrco&eirj. 

('EniXoyoe.) 'H roiwv ofj fiaxaQtbrrjs rd Std rfjv (Epilogus.) Tuaigitur beatitudo ea, quae propter 
rcov dyttordrcov ixxXrjotcov cbfsXetav sixbrcos fjfiiv sanctissimarum ecclesiarum utilitatem recte nobis 

ratam esse et omni vi sna valere iubemus. Quoniam vero propositum nobis est, ut ordinationes con- 
trahamus atque inde sanctissimae magnae ecclesiae nimium sumptum ad moderatam quandam et tolera- 
bilcm redigamus quantitatem, quo multitudo sumptuum ei minuatur: propterea omnem circumeuntcx 
viam etiam ad praesentem legem pervenimus , haudquaquam illam diversam a priore , sed ex eodem con 
silio ortam, quaeque vel plus prodesse sanctissimae magnae ecclesiae possit. 

I. Sancimus enim, si in sanctissimis ecclesiis quiuusdam, quarum administrationem et impensas haec 
sanctissima magna ecclesia suscepit, acciddt ut presbyter vel diaconus vel lector vel cantor moriatur, ne 
statim alter extrinsecus introducatur, sed spectetur, quantus tunc sit numerus religiosorum qui ibi mini- 
strant clericorum. Et si quidem clericorum numerus nondum sit deminutus , sed adhuc reaundet quan- 
tum ad modum a principio definitum et statutum quod vocatur: nulla fiat in eius locum ordinatio ante- 
quam numerus ipse reshtutus sit. Si vero multitudo deminuta sit, ita ut necesse sit, ne deficiat statutum, 
alterum loco defuncti introduci clericum, videat beatitudo tua, num quis sit in reliquis ecclesiis praeter 
sanctissimam magn,am ecclesiam supervacaneus eiusdem ordinis clericus , et illinc atterum substituat, nec 
vero nova fiat ordinatio. Ita enim , cum ex eo quod redundat semper id quod deficit suppleatur, el 
pulchra et deo grata rei impertietur congruentia: atque inde sanclisstma magna ecclesia paulatim debitis 
liberabitur: alioqui si id quod deest extraneis introductis suppleatur, quod autem redundat non minuatur, 
longum et infinitum tempus transibit% donec omne quod redundat immmutum sit. 

Epilogus. Tua igitur beatitudo, quae propter sanctissimarum ecclesiarum utilitatem merito nobis 

1 secundum] set? V 1 || suam om. V \\ 2 nobis intcntio 
R U 3 hinc] huic (huc R 1 ) RVT || 5 *statuere] statum 
quaerere R VT || 6 ei multitudo R || 7 circumeuntem R a . 
circumeuntes suppl. V 2 in ras. || 8 nihil quidem] quod 
nihil V || existentem et 9 procedentem vulg. || priores et ex 
eius procendente V R 12 maior sanctissima R || 17 de- 
monstrantium R || 1 fi 1 et si — clericorum om. V ', add. 
V* in mg. || 19 mensura est] est mensura est R l || 20 id 
quod] hoc R a || 21 statutus VR"} statuitur R a (i. nu- 
merus R* s. v.) || pro eo fieri V || 22 numeremus V 1 || 
in semet Beckius] et in remedio RV l in remedio V 2 
vulg. || ipso] 1 priore V* in mg. || 24 sit] est sit V 1 
status V || 27 ecclesiam om. R || habundantiaiusdem V a 
30 seper R || defluit V j| deo] ideo R l || 31 amalis R 
32 palatim R l V l II 33 aliquin R l || quod R vulg.} quid 
FT|| quidem] quod V\\ 34 plus] pl» V x || minuarum R a \\ 
35 et plurimum R] ct om. V vulg. 



1 xai *alQtov {sic) L || 2 nctQaxsXsvofisv B || Se MB] 
xai L voq A^ || 4 Se LAB] rs M_ \\ 5 t«] re M a L"B^ 
Nomoc. a || 6 dv rb] avrb L \\ avrfjs A\\9 ovSev] b Ss 
L l ovSe L 2 \\ 11 fieydXrjv om. A || *vfjoat A a || 13 fie- 
ydXrj om. /> || 14 eiXero] naQtxet eiA\ 15 dvayvcoarrjv 
fj om. A a || 16 eiifrvs om. B c \\ 17 oaov A || 18 XetrovQ- 
yovfievmv B || evXafSeardrcov om. Bf || 19 ovnco rb — 
fiirQOv] ovnco fjXarrcb&rj rb fierQOv A |l 20 nXeovd- 
Covat nQOS rbv dvco&sv oQiafibv A || nQOS rb] ro om. 
L || 21 dvr airov om. A \\ 22 airbv A \\ 24 Std] coore 
Std L || 25 xXrjQtxov B xXfjoov NomocA || 25 sq. exoneiv 
rfjv ofjv fiaxaQtbrrjra, xai rbv bvra iv aXXate A || 26 ei 
t*s] rj tis Nomoc. d || dXXaie] dyiaie Nomoc. d || 28 TteQtr- 
rbv A || xXrjQtxbv, xaxei dXXo&ev SreQOV, xai fifj^ A^ 
29 rfjv om. A || 31 r) delendum videtur || 33 roiv otpXfj- 
fiaroe A |j 35 Tats eT-co&ev inttoaytoyais' rb A || 36 ftfj] 
ov A 



DE MANDATIS PRINCIPUM 



117 



Nov. XVII pr. 



n.apaordvra epyco xai nipart napaSovvat onevad-fco. 
Kal yap etxt yevrjxai napd xavxa , ytvcbaxeiv avdyxrj 
xbv napd rbvSe rjficov xbv vbftov Sei-ao&at xrjv %etpo- 
xoviav d"appovvra, cbs ovSev evxev&ev bcpeXos igei, 
ovSe Xoyta&rjaerai rots evXaf3eardrots oixovbfiots xd 
rr)s neoi rovro xb fiepos ytvofievrjs xfj ayicordrrj ix- 
xXrjoiq Sandvrjs, aXX avxoi xb ivrev&ev intyvcboov- 
xat ftXd/3os, oixo&ev xovxov rrjs eavrcbv pq&v/uias 
dnoXa/xpdvovres rbv xapnbv. Dat. [XVI.] id. Aug. Con- 
stantinopoli Belisario v. c. cons. ind. xm. [«. 



Elacueruut, operi effectuique contradere festinet. 
Itenim si quid fiat praeter haec, scire necesse est 
eum qui contra hanc nostram legem suscipere ordi- 
nationem praesumpserit , nihil hinc utilitatis habitu- 
5 rum, neque reputabitur reverentissimis oeconomis in 
hac parte facta sanctissimae maiori ecclesiae ex- 
pensa, sed ipsi ex hoc cognoscent damnum, a semet 
ipsis hunc suae neglegentiae recipientes fructum. 
Dat. id. Aug. CP. Belisario v. c. cons. 
535.] 



IZ 



XVII. 



Coll. III tit. 4 



MANDATA PRINCIPIS. 



DE MANDATIS PRINCIPUM. 

Imp. Iustinianus Tribuniano quaestori sacri palatii 
et exconsuli. 
15 Ex libris antiquis, qui iura nominis romani con- 
tinebant, non ignorat tua sublimitas, quanta de man- 
datis principum legum latores in suo quoque volu- 
mine conscripserunt. Quia igitur nobis reparantibus 
omnem vetustatem iam deperditam, iam deminutam, 
20 placuit etiam omnibus iudicibus nostris, qui minores 
vel medias administrationes gerunt, sive inter cor- 
rectores sive inter consulares sive inter spectabiles 
ordinentur, non solum codicillos praestare, sed etiam 
mandata dare, quibus inspectis omnia gubernare 
25 laudabiliter possint: ideo librum mandatorum com- 
posuimus, qui subter quidem per utramque linguam 
adnexus est, ut detur admmistratoribus nostris se- 
cundum locorum qualitatem, in quibus romana vel 
graeca lingua frequentatur , scire eorum sanctionem, 
30 ut nihil ex his audeant praeterire, sed saluberrimas 
dispositiones nostras observantes in perpetuum, nos- 
tras provincias nostroque imperio subiectos guber- 
nare festinent. Illustris igitur auctoritas tua, ad 
quem quaestoria pertinet censura, eadem mandata 
35 et in libris legum transcribere et in sacro laterculo 
deponi praecipiat, quatenus ex his una cum codi- 
cillis suscipiendis administratores , quemadmodum 
possint reipublicae subvenire, non ignorent. 
Ev bvbuart rov Seanbrov Irjaov XptOrov rov d"eov rjftcov 
Avxoxpdrotp Kalaap <PXdf3tos Iovartviavbs AXaftavt- 40 
xbs ror&txbs <Ppayycxbs Pep/iavtxbs Idvrtxbs AXavt- 
xbs BavSaXcxbs Acppixavbs evae(3r)s evrv%r)s ettSo£os 
vtxT]rr)s rponatovxps aeiae'f3aaros Avyovaros. 
(IIpoo i fi tov.) "hStj ftiv iv ra} yevtxcp rr)s rjfierepas (Praefatio.) Iam quidem in generali nostrae 
Nov. XVII (= Coll. III tit. 4: gloss.) Graece extat in ML, cap. 1—17 in £6,3, 22—38. — Epit. Theod. 17, 
Athanas. 4, 3 (c/. inde excerpta nepi Stacpbptov dvayvcoo/udrcov § 4 p. 191 Beimb.). Iulian. const. XXI. 

placuerunt, operi effectuique tradere studeat. Etenim si quid adversus haec fiat, scire oportet eum, qui 
contra hanc nostram legem suscipere ordinationem ausus sit, se nihil inde commodi habiturum, neque a 
religiosissimis oeconomis expensas in hoc genere sanctissimae ecclesiae natas rationibus esse inferendas, sed 
ipsos damnum inde redundans experturos atque ex propriis bonis hunc suae neglegentiae percepturos fructum. 

XVII. 

MANDATA PRINCIPIS. 

In nomine domini Iesu Christi dei nostri Imperator Caesar Flavius Iustinianus Alamannicus Gothicus Francicus 

Germanicus Anticus Alanicus Vandalicus Africus pius felix inclutus victor ac triumphator semper Augustus. 

Praefatio. lam quidem in generali pietatis nostrae lege omnia declarata sunt, secunaum quae eos, 



1 npdyfiart A || 2 ydp om. L || yevrjrat MA] yevvotro 
L || 3 napd rbvSe r\. r. vbftov om. A || 5 ovSi LA\ ovre 
M || 6 rovro om. A || rr)v L || sanctissimae maiori eccle- 
siae s || 7 Sandvrjv L || Sandvrjs ante rfj (6) coll. A j| 
9 Post xapnbv adiungit A : ftbvot roiwv oi %etpoxovov- 
fievot — vnetotbvrcov fia&ftovs = Athanas. /11 ad 
verbum descripta || dat. xvi id. (kal. corr. Scrimger) Aug. 
Constantinop" 5 Bilisario uc. cons. ind.s 5 M, dat. xiii kl. 
Aug. p. c. uilisarii Iul. b , idem p. c. Belisarii IuI.p, dat. con- 
sulatu Bilisarii Iul. codd. al, iyo. xaX. avyovorov vna- 
reias BeXtaapiov Ath.(ftrjvi avyovarcp Theod.) || 12 IITAN- 
SATA PRINCIPIS: napayyeXfiara dp%bvrcov: L Seftav 
Sdra nptvxima M nepi fiavSdrtov fiaatXtxtov xai nepi 
dpxbvrcov Theod. ftdvSara nape%bfieva avv rdis xcoSt- 
xiXXots roXs xard rbnov dpypvotv Ath. (Haec constitutio 
habet inscriptionem : mandata principis Iutian.; rj nepi 
ftavSdrcov (v. I. fiavSdrov) rcav ap%bvrcov StaXeyofievrj 
veapd t£ (v. I. xa Stdr.) cit. Nomoc. XlVtit. 9, 30) || Litteras 



ad Tribonianum (13 — 38) Latine tantum scriptas extitisse 
(cf. v. 26) probat f inscr. apud Athanasium O avrbs fSaot- 
Xeis Tribuniano quaes^o^f e| nXovpi(jii)s avrtxovts || 
39 Enovbftart L || 42 fiavSoXixbs L 1 ovavSrjXtxbs L % | 
Acpptxavbe ML (cf. praef. Inst. Dig. Cod.). Rectius Acppt- 
xbs nov. XLIII in., edictum VII; Corp. inscr. Graec. 8636 
2 scire] sae-R 1 || 3 legem nostram F|| 4 huic F|| habi- 
taturum R || 5 yconomis R yconimis V || 6 expense V || 
7 sement R \\ 8 huio V a || respitientes R V \\ 9 subscr* de- 
dimus ex V et Bamb. II || Cap. Bilisario uiro clar. consulc 
Bamb., Cap. reliquis omissis V || 13 Triboniano vulg. || 14 et 
om. || 15 in. Ex plurimis antiquis (cf nXovpts avrtxovis 
cod. Ath. ix nXeiOTtov dp%aia>v Theod.) citantAth. Theod. || 
17 legisiZ» l| quique? R 1 1| 19 ueritatem R 1 1| 21 corruptores 
R a H 23 ordicillos R l || 26 quidem VTO] om. R vulg. || 
28 quantitatem R 1 || 29 sci» V 1 j| 32 subiectas VT || 33 ad 
quam vulg. || 35 transcribi vulg. || in om.R |{ 38 non om.V' 
44 lege nostre pietatis R 



Nov. XVII pr. 1. 2 



118 



DE MANDATIS PRINCIPUM 



evoejSeiae vofiot ndvra StrjyoQevrai £tp* ols nQoeijxov iori 
roiie tae aoxde naQaXa/iftdvovrae ravrae StotxeXv, fie- 
/ivtjfiivove roov oqxojv ojv ini rovrote naQixovatv. siv- 
ayxaXov Se Oftate (prj&rj/uev xai vvv naQaXa/tftdvovri oot 
rrjv aQxijv intaxijvjat rd •jiQ&Ttovra, xard rovro 8/) rb 
role nQoyovote rrje noXtreiae rjudJv i!;ijvQrjftivov, ot role 
eie rde aQxde oreXXoftivots Qt,rd naQtX^ov naQayyiX- 
ftara, fiavSara nQtvxime aiird xaXovvree, xad" 
aneQ ixQijv avrove StaxvfteQvav rde aQxde. 



pietatis lege omnia declarata sunt, in quibus con- 
veniens est administrationes accipientcs eas guber- 
nare, mcmorantes iusiurandum quod super his prae- 
stant. Necessarium tamen aestimavimus etiam nunc 
percipienti tibi admiuistrationem desiguare , quod a 
geuitoribus reipublicae nostrae adinventum est, qui 
ad administrationes directis certa praecepta dabant, 
mandata principum ea vocantes, secundum quae 
oportet cos gubernare adminiBtrationes. 



CAPUT I. 



(A) AeX roivvv ae xa&aQots naQaXafiftdvovra rrjv 
aQxijv xai Soaeate dndatje #«>(>*» ttqo rmv dXXatv andv 
rtov xad"aQae tpvXdrretv d~e(t> re xai rjftXv xai r(p v6fi(p 
ro8 x F -i flnS > *"* fttjSevoe anrea&ai xiQSove fiijre ftei- 
Zoros fiijre iXarrovoe, ftrjSi oeootptofiivrjv rtvd noi- 
eXa&at xard roov vnrjxooav ifinoQiav, aXX' aQxeXa&ai 
/tovoie roXe naQa rov Srjftoaiov aot xoprjyovfievote, xai 
Std re aavrov Std re rcov neQi oe xa&apbv avroXe 
navrax6d"ev tpvXdrretv rb Sixatov. xai anevSetv nQoi- 
rov ftiv rove Stjfiooiove (poQove anatreiv ayQvnvate, 
/ttjSev iXXeinovra rije neQi rb Srjuoaiov nQOvoiae, dva- 
ZjjreXv re urjri rb Srjftootov rjXdrratrat, xai neQt- 
noieXv avrot navraxo&ev rd oixtXa. £2eneQ yaQ roXe 
iStanate aStxovftivote jSotj&ovftev, ovrat xai rb Srjfto- 
aiov avenrjQiaarov ftivetv (SovXoftefra. oi yaQ Srj ovv- 
reXeorai naorje dXXrje inrjQeiae iXev&EQOi (pvXarro- 
fievot QqSioJS re xai ix nQOxeiQov xarad"rjoovat rovs 
tpoQOve, xai aneQ eie xXonde nQoreQOv StSovree iffievov 
inotpeiXovree ert rd Srj/uoata , ravra vvv avroXe roXe 
Stjftoaiote rt&ivree anaXXayrjoovrat QqSiwe rdiv eni 
roXe tpoQOte oipXtj/idrojv. 



10 Oportet igitur te pure sumentem administrationem 
et sine omni suffragio prae aliis omnibus mundas 
servare deo nobisquc et legi manus, et nullum con- 
tingere lucrum neque maius neque minus, neque 
captiosum quoddam facere contra subiectos negotia- 

15 tione, sed contentum esse solis a fisco tibi ministra- 
tis, et tam per te quam per eos, qui circa te sunt, 
purum eis undique servare ius. Et festinare primum 
quidem fiscalia tributa exigi vigilanter, nihil demi- 
nuens circa pubUcam curam requirere, ne forte fis- 

20 cus inminuatur, et salvare ei undique quae propria 
sunt. Sicut enim privatos iniustitiam passos adiu- 
vamus, sic et publicum illaesum manere volumus. 
Collatores namque omni alia calumnia liberi conser- 
vati facile et in promptu solvent tributa, et quae in 

25 furta prius dantes manebant debentes adhuc fiscalia, 
haec nunc ipsis fiscalibus exsolventes liberabunt fa- 
cile se tributis. 



30 



CAPUT II. 



B "Enetra nQoeijxov iari ae nQOVoeXv rov /irj rovs 
Srj/tovs roov noXeatv iv dXXijXotS araota^etv, aXXd 
naoav eiQtjvrjv elvat raXs noXeatv ix rov rrjv iao- 
rrjra xdvravd"a roXs rjueriQOte vnrjxoote (pvXdrretv 



Deinde conveniens est te providere, ut nulli po- 
puli civitatum alterutri seditioncs faciant: sed om- 
nem pacem esse civitatibus, dum aequitas etiam hiuc 
nostris subiectis servatur et neque lucri neque pas- 



xai /irjre xe'qSovs firjre ndfrove rtvbe Svexev nQoe n 35 sionis alicuius causa ad aliquam partium decliuatur, 
rojv /ieqojv dnoxXivetv, 



qui magistratus suscipiunt, hos administrare deceat iurisiurandi memores quod de his praestant. At- 
tatnen necessarium putavimus etiam nunc tibi magistratum suscepturo quae par est praecipere , morem 
scilicet secuti a prwribus rei publicae nostrae imperatoribus inventum, qui iis , qut ad potestates de- 
stinabantur, certa dabant praecepta, quae mandata principis vocabant, secundum quae ilits magistratus 
gerendi essent. 

I. Oportet igitur te magistratum pure et sine ulla donatione suscepturum praeter cctera omnia 
puras et deo et nobis et legi servare manus, nec ullum lucrum attingere neque maius neque minus , nec 
dolose excogitatam adversus subditos exercere negoUationem, sed contentum esse iis solis quae ex fisco 
tibi -praestantur , et tam per te ipsum quam per eos, qui circa te sunt, purum illis undique servare ius. 
Ac primum quidem operam dare, ut tributa publica vigilanter exigas, tuhil remittens fisci curam, et in- 
quirere, num quid fiscus detrimenti passus sit, quaeque ad eum pertinent omni ex parte conservare. Sicut 
enim privatis iniuriam patientibus opem ferimus, ita etiam fiscum incohimem manere volumus. JSamque col- 
latores si ab omni alia vexatione Ubcri servantur, et facile ct prompte tributa solvent, et quibus antea in 
furta impensis manebant tributorum debitores, iis nunc ad publica tributa destinatis facile liberabuntur 
a debilis vcctifjaiium. 

II. Deinde te providere par est, ne populares in civitatibus inter se seditiones agitent, sed ut 
integra pax sit civitatibus, eo quod aequitatem in hoc quoque subditis nostris servas ac ncque lucri neque 
ullius affectus causa in partem ullam aeclinas. 



1 v6ft(p\ nov. VIII || 3 rbv oqxov L || vjv om. L || 
5 ra nQtnovra xard rovro Sr) otn. e || 8 mandata prin- 
eipum e || 10 ndQaXafi/Sdvovree L || 14 aeootpiOfiivrjv 
xtvd — ifinoQtav captiosum quoddam — negotiatione 
e H 16 oot otn. L || 17 rdtv B} rbv M t»?s ratv L || 
1S xai] a xai L |j 20 dva^rjreXv] dXXd QrjreXv L \\ 
21 t« om. e || 23 roXe} airoXe B || 23 ovrat] ovnat M a 
ovrm yaQ L || 26 ix om. B c \\ 28 vvv] roiwv L || 
29 rmv} rrjv V || ini] iv B \\ 31 B twtavit L \\ 34 xav- 
rav&a] etiam hinc (t. e. xavrev&tv) e || 35 Hvexa B || 
36 fieobjv] t (ric) add. L 

2 aministrationem F|| 3 memorante V x O || 4 tantuni 
V 1 || cxistimauimus R vulg. || ctiam] et R 1 || 7 ad niiui- 



strato*** di***** V 1 ad administrationibus dircctis V 3 | : 
dirccti O \\ 8 secundum] set V 1 || 9 oporteret vulg. || 
Hl simcntem V || aministratione R || 12 et legi] elegi 
/l° II 13 neque post minus om. V || 14 quiddam vulg. || 
captiosam quandam f. c. s. negotiationem O 2 || 15 con- 
tcmptum JRF|| aministratis P"|| 16 pcr cos] per om. R || 
17 ius om. IV || 19 leg. oirca publicuni cura, et requi- 
rero? || 20 minuatur P|| 21 enim] etiam RVTO ||23 cal- 
latoresii 1 || omni] communiii 1 || conseruati libeti li \\ con- 
seruari V l O || 24 quae Osenhriiggen] qui libri || 25 furta 
vulg.] fura R* futura R*VTO «t \\ manebunt O \\ 26 ipsis 
vuig.} ipsi R V || 27 se a tributis O \\ 32 ciuitatem 0° || 
alterutri m ras. V 3 altcrutris vulg. || 33 dum aequitas] 
de «quitaB V 1 || 34 pass***** V 1 possessionis V* 



DE MANDATIS PRINCIPUM 



119 



Nov. XVII 3. 4 



caput m. 



r "Earco aot xai rqirov anovSaOfta rb rcbv Stxcbv 
uera ndarjs iabxrjros dxqoba&at, xal rds ftev ^oa%v 
ripas xai baai ftdXiara rcbv evreXeoreqcov eiaiv ayqa- 
tpcos riftvetv re xal xqtvetv xal dnaXXdrretv dv&ocb- 
novs rrjs nQOS dXXrjXovs tptXovetxias, xai firj avy%o)Qelv 
avrovs firjSiv neqatriqco rcbv neqtexofiivcov rfj -freiq 
ijftcbv Siard^ei nqotpdaet Stxaorixcbv Sanavrjftarcov 
triutova&ai, e'iye 6Xa>S ixavoi npbs Sbotv xa&eoraotv. 
enetxotye xai nQOixa rcov otxcov axqoaaaaxrat xai ftrj 
avy%cooe%v ix Qixfrvftias rovs rrjs inaqxtas rjs dqxets 
eis ravxrjv xoi%etv xrjv evSaiftova nbXtv xai rjfids 
ivo/Xeiv. 'ia&t ydq cbs , e'i ns k'Xd"ot xai nqosiXevotv 
i.idv notrjoaixo, xai naQ rjftcbv iqcoxcbftevos, ei nqo- 
xeqbv aoi nqosrjXd"ev, elxa cprjaete xai nqoseX&elv xai 
xov Sixaiov fir) rv%eiv, xai xovxo aXrj&is evQOiftev, eis 
ai xrjv dyavdxrrjoiv xqixpoftev. Ei uivxot fir) nQOS- 
eXfrcbv aoi naqayevio&at rrj f3aoiXiSt xavxrj xraqqrj- 
aete ndXet, xai avrtnifiyofiev aixgv avv intxtftrjaet 



ndorj xai dnpxoioecos ov fteraScbaofiev. 



Sit tibi quoque tertium studiura lites cum omni 
aequitate audire, et omnes quidem breviores et quae- 
cumque maxime vilium sunt ex non scripto decidere 
et iudicare et liberare bomines alterna contentione, 
5 et non permittere ultra quam continetur sacra nostra 
constitutione occasione causalium expensarum dam- 
nificari, si tamen sufficientes in datione consistunt. 
Alioquin etiam gratis lites audire et non permittere 
ex neglegentia de provincia cui praesides ad hanc 

10 currere felicissimam civitatem et nobis molestum 
esse. Scito namque quia, si quis veniat et aditio- 
nem nobis faciat, et a nobis interrogatus , si prius 
te adiit, deinde dicat te adisse et quod iustum est 
non impetrare, et hoc verum inveniamus, in te in- 

1 5 dignationem convertemus. Sin vero cum te non 
adierit, venire ad regiam hanc praesumpserit civita- 
tem, et remittemus eum cum omni correctione et 
responsum non dabimus. 

■ 



CAPUT IV. 

_ 

<A> "Enetra noosrjxbv iari ae xai rovs ivrev&ev 20 Deinde competens est te etiam hinc venientes sive 
cpotrcovras e'ire fiaytorQtavovs eixe ig oiovSrjnore Stxa- magistrianos sive ex quolibet foro non permittere 
arrjoiov /xrj avy%coQeiv dStxelv ftrjSi vneQnqdrretv rovs laedere nec superexigere nostros subiectos. Sed si 
rjftereQovs vnrjxbovs- dXX^ et ns nQoseX&ot roiovrb rt quis adierit tale aliquid questus, hoc et exequi et 
fieftcpbftevos , rovrco xai inegiivat xai ro d^rjfuov av- indemnitatem ei procurare, et neque permittere alicui 
roiis neQtnoieiv, xai ftrjSi avy%a>Qeiv rtvt nqoretvo- 25 proferenti praecepta cuiuscumque fori (haec videlicet 
ftivco nqosrd^ets oiovSrjnore Stxaarrjqiov (ravras Sij quae sollemniter diriguntur formarum et aquae causa 
t«s i£ efrovs fotrcoaas bXxibv re vSaros kvexev xai et portuum et itinerum sternendorum et imaginum 
Xtuivcov xai bSoarqcootcbv xai yecpvqcbv xai eixbvcov et murorum et domuum destructionis tamquam in 
xai retxcbv xai oixrjftdrcov xaraarqotprjs cos iv Srjfto- publico factae et aliorum talium) damnificare nostros 
oico rbnco ytvoftivcov, xai eriqcov rotovrcov) ^rj/utovv 30 subiectos. Non enim volumus nec per talem cai^- 
rovs rjftertqovs vnrjxbovs. ov ydo fiovXbfte&a ovSi sam ullum eis inferri damnum. Ipse vero omnium 
xard rotavrrjv nqbtpaotv ovSeftiav avrois indyea&at horum providebis sine damno omni gestum. Si quis 
"Qrjuiav. Avrbs Si dndvrcov rovrcov nqovorjoets, t,rj- autem, cui tale aliquid iussum est, veniat, omnino 
ftias anavra nqdrrcov ^<w^t's. Ei Si rts rotovrb rt 
nqosrerayftivos eX&ot, navreXcbs ov nqosi^ets avrco, 35 

III. Tertium quoque tibi studium esto, ut causas cum omni aequitate cognoscas, ac breviores quidem 
et quaecumque potissimum ex levioribus sunt sine scripto praecidas et diiudices ac liberes homines a mutua 
contentione, nec permiltas, ut ultra ea, quae sacra nostra constitutione continentur, iudicialium expensa- 
rum nomine titlo damno afficiantur, siquidem omnino idonei ad dationem sunt: alioqui et gralis causas 
cognoscas nec per socordiam patiaris homines ex provincia cui praees ad hanc felicem urbem accurrere 
et nobis negotia facessere. Scias enim, si quis venerit et aditu ad nos' dato a nobis inteiTogatus , num 
prius te convenerit, se et adisse te dicat nec vero ius impetrasse , idque verum esse reperiamus , nos in te 
indignationem esse conversuros. Si vero te non convento ad hanc regiam urbem dccedere ausus sit, et 
remittemus eum cum omni reprehensione nec responsum ei imperiiemus. 

IV. Tum par est te ne illis quidem qui hinc commeant sive magistrianis sive ad quodlibet iudicium 
pertinentibus concedere, ut subditos iniuria afficiant aut ultra modum exigant: sed si quis accedat tale quid 
incusans, illud et persequi et indemnitatem iis praestare , ac ne mandata quidem cuiuscumque iudicii 
praetendenti cuiquam (ea scilicet, quae ex consuetudine mittuntur et aquae ductuum et portuum et viarum 
sternendarum et pontium et imaginum et murorum et aedificiorum destruendorum ut quae in loco pub- 
lico extent, et ahorum eiusmodi causa), ut damno nostros subditos afficiat, permittere. Neque enim volu- 
mus ne huiusmodi quidem praetextu ullum clamnum illis inferri. Ipse vero omnibus his prospicies ita ut 
sine damno omnia agas. Si quis vero cum eiusmodi mandato veniat, omnino rationem eius non habebis, nisi 



l j" notavit L\1 rds ftev] omnes quidem g [| 3 evre- 
Xcbv Bf || 6 naqatriqco L l || 7 Stard^ei] Cod. 3, 2, 5 (cf. 
Kruegeri not.) || 11 ravra Jj x || rqi%eta M a || rr)v evSai- 
fiova nbXtv om. B c || 12 to&i — 16 rqeyoftev om. BL || 
13 *notrjootro M \\ 16 juevrot] Si rts BL || 17 ravrrjv 
LJ || 18 nbXts L l || 20 ae] aot B \\ 24 rovrcp MB] 
rovro L || 24 avrols] ei g avrco Zachariae || 25 ftrjSi 
M s] ftrj BL || 28 bSooraotcbv L l \\ xai yetpvqcbv om. 
s || 30 rbnov L, rbnco om. s \\ Sreqov rotovrov L \\ 
33 avrbs] airovs B c \[ ^rjftia L 1 \\ 34 nqdrrcov L 
(cf. s)] nqdrretv MB |j 35 nqoorerayftivot L l 



\ sit tibi quoque bis scr. li 1 || 3 utilium sunt ex con- 
scripto decedere R* \\ 5 permittere] nihil vel in aliquo 
add, vutrj. || sacra constitutione nostra R l| 7 si] sit R \\ 



tantum RV^O || consistant R vulg. \\ 8 etiam] et T \\ 
9 *cui praesidesj alicuius praesidis libri || 10 concurrere 
V || ciuitatem felicissimam || 1 1 sito R || aditione V || 
1 3 dicat se te V || 14 impetrasse vulg. || 15 conuertimus VT i| 
sin R] si V vulg. || 16 adie»* V 1 j| 17 correptione OT \\ 
20 hic R || ueniente R 2 \\ 21 magistrianos Heiwbach] 
magistriano (magistraano R l ) RT magistri annone V 
ex magisteriano vulg. || 22 laedere om. R || 23 qui* V 1 || 
adierit om. R l , audierit in mg. R 2 || haec V \\ 24 pro- 
curari RVTO \\ 25 praeferenti V proferente R l \\ hoc 
R * || 26 formarum et] formarum etiam vulg., letj. et for- 
marum ? || aquaF 1 || 27 et itinerum] et om.V\\ 28 destruc- 
tionis] in destructionibus R l || 29 factarum vulg. || 31 in- 
ferre V || 32 omni gestum] al. et omni quaestu R 2 in 
mg.- leg. omnia gesturus? || 33 tale autem cui aliquid V |J 
aliquis R a || uisum V 1 



Nov. XVII 4. 5 



120 



DE MANDATIS PRTNCIPUM 



d~eXov 



letxvvoi 
ye firjv 



rtXrjv 8i firj <reiov rj/iexeqov rtqayfiarixov 
rinov ineq rovrcov yeyqa/ifiivov. xai xoxe 
Sigrj fiev xbv xowvxov rvnov, ov urjv xt nqd^ets i£ 
avxov, nqiv av eis rj/xds (irjvvaas Sevriqav vneq xov- 
1 xoiv innqortrjv rjuereqav rtqosXdj3ots. IdXXd xai 
rrjs a<pd"ovias rcbv irtirrjSeicov xai xcbv iqycov xcov 
rtvXecov intfieXrjarj , naqaaxevd^cov ix xcbv rtoXtxtxcbv 
Xgrjfidxcov aixovs axe ■jtaxtqas xd dvayxatbxaxa xcov 
tqycov noteXv xai yecpvqcbv ofioicos xai oScov xai Xtfti- 



non respicias eum msi sacram nostram pragmati- 
cam ostendat formam pro hoc scriptam; tunc sus- 
cipies quidem talem formam, non autem aliquid ages 
ex ea, antequam ad nos nuntians secundam prae- 
5 1 ceptionem nostram suscipias. Sed etiam pro 
ubertate necessariorum et operum civitatum diligen- 
tiam habebis, procurans ex civilibus pecuniis patres 
quae valde necessaria sunt operum facere et pontium 
similiter^ et viarum et portuum, in quibus omnino 
vcov, iv ols oXcos eiai xbnots xfjs inaq^ias jjs dqxets lOsunt locis provinciae cui praesides portus, et muro- 
Xtfieves, xai xet%cov intfteXelo&af xai et xi bXcos iari rum curam habere; et quidquid omnino est publico 
tco Srjfioaico xai rals nbXeat av/ifiqov, f3ovXevorj re et civitatibus utile, et cogitabis et facies et nuntiabis. 
2 (6) xai 7tqd!-eis xai firjvvoets. "JSj-ets Si vnaxov- 2 Habebis autem oboedientes tibi et qui in pro- 
ovrds aot xai rovs xard xrjv inaq%iav oxqaxtcoras iv vincia sunt milites , in quibus eorum opus habueris 
ols dv avxcov xqj\&ts eis vnovqyiav Stxaiav. ovs ei 1 5 ad ministerium iustum : quos si delinquentes inveneris, 
nXrjftfieXovvras evqots, vnofrrjoets oco<pgovtOficp ngd- subponi castigationi decenti insuper <et) ex emolu- 
novxt, xainqosye ix xcov atxrjaecov avxcov xb ixavbv mentis eorum satisfieri laesis procurabis. 
yerio&at xols rjStxfjfievois naqaaxevdaets. 



CAPUT V. 

<^g) Oi ovyxtoqrjoets Si noovofiiois xtoi x9V a ^ at Non permittes privilegiis aliquibus uti nocentes, 
rovs dStxovvxas, dXX' ixelvo fiovov avxols eis fiorj&etav 20 sed illud solum eis in auxilium observabis, ut undi- 
tpvXat-ets xb navxaxb&ev xa&agovs xcbv inayoftivcov que puri horum quae eis inferuntur ^et) innoxii vi- 
xai dvev&ivovs cpavrjvat. <Pbvovs Se xai uotxeias xai deantur. Ilomicidia autem et adulteria virginumque 
naq&evcov dqnayds xai icpbSovs xai dStxias ovxco direptiones et invasiones et oppressiones ita cum 
ftexd ocpoSqbTrjxos fiexeXevorj, xoXaC,cov xobs d/iaqxd- vehementia corriges, puniens delinquentes secundum 
vovras xard rovs rjuereqovs vb/iovs, cbs rfj xar' 6Xi- 25 nostras leges, ut paulatim supplicium alios omnes fa- 

1 ytov xtficoqia xovs dXXovs dnavxas acbt,etv. Md- 1 ciat salvos. Praecipue vero officiales tuos re- 
Xtoxa Se xcbv xagetoxcov rcbv aavrov xqarrjoets, ovx tinebis, non permittens eos subiectos nostros impel- 
ifteis avrols rovs vnrjxbovs robs rjfieriqovs XerjXarelv, lere, neque ut videantur quidem subiecti tibi, pro 
ovSe Soxelv ftev dqxea&at naqd ooi , raTs dXrj&eiats veritate autem tuae praesint voluntati. 

2 Se rfjs arjs aqxetv yvcbfirjs. 2nevoets Se xai 30 2 Festinabis etiam consiliarium et quicumque fuerit 
ndqeSqov xai et ris iart rcbv neqi ae Xafi/3dvetv dv- circa te assumere virum optimum et purum undique 
Sga xqrjoxbv xai xa&aqevovxa navxaxb&ev xai dqxov- et contentum his quae a fisco dantur. Et si quis 
fievov xols naqd xov orjuooiov. xai et yi xts naq' praeter spem accesserit et non inveneris eum custo- 
iXniSas yevotxo, xai obx evqots aixbv fvXdrrovrd dientem tibi fidem iustam, illum quidem expelles, 
aot nianv Stxaiav, rbv uiv dneXdoets , eriqcp Si 35 alio vero uteris consiliario , legem et iustitiam cum 
Xqrjorj naqeSqco xbv vbfiov xai xb Sixatov fiexd xad"a- 

sacram nostram pragmaticam sanctionem ostendat de his scriptam; ac tunc quidem suscipies talem sanctio- 
nem nec vero quicquam ex ea ages, antequam re nobis nuntiata secundum praeceptum nostrum acceperis. 

1 Sed et copiae rerum necessariarum et operum civitatium studeas curesque, ut ex civilibus pecuniis ipsi 
patres civitatium ea quae maxime necessaria sunt opera perficiant et pontium similiter et viarum et por- 
tuum (in quibuscumque omnino locis provinciae, cui praees, portus sunt) et murorum curam gerant; atque 

2 si quid omnino fisco et civitatibus utile est, id et consideres et agas et nunties. nabebis autem 
milites quoque qui in provincia sunt oboedientes tibi in quibuscumque iis ad iustum ministerium indigebis; 
quos ubi delinquentes deprehenderis, et castigationi subicies convenienti et insuper ut ex ipsorum annonis 
satisfiat iis qui iniuriam passi sunt, providebis. 

V. Nec vero patieris privilegiis ullis uti eos qui iniuriam facturi sint, sed illud solum in adiumentum 
eorum tenebis, ut ab omni parte puri db iis, quorum insimulantur , et insontes probentur. Homicidia autem 
et adulteria et virginum raptus et invasiones et oppressiones cum severitate ita persequeris delinquentes se- 

1 cundum nostras leges puniendo, ut paucorum supplicio reliquos omnes serves. lnprimis vero officiales 
tuos coercebis nec permittes iis, ut subditos nostros despolient, neque ut videantur a te regi, re vei'a autem 

2 tuum consilium regant. Operam vero dabis , ut etiam assessorem et si quis alius circa te sit, eligas 
virum bonum et omni ex parte integrum et contentum iis quae a fisco dantur. Ac si quis expectationi 
tuae impar evaserit eumque reppereris fidem tibi iustam non servare, illum qiddem expelles, alio autent 

5 suscipies R 1 \\ 7 civilibus] clib** V 1 (al. ex cuius- 
libet gl. Accurs.) \\ patres] partes (al. partes V 3 ) || 8 ne- 
cessarie V 2 || 9 portuum] portium R 1 1| 10 *portus] por- 
tuumqne (om. O 1 , portuum O 2 ) libri || lt est omnino R || 
publico /2 1 || 12 et cogitabis] et om. V\\ 15 ministrerium 
R || * quos si] quodsi libri \\ 1 6 * subponi castigationi] 
sub omni castigatione libri || decente R detenti VO jj 
et addidi || 17 factisfieri R l \\ 19 permittes vulg.] per- 
mittas R VT \\ 20 obreseruabis R H ut] et fi 1 ^ 1 1| 21 puri 
om. R % j| et add. vulg. \\ 22 iurgiumque V || 23 inva- 
siones et ect.] nes et — 24 delinquen suppl. V 2 in spat. 
vac. || 24 corriges] corrige R corrigere VO a || secun- 
dum] s** (set?) V 1 || 25 alios vulg.] eos (c ex o corr. 
R) RVTO || 27 pertinens O 1 || 28 subiectu R a || 29 vo- 
luntati] ueritate R* ueritati R* fl 30 fuerint V || 31 ui- 
rorum VR^O 1 | 32 contemptum VO ( quid R vulg. || 
35 utilis O 



2 xvnov] xb L x || xovxco L hoc s || xbxe ye LBg] xb ye 
M || 3 i£ om. M a \\ 4 Sevxeqov L 1 || vrteq xovxcov om. 
e || 8 aixovs dxe rtaxiqas M xovs dxe naxiqas B xovs 
naxiqas Lg, xcbv rtbXecov add. s. v. Z 2 (patres civita- 
tum Iul. ; cf. Cod. 1 , 4, 26 § 9, 12. 1 0, 44, 3 § l ; nov. CXX VIII 
c. 16). Leg. aixats xovs rtaxeqas, vel xovs aixcbv rta- 
xiqast || 9 rtotelv LBs] rtovetv M \\ 10 sq. bXcos — et xt 
om. L || 12 ovftfiqcov L || 15 XQvt ete L II 16 rtXrjftfte- 
Xixas L x || 18 yiveod"at xoXs fjSrj xetftevois B c || 19 rtqo- 
vofilcov L || 24 OfoSqbxaxa L || 25 x«t' bXiytov B (cf. 
nov. XXX c. 1 1 pr.)] xax' bXiyov MLs || 26 xtftcoqtq] rj 
xtfttoqia L (cf. s) || 30 yvcbftrjs] vbftots M a || Se MB] 
ydq L om. ff 34 oix evqev L || 36 xad"aqcbv] xa&a- 
gcbs L 



2 scripturam V 1 \\ suscipies R 1 ] suscipiens R z VTO 
3 ages vulg.] agens R VTO || 4 secundam] ad secundam V 



DE MANDATIS PRINCIPUM 



121 



Nov. XVTI 5—7 



8 puris servante manibus. Talem vero praebebis 
temetipsum omnibus publice et privatim, ut terribilis 
quidem sis delinquentibus et indevotis circa fiscalia, 
mansuetissimus autem et mitis omnibus placidis et 



3 (Z) qcov cpvXdrrovrt rcov %siqcov. Totovrov Se 

naQs^sis oavrbv anaot Srjfioaiq rs xai iSlq, cbsre 

wopSQcorarov fisv elvat roXs dfiaQrdvovOt xal rols 

ayvcofiovovat rtQOS rb Srjjubotov, rjfiEQcbrarov Se xai luausucussuuus auicm m uuiu vuiiuuuo i«ai.u 

TtQqov ciTtaat rois dmeixeareQois xai evyvcofioai , xai 5 devotis et paternam eis exhibens providentiam. 

narQtxrjv airoTs eisdyetv rtQovotav. 

CAPUT VI. 

<H) l4XXd fiTjSe rovrovs S?j rois xaXovfievovs X6- * ■' Sed neque haec quae dicuntur verba (id est iusiu- 
yovs 7tQo%eiQcos StSbvat aneiSeiv r) ini nXeiova %qo-*' nandujn) prompte dare festines aut amplius tempus, 
vov, dXXd xai fier* igeraoecos xai iv %qovco ovfifterQco ' sed et cum examinatione (et> in tempore mediocri 
xai oi% v7teQ/3aivovrt rQtdxovra TtQo&eofiiav rjjusQtbv, 1 et non transcendente triginta dierum indutias, ne ex 
cosre ftrj evrev&ev dneQavrovs elvat roTs dv&QcoTtots "hoc infinitae sint hominibus ad invicem contentiones. 
rds TtQos eavrovs cpiloveixias. Ei Se xai nva vnb Si vero etiam aliquem sub nuncupato verbo feceris, 
rbv xaXovfievov Xbyov notriaaio, elrd ns TtQoseXfrot deinde aliquis adierit adversus eum, deduces quidem 
xar avrov, d^ets fiev airov, cpvXdrrcov rbv SeSofie- eum, custodiens datum ei verbum, (et) examinabis 
vov avrd} Xbyov, igerdoets Se rrjv vnb&eatv rov X6- 15 negotium verbo ubique servato, et si etiam sententia 
yov navraxbae oco^oftevov, xai eivteQ xai ■wf)fov xar 1 contra eum necessaria sit, condemnabis eum, et 
avrov SsrjastE, xaraStxdoets avrbv, xai SvoXv avrco duorum propones electionem, utrum velit dato verbo 
TtQofrijaets atQEOtv, r) si /3oiXsrat rco SsSoftsvco Xbyco absolute abrenuntiare et agere quae iudicata sunt, 
xa&aQcos djtstTtsiv xai KQal-ai rd xQt&evra, r) ei fir) an non. Certe si non hoc, sacris eum terminis re- 
roiro, rois ibqoJs airbv oqois d7roxaraarr)asis, xdxeioe 20 stitues, et ibi executionem inferes temperate et cum 
rbv ixj3tj3aofiov ind^eis acocpQovcos xai fierd rrjs bfst- debita venerabilibus locis reverentia. 
Xoiarjs rois svayeatv oqois aiSovs. 

CAPUT VII. 

(Q) Ovrs Se dvSQOfovots ovrs ftotxois ovrs TtaQ- Neque autem homicidis neque adulteris neque vir- 
d-evcov aQTtagiv dftaQrdvovot rijv ix rcbv oqcov cpv- ginum raptoribus delinquentibus terminorum custo- 
Xdl-eis dacpdXetav, dXXd xdxeT&ev if-eXxiasts xai rtfico- 25 dies cautelam, sed etiam inde extrahes et supplicium 
oiav airoTs indl-Eis. Oi yaQ rcbv rd rotaira dfiaQ- eis inferes. Non enim talia delinquentibus parcere 
ravbvrcov <peiSeo&at TtQosrjxet, dXXd rcbv neQibvrcov, competit, sed obpatientibus , ut non talia a prae- 
iva ftij rotavra inb rcbv roXfirjQorsQcov 7tda%otev sumptoribus patiantur. Deinde templorum cautela 
dXXcos rs r) ix rcbv Isqcov dacpdXsta oi roTs dStxov- non nocentibus, sed laesis datur a lege, et non erit 
atv, dXXd roTs dStxovfitvois SiSorat TtaQa roi vbfiov, 30 possibile utrumque tueri cautela sacrorum locorum 

xai ovx dv eirj Svvarbv sxarsQOv iaxvQi^so&at rrj naQa e't laedentem et laesum. 

rcbv_ aavXcov roTtcov aacpaXsia, xai rbv dS txovvra xai 

1 (l> rbv dSixoiftevov. Tbs Se rcbv Srjfioaicov <pb- 1 Publicorum vero tributorum exactiones et intra 

qcov sisrtQal-sts xai evSov rcbv leQcbv yiveo&at fisrd templa decenter fieri praeparabis, quoniam fiscalium 

rov TtQeTtovros naQaoxevdoets, irtetSrjnsQ 6 rcbv Srjfio- 35 ratio et militibus et privatis ipsisque templis et cunc- 

oicov Xbyos xai orQartcorats xai iStcorats, xai avrois 

cap. VII pr. habet Nomoc. d XIV tit. 9, 30; eiusdem summarium Bf 5, 1, 12 (ex Athan., vid. p. 191 Heimb.); 
cf. Nomoc. XIV tit. I. c. 

3 assessore uteris legem et iustitiam cum puris manibus servaturo. Talcm autem temet omnibus et 
publice et privatim praestabis, ut maxime metuendus sis delinquentibus et adversus fiscum contumacibus, 
mansuetissimus vero et mitis omnibus probis et officiosis iisque paternam curam impertias. 

VI. Sed ne fidem quidem publicam illam — qui vocantur Xbyot — promptius dare aut in longius 
tempus properes, sed et cum examine et in tempus congruum et quod non excedat triginta dierum spatium, 
ne infinitae hinc existant hominum inter se contentiones. Quodsi quem etiam Xbyco qui dicitur subieceris, 
et deinde quis eum conveniat, in ius quidem duces eum, custodiens datam ei fidem, examinabis autem argu- 
mentum fide ab omni parte servata, et si quidem etiam sententia contra eum opus sit, condemnabis eum 
et duarum ei rerum optionem propones , sive velit datae fidei pure renuntiare et facere iudicata, sive id 
nolit , sacris eum finibus restitues, atque ibi executionem adhibebis moderate et cum ea quae sacris finibus 
debetur reverentia. 

VII. Neque vero homicidis neque adulteris neque virginum raptoribus delinquentibus finium ser- 
vabis securitatem, sed et inde extrahes eos et poenam iis impones. Neque enim talia delinquentious parcere 
decet, sed iis potius, qui superant, ne ab audacioribus talia patiantur ; cum praesertim templorum securitas 
non iniuriam facientibus , sed iniuria affectis a lege data sit, nec fieri facile possit, ut uterque , tam qui 
1 intulit quam qui passus est iniuriam, asylorum securitate nitatur. Exactiones autem tributorum 
publicorum ut etiarn in locis sacris cum dignitate fiant curabis, quoniam tributorum ratio et militibus et pri- 



2 Srjfioaico _B C \\ 6 narQtxrjs M a || elaqyayeTv L !| 
7 Srj\ Srj L, SeT Haloander || 8 r) LBg] om. M || 
10 vneQ/3aivov L (I 15 avrbv L x || 16 xai ante xprjcpov 
om. L || 17 xaraStSdoxets B c || airco] airb L l , om. g || 
18 TtQOofrrjoets L || SsSoftevov L 1 || 19 rtodget B || t« 
xaraxQi&evra L || rj ei firj rovro] an non. certe si 
non hoc g \\ oqov L 1 || 21 irtet-ets L || 22 svyEvsoiv L 1 || 
oqois] locis g || 23 Se om. L || 26 rd om. L || 27 rtSQtbv- 
rcov] obpatientibns(?) g (cfeStbrcov Haloander) \\ 29 dacpd- 
Xstav L 1 || 32 dStxoivrcov L 1 

l seruantem V || praebebis] plebis V 1 || 4 manifestis- 
simus R || 7 id est] -i* V 1 || 8 promitte /i! 1 || aut] mvulg., 
aut in Zachariae || 9 et om. R || examinati omne R || 
III 



et addidi || mediocri] modic* V 1 modico F 3 || 10 et om. 
V 1 || ex] et R 1 || 11 omnibus RVO \\ 13 adiecerit R 1 II 
deducere O || 14 custodiesjK 1 [| ei om. V\\ et add. vulg. |j 
16 sint R 1 || 17 praepones RV\\ 19 non (ne O') hoc O 
vulg.] hoc non R haec non V \\ 20 infferre R 1 , in- 
feres om. V initio paginae || temptare R 1 || et] ut R 1 || 
23 nec adulteris V 3 ne* adulteris R 1 neque adulteriis 
O ut nec adulteri V 1 \\ neque bis scr. V 1 || 26 in- 
ferres R 1 \\ 27 conuenitii || ob patientibus RO ** patien- 
tibus V 1 haec (al. hoc mg.) patientibus V 3 hoc patien- 
tibus vulg.; an leg. opperientibus? || ut non] non ut 
R 1 || 29 et om. R 1 || 30 utrumque non eritueri R a \\ 
cautelamF" || 34 praeparabis V x O] properabis RV* pro- 
curabis vulg. 

16 



Nov. XVII 7. 8 



122 



DE MANDATIS PRINCTPTTM 



ze TOts iegols xai oXrj rrj noXtreiq avficpegcov re xai 
dvayxatbraros iortv. 'Enafivvovot Se aoi ngbs rovro 
oi &eocptXeararot rcbv ixxXrjottbv t r xStxot xai oixovbftot, 
ovSeva rcbv rovs SrjpooiovS cpbgovs xara %cooav anat- 
rovftevcov acpatgoipevot rfjs eisngdi-ecos, dXX' ovSe avy- 5 
Xcogovvres J3iatov r) araotcbSes rt na&eXv rovs rbv ix- 
(3if3aofibv indyovras, ytvcbaxovres cbs, et rt rotovro 
ngdi-atev, oXxo&ev rb ixavbv notrjaat rcp Srjfioaicg xar- 
avayxao&rjoovrat. 

CAPUT 



tae reipublicae utilis et necessaria est. Auxiliabuu- 
tur autem tibi ad hoc etiam deo amabiles ecclesiarum 
defensores et oeconomi, nullum horum qui fiscalia 
tributa exiguntur abripientes exactioni, sed neque per- 
mittentes yiolentum aut seditiosum aliquid pati exe- 
cutionem inferentes, scientes quia, si quid tale ges- 
serint, de suo satisfacere fisco cogentur. 



<IA) 'Avayxdaets Se robs Srj/ioaiovs ngdxrogas [rjrot 
rovs dnatrrjrds] iv rais eavrcov ano%ais cpavegd not- 
eiv cinavra itp' ols avrds StSoaOt, rovreart ro re 
noabv rcbv ^vyoxecpdXcov rj iovycov r) iovXicov rj oncos- 
Srjnore av avrd xard x<bgav xaXdiev, xai vneg rivcov 
avra xai noicov xtogitov dnatrovOt, xai rb rtbv SeSo- 
fiivcov noabv eXre iv etSeotv eXxe iv %gvoicg, anetXcbv 
avroXs xai tjjuiav peyaXrjv xai %etqbs atpaigeatv, ei 
rb nagayyeXXoftevov ftev aei, fie%gt Se vvv fir) tpvXax- 
d"ev, ftr) rov Xomov yovv ndat cpvXdgatev rgbnots. 
Ei Se cbs eixbs anotpvyrjv it-evgotev rtva, Xeyovres fir) 
Svvao&at rrjv rcbv iovycov ivrt&evat nooorr/ra, fiaXt- 
ora ftev xaxovgyeiv avrovs vou-i^,ofiev nXr)v dXXd firj- 
Sev ivrevd"ev jiXanreo&co firjre rb Srjfiootov firjre oi 
ovvreXeis. rb ftev yag SrjftoOtov angoxgircos anavra 
t« oixeia Xafterco, xai rds i£ e&ovs ytvofievas dno- 
Seii-ets Xaft/3avercooav oi ravra xarart&evres, ftrjSev 
dnatrovfievot nXeiov ngay/ia Se firjS' brtovv xara- 
fiXanrio&co. xai rj ftev xard rb ovvrj&es avvreXeta 
xarafiaXXia&co nag avrcbv xai eisepegeo&co rcg Srj- 
ftooicg ' fvrflivea&co Se eis rovs ivSo£ordrovS rjftcbv 
indgxovs rd negi rovrcov, ngbregov dvayxatpfievcov 
rcbv xrjvaovaXicov rds xaXovftsvas ix&eaets axgtj3eis 
StSovat, cosre ixeid~ev yivea&at rr)v raiv ngdy/iaros 
StdxgiOiv. ovrco re recos rcbv xara ovvrj&etav SeSo* 

cap. VIII summarium extat B r 6, 3, 11. 12 (18 ex Theod.). 



vm. 

10 Coges autem publicos executores in suis desus- 
ceptis manifesta facere omnia, in quibus ea dederunt, 
zygocephalorum aut iugorum aut iuliarum aut quo- 
libet modo per regiones nuncupantur, et pro quibus 
haec et qualibus praediis exigunt, et datorum quan- 

15 titatem sive in speciebus sive in auro, interminans 
eis et damnum magnum et manus amputationem , si 
hoc, quod praecipitur quidem semper, usque nunc 
autem non custoditum est, non deinceps omnibus 
servent modis. Si vero, ut adsolet, declinationem 

20 inveniant aliquam, dicentes non posse iugorum poni 
quantitatem, maxime quidem eos malignari putamus, 
sed tamen nihil hinc laedatur fiscus nec collatores. 
Fiscus etenim sine praeiudicio omnia sua percipiat, 
et sollemniter celebrata suscepta percipiant, qui haec 

25 exsolverint , nihil exigendi amphus , causa vero in 
nullo laedatur. Et secundum consuetudinem quidem 
tributa solvantur ab eis et inferantur fisco, nuntie- 
tur autem ad gloriosissimos nostros praefectos de 
istis, primitus cogendis censualibus nuncupatas ex- 

30positiones subtiliter dare, ut ex hoc fiat causae di- 
iudicatio; et sic interim secundum consuetudinem 



vatis et ipsis sacris aedibus et universae rei publicae cum utilis tum maxime necessaria est. Atque in ea re 
adiuvabunt te deo carissimi ecclesiarum defensores et oeconomi, qui neminem eorum a quibus publica 
tributa in provincia exiguntur, exactioni subtrahent ac ne permittent quidem, ut quid violenti aut sedi- 
tiosi patiantur qui executionem peragunt: nam scient, si tale quid fecerint, se ex propriis bonis satis- 
facere jisco coactum iri. 

VIII. Coges autem publicos exactores, ut in apochis suis omnia, de quibus eas tradunt, manifesta 
faciant, id est et quantitatem capitum vel iugorum vet iuliarum vel si quo alio modo ea in provincia appel- 
lant, et pro quibus et qualibus praediis ea exigant, et quantitatem eorum quae data sunt sive in speciebus 
sive in auro; ut miniteris iis et multam magnam et manus amputationem, nisi id, quod semper praeceptum 
nec tamen usque adhuc observatum fuit, certe in posterum omnibus modis observent. Quoasi nimirum 
effugium invenerint aliquod, ut dicant se quantitatem iugorum referre non posse , omnino eos fraudem 
facere putamus; nisi quod nihil inde damni afferatur neve fisco neve subditis. Nam fiscus sine praeiudicio 
sua omnia accipiat, et securitates quae fieri solent accipiant qui illa deferunt, nec quicquam amplius ab 
iis exigatur, neque vero res ulla damno afficiatur. Et collatio quidem more sotito facta ab iis de- 
ponalur atque in publicum inferatur, nuntietur autem de his ad gloriosissimos praefectos nostros, coactis 
prius censualibus expositiones quae vocantur accuratas edere, ut inde rei fiat diiudicatio. Itaque interim 



3 ol &eocp.] etiam deo amabiles e || 4 xara x<bgav om. 
g || 7 inayaybvras L || ytvcbaxovres Haloander] ^yt- 
vcboxovras libri || 10 ngaxrogas Lg] ngdxrogas r/roi 
rovs anatrrjrds M dnatrrjrds B || 12 rovreort rb re 
noabv om. s || 13 ^vxoxecpdXcov L J iovycov M] rjov- 
ycov L iovycbv Theod. iovgcov Ath. cod., t,evycbv yrjv 
B || rj iovXicov Me {cf. nov. CXXVIII c. 1. 3 cum Iul.)] 
rj ovXicov L om. B r) iovyaXicov Haloander rj fitXicov 
Zachariae von Lingenthal 'zur Kenntniss des rom. Steuer- 
wesens* 1863 p. 22 || 14 xaXoTev LB] xaXdvai M II 
15 TO om. L SeSofievov L || 16 iv alterum om. M a \\ 
17 xai ^etoos acpaigeotv om. LB \\ eis rb MB || 19 fir)] 
ei fir) B \ 19 cpvXdgatev ndot L || 20 dftyrjv U 
dcpogfirjv L % || 21 iovycov ML b iovyeloiv (vel iovyrjcov) 
L a t,evycbv yrjv B ^evycov, yrjv M s. v. || ixrt&evat 
Homberglcius (sed cf. Theod. Ath.) || 23 firjra — firjre 
LB] ftrjSi — firjSe M, negationem priore loco om. e | 
24 ptev om. B || 25 Xaf3erco — dnoSetgeis om. M ' 
26 xara&evres B || 27 ngdy/ia M] rb ngdypta LB 
xaraflXanrea&co] nag' avrcbv add. B || 28 r) ftev] 
rjftds L U 29 avrcb L || 31 *vndgxovs libri (rols indg- 
%ots Ath. Theod.) || 32 xtvaovaXicov Be xtvaovaXicov, 
8. v. ad xtv add. rbgcov (sir) M xrrjrbgcov aovaXicov 



L xrjvotrbgcov Scrimger || dxgtj3cbs Le || 34 Te LBe] 
om. M\\ StSofievcov LB 

1 et om. R l || necessarie V 1 1| est om. F|| auxiliabuntur 
autemxiliabuntur R a || 2 ad hoc autem tibi V || 3 et 
om. O l II nullo V a || 4 exigunt V 3 vulg. || eripientes OT |j 
exaction» V x || 5 uolentum aliquid aut seditiosum R 1 jj 
aut] atque V || *exactionem (exactione R l V) libri (cf. 
121, 20) || 6 scientes om. O 1 1| 7 coguntur R || 10 autem 
om. R 1 || exactores vulg. || desuspectis O 2 || 11 eadem V 1 || 

12 zigocefalorum V etygo (et ego R x ) cephalorum OR 1 || 

13 regiones om. R x \ 14 qualibus V 9 ] quali bet R V 1 || praes- 
diisA || 15 in speciebus om. R 1 1| interminans Heimbach] 
interminationes (et int. R) RVO || 16 eis] autem eisFj 
etmanusamputa*»*»»***** (amputationem V 3 ) — 17qui- 
dem suppl. V 2 inspat.vac. || amputatione O \\ 17 praecipitur 
quidem et 18 non custoditum est bis scr. R 1 || 18 non prius 
om. V || 19 obseruent V || adsoluet V a \\ 20 aliquem V || 
iugorum] p*ginorum V 1 p*ganorum V 3 paganorum (*. v. 
al. iugorum) V 3 || 21 reputamus V \\ 22 tantum V || 
24 suscepta om. R (desuscepta Beckius) || percipiat R' 1 
VO || 25 exsoluupt O soluerint R 1 || 26 ullo R 1 || red- 
datur ()' || 29 primitiis R\\ 30 hoc om. R 1 



DE MANDATIS PRINCIPUM 



123 



Nov. XVII 8. 9 



ftivcov Srjuoaicov aftifinrcos eisxoftttLpfiivcov, orteQ av 
irti roXs a(icpiaj3rjrovfiivots oi ivSoi-brarot rjftcbv enao- 
yoi xoivotev, irti roXs araa tctCpfiivots rovro xoareiv, 
avdyxrjv i^ovrwv rcbv rtQaxroQoiv fiera rb yvcoa&rj- 
vat rrjv aXrj&etav rrjv ini rois ZpqrovfiivotS xai in 
ixeivots rov Xotrtov rb noabv rcbv bvrtov t,vyoxecpd- 
Xcov xai rcov dXXcov anavrcov xard rb nao rjftcbv fjSri 
1 (TB) Starerayfievov rais dnoSei^eotv ivrarretv. Ov 
avyxcoorjoets Se rj fiovXevraXs rj xrjvaovaXiois , rjvixa 
rtQaaets yivovrat %coQicov rj dXXcos Stavefirjaets xai 
eis ereoa rtobscona fie&ioravrai xrrjoets, Staargocpais 
• Xorja&ai rtat, xai ftr) fierart&ivat rtaoa rcbv rtcoXrj- 
odvrcov eis rovs dyooaaras ra %coqia, dXX avayxd- 
aets avrovs ix rpbrtov navrbs rtoteXa&ai ras fiera- 
frioets tfluiaS %coQie. ei Se cprjOatev drtOQOvS elvat 
rovS dyoQaords, xai Sid rovro ftrj rtoteiv rrjv juerd&e- 
otv, avrb rovro ii-erdoets x 10015 r V s oiaoovv t,rjfiias. 
xai ei fiev evrtOQoiev oi dyoQaOrai , avayxaoets rovs 
rcbv Srjftooicov rtQoearcbras ndat TQonots xai %coqIs 
rrjs oiaoovv ^rjfcias notrjoaa&ai rrjv fierd&eoiv' ei Se 
rais dXrj&eiats avrovs evQots ov ocpbSQa eirtOQOvs, 
avayxdoets rovs rtQaras avrb rovro bfioXoyrjoat iv 
vrtOfivrjfiaoiv, ort xtvSvvco avrcbv rj fierd&eots yive- 
rat rcbv Srjjuoaicov cpoQcov eis rovs rtaQ^ avrcbv icovr r 
ftivovs' tovto orttQ ini rrjs Ecoas 'iafiev iv noXXbis 
ytvbfievov e&veotv. ovrco yaQ ovre rb Srjfibotov /3Xa- 
firjaerai xai oi Srj/uoaioi cpoQOt naQa rcbv vefioftivcov 
eisxoftiO&rjaovrat , oncos dv ftr) ereQOt fiev elev oi ve- 
fw/tevot, ereQOt Se oi avvreXovvres. Sei yaQ ftdXiara 
xard rcbv vejuofiivcov cpiQead"at rds avvreXeias, aXX 
ov%i xard rcbv firj xarexbvrcov ftrjSe veftoftivcov rd 
yfjSta. 



datis fiscalibus inculpabiliter inferendis: quod autem 
in his, quae dubitantur, gloriosissimi nostri praefecti 
iudicaverint, in his, quae moventur, hoc valere; ne- 
cessitatem habentibus exactoribus , post cognitam 
5 veritatem super his quaestionibus, et in illis de cetero 
quantitatem zygocephalorum et aliorum omnium ad- 
scribere, secundum quod a nobis iam ordinatum est. 
1 Non permittas itaque aut curialibus aut censua- 
libus, dum vendita sint praedia eorum aut in alias 

lOpersonas mutatur possessio, tergiversationibus uti 
quibusdam et non transferre a venditoribus ad empto- 
res praedia, sed coges eos omni modo facere muta- 
tiones sine damno. Si vero dixerint minus idoneos 
esse emptores et propterea non fieri migrationem, hoc 

15ipsum examinabis sine quolibet damno. Et si qui- 
dem idonei fuerint emptores, coges fiscalium praesu- 
les omnibus modis et sine quolibet damno celebrare 
transpositionem ; si vero pro veritate eos inveneris 
non satis idoneos, coges venditores hoc ipsum pro- 

20fiteri ad gesta, quia periculo eorum transpositio fit 
fiscalium tributorum in eos, qui ab ipsis emerint; 
hoc quod etiam in Oriente novimus in multis fieri 
gentibus. Sic enim neque fiscus nocebitur et fisca- 
lia tributa a possessoribus inferuntur, ut autem alii 

25 quidem sint possessores, alii vero collatores. Oportet 
enim maxime contra possessores fieri collationes, 
sed non contra non detinentes neque possidentes 
terras. 

30 



CAPUT IX. 



ir ^Exeivo ftivrot as (iovXbfie&a ytvcboxetv cos, et- 
rtore rtQOSrd^atfiev eis eriQas Xocos rtaQayevio&at oe 
XcoQas, rtQOSrjxbv iartv aQxovfievbv ae rdis drtb rov 35 
Srjjuoaiov anXorifirj&eiat firj rtQoixa Sanavav firjSe rovs 
rjfteriQOvs vnrjxbovs irttTQi/Heiv, dXX' i£ cbv ini rrjs 
inaQxicts cov iSanavas, i£ avrcbv xai eis eriQas ytvb- 
fievov xcbQcts rtoteXa&at rds Sandvas' ftrjSe ayyaQeiats 
rois avvreXeards irtiTQifSovra jurjre ae firjre rrjv rtet- 40 

cap. JX summarium extat Bf 6, 3, 15. 



Illud tamen te volumus nosse quia, si quando 
praeceperimus ad alias forte proficisci te provincias, 
competens est contentum te his quae de fisco lar- 
giuntur non gratis expendere neque nostros sub- 
iectos atterere, sed ex quibus in provincia consi- 
stens expendebas, ex his ipsis et ad alias proficiscens 
regiones facere expensas, neque ahgariis collatores 
adfligentem, neque te neque oboediens tibi officium, 



tributis, quae secundum consuetudinem dantur, integre illatis, quidquid de iis quae controversa sunt glorio- 
sissimi nostri jjraefecti iudicaverint, id de rebus quae disceptantur obtineat: ut exactores necesse sit post 
veritatem in ns quae quaerebantur cognitam de illis quogue in posterum quantitatem capitum quae ex- 
1 tent et reliquorum omnium, secundum id quod a nobis lam constitutum est, securitatibus inserere. Nec 
vero permittes sive curialibus sive censualibus, cum venditiones praediorum aut alius generis divisiones 
fiunt et in alias personas possessiones transferuntur, ut deverticulis utantur quibusdam neque ut praedia 
a venditoribus ad emptores transferant , sed coges eos omni modo sine detrimento transfationes facere. 
Quodsi dixerint emptores esse inopes et propterea se translationem non facere , id ipsum sine ullo detri- 
mento examinabis: et siquidem locupletes sint emptores, coges eos, qui publicis tributis praesunt, omnibus 
modis et sine ullo detrimento facere translationem ; sin re vera eos non admodum locupletes reppereris, 
coges venditores in actis id ipsum confiteri, suo periculo publica tributa transferri in eos qui ab ipsis 
emerint: id quod in Oriente scimus multis in provinciis fieri. Nam sic nec fiscus damno afficietur et 
publica tributa a possidentibus inferentur, ne alii sint qui possideant , alii qui conferant. Oportet enim 
maxime ad possessores pertineant collationes neque vero ad eos qui praedia non detinent nec possident. 
IX. Illud vero te nosse volumus , si quando forte in alias provincias te proficisci iusserimus, 
decere te iis quae afisco suppeditata sunt contentum non gratuito expensas facere neque nostros subditos 
atterere, sed ex quibus, cum in provincia esses, expensas faciebas, ex iisdem etiam cum in alia provincia 
sis, sumptus impendere; nec magis angariis collatores atterere neque te neque quod tibi praesto est offi- 



1 eioxofitC,Ofiivrjv L 1 || 2 SrtaQxot L vnaQxot MB || 
3 xQivatev L \\ irtl roXs araataC,. nescio an delenda 
sint j| ■AQareirco B xQarrjoat L || 4 rtQaxroxroQcov L |[ 
8 raXs anoSeii-eotv ivrdrreiv] adscribere s || 9 avyxco- 
Qtjoais L 1 || r) jSovX. rj xrjva.] roXs xrrjroQOtv B || xtv- 
OovaXiots Af || 10 dXXcos StavefirjaetS xal om. s || 11 Sta- 
OTQOfrjs L 1 || 17 rrjs oin. B || 27 rbv L 1 || 31 * firjre 
libri | 34 rta.Qayiveo&at B || 40 * ftrjSe ae firjSe libri 

1 inculpaliter inferrendis R |] quod autem R VO, quid- 
quid vulg. || 3 haec R 2 \\ 5 in illis] **llis R 1 || 6 zigoce- 
falorum V etygocephalorum || et aliorum om. O 1 (| 
omnium om. V \\ 8 permittat R^O 1 permittes vulg. j| 



9 sunt vulg. || 10 uti] ** R 1 \\ 12 omni modo RV*0] 
omninomodo V 1 omnino vulg. \\ 16 emptores et propterea 
non fieri migrationem cogesiZ' || 21 emerintiZO] emunt 
V vulg. || 23 fiscus RV J 0] fisco V 3 vulg. \\ 24 inferen- 
tur vulg. || autem RVOT] non vulg.; leg. haut? || 25 col- 
latores] fieri non potest add. V 3 j| 27 non post contra 
om. R X V || neque non posse R 2 [| 33 tantum VO 1 || tef 
R 1 || quando] quam V 1 \\ 34 perceperimus R 1 || forte — 
124, 3 non ultra ter| scr. R 2 in ras. 5 versuum \\ 35 con- 
temptum te V te contentum R \\ 38 et ad alias] ad illas 
R || proficiscentem vulg. j| 39 collato*s V 1 \\ 40 afiigen- 
tem (s. v. 1 afligere) R || neque te om. R \\ neque oboed.] 
neque om. V 1 

16* 



Nov. XVII 9—12 



124 



DE MANDATIS PKINCIPUM 



&Oftivr]v oot ra£tv, aXX' oixeiotS fiev vno^vyiots, oi- 
xeia Se Sandvr] noielo&at rijv noqeiav. Avrov rov- 
rov tpvXarro/ievov xav ei fir) vneqoqtos yivoio , aXXd 
ras rr)s inaqxias Std rtva nqotpuatv dvayxaiav neQt- 
voaroirjs noXsts. 



sed propriis quidem Bubiugalibus , propria quoque 
expensa agere iter; hoc ipsum custodiendo, vel si 
non ultra terminos properes provinciae, sed propter 
quandam occasiouem necessariam circumeas civi- 
5 tates. 



CAPUT X. 

(IA) ^ Tols ydq 8rj xaXovfievovs ronorrjqrjrds StSo- Eos autem qui vocantur loci servatores dare iudi- 

vatrovs aoxovras iv rals noXeot ri)s inaQxias rjs ces in civitatibus provinciae cui praesident, licet 
Tjyovvrat, xdv ei spectabiltot xav ei XafinQorarot xav jspectabiles viri vel clarissimi vel praesides sint, 
si i]ysft6ves slsv, naotv anayoQsvopev rqonots. 'AXXd omnibus intcrdicimus modis. Sed neque si milites 
tir]Se ei orQartcbrai rtves enotvro aot, firjSe ixeivots 10 aliqui sequautur te, nec illos gratis permittas ex- 
nqdixa avy/,coQslv Sanavav, aXX ix riov oixeioiv at- pendere, sed ex propriis emolumentis. Si vero non 
n]aetov. Ei 8e fii] rovro nqdt-atev, dXX' ix rcov aw- hoc egerint, sed ex tributis expenderint et angarias 
reXiov Sanavrjaetav xai dyyaqsias Xdfiotev, ndv oaov acceperint, omne quidquid damnificantur subiecti 
dv ^rjfuolro rb vnrptoov, rovro ix rtbv avtcbv atrtj- hoc ex corum emolumentis exigens proprio periculo 
aecov eisnqdgas oixsico xtvSvvco rols rjSixrjfiivots dno- 15 laesis salvabis. 
acoaets. 

CAPUT XI. 

(\E) Oi firjv ovSi nqocpdast d"qr]oxEtcbv rs xal al- Neque occasione religionum haeresumque quae- 
geasiov fyjrrioecos ovy%coqT]oets nvl ri)v inaq%iav Xerj- stionis permittas alicui provinciam commovere aut 
Xaretv, r) dXXcos rotavrrjv rtvd nQosragtv iyxetQto&r)- aliter quandam praeceptionem iniungi provinciae cui 
vat ini ri)s x<*>Q as V s "Qxets , avrbs Se nqovoTqaets, 20 praesides ; ipse vero providebis cum competenti uti- 
fisrd roi nQosr)xovros xai rov ov/icpeqovros rots Srj- litate fiscalibus, et quae talia sunt perscrutari, et non 
ftoaiots, xai rov rd rotavra dvsqevvdv xal fir) avyxco- permittere aliquid circa nostras fieri praeceptiones 
qelv rt naqd rds rjfteriqas yivso&at nQosrdgsts nQo- occasione religionum. Si vero canonicum sit quod 
tpdaet {rq/jaxetcbv. Ei Se xavovtxbv etrj rb intt,r]- quaeritur, una cum mctropolita provinciae haec dis- 
rovftevov, dfta rcp fir]rqonoXirr) ri)s inaqxias ravra 25 ponere et decernere , sive episcopi dubitent sive alii 
StaxQtvetv, etre iniaxonot dficpta^rjroZev e'ire ireqoi quidam, et causae dare deo amabilcm et decibilem 
nves, xai rco nQayftart StSovat &eo<piXr) re xai nQe- terminum, qui et decentem orthodoxam custodiat 
novra ogov, os xai ri]v nqinovaav rtftr/v rfj 6q&o- fidem et indemnitatem procuret fiscalibus et nostros 
So^co tpvXd^ei niaxet xai rb dtfifitov neqinotr)oet rols subiectos servet inviolatos. 
Srjftoaiots xai roZs t]fiereqots vnoreXiat rb avenrjqia- 30 
orov <pvXd£et. 

CAPUT XII. 

(\g) Jel Si ae xai rovrov ndaav ri&eo&at nqo- Oportet autem te et in hoc omnem ponere provi- 
votav rov rjvixa rts d£tos tpaveir] notvrjs, ixeZvov fiev dentiam, dum aliquis dignus apparuerit poena, illum 
xoXd&tv, rcbv Se nQayftdriov alrov ftr] nqosdnreo&ar quidem punire, res autem eius non contingere, sed 
dXXd avyxcoqeiv ravra rcp^ yivet xai rcb vbfico xai rr) 35 sinere eas generi et legi et secundum illum ordinem. 
xar' ixeivov tpeqea&at rdiet. ov ydq rd nQayfiard Non enim res SUnt quae delinquunt, sed qui res 
iart t« nXrjftfteXovvra , aXX oi rd nqdyfiara xexrrj- 

ciurn, sed propriis iumentis , propriis sumptibus iter faccre. Atque hoc idem observandum est etiam si 
fines provinciae non egrediaris, sed ipsius provinciae urbes propter causam aliquam necessariam peragres. 

X. Iam quominus vicarios qui vocantur instituant magistratus in urbibus provinciae , cui 
praesunt, licet vel spectabiles vel clarissimi vel praesides sint, omnibus modis prohibemus. Verum ne 
mitites quidem si qui te sequantur, eos patiaris gratuito facere expensas , sed de propriis annonis. 
Si vero id non fecerint, sed ex subditis sumptum fecerint et angarias acceperint, omne quocumque sub- 
iecti afficiantur detrimentum ex illorum atmonis exactum proprio periculo iis , qui iniuriam passi sunt, 
restitues. 

XI. Sed ne religionum quidem et haeresium inquisitionis nomine permittes cuiquam provinciam de- 
spoliare aut alio modo eiusmoai aliquod mandatum in provincia, cui praees, administrare. Sed ipse pro- 
videbis , ut cum dignitate et publicarum rerum utilitate etiam in talia inquiras , neve quicquam pattaris 
contra noslras iussiones religionum nomine fieri. Quodsi canonicum sit td, de quo quaeritur, una cum 
metropolitano provinciae id aiiudices, sive episcopi sive qui alii disceptent, causaeque des pium ac dignum 
finem, qui et hortorem quo digna est orthodoxae fidei custodiat et securitatem publicis ralionibus praestet 
et subditis nostiis incolumitatem servet. 

XII. Oportet autem te in hoc quoque omnem curam ponere, ut, cum quis poena dignus videatur, 
illum quidem poena afficias, bona aulem eius non aggrediaris , sed sinas haec generi et legi et ordini ex 
lege reccpto committi. Neque enim res peccarunt, sed qui res possident; at inverso ordine dignos quidem 



1 o'ixoie L 1 || 4 ri)s inaqxias cum vneqoqtos yevoto 
iunxit c || neqtvoaroiris Haloander] neqtvoorels ML neqt- 
voarr]S B \\ 6 ydq 8t]] autem e || 7 rovs] rds L 1 || 8 ei 
scpestabiliot (s. v. neqtpXenrot) M eionexrafiiXiot L ei 
neqtf)Xenrot B || xdv oi etye/ioves M\\ 10 ixeivovt B c 

12 awreXcbv MB°] ovvrefaorcov LBf (tributis s) 

13 8anavr)aatev LB \\ ayyaqeiats L || 14 rb otn. L 
15 r)8txr]fievots] r)iieriQoiS L || 19 rtvd rotavnjv LB || 
21 xai rov] rov om. B || 22 tw om. LB || 23 naQa] 
circa (i. e. ne^i) g || 24 Ei Se — 31 tpvXa^et om. BL \\ 
28 rrjv nqinovaav — niarei] decentem orthodoxam 
custodiat fidem e || 34 Si om. L || 36 xar ixeivov] xar* 
ixeivco L l Ixelvcov B c | tpiqea&tu om. e 

1 quidem] quibus V || 2 ipsum] ipso vulg. || si non] 



sine O l || 3 propter] per V || 4 necessarias R || *ircu- 
meras V 1 || 10 aUqui sequentur O sequatur aliquid R | 
te om. RV || illo V 1 || 12 sed] si O || tributariis Zacha- 
riae || et] etiam R || 15 saluabis VTO 1 ] seruabis i2 3 2 
vulg.^om. R l || 17 haeresiumque vulg. [| 19 quadam (quo- 
dam R x ) praeceptione RO \\ iniungi] tinigeniti (erasum) 
R || prouintiam R || 21 talia Zachariae] alia libri || 
22 circa RVO] contra vulg. || 23 fit? R 1 || 24 dispo- 
nere et delenda videntur || dicernere R || 25 dubitetur 
R l || sive] si O x || 27 decentem RV*0 decente V 1 de- 
centcr vulg. || 28 nostros] nos O 1 || 32 aut O || in om. 
F 1 | 33 dignis R l \\ 34 eis V 1 || contigere V fl 35 il- 
lum (illud O 1 ipsum V) ordinem RVOT] illam ordini 
vulg. 



DE MANDATIS PRINCIPUM 125 NoV. XVII 12—14 

fisvoi • ol Se dvrtcrQefovree ri)v ra£iv tove fiiv dgiovs possident ; at illi reciprocantes ordinem eos quidem 

notvrje dftdat, rd Si ixeivcov dfaipovvrai ngdypara, qui digni sunt poena dimittunt, illorum autem aufe- 

ereoovs dvr' avrmv rifieoQovfievoi, ove 6 vbfioe iacoe runt res, alios pro illis punientes, quos lex forte ad 

ini rtjv ixeiviov ixdXet StaSo%r)v. illorum vocavit successionem. 

CAPUT XIU. 

(IZ) Hgoaraaiae Se dSixove, «s fiav&dvofiev iv 5 Patrocinia quoque iniusta, quae cognoscimus in 
rais Tjfisreoais inagxiats yivea&at, ndai juereXevarj nostris provinciis fieri, omnibus corrige modis, non 
rgbnots, ov avy%toowv ovSevi rove ereocov /Siovs iveo- sinens ulli aliorum vitas in se suscipere, non am- 
yokapelv, ovx oixeiovv eavrto rd %cooia t« firjSafio- pliare sibi praedia nullo modo ei competentia, non 
&ev avrcp nooerjxovra, oix eie rrjv erdowv f3Xdj3rjv in aliorum laesionem promittere patrocinium, non 
'inayyeXXea&at nooaraaiav, ov%, oncos dv dnoareqoiev 10 quemadmodum fraudent fiscum suam virtutem obi- 
ro Srjfioacov, rr)v iavrcov ia%vv dvriTdrreiv. dXXd cere. Neque sit tibi cura, cuiuslibet sint haec 
firjSi earco aoi fgovris, onoiae dv elev oi ravra agentes dominii; sufficit etenim tibi per omnia ad 
ngdrrovree Seanoreiae' doxeaei ydg aoi Sid ndvrcov perfectam fortitudinem et lex et imperii favor. 
ngbs reXEcordrrjv ia%vv b re vbfioe rj re rrje (iaatXeiae 
evfieveia. 15 

CAPUT XIV. 

(IH) ^AXXd xai rove eieSexofievove dXXoroiovs yecop- Sed etiam suscipientes alienos agricolas sic odio 
yovs ovrco fiiarjaets, ovrcoe dvayxdaeie &drrov dno- habebis, sic compelles cito reddere quod suscipiunt 
Sovvai rovs Xrjf&ivrae xaxcbs, cbe, ei fie'xpi noXXov male, ut, si plurimum manserint inoboedientes, omne 
fieivauv dnei&ovvres, dnav baov dnoQov rr)s inap- quidquid onus provinciae est sic illis possessioni- 
%ias iari, rovro rais ixeivcov xrljaeaiv inifrrjaets. 20 bus imponens. Si vero in aliis provinciis agricolae 
Ei Se iv erioais inaQ%iats oi yecoQyoi Xiyovrai xa&- dicuntur esse constituti, litteris uteris publicis ad 
eardvai, ygdfifiaoi %Qr)aj] Srjfwciois ngbs robs rcbv provinciarum praesides, ut in eas fugientes agri- 
inagxtcbv ixeivcov rjyovfiivovs , cbere avrobe rove iv colas confitentes aut convictos tradant possessori- 
avrais necpevybras yecogyovs awofioXoyovvras r) iXey- bus, et revocentur ad provinciam cui praesides, et 
%ofiivovs naoaSiSoa&ai roXs^xexrrjfiivois xai inavdye- 25 inoboedientes vehementer corripies minus idoneorum 
a&ai ngbs rrjv inag%iav rje dg%eis, xai rovs dnet- adiectione. Competens est enim talia studentem 
0'ovvras cfoSgbregov ftertevai ttj rcbv dnoQcov int- [quodj hinc onus et rerum deminutionem in sua fa- 
fioXrj. ngosrjxov ydg icrt rbv rd rotavra anevSovra cultate cognoscere, ut minoratus cognoscat, quantum 
rb 'ivrev&ev dronov xai rrjv rcbv ngayfidrcov iXdr- est laedere et delinquere in alios. Hoc ipsum age, 
rtoatv ini rijs eavrov negiovaias fia&eiv, oncos dv 30 sive praedia possidentes in provincia sint sive aliquo- 
iXarrovfievoe ytvcbaxot, nbaov iari rb dStxeiv re xai rum aliis competentium gubernatores sint. Oportet 
nXrjfifieXeiv eis erigovs. Tovro Se ngdj-eis , eXre oi enim et possessores illa solum habere quae eis dat 
rd %cogia xexrrjfiivot xard %tbgav eioiv eire nvcbv lex, et gubernatores alienarum illis praeesse solum- 
eriQots ngosrjxbvrcov fgovrtcrai xa&earrjxotev. Sei yag modo quae per COnductionem aut alium legitimum 
xai rovs xexrrjijivovs ixeiva ftovov e%etv aneg avroie 35 
SiStoatv o vbuoe, xai rovs noovoovvras rtbv aXXo- 
rgicov ixeivtov ngotaraa&at fibvov aneg xard fiia&to- 

ccip. XIII summariitm extat Bf 6, 3, lfi- 

poena dimittunt , res vero illorum auferunt, alios pro iis punientes, quos forte lex ad illorum successio- 
nem vocavit. 

XIII. Iniusta vero patrocinia , quae in nostris provinciis fieri cognovimus , omnibus modis perse- 
queris, non passus quemquam aliorum vitas actionibus redimenais quaestui habere , non sibi vindicare 
praedia quae nihil aa se pertineant, non in aliorum damnum pollicen patrocinium, non ut fiscum spolient 
suam auctoritatem opponere. Sed ne id quidem cures, ad qualecumque dominium pertineant qui haec 
agant: sufficiet enim tibi per omnia ad plenissimam potestatem tam lex quam imperatoris benevolentia. 

XIV. Sed eos quoque, qui alienos colonos recipiunt, ita odio habebis, ita compelles ut cito reddant 
temere receptos, ut, si per longius tempus contumaces permanserint , omne quidquid sterile est in pro- 
vincia, id illorum possessionibus adicias. Quodsi cotoni in aliis provincns morari dicuntur, litteris 
uteris publicis ad praesides provinciarum illarum, ut coloni ipsi, qui eo confugerunt , confessi aut con- 
victi dominis tradantur et in provinciam, cui praees, reducantur, atque ut in contumaces gravius animad- 
vertant sterilium praediorum adiectione. Decet enim eum qui eiusmodi rebus operam dat , incommodum 
quod inde sequitur et rerum deminutionem in suis bonis sentire , ut damno affectus intellegat, quanti sit 
miuste agere et peccare in alios. Hoc vero facies, sive, qui praedia possident, in provmcia sunt sive 
rerum ad alios pertinentium curatores constituti sunt. Oportet enim et possessores illa tantum habere, 
quae lex iis tribuit, el qui aliena curant, illis tantum praeesse, quae per locationem vel per alium aliquem 

2 dfiftdatv L l || 4 rrjv] rcbv L || ixdXetae L 1 1| 5 iv] , siones R 2 || 5 iniusti R l iniustilis O 1 || 6 corrigi RVO 
ini B || 6 pereXevrrjaat L l fiereXevaet Z 2 || 7 rove eri- \ corrigere T, corriges Heimbach || 7 sinentes RVO || 
govs L l rcbv erigtov L 2 || pliovs] ove L x Sixata? L* || i suscipere suppl. V 2 in spat. vac. \\ amplificare V ampli- 



igyoXa/3eiv BL || 8 rd %cogia L] %cogia MB \ 9 rrjv] 
rtov L X B || 11 eavrtbv LBs] in' avrbv M in avrb 
Scrimger in avroXs Hombergk || dXXa om. LBe || 13 «^- 
xiaot B || 14 reXeardrrjv L 1 1| 16 xai om. B || 18 nol- 
Xovs L x || 19 fieXvat iv M\ anet&ovvrae L || 20 rovro] 
ovrto c? || 23 ixeivtov et aiirove om. e || fjyeftbvove L 1 
rjyeftbvae L 2 || 32 rovro] hoc ipsum (j. e. ravrb) e || 
37 fibvtov B II fita&toTTjv L l 

1 ille V x || *reciprocant (reciprocatur R x ) libri || 2 il- 
lorum] eorum || auferetur R referunt V || 4 succes- 



care O 1 || 8 ullo (ull* V x ) RV || 9 lesione V || 11 tibi 
sit V || cuiuslibent V 1 || 13 fortitudine V 1 || lex et] et 
om. || 16 sic] si * (ut?) V 1 || 17 quod* suscipiunt 
V 1 || 19 sic om. vulg. || illis VO] illius RT illorum 
vulg. || 20 imponens RVO] hoc impones vulg. || 21 di- 
centur R \\ 22 ea F|| 23 coniunctos R || tradat RVTO \\ 
27 quod RO ** V 1 quidem V 2 T; om. vulg. || et rerum 
om. V x || diminutione V \\ tua O || 29 hoc] Sed hoc T 
vulg. || agere R x ; leg. ages? Jj 30 prouintiam R\\ aliquo 
R x || 31 gubernatores om. O 34 aliud R l 



Nov. XVII 14—17 



126 



DE MANDATIS PRINCFPUM 



atv ij x«t9 ,> ixeQov vofttfiov avrois 7iaQaSeSorai tqo- eis sunt tradita modum, extraneis autem abstinere, 
Ttov, rdiv Se aXhrcQiaiv dndxea&at, xai ftr) nQovoeiv et non providere quidem aliis, laedere vero alios et 
uiv ETtQatv, aStxelv 8e dXXovs xai eavTois xioSoi sibimet lucrum impium hinc acquirere. 
dae(3es ivrei&ev noQt^etv. 

CAPUT XV. 



(10) JSavlSas Se intTi&ivat %aiQtoiS dXXoTQtots rj 
iQyaoTTjQiois iv nbXeot Staxetftevots xai iniyQafetv 
i«s eavTcbv nQosrjyoQias ovtco rois ToX/iobotv intxiv- 
Svvov xaTaoTtjoets , a>s ytvcbaxetv, oti ravTa nQar- 
TOvTes avToi ttjv eavTcbv neQtovoiav nQOsdxpovat tw 



5 Titulos autem imponere praediis alienis aut erga- 
steriis in civitatibus constitutis, et superscribere sua 
vocabula ita praesumentibus periculosum constitues, 
ut agnoscant, quia haec agentes ipsi suam substan- 
tiam applicabunt fisco. Si enim causam soli im- 



Srjfiooiti). Ei yaQ nQayfia fiovr} ttj fiaaiXeiq xai to) 1 perio et fisco datam temptaverit aliquis abripere, 
Stjfioouo SeSofiivov neiQtoro rts vcpaQna&tv, iv toTs in suis agnoscat experimentum et suis rebus titulis 
eavTov fiavd-avtTco ttjv netQav, xai toIs airov nQay- impositis publicis nat aliis exemplum abstinentiae, 
fiaot TiTlcov iniTt&efiivcov Srjfiooicov yivio&co ^ toIs qui si isdem impUcantur malis, similibus poenis sub- 
jXXots naQaSetyfia ococpQoovvrjs, oineQ ei rcov avTcov dentur. Haec igitur omnia observa, sciens nostram 
ciipaivTo xaxcov, t«Is o/ioiats notvais vnoxeioovTat. 15 circa te voluntatem atque sententiam, qualis quidem 
TavTa Toivw knavra <f>vXal-eis, ytvcooxcov ttjv rjfieTe- erit delinquente te, qualis autem probato et nostra 
nav neQi ae nQoaiQeaiv re xai yvcbfirjv, bnoia ptev sequente praecepta ac leges. 
rts iaTat nXrjfifieXovvTOS aov, bnoia Se eiSoxtfiovvTOS 
y.ai rois rjfieTeQotS ctxoXov&oivTOS naQayyeXfiaai re 
xai rofiots. 20 

CAPUT XVI. 

<K) "Afta Se int/Sairjs ttjs^ ^a»(»as, avyxaXeaa/ievos Mox autem ut ingredieris provinciam, convocatis 
anavras rois iv ttj firjTQonbXet xa&eoTcoTas , cpafiev omnibus in metropoU constitutis (dicimus autem deo 
Sirov re d-eoftXiaraTov iniaxonov tov tb evayrj amabili episcopo et venerabili clero et nobilibus ci- 
xXtjqov tovs Te iv riXet ttjs noXecos, i/ifavrj xaTaaTTj- vitatis) , insinuabis haec nostra sacra praecepta sub 
aets Taira rjficbv tc\ &eia nctQayyeXfiara ini nQagecos 25 gestorum insinuatione , et propones exemplar eorum 
vnofivrjfictTtov. Kai nQo&rjoets Te rb iaoTvnov av- publice non solum in metropoli, sed (et) in aliis 
rcov Srjftoaiq^ oi ftbvov ini tt)s firjTQonbXems, aXXd provinciae civitatibus, transmittens ea per officiales 
xai iv t«7s aXXats ttjs inaQ^ias nbXeat, nejtincov avTa tuos sine damno, ut omnes agnoscant, in quibus 
Sta ragecoTcov acov ^rjfiias #&>£&• wstc aTra^Tas yt- suscepisti cingulum, et videant, si haec conservas et 
vcbaxetv if* ois naQeXaples ttjv aQyrjv, xai boav, ei 30 nostro dignum temet ipsum ostendis iudicio. 
raira fvXaTTets xai ttjs rjftereQas d^tov aavTOv dno- 
Setxvvets xQiaecos. 

CAPUT XVU. 

(KA) T«t;Ta yaQ fvXarTOfteva naQa aov nottjaet Ilaec conservata apud te faciunt praesentem tibi 
aot ttjv naQoiaav oqxtjv XQovtcoreoav^ tb xai evxXe- cingulum diuturniorem et gloriosiorcm : si quidem 
eareQav • e'i ye nQos rois aXXots firjSe bnXofOQeiv xcbv 35 super alia neque armis uti non militantem aliquem 
ovyji oTQUTtcoTtbv Ttvt avyxcoQTjoets- Taird ae &ecb permittes; haec te et deo et legibus et nobis caris- 
xai rois vbfiots xai rjfiiv nQosftXr) xaTaorrjoei. Kd- simum constituunt. Sed et illud providebis ut, si 
xeivov Se nQOvorjaets costc, et tis rcbv tovs Srjfioaiovs 

cap. XV summarium habet Bf 6, 3, 22 ex Theod. 

i^ ■ ■ 

legitimum modum iis tradita sunt, ab alienis autem abstinere, nec vero aliis quidem prospicere, alios autem 
iniuria afficere et sibi impium inde lucrum comparare. 

XV. Tabulas vero imponere praediis alienis vel ergasteriis quae in civitatibus extant, suaque no- 
mina inscribere auswis adeo periculosum statues, ut sciant se si hoc fecerint sua ipsos bona fisco applica- 
turos esse. Nam si quis rem soli imperio et fisco datam arripere conetur, in suis bonis periculum agnoscat 
titulisque publicis in suis rebus impositis fiat ceteris exemplum continentiae , qui quidem si eadem mala 
aggrcdiantur, similibus poenis suoiacebunt. Haec igitur omnia custodies, sciens nostra de te voluntas 
et sententia qualis quidem sit futura, si delinquas , qualis autem, si probatus sis et praeceptis nostris 
atque legibus obsequaris. 

XVI. Simulac vero provinciam ingressus sis, convocatis omnibus qui in metropoli constituti sunt, deo 
carissimutn episcopum dicimus et venerabilem clerum et primores civitatis, haec nostra sacra praccepta per 
actorum instrumenta manifesta reddes. Atque exemplum eorum publice propones non solum in metropoli 
sed etiam in reliquis provinciae civitatibus, mittens ea per officiales tuos sine dispendio: ut omnes cogno- 
scant, qua condicione magistratum susceperis, videantque, num haec observes et nostro te dignum osten- 
das iudicio. 

XVII. Haec enim si a te servabuntur, praesentem potestatem tibi et diuturniorem et clariorem effi- 
cient: si modo nraeter cetera ne arma quidem gestare cuiquam nisi qui miles sit permittas: haec te deo 
et legibus et nobis carum reddent. Itlud quoque prospicies, ut, sx quando quis eorum qui publicos 



1 SiSoTat D || 2 inixea&at B c || nQovoeiv] voeiv L x || 
(5 xai om. B || 9 tq> Srjftoaico in ras. B c \\ 10 nQdyptara 
L || \\\ StSbfieva L || netQcb**o L l \\ 13 ytve'a&co L] ye- 
via&co M yivea&at B || 16 rcbv TjfteTtQcov L l || 17 neQt 
ae] ae L 1 aoi L* \\ 24 ivTeXeis L* || 26 to] tov B || 
28 Tats inaQxiatS L \\ avTcbv L l |j 29 anavres L |j 
33 yctQ om. LBe || 36 &eaJ] et deo g- 1| 37 xaxeivo* L 

3 sibimet et lucrum VO || 6 subscribere V || 7 con- 
Btitucs] consentiens R' O l esse sciens O 2 esse scias (suppl. 

V* in mg.) II 2 V || 8 agnoscat R | ipsi quidem suam OT \\ 
9 amplicabunt V || fisco datam temptauerit si R a \\ solo 

V 1 1| 10 temptaucrintF* || arripere vulg. || 11 et suisj suis 



et V 1 || 12 alios R 1 1| 13 si iisdcm vulg., hisdem R VO T || 
subdentur om. R* || 15 uoluntatem circa te V || senten- 
tiam] ("*•* V 1 || quali V 1 1| 16 «nalis V 1 1 probato te V 3 
• •atoF 1 || nostram O 1 1| 17 consequente (consequentes R 2 ) 
R || legis Ubri || 21 sq. convocatis omnibus in metropoli 
constitutis vulg.] conuocans omnes in metropoli (metropo- 
lim 0) constitutos RVTO || 22 deo R vulg.] de om. V j| 
24 uestra R 1 || praeceptorum subiectorum iJ 1 || 25 pre- 
pones praeponens VT^ reorumF|| 26 metropoli V me- 
tropolitis T || et addidi (etiam add. vulg.) || 27 prouintiis 
VT || ea] eam RVOT || 33 haec VO] et R et haec T \\ 
35 non — 36 deo suppl. V * in spat. vac. || 36 hoc VT || 
clarissimum V 



DE TRIENTE ET SEMISSE 



127 



Nov. XVIII pr. 



xroqvftovs avtordvrtov netqa&eirj nore rr)s fteydXrjs 
ravrrjs nbXecos anotpvyeXv rj ftovos r\ xai fied" ereqcov 
xai yeveo&at xard rrjv inaq%iav rjs aqveis, dvtxvev- 
oat ra neqi rovrov xai il-erd£eiv ovv axqtf3eiq naarj 
xai iv dotpaXei xa&tordv xai (irjvvetv ivravd"a, ei 5 
noXXdxts rcbv int^rjrovfievcov eirj nqoscbncov' cosre 
dyeod"at xard ravrrjv rr)v evSaiftova nbXtv xai not- 
vds vne%etv, «s 6 vofios ini ra>v rotovrtov Stera^ev. 
Dat. xvi. k. Mai. CP. Belisario v. c. cons. [a. 535 



quis eorum, qui populum in turbas sollicitant, tem- 
ptarit aliquando ab hac magna civitate fugere aut 
solus aut cum aliis et venire in provinciam cui 
praees, quatenus investigare de hoc et examinare 
cum omni subtilitate et cum cautela constituere et 
nuntiare hic, si forte dignae inquisitione sint per- 
sonae et adduci ad hanc felicissimam civitatem et 
poenas sustentare, quas lex de talibus constituit. 
.] Dat. k. Mai. CP. Belisario v. c. cons. 



III 



10 



XVIII. 



Coll. III tit. 5 



S22TE THN NOMIMON MOIPAN TJ2N nAIASJN 
EINAI, EI MEXPI MEN TE22APSN EIH2AN 
01 HAIAE2, OYrKIAS TE22APA2, EI AE 
YnEP T0Y2 TE22APA2 EI2IN 01 HAIAE2, 
0YrKIA2 EE. KAI OTI EH AAIA0ETOY 01 15 
0>Y2IKOI HAIAE2, TNH2IA2 MH YH0Y2H2 
TONH2, AYO 0YrKIA2 AAMBAN0Y2I 2YN 
TH MHTPI. KAI OTI KAI E3 AIA0HKH2 
KAI EH AAIAOETOY APMOTTEI H 2YNEI2- 
0>OPA, EI MH KS2AY2EI PHTS2 O TE2TA- 20 
TS2P. KAI HEPI AIAIPE2ES22 riN0MENH2 
AnO TONESJN EI2 HAIAA2. KAI nEPI TOY 
APNOYMENOY THN IAIAN 2YrrPA<UHN. KAI 
HEPI ETEPfiN KE<PAAAIS2N. 

Imp. Iustinianos Avyovaros 'Icodvvrj rco ivSo^ordrco 25 
indqxcp rcov ieqcov rr)s 'Eco praetortw*' rb ft , dnb 
vndrcov xai narqixico. 

(Tlqooifiiov.') "HSrj fiev rfj fteyaXrj ravrrj xai cos 
dv rts eXnot xaXcos naqd -freov avardorj noXireiq, r-r) 
Pcofiaicov tpaftev, noXXd neqi Sta&rjxcov SteanovSa- 30 
arai re xal fieord rd rcov vbficov fttfiXia rcbv rotov- 
rcov xad"earr]xe' xai ov fiovov oi naXat aocpoi ravra 
yeyqacpr)xaOtv ovSe r) rcbv evoeflcbv fiovdqxcov i£ovoia, 



IV DE TRIENTE ET SEMISSE ET SUCCESSIO- 
NIBUS FILIORUM ET NEPOTUM NATURALIUM 
VEL COLLATIONIBUS VEL DISTRIBUTIONI- 
BUS, NEC NON LITTERARUM AUT ANNUME- 
RATIONUM ATQUE RERUM EX QUIBUS DE- 
TINENT INFITIATIONIBUS fy. 



Imp. Iustinianus A. Iohanni pp. 



(Praefatio.) Iam quidem magnae huic et, ut ita 
quis dicat, bene a deo constitutae reipublicae, dici- 
mus Romanorum, plurima de testamentis disposita 
sunt, et pleni legum codices de talibus consistunt, 
et non solum antiqui sapientes haec scripserunt aut 
piorum potestas imperatorum, sed etiam a nobis 



Nov. XVIII (= Coll. III tit. 5: gloss.) Graece extat in ML, cap. 1 — 4, 6 — 11 in B variis locis. — Epit. 
Theod. 18, Athanas. 9, 2 (cf. neqi StafSqcov dvayvcoofidrcov § 12). Iulian. const. XXXIV. 

tumultus excitant, ex hac magna urbe sive solus sive etiam cum aliis aufugere conetur et in provincia, 
cui praees, morari, investiges eum resque eius et cum omni diligentia examines et in custodia teneas atque 
huc denunties, si forte sit ex iis personis, quae requiruntur, ut ad hanc felicem urbem ducatur ei poetias 
subeat, quas lex de talibus constituit. 



XVIII. 

UT LEGITIMA PORTIO LIBERORVM, SI VSQUE AD QVATTVOR SINT LIBERI, QVATTVOR 
VNCIAE, SIN PLVS QVATTVOR SVNT LIBERI, SEX VNCIAE SINT. ET UT AB INTESTATO 
LIBERI NATURALES, SI SUBOLES LEGITIMA NON EXTAT, DUAS UNCIAS ACCIPIANT 
CUM MATRE. ET UT TAM EX TESTAMENTO QUAM AB INTESTATO COLLATIO COMPETAT, 
NISI TESTATOR EAM NOMINATIM PROHIBUERIT ET DE DIVISIONE A PARENTIBUS 
INTER LIBEROS FACTA. ET DE EO QUI MANU PROPRIA SCRIPTA INFITIATUR. ET DE 

ALIIS CAPITIBUS. 

Imp. Iustinianus A. Iohanni gloriosissimo praefecto sacro per Orientem praetorio iterum, exconsuli 

et patricio. 

Praefatio. lam quidem ab hac magna et quod facile aliquis dixerit bene a deo constituta re 
publica, Romana dicimus, multa de testamentis agitata sunt, ac pleni sunt legum libri eiusmodi rebus. 
Neque antiqui solum prudentes haec conscripserunt aut piorum principum potestas, sed a nobis quoque 



1 dvtorcbvrcov LB° || 2 r) xat] xai om. LB(e) || 3 dv- 
ixvevaat Me] cbore avtxvevoat LBe \\ 6 coore M] xat 
LBe, toare xai Scrimger || 9 xvi k. mai. M] xaXav- 
Scbv fidtcov Ath. e ftrjvi fiatco Theod., om. Iul. || Bili- 
sario M || 11 sq. rubr. sim. ap. Theod., neqt rov rerqa- 
ovyxiov xai ej-aovyxiov k'xet Se xai aXXa xecpdXata 
Ath. (cf. e) || 20 reordrcbq M] Sta&efievos L || 21 neqi 
atoiaecos L 1 || 23 xai neqi ereqcov xecpaXaicov post verba 
eis ndiSas (22) coll. ML, transposuit Haloander || 25 iov- 
artvtavbs L \\ 26 vndqxco rcbv ieqcbv rrjs aicbas (eco s. v.) 
nqatrtoqicov rb Sevreqov L || 27 narqtxtcov M \\ 31 ra] 
re .L 1 || 33 yeyqdcpaotv L 2 



1 sollicitant temptarit vulg.] sollicitare temptant (temp- 
tarat T) R VT || 3 solum V l '\\ 4 hoc et] et om. [| 5 *con- 
stituere et] constiterit libri || 6 hoc V 2 vulg. || personis 
|| 9 subscr. dedimus ex e.t Bamb. II || datur || k. 
mad. Bamb. || Constantinop. Cap. Bamb. || Bisilario 
u. c. Bilisiario uic. Bamb. || 11 successoribus R || 
12 natalium V % || 13 vel coll.] et coll. vulg. || vel distr.j 
aut distr. R || 14 sq. nec non — inficiationibus scripsit 
V 3 in ras. 2 versuum \\ 14 aut om. V || adnumerationi- 
bus V || detinetur V || 25 pp.] pfim V |( 29 si ante quis 
add. R 2 , del. R 3 \\ dicat, bene] benedicat V |j 32 aut 
priorum R 



Nov. XVIII pr. 1 



128 



DE TRIENTE ET SEMISSE 



dXXd xai fjfiiv rjSrj rdiv nQO i)fttov avroxQaroQOJv ov- 
Sevbs iXdrrove xaraf3if3Xrjvrat neQt rovxov vofiofrs- 
aiai. Tbv Si &sbv ivvoovvrse dei, xai oncoe av aQs- 
oroi re avroj watvoifts&a xai rt rwv sis rjfide aya&cov 
di-iov nQdrroiusv, nstQcbfts&d rt nQOSej-evQioxstv dei 
rfj wvoet rs axbXov&ov xai rd nQoo&sv inavoQ&ov- 
fisvov. HoXXdxte roivvv xai dXXors rs&avftdxaftsv, 



avd"' 



orov rois yvrjotots xat svyvojftoai rexvots, < 



ols 



k'xovot %aQtv oi yovsis, rb xaraXtunavbfisvov, o rjSrj 



iam non aliquo priorum principum minus legislatio- 
nes prolatae sunt. Deum vero considerantes semper 
et quatenus ei placiti videamur et aliquid bonorum 
dignum in nobis agamus, nitimur aJiquid adinvenire 
5 semper et naturae consequens et quod possit priora 
corngere. Frequenter igitur et alia vice mirati su- 
mus, quomodo legitimis et benivolis filiis, quibus 
agunt gratias parentes quibusque quod relinquitur 
iam etiam debitum vocant, solum triuncium defini- 



xai xQios xaXovot, ftdvov TQtovyxtov ojQtaav i£ dvdy- 10 erunt ex necessitate derelinqui, reliquum vero iacet 
xrjs xaraXifmdvso&at, rb Xotnbv Se iv rfj yvoj/irj in voluntate parentum, et capiunt quidem cognati 
rdiv yovimv anbxstrat, xai Xrjvjovrat fisv xai ovyys- omnia et extranei vel cum libertate servi, filii vero, 
vsle dnavrse xai ot ys il-co&sv xai ftsr' iXsvdsQtae licet multi consistant, etiamsi nihil offenderint pa- 
oixirat, oi naiSse Si, si xai noXXoi xad"soTrjxotev, si rentes, confunduntur et triuncium divident solum, 
xai ftrjSiv nQosxQovotsv roTs yovsvot, xaratSovvrat xai 15 vel si decem forte aut amplius fuerint, et pauperes 
rb TQtovyxtov StatQrjaovrat fibvov, xdv si Sixa rv%bv erunt filii donec vixeriut patres idonei. 
xav si nXsiove slsv, xai nevrjrss eoovrat naiSss na- 
tqos k'coe k%rj nXovrovvroe. 

CAPUT I. 

Tavra r)ude ixivrjosv inavoQ&diaat rbv vo/iov, xai Haec nos moverunt corrigere legem, et non eam 
fti) TteQttSeiv avrbv fii^Qt itavrbe iQvd-Qtdjvra, dXXd 20 despicere semper erubescentem, talique modo deter- 
rotovToj SioQtoai rb nQayfia TQonqj • ojsre, ei ftiv svbs minare causam , ut , si quidem unius est filii pater 
iart itatSbs TtarrjQ r) ftrjrrjQ rj Svoiv i) tqiojv r) reo- aut mater aut duorum vel trium vel quattuor, non 
aaQcov, ftij TQtovyxtov avrdis xaraXifutdveiv ftbvov, triuncium eis relinqui solum, sed tertiam propriae 
dXXa rijv TQirrjv rrjs savrov TtsQtovoias, rovriortv substantiae, hoc est uncias quattuor, et hanc esse 
ovyxias rsooaQas, xai rovro elvat rb StojQtOfievov fii- 25 definitani mensurani usque ad praedictum numerum. 
tqov d%Qt rov QTj&ivros aQt&fiov. si Si vnsQ rovs Si vero ultra quattuor habuerit fiiios, mediam eis 
riooaQask'xst nalSas, rijv rjuiostav rrjs ndorjs negt- totius substantiae relinqui partem, ut sexuncium sit 
ovoias avrois xaraXifindvsofrai uolQav, cbsrs i^aovy- omnino quod debetur, singulis ex aequo quadriun- 
xtov slvat navrojs rb otpetXbusvov. sxdorov xar laov cium vel sexuncium dividendum, et hoc non sub in- 
rb rsTQaovyxtov rv^bv rj rb st-aovyxtov StaiQovftevov, 30 iusta circumstantia rerum (forsan enim etiam hic 
xai rovro ovx iv dSixat nsQiordost nQayftdrojv (stxbs alii iniustitiam patiuntur, aliis quidem meliora ahis 
yuo xdvravd-a rovs dXXovs dStxrj&fjvat, tojv uiv ra vero deteriora percipientibus) , sed quod contigerit 
xaXXiova, tojv Se rd x e ^ova XaftftavovTojv)' dXXd unumquemque per omnia aequum esse in qualitate 
tovto Sij rb imfidXXov exdorco Std ndvratv loov el- et in quantitate, sive quis illud institutionis modo 
vat iv noibrrjri rs xrti noobrrjri , sirs ns airb xard 35 sive per legati (idem est dicere et fideicommissi) re- 
TQonov evordosojs sits xard nQeoj3eiov, rairbv Se linquat occasionem. Licebit enim ei reliquum octo- 
k'ortv sinsiv xai mtSeixofifiiaoov , xaraXtfindvet nQo- 
(paotv. naQsort yaQ avrco rb Xotnbv, oxraovyxtov rv- 

cap. I, 21 (&sanit,ofisv ei fisv svbs ) — IV extant B 41, 4, 2 (7, 21 d , soni%Oftsv si ftev . . . xojqbXv 129, 4; 

III. IV rov vouiftov Se rovrov ftsQOvs 129, 35 .... yvrjaiojv 130, 31 B* p. 661 Zach.). — cap. I argumentum 
adumbrant Prochiron 32, 1; Epanagoge 34, 1. 

non minus quam ab ullo eorum qui nos antecesserunt imperatorum de ea re propositae sunt legislationes. 
Dum autem deum semper intuemur atque quomodo et probati ei videamur et agamus quod aignum sit 
beneficiis in nos collatis , semper aliquid reperire insuper annitimur, quod et naturae conveniat et priora 
corrigat. Atque saepe etiam alias mirati sumus, quid sit cur legitimis et gratis liberis , quibus gratiam 
habent parenies, id guod relinquendum est (quod quidem etiam debitum vocant) quadrantem solum defini- 
verint qui necessario relinquatur , reliquum vero in arbitrio parentum positum sit idque accipiant et 
cognati quidem omnes et extranei et servi libertate honorati, liberi vero, quamvis muiti stnt, quamvis nihil 
offenderint parentes, reprimantur et quadrantem solum inter se dividant, licet decem fortasse vel plures 
sint, ac pauperes futuri sint liberi patris, dum vivebat, divitis. 

I. Haec nos moverunt, ut legem corrigeremus neque in perpetuum eam sineremus erubescere, sed 
tali modo rem determinaremus : ut si quis unius sit vel duorum vel trium vel quattuor liberorum pater 
aut mater, non quadrantem solum iis relinquat, sed tertiam bonorum ipsius partem, hoc est quattuor 
uncias, eaque mensura definita sit usque ad eum quem diximus numerum. Sin vero plus quattuor habet 
liberos , dtmidia pars totius substantiae iis rehnquatur , ut semissis sit omnino quod debetur. Ac 
singuli ex aequo trientem forte vel semissem partiantur ; idque non per iniustam rerum constitutio- 
nem (nam ita quoque iniuria reliquos affici par est, si atii meliora alii deteriora accipiant): sed 
id quod cuique competit per omnia aequale sit et in qualitate et in quantitate, sive quis illud per 
moaum institutionis , sive legati seu quod idem valet fideicommissi nomine relinquat. Licet enim ei 



7 dXXoors M a || 12 yoviojv L || 13 anavra ffnhander 
cum f || 15 xai ftrjSev) xai om. L 1 || xaratSovvrat Ha- 
loander cum s] xa&sSovvrat L xa&svSovvrat M; an 
leg. xa&sXovvratt || 19 nsQt rov cpaXxtSiov rubr. ML 
in mg. || 20 iQv&Qvcovra M || 24 nsQtovoias] ftsQiSa add. 
B*\\ 27 k'xst MB*] fyot Ls k'xovot B || 29 exdorov M] 
ixdoroj LBs II 30 rb om. L x || rvxbv om. : \\ StatQOv- 
fiivov M] StaiQOvftevov LB fl 31 otxbe L l || 32 sq. rd 
— ra] xard — xard B' || 34 Sr)] SeX L 1 || 35 avrcb L \ 
36 *</. ravrbv — wtSetxofift. om. B || 37 cpiSeixoftiooov 
M wtSetxoftioov L |[ 38 avra/ om. L \\ ro om. Bt || rv- 
%bv\ Xotnbv (del. L*) L 



1 legislationis prolatione prolati sunt R VT g 2 semper 
considerantes R \ 5 naturae aliquid consequens V || et 
vulg.] eo RVT R 11 quidcm vulg.] quidam RV7 1 jj 
15 paupes R || 16 donec] sed donec V IJ patris donec 
vixerit idonei vulg. |j 19 rubr. De legitima portine (sic) 
liberis a parentibus relinquenda R mg. || 22 vel quattuor] 
et quattuor F|| 23 reliquis V 1 || 24 hoc] haec V\\ 26 ha- 
buerint V || 27 substantiae totius V 29 sub iusta (al. 
sub iniusta 72 2 mg.) R V || 30 etiam om. V || hinc R \\ 
31 patiantur R || 32 quod] qui F* om. V x \ 33 in equa- 
litate V || 34 et om. V, in om. vulg. \\ 35 relinquant V |f 
36 enim om. V IJ oct«ui«tium V 1 octouintium V 1 octau- 
uncium T 



ET SUCCESSIONIBUS 



129 



Nov. XVIII 1—3 



ybv f) e^aovyxtov, k'xstv xai wtXorifisXo&ai xad' oaov 
dv povXrj&sirj rj roXs natoiv avroXs fj rtot rcbv s!-oj- 
&sv, xai rfjs wvaecos nQorsQov xreQanev&siorjs ra el 
xora ovrois ini rds shoj wiXoriulas yojpeXv. rovro\ 



rovrov 

t 



uncium forte aut sexuncium habere, et largiri sicut 
voluerit filiis ipsis aut cuilibet extraneorum, et na- 
tura primo curata competenter, sic ad extraneas 
largitates accedere. Hoc servando in omnibus per- 
5 sonis, in quibus ab initio antiquae quartae ratio de 
inofficioso lege decreta est. 



witx>riuias %o)peiv, 
xparovvros iw' dndvrojv rcbv nQoscbncov, itp' cov 
apxr)s 6 rov ndXat rerdprov rfjs de inofficioso vsvo 
uo&irrjrat Xbyos. 

CAPUT II. 

'EgrjQfjofrco ^ Se fjuXv 6 Ttepi rcov BovXevrcov dprlcos Excipiatur autem a nobis de curialibus nuper po- 
re&ei/usvos vouos, os roXs natai rols fiovXevraXs f) xai sita lex, quae filiis curialibus aut filiabus curialibus 
raXs BovXevxaXs yeyaurjfiivais d , vyarpdoiv ivvaovyxtov 10 nubentibus noviuncium omnino dari vult, reliquo 
ndvrcos SiSoofrat BovXerai, rov Xomov rpiovyxiov napd triuncio a parentibus secundum potestatem dispen- 
rcbv yovicov xar* igovaiav Stotxovfcivov. ndvrorv rcbv sando; omnibus aliis de inofficioso positis legibus 
dXXwv rcbv nepi rrjs de inofficioso xstuivcov vbucov et praecipue nostris in sua virtute servandis et de 
xai fidXtora ro>v rjfierepcov ini rfjs eavrcov wvXarro- ingratis filiis et de non talibus, praeter solam quanti- 
uevcov iaxvos ini re rcbv d%apiarcov naiScov ini re 1 5 tatem, quam ad praesens auximus, secundum omnes 
rcbv /ur) rotovrcov, nXr)v xard fiovov rb noabv, onep praedictas definitiones. 



xara ro napov rjv§rjaafisv xara 
uivovs OQOVS. 



navxas rovs nQoxei- 



CAPUT in. 



KcoXvoftev Se xdxeXvo, /3ccqv re uv xai e%ov uev nva Prohibemus autem et illud grave existens et ha- 
vbfiifiov dwoQfirjv, eis Seivrjv Se ifinXnrov dnrjveidv re 20 bens quidem aliquam legalem occasionem, in diram 
xai mxQiav. 'iofiev y/cQ nvas Sia&rjxas, xa&* as oi tamen incidens crudelitatem et amaritudinem. No- 
reXevrcovres ov narQixcbs oiSe cbs avS^as ixQW, dXXd vimus enim aliqua testamenta, secundum quae mo- 
ofbSqa fiaX&axcbs xai vnoxexXcfievcos inoirjoavro rds rientes non paterne nec ut viros oportebat, sed 
ivardaets. raXs fcev yaQ ywatgi ndvra xareXmov rcbv nimis molliter atque remisse fecerunt institutiones : 
eavr cbv nQayptdrcov rbv oyoovwQovxrov, roXs Se natoi 25 uxoribus si quidem omnem reliquerunt suarum re- 
ri]v Seanoreiav yvfcvrjv' cosrs, olfiat, anovSaofia slvat rum usumfructum, filiis autem proprietatem nudam. 
rfjs rotavrrjs Sta&rjxrjs rb rfjv ywaXxa xai rfjv Ssano- Quamobrem arbitror studium esse huiusmodi testa- 
rsiav nQosXaBsXv, rcbv nuiScov 'iacos Xtftco wfretQOfte'- mentis uxorem etiam proprietatem acquirere, filiis 
vcov. nbd~ev yaQ dv iv fteoco xai StotxdXvro xai rfjv forte fame peremptis. Unde enim in medio etiam 
iwfjfisQov e%otev Siatrav, oiSevbs airoXs xaraXsXstfi- 30 gubernentur et cotidianum habeant cibum, nihil eis 
uivov, ywatxsias oQyfjs Xocos xai dXbyov naQsftntnrov- derelicto , uxoris ira forsan et irrationabili interce- 
arjs, rjrts abrcov xai rfjv xad^ fjftiQav dwatQsXrat St- dente, quae etiam eis cotidianam gubernationem ab- 
oixrjotv; Ovx igiorat roivw rb Xotnov ovSsvi navrs- ripiat? Non licebit igitur de cetero ulli omnino 
Xcbs naXSas sxovrt rotovrb n nQarrstv, dXXd ndvrcos fihos habenti tale aliquid agere, sed modis omnibus 
airoXs rov vofdfcov rovrov ftiQovs, bnsQ vvv dcpojQi- 35 eis huius legitimae partis, quam nunc deputavimus, 
oafcev, xai rfjv xQV a ^ v xa ^ r V v iittxaQniav nQos rfj et usumfructum insuper et proprietatem relinquat, 
Ssonorsia xaraXtfinavirco , ei BovXsrat naiScov ovx si vult filiorum non repente fame morientium, sed 
eb&vs Xtuco reXevr cbvrcov, dXXd xai t,f)v Swafcivcov vivere valentium vocari pater. Et haec omnia dici- 

xaXeXod~at narrjQ. Kai ravra ndvra cpafisv ovx ini 

guod reliquum est. bessem scilicet vel semissem, habere et in quantum voluerit sive liberis ipsis sive extra- 
neorum quibuslibet largiri , et naturae prius quae debentur p?'aestit/s inde ad extraneas targitiones pro- 
cedere. Atque hoc valeat in omnibus personis, in quibus ab initio antiquae quartae ratio de inofficioso 
querellae constituta est. 

II. Excepta vero sit nobis lex de curialibus nuper lata, quae filiis curialibus vel etiam filiabus 
cum curialibus nuptis dodrantem omnino dari vult, ut de reliquo quadrante a parentibus pro arbitrio 
disponatur. Ac reliquae leges omnes, quae de inofficiosi qxierella latae sunt , et maxime nostrae in suo 
robore conserventur, tam ae ingratis tiberis quam de iis qui tales non sunt: excepia sola quantitate, 
quam in praesenti auximus secundum definitiones omnes propositas. 

III. Prohibemus vero etiam illud, quod et grave est et, licet legitimam quandam causam habeat, 
tamen in duram iniquitatem et acerbitatem incidit. Novimus enim testamenta quaedam, in quibus defuncti 
non paterno animo neque ut viros decuit, sed admodum molliter et imbecille heredum institutiones fecerunt. 
Namque uxoribus suis omnem reliquerunt rerum suarum usumfructum, liberis vero nudam proprieta- 
tem: ut eiusmodi testamenti hoc, opinor, studium sit, ut mulier etiam proprietatem insuper accipiat, 
liberis fortasse fame perituris. Unde enim interim et re familiari utantur et victum cotidianum habeant, 
cum nihil iis relictum sit, cum adeo muliebris forte ira iniusta accidat, quae iis etiam cotidianum victum 
auferat? Itaque in posterum nemini omnino, qui liberos habet, tale quid facere licebit, sed utique iis 
legitimae huius partis, quam nunc definivimus, et usum et fructum una cum proprietate relinquat, si pater 
ihci vult liberorum qui non statim fame pereant, sed etiam vivere possint. Atque haec omnia dicimus non 



2 f) prius om. g \\ avrov LB S || rioi rcov\ roXs B s \\ 
4 e'l-oj&ev B s || 5 i<p' dndvrcov rcbv nQoaoinojv] in om- 
nibus descendentium personis Iul. (at vid. Athan.; 
cf. Heimbach lAvixS. I p. XCV)'\\ 6 Sstvowwixiooo M, 
ftifcxpscos M s. v., LB j| 8 it-rjofjo&co — 12 Stotxovptivov 
om. B || 8 aQrtcos rsd: vbfios] est novella XXXVIII \\ 
\) roXs BovXsvraXs Mg Iul. (cf. Theod.)] rcbv BovXsvrcbv 
L\ 10 roXs BovXsvrov ysyaptrjftivsts L || Sva (evva L 2 ) 
ovyxtov L || 13 Ssivofwtxioao M, fiiftxpscos LB || 14 fjpts- 
riQcov] Cod. 3, 28, 30—37 || 1 6 rotovrov L |) 20 iftninrstvl 
X, 1 || 23 inotrjoavra Z, 1 || 24 ndvra] ndaav B || 25 rbv 
ovoovwQOvxrov] rfjv xofjatv B fjrot ndoav rfjv xQrjffiv M 
s. v. || 26 olftat om. B || 32 avrbv? L x || 33 rov Xotnov 
L || 35 rovrov om. B || dwcoQiaattsv fj xai L dw. ndv 
III. 



rojs xai B s \\ 36 nQos rfjv Ssanorsictv L(s) || 38 tjfjv] 
ftsit,co L 1 1| 39 ndvra om. B s 



1 Bicut] si E 1 1| 4 haec V || seruantes R a || 8 rubr. De 
filiiB curialibus R mg. || a om. R || 1 noniuncium vulg. [| 
13 seruatis R || 14 *non talibus] naturalibus libri |j 
19 rubr. Si liberis suis nudam proprietatem reliquerit 
R mg. || 20 diram RTV 2 ] duram vulg. dura V || 24 fu- 
erunt R l \\ 26 aut F|| 27 leg. testamenti? || 30 gubernen- 
tvxvulg] gubernantur R VT || habebunt F|| 31 ira vulg.] 
iure RTV 3 ui«* (uita?) V 1 \\ 32 quaeFruty.] quod RT || 
eis etiam vulg. \\ 33 nulli V x |J 34 hinti V 1 || 35 huius 
om. V || 38 pater uocari V 

17 



Nov. XVIII 3—5 



130 



DE TRIENTE ET SEMTSSE 



nargbs ftbvov, aXXci xai ftrjrgbs, xai ndnnov xai ngo- 
ndnnov xai rcbv nage^evyftivcov exdarco &r]Xicov ngos- 
oinojv, ftdftfirje tpaftiv xai ngopdfturjs, eXre ngbs na- 
rgoe etre ngbe ptrjrgbs elev. 



mus non in patre solo, sed et matre et avo et proavo 
et adiunctis unicuique feminarum personis, id est 
avia et proavia, sive paternae sive maternae sint. 



CAPUT IV. 



OiSe ixeivov tpvXarroftivov rb Xombv ini roTs iy- 
ybvots xai ngoeyybvots, roTs ov%i xai suots xai vnegov- 
aiots, tosre naoa rb rgirov e'%etv airovs rrjs uoigas, 
ijv rols aircbv yovevot negtovotv efiet xaraXtnelv rovs 
Sta&euevovs. Oi ydp H-aipovuev irt rovs iyybvovs 



yag sgatgovftev 



5 Neque illo de cetero servando in nepotibus et 
pjronepotibus non suis et sub potestate, minus ter- 
tiam partem eos habere, quam eorum parentibus 
viventibus oportebat relinquere testatores. Non enim 
excepimus ulterius nepotes, qui ex filio paternis avis 



ta&efte 
rovs anb naiSbs rofe ngbs nargbs nannots yevofti- 10 accrescunt, ut illi quldem integram accipiant par- 
vovs, otsre ixeivovs ftiv ri/.etov Xaftflaveiv ro fiigos tem, quantam eorum pater acciperet vivens, nepotes 
ooov av b avrojv narrjg e'Xa/5ev negttov, rovs Si iy- autem ab avo per mediam tiliam venientes, aut avia 
ybvovs rois anb rov nannov 8ta ftiarjs frvyargbs ye- paterna aut materna, minus tertiam accipiant: sed 
voftevovs rj rovs anb rrjs uafiftrjs ngbs nargbs fj ngbs unum ordinem in omnibus ponimus nepotibus et 
ftrjrgbs naga rb rgirov Aaftfidvetv aXXd ftiav rd\tv 15 pronepotibus , non ferentes feminam a masculo in 
ia>' anaot ri&euev iyybvots xai ngoeyybvots, oix av- talibus minui. Neque enim masculus ipse in se ne- 
eybftevot rb &r)Xv rov dggevos iv roTs rotovrois iXar- que femina solum ad nativitatis propagationem suf- 
rovv. ovre ydg rb dggev airb xad^ avrb ovre rb nciens est, sed sicut utrumque coaptavit deus ad 
ftrjXv ftbvov ngbs rexvoyoviav airagxes, dXX' cosneg generationis opus, ita et nos eandem utrisque ser- 
ixdregov ovvrjgftoaev b &ebs ngbs rrjv rrjs yeveotovg- 20 vamus aequalitatem. 
yias xgeiav, ovrto xai rifieis rr)v airrjv exarigqj <pv- 

1 Xdrroftev iobrrjra. AXV ovSe ftexgt rovrov orrj- 1 Sed nec usque in hoc statuimus legem. Haec 
ooftev rov vbftov. ravrd ydg tpauev xai in* ixeivcov enim dicimus et in illis filiis, qui ex nuptiis sunt 
rcov naiStov, otneg ix ydfttov eiai yvrjoiojv, ei xai ftr) legitimis , li