Google
This is a digital copy of a book tliat was preserved for generations on library shelves before it was carefully scanned by Google as part of a project
to make the worId's books discoverable online.
It has survived iong enough for the copyright to expire and the book to enter the public dojnain. A public domain book is one thal was never subject
to copyright or whose legal copyrighl lerm has expired. Whether a book is in the public domain may vaiy country to counti-y. Public domain books
are our gateways to the past, representing a wealth of history, culture and knowledge thafs often difficult to discover.
Marks. notalions and other marginalia present in the original volume will appear in this file - a reminder of this book's long journey from the
publisher to a library and finally to you.
Usage guidelines
Google is proud lo partner with libraries to digitize public domain materials and make them widely accessible. Public domain books belong to the
public and we are merely Iheir cuslodians. Neveitheless. Ihis work is expensive, so in order to keep providing this resource, we have taken steps to
prevenl abuse by commercial parties. inchiding placing lechnical reslrictions on aulomated queiying.
We also ask that you:
+ Moke non-cotnmercial tise oflhe files We designed Google Book Search for use by individuals, and we request that you use these files for
personal, non-commercial purposes.
+ Refrain froni auloinaled querying Do not send automated queries of any sorl lo Goog!e's system: If you are conducling research on machine
translalion, optical character recognilion or olher areas where access to a large amount of texl is helpful, please conlacl us. We encourage the
use of public domain materials for these purposes and may be able to help.
+ Maintain atlribiition The Google "watermark" you see on each file is essential for informing people about this project and helping them find
additional malerials Ihrough Google Book Search. Please do nol remove it.
+ Keep it legal Whatever your use. remember Ihat you are responsible for ensuring that whal you are doing is legal. Do nol assume thal just
because we believe a book is in Ihe public domain for users in Ihe Uniled Stales, Ihal Ihe work is also in the public domain for users in other
countries. Whether a book is still in copyright varies from country to country, and we can'l offer guidance on whelher any specific use of
any specific book is allowed. Please do nol assume thal a book's appearance in Google Book Search means il can be used in any manner
anywhere inthe world. Copyrighl infringemenl liabilily can be quile severe.
About Google Book Search
Goog!e's mission is lo organize Ihe worId's informalion and lo make il universally accessible and useful. Google Book Search helps readers
discover the worId's books while helping authors and publishers reach new audiences. You can search through the full text of this bookon the web
al |http : //books . qooqle . com/
C^l.
G0RPV8
80RIPT0RVM ECaE8IA8TIC0RVM
LATINORVM
I
I
EDITTlf CONSIUO ET lUFENraS
ACADEMIAE UTTBBARVM CAESABEAE
VINDOBONENSIS
VOL. XVII.
lOHANNIS CASSIANI OPERA
KZ BBCBirSIOIlK
MICHAEUS PBTSCHKNIG
FAB8 I
PBOLBOOUEMA. INSTITVTIOimi UBBI XU. CONTIU NBSTCffilVU
LIBBI Tn. IHDIGE8.
mOAE TI!n>OBONA£ LIF8IAE
F. TEUP8KT. p TEMPSKY '^- ^BEYTAG.
■nuonu 1—np^'* umuira ■"■"■s^* Tmowmim
MDCCCLXXXTni.
lOHANNIS CASSIANI
DE INSTITVTIS COENOBIOEVM
DE OCTO PBINCIPALrVM VITIOEVM BEMEDIIS
LIBRI XII
DE INCABNATIONE DOMINI CONTBA
NESTOBIVM
LiBRi vn
HECSKBTIT BT COHHENTABIO CBITICO IN8TBVXIT
MIOHAEL PETSGHENie
ACCBDTKT PHOLBGOMBNA ET INTJICES.
PBAGAS YINDOBUKAE UFSUE
P. TBMPSKY. j. TEHPSKY G- FBKYTAa.
nuurou KUDnui umtxn oiiuuu vniDiiMaim»
loxxxa^iiXTni.
TIXMMVU, TTTU DOOUntl IDOLran BOUBATW.
PROLEGOMENA.
CAP. L DE CASSUNI UITA ET SCRIPTIS.
Nomen aeram scriptoris, cmns opera post trecentOB demum
annos ex quo ab editore Bomano laudabiliter suDt recensita
denao emittimus, uidetur fuisse CassiaDus. ita eaim dod
solum ia libris mana scriptis appellatar uelati io QKL (cattiani
ma$nlitani pra) NM (etunano masnlimsi abbate) pOH, sed
etiam a Geanadio*) et Cassiodorio. ') contra Prosper Aquitanus
in chronico refert loanna monachut cognommto Cattianut
Mattiliae intignit et feumndui tcriptor hahetur et ipse Cas-
Bianus ia Coal. Xlllil , cap. 9, 4 Mesterotem seaem iuducit his
aerbis ipsum adloqueatem obieruate igitur tti primii, et maaeime
tu, lohannet et rel. cf. last Y, 35. quae difficultas ita solui posse
aidetur, ut statuamas nomeu lEohumes' Cassiano aut cam bap-
tixaretur*) inditam esse aut tum demum ab eo adsQmptom,
eum iu mooasterio Bethleemitico primis aitae monastlcae rudi-
mentis inbnebatur. aam quiu arbitremur nomen illud eum ac-
cepisse cam adoptatut a beatittimae memoriae lokanne epi-
teopo tn flitnuteWum taerum atqut ohlatut deo *) in di&cooatas
â– ) de nir. inhutr. ap. LXII.
*) de ditiin. lect pnef. : nee me praelmt ^oqtmttitt i wmm Cattia mm
im ^mmto coBaiiomm tUxitae NolifMtne. isp. 29: Ctu i iammi prnbj/Urum
. . . ledtOo Ufite et Ubenter audOe.
â– ) Cassiuii temporibiu in a&Uik ulnleaoentea ba^tisui solitM eew etiun
e nitk S. Hononti qnsm Hilftriua Ar«lat«nsii aoripsit oonperimna.
*) ooDtra Nestor. VII, 31, 1.
irn. ckM. 1. 1
n
hoQorem proaeheretur, *) temporum ratio inpedit. constat euim
eum ante a. 398, quo lohaDoes Chrysostomus sedem CoDstaoti-
nopoUtanam nanctDs est, in A^pto commoratum esse. ita-
que cum de nominibas auctoris nihil certi posslt definiri
nisi quod aJtemm uerum esse et genainam, altenim postea
tamqaam sanctias additam uidetur, maior primo aspectu oritur
difScultas in patriam illias inqairentibas. primam enim id quod
apud Gennadiam l^tur natione Scytha aix sanum ent: certe
libri recentiores Grennadii ut Bambergensis et Berneusis, tam
Parisinus p Cassiani exhibent natus Serta. deinde Casttiani
stilam scribendiqne facaltatem paulo diligentius perpendenti
et emditionem plane Latinam consideranti prorsus negandum
erit cniquam tantam copiam sermonis Latini, in quo ne uesti-
gium qoidem linguae cuiuspiam barbar&e appareat, praesto
fuisse nisi ei, qui a primis paeritiae annis Latina erat lingua
instmctus. quod sibi contigisse Cassianus ipse testatur, cam
in Conl. Xllli, cap. 12 haec de se refert: uideor adtigisse
notitiam litteraT^m, in qua me ita uel inatantia paedagogi
uel eontinuae lectionis macerauit intentio, ut nunc meTU
mea poeticit illis uelut infwAa carminihv,B illas fabu-
larumnuga$ historiasque bellorum, quibus a paruulo
primi» $tit diorum inbuta e»t ru dimenti$, orationis etiam
tempore meditetur, ptallentique uel pro peccatorum indul-
gentia supplicanti aut inpudens poematum memoria sug-
geratur aut quasi bellantium heroum ante ocvXos imago
uersetuT. diserte ergo profitetor et paedagogo se puerum usum
esse et continua carminxmi lectione occupatum fabulas histo-
riasque bellantinm heroum ita in mentem recepisse, at me-
moria eamm nullo modo posset aboleri. neque tamen Qraecum
natione fuisse inde colligendam est, quod eius linguae gnarus
ftiit:>) illam enim ant puer didicerat aut in peregrinationibus
p^nouerat his digne aestimatis pro certo habemus Cassianuna
I) 0«iuiadias 1. 1. : Con^afUmopoli a Idhatme Magno epucopo diaconua
ortknaiuB.
>) Conl. XVI, 1 JoMpA .... Oraeea faeimdia diligtnUr edoctus, ut uel
nobin uel his 91U Aegyptiam linguatH pmitus igrum^>ant non ut ceteri
per interpretem, ud per Mwet ipsum ekgantiasime disptUartt.
iU
^
BomaQis pareDtibae ortnm eecundum atqualium moreui Mn-
catum eruditumque esse. eed iam quafieiidum v^t^ ubi p&rent«e
eias habitaucrint. narrat aulein in Coiil. XXIUI, cap. 1 se
ipKum ♦>t Gorniaaum, diim iu Aeg^ypto moraQtur, ad rtfe-
ttndam prouiinnam atque ad reuieendoa parente» cotidiania
aitimae aestibu» esse eonpulsos — pDtabant ealm Ulic se altam
aaachor^tieam uoti tniuor^ diligentia ac seueritale quam jn
Aegypto posse «tiercere, cam pareutes neque propositum ipso-
nim inpedituri et omnem nietum neceasarium cum gaudio esseut
eihibituri — : quam apta uero prouiucia patria uitae monastieae
fnerit his uerbis describit: pra«terea iptonivi loconim tihu,
in quibus erat maiaribus noxtriii autta pitaxesiiio, ipta-
rttmque amoenitas iucunda reffionum antf. oculm ptngebatur,
qwtm grate et coiufrue solitudinia »patii» teiuUretur, ito ut
non sotum detectarc monachitm jxwMnt tec.Teta tiluarnm,
ted etiam maxima tiiciuii praehert conpendia. e qoo
parnt utriuaque parcnteg prai^ia a maioiributi tiibi rulicta
DnihuB siluoeis et tameo fnigum feracibus faabuisse. eas
autom r^iones liiisse sub septemtiionali caeli plaga c cap. 8, 5
colli^tur, ubi Abruham senex inducitar haec commonenB: dili-
(f«fU<T eicpendite, tUrum in illia toryidig ut /ama est regio-
Ativt et uelut frigore nimiae infidelitatti obttrictii')
hanc u( ita dixerim nuditalem yiwfinerc pottitit. quibns
omoibas noa 1'alaostiQam, ubi antea commorati erant, nec
Italiam oec Scjithiam, eed Galliam sifniificari daobue aliis locis
inti^r 80 coaparatis ium pro corto statui potest. jiam cum Cte-
8iaon8 CooL XXI III, cap. 18 abbati Abraham afflnuaesot in patria
sna oitae mooastieat! »iii>ui<ritalj'Eu a fratribuii uiBitaiitibu» non
povto interrumpi diecns quod ttine dubio nutlatenus in nattra
proitineia credimus eutmturnm, in <jua aut tLulluiit nut
cmrte raritiimum profe^sinnis Auiks uirum iniienire posai-
fnU est, quid siguiflRauerit uerbis uostra prouincia in prae-
fatione ad Institationura lihros g. .1 apcrtiui^ ostendit, enm
Castorem episcopam ApteQsem amicuni suum in proaincia
<) cf. prt«f. Conl, p. U, g, 1 hanc ^ttan frigoria Oedliami rigore lor-
p emUm prawiiKiam.
nn
coenobiorurH «xperii Orientalium maximeque At^tfpttorvm
irulituta fundari uellc rftfcrt. si quid pr&etori^a Kuspicui Hcet
(oonuinci eQiin in hao re nihil pot«8t), Cassianus in prouiacia
uetere, quae hodie PrOTence app^llatur, natus erat. nam et
ipHif poHt redituni px Orientv nullo atio loco qu&m Uassiliae
degebat, abi duo moQasteri», unum uirorum, alteruoi mulieruni
coitdidit, quae Genaadii aptate fitAbant,') nequn ainicos ac
faniiliare8 nisi iu rofifionibiiE finilimis habebat Caetor eoira
«-'piscopus Aptae fuit, Leontius episcopas Fori lalii, Uono-
ratas epificopus Arelatis,^) ant«a primns abbas mOQasterii Lftii-
nouais, Eucherias opisoopus Lugduni, louiniaoas, Mioor-
ujus, alt«r quidam Leootius, Theodorus io monasterio
Stoechadum insularum degebant. pamm de Heliadio liqnet,
quem io praef. ad Coul. part. I mouachum seu abbat«in, iu
pra4>f. ad Coiil. part. II episcopum fuiss« &iguificat. ille enim
Helladius, quem nouimns circa a. 361 («piscopum AntiKsiodori
oonsecratum et post a. 370 mortuum osse, aetate multo prior
fuit quain ut inter Casxiaoi amicoH i-!>se> potunrit
Postquam demonstraaimus Cassianum natione QaUum fuisse,
Romanis parentihus nequ« humilibus neque t^gtiDis ortum, di^
cipliua Romana satis diligenter, ut tum eraut tempora, inbatuin,
restat ut Mplicemus quauam ratione fieri potuerit, ut siae
Qeunadius ipee siue qui uerba eius interpolauit ad lasulsam
illam opinionem de Scythica Cassiaoi origine sit adductua.
nniuti rei aliam causam nou inuenio nisi quod ipst' iu libris
suiH de lustitatis mouasteriorum et iu ConlationibuB patnim per-
»aepe loci cuiusdam Aegypti&ci mentionem facit, qui a ?tolema«o
SxuOii uel Sxtx&inii (uai'. lect. £MOixx.ij) -/w^ct^ in libris p&trum
eoclesiasticorum Graecorum Sxiint ael ^Kiin^ in uitis patrum
Scjfthia, 8q/thia sim., a Caseiaito ipso Scitimn, htremii» Scitii,
hertmut Scitiotica appeliator. cum autem «tiam in Cassiaai
codicibua et quidom antiquissiimis h&ud raro forma Seyth . . .
■) 1. 1. : ajntd MMtiiiam prfshyter nmdidit dvo motuixtma, id eat, «m-
rorHin ac muhmtm, ^imu wytic hodte cxatanl.
*) cf. tlilariuf AreUUDris, Uit» S. Huiiiinti «tpixtropi ArcUtrniifi (Migne
L, p. im).
occnrrat, facile Seri potnit nt qoi eias opera obiter tantnm atti-
gerat de Scythia eum tamqnam de patrio solo loqai opioaretor.
Admodnm adulescens Cassianas cum Germauo amico nata
maiore'} intima familiaritat« sibi deaiucto') iu Ohentem pro-
fectos est, eo fortasse consilio, ut perlastiutis ac conspectis
locls sanctis in religioue coufirmarentor. ^) certe iu monasterio
Bethlehem, qnod prope natale solum domiui extmctam erat,
aJiqaot anuos commorati sant. *) ibidem Gassianus etiam insti-
tationes mouasteriorum totins Orientis accaratius cognooit ^)
qaa aero caasa adducti siut, at iu Aegyptnm proficiscereutar,
ipse in Gool. XI, cap. 1 dilucide uarrat: Cum tn coenobio Syriae
conaiitentet po$t prima fidei radimtnta BwxeAmtihut aliqaa-
tentM incrementit maiorem perfectionie deeiderare gratiam
eoepis$emu8, $tatuimu$ confettim Aegyptum petere ae retno-
tiseima etiam Thebaido$ heremo penttrata «anetorum pluri-
mo$, guorum gloriam fama per uniuer$a diffudtrckt, ti non
aemulandi, saltim agnotcendt etudio inuiaere. per^rinandi
aatem potestas utrique a senioribas monasterii ea condicioue
facta est, at congregatiooibas Aegypti celeberrimis perlnstratis
statim redirent.*) igitnr a portn qaopiam Syriae nane profecti
ad oppidam Theunesam, qaod ostio Nili Tanitico adiacebat,
appnleraot ^ ibi tum forte Archebias episcopos Panephysts,
qni antea per triginta septem annoe aitam anachoreticam egerat,
episcopi eligeudi caasa aderat. ^) ab eo statim ad oppidom Pane-
physin dedacti SDut, iu caius confiuio oppidis et oicis olim
abundanti tnuc temporis insolae aliqaot desertae eraot, qaae
stagnis s^sis circamfasae anachoretis desideratam solitadiuem
praebebant in eis tres senes, Chaeremou, Nesteros, loseph ha-
bitabaut, qooram doctrinam Cassiauas septem Conlatiombos
') CoDi. xira, 9. 4.
») Conl, 1, 1;XVI, 1.
») Inst.111,4, 1. Conl.XVI, 1.
•) lMtm,4, 1; ini.Sl. Conl.XI,1.5: XVnn, I. 8; XX, 1, 5.
») IHBt II. 8. im, 19. V, 24.
•) ConL XVn, 2, 2 fln.
1) Conl. XI, I.
â– ) CoiiLXI,2.
VI
XI— XVn conplexus ost. qaarum postroma p.um diibitatio perc-
^inantium de promieso celeri in PalacstiQam reditu sublaU
iisjiet, etiam ultmores Aegypti parteB aisflrc decrenonmt atqae
septem aano? io Aegypto manserunt. et primum quidem Piolcou
pwueuerunt, qui uicus ostio Sflbeunjtico wiciuus erat, ihitiue cutn
Pianmii, lohatme, Pinutio, Thvoiia, Abralmm collocuti sunt (Uonl.
XVIII— XXini). reliwlA Diolco in soIitudiniMTi Nitrifaiii i't rpgi-
ones ttiliaeeiitfis eommigrasse aidentur, intcr quas t-a, cui nomea
Scitiuiu !>'iui> heremuK Soitioticia f rat, a l^asKiaiiu sa^pitisiiiie iiiti-
moratur:') ia hac OonL I~X habitaK esse tingit. alia loca t^ia»-
dpin Tf^ionis waul Oalamus seu Porpliyrio, *) etOellae,'') intM'
Nitriam. ac Scitium Bita«. intfriorem ucro Aegyptum ac The-
liaidem *'0S intraane ueque Cassianus ip«e disertis uerbis dieit
fiM|ue ullo iudicio TOuflrinatur: immo de iUi.s locis uel df mo-
ribus et institutis monachorum ibi hablUntium ea tantummodo
refcrt qnae raiido audiuiMat. ')
lam uero quafritur quo tempore Cassianus in Aegypto fuerit.
Id autem potins indiciis quikusdam colligi quam cnrtis auuorum
spatiis potest drfiniri. itaque in Ooid. XVUI, cap, 7 fin. indu-
citur abbas Piamuii coram Cassiaiio ct Oerinano hufc nlVn-ns:
lemporibut tiquldem I.vci, qui Arrianae perjidiae Rpiecoptu
fuit, «liA Uaientit tTttperio, dum diacuniam noiiria fratHbua
dtferimui, kie uidelicet qui dv Aegypto ac Thtibaitla fuerant
oh catkolicai fidii ptrtiuemnfiam viotailit Ponti atpie Ar-
mtniae relegati, ti<:tt coenifbiovuvi ditciplinam tn quihutdam
rinitntihnt rnri»»imam uiderimut, a,nathotetaru.m tameuapud
illos n>e ipaum (juidein nomen audiium fuiste ccnperimtu.
eo igitur temporo, quo Piamun de Aeia reuersue haec hospi-
tibaa suis referebat, Ualens iam mortuua erat. his uerbis optirae
') Inst T. 40. XI. 15. Conl. I, 1; m, I; UII, 1; VI, I; X, 2; XT. 8i,
XTUj 30; XVUI, 1&, 16 fin.; XX, 12; XXIIU, 4
^ Inst- X. 24; CoqI. Ill, 5, 2; VB. 2B, 2; XXIIII, 4. I.
") Conl. VI, I, a
*) Ne quis CtutHiitni ui^rlm Cuul. XI, 1 itafuimua cottfeitfm Aegyptu^
pettreae remolvDiima ttiam Tht-baidot htremo pewtrata »aHctor»m pluri-
itKM . . . inuimrc tualv i iitfrprutctur, uioucnduni eat illo locu vuni uoh iiRttu
<ie re peraota, j«!j (Iit unu^ejlio lantuin loqui.
vn
coDut^nit ijuod pa.ulo poHt (<:a,p. 14) iiloni Piamuii ia narraliotic
i)ua(lsui Allurasium cpiscopuiti Alciandrinuia, qui a. 373 dc-
cessit, iam iioii iuler uiuos esst^ sigtiifipat liici-ns uenieng ad
bealae memvrtae epifcopum AOiannnium. neijuv tameD miilto
ante a. 385, quo Tlieophilus Alpxandriae epiBCopus factus 6st,
Svegriiiatio sUM^-pta nsse uirlwtur. rcrt* tunf- ti-niporis, nim
iknu» in .solituiliue Siitii disciplina a.nachoretaruni institue-
batur, episcopus ille litleras .sua.s promulgauit, quihuH l*a.snliai-
teiiipus con^tituit »iTtiiiIi|ne AnthropomQrphitarmii haere^im cou-
fulauit. ') aliquid fortiLs.-*i! momfuti ad haufi rcni atscuratius
rxiHHlJumlaii] aETc.rn^ polc^t id qiiod At^ luhauuf er«'mita, qiii
prope Thehaiiios oppidum Lycou (Ljcopolira) deRcljat, iw Coul.
XXIIfl, cap. 2tf narratur. ghl (inim ahl»a.s Abraham, c^um mo-
iitU^hif ar poteutium quidm honores dcess^ iJiB»eruisi«*t, ita
pergit: qitod etiidentiu6 in alihate lohannn, qui in illa heremo
quae Lyeo Qppido adiacit contmoralur,^) poeetivma adpro-
bare, qui perobscuris maioTibue natus ita pro (JhriMi no-
intn« unitureo paene humano gineri admirabiUi faetut eat,
Ht iMfiii ipai tjuoque re.rum praejentium domini, <pti mimdi
Aiitti* atque imperii gubemaeula retinentes etiam potenlibtt*
cuneiia reffihtis.que terrori sunt, uelut dominum uenermtur
et oracula «/wx lie (am longi»qvi« rfigionihug expetentes im-
perii sui aptcevi et ntatum satntig beliurumcpia prouentm
illhu oratiombvs menfwjwfl eommittaut. Quid his nprbis
significari uolucrit ('as.sjaiius, iu lusl. 1. IIII, oap. 23 planius
«■xprimit divtms: ponema* primiini ahhati^n lohanneaif qui ram-
moratui eet iuxta hyco qiiod eat oppidum Thehaidos, jtii-
ifue propter oboedientiae uitititem ad pr»phetiae ^ratittm
sublimalus ric unittereo orb! clarttit, ttt etlwn regibtt» iiinndi
kuiut m»Tito ttca redderelar inUialri». nain cuiii in ertremis
Ht diximtu Thebaidoi pnrlHiti^ cotnmaneret, non ante prat'
tumebat 7'heodosiua iviperator ad piaepotentium trfrannonuH
belUi j'rnr«(Jere qumn oramlis ilUua nnimaretur alque. re-
epotitfi^, quibug conjidetis uelut caelilue nibi deUtli» tropaea
') C*.iU. X, 2.
*) ,Cf. Co»]. 1,21, I abhitiriii lohnmiriit, 'jiti Lyii cOHtmvmlur.
vm
de bellit deaperati» tUque hottibiu reportabat. atroqne loco
rem taagere Qidetnr de qua ic ipsa Aegypto certior factas est
bis aatem Theodosiom ad loliaiuiem misisse consaltam de
eaenta belli imminentis praeter alios Aogastinus de civ. dei
Y, 26 refert, seilicet anteqaam Maximo (a. 388) et Eugenio
(a. 394) bellum inferret. habemas igitur iam terminos qaosdam,
intra qaos Gassianam in Aegypto commoratum esse Btataamns,
annos scilicet 385 — 394. et hic statim adicienda ac diligenter
consideranda sunt ea, qnae contra Nestor. L Vn, cap. 31 de
se Darrat: adoptatiu enim, inqoit, a beati^fimae memoriae
lohanne epitcopo tn minitterium eaerum atque oblatue deo,
etti corpore ahmm, affedn iUie aum. quid sit illad adoptattu
atque oblatut deo e Gemiadio nonimus, qui Gassiaoum a lo-
hanne Magno epiacopo diaconum ordinatum refert qaod nisi
inti-a a. 398 — 403 fieri non potuisse patet. itaque at qaa»-
Btionem institutam abgoluamus, pro certo deSnire iicet Cassi-
anom non malto ante a. 386 in A^yptom uenisse eamqae, cam
interim monasterium suum Bethleemitieum repetisset ibiqae
neniam diatornae per^inationis atque re^eundi potestatem acce-
pisset, ') ante a. 403, qao lohannes Cfaijsostomus in exilium missns
est, in perpetuum reliquisse. cnm autem adnlescens in Aegyptam
uenerit, niz ante a. 360 eam natam esse aeri est simUe.
Ab Aegypto GasBiaDus Constantinopolim profectus et sicat
snpra commemorauimas a lohanne Chrysostomo diaconus or-
dinatas BSt.>) deinde incertum quo anno in patriam renertit
Massiliaeque presbyter factas asque ad uitae finem in ea urbe
degit et opera sua scripsit, qoibas coenobioram institnta, qaae
in Oriente et Aegypto cognonerat, exposuit et de monachorum
uitiis et nirtutibus disseruit, ita qaidem, ut Institationes ad
exteriorit hominia obaeruantiam et itutitationem coenobiorum
conpetentiua aptarentur, Gonlationes aero ad ditdplinam tn-
terioria ae perfectumem cordia et anachoretarum uitam atqae
doctrinam potiua ") pertinerent primum aatem eius opus sunt
') Conl. XVU, 30, 2.
>) eo spectare uidetur qnod lost. XI, 18 de m refert: nec epiacopi
moAcre mONtW poiiH.
*) Inst. II, 9, S.
ran
libri daodecim de inHituiU coenohiorum et de octo princi-
palium ititiorum remediis. ita PiiiiD eis inscribeiidam aidetar,
qaamqaam propter discrepaDtiam, quae in codicum titolis eoD-
spicitor, et quia Cassianns ipse sibi noa constat, certi quic-
qoam in hac re eraere admodum difScile est. nam qaod in
praef. secundae partis Coutationnm scribit illa inatiluta coe-
nobiorum, quae duodecim libellis . . . eongcripeimua, ansam
praebet snspicandi titalnm operis fuisse de inatituiit coeno'
hiorum, ut habent editiooes uulgatae. cootra in praef. ad Conl.
p. I legimas tn eorum uoluminum praefatione, qiiat de tn-
ttiiuiii coenohiorum et de oeto prindpalium uitiorum re-
medii$ duodeeim lihellia domino adiuuante digeata aunt.
Dnilius momenti in hac quaestione ea sunt qaae leguntur Inst.
praef. §. 3 inatituta monaateriorum, §, 7 inatituta ac mona-
tteriorum regulaa, §. 8 inatituta, I, 1 d« inaiitutia ac rtgulia
monaateriorum, II, 9, 1 inaiiiutorum ordo, U, 9, 3 ad inati-
lutionem coenobiorum, Coul. XX, 1, 1 et 2, 2 tn quarto m-
atitutionum lihro. his enim omnibus tantum libros I — IIII
intellegi ault, quibas re aera non agit nisi de monasteriorum
institatis. neque magis aoxilio sant codices quorum tituli
extant. inscriptum est in 08: /n hoc corpore coniinentur lihri
duodecim qtioa Caaaiano aw^re editot nommus, id eat de
habitu monaehi et de eanonico noetumarum orationum et de
eanonico diumarum orationum^) et de inatituti» renuntiantium
et de octo principalihua uitiia; in L: Caaaiani maaailitani
pra Uhri de abiiu monachorum et de canonico orationum
atque paaXmorum modo aecundum egyptioa unua ijiatitutionum
tlbtr
///////// ^ orxgine et gualitate * ac remediia octo prind-
palium uitiorum libri octo eiuadem de ordine monatterii
liber untM;*) in H: Incipit praefatio Caasiani tn libria de
inatitutione et habiiu monachorum.^) ne Qennadio qaidem
alios nisi separatos singalarum partium titulos innotaisse uerba
*) aic! modo omissiim est
") Id eat regnlM qu&e AugusUni esBe dioautnr.
>) Min est cod. Sessoriani inscripUo, de qns nid. Beifferscheid BPLI,
nol. I, p. 187 et 138.
eius demoBStraot dicentis : $crip$it ... 'de kabitu monachV
et 'de canonica oratione' atque 'ptalmonim modo',*) qui in
mona8terii$ Aegypti die noctuque tenetur, lihros quattuoi^'')
'inatitutionum^ librum unum, 'de origine et qualitate ac re-
medii$ octo principalium uitiorum" libro8 octo. in tanta diuer-
sitate optimum duxiraus ad ipsius Cassiani uerba coufugure,
qni last. V, 1 scribit: nam po$t quattuor libello», qui
auper in$tituti8 mona$teriorum dige$ti $unt, nunc adripere
conluctationem aduer8u$ octo principalia uitia . . . dia-
ponimu$; qnibus conseutit capitis titulus Transitu* de inatitutia
monocAorum ad conluctationem octo principalium uitiorum.
itaque cam auctor ipse libros octo posteriores a quattuor pri-
oribas ita discernat, ut argumentum utrorumque plaue dissi-
mile esse sigQificet, pleniorem titntum, quem supra indicauimus,
praefereadum esse ceasemus. hnc accedit aliud ai^umeatam
noa aspernandum. in antiquissimis enim codicibus Casineasi et
Augustodunensi saec. Vn taatam libri V — XII continebantur:
ex quo conicere licet lios libros tamquam opus peculiare, si
aon a Cassiaao, certe statim post eum, separatim esse editos.
et habent re uera suam praefationem quamquam perbreuem.
Hoc opus intra aunos 419? — 426 scriptum esse iade col-
ligitur, quod Castorem in praef. g. 2 et V, 1 adloquitur &ea-
tisaime papa (i. e. episcope) Caator. ergo eura, quem mortuom
iu praef. Coal. p. I deflet his uerbis derelinquens noa pontifex
aupra dictu$ migrauit ad Chriatum, eo tempore, quo lasti-
tutiones conponebantur, adhuc uiuum iuisse apparet.
Nunc ad alterum Cassiani scriptum uenimus, Conlationea
dico. huac autem operis titulum fuisse pro certo haberl potest,
quamquam Genuadius id collationea cum patribus Aegyptiia
habitaa nominat et Cassiaaus ipse passim genetiuum amiorum
addit. cf. Inst. II, 1 cum aeniorum conlationes coeperimus
exponere, 9, 1 in conlationea aeniorum reaeruemua, 18 in
') de canonico orationum modo alque paalvwrum libri recentioreH.
OenQadiDin gcripsiase de canonico onUionum alque psalmorum modo patet
e UtuliB Inst. U. n et lU.
') Immo tres, ut recte le{^nt codd. recentiores.
XI
ivnltUimitnu 8miorum = V, 4. 3; similitfir in priwf. Conl.
p. T, §. 2 hiu ditrm cfnilatioven m-jwjn(*rw.wi pairum: cf. pracf.
Coul, p. U, §. 2—3. SPd libroruiii uiauii scriptoruiii titiili pmater
D, qui »anct(frum cimlntionen oKhibot, coiititaJit(>r iiii^oriptiaticni
e^mlationeM prat^lient: cf. iiifra cap. ITT. atliic iiuuii si;riplov
ipM ia praefat. operis contia Ne^toiium hos liliroji eollntionai
ipiritale*, noa collatimfH smitiTum appellxt.
Cassiaiiuni Coiilatioiium tihros iam tum ^criliere atit iu aiiiJDO
hal:)uisi;« aiit etiani eowpisKe, cuni In«tit.utiont^K (tonfiriebat, looJ
aliquot In^titutioniiiu iudicaut quibns [fgfutps ad opiis postca
edeadum rcli-.gat: II, 1 dc qtuditiite uero earum (oraticynum)
ttel qii^matimixtum umre senuidum ajtottoli »ffntmtvim $in*
iuteiiuiaiiiune pitsgimiit. sui» inlvcia, cimi seHiovwn conlatiojici
cot*perimti9 expoiirr» . . . proferemiia: c-f. II, '.', 1. i' quihus
ii«*rbiit couiivfrc licci cuiii iam tum aut lotum ai-guiiipntura
Conl. VTIU et X meiitp pcrtractasse aut etiam liiifas qtiai^iijim
(ILspulatioiiis descripsissc. similitrpr iudicaiidam est de eis qua«
lnst U, 18 pr«fi"rt: hoc quoque uasse liebemtn ti H^apnra aab-
bati, qttae Itictectt in diem doniinicum, utqae in uesperam
te^ptentem npud Aeijyptios geitun Jion ciiruari, se-d ne totis
qHittsm Qtiiuqnugt^nsimae flitbHS, iitc custodiri m «i« ie-
iuniorum ref/ulam, qtiarum rtrum ratio auo lccc in conla-
tioftibut aetiioruvi . . . expoTxdur: haec enim uerfea Conl. XXI
capita 11 ot 19 — 20 twiguat. porro cum Inst. V, 4, 3 dtcit
licet «111*« nlitfionia noiirae eit Jinis, professiones lamen
diutrtttt quihns ad deum tfudimug, sieut in conlationiiiua
aemorvm plenius disputanduvt e»t, Conl. XUII, XVUl, XVIUJ
significarc uidctur. postremo in praff, ad Conl. p. I, §, 2 apt>rte
proftt«tur se a Cafitorf admonitum t-wfip, ut ei decem «m-
latitme» aummor-UTn pairum timili BemoBe conscrihtTPt. ita-
qu« uel bis indiciis imincitur eum Cotilationuni conficti'ndarum
inunUK auUt a. 436 inchoagNf!, efd priinam pHrtoiii post Custohs
dpmuin mortem cdidissi>. banc autem partom iiou ant« a. 419,
quo LtiontiuK Hpiscopus factus <-Kt^ Kcribi pdtuiKSf patt>t p pracf.
g. 3: ieatustmf! papa Leonti. secunda uciro pars couposita
psfe ael certt' iiichoata anlf a. 426, tfrtia ]>i>st a. 43fi, wd ant<'
a. 429 : id quod coUiijitur e praefatiouibuii, cum iu «n, quao
xn
gecandae parti praemittitor, EoDoratas, qni a. 426 — 429 epi-
scopuB Arelatis ftit, fratris (i. e. monaclii) nomine appelletnr, in
praef. aotem partis tertiae iam epi8GopiiB aocetur. totnm antem
opns propter amplitudinem in tres partes ita diuisit, ut sin-
gulae separatim ederet sna cniqne praefatione addita. hnins
rei praeter ipsas praefationes inter se conparatae certissimum
est argnmentnm, qnod in Conl. XVI, cap. 1 uerbis tn prima
conUuionB non eam significat qnae omniam prima est, sed
primam partis secnndae, id est nndecimam.
Operibus de uita monastica confecUs atque editis Cassianus
et sibi et amicomm desideriis se satisfecisse ratns a scribendi
Btndio abstinere in animo habnit sed nolnntati eins obstitit
Leo, tnnc archidiaconus, postea episcopus nrbis Bomae (440 —
461), a qno rogatns libros septem de incarnatione Christi ad-
nersus Nestorinm haereticam conposnit, qni ingenii admodnm
senescentis docnmenta prae se femnt. quoniam Neetorinm epi-
scopuiu ConstantinopoUs ^pellat, hoc opns intra a. 428 — 431
goriptom esse apparet propins tamen ad a. 431 quam ad 428
accedendnm erit, cnm in praefatione dicat abaolutii dudum
collationam. •piWtaltum lihdlit, qnos ei parte post a. 426
conpositos esse snpra demonstranimns. editores his libris in-
scripserunt d« incarnatione Ckri$ti contra Nettorium, cam
Oennadius referat acripait aduerntm Nettorium de incamatione
domini librot VII. neqne aliter tituli libromm mann scrip-
tornm nariant et ne aibi ipsis qnidem constant antiqnissimQs
enim N in fine praefationis exhibet de incamatione ypt cU
contra Neetorfum, sed in snbscriptionibns singnlorum libromm
modo de ineamaHone domini modo dc incamatume ehri$ti
I^tur. minoris momenti sunt titnli codicnm Mp. itaqoe itemm
ad ipsa Cassiani nerba refngiendnm nidetnr. qni cnm in praef.
g. 2 dioat nam (ftti iutei antea de domtntcta ttudiit locuti
awnui, nune id exigit ui de ipia inearnatione domini
ae maieitate dicamui, secnndnm Qennadinm et snbscriptionem
codicis N his libns de incamatione domini contra Neitorium
inscribendum putanimns.
Haec sunt qnae de genninis operibus Cassiani dicenda nide-
bantnr. nam illa, qnae pristinis saecnlis snb eins noniine circom-
xm
ferebanlur, utMno nuiic est qai aol niculioncr ilgnd, (^xisUtnet,
ueluti ih gpirituali medicina monachi seu Dotia vtedica cul
emnaniendot animi afftcim, t\mm libcllam TilmaiiJius C&rthu-
si&nus e Gra«co a t<e conupriium esee finxit, et Theologica cm-
fettio el De conjlktti uitiorum et uirtutum. quod uitem re^liuu
monftsticara oondidissfi fertnr, id eo pertinfre uidfitiir, quod re-
^la quae dicitur Aut^tiiti re uera ia codicibus noiuiallis, ut
io LaQdunpasi (L) lastitutioQnn), ei adscribitor.
Quaodo Cftssianus de uita eiceBserit, parum o-oapertcm ha-
bemuit. non mnlto autcm post opus de iacarniitioue domiui
absolutnm, circiter a. 435, diem aupremum eum obiiase Gen-
oadius iDdicare uidetur dicttn!^ et in his (hcH. [i)»ris contra Ne-
storinm) ferihendi apud Ma»»iliam et ttiumdi finrrn fe^i
TTteodotio et Ualetitiniana regnanlibue.
Tt scriptis CEUssiani ln,stitutioDes et Conlationes, quippe quae
tolam fere ait4.e monaslic&e ratiouem in se continerent eaque
de causa sumiiiis illiutt oriliniK ulris, nenedic.to et CatJsiodorio,
admodum probarentnr atqae a1) eig monachorum collegiis stu*
dio&e commendareutur, a monachis omnium regiouuni oiniiium'-
qun tcmporum saepisgime deacriptae saot. ita factum eM, nt
hodie niaximuM namcrUK librorum manu scriptorum in biblio-
theeis eitet uixqu^ mouauit«rinm inaetuatur, iu quo uoo unas
salt«m codei CasHlaui uel olim fuerit nel etiamnum sit. coutra
libromni opcnti aduer«u» Neslorium tanta raritas ««t, ut non
plus quam Eeptem inueBtigare contigerit, qni partim recentis-
8imi SQut. oz ingonti antem librorum copia, ut par erat, lau-
tani ftntiqniesimoaeele^maB, adquorum fidem haec opera recen-
S4«rentar, et Institutionum quidem atque Conlationum eoa potjs-
simum, qui saeeulum decimum superare aide^baQtur. quos qnoniam
accurate describere ad^edimur, paiica de ratione, qua Ca^siani
opera pusteritati tradtta sunt, praemittenda uideotur. cum enim
singulis uolaminibns aeu eodicibus ita, ut, ab auctore ipso edita
erant, etiam pogtna a librariis dcscribereDtur, oerte usque ad
nonum et decimum saeculum, quo tempor» iam totum C/Oulatio-
num oorpufi in iiiium ooilicem eoncludi coeptiun eBse Parisinus
demonstrat, factum est ut praeter librum quem modo me-
moraiii ist«r autiquos a uobis adhibil«e «itet uul]us, qui plus
xmi
contineat qnam unnm opus, id est aot XnstitationeR aut uoaDi
e tribus Conlationum partibus aut, qaod tamen ad seriora iaiii
tempora referendum est, libroa contra Nestorium. apparet igitur
de UDinscuiasque operia fontibua critieis seorsum psse tiactan-
dum: cai mnneri capita qaae iam sequuntur destiuata nunt.
CAP. n. DE C0DICIBU8 AD INSTITOIONUM
LIBROS ADHIBITIS.
1. Cod. CasiDensis rescriptus d. 295 saeculi, ut Reiffer-
scheidius ') putat, Vn — VIU, ut uero mihi uisum est, septimi.
.liber 132 foliis constat, in quibus manus saec. X Hieronymi
epistulas scripsit. horum Don plus quam 32 suDt rescripta, id est
tertium asque ad tricesimum quartum sine codicis paginae 5 — 68.
scriptura uetus ea est quam uneialem uocant, Utteris prae-
grandibus iDsignis. haec folia, at ad usum douI libri apta essent,
librarius scalpello ita abrasit ut characteres cuiusque p^uae
rectae meltus, uersae, quae fere asperior esse solet, minus
bene sernati sint. praeterea aingularum pagiDamm uersus pri>
mns uel primus et secundus peuittls oblitterati suut quam-
obrem pleraque quidem neqoe tamen omnia legere potui, quam-
uis oculorum aciem adiutns etiam instrnmento uitreo summe
intenderioL ut autem qnam maxime appareat qnid in qnoque
folio sit scriptam et quae partes codicis seruatae, quae deper-
ditae sint, praesertim cnm de libri antiquiBsimi et pretiosissimi
laciniis agatnr, indicem p^inarum accuratum infra ponere libet
folinm paginu coatineiit
I 6 — 6 X, 18 eorum qut $ecum erant — 20 init. pro-
petuitis laborantu
n 7 — 8 Xn, 27 post med. »tigatur deinde po$t hanc
— 28 sub fin. prortut emittere
HI 9 — 10 Vn, 17 med. et cum uiditsent inquid — 18
iio/i nnstris definitionibug ad
') BPLI, uol. 11. y. 354.
XV
foliiua
p&gioae
mi
11—12
V
13—14
VI
15—16
vn
17—18
vm
19^20
vini
21—22
X
23—24
XI
25—26
XII
27—28
xm
29-30
xrni
31—32
XV
33^34
XVI
35—36
xvn
37—38
xvm
39—40
xvim
41—42
XX
43—44
xxr
45—46
continent
V, 7 post med. gue esu» indulgeat — 9 post
med. coherit inedia non habet
V, 5 snb fin. lis est parsimonia — 7 post
med. refectione defradet tantam
Vn, 7 post med. mento rabie$ cupiditatis
— 8 indumento contentua non
Xn, 19 cis et tulliana facundia — 21 post
init. seulptilihua et fac
XI, 2 post init. ad conftictum qiutnto — 4
post med. nitidae cenodoxiam non
V, 2 snb fin. animae penetrantes — 4 raed.
de ipso enim didtur
X, 12 sab med. lemet ipsos corrigere —
14 snb fln. operationis salutari prae
VI, 2 post init. andum unde fons — 4 init.
inueniri continentes quod
X TT, 25 nisi mortificationia et crucis — 27
post init. omnium malorum eat filar
XJI, 23 ni» finem ae puritatis — 25 re-
nuntiatio nihil aliut sit
VI, 4 init. perfacile posse fieri — 6 init.
et cunetorum expug
X, 7, 2 fin. uno vsl in duobus sed in omnes
— 7, 5 eellae et op«ri Tnanuum
V, 11 post init, numguam enim robustioribus
— 12 sub med. et inmunitatis priui
X, 21, 2 guisqut lomno oiii uel aeediae — '
21 fin. ut subtrahatia uot inquit
XH, 2 ioit. tes camalesque conpUctitur —
3 fin. dspraedatione nudtU>it
V, 14 fin. deleetetur et ita — 16 snb fin.
uo» non adpretehendat niti hu
Xn, 21 sub med. ta est ira contra iudam
— 23 init. quemquam perfectio
XII, 27 post init gyria numguampossit in cor-
de — 27 post med. iraeque sHmulis acrius in
XVI
folium paginw oanti&ent
XXn 47--48 V, 21 sab lURd. tabili eam etea ptrmuUet
— 22 sub fin. inuidia heatu» iob
XXm 49 — 60 XI, 10 init nunwra uirtutum praeconia
— fin. aJiUsaum culmen aieenderet
XXIIII 61—62 X, 21 fin. «6 omnt /roir« ambulante —
24 post med. cumgue opere toHua
XXr 63—64 XI, 14 init. uitu» fuiuet ind^tuM — 16
init. miaerabilis anima Iticeraiur
XXVI 66—56 VI, 22 imt bi$ el eo ueque — VII, 1
arrepto et erga iUum te
XXVn 67 — 6S X,Hs[ihmed.legiodecOTatampra^aTare
— 13 fin. Tobu$tioribut adtempta
XXVm 69 — 60 X, 8 med. m numt^ gratie panem —
10 post init. imitandum noe ut »%
XXVim 61—62 X, 7, 8 rueqae de hit qui operari — 8
med. qua fidueia otio
XXX 63—64 V, 1 quintut nobie — 2 sab fin. tmebrae
puri»timit oeuli»
XXXI 65 — 66 VI, 18 sub fin. quitque »tudio uel indu-
ttria — 22 init feetinandum ett no
XXXn 67 — 68 XI, 16 init. non tolum ratione »ed — 18
post init. occurrentem tali remedio po
lam si foUa non eo ordine qno in codice posita snnt, sed
secondnm Beriem libromm et capitam Cassiaal ponimas, hanc
fragmentonuD speciem esse oidemas:
folia oontinent
XXX, Vim V, 1—4 med.
V,im V, 6 sab fin. — 9 med.
XVI, XXVn V, 11 med. — 13 fin.
XVim V, 14 fia. — 16 sab fin.
XXn V, 31 med. — 22 sub fin.
XI, Xmi VI, 3 post in. — 6 init
xvn
folia
XXXI, XXVI
VI
m
XV
xxvnn, xxvm
X
I
xvn, xxmi
vni
xxm
XXV, xxxn
xvm
vn, XX, xm, xn, xxi, n
oontiiient
VI, 18 sub fin. - vn, 1
med. ')
Vn, 7 post med. — 8
Vn, 17 med. — 18
X,7,2-7,6
X, 7 snb fin. ~ 10 init
X, 12 anb med. — 14 snb fin.
X, 18 — 20 init
X, 21 sub med. — 24 med.
XI, 2 post in. — 4 post med
XI, 10 init — 10 fin.
XI, 14 In. — 18 init
Xn, 2 in. — 3 fin.
Xn, 19 med. — 28 sub fin.
Eabemns igitor in Casinensi fr^menta omnium libroram
qnibus de capltalibus nitiis disputatnr (V — XH) praeter octaunm
et nonum, noUnm nero libromm de institutis monachonim (I —
Uii). qnid ergo? statnendumne forte fortuna accidisse, ut de
qnattnor libris prioribus ne frustulum quidem, de ooto poste-
rioribas tam multa folia saecnlo decimo saperessent? ego aliter
sentio atque, cum uix credi poesit librorum I— im folia ad
unum omnia adeo lacera fuisse, ct nnUum ad usum codiois noni
utile fherit, praesertim cum primum libri qointi folinm etiam-
nnm eitet, Casinensem ex eomm codicum nnmero fnisse existimo
qni tantnm libros octo de capitalibns uitiis continebant. qnibns
etiam AngustMlnaensiB ad quem transimus adnumerandns est.
2. Cod. maioris seminarii AeduenBis (Angustodanensis)
n. 24 saec VII characteribus meroningicis grandibus scriptura
seminnciali exaratuB, forma octaua, folionim 167. >) supersunt
■) Ctfiitnlfttio libri septimi deest inde aut«m ngn Btatim colligi debet
c^tulitiones codici omnino defuisse. potuenmt enim ant toti operi ut
abique eioe puti (I— UU. Y— XU) pnemitti, at factum eat in codice
Taticano (V) primae partia ConlatioDum.
^ In oodice ipso ^tum 166 folia numerata aunt, illo, quod est inter
82 et 88, praetenniMO.
XTU. Cm. I. S
A
xvm
^MterbinioDem qiiat(>rnBon@ii 32, sed uau Qmmfi int^^i. destint
enini folh 13, \A «gt primi quiitemionis tria (1, 2, i^). ((n»rti dao,
sexti doo, decimi qaarti anani, deoimi quiiiti quatluor. n^eiuini
primi uaum. incipit V, 29 tlt dormitnntc. ft temper, dcsiait
X, £) ufir«r»nr/iri»t eU innitit mafpiam, quat(>niioiiHm uum^ris,
Iqni &manu prima iii paginaniiii mHrgiiiihas iiirpnoriliiiK positi
sunl, probatur rodicpra iDtegmm tantum otto libros de rapita-
libus nitiis coiitin«is,si'. corrfdioitcs .•'iui' primai- siut? SL-cmidar
mBnUH, quaR ft ipsa peraotiqiia est, pmaro ocrarrunL libriim
uetnstate iusigjiem sed inisen* habitum. ouius quaternionea
tt^iiifiito (^iiiuln» cart^ntr:^ filis lineis c^oii^iuti siiiit. libcralitate
eoruni qiii bihlioihecae aomiuaiii Aeduensia praesunt Grw^einm
missum pic triitn^nstn^ tfmpuK excuttiri! ti(^uil.
Q 3. Cod. olim Augiae miiiorie< nunc Caroliruhensis
n. LXXXVIl, a&eo. VIIII, formae lufuorJ!^, fol. 104, littem
miuuseulis pulchrei ffi dilisrenl(>r scriptuf. prswfixus eat bic tito-
lus: In kof ccrpore continentur libri duodeeim ijiio» easaiano
auct&rt etiitoB nouimus id eit de halitti monachi et dt cano-
nieo noctumarum orat.{onum el df. eanoniea Aiumarum ara-
tionum (sic! modo omissum) «t d« instituti* renuntiantium
«t d* oeto prineipaltlug uitiia. papitula omninm librorum
ilesnnt, sed spatiuni pis suscipioiiilis (Ip^tinatum uaciium relictuni
^t. correetus uRt a maiiu paulo tantum rHCttiiliori!. — huius
lihri plane gf»mi^llus okI
S 4. Sangallensis IS3, saec. Vnil, formae maioris, fol. 134,
biuis {"olumnis piilt-hcrriiiKi Hxaratus. qui quoniaiu cuui Augieiui
ita cousPDtit, ut illo omoiuo doterior ait, paucas eins lectiODU
discr«pant(!a aduotaui, reliquis lociii omiiibas di< mt tacui.
JT b. Parisimis 12292. saec. VIUI — X. oUm sancti Germani
a Pratis n. 852, forma maiore, fol. 162, fol. I — 86ha«c scripta
contiuet saec. VI III i^iarata: Confagio (lodescalchi numachi.
F},oru8 libctlu» dt praedestiriatiime. Epi»lola domni Alhini
ad Carolum impe ratorem. Seruatus Lupua dc prafdestinatione,
Kiu^deni f .'nllfcttmfiitn de trihus quaefiinnihu.» . seqttunlur
iiidw a fol. 8G' Casaiani Iiistilutionea a iiiauu reccEiliore scriptae,
quam, cum codicem fOufer*bam, liaecuJi decimi esse eiiBtinittui.
ul aut.i'm omuiis ilubitatio lullcretur, adii Gt^orgium Schepss
i
xvmi
a. 18S4 Parisiis rfliTiiiioniiitpm : ip per litteras me certiorem
feciL ip^um, Uraiiiltium, Oinoiiliuti), Dujiregjum in «-0 roiiHi^n-
ttre, Dt Cassi&ui libroe saeculo decimo iLeuote scriptos eaev
putarent. ceterum hanc codicis partem a scriptis reliqnis olim
svparatam fuisse indc probatur, quod fol. ^'d^ id margiiie infe-
riore b-igmiui quatfrutonis primi (I) positum wt. CaiJiiiaoi In-
Ktitutioni>R uitiOKH et ueg]<^geiit>fr scripta^ pa»simqaid partim a
prima parlim a s^cunda, manu corr^cta*' suut.
f). Lauduiieiisiti sigiiatus '32^^ lii^j* sUAf-. TIIIT, forma octaua,
fol. !4fJ, a plnribus raanibus aeglegeuter conscriptus iteraque
a pluribus pa.^sim correctus Pst. fol. l^ hapc Iffruntur: Cangiani
maagilitani yra \ libri df. ahxtn wouiti-hnrum \ et ete eanomFO
orationR atque p8al\vt9rum mo<lo »eciindS egyp\tioa ttnua iti-
r.htr
BiilutionS I IJJiflHJ da origine et q«alHa.\tata Iflae remediin
octo prin\<:ipalium nilinmnt liJtri | of.to HtustUm df ordine 1
motuiMterii liber uuun, subiJiTipLuiu nsL fol. 131)''; Explieit dt
xpu aupnrhiae feU^ttnr: Tncipit de ordine mtmniterii. SMjUUutur
regulae quae Angustini esse dicuQtur seeunda et jirimii hac sub-
scriptione in fol. 14!')'' addita: expl litffula CaaaiaKi felicif -
7. Coil. olini Augiae maioris nuuc Caroliruhensis CLXlin,
saec. Vini, forma octaua, fol. 11?. ineipit fol. 7*: uidimiu
itttqM abbatem â– pinwphium (IIH, 30). lihrnm uitioee spriptuiii
ot iut«rpoIatum ciceptis capituIa.tioDibu8, <iHas iiitoj^^riu contuli,
ad eos taatum Iocob adhibui, quilus cmlices moliores disseQtinnt.
Maximi» doleo fortuuae iniquitab) factum esfte, nt duo liki
autiqui huic editioui UDui esse uou possint. aJl^r ftitt .See-
sorianus LXVl sacc. VHIl, a Roifforseheiiio (BPLI, ool. I,
p. 137) demiptus. buue, cum a. ISSil Roman estfem, fmstra
quaeeiui. nani nequc iu bibliotheca quae Uictorti Emaittieli8
nomine regio insignis cst extitjt neque Btirt«liuiu!«, a.bba6 et
bibliothecarius moiiasttjrii SeKsoriiLui, quo dt^Iatus es&et coni
bibliothivca monastcrii in possessionem regis uenit, railii dicere
aut potuit aut uoluit. eiquidtifm euin cuin aliiii lihrifj pretiosii^i^imis
einsdem monaiiterii furtim abreptum nunc latere puto, deper-
ditum nego. sed ut codicis prelium uel indoles IwitoreH non
penituB Iat*>al, salt«m pauuis lectionum illarum quas Beitfer*
/,
r
XX
scheidias eiscripsit lioc loco ita repfitam, nt opposits meom
libronim schptara qnae in eo recte, qaae meiidose tradita si
statim cognoscatar.
Sessorianus mei
praef. §. 9 Explicit pra&ftOio
Incipit (incipiunt m. rec
eapitula
lib. I, cap. 11 tit tacra mentis
(male)
II, tit Ineipit de canonico noc-
iumarumorationwm etpaal
morum modo Lxb. aecun.
— 18 tit ueapere . . .
quinqaageaim^
— 18 fin. oneret aut lahore
— sabscript. Explidt de cano
nico noctumarum oratio
num et paalmorum modo
Lib. 11.
ni, tit. Incipit de canonico di-
umarum orationum et paal-
morum modo Lxh. III. . .
— 12 tit. ab om
ticut om. (male)
finiunt capitula de
libro tertio
— subscript. Explieit de cano'
nico diumarum oraiionum
et pecUmorum modo Liher
tertiut
nU, tit. Incipit de inttitutit re-
nuntiantium Liber quartut
— post capitula : Finiunt ca-
pitula de libro quarto . .
Y, 1 tit trantiturus (male) .
= H
tacramento HL
= G
ueapera HL
quinquagentima H ^tn^
gisime (t post g iu e mat)
= HL {aut lahore om. Q)
= Q
= G
= H
omisemat HL
= Q (om. HL)
= GL
explieiunt capitula H (om. I
tranaitut HL, trantitur T
XXI
Seuoriuitu
y, 1 tit. monaateriorvm .
— 41 tit. mackarii . . ,
eo*tidi*e
Incip de spu caatri
margie Ltb. V. . . .
VI, 1 tii adttertui (male) .
— 1 init traditioni (male)
VU, 1 tit filargyriae . .
— 31 tit. perteueret . . .
— snbscript. Expl de tpu
jilargyri^ id de (de om. L)
amore (anw>r*L)pecuniar«m
(peeuniae L)
Vm, 1 tit aduertm . . .
— 1, 1 certamen
X, 1 tit accedi^ (male), itnta
reliqois locis
XI, 19 tit cmo*>xia' (male)
— $uperare . . . ,
XII, 1 quod et (ita uulgo) .
mei
monachorum HLT
= LT : machari H, macam A
cotidie
= G
= H
traditione {traditionan HL')
= A
peraeuerant
= LT (id e$t de ajnore pecu-
niarum mera interpolatio
est)
=: HLT: aduvrsum A
certamine
= HT: uitare L
et om.
His quae e Reiffersclieidii libro exBcripsimuB probari Qidetnr
Sessoriannm meis codicibas pretio superiorem qoq esse. sed
ad libroram discrepaQtias recte aestimandas fortasse haud pami
momeQti fniffiet
Alter codex est FarisiQas (qout. acqois. Lat) n. 260 saec.
VIII — Vmi, de qao Georgius Schepss haec ad me scripsit:
Leider i$t von den 102 BliUtem nur ein geringer JTieil be-
nutzhar. Bei Anwendung von Gewalt k&nnten die jetzt fe$t
rueammengeklebtm BlStter wohl theilweiae entziffert werden,
aher e» teUrden dann von dem mUrben Pergament ganze Par-
tien wegepringen und xerbrBckeln. Auf keinen FaU wUren
Beackddigungen bei dem weitaiua grSaeten Theil, nSnUick bei
den BliUtem 28 — 102, m vermeiden. Aber auck aekon Blatt
2 — 8 aind tn der unteren SiUfte zuaammengeklebt und achrnr
auaeinandertulifaen; die Sckwierigkeit ateigt bei der folgenden
XXII
Partte bis Blatt 27. Der letzU und grSatle Tkeil ist fa.
gam unbrauchbar, er iat ein fiirmlicher Klumpen, eine A\
Vertteinerung, — quaecamque SchepBS legere potuit, hic repeb
Puifliuus 260 mu
hni. INNMEDWINR' I0XFl
INCIPIT LI^ER I IN8TI-
TUTUTIONU I BEATIS-
SIMI lOHANNIS QUI
ET CASSIANI AD j PA-
PAM CASprOREM DI-
RECTU. LIBROS
I, 10 tit. gui quae
aherwn aerutn
Auaum usum
n, 9 tit. guod jito
collationee (recte) . conlatione HLr (conlation
scripsi)
tenior (male) . . . plenior
— 12 tit. Qur
cfteri
' tenaxi
koc (male) .... haec
extimant (male) . . extendant (-vnt)
— 14 tit. cellulit = Ht: cellis L
koris (male) . . . opvs
pariter om. (male)
ini, 19 tit. quemammodum^ut
(male) quemadmodum
praef. %.2innoeenti<ie,iustitiae
et castitatis (recte) ... = G>
adtcire adsciscere HL?, acceraire i
qaod recepi
1, 2, 3 drcumintpectam cunctis = HL
refutarunt . . . = HLt: refugerunt Q, qm
recepi
— 6 anXaaBo///////
xxm
fkrUiaue WJ nwii
I, K et uiittt = HL; ul uiuat Gt
ll.d, ^iWdm = GHLr
— 6.6 o/Wttt? = GH': alkluia H'Lt
— 7, 3 post jtrohngari cap. 8
iDcipJt — U: GSL cap. 7 iucipiunt
U, 8 fin. Bic iwro gltfrijication^
Irinitatii fflnfwmmorfo scUre
fmtifona terminare
■— 11,3 re»p«ntioae: alUluig
nitllui . . . alleluia^
om.
inscribtiimeeiinicri-
bition«
— 13, 3 pinguedinem
— 18 lu^ue ad = HLc: nt^ue ttt Gr
Ex eis quae attulimas apparot Pansiuain 260 oodioitiue nii^is
Dix mpliorem eBse. nani etei noauulla io eo recte scripta euct,
tam«n non desuut iiicnda ct ultia quae iu uuUo meorum con-
spiciontur.
loiitituUouum ltl>rurum maiiu acriptorum quos descripiiiiDua
eA est ratio, at nullus aactoritat«m praecipaam «m pretium
Magularo habuat, plerumqae conse.u^us duorum seu plurium
lectionem aeram praeetet, rarius scriptura peGoliaris, q^uates
niodo ia hoc modo iti illo app&rent, sit recipienda. itaquu
homm librorum crisi» maximani pariem in eis acripturis seli-
gendifi nititar, quae ueras eBse uel uideri aut ratio ipaa aat
ntfas scriptoris probst. hoc ita mse ut aoUo negotio conpro-
bari pole8t, ita inmensae amplitadiais res «st diligeater omnia
traetare. tantus enim iuHtal i^t urguet Dumeru» locorom in
codicibas uarie traditoram, ut, si eoruni examinatioaem acca-
ratam ag^edcromur, qaarta fere pars apparatus critici hic osset
repeteada. qaamobrem breaitati uocessario coasalentes sam-
matim dc codicom pretio et auctoritato tractabimas ioitiumque
b.
xxira
dispntatiooiB ab illia partibDs faciemaB, qnae in ommbQS libris
Beraatae saiit. in eis aatem lectionum narietaB i^paret talis,
at C ubique fere cnm recentioribas omnibns aat cnm ono
altOTOue eorom stet, A plernmque solus scriptaras pecnliares
exhibeat. qoae discrepantia scriptoranmi codicis A tam late
patet, nt, cam reliqaoram uerba plerisqae locis siae dabio
aera sint, aliter intell^ recteqne aestimari non possit, niai
statuamas in A recensionem arbitrariam libromm de nitiis
eapitalibns nobis traditam esse. quod ita esse uel paacis qnae
iam proponimns eiemplis conprobator.
leotio nen
V, 1 montuteriorum
nue ....
tamque . . .
— 2, ^nosignorationiaCGmi
nostrorttm .
— 2, 3 oculit animae
ea . . .
— 4, 2 ea; deo . .
et . . .
— 4, 3 ergo , . .
vniueraia .
Ulud . .
pote»t . .
omnta . .
— 6, 1 idcirco . .
2 seUuritatit .
— 6 non ....
iudicio dei
animi . , ,
— 7 fragUitai . .
— 8 fragilita» cami»
— 9frugi. . . .
— 11, 1 confide» . ,
uideatUT .
monaehorum
teu
iam
ignorationit nobis
noetrorum nos
animae oeuli» (= L)
ea»
a deo
om.
mim
om.
om,
quoque
om.
ideo
om.
non enim (=• HT)
dei iudicio
ODL
freigilita» cami»
cami» fragilita»
om.
conjidat (= Ht)
uideantur (— L')
XXV
lectk) wn A
y, 11, 1 multa uariaque mo- multat uariasque munilium
nilium genera apecies {= L)
— 12, 2 luctamine .... eertamine
decertandieoneeditur amceditur decertandi (= HT)
— 13 enun om.
— 15 deuiarif deuiauerit (= LT)
— 21, 4 qua effieimur . . quae efficitur
5 corruptibilit . . . ccrporalii
in interiorem in-
guiena hominem .... inquiens in interiori homine
uettria nostrie {— ST)
— 22 nikil jier semet ipsam nee per semet ipsam habens
habens peceati aliqaid peccati
Yl, 2 fons uitae mortisque . fons uitae (= HT)
— 3 salutem sanitatem
depellendum .... debellandum (= H)
— 4, 1 uel came uel mento . uel mente uel came
2 quemque unumquemque (= L)
— 19 inquit om.
— 20 quibus senioribus enim
"Vn, 18 illius om. (= T)
X, 7, 3 in «2 om.
perraro taQtom iD eis partibas, obi Casinensis fragmenta eitant,
A aenim exhibet. V, 12, 1 solus praebet iuuentatis, quod 12, 2
etiam ia G legitnr. V, 22 in iUo CAHL' recte: iatell^ndum
enim tn ireucendo.
Itaqae oom aiderimuB A plerisque locis a GG, paacioribus
ab HLT disseatire, iam apparet sammam omoiao tribnendam
aactoritatem libris CG, reliqois, praecipae A, qai insaper la-
cunis scatet et locos smptarae eacrae pasBim secundnm Ual-
gatam leceQsitoa exliibet, cnm qaadam caatioae utendam esse.
neqne tiero res ita se habet, at C semper et abique sit prao-
ferendas. oam in eo quoque praeter meros errores inter sm-
beDdnm commissos multa mendose scripta extant, uelati:
XXVI
uera lectio C
■V, 2, 1 «08 nobit
— 2, 3 earum eorum (eat et earum ad sab-
stant pastumea §. 2 refe-
reoda sunt)
— 4, 2 uase uaa (quod ferri posset, nisi con-
Beusus reiiqaerum obstaret)
licet necdum . , . needum Itcet
— 7 corpulentioribut . . . opulmtiortbua (cf. GaMeuB ad
h-I)
par$ivioniae .... parsimonii ^arnTwmia Cas-
sianus saepe, par$imonium
aallo alio loco)
— 12, 1 agonis mundani . . mundani agonit
in illis .... nullis
eundem .... om.
— 15 inmen$am inmensae
— 21, 3 inmanium .... inanium
— 22 contemplatione finis contemplationis Jine
VI, 4, 1 aolis om.
Vn, 17, 4 gratiam dei qua€
data est mihi om.
— 17, 6 inueniuntur ei . . eis inueniuntur
— 18 patrum patribua
X, 7, 3 uoa om.
quintam .... om.
rumoribua . . moribua
— 8, 1 inquietum .... om.
Addo locos quibas G in eadem parte operis de qua agitur
uitiatUB est
uera lectic G
V, i eorundem eorum (= T*)
— 6, 1 patrantur .... parantur (= H'Tt)
— 6 refectus refertua {refertur T)
libertate liberalitate
xxvn
aera lectjo
V, 9 perp«(«ae perpetuam
— 12, 2 frequenter .... frequentem (= L: etsi /re-
^vent«m . . . palmam per se
ferri possit)
intelleximut . . . intellexerimua (= HT: non
qaidem absarde)
— 22Hlo illa{— Lrr)
VI, 4, 1 tribuitur .... tribuetttr
X, 8, l gratia panem . . . panem grati»
Similis est codicam ratio is eis partibus, abi A deest, C
extat. ita enim aariant, at modo Q modo reliqai cam G in
lectione aera coneentiant praeterea loci non desant qaibas
aenim non C sed recentioribns debetnr.
uera lectio
X, 12 saneti §piritua
— 13 audimus CG'L
— 14 kuiu$modi CHT
— 19 affectu GT .
XI, 2 uero CHLT .
gpiritus aancti L et C (?)
audiuimus G^
eiusmodi 6L (e Ualgata)
affectum CHL
uero morbus Q (morbus eipli-
catio est)
rell. aariant
dexteram GHT (e Ualgata)
cella CT
exeequimur C (L'T)
iustitiae aanctitate GL
manibus GHL (e Unlgata)
rell. u&riant
conueniunt HLT (e Unlgata)
suffciat G>L»HT
defrangantur Q defingantur
HLi
rell. aariant
irae quoque GL
Mendose in C haec tradtta suat: X, 13 operi esse, ibid. et
pro eat, 21, 3 et pro ut, XI, 10, 2 tribuit pro retribuit, 10, 3
— 4 deuerUris CG'L' .
dextram CL . . .
— 14 cellula GHL . . .
XII, 2 exsequemur GHL' .
— fiiu8titiaetsanctitateCB.T
— 21,2 waniM C(?)H .
reliquissent CT .
conuenit CG . .
— 24 sufficiet CG'L' . .
— 27, 2 defgantur CLrT .
coTiradunfur H .
— 27, 5 iraeque CHT . .
xxvm
ruTtus (rumMn rell.), XI, 16 uelut diaconum mi»»am eaU-
cuminit ceW>rare {etlth. ueZ. diac. cat. mi»g. rell.), XII, 27, 2
doctrinam perftctumi» aurihu» »ui» (a. ». d. p. rell.), ibid.
huc adque illucque »lupedu» (huc illucque »tupidu» rell.), XTT,
27, 6 in om. — noa plnra in G uitiata sant: X, 19 dupliciter
pro dt^lici, 21, 2 suoe om., 21, 3 $egnitia, XI, 2 morbu» 'inUsr-
polatam, XI, 4 et ante fiante om., XI, 16 $e faeere fiTOfaeere
»e, XII, 27, 2 integra sententia pro particnla et interpolata,
Xn, 28 apiritu om.
Itaqne Dt ea, quae hac asqae dispatata sont, breoibos repe-
tamas, tota ratio artis criticae in libris Institationiun recen-
sendis eo spectat, at, qaid qaoqne loco ueram et genainnm
habeator, non anios libri tamqaam primarii anctoritate nisi
Btatuamas, sed ex omniam librorum scripturis discrepantibns
cauta exanunatione adliibita eruamas atqae eligamas. quam-
qnam autem naUas liber booitate ceteros longe praecedit, tamen
non omnes pari sant pretio. optimus est C, proxime accedit
G, auctoritas minor tribuenda HLT, cum cautione adhibenda
recensio codicis A a ceteris prorsus discrepantis. com igitur
bac ratione et uia in uerbis constituendis asi simus, restat nt,
qaoniam omnia tractari non possunt, selectis saltem exempUs
demoustremus qno iare qnibasne de caasis modo hos modo
illoB codices Becuti Bimns.
Fraef. §, 2 fin. ad communionem tanti operis accereire ei G
recepi: adsdre Paris. 260, adsciscere HLt. cf, IIII, 16, 1 ad
opu» aliquod accersitus. V, 41. Conl. XIII, 15, 2. — I, 8 retwt-
dere ad crucis signaculum G: cf. Ind. s. u. ad et Boensch,
It. and Vulg.' p. 390 sq. — II, 1 hoc quo dtximus cingulo
Q : cf. Ind. 'relatiui pronominis attractio'. — U, 10, 1 obrepserit
G, subrepserit HLr: cf. Ind. obrepere et obreptto. — II, 15,
1 cellam suam progredi H: cf. Ind. S. n. progredi. — II, 16
«ecundum apostolum HL, gecundum apostoli sententiam G ex
interpolatione. aliis quoqae locis in G interpolationea occorrunt,
sed leoisBimae et quae magna ei parte glossis sea interpre-
tationibus sapra lineam in archetypo scriptis ortae sunt. cf. Y, 22
beatus lob [inquit]. VII, 8 ne umbram quidem [uirtuti»] re-
tinere, VUI, 12 $piritu[irae] ne[qua]qttam. VIII, 19, 3 »•
XXTOII
patientia priut [inter fratretj non fvsrit adquiaita. VIII,
20, 1 Itaec e nostria aetibw amputanda e$t [tententia]. VIII,
22 principale cordia noetri [lumen]. X, 7, 1 emersurum
[inler monachot]. 7, 6 uitii [id e»t otioaitatit]. 7, 8 saruu
membrorum partee [tanguine corrupto] taho lerpente cor-
rumpat — 11, 16 magit magitque G(H): cf. lad. s. u. magii.
— n, 18 usque t» G: cf. Ind. 8. n. usgue. — HI, 3, 10 ad
diluculumn-. cf. Conl. Xm, 12, 10. — m, 10 tn urbe Q (tn
urbe roma HL): cf. tit cap. 10, ubi item in L roma inter-
polatum est — Iin, 11 praetermittentei . . . periequar G
recte : cf. Ind. 'conBtractio ad sensom'. — IIII, IC, 2 fettinarit
G: cf. ibid. temptarit. im, 20. 37. 39, 2. V, 16. 17, 1. X, 2.
XI, 7. — im, 22 uirtui GH, uirei Lt : cf. Ind. b. u. ttirttH.
— mi, 23 ponimus GHL: cf. V, 3. — mi, 25 luae G: cf.
Ind. B. Q. tuus. — V, 14, 4 necetsitate GL'T*: cf Ind. 8. n. lub-
mitti. — V, 39, 3 «ift praetextu A: cf. Ind. b. u. tub. —
VI, 10 inlieiens A : cf. Ind. b. a. — X, 16 tit. Quod non odii
cauta, led dilectionit (bIc HLT : correxionia A) eos gui delin-
quunt corripere debeamui: cf. cap. 16 post med. et tamen
haecjierinon odii uitto praeeipit, ledfraternae dilectionii
et eoTUm emendationis intuitu. utromque ei^o recte poni
potest, sed auctoritas HLT praeferenda.
Postremo dicendum est' eti&m in locia scripturae sacrae
codices ita aariare, ut modo hi modo illi nerum praebeant,
alias hic alias ille secandum Uulgatam interpolatas sit
Loei scriptorae sacrae secundum Uu^atam interpolati in
codicibus :
I, 1,4L Vn, 16, lA
— 2, 1 L — 17, 2 A
— 9, 1 L 3 A
mi, 16, 2 L A
— 31 HL — 30 A
— 33 GT GLT
V, 18, 2 A Vm, 9 L
VI, 16,2AetG Vim, II A
Vn, 11 A X, 14 GL
X]], 14, 1 QHT
— l7,-3 HT
HT
4HT
O
hSL
Xn, 17,6GHL«
HL
r, OHT
— 21, 2 QLT
HIT
CAP. III. DE rOIHriBUS PRIMAE PARTIi
CONLATIONrM.
I. Uatieanus liljliothecae autii|iia(> 57GG suec. VIIE. romiae
iiiainris, roliorum IIH), esl palltnpSPHtue ille ri^telierriinus frag-
meutoruin iuris einitiK aateiuMiuianei pritiiuin a)> A. Maio
(Bomae l»aa) eJilflrum. rescripta suut foHa 17— 4H. oJ*— 63,
8<! — 100. ({uae oum fere omnia oh nimiuiit inedicaineutoruui
aijuni, qoibns tfitua fragmt^nt/>rum ctiaiiiOus in lucf^m protra-
heretur, muttifl moilit! uexata prA<<('ipti^qtie tta uitiata siot, at
rnloriTn fiiscum. nontiulla prop<' atiiirn trHX>'riiit, Cas^jani tterba
iKffeati inihi hau<l exiguae dif^cultates euatae sunt. maxime
BUtem corrupta suiit folia 82— S<J, quibus Conl. VUIl, 31— X,
2 post init. Rontiuentnr: iu cis nan pauca mnlia iieiiitus «ua-
Dueruiil. Kitriptura et:t uncialiii, ]itlera>i> niiiititae miii-cm olim
in inooasterio Bohionsi fuisse constat, UD<Ie folia triii Aiigustam
Tauriiiorum ueneruut, i]uilius praeti^r fra^^inenta codiiris Theo-
dosiani partes Coulatiuuis tertia« vX ({uartue scriptai- eraul : et
Ueiffer^beid, BPLI II, p. IIG. iude conici potest codicem iii-
tcgruni totani parteiii priinam ConUtionuiii i.'Oiip|Hiuni t>ssp.
hodie incipit Conl. IIIl, Vi init. liat aiiinuM uoluntag. cur
capituk CaulaLiti»i.s quinlae desint^ ex eis iutellegitur quae post
subscriptioDiMn Cnnlationi.s It^guntur: Iti*** contationJ) Quinq;
id tst ahbntin tfirodort dt. nece aanciorum awii') / abhatiM
itrtni de animae mobilitaU ct t^iritalihu,» nequitii* aoi^
l eitMdem d« principatihu coni l abbatit itaac de oratione
■) lS> «onloeum. K«iffbn«lioiil lognraL
^ tanta R).-iffer>cliHd.
cont IJ tapiiula de aibatis fheodori ccntnHfinti, i4P<)iiuiitur t**-
pitul&tioaes Conl. VI — X: piQguli:; prafiuittuntur uerba iti ca-
pitvla et rel., qnae suis loeis in apparatu eritico iDseruiraas.
apparet frgo librariam ut Conla,tionit>UH VI~X, ita etiam Conl. I
— V in JieulBiD ct capituiu praemisisse. orthog^iiphiam codicis saac
minuu di]igeQt«r tixpressimus, nisi quod as pro e, ut haeremvs
inifrae.ssa laqnmig yrafcfie praehaeudi) Pt KJmilia, tjuat' .s.escieD-
Ues ocourruat, aotar^ eupt^rsodimas. minutias ortbogra]ihica.i
maiiK» smiiitla ct ipxa pHraiili<(iiH ttut<pi< i^orrfxit, tiat^pp intiu^tjis
retiquit aliae corroctiOQPs «iusdem mauQs pmaro occurrunt
nec «■«brtorPM sunt cjuae a prinia protWlaf sunt.
2. Parit>inU8 bibliothccai' nutioDaliA 13384 saRC. VUII, D
forma miunre, fol. IdO, quondam, ut iu folio jiraffixo iiidiiiatur,
lib«r S. Petri CorbcicHsis', poKtca 'Sti. Oertiiani a Pratis' fuerat.
fol. 1* hic iiidiculua l^gilur: In xpi vtyiii hic iumtit gcuril cun-
laiitma X. id& abhati» motjti de ■mminehi dhtiuatiane t Jin*.
U. f.itudem de tii«crttiont IH. ahhnli» pajihnutii </e Irib;
abrenuntiatitmib; IIH. abbatia daniheli» de concapitctatia
carH & ipg V. ahhat' S . . . pionia de naiura et origine «t-
dorum VI. ahhat^ teodori de ncM icorU VII. abbat^ fereni
<le animae mnbilitate et apHalibus tif^uitm VITT. eiuadtm
u
de ^incipalibv» /////;///,'' I»iiic de oratione r^fidatione» duae.
liber ex archetypo scriptura au^^loKaxouiea eiuv luiirouiiigica
cxanto tlatisse uidetiir, id quod conpeDdJa qua«d&m tiiue a
libnirio siue a «orrectore nou intellecta arRUunt. porsaope euira
ticriptum e^t j>, ubi p desidfiratur, e, id <^st sicut, quod libra-
rius aliis locis no& retiuult sed iu svnt mutauit. conpeudiura
5 esfle ratus, turti titterae r et s haud raro inter se commutautur.
quod ad orthographiam attiii<^t, ae fere per « scribitur, confun-
diintur litti^raH e et t, o Bt u, b «t u, e <>t t. talia a uianu
seounda ucl tertia paesiJii corrccta sunt. quao eorrcctor^s, qoos
dJFtinguerp operae |)rptium uou wt, prat-tnrt^a mutauprunl,
iiulliu.i fi-ri' iiiomvnti suut, nisi quod mab uprborum oollocatio,
qua lihraiius inuumeris locis peccauit, ope codiois alLi^uiuK paulo
Dt aidetur rHceutioris iii intcgruin rHstituta est upI quod sat
muHi loti a uiauu priitm propler 6^(sti>.iuicv omisxi a i». altora
ixxn
saot SQppleti. postremo sUentio praetereuadnm non est miram
qnandam io hoo codice ratioDem coDpendiorom in qsu esse,
quae tamen niBi in locis biblioram sacronim scribeDdiB apparere
non solet. qaae conpendia cnm in apparatn critico, nlsi abi
res ipsa postolabat, commemorare nolaerim, tamen, qaia prorsas
siagalarta esse aidentar, hoc loco exempla aliqaot afferre haad
incommodam erit
Conl VO, 31, 2
Ps. 72, 3 — b pcKffm peccatorum
uidena. guia non eat retpee-
tu» in morte eorum: necfir-
Tttamentum in plaga eorum.
in lahoribua hominum non
tunt, et cum homxnibtu non
jlagellahuntur.
Vm, 17, 1
Ps. 33, 8 tn eircuitu timtntium
eunt.' et eripist eot
vnni»
Hatth. 25, 34 beMdidi patrit
mei, po$$idet» paratum
VIIII,29,4
Ps. 101, 10 einerem aieut pa-
nemmanducaui, etpoculum
Vim, 34, 8
Esai. 58, 9 exaudiet te: cla-
mabit, et dicet
Tim,34,5
Luc. 11, 10 qui petit aecipit,
et qui quaerit inuenit
X,10,2
Ps. 69, 2 deut in adiutorium
meum intende: domine ad
adiuuandum miki fettina
D
pac. pecctr. uid; q' atl -v rpt
mrt eora etjirmt inpig eor^
In It^rb; hoxU fi tunt et eS
^Q» S fiaglW
in eirc ximt eum et enp «w
hendpcUrit mei pottidete pari
dnerem tunt paSi manducaui
et poci
exaud te clamb et dc
q' pr^ accep et g' qr inuS
di m adiutonTl intende dfle
ad adiuud m fettina
XXX 111
3. tlercelleosis bibUothecae ca.pituli CLXXXVTT. 44 Raiw. W
VIIll — X, rorma octaua, fol. 230, litteriit sAtJti grandibus nitide
eiaratus. mutilus est. dmt initium usque ad Conl. I, &, 4 aA
eom ohiinendain rectittime, id esl eeptem folia, anuiQ foIiuDi
post fol. 103 (Coiil. V, U, 1—4), qu&teroio imns poat foL 212
(Conl. vnn, 20, 2-34. 2). duo quaterniones in fine (CooL X,
4, l aniKM in Aoc htrtmo — 14 i^Ktr.). pra«t«rea folium, qnod
esse deb«bat 213, ita transpositum eat, ut naDC sit 219. ei-go
codcx iut«ger 252 folia me quateroiooos 31 ot dimidium con-
pleius «rat. orthographia Ii)m )>ona pst. eapitulatioscs destmt.
Coromunpm coiUoum i>1l'' originem mullae leetiones probant, DW
qaan ei8 solie propriae suot neqno tamen eonseosus talis est,
ut Cercelleu.iem apographon PariEiui asse rect« po9siiQUS «iisli-
inare. um nt io eis quae urRhotTpo commuoi debentnr coo-
fH^Dtiunt, ita in reliqois omoibns plaae digcrepant. itaqoo ad
commun^m lanttim font«ni demoustracidtim locox atiquot iofra
adBcribimas.
DW
Conl. m, 6, 4 om
Un,l9, S con (am) pt-
ienter
V, 6, 6 smpUeiter .
— 9 quoaqmt . . .
— 18, 1 uiiitim . .
— 19 oOQ di^tinguunt
— 27, 1 obtinent in nobii
VI, 3, I ducfndnm . .
— 9, 2 Hicens . . . bonum.
deaaDt ....
irt om. . .
— 10, 9 dextran
— 10, 10 gratia»
— 11, 2 pater non cor-
Ttpit
— 11,7 oniii«m Om,
VU, 6, 3 dieemuM
tflt-CM* 1.
eod4. rcJL
ae
oofuequenter
timiliter
quoque
uifia
dietingtituit
tn nobit obtintnt
diewdum
extanl (non lainen in X>]
extat
deirteram
gratei
non corripii pater
extat
dieimtu
xxxim
Dff
oodd. nll.
Conl. Vn, 8, 3 e« om. . .
eitat
— 13, 3 inqttit om. .
eitat
— 16 DOD distiDgDDnt
diBtiogDDDt
— 22, 1 tn om. . .
eitat
— 24 inei$ domicilium
deinc^ ....
domieilium deincep$ in eit
— 32, 4 Bcorpioa .
scorpiiu
Vni, 8, 3 «uum domi
'
domtctliuni fuum
— 23,1 dei . . .
domini
VTTTT, 6, 2 lafidem .
aaxum
tiE2uni , .
iUud
— 7, 1 fuga qttadam
quadam fuga
— 13 e( pro omnibua
ei ornnihu»
— 15, 1 tn qaadam.
quadam
— 34, 7 MMore . .
ce$»eu8e
8 toAannt* euan
euangeliatae iokannia
Cf. praeterea Uol. U, p. 20, 7. 23, 25. 2fi, 16. 30, 6 et 19. 32,
12. 36, 6. 42, 17. 46, 26. 55, 18. 66, 22. 67, 6 et 13. 58, 17. 62,
16. 70, 6. 102, 15. 105, 27. 130, 3 et 23. 134, 8. 136, 2. 136, 5
et 11. 144, 1 et 3. 156, 22. 164, 15. 176, 6. 184, 1. 185, 13 et
26. 192, 26. 197, 5. 199, 20. 204, 1. 213, 5 et 8. 217, 4 et 5. 218,
15. 220, 15. 222, 4. 231, 4 et 24. 232, 23. 244, 7. 246, 3. 259,
11. 268, 10. 278, 22. 283, 19.
4. ParisiDDs bibliotliecae oatioaidis inter eos qoi DQper ad-
qnisiti sQDt sigD. Dum. 2170, saec. VllU, fol. 262, biDls colnmnis
scriptura laDgobardica a coDplDribus raaDibQs eiaratDS est, id
quod et characteres ipsi indicaut et notae librarionim testantor:
aeluti fol. 86* post uerba Incipit prefatio (scUicet ad Conl. p. 11)
intrasa snnt haec: o pie lector alburani icribtorit mem««to,
et fol. 179'' post titDlnm Incipit conlatio abbatit pinujii d»
penitenti^ fne et gatiafaetionie indicio litteris minoribns: tS
adiuba acriptorem lulian" prbr. fol. 1' infra legitnr : Pertiaut
ad 0cm domtntcum de$il4$ (7). continet boIub ei meis oniDflB
XXXV
Conlationes, nisi quml dunhns primis q«at*rni«Dibus lif^ptrditis
praefatio et Coal. I, 1 — II, !> med. df<sideraatur. Conklioues
sequitur uita Bci hac giosissimt martialie epi aqititaniorum
primi patroni lf.mouicemiiim ciuita^ (sic!). codex maiimam
pirtem neglegenter scriptus formas uocabulornm exliibet adeo
uiUatas, ut in hoc quidArn gt^ner» aihil poBsit (>XROgitari cnr-
mptiQS. nam nt omittam [ittera!< h at u coBstanter iuter se
commutari atiaque multa, quao iu apparatu criUco adnotaui,
haec praet«rea commemoramla suiit quibus codicis proiirietaii
acooratias cognoscatur:
a = i. paralitat parracida
b = d. abacribunt abdieamur
b = f. prohanas
b = p. ahtare ahtut bahtitma
d«ineth» lehrosiumubtiartim
obtimus ohto princeba mbto
»crib${ fcrihtura
bfl = a nihatentan$
c = cc. «daia hedeiia ocuUut
gttetntu»
cc = c. atxedia aturupanta
nunceupo oeciut octulut
c = g. «1/1« (= caligae) ca-
talocu» 9ecregati xmarar.du*
c = h. nicil mici (paHsim)
C = qa. alteo anticm condam
corvm coTundam inicus li-
cor oht&iucnda pritpincus
reiicum
ch = 0. aynotcho amichxtia
amichfU areha chenobium
cAcrtmonia cognotche d«-
potcho erttichorum frige-
reA«re inimichu» obtrheni
patehehamur paacJma theo-
retiehae
th = h. michi nicMl
ct = t. adinplectio cauclione
contrictie effeein txpectant
explectione ineauetiuB per-
dictio prodictio renunctio
structitmes tradictio uictio-
rum
C omissa. extlsut exepta exi-
dere. exidium exitat iTutin-
tum sitium C= Scitium)
d = m. quodadmodo
d = t. animared aud adleta
(= alhkta) dauid (= dabit)
exhietimed pretmdiased re-
trahid »ed (= SelH) armed
d omiMsa. aiulortum
ee = e. poteesi prodeerit pro-
deease prodeesl uee (= uae)
e = ac oe passim
ex — 8. «zipeetat Kepectaculum
expoliare
ex = a^a. taeHmo leetuo
exftemu» = hesternue
f = ff. ajiiclio
ff = f . deffmdo
f = p. palfebris
8*
XXXVI
f = ph passim
f = a. perficax proftctior pro-
fidt referentiam
fraglare — fiagrare fra-
glantia = fragrantia
franglantia =fiagrantia
g = C. agriiu ipogritin
g = cc. eglesiasthet eglaia
g = gg- fvgestio
g = l gemini {== lemini) ma-
gettaa
g omissa. exientea indient re-
friescens refuit = refugit
g adiecta. ambigente cogitu regi
h omissa. abeo abitaculum
o&ito ac (= hac) adue arc-
angelue auetua hradum co-
rcebeto ec (= haec) ere-
dit€U eremut ereo inc irtutue
is (= hia) macina mecatur
monacua oc (= hoc) odie
omor onor ora orror ortor
ortut oapiHum oiti» patri-
area preendoproueiturpro-
beuntur (~ prouehuntur)
puicer trao ueemene uiu»
(= huiue) umilie
h perperam adscripta. adhorei
adsumseriht apuht antehae-
ta behelzebub calebh cohaeta
cohoperatur exhietimo fiht
hac hactitetur hactuali» ha-
mori» han hancora hebrius
h^lesii» Aerudfitio hes (= e»
et aes) hictus hid himus
his hitte histuht hita hoh
hoccido hocto homnis honus
hos ho»tendo hotio$ue Juihe-
riu» hubertat hunim^m
huntt» hure hurina kmttio
hutus ingessiht illukt w-
hurere isahac ntetU<Niit»tii
obhortaobsitHhtpomihtpro-
ficerikt guohabtetur remun-
hore sith toth tokt usluht
h traiecta. aduch erethieus he-
zeciel iheremias iherotoli-
mi» ihoanne» tshoriae
ht omissa. »pidam = kitpidam
etoria passim
i = ao. j}rt?nium = pra«fntt(M
i = g. eiipto ienua ienuit ie-
nv* iermanu»
i = y passim.
ie = e. coneupiscientia inpu-
dien»
ii = i. /t(i;iittitcan(atortto<Itt
scripturiis
i praefixa. tttatton« t*fa<tt ttto-
cadibua (= ^oeckadihut)
i ante s omissa. trahel ttt
passim
in omissa. spirattone etituta
iheenn^ = gekennae
immodum = in modum
k. kaptiuitatit kaput karita»
II = I. dilluhium tollerantia
m = mm. con«uniar« fiamut
infiamare guodamodo tan-
iumodo
mm = m.imnuuirtnartua «umino
m = n. contemtto contomtw
idemtidem oatemtatione ro-
temto tamtum uolumtaa
xxxvn
ins = mps. eontwui protn$i
tumn
mt — mpt conteaUut «tator
emtunu tnter«flitt pedetan-
tim peremtoria premmHo
promiu tumtw ttmto
n = m. menhrum
n omissa. eouerwua iatantia tra-
weendaiur traaformaA treu-
grtteio
= 0. adolantur coagoUuti
edoaUi parbolue ecopoloa
p = b. repeUem
p = pp. ap^latione opreaaa
auplicatio «upltetum
pp = p. dupplex opportuit
ph = f. propheramua
pb = p. phenam = poenam
pkiloai trophologia
pre = per. premixtua preacru-
torprexpexit preapicetxpre-
apicio preapicuae preapi-
cuua supreatitio
p praefixa. paaltim
p omiflsa. aallere aalmua aal-
miata aeudoprofeta
qa et q = C. inqu0€U$e guoram
ae^um passim
s = ss. ceaaaae inpoaibilia re-
nuntiaae
88 = B. baasiliacua caaauaprea-
aummenda
ss = rs. proaaua
ss = st. auggeaaio
S = X. anaietasauailiumiueta
aenea
8 omissa. abt«rret
t = c. artet commertium effi-
catiua nout^tM
t = d. set passim aliut aput
at atquiro dauit illut iatut
(atut) it quit
t = dd. reterenlur
tt = t tritticum
D = f. jireuocari prowma
Q = i. jpMsumue = |K>a8tmtt«
saepe
ni = D. guila passim
DD = o. ambiguunt defiguunt
D adiecta. ambiguimua eructuat
inpinguebat potuerunt =
poterunt saepe
u omissa. ari^tur langor me-
tunt
X = s. dextrictio dextrix dex-
fruere eae^mtM = Aester-
«ttM preluxtrit tenex aenix
ainiatrix
X = 8S. edixeri
xs = X. Wnaa»t
y = i. ajft eaayaa hy^nabo mo-
aaycua aarabaytae aubtray-
tur ayon ylaritatem
5. UaticanDS bibliothecae FalatiDae 560 saec. X, forma ma-
xima, fol. 110, n^legentissime scriptas, Conl. m — V, VII — X
continet capitulationes desunt praeter eam quae ad ConlatioDem
decimam pertinet in folio praefixo legnntur haec: I CoUatio
xxxvm
abbatit pafnutii de tribua abreRHntiatvmiinu II CollalU
abbalis daniheli» lU tMfi<Mj>i«certtia camis ac apiritn» UI (V-
latio abbatie serapionia de octo princtpalib} uittis IITI Col
latio {^batis sereiti tU animne mobilitate ei apiritalilnu
nequitii» V Item eiuadem dt prineipalibua nequitii$ VI Cel'
tatio abbatit i»aac di oratione Vll H«m eiutdem d4 oratUfM
in alio c6 . . . . (m alio c6 pa«De erasa).
6. SaDg&UeasiB 574 aaeo. VUil— X, forma maiinia, fol. I:^,
binis columais eiaratus est. desant io eo ConlatiomB qotoUt
caput 19 fere totum (iisque ad §. 4 immdi turo) et titaii ca-
pitum XUIl — XXV Coiilatioiiie oclauae.
Cum FX in plerisquc consentientes «Mim rec«nsionem exhibeaoi
e qua «dition»); uulgatap Quimmt, inRuper ftiam nariut raeodi»
soateant, eis non ut Ifstibns iott^is Ke^cl Kiiltiiiclii loco usns
som, 8cUic«t quibng auiiiia,atibus loci noDnulli in oodicibu
melioribuK minuit \wm tradtli poNsint auctoritati:! quadain xi
intogrum statum mligi. cMtprutn in X practer na meoda, quu
librariorum socordia uel etiam audacia generari solitnt, inter^
polationes audacisiiimp fatttac occurruiit, quibiis uerba Cassiani
penitua eilruKa auut. quam toeiie autem matius itilerpolatocii
grassata sit, i& pletiiiisJiw pul<«rit cogiiuscerf, qui editioaem
Baaileensem (a. 1485. 1495) cum nostra coutulerit. nam Baai*
leoDSibuR aut ipse codei X aut ^Wwa siiiiiiiit prai^ftto futt, coai
Caseianum typis cxpnmcadutn airarcnt. ecd ut etiain illi, quibm
copia editionia ilUus qod tumt, dc t&lihuH loci» poiittint iadi-
care, ex innumeriH Jntcrpolatiouiltus diiuK hic adiicrihimuB oBin
ipais scriptAris uerbia conpaiataa.
CmMiiuii uerba
Conl. II, 3: Ihnique ille,
qui primu» iudieio dei re-
gnum populi Itraheli» *mi:-
ruit, quia hunc discretionis
oeulum nequa^am fiabuit, ue-
lut toto corpore tenebroguii
etiam ipno deitctus e»t repio,
ium. lucemae huius tmfthria
Denigui ille, qui pnmui
ad regnandum populo iari iV
dieto dei prttUctun t*t, quia
hunc discreticni» oculum ne-
fua^atn habwit, uelut (0(4
rorpnrf. tenehrfim» effeetm
etiam ipao regno tradito »ihi
meruit $poliari, dum lucema»
4
atque errore tieceptue accep-
tabiliora tleo tacrijicia sua
quam prascejrti Samukelit
oboedientiam iudicauit atquc
ex illa foa^ii farte cautam
offentionis iticurrtt, 6X qua
repropitiandam $ibi diuinam
aperatierat maiettateni. huiw,
ntfuam, discretioni» igtwratto
AcAab regem hraketpost illum
svblimitBimiw. uictorias tri-
umpkv.Tn, qui ei fu«vat di:i
fauort coruxsaua, conputit
crederg meliorem e$i« mi*e-
ricordiam ruam quam dtui-
nt seueriasimam extecutionem
praecepti tt qutmadmodv.m
ipai uidehatur crudeliM im-
perii.
Conl. n, 26. 4: Talibue tws
sanctus Moyeca geminae in-
atitution ia epulte sagina uii,
non sotum discretionit gra-
tiam aique uirtutem prae-
aenti eruditione uerborum, aed
«tiam abrenuntiandi rationem
et dettinationeni Jine7nquc pro-
positi ante acta diiputatione
demonttrant, ut quod ante
fenLora tantum apiritus ac
zein dei cluiit quodammodo
oeulit Beetahamur, luce ela-
riu* aperiret faeeretque aen-
tire quantum a puritate car-
iia et directionia lineafniite-
huius teaebrit atque errore
deceptua acceplabHiora deo
sacrijicia sua quam erga prae-
ceplum iSamuelit oboedientiam
credidit iudicanda, quae eum
ex illa magit parte offmsiif-
nem incurrere fecer («r in
ras.), KB gua repropitiandam
aihi diuinam sperauerat ma-
ientatevi. huiut, tnqtiam, dia-
cretionia ignoratio Achab re-
gem i»rt poit illius rubti-
viiaaimi triumphi uictoriamj
qa{ eifuerat dei fauore con-
ctasvs, creilere persuastt we-
iiurem eaae miaericvrdiam au-
am quam extecutionem. teue-
rissiini praec*pti el quemad-
ntodum itbi uidebatur cru-
delit imperii.
Talibut noB heniue Moyaes
uerbia erudie^iu hoc nobia
precipuum gemina titititu-
tione mntulit, ut non solutn
diacretianie uirtutem et grw
tiam, sed ipsiua quoque ab-
renuntiatioftit rationem, qttant
penituf iqtwrantes feruoretan-
tummodo apiritvs itfiac xeto
dei arripuiite uidebamur, iri>
cipientea agnotcere deincepa
intetlegeremui, quantum apu-
ritats cordia et directionia U-
nen fuiaaemua in id temporia
euacuati, ahsque ulla dum-
taxat deatinatione nel jEiu
XI.
Cuaiuii uerl» X
mut id temporis euagati, quip- tmdmta et quidprineifaiiter
pe cum etiam omnium ui$i- tenere noM oporUrei fnidM
bilium tn hoc taeculo artium eauere nmilit^r e vmtraria
dwnplina aheque datinatio- deheremm omnxwMdiM igna-
nu ratione svhBitiert ac aine rantet, illamque prae omni-
contempJatione certi Jinit ad- but definitionem temit uerii'
tingi omnino non potsit. timam conprobauimutf nwl-
liut artu teu ditcipimete ptrir
tiam potte tine dettinatiomiM
ratxone tubnttere noc tine cnm-
templatione certi Jinia ad-
tingi.
Libri mfum scripti qnos enTimeraQimQB et qoibas 8^8 In
textu coQstitQeiido Qsi BomQs pretio ita iuter se differant, at
optimQS sit V, proxime accedaQt Z^TT, aliqufuito iuferior boni-
tate sit O, perpaacis taatnm lociB aerom exhibeaQt PX. ac
primQm qaidem V eo nomiue ins^nis eBt, qaod haad raro
solQs omniQm aeram lectionem seraaoit. cf. IIII, 13, 1. 19, 1.
VI, 6, 4. 11, 1. Vn, 5, 7. 9. 19, 2. 21, 4 30, 1. 31, 2. vm, 3, 3.
4, 2. 12 init 21, 6. 22. vmi, 36 tit. 5, 3. 18, 3. 30, 2. 32. X,
7, 2. 11, 2 et 6. 13, 2. multis aliis locis lectio in V tradita
contra DW aat omnibas deterioribus libris OPX aat ano ex
eis confirmator. cf. mi, 19, 6 et 7. V, 9. 15, 3. 27, 1, VI, 3,
1 et 3. 10, 10. 11, 7. VII, 15 tit. 8, 3. 12, 2. 13, 3. 14. 21, 4. 24.
25, 1. 28. 29. Vm, 8, 3. 10, 3. 16, 3. 21, 6. 26, 3. Vim, 3, 2.
6, 2. 7, 1. 16, 1. 17, 1. 18, 2. 22, 4. 28, 2. 29, 2. 34, 8 (bis). X,
11, 1 et 5. neqae tamen codicis anctoritas tanti aestimanda est,
at ei a ceteris omnibas dissentienti statim maior fldes sit
habenda: inuno hoiQsmodi locis plerisqae aut aperte poteet
coQQinci V esse corraptQm (cf. Vn, 3, 4. 4, 2. 26, 6. 30, 1. Vm,
25, 1. X, 2, 3. 8, 3 et 4) aat certe oonsensQs reliquoram minime
sperneQdas est. itaqae his locis lectionem V reiciesdam esse
putaui: mi, 12, 5. 19, 1 (ne). V, 4, 2 (TToIg.). 5. 15, 1. VI, 1, 2
(interempti), 6, 2 (patient). 16 fin. (recuperatio). VTI, 2, 2.
3, 2 (luctum). 5, 1 (alii). 6, 9 (Ualg.). VII, 21, 3 (illot). 21, 4
XIT
[«• morte: DWO in mortem — «J^ Oav«t&v; cf. Uicl. Uitensjs
ni, -10). 25, 2 (cordit). 30, 3 (a). 32, 4 (tavthrarum harum).
Vm, 7. 4 (Uulg. : cf. contra N«itflr. VI, 21). Vim. 29, 3
{iudicivm. Uulg.). 34, 2 (deprimr>iti»). X, 8, 4. 10, 2 (propa-
niturj. 11, I ( be.atiiudineni tuangtUtam). persaept? ctiam Id-
ctuiae 1d K occurruQt, euin aut uauiu uei plura uei')>a dci^Liit
aut eiiiintiata iiitpgra omiltantiir. cC. IIII, li», 1. 20, 3. 21, 2.
V, 10, 4. lo, 1 8t 2. 16, 2 et 3. 1«, 2. VI. 4, 2. Vll, 4, 3. 9. ID, 4.
26, 2 el 4. 27. 28. 32, 2 (un-ba in V omiHtia a Ca«Rtaiio pro-
feota esse nunc iudico). VIII, lA, 1. 2fj, 6. VIIll, 3, 3. 9, 2.
15, 1. X, 3, S. 3, 6. 8, 5. 10, 1. aiiae lacunae propt«r o|jtoio-
ttXwTcv ortae sunt, uelnti V, 11, 5. 12,4. 16, 2. VTII, 18, 2.
Vnn, 6, 5. 18, 3. X, 5, 2. 14, 1. aura nero V, 12, 5 uerba )-ec(e
. . . novatUT, qnae iu VCW/* oniiBsa sunt, ri*ot«! se haltwant,
pot(^.«t (luliitari: nam nauari a misciuam apud Cassianum uisj
illo loco IdAgitur. prat-torc-a, u ea nerba delcaiitur, uix quicquam
desidi^rabitur. drniqui' tiicfindiim est ne iuterpolationes quidem,
quauiui^ minutulaB siat, iu V peuitus deesse. cr. V]], 8, 3 [e,t]. 9
cOTMvrftum lu.ij iftio. 26, 2 habitauH finj lacuni, VIII, 24, 1
pa»aua (t»t] sine (ita etiam P\. 24, 3 ntc fin] euangtilium.
25, 4 [et] oro (et i> Unlgata intruKUm).
CoQsensus codicum DW, qutbus O nouiiumquam euffragatur,
his locis V al ruliquts aut«poncndu.s es^o uiddtur: 1111, W, 4
adcurret. V, 11, 7 omnia (conHiJntit A'). 23, 2 uidentie (ita etiam
P% VI, 2, 2 ptrdemu$. VU, 21, 4 in mortem. 32, 4 twrpiot.
Vmi, 12, 2 te. praeteroa boiiita.s archetypi 1>W etiam ex eo
apparet, quud aliquot loci» alter corum aut tjolut; aut coDseatieiitc
tautuin uno altoroue ct dot<!rioribus ucram scripturam soruanit.
talia suut V, 10, 3 exaresrtit WOD^, 10, 3 frtiHcant DOX, 14, 2
infirmiorum D^X, VI, 11, 10 numinis WO, VIl, IS qnatrM
W, Vmi, Y9 futUTam W (scilicet vnentem: futurum rell., qnod
ferri ncquil), X, 4, 2 profecii D, 10, 2 mtfti /)', 10, 11 dtapoi^
ffionrt D, 11, 4 «amnnn />. eadem ritio etiam inOonl.I — mi.ll,
quae pars in V deest, intercedit. modo eiiim D modo W ut>rum
exhibet, inodo inter se consftntinnt. et in i> quidem r^ct» scri'
bnntur praef. §. 4 rutwpte (nam «c^h* idem significat quod
uUa, conMriatio), I, 6, 3 au^er iniquitatt ffaudere, I, 23, b
XLII
prfujtarmtvr, II, 13, U in/erum. II, 14 quem, 36, 1 adhor-
tationem, III, 7, 10 nutrtyrititna exvttxone, 9, 1 laujabunt,
V, 9 tiL acced^niia. tootja lectio IT his locis praeferpoda
est: I, 23, 2 in t«rranifu« de/otaum, II, 5, 5 AumAni(a(«,
7, 1 nuci/nJ, 9 obuatU^e, 11, t^ M», 2ft. 4 ciiuif, III, 7, 6
aextxnta tria, 1, 7 qua, 17 adprthendH, 20, 3 c»nu«iiit, 23, 4
Kcstat ut ei qaa* io /)IK aiUose ficribuntar — et eorum
sane maior est oumerufi quam io K — p&ulo aecoratias ia-
<lic«inue. in D- lacunarura (VIII, 3, 6 tantum, 8, 4 orrftwu,
10, 1 Wtam, 18 fin. »uo, lit, 2 in, 19, 3 kie, VIIU, 15, 2 /am-
ma<, 29, 2 dicm*, X, 10, 2 <• patui») el int^rpolatiOBum
<I, 13, 4 voluntate, II, 14 «Mam [inj, VI, 8 «iW ^maia;, 16, 3
temper [pro] illa, VIl, 13, 3 (Hlla] ereatura, Vm, 8, 2,
Tnn, 17, 3 fbtne] plaeitum, 23, 1 patiarit induci, 34, 11
[hnnej mundum, 34, 12 jSho /^fuo^» ^i ■*: • »oIum /'pro ni-
^ito/, 14, 2) eiiguus est nuin«ni8. plurimis uero locts, ut
iam diximns, uerba male transponuntar. c(. I, 13, 6 fin. U, 2, &.
11. 5. 15, 2. 16, 1. m, 1, 2. 2, 1. 2, 2. 5, 2. 7, 11. 9, 3 (bis).
15, 1. IIII, 8. V, 6, 2. 13. 17. VII, 2, 1. ft, 9. 16. 18. 22. 2 fin.
32, 5. Vin, II, 2. 13, 3. 20 fin. VUII, 3, 4 fin. 4, 2. 6, 2. X.
5, I. 6, 2^. — Isi W a«ro, in quo raro uoftabula traiectA Hoat
(I, 7, 1), lacunae freqaentiore» occnmmt (II, 19. 26. 3. 26, 4.
m, 2. 2. 4. 5. *i. I. 6, 2. 9. 1. 16. l. 15, 4. 16, 4 (bia].
20, 2. 21. nn, 10. 3. !9, 5. 20. 4. V, 2. 11,7. 12, 2. 27, 1. VI, 3,7.
15. Vn. 4, 4. 23, 1. Vra. 16, 4. 19, 2. Vlin, 3, 4. 6, 2. 8, 3. 15, 1.
X, 1 ) atque interpolationes plures et aadaciorns appareot (1, 1 4, 1 .
II. 9. II, 7. mi, 6, 5. 20, 2. V, 16, 3. 25, 1. VI, 2, 3. 3,5 fbisl.
9,2, 10,1. 10. 8. Vm.2&, l.Vim, 2, 1--2 fquaterl. 3,1. 3.3.
15, 1. 18, 2. 34, 6. 34, 8. 35, 1). turbams est locua VI, 11, 4,
Quaiuquam ope Ubroram VDW plerisqae locis uera scrip-
toris uerba itA possint reatitui, ut cxtrusa uulgari scriptura
nunc d«mum appareat qnam non bonii? libris usi sint priores,
tamen loci qod desaot quibns ad codiccs protli infcrioris uel
ad eiJitioneK uel ad r.oniecLuram »it confugiiindum. et int«r
codicos quidcm, qaos ipsi snpplem(>Qti instar adhibuimus,
in hae ConlalioQum parte multo praestantior est quaoi PJC,
J
XUII
pe qni cum raelioribas saepius consentit nec iantn bter-
Itonum faiTagiD«! rtpletus est. itaqaL' ei eo hacc ri?ci;piaius:
n, 10,3 ivumioribm, 13, 10 uirttUe, 111,2, 1 tanta opert,
V, 12, 3 TniKurixu, VII, 27 macurium et macario, VIII, 19 tU.
o^e(2srtnC, VITl, t) matiliae, VHll, 4, 1 aapargiw, 30, 1 magno
opere. ootUci Pdebentur IIII, 1, 1 Sciti, VUII, 4. 1 accedentit, X:
I, 2a, 4. VII, 32, 3. Vmi. 6, 2 «d^m, 1, 17, 1 rnprobatio, VIII,
23, 3 mQyaaioa, VllII, 34, 9 (wa, ftta, OWT; VIIIJ. 25 fio.
gKttat, X, 3, 2 fot$«t, OX: m, 19 tit. u*ilv.nlatit hmat, 22 tit.
«iomtni, VII. 26, 1 illos, VDII, 22, 3 poi<ei, 24 fin. inearret,
30, 1 oAdu)-ato, X. M,bpra6cedemua, OP: VHI. 31, 1 po$tei,
editioni KomanaB X, 10, lo euigilantia.
Qu&estione de codieum auctoritaU) absoluta paacis adlinc
dc locis aliquot disseramus, quo aut smptura riwwpta defflu-
dalur ant coiiiecturae prapoeitae ratio reddatui. 1, 5, 4 uacu.o»}
cf. Inst. X. 2, 1. Conl. IH, 15, 3. — 1, 5, 4 «a; hit guae extrin-
leciu accedunt: cf. Ind. s. a. accedere et emtrinteciit. — I, 12
carfc (uel cerle Xv): cf XXII, 3, 2. — I, 17, 1 cum X scripsl
reprobatio (scil. cogttalionum) uel electio. agitur emm de cOgi-
tatinQtbuH iu nit>nl.Kin recipiendis oel non recipiendi.s. rf. I, 18, 2
qualfs itero uel amittere uel parare tibi debeat. X, 13, 2 niAil
fortHM recipient uel dinilteni (sic recte V). XVI, 11, 1 ^i
(aauu*) nisi . . . dtligenttr excutti avt abiciantur aut reciptan-
hir a 7iobit. — II, 20 tit. auttintretur: cf. etiam XXIIII, 7 tit,
— III. 1, 1 uerbu ne . . . uexaretur revtr sh baticrti puU) i^t hanc
B8e seDtentiani: cum ecclesia a ceiEa Pafnutii quinque milia
^paitsaum alii'iis<<ct, i! c«lla nc ad uiciiiiora quidt^iii loca uiiiquam
progrediebatur, ue scilicet, cimi aetate iam eeset confeptUB,
die aabbati uel domiuico ex pracRedeute itinerum labore ita
IaK»tudine prt^mcrrtur, ut f\ ad ecdpdiam aiiibulantj nimis
dnra esset profectio. utque secundtim cansuetuJtnem suam ua£
aquae semper posset dc ecclc£!ia domQm portaro. — II, 2, 1 diu-
; tittiKe quaerfbatnr quaenam uirlue uel obteruantta monnchun
ffostit a dinboli laqufsie ac deceptionibut cuitodire lemptr
inlaetum. ej codd. potiit recepi, quia agitur de re semper
et ubiqiip iiecessaria. eadeni de causa pra<>sens tempu? seruaoi
mi, 7, 2: cf. VH, 3, 1, XVn, 24, 2. - U, 3, 2 tMmitaitiuu
XLIIII
uictoriae triumphwn ut XVUH, 12, 2 uiuaritnmae inpatieatiae
fomitem. — 11, 8, 2 tn quantit pemicioium eit diecretionia
gratiam non habere. atUgO tn quantum. at cf. Inst. X, 21, 1
otioKitatie uitium Salomon notat tn multit dieena: qui eecr
tatur otium, replebitur pauperiate. Cool. XXilll, 8, 5 in kac
regione quaei naturcaa patriae ueetrae tn multie inpugnare
conamini. ergo tn quantit idem est quod in quam multit. —
II, 8, 2 eam Moyti, patriarchia, prophetit Qt VI, 3, 1 honvm,
malum, medium. — II, 9. aatis ahundeqae etiun Inst. |Hruf.
§. 3 et Conl. XI, 5 legitar. — II, 13, 10 opwe ac uiriuU:
cf. etiam XX, 7, 3 uirtute animi atque opere proclamarit
Inst. Xn, 13 re et opere ac uirtute spiritut. — 11, 13, 12
qua: cf. Ind. snb 'relatlni pronominis attractio. — m, 8, 1
propriae noatrae tunt: ef. etiam III, 8 tit. de propriia diuitiit
et 9, 2 propriae diuitiae (Pron. 13, 8), — III, 10, 2 inuiei-
bilihua qnod recepimns nerom esse enm totns tenor g§. 1 — 3
docet tam III, 6, 1 aecunda (abrenuntiatio) qua moret ac uitia
affectuaque priatinoa animi camiaque reepuimua et 8, 1 fe-
ttinare debemua, ut interior quoque noater homo uiiiorum
auortm diuitiat ahiciat. — mi, 11 tit. camia: cf. cap. 11, 1.
— nn, 2 ipaa quoque: cf. 11, 2, 3 aecedentea, priuatum^m
quoque . . . aectantea. III, 15, 1 intellectum poaaidebat, notitiam
quoque mandatortmi dei. plnra exempla in indiee coUegimas.
— mi, 19, 1 camalibue V recte, qnia in loco scriptnrae
seqnitnr ploralis nnmerus eatit camalea. similiter c^. 10
loqnitnr Cassianos: nonnumquam aignifcat hominem integrwn,
. . . nonnumqitam hominea peccatoret atque camalea. — Y, 11, 7
quod non ut illa efferuena ad horam digeritur, id est: tertimn
genas qnod est v^fyti non nt illa priora, ^j\ihq et ipr^i subito
effemet citoqne digeritar. de aerbo efferuere cf Inst VIU, 6
iracandiae motua efferuena. — VI, 1, 1 TTiecue: cf. AmoB
1, 1 EK Qtxoui, Io6. antiqo. vm, 10, 1 QtiMi, Uolgata Amos 1, 1
de Thecue. — VII, 19, 2 exerere inpugnationea: cf. Vm, 14, 1
exerant principatua. — Vm, 3, 3 aanitatem V reete: non
enim ^tnr de sola satnritate, sed de cibis salnbribns qni
pascant ac nutriant. cf. §. 4 ad itdutarem interiorie Aomtnu
cibum. — Vm, 21, 7 praeatringendum: cf. Vim, 1. XX, 1, 1.
XLT
Inst. n, 9, I. int, 2. — VIUl, 5, 2—4. Cassiaims dum eiplicat
locum euangelii Lur. 1, :U quem cap. 4, 2 Uudauit: uidete
n« guaiuJo <;rr(iu«ntur txrita uatra in cmpula «t ebrtetaU
et curis Mifucutaribui, docer^* nitttur noii i^oliim CTapulam eL
ebrietat^m uini cura&qiK^ quae uulgo sa«cu];ires putaolur inter
hoinitieK (•xisterR, scd aliarn quoqui^ rrapulaiii, aliaiii ■■tirietatera,
alias curas saeculares, aon carnales scilicet sed spiritales, recte
igitur »i' haliet quod siiripsinms g, 4 ^«tii omnino et leiie quae
tjeqitUQtar cohaerent cum praec-eilcntibiis iieque aptum v-st quoil
editio Romaua eiliihel (e coni. ut uidetur) propter ifuae omnia
nt^c quoil Uarti^litih propoiuiit per quae omnia, uum per uel
propter neque ad Iocor scripturae praecedeotes neque ad cra-
pulam (^t «^brii^tatein i-t curaj> posBit rrferri. ijcntHutiai^ oiiiuiuo
sufficerent quac .V ei intftrpolation^ «^xhibet quae omnia docent
quia. qaod auttm orationis tcnor conpluribas s«ateiLtiis iatcr-
iectis ialcrrumpitur, id nc mircTis, confeias XIU, 6, 5 (ubi
seQtcntia )Qteriect& aimiliter iDcipit: de ^uibut et apostolut),
XI 111. 17, 5 (de quihm dicttur), XX, 8, 6, XXI, 30, 2, XXIII.
3, 3. XXrni, II, 3. 20, 3, lust. 11,5, I, lUI, 2. — Vim, 19fln.
futuram (scJl. mtntem) W rectfi. cf. initium capitis petitio
menftj purUMtraae aduenire tam ianvjue re^um aui patri»
exoptat.
CAR im. DE CODICJiiUS SECUNDAE PAETIS
CONUTIONtM.
1. Sftssorianus LV saec. VII — Vllt, forma ininore, foliorum
200. foliis 89-129» Ca.s8iaiii Conlationcs XI— XVII conUnet.
iD fol. 89* praemissuH eat iudiculus : Haec iwiunt in hoe codicA
conlationes aeptem id mt. althatie ekaeremonie de \ perferiione
etiMi/«iri d* cttetit4ii« «iuedem de protectione dx \ abbatis • • >
(4 — 6 litterao cratiac) neeloriiia de $piritati scientia eiued^i
de carismatib' diuiuta \ abbati» ioeeph de amicitia eiuedem
de d^iendo. cf. Keifferscheid, BPLl I, p. UG. codcx cmeuda.-
tissiiQc scriptus el jt.iuci.': tanluui lociii aut a priata mauu aut
XLVI
ab tiltera paene MntemparaQea un-MtQs est. orth(»graphiai
diligenter enDtaiii. nisi quod <te pro e fer« aeglex] ct de eis,
quae passim oecuiTUiit, neluti tnmo, aliutj aliquit, semel
nioiicrA taafis habtii. nsiis siitn apogr&pho iam olim faoto : nani
ut mihi ipsi eoJicis oopia fipri't, «um aiitamno eitreiiio auui 1883
Romae essem, non oontigit. liber pretioeissimos aoconUe <]»•
scriptuB est apud Migninm, Patroloff. Lat. tom. XVTII, p. 91 — 93.
n 2, PetropolitanuR I)ibliolhi'*ai' imperialis 0. [,4saec. VII —
VIII, forma octaua, fol. 120, scrtptura meroiiiagica exaratos.
ID parte interiore tegumonti, quod pnuno purpnrato obdactum
est, haoc lcguutur : Ce Mantucrit vient de la CAihre et antufui
abhaye de Corhie ct en demicr liett de cet.r« de 8' Oermain
d* pri» (sift). il eat du VII" Siecle en Cara^tere* Mtrth
mngitnt. Voy(9 U iraxii de DiploniatiijKe tom. Itl, paje 310 H
iom. VI* page 641. 2'*' Colonnt:. tum fol. 1* a diuersis maaibns
scripta extant 1) indicutus a manu librarii ipsiuo praemisaas:
Haer inauni in kem rodiee rrmlatinnea teptfim \ Id e»t abbati»
ehaeremonii de perfedione j eiusdem de castitatem \ eitudem
'-■■•.
de pToteeeione det | ahhatis neiterotis de ipiritali trientia |
eitmdem de chari«matib; dtutnis \ ahhati^ ioeepk de amicitia
I eiuad^m drjiniendo (^ic). 2) possiHisorum notae a) ese Li&rif
Corbeiene abbatiae lohannie Cassiani CtiUationes 1i) JV. 1294
(qai numenis ad catalogum bibliotbecao monasterii 8angerma-
nensie pertinuisse aideitar) c) Ex Muteo Petri Duhromky m. p.
1792 Oiaec ettam fol. 130* le^antnr). apparet ergo libmm e
monasterio sancti Germani forto nel rapina alxluctum post-
eaqae cam mnltis aliis a Petro Dabrowsky emptnm esse,
e cnins musoo in bibliothecam imporialem traamlalu)) esL
apograpbon ^sl codicie autiquiRsimi quidem ac niutili eX cuias
Bcriptura hic illic iam euaniierat,') nequaquam lameii pretio
et bonitale iugignis, ut infi'a. demonstrabitur. librum duo siue
treit corrdvtorPK (imetiilare Htuilueruiit, quorum uous librario
ipsi coatemparaDcus, alter, qui atramento ni^o utitur, recentior
•) Periflnint nrchotypi foliiiiii iiaum CoiJ. XT, 3 et flnis Conl. X.VU,
eauueruit uerauB alii^uot in Coot. XIIII, onp. II et 12-
XLvn
j«^ji*^*.
wA tamen saecDlo d(>cimo prior est. qni cnni pWtmtqae menda
Uiitum orthogriLphica corrigaiit, grauiora. uitia ei ingenio in-
feliciter attemptent, eos distinguBre ommQO inntile ratns siglo
JTi conpteziis sum* veterum quod ^ orthographiam attinet
Petropolitauus longe iuferior est SesBoriaDO, uequf! id mirH.a(]uin
in libro Mprouiiigorum tttmpore iu Gallia scripto.
3. Saitgalletisis 576, saec. Vmi, forma maxima, foliorum 79,
binis oolumnis & dinersia ma.aibas scriptos. folium primum
praefationem et capitula CoabiLioiiifi XI contiuens ot folium
ultiiDum deamit
4. l)e cf. p. XXXlin.
b. Vin.doboneaBiB Prosperi 391 saec. X, ad Coniationem XITI
adhibitas, foliis 123—150 continet librum Prosperi cui inacri-
bitur Contra CoUatorem (i. p. CBf^sianum). fol. 1* nian. saec. XV:
Codex Monatlcrii santti lacobi apli ppe MogtiA f vtdte spseioto.
fol. 1S3' (rubr. litt.): Innpit iiber sei prosptri pro prtdi-
c<Mtoribu$ gratiae dei contra librum eassiani prhri qui prat-
notatttr de prottetione dei. fol. 160* (rubr. litt.): Eiplicit liher
ta protperi cimtra Ubrum abbatis qmndam cattiani qui prtu-
notatur de protectionr. dei. Siue aduergut dogma pelagii gt
eaeUtthii nefandi dogmatii repertorea ac defenaores et ini-
micos gratiae dei et diii nri lAfl jrpi (fol. 150') «( w defen-
tione TOfoanorum epitcoporum et tci ppi augtistini aiserene
utritatem de librit «tus contra supradicto» hereticos dd gra-
tiat. ani. ei» qua« e Cassiaui Coniatione citantur in mat^ne
mbria litt^ris adBcribi solet Cassiani. codei quamquam non
emendate scriptQSi tamen ad diiudicaadas libronim C&.<isiani
iMtione;! in Conlatione XUI haud raro utiti.s fnit. cet«rum iam
hoc loco monitum esse uelim aut Frosperam ipsum Cassiani
tterba non S)-mp<^r intt^ra rt>pt4iisse aut libros cius manu scrip-
t08, e qnibun editiones uulgata« (}^.) tlnieruat, Batis corraptos
esse, onm StTYO aliqnot locis coatra 9/V. consentiaut.
Libri SIIYO bonitatc iU inter se ditfnrunt, nt S longe sit
optimas, proiime accedat II, quamuis in eo recensionis arbi-
trariae Bestipa maaiftista appareant, (tonsensnif) STI f«re semper
optima« fidei Htt, TO t^xtum plui) luinus corraptam eihibeant.
quae cum <le SIIY in Uissertatioue cui iuscril>itur Ucbtr dit
1
/V.
XLvm
textkritUe.hen Cntndla^n im stctiten TTuiU eon
Ctm/alioiiM, Sitzungaber, der kait. Akadfmia der Wi$
acha/Un in Wien, 18S3, ttm. Clll, f. 49tSt9 ei«inp1is
maltis coaprohanerim, iBjn Dihil restat nisi nt omissis eis r«>^
liqua, il« quihutL i>tiaiiii)uiii (iuliitstio oriri possit, quam breois-
idaie expediam. ac primani Ae ms locis disseram, quos ia dis*
sertatione p. 618 teligi. cum illis iani iion 2" lacunosam, sed mO
intprpolatos «sse mihj ppreuasum sit. p. 319. 4 pdit m»ae u«ba
fac me licul unutn cU mereennariii tui» recte ab 2 omissa esse
soritentia capitis 7 gg. 1—3 manireste probatur. p. 360, 13 ni«
iierba qui mim ... 15 uelh pro omnibu» ei //YO recepisM
nanc paenitet. prorsus enim inntilia suiit, immo tenorem eeu-
tflntiae male int^rTumpunt. propoi^itam ilel eet, imiuit Casslanos,
ut bomo in perpetuum uiuat: quaniobrtim oel minimam bODa«
uoluntati» «ciiitillaiii in nobis oxHuscitat ac rou«t uolcns omnes
homines saluoei tieri et rel. quod postqn&m conpluribut) schptara«
looie adlatiR probare studuit, quibuiiomuibus oiprfssum est aolI«
deam hominoiu perire, rects illis locia adiungit conclasioncm: ;
er^o quicanupta fereunt, eantra illius pereunt uoluntatemt^M
porro p. 386. 26 uerba atioijHin diristet et rel. nianifestnin^^
intarpoIationiK sigiium pra^ .16 ferunt, cum in // i>a qnibus
rei cardo uertilur alioquin diaiitft desint locum qui cst p. 3&4, 1
iam iii adnolationt^ satin inluslraul. p. 39G, 7 praeter S etiam
y uerliH intRrpolHla oinittit, flO noQ consonant, qnoniam io
altero rum, in altero et in « cut legitnr: plane siiiiilis est locna j
p. 473, 20. — p. 408, 14 kic ad sequt-ns ul nfftrenilura est:
sic omnia rect« se habenL — hacteaus de interpolationibus,
qoas IIYO (HO) commnnt^s habent. uerum in codiclbue receit- !
tioribun et praecipuw in aliafl muItaH opcurriint^ qnae !â–¡
editionibus partim dcsunt partim leguntur. sic p. 441, K in YO
intrusa eitaiit uerba et ut ita dicam ipeum toUrart non
tolerant, qua« cilitor Romanus in suiti librls itiiienta receperat,
Cnyckius in suis, qai e familia codjcia // flmerunt, nou le-
gftrat: cf. 4^, ^6. in e^ad«>m Conlatione inter atia quao otnit-
tenda putamu» ¥ cap. 37, p. 461, 18 post ccnfiagTet haec
exhibet: mobilitate uigeat uire» prolata ministret (uirea
T a. 1
. . . minittret in mug. m. S) nntibua anguttU ira tnjp
J
XLvim
\
ievitu» et itmx^iahih- ciiWit eorda ealefacSens pigra et tn cari-
iaU frigentia (fcri' ("a^Jcm in O lcj^tur): cf. ctiatli p. 468, 3.
496, n, maiintp «lto ot in XVI. et iii XVII. (Jonlatione
interpolatue est. tiRiit Coul. XVII, 9, p. 470, 23 post inm6r$xi
inlat& h&tiet nec nmi et iutian ppTtinaeiafn. rftinfng suae gpon-
»ionig perpttua morte dninnatur ei rel. quac a|)ii(l Mignium
p. 10&4 A usque ad uerhA laii-daliliter emendauit si-qttuntur,
quilm» aditiDrt& siint uprba priniiim etenm usquc a^d finenn
capitia (Mign*" p. 1065 A—B). porro iii fiiif capitis 14, p. 474,
Ib post matHriu» adquiratur seguitur longa ill& iiitfi^polntio
ab editoribus recepta (Migne p. lOGO — lOfU); cf. etiani fin.
Mp. 30, p. oOO, 1. p. 406, 21. 474. 20. 4H4, 25. 495, 22. ui-ruiii
praeter haec, quae etiam in editioaibus pauhim iDmntata leguu-
tur, Coulatio XVTI iu O iniiumeria pai'ii(i loicis foedissinia inter^
polatione Heprauata est. talia aQtem adilitameota siue a lihrariis
eiae a lectorihuB ideo fere, omiiia adiecta tsse, ut Caseiani
doctrtua dogmati caiholico rfpugnaus iu nn^Iius emeudaretar
et itA monacliiB IcgeDtibus opus alioquin utile gine ofTea&a
«sset, cum per ssi pa.teat, tnm in dis»ertatioii(^ quam supra
commemcraui multis ar^mentis demonstratum est.
Longe aJiter ac dc manifestissima intcrpoIatioDC, quac iu IliO
grassata est, de additam^ntis quibusdam in 2 occorrentibus
iudicandum erit. eic p. 466, 18 reditu r$promisso [hucj i(l
quod Bdditum est htic ineulaa interpretatio eius oase uidetur,
qui 11011 inteilttiit Ca^^itianUMi de roditii in Palaestiiiam, non
de reditu in Aegjfptum loqui. p, 4S4, 15 quia [animj imptit
fortaase rttete fio habet enim. quaiuquam hodie in loco 8Crip-
tura« .Siurae if; iaOsvit legitur. nOiquis loc.iit omnibus prauae
cniosdam dittographiae genus facile perspicitnr, quo siue libra-
rius codicis 2 ifiue arcbetypi eiiis KCriptor peccauit. uam ut a
niioutissimis incipiamia<, qnomodo atiter expllcari poNiiuut mcnda
qoalia sant p. 336, 20 cormpta tftj tant-ummodo pro cnrrvptae
tantummodo, 346, 26 cum m mfmiiTiam, 365, 17 eummam
[easj raaftiBottia*, 377, fratribua [utjl lit his locis
singulae litt^rao ucl syllabac, ita atiis uuum seu plurs ueiha
male repetmitur, repetila Donnumquam inutautur. p. 349, 9
quali* in (^ie [talis tn diej talit i» le<to, 41ti, ib facitt [a
Xfa, cw. I, *
tej thmimu duoldf^ a U. 4S3, 9 ptcuntam ergo »u<Mm erO'
gat, ubi librarius litt^rae eroej ot^olia prafcipioiiti ergo somno-
leiltQS'iiiiliiut. 433, It mim [ifi} pfwniam. 473, 13 tul revm-
neratur homimm [uel eondfmnator] n/d cotitffmttat. 407, 6
moUiton et futj interced^tnte. 49H, 2;i ease fnon ambixsej non
(uiibiijtM, ubi gomniaQB «d gimilitiidiiipm l«nniDBtioni8 e»»« pro
non nmbigaa primum intulit nwi ambitte Pt diHiide rrrorc non
animaducrso, quitsi eotum fane ccsripiiissel, arohntypi nerba oon-
tinaauit. contra p. 352, 23 a autttatit ad paee uocabuli tcr*
miuationpni abHrrans cxutitate (omisso pace) scripsit.
Non maioris motD>euti cetera nitia Eunt quae in S oxtaat.
commiitantur iiilor se siiigulae litterae ufil termiRatiotieii, uelitl
« — a, u — a, i — 6, u — o, um — o, mur — tur (339, I),
h - V, syllahae et uocabnla nt j«o — g«od, lifla — dS (334,3.
373, 23. 402, 11. 483, 16), pm«— pro (346, 20. 381, 17).
per~prae (390, 3. 473, 3), per—pro (446, 9), ego — «^
(348, 19), ^re— juae (313, 16. 3til, 7), ettm — «nim (386. 9^,
haee. —ex — et (376, 3. 431, 1»), caTitoji — c<m(i7<m (3^7, 12),
aemulatio ~ emundatio (380, 23. 405, 8), wr) - hrhn (37L, &
426, 28), inttitata — inmtiiata ('MO, 21), peruf-nitxe etatim —
perttaiient itatum (340, 8), oblectatione — o^lectatio (369, 8),
tam — tamen (tatTt: 367, 9), eeitaf — testante (370, 9), iJocunwn-
f»m — docentujit (407,23), singularis — salularit (422,24), de-
ceptio — depectio (439, 20). acccdit qnod librarius oiiqnoticns ad
tcrminatioaem proximi nocabiili abcrraait. cf. p. 337, 9 possett^
rtim agrorum, 339, 20 longi ohteeni, 345, 21 maturita$ ca^ti-
tas, 368, 12 locis uel temporis, 374, 12 omnia atstodia, 420, 4
ore enim peceatore, 426, H fjuaa quit, 436, 19 altisBime potm-
tiae. — quod ad uerborum collocationem adtinet, hapcin^uitiOBi
reperinnttir:p.369,88i«« trium, 381,3 amnper libeTum arbitrium
(liherum semper aTbitrium recte ut 385, 2 atiw mecum uirt-
hua: CagKlauuii euirti iiubsta.[itiuuDi et altribntam ceparare amat),
382, 12 ut et (contra 433, 19 et ut), 384, 1 1 ego autem (uhi libra-
rios uersiouis nulgatae memor erranit: similiter 406, 2), 423, 36
saluos uuU (cf. Gonl. Vlin, 20, 2), 426, 8 (?), 432, 8, 440, 34 (?),
444, 22 (?), 472, 4 « erat (cf. Conl. VI, 3, 4). poterani lools
i^uIbnH iutvrrogaliouis siguum atlieci «tiaiii oidineni in .^ ir»-
J
ditum jwmArn. uiiin ("tiamnum ihhito niiin p. 381. 13 refitp
ri^cciperim inde eat qu»d etiam CoriHthiis pro aia quae iti £
cxtant infU ett etiam quod (cf. 397, H. 460, 12) et aJiis locls
1 sattB mtUti? Qulla omDiDo causa fuit cur orilinein ab 2 F«r-
miUim minoriE daccrom qnam coaspa^m rt^liquornm. it^ujuc
p. 354, 21 seripsi ad tantam uiderit tran»i»ae lenitafem,
kSOG} 16 UR1 nLtm patr^ filitia operari prolf.statur, .^38, 14
^^tt parmitum sinu g«»ttitf S99, 20 iam rton, 443, 19 rf.-
ffulam eiua uohis, 4^)3, 21 noi j><iH'6tt(e8 e«8«, 450, 2 ui»t
Ij Auitu flo^ru pef profh»tam., 47T, 14 saTicti spiriim: cf. quae
R Ai) p. 427, 22 i>t 435, !.'> luiDOtiitii, — sai<pR iiiiiim tm (tuo
nerba lihraril ncgiogcntia oniisga suut siugula uocabula ilf^Mtnt
p. .*122, 15 et {iim\ 418, 16), 324, 10 m (item .^73, 20.
348, 2S = 0), 325, 7 quaf^, 328, 2 itim, 334, 21 ut (iu-m
S46, 13), 339, 15 se (item 486, 21), 355, 15 *v.i (lU-m 400, 24),
363, 20 non ("= y), 37rt, 10 wf, »82, 18 diis, 387, 21 rfeti»
(= yj, 404, 3 yaiM-iV. 412, 17 colU, 418, 3 e, 419, 20 «pic™.
pMfR, 42tt, 4 ad, 43;i, 15 a, 447. 2 fraudulenter, 464, Afrattr.
•461, 11 auteni. duo uocaliala omittuuttir p. 381, 20 r.Qrdia
tftti, 459, 3 a& aJf^ro. pliira his tantam propt«r siuiotcXgutsv
iniercdderoat: p. 379, 15 uidebiti* et non, 483, 7 et inpende
iu iilit.
Sed haec omnia quae fiaumerauimus leuia mmt nf^qnt' quie-
quani prctii codiei praestautit^simo detrahunt, si eis lonf^am
locorum seriem opponimuE, quihus Sessorianas solu» omnium
aeram lectiouem soruauit. saepe lcctio codicis 2 «tiani con-
saDSU libri y urI ncl iitriusquo coafirmatur. cum uutem
de Y iam iii dL8sertatione quam dlxi tractauerim, restat ut
locos iudicem quibus Parisinus S«s3oriano suffragatur; p. 323, 9
vurehimur, 328, 28 euaf^tatur, 32ft, b fraier fratrem, .33fi, 27
nt«, 348, 18 apertiBsimi, 373, 7 cor unum, 377, 23 tuae om.,
384, 4 retribuiionis. 402, 21 ahha, 405, 6 qumiiam, 422, 15 di-
res, 420, 4 abdurere, 445, 27 tiitianimo», 482, 16 qua, 484, 3
Mumus. — (f ciim 2 p. 373, 21 cnnsfntit.
lam nero ad librum PetropolitauDm traDReamus, qui quaDtuIi
pretii sit iude Ucft mAtiii, quot) solus omuiuiu raiisaime uenim
uzliibet, ut p. 414, 4 accedit, 415, 25 indicta, 482, 13 jfuwtreC.
m
scatet aatem meudis omniaia generam pecnliu«8qae habet
interpolationes, iacanas, lectiones falsas. et interpolati qoidem
sont loci 339, 6 aanctae caritatia pro pulehrtu niuli«rif,
376, 21 enim [inquitj, 377, 18 homm fex his] Aomtnt (ex
hi$ explicatio geuetiui horum esse uidetar), 428, 3 Aofninim
{loquarj. 8ane magnas est lacanamm nameras. annra aocar
bolnm deest p. 322, 4 nec, 332, 6 ac (item 357, 13), 333, 11
de, 333, 20 noti, 336, 1 »en$erit, 340, 16 auae, 348, 5 tuae,
366, 28 ita, 369, 4 bonum, 369, 12 ullo, 377, 15 «r^, 379, 19
Buie, 379, 23 eos, 387, 23 id^ 388, 10 et (item 421, 3), 400, S6
tn (item 409, 9), 402, 14 namgue, 404, 21 autem, 431, 2 iam,
432, 24 entm, 439, 21 uel, 443, 3 ut, 460, 1 gratia, 461, 6
ait, 456, 31 noB, 467, 15 diit, 467, 26- stit, 467, 38 am,
473, 15 inuicem, 474, 21 Itctto, 483, 33 etm, 491, 3 tMW. doo
oocabnla desant p. 313, 11 ut arbitror, 352, 13 et cordit,
371, 17 ac deepici, 422, 7 ef tn, 476, 18 ad peccandum,
489, 20 apvd deum. tria: p. 336, 20 uoluntatie e$t aegritudo,
369, 18 dietat et hominem (propt^r ciuic-tiXcuTcv), 400, 15 atque
animae paesionee. qaattaor: p. 358, 9 spatio terminartt nee
tamen, 423, 9 eanctum eanibu» neque mieeritit (propter iiuiar.),
466, 38 ab indignia et inereduli (propter ofjiotoT.). qninqae:
p. 438, 9 alii fidea alii gratia eanitatum. notandnm BDtem
haram lacunarum partem ^aad exigaam etiam in v extare: qnod
magis etiam in lectioneB pecnliares cadit qaas 77 exhibet.
qaamobrem locis hac pertineQtibas consensam editionum c r (v)
adscribam. p. 320, 37 et (c), 322, 4 contendit (v), 326, 3 quod
(v), 326, 6 est (v), 342, 7 edocet (v), 344, 8 er^o (v), 345, 3
super (Unlgata), 346. 14 enim, 363, 9 prtu» (c), 366, 4 tjrnoto*
(c, et r in margine), 362, 24 ?nott«rt( (c), 363, 19 frequmter
(c)„ 370, 11 nobis (c), 370, 25 uiam {v et Unlgata), 384,5
tnmtnittf (e), 388, 1 aduej-sum (v), 392, 6 autem (v), 399, 37
niBtt» (v), 406, 15 quadrifariam (v), 411, 4 tam«n, 421, 12
tn qua (v), 421, 19 tttttam (e), 426, 7 currtttonum (v), 426, 27
tWorum (v), 434, 15 cohibere (v), 440, 20 coniraciitigw (v),
446, 3 protegit (c), 460, 17 cordie (v), 454, 6 inWdeWt (e),
469, 5 praeualet (c), 488, 33 «ramtnaetone ('«;, 489, 84
mir7i«ri> (r). rarius uocabula tiansposita sunt, anluti p. 361, 4
i
un
»emj>er eiie, 384. 2a rolit tob (c), 391, 7 inierdtim kuvuiHtK
(e), 43t, 6 copia iarfiV (r). 481, 30 ip»e sub U^ non e»aem (v).
apparet eTgoPetropolitanuni, qtiippe e quo multa«' IncUonKK maltie
et i|uae iii uuUo reliquoium coiiicum ejtaiit in editioin^s tiansi-
vraat, iiuctonUlf-t^t.boiiitati^(^uiii2'iii'quitquami^sKi^coiii>ar&iulum.
Codicum YO, m loiigUH slm, h»ft loco tautum illaa leciioues
(Mmmomorabft qua:^ ex eis coatra auctoritatem £11 r«cepi. Y solus
uerum exhibet p. 345, & qvvi it«(, 367, 7 aceedentium, 3t)4, 4
boum. p. 356, 4 inspiraii, 439. 30 depectio. TO p. 33**, 13
n«^« ehi-i«ii, 401, '2ti gratiam, 441, 13 ertuaaa.
Postri-mo dd paueiii loois, quos aut iu dissertaliOQt^ uou tet^
aut po>tt«a aliis iniinilibuK Rouproliare el quasi iioua luc« in-
iD^an! contigit, iligserendnni ri^t, XI, 4, 3 2 .Kecutus scrip«i:
niiKilin iuniorum mihi in hanc ttMyut aetatem eohabitare
ptrmisi, ne exemplo m^o aU«riua diatrietio relaxetur (laxa-
relur IJYOvj, yrn.vai-ixs lempus aptius esse rattDf, quia Arche-
bius d4^ re. loquitur qnani t^Uamluui sfl olseruasst et post obser-
natariim «sse iutellegi uu!t. *- XI, 8, b: illi (i. e. conscicntiae)
poltMimum itudere aynttjidet, quam R«c circttmiieniri iiec
/aUi uec tuhterfn^ert sr yoiae co<pi»«aI. cf, XX, 5, 3 ueri»aimU4
ytiidam examinatur paeniteniiae et indxix indultfentiae m
coiuamtia re$idet nottra. XXI, ^22, '2 residet m amacientia
iKntra ineorruptit» quidam dc uemf lucjnx, ipti nifnnunupiam.
BUper Mtatti puritutie voatrac canctit errantihue attlua ipae
iion/aHitur. — XH, 5, 4 percipiet: et'. 13, 1 «tm laetitiae par-
cipere. XVIIII. 13, 1 argumenta percepimut. de uerbi ptrcipere
it«ratiOQe d'. lodei 'locutiones mii'ae.' — XID, 3, 1 perficere,
quod ex S recepi, uerum esse etiam e titulc capiUs tiiAU
honi perfici appar(>l, — XlLl, 10, 3 indicaij cf. 14, 8 illud-
(respieit locum aposloli antecedeutom) mim tndirat humani
arbitrii /aetiltatem. — Xlin, 16, 9 Sn.: tibi, quod a loco scrip-
tinB SbWt» HOD ei int^rpolatioue in J addituni, sed ub ip^o
ttltflM HoiptUin essi^ prafftLT ea arguiacnta, qua*- in disscr-
latiom* p. 499 pi-otuli, Kimili (juotiuH (oca XII, 6, 3 couuiQcitur,
ubi uerbig e psaliiio 45. 10 depromptis nu/erat hella uaque
rtd/nea Urrae iaterpittlatiouis graUa addiliir eiua. — XV. 10, 2
COniectura mea pertranaitwrua ille ignia inextintjuibilia et
t
Lim
inqituitor meritomm oniiiuiin ptaiic cou|iroljalur pis qi
CotiL VI, 11, 3 It^iitur: nihit m eis resiJere permittai»
quod srrutaug pott kaec iudtrli ignia potnali crueiattt «x-
purtjalurKf inueiiiai. — ibid. p. 4115, 25 tfpiw itte terrcHiu
roct« IIYO rwpi: cf. p. 436, 1 ignem istum materialem,
Claadimi. Miiincrt. od. Rn(fi'lhrecht p. 48, IS ignig i>tf. ierrenua.
— XVTl, 21, 3 qaiil »\] cf. §. I quid qtuu»o faciendum esl,
25, 4 quid Salomonl — XVII, 24, 2 ta quae audientes aidt-
Jtcare potiierunt tnroni^rud tiritumitatc ronttgere. p^tfocUun
t^nipus, quoil (^x. SO ri*eepi (pottieTaut HYv), rect^ se haliere
il^nionstratur (tiiobii.s' locic .siiiiilibus Coii]. II, l^, ^ etiam illot,
qui ad «laiJi per/ectumig uel suis uet aliorvm potuarunt
vionitii incifari, suhuerlertt . , fesiinat, XXIIIT, 8, 2 haee
indubitatam prlmnruo potueTUnt inferrf. p^.mi4^igm, nttt
congrua adulesasntiae suae armorum genera dtUgisnet.
CAP. V. 1)E C0DICIBU8 TERTUE PARTIS
CONUTIONUM.
I
1. Codex olim Bpiiedicloljurauus, uum; Monacenats 4549,
KORC. VUI — Villl, t'oriii& inaiori!, M. 141 , binitii (wlnmais
scriptus. iuteriit iniliuili Uttque ad Conl. XVill, 7, 2 Sayphiram
apostclica, qiiod foiiis 2 — tJ a muiu sacculi XI sappletam net,
et finis Conl. XXIIII incJe a capite 26, 4 {adjfectu atqtte uir-
tute, post a manu Ha^-culi XV ad^lilus. scriptnra est aeoi Caro-
ling^onim Incipientis, ortho^phia satis bona, niei quod sMpe
« pro ae, t pro c ponitur. oorr«ctus etit &h allMra iiiaiiu, qiu*
raro nerum inuontt, sai^piuK unrba tom«3re niutauit codieem
pretiosissimnm suniraa liberalitatp eoram, qui IiibliothecAfi
regitie Mouai^uiiKi pracKunt, bis i^Xf^uti^iu licuit.
2. Codei quoDilani FriKiugonsis 143, nunc Monaconsis G343,
saec. Vllll, forma qaadrata, fol. 131, scriptura uitida diligHntitr
Rxaratus, inti*gcr t»st, tiisi qiuMl lil]ra,rius in Coiil. XXHII, 20, 14
post uerba sentor!» regunfur imperio scribendi flnem fecit,
uou membranae iuopia conctus, ai-d siiic dubio qnia extrema
LV
pu8 hmm Conl^ODis in archet^ iaterciderat. manas secnnda
plemmqae leniores tantnm errores correxit.
BF tam fui« inter se cohaerent, nt onnm idemqne exemplar
archetypom eis repraesentari certissimnm sit. atqne consensas
umtuneris locis confirmatuB primo aspectn tantns ac talis
est, at ^ e J5 flaiisse possit nideri. qaod ne praepropere quasi
nerom et exploratam esse a qaoqaam contendatnr, aliqnot locos
qnibaa talis opinio refntetor hic adscribo.
F B
p. 541, 6 menti§ deest
„ 662, 2ad deest
„ 562, 6 quofue cordis . . cordis yuoque
„ 565, 15 noxium sangtiinem sanguinem noxium
, 566, 10 honi odorit . . . odoris boni
„ 580, 12 Ux retmtat . . . retentat lex
„ 595, 27 in deest
„ 606, 18 widetur obscura ohacura uidetur
„ 607, 8 consequenter . . . aequenieT
„ 609, 12 enim deest
„ 611, 18tp«a deest
„ 620, 16 panem deeat
„ 632, 19 a $ua non diaces-
si$$e .... non di$ce$$i$$e a sua
„ 633,37 desinit post ruinam post rainam desinil
„ 665, 19 iniquitates atque
peecata. . . . peccata adque iniquitatea
„ 682, 19 perferunt t^gumentv tegumento perferunt
„ 683,22aM(« decst
„ 694, 13 m eo este ultiatuni esse uitiatum in e,o
„ — 15 non deest
„ 699,21 senioria praeceptum praeceptum setiioris
„ — 22 propriam uolunta-
tem uoluntatem propriam
„ 703, 13 omncm deest
Flores qaidem locos adferre poterara quihas uerba in F
aliter collocata sant atqae in B. at, dicet aliquis, e uocaluloram
LVI
ordine inmatato Deqaaqnam conprobari potest F noo ex B
descriptnm esse. concederem, nisi .F his et aliis locis scrip-
tnram aeram ceteroram libroram consensn confirmatam, B
falsam exhiberet. qna re manifrate probatar librarinm oodiciB
B, Qt^te indiligentiorem, ordiaem aerborom in arohe^po
inaentom hand rut> ex arbitrio mtitasse, librariam F nero
scriptoram traditun religiosins senusse. qnod aatem ad
aocabola adtinet in F seroata, omiasa in jB, illa libraritim F
neqae ex sao ingenio addere potnisse aeqae ex alt^o qaopiam
exemplari recepisse, sed in archetypo tradita repperisse eqaidem
contendam. accedit qnod in B siae B^ multae lectiones ocoarrant
dissentientes qaidem a reliqnonim omniom libroram scriptora,
nihilominus tamen genninae: qnas qaa causa dnctos Ubrarios
F n^legere maluerit qnam recipere, si codicem B describebat,
nnllo modo poterit intell^i. itaque cnm satis certom sit F non
e B esse descriptnm, nihil iam relinqnitur nisi nt Btatnamos
ntrumqae codtcem ad idem exemplar archetypnm referendnm
esse, ita tamen, ut B ex illo ipso a librario indiligentiore
descriptus sit, F ex altero eiusdem archetypi apographo fiozerit.
O 3. De codiee Parisieosi cf. p. XXXIIIl,
B 4. Uaticanns bibliothecae reginae Saeciae 140 saec. VlIIl — X
fol. 3—26 Conl. XVHI et XVmi nsque ad cap. 11 fin. tran-
quiUitateni nof fnenti$ immohilem, continet. fol. 3' hic indi-
culas l^tur: In nomine sem<Aae trinitatit hae tunt \n hoe
codice oollaHonea teptem td eat abbatis piamon dt trihut ge-
neribut monackorum abbatie iohannts dejtne coenobitae et htre-
mitae. Ahbatia penuphii de ptnitentiae Jtne et satiefactioniM
indido Abbatie theone de remieaione guinquagensimae. eiue-
dem de noctumis illttsionibvs. eiuedem de anamarteto. Abbatit
hahraham de mortificatione. codex uitiose et neglegenter scnptm
est neqne iactura maioris eius partis mnltum dolenda.
Lvn
^^iqi
IS.Codex qnondHiii Augiftc maioritt (RciAhmiftu) QQiioCaroIi-
ruheoais XCII, saeo. Yini, foriuae maiohii. fol. ^T, binii» co-
Itunnis «xu&tTis. lolLnm oltiiuam iU traospositum cst, ut dudc
sit noDDin. codex sati& diligent«r ecriptas et ab alt^ra mana
panlo receDtiore passim ootrectus in Conl. XXiUl, 24, 2 uerbis
uinmli$ inretitoi $aemlarium desinit. fol. 1* extAt titolus: Hoe
oputcvto continetiUir eonlatinne» ■VII ■quae et nouisiimae a
ea»giano tdHae diueriorum confabulatione jmtntvi elimatae.
6. S&Df^allenstH 575 saec. Vini, forma maiurH, fol. SH, biniit
eolamnis a pluribas munibus «iiLra.tU8, iam saec. XV ita muti-
Iu6 erit ut lio(li(> est. desuat in ioitio ([uateriiio integer et
folium nnum usque ad Cool. XVm, 13, 5 /undata nibit
i, quateruio aaus ia Conl. XXI (cap. 4 fin. in euangelio
w ad cap. 14, fj pronuntiat.) , foUum unum in Coiil. XXIII
(cap. 17. 3 miki quia uir pollutv* usque ad §. B fin. fra-
gilitatiB humanae), quaternio uuas iu CouL XXIII — XXDII
(inde a XXIU, 19, 2 tatem tanto le inmundiorem iisqup ad
XXIITI, 0, 3 bouem tuum non patitur), foliaai uaum in
Cool. XXIIII (cap. 13, 4 multorum Jiecutitate uuque ad lo, S
id eH iratcibile), duo fol. cap. 23, 1 iion aolum nihil uitqui;
ad 24, 6 tritae tunt et ita. Ubitr diligeoter scriptus raroqut
ab altera mauu correctus eet.
KZ apo^apha ciugdiim arohetypi esse miro qui inter eos
iutercedit conseiisu euincitur. nequc eaim crediderim 2 flu-
xisse e K, qoi omnino melior cst; in quam rcm me aecuratius
inquirere uolulsse aperte profiteor, cum mihi perBua.<iam fuerit
id inulile et siue uUo emolumeuto futurum fulsse. ad faiuiliam
KZ etiam Farisiaus N. A. L. 332 (= CluuicDsis 73) sacc. Vtlll
pertiuet. quem ideo coaferre nului, quia GfOrgiUH Scht^pse per
littt^ras me certiorem fecit in eo plaue i>a£dom interpolationes
appajerequaslibrideterioresp. 62«, 15. &34, 22. 535,29. 551, Iti.
694, 2 exhibent. cetorum De his quidem locis qiiamquam intor-
polatis cod. Parisiaas leotiODum integritate CaroliruhunHem et
Sangallfosttni aequat.
Librorum qaos ad ultimam Conlatiounm partem reeeuseDdam
adliibuimuB duae sunt ramiliae ita diiitiuctae, ut ad alteram
pertiaeant JHF et ex parte 0(0')li, iu quibas t&mea alterius
LVIII
rewQBioiiiR tiauil pauna npKtigiH Hiiiit, »1 a]U>rain KZ et (P,
id est oonroctor qul hanc codicis partPin ad (•xpinplar quoppiani
faniiliae (tetprioris ciiiifnriiiaiKlani NUHi^i^pit. hRrtim ramiliarum
diuemtas Rtiam in iMlitionibus eonspicitur. aam cum Cuyekio
tautnm lihri recenRionis O^KZ prapKto fUmnt, in («ditioiie
ItomanH, qnantquam magna ei partft cum Cnyckii rro^nsioDe
congruit, tamen etiam meljorom tilirorum «cripturai» inultap
recftptae sunt. utriuKi|Ho antein ramilia« Ipctioues tot iocis
tantopere discedunt, ut, nisi iUterius teitum gpnninam et a
Cnasiano ipnD profi-citum, alterius cflusulto interpolatum esse
pro certo confirmetur, omnis ratio artis criticae lalieradatA
uaciltot. Rcligentlitt enim pro tiingulis locis srripturis hir. nifail
erficitur, cum interpoltitoris sedulit&s rem tam artificioee egerit,
nt, si eios rcceusio ^ola liodic superesset ant nnuBquisqDe loco»
ipsd p«r 80 t&ntum ooninideraretnr, Dihil omnino offensionie iu
nerbis eias tam callide conpoeitis innenirotar. aiia igitur artis
criticao uia in hac partc ingrpdicnda cst, ut, utri familiac per
totum opni! maior Gdes debeatur, qafun certissimi? fieri potest
argumentis accuratc cognoscaraus.
Itagoe ut ab cis quae momeDti grauissimi suat iaeipiamas,
aliquot loci loogiores iD BF(0) molto aliter atque iu KZ(0)
eouparatt sunt. riieit Cat^sianiiii Coiil. XVnil, 1 i;d conueiitns
cniuRilum monachorum ideo mcntioDom f<!cissD, ut patipatiam
eniusdam fratris, qnae Lumobili eius claruit lenitate, breatter
perntringHret. res auteni ipua in oodicitiuti ita diuerse narratA
cst, ut in aitera parte steut BF(0)R, in altora KZ(0). suflieiot
tamen ut-rlia codiuum BOK inler oe cxmparata ]>onere.
G
in ingenti itaqtu
atrxo tuhdiuali illa
motiarJtonim raulti-
tttdinepf.r duodcna-
rtw.m numerv,m rfi-
stinctia orbibu$
wntidente cunt qui-
Conl. XVnH, 1, 3 p. 534, 20.
Inge ntibu$ itaqu*
atrio ru.hdiuati illa
vumachonim. mulii-
tudineperduodena-
ritivt iMtnwntm. di-
atinctiii ardinibus
(=. v) amsidentn
K
/n in^etUi itofut
. . .n\imerum(nv,me-
rc manu I ) dittitic-
tia orbibuB conti-
dmie cum . . . in.tttti»~
set, snboceatione
iatiut tarditatia
4
d
Lvnn
dam fratrum (rua<
eeptum fercHlum
jtattlo faritius intu-
li»aet, uitif.nn hor.
pTotdictma Vba PaU'
Itu, qui intnr turhoM
mininrantium fra-
trum toHicitt dia-
mrrehat, &cer(a ma-
nu alapa «um sub
omnium percutait
tntuitu, iia ut inli-
Baetotiittupalmae
ciiamauareoTumuel
twgitu oontidmti-
um auribu* retulta-
ret. sedidmemora-
bili» jpatientiae tu-
utti is tanta an tmi
lenitate ttiteepit, ut
nonmodc nutlut fu-
erit ex ore e.iu* ter-
mo prolapmu iiet te-
nuissimum mu rmur
tacita lab\i>i">Lm n^i-
tatione»l^iutujii,aed
ne ipaa quitkm oria
mode»tia ac tran-
quillitas aut color
Battcm quantulum-
aaagu6 mulatua.
O
eum . . . intulittel,
8ub oeeatione
iatiua tarditatia
(suh . . . ta-rditalit i n
marg. man. 2) ui-
denx hoe. praedic-
tua abbaPaulua,qui
. . . diacurrebat, «av
erla tnanfi alapa
eum . . . intuitu, ita
ut inlist, aonitue
palmt etiam,..re-
aultaret. huc autem
idcirco aheo (aheo
va marg. maa. 2)
facf.umt;A,tUaincti8
qui aderant iubenia
patxentiam patefa-
ceret et omnet qui
inttrfuu/teiit tali
tpeculo modMtian
4<rudimtur (flic!)
«xemplo. qnam nia-
tu roau tem id aeuior
fecerit comiUo, re-
probant. ted hid
memorahi lispatien-
tiaeiubmi»t-anta id
('tVsupraliit. mati.2)
animi lenitate sut-
ccpil, ut ... mode-
Btia hac tranquil'
litat et rel.
K
praedictusabba Pau-
lttt,qiti...di9eHm-
hat taeria manu
palma «m . . . in-
tuilu, iia ut aoni'
(u« etiam . . . r««^
tarel. hoc autem td-
ctrco ab eo faetwm
ejit, ut . . . patefOf
ceret et omnei qui
inteTfuissent tali
epectaculo mode-
etiae erudirentur
exemplo. qTtam ma-
turo . . .fecerit c«n*
aiiio, rea pToba^
uit. nam memora-
bilis patientiae iu-
uenia tanta id ani-
mi lenitale auaoipitj
ut. . . modeiftia «(-
que tranquiltitas et
rcl.
lAni, i^rcd», Hattium essa non poteHt, iitnt If^ptlo iiiTa dt.
GaMiantis nihU uulL nisi iueigue patieutiae ac leuitatta exem-
1
LX
plum profme idqur uurratioQf siiiijiliei i'ii)OuiL, iiiteqtolator
iibbatLS iracundiuu uititur eicusare, imnio factuin eius miuime
taudaiidum tan)()uat)i r(.-ui liousilio rt ralioiu' aclam probare.
i<i ui-ro n. CM.S8iaiii TOUsueludiiii- prorsiis Hbhnrrft. (jui uirorum
etiam sanctist^imorum errorea ac uitia uu»i)uaiu olitegere Donatttr:
vf. I, 21. VII, 26. 2i. X, 3. i^untru iii(>iiiK,-hi» medii iMui abbatis
Pauli aoimum iu iram pr&ecipitem magiiue offensioui fuisse
pat«t. &e igitar homo sanctus tam grauilor pcccosse uiderelar,
tatnsa et tuterpolata sunt «a quft« in nidi adhuc opere eo-
agmentata, iu Av autem couposita et cxpoUta teguutur.
lam ceterig huiusmodi locis sufticiet oa tantitm propouere,
qua« iu OfO-)KZ iuterpolata suut, cum t«xluiii geuuiuui]]
QustiE «ditio exhibeat. corrupLissiine iu O^ traditus i?st locus
XVmi, 16, 3 «ane yerfectit et rel.
Sane perfeetitaimii qui-
bitaqun aummo <t affeetu
iam caatimoniae ctmsummatia
prohatione» qtUbiu ej.-amitiare
Be ualeant dttase iwm 'poa-
tunt, quibim pt rfecta «0 ru m
cordia integritat uiafrnipto
coiucientiae tuae iudieio co»<
prohelitr. erlt ergo contum-
mato dumtaxai uim simi-
lia etiam guper hac pataione
pTohatio, Bcilicet ut qui ae
radices morbi huiu* penitua
iam (iam supra liu. mau. 2)
extirpaaae cognobtrit, explo-
randae ti uolet (ai uoUt
supra liu. m&u. 2) gratia
cattHatia ituagituttionem ali-
quam inhcebrosa menti con-
cipiat axterumabhis quiaduc
infirmi tu%t ham taaamir
KZv
Sane pe.rfettittimi* qiahu»'
fiie tt aummo affaetu taiH
(iam affectu v) eattimoniae
conauviTnati» prohatintitji qui-
bua examinare se ualeant de-
eaae sioii poiaunt, quibiu per-
fectiaaima cordia iutegritaa
incon-upto contctentiae tit-
dieio conprobetur. eril ergo
conattvimatieaimo uiro ap-
milie kia quae aupra dieta
axmt (kia . . . «unl om. r)
ttiant auper kac pataione pro-
batio ttii ^«ut supralio. if.-
om. rj, scilieet (om. r) ut
qui te radiee» morbi kuius p*.
nitm iam (iam peuiiut r)
exttirpiute cognouerit, explo.
randae si uotet gratia eaatt-
tatit interdum etiam all'
quam exploratricem tui
d
LXl
»
nationem nvllatenua conbenit
adtemtari (trii enim ei«
magia ptrnicioga quam
utilii), vt coniunelionem fe-
mineam et patfationem quo-
dammodo t^neramatque mol-
li$»imam corde pertraetent.
erit enim ei» noxiS qttam
»alv.brii. quod enim expert-
mtntvim huingetmodi komini-
bus potttt in hae ratione aub-
ptt«re, ubi et in experimento
ipnit est qnod nitatur et in
ipia erploratione di^cTimen
(quod entm . . . di*cnmen in
m»rg.niaii.2)?y«wmer<^p<r-
fe.cta quii nirlute fundatti*
ad iiiUceftram blandietimo-
rum tactuiim qttoa cogi-
tando confinxerit mdUim
mentia adeenaum, nullam com-
mctionem eamie in ef depre-
Jienderit exitatam, ctTliesi-
•ma puritatie suae capiet do-
enmtnta, ita ut ad hanc se
^rmitatem puritatia exercen»
eattitati* at^ie incorruptio-
nil bonum n^ aolnm mente
pottidsat, eed etiam »i cor-
poratem feminae adinctum
eauia cuiuiqumqun ut to-
tant quod experimentum hu-
iuteempdi kominilmi poteit
iii Itae ratione lubpetere, uli
ei tn (ii«r1)x piitii^t.iK <l«-1i>ta
inaa. 2 ia rasiira scripfiit: t^uae
KZt
ifiiaginationtm ( imagintim K^c)
poatit admittere, ceUrum
ab bi» qui adhuc minut fir-
mi (iafirmi r) atqut per-
fecti (atqueperfom. r) tunt
hanc eseaminationem nutUit*-
niw contf^njt uiurpari, ut
Mniunctionemfemiaenm etpal^
pationem quadavimodo lene-
ram ae fatque v) mollem
corde pertraetettt. erit eittm
ei$ magit noxia quam «a*
lubri». quod enim eirp6rimen-
tum huiuscemodi hominihua
poteat in hae ratione guppetere,
uhi et inKrperimento ipauneit
quod uitatur et in ipaa ejcplo-
ratione diacrimenf cum ergo
perfectiieima quia nirtute
fundatua ad inlecebram b lan-
dienlium coyitationum
nullum mentit adtenaum, nitl-
la7ii commolionem caTnia (car-
nit commot. e) m ae deprehen-
derit ex(^itari, certitaima pu-
ritati» luae capiet documnta,
ita ut ad hanc »4 Jirmitatfm
puritatis exercena caatitati»
atque ineorruptionit honum
non solum menie poaaideat,
»ed etiam ai rorporalem femi-
nae adtactum cauta euiui-
cumque,utaolet,neceaiita'
tit udttiterit, pataioni» aen-
aumpenitua (pen. tena. paaa. o)
ignoret. hoc abhaa et r*^].
Lxn
< wfbKatDr, a man. 1 simt) sa^
pf.rl>rient.itm i/wtJit cst quod
uitaiur et tn vpsa explora-
tione diacrime» ntr.t»tilaii
%lla deiultrit pasBxonia
senisvm. penitua ignornhii
txvcretur. k<tc ahbas iohanne»
et rfl.
Gcce itfrnm luce clariup apparct cur hic Iocqb a nioitach
medii aeui sit inmuUtns. luiuiruin nirais periculoh-a uisa est
iUa eastitahd probitio a 0a.ssian4 porfccto uiro eoncessa, ut
fldlicet imai^inaliouein aliquam inlecelJrosa mcnte coDCipiat
et inlHGebram hliLnilissiinortim tnctuuni quos cogitando coo-
finterit eiperiatur.
In Conl. XXirU, oap. 17 Ca,«Bianuw probal oam animap nosti
partem, quae iuSrmior sit, temptatiouilms diaboli facilias m
unmliere. iii cuiuR rei eiemplum refert It:ra>«lita.>? foruicationo
lapsos, quia eoncupi8ciI>iles aniitiarum eonim partEiii corruptae
erant. dein traiisitu ai) rationaliilcm animao partem facto
exemplis utitur regis Achab spiritusque illine niendacis qui
prophetas falsos loqaehatur. demonstrans diabolum ppr ratiODa<-
lili^iii aitfHi^tum, si is. Iptaliliiis insidiis apertus est, laqueos de-
ceptionis iutendere. pOBtremo §. 5 jiiorf, iuqnit, etiam de domino
nottro idem sptritus opinatu» (i. e. domini uiiimam Iftalibas
inwdiis apnrtam ease) cuvi in kis eum trihK» nnimae temp-
tasaet adfectifmt (quos cap. 15 oiposucrat), jtihil tam luirgutiM
profecit tnsidiis. sequitur narralio triplipis domliii tempta-
tiODis. — ita omnia apte cohaereut, nisi quod exernplum temp-
tationis pcr irascibilem animae adfeclum ingeBlao dc»idorare
posfiis. quod cum qiltdam aeaBisset, poet uorha §. 5 laqueos de-
eeptioni» intendit (intendat O, inearrens 0) haoc iutiusit: tve
$tiam Htrodem. (trodem 0) ftr irwcibiUm animae portionem
(partem r) ad Hlam tnntoruni intantium (infaniiwm ii) neeem
eallidia»imm (ralHdus O) ho» tit inpegit.eo quod i»tam (hielam O)
propensiu)! irieonorat (uoherat nouerat rj etse (ooi. r) uitiatam
QQO
tae
icto I
J
{uUinm K^). pf liaH« i'iliil«(!iil O/? Cliiiileiisls v, omijisa smit.
in HF. — Conl. XXI, 5, 6 p. 679, i:^ BF optime k-guut: u/ri
«nitn praeceptum, ilti neceesitas, conetxiueitler tt poena. contra
CA quae in OKv addita Fiiinl. ef u6i nct-.egtitan, ibi et difjic.ultaa,
vlti difJicuitaK j ilfi ei nagleyaitia, uht ne(jleijentia, ibi et
pMxatum, ul/i percattim inopta Aimt At doctnnaiii scholn.fltif.am
sapiUQt. — XXIIl, 12, G quae adiiunt Ofiv qiwm [pietatis in-
ttintiuj potuit tXiam tune ialuave sed noluit et tSUpoiHua 0t
insalea esse palet. — XXIIII, 36, 1 cuni HF seripBi: pereew-
tionihKs aerumnisguf- uaUatum manere semptr inmobiUm
et ad proAsidia d-ci Jidwm atquc iritrepidum perdurare.
non pliini' iui-ptii siint (luiic in OZv adduntur aduenum ««
saeuientibw$ eunetit eertum de praeaidio, sed uerbiR
certum de praeaidio dei fldum quaodam tauraACYfa iuducittir:
cf. Ind. sub 'ad pro abiatiuo eausae nel inBtnimeDti'. — XVIU,
16, 1 p. 526, 15 quae in Ofiv addutttur in enuutiaU) u£ hanc
immofiititaiem uiri conttantiamqutt penjiantes, quanto mtfw-
ribus [quam ilU est adpetitusj ijtimici inpugnamur inaidiia
ttUpt^rflua tiuut, cum ad minorihu^ uihil aliud possit suppleri
niKJ gitar» ille nel quafit llh eit adpetitut. cf. IiiKt. XII, 33, 1.
Sa«pissime. iit Hljrls dpt^Tioribus uunm seu coupluria u»rba
«t enautiatAritm pai'teg plaue mutata snnt. cf. p. 534, t>. 5:1.'), 29.
638, 16 sq. oSfl. 21. Ml», 25. 542, 27. M6, 8. I). U. 648, 2.
i>49. 1. 6. 550, 18. 554, 11. 55G, 2. 25. 557. 15, 558, 9. 10.
663. 22. 564. 23-24. 506. 17. 568, 9. 569, 1 7. 575, 23. 577, 22.
678, 14. bm, 2. 23—24. 590. 25. 592, 10. 596, 9. 597, 19.
599, 8. 600, 25. 601, 24. 601, 13—14. 606, 14. 607. 5. 616,
1. 3. 15. 623. 23. 624, 8. 625. 23. 632, 8. 639, 20. 642, 11.
20. 649. C51, 16. 699, 7. 704, 19—20. 70C, 23. 708. 22. 709,
2—3. abquc hos aliosquc lacos quam pturimot^ pU>rumque te-
m«re ot sine uUa ratione Dieraqm> kitterpoUndi uai-iandiqun
libidiQe essc corruptos exeuiplis aliquot selcctis demonstraht-
rous: orania enira tractare utlongam, ita nou necepsai-ium est,
pro pontifex, quod alias passiui usiu-pat Cassiauus, intrusimi
PBt taeerdo» p. 521, 24. 522, 4. 523, 3. 601, 6. — dtmaria
QOS rarior (|uidt>m ml iii Keriore riatiuttH.t4i usiUta p. 563, 21
iu seruatii ast, ubi BF denariit, (iv muneribue legunt: at
rjciiu
p. 574, 16 BF Boli donaria, Ofiv muuera exhibent. — p. 667,28
uocabulam rarius pontificiuvi ab O^fiv temere mntatam est in
pTiuilegium. — p. 535, 2 in loco de quo snpra disseraimas
BFO alapa, fiv palma tegunt: eadem discrepantia est p. 639, 16.
— saepe plnralis uumerns, quem meliores semaaentnt, in sin-
gularem mntatus ocRurrit in deterioribaB: p. 560, 16 inrUatuh
nuni BFOr, inritationis 0c. 560, 8 culparum BFO, eulpM fiv.
695, 16 iudieia scripsi: indicia BF, iudicium Qfiv. 6S2, 4
tnpu^attonum BFOr, inpugnationia ^c. 628, 22 deceptionum
BFO, dec^tumit fiv. 675, 1 animaa BF, antffu O, aaimoM
Kv. 681, 17 laqueo» BFO, laquev.m Kv. 694, 2 lajaao* BF,
hujumm Ofiv. 687, 13 exemplia BF, exempli 0, exemplo fiv.
— ef«ntm pro «ntm positnm p. 530, 25 (fi). 643, 12 (RKv).
568, 17 (^). — prouomen possessiaum omissnm p. 623, 13
noatram (fi). 566, 7 tui (O^v). 663, 13 iua (fic). 668, 4 nt
(^). 640, 22 «tta« (fic). 676, 16 «uam (K). 694, 84 noHra»
(Ofiv). 697, 10 auit (Ofiv). — e«iam omissum 559, 21 (/?>.
608, 7 (^r). 627, 2 (fir). 649, 11 (» — etiam falso additum
618, 2 (ORKv). 547, 16 CO'/?o). 548, 1 (^: entm 0). 660, 16
(0^^). 566, 1 CO'/?r;. 628, aCO/fcJ. — propelli pro oonpAti
623, 10 (fi): cf. 620, 11. — corpue pro caro et innioem:
640, 21 (^). 649, 22 (^). 655, 12 (^). 679, 2 (Kv). — Keptr-
gitua pro expargefactus 601, 1. 612, 18. 616, 18. — aiue pro
seu 548, 3 (fiv). 560, 18 (0v). 566, 6 C/?«J- 607, 9 (fiv). —
eum pro tunc 606, 3. 676, 3. 684, 6. — ipse ille pro UU ipn
535, 27 (R^). 611, l^C/?»). 646, 14 (fiv). — 622, 14 tndo^
falsum, cum Gassianas tantnm forraa tn<2a^o — inu ntatar.
— «ummiw pro sublimi$ 645, 12 (fiv). — precari pro depro-
cari 659, 24 (Ofi). — tn cnm ablat. pro in cam accas. Baepe
ntitur Cassianas; recte ergo se habent p. 607, 27 tecodmts»
in cellulie (FR), 623, 13 retrwi tn coiteii (BFOR), 663, 21
in quo (guod Ofic) reuoluti.
Beliqnos locos iQterpolatos in tibris deteriohbns ordine perse-
qnemnr praeter eos, qui aut per se manifesti snnt aat in ap-
paratn critico inlnstrantur. — p. 503, 17 per congregationea
perdurant: cf. Inst. IIII, 1 per monasteria custodiri. —
p. 505, 6 suscepU] of. p. 507, 12. — p. 506, 6 cam FR et
Eypo coilicit) O titulaiii d^ inuidiae nuilo onii«i ('t capiU
L-ditionDm l(i ot 17 «uiu Fli io uiiiiin voiitraii: cf. p. 528, ti3.
iD longitu(iiu« capititi 16 uihil est qnod offeadas, ODnt talia
baad raro occartant: cf. XVII, 3o, XXEHI, 36. de iDQtdiao m&Io
aatom CassiaauE etiam t«to capite, quod uulgo Bcxtum decimum
est, a£:it, ueque uUa causa est our statuafflus eum post loli-
tudo p. 528, 23 aouum incopiRac, — p. 510, 7 uerba »«rf cwn
apoatolorum excetau (post apoatolorum exceteum OMKv) tept-
•eere coepiaaet credentium multitudo non alit^r iDtcUe^eada
ot Mplieanda sunt atqae Caesaris B. G. VTI, 20, 1 quod e»u»
duceesu, Romani iunta opportunitate et celeritate uenitient.
— p. 516, 2 uiuoB, quod post tepor adduiit RKv, et propter
antecedens uiuoaque dispUcet et iiuperfluani esl; naiA ad m*
f«ma demergit idem est c|nod p. 515, 23 in praeceps eottla-
buntur. — p. 518, 7 in (tlla »edtna] cf. p. 516, 22 lolitarit
Mtdsre, Conl. VU, 23, 3 p. 203, 1 tedeU in cdluli* ucstrit. —
p. 519, 2 ab aliie quod eihibent ORKv, qnamquam Ca?isiaiiD8
hic iUic praepos. a — ah gtfruudiua addit, tamea hoc lcco propter
sequens ah aixo (aliis KvJ faliium ci;l. — p. 528, G eatan (fiv)
repuguat Gaitmaiii usui, qui formas toagiores Salarta» — Sa-
tonde — iSatanan priUirert. — p. 528, 1 6 macuiam . . . lacrim\$
po$t deleuii (diluit ffc): cf. XX, 8, 9 ntsi «a (acelera) bonittu
domini dcleuerit, Inst. IH, 3, 3 humant generi» peccata deleuit.
— p. &32, 3 mecepiviuaj cf. praef. %. 3 praecepta aeniorum atqu*
inttituta awcipiant. XVQI, 2, 2 non ut /uta mguiaa aique in$H-
tuta iMciperent. — p. 536, 23 humilitatej cf. Ind. 8. a. —
p.53^,S«vn)mttate utpote uox rarior praefereoda ei quaeiu O^Rfiv
extat auhlimitate, item uers. 16 commoratione. — p. 543, 27
quantum humana inh«eiUita9 ualet, lic unire cum Chriato. o
QOrbitt itaUt lie in RKv raiituin t>st ainit: male, cum uerlia tpum-
tum humana inbedllitaa uaht contra Nestor. V, 4, 5 rwjurraat
— p. 596, 10 ad ini^uae trutinae libremtta examen: c(. I, 21, 2
ad examen publitum trutinantea. — p. 601, 8 exdti/ c(. XII,
16, 2. — p. 603, 15 anj cf. Ind. — p. 605, 22 ywi tolum anni
tpatium asquati xeiunio concludehant: c(. llid. s. u. condudere.
— p. 612, 11 ttnutrunt] cf. p. 622, 19. — p. 612, \d eordidi
liquoriM] ef. XII, 4, 4 Umgi* ob»ce»\i iiquoria indutiia. 7, 6 o£rac«-
ITtt.CM« I. *
LXVl
nam liipiormi. — p. 6!3, 20 uenlatU tptnu amatorgpt] cf.
p. 600, 7 veritatf.m dwtUrati» agHOKtr*. — p. 633, 16. qoui-
quam Casaiojii libri etiam Conl. III, 12, 5 tmlidetur eihibeil,
taiQen hic conturbahitur ei BFO rocipen* non dul>itAui. nam com
in uereione Septua^inta %ar.x^xi^af:ai. legalnr, facile Heri potuil,
ut iode tiJI«ra lectio TJic^xi^ifKtyfifiimM = conturbalntur M^retOT.
— p. 647, 2(1 //umnitii «;j<ni hoc corpore: cT. 1,14,9 utetiamepM
ab kac oame discxdere. ■— p. 649, 11 Ha igitur ttiam aandi
af^ua ut ita dicamut uidentet, quibtu tummum pirf^etionil
ett ^tuditim, ttiam illa H rol. ne offoudRf! in partioult «<»aiN
bifldeincepsposita, cf. p. 639, 25 ut eiiam perHiffili eura opor-
(unitattm conmitlendi aeelerit aucvpanttt otiam timtant ne
lihidinum $atiitate tardiu» potiantur.
8ed Ubri ramiiiae p H ex parte HO uon solum iulerpolatioBi-
bus, 8C(t otiam lacimis abundant cf. p. d03, 4. 507, 6. 515, 7,
19. &20, B. 522, a 624, 17. 526,2«. 527, 19.63(5, I.B37, 5. 12.
544, 1. 56.'), 7. 659, 6. 560, 19. 5(^>li, 3. 572, 27. 574, 8. 67S, 32.
581, 1. 582, 2. 588- 23. 596, 1 1. 599, 25. 620, 20. 640, 4. 646, 1.
«52, 1. 655, 18. 658, 15. 059, 8. 665, 10. 687, 3. 688, 24. miuor
est Qumfirus locorum quibus iu eisdBin codicibns nocabula Iraos-
posita sunt. rf p. 514, 11. 28. 515, 1. 517, 16. 518, 2.5. 521, 29.
523, 13. 525, 18. 536, 21. 561, 15. 644, 4. 646, 1.
Quae cum ita .sint, anctoritat^m Kbrornm BF, quibns O tot locis
adstipolatitr quot repiigDKt, ubicuinquf potui secutus Kum, neque
aliam aiaiii in hac Conlationum pavte reoenBenda ingredi licere,
quo scrupulositis Hafpiutiquc ucrba scriptoriM Mfp atquc n^txaiv
taui, *o magia mihi persiiasi. sed cura couBensui libruruui BFste-
pissimt! uora vl gnuutna lectio debealnr, laraeEi B, ul antiqaior,
ita etiani loiigti melior trst (nisi quod iu eo Hfttipiufi uocabnla malo
transpoaita aunt), idque oxempUs domonatrare haud superflunm
«rit. itaque p. 515, 13 quod cibibet B profueoriae uoluKiati
uerum e&se &diccliuum ipsum docut. ut ODira ab inritor inrito-
riuu, sic a j>rofu$or frofworiwi recte doriuator. — p. 619, 4
tohrarit, qnod etiara io editione Homana oxtat (tohraret F),
constauti uau Cassriani, praecipue in libriw Iiiatit.utionum, cou-
firmatur: cf. p. 520, 2. — 527, 19 non, quod a fl* inlatum est,
et totius titiuteutiae teuore ut loco tiiniili Conl. 1, 13, 2 couprobatiir.
Lxvn
~ p. 530, 91] cf. lad. s. u. a—ab. — p. 6*4, 8 com S" id«m
taaporit qaam cum reliqois id tempcrit ecribcre maloi, oamid«n
a«Uilia TiwituB diwrit. — p. &60, 4 agnosc&J ef. p. 564, 12. —
p. 604, 15 abomi-natio enim {enim est rell.) peecatori reli^o s«-
condQm Soptuagtnta ^iiXuYt^ei ik ti(juiptu^u SEoaipcia. «tiara altas
saepa copula a CassiaDO omiltitur. — p. 650, 4 in media per-
Meeutione at^ue confiictu secuadani B recapi, quia perietm^tio ae-
t^reg etiam Ac actionti iudiciaria diceliaBt. — p. 627, 18 uasifmtj
'ct IqiI. snb 'il('eIina.tio'. — p. 647, 18 optahamj cf. p. 664, 20
et contra Neator. III, 1, 1. — p. 651^ 16 nec dolemus no» uantM
gloriae titggeMtione pulnari recte B. cam not in reliquis
codicibus iutercidisset, ut senteuUa staret, pv.lsari ia pu,liali
oommQtatum est, ut O^v leguat. — p. 681, 21 de quibuM
(armis) aetwi robmtior inmtmerat hogtium prostrauit cateruas.
cum uocabulis aetae robustior Saul siguificetur, faisam tsse
reliquonim tibromm lectionem proatrauisset maaifeBte patet.
praeteroa cf. p. 62S, 1 E>. 562, 25. 575. 5. S08, 4. 616, ». 10. 626, 20.
629, 16. m, 7. 645, 28. 651, 1 1. 660, 20. 683, 6.
Sed tautum abest, ut codex iUe e qno BF fluxerout sine
grauibus meudis fuerit,. ut sattpe ilubium CNije dou pAssit quin
Ubromm deteriornm scriptura praeferenda sit. interpolatiombns
qaidem BFferc uaoaut: quae imim eo pertinere uidentnr, aliter
eiplicari possuiit tuaximamque partem non sant niBi uoculamm
repetitiones per en-orem descrilieRtiutii ortae. sic p. 509, 16
ae4pienda [tsij propter praecedpns uitanda est, 560, 2fi tta-
qu* [dej reTnedlii, 566, 13 de iudumentoruvi eivs at^we ofjini
[einij uiUtate, 663, 13 carnis [etj aj^ictione (etiam 0),
578, 12 et [adj aalubritatem pro et saluhritat/s, 581, 8 [nnnj
longe, 588, 14 ut puta [utj, Go2, 6 [uelj inuitt uei (con-
sentit 0). qaam facile antem talia inreperfi potuerint, ipso, oom
cocUc^â„¢ B itcrum excuti-rem, clariu.? perBpexi. p. 669, 1 B ox-
hibet quia [proj hia. librariua euim, cum uersum praeceden-
tem uerho pnuntiet inohoaBset, ad altemm peruemeas p molc
r^tittit: â„¢, . eodeni modo p. 669, 13 camii lui expli-
â„¢ ipa lui
cator. eztat eaim ia B m fino duonuu uersuum: ^ .
eamta lut.
LXTUE
— tribns loein not»e raarginalM ot gl08=a»« in textain mnptM
BQHt: p. 642, 11 De. theoria, 702, 3 laarit crurilnu feruno-
tibut], 705, 7 adtpti fnancti]. uno taatnni loco iu archetypo
lihroram BFO uocaliula malt- traiiHpoeeita ennt: p. 642, 21 ai
praesent non tolum. coatra magaiig e«t lacimanim aumeras:
p. 510, 3 quae uendebant F, &12, 23 etiam F, 525, 22 ae BF,
&26, 1 u( BF, 529, 20 tuni B^F, 631, 26 ad BF, 543, 8 <«
BFO, 545, 10 ud deette BF (propter biaistiXt^), 567, 14
uel BFO^, 569. 1 aut per co^talionem aut per termonem (ai-
detnr Qnus aersas propt«r hnoitrt. excidisse) BF, 576, 30 ita
leffimua . . . uinum {propti-r i{«;K.) B'F, 681, 2 uel BF, 583, 11
co« BF, 684, 26 «tu« dwpii^Mii (propter 6[*at«.) i?f, 586, 11
tt BF, 592, 19 <o!um BF, 597, 18 n« Bi^; 601, S «ennu Bf;
603, 17 Ula BF, 605, 9 prQhihentv.r . . . quae (propter bfidin,]
BF, 607, 20 et primitiaa (propt«r V-iO'-) -BF, 612, 16 nohii
. . . deftctis (excidit ii&as aersus) BF, 620, 14 Aaec BF, 623, 17
et BF, 634, 25 con^denter adiungme BF, 639, 24 onmt» BF,
641, 15 in BF, 646, 3 um^m BF, 647. 4 ei BfO', 647, 21
8olv.m BF, 674, 14 eut . . . »o(tti(ur 5f*, 681, 25 ({Vkibu* ...»td
illit (proptev ijiowr.) flF, 684, 25 i>o BF, 689, 16 conumKmc
BF, 692, 20 ufli «a; . . . lahore (propter o^wt.) BF. — leaiora
nienda familiae BFei qaaj) partim chiu-acteribus arohetypi aoa
iateliectig, partim Lncuria lilirariorom orta erant, haec fere saat:
p. 516, 18 uerhi pro ireui (ortum fort ei ur^i), 529, 3 morti-
/eri (pro mortiferit) batilitei uenenit, 638, 23 ad pro €t
(tta etiam 0), 540, 3 tti (m B) idemque pro itidemqut, 640, 23
tutpendit pro distenitt (ortum e piaececlentt^ lutpentunt), 544, 12
ul pro et (conseotit 0), 650, 4 facilius tn f«7(i^fafi(m« pro
/acHi tuitentatione, 657, 8 curiorts pro copiotit (ortum ex
ciipiofie), 674, 10 prokibetur pro j3roi«Ai(«r (ortum ex jjto*
AeAiittrJ, 577, 16 dettnemur (dctineih) pro rf«/in«ri, 681, 15
tanctitate pro cattitate (rnero errore propter praeoedeufl aoi»cii-
monia), 586, 14 pro&o(um pro pTolatnm, 585, 17 flftam pro iam
(post «e(f), 692, 23 praecepit auct^Tliae pro ^raeceptii attcto-
ritate, 597, 7 uertomur pro uer^atitur, 6O0, 7 utrhctum pro
utrxtatem, 600, 19 iahlaii pro lahhata, 606, 21 yut prO qua
(licet otiam jut ferri queat), 623, 17 con^reqati pro eoner^i.
LXVIIII
638, 18 discetiuuda pio di»c*fnda (jta RtiAin O), 040, ^ptceaton
pro peocatorih, 654, 20 cordi» pro cami» (= 0). — p. 622, 12
toloM pro geeundam iii BFO e conpi>n<lio sotom arlum psse simi-
libtts dn^oribin m oocurrciitihus prohatur, qai liber p. 535, 28
$olnm pro colNiin, p. 685, 9 aoInJu pro todcdiM exhibeL
Quibus dixpiitatiR oum fKvile iDt«lIegatur in pretio familiae
BF r«ct« aestimaitdo pondprandocjtK! cautione quadam opus
essL>, quot^^uot lociN If^Hioiifs honnii codicum fmi uou pot^rant,
eam sanandi ratioopm ingressus aum, ut ant libi-am O &b eodem
archetjpo deriuatum sequ<-n?r a^ut couicciura probaliili uton^r
BUt, t\ haec rpnifHlia noo sufficieb&at, ad libroa detf^riore» con-
Aigerem, qui qnamals coirecti atquo interpolatioDihus coias-
quo genmt) rnfcrti .sint, tam»n aliquot lottis integra scriptoris
aerba soli seruaaeruDt ttaqtie tf^iecta codicum BF anctoritate
hos looos ooustitai: p. 506, 9 lectio uUeriora loco simili XI, 3, 1
confirmatar. — 507, 1 7. quamquam qv,i$qu\9 saepe a Caa&iaao
ttsurpatur, tuneQ <jui«qut, ia quo ORK cooseQtiant, praeferen-
dum daxi: cf. p. 708, l. — 509, 27 etiam ut in ^" intorpolatum
est (prouf = ici6:ti): idem fitatuendura de particula autem
p. 510, I. — 515, 25 cum RK scripsi m hac quam temel adri-
pturwtt profuaioti*, qaod BF exhifceut qua diximut adri-
fturunt aihili est — 539, 10 fovtitem eurationia, ut legODt
BFOR, expUeari ne^uit: oitium ortum o conpEindio/nintum. —
629, 17 H ZH reuupi cu.m illud murtiferum uirux tpiod nolunt
frodere lateat tn medulliM. in archetypo omnium libromm
noH tiuU extabat., quareeditores iioii uHltpTodire l^mptauermit
Doa recte: praweilit i-nirii wts. 14 erubescente» ipsam prv-
dtrt ueritatem. — 537, 17 melius est quod ORfio praehent
in tiuiurmodi raptum frtqaenteT extessum quaiTi huiuemodl
raplum frtquenter excettu, com Ca»»iaauit aliquoiitiiis dioat
rapi jn eaxeetum, tiusqnam rapi ascceMu; cf. Ind. 8. u. excessua.
— numm est mendnni 541, 21 Jideiiter uel poeae uel plmiut
ditputare pro uel JideHua poste u. p. d., item 545, 10, ubi
primnm uel deetse proptor praccedens tneite, deiade iriofuwm
oiQisaum e^t, postiemo manere proriut (etiara in 0) inter-
polatum. II&rt<'lias qoidem proposuit hat tibi ine»te uirtutet
exploratrix inttrmrum. contcieatia mantreyu prortu» depra-
IXX
hendet. sed mihi et uel dM$e et motuum Deoessaritun esse
ttidetnr, nt sentcatia rect« atare possit quod si cooceditor,
man«re prorsm intellcgi uequit. — 645, IS n«e uulnwum
ntorum ptricla ceUiuerint aut medellam pienitentiae proeaci
mmu rt»pu«T\nt ^ r«flte. najn et fornia rarior |>en<i«« ante-
poiieiida. eet i^t paeniimtiiK r&ct« !<e babHt: or. !)29, 10 fue
mndellam pamitgiatiat ne^ /om«nfum uiltiM eurafi«Rtf o((-
minf. — 667, 8 /eriuntj cf. 652, 2. G86, 20. — 679, 14 sqq.
lene est uitiaiii uerba [irn uer», s*i(I id quod sequitur illiut pro
potiut QOD Didco quomodo posEil oiplicari. — 618, 31 poliuai
cum Z Rcribi aecesse est, nm crytnLoXoudfav ideo statuere malig,
quod uerbum a coDiunctione ut longius reniotTiiii est — 654, 19
cuiii K^v scribendum esse patel de nauigit sut oneribua mor-
tatitatis oppretti naturati infimitate deaperans, i. e. de iu*
flrmitate corporis, quod nanigio conparatur, qaia oneribus mor-
talitatis nimis de^primitur. — 646, 26 cum le tanti* actualibut
ditari fruclibw cemeret et e amtTario tbeoriaa bonmn corde
pcriearet ac uelul in una lance iantJirum laborum profectum,
tn altera deUclationem diuinae contemplationis adpenderet,
eura taborum profeciut opjtonatur dnlecialimii coniemplationia
diuinae, etiam tkeoriae bonum contrarium habeat oecesse ejit.
ticripsi igttur ciiin fi actualibus, quouiam tit aliis loins pluri-
mis thcoriHica couDrr^atio ab ai-tuali discernitur. ac taiibua,
<|uod BFOo cxhibcnt, al> hou loeo alienum cst — t>47, 4 tii
^ recte legitur deiiderium unitatia et inseparabiivi Chritti
societalie. — 662, 12* ad id (scil. ad gaudium Ijfalitndinis,
quod iutco-niptum orat) /J recte. tx hi» nUiili est noqno ad
ttetsmis supplicHa rcferri poteet, quia lox membris Dostris in-
serta aeternis suppllciis uou addicit ucquu uouuutes uos sod
tantum infeliceB reddit — 684, 14 qnae liF exhlbent sed ne
illot quidem illic similiter ea quae sunt ad uictum necessaria
prouisiiroa uullo modo feiri queuut. non enim ruftTobat pa-
rentes, sed Ca8daDum et Sermauum ipsos cum labore uictum
aibi iu sua proumcia submioistrare, ut in Aogypto facere eoacti
erant — 687, 7 Z roIus ytit ant« quidquid sf-ruauit.
Codiois Oqualis slt in hac Conlationam parto condicio quodue
pretium, iam supra eiposuimas. qui cuni quasi in medio utrius-
I
LXXI
ijue librOTum familiao jiosltut^ 8tt, liaud raro arbitri aicu rnti-
gitur. itaqui^ p. b^, 17 uuice ueram est pro uUibtis, iu JiF
e prohililfua factum eet prohahHihu»: quod aut«m iii (? extat
pro imii^ arliitrio interpolatorin ilBbclar. — 699, 8 in O et
pro/ettit et fue6amur recte ae habet in £/** cum etiam e
sequcQte ucr&n inrepsissct, j» io ^f%»ti» per DeglcgentiiUD omis-
sum est. — 623, 17 particalam e(, quae post e»t iu r^liquis
UbriB eiciderat, seruauit 0. famiJiae y? interpolator cum de-
fectam eeDsisset, qui iutrusit. simile» locl sunt (>48, 1 ^i» tta
Bolitudinia secreta aetiatua eat (et') univ.ersorum mortalium
amtortia diclinauit {et om. liF: uniuersorum^^ ^ ox iutor-
polfttiooe), 631, 9 Kum omnet (no») wm aimilitudinem, ted
utrilatem fefcaii in rartie ijmtetnm, 639, 27 fotiantur, {et)
de ignominia (ubj ia ^ ac iKtBrpoUtum est). — 705, 7 in arche-
tjpo seriptum fuit adepti, quod O lut^gram soraauit. in eu
â– uMrf
aDt«m codice e quo J^i*' flaieruut eititit adepii, uade »ance»
iD^ortumest.—praetereacf.p. 512, 15, 520,11.546, 10.563,21.
566,19. 59ti,l-l. 625,7. 646,2. 665,18. 678,14. 684,25. 688,1.
6»2, 20.
Foftremo dicendum e^t tribus locis me errasse io scriptura
quam rcciperc- dul>ui. p. 531, 7 ia fiF recto lc^i inuidiae autem
qua»i a regtito terpent^ effueum uirua uxtam ip»<wt religionia
ae jidei, priusquam in rorpore aeniiatur (ijcil. uirus), e:icltLdit
probatur loco siroili p. 213, 5 ob illad mortiferum uiru» quod
priutquam aentiatur interimit. — p. 654, 3 quia rycipWB dubuL
nani p. 663, 23 quam mn ad locum scriptuniv portinnro ui-
detnr. — p. 70.5, J6 euiti oniniloH codd. praoter Ecribeudum
criit giue. locietas co^nila*:, cum coimla fretiuenter Av uiutri-
mtiuio ilicalur: cf. tamea luKt. 11, 12, 3 ipiem tocieta» ope-
rationtg uel di»cipulatns et dutciplinae inbutio copulauiu
I
I
CAP. VI. Ulfi CODICfBUS I/rBUORUM CONTKA
NKSTORHJE
1. Cod. bibl. arinamoutarii PariaieDftiii a. 483 (antea N
448) saec. X— XI, formae maioris, fol. 116, foJ. 1—61 Cassiani
^
Lxxn
Ubros contra Kestoriam coatiuet. fol. !â– indienliu legitur: h
hoe eodic» eontinentUT | Caaaiani tt&rt teptan | contra Ne$to-
Wum etc. praeterea iii codice extaat: AthaaaaiDS ad Bpiotetam.
HUariDs de essentia patriB et filii. Fides catholioa expoeita ab
episoopis Gallicanis. Epistola Germinii adaersns Arianos. Decre-
tnm synodi OrientaUom. cf. UlyBse Bobert, laTentaire sommaire
des Hannscrits des Biblioth^nes de France doat les eatalognes
n'ont pas 6iA imprim^, nol. I, p. 74. — liber a mann recen-
tiore oorrectas est. notas mu^ales, qaae hic illic ooonirnnt
a prima maan soriptae, ia sftparata critico repetini.
M 2. Cod. Mnsei Britannici (Additional Blss.) n. 16414 saec. XI
(rectias daodeoimi, at Goldbacher censet), fol. 193* — 926*
libros adnerstts Nestorinm exhibet fol. 193^ haec I^ntor:
/n noe «. et indiuidue trinitatii t incipit prologu* t VU.
HbrorU de incamatione dei ac dni nri ihu j^ editorum a
b9ati$nmo caatiano nuusilienti abbate uiro ditertiisimo. ro-
gatu Uonie tunc urbia rome archi diaconi. poatea uero eiuadem
aedia pape. contra neatoriwa ereticum conatanlinopolitanwn
epiacopum. foliis dnobns deperditis hae partes operis desont:
VI, 16, 3 conctfphu ac per hoc quartus eat Aie . . . VI« 23, 2
led dvm utique a tempore, VII, 26, 2 blaiphemiae qua aia . . .
VII, 31, 1 etei nunc praeaentia non. — contnlit A. Ooldbaoher
Lottdinii a. 1883.
p 3. Farisinas bibl. nationalis n. 14860 saec. XJUl, forma
octaaa, fol. 247, fol. 1^ — 68' opas contra Nestoriam continet
binis colnmnis scriptam. einsdem familiae est coins N, non
tamen ei eo descriptns: qnod e lectionibns discrepantibas et
e lacnnis codiciB N qnas infra significani apparet.
N ^ p
praef. 2 epiicopaUtaetu* tm-
peritiae ^iicopali tractua imperio
I, 2, 4 limilitudiin* .... diaaimilitudine
— 3, 3 homini . . . uaiea^t . hominea . . . ualeant
— 6, 1 et correctorum . . . ut correetio eiua
— 6, 4 caro fadum ait . . factwn ait caro
n, 3, 10 om et iUic
Lxxra
N p
m, 2, 1 exdudit exdutit
— 3, 4 fin. om non
— 4^ 3 fin. iuanone .... misaiom
— 8, 1 om aiUem
— 10, 2 om qui
— 12, 4 om. quem eonfiterentur
om chriatu»
— 12, 6 om tantum
im, 1, 1 Om ipsa
— 1, 3 om matre
— 7, 2 om. ne
— 9, 7 om iste aittem tu ee deve notter
V, 1, 1 om in $pem
— 4, 1 chrittu» ckristi (solas recte)
— 4, 4 om te
— 8, 2 om. semper
— 9, 3 nega tu negato (recte)
— 10, 5 om et
— 11, 1 alterioribut . . , ulterioribua
— 12, 3 descendit de eaelo
(TJalgata) de celo detcendit (Fecte)
— 13, 1 om dtminut
— 13, 2 mundo »n mundo (recte)
— 15, 2 om sed omnes affectv. pari
VI, 4, 1 propter per (recte)
— 7, 3 atque ad jit^ (recte)
— 8, 1 inquit qui (recte)
— 9, 1 om et
— 17, 1 om deum
— 22, 1 om deut
VU, 10, 2 om remedia uel menbrorum
4. Cod. bibl. ColoaiengiDm AagDBtinianornm, qao a
Gayckias in recensendis libris coatra Nestoriom asns erat
more eorom temporam Cayokias tantom lectiones selectaa in
Lxxira
caIm editiODit! soa« ndciotauit: k quibus u-pparet codioem, qul
Qtuic deperditus esse oidetur, famtliae Np faisso.
Codicem MaLritcnscin bilil. natioiialiK sign. Q 106, saec XII,
qui tantum qnalluor priare-a libroe et ae hos quidem integTW
coatiuet, nou adliibuL â– ) sine dubio autcm ad familiam oodidi
M pertinet, qao fortasse recentior est.
Praoterea FloreDtiao duos libros manu ^iptoe cxtaro qui
opDB contra Nestorium contiDeut e itaudi&ii catalogo noui.
altcr C3t Laurijntianus XXVI, 13 saec. XV, altcr bibLLeopoldiiuw
Mediceae Fpsulauac 48 saee. XV. px hia Laurenlianus, si qnio-
quam ei initio praefatioais a PsDdinio eiscripto conioere lioet,
pBssimui) est, alter certc rccoatist^imas: qiininobrem neutram
me iuspexistie facitf cicuKabitur. idciii ualvt de Parititno 2143
saoc XIUI cui inscriptum cst: Ciunani Jtethleemitin (sic!)
preabyteri dn incamaHone vArbt (tiie!) txbri nifuem (yic!).
aliorum autem libronim maan scriptorum buius operis ncc aola
anc ut>stigiuiii UKqua.t]i ap|iai'uit.
Libri quihus xm !>umti^ in diias familias diuiduutur, alt«irius
solns est M, alteriuB reliqui. uam ut ab indiciis quac grauioris mo-
meuti simt incipia.mus, non paucas lacunas ct maioroK ct minores,
quae in Njm appaj<«nt, eiplet M, e coutrario codicis M lacunaji
rcliqiii non halient. ptfmmquH aut*ui lalHS ilpfw-tus faHiiliae
Nya i]is:v:t\(inM ortos esse adieclo siglo i|ioioT. indicaljimus. itap
quu in 3f recte adduntur: I, 3, 4 ditittnctam {quam tctt »ibi tUi-
qti« periLergitale caniundmn) b^ioio-.. — III, 3, 2 hoc dicit: non
Houimut iam Chrittum eecmidum camevi (et hic: mn neu£-
miM iara CKruitJtta secundum cartievi, hoc ait}, — 111» 8, 1
{qui ealui Jitint). — III, 10, 8 fiUi gui iiomea (etiam dilecti
et Cjomjilacili aibi filii nomtm) st^^iot. — IIIl, 13, 4 fuia
dominua leaua Christu» tti yloria eat det yuti-is (uetit nolit,
negare nan yoteri», quia dominvi Iztut Christui in gloria
e»t dei jtatria) £|aoi9t. — V, 4, 1 et it^rum (in interior«m)
Siutof. — V, 10, b 81 auttm separat atque ditrumpit, itU
utique toluit (qiu separat at^ue disrtmpit) bitatat. ') — VI, 2, I
') Cf. ^l. patruni Latiiiorain HispauJenieisi p. 'ilia.
') &«d totu» kcus propter ntoliiluii aoatetitiaui spuinun e»iw uideUu.
J
hordiadt (fuerint, et ht, quantv,m ad in'fi«n-ium nostiwm per-
timt, kordiaeii} iiwtsr. — haud raro in faiiiilia Npa umim ao-
cabolam omissum est. I, 2, 6 [eiu$J. II, 2, 6 [et]. U, 5, 3
[contradicticnem]. 111, 9, 1 [ergoj. III, 10, 1 [inqaam]. JQ,
10, 2 [ijucni]. niJ, 1, 1 [suae]. V, 2, 1 [cvidenttrj. cxtant etiam
lod abi JV^sotus Laciuioeus est: quomm plerique supra, obi de
diafrsitat(! codicum N ei. p tractabamuR, imiicati snnt
Excoptis locis quibns famlliaai Npa siue soluni N laeuais
nitialuni ussti (]i>inonstrauimuK, i>aii'luiii familiam prar>cipui-que
N librum prat^stantissimum codf^£ M raro taotum boaitato
superaL sie 1, I, 1 cum M (ydravi) sonl:n»udum hydram: nam
hydra», qaoil Nf eihibcnl, ferri upqiiit. — II, 3, 5 in Np e
Uulgata iutrasnim est j^aruului snim nahts est nohix, jilim
datitJi eit nohij. M rcctc: filiu$ natuit est nobia, jiamulus
dattt» est nobis: cf. §. 3. 5. 6. — II, 6, 5 doviini mluatoriaqiie
nottri inde eat origo, unde conceptu»: et eam deacendente in
uiTginem todus diainitatis ptenitudine natu» sit, fliiLS ho-
miniM eate non potuerat, nisi prim dei Jilhia JTiixset. sic M,
qnem secati sumos, cum jtilcua enim hominis quod Np «ihibent
intfllfgi uon possit. — III. 10. b m Np ffloriae pr« maieatatix
e Dulgata receplum est: cf. §.4. — UU, 13, 3 in ^ li^gitur sc*(ci
enim, in Nv ecitote enim, qu<Hl ubsurduiit mi. CasKiaitus euim
neminem alium niBi Nestorium haereticum adloquitur. uerum
siau duhio cst scito etenim, quod M pranbiit. — V, 2, 1 scri-
befldum est legum Chrintum theodochon imaginem (magi« Np)
appeilandam. — V, 5, 1 iu Np Irauriiiosita sunt uerba dtv*
praeter te, pro praeter tit d«ua: cf. Ull, 9, *J. II, 2 et iJ. —
V, 7, 4 Np male tradunt inti.ii!ihiivm deijilitcm pro inwwiiiiM
dti Jilium. — VI, 7, 2 ea; partv gua itw facia» Aworam, ex
parii qua wt» facia» iniitriam M recte: qua ui» . . . qua nw-
uu N, quam ui$ . . . quam km 'p-
Hi fere sunt loci quibu» oodicein M altari familiae, id est
Njpa ucl Qfli corum, pracfiirfndwm ('.«8« duiimue. octerum totura
opus gecuuduni Niya lyoensuimus, cum ii&bia pGrsuaserinms
baic farailiae ct in prtuiis N passiui fidem maiorftni dcberi.
M enim non solum persaepe ULTba scriptoris pessimo traiecta
exhibet, sed eliam inuuimTiFt iiiterpolationibU!< et lauunis la^
J
LXXVI
bonL quod ul sallem ex«mpliti demoaatretar — nam omaia
p«rseqm loDgum est — omissia eis locis, qnibas ael lacoBM
apparRnt w\ uerba traieota sunt, de iDterpolationibns guibus-
dam insignibus disseremas. 1, 2, 2 Ipguiiilaiu cum Xp: Euno-
miut . . . liee-t nmiUm sibi diuiwtm ette {UMrmrit trinitaUn,
diuerBam tamen a se amt6ndit. oontra in 3f baec extaat:
lic6t similem tibi trinitalem tii diuinitati vMe conc€<lat, ajiia-
lem tamm ncn eaat conttndit. — I, 5, 6 tiotitl detu ntM «>t
corruptione nitetri «( tame» in u«ritat« miiari, «I ito «wei-
yere, u( niJiii ei creteat augmenti. pro et ita ia M legitv
notttt m n ita. — I, 5, 6 i<Fp rectc oihib^nt confiatili quodam-
modo geMTi, M conjlatilia flii^to modo u«l gentre, — II, 5, 1
quamquam Hp reete, quamquam guia M. - 111, 6, 4 rogat No-
stariuiii CEusiaauK quid factum v»nvi, si ei similitef ut Paulo
apostolo domiang subito lumim^ dinino clariis appareret? aum
dubitaret dominnm ot agno«c«rb et deuiu oonfiteri? die mihi,
quaeso, inquit, ti le inopinfintem fulgor illc eircumdaret et
pereulfum atque perterritum eplendor inmenti lumini» eon-
ttemaret iaeeraque in tenebris oculorum atque «rronun tuo*
ruvi, quai tibi inmentut et imffahili» pauor mentit atigeret,
. . . ^id diceretf cum in archetypo pro inmmtut scriptum
ftiisset inmenttu, in fajiiilia M irioptiMsiitia intt^rpoktioiio uoca-
butum anguttia» ante pauor addituin, innffahilit uero in inef-
fahilet mntatam est — H, 7, 2 in JVp rect« ditparatio scrlptom
extat, in M dittepaTatio ditpatio. — 11, 7, 3 pro inaeparabilem M
oxhibet geminam p^itut. — U, 7 , G M: alterum enim (e duobut)
ficri neassse ett, U, 8, 2 caro pro mater. — III, 1 1 pro oerbis
qui hahere me fornan alios ^wrum utar tesiivtoniis non arbi-
trarit M praebet: quia kahere vie fortan pranterea ijuihut
ueut lum testinumia non arbitrarit. — III, 15, 3 Cassiaaus inter
airtut«s apontoli Petri pracdicat innocenliam peritam, e quibas
uerbis in M factum «st innocjfntcm ptricMtm. — UII, 0, 3 inter
wiwiorautf et audi M haec uerba iicscio unde petita hab«t:
Oportuerat itaque quiaquii a. O (fiicl). — V,8,3 e ueatigiia
codiiuiiii mcJiorum (unitati unitaa N% uniti unitat N^a)
r^-stitui uniti diuinitat. M ui iiiterpolfttioue praebet aibi diui-
nitatit unitat.
Lxxvn
Pom nt prolwmus qiianta aucloritas farailiae Npa ptia.m )n
singtiliH scriptoriK nprhts r«sUtU(>ii(lig sit trihuonda, aJiquot Iocok
hic tractahimus, pl»rosqui^ comtnonlario critico rnseruaturi. I, 2, L
in p tTBditum est photiniani, in M futiniani, jii Wupro phi'
toniaci: in quo iiihil aJiud latcre quam yAoftninct et per se
probabilfl est vt insiipitr oou&riiiatiir Kuchmi codic^ CasiueQsi
439 saec. VITII— X, ubi fol. 78'' fotiniaai nominaiitur (lteiff«r-
8ch«i(l nPU Hol. n, p. 369). — II, 6, 1 tum p lecto, (otum N.
tunc M. — rn, 3, 1 0011 est cur ciim M scrihatur Chrisium
teamdum carnsm: cf. 3, 3, 5, 2. — HI, 4, 3 mittione p recte,
%utiiione. NM. — 113, 6, 1 Bimul ?necum N, mtcum timul Mp
et Tlulgata. — m, 6, 3 inaeatimtthili maieittaUvi dci luM
fvlgmitm Np, inextimabilem M, uude inat»iim,ahil6m v iacptd.
— in, ^,1 N Bolus fonnam rariorein aamrianimut seruauit. —
ibid. $ufftntquA p recte, sufjkit^ NM. — IH, 6, 8 chriati
Np, chri$tu» M et UulgaU: cf. V, 4, 1. Conl. 1, 19, 2. — m. 7, 3
dei Cas^iauum le^sse iii loco Pauli ad Kom. 14, 10, aon Chritti,
nt M ctun Uulgata ba.l>ct, cx argumeiitatiDU« eins patet. ciim
enim probaie uellet tribiiuat dei et Chriati idem esse, duos
iooos similes protnlit, quornm in aitt^^io thbuaalls Cbristi, in
altero tribuualiH dei muntio t)t. itaquc eolligit: uide* ergo
tiiiun atque idttm trihunal dei futumm eite quod Chriati
et iofra pergit: quia apottolut in alia nou mamfe»landot
6piatula ante tinbunal Ckritti, in alia ante tvibunat dei
dieil. — ibid ct nn, 13, 4 flectot (»i[kJ«() N r«cte, JUetetur
Mp « Uulgata. — Itl, 13, 1 deum eoram tpie confmua wit
Np, coram dao M. — III, 14, 2 mper terram] c(. Conl. XXII,
13, 3. — m, 16, 3 cotumbnm et (et om. Mp et Uutgata) tw-
niefatom (Mfnrapav, *a\ epxoji«vo») N. — im, 6, 7 in timili-
tudine (= cv h^yvu^jxv) Np: in timilitudinem M e Uulgata. —
im, 1,2 p solus m antu ncccsae strruauit. — mi, 0,6 M
omisit aerui (2ou)«t) «t pout manicui iMldidit per^ent, utmmque
e Dulgata; cf. 11, 1 et uerla Gi-aeca Esaiae 45, 14. — im, 11, 2
uere etiim maipiae eunt haec uincula et innffabilia carilatia
^8010« rwrte; magna Mp inepte. — mi, 12, 3 wm eat autem
humanae opis redimere populum a captiuitate peccati p:
opu» N, opaa M. — V, 9, 3 ntgate p recte: nega tu NMv.
— VI, 1, 3 <(uiin«> ea leruu ipto noti rapiant f: ip$a NM.
— VI, 2, 1 •ieut .. .ne a soius recie: ti .. .ri K'Mp, #ie
. . . nc Jy^. — VI, 2, 2 ex f e milibut Xp: er wimililnu M,
tx tvmiaibu» f. — ibid. taturandot p solas recte.
CAP. VU. DE LOCIS SCRUTURAE-SACRAK IJ
CASSIANO ADLATIS.
Qaod Cnjckio et Ciacoooio Disam rst Cassianam plerosque
looos scripturae quos profert e anlgata editioDo deprompsigge,
id Danc codicnm auctoritato niBi omniiio negare posbqdiqs.
non quidem ignorat Hit^rooymi tr&DMlationem «ajni^ut^ enieuda-
tiorem esse significat. cf. Coal. XXlll, 8, S: ti in tanetit
tui* non confidit, ti vn angtlit tuia Ttpperit pra-
uitattm (lob 15, 15 sec. LXX), siue, ut emettdatior Irani-
latio hahet: tcet tnttr $ancto» eiiia nemo inmutal^Hit,
et caeli non tunt mttndi in contpectu eiui (idffm loeil&
sec. TTuIgalam). um«ndaUor sciltcot oa trant^Iatio uisa cst, qnatt
Hebraic&m exprimebat Qeritatem. cf. lant. XII, 31 : tvp«r quem
requiticet ipiritui meut niii tuper quietum «( hu-
milefn et trementem uerba mea {Esai. G&, 2)? iiu« iteundttm
txomplaria qutu Hthraifam exprim.urU ueritatam: ad quem
autem reipiciam, niti ad pauperculum, et contritum
tpiritu, et trnmentem uerba mea (Jdem loeas sec. Uulgr.)?
Bimiliter N UII, 3, 3 obiecro, domini:, provide alium
quam mtttat, qttod in Hehraforum uoluminibut muUo eui-
dentiut legitur: obierro, domine, mittf. ijuem miiiurut
ei, et N V, 5, 2: quiescite ab homin«, cuiuh ipiritut
tn naribui tiut: quia tn quo reputatut ett ipte (Kaai.
2, 22)? tul, ut turiui atque euidmtiiu tn Hebraeo eit: guia
tzcettui reputatut «tt iptt.^) aiio toco (last VHI, 31)
*) Non exeeinm, >«t ot^rbn m gvo {nnl. jjretio) tPUMuni Hebntinim a-
primnnt: cf Ooscuii Lcxicou* p. ZiS", obi hic loni» ucrtitur t* xpliontur:
eiMMin rn hic tMe^iparandta at¥ i. t. guanti hic aatimitndn» atf
i
Lxxvnn
tterlia nntgafa^ t^dilioui;^ in (*uangv1to Maltli. 5, S3: ^ui ira-
Bcitur fratri sun, reug erit iudicio defendit et uera
ee&« adfirniat, diceos id quod in quibuedam exemplaribus ad-
ditont sit «tne catwo (thii) postea adiectam oaso ab itis qui
amputandam iram pro iuitit catMu mininie â– puiauerunlp
capitulutoquo his ucrbis linit: mtUu» tamen ttt ita tenen, u(
«* nouella exemplaria multa et antiqtia omnia inueniuntur
ea«e perMcripta. item Conl. Vill, 10, 1 etsi locum Oeneseos
3, 1 omDino secundam LXX profert, tamea distiagnit inter
Mapientior (= ^p5vi|>uttpoi;) t't id quod libri Hebraici exprimunt
atxjue ex «is iu Uulgatara traDsiJt caiiidior. — hi sunt loci
quibuB Cassiaiius uiil^utaiii Kditioiium (lihterUn UHrbi.H n>Kp<>xit
hic iUie etiam ad uorbum «am sequitar, s«A multo aaopias et
in uetere et iu iiouo tHHtameiito citaudo aut pauluni &h ea
disc««dit aut uerba Graeca. accuratc reddit. omniDO autem
multJs et diuersiE scripturae sacrae ei«mplaribu8 mm ease
aidetur, quouiam et Tnst. VIII, 21, ({uhiii locum su(irii posuimu8,
coat«iidit nou«lla exemplaria (Latina scilicet) multa et autiqua
omnia oorba «ine cauaa omittere ot lust. I^ 3, 1 po^tquam
loGum apostoli ad Timotheum 1,6,8 habentet autem ali'
menta et operimenta, hit contenti eimuB adiicripsit, atatioi
adtongib: operimenta, inquiene, non ueatimenta, ut in
iptihtiedam Latinia exeinplarilms non projjrie continetur (cf.
Uoeoiwh^ p. 318): cf. Inst. XII, ^, 1 timulacrorum eiue
idolorum geruitus, Cool. VIH, 21, 3 eemett Hiud Seth pro
merito sanctitati» angeli dei aiue «.( diuerea excmplaria con-
tineni ^lii dei uocati eunt, XXm, 17, 7 carhunculu» eiue
caUulus, XXUII, 3, 2 rcliquerit siue oderit, XXI III, 24, 1
uende $iue dimitte, N V, 15, 1. — moJto certius aotem
eioB r«i ar^ameQtum boc est, quod ipee in iisdem locis eibi
noa Doustat, sed gaue multos modo Iiii; modo illis aorbi& mutatis
adfert inter qnae uel maiime insi^e est quod Con]. XXQ,
13, B — 6 e psalmu 36,23 — 24 primom non eonturbahitur
(ita BFO) profert, tum bis cfeinceps non eonlidetur. at, dicet
aliquis, prinio loeo non BFO, svd fiv (non amlidetur) uorum
exliibent. quod t?q(iidoni prorsuB oego. cum enini tt^xtus Oraecaa
habeat ou lunafajtO^aeTaii. = ntm eonlidetur^ <(ui$ pnustabJt
LXXX
anllo tempore et in nnllDni eiemplar lectjoneas nari&ntem
xaTO(Ta)pax^9exm = conturbabitur inrepere potaisBe? hac u-
gnmentatione dactas cnm BFO errare malni qnam cnm inter-
polatis textam aolgatam seqai. simili ratione etiam reliqais
locis omnibos, nbi diaersitas lectionis in scriptnris SacriB oon-
spicitor, solos codices optimos respeii, temerariom esse ratos
rem ita institaere, at loci scriptnrae sibi concordent, praesnidm
eam et dlscrepantia librornm tam late pateat, at illnd niai per
oim et arbitrinm effici non possit, et Gassianam ipsom modo
hanc modo illam nersionem Beqai, modo aerba scriptorae sacrae
ad Boa conformare et adcommodare, interdam etiam onDm aea
conplnria aerba qnae ad rem non pertinent omittere, alias siae
eiplicandi cansa siae nt aerba scriptorae commodins inserantor
qnaedam addere indiciis certissimis conprobetnr. neqne nero
manifesti erroris eiempla desnnt, qaibns enm nonnamqnam
soli memoriae confisnm einsqae infirmitate deceptom scriptarae
locos adtnlisse connincitnr. male antem nel librarii ad editores
talia corrigere temptaaemnt: cf. Gonl. I, 19, 3. YI, 11, 3. TI^
13, 3. 32, 3. XV, 1, 4. XVH, 26, 13. XXim, 34, 7. 36, 6. N II,
6, 1. nt antem enidentins appareat qnae qnalesne dinersitates
iis locis de qnibns loqnimnr interoidant qnosne iisdem sempo'
aerbis commemoret Cassianas, infra eorum conBpectnm addidi.
Loci (iinersis aerbis adlati.
Ex.22,29.
C XXt, 7. 25. C XXI. 32.
offeres non tardabia offerrs
dommo deo tuo . . om.
Deut. 13, 1—3.
c xm, 14. fi.
inter uot. propheta .
•enttamiu diii alimi$
ignoratii ....
iM audia$ .....
tmtptana tempttst te .
C IV, 1, 6 (e Uulgata).
tn jnedio tuiprophetea
$eguamur deo$ alienot
^norof et $erwamu$
ei$
non audiea
ttmptat uo$
Loci iisdan nerbis
â– dlati.
Qen.
1,36
.—
— 31
—
3,6
—
6,3
—
12,1
—
37,4
Len.
7, 19-S»
Dent 6, 4
—
9,4—6
LXXXI
Loci diuersiB uerbis adlaU.
tuu* uester
om ut palam jvat
dilxga» eum diligatia eum an noii
corde tuo et autodiaa corde f.t tn tota ani-
Tnandata Uliut an ma uettra
non
Deut 23. 10—11.
c xn, 2, s. c xxn, 5, 5.
yuerit quis
eat nt
lauetur ahluetur (lauetur
BFO)
Ind. 8,1-2 et 4.
c nn, 6, 4. c xni, 14, s.
secQDdam Unlgat&in senteotiae seriptarae
exceptis paDCis inter se confasae et
mnltnm discrepan-
tes
Ind. 3,9 et 15.
C m, 4, 5. N nil, 12, 2.
qui MUMciUiuit eit et auscitauit eia do-
minu»
et misit eis dominua et $uscitauit eis
lob 1,9-10.
c nn. 6. 2. c xin, w, i.
uniuenamqm . . . et uniuersam
Ps. 6, 7.
c vnn, 29, 1. c XX. c, i. s, 2.
lacrimit in lacrimia
Loci iiBdem nerbts
&dlati.
C XX, 6, 1.
pecratum , .
mi. CkM. I.
Pfl. 31,5.
C XX, 7, 3.
. . delictum
m. Beg. 22, 22
Ps. 4,5
- 6,7
9
- 16,6
- 26,2
e
Lxxxn
liDci diaerBJB uerbis adlati.
Pb. 36,23-24.
C m, 12, 5. C XXn. IS. 5-6.
conlidetnr .... conturhabitur et de-
inde bis conlidetur
Ps. 52, 6.
Inst XI, 12. IiiBt. XI, 19, 1.
deu9 dominui
P9. 78, 21.
C m, 9, 1. C X, 11, 1.
lauidalnint nomen tuum laudabit nomen do-
mini
Ps. 93, 10.
c m, 14. c xm, 9, 4.
docea docet
Ps. 101,7.
Inflt. Xn, 8, S. C XVm.6, 4. XVim 8, 4.
pellicano solitario . pellicano golitudinis
Ps. 101,10.
C Vim, 29. 4. C XX, 8, 6 (e Uulgata).
sicitt taTnquam
manducaui .... mandticabam
poculum potum
Ps. 115. 16.
C XI, 9, 2. C xm, 10, 2. XX, 7, 3.
tu om.
Ps. 116, 148.
In8t.m,3,10.CXni,12,10. C XXI,2C,3.
ad diluculum . . . ad te diluculum
Ps. 130, 2.
Iitst. I, 3. Inst. XII, 6, 2.
si non niei
Loci iisdein nerbis
adlafci.
P8. 33, 10
— 36,12
— 38, 2—3
— 49,3
— 68,11
— 62,9
— 67,29
-69,2
— 72, 28
— 73, 19
— 80,12
14
— 81,6
— 87, U
— 89, 17
— 93, 17—19
— 101, 28
— 117, 13—14
— 118, 106
147
166
— 126, 1
— 132, 2
— 138, 14
— 140,2
— 142,2
— 145, 7-8
LXXXIII
Loci dinersia nerbis adlati.
Pron. 3, 9.
C IXI, 22, 2. C XXI, 2.
deum (cf. Inst X Id) . dominum (tbv xupiov)
ProB. 16, 5.
Inat. Xn, 6, 2. Inst. Xn, 21, 3.
apud dewn .... ante deum
Prou. 16, 25.
C I, 20, 8. C XX, 9, 5.
reftotf esse uiro . . apud homine$ rectae
Froa. 16, 26.
c vn, 6, 2. xn, 6, 2. c xxnn, 26, 13.
«tr komo
Pron. 19, S.
c xn, 8, 3. c xxnu, 25, 5.
uuu $ua» .... uuu eiue
Pron. 24, 11.
c n. is, 10. c xvn, 19, e.
eruere . . . redimere . erue . . . redime
Eocles. 7,29.
c vn, 4, 8. c xm, 12, 2.
deua fedt .... fecit deut
quaesierwnt .... quaeeiuerunt
£:ccle8. 8, 11.
cn,ii,4. cvn, 8, 3.
OIU entm
Sap. 1,4—5.
C Xim, 2. C Xim, I6, 2 (cf. Uulgata).
namque entm
odit effugiet
Bsai. 6, 10.
c xm, 12,4. c xmi, 18.
tncra««a{um . . . esccaecatum
oculis Qculis guis
Loci iisdem uerbis
adlati.
Prou. 4, 23
— 5,22
— 9,1
10
— 14,23
— — 29
— 16,19
— 16,32
— 23,35
— 27,7
— 28, 19
Eccles. 5, 4
- 7,9
_ —21
- 10,4
- — 11
Esai. 1, 16
— 2,22(cf.N
V, 6, 2)
— 9,6—7
6*
Lxxxnn
Loci dinersis nerbis adlati.
Esai. 14, 13.
Inrt. Xn, 8, 1 (e Uulg«ta). C V, 7, 8. Vm, 8, S.
exaltabo ponam
EBsi.45, 14.
N IIII, 9, 6. N nn, 11, 1.
erunt terui: pott te erunt et pott- te
Eaai. 58, 3.
C XXI. 14, 5. C XXtni, 26, 13.
ecce (Uulg.) .... qttia (^ip)
Esai. 64, 6.
G xxin, 4, 3. c xxm, i?, 4.
ncut ...... tamqaam
Esai. 66, 18.
CVII,4,4. Inrt. Vm, 20, 3.
C XVn, 14, 1 (e Uulgatk).
ecce ego uenio ut con- egoaut0mopeTa(opera
gregem opera et co- eorumIn8t.Vin,20,.<t)
gitationes eorum et cogitaOonea eo-
rvm uanio ut con-
gregem
Hiorcm. 1, 18—19.
c XVIII, is, 5. c xxnn, 25, 2.
prindpibua eiu$ . . principibus
ait dominiu ut eruam ut eruam te ait do-
ie miniM
Hierem. 2, 19.
c XXIII, n, z. c xxim, 24, 4.
qaia (itA snrit>endum est) quoniam
Hierem. 5, 3.
cvi, 11, 0. cxm, 7, 2.
super petram . . . om.
Loci iiBdem nerbis
»dlati.
£sai.50, 11
— 58,6
9
13—14
- 64,1
6
— 66,23
Hierem. 6, 21
— 17, 16
LXXXV
Loci diuereifl nerbis adUti.
Hi6rei&. 17, S.
C Xlim, 2, 8. N V, 9, 5.
maledietu$ komo . . maledictua
Hierem. 48, 10.
I&Bt nU, 33. C! XXI. 23, 4 <e Unlgato).
ntgUgenter .... fraudulmter
Threo. 3,27.
c rrai, 6, 4. c xvmi, s, 4.
beatw beatue uir
B»r«ch 8,38.
N mi, 9. 1 (e Unlg»t»). N V, 6, 1.
jpott haec .... poetea
Eseoh.30,25.
C XXI, S3> 7. C XXm, 4, 3.
iuttificationea . . . iuatitiaa
Eieoh. 33, 14-15.
C XVII, 25. 12. C XVn, 25, 16.
W nn auf«m
UftUefa. 1, 6.
C XI, 9, 1. C XI, 13, 4.
timet txjnebit
Uatth.5,23.
iMt Vm, 13. C XVI, 6, 6.
ai ergo offere . . . «t offera
Hatth. 5, 24.
Inst. Vm, 13. C IVI, 6, 6. C XVI, 15.
«tc uenima .... tune umien»
Iwt Vm, 13. C XVI, 6, 6. 15.
offerea offera
Hatth. 5, 28.
lnrt.VI,12. C V, n,4.XU,2,4.
quicumgue uiderit . qui uiderit
Loei iiedem aerbis
adlati.
Baruch 3, 11
Ez. 11, 19—20
Osee 4, 12
- 7.9
— 10,12
Uich. 7, b
Matth. 4, 3
— —6
— 5,3
— ^8
— —22
LXXXVI
Loci dinersis nerbiB adlati.
Hatth. 5, 39.
C Vm,3, 5. XVI, 20. 22, 2. C VHI, 24, 4. XXI, 32, 4.
ai qui$ qui
C Vin, 3. 5. 24, 4. XVI,20. C XXI, 32, 4.
22,2.
et alteram . . .
alteram
Hatth. 7, 6.
C Vn, 29 (Uolgato). C Xini, 17, 2.
nolite dare . . , . ne dederitit
mittatia miaeritia
Hatth. 9, 6.
C Xm, 16, 3 (Unlgata). N Vn, 19, 4.
lectum grabatuvi
Hatth. 10, 8.
C XV. 1, 2. N Vn, 20, 1 (Uulgata).
daemonaa .... daemonea
Hatth. IS, 19.
Inst VI, 2 (Utilg&ta). C XXm, 1, 5.
exeunt procedunt
Hattb. 16, 19.
C XXn, 13, 3 (Dulgata). N ffl, 14, 2.
quodcumque . . . quae
super terram, erit li- in terria, ligata trunt
gaivm
qwdcwnque . . . quaecumque
erit aolutum . . erttnt aoluta
Hatth. 18, 11.
c vnn, 34, 11. N nn, 7, 2 (nuigata)
uenerat .... uenit
Hatth. 19, 21.
C XXIIll, 24, 1. reliqnia locu.
uende (giiie dimitte) uende omnia quae ha-
omaia tua bea
Loci iisdem nerbis
adlati.
Hatth. 5, 37
— —44
— 6, 12
— 7,22-23
— 8,8
— 9,4
— 10,38
— 11, 12
— _ 28*
— — 29
— — 30
— 13, 13
— 16, 16
— — 26
— 18, 19
— 19,28
Lxxxvn
Loci diuersis uerbis adlati.
Hatth. 19, 2».
CXXI,5,2. CXXniI,26, 1.
aut agrum .... aut agro»
Luo. 1, 35,
C V, 5. Nn,2,3et4et7.1S,4— 5.
Vn,26, 1,
>uperu«nt«£ (N n, 2, 7. wniet
6, 4. VII, 26, 1)
«sc te naacetur (N II, naecetur ex te
7,2)
Lno. 4, 23.
C XVI, 23. Inat. VIH, 5.
om. priut
Luc. 9, 62.
Inrt. im, 86, 1. Inst Vn, 15. 3.
ac regpiciena . . . et re$piciena
Lao. 10, 41-42.
C t 8, 2. C XXin, 3, 1.
erga plurima . . . circa multa
Luc. 14, 26.
CIU,4,2. CXXI,9,6. CXXI,32,3. CXXIin,2,2.
ocUt . . oderit oderit . reliquerit
(siae od&-
rit)
om. . . etfraires et JUioe et torore»
etaorores etfratres et uxorem
eteororee et agros
om. om.
loh. L 82
N Vn,17,l. N vn,2i,i.
qwui ticut
loh. 6, 44.
C Xni, 9, 2. C Xm, lO, 3 (Unlgata).
uenit potett uentre
Loci iisdem nerbis
adlati.
Matth. 21, 22
— 25,34
— —36
— 26,24
— —39
Luc. 2, 11
— 3,6
— 4,9
— 10,20
— 11,15
— 12,35
— 16,19
— 17,21
— 23,34
43
loh. 1, 3
11
14
17
29
— 3,13
— 4,50
— 5,6
30
— 6,38
63
u &J», tf, 0.
uM «um ego . . . ubt ego fwn
lob. 13, 2.
C 1, 19. 3. C Vn, 14.
ludae om.
loh. 13, 34.
C XV, 7, 8. C XVI, 14, 3.
iU 9t uo$ diligatU . et uo$ diligitB
loh. 18, 86.
C IV, 7, 3. C IVI, «, 6.
fuia quod
loh. 14, 10.
Int Xn, 8, & lut Xn, 17, 1.
»ed pater maua . . paivr auUm
A<itS,6.
C Sm, 1«, 5. N Vn, 19, 1.
Natarmi .... om.
Aot 4, 32.
Inat II, 6, 1. C XII, 2, 5. C XVI. 6, 4.
IVIII,5,1.
pottidebat .... poandebant
Lxxxvini
Loci dinersis aerbis adlati.
Bom. 7, 22—83.
C XXn, 14. G yTTTT , 15, 2.
oxn. enim (- G XXm, 1, i)
^mta« Mt (= G XXm, guod tMt (= G XXm.
1. 1) 18. 4)
Rom. 7, 25-
£7 xxn, 13, 7. u. xxm. g xxm, lo, 2.
15, 1. 17, 7.
.^^€T lautn Chrittum ftr dominvmnoatrvm
dotmntm noftrwn letum Chriatam
BQm.8,2.
C TTTn , 13, 8. C XXm, 15, 7.
Xsfrerauit nw . . . It&erautt to
Bom. 8, 9.
c im, 10, 2. N m. 7, e.
wion eatit tn conw tn eamo non etti$
Bom. 0, 3.
c xxm, 5, 7. xxm, le, a n m, 1, 1.
ip»* *go tmaiihema tut tmathema M$e ipto ego
Bom. 9, 4.
c xxm 5, 7. N m, 1, 1.
eerffnaii cognaiti f»et
IGor. 1,23-24.
N m, 8, 1. N VI. 12. 1.
qt^-i tahti fiwttt . . tioeatu
atgne Oraeeit . . . et Oraeeit
I Cor. 1, 80.
Inrt. V, 4, 2. N VU, 18, 2.
eoB dieo tapientia . . om.
iuititia tanetitat . . iuatitiaetianetificatio
1 Gor. 2, 8.
N m, 10, 4. N VII, 7, 2 (Uiilgato).
agne?uit cognouit
Loci iiBdem aerbii
adlatl
Bom.7,34
- 8.3
26
38
- 9,6
16
— 10.2
- 11,33
— 13, 14
I Cor. 2, 6
9
xc
Loci diuersia uerbis adlati.
I Cor. 3, 22.
C XI, 7, 4. C TCTTTn, 26, 4 (Uulgata).
omnia uettra . . . omnia enim uestra
I Cor. 4, 7.
Inst. Xn, 10. C m. 16, 4.
quid enim habea . . quid habes
1 Cor. 8, 6.
N Hn, 6, 1. N VI, 21. 22, 4, VU, 7, 2.
dotninKa noater . . dominus
I Cor. 10, IS.
C UI, 17. C Xin, 14, 7.
permittet .... permittat
super (cf. C IIU, 6, 8) supra
l Cor. 12, 31.
C XI, 12, 7. C XV, 2, 2.
uobis uiam .... uiom uo6i»
I Cor. 13, 3.
C I, «, 2. XI, 12, 7. C IH, 7, 7- 9.
Mi ct&o« j>auperuiti (wii' oninet facultates vteas
nes facultates mea$ tn cibos pauperuvi
C m, 7, 10.
autem no» habuero . uero non hahuero
ICor. 13,8.
C 1,11,1. CXI, 12,8. 13,7. CXI,6, 1.9, 1.
exeidit. . . excidet . . extdit
I Cor. 15, 50.
C Iffl, 10, 2. C XX, 8, 10.
non possidebunt . . possidere non possunt
n Cor. 5, 16.
C X, 6, 2. N m, 3-6.
secundumcamemChn- partim : secundum car-
stum nevi Christum, par-
tim: Christvm se-
cundum eamem
Loci iisdem oerbis
adlati.
I Cor. 3, 16
— 9,24
26—27
— 10,9
33
— 12,8—9
11
_ 13,4—7
— 16, 10
28
n Cor. 4, 18
XCI
Loci diuersis uerbis adlati.
n Cor. 5, ly.
N m, 1,4. N im,ll,3.
deu* emm .... quoniam deus
n Gor. 8, 9.
Inat Xn, 8, 2. N TI, 16, 2.
cutn diuea easet, pau- egenut feutu» est, cum
per effectut esi eaeei diue»
n Cor. 10,4— 5.
c vir, 5, 4. N yn, 1, 2.
purganies .... destruentet
in oboedientiam . , tn oboedienHa
n Cor. 12, 9.
CTII,5,9. CTI,3,6.IXHn, C Vnn, 34, 10.
25, 1. Xm, 6, 5.
uirtue enim . yuta uirtut . nam uirtua
U Cor. 12, 10.
C VI, 3, 6, C XXmi, 23, 2.
plaeeo conplaceo
GaL 4, 26.
C Xmi,8,8. CXim,8,4.XXIIII,24,6.
mater nottra . . . mater omnium no-
ttrum
GsL 5, 2.
C XVn, 20, 4. C XXIII, 16, 3.
ecce ego Paulus dtco ego ipte Paulut dico
uobia quia ti uobit ti
GaL 5, 17.
C nil, 10, S. rell. locis.
et tpiritut .... epiritut uero
Eph. 4, 26.
Inst. Vm, 9. C n» 4, 1. C XVI, 6, 7. 17, 1.
trocundtam ueatram iracuridiam Utam
Loci iiHdem aerbis
adlati.
n Cor. 6, 7—8
— —14
- —16
— 7,10
— 11,27
— 12,8
— 13,3
Gal. 1, 1
-2,20
- 4,4
- 6,2
Kph. 2, 3
— 3,16-17
— 4,10
13
19
31
XCII
Loci diaeraJB uflrbu Rdlati.
Epk 5, 8.
C V, 19, J.
et auaritia . .
CIU,3,2.
atU auariaa
£ph. 5, 31.
H V, 11, a N V, 18, 2.
ttdiwigetwradvucoTem. adhiaerAit uxori jutu
«uam
PhiL2,6-a
Iiut XII,8,t. Iii8t.XII,38.NIIII,6,7.
eiMt t» forma dei . m forma dei ea$«t
M(~XII,28.NVI.1&,3) aetnet ipnim (= N TI,
16, 2. C XVUn, 6, 6)
PhiL 8, 13-14.
Inst V, 17, 2. G 1. 6, 2 («f: XX, 8. 11).
obliuiecms poeteriora quae poeteriora $%uU
obliuiacens
tn priora . . . . in ante (= C VI, 14, 1)
dei domini
PhiL 8, 20.
C m, 6, 4. 7, 2. C XII, 2, 1.
noeter auUm muntct- noetra autmt conuer-
patu» (cf. InBt VI, 6) aatio
C VIII,7,4.
futa
NV,4,4.
inhahitat . .
CoL 1, X6.
N VI,21.
. quoniam
CoL 8, 9.
N V, 4, 6. 14, 8. Vn, 7, 2.
. . haintat
Loci iisdem oerbis
adUti.
Eph. 6, 5
32
— 6, 12
16—17
PhU. 1, 23
- 2,4
13
(aerba apostoli N TII, 7, 2 secimdam Ualgatain,
reUqals locis aliter coUocata soat)
xcin
Loei diaersis nerbiB adlati.
Col S, 5 f in.
Inat. Vn, 7, 5. C XII, 2, 1. Inrt. XH, 27, 1.
avaritia (-ata), quae JUargyria, quae eat
ut timulacroTum aimiulaeTorumsiaaido-
teruituB lorum feruthw
n Thesi. 8, 7—8.
Inst X, 8 (Unlgata). C XXim, 11, 5.
tn^tefi otioai
manducauimus ah ali- ab aliqtu) mandufavi-
guo fRU« (= Iniit. I, 5)
n Thess. 3, 10.
ittst. i, 5. X, 12 1 11. 12. G min, 12, a
si quia non uult ope- qui non operatvr
rari
n Thess. 3, II.
Inst X, 13 1 (DulgRta). Inst X, 13.
audiuimus enim inter audimtu quosdam in-
uoi yuoidam t^r w>«
I Tiin. 1, 9.
C Vni, 24, 2. C XXI, 29. 3 (Unlipihi).
xfltiwtu autem. . . sed imuBtis
1 Tim.3,lfi.
N V, 12, 1. VU, 18, 2 N VII, 17, 1. 18. 1.
(Unlgata).
manifeitatum e»t. . apparuit
I Tim. C 8.
Inst I, 2, 1. Inst Vn, 11. 2(t.
eUimenta et operimenta uictvm et uestimentum
1 Tim. 6, 10.
Iiirt. VII, fi. XII, 27, 1. Inat VH, II (Uulgata).
Jilnrgyria .... nipidit^a
Iioci iiBdem nerbis
adlati.
Col. 3, 5
I Thess. 4, 11
— 5,17
TT Thess. 3, 6
— —9
I Tiin. 2, 4
— -8
- 4.8
IITim. 4,7-8
xcmi
Loci diiiersis aerbis adiati.
I Tim. fi, 18.
C III, 9, 3 (Uulgata). C VI, 3, 2.
communicare . . . communirent indigen-
Hbug
Hebr. 4, 12.
c n, 4, 8. c vn, 5. 7.
diux3ionem .... diuisiones {= C vn,
13,3)
ac medullarum (= C et medullarum {= C
Vn, 13, 3) XII, 8, 1)
c n, 4, 3. vn, 5, 7. c vn, 13, s.
xn.ai.
penetrabilior omni . aeutioT auper omnem
gladio ancipiti . . glcidium andpitem
Hebr. 4, 15.
c V, 6. c xxn, 9, 2.
gimilitudinem nostram aimilitudinem
Hebr. 11, 87-Sa
loBt I, 7. C XVm, 6, 2. XXI, 4, 2.
ei pellibua . . . . et in pellibus
egentes anguBtiati ad- anguAtiati adfiicti
fiicti egentes
I Pat. 2, 22.
C XI, 13, 8 (Uulgata). C XXH, 12, 2.
nec neque
n Pet 2, 19.
Inat. V, 13. C VII, 25, 1.
uincitur av^eratur
I loh. 1, 8.
C XI, 9, 5. C XX, 12, 3. XXni, 19, 4
(DuIgBta).
decipimus .... seducimus
Loci iisdem nei
adlati.
Tit. 2, 11
13
Hebr. 7, 3
19
— 12, 6—'
9
— 13,8
lac. 1, 12
17
I Pet 4, 8
I loh. 1, 10
f
Loci dinerBis uerbin adlati.
I loh. 2, 23.
N m, 7, 5. N VI, 17, 1.
^ '^r^mii quinegatfiliuvi, qui non hahet filium,
nec patrem habet: nec patrem habet;
quiamfiteturjilium, qui autem hahetfi-
et patrem habet lium, et patrem ha-
bet
I lol). 4, 18.
C XI. 7, 5. 12. 3. C XI. 13, 3.
*^t â– tioniam quia
I loh. 5, 16.
C II, 9, 5. C XX, 8. 4.
"^ft ^etet petit
"lig' \eccantihu8 .... peccanti
Apoc. 3, 16.
c nn, 12. 2. c nn, 19, 2.
—JJ^Tigidus e$$e$ aut ca- calidv^ eese^ aut fri-
lidu$ gidus
XCV
Loci iisdem iierbis
adlati.
Apoe. 3, 17
<3AP. Vffl. DE INSTITUTIONUM ATQUE CONLATIO-
MM EPITOMA EIUSQUE TRAN8LATI0NE GRAECA.
Ea Cassiaai opera, qnae ad aitam solitariam spectaut, dia mal-
tnmqae in Gallia ab homiulbas eiusdem professioais eipectata si-
mal atque in lacem prodierunt summo cum fauore a monachis
soscepta esse ia primis Cassiodorins et Beaedictus testaator.
ille eaini et in praefatione operts de institutione diuinamm
scripttirarum Cassianam eloquentissimum praedicat et cap. 29,
qaamquam doctnuam eius de libero arbitrio cum Frospero
culpat, tamen Bcripta lectione digniesima esse his uerbis signi-
ficat: Caseianum preabyterum, qui con9crip$it de in$titutione
fidelium monackorum, tedulo legite et libenter audite: (^t
XC\'I
inter ip$a initin itancH propoaiti «rfo principalia uitia dtctf
eate fugienda. hir. noxioa mntut animomm ita eompetaUer
inginuat, ut excestus kuos hominem paene uidere faeiat et
uitare compellat, quoe antea c^mfueione ealiffinia ignorahaL
<jui tamen de libero arhitrio a heato Proapero iure cuipatiut
ett: imde monemut ut in rehua talihut excedentem $ub cau-
tela legere debeatit: cf. exposit. psalm. LXViilL BeQedictos
aero ia Begola saa c. 42 praecipit: monachi omni temfore, eiiu
ieiunii siue prandii faerit, mox ut turreaBerint a eena tedeamt
omnet in unum et legat unus collationei uel uitaa peUrmn:
cf. c. 73. 3ed cum haec Gas&iani scripta partim propter Pelagia-
nismi errores offeDsioni essent partim propter amplitodinem minos
apta ad l^undam atqae percipiendam uidereatar, mox eititerant
qoi ael retractandis eis ael in angnstnm c^^endis monachorum
nsni melins se poase consulere arbitrarentor. recensait ea Uictor
Mattaritanas episcopus Afer, de qao Cassiodorius dia. lect. c 89
liaec refert: cuius (Gassiaoi) dicta Uictor Mattaritanua^) epi-
scopus Afer ita domxno iuuantepurgauit et quae minus erant ad-
didit, ut ei rerum istarampalma merito conferatur: quem inter
alioa de Africae partibus dto nobis credimus ette dingendum.
sed hnias recognitionis exemplar nallam mansit: nam iDterpoU-
tiones, qnae maximam partem in Gonlationam codicibas et qaidem
receatioribas occiumut, ad Uictorem refereadas esse haad credide-
rim. contra epitome Institatioaam oetastissima ab Eucherio Cas-
siani amico facta^) hodie extat (Migne, Fatrolog. tom. L p. 867 sqq.).
aliam epitomea Gonlationnm trium ille in manibos haboit qni
trauslationem eins Graecam coufecit: quae cum iam Photio patri-
archae Constantiuopolitano uota faerit, hauc quoque ante deci-
mam saecalnm extitisse patet. translatio autem Graeca qaa
') Gusiodorii editio PariBui& a. 1588 qna ator JtfarlyntamM eihilwt in
textn, iit margine MatUmtanut, quod uerum esae puto. nam in Notitia
proiiindiunim 9t ciuitatum Africae (prou. Byvtc. 50) commemontar Adcl-
fius Hnttaritanus, qui fortasse idem est atque is qui pron. Bjnc. 25
Adelfius Uactaritanus nominatur.
*) Gennadii Catalog. (ed. Herdiag:) o^. LXIV: Eudteriua . . . et naneK
Cattiani quaedam opuseula lato tetua Kmume angtutto uerbi remluema
trantitt m WttHui coigit uolumeti.
xcvn
ratione iDsUtuta faorit quasque j^axtes opf-rum CasBiani con-
plex» sit, cuiii L'i ipRiUH Pliotii uerbis tum &i eig quae uel
C^aeeooiQs rottulit ubI nobis iuuostigaie coutigit appareliit.
Pholii Biblifttlioca cod. 197 (ed. Imra. Bekker p. ICO— 161):
TS^ Ton^iia, ::spi^9av /^di ^', oiv 6 [Jifv Ksisto^i £xio^i»ci)i iirji-
YpaiiTO, «VTM Keiton;n,iiPw Tr,* i«v •f<ff«}''I*^'«^* bTttjsiv. Tti^royc 8'
«iro; xcu xavova*; d::rfY£3^'-si) »»*' sl; «&iou :b tv Ariwnj» «ni
cucnJiJiaTfl [LcvaSwcv xoivi^ia Se auri £ ex t^; CTUtiorriTo; ovojjulCsi
>.3YC^ Mii i SsuTspo; 5e tij» «irti npsoicEfUvi;|i:£v«i; tffii, irepi twt
ixTil) 8i Ao-jiffjjniv Tr,v ewYpJi^V ?^fs^> ''? YaarpiiAapY^^i Kopvtto*,
ftXap-fjputv, ipyiiv, >.ijin5v VLoi dxT,Si2v MvoSo^iav ts nai uiwpTj^avJav
e^artei. "/pi^flipu 8e, et itcp ti a>.Xc, t4 AJfia Toiha to'; alpoutJicvsi;
Tbv xnT,Tiiuv ava^jysoOat dfuva. lui! Ei:i ToaojTSv t^ Suvaibv outoT^
xai Ot'xn «p(is~iv, Ciffxs xai (Jicy^i vijv, cr ti xardi tou; T^xout tou-
vwi xai T4 SioTOYiJUita ^omxov a!)OVf,\ta iwXiTeii9iT3, dv&t't tc ^
zXiiDu; ui Tuv jt).X(iiv TrpsXaiJ.nEi lui tuv dipeTiiJv iporai EpfaTn^-
pt«'j, &; Si Tcbrou^ 3is-fp«<taT0, e»i [uxpot; tioi XeKt^sivoi; luv dpiTuv
saXluit i] xal vousrfitd mptSvnat. !to xptu> ^°i* H^^S^v tAv cv «irret^
Kopa^eSs^evuv i;apopiv SstfTtcmx^^ fcip Tdura vo(boQM{a( xai ^^
cuerYrtXtxJ); iieXtTtCz; mtv avtrrtu^iq tc xai e^anXuoi^, {sn Ji aux^
otxtia Tot; Siavoiq|A29i xai ta ^IMctai to te oofi^ dicoariX^ovTa, xol
T« ^(4i>> Tdi; ^''X''? *"' avenog(Ow; e-i^aaaouefffci ti]v x^pii xXvj-
f)uea^(\a, aiia xii ts eu(ji.ic((6Eiv wti {Xxsiv aJtii wpo; to «ouJa-
t^^viv. xai o^ ckvra ffe^iii; te xat 3e§iw; xcxpaT« xal SiatACiA^-
futoi, CioTE xal Tpcn:XsYfa; i SsuTepo^ XoYo; (ncd^^XXaftevo^, xai
mXw t's ivcrftiyfbv f^djv xai flsXxT^pisv, iri.eov :c«p£^eTai to ys^poOv
w x«l «aT«Xiptt!XOV xjt iwatbv eittotpefetv icpfe; ttetivoisiv,
K«t tphev S" wi ToCiToiq XffYiJtsv BuvavEYvuo*»!, i H^i teXtutijv
KioTopo; teii eitioxcjtcu tiji &{9it^a\i.iw ttjv eiri^jLtXeiav TJj^ pw^,
&' ^v xai d xavove- acTaXv;oav, TtpocTcefrJivT[Tai. lazi jiev juiYYtvi^
Tot; cpotipi;FUvoL;, Siiamu ik *;( zi c?n Sidxptffi;, xai ori jjiell^btv o&nf
TMv dXXwv dperuv, xal EOev tfxTCTac, 1101 uii; ti ta^ov r^; ivtitH^v
eoTt Supei;. xjzi Tiipi e^oYYeXto^ •(pxfniali ictJTtotv, ii>; 811 TauTii;v
xpaneiv, xaTomtudl^ci, xai tJi; & trxoitbc xai ti tb t^Xoi; tiav ev
toii; dTXTjTtxoT; aYwotv e^BTo^oiiLevtdv. Touia MuM^a Ttvd 6au(Aaonv tat;
'• «pcrai; €10x^11 ct^aoxona xat ;tpdY|M0tv outoi^, [Aixpou xetjjUvot; u<ic'
[ xru. ohm. 1. f
I
«
xat ri| S(xsfa )r;ufj<vcv itSamcsVist Kaptsrittt, lit; t& ^^ (i^ ^^*P"
BV3)^yciT02i TT)v iiivsixv {ntG xwv 2ai[xov(uv oSuvotDv (tvsit, -^ Sc ev>b>~-
OeMoi xal ivrptii^caQai McTotnineEv tpb^ fi foEuui euxin, ii>J>>-*
i^liinpov xai w 3(ii)fttTo6xt Tr,t 8j^^T,ffiv mi to cspai<xu6at airt^-* "
xai bi{ oii i^wfAEtvta !ta Tf,; <j'ux^t ^^ iamivta leu; jiv^wxivou; c175
^crfvi(wi;, iiX ini Ttvwv TnfiijpttDv f^uElsv ftijpa -ccurois ' I^^^if T^^
iTiiai TFji c^y'*? tptiSc? w 8i4 'Wj'.*/; lui! twv iVXuv iTovnm j^up^n*.
xai lii; Stdfsps fuAa Sii(|xov(wv, luti ta (liv d/tuv vYpia xai itccxii»-
TixSt XEav, i V ijnm^ xal aX3.a tliTpdseXaL olc xai £ tpko<i trj\xshi~
powTat Xd^oc, e7[a-;~r«>,Vo|&!Vov SiccXa^civ vA S*p^<fru 2v xatpui xa.'
Tctft ToCi 'tipwTf.tiiiou, 5mp ^v ,cu fsEp (ot',v ^^n i, itc&i; 'xp^ at)U
Ksl aipKx' iwl IJfj^, Aiirn»; 8' fy hcii.ii ^ towt'. w tpttsv Xcrpo*
Tres igitur Ubios PhoUus legerat: 1) epitomen last II. I— IUI,
3) epitomitD Luai. IL V — XLI. 3) epitomeu Conlationani 1 (de
nionachi (kb'ttiiatioiie nel fin<>), II (de discriitione), VTI (de
animae mot)ilitat« et Bpiritalibae neqaitiis). atque Photii uerbis
optimti coiigrunut ita qua« dt^ tran»latiODiB GTaecac ueniptaribtu
msB. Uaticanis Ciacconioe in praefatioac editionie suae refert:
extani quidem, inquit, in Uaticana Inbliotheta Collatione*
aliquot et octo postremi libri luatitatiimwm tn Qraecam Uh-
gttam conuerii, aed ab kcmine yarum Laiint dotto et in
lacria iitt^rii wsgligenter ttertato. nam, ut unum c multii
toeum proferam, <juod Collat. 2 cap. 6 eet scriptum de Hertm*
quem quinquaginta anDis in hac heremo commoratum et ilU
^i per inairiain in achcriimo leginet et nomen eite loei
proprium exiiftimaiiet, fic uerHt: toiiTov fip [u)jlv^;u6<i kvti^-
XAvra En} jv a;(cpi^;jiy SiaTpIiJ^avTa elc. et pmilo poat pro cunctOR
tn hac herenio constitiitos icavTas toi;^ tv a-/e^,njw KaiEpai; trani-
fert. i^atimiynia uero tacrae scriptura^ uerbia multo diueriia
ab iii, yttaa in Bibliii OTatcia leguntur, profert. ted e( ea
quae dixi in coinpendiiim potiu» redacta quam inlegre
eonuerea lunf. — haec CiacconiuG. nequo tamen translationis
GraMiat! Hxomplaria maun scripta in Kola bibl. Uaticana sed
etiam in aliis bibliothecis maioribus t^itant aeluti Parisiis
ooaplura et CeuetiiR cod. saoc. XII di> octo capitalibus uitils, uec
xcvmi
noD io Catalogo lihromm mHN. Gntecorom bibl. imperialis
UindolioDeDsis a Ncsselio coufecto aliquot buinsiDodi libri da-
scribnntar: 'Theol. 1(H ohart. fol, m^—SS?": Kpitonie de octo
eapitalibos uitiis et IIII Iiistitiitis. — 178 chut. fol. 24*-~4&':
Bpitome septcm prioram (^ollatlonum: ab ipso AUtKfiitico ood-
t«xtQ Latino ualde discrepat. — 121 membr. pemetnatiis fol. 206*
—219*: Epitome quatuor librorum <lo institatis monachonim.
fol. 219* — iJ47': Kpilonic flcptPin prionira Collatioiium.' — er
his libm uniim uptustiasimnm n. 121 saec. XIII eo consilio
excasd stqua px<!Prp»i, ut tajidflra aliquando corti qniRquam
de re oonilum satis illu.slrata referri posifBt. apparuit antem
eam Ubri partem, quae ad lustitutiones pertinet (fol. 206»—
219^), tran^lationem esRe epitomeN ab Emrherifl factae: ea
nero, qiiae Photius de tertio libello, qui Coul. I. 11, VU in
conpendium re(Iacta.s contineltat, diserti^ uerbiti narrauit, ita
ooofirmata et conprobata ^nt, ut iam dubitari uequeat io codice
Cindoboaensi de trilius lihidlis quos FhatiuN Irgerat duoH, primum
et t«rtium, extHre. tertiam uero epitomen, id est Conl. I, II, VII,
ab fiQcbtirio confectam esso nec[ue Qennadii uerbis 'quaedam
opiucula' potfis-tconfirmari neque ideo negari, quod eiut% exemptar
maosit nuUnm: qnamquam ipse aeri similius puto iuterpretnm
Graecam opitomen unam ab codem factam aactore ot tribus
libellis distinctam in suam liuguam comiertiase, quam duo
opnscula diuersa anctoruiu diuersorum. sed iam ea ipsa quae
oodice excerpfli cum uerhiit epitome» InatituUouum et iptiaruEii
Coulationum I, U, Vll couparontur.
Cad. UituL Gtsm. H. E. i. (aobM EudiGrii epitain«) op«nim CiuNAcii
TbMl. 121) Ruc. Xlll. liber i^riiuitii (Mignu, tom. L),
foI.20(J'(rubr.)ToO&3f(WM-
â– K^ Kirrapa IxunoTcot "tpt 8ia-
tuxuraew; i>zi haisvijv tiuv Mni
lijv Atfvincv xai av«ToXr;v xoivo-
sequitur in hac pagina pio- cf. p. ^07-868
oemiam breuiH8iiiium
i
Cod. Uind.
fol. 206^ ii-iixa '.tUtta^ b ^\-
|ii« (Inst. n, 7, l), 00 xapaxfnj-
t4; ixtaiai (11, 7 fin.) iroitXTi-
psuoTv . . . Eu( 5v i xotCn ouTOt;
■rijv «uxijv xXfvi) icpuTs; ^J iv«-
fol. 207 (IttSt. n, 10) Sre oure
ict6a)ut «po«£[mTai o&te ^^ Bn}-
XEt, oux iibi7|S{a, crj waxarfy^ x'^'
ciMC, ou 9TCvar|iiol . . . ixvax<|j»tovTai
ouSi tu sXi^QEt tuv ot{x<>>v iXXi
Ti) TiJ; Siovofa; voi^oEt Eu^aivEofiat
. . . (iiftXt{jui>Tcpsv yip ^otxn to
Sixa 9t(xou; {Asri ouveocb»; <!iAXetv
j) SXov Tbv ({>aX^ {xeta ou-fX'^"^
Siovofa;
(Inst. n, 16) Toii i8tou xeXXisu
xpoeXOeTv
fol. 208 = Inst. mi, 1-6
fol. 209 — Inst. nn, 7—12
fatelvo ftr"'^w*" oYaOiv ij xo-
xbv eTv«[ 8icep ttj layreu Stoxpi-
TEi 3oxt|uiaa; b Kornjp cbcoStf^et
fol. 210' ouSsi; aiiTtiv (Inst.
Mn, 13) (JXXo Ti x^TijTat «Xi;v
xoXs^(ou xai '^titipopfou xat oavSa-
Xiwv xai HTjXtirt^; xat i{ni6ou
fol.210* ouvijY(*evii»v Tuv aSeX-
iwv (Inst. ini, 16) ev t^ oova-
5et fiiijttc JawTov iict xJ;v xf,y xat
e5o|*oXoYOU(iEvo; ouYX^^pii^" alTeT
tou to(ou afaX[jiaTo;
EndMrii «pitoma liber primiu.
p. 868 D - 869A postqiiam
absolntQB est psalmas, Don sta-
tim ad genoflexionem aeniQnt
p. 869A snpplicationes per-
solnont . . . donec is qni ora-
tioDem reoitat prior genofleient
ant prior snrrexerit
p. 869 A qiio (tempore) neqne
spntnm emittitnr Deque tassis
aaditor: non illlc pigritiae sig-
nam, noD donoitatio, noD osci-
tatio, noD gemitns . . . andiimtar
p. 869 B neqne nersanm mol-
titadine sed mentis considerar
tione oblectentar . . . rati ntilins
esse decem nersns cam atten-
tione psallere qnam totam psal-
terium cnm confosioDe mentiB
p. 869 G cella egredi
= p. 869D — 870C
= p. 870C— 871B
p. 870 D sciat id bonnm, id
malam esse, qaod indicio sno
pater facto rei examine tale
esse declarauerit
p. 871 B neminero scilicet
illorum aliud quidpiam possi-
dere qaam colobinm, hemipho-
rium, sandalinm, meloten et
stoream
p. 871 D fratribas in synaxi
congregatis sese in terram pro-
icit atque confessus peccatj
aeniam postalat
CI
Cod. Uind.
fol. 211» Kopa 84 TOi^ Aifu-
nfotf (Inst. nn, 17) xal {juiXtna
Tot; Ta^evyi}au^aic , . . tb n7.ii(b;
tuv iiti<^t . . , u; l/.TjH ToX-
|u» 7p6$cit Twa xopcxte; tou ipxi]-
You Ti)« TpooceC>i;
fol, 211 * evtw xaipu t^? wva-
£c4d; (Inst. IIII, 18) tpitr,; xa-
{xTi]; xai evirr;; £>pa( , . . euxT^piov
. . . iXkii Tuv dtieX^v tt,v aTteXwtv
cxSexetat , . . Kat e;ep/0|jUvt>iv niv-
wv ^XXbiv ncl- tTJ; Y^c tJtetti-
voun . . . nap^ tojtoi; xat i^iQiidiai
(Inst, im, 19) o: aSE).foi ex 8ia-
icy^i^ xotoijotv . . . Tfj avaaTaa{)jt(i)
i^ipa [uta Toit; EuStvou; Qt^^vou;
fol. 212» :^ Tou (JLOYeiptoo ^pov-
■n« (Inst. nn, 22)
fol. ^l^"" fifovi Tt? ictttep[Aou~
$to! (Inst. Iin, 27)
fol, 213« (lust, mi, 28-2D)
iita oxup(8a; . . , eTnOsi; toti;
A|xot( xi^ mipiSa;
fol,213''(InBt.rai,30) eOi«a-
)jtcfta«L^^^[Itvou9ptov(sic!) . . . Ef-
â– jT>C T^( tlavEfiii ici>,ew;, , ,ait^>,6sv
ei; T3 xo-.viptov xwv Ta^Evviiatuv
fol, 214» ^(iIm^ eavtbv ^pb twv
t;c8uv auTsu . . . it^ i^ipio^
fol. 214" (lust. IIII,' 31) ^K-
Oiv Ei; ta p^epir; IlaXataTCni^ . . .
c>>p|iT;oey ei; tb [jtovzoTV,p(ov t: xXt,-
IT13V ToO «n;Xatcu
fol. 215 (lust. mi, 32—34)
eTctxiTapoTo; sa; 6 noifiiv tc ep-
f ov toO Oeou a{jte>.tki;
Eucheiii epitomea liber primiis.
p. 872 B apud Aegyptios
autem, maxime nero apnd Ta-
bennesiotas . . . ingens illamal-
titndo fratrum . . . adeo nt ne
exscreare quidem ansit quis-
qnam eicepto mensae praefecto
p.872C terapore conuentus ter-
tiae, sextae et nonae borae . . . ora-
torium . . . sed dimissionem fra-
trum . . . exspectat. egredientibas
antem omuibns hnmi prostratns
poeniteDtiam agens (submissa
tn terram, paenitentia Cassia-
nns) . . . porro fratres per hebdo-
madas sibi succedunt . , . domini-
ca die post matutinos hymnos
p. 873 A calinae cora
p. 873 B erat quidani pater
Mutfaius (al. Fatormnthius)
p. 873 D decem sportas . . .
sportasque imponons faumehs
p. 874 A uidimns abbatem
Pinophan . , , prope urbem Pa-
nupho . . , Tabennesiotarum coe-
uobium petiit
p, 874C prostratus ante pedos
ciug . , . qui apud sc uouitius
p. 874 D iu Palaestinam cum
aducnisset, mouasterium petiit
situm prope speluncam
p. 875 A maledictus qui fa-
cit opus domiui negligcnter
{vpera GassianuB)
cn
Cod. Uind. Eucherii epitomes liber primns.
fol. 219" (Inst. im, 43) al p.878Ccreseantfriictttmqae
dpiiai xopicov icoioijot %a\ ou^avouoi ferunt airtntes (uirtute» fnUi-
cant atque auccretcunt Cas-
sianas)
Cod. Dind.
fol. 219'' (rubr.) ToG aoroQ
^cpsi; AeivTtov xepi tuv xcrti tV
Zxipn (cxij) xarepoiv
(Cassiani praef. §. 1—2) To
Xp^o^ oKep em^YYeiXotjjwjv â„¢ [la-
xapUDtoTu zcnLS Kiarapi xep; tS);
8n]Yfloeu? «3 le ptou tuv i-ffuv
xarepbtv xai w,; tsatwv Siifiwxa-
Xia? (jLEpixiS? aTToSeSuxt^ ev loT;
Kap' e|iou irpbq conbv saXac yP''~
^etatv, drftiiaTe AedvTie, xepf ts
Stanmitseu; xotvo^tuv xat nept luv
ixTJA t^; xoxCa; AOYt^l^^v vijv npoe-
Oe[jt.7)v sncoitXTjpuoat eTteiSij Se \i£-
IJU(6T|xa STt icep dTOXot:tuv â– ^[j.a; 6
icpoetpr,}xevo{ apxttpeu? ji.eTun-Qce
Tcpo? XptTtiv, avaYxatov ^vijjafiTjv
o:t Ttji SiaSe^a^evu -tTiv exeivoo
apaTTjv xa: tijv tou iJWvaTO)piou
oiiv 6eu fpovtiJa to Xoiicbv loutu
StijiTJiAaTt avoTcXTipbica; aicoTeiXai.
(Cassiani Conl. 1, 1—2, 2) otb
TOtvuv ev Tij ep^[U) t^; lxiTeii>;
(tijaxfteu; cod.), oicou tuv (jiova-
/wv ol SsxttJLiJtTaTOE icaTepe;, xape-
â– ^evctLeOa efti Te xai 6 Syio; Fep-
[wivo;, 8? ex itptorri; i^Xtxta; ipfXo;
[Mu Kveu(jiaTnw! eYeYOvet Iv te
T015 TcaiSeuTYjptot; xai ev t^ cTpa-
Cod. nind.
Tefa ((TTpaTEti cod.) xat ev t^ [u-
v^pei ^ib), eOeaociiJi^a Tbv S^A
MuiJOT)v, avSpa Srjun ou (Jiavoy xpa-
(2^*) xtixai; lipeTat; iXKk xol
Oeupia «veu[ueTixf) Sta}.dEtJticovta,
TO-jTov TOivuv xopaxaX^iicv pLtxk
Saxpuwv eiiteiv â– ^[jitv Xi^ov 01x080-
(jif,4, 8',' ou Suvr,(T6ixE0a eittPiivai
Tij TeXetoTiiTt. BoTt^ itoXXa wapa-
xX7;0ei; ^p^aTo o&t<>>;. t^xvo, icctijat,
^c£v, ai t^jivai xai ti exiTijSEO-
IJioTa oxoiciv Tiva exouctv, icpbs
3vxGp asopuvTe; xai ^aut^ ^u&-
[j.fi;oyte; toii :to9ou[jivou t^Xou; eici-
Tu^x^^o'"''- 'wel â– jfoip 6 "fewpYbs soTe
[jlJv t);v ^X^Ya toij â– ^Xtou icore 5e
To t}iiixo; inco[).£vuv xpoO-JpAi; tviv
Y^v epYalieTai, oxoxbv ex«v xaOa-
pov Taunjv xai axavOuv xat ^o-
Tavuv oxoSei^at, tdXo; 8e Tijv ex
Tuv xapxwv liKtsXauaiv. xat 6 xpz-
Y|J.aT£u;iAevo; oilTe (tou;) ex tyJ;
OaXaTTi;; outs tou? ex •pj; xtvSu-
vou; ufop<i)[jievo; xpoOu[Jiti); eourbv
extStiwat Tfi xpa';)j,aTeia , . .
fol.^^oi-ConLI.c.B-^^de-
sunt multa)
fol. 221« cap, 5
fol. 221 '' cap. 6— 7
cm
God. Umd.
:ffVI. 222« cap. 12—13 (cap. 8
~^^^1 desnnt)
^^ol. 222*^ cap. 15
"«>1. 223' cap. 16—17
"^"ol. 223* cap. 18 (breuins).
^ ■^reuins). cap. 19 — 22desnQt
^ol. 224« Conl. H, 1—2
-«ol. 224* cap. 2
^ol. 225« cap. 2
^ol. 225* cap. 3—4
-foL 226» cap. 4
fol. 226* cap. 5 : toOtov yip (Mjji^
*^li*6««eyti^5ycatTf)evTiiixepi^-
^ ^ iwnpv^cmix et paulo interias
^^CvTO? toiic (V axsp^lAU OTtTepa;
fol. 227» cap. 5—6: iw -xpt-
^Buxipw no^voarfti)
fol. 227* cap. 6: aurou; . . .
^dppuOev oi MaC'K£^ eQedsavio
fol. 228» cap. 7: sv Tii heXXy]
Qutou . . . cunvo^ Tj] mi|i^ouXta th
TooouTov ix^Oii - . . cap. 8: «V
XeX^u anoxcxXEto)X£voi;
fol. 228* cap.8: spb? 'IsuSai-
ojiiAv xortoreaeTv x«! «sprtojJiTiv Tf,<;
oiipxi; . . . cap. 9
fol. 229» cap. 10
fol. 229* cap. 10: toO ap0i
Sxpoxiuvo^ Ep^ov . . . cap. 11:
QUve{XEvov Tu a^^a tuu Oetuva . . .
ixXextov Tca^aijLov . . . xal i^e^aXa
tbv sa^ajjLov ex tou xoXxou iJio;>
fol. 230 cap. 11—12
fol. 231» cap. 13
fol. 231* cap. 13: i ippS?
AmXXu^
Cod. Uind.
fol. 232 cap. 13
fol. 233» cap. 14—15
fol. 233* cap. 15 (locas scrip-
torae Galat. 2, 2 prolixior)
fol. 234' cap. 16: xai Yop xa~
&(i>; X^uatv oi xotipe;' ai ixfi-
n}Te; tunipiav (upuv en' Tot]^
^XiKtouoe (sic!) . . . cap. 17. re-
liqna desnnt, pars nltima Coa-
lationis breuior reddita est
fol.234*Con]atioVn,l— 2:
ouvetOxaiuv niXtv tu o^^ Sepfvb)
fol. 235»cap. 3 — 4: zpb(ta5ta
awxpivotTo 6 ir^to^ Sepivo;
fol. 235* eap. 4
fol. 236» cap. 4: (Uiuipto; ivT,p
ou eoTtv izvt(Xi;i}ii; ouTid icapk oo( . . .
cap. 7 (desnnt cap. 5—6)
fol. 236* cap. 7—8: 6 Seffvo^
fol. 237»cap. 9. 10 (Sepivo;). 11
fol.237*cap. 11. 12(2epivo;)
fol. 238»cap. 12. finis: Toiit'
&TC jJl^VOfpOVa TOUTOV HV) ffOl-
■ifirfi tcXtjy^o? toO t^; '}«Z'S? *«-
TaYtirfCou tu voXXb) ocu ^ipu xat
xatoxiiKnx Ti]v vciiffiv xai Tijv ep-
»(av Toij ^e^iovixoD Tijv av9(0Ta)jie-
vTjv tji xoxta oou. — cap. 13
fol. 238* cap. 13—14
foI.239"cap. 14. 15(2epivo;)
fol. 239*cap. 15(deestcap. 16)
fol.240»cap. 17. 18. 19(2e-
pTvoi;)
fol. 240* oap. 19—20
cim
Cod. Dind.
fol. 241 ' cap. 21 ; 6m>u U ktm
xai \i4yii,, esiv«Y*^? imv i^ kxa-
TEpuv |x£^v t^putx xal fpovitia
xai xii)jircov suvfnxTOit
fol. 241*— 242' eap. 21
foL 242* cap. 22
foL 243« cap. 23
foL 243* cap. 23 (desaut ca-
pito 24—27). 28
foL 244' cap. 29. 30 (2eplv9«)
foL 244» cap. 30—31
foL 245* cap. 31
foL 245 •* cap. 32. incipit: t3-
sad/cot fiip (V toT; dbutdipTot; mt(>-
|Aac(v Eiotv a\ Sta^pai iaac. xxi
ev tot^ avOpcdnot^. xcd yip ttva
Cod. Uind.
:;poiiaYopeuet etc.
foL246'cap.32. uerba'
BeuMceot appellat desim—
item nerba §. 2 nune guu
86 tn quosdam faatvs .
§. 2 fin. eay^reHt. — g. 3:
'Qpi^evou; xai '.Apilou xai Euvo(iiC
aai^ttav Upoo6).ou Sd^n^^noc
ScSux^at (nomeD Origenis
terpolatum). — g. 4: fftpouW» -
ve?, tiv4? Upaxe^ (hericii!)
foL246*> cap. 32, g. 4 oxop-
irioi. — §.5 decBt. — cap. 4S
6 Sep^vo^ elrev. — eitrema parv ^
ConlatioQis temere mntata e8t-=^
CAP. Vmi. DE EDITIONIBUS.
InstitutioDam libri quattuor et de causis et remediis uittoruin *
octo primum impressi &unt iu ofBciua Uenetonun a. 1481.
hanc editiouem a Fabricio in bibL med. et inf. Latiuitatis me-
moratam iniuria inter fabulas habait Schoencmannns: extat
enim eiemplar nnum in bibl. Laurentiana, ut Bandinius in
catalogo refert. secuta est receptis etiam Conlationum Hbris
Basileensis Amerbachii a. 1485. et Ueaeta et Basileensis sae-
pins repetitae sunt, illa quidem Gonlatiouum libris aacta. cur
aatem editio princepe librorum VU contra Nestorium anno
demnm 1534 (a Cratandro typographo Basileensi) emissa sit,
non est quod miremur: scilicet propter eiemplarium manu
scriptomm raritatem aate illum hos libros reperire et conquirere
nemini contigit haec quoque editio saepius impressa est. —
antiquissimarum editionum exemplar nullum mihi iaspicere
licoit nisi principis Basileensis, quae libros mauu scriptos se-
cundnm qaos instituta est accarate repraeseutat. nam et capi-
F CV
'iJationes ut in codicibns siDgnlis Ubriu praemissae sunt et
â– ^icom iuscriptiones ac subscriptiones additae. sed editori
'OasUeensi pessiroae notae exemplaria praesto fueruut, e quibus
^ffeuB ille nnmerus mendorum etiam in editioues qnae secutae
^'^t; transiit, cum editores ne melioribus qnidem libris manu
^^ptis, si quos forte ad manas babebaut, ita usi sint, ut
"^t^ritate editionam antiquamm posthabita scriptorem ad
^^'lieam fidem recensereuL cetenim saecuium integrum trausiit,
T^^^^uam Cassiaui opera maiore codicum numero adhibito emeu-
^*"entnr. nam a. 1578 demum Antuerpiae ei officina Christo-
ptv^jri Plantini arehitypographi legii noua recensio prodiit, eu-
^**S est titnlus: D. loannis Ca$siani Eremitae, Monasticarum
'^'"^titutionum lihri 2III. Z>e Capitalibiu mtiis libri VIII. Col-
^ntiones SS. Patrum XXIIII. De Verbi Incamatione libri VII.
Jfunc demum post varias editiones ad complurium Ms. fidem
<i nonpaucis mendarum milibus incredibili labore expurgati:
id quod tx tubiectis ad calcem eastigationibus facile co-
gnotct poterit: Additis etiam ad quaedam loca Censorijs no-
tationibus, & obscurarum vocum ac sententiarum elucidatione,
vna cum duabus Indicibus locupletissimis. Accesserunt guo-
que Regulae SS. Patrum ex antiquissxTm Affiiginiensis mo-
naaterij Ms. codice desumptae. Opera & studio Henrici
Cuyckij Saerae Tkeologiae Licentiati. — quitas ucro causis
Coyckius, tum profcssor Louaniensis, postea episcopus liure-
moDdauus, addnetus sit ut uouam editiooem curaret, ipso in
epistula dedicatoria refert, quam Louanij ex nostro Albarum
Dominarum monasterio Calendis Martiis Anni M.D.LXXVIII.
dedit ad Heraianaum Comitem a Kenncnborch, ecclesiae S. Sal-
uatoris apud Ultraiectinos pracpositum et archidiacouum ct
cathedralis Leodieosis ecclesiae canoiHCum. postquam euim ex-
posuit patrum priscorum opeva praestantissima passim foedata
moltisque mendis esse resperpa atque ob eam rem ex ueta-,
Btissimis optimisquc eiemplaribus ms. quam accuratissime
debere restitui, p. 5 ita pei^it: £0 igitur ree me quoqne per-
mouit, mikique persuasit, operae pretium remque omnibus
diuinarum litterarum cultoribiis, & cum primis monasticae
perfectionis amatoribue mutiquam ingrataM me facturum;
CVI
81 in repurgando ilhutrandoqne loanM Cattiano aliquid
operae collocarem. Quod vt ftuxrem illuttrittimi atqu» am-
pliaaimi Cardinalis D. Antonij Carafas auctorita», quae
maaeimi apud me momenti ett, effeeit. h «ntm daliM ad «m
ex wbe littert$, id sibi gratum & Chrittitmae Reip. non in-
c&modum fore eeripnt; & quid tn ettw tuictorii recognitione
fieri potiM$imum velUt eaeptwutt. — at atinam comUiom tam
laadabUe melias exseqoi potobset! infeliciter enim accidit, nt
siue temporis angnBtiis siae peconiae inopia sine alia re qoam
^noramus impeditns aliis oodicibos non uteretnr nisi els, qni
tunc temporis in Nederlandiae monasteriis extabant
nam nt in castigatoriis notis ipse indicat, ad Institationam
libros recenBendos adhibnit qninque: vetustum Codicem Affii-
giniensi» Abbatiae tn Brabantia, exemplar Canonicorum
Regularium tn Corsendonck, itidem in Brabantia, Bethlee-
mitid monasterij Canonicorum Regularium prope Louanium
exemplar, librum Canonicorum Regularium in Butco Domini
Isaac prope Niuellam, Plantinianum Codieem. ad Coola-
tiones uero castigandas duodecim praesto faerunt: Gen^lacenn»
Abbatiae tn Brabantia codex, cod: Abbatiae D. Trudonis
apud Ha$banio8, exemplar Abbatiae Villarienns prope Ni-
uellam, exemplar Ahbatiae D. lacobi apud Leodieneee, cod.
Canonicorum Regularium Viridig Vallie in sHua Sunia apud
Brabantos, Canonicorum Regularium Bethleemitarwn prope
Louanium liber, Rubeae Vallis Canonicorum Regularium
&xemplarin silua Sunia prope Braxellam, exemplar Cano-
nicorum Regularium monasterii Corsendonckensis in Quem-
pinia, Martinianus codex Canonicorum Regularium in Aca-
demia Louaniensi, cod. Canonicorum Begularium in Buaeo
DoToini Isaac iuxta Niuellam, cod, Parcensis Abbatiae prope
LouaniuTH, Chrittopkori Plantini exemplar. e qaibus nouem
prioribus at emendatioribus, cum et inter se et cum Dionysii
Carthnsiani paraphrastica translatione (sic!)') magnum h&berent
') InatitntioaeB et Conlationes a DiODjsio Carthusiano paraphrasUco red-
ditso impressae sunt Coloniae 1540. cuius uiri opera qualia fuerit, inde
conicere licet, qnod ne Oazaeus qnidem, haudquaquam sani iudicii homo,
apotoritateni eins magni feoit.
CVII
^Qnnasani, \tU\t< «uctorit&fJ^ attriliutl i|Uhiii (xiIjuk pOKt^riorilmfi.
pmesdtndiiiii ijnideui ost cum lilii-oruni snorum lidt' Qisatn qoq
' pauno<; locos in Mlitionibus priorikuii inate liai)itoR emettdasse,
L.|wd stalim adiuQgeDdutn tolidfin lomE^ l^i^llonpm iit^ram ex
''fiMleiu liliris faedissUiie esse inti^rpolataiii. quamquam Cuyckii
exemiilarta non ia omniluti parlilins pari pretio fuenint. ctun
entm omnia &i[ie duhio apographa fueriut autiqRonim codicum
Francogallicoruni, ruvtum pst nt Institutionum liiirj i^t Oonla-
tiouum fi,rU^ secunda ot tfrtia in hac fiditiaue longissimc a
uero discedaat, prima a.n\m\ Coiilationum pars mflDiJatior sit
quam in pditiooiijus reliquis qnas aoui. nam codices Franco-
I gallici aiitiqui^itimi D v.i 0, i)uos 1108 ad iiriinam parteni Con-
latioQam adhibaimiiiii, eatis boni eant: in secunda u«ro et tertia
p4rt« ucquaquam piusdem ost prctii. item Inatitutioaam codicos
Pariiiiuus et LauduncutfiiJ iureriorMS suut eodie^ Auffiav maioria.
mcliasCnyckio res in lihris contra Nestorinm cmtindHndi» cessit
' nauuLu»; eut 9uim coUicDm ('olouifUKium Augu^tiuianoium, qui
fumiliitc melinris fuit, Hiusqu<- ope mulU)^ Iocoh foiiditisiiiie
I corrujttos sauart! eontigit.
CctHnitn ne Carafa quidem Cnyckli iugraio aut cura nimis d»-
leetatu:^ e&s4t uidelur. instigauit eaim Fetnim Ciacconiimi pres-
lijrtenini Tolelanuin, uirum doRlissimiim et artis criticae porititt-
simrnn, ut et ip»e Ca.iMani scriptis castigandi.-j miuium admoueiet.
snd Oiavconius oputf quod auaccpcrat perlVfctuni nou uidit, cum
a. l&Sl dieui tiupreiiium obii^rit. prodiit autem noua editio
Komac 01 atMiibus Domiuici Uaaae tjpojjraphi a. 1688 sub
Utulo: loannU Caeniani Ercmitac, dt ijutittitia raiuittianliuai
tihfi XII. Ciillatiijnes Samtorum Palrum XXIUI. Adtvftae
ntntqaaruHdcm obsctimruiit dictii/nmi interpretatio}ii$ orditu
alphahcii digpoeitur : <fe ohferuntionee in lom ambigua d^ininut
hiM. Frrut^rea IndiciK diio tp^timoniorum Ba^rne Scripturae,
qwu A Cfisfiam) vel explicantur, eel atiter quAm vulgata
ediiio hnhet ritantnr: nr â– pi^lremh rf.nint mevinrnhHiuni Indea:
copiosiittiimua. Arr.eneit R«gula jS. Pavhi/tmj, quae aS. Hierunymo
tn LatiuKm sermnnetn ronverta egt: (hnnia mnlth ijuiim aute,-
hac, auxiliii rttu»tissimortiiit cudivKm, fm-tiidntuirn, it nd
nujM integritateiH re*titu.ta. idem tjpugri(pliut> iaui a. lotiO
CVIII
Cassiani InstitntioiieB et CoiiIatioDe& a Ciaccoaio recensitas
impresEerat eodem oardiitali adhortaDte, ut patet e dedicatione
ad Gregorium XIH, in qna ioter alia nonparum, iQqnit, debent
religion et Dw deuoti viri amplignvw Cardinali Antonto
Carafae, cuiua maxime opera hoc qttidguid e$t laborit <£
tuec^tum & perfectum fuit. hoic qnidem editioni Ciacconiiim
laborem SQom praestitisae, sed eam demom, qnae a. 1588
emissa est, ex tlUas recensione plane absolnta et ad finem per-
ducta flaxisse e Basae praefatione eognoscitar. qaam, qoia de
utraqae editione rationem reddit, hie integram repetere maxime
consentaneum aidetor.
Typograpkus Lectori.
Haec loanni» Caeaiani opera emendata, aucta & illu$trata
$uperioribus annit ex offidna m^a prodierunt: quibua edendit
quanta, & qudm accurata $it adhibita diligentia, liber ipae
testie eet locupleti$$imut. Verum cum vue iam vllu$ editionit
illiut codex superetaet, multique religioti & Deo deuoti viri
auctorie kuiut detiderio valde tenerentur, iwn potui non tft
pio eorum ttudio $atiafacere <& comvioditati conaulere. Qubd ut
meliu$ prae$tarem, Amplitaimua Cardinalia Antoniut Carafa,
qui tum rebua alHt praeelare geatia, tum antiquorum Patrum
monimentia reatitutie disciplinam ecdeaiaatieam amplificare
studet, codida iam editi & Petri Ciaconij manuscriptia mar-
gtnibut audi liberaliatime coptam fecit, ne eiut nujic. aucto-
rita$ defieiat, cuiut opera itte tutceptua eat labor. Petrut
enim (^aeoniut vir tpectata religione darut, omnium bonarum
artium cognitione intignit, tn Sanctotmm Patrum Latinorum
<& Graecorum atsiduo stu^o ver$atu$, Amplitaimi Cardinalit
eokortationibtu Catsianum ab innumeris mendis ea^urgatum
in prittinum aplmdorem reatituit. Addidit etiam notationei
tua$, quibut tam aingularS doctrinam, qua & ment inttruitur
& infiammatur affectut, aine vllis salebria inoffento pede
trantearreret. Sed, vt erat modestiatimus <& kumanae laudia
contemptor, numquam in hit lucubrationibua, nec in aliis per-
muliia, quibut egregiam operam praeatitit, dum tn kumanit
ageret, nomen $uum inacribi voluit: id quod illi, qui de
cvnu
ronttntneM^'1 glorta liheUo» seripterunt, minimf vTnqiimn re-
<^u»nrunt. Jluiw igiltir codicix henefirio adiufv-s Cnimianum
rtimu tn luetta emitto, <£ quiil^in locuptetiorem : nam multa
J*etri Ciaconij manu denuo adinncta rKp*.ri, quaf. librum
ipntm illuilriorejn reddunt, vt a rtriut^ue editiiniia colla-
licme /aciU comperiea. Qiiarf. labnTihuf iati», quitiuM non
mediocnfer ad vitae rntionem secundum Deum iiutitumdam
tmimuM informatur, vtere, fruere, ae. benf< no£u in Chriuto
j^rec.are. Vale.
Sequttur altdra epistulu Ad iMiorem, qi]a<> iain noD typo-
graphi, s4m) ipsius CiaccoDii est in ea de subsidiis oritlcis hicc
rofcrt: Vaticana ftcto nohig (ricilipl&riH) nnti^juittinm exhiliuit,
(C ex hi» i/iiia«iiam tmiendatistimff acripta, ese quorum collatioiie
innumerahilia loca eitnt m hac cditionc rcttitttta: ted m
adnofart non fuit CAxneilium, tn immentum enim volumen
tzertaceret. aatie ait hoc loco monuitae, lectionem vetutlorum
rodie^tn tanta H nobis fui»ge reli(fione contej^atam, vt nequt
eoi-um mrietatem, gi qrtando inriderai, neglexer\mu«. qui foe-
rint illi oeto libri bifal. Uftticanao, hodie noii Uqaet reoera enini
auiif! in TJaticana alii \\\\t\. HEitiquJR^imi non ?xtaQt praeti^i- V,
qaem iam Ciacconii aotate Komae ftitasa uix croilaiii: cert^ #udi
a Ciajsconifl inspw.turii esse ineo iure nego. P autom tunc tim-
poriB Heidelbprgao fuit, UeginonBis R, qai tamen breae tantum
fragmi«uluiii continnt, iiescio ubi. ilii(|up pro certo hahiKi Clac-
coaii libroe manu scriptos iuitiqDissimos reuera recentioreti
ftitftfi<>, quod etiam teitu «iuK (^onfirmatur. quamquam i>nini, si
Conlationum part<-m prim^am eicipias, uerba Cassiaui multo
einRnitatiuM n>»tituit quam Cu^ckiui), tameu ad t^ain iiitcgritati^iii,
qaam nos libris longc tuelionbus consecuti Eumus, ne adspirare
qnidem potuit. n&m cuiii codicibuK ad diucrsas familias pertl-
aeatibos uteretur, non ubique siDceros ab int«rpolatis Hiecernere
ei contigit. ila factum esb, ut in prima Conlationuni parte
IMpe locos interpolatoe e codicilms eiuHdem familiae cnius
nnt PX rcciperct, in partc tcrtia aatiim, ubi f&miliaru.m dl-
uerntas latius patet, uon semper tectioDcm ueram eligeret.
omniDO aiit<>m editori liomano samiDa laus tribuenda ost, cum
(iro coadicione sabtiidioi-uu) criticomm quibus utebatur ue iu-
geniosissimaii qaidem homo scrlptoriB oerba melins potaeri.t
restitoere aat nemm s^acins dioinare. cetemm etiam ex eis,
qaae C&ssiam operibas adiecit, hominis doctriDa singolaris
elacet. nam mnlta aocabnla ranora et Graeca et Latina beae
eiplicaait, aactoris propositiones Felagii errorem redolentes docte
refatauit, locos qaos Cassiaoas secaodam traoslationem LXX
profert primas diligenter collegit qaamqnam qnod libronim
saoram lectionibns e Ualgata interpolatis deceptos sibi per-
saaserat Cassiannm scriptarae sacrae testimonia pleraqne ex
aalgata editione adferre, in eo aehemeoter erraoit. dolendam
etiam qaod libros cootra Nestorinm ab editiooe saa seclnsit.
qnod cur fecerit, io epistaJa ad lectorem his oerbis iodioat:
Scripnt ^idem Ca$8ianua kortatu Leoni» I. Pont, Max,
luculentos libroa de incamatione Domini contra Nettorium:
sed eo8, qubd nullum extaret in Vaiicana bibliotheca manu-
acriptum exemplar ad cuiua Jidem eTnendari poesent, & ab
inatituto nottro, quo hominem vere religiosum informare stu-
duimus, multvm distarent, omisimu^.
Haec snnt qnae de duabas editiooibus praestantissimis et
quibns solis oomen recenBionom debetnr dispntanda uidebaotur.
cetemm ea qaae in ntraqoe addita snnt, ot Cassianas Semi-
pelt^anismi errorom conoioceretor simalqae refotaretur, coo-
solto ooiisi, utpote qnae mi^s ad theologorum disciplinam
qnam ad editoris et homiois critici muous pertioeant. sufficiet
diiisse Cuyckium de triginta, Ciacconium de daodetriginta pro-
positiooibas Cassiani siue haereticis siue snspectis disputanisse.
ne aatem lectores talia quoque desiderantes penitns lateat
qnae oerba scriptoris hominibns catboHcis ofTeosioni fueriot,
locos ipsos et capitnla de qnibus agitor hic adscribo: lost. DI,
2. 9. 10. V, 34. 37. 39. 40. VI, 18. XU, 4. 5. 14. Cool. I, 17. 19.
20. m, 11. 12. 19. im, 7. Vn, 4. 7. 8. 13. 30. 32. Vm, 7. 10.
17. 21. Vim, 19. 24. 34. X, 2. Xm, 7—16. XVH, 8. 15. 17. 19—
24. 30. XX, 8. XXI, 4. 6. 9. 10. 29. 30. XXm, 2. 4. 5. 12.
Seqaltnr iam ea editio, qoae saepe repetita usqae ad oo-
Btram aetatem oonissima eititit: qaae tamen, quaotum ad
scriptoris uerba attioet, non noua recensio fuit, sed Cnyckii
et Ciaccooii eiemplaria inter se commixta et confasa expressit
prodiit Duaci &. 16IG c typo^Tai^hia Baltazaris B«lleri duobas
t<y0lis BUh titulo: loannis CaStiani prttbyUri, qtttm alu
^^mitam, alii abbaUm nuneufant, Opera omnia. NQvittitM
r^co^itft, ntptir^d et ncti$ amplittimi» Hluatrata. Quibtu
H^;:,ce»itre alia tiutdetii ttrifimenti /tpxtsniula, quorum ElencJium
jg^ytt^n» pagina exhHtebit, Stuftio et opera D. Alardi Gazaei
^Qsxet), coenobitae VedaeHni ord. Benedicti (de TAbbaye de
gt^-Vaast dp rordrp do St.-Benoit sk Arras), — toino priuio iii-
stxnt: De inttihitis coeiwbiorum lilfri XII cum commentariis
^t notationihu*. Regula S. Pachomii scholivi et nutur illuttrata.
ftoTe* CaM$i<mi aiue illuglriore» tententiae ex ipstut operibtit
Qollectae. De twximatione liln VII. — tomo <ero: CoUa-
tityit^t XXIV commeninriit et notit Uiuttratae. Dionysii Car'
fJntJfiani doctrina cathulica Coltationi XIII tuhMtituta (= Conl.
Xtll, cap. XIX apuil Mignium), Protiperi liber conlra ColUi-
Xorcn. CuycJcii notoe censoriae. Statuta duaruin congregatio-
wtm nne Capitulonim geneTalium ord. S. Benedicti. Ciacronii
ohe^rualioneii in Catttiatium. Indicea quattuor 1) Lociirum
itic-rae acripturae lecundMm tLulgai.am editionem, 3) Ijocorum
uottndum â– u^rsionem LXX interprelum. 3) Seram et uocum
pt^rtindam in textu C<i»tiani occurre^itivm, 4) In commen-
Utria tt notationit. — quo coDsilio Qaz&eus editiouem para-
Derit, ipse in pracfationc expooit: de lexttt, inquit, audorit
twf^itryando mtt reformando non magnopere laborandum exi-
ttiwnaui, 0Uia talis emendatum et «nufleatum nohit reliquerint
Ctityckittt et Ciacconius, uirt doctittimi et accuratisBimi. am-
i**li tamm cttm aliquot RxemplarihuM tum Krruaiii tum mtt.,
«* tubinde ipiaedam locii ab Hlit praetermisaa aut minut
'^penia «orrea?» aut exeutii, et adhibita etiam Dionytii Carthu-
**ani paraphrati lucem tisdui: quem tinnen paraphrastem
(*<tiua tanti uiri auctorttate) noftnumyuom ab auct«rii mente
*c aententia aberrfigge tubmonui. — non igitui' iii ajiimo fuit
'^KKaeo uoui3 subsidiis adgustia tvitum scriptom emeudarf. et
''«Ucra totus a prioribns pendet qnos laudat, ita tsmen ut in
^â– Utiersum Cu^ckii ti^iluiii ffddat. qua iu re. prauum homiuis
"xUciuiD faisse deprehendimns, quod etiam epistula illa ."ub-
^ticia S. Catlori» ad Domnum Catsianum abbatem Matti-
i
cxn
liensem (M^e XLIX, p. 53), qnam ex uehuto Codiee Mno-
nensit monasterii S. ATiiandi m lacem protraxit, satis enideiiter
osteDdit. contra in eo, qaod adnotationes fere perpetaas ad-
iecit, qaibas aoces, dictiones, sententias obscariores elaeidaait,
qaaestiones theologicas ad monasticam institatam spectuites
examinaait, antiqaos ritas et instituta ueteram monachonun et
in ofRciis diainis peragendis et ia aliis eiercitationibtiB curiose
obseraaait, in osam Benedictinoram plerasqae ac praecipnas
difScattates ex Cassiaao explicaoit, seoteatias Oassiani in-
signiores similibas senteDtiis Banctoram patrom illnstruiit, labor
eias admodam atilis fait.
Bestat at de editlonis nostrae ratione atqae coasilio pauca
dicamns. com iibros mana scriptos circnmspicerem, propter
ingentem copiam eornm, qai siae Institntiones siae Conlationnm
partes singalas continent, sabsidia critica certis tenninis de-
fioienda esse c<^oai, ne opas, at editoris Bomani aerbis ntar,
in immensnm excresceret. safficiet dixisse in sola bibliotheca
nationali qnae Farisils est Institntioaam et Conlationam libroa
mana scriptos circiter qoinqnaginta extare. atqne at proferam
qaod sentio: persnasnm mihi est ne pancis qaidem codicibiia
saec. Vllll — X siae X qaos intactos reliqni quam diligentiBsime
excassis fore at ad aerba emendanda maltam proficiatnr. nam
nt plerisqae scriptoribns ecclesiasticis, qui aeuo medio mona^
choram manibus maltum terebantur, ita etiam Oassiano con-
tigit, nt qao recentiore saecalo describeretur oo magis inter-
polaretur. itaque haec opera secundam antiqaiasimomm codicnm
fidem recensenda esse eiistimaai, quos exceptis SesBoriano S^
qai iam conlatas erat, et Britannico M omnes ipse eicnssi.
textam ita iustitai, ut codicum speciem quam diligentissime
coaseruarem. itaque capitum titalos, qui iu nuUo librorum qaos
aidi ipsis capitibus superpositi sunt,<) locis suis reliqai, capita
aut secundnm optimornm libromm fidem aut, ubi his desti-
tatns eram, secundum capitulationes ipsas distinxi, librorom
contra Nestorium, qui in codicibas contiuui sine capitam di-
stiuctione scripti sant, partitiouem ita ut a Cnyckio primom
1) In 80I0 B tituli capitam et praeinissi et uite «ngula c^itA repetiti mit
cxw
iostitaU esc TetiQCi, paTagra,phoriiin Dumeros le«t«nim com-
iQCMlitati consuieiiE omuiltus scriptis ipse iiddidi. quod ad ortho-
graphiam attiDet, a forniiK nulj;» reeeptis raro et iis Lantum
locia rccessi, nbi poir codicum coDscnsum u(?l pfT kfitionis
u»tu»tat»in liOHltat. nam in hac re librorom auctoritati aon ni-
miuin trihueniium t^ssc ipsorum disernpantiRe quam )atiE«ime
pattntas satis d^mouHtrant. id unum autem me adsQqui uon
potuiKse fateor, ut in consonanti a post x aut retint>iidit aut
omittenda rationem certam ohseruarem. consouantium adBimu-
latiouHm, uhj pt^r unum seu plun's oodicws IJcBbat, reifici. in
ipsis uerhis scriptoris restitupndis solos libros respeii, scrip-
tur&a uulgatiLi^ fm! meutiooe uon facta uiRi eit< locis, uhi ea
cam uno aJt«rou« codicam conseutit aut nhi de lectione tradita
rece<Ieadum i^rat. qui igitnr noi^st^ uolt^t quantum uos hac
oditioDc profecei-imus, eum textum nostrum cum ipsa Gazaei
(siue Guyckii) ant Ciaccouii vditioue conferre oportchit. ue
uero lecbor cerLis qtiibusdam iadlciis, quibus scripturarum dis-
crepautiam rectc^ anstimai» possit, usquaiii deslituatur, practer
iUa quae inipra iam disputata 9unt etlam in indice uerhorum
el locutionum t>os iocos ri!s]ii>ii, ubi de uora loctioiit^ aliqua
dahitatio oriri poterat. cf. ««■Herferc et extTiruierua. adcommo'
dare.et commodare. alajja, alioipiin. arbitra, conpdleTe, dtin.
ddltfrs et diluere. efff^ruen». equidem. exceesus. excire, exerere.
tangere. extendere. facultas. fruticare. infutumm. hujnilitaa.
in cum abl. pro accus. initiitm conuersionis. tiquor. 7ncurn«.
ofnu et rel. itaqae priuaquam de scj-iptura reoopta praepropere
indicfitur, ind«i oelim c«a8iilatur, quo iuspecto apparebit plu-
rimis locis me non temcre iiequc sine ratione, sed usu scrip-
t«rie diligeatcr examinato critici munus egisse. utcumque
atitem nii-i docti da Ubore raeo quem Caswiani Ubris per bci
«01108 iudcfeijsus praostituram iulicahunt, id pro certo scio
neqne subsidia critica meis me]iora nuuc tempons posse conpa-
niri ne<iue diuersam codicum afstimatioupm aliamuo rationcm in
ipsacrisi factttamla iLdhibiUtn ulli hii< opfrihuii omalumpiito Tora.
In fioc praefationis primum mlhi grati^s i^eiidae suat uiris
doctis, qui HbroB manu scriptos iu me>uni usum iuucstigarunt
descripsenint excorpscruut: tum prai;pv&itis bibliothucarum, qui
cxnn
eiemplaria ex parte pretiosissima snmma liberalitate mihi snp-
peditauenmt, ia primis Fetro Canettio ITercellensi, coias
aecUbas hiemis tempore hospitaliter receptas per cooploree dies
re^onis circampadanae frigns acre defeodi: postremo daamairis
optimis Guilelmo Hartelio et Carolo Scheoklio, qaornm
iogeoiam caramqae mq etiam io hoc opere expertnm esse eo
qoo par est aoimo testor.
Scribebam Graecii mense QniDctili a. 1887.
M. Fetschenig.
GENNADIUS IN CATALOGO CAP. LXIL
H = Herdingii editio.
Bamb. — cod. Bambei^nsia G77 saec. XI. f h TT H' '
Btm. ~ cod. BemenaiB aaec. XI. J ^
p = cod. Parisinus 14860 snec. Xm.
CassiaDQs Datioae Scjtha ConstantinopoU a lohaDDe M^o
episcopo diaconns ordinatus apud Massiliam presbyter condidit
duo monasteria, id est uiroram ac malierum, qnae uaque hodie
exstaut. scripsit experientia magistraDte librato sermoDe et ut
5 apertius dicam sensu uerba inueniens et actione linguam mouens
res omninm monachorum professiom uecessarias, id est: 'de
habitu monachi' et 'de canonico orationum modo atque psal-
mornm', qui in monasteriis Aegypti die noctnqae tenetnr, libros
tres, 'iDstitutionnm' librum unum, 'de origine et qualitate ac
10 remediis octo priucipalium uitiorum' libros Vlll, siDgulos sci-
licet de sii^Iis uitiis libros eipedieus; digessit etiam 'colla-
tiones cum patribos Aegyptiis habitas', hoc est 'de destiQatione
monachi ac fine', 'de discretione*, 'de tribus ad serniendum deo
aocationibus', 'de pngna carnis aduersus spiritum et spihtus
15 adnersQs carnem', *de natura onmium uitiorum', 'de nece sanc-
torum', 'de mobilitate animae', 'de prineipatibus', 'de qualitate
1 natns aerta Bamb. Bem. p 3 ac] et j> 6 neoessarias profeSBioni p
7 de canonico orationnm modo abjue psalmonun Banib. Bem. p: ef. Inst.
11. II et IH tituli 'de canonica oratione' atqne 'psalmornm modo' H
9 tres] quattnor H: tterug nitmertM extat in p 10 scilicet] qnidem p
II expendens p 12 A^Tptiia] egipti p 13 fine p: fide H U ad-
nenuB apirituni p: ndueraum spiritum H cf. Cml. IUIpamm 16 prin-
cipatibua tgo: principalibus H de wsto priacipalibus oitiis p
8*
CXVI
oratioms', 'de tagitate orationiB", 'de perfectis*, *de eastitate',
*de protectioae dei', 'de Bcientia spiritali', 'de dimnis chBns-
matibQB*, 'de amioitia', 'de definieado ael non definiendo', *de
tribos antiqois generibas monachoram et qnarto nnper eiorto',
*de fine coenobitae et heremitae', 'de satisfactioae paenitentiae*,
'de remissione Qainqa^esiniae', *de Doctoniis illQsionibiis', 'de
eo qaod didt apoBtolns: non enim qaod aolo facio bonam,
SAd qaod nolo malam hoo ago', 'de mortificatioae'; et ad
extremum rogatas a Leone archid^cono, postea nrbis Bomae
epiBcopo, Boripsit adaersam Kestoriam 'de incamatione Domini'
libroB yn et in bis scribendi apnd Hassiliam et ninendi finein
feoit Theodosio et UaleDtiniano regnantibas.
1 de iDgiUte oratioais om. p 6 de flne ceuobitH (cenobit« p) et en-
mitae (heremite p) Bmt. p: tm. JS 7 dixit p 10 iiduerBaB Deatoremji
lOHANNIS CASSIANI
DE INSTITUTIS COENOBIOBTTM
BT
DE OCTO PEINCIPALIUM IIITIOBTJM REMEDIIS
LIBRI XII.
C = CBBinenBiB rescriptnB 295 saec. VH.
A « Angiutodaoeiuia 24 saeo. TU.
G = Carolirnheiuig, oUm AngieiuiB LXXXVU buc. Vmi.
H = PariBinaB 12292 saec. X ineuntiB.
L = LBDdnnenms 328 bis Baec. THIL
S = SBDgallenBis 183 saeo. Tim i . .
} leobonea uleotie.
T = Caroliru)ienBis,oIimAugiensiiCIiXIin8ieo.VniI I
c = editio CnjQkii a. 1578-
r = editio Bomuia &. 1588.
t = er.
Vvig. nel Uvlgata = scriptun sacra secundun editionem nnlgBtam.
â– in g nlin uterisciB siugnlae lltterae erasae signiflcantur.
punotiB adpositis abbreniantnr leotiones, qnae tautum prc^ter discrepanliam
OTthogn^hioam sunt receptae.
PRAEFATIti.
UetvrU iiistruiiii>iiU narTathietoria.sapieutissimtim Salomoneia
posl acceptam dininitaii sapientiam prudentiamque mut-
tam atrais el latitudinem cordis quasi harenam maris
innumeratiileni, itu ul domiui tfstimooio oullus ei similis retro
* actis temporibns exstitissei neque post eom sorr&cturua esae
dicatur, illud niagnificum doniino tcmpium «xstruere cupientem
alionigenae regis Tyri auiUium poposcisse. qui misso ad so
Hyrani tilio muliiriK uiduair, quidquid dimna sapiuntia ang-
gerente praeclarum lu templo ^lomiui uel in s&oris uatjibus
■■> nioii«l>atur, miuisterio eius ac diapositioiic pcriccit. si crgo S
iUe nniuersis reguis terrae sublimior principatus ut Isralielitifii
gCBcri» nobilior i^itcellciitiorquc progeniiis lUaqut^ sapienlia di-
uinitua inspiratft, quae cuiictornm Orientalium et Acgyptiorara
discipUnas et iuKtituta superaltat, nequaquaiu paupHriu atque
1» alionigeuae uiri contnilium dedignatur, rccto etiam tu his em-
ditus i^iemplis, Iieatissime papa CiLitor, uefum ac rationabile
deo tj^mpliim non lapidibus insensibilibns, sed sanctomm uiro-
rum cougregationti, nec temporale et corraptibile, sed aeternum
9] m B%. 4. ». 1] d l e. 3, 13. 8J cf. I. «. 7. 13-14.
Vmtntio sQciuunUs opcris G iDcipH pntof&tio cMsiitiii m tibnii de
inxtittitiono nt bubitu monulioniiii H, ulerfue titt. maiuac- nOiil itucrip'
tmm m L
I alunanem W 3 arenam B S eititJHse G*SJ, S inBtninra H
axbnun L 8 iiyn L* qnidquid G': quioqiud 0*H qoicquiid cat L
*
9 BUibiu 0: nasiibn; (bus del. m. S) H untim Lv 10 dispimititinc WL^
11 ntiiiKtrsr tcrrao (oni. regni») /.■13 origontiliuia L' 1& auiiliunii/
4 lohannis Cassiitni
atque inexpiigDabile aedificare dispooeas, nasa etiam pretioai»
Bima domino capiens conseerare non mato aori metallo argentia^^
coofiata, quae post rex Babjlonins capta concnbinamm Baamii^^^
ac prineipmn depntet nolnptati, aed animabns s&nctis, qnae in '
nocentiae, iustitiae et castitatie integritate fnlgentes regnm^""^ *
Ghristnm in semet ipsie circnmferant commorantem, ^enam'^
me omniqae ei parte panperrimnm ad oommnnionem tanti 5^
8 operiB dignaris accersire. in pronincia siqoidem ooenobioram
experti^Orientaliam maximeqae Aegyptiomm aoleoB institata
fnndari, cnm sis ipse canctis airtatibos scientiaqae perfeotaB ^*^
et nninersis ita refertns diaitiis spiritalibns, at perfedioiiem -C^
qnaerentibus satis abnndeqne non modo tnus sermo, sed etiam -*^
Bola aita sofficiat ad eiemplnm, me qaoqae elingaem et pan-
perem sermone atqne scientia, nt aliqaid ad ei^Iementom toi ^
desiderii de inopia senBUB mei conferam, poscis praeoipiBqae '
Qt institata monasteriomm, qnae per Aegjptom ac Palaestiiiam
castodiri conspeximns, ita at ibi nobis a patribns tradita stmt
quamnis inperito digeram stilo, non leporem sermonis inqoirens,
in qno ipse adprirae es emditas, sed sanctomm simplicem nitua
simplici sermone fratribns in nouello monasterio tno capiena ^^*
4 eiplanari. cui rei quantnm me pioB ardor desiderii toi pro-
aocat oboedire, tantnm moltiplices aestuom moles nolentem
obtemperare detorrent. primom qaia nec aitae meae ita aeqni-
perant merita, ut conSdam me res t&m ardnas, tam obsQaras,
tam sanctas digne posse animo ac mente conplecti. seonndo
qnod ea, qnae a pneritia nostra inter eosdem conBtitati atqne
3] of. Dan. 5, 2.
1 adqne H> ac iupugnabile G uassa H* etia L 2 mitlto v
3 baMlouius H 4 noluntati HL' 5 iostatiae casti ft caritatu H iu-
stiae caatitatis L iustitia et castitatis <PS fi circnmfenuit H 7 ooin-
munitionem H oommonionem £' 8 digneris H* acoanini G: adwi-
scere HLv prouintia G siquidem OH: dqnidem hac L 9 experti OH:
experte .S' ei parte ex eiperta L prouiucialinffl orientalium H origwi-
taiiom X' institutioDe H 10 fundare L 11 ita uniaersis H dinitiB
2P£> ntj et 0> 14 supplementum H 15 desideri H Id p«l«-
stinsm codd. 18 degeism H* 19 eruditus w H 21 ouius de-
dderi L 24 res om. O^ 25 poesiin H secnndum G: cf. 1, 11, 3.11,10,3
I
ijisonim iQCitati cotjdianis adhorlationibDS et Dx«mplis iiet agcre
t^niptaQimiis oel dtdicimuB uel uisu percepimug, niininie iam
Pi^ssumus ad iatogram retinere, tot aQnorum circullEi ab Qoraoi
•^tisortio et Jmitatione couufirsationis alifitracti, praesertim cnm
â– 'arum rprum ratio nequaquara possit otiosa meditatioiiR doc-
^'Hna(|UH uerhorum m\ tradi uel iDt«llegi u>el raemoria coatiiien.
^tnra iiamqno m sola experietitia usuqoe consistit, «t qu4>ma(l- 5
^nodmn tradi nisi ati expt>rto tioii qu(>UDt, ita iie percipi quldem.
Xe\ intellegi nisi ab co, qui oa pari studio act sndore adprn-
liendere elaborauerit, possuut: quai» tamBn si conJatione iagi
spiritalinm tiirorum freqnenter discussa uou fiieriut vX polita,
cito ruritam raentis inruria dilabuulur. tertlo quia id ipsmn,
quod utcumque uon pro merito rei, sed pi^ praeH&ntis tempori»
statn possumns remiuisci, iuperitior serino congrnft uon oalet
eiplicare. huc acc«dit, qnod 8aper hac re uiri ct nitn uoliles ob
BermoQe scientiaquc praeclari innlta iain opuscula desudaraQl, .
fianctum BaHilium (>t Hierouymuni dico aliosqiie iioiiiiiillofi-
qoorum anterior sciacitaiitibus fratriljus super diut-isis iustitutis
nel qu&estionihuti non solum facundo, uerum etiajii diuinarnm
scripturanim to^-timoniis copioso ycrmoni! ri^spoudit., aJiua uoro
non solnm suo elucubratos ingenio edidit Ubros, uemra etiam
Qra«ca tingua digestoa in Latiuum ucrtit oloquium. postquorum (>
tam exabenintia eloquentiae flnmina possom non inmerito prae-
Hamplionis aotari, ai aJiquid stUlicidii huius iiiff^rrii templassfiii,
oisi rae haec fidacia taae sanctitatis animaret et ^poneio, quud
nel tibi hao nngao forcnt acceptai^ qaalMoamque snut, iicl naa
congregationi fratmffl in nouello tantura mouasterio commo-
rantinm dcputAreB: qui, si quid a nobis miuus forsitan caati-
I at ffm. W adhartntitinibm cotidiiiiiis atquu X. 2 tenttauiinus H'L
^edicimue H^L* purcipimui JT* 3 nd inle^uin iom puMUEDiis tJ
Mteaon IP 4 eoiitii;mtii>iiM i.< 6 i>oii tMmri H* 8 nee Hl^e II ut
«xpolita/f 12 dcI&bimhirS^ 14 twuiiuus <?■15 nDliilis /,> I7bRa-
8ilium WL Itiuniiiiiinum todd. 19 fncoudo L* 20 hJBtJmoiiJs L' 31 clu-
cubratuB W olocubnttuB L' 22 greu cadd. degestoe B'L^ 2U patuim
WL H imrorru L t«mptu«m // 25 tiuc GL': wi hneo X.' et '4 ma.'
aptid CMt/«kiwii uisi od h&cc me II aiei ine et («nt. haecj r at eriu. in L
quiil G* 2G Iinu L auntj eiseut H 27 fratTnom H' 28 Gaul« farai-
tMi 3 (wtpt uucabitla m ff traiecta mni, guocJ pUr*vupK ntm wAibuJ
e
lobftnniB CastikDi
prolatnm fomt, ct pie relegaat et cnm nenui iadalgeDtiore
8U6tcnteDt, &(loin poUus md 8ermoui£ quam aoQUStAt«in doqaii
7 requiroat^s, qu&propter, beatiHsime papa, uniouni religious et
bnmilitatis cxcmplar, tuis prvoibus anim&tus secaDdom nires
tDgeuii mei opas quod iaiuugiB ad^edtar et ea. quae omui- »
modis intacta relicta suat ab aDtcriohbus nostxls, alpote qni
audita potius quara experta deecribere t».'raptauerunt, uelat radi
"monasterio ot in ueritale siticntibas intimabo. nec plane mira-
bilinm dei sigaonuaque Qarrationem etudebo conteiere. qnae
quamuis multa piT tieniores noKtros et incrodibilia uon solum m
audieriniuti, uerum etiam eub obtutibos nngtris perb-pexeriinus
inplota, tamnu hiK oiiinibui^ pnu^l«rmii!!)i<t, quae legentibng praeter
admirationom nihil amplius ad iuBlructionem perfectae nitae cod*
feruiit, institiila Horuiii taiitnmmodo ac moDasteriorum regnlas
maximequc principaJium nitiorum, quae octo ab eis designantar, u
origine» et causas r,urationeKque secundum traditiones eomm,
quautumdominoadiuuautepotupro, fldeliter ciplicare contendam.
8 propositum siquidem mihi est non de mirabilibus dei, sed de
correctione moram nostrorum et coasuDimatione uitae perfecUa
Recundum ea, quaii a 8(>ntoribus nostris acxtepimus, pauca dis- m
serere. in eo quoque tuie prae^epiis eatisfacere studebo, ut, st
quid forte iion secuiidum typuin maiorum antiquissima coQstl-
tutione fundatum, sed pro arbitrio uniuscuiiisque instituenUs
monasiieriuin U4--I tlcmiuutuni uel additura iu istis regionibus
conprobauero, secundum eam quam uidimus monasteriorum »
rcgiulam per Acgjptum uol PaJacstinam antiqnitufl fundatornm
fideli siTiiKiuin iiitl Hdiciam uiO reridam, nt^quaquam credens
rationabilius quippiiun uel perfectius nouelliLm constitutionem
in oi^ciduis Ualliarum partibuK rrpperlrc potuisae quara illa
snnt inetituta, in quibus ab exordio praedicationis apoatolicae ■•
I jinMUtum iP pituno Ug^al II iadulfrontiori SL^ 2 Hnuoiiis
luei il Hli^ii»i> tl 3 uniuruni &' rttl^gioiiis li li rektA f?' ut-
{lutvi/^ 7 i]uiun expcitii oni. Z.* tgmtnucruut i/* U «iUNpuieriuiu» if
16 origenns 0' nriguiiis 1.' 10 OTrrriitiwne HL 20 JUTolpimu» IP
AtwKTO 0'U^ 23 inittrueiitis II 2-1 dmiuutum L: Himinutuni Glf
25 coDprabsro 2.' 29 piUcJttiiinia codd. 27 recbdtuu W crpdenj L:
B
eiiiffl orcdiB G euiui orcili^ U
Intt praef.
& sanctis ac epiritalibuii patribufj fandata monasteria ad dos
usque perdurant. illam sane niodcrdtiODeni opusculo buic iatcr- 9
serere praesDinam, ut o^ qaae secuQdam Aegyptlorum ref^alam
et!» pro a^p^ritate a^rum eea pro difficaltato ae diuori<it3t(> nionim
inpoxdbilia in bis rcgioDibus ^•.'^1 dora nol ardua iMiiprobauttro,
institutis mouasterioram, quae per PalaoBtin&m ael Mo»opo-
tsmiam haliaiitur, aLiqiialt^nus tempereiii, qula, ^i rationabilia
postiibiliuffl mengura seruetar, ^odem obseruantiac pt-rfBctio
est etiam ia inpari facultate.
10 LIBER FBIMUa
DE HABITU MONACHORUM.
CAPITTJI-A.
I. De cingulo moaachi.
H. De ueste monachi.
u m. De cucoIliB Aegyptiomm.
IIII. De colobiis Ae^^tiorom.
V. De rebraccliiatoriis oonim.
VL De mafortibuB eorum.
VIL De melote et pello capriiia.
to VUl. Dc baculo Aegyptiorum.
VHn. De calciametttis eorum.
X. Do temperamento obseruantiao, quae i^eciiDdiiin a^rum
quaJitatem uel nsum prouinciae sit tonenda.
XL Do ciogalo spiritali et Gacrameuto ipaias.
1 u OH: vt L 2 oiodoraUoiiQni L 5 conprobaro X' 6 instltu-
tionibuB H paloBLiiiaiii codd. 7 itticiuAtiuim L 9 fKuItate, F^iilt
pnefaUo. lndpiuut capitula «««jiiRntiH libri G Explicit pmfatio. iDdphint
c^ituk H Inclpitint c&pt lithri prioii L U ooouUia 12 16 co-
bpbi» L' 17 rebr>c«liitorii> L rebrMbifttodB H 18 tuAfontibufl H
StO ugTpUonim uni. H 21 «ilciunuiitu L' 22 ncrctn H S3 prouin-
tiMff 24 ipsiu* om. H Incipit llbvr priiiiu> dn ha.tiitLi iiiouncbi pna-
bti tuctAtu O Incipit libur priniiis do btbitu moDucbomui H Indpit
liber primuH de moDBchoruiii liAbiUi iii . . . a* rvjpilii (^ littrrU nuixinvim
partem adthtu tt dettnaj L hbntm yrinnm C^a««anwni i»»cnpn*ae 'dt
8 lohftDBia Gaiaiftni
I. De institntis ac reguUe mODasterionim diotori ande eon-
petentias donante deo qaun ex ipso habita monachoram same-
mns exordinm? qnomm interiorem coltnm conseqaenter tane
poterimns exponere, cam exteriorem omatam snb ocaloram de-
pinxerimns obtatibos. itaqne monachom nt militem Ghruti in â–
procincta semper belli positnm accinctiB Inmbis ingiter oportet
s incedere. hoc enim habitn etiam illos ambnhisse, qni in neteri
testamento professionis hnins fandaaere primordia, Heliam ad-
licet et Helisaenm, diainaram scriptnramm aactoritate mon-
strator: ac deinceps principes auctoresqne testamenti noui, w
lohannem uidelicet, Fetram et Paolum ceterosqae einsdem
ordinis niros taliter incessisse cognosdmas. qaoram prior, qni
in ueteri testamento airginjtatis iam florra et castimomae con-
tinentiaeque praefigarabat exempla, cnm fmBset a domino
missas ad increpandos nuntios Ochoziae sacriiegi regis Israhel, u
eo qnod a^ritndine praepeditus super statu s&lntis suae Beelxfr-
bab deom Accaron consnlere destinasset, et idcirco eis occor-
rens idem propheta descensum de lecto ei in quo concider&t
denegasset, decambenti regi exposita nestitas qaalitate con-
8 pertas est. renersos enim ad se nontios ac referentes sibi m
prophetae sententiam sciscitatus est, cnias esset flgarae et bar-
bitns nir, qoi occnrrisset eis et locntns fuisset huinscemodi
nerba: air, inqninnt, pilosns, et zona pellicia accinetis
renibns. ex quo habitn confestim rex contemplatns hominem
dei sit: Helias Thesbites est, zonae nidelicet indicio et »
hirsnti incnltique corporis specie niram dei indnbitanter agno-
scens, eo qaod istad ei inter tot Israhelitici populi milia commo-
23] mi Eeg. 1, 8. 25] I. e.
habitu tHonoAormn ettam ex capitit primi §. 1 cmuequitar. eetentm ef.
indieuium cod. L praemimun et sublcriptitmem libri primi wt codd. B
et SeMoriana (Seiffersdieid, BPLI tom. 1, p. 137)
1 oonpotentjns L 2 d3o H Iiabito H' moDaoIionim habitn L
snmiinuB O* 9 heliseum codd. 12 intercesaiBse C 14 eiemplum S ^^'
15 ochozie G schoiiae 3^ itii G 16 beliebnb S 17 distinasset S
ei L 18 profeta G disoensnm ff ei E^: eias GE^v om. L 19 ei- j
possitA n^L* 20 renersnB L' refferentes L 22 cuiusqnc modi S ''â– ^
23 phylosuB £< acclncUs GH: acciutia L accinctus v et Uy^ata
25 h^lias L Qiesbitis H^ 27 cummonuite L'
Inat lib I, 1-2.
rauti cultns proprii uelat qnodiliuii iDpressam sppclale signam
perpetno cohaereret. de lohnuoe quoque, qai aeteris iiouiqui! 4
Ifslaiiieoti, ueltit quitlam sacnitiKsimus limfs, fluiM initiiimiiui*
proc«8sit, ita euangEtlista murante cognoscimaB: ipse aDtem
Iflhanuca haleb&t QestimoQlani <!<:'â– iiilis R&melorain oL
Kouam pelliciam circa lumhofl saos. Petro etiam iu cueto-
diara carceris ab Herode detruso ct ad nccem die postera pro-
duceQilo angelo adsist«Dt« praecipitor: praeciagere ot eal-
eia te ffallieis tuis. quod ut faceret nequAquam mouuiBset
10 euin angclus dei, niBi uidiEset i>am ob rcfcctioaom Qocturnae
qiiti4iM pauli(ipt>r dafccta iiioinlira solita ciaguli obstTictione
)%S)UW. Panlum quoqui? ascondentem Hiero»ol}-mam ct protinus b
a ludaeis in uinda iiiitt@iidum Agabu)) propheta r«pperi<>i]»
Caesareae Mibiatn eiiis cingulo ligans suas manus et pedes,
sa at gestu eorporis gui pasRionie eius praafigurarut iniarias, ait:
hattc dicit spirituti Hanctas: uirnm enins nst zoua
haec sic alligabuDt ludaiH iii Hierusatem el tradvnt
in maDUH gentium. quod utiqne % propheta proferri miDime
potnisset et dici uirum cuius est zona haec, nisi Panlus
B eam lambis suis iudesinenti^r solitus fuisset aptare.
n. ITestis quoque sit monachi, quae corpus coutegat. taatum
ac rcpdlat ucrecuudiam uuditatis H frigoris rutuiidat iuiuriuni,
nou qnae seminaria nanitatis aut elationls ciiutriat, ita codeiu
apostolo pra«dicante: habeutcs autem alimetita et opcri-
>* mciita, hifi coatenti simu»: opi^rimeula, inquicDs, uon
aestimenta, ut in quibusdajn Latiai^ exemplaribus non pro-
prio contiuctur, id ost qua*' corpus oporiaut tautuin, nou quae
amictUG gloria blandiantur, ita uilia, ut nuUa coloris ael habi-
4] Uatth. 3, 4 8] Aot. 12, S. 16] Act. 21, II. 24] 1 Tilu. 0, 8.
1 pmpitli W propri L' uolud IP (fiaasim) 5 !o'liivniii.i it fielliH
onmeUonini L' 7 et om. H nipam /.' U (f&Uicls {t« o»v5iXia) Iniu
fj^; <»li£ts tuie GW caligas tuas Lv d Uulg. lU mm (ante nagrUtn)
0m. L ab (?> 11 loluta f. 12 laxaMU tim L< RtmiDiliMJit in L<
hieruMUiDam OIA hieniaojnam H tdoniWhtiiDMii X> 13 iudda cotU.
uioclA Gr: ulncula KLc 14 catiuui) tV CMMrif H^ muiuii iiJU H
17 sie OL: ita U 18 profotii G 20 sbtarn iP 21 non (fut»i^i( U, wA
in tnar^. extat K i e. mpilulum 22 retuDdat am. H 28 itjtj it«D H
25 hii» L* suiaus L tt U^g
10
lolmnn!* Oaiilani
tus nouitate inter c«tero8 buias propositi uiros habeaotur in-
sijpiU, ita etudiOKiK accurationibuK aliona, ut niillis mream
siDt adfectatis per incurlaiD sordibus decolora: poatr«ino sie
ab huius inuudi sfpart*ntur omatu, ul ciiltni sentorum dei ia
omuibus commnQia porseuerent. quidquld «nim inter faniulos >
dt>i praAsumitur ali uno uttl pauci^ uec catholice per omse
corpns fraternitatis tenetnr, ant superfluum aut elatum est et
ab id Doxium iudicandutii magisque uanitati.s Hpec-imen quam
iiirlutis oi^teDtane. et idcirco haec quae aec a. ueteribus sanotis,
qui huiu8 profoi^Riflnir; fuiidaini^nta icci^runt, iiiiquf a patribus i*
uostri tfimponii, qui eorum p«r t^ucc^siiioueit instituta nunc usqaf^
custodiunt. tradita uidomus cxempla, nt Rup(>ri!ua Pt inutilia nos
quoque resecan^ conueai^t. quamobrtfm ciiiciam nestem uelut
circumspectam cimctis atqne n^Jtabdera et quao ox hoc ipso
Don solum nulla spiritui possit emolamcDta coaforre, srd etiam ts
t^lationjs roiiripcrc uiitiitali^in, quacqin' ad neoi>}iHarii opcris oxer-
eitium, in quo monachum semper iupigmra expedituraqnn oportet
inctidf^rf^, iDliabilisat4jURin(ipt& sit, omDimoiliK ri^fugcrunt. qnOdsj
quosdam hoc amictu circumdatos audiuimus probabiles eiBti-
tisst^, non kx oo nobiit est mOQasteriorum re^ula saiicienda uel
aotiqua sanctorum pati-um sunt proturbanda decreta, quod pauci
prat>sument»R aliarum uirlutum priuilegio ne in hifi quidem,
quae non secundum c^tholicam regiilam ab pi5 umurpata sunt,
reprehendi dobere cieduutur. generali Damqae omiiium coiisti-
tutioai. paucorum nou debet praeponi nec pr&eiudicare soutea- ta
tia. illis enim di^lmmus iustitutis ac regnlis iiidubitatam fideni
ct iiidiscassam oboedientiam per omnia commodare, uon quas
paucorum uoluntaa iutulit, sed quas uetustas taatorum tem-
porum et inuomeroBitas Baoctorum p&trum concordi dt^tiDitioDe
in poeterum propagauit. nec hoc saae praoiudicare nobis debet »
1 cet«Toe] Mroi L 3 ivdfectAdia W denolora GL^: (lecnlonit» HLHt
5 cj^minoiioa W qnicquid 0'L G catholicao WL 7 H «Imoxiuni O
10 ianuGrunt IP 11 Bupcessionis H' 12 uiilomna L: uidiiiiiifi GH
13 oonucnit IP ciliciaun G^IPLH U circiuaiuspectBm U cuncis O
IK n<>nesa&ri L 18 mfuiferuiit Q: refutitruQt ULf> 19 niKtiniiis 6'r fi-
Ivtiue /i' eititisMC i/i' 20 moniMl^TiOTum ttO, Gv 22 priwisuniniitr^
pauci L aJioruin G ne om. L tii» /.' 25 drlo» (?> 28 iiohiiuiitn.n J,'
2H inaunieruMitiui if' jijitniiim W 30 noa (i; tn rat. IrMim MU.) L
H>
In«t. lib. I, 2—3.
11
»
I
ut colitlianat! foiiutusatioui» cxompluiu, qiioil \x»l loram f^fu^ri-
Ifigns rei iHrahol cat^^uig hostium fircumsfleptuB sciesa ueate
Riliciiuu habuissc perhil>etur intiiaEecus uel qood Kiaoaita«
ad mitigaDdam dei lienteotiam, qtiae iu ecs inlata faerat per
prophetam, cilicii asperitate uelati suut, cam ot iile ita intria-
^ecus lateuter iiidutus eo fuisiie nmuutretur, ut tiisi scifiso de-
super indnmento h nemine prorsus potaiaset intellegi, et isti
«) t«mpore operiineiituin eilicLi Rualeiitariat, qua cunctis super
iamineute nrbis euersione lugrntibus eodemque amictu circum-
d&tis nullus posset & quotjuam oHtentationig notari, quia, nisi
iasoleas sit diuersitas, uon ofTeadit aisqualitas.
m. Snnt praotcrea quaedam iii ipso Aegyptiomm habitu noa
tantutn ad curam eorporis, quantam ad morum formulani coa-
grupntia, qno simplicitatia et innocentiae obsernantia etiam la
ipsa uestitusqualitate tpneatur. ouf.ulUs namqu*- perparniK U8que
*d ceruicis umerovunique demisBis confinia, qni capita taatum
<^Utegant, iudeHineuttT dit>liuN utnntur ac nocljbux, scilict^t ut
UUlocentiam et Kimplintatem paruulorum iugiter custodire etiaiit
â– niitatioQe ipsius uelamiuia comraoneanlur. qui reuersl ad in-
fstitiaiii Chriato cuuclis faoriR cnm aiTectu ac uirtute decaotant:
domioe noa est exaltatum eor raeum: ueque nlati suat
(>CQli niei. neqae ambnlaui in magnis: aeque in mira-
'>>Hl)as super me. ai non humiliter aeutitibam: sed
^Kftltaui animam meam: sicut ablactatum super ma-
t*"em suara.
1] cf. mi Bog 6, 30. S] cr. lon. 8, 5. 21] P<. ISO, 1—2.
circumaeptuD codd. S nylieiiim Z.'
4 livtH Lc fi cUicL R cylm L*
"**ttit» £'0»: niniiiilaH ff'HL'
^ <t)oiistntbir h S KuiBt^titAriiit O: auat«Dtar«[it L ostantaront nn
V^ X. 9 inmiQcnti U immineiiti L 10 posait TVL 12 III GL
^ *K marq. II hiibit.u u^t^ijtJorum L 13 foriuol&ni W l(i cpniicea
"''•* nm^niinquc G' humerorumque G^HL diiolMii 6HL (ud in
^rnma i in hhJ ([iiiw G'N.- cf. cap. 10 17 cimt*pirit H 18 par-
^t<m i' 19 imfuiitiam i 2n ipo IP: ehnnt.i GWLn ef. 11, .?, S
horii ■tque moiiionti!! II an) i^t in H 24 ablnct^tuiu (i« aire|f-rsW
nafiftw) X>.- quucl tit^liu-lAtiiiu eat OHL* matrvin Buam (i;:i t^v [iiirJpa
dt^ G'HL: inatrc sua C'£r tt U«lg.
13
Ioli»Dii CBiiUni
im. Oololjiis (jQoquH lineis induti, quae uii ad cubitoruni
ima pertiDgunt, utidas de reliquo circumferuut manus, ut am-
putalx>s halert^ oos artus et ojiera maiiili huius suggcrat abs-
cisio mauicarum «t ab omni conner^atione t«rrena mortifi-
cabo!) iM>i; uulaniinis linei [locttat indumentum audiantque po-
hoc apostfllum eotidie sibi dicentem: mortificate membra
uftstra qaae suut itupnr tiirram, illud quoque ipso habitu
protestante: mortni «nim estJs, et uita uestra ahscon- i
tiita sst cam Christo in dco, ot: ttiuo autem iam doo
ego, uiuit uero iii mt Christus, mibique hic mnodus >•'
crucifixuR «Hi «i eg» mundo.
V. Oestaut etiam resticulas dnplices laneo plexas snbtemine,
quah' Graeci ivxiJl^u^ uocant, nos uero i^nbcinctoria sm uhH-
micula uel prvprie rebracchiatoria poi^snmus appellare. qaae
dtiscendontia per eumma cc^ruicis et e latnrilms colli diuiBa <*
atraiumquQ alai'um sinofl ambiuut atque hinc inde succLQgnot,
ut conFitringoutia latitudinora uosLimenti ad corpus contrahuit
atqiie coniungant, ft ita conftrictis bracchiis inpigri ad oouie
oj>tts «xpljcitique rcddant-nr, illnd apostoli praeceptnm 8tudcnt«s
omiii uiitute conplere: qnia non solnm mihised etiam his **
qui mecQm sunt ministrauernnt mauos istao. Qeqao
gratis panem ab aliquo mauducanimus, sed iu labore
t't fatigationc nocto ot die oporantes, ne qucm neptnun
grauaremus, et: si qni» non uuUoperari, iteo inaudueet.
6] CoL 3. 5. 8J 1. c, 3. «] G«L 2. 20. 10] Gal- 8. 14. 20] Act.
80, 54. 21) U Tliewi. 3, 8. 24] l & 10.
1 Un OL Roti tliitmguit H, k4 "£ aclditttm in tiwrg. gfib^W
S iibsciHio Q: ftbscisKto ITLt i tf rreuhm G' 6 inrnbni L 7 Ollld] IDo B
10 tiiuot, J?< inihtiii» hii GL: mihi Ji 12 V OL K in marg H
BDbteiniue GSR^: nuTitfiginine H'Lv 13 grecj OH groecp L ATvlA-
AA60VC OS: AnXAAbuyc B ANA6U)AC0YC L ««cent H:
om. c 9ubcinctori& B': succinctaria OB^L 14 robracdua>tom (?'.-
rebraoh. rtK. possimuB ZT ]5 e lateribiis n et 'omma «u. apud
C»ffckitm: i UtenkuH L laterlbua 16 »d<iiie H 18 brncnhiEa L:
bnehiiii rtll. 19 expticittftuo l7: expttc&Ciiiuo L oipGdiUiiua i7o (ef.
p. 10, 17) 20 hiin X.' 21 suulj «riuil H 23 fit die QL: iin die Uv
24 pi.nereinus H^ grniiariinua /.> adoj iioii X
Tnit. lib. I, 4—«.
18
10
ta
VI. PoBt haM angusto palliolo tam amictos humilitatem qaam
uilitatem prctii conpimiUuiiiqin' sHetn.ntPB «olla parit^^r ii.U\a« ume-
roE tegunt, qua« cuafortes tani Dostro quam ipsomm uuocupantur
eloquii), *t iia planwticaruin atque hjmnim pr^tia simnl ambi-
tioonnque decliDaDt.
VII. IlUimum est hahituii voium pt^lHs capriua, quae raelotis
ael pera ajtpellatur, et liaculns, quae geBtant ad imitationem
eoram qui professionis huins prattfigurauftr^ liueas ian] in uet«ri
tf^stamfnto. de quibiis apostolti^f circumieriiiit, inqnii, in
melotis et pellibus caprinis egentes, angustiati, ad-
flicti, qaibue dignus non erat mundus, in solitudinihus
errantes et raoatibuB et apelonois cl in cauernie terrae.
qni laiuon habitus pellis caprinae »ignificat mortificata omni
petulantia carnalium paasioDUm debere eoe lu summa uirtntam
graait&te cDusistere n«c quicquani petulcnm uel calidam iu-
QentDtis &c mobilitatis antiquae in eorum corpore reeidere.
vm. Nam et baculum geatassc eosidem uiros etiam Heli-
s&euE, qui anus n Ipitis est, docet, cum dicjt ad tiiezi puerom
suum, mitteiiB eum tA siiscitaDdnm filium mnlieriB: tolle
bacalum meum et currens a&de, pone eum super fa-
cifm pueri, et niuet. quem utique non dedigset ni propheU
gestandom, otsi eum manu aue solitUB css«t ingitor circum-
fem. onias gesl&tio Bpiritaliter mouet numquam deb«re eos
inter tot oblatrnnt^s uitiorum caDOS ol iuuisibiles spiritalium
neqnitiaram bvstiaK iiberniHH iiiftHdHre (de quibus beatus Oauid
liberari potttutans dioit: ne tradas, domine, bestiia ani-
mam coufilentom tibi), sed iaraentes eas rotundero ad
9] Hrtr II, 87-38. 191 'U' ^ *• «»■2«] P« 78, 19 (I.XX>.
l VI OL K iH tmrg. B 2 preci' L faumerON (fHL^ tiuini-
mL* 4 planiticaniin fl/T byrrorum ffW/,.- birTonim i/' 6VUGL
K m warg H ulliiDUR JM meloUi 6H: nifllot*» Lv 7 qtiein H
% Uniu //■x\m oai. (Sc Q circuieniut ti>/. iaquid GIT 10 «t]
roJMra w O 12 et in moiitibuE /, 18 mortilicata post w haiitt L
licaliidttmO'// 1? VIU Oi ; K m wwrjj, i/ hftljscua W hftliMUi Ht
18 *\im a (['«ti H gjeji L 21 rt niuet HL: ut uiuiil Gv 26 »
lib«nr« )>09t«luu L 27 coi]fidt«Dt«iu X' nd ornei* sigiiwulum O:
enicii tipucnlc HIaj
14
tohannli CjksRlanl
cnicis sigQacnIum ac loogiui!: propnlsare, atqae attuersum w
saeaieDtes ingi niPinioria domimca« passioDis et inutAtioDe illios
inortilicatioDiti extiDguerp.
Vnn. GalciameDla uero aetnl iDterdicta eaaogeliro prae-
cepto recusant«s, cum infirmita.s corporis uel matotinu!; hiemis
rigor seu meridiani aestas feruor exegerit, taotDmmodo gallicis
tiuo3 luuniuat pedes, hon interpretantes usu rarum ucl domi-
nica pemiissione sigoari, ut, s\ io hoc muDdo constitnti cora
et sollicitudiDn carnis huiuit omnimodis exuti esse non possnmus
uec ab ea peuitas pTaeuakmus abaolai, saltim occupatione leui
et iDpUc^tione tcuui niicctisitatiim corporls explic«uiu.s, Deac
aaimae nostrae pede5, qai eipediti ad spiritaJem carsura et prae-
tlicaadani euangflii pacem'8emper c^ae debcut parati (quibu«
post odorem uaguentorum ChrisU ctuTimap ct de quibos
D&oid cucurri, iaquit, insiti, et Hicremias: cgo aatem uoa
laboraai te sequeos), morticinip eaeculi haius curis patiamiir
inaolai, de his BcUioet cogitajitcs, qaae non ad SQpplendam neees-
sitatem Daturae, sed ad supertluam aoxLamqae pertinent uolup-
tJitem. quod ita ioplebimug, si secuadum apoBtolom caroia
cur&m 000 fecerimut: io desiderii?. qaibus tamen gallicis
quamquajn Ucito utautm- «tpote domini maodato conoessisi, ne-
quaquajii tamea pedibns eas iubaerere permittuot, cum acce-
dunt ad ci^btbrandH spn pcrcipicnda ^acroRunittH myKttTia, illud
aostimaotes ctiam secundam Ijtteram custodiri dobere quod dieitur
ad MoyKeu uel ad HioKum lilium Naue: solue corrigiam cftl-
ciamenti tui: locDS enim, io quo stas, terrasanctaest.
4](!f. Mntth, 10, 10, U]CiintI. 3. Ifi] Ps, 61, 5, Himin. 17. 16
(LXX). Idf K«ni. 13. U. 21] cf. Kkn. 6. 9. 35] Eiod. 3, S. tos. 5. 10.
1 {iropi-Jl^ H 2 (imitationa L' 4 VIIII GL: K m marg. H
fiiuiK«liic» intcrdicitA L !t rei-uwuuitjis JV iiiitlrinitiui L* 6 mere-
dlMii H (>ii)i<>ril WI,^ mligis H^L^ 8 perroialonc L 10 MUt«n
H^L' Ii^iii otn, H II inplpotatinnp W \w. \n\ GL^ 19 praedioia-
iluro ruangeli /,■1.1 aeinp^r «s§i> ilpkeiit OHr: su>inp»r di^boiit ("Ui* Lr
dfbent wiuppr «B3C iS* de quibus i/ 15 inquid (/i/'/<* 16 1« puUrcn
ti(>4]ui>iiB L rt UuLjata iteruli Cr 17 hii* /,' 18 iioluntatvm H a»-
iuiatatcai L* 'li\) tiiiljgi.i i/'L' 2\ utuutiir tit puUi H 'H rustudirc L
85 moiaen H i»uin O^L utfrrqciuu H: cf. KofUtA, Jlal. u. UtUg.^p. 483
losL liV I, 8—11.
15
u
X. Haec (licU sint. ne (juid praetermiRiKie de Aegyptionim
habitu uidcaniur. ceterum a nobis teneuda. sunt illa lantura-
mo<Io, quse ueL locor^im sitns ael prouincinfl usuf admittit. Dam
neque gallicis qos aeque colobiis sm ana lamca esse coutentos
bicDUE permittit asperitas, et paruissimi caculli uelamen uel
melotae gestatio derisum potiuu quam acdificatiooem ullani ui-
deoUbus coaparabit. quaproptei- illa tantnm, qoae suporias com-
memoraaimua quaeqne snnt »1 humilitati profesiiionis noBtiae
et qualitati aerum congrueutia, % aobis quoqao adfectanda c^-
semus, atomois summa nostri uestitus iiau iu nouitati! Labltns,
qui possit olfendicnliim hominibus saeculi huius inferre, seA
booesta io ailitate coQiiistat.
XI. His itaqoe aestimentis Christi miles indutus nouorit
prins ob id se cinguli eonstrictione mnaitnm, ut ad canctos
usus et opera monasterii uou soluin int^iite promptu.s,, m\ etiani
ipso habitn semper eipeditus incedat. tanto namqne ferneatior
circa spiritalem profectum ac diuinaruin rerum seientiam cordis
puritate probabitur, quanto fuerit ^rga oboedientiae studium
oporisqae deuotior. secnndo cognoscat etiam in ipso liabitu
cingali inesae non panmm quod a se e.ipelitiir suTamenttim.
acdactio enim lumborum et ambitus peilis «'mortuai; significat
aam mortilicAtionem circamferre membroram, in quibns libi-
dinis atque luinriae seminaria contineatar, euangelicom illud
mandatum quod dlcitur Kint lumbi uetilri praeRiucti
apoetolica interpretatione ingeri Bibi semper inteUegeos: mor-
W] Inc. 12, 35. 25] Col. 3, 5.
1 X O nm {iintin^unt ItL, ml in mar^. U hahft K mut S
pneifriBiasiRc X i^;|)tionim HL 2 post uideuiinr man. rec. tn L
MHtMm eapitig X indicaitit .'t iirl post q;uu dm. H praaintiae OL
4 alig» JP ctiiga nos nmiiin in narg. L* colobis JP t^iiica H
in«lati< HL rtaiiin L
5 cMuli B 8 raitUttiut icripii: melot» 03
7 ooininanuimiiB H 10 aiH' 6 11 «tcuti i?
iraferrp L 13 XI O,
tt L man. ttc. in marg. X SL^ K tn warj?, H 15 et oper» OL:
«panqiw S pruiu{<tii!i G'H' 10 taiitum O I» diutior H co'
RDoaeat 0' coKDoscct H 31 Mciutio L 29 tidqii« L* luxori&e 0<fli
pnMeptum itlud eiiuitivlirLiiii L 34 i|uad fiW: qua Wv qood dldtur
om. L 86 ingeri ... 16, 1 «uper om. H
le
lohkDaia CMtiftni
tific&te sciltcet membrft aestrftqaap Annt snper terrftro,
farntcfttiftaetn, inroiiDiliLiftai, tibidinem, eoBoapiBe«ih
8 tiam matam. ideoqne illos tantammodo legimus io seriptun
saoctia ein^o fiiis$« praeeinot«s, in qmbiis semin&tia coitu
inaeniiintar extinct&, quiqoe iJIud beati Damd eloqoiom oper#
ae nirtute decantant: qnia factus som sicat uter in prnina,
co qnod erasa meduUitus carne nitioram Amortaam exterioris
hominis cutem spiritas airtute diRtendant et idcirco in praina
significanter adiecit, qaod acilicet neqaaqaam fnorint sola oordis
mortificationi) eont^nti, aemm (>Liam extemris hominiR motu
et ipsiuft Datnrae iacentiua eontLnentiae pruina eitTinsecas aoc»*
dente habuerint congelata, nullnm iam dumtaxat fteonnduB
aponitoliim rogntim pece&ti in suo mortali coipore saatLnente^
nec gest&Dtee caruem spiritui repugnaatem.
LIBEB SECUNDUS.
DE CANONICO NOCTURNABUM ORATIONUM
ET PSALMORUM MODO.
CAPXT1JI.A.
n
4
I. De canonico noctumantm oratioDum et psalmoram modo.
n. De diaersitale numeri, qui ad decantandoB psalmos per
uniuer»as prouinciafi sit statutus.
ni. De nnirormis Tegulae per totam Aegyptam coslodia et
de eJectioDe eorum, qai fratribuK praeponuntur.
im. Quod pei Aeg}^tum et Thebaidem daodenarius psal-
moram nnmems obsemetur.
«] P>. 118, 8». 18] cf. Roni. 6, 12. 14] flf. Gal. 5, 17.
1 menbrA 7/ 2 libidinAni «t U ■( prwaiatoa L 6 ut«r m £'
proia& /,> 8 oot«m IJ desteudvit f?' dUtentuit W »t (deo L
10 niotus om. L' 11 ftocideDte ff' 13 coagilabi H* 14 repuipuuitein.
£[plioit de habitu Diaaaohi liber primiu. InrapiuDt e^tuU iiiibMqaentii
libri aeoiindi G De babitu moiuchorum liber primuB explicit H: om. L
Incipiunt Q&pitala de libri lecundi L: tm. H 21 promntiu L (tatuU* W
>t«tutu L' 22 n^ E 24 Ubudui B 26 obwini&tui' B
1
Inst lib. I, 11. H, 1. 17
V. De duodenario psalmorum iiamero angeli tradttioae suscepto.
VI. De duodecim orationum consuetndine.
TII. De disciplina orandi.
YIII. De subsequeute oratione post psalmum.
â– Tlin. De oraliODls statu, super quo in conlatioaes semorum
plenior leseruetur instructio.
X. Gam qaaato silentio et bieuitate orationes apud Aegy-
ptios coU^antur.
XI. Qua disciplina apad Aegyptios psalnii dicaator.
• XIL Cor uno psallente ceteri in synaxi sedeaat, uel quali
post haec studio per cellas suas asqae ad lucem uigilias ei-
tendaat.
Xin. Qaare post missam aoctarnam dormire aoa oporteat.
Xnil. Qaemadmodum in cellis suis opus manuum et ora-
» tiones pariter exerceaat.
XV. Qua lege modestiae post oratioaum missam aaasquisqae
ad suam cellam redeat, et cui increpationi subdatur k qai
aliter fecerit.
XVI. Quod nulli lioeat orare cum illo qui fuerit ab oratioae
w suspensQB.
XVn. Quod is, qui ad orationem exsnscitat fratres, hora
solita eos debeat commonere.
XVni. Quod a uespera sabbati usqne ad uesperam diei do-
minici genua non flectantur aec totis diebns Quinquagensimae.
I. Duplici igitur hoc quo diximas cingnlo Christi miles
accinctos interim, qai modus caaoaicarum oratioaum psalmo-
5 oonl&tioaes scripsi: conlatioDe HLv 6 plemos H 7 aegiptios col-
U^ntur H 10 sinui HL 11 prooeUas H . uigilias usque ad lucein
extendnnt H 14 cellulis Ht> orationis H 17 redeant H subdatur
increpationi Hv ia qui aliter] qualiter H 19 nullij non H 21 frater
exsoscitat H fratres exsuscitat t> 23 die Z 24 quinquagensima H
qoinquagisime (i post g tn e mut.) L Expliciunt capit libri -II- H:
om. GL Incipit liber aecuudus (lib. sec. om. G) de canonico noctumanim
ontionum et psalmonim modo (modo liber secundus G) GHL 25 quo
O: qood reU. mlles cbristi H 26 acctntus L
18 lohaanli CMSiaai
nuDqae sit in partibas Orientis a saQctis patribos aatiqniiuB
statntas, ^oscat. de qualitate nero earam ael qaemadmodam
orare secuDdom apOBtoIi eententiam sine iatermissione
possimus, suis in IocIb, cum senioram conlatioaes oo^MrimoB
exponere, qnantum dominus donauerit, proferemna. >
n. HoltoB namqae per alias conperimas r^ones pro capto
mentis suae, habentes qoidem at ut apostolus lelnm dei,
sed non secuodiim scientiam, super bac re diaerooa typos
ac regulas sibimet constituisse. qnidam enim uicenoB seu tri-
cenos psalmoB et hoB ipsoB aatiphonamm protelatos melodiis i*
et adiunctione qnamndam modulationum debere dici Bingolis
noctibas censuemnt, alii etiam huQO modum eicedere tempta-
aemnt, nonnulli decem et octo. atque in hanc modum di-
oersis in locis diuerBum eanonem cognoaimas institutum totque
propemodam typos ac regulas uidimos nsurpatas, qoot etiam u
3 monasteria cellasqne conspeximas. sant qaibns in ipsis qooqne
diomis orationom officiis, id est tertia, sexta nonaqne id nisom
est, ut secundom horaram modnm, in qnibus haec deo red-
dnntor obsequia, pBalmomm etiam et orationum pntarent no-
memm coaequandom: nonnnllis placuit senarium numerum »
singolis diei conoentibus deputari. qnapropter necessarium reor
antiqaissimam patrum proferre in medium coastitutionem, qnae
DUnc usque ppr totam Aegyptom a dei famnlis custoditur,
qao noaelli monasterii in Ghristo radis iafantia antiquissimorum
potioB patmm netnstissimis institntionibns inbuatm'. ts
III. Itaqoe per unioersam Aegyptum et Thebaidem, ubi
monasteria non pro naiascuiosqoe reauatiantis iastituuntnr
3] I Theas. 5, 17. 4] Conl. Vmi et X. 7] Eom. 10, 2.
1 origentis L* 2 ^nuBcat Z.' 8 Becundum apostolum H 4 coii-
ladoniB G' collationes HL 5 dederit v proferimus G" 8 tipos ex
tipuB H 9 seu OH: uel L 10 sntifonarum H^L antefonorum W, ei
foTt. Mtnm est antiphonorum : ef. cap. 8 et III, 8, 4 protilatos (?> pro-
telatuB X' modolis H' 11 qnarumdam £' modolatiouum Xi 12 etiam
OH: autem L 13 decim WL' et om. G'S^: cf. V, iO, 1 aq; G'
adque L H cof^ouimus GH: agnouimus Lv 15 qnod L' 16 cel-
lulasqne H sunt alii if ]7 officis X' 18 domino e. 20 nunnullia X
Benarium nnmerum post deputari X 23 aegiptom H 24 nidiaqne H
imfaotia X 26 B^ptum H Ihehudam H 27 renuntiantefl G*
arbitrio, sed per snccessiones ae traditiones maiorum nsqae iu
hotiiernum diem uel pt-rmaneQt ui^t maodura tuudantur, legi-
timum oratiOQQm modum in uespertinis conuentibuB mii EOC-
taniis uiffiliis uidimus rt^tfinlarj. nou enim (|uiK<iuam (â– oduau-
tioolo ftatrum, aed oo sibi quidem ipsi praocsso caDceditur,
priusqnam uoo colum uniuerma facultatibus Kui« reddatur ei-
temuK, snd ne eui qoidom ipsius esse sc dominum nel poto-
stat«m habere cognoscaL ita namque r^nuntiantcm huic mondo 2
quibudlibBt facultatibns ac diuitiis praeditnm nf^cesse est coenobii
10 commorationem exp«tere, ut in nullo sibi «i his quae r«iiquit
aut iutulit nionasterio bUmiiatur, sic obocdire cunctis, ut redeun-
dam sibi secundum senteDtiam domini ad iufantiam priatinam
nonerit, nihil sibi coiisid«ratione aoui ucl annorum uumerositatfi
praesnmens, qnam in !«aecnlo inaaitflr eoasumptam se reputat
perdidis&e, aed pro rudimcntorum mcrito eX tirocinii nouitati!,
qnain se gerer« in Ghristi mllitia recognoscit, subdcrc se etiam
iuaioribus non moretur. operia qnoque ac sudoria adsuctudinem S
ita subirc conpellitur, ut propriiij manibus iuxta apotitoli prae-
ceptum cotidiaQum uictom uel sais usibus ucl adnenientum
w oeoeesitatibns parane et faintug uita» praeteritae possit et deli-
du obliuisci et bumilitati:m cordis ix^ntiitifljie laboris adqui-
rore. ideoque Dtillas coagr^ationi fratrum praflfntums oligitar,
priusqaam idcm, qni praeSciondns est, quid obtemperataris
oporteat imperari, oboediendo didicerit, et quid iunioribus tia-
dere debeat, institutis scmoram fuerit adseoutns. beoe enim *
regwe oel regi sapientis csse pronantiant summumquc donum
12] cf Malth, 18, 8 18] cf, I TheM. *. 11.
2 odivrnain O^H imman. £.■5 oonciilitur W ti iiou om. !.>
7 dotniiiiam fi* SdiuitijiH' corDQbiiiJ' rcv?ii«bi L' 10 rvliaquit i/'
11 onDRtu fntribuE II 12 imrautiun L {iristiiiniti ani. L 13 ai<uj
GU: prluilog]' Mwculiiri* L 14 qiLUn prMterito tcmjxini (in itaAeiLto
add. M. 3) inuiitvr conBumptam perdidit L 15 et QL: ac H tiro-
«inii </: t«ronici H' tyrocinii WL f«ed iit X- y ti» nu.) 18 iarta OL:
wcnndiuii H 19 ndueiuinilJum HL"^ 20 pr&i?t«rEtac OH: M»cul&ris L
diljdu ffiJL.) 22 potit ».A<\»irvrt %n H <af . * incipA frntruum iT ale-
ptur R*t* 28 idem GH: is L -U injerari H dcdiccrit iT 26 sa-
jiMttu CiX<
90 lohaDniB Caiiiani
et gratiam sancti spiritns esse definiaDt. nam neqne salntaria
praecepta qaempiam posse obtemperantibus praestitaere nisi
eam, qui prias uiiiuersis oirtatum disciplinis Aierit inslractus,
nec oboedire qnemquam seniori posse uisi eum, qui consnm-
5 matus timore dei et humilitatis fuerit uirtate perfectas. ideo- s
que diuersitates typornm ac regularum per ceteras prouiacias
cenliraus usurpatas, quod plerumque seoiorum institntionis ei-
pertes monasteriis praeesse aademus et abbates nos ante qnam
discipulos professi quod libitura faerit statuimus, promptiores
uostrorum inuentoram exigere custodiara qnuu examiQatam w
maiorum seruare doctrinam. sed dura orationura modam, qui
potissimnm debeat custodiri, aolumus explicare, iastitutis patrum
auidius prouocati uarrationem, quam suis reseruabamns locis,
praepropero eicessu praeuenimus. nunc itaque ad propositnm
reuertamur. i&
IIII. Igitur per uniuersam ut diximus Aegyptum et Thebaidem
duodenarius psalmorum nuraerus tam in uespertinis quam in
nocturnis sollemnitatibus custoditur, ita dumtaxat nt post hunc
duae lectiones, ueteris scilicet ac uoni testaraeuti singulae,
subsequantur. qui modns antiquitus constitutus idcirco per tot w
saecula penes cuncta illarura prouinciarum monasteria inteme-
ratus nunc usque perdurat, quia noii humaua adinneatioue
statutus a .senioribus adfirmatur, sed caelitus augeli magisterio
patribus fuisse delatus.
V. Nam cum in primordiis fidei pauci quidem sed proba- »
tissirai monaRhorum nomiue censerentur, qui sicut a heatae
memoriae euangelista Marco, qui primus Alexaudriae urbi pou-
tifei praefuit, normam suscepere uiueudi, nou solum illa magni-
fica retinebant, quae priraitus ecclesiara uel credentium turbas
in actibus apostolorum legimus celebrasse (multitudinis sci- m
30] Act. 4, 32.
1 spiritua sancti HL deffiniunt L' 2 praestruere H 7 a seiiiorum
institutionB H senionim constitutione L et partes L^ 8 audeamus
HL' 9 prumptiorea JET 12 custodire L' patruum H' 14 praepro-
pero] pro operis H 16 V H 17 in post tam om. G 18 sollempu. L
21 prouintiarum GL 24 dOatus L 25 VI jf 27 primos L' ale-
landriae G^L>: aleiandrinae G^HL'Sv 28 suscipere G^H^L'
Imt lib. n, S-5. 21
licet credeotiam erat cor et aaima ana, neo qniBquam
eorom qaae possidebat aliquid suam esse dicebat, sed
erant illisomniacommnaia. quotqDotenimpossessores
agroriim aot domoram eraat, uendentesadferebantpre-
5 tia eorum qaae uendebant et ponebant ante pedes apo-
stolorumidiuidebatur antemsingulisproutcuiqueopns
erat), uerum etiam his multo sublimiora cumulauerant. etenim 3
secedentes iu secretiora suburbiorum loca agebant uitam tanto
abstinentiae rigore districtam, ut etiam his, qui erant reli-
gionis extemi, stupori esset tam ardaa conuers&tioais eorum
professio. eo enim feruore diuinarum scripturarum lectionibus
orationiqne et operi manuum diebus ac noctibus incubabaat,
ut ne escanun quidem adpetitas uel memoria, nisi alio tertioue
die corporis interpellaret inedia, cibumque ac potum aon tam
ts desideratum quam necessarium sumerent et ne hnnc quidem
ante solis occasum, ut tempua Incis cnm spiritalium medita-
tionum stndiis, curam nero corporis cum nocte sociarent aliaque
his multo sublimiora perficerent. de qnibus etiam is, qui niinus 3
indigenarum relatione cognouit, ecclesiastica historia poterlt edo-
t» ceri. ea igitur tempestate, cum ecclesiae illius primitiuae per-
fectio penes successores suos adhuc recenti memoria inaiolata
duraret fernensque paucorum fides necduni in multitudinem
dispersa tepuisset, uenerabiles patres peruigili cnra posteris
consulentes, quinam modus cotidiano cultui per uniuersum
u fraternitatis corpus decerni deberet, tractatnri conueniunt, ut
hereditatem pietatis ac pacis etiam snccessoribus suis absolutam
ab onmi dissensionis lite transmitterent, uereutes scilicet ue
qua in eotidianis soUemnitatibus inter uiros eiusdem culturae
8] 1. C. 34 sq.
3 illia] eis H commoDia quodquod £' 6 diuidebnntur L uni-
coique HL 7 biis X' 8 siiburbanorum H 9 hiis L^ relegionis
H^L* 10 stupor' (e eraa.) H 12 iucubebant L 13 ut om. G nec
HLn 14 corporis sui H inediam c 18 hiis Z.' maiora H is om. H
19 indageuarum L 20 ea tempestate igitur tempore X' 22 multitu-
dine H 25 fratemitates />' doceri GS discerni H 27 tranamiserint H
28 sollempn. L
SS lohKsiii* CftiiiKni
coQSortes disBonantia nel narietas eiorta qiuuidoqae m postOTain
erroris ael aemalatioQis sen schismatis noiii germeQ emittotiL
i comqne pro sno annsqaisqne fernore infinnitatiB inmemor alienae
id statni debere censeret, qnod contemplatione fidei ae roboris
sni facillimnm iadicabat, param discatiens qnid generaliter ple- i
nitadini fratnun possibile esset, in qna oecesse est infimuHimi
qnoqne partom maximam repperiri, dinersoqae modo enoimen
psalmoram nnmernm institaere pro animi sni nirtnte certarent,
et alii qninqnagenos, alii sexagenos psalmos, nonDoUi nero ne
hoc qnidem namero contenti excedi eam debere censerent esset- â– â–
qne inter eos pro religionis r^ala piae contentionis sancta diner-
sitas, ita ot tempns sollenmitatis nespertinae sacratisBimae sao-
cederet qnaestioni, cotidianos or&tionum ritas aolentibas celebrare
6 nnus in medinm psalmos domino cfmtatarns exsm^t cnmqne
sedentibas cnnctis, nt est moris nnnc nsqne in Aegypti partibns, u
et in psallentis aerba omni cordis intentione defixis nndedm
psalmos orationam interiectione distinctos contignis nersibns
parili pronantiatione cantasset, dnodecimum snb allelniae re-
sponsione consnmmans ab nniaersoram oculis repente snbtractnG
qnaestioni pariter et caerimoniis finem inposnit. »
YI. Exhinc aenerabilis patmm senatns, intell^ens angeli
m^sterio congregationibns fratmm generalem canonem non sine
dispensatioQe domini constitutum, decrenit hnnc nnmemm tam
in nespertinis quam in Doctumis conueaticalis castodiri. qnibus
lectiones geminas adinngentes, id est nnam neteris et aliam â–
noni testamenti, tamqaam a se eas traditas et aelut extraordi-
narias nolentibus tantam ac dininamm scripturamm memo-
riam possidere adsidna meditatione stndentibns addideroQt in
1 deBonantia W 2 Hcismatis O^S noii L> S imflmuta^ £>
4 deberet L' robariB L' 5 panium S^ plenitadine X> 6 fntru-
um £n imfirmonun L 7 repperiri G: reperiri B repperire L in-
ormem £P 10 ezcide L^ 11 relegioniB G^S^L' 12 BoHempD. L
14 medio ff psalmus WL^ eznrgit G 18 omniB L' 18 puiili Z.>
aJleluiae GIP et Pangtn. SSO: aUeloia H^Lv 20 caeremooiia H^I,
21 fton disttTigmmt 6SL: mmerutH om. E ezhinc OHc: eziB Lr pm-
tmom H' 22 ministerio L fratrunm H^ (sic saepe) 23 dispen»-
tionemXi 25 gemitas !.> et ont. £ 26etom. H 28 pos8edere£i
addiderant G
Inst lib. n, 5-7. 23
die aern sabbati nel dommico utrasque de doho recitant testa-
mento, id est itnam de apostolo nel actibas apostolomm et
aliam de euangeliis. quod etiam totis Qoinquagensimae diebus
facinnt hi, qaibos lectia corae est sea memoria scriptnramm.
s TH. Has igitnr praedictas orationes hoe modo incipinnt at-
qne consnmmuit, at finito psalmo non statim ad incumationem
gennum conmant, quemadmodnm facimus in hac r^one non-
nolli, qni necdnm bene fioito psalmo in orationem procumbere
festinamus, ad eeleritatem missae quantocius properantes. caius
10 dam aolumas eicedere modam, qni antiqoitus a maioribus
statutus est, sabpatantes residuomm psalmorom numeram ad
finem tendere perurguemur, de refectione potias lassi corporis
cogitantes quam orationis utilitatem et commoda reqnirentes.
apud illos ergo non ita est, sed anteqnam flectant genua,
u paulisper orant et stantes in snpplicatione maiorem temporis
partem expendnnt. itaqne post baec punoto breniasimo proci-
dentes homi, nelut adorantes tantnm dininam clementiam,
8aaima aelocitate consurgnnt ac mrsus erecti expansis mani-
bns eodem modo, quo prins stantes oraaerant, suis precibus
M inmor&ntnr. hnmi namqne diatias procumbentem non solum
cogitationibns aiant aenun etiam eomno granius inpugnari.
qnod etiam nos neram esse utinun non experimeatis et coti-
diana consnetudine nosceremas, qui saepenumero hanc eandem
incomationem membrorum non tam orationis quiim refectionis
xs obtentu in terram prostrati optamus diutius prolongari. cdm
antem is, qni orationem collectums est, e terra surrexerit,
omnes pariter eriguntnr, ita ut nuUns nec antequam incUnetor
ille genu flectere neo cum 9 terra suirexerit remorari praesnmat,
1 nero om. X' denao L* 2 &ctn S 3 euangelis L> quinqua-
geosimu GSH: quinqnagisimae (i poat g in e nut.) L 4 hii G^H'L^
5 Vn H: TI GL 7 currant L 9 celebritatem 0' quantotiuB eodd.
10 ezcidere H} 12 perurgaemur X - pemrgemur GSH' penirgimur iP
16 proicientes H 19 orauerunt HL 20 procumbentas G* 21 nerum
GH: aad L 22 nos om. L 23 quia L 24 incurbationem H^ men-
bnmim L reffectionis L* 25 terra H obtamus H post proloagari
m GSL cap. VII, in H et cod. Parisin. 360 cap. VIII incipit 28 ge-
uuf H Aetera S
S4
lohamla Ctaitanl
ne noo tftm secutus fuisM illins conulasiouem, qui preeem
eoUifpt, quam euam celebrassc credator.
VilJ. lllud ctiam quod in hac prouincia uidimus, ut uno
cantantc in ciauiiula pealmi omncs adstan(«s conciaant cum
clamorc 'gloria patri et filio cl Bpiritui sancto", nuuciDani per
omnpm Orientem audiuimus, sed cum amuiam silentio ab e«,
cjui ca.iitat, finito psalmo orationcra Hiicc^jdore, hac ucro gtori-
fication« trinitatis tautummodo soIpfo antiphoua tcrminari.
V11I1. Kt ([uia uos atl orationum canonicarum modum con£«-
qucQterinstitutorum ordo prouciit, quarum pleniorem tractatum
lic(>l iu eonlatiouOK sijiiioruni resoruiMiius ibideQi plenius dig«-
Eturi, cum di> earum qualitat« seu iugitate aerbis eorum dis-
e#rere coeppriniuK, ticc«ssarium tinien reor pro oportmritate
loct ac uarrHtioTiiii ipsius, quoaiam ita o<btulit si'se oocasio,
etiam in pia^senti pauca praeatringere, ut formantes interim
eiJiTioris hoiriinis molits pt Uflut quiiedam nunc oratiouis funda-
menta iacientcs minore po^t haec labore, cum cOf-perimus de
statu interioHii homiiiiii disputan-, oratiouum qaoque eius fa-
2 stigia construamu»: illud aute oinoia proui<lirnt«s, ut, si nos
ab illa narratione, qTiiiin cupimus oportuuK deo noleiiti: digcrcre,
praeueuiens uitac nostrae finis eiclnserit, ael initia uobis rej
prumTtiiu tam ticccNMariae hoc oprrc rrliniiuamu», quibus pro
ardore desiderii totum tardum est, ut, dum nobitt huius cora-
utoratioiiLs tribuuiitur intljitiat-, saltim qua.sdain tanti&per ora-
tionum linoait praetiignumus, quihnH hi uel maxime, quj id
3 ooenobiis comniorantur, ualcant aliquiitenus' informari; simul
ctiam pro!^pir:ientes hi.s, qui ro]-!<itaii huic taDtumniodo occiir-
Euri libro ad iltum pcruenirti non poteiunt, ul instruclionc
Uil cf. Coiil, Viill, 1.
l fuiiwct L' 2 cvlligtit IP 3 VIIU II pruufuti» L nid«iiiu5 L^
4 cUuiiira H olfk-uso],» L' coiiaiimiril, //' 7 iic <?'.5^ hwc PtiTi». ^
uero om. GS gitrriiicatiutiem GS H antifunn GS tt I^ttrig. 2S0 ef.
111,8, i: fiiitnfonaiii /P «.ulifoiiiiin H^L l>TniiTi«rp Pan«. 360 9 S i(
10 quorum G 11 coulutioait GSL coUntionc U 'icfzatnti G'W 12 de
oM, I.' qimliUtfm Xfu Lu^UUirn Z.' di^i^fri^rt' JP 14 f« obtulit H
15 perjtriupire 3v 17 luindri JIL'' 2l> cotpiiniu L* irngtn H
2-1 Mltum i' 25 hii //'/,' 26 cofliiulii* JJ coebiB /,' aliqnatiiMis L^
27 hiis L*
*t
rnni lib n, 7-10. ^^^"^ 15
hnias orga. orationis qu&litatcm uel ei pfirtp repppriantnr in-
htiti. et queiii&dinoiluni suiit do haliitn et liinictu eiteriom
hominis instituti, ita etiam, qaaliter mm ad offer^ada spiri-
t&lia sacrificia dt-heaot eihiliere, non nesciant. siqaid^m hi
libelli, quos in prtiesfDti cudi!r« domiao ailiuuantt^ disponiinas,
ad eiterioris homiais obsemantiara et iuatilutionem coenobiorum
conp(!t«iitius aptabuntuT, illi ui^ro ad dinciplinain intcrioris ac
^perTectionem cordis et aD&choretaium uit&m atqae doctrinwn
potius pertinehunt.
X. Cum igitor pr&edictas sollemnttates, quas illi Rynaiiif
Dooaitt, cclebraturi conueaiuni, tantum prai^betur a cuuctis si-
Iflntiam, ut, cum in unum tam numerosa fratruni niuJtituilo
coaa«niat, praeter illum, qui consurgeus p&almuin decantat in
medio, nullus hominum penitus adesse credatur, ac praecipuc
tf cam consummatur oratio: in qua non sputut; emittitur, uoq.
ezereatio obstrepit, noa tassis iotersonat, non oscitatio somno-
lenta dissutiE malis et hiaatibus trahitur, nnlii gemitus, noUa
SQspiria etiam adstantes inpeditura promuatur, oon nlla uox
absqu« $aeerdotiB precom caocludeQtis auditur ni» Torte haec,
«> quae per exoessura mentis claustra orist effugeril quaeque in-
sensibiliter eordi obrepserit, iumoderato sflUiflet atque intole-
rabili spiritus feruore snccenso, duin ea, qua>e ignita mens En
semet ipsa Don praeualet contiDere, per inpflTabilem queudam
gemitnm ei intimis pectoris sui coaclauibus euaporare conatnr.
ss illani uero, qai coastitatas in tepore meatis cum ctamore snp- S
plicat aat aliquid horam quae praediiimus % faucibue auis
emittit ac praecipue OKcitationibui; praeui^aitur, diiplicit«r pec-
ttre pronuntiant, primo qaod orationis suae veus sit, quod eam
9 ot q,ueinadiniKlaiii O^HL tt '(yimia nu,' Cvyeldi ut qiji?mi(] moduni
G'* 3 hominii* W 4 hii a'HL^ 5 HudMc H ftp*re oudere L
deo S 6 CMnubioniBi //' 7 abUbniitur H interioria boiDiiiis H
8 uMfeorituvin H sdque L' 10 XI H RolIeiii)vn L «iaum B(v)
II iiuinu«Dianb L' 12 inniuneroM Hv U aiediuin H 16 ot>-
itripit H intiirtoDMit (?' 17 diijtii H molix HL^ hjruitibiu L*
trfthitnr Labiit /, 18 uUotibui L' aon iiIIa O^^SL- nonnalU ff' nnlU
Ht 19 MterdoW» l.' [inwc* L (tonduditDtM 0' 21 «ubrejwerit OLr
tiqfu L* intollenbili GH 23 ipnm L conttDer* H' qu4mdun L*
25 tempore W teporem ex tnpnrRm L nibplint L 28 primuin L*
M
lohannla Cassianl
uidelicet a^l^enUir ofr^rat, Keeando quod indiseipHoato skn-
j)itu altfirios qnoque, qui forsiUn ini«Dtius orare potnit, iiit«r-
cipit seusum. ideoqni^ prumplunt fl&m c«t<-ri fine concludi. ae
forte inmoraLatibas aobis in ea redundajitiR qtiaedani sputi %u
8 fli^niati» iatHiTumpat uostrati nralioais cxccsiiuiu. et idcirco (
dom adbuc feraet uelut e faucibas imniici uelociter rapienda
cst, qai procul dubio, cum Mit nolvif: »enippr infestus, tunc
maxime adsi^tit infestior, cam coatra ee offerrc no? prec«e
domino uetle peraiderit, cogilatiouibus seu diaorsis umoribus
eicitatis abHocere mfnt^in notitram a i^upplicationis intcntiooe â– *
festiaans et per hoc eam tepefac«re a coepto feruore ooateodens.
qnamobma utilius censent broueH qoidem orationcs smI ere-
berrim£is fieri: iUad qnidem ut frequentius deum deprec&Qt«s
iugit^r Hiem cohacrpre possimuf, hoc uero ut insidiantis di&-
boli iacula, quae infligere Dobis tuuc praecipne cum oramos >*
insistit, succlDcta bremtatc uitemus.
XI. £t idciico n« psalmos quidem ipsos, quos in congre-
gatione (Ii>eantaQt, conlinuata. studunt pruuunliatione conelndere,
oed ooa pro numero uersuum duabus uel tribus intercisionibQs
cum orationum iateriertioDc diuisos distincUm particulatimqas â– >
consummaut. uon eniiu mulLitudlne u<>rauum, aed meiitif) in-
telle^ntia dolectantur, illud Lota uirtute Hi>ctant«ii: psallam
2 spiritu, psallam H mente. ideoquo utilins habeat decem
uerKus cuiii rationabili adsiguatioiie' caatari, quam totum psal-
mom cum oonfasioae meotis eiTunili, quae nonnumquam pro- â–
nuntiantis featiuatione gnneratur, dum residuorum psalmorura
qiii decanlandi sunt moduni iiutuHrumquf coasideran^ nou di-
xtJnctioaem seusuum audi^atibus studet paadere, sed ad fiaem
sjrnaxeos properat pi>rueuire. deaique si quispiam iuuiorum u«I
33] I Cor. 14, Ifi.
4 iMbii om. HL 5 idw II 6 irnf«irt.ior Z,< 9 uinorilHis B hn-
moribw OL II a. c°epto G.- u copto iiH>L^ kccepto J3'L^ 13 diim Hr
14 diftbuli 01' 15 tiim B \6 raccinU L 17 Xtl £ 19 intor-
vuiooibiu GlPi: (cf. ivfni ,$. 2 psiUlontiw progressia seniohe i&Urdditur
plaujiu): JDterceRsioQibiiB i>'BL^r inctBiotiibuiiX' 22 UnUiJ 23 dc-
oim wno» W 35 cum «m, L' confundano fP *ii& f>cn«nuittir £.)
ti iLuueM SE
^
lail. lib. 11, 10-12.
37
pro feniore spiritii» ael pro eo qaod necdum iDslitntus ettt
CvOrperit modum dccanta.tioniti oxnederi^, pt;a.1Irnt.is pro^&Bsio
&eaiori8 tnterciditur plausa, qaem d&ns taiaa aaa in sediU
t|QO sedet cunctos facit ad orationnm conBar^cre, lilud amni-
Diftdis prouidens, ne qu»d taedium s«dentibus generetur pro-
Uiitate psalmorum, qua is qui decantat non modo per se ip&um
tat-ollegentiae fructum amittat, sed etiam per illos incidat de-
trimentum^ quos fastidium synaxeos tumiotate iiiua fi>cit in<;urrare.
illad quoque apud eos omni ofisernantia eustoditur, ut ia re- S
i" flponeione alleluiae nullus dicatur p!<almu» ni.ti i», qui in titolo
suo alleluiae ingcriptloDe praenotatur. praedictum uero duo-
deoariuin psalmoruiii numerum ita diuidunt, ut, &\ duo fuerint
I fratres, senoi! psallant, si tres, quat^mos, si quattnor, tomos.
quo uumero numquajn minuR in congregatione deeantant, ac
I» perinde, quantatibet multitudo conueneril, numquam amplius
psaUoat in synaxi quam quattuor fratres.
»XTT. Tlunc sane eanonicum quem praBdiiimus diiodnnarium
psalmorum numerum Uli coi-poris qniete raleuanl, ut has easdem
coDgregationum soUemnilatAs ei more celebraDtes absque eo,
■> qui dicturus in medlum psalmo» Kurreierit, cuncti sediUbus
humillimiH insidentes a nocp psalleiitis omni cordis intentione
dependeant. ita namque ieiuniiH et operatione totius diei n<M>
tisque lassettcunt, ut, nisi huiuHc^modi refectione adiuuentur,
ne hunc quidem nomemm stantea eiplere praeualeant. nullnm S
etonim temputi ali operiii exercitatione uacanm transire conoo-
dunt, qnia non solnm ea, qnae diei splendor admittit, onmi
instantia manibns oxernere contendunt, Sfd etiam illa opera-
tionum genera «ollicita mente perquirunt, quae ne ipsiuH quidem
noctis densiKsimac tenebrae aaleant iupcdire, credenbea »e tanbo
sablimiorem spiritalium contemplationum pnritate mentis in-
2 «tepOTint L modom L* etoider» WL^ 4 mmctis G^ omni-
bai modlA r 6 quin f/'H 7 incidit H 8 sfn&iiM O* tinueua H
10 kUeiui; GS Pari». 3&1: illeilula HL tytnto L> II aUeldu OS:
ftlfeluift ai IS proiixif r 10 pxalluit BL mtiul O^H 17 Xm B
19 «>U»mpD. /, 2I> rpBuireiit IP cunotis (?■21 iaKdeulM BL*
ft uo» OH: »<) uooem Lc ^b ore r 32 ieiuois L^ S8 lusiiit^uDt £'
raJDKemodi H '2t nec H implere k 25 oonojdont ff* 28 ne] oe-
que B 30 puht«t«m Lv lutuitu v
96
JtrhaBBi* C&8tiftai
ift
tuitum qu&^ttlTOfi, cin&tito ileiiotiuf faeriiit erffa operis &1odion)
ao laboris int*nti. et idPirco nwdiocrpra cauonioarum orationum
nainmm iadieant diatnitus modc^ratvni, ut ardentjontus fide
spatium, quo se tiirtutis eonim infati^abilis cursus ext«nderet,
soraaretui', et nihilomlntis fessis acgrisque corporil>uE minime
3 gi^aertitur de u.iiiaietat« fftstidiuin. ideoque eam fiierint ortti<h
num pnn&nioarmn functionps px more linitae, unusquisqoe ad
suam recurn^i))) cellulam, quam aot aolus aul ctim alio taatain
iohabitare pprmittittir, quom !»cilieet socif^tae op^rationis q«1
diacipulatus et disciplinae inbutio copulauit ucl e^rtc quem u
similitmto iitrtutum c^upitrem fecit. idcm riirsus orationtua
offielum uelut peculiare sacrificinra stodiosius eelebrant nec
ultnrius quiKqtiaiii ponini in rRquiem somui rasoluitur, doaec
snperuoniente diei splendore nocturno operi ae meditationi
operatio ditirna succ«dat.
Xirr Quem laborem praeter iUam rationem, qoa tota in-
duRtrift adnitenttts sacri5cium deo de rrtictu mauiium Huartun
ofTerre se creduut, duabiif hi causis cum omni obseruatioDe
cusbodiiinl. quod nos quoque, si perfectioai studemas, eadem
diligentia conuenit obt^eiuare. prima, ne forte purificationein
nostram noctDrnis psalmi.'; et oraiJoiiihuH adquii;i(ain iBUidae
inimicus liuens poritati nostrae, cui maxime semper insidialur
et indesinKnter infestns est, quadam Momni inlusione conia-
2 miDet qui post. illam eatisfackionem, quam pru neglegeoUifi
eeo ignorationibus nostris obtnlimus, et cotifessionis aostrae
uenitun profumK gemitibnit inploratam sollicitius dos, i;i tempus
qnietis inuenerit, macolaxe festinat, tunc praecipne fidaciam
noittram deicere atqu» cneruare contendens, cnm fementitis
nos &d deum teadere orationom noatrarum puritate perQideril,
ita ot Qonnumquain, quo» pcr totum nocLis Rpatium sauciare
non potoit, sub illius horae breuissimo tempore d»honestare
I qneiiturna X' adquiJitnTDB £* donotitiB ffi deuotioB£< Stenietarf?
6 gj^gneretwr /,' 7 fuDcUoma 6" 8 o*il]»in H 13 quis L' Miopni X,'
soluitur H 14 opere L^ Iti nunitrum om B 19 perfectioDo IP 20 di-
ligeutia atque v.nn H 21 luliiuaesitiuii 3* 'i^ HooipDtj /. inlusaione H*
•iA negligentiii 0* neglcgentU H^L* ',J7 f«stinet 0> 28 d«ieMre 0>/f>
29 dEni B. pemidmt £■31 sub iUioa] sulittlius R
1
rn«t, lih, n. 12— u.
lo
»
19
\
ooQDtar. eccuiida uero, quod, tAmeUi uulla taJis u>(>ri-]i<la ilia- 8
l>oIi rmergttt iiilupio, iiitorceden^ etiam puras sopor inertiam
monarho mox cuigiliUuro parturiat sfgnemque torporftm in-
fprens ineuti per totnm iliei «^patiam uigoreia eiue obtondat,
illamque hebetet pcrspicarinm scqsuf i"t pinguedinem cordis
exhauriat, qaa« qos poRsit p^r totum <lioin aduorsa»i omu@ia
iuKidias JDimiei eautiorRFi ToLu!^<liorf!<4;ui' MTuare. quamobrem
canonicis uigiliis priuataet ah eis sabiuugUQtnr (iicubian ae
intiorc< illix oliHcrualioii^' Rueccdunl, ul i>t illn purifieatio, qua»
psalmis est ot oratiaaibus adquisita, non pareat, et iiitentJor
sollieitndo diligentiu»! uos per diem custoditui^a praeparetur
nieditatione DOctuma.
Xilll. Et idcirco eas cum adiectioue operis eisequnutur,
ne nelut otiosis ualeat HOirinus inrHpi»re. Kicut «nim uullum
ft*rme ab eie otii tempiis eicipituv, ita ue meditationi quidem
Kpirit-ali fiDiEit inponitur. nam paritT eiercenteH corportN ant-
maeque uirtales exterioris hominis stipandia cum emolomeutis
iiitt<!rioris eiaequant, luhricis matilm.« cordini et fluctu&tioni eogi-
tatioDum instabili operum pandera uelnt gaandam teaaeem
atque iumoliilem auchoram praefigeutes, cni aoluhilil&s ac
peruagatio cordir; iuiieia iiitra claustr» cellac uelut iu portu
fidlssimo uali-at coatineii, atqut> ita spiritali meilitutioui Laittuni
c( cuatodiae cogitiit.ionam intenla non modo ad cousenRum prauae
cniusque Hnggestioiii:* peruigilpm mfntem nonrnpre nou sinut,
aenim etiam ah omui supfriua otioHaqm* '^ogitatione cut^todiat,
ita ut, qnid ex qno peudeat, haud facih' possit n qQOqiiam dis-
cwui, id eat utrum propter meditatiouem spiritfllem incessa-
hile mamium opus exerc^ant, an propter operis iugilatem tam
praoclai-um i!piritu& profectum gcieutiaequc Inmen adquirant.
1 tfcUDdo G' dinhnli H^L 2 inti^rcideos UI/ 3 nigiiciiii|ue ff
imfinM L S ]i<ikilnt <?' tt ill&Ri hxbiU-t i/ illiun i|iih hubK L ex eorr.
pmpicaliacn i/ i.in^wliiiem (PS J^iria. 200: pinguidinoin tf'i/ piii-
gi)itu(iiii3 /, fi aduprsnm L 9 liiniori U 10 xtii^iHCHilH //' 13 itM-
nimuM mK. UL eieqitunlur OL H sompnus L iiirippra // iii-
rappen I,' 15 oti W 17 emiilntnpntis H* pnniluinpntis i' 19 poB*
den 0' 81 iiinixA L portiiin <7' 22 ooatcneri U 23 inteutA S
intnta nt L 21 Migg^itionf-t /.' Biiiiint G'U 26 hnut G^L
2f> »n>cnti&» H
rru. fwi. 1 10
30 lohannis CBiaUni
XV. Finitifi igitnr pB&lmi& et cotidiana congr^tione, sicnt
snperins memoranimus, absolnta nullns eoram nel ad modicmn
sabsistere aat sermocinari andet cum altero, sed ne per totmn
qnidem diei spatium cellam suam prc^edi aat deserere opos,
quod in ea solitus est eiercere, praesumit, aisi forte oom hierint
ad ofGcium necessarii eaiusque opehs puooati. qnod ita eiplent
foras egressi, nt nalla inter eos sermocinatio penitns conserator:
fted Bic unasqoisque opus exsequitur ininnctnm, nt psalmam
ael scripturam qnamlibet memoriter recensendo nou solom
conspirationi noxiae uel consiliis pranis, sed ne otiosis qaideni â–
conloqniis nllam copiam nel tempns inpertiat, oris pariter et
cordis officio in meditatione spiritali iugiter occnpato. summa
namqne obseruantia cnstoditnr, ne qnisqnam cnm alio ac prae-
cipne iuniores ael ad pnactnm temporis pariter snbstitisse aat
uspiam secessisse nel manus saas inuicem tenaisse deprehen-
dantur. si qni uero contra tiuias regulae dlsciplinam reperti
faerint aliquid ex his qnae interdicta sunt admisisse, nt oon-
tnmaces ac praenaricatores maoidatoram nou lenis oolpae rei
pronnntiati saspicione etiam coninrationis praniqne consilii
oarere nos potenmt. quam culpam nisi in nnum conctis
fratribaB congr^atiB pablica dUuerint paenitentia, orationi
fratrnm nullus eoram interesse permittitnr.
XVL Sane si quis pro admisso quolibet delicto tamt ab
oratione suspensus, nuUus cum eo prorsns orandi habet liceu-
tiam, anteqaam summissa in terram paenitentia reconciliatio
eius et admissi nenia coram fratribus cunctis publice faerit
ab abbate concessa. ob hoc namqne tati obseruantia semet
ipsos ab orationis tiius consortio segr^ant atque secernnnt,
qnod crednnt eum, qni ab oratione suspemlitar, Becandom
1 yriTT H finituB et psslmus V cottid. X' 4 cellam suam H:
cella suB O e ceUula sua X desserere X* 5 praesumet W 6 op«m
(tuiuaque X 7 penitus om. L 8 exequitur GH 10 oonspirati^»» X
aoxia X* prauus L' 11 cupiam H' 15 recessisse X 16 repporti H
17 biis X* admississe Z ut] aut L' 19 suspitione X saspiaioni G
21 puplica deluerint H penitentia G'L' poenitentia G^HL* 23 XT H
delectoX' 25 summissaf?.- summissamX submissaH penitentia 0'ff
«
poenit f?> penitentaa L 27 abate H namque GH: pnim L 38 adqne iT
last. lib. a 15-18. 31
apostolam tradi Satanae, et quisquls oratloui eius, aQteqnam
recipiator a seniore, inconsiderata pietate - perinotns coinniani-
care praesampserit, conplicem se damiiationis eins efficiat,
tradens scilicet semet ipsam noluatarie Satanae, cai ille pro
s sai reatas emendatioae faerat depatatas: in eo uel maxime
graoias crimen iucarreus, quod cam illo se uel coafabalatioois
uet orationis commuuione miscendo maiorem illl generet in-
solentiae fomitem et contnmaciam delinqnentis in peias ean-
triat peruiciosQm namqne solacium tribuens cor eias magis
lo magisque faciet indurari nec humiliari eum sinet, ob qnod
ftierat segregatus, et per hoc uel increpattonem senioris non
magni pendere uel dissimulanter de satisfactione et uenia co-
gitare.
XVII. Is autem, cui religiosi conaentas commonitio ael sy-
is naxeoB cura committitor, nou passim ut libitom est uec prout
uocte ^erit expergefactus aut oportunitas eum somni proprii
sea insonuui cohortatur, fratres etiam ad cotidianas uigilias
eisnseitare praesumit, sed, quamuis eum cousuetudo diurna
hora solita euigilare conpellat, tamen sollicite frequeaterque
M> stellaram corsa praestitutum coagregationis tempas explorans
ad orationum eos inoitat officium, ne iu utroque inueniatur
iucautas, si ael obpressus somao statutam noctis transgrediatur
horam nel eaudem dormiturus atque ad somuum festinas anti-
cipet, et non tam officio spiritali uel quieti omnium deseraisse
K qoam requiei suae satisfecisse oredatar.
XVIII. Hoc quoque uosse debemus a uespera sabbati, quae
lacescit in diem dominicum, usque iu uesperam sequeutem apud
1] cf. I Cor. 5, 5.
1 iqtostotum HL: apostoli geDtentiam Oe cf. I, 9,2.1111,34. V,2,a.
4, a. YI, 6. XU, 27, 1 S-dampn. L 6 si O uel poet se om. HL eon-
fabniatjones X' 7 uel oratioDis om. L commnnioae 6* commonione £<
8 oontamatiam Ii nutriat (7 SsolatinmX mogis magisque ff.- mt^
fiuuet nugisque H magiH ac ma^ I/o 10 sinit HL ob hoc quod H
14 XVI H conununitio H> Bynazios (?> ainazeoa H 16 sompni*
(i trat.) L propriis eum somui H 17 insompnii L oottid. L'* 18 ei-
citare HL praesumat L* 20 praestitDm H inplorana H 22 op-
pnenu L 23 sompnnm L anteoipet H 26 XV 11 H ueHpnrc G^
27 uitqne in Gr: nsque ad HI^c et Paris. 260
10»
33
Ivliftiinii CMsiiai
AegTptios ^finua non curuari, s^d ne totis qaidera Qainqna-
gensiinae diflbup, nei:' custodtri in m i^iuniorum re^lam. quanim
rprim rfttiu svo toco in conlatioaibus souiorum, cum domint»!
iupaerit, e][]>onetar. nunc propo^itum nobii: est cansas tantam-
raodo bicui uarratione pereurrere, no castigntura raodum aolamen *
pxcedfiis aut fastidio legeutem oueft^t aut lahore.
IIBER TERTIUa
DE CANONICO DmKNARUM ORATIONUM ET
PSALMOKUM MODO.
CAPITUlJu
I. De gollttmnitatp horae tertiae, 8eita« uel nonae, quae in
Ryriae piuiibus obseraantur.
n. Quod apud Ai^gyptios alae horamm diEcretlone per totum
(liem cum operit< adjectiune ut orationibus iugit«r iusiHLntur et
pnalmis.
111. Quod ppr omnera Oripntem .soIIemnita.s lertiae, Hexta«
uel nouae trinis tautttra psalmia et orationibus finiatur, et cor
specialius istis horis haec spiritalia sint officia deputato.
I1IT. Qaod matutina sollemQJtas qod autiqun tradltione st&-
tuta sit, scd uostro tt^niporo pro florta causa sit adiuueuta.
V. Quod post matutinaH oratiouee ad liomiium reuertt uod
oporteat.
i] cf. ConlXXI, 11 sqq.
1 qainq»n{;i*iiNiii)M« i?^,-qiiltiquite>*>iniii« (o mran.) L 3 ruatAdiir O'
4 BObis e>t ttH- est nobii Lv 6 Pirvdat (at m ras. m. S) O boneret
ffX' nttt lab'>rn citn G Ej^licit. (fiib II- adil. H) de cftiwnko iiortur-
niirum (narturiiiirum H) orntionum «t ps^inorum modo IJber ■!!' (-II- m.
H) GB: Dm. L Incipiuut oapitula rpwtitis libri uild. 0) QH iQpipiunt
papltulii de librn t?r1io oi Jntprpraetatione honLruni qiio in sj-rij» p&rtib:
0'tt«runatiir/j II "O^A^m^n. I. ipwnm) .witMue nonaoq. H \2»mtS
«pnmntur H 13 njnit /,' 17 ii>'l noiiao I.: nonM]. H pwUinila L
fiuiulur «t onitionibu» U not- L' 18 npivoiAlift H biie L* hiti £'
boriit L* >iinL H Av\\\\iAiii aflic-ia L 19 ratione H 20 certa am. B
Sl tompDnin L reuer1« i,'
J
iniL lib. j[. m- m. 1.
3S
VT. QiKid tiihil Nit a st^iiiorihuK iiimittatum de aDtiquo ordins
psa]moni(n, cum matutiiia xUIuitlUui- MalliMnnitas.
VII. Quod ei, qiii Hd dittnixm oratioiifm, antequam primus
liniatar psalmus, noii occurreiil, oiiitoriiim introJre uoii UcBat,
1* in iiocturnis autcm iisqu<^ ad dnviii sectiiidi psalini tiPniahilis
I nora :iit
VIII. Uigiliar, quai' a uesinTa inlucc»nuiU' sahhato celiibran-
lur, qucm temporis moduni t^^ueant iicl quo ordine celetreiitnr.
Vnil. Qunri- iuluci'KC<^[itc die Naldiuti uiKiliai^ Nlatiita^i siat,
W el qoare per «mnciii Ori«iiitom aksohitio ieiunii ia die iiabbali
I j>rH«sumatur.
X. Uml« factuni itit, (innd in qH)h dit^ HHhbat'0 ieiimetur.
I XI. In qoo dominicae diei Boltemuilat! ab aliorum dii-nim
coDi4ai'tudini> diiifi-.-ia teueatur.
[ XII. t^uibiis dichii?, i-um ccnn frathhus i^shihRtur, ah acce-
«itrntihns ad rclectioupiii psalmvs uon dicatur, sicut tim in
Ijjrandiie solvt.
I. Dv uoctnruo orRlloiuttii d psalmorum modo, qtiiiiaiii [)>>r
^^jpluni faalicatur, doiiautc (leo, quHntiini tcntiilas ing^-nii
Kio^tri praiHialuit, arbiti'or i^xpt^clitiim. uuuv ili- solli-mtiitatiht^
lertia^, Kcxtac nonafqun socuntliim regiilam mvnastcriorum Pa-
laiwtinao ui>l ML-sopolamiat^ iioliis ust disserenduni, nt praofali
Â¥umus in pndugo, porrcclionfm Aegyptionim i<L JniiiiitHhiJeni
«lisciplioae rigorum liorum iustitutiii luoilL-rantos.
23] ft.0.
1 miteqno /.' 2 cum) quod H :)tutuml mUcui fsic' nihil erai) U
4 finiluR U «ccunil JI b ]iniiiiii eociiiiili H 7 iiiliiiusci^nte H
9 iiiliiciwsniitn U mnt HL Vi xit /i- f»t L in nrW tiMnit (om.
di») /> 13 dominicK U doiuiiiici ^titf. i in ru.J L I& cneiiit cuui //
nb oM 2ft> 17 prAiiidis H
Inrdpit dc nvDUuico dLuninruiii oriilionuiti at pitdliiioruin iiioito libirr -111' (7
liicil>it lil>«r ti»rtiiifi d^ c^iiouico omiioiiuigi vl [itHiiiuiniin modo qu&m hon
tertia wxta noiin psRlluutur /T Incipit da cunciDicaniui Dum et pul-
â– ' â– '
mornui l>»ia« t«rtis« et »«KtA(' iioiic <|ut liber moao (iraniipin. w. ij
l«rtiii . . L 18 •tuun-Htu ain. fr inodiun /,' 19 dlin /f '20 miI-
IfrnBitxtibiis (ef. cap, 3 imt.i <r: iiollmDit4l« BLt 21 luleatinoo codd.
22 eat om- U '23 inemiubllent //< -24 instltiitiii) /.>
I
34 loh&nniB Cftsalani
n. Apnd illos etenim haec officia, qoae domino Boltiere po'
distinctioDes horaram et temporie intenialla cnm admonitione
conpnlsoriB adigimm*, per totnm diei spatium ingiter com operis
adiectione spontanee celebrantur. ita namqne ab eis incessanter
operatio mannnm priuatim per cellulas exercetnr, nt psalmoram (
qnoqne nel ceterarom scripturamm meditatio namqQam penitos
omittator, cni preces et orationes per singnla momenta mi-
scentes in his officiiB, qnae nos statnto tempore celebramns,
totum diei tempus abanmnnt. qnamobrem eiceptis nesper-
tinis noctnmisqne congregationibus nuUa apnd eos per diem »
pnblica sollemnitas absqne die sabbato uel dominica cetebntor,
ia qnibuB faora tertia sacrae communioniB obtentn connenioiit
plns enim est id qnod incesBanter offertnr qnam qaod per
temporis intemalla persoluitnr, et gratius uoluntariam mnnns
qnam fnnctiones quae canonica conpulsione redduntur, pro hoc u
Danid qaoqne gloriosins aliquid exultante, cum dicit: nolan-
tarie sacrificabo tibi, et: noluntaria oris mei benepl&-
cita sint tibi domine.
m. Itaque in Falaeatinae uel Mesopotamiae monasteriis ac
totiuB OrientiB snpra dictamm horamm soUemnitates trinis »
psalmis cotidie fininntnr, ut et orationum adsidaitas statntis
deo temporibns offeratur et necesBaria operationiB ofScia con-
snmmatis iusto moderamine spiritalibns obseqaiis uuUateiins
ualeant inpediri. his enim tribns temporibus etiam Danifaelem
propbetam cotidie fenestris apertis in cenaculo preces domino »
fndisae cognoscimus. nec inmerito haec specialias tempora reli-
giosis suQt officiis depatata: in his siqnidem promissionom
16] Pb. 53, 8. 17] Ps. 118, lOa 24] cf. Dan. 6, 10.
1 solneire d3o L 2 distinctionem G* temponun lA admniiitioBe SP
admonitlonem L^ S inpulsoris H 4 spontaneae O^B 5 oeQu H
oellolas L* 6 ceteronun O* 8 hiis X' statuto] tanto O & tam-
pns] spatium H nespertinis exceptt*B L 11 pnplioa H nbbala «
12 oommonionis £> 14 granins nolnmptulnm L' 15 fnnotionu 0*H*
16 ncduntariae Q H nolnmptariae L' 17 uolnmptaria L^ 18 «nnt H
19 palestinae eodd. 20 suppra L* triniiB L* 21 et otn. S 88 ob-
seiinis L' 24 post inpediri tn H cap. 4 incipit biis L* danlelem
HL 25 fenistris W fenestriis L' 26 fnndisse H nlegionB V
2?biia HL>
luat lil). 111, 2-3. %
perfeetio et snmma nostrae salatis est adiupleta. hora namque 2
tertia repromissas olim per prophetas spiritus saactus saper
apostolos in orationum officio constitatos descendisse primitus
conprobatar. nam cnm pro elocatione linguaram, qaae ab eis
5 infoBione suicti spiritas profluebat, gens incredola ladaeoram
obstnpescens pariter et iuridens diceret eos mueto repletos,
stans Petms iu medio eomm ait: airi Israhelitae et qai
habitatis Hierusalem auiaersi, hoc aobis uotom sit,
et auribas percipite aerba mea. nou enim sicnt aos
1« aestimatis hi ebrii sant, cam sit hora diei tertia, sed
hoc est qaod dictam est per prophetam lohel: et erit
in Qonissimis diebas, dicit dominas, effandam de spi-
ritu meo snper omnem carnem, et prophetabaut filii
nestri et fiiiae uestrae, et iuaenes nestri aisiones
la Didebaat, et seniores aestri somuia somniabnut: et
qnidem super seraos meos et saper ancitlas meas
in diebas illis effnndam de spirita meo, et prophe-
tabant quae omnia bora tertia uidemus inpleta sanctiqne 8
spiritus aatidnatam per prophetas aduentum eodem tempore
M saper apostolos commeasse. hora antem sexta inmaculata ho-
â– stia dominns noster atqne saluator oblatns est patri, cracemqae
pro totias mondi salate conscendens humani generis peocata
delenit: eipolians principatas ac potestates tradaxit
palam aniaersosqae nos obnoxios atque coustrictos insolabiliB
» chirogr^hi debito liberauit, toUeus illad de medio et ca^eis
snae adfigens tropaeo. eadem qaoqae hora Petro in eicessa 4
mentlB aoeatio gentium per snmmissionem aasis euangelici
2] of. EnL 44, 3. 7] Act. 2, 14-18. 11] loel 2, 28. 20] cf.
Lnc. 28, 44. 23] CoL 2, 15. 25] of. L c. 14.
2 pnqilietun L 3 coiutitutiu i>< disoendisse O^H^L* 4 elocn-
tiODem G* 5 profluebaDt L 6 obstopisoeoB G'S^L* repletos L^
7 Mtaai Bnteui H et L* ut uid. 10 hli 6'HL' hebrii ae hebrd H
15 seniores OHr: seneB LSe BOmpnia BOmpsiabnnt L^ 18 nidimuB H
adimpletft L 20 apoEtoInt H immolata est hostia H 23 dilnit Gc
et expoliani H ao] et X et Uulg. 24 dob om. X obnoxinB X'
25 cTTOgT^hi G carignfi H cbyroeraplu X de &B: e X 26 tro-
ptaeo G tltropio (i «» e tmrt.) H tropm X exoesBnm X 27 nad H
DMBis X'
lohAJiuis Cft««iftlii
t-avJitiis iHatJ vl purilicalio omiii^uuin aniiiiaiitiuiu in eodejQ
cou»it«li!ntiaiu ilflaU oA enni iioc« (tiuinitus rcnt-rattir, dieeDte
ri; surg<% PiHio, occiik' ct niaiutuca. quod uas quattuor
initiis de ca^lo ^uniiiiissnm iio» aliud qoain ruangolium
dt^igiiaic manifeste c«gQ03Citttr. licet eiiim quadiifonni euange- >
Li»laruni narratiouc di^itiucttim quattuot' nidcatar habore prio-
cipia. uuum tamcu ciiaugclii corpui; et^t, oinsd^m scilic«t
ChriEti uatiuitatpm paritcr ac dfitat<>m, mirabilia quoquv pa»>
£ sionpniqui! conplectenfl. jmlchrip aDtcm iioii ait liriteum, sed
quasi linteiim: lintt-uin qiiippi' iiii>rlifiirationi»< iiidinium vst. i*
qnoaiam igitnr mors dominicac patisionis non humaaap naturau
)(>ge, sml prD]iria« uoluntarix siilutur arl>itrio, ({ua.si lint^um
dicittir. mortuuii enim spcundum cai'iiem doo fst s^cmdnm
spiritum mortuus, qnia nec dereticta ftti anima eius in
iiif^rno nt^c caro eiuK uidit corruptionem. et mrsnm >â–
UE^mo, inquit, tolUt aaimani incaiii a me, sed ego pono
eani a mv ip.so: potcstatfm haliKO poncndi i>am, t-t po-
<> testatem habeo iterum samendi cam. iu hoc itaqao
euangeliorniii nasR â– 'aitlilus dfxtiiiato, Id fst ^piritn saacto
pt?rscripto oinaes gputps, fina<' quomUm «tra ohseruautiam «>
legi.s posilju^ hdbfliautiir iuinundat^ pi-r crcdulitat^-ni lldet con-
flDentps, nt ab idolonmi cdHu sahihritrr immolentnr at<]nf ad
.saliitarem cscani pr'dii-.iant, rciri) pui'ificata«- uocir doininica
defenintitr. hora uei-o rioua iufcrna penetinna inextricaliiles
Tarl-ari t<'ni-hra.s i^nruM-atiDiic sui splt-ndoris itxtiniii porta«que >
aereas eius effriugens rl sera;^ feiTea,s cttutpivns capfiuitatem
sanctorum, qnae cl&usa t.cnnbriK inmiti:{ tt?ni;1)atur inferni, salu-
6] .Act. 10, l» et n. 1«] L c. 11. 14] Act. 2. 31. Fs. IS, 10.
16] Itfh. 10, 18. 33}AcLK>, I&. 21] cf. H&tth, 37,46. 2«] cf. Sph. 4, 8.
4 tiibmiBsiim £* 5 desigiiaii H 6 riistlQctti 7^' 9 l?iit«tiiii G*
10 inditium L 14 neqne L 15 iuremutn L> awpM HL cun-upti-
oneiD £■llj iniiuJf) Gff tollit 3: tollet GL 17 pon^Te G nt
imi. H 18 sumerc ff acclpiendi H Ifl «mhb /.' diatinAto W/P
ji, Kpiritu t! £1 fldelttatfiii liil«i G 'H adque HL* 23 puriHc&t^ GL:
puiificaDte Ho iH iuertricftbili* O "ij c«i'us<;«lio H mi« i' «ntiiic-
nt HL '2ti «iiu aereas Lv conrriugaaB U 27 jgmtis tx iinmili^
L m.li
Inst liti. lU, ».
S7
I
â– o
I
IS
britwr captaiii swrnm traitRimxit a<] caelos, ipipaquH. romphafla
snmmoU ajitiquuui iacolam parailtiio pia coDfessione restituit.
eaiiem quoque hora Cornelius ceiiturio in pr«cibus solita de- 7
uotionc ppr,sistons ooninifinoratiaDom oi-a.tiouuni et olomosy-
uarnm tjuanim aiili' (loiiiiiiuii] faetam aiig<^lo sibi couto^u«nti>
cognoscit, paJamqup ei hora nana uocationis gfDtium sacra-
menta panduutDr, quae P*?lrn in pkvssu mtrutis hora seita
fupraiit rcuciata. alio quoque loco fle eodem teinport^ iu acti-
bus apostoionim ita uarratur: Petrus antem «t lohannes
asct!iidpt>aiit iit trniplunt ad horam «rationls nonam.
qtiiLas liquido coitprobatur nou inmerito a 3ancti.s et apo»to- 9
licis iiiTi» has hora* religiosis obsi-quiis roitsecrata» a nobis
quoque o1»Rcru.ari iiimiliter oportere: qui uisi nelut lege qiia-
dam soliiore haoc picilatLs olfii-iH saltim -itatutiM trmporihns
adigamur, totiim diei &patiuiii oMiiiione aut detiidia uel occu-
pationibus iuuoluti aliKquu orationis iiitivpfllationo cousumimns.
dtf uosprrtiiiis aiilem sacrificiiH quid dicpndum, quae iugitcr
offem etiam in ucteri tP3timentx> lege Jlojsaica aanoinntur?
hoJocausta cnim matatina ct sacnficia ue$pi>i'tiQa cuQctis diebus 9
io templo, licet figuralibus hostiis, itiam cs eo probaie pos-
sumus indesincntcr oblata, quod 1 Dauid canitui: dirig&tu;
oratio mca sicut iac«ii»um ia coaspectu tuo: elcaatio
maniium mcarum sacrificium iitfsportinura. qiio in loco
de illo quoque uero sacrificio u«!ipprtiiio sacratius intellcp po-
test, quod uel uespcrc a domino saluatorc ccnautlhus apostolis
traditur, cum initiarct «cclesiac sacrosaiieta m)Kt»na, uel quod
ipso die poslero KHcrifidum uespertinum in tiue scilicct saocu-
loram vleuatione manuum snarum pro galuto mundi toLias
l]cf. Gen. 3,44. 3]cfAct.l0.a 9]Act8.I. 19] cf. Nmid. 28. 4.
21] Ps. 140, 2. 24] ci. Miitth. 26, 2« sqf],
1 nimfMa H riiiii|ilie« L 2 piinwiiKO G*H: pnDKijw ff'X» p»-
radiMO i' 3 eadBHique G: cf. p. 35, 3€ 4 »l"mo8ynftruui GL^:
danniii. B eliinanyu. L* 5 drain L 9 iohBiiiiia /T 10 orun B
K oni L relegifisin f?'/,' 13 ohnHrijiipii K' obprt*re W U «U-
Wm Z^ 16 c«it4iimi|i>t^muii H 17 qiiod W diccnduin rat p 18 raoj-
«ic» I^; inoioica (7ff' moiiitii« fp iiiiiEHicn L' 20 hiiitis ifX' «
eo (tiuii H 2^ c^uriQtibiu G 87 fiiii X mcoloruio L' 28 ela-
uationem G* cleuatio B
38 lohannis Caiii&ni
10 oblatas est p&tri. quae extensio muiuam eius in patibnlo satis
proprie eleaatio nancap&tiir. omnes enim nos in infemo iacenta
eleuauit ad caelos secandom promissionis eius sententiam di-
centis: cam exaltatus fuero a terra, omnia trabam id
me ipsum. de matutina aero soUemnitate etiam illud dm >
instmit, qaod iu ipsa cotidie decantari solet: deas dens meng
ad te de luce uigilo, et: in matutinis meditabor in te,
et: praeueni in maturitate, etclamaui, et mrsam: prae-
uenerunt oculi mei ad dilncalum: utmeditarer eloqnit
11 taa. iu his quoque lioris etiam iUe euangelicns paterfamiliu »
operarios conduxit in oineam anam. ita enim et ille primo
mane oonduxisse describitnr, quod tempns desigoat matatinam
Qostram soUenmitatem, dein tertia, inde sexta, post haec nona,
ad extremnm undecima, in qna Incemaris hora signator.
nil. Sciendam tamen hanc matntinam, qnae nanc obsemator ^
in oecidais oel maxime regionibus, canonicam fanctionem nostro
tempore in nostroqae monasterio primitas institutam, nbi do-
minus noster leaus Ghristas natas ex oii^e humanae infan-
tiae soscipere incrementa dignatus nostram quoqne adhoc in
reUgione teneram et lactantom infantiam sua gratia confir^
manit. usque ad iUnd enim tempns matutina hac soUemnitate,
qnae expletis noetnmis psalmis et orationibus post modicnm
temporis intemaUum solet in GaUiae monasteriis celebrari,
cum cotidianis nigiliis pariter consnmmata reliquas horas re-
fectioni corpomm depatatas a maioribus nostris inaenimns.
2 uemm cam hac abatentes indolgentia neglegentiores qaique
indntias somni longina protelarent, qnippe quos uel ceUas pro-
4] loh. 12, 32. 6] Ps. 62, 2. 7] 1. o. 7. 8] Ps. 118, 1«. L c 14&
10] cf. Mattli. 20, 1—6.
5 po»t ipnun in L cap. 4 inc^U illud om. B 9 ad dHnonluni (np^
r
cipBpov) H^: dilaculQ <? ad te dilnculo (deluculo X>) WLv tt Uidg.
10 ille om. L* 12 cumduxisse H^ 13 dein GL: deinde Hv U in
om. H qnam L* lucemanis X' 15 Y H non diatinffmt L 17 oo-
stro quoqne X' 20 relegione G'L^ suam X' post oonfirmauit wi
cap. 5 ineipU 21 eteuim L i^n B 24 cottdd. (?>£* uigiliaa 0>
25 poKt innenimiu •» H cap. G Mcipti 26 haec 0> u^igeationa
qnippe Q' 27 umpnii £* oellulu G
lust lib. m, 3—4. 39
gredi ael de sois Btratis con&argere ante Iioram terti&m nulla
coDneQtos nllias necessitaa inoitaret, et eam operationis iactora
tempore qaoqae diei, qao nonnalliB oportebat officiis inhaerere,
B4^ris nimietate torperent, in his praesertim diebas, qnibas
a nespertinis horiB excnbias asqae ad anrorae niciniam cele-
brantibiiB nascebatar onerosior lassitndo, qaonmdam illic fiiitnim
fernentinm spirita, qaibos hoc neglegentiae genas haad ieniter
diepliceret, ad seniores qaerella delata decretnm est ab eis
dintino tractata et consoltatioae sollicita, at asqne ad ortam
BOlifl, qao iam sine offeasione nel lectio parari ael opas tnar
nniim posset adsami, fessis corporibns refectioae concessa in-
aitati post haec religionis hnins obsemantia cnncti puiter e
Bois stratiB consnrgerent, ac tribns psalmis et orationibas cele-
bratis secnndam modnm, qai antiqoitas in obseraatione t«rtiae
nd sextae trinae confessionis exemplo statntus est, et somno
deinceps finem et initiam operationi aeqaali modfflramine simnl
fiuserent qai typns lioet ex occasione aideatar innentns et
reoenti memoria pro caasa qaa diximas statntns appareat,
tamen illom namemm, qnem designat beatns Daaid, qoamqaam
spiritalem qnoqne habeat inteUectam, secandnm litteram mani-
festisBime supplet: septies in die laadem dixi tibi, snper
iudicia institiae tnae. hac enim adiecta soUemnitate septies
nne dabio Bpiritales hoB connentas in die facientes septies io
ea landes domino dicere conprobamnr. deniqne cnm hic idem
typas de Oriente procedens hnc asqae faerit atilissime propa-
gatns, ia aonnallis naac nsqne per Orieatem aatiqnissimis
monaateriis, qnae neqaaqaam aetastissimas regalas patram
niolari patiantar, minime oidetar admissas.
21] Ps. 118, 164.
4 hiii X* 6 oneroBuor W honerosior L qnonimdam H 7 havt
OS*L^ 8 qiuerelU O^B}: qnerela Q^^S^L 9 et om. X consulUtione
L: oonwlatioiie Q^S colladone O^W 10 iam om. Q 11 posaitHX
fMdii X' 12 rele^onis G*^L^ ad obBenuntiain H 13 consnrrege-
ront X* 14 in <m. O 15 confeniones X' sompno X* 16 modo-
ludne X> 17 tipas W 18 qnam r 22 iaditia X 23 connentw W
24 laodem H idem hic if 25 tipaa B} origeote X> ntilisaime
hnc oiqae fnerit X 27 patroam H* (»aepe) 28 niolare H
40
lobaiiuiB C)iiiHi»iii
V. Cmns sollejnaiUtig ratio cur st4tatA sit ti»l inavutA, tii
hac prouincta noDHQlli ignorantes expletls maLiitinis hjrmnis
mrsum roucrtuiitur ad aoinnQm, in ill&m causani nihiloiniiiux
imnilpiitf^», ob cjuam conpesc^DfUm haec a scnioribus nostri»
solleniuitas instituta est. illa uamque hora cam consQmoian
fcstiiiant, gua m^glegentioribus ininuaque Bollicitis rarsam dor-
micudi reddatur oocasio. quod omnimodis fifri non oporiH,
sicut in superioni Iil>pllo dp.scribentcs Acg)'pti«rum synaxin
plenius eiposuimus, ne parificaticaem nostram coafessioiie
supplid nl antducaniti oratiooibas adquisitam uel omfrgens
quaedam redundantia umomm nataralium polluat nel inlusio
ocrrumpat inimici, uel <terto iaterced«08 etiam puri u simplidis
somni ri^fectio interrampat spiritus nostri feruorem ac tep^factoa
somni torporft por totum dipi spatium inertcs deincep» ignar
2 uosque traducat. quod Acgyptii dc incuTTant, «t qaidem cum
soloaiit certie tempohbus ctiam ante galloram cantum c4nsar-
gere, misea canonica cclcbiata asqu» ad lucem post haec ai-
gilias extcadant, ut eos sup«rueoioni< lox matutiua io hoc
feraorc Bplritas repp^riat conRtitutQB ac per tctom di^i tempas
feruentiorcs soilicitiorcsque custodiat, pracparatos eos siiscipiens
ad eontlictuin ei eoutra iliuniam ocjiluctationvm diaboli ooc-
turnaram excrcitio uigiliarum ac spiritali meditatione firmatos.
VI. IUud quoqu» mi^tic iMmniK uihi] a noEitris senioribDH,
qui hauc eandrm matutinam sollcmaitati.>iii addi ()tib(>re ccu-
tiuerunl, de antiqaa pttalmorum consuetudine inmutatum, sfd
eodcm ordine miH»am qiio prius in nocturnis uonueatibtix pt*r-
pctuo celebratara. eteoim hjmnos, quos iu hac regione ad
niatutioam cxcepere soUcmnitatem, in tine nocturaamm u^i-
8] n, 13.
1 HOH diitingwttU G3 2 pmuintin t! hymnis O'.- ymiii» G^HL
S mimniiia 2j' iiiliil ininus L -^ iiicrili-uU» (i'Ij «uDcupiHceiKluu W
iirstri» ftin. O 5 iUwn IS' ti neglig. CV » iU]w]'iori HL' 8tip*«ri L*
liWo H xiiiiuiii U 9 oiiKiKKutuiuti U' nn . . . 15 tnwiuc«L on, M
II hftbQiidantia /. Iiiiuiorutn ti'I. imlhut /.â– I:i sompni L, iltm
infra l-i iiK'UTrorvDl L ut quidi-iu /rL'.- i)uiiliMU L* Ht«iiiiii f/
16 vAMmi. L V^ ri'in!(iat i?' 21 liiuiuant trm. in i? diabuli H'I.'
£2 uifnliitrvin «-xoicitiv L 83 VII 11 2(1 ordiuem L* '£7 jmuios cvdtf.
K
28 Meipere 0'tiL
A
liiBt. lib in. R-7.
41
liaram, qua» post galloruiii cantum autH aurorain finin' Kolpnl,
similiUir hodieque dpcantant, iil est c«Qt^giiniim qDadrageusimiuii
octauum psaliiiiim, cuios initium Hst hindatK <]oiiiiuuiii di*
caelis Bt reliquos qui aequantur. quiuquagensimum uero psal-
niuin rt Kpxagcusimum secundnm et octogensituum noiuitu liuic
noueUae «olkmnitatt fuisse deputatos. deniqu* per ItaJiam hodie-
que cousuiiiinatis miitutitiix hjmnis quinquagensimu>; psultiiiis
in uniuersis ecclesiis canitur, quod non aliunde qnam exindi^
tractum «sse nou dubito.
VII- Is uero, qui in tertia, soxta uel noiia, priusquam coeptus
fiuiitur psalmuH, jnl oratioiipni non orcurrr-rit, uUitjum oia-
torium introiri?. uou audet nec semct ipsuni adoiiscerr psallen-
II Ubus, sed congregationis missiun stans pro rorilmw prattKtolatur,
douec egredieatihus canctis summissa in terram pafDiti^iitia
u neglogentia^- suaer Dd tardilatis iopetrtt ueuiain, scie&i? nequa-
quam se posBe dOBidiae sua« noxam a]itf<r expiare, tn-i ue in
»ca. quidem quau post tres horas erit »c<^utara sallemnitale
admitt«ndum, nisi pro neglegentia piaesenti eoafestim uera
huinilitAt« subQixu» satisfacere r>(!!itjnarit. in nocturui^ iiero 2
conneDti(^uli8 usque ad secaDdum psalmum praebetur tardauli
dilatio, ita dumtaxat, ut, antequam finito eodi'm psalmo fratms
in oratioup prociumbant, semet ipsum congn^atioui inserorn
alque aclmiscm' fesjtinet, oidem procul dubio increpationi ae,
paeiiil«ntia*i quam prapdiiiiim-K subtciciiduB, si u1tra praenti-
tutam dilatiouiK horam iio| modicuiii r<^tardari{.
2 *i(iiilit»ri|un lioidin II nnutiKKiniiiin JI^L qiindnigeii»iTnuin /T;
qiwJnbK^iinurii GU* (iiiridrtkginfiimuin /. 3 mf ieiitiiiin /T 4 somii-
l«r /f i]iiini|uiigi^iisiiniiiii <V'.- (inin(iiia(rp"iiniiiii 'rV//,* iiiiinqnngpsai-
iBiun /,' r> •oXAgMisimiiiii (/': w<X3£>'si intim fPJiJ-'' sfiKigi^ssinitim /J
ontafCfiliniuiuiit (?': octogPnJiiiHin fiiiP/,' mtagn^ JI' uclogins, /,' fi nn-
iiiniiii fuf«i« {fuiinn om. r) v: atd tdtuf naiiiiniiii, ipiod GHL ttmiitwit,
ntpptntdtm ett t iiomp dfUi-iniiii (p. 40, S3): cf. fnd. mtIi. x. u. elUpini
7 yinni« fi*HJ, (jiiiiiiiiiiit^MiHiiiiMti fS'L': c)iiiiii]iiKf^NiiniiK (7'//'/.' qainqim-
KVMnmi» iP 8 miLurrsi« om. /.' ft tntrtnliuii li' et /.' i«t ituJ. 10 VIII H
13 MidMir //' 13 iiraf i/ iinwmtnlatur f;'Jl' 14 iiMiitt-iitia G*HL'
|K>cnit«iitiii (r'/,' liS igotinin /' 17 NoJlriiiiiitiis GJ.H IJJ wg^i^. 0'
III tubiiiiiiiw (ie r<>!(tiiiiin>t H' pnnl Jioe tierbum m H mp. 9 incipH
BD UrduiJi H SI witin.' /,' 24 iienil^-utiw G'L* poenitmtiae C»L'
SS moram L tvlardaivt H'
4S lohanniB CaBBiani
YIU. Sane uigilias, quae Bingulis ebdomadibos a aespera
iQlncesceDte sabbato celebraDtur, idcirco seoiores hiemali tem-
pore, quo DOctes sunt lougiores, usque ad quartnm gallonuD
cantaiu per moDasteria moderaDtur, ut post excubias totins
Doctis reliquis duabns ferme horis reficientes corpora sna q^- i
quaqnam per totum diei spatiam somni torpore marcescant,
requie breuis buiQs temporis pro totins noctis refectione oon-
2 tenti. quod nos quoque omni obsematione cnetodire conQeniet,
ut scilicet contenti somuo, qnl nobis post uigiliarnm miwHun
usque ad lucis indulgetnr aduentum, id est nsqne ad matatinos m
psalmos, totnm deinceps diem tn opere ac necessariia dncainaB
ofSciis, ne somnnm, quem nocti subtraiimus, resnmere pcur
diem nigiliaram lassitndine et inanitate conpulsi uon tam re-
quiem corpori subtraiisse quam qnietis tempas et refectionem
uoctmnam commutasse nideanmr. nuUatenus enim pot«rit fnr a
gilis caro ita totius noctis quiete fraudari, nt per conseqnentem
diem sine dormitatione mentis animiqne torpore iuconcnssam
possit seruare nigilautiam, quae inpedietur ei hoc potins qaam
innabitur, nisi post nigiliarum missam somni qnantalamcamque
3 gnstauerit. et idcirco saltim uuius horae sopor, qnemadmodom «
diiimus, ante lucis aduentum si fuerit inpertitns, Incrabimor
omnes uigiliarum horas, qnas tola uocte in oratione consmn-
psimus, inpertientes aaturae quod sunm ^t nec habentes ne-
cessitatem resumendi per diem quod nocti subtraximus. totom
enim carni huic procul dubio reddet, quisquis ei non ratio- «
nablliter partem snbtrahere, sed totnm temptauerit denegare
ft ut uerius dixerim uon superflna, sed necessaria uolaerit
4 ampntare. propter quod maiore faenore uecesse est aigilias
conpensari, si fuerint ueque ad lucem inconsiderata atqne in-
ratiouabili nimietate protractae. ideoque eas tripertitis distin- x
gnnt ofSciis, ut labor hac diuSrsitate diuisns delectatioue qna-
IX H uespere L 2 InluoiBceDte G'H' 5 reliquiis !<â– reffioieB'
tesL' 6 sompni L 9 sompno L 12 sompnum L* 14 oorporii H*
15 commotasse H conimunicaflse Z.' 16 sequentem L' 17 anim^ae G
19 sompnii Z.' 20 saltem H^ 21 lucrabitur H IncrabimuB L
22 coiisumsimus G^ 26 dene^ri G' 28 fnenom GL: foenora S ff>-
nore H SO eafi om. J,' distingiuint i?'
Inst lib. m, 8—9. 43
dam defectionem corporis relenet. Qam cnm stantes antiphona
tria coneinQerint, homi post haec ael sedilibus humillimis in-
sidentes tres ps&lmos nno modulante respondent, qui tamen
singnli a singulis Iratribus uicissim sQGcedentibns sibi prae-
s bentnr, atqne his sub eadem quiete residendi ternas adiciQnt
lectiones. itaqae fit ut corporeum minuentes laborem uigilias
snas maiore intentione mentis exerceant.
YTDJ. Quas a tempore praedicationis apostolicae, qao religio
ae fides ChristiaQa fandata est, pw aniuersum Orientem id-
10 circo statntam est iolafiescente sabbato debere celebrari, quod
domino ae saluatore nostro sexta sabbati cruci&io discipnli
adhac recenta eius passione percnlsi peroigiles tota nocte man-
serunt, aallatenQS qaietis somnam snis oculis indulgentes.
qnamobrem ex illo tempore haic nocti deputata aigiliarom
is soUemuitas asqae in hodiernam diem per aniaersam Orientem
similiter obseruatar. ideoque et absolatio ieionii post laborem 2
oigiliaram totidem apostolicis uiris in die sabbato Btatnta non
inmerito praeaamitar per uniaersas ecclesias Orientis, secun-
dam illam qaoqae iicclesiastis seateutiam, quae licet habeat
w et alium mysticam sensum, tanieii ab hoi- quoque non ab-
horret, quo ntriqae diei, id est ebdomadi pariter et ogdoadi
eandem partem sotlemDitatis inpertire praecipimor, ita dicentis:
da partem his septem et quidem his octo. non enim ad 8
eommanionem festinitatis ladaicae absolntio ista ieiunii re-
ss putanda est, his praesertim qui omni ludaica superstitioue
231 Encles. 11, 2 (LXX).
1 mifllpt (t^WIA straDtoa G* ante famt IP antifona L 2 trina
ff* trra B' antifonaa tres Wc concinnuerint H' insedent^s H'
S inodolante JfL' 5 hiis H' residendi G^L^: rcBedendi G' rese-
denti X* residentibas Hv 7 miuori H intentioni H' B XI H
Vni 1 relegio G'L' 10 inlnciseente G^H* 12 peruigiliaB H'
18 flompnum L post indulgent«s in H cap. 12, in L eap. 9 incipU
14 nocte f 17 itj^em r ab apostoUcis Lr uiriis L' sabbnti t>
19 ecclesiastis G'H^L*: ecolesiastes G^L' ecclesiasticis H' 20 misti-
mm J5P ad H* aboiret WL 21 utri>que G (s ertu.) octnadi G'
<M^oadi G* et ogdoadi parit«r Ij 22 eamdem L' dicens H 2-'i bJin
■»pb>m L' & admonitionp H ad mmmonitionem L 25 luis L' indjtia H
44
lohfcnniR Cassinni
afieii! moiistraufur, sed ad rprc^^fionpm iiiiam Hiiimus laspi
oorporis pfirtiucre, qnod p^r totas aiini spiitimauas ii^it*r quiiiis
diebus ieiuaaus, msi duobns saltim iQterpOfiitis rcfoctlatniii
fuerit, facile lass?scit ac defifit.
X. Ouiup moderationi!! rauEam iioiiiiitlli i» qaibusdani wi-
deatalibUB oiuitatibuE igaoraale^ <-t iuaiinio in urbc idrirco
putant. absoiwtionfm sahbati miuime dpWrc pra^sumi, qmx'
apostolum Petrum in (^odoni dii? ctontra Simoneiii cootlictattiruni
ade«niat ieiunasse, ri quo m^is apparet hoc eum doq caco-
nica eonsucludiiLi' fReiesc, wiX praPHcntis potius neccswitat* '
conflictug, siquidpni el ilji pro hac cadem re nou generale.
Hotl Hpi>cialH uid^atur Pt>truK difcipuli» siiis indixiiise ieiuuiBni.
quod «tiqut! nou fecisset, si scisset illud canonica consuetailias
<;olert> KBruari, idom procul duliio eliain doniiiiioo dit> paratUK
iudiceiT», si certaiiiinis ipsius in «um conpptisset occasio. uw
tameo et hoc statim cauouica fuisset ieiunii regula promuJ-
ganda, quod non gfiii*ra,lis olisiTuatio statnerat, se<l ut senwl
fieret ratio necpssitatis eilorserat.
XI. UeruiiL n« hoc quidem iguoraudum <Ii« douiinica uuam
tantummodo missam auti> prandium reM>rari, in qua psal-
morum atque oratiouuni scu lertiouuiii pro ipsiuH collectae uel
communionis domiuic&e reuereiitia sollemuiu» aliqutd ae. pro-
ppusius iupi-nilpntcN in ipsa tcrtiftni spxtamqiic piiritiT consum-
matam rcpntaut. itaqii^p tlL ut et de obsfqniis omtionum nihil
iiimiauHtur adiectiuiie scilicel lectiODUin. i-t nihiloiiiinus diflV-
reulia quardani uel remi^siB uideatur iratrilms indalgeri pro
reuereutia dorainicat' rRSurrwtionis priu' rdi-ro tpiiipori*. qua*-
et totius &eplimaiiae uidcatnr obBeniatitiani re].ixan-., et prii
hac ipaa qiiae intermiscetur quadam diAVrenliii euuilem diitm
3 ieiunuit«s JP ieiunnnt L nAlXan II' ttitociiktnm itit eodil
4 hssemrt ac deftciet // 5 wm disCingwt XIU Jl li nrlip romn
HL tt tres codd Cnx/ehl 8 nymoniMn W7, foiifliHiiviim /f H ml-
spraiit ULc. ei canoiiiea L 1.'» coiiprtiaset «fTi/jsi; conpcffisse-l GLt
in M contigisset H IG ipiuni /,' 19 XI /,; X G XIIII // dnrDimc»
GB: driiiiliiii-» Lv 20 qiio // 212 mnmoiiionis /.' »r prp|p«iiix 1i:
om. S 25 adlMHa ff' defpriMttJa /. 27 ddmlflw t 1!fl dfnv^iv^iitia L
fum A'\f\ti L^ puiidpm {om dirm) Xr*
J
inBi. lib. ni,ft-ia.
45
'nelut fwitiuHni proiiocwt rmsum sollpmiiius expectari, mlnnsque
faciat ehdomadis ueatuiai' imnnia huius expectatione Eentiri.
inemppr ruiin a^^^^iianiiiuus quaelibpt fatigatio inistiuctnr ot sin>»
rastitiio Ial)or iupeDititur. m iDtfrip^ta et uit^ismitudo qtiaedajii
Qitl op^ri» inmutatio qualiscumqae succedat.
I XII. DftDiqup f-tiain in ipsis diRbuH, id «st salitiaki uel do-
minifa seu frriatiR t-einporibus, quitas praadium pariter et
CPDB Bolft fratriljuK «'xhilnTi, pHftlmus ad uesperani iion dicitiir,
id eiit neo cnni acceduut ad wuam upc cum ab ipsa consnr-
IgDQfc, ut fiolet fieri in soUfimuibus pmndiis uel cauonicta ifliu-
'niorum rcfectione, quam ft praecedere consuetudinarii psalmi
Rolnut el FiuliK«qui: .si>d taiituinmoclo simplici orationo facta
acc^ant ad ceaam eamqut^ rursum cousurgentes ab ipsa sola
oratioiie concluduiit, quod itcilicct extraordinaria sit intt^r mo-
naclioi: ifta refectio uec omnet; m\ eam conu^enire cogantur,
liisi iiut ppTC-griiii qoi gupcrucupriut fratri^B nut hi, quoR in&r-
knitai: Rorporin aut propria iauitat uoluntaB.
LIBKR aUARTUS.
OK INSTITUTIS RENIINTIANTIUM.
OAPITUI.A.
t. Dp iusilitutiouc porum qui n>nuiitiant huic mnudo, pt qat^m-
tulmodaiii apud TahenutinolflK ni<l Apg}'pt.ios inbiiautnr hi qui
jii niouastpriis suscipiuiitm'.
TI. Qua ralionc usque ad ultimain seuectutimi apud eox in
ro«nobii8 pttrsenprent.
1 rt:]i(!irtHiv H i xbduiiiuuIarilM //â– RciiUrr //* li codd. non ili-
tthifmM in ow. // 7 fiTPiiIit //' S iwim HL racnHin U
iy-A 01.: Ipan mfwn // II ronAiiftndinnri /P Vi nM^iiam // f^naia h
H imiiAcboB H 15 eiiii(1ciii // tMiin /, rogiintiir // 16 hii //'
IT imliimpUs /,' Eiiilif-it df CMnniito fliiirminnii oratioiiiiiii et [xtnl-
nmniin iiioilo liber loitttiK G: mii. iiS, liioi|iiiiiil r^itiiitiiln (apqneDliii
liliri udd. O \\f lilir» UII n^l L) r.lU,
ti tAlkinnijfltjvt // talM>iiiiciiiiil;u /. liii ////
XVII. i;v. 1 11
L
46
IithftaDli CmiUiI
in. Qqo fxftminc pr&lx^tur \f (|ai iti c<hmio1>)0 fiUf«ipioAdnA ut
litl. Quare, qui ia mon&steho recipiuulur, uihil f>fcuni {tff-
inillAiitur iar«rr«.
V. Onr hi qui reuuutiaul !)U»t-t<pti in luouaeteriifi proprii
uestimenta dfponaut ct at» abbiitc alii^ induiLDtur.
VI. Qaa rausa uetitimeuta reuDntiautium, cnm qoibuf! io-
ffTPvA suut monHKteriuiii, n diiipeiiRatare sfTuentur.
VII. Car iu nionasterio susc^pti uou permittautor Rtalim
fratribuii admisceri, mA xenodonho aute tradaatur.
VIII. QuibuK primum iiistitutis iuiiiores exerceaatur, ut ad
«upi^raadas oiiiiieN «'^nrupidCfiitiais proficiant.
VIIII. Quaro iuuioribus iiiipereCai nt seuiori suo oihil de
n(^ttatioai1>u.>4 suis Kuhtrahajtt.
X. Quauta ohopdieotia semoribus etiam iu n&tnrali nenran-
tate tiituatur.
XI. Cuiuniniodi cilMi» apud l-os deticati»simuii haheatur.
XII. Quod ad xonitum pulsautiH ofitiuui uihil operiR non
omittaiit sLuiJiu ci^Ieriter octumodi.
Xm. Quam crimiuosum hah<;atur, ai aliquix uel uUisiiiinum
qnippiuin »mm dixcrit.
XIIII. Quod, licet multa pecuuia de uuin.scuiu»quo oprre
nongKratur, uuJluft tamen praosuiiiHt mci^dpre statutae saffi-
cientiae parcitatem.
XV. l)i! iiimodico apud iioii titudio habriidi.
XVI. De reguli» diuersanim correptionum.
XVIT. Quiha.t auctorihu» »it iuuectum ut reficientihus fr&tri-
hue sai^rne lectioiies in coenohiiR recitentur, ot qoaDtuin apad
Aegyptio? praebeatur sileutium.
XVIII. Qnam inlicituin nit extra raeDpam coinmunera quir-
qn&m cibi potusue gustare.
1 ia OH). Hv L^oeltio L «uscipeiiiluft i£ 4 kii HIJ & »b om, H
induiuit H 7 siiuiu» L Kruotur B 9 iiii>ccri H xrardocho X
!»u>4ocho H JUDodochio r lOexeroeiitnr /, 1 1 )«p)inui4u if IShMne
tiiuhm om. II IbcjbmL »p\iiL' dilicattssiiiiut // 17 «d Mi. if
19 rrinimujiut H iit.iliwiiinniii /,â– 22 coiign-fril.iir H |inr*vnial
ow. L* ncidcn^ // 2S paTviUtvio ^rnc-auiii|)l» (dd. w. S) L 84 «init L'
babeDdi ilndin f, iT> ni|tiilii)i /.> 26 M-tonlnix I, iniinituiD L*t
87 kput /,< 30 eyU L pulus u^guntAn- B potus uetuttorf Z.'
\
inst lib. nn. 47
XVHn. Qnemadmodiini per Palaestinam nel Mesopotamiam
ootidiaiia fratribos eihibeaDtor obsequia.
XX. De tnbuB lenticolae granis ab oeconomo repertiB.
XXI. De ppontaneo qnorandam fratram miniBterio.
» XXn. De A^^tioram typo, qoi est saper cotidianis fratram
statntns obseqniis.
XXm. De oboedientia abbatis lohannis, per qoam asqfle ad
prophetiae pronectoii est gratiam.
XXITTI. De ligao arido, qnod idem abbas lohannea ad arbi-
M trinm senioris sm qaasi adolendnm rigare non destitit
XXT. De proiecto ab abbate lohanne nase nnico olei ad
senioris imperinm.
XXYT. Quemadmodam abbas Xohannes sno oboedierit Beniori
ad aduolnendom sainm, qaod ne a mnltis qnidem poBsibile
u erat moneri.
XXVn. De hamilitate et oboedientia abbatis Patermnti,
qnam in proiciendo in flumen paninlo filio ex prseoepto se-
nioris non haesitauit inplere.
XXvUL Quemadmodum renelatnm sit abbati de Fatermutio
m opns eum Abrahae fecisse, et quod defdncto eidem abbati
idem Patermotias in monasterii administratione successerit.
XXVllli. De oboedientia fratris, qui decem ^rtas circnm-
ferens publice distraxit abbatis imperio.
XXX De abbatis Finufi hnmilitate, qui relicto coenobio
iB celeberrimo, cni presbyter praeerat, loDginquum monasterinm,
ia qno nnlnt incipieoB susciperetnr, desiderio perfectionis expetit
1 palestiiULin HL loesHopotamiain L 2 adhibeaiitnr H S gruaa
lenticalae L 4 fntniiuu H monaaterio H> 5 tipo H fntruam
stftbttu H 8 profeotns H Q idem beatoa abbaa H iehannii HL^
10 adolendum HLv: fort. adolescendam deeiBtit H 11 ab om. HL
IS iohannia H obqediret H 14 ad om. H 16 oboedientiae L p»t«^
â– nnti H: patemntii L 17 in pogt qnam om. H flnmen L: flnojo H
pnmolo £1 qnun ex H 18 eaitanit H bealtmerit L 19 abbate H
pntmnntio H patrem*tio L 20 quod et HL abbata H 2liaom.H
2S deoim HL 28 paplioe H imperium H ad abbatia imperiun v
94 pinaphi H {diTnnphy L momuterio H 25 celiberrimo H pres-
Uter HL 26 anwipinretar L*
48
lufaauui* CHDRiMtli
XXXL Quemadmoiiuin abba PinufiuB rednclus in inoDairt^
rinni suuni modico t^mpore roQiiiioratui: ruTBUin fug«rit in
parles Syriae Pa]ii«stiaa«.
XXXII. Quat! praf^cepU Mmt ideni aljlfas FiuuBu^ frilri,
qQem iu am inouasturio sul) uostra rtH^ipidtat praes«n(ia. '
XXXIII. Quod, fiicut m&gna rt^muDfo-atifl monactio debetor
fc-canduu iQ^tltutioQ^m patrum lalioranti, ila et inerti poei»
Eimilitoi- tribuatur, ot idcirco hoq deh«at qni? tam ficilp si-
mitti in mouasterio.
XXXUII. Quod abreuuntiatio nibil sit aliud qnam morli- u
flcatio i^t iiiiago crucitJxi.
XXXV. Quod cnu nostra tiinor doinini Ki(.
XXXYI. Qnod reuuntiatio uihil pronit, si isdem quibui: r^-
nuntiauiinus iuplicemur.
XXXVK. Quod diabotns nostro fiiii spniper iusidietur rt no^ *
MUH caput iugiter ohsoruare dcbcHinu!'.
XXXVIII- Db renuntianti« praepiuation^' aduerpum tempt»---^
tionoti, et d« paucis iniitandis.
XXXYIUI. Quo ordine qui» ad peifectionem ualeat pernenir**'^
per quam de timore dei ad caritatem rousequeiiler a.Kcendat- -*
XL. Quod uou d«beat mouachug exempla perfectionis a mul-'^
tis expet«re, .sed ab uno uel pauciii.
XLI. Quarum debilitatum similitndiu^m anBcippre debeat*'
qui iii ooi!iiobio coiiiiiioiatur.
XLII. Quod Ijonnm patientiae suae iioo debea.t mouachus'
de aliorum «perare uiitute, sed de sua potius louganimitale. ''
XLIII. lit^capitidatio expoBitioniB, per quain monachu.s ad
perfectiouem poseit aeceudere.
1 ikbbns r.r tiinuphiun H ph})ihus L 2 itf^riiiii Hr fiiftprtt H
3 Biriu H pftleBtiuaJ' L: oui Rv c{. Momwaen, Rotm. Geiek. T, pag. 54C
A dedprat H ptnipliitis H phynuliiis L t> i'pi-i)iEalMt. L n^ijifnil Jl
7 tiHtninin H iuiwrti H in.».. L pocniu J,' H dcilii'n« II \ua
ont. Hv ci\ iii H li (irudJii^ /,' 13 <iiiod . . . iimnit ow. H
renontiitUo L^ \mAmn 1. 1.1 dinbtiliiB HL^ IC capiid 7,' Dbwnisin'
iiigiti?r dcbm' H 18 imiiciis L^ 10 i^uod /,* '2.0 dfii H 32 nn-
{WT^ H 2^ sii*ri)M>n> «lifliilitMiim alinDitiidieifni H 24 rommonihii h
26 eed vm. H 26 Eiplicinut (.-itiiitnla H: vm.L
De canonico mo«!o orationum a,t<iup psalirorum, qai debeat
io diurais conuenticnUB pci- raonastma ciiBtodiii, ad iustito-
I tjonem eius, i|ui rfnuntial huic inimdo, narraliiini» rok ordioe
' prnnocanlfl transimug, coudicioaos in primis, quilius hi qui ad
^ deum conuerti euphint recipiantur in coonoliiis, brfui quantnm
I powumus studPtttes swmone conplecti, quapdam scilictt de
AegTptioniin, quaedain fl« Tab«nnvsiotarum reguliti adniLiCHn-
I Ufs, quorum Thehaidc est co«nobiDm, quantum Duniero popu-
^loaius cunctis, lanto coQueraationis rigure di^itrictiuK, siquidem
in «0 plus qu&m quinq;ae milia fratruin ab uno regantur ab-
bate taiitaque; sit oboedientia hic tam prolixus iiuineru.s mo-
nacliorum uumi aetio seniori suo snbditns, quanta non potest
ajiud D08 UQua tini uel oboiMlire pro inodico temport; nel praeesac.
II. Qnonnn tain longa perscueraatia. «t humilitas atque sub-
ivctio qucinaduiodam tam diuturaa perduret quaue institutioni:
, formutur, per qnam usqut^ ad iiicuniaiii si>ii(K!tam iu coimobio
pi;r8enerent, opinor Qos aiite omnia dcberp praeHtiingerp (tanta
Kiainquo c«t, quaiitam neminem i» iiioiiaK(*-riiM nostiis ingn^sanm
' ne aimo quidem integro tciimsse mflmiuimus), ut, cum reuuu-
I t.tationiH eorum pritnordia uitleriinu», consaqueoH fui&se iatelle-
Eamns, nt iu tam suljlimia perfoctionif fatitigia tajimn ini-
tiorum fuudamvula con^urgi-rent.
Tn. Igitnr ambiens qois intra coonobii recipi disciplinam
iion anto prorsus admittitiir, quam diebus ct4c«m ucl co am-
plius pro foribus excubaus indicium perseucrantiae ac desi-
d«rii sui pBriterqtie hnniiJittitis ac patientiiie denionstraucriU
cuiuquA omnium praetoreuatium firati-um jfpnibus prouolutos
lii<J|ut (tibvr ttdd. 11] tl« iiialitutli Kuuntimntiniii libcr (Iib«r om U)
mi- (i|ii»rlii» li) Olll,
I aUiim GIF: et L *2 diutufiua i.' 't rtmtiuut G' i cnnclttionvs
li u
codd. hii G^IVL^ 5 <lftm // reei|)iiiiitur G^ 1 tAbcneDsioniui L
UtMniiiutaruiii H 8 thcb.iiili' (i: tJi>'baic|r J.^ lcbiiittK tx t^-ViiclH H
ili lli«l»»i(|p l'^(t) ijui»nt'' V " (initiim // dMtrii-tiii:» /, 1« n-giill-
inr 0* 1 1 lantAftjiiP /,' flt (f nibnrdii-iiliiti- L Iiin fJ' proliiiDH II*
\i po«*il // 1'. iliunin //' ir. •■nruiiin L 17 ])('f*trinyere G: p#r-
ntTiiijtuni HIm M iin)n.iHt*dft /,' t!l tirc // 21 tnlin // 22 nin-
surpmnt otpiliiluTn // 2» i-i>niiliii //■24 dveim //</.' SA lino //
ao
rohAnnU CRiiilaiii
nt a)i Tiiiiumis do iadustria rt>faUtiig atqne dcsppcttis, tun-
quam qtii non r*fli(^oiiis ftn] aiwt^s^i.sitatiK obtwDlti mooaiit^riuBi
upt«t intrare, iniariis qDoqu» «i exprobrationibus moltis ad-
fviaUi» experimi^iitum dMlerit ixin!:tanlia« suar>, qaali»i<)ai> faturi)!
sit iu teroptationibas, obprobriomm tolerautia dralaraa^rit, t
atqut^ tta ruerit explorato ineutis ardort> sawt^tuH, diligmtia
sanuaa pe-rquiritor, ne ie pristinif) faniltatibuii suis iahaN«rit
2 n ucl uniuR nummi rontagio. sciunt onim cain »ub mona.«U^i
disciplina diutnrnnin t>»sp non posse, sml np humilitatis qaidem
aut obo^dit^iiLiae adpreliensturam esse uirlut^^m Mt ill» coftttobii *
paupertatp tu-- dinlric^tioni' ronlpnlMni forfi, m Jn ronscieDtia eitt?
pfjnuniaii quantuluincumqup laUtauerit, aed nbi primum f-SortJi
fiiprit qualibf^t ocrHMioue commotio, fidacia stipis ilHns aoi-
matnm nontiauo df> monasterio nelut funda rotaiilc fugituram.
IIII. Et idrirco n« uHJbus quidem coenobii profuturas sus- ^
oipnre ab oo pecnniat> adqaioscnnt, primum ne oonfidentift
huins oblatioutK inflatus ucquaquam ne pauprrioribus fratribns
coaequare dignt^tnr, tum ae per hanc Hatiooem null&tenns ad
humilitatfm Christi descondens, cnin suh diBCiptina coenobii
noii potnerit penlurare, egreesus ezinde ea, quae in principia •
renuntiationis suae »piritali fernon* BQCcenRHB intalfrat, tepe-
factufi poat«a nou sine iuiuiia monasterii sacrilego ^piritn re-
cipere atque exigere moliatnr. quod «mnimodts ob&eraaii de-
lH>re multi^ !?unt experimenUs IreqaeDt^r (Klocti. naai pcr alia
niinuB cauta monaBteria stmplicitcr quidain sa8c«pti «orom, <
quae intnlerant qnaoque in dei opero fuerant dispen?ata, cnm
ingenU post blasphemlH redhibition^m poseere t«mptaueniQt.
V. Quamobrvm ita nudatar quisquf>, cum rvc^ptns fuerit,
omni pristina facultate, nt n» ipsam quidem qno opertus »st-
1 rRirutAti9.i L* difittenUit H' i cxprohitlimihm fr> 5 tallenuttu-^
0'fP tolerantiae L 7 per*»juitur W intrquiiritur L' inhotMrit H*^
^i iwmnii L' 10 in iUti coi^bii L U dffltridJonc O' M UlJiutril ff^
15 MW dtJttinguit H uuibiDi J/< 17 jiaupitribiii (i* 19 discmlin^rt
WL^ id }>oterit L 21 auifceptiii Z> 22 nn ponUn L itS nirc (V^*
t
otwcnikri (/.■Absi>niare HL y.S iMrum (i: dpnnim H (i« roniin (»i — •*
(/Mitwrms. 7—61itt.) L 27 jwst Iiikt blivrfi-mini Ff nililiWti"ini*iii /i^~
radi)>ilioii<>m H 2» IIII H
Uat lib. nn. 8-6.
51
iDdamviitiuii ti&ljere pt^rmittatur uUnrius, sed ia coacOio fratnim
productus io medium exnatur prapriis ac per maaus abbatis
iaduatur moaaMtmi tii'Htimctitii<, ut per lioc !(c aoii solum ani-
nen^ rcbus soi^ autiquiii oouprit ^poliatDm, uenim etiiim
I oniDi fasiB deposito muudi&li ad Chrtsti paupertati>m et iRopia.ni
dnecendisH^ iamqiie opihus KU!<tpntaDdum aon Ktt«culi artf quae-
sitis BPC dc infidclitatf! pristina rpiseruatis, i*ed de sandiR ac
piis moaast«rii largitionibuR mitilia« auae etipendiu pm(>pturuin
atqne inde ee deinccps Qestirndum aleadumqu« coguoBcens et
'nihil bstiere et aihilominui; d*> craPtiuo non esBp. solUcitvs sc-
cnndum Raangflii disc^t t^untf^ntiam, uec «>rnb<>Rcat paupmbas
id est corpori fratcrnitatis arqnari, quibng connumprari Christus
let qaorum k« friiirem nou onihnit iiuni^tip^c, quin pctiuH glo-
■TMtur domesticis eios ractum £e esspi consortcm.
VI. nia Qoro (juae dcposuit uetttimcnta oeconomo cousiguata
tamdiu rptifmantur, donec profpctus ft conucrsationis cins %a
AolHrautiau uirtut^m itiupr!<i>< tcinptatiODibu!) ac probationibus
«nidenter agnoscant. ct siquideDi posse eum inibi dnrare tem-
pore procedente p^rspexerint et in ("odHin quo coepit feruore
per^sterc, indi^entihus eadem largiuutur: sin ncro quoddam
vx eo marmarationis nitium ut-l parua« cuiuslibet inobocdientiae
culpftm processissn deprehenderlnt, einent^s enin inonaKleni
qoibas iadatus fnerat urstiinetitis rt rcucstitam antiquis qttae
fut^rant Heqaestrata. d<^pp|lant. nullnm etenim tas cst cum itli»
qtue accepit abscedere nec quemqaam patiuntw illis adhnc
indni, quem seniej ab iiiistitutioniN »»<\.d n*giila t«pui»»c per-
tli^erint. unde etiaai copia nulli peaitus palaai (liscedcndi con-
PPiftnr, nisi aut in morem .sfrui fuf^acii; raptjins densissimas
4
i [«diicttut H ■•iiii^tur W 4 Bxpuiwhiui HL 3 fliiiui ulftHHu omni
teU H 6 diswiidiiisc //■»oti Q n^cvM L T m G* ac] ct L
g dilBeop* im. L 10 KdntuiLiiiii r ..II [11111]) iTiunbiiN H i:i rnitruin L'
nuonipBri Jl iKiiiaipiuv: L Vi V /i 1*! comicmlionrji f}' 17 tol-
l«faiiliM O* 18 pfrdiinn» X« 19 ptTiriiJcnU /f [irn«|)ninriiit HL
io om. L 20 si Jl i|noiidAiii L 21 praiiV! HL huiiii>libct W
;«DBM|M Ubet L' 2f\ |icTiii<lorr*nt I^> 27 (W|)iiiin 10 iliMWnili^nii W
di L*
&»
lohftniili CbiiUnf
t«D«brai! DO«t« dttrugial, ant certe hoc onliae ct professioae
iu(iicatu8 itKlignas cnm coafasiontf et Dota cortm cunctis fira-
ti'tbu6 deposita luonasUiii Ufstc iiclUtut.
VU. Cum ifntur quis susccptu» et hac ]»prseueranti« qaa di-
liniuu couprobatuij nc ilc-poHitisj ]i]-0|)rilj iu(lutncu(i.s habitu dhh *
uasteri;UJ ruciut acciiictu!>, jioii litatiin «ougrcgationi tVatrom
conimisRcri pirmittitur, mi ilcputntur soaiori, qui seorsum fauud
longe ft ue&Iil>ulo inoua.sti>i'ii ('«uimaiieus )iabi>t coiani ]iiTe-
griuoniui at(]uv Hiluenii^ntiuiii doputatjim fiMjui- omnora diJi-
goiuiain sHscoptioiiis ct linmauitalis inpcudit. cumqne Lbidem »
iiitogro aniio di>Kt>niii>UK abi^qui' ulla qui^rella sunm circa yete-
grinos exhibuflrit fmnulatuni, inhutus per haec prima lusti-
tutiou(> liumilitatis uc patifJiliac atqut> in t^a. loiiga ifx^rcitatioite
praecogiiitus, admiiiceudHR ex ho<- congregatioui fratruii) aUi
traditur seniori, qui ducem iunionlins praei?st, qnos !>ibi crf>dit08 u
»Ii aljbat* institnit parit« et gulifrnHt, swnmduin illwd scilicet
quod ortUuatuni iu Ksodo le^iiiiTi.s per Mojsou.
Vm. Cuius haifc «it sollicitudo et fnHlitto priiicipalis, per
quam innior iulrodnrtn>< scanderi' cousequenter utiam culiniQa
jifrfi-c^iouis suiiimii praimaLiMt, ut doccat cuni priniitus sna^ »
uinc«ic uohnitates: qni'm sIUiliosK iu his ac diligeut-iT eierceus
liaou illi srmpi^r impurart- dv inilustria prflciiialiit, qnai* scu-
serit aiiinio i>LUh estjc' i:«Qtraria. multis ^iqiiidem oxpenmeQtis
t-docti Irailunt uiouAchuin v.i maxiiuu iuniores ue. nolnptatem
quideni concupiscentiat^ i^ua*^ ref)'<?nar^ posse, nidi prins oiorti- m
ficari* por ohocilieutiani suas didicerint noluutates. ideoqni'
pioauDtiaut nullAtoBus priu^ualcre uel tiam uel tiistitiam uel
spiritum fornicationis extiugums sed iiec hnmilitAtem cordis
17] cf. Ei. 18, 25.
t iioctt /r itefuKJiU !P iiilt\i)^\tA L: rf onp, 91 3 i»aftiFSionv tV
:{ d«pi)iiBita //>/,' pilliitiii /,' I VI // et in hac // qii.ini Uv
-) cuiDprolfiLtuB II uviilinih-nt.ia Uv 7 «.'^iiiiiui'»'»-)) 1. d«putatua H
laut f///' Biit />' 8 ueHti]iub) (jfi jnoiiaswrio fj' niDniuleii 7,»
Ifl hnmilitfttiB Hl.: «/. Coni. XV 111. i. 4. XX, ;l,l II qtK^tvjji-pllft CH»;
qucreU Q^WL 13 cicrcition* // I.^i iJmin H Iti vt GH: ac Z.
18 VU H Ifl <o&ii<l9n) GH: asccniicii' t,C '^' prnfcdiniiLt (f 21 u«-
KiniptatcH /;< hiia /,' 2A cdocAti H* uiiliiin|itAlj^tii /j' Ifi oboo*
iliendiim O' d(nlii?i>rint W uoliimptfttp!^ />'
iBitt. lili. tui. rt-io.
63
ueram nec cnm fratrilms tmitat'*m p?rpetuam nce firnifim Jiu-
tnrDaii](|ue poNse it-tinpr^ cifiimdiiiiii, iicd iii- iii rofuobiu qui'
dem diatio!! peimanoro cuid, qui pnus aoliiutatcs saas [lon
didii-priL BuiiPrai-c.
VIUl. Uis igitoi' institutis eos quos iiiitiaat uelut Plomentis
quiliusilam ac s}'Ualjis iiibuvru ail perfocttoiioni atquf Iiiroriiiara
hstiniLnt, per liaec ad liquidiim (lii^cernonti^s, uti'ut]i tivta H
imagiaaiia au uera siui bumilitatL- fundati. ad quod nt facile
ualeaut peruenire, consequfntcr inMtituuutur nullas peuitus ci>-
w gitatiOBBs prurientes iii conle peruiciosa roufusione celare, sed
uanfestim ut exortae fucriiit ivas suo pattffactrn seniori, iiec
anper eaimu iudicio quicquam suae (Uscretioui committere, sed
illuit ci^edfiT lualum KMXt! uhI lionuiii, fpiod ditir^usscTit nc. pro-
iinutianerit »euioris eiameii. itaqiip Qi ut iu nuUo circumueuire
u iuucufui callidiis inimicus uciut iiiexjnMtum iguarumqut; prac-
uajeat, nec uUa fraude decipe^e quem peruidet oou sua si>d
si-Hiori.-* di.scn)tioiic muuiri, ei suggestioncs siias uel ignita
iacula, quaecnuique in cor i^iutt iuiecerit, ut seuiorem cdet uon
pn^s4^ fluaderi. aJiaK quippu .sulttiliiisimu» diaholns iuludi^re uel
w dcicoru iuuiorem uou potprit, iiifi cnra eum ppu per adrogau-
tiAni tiine pnr uerc(;uuiliaiii ad rogitatioiium f^LiiUum u-dauu'ii
ialexerit. gonerale iiamque «i «uideufl iudiciiim dia1)olicae. co-
gitaUoiiit* csKc piouiiiitiant, si eam sf^uiori couruudamur aperire.
X. Post haec tatila obstu-uantia ol>oi»lii?utide regula custo-
u ditur, ut iuuiorc» ali&qtii^ praepositi sui scientia ui'] pcrmissu
uoit soluin iioti audeant cellam progredi, scd ne ip^-i quidcm
(^ommuni av naturali Di>ccssitati satiisfacfri; i^uii au(;loritate
pracBumaat. sicqU'> uiiiucraa oonplerts, quai^Rumque fueriut ab
iio pracci>pta, taiiiquani si ex diH) Hint caHlitut) Rdita, siue ullct
I
i ciwiiubio S' -i diiLlurnuts U iioliunptiitiits £•' 4 dcdiocrit JP
5 Vlll H oliiUKutifl G'W iJ nlflnliin H imruiiiiitro L 10 iimii-
twaii LS coiifiiMirtiic H* M Aiitvrntmw h^ i:t di3Cn.'in!rit U IG (ivi-
iiidit W praniiidmt /Ai 17 «li«m'Iiinii'iii ff' iloi-rotinni' (x (Iw-rplloiii H
tUftgtMKnfa L^ ucliit iic IH <:vrii<- H n«uioi'i L' 19 «uiuIcit iS
iliitbuluK W/.' 2« (Itfiifcerw W il-fijwr.- H ti intrflitxerit f?"
I
IVt^Upxcril // g.^iKiraldii L* 3'! VIIIl U 2.'i iinu-iJiwsiti /,' per-
miiaD '■; itraeniiasu /f' -i^ mv //' Ti iw-«i\ViU W
64
lobianii' Cisii&iii
diacassione fMtJnanl, ut iiniinuniqiiain fliajii iopossibflta nihi~
uiet imperaU ea litte uc deiiotione suscipiant, nt toU iurtat«
ac siiio iilla cordis hafsitaLiDiit- pftrfici?r« en rX consutnmiirR
nitantur i>t m inpoijiiibilitHteni qiiidptn pnecppti pro seaioris
n>u«rentia meti&ntnr. de quorum oboedicaUa speciatim oanc
dicoro praetemiitto: exemplin eniin ipsis eam paulo potit tra-
dwc suo loco disponimuF, fti domiuus iiobis aratioaibns ut^tttris
dfdmt conimcfttwni. nuni! inf^titulacptprapHrsftquttmnr, praet^r-
mitteiit«8 iUa contfxero, qaae ia hac regione n^I Uadi nioua-
steriiit Ufl ab ip»^i»i ni^queunt cuKlodiri, !<irut iii pravfatiuDcala
aofltra facturoti no» ^sne promieLnia?, qnod scilic«t nec laiiei»
indQmentis utanlur, sim) liucis taiitum et ue ip«tK quidnni du-
plicibuti: quibu.4 uiciiria praepof<ituEt unusqaisqu^ smv' decauiae
suboiinistrat, cam illa quibus uestiti sunt sordaisRf; con.spexerit.
XI. Illnd quoque Brdnnm atqn<! snblimi^ gonus eoDt(Df>ntia«
5imilit«r practJ^rmittentes, in qua summap roputantar delicia#,
ei herha itaJo rondita, quajn labsaniou uocant, aqua dilnta ad
rt^ft^ctionem fratribHs ailponatur, aliaqup coiiplnra his similia,
quao iu hac prouincia noo a^rum temperii?^ nec quaUtas nostraB
frAgilitatis admittit, illa taEttuniinodo persi>4iuar, quae DuUa
carnis infjrinitas, dou situs loct poterit inp(>dire, si ea non f^
gilitas aniniHA ac b^por nientis adpm«rit
XU, It&que considentes intra cuhilia sua H operi ac niedl-
tationi Htudium pariter inpencUntt^s, t;um sonituni puUanlih
ostinm ac dincrsomm collulas percutientis audierint ad ora-
tionem scilici^t mn s4-u ad opus aliquod iuuitautis, certatim i^
suis cubilibus nDusquisquc prornmpil, H» ut is, qui opus scrip-
toris fliercftt, qoani repi^rtu» faerit inchoasse litteram fiuire
10] §. 9.
I notinuiiiluiuu ti^ 'J inpeL-ftta Jl' ^ mentiautur H' 7 uobS)* ohi. ff
8 oomiiiiutniTi /,i •mten L iiroMpquAiiniir v II prumisDiuius Wl,
|$ui«>rUe/r H pcripflieril 7- l.l X i/ |G prntnnnilti-nriw Cr: yrwt-
(("nnlltciw HLv cf. M. 'aiMOiintha' diliciar (i'WJ.' 17 liibMuion /,».-
lap.iniiiuin G liibiuuniim X^ tmlsaniiui H tMnls^. O 18 «iiniiilitrn Jf^
19 iiroulntta GI, 211 proaequiir JPe 21 ipillrinitjui I, inpcdiro //>,•
iinpedim rtU. 'H aiiimi 11 adimerit G'L 23 XI J/ TOn»(Mlpnt«
/?/,' innilitAtionii //* 3-( pantor dih, // ii«.ritnr studiun J> p«l-
au)t«K boBliuiu (jr' 2lS nvtJigfli^R // ^8 ii^piJi^rtii^ L inuhOKimr W
iMt iib. ini. lo-u.
66
*0
I
â–¡on aadeat, scd in podoni piiucto, qno lul mrefi pins gonitos
pnlsantjs aduen^it, i^umnia. uelofitale prosilioDs uo ta&tom
quidem niora{> inti^rponat, qaantniu rnoopti apici» coDsanimpt
ef6gtem, s«d inpt^rft^eta^ )itt«ra« lineas dtreUDqupns Qon tam
operie coopendia hieraut! Kci^ti^tur quam ohoedi^pntia» nirtut«m
exseqoi toto studio atquc acmolatioQc fnstinct. qnam nOQ solum
operi manuura seu lectioni ufl .«tilcntio «t qnietj cella«, uemm
etiatn i!unrtis uirtulihuK ila praFfernut, ut hntR iudicent omitia
postpoiieada et nuiuprsa diF<pmi(lia snliire conteuti sint, dum-
modo hoc boiiuiii in nuljri uio]a.Hsr< uidp.aatur.
XIII. Dliim saiift nirtuU>ni int^r ceteras institntionea «ornm
u<-l commemorari superflunni puln, quocl scilicet nulli cistollam,
Dulli peRuliarem sportara Ureat posaidere nec tale aliquid, quod
uvlut proprium rt-tincns mo dciit^at coramnnirit siguaculo. quos
tta nouimus omni ei parte nudos pxsistere, ut pr&ntfr e-olo-
liium, maforto, gallicu», mi^toton ac p.siathium uihil ampUus
hahoaat, cum in uliis qtioque monast^rii», in quibus aJiqoa
remiflsitts iadulgentnr, hanc regnlam uideamus districtiesimo
nuQc uEqtifl seniart, ut ne uerbo qnid^om ande&t quifl dicere
aliqold suum magnumquc sit criinen, ex orc monachi pro-
cessiss» 'codicfm inf^um , 'tabulaR meax', 'gratiam meum', 'tuui-
cam meam', 'gallica.s raeas', proqnc hoc digna paeniteQtia satis-
foctorus sit, si casa aliquo per tsubrcptionem u^l iguoraotiam
huiosmodi UiTbuni dfl orc «'ius pffagerit.
XllII. Et cuiri tantos unusquisqm? poruin cotidi» d« opere
ae sudore proprio r«?ditns: conferat moiiaHterio, ut ex hifl susten-
tar« non ttolum siiani ualpai paixuUtem, uerura etiam usibus
poesit ^inljt^rarc multorum, in nullo tameu inilatur nec sibi
ii
] punctu JP i|Uod HL' ad uw. H » intarponuit H 4 intw-
ftetf H S lti«iii*> (nf MYM,) L «««tatur B S es«qm G H ia4i-
oenti/ ft contcmti W aiint HL^ 11 XII // 12 coinmemorarc Hc
18 «portimi HL: iiwirtJilUm (7r ef. c. 15, 1 li exisfw OH 11 ma-
forti! GL: mafortrs H maforl.rni o r.nligiis H'o upI pont gallicM
a/ld. H iii«li>tj>n //.- inelorAm fi mtlotil [a tn raa. m.3) h tnitlotem r
phutliium C piiintiiim e Hjiintiinn // 17 iUi» L 21 toninam GL'*
3S gallieu L\ rjiliais /f â– onIi(fj>i GWti fvn hu(;i|UtF // pueuitentia O
pwiiteDlia HI, 23 «wuii H*L'^ IX, lum tiintimj%it H 2(1 hiin //â–
27 iioWiit H 'itnibiiit W 2S HiibBrc ti.r «libpnMT /,
56
lohannis Ctaiiani
de tanto operis sui qoaestu ac sudore btandjtiir, sed praettr
duo pasaniatiai, qiiae Ulbus uix ilonajii»! ibirtem fli^trtlmattu',
nihil Kiliimet aiii]>tiu.>! tinuMiiuisquf prm^ttumit. inter quos nutlam
peculiaTf^ opu«, quod piidt>t (licoi'L> qiiodqilc in nostris mnna-
8t<!iiiK ulinani tit^ii ne^iRireiniiii, iion ilicatii t^fTpelu, sed tii! to- )
gitatioDf- quidctn »(< aliquo pvnitus silfpctatur. camqao toUm
eii(ho>cam cok>iio)jij suatu cralat eKso KubKlantiam cutLctisqne
relius ut aniuiniiL dominus oiiinem cnram sollicitndinpmqiie
dep«n(lat, ad retin^nilain niliiloniiimi^ 'tureptae nuditatii; nir-
tutvni, quam Kttidet ad tincni usque pi>rfiiot<> atquw tnuiotalii' "
litor cuGtodin?, ita aemot ipsum a nunctis exti^auvum ul et
omnihuK iu^licat allcunm, ut tamquain pm-grimnn se gcntifl
incolani istius mundi, alamnuiiique >;o potius mouastvrii r«patct
au ntiuEslruni, quam doininum ri>i cuiuscuinqu)^ praesnmat.
XV. Ad liaec nos tniscraI>ilPK quid dictraus, qni ju coeuoliii*^
coiniuorantes ac suh abliatis cura e( sonicitudinc constitut::^^
peculiares circumfprimn» claut-.s, omnique professioais nostr
iicrpcundia. nt (tonfusiotn' L-alcata Htiam MtuloH, quilnis iviMa-
dita praesiguemus, iu digitis palam gestare nos non podet -*-
qHil)Hs non solum ristpllap ik^I spoitap, sfd ne arca^^ quidcn*:-*"
ucl armaria ad ea, quae congcrinins upI quat' egrcssi de saeculet;^'*
resoniauimus, contlcnita Nufficiunt, quiquc ita notinnmquani pr(*:^^*^
uiliBaimis nuUisque rpbuii acccndiiuur, cas durataxat ueiut pro
priaa uindicantcM, iit, si i|ni.s utl diyito (luicquam ex his con
ti-actare praesumpscrit, tauta coutra flum iracundiasupplcaniur, .^
ut vommotioiiem coiilis nostrj nt> a iaMis quidem ac tota cor- — "
3 poris indiRnatioue rciiocari' po^-nimuw. scd pi^aetermiagis uostris ^
uitiis ct hi», qua<' iie commoinoran qnidem tUgnum cst, silcutio
ti'aditi^ tieGuuduin illud <^loquium: non loqofttar 08 meQm
29] P». 10. 4.
1 «luusto H^ -i piuaninti)! (f'L': \Mxiiiali% G* puimiUin BV
iiix tribiLs U :l priic3unH't W h ui] ma 11 7 cttcniibii /P stuia
a»ni>hii L tlopi-IInt (7 10 -itiiiiit H" innmliililpr H \\ n GL:
nb H 1:1 inadi il' inflijMl.Tii» /.' 1.'i XIII // didiuus (¥/,;
(liwmiiK i/f! H; nl,] ao /f 18 eonfe?:sioiii' W 10 mw 01». /.
20 &reIwo fi' 21 si^'0 (i 22 rfjiennbimtift fl' siifHiiiaut I, i'l m-
oendemur G' 2i iioiidiMiit>'!i /7' oi his om. H loiitrcrtAn» 6f/P
25 pntcMUtjaorit W 2^ liiis L' iiec /-* ^ illuni L' ut ROii L tt tV^
.
InoK lib. mi. M— 16.
fi7
opera hominiiin, uirttitfs pOtinK «juiu- A\nui itl(y^ siint (>t
hwc, quae «os quoquc oiiiiii fitudio dfiln^mus adpplfrf, rooplo
Dirrationis ordiai^ pfiTeqa&mur ipsofiqui^ iaiu rcgulof: ac 1,^710»:
carsim breuit^tque ponAmus, ut porueuieutes post haef atl
1 qaosdatn a«tut( et opcMa sfniorum, quae &tQdiosd memoria«
maDdare disponiinus, haeo quuc noBtra expositione digesta
mat u^lut te^ttiiiionii^ ualidisf^iinis roboremui;, uniufriia qm^
(liximus exemplis ooram pottus uc uitai* aiirtoritat« tirmnnte!).
XVI. Si qais Igitur j^LIoaem fiotilem, quem ilti bnucnlem
nuncapaDt, ftsa aliquo frogerit, qou alitci' n(>gli>{;entiam 8uam
qaam publica diluet pacuiteutia, cunctiaquo iii ^ynaii friLtribns
oongrei^atis tamdiu jvro^tratus ia terinm uejiiuiii [lOKtulabit,
dondc orationum cousummetur soUeninitas, iDpctrnturus eam,
ram tussui^ fuorit a1>)>fitiit iudif^io A» solo Rui^ert^. ipodi^m modo
fmtisfaoiot, quisqnLs ad opus nliquod accorsitus uel ad cougTP-
gation^m Nolitam tardius occurreriL aut m dBcantaiis psalmum
upI modicuin titubaat?rit, stmiliter st supci^fluo, si duiius, si 3
«?onluinaoius rtspondHrtt, si u^lcgeutius obseqtiia iniuncta cou-
pleoerit, 81 ael leuiter marmaraaent, si lectionem operi uel
oboe-dientia« pra^fcreus ofScia etatuta svgniui- fuerit cxiiiprutus,
81 dtmisea synaxi iiou concituB ad cellam rei^nrrore f(>sliiiarit,
Ht cum aliquo uel ad inodicum Kul;8ttt«nt uel si ad punctum
temporis uspiam Becesserit, si atterius tenuerit mauum, si cum
illo, qai cellae suai^ cohabitalor uou est, coufaliulari quautu-
lamcumqne praesunipserit, si oixut^rit cura illo qui est ab ora-
tione snsppniiuii, ni parentum queinpiam u«I aiuicortim sai^cu*
lariam uiderit uel coulocutus eis sine suo fuerit Beniore. si
3 pro8«jiiai»uj r ttpoB (?■ty|iiu W 5 «ctoa L' l> {liAi»atAtiOQc H
(tegMta. ir 7 upltid £ni)' fl Xmi H gylloaeiti fyctilpra L bsu-
ndeiD £': haurideii L' paucideiu Q blBucalum H li> n-tunm L* fnu-
gfret /T neglig. t7' II puplicii W penit*ntiji C?'/. poentl. i7'if
Biaaxi H 13 lerra S* (MiiioUbit. L \i onm hesM alilintiK iiiiliplo
iuiUB L l.i arcessittis il It< roiituituointiquf^ /, 19 nDirmoni-
ncrit /<â– 2A pxecutua '(i^/, 21 xiiiiui H iiitinii // fexiiiinril. G:
ftatin&iiorit HLv 22 siibHint.i>rit Jl SH r«ceu»rit /,< 'J^ f>iihAl>»«,tnr //<
liOD cst bir lucj|>it ivinfnbiiliiri ('sir!^ G 27 onnloqinitii» /^
58
[ohBonii' CnisiBoi
^tstulani Ruiusciimqup snsciperp^ si reen-n^eK siuti sno ahhtite
temptiuit. hoc ueque et in huiusmodi ac sJmiUbns admiiwi':
procedit animadueniio spirjtalis. nwidoa uero, qnae ftpod DW
indifrprenter admiE^a & nobis quoqne reprch^nRihilitis soKti-
n&ntur, td cst ajifrta coHuicii, manifHKti coiiCeinpluii, rouln- '
dictione^ tnmida?, libera et efFreData processio, ramlltaritai
apad femina^, ira^, rixac, simultatfx i>t iurgia, opn-is pMnIiliii
prae!<amptio, filargyriae noutagio, affertU!< atqm' ponsessia nm
superfluarum quap a c(>t«ri)t fi'atribai< nou habentor, extr»-
ordinaria ac Imiiua cihi rpferti» <!t hit> similia non illa ittcre' '
patiou» qua dJxiiuu8 spiritali, sed ucl plagis emeDdantar u^^
pxpulNione purgaatur.
XVIL Dlud autcm, ut reficiuutibus tratiibus sacr&e
in copnoljiiii recitenlur, non de Aegyptioniin typo p:
»ed de Cappadacum nouerimus. quoti Qulli dubium esst noi
taui »piritalit> exeivitatiouis caut>a, quain coni>ce4ccrid&e super
fiuae otiasacque confaliulationifi gratia et niaxime contentionQin^'^.
quac plcrutuqut^ soUiut in couuiuiir; genfrari, boc statuere uo— ^
loisse, nideut«6 eas aliter ^ud tt« qou ponstt cohiben. ftpoc^
Afgyptiohi omiii iw] raaiime TabennPHiota^ taulum silentiunr
hb oinuibu» exhibetur, ut, cum iu uuum taulA uumero^i
fratrnm refectiouis obt«ntu conswlerit, nalJus ne mttttire qui —
d«m audeat praeter eum, qui suae decaniae pritefct, qui taroei
Bi qoid meusac guperinforri uel aufcrri oecosEarium esse p«r
uiderit, Bonitu potius qnam uoi'^ fignificat. tAataquo aftgcentiba:
ci»« silputii huius discipliDa seruator, ut cucullii< ultra ocul
^
=•*
1 ppisloUun fPHL iiiiiuiirumqtii! Gv: ciiiuKpiam H ciiiiuqaKni
«i GL: upI H 2 templarif C: tcmptainent HL huip O" 4 iDcl*'
fmnl^r W iiideirrn^nter L* refrehutuibilibiiii L' suatinenlcr C*
r» crtnuitJA L 7 Aptit J,i pociitiiu-c» X' 8 filugiriae H (pamimjH — ^J
f>lAixiri»p L ll> fortiuB Z.' cjbi L 11 quAm v pla«ils L*
IX XV H roracii^ntibuK /,) Fntribiu | tribttK L 14 aef^ptiorum
p tt
\h rniKH^o- (printutn v «mt. in n) H cspp'' do co* (ptufmiicM o er u) J"^
iKminiKi U >qii(»l L 16 «iiiritBl(>t oiorcttAtioRM L' coiwuptBixndw H*
17 otiusnquc L IH. cotiuiiiia i/' itndct^ L 19 iipiit bi» L* cobj-
b«ri X, 20 ttcl OH: H L thhm«a<vlM H tAb<>niicniiatu (ii anU
m ra'. L) (J^L 22 rrfTpclioni*; /,' miiUilnn' W S4 >u
tnifmi 1, ii wnito 10
Inst. lib. UU. 10-1». 59
rani palpebras demissis, ne scilioet lil>er aspMtua liahfat eopiam
cun06iii.s euaga.udi, nihil ampHus JntiieantQr qa&m mtMisaDi i^t
ldpoBit«B in ea ael quos ex r* capiuut cibos, ita ut, quem-
admodura uel quaiitum reficiat alius, nallus inuicem noUt.
XVni. Auttt quam uel pa»t quaui legitimam commuuemque
rBfMtionem summa cautione seruatur, ue «xtra mBiiRam quic-
|uam cibi penitup ori suo qniKiiuaiu indul^ere praesamat, ut
iice<deotibafi per hortos et pomaria cum passim blaodoque per
Lrborcs poma pcudontia nou solom ol>iciant se pectoribus trauo-
mntinm, uerum etiam stnta per t«rram conculcAuda pedibu»
»ff«r&nt, atqno ad CQlUgondam parata facile ad consHusam con-
n^isceutiae iuiicere ualea&t iiitudnt^ et oportunitate uel copia
laamuis districtos atqne abstiaeutissimos ad sui deBiderinm
^roaocare, t^cnlegum ducatur non modo quicqnam ex his de-
guintarp, aerum cUhiii niauu cotitingHrf' aliMiuf eo, quod palura
canctis in commune re&cimtibus cxliibetur ot ad percipieadum
oecouorai diiipeiitiaLione per fratram obRt^quiapubliee miuistrxtnr.
hXVTIlI. Ne qaid sano de institutis «oenobiorum prat-termi-
M uideaniur, quemadmodnm eotidiana fratribus etiam per
alias regioues eibibeaDtur obsequia, commomoraudum broniter
,piito. per cuuetam namque Ktsaopotamiam, FalaetitiDam et
>0^^wdociam ac totum Orientem singuUx ebdoiiiadibus uicissira
fratrea ad haec officia sibi reddenda snccedunt, ita ut seoun-
dam multitudinem coenobii miuib'trorum qiii>que uuineni»i dcpu-
t«tur. quae eiplere tanta deaotioue et humLlit«tt.- deproperant,
qaanta nullus iwrnoruni diri&Kinio domiiio ac pra«-potenti sauoi
exliibet famalaium, ita at ne istig quidem solis oouteuti ob-
Req^uiiR, qnae («nonico iure soluuntur, (*tiam uocte smgenteti
I dLmiaBis GH i eiiagendi H> 3 upixiatoe iP adpunttis h'
rrica L i uel om. L h twn dittingv^ H 6 reff(»ctii>n«>m L* ■cr-
oetur IJ 7 cjbi L 8 incideDtibiii W ortos H pumBri» /.'
9 ot>iriai]t M non vAaxa L peccatoribiiB W It coUp(t>>nt]iim W
1% «listtaonteniiiiM H^ 14 »iLrri1ef,iim Gt: nacrileKiuia HLc 15 lU»-
num X' 16 comtnoQe r«ffi(i«Dlibiui L* 11 puptit^M W 18 XVI H
prwifrmiMti/e W rnwtormlaM^ue L Id oottid, G^ pnt /.•' 21 pa-
iHtiiuim OH pelestinun /. 23 eapodo<iMn /P ctppikdM-ihm L
8S ut ita W ^ depropen-nl L 29 iliniimn /,' tliiri»inin HV
» ufti z,>
^M
B
!^
^M
1
]
s sppeinliter 1
i1) ipsis perfic
it. lias autem
1 diei domini
im totius e!i'
liiui vst, COIll
salmos, quos
idcs afjluaut,
ip beaedictioii
maudataiu i
oratio pfoseqi
pl'0 iXduUii^i;
leo uelst 8&(
i obseqnia. t
iliis ruisum
t an uasa flou
1
[uliivniiiH CassiitD]
lacc manet cura, studio v^m rd
â– iendn sunt furtini praeueDieute(
spptiinauit? uonsquisque suscipie
ci iniuistraturus obseruat. qaa
domadis ita coucluditur, ut hi,
ifuientibu^ iii uuuni fratribus i
quieturi es iiiore decautant, om
hiiuc scilicet ab eiB pro laboi
is mprcedcm fideliter espptentfll
(Jhiisti emissa generaliter ab i
uatur, quae uel pro iguorfitiouibi
^ humaua tVagilitate p«ccatis, <
;rificiiim pingutt fioasamfflatj
it ita secuuda sab>jati poFt ni
snccftdentibus ut«iisilia in quibi!
isiguant: quae taata soIUcitudui
1
1
1
I
I
1
I
I
iBst. lib. un, i»-2i. Ai
«bdomadKrio fpetiuauli, dnm c&in praeparat eocUoui, inter
maans cum aqua ()ua ililacbatui' flnfsji sunt, confestim super
hoc abbat*m consuluil, a quo uflut iutiruwaor n^giectorque
sacri peculii tiKlitratiis ali oratioup su»:pi;nitus est. cuius negte-
geatiae reatus nou aliter ei remisgus «st, nlsi eum publioa
paeniteiitia diluissi^t. noti .«oluni Htiim .<<» ipfOH noii ■■sso suos,
secl etiam omnia (juae sua suut creduut domiuo conspcrata.
propter qaod n quid fumt in monast«no .sein»! inlatum, nt
sacrosaucrtum c-um oiiini decernnot reuereutia dehere trnctari,
^ataque fidt! uniiii'i>& proc^urant alqu« dispeiiNiiit, ut (itium
«3a, qnae despectui habentur pamaqne reputantur ac uilia. ^i
tio] looo moaerint uel coiipctcutiu8 coulacarint, ai gilloueia
aqaa iapleufrint, si ex eo cuiquam obtuleiint ad bi)>endum,
Bi teaaem fi^tucam de oratorio ct^llaue isubmoucrint, morcedviu
i!» consecuturos a (tomino tota credulitate coufidant.
XXI, Nouimnfi fratres, In quorura septimana cum accidisaet
tauta lignoram penuria, ut iioii t>.t.'<pt penitus uihIr solili cibi
rratribns pararoutur, ol donoc po)^gr>nt coempta doferri, nt xero-
fagia eontenti eit!i«nt ahliatis fuis»ii>t auctoritatu praoceptum,
» essetqae hoc uniiierNi.< placitum nec quigquam pos.^^ft ullum
eoctioais Kperar» pnlmentum, illos, uelut qui fVuetu ac mer-
cede Kui laboris pt obsfquii fraudarentar, si in onliue tticis
soae cilios fratribns nou st^cuuduin consuetudinem paraui^sent,
Uotam aibl spontauei operis ac sollicitudiniii indixisse, ut ia
s illis aridis ac sterilibus locis, iu quibu.i ligna, nisi de fructi-
feriji arboribuK excidautar, omnimodis nequeiiut inueniri (nec
eaim nt apud nos utla rf^pperiuntur fiutecta silnestria), per
rvxteota aoia disicnn-pntes et heremam, quae uersus inarft mor-
1 eaai Q: e& ffZ.r S h»a tnn. H d ilueljAliir 0: diliieliitntiir HLv
dah» X 3 npclcctorqiio (i* 4 miKligontiAt! O^ .'> rcrnimtii H pii>
pUcft ffi 6 ifeniUnitirt G'UL ixiciiilmtift ff' It sadroKnutitrt ex sa-
enituicto L 11 diuiuvlni UL m uiidiA (gi &Ta3i.) rppiitnntur L
12 coUocuint G: cwiilocituoniit JIL «]r)c>lloiiciB L 13 Qulqae L
U fMtucMn G'1PL^ onitflria W 15 eonficluiit ff lU XVUI H
m
arptiiMtiun t» 17 cylii L' 18 cw.epta L xeruTiiiiiii iV».S; pierof»ffi«
0*H' lerofiigiii fPL 20 pOBSit H' 21 ^ui iiPliit. L fnirtii G'
m cjhat i' 2-1 solliriliiili-. /, 27 rp|ieri«iitur /,
xra cwr 1. i<
62
IbhiiiiiiiR CtmiiaDi
taum tpnditnr, obeniil«ii fistncas teDnes &c spinntas, qanB oei
liUR illuc^uc iliKpers(>i*at, suo ^^inu H gmiiiis ix>llIgtMitcs cunc-
tAin Holleranitikbem ciboruin spoutaneis obsequiis pr&epamreQt,
Ita ot de salitft prai>)iit.io[i(* iiihil patmutur itimiDui, tao(A
M^ haec fiua munia fratributi exliib<>nt«s, ut «tiam cum illos
honegte po£&et ncl lignoruui excusare p«nuria ne! abbatis im-
pi^rium, pro fnictu ruo atquo mercede nolueriut hac abnti
Ucentia.
XXn. Hacc dicta sint Eecundum typum nt praefati Eumiu
tAtius Orientii<, quem etiam in piu^tibns noiitri» neoessario
dicimus dobsre eeruari. cetcrnra npud Aegyptios, quibus ma-
zinm cura est operitt, iioii est ebdomadarum niutua uiciRsitudo,
ne sub occasioue huius oflicii oinues ab opeiis canoce inpe-
diantur, sed uui probatis^iimo f^atrum cellarii uel coquinae
cura rommittitur, qni perpptuo, donec airtus cins uel aetas
admittit^ iagiter opus istud exereeat non enim magno labore
corporis fatigatur, quia nec tanta cura mter fos parandoram
ciborum uel coctiouis iupemlitur, quippH qui maiime xerofagiis
uel omofagiis utnntur et apnd quos secta »ingulis mensihus
porrornm roUa, labsania, sal frictum, oliuae, piscicuii minnti â–
satlili, quos illi maeQomeuia uocant, summa uoluptas est
XXm. Gt quouiam hic Ubcr de institutione esb eias qui
reuuuUat huic muiuio, pi^r quain sciiir-et introductu^ ad humili-
tatem ueram ft oboedientiam peifectam ceteTarnm quoque uir-
tutum culmina poiSBit asccudvrv, ueciisgarium roor quacdam
«eniorum gesta, quibus per haiic enituere Diitutem, exempli
1 i.beiint4» U ttcticxs H^ fentucu CWL spinu L S gn-
mius W gTGmis IV 8 cjboruin /.' B munora U et 0' 6 pos-
GJt IPL eicuran! O' L<iciiNS!iri W 1 «110 fructu ML adque X'
XVI ex XVIIII U tipum U II dcberu scnuui doccmus L
13 offici W H cpU.iri U* quoquiuiu* L li uirtUB OU: uim J>
16 ishit L 17 qui L' inter] B|iiid L IB cyboniin £< Mtofigda
GB*L*: e»rofapB //" lorofagis X' W ud] etX homotagui GWL
houiOhgia W 20 ))uiTOruin X< UbMiutt GL: lapssain H 21 »*IliU
OL': snliti L* BalsAti H iit&rnomciiifl i-^-.n^iiti.i) icripai: menuiniaii G
miiLumiuin U ininoinMiia L BUinpma noliimplu X' HoIuntM if*
K XXVn f^!j H cst eiiis G: oiua cat UL 23 introdac.la! G*
24 caeteTamin X 25 posaet X<
in*t iib. nn, 21-M
gratia sicut proaiiKimue flxplicaro, do maltis admodum panca
caqMntes, nl studeaUbus &iibUiniora sectari uoa solum iacit«-
njpntum ex Iub nittto piTfdetae, sfrd oliaai propositi forma pro-
cedat. quamobrem duos uel tr«s pro libelli hulus coapeadio dc
â– tam innumera patraia multitadiae profereat<>!i poaimus primuin
abbatem lobanaem, qui commoratas ost iuxta Lyco, quod PKt
oppidum Thebaidae, quique propter o1io»(lieatia« uirtutem usque
ad propheliae gratjam sulilimatas slc uniuvrso orbi claruit, at
«ttam regibuR munili haius merito suo redderetur iolustris.
tiani oom in eitremis ut diximug Thebaidae partibus comma-
neret, non atite pra«sumebat Theodosiu*: imp»«ratoi' ad praepo-
'tflotiain tyranaoram bella proceder«, quaia illius animaretar
«racali^ atque responsis, quibus coiifidens uelut caelitue aibi
«lelati» tropaea de desperatid bnllis atqu« ho.stibuN reportauii.
XXnn. Hic itaque beatus lohaaaea ab adulesceutia sua
vsque ad perr«ctam ac uirileni aetatein striiioTi deBeruiens,
<ioaec iUe in huius uitae conuersatione durauit, tanta humili-
iMe iQbaeitit eius obHcqaiid, ut ip»i quoque seai stuporem sum-
mnm oboedlentia eias iacuteret. cuius hauc uiTtutem, utmm
de ucra 6dc ac profuuda oordis Kittiplicitatit dc.>«cvudcrct au
adfeetaticia esset ei quodammodo coacticia atque ad imperantis
fsciem pracberetar, uolens mauifestius expiorare cooplura ei
etiam superllua minusque uece^saria uel inpossibilia frequeatius
i&iangebat ex qaibus tria ponam, per quae raauifestari possit 2
^ DthlentibuE sciro uel meotis cius uel eobiectionis integrttaa.
»mpsit namqne de lignario sao uirgultum senex, quod oliui
excisom usibiis foci fuerit praepai-atum, dumque oootionis ro-
1 prominiraufl ei]i1icvt IP 2 i^brvtuitit L' S hiis L* 5 )■•
jnnBBfk IP poaanniis v 6 lira Hc 7 opidum iJ>/, thnbiud^ GS*L^:
tbciUdeiu If thebiudus L' d oUniit urbi Lc d tuo I?' 10 cuin-
tiMUierflt H^ ooniiiioreret G^ commoructur & 11 ad GH: aduvnum L
t>oUatiuD /,> 12 tinuinorum U H trDp«> X': tropiK U} trophfft
GhM^l^ di<ponti( H^L 15 XXVUl H loliAaDis H> utulisovntia.
fr*S^ adoltuHvuLi» <?■ntlglisccatin /,< 16 wl om. £/ 18 iafaeasit Jf
\9 <>b(Mdi«atib.' W iucutcrit H' buiiu H haec iiirtiu L* 20 aoj
«t L dkonKlieret W 21 ^cctntitia H et in H> quoduninQduiii L*
eoaotaticia WL iiii|»<tnuitia G* 22 diti^utiitii /, complun H*
S4 tna WL* 3S iutcgiotu L< 27 eii-i«uiu IP
^^M
B
^J^^H
^^^^^^^^^^^^^B
labauuia CasBiaai
£W, uon modo aridiim, sed prape pntre iaccbat tem-
3tate, cumque liac €onm ipso fiiiseet iii teirain,
idu<;cta aqua cotidie )>m rigaii, ut scilicet diumis
[-atlicatuia atque iu autiquam arborem r^uiiiisti^iDs
uis aniDenitatem oculis atque nmbracolum in a.estti i
bter residentibns eihiberet. quod prae&eptum uenei-
Lta gine uUa inpossibititatis coa&ideratioue sascipiene
ita cotidianis diebas expleuit, ut aquam per dn«
a indesineuter adportims uallatenas liguum rigar&
t quem per tatum anoi sp&tium dou intirmitas cor —
festtuitatii^ gollemaitas, non occupatlo necesaitatis
e illuiii etiam houeste excusaret ab exsecutione mau —
deniqu« hiemis asperifas intercedeuE ab obseruautla.
buius potuerit inpedire. cumquc f\ns hanc sedoli.-
:.us seuei latenter diebua siuguHs eiploiaret uideret-
iiiplici cordis affectu maudatum suum uelut diuinituic
inc ulla permutationv uullus u«l lattanis discussione
1
â–
IniL lib nn. 24-27. 66
«niUseeret gratia atquo oliocdiontiac saac soiMK odor per mo-
xia8t«ria uniuersa rragrar»1, quiilam fratrum proliationis, immo
aHftiflrationiH obu^ntn nenicntfs iuj sencm cum Fiiliit^cUonom
etUB qoam audimnt mirarontnr, uacans (mni rept^iite si^wx,
aseenite, ait, Pt tiuiR«iit; tentivulam olei (qvA^ sn\i in heremo
suis uel adHenientura nsilms liqnorem pingupdinis tenmasiroam
nuuislralia,t) deorsuiii proioe per fenttstrara. quam illc, cum
ad saperiora concitus ppruolASset, p«r fpucstram proferens com-
minu)-ii(]am dimisit ail lcrram. paruiii rogitans Ufl ri-tractami
pra4V«pli iueptiam, (liurnam necpssitat^m, infirmitatem cor-
pons, pi-uuriam .Humpluum, hiTcini squalcutiN auj^ustiaK ac
difficu]tat«s, iii qua, eliam si pccunia subpeditaret, nihilomlnus
penlita species iuueuiri rtipararique non pOBset.
KXVf. Alii» rur^uh' ac«liticiiri cupiRnti^bns ohoHicntiao i-ius
« ciemplo, Qocans senior, cnrrc, inqait, lobaunes, saxum illud
huc aduoluc quantooiiu;. qui confestim ftaxum inraaae, qnod
iiiultae liominum turliac mouore non pottsent, adpLicita nuDC
oeruiee nnnc toto corporc, tanto nisn atquo conatn pronolaere
^Mlemleliat, nt Hudorf? oniHiiim mcmbrorum tiuorum non solum
'tMnm infuntlt^ret upstiinFntuni, sed etiam saium ipgnm snis
cemlcibns umectarBt, in hoc qaoqii<> paruin inetiens inposfti-
litlitatpm praecepti nei fiicti pro reucrentia senis et ohseqnii
simplicitate siucera, qua crHlfbal sRiicm tota tide niliil posse
io easmm ac sine ratione praecipere.
XXVII. Huc uBque abbatis lohaiinis pauca de multis diiisse
safliriat. nunr abhHliN Patermuti fHCtiim dignum memoria con-
prehendam. hic nainqoe abrennntiare desiderans huic mnndo
taoidiu pro foribu» monasterii pxcubans perdur»uit, donec in-
1 Gnitiscorct G'L' gtaLia £> Hitao Oc: om. ULr 2 flaglBjrat- O^
flagniH WI.S fnighrvt G^ID i, ait ei et H hBrimci h* 6 nsn-
bua ff* pinguedinis CZ,'; pin^idiuia G*HL' 7 proieca.. {ro erai.) H
gproferens om. H 11 sqnaleiittw J,> 12 dcfimiltatcB f defflpiillatej L^
subpfditarpt //'.- supped. nll 13 reparique L pnaait WL H XXX H
ntrena O: rureum HLo \h vocana GL: iiaoaii!( euin Hv iohaniiia if'
16 <iwuitotIuB QHL'* 17 adplidtA G: »dplicatH W ftpplicata H*L
18 adqne r> 2i) m £> 21 buiaecUret G^mL^ iapoRib. L
2& XXXI U m pat«rmuti G: pat«rmoLi H palmuUi L 28 pn« S
^
^
88 lohannii Caiiltnl
mobili pereeiienuitia ana oontam omnnn oonsaetadinem ooeao-
biornm com filio parnolo, qni octo ciniter esset aiuuknim, nt
SDseiperetnr eliceret. cnmqne tandem recepti foiBeent, MnfBStim
non solnm diaersis praepoeitis traditi, nemm etiam oeUae liabi-
tatione seioncti snnt, ne Bcilicet idgi nisione pmoli Tomlnfr-
Bceretnr pater ei omni sna qnam renontians abiecerat ftonltmte
atqne affectione camali saltim sibi filinm snperesae, et qnem-
admodDm dinitem se iam non esse seiebat, ita etiam patzBm
8 se esse nesciret. qnod Dt plenins probaretar, ntmm uidelioet
plos faceret afi^ectionem sangninis ac sDomm DisoBmm oari-
tatem, an oboedientiam et mortifieationem Chiisti, qnam naiut-
tians qnisqne pro eins debet amore praeferre, de indiiBtria
negl^bator pamnlns, pannis potins qnam nestimentis indatas,
sordibns qnoqne ita obsitns ac foedatns, nt ofllendere potias
qnam delectare patemos ocnlos posset, qnotiene ab eo ftuflaet
aspectos, sed etiam colapbis atqne alapis ezpositns dinerammi,
qnas pleramqne snb obtntibDs sois innocenti pamnlo etiam
gratis cemebat infligi, ita at nDmqnam genas eins nisi laai-
3 mamm sordentibns nestigiis nideret infectas. cnmqne taliter
infans snb ocnlis eins per dies sii^olos ageretmr, pro am<re
nibilominnB Christi et oboedientiae nirtnto rigida semper atqne
inmobilia patris niscera permanBemnt. non enim repntabat iam
snnm filinm, qnem secnm pariter obtDlerat Christo, neo cnrabat
de praesentlbDs eins iniDriis, sed potiDs emltabat, qnod eas
neqnaqaam in^ctnose tolerari cemebat, pamm cogitana de
lacrimis eias, sed de propria hnmilitate ac perfeotione boIU-
citns. qnam diBtrictionem mentis illias atqne inmobilem rigmm
pemidenB coenobii senior, ad conprobandam penitns animi eins
1 peneoerentia L* omnium L 2 vt om. H 3 eliceiit S* eli-
onit L 5 nisBiose H* 6 abicenit S abdioaret L 7 MdtBm S>
■aperesset £> 8 diuitem se iam OS: m iam diaitem Lb laiebnt £>
10 plarii 5V affectionfl Le caritote an oboedientia et mortaAeatione V^
12 ft«m £> 15 possit L^ 16 oolafls G Dolophii jffi 17 optaU-
bos 0> 18 infiigi et 'omtUa mt.' Cwjfdeii: imferri L infeni JSEr
19 sordentibnB S' imfeotas L 21 regida £> 22 enim reoordabatiir
neo repntabat iam (iam s. I. m. 2) filium sasm X 2AhuS 86 tolle-
rari O^m 28 et ad 0S> anime H>
init itb. nn.z7— S9,
oOBstantiam, cam ptorare qoadam die aidisset infantcm, smn-
Uas 86 adaersut! euna cominotuin pra«o«pit patri, ut tolleDS
eom iactaret iu flumen, tum illi', uHut a domiuo sibi esset
praeceptaia, couri*iiti>ii cdt^ri cursu rapi^n» flUura uliiis propriis
) nsqae ad onm fluminis iactaturns adueiit. quo<i profecto f«r-
nore fidci et ohoedientiac eius faieset opere consammatum, ni
procnrati fuiisscDt de industria fnitrt-s, qiii Kollic-ite ripam fiu-
minis obiiidereiat, proiectnraque iam et quodammodo de flaminig
alueo pnruulum rapui:«!«iiit, t>t (rnnsummatioiiHm pra^cepti oh-
H s«qaio patris ac dfuotione conplelam ab cfiectn operis afque
ab ipso fin«) reuocaissitut.
XXVTII. Cnioa 6des atqne denotio in tantum A^o fuit accepta,
at diuino statim todtimonio con|)robata siL reuelatum namqnc
^st coulinno seniori hac eum oboediftntla Ahrahae patriarchae
«vpns iuplesse. cnmque breui temporo tranBacto idem abbas
«soeoobii de huius mundi commoratioue migraret ad ChriHtum»
linnc praeponeaK cunctis fratribus Kuccossorcm Hoi at^ue ab-
VDatem monasterio dereliquit
XXVIIII. Non taoftbimus etiam nohis cognitnm frab-em se-
«rsondam saeculi huias ordinem snmmae familiae: uam patfo
«omite ac ditissimo oriandnf) fnit, stndiis qnoque liberalibns
KUHi mediocriter institutus. qui relictis parentibus cum ad
Dtfnasterium poruoliLsst^t, ad ('onprobaudam menti.s humili-
tatem uel lidei eius ardorcm confostim ei a st^niore praccoptom
^ uX, ut decem sporta:!, quas uecu»»e uou erat publieu ueuUi-
tiri, cernicibns snis onerang diEtrahcndas per platcas circnm-
ftmt, adiecta coudicjonc, qua diutlus iu hoc officio retiueretur,
nt, si forte nnus cah paxit^r co«mero noluisset, non oederet,
I ([uiMlitiii L i[iif«Dt«iii L i adiienium G* pntcd|>il H' pa-
tKD l> S tiiin GHL-: tniic J:'f> libi 0: hoc (iM Hr sibt hoc /4
4 proprib nlni» H 5 faoran H intcturuH L' 6 dI 0: lusl HLv
t olMbdareat G*H^ proinctutn tiatnq. nt H «t om. r 12 XXXII H
at L IS KtatiiR i)] H cniupcobiita L nMiBlnlnin (?' H cnm Jj
» «eMMBiontlon» /,) 17 m e K* XXXIU H 20 %eti O 21 sta-
&)U £ S2 tntitutis W 20 humilitatem lucutis L 34 uel] h L
otim H Mitiorl />> 25 X. O ilecim £> puplic« WL !J6 hon»*
nH A' ^etnliciida.<< H' 37 couditiuiiD G <\vt deuotios B rct»-
â– nm B} 28 oon cotiM!den:l H
68
I«)iBnni« CKtsiftnj
snA sitigilhtini e&s quaereutibus ueunndanM, quod iUe UA»
deuotione conpleuit «t omtii cotifusiouis upxecuudift pro nomiii«
ac dcsiderio Chnsti c&loala spoitas utueris enis inponeufi pretio
tjtAtnto distrftxit ao pecuniam ul monaftei^ura report^t, uequ-
quam perterritus tam nili» H issaeti oFficii Douitatp nec coD- >
gjderaQs indiguitatcm rpi Dataliumquc splendoretn ac neodi-
tiOQie iuioriam, dum illam Christi humilitatcm, quae est aen
uobilitas, per obocdicutiac gratiam dosiderat obtinero.
XXX. Coartat dos libelli modns ad fineQi teadere : &«il obOfdi-
entiae bonom, quae inter cetoras iiirlute» primatum tenet, DOS »
patitnr nos «orum ^mi& qui p^r haue elarueruut peoiliu a-
IvDtio praeterire. propt«r qnoil utrumque congrue tempenuilet,
id efit tam brfiiitaU quam siudiosorura dfsideriiB atque atili-
tatihus seruieutes imnin adhuc ponemus huniilitati» exempliini,
qaod non ab iucipiente, sed a perfecto atque abbate coD- ^
pletum non soluni iHiiior«'s instrupre, sed etian^ sonioreR *^
perfectam Immilitatis nirtuiem leciione sna poterit incitar*-
oidimus itaqiip abliatem ?tiiufiRm, qui cam esset inmanis «9^
nobii presbjter, quod est iu Aegypto non longe a Panephy^
ciaitate, et pro ipsa reuerentia uct uitae suae uel aetatis u ^
sacerdoUi cnnctis houorabilis ac u(>neran<lu.4 eiicteret, nidec^^
se pro hoc ipso humilitatem illam, quam secuudum suae ment^^
ardorem concupierat, eiercerw non pofisp wc. habfire quo nir"^^'
tutem desideralae subiectionis eiteuderet, clam fngieus de coe^^^
nobio secesBit soIuk in Thebaiilos ultimas part«s, ibique de-^^[\
posito habifu 3nonachoriim adsnmpta saeculari ueste cflenobiuir^'^
Xabennesiotaium cx|)etit, qnod scieliat, cutidis essc districUus
i fml conpbuit in H cap. 34 intipit CAnfucsisnia S' 3 hnineri^ -
(?>VL 4 dctTUit tP portAuit X' 5 offloi L* 7 u«ni cst Hl
8 doxidBnt L 9 >um iiHiH^it H whortnt L motiis L* 18 bi» — '
uitate £•' U poiiimu!i WL 17 posl iiiHt»re i» H cap. 3S incipi
18iiidiniiiH) iruripit T piQuftimifrH^; peaiiliiiiii W pyniiphium I, pin»-- _^ ,
pliiuii] T 1(1 prti G prnpsbiter i/ prcsbiWr i pauefjsi fi pnniflM IT" ^^ \
|Mi)Hphy*ty L iianttpliiBi T 21 iioneritbilia m honora.ni\is L oxtitsrit S'
23 coucupiuerat LT nnc om. L' 'H in'n\iTM\Ut L' 2& tlwbudm G:
theb&Idfts WT tbebnidae V thybaittoii (do in ra«.) L 20 •tcadl £*
27 tahennesiotarum GT: tibenenUbtnTum HL eipetJt CHXT: «B-
ireliit C.fLV
IiisL lib. ini, 20—30,
et ia qao s? uel pro lon^itadine rpgiouis credidil iguoraiidum
ael prd nia(;iiiluiliiiF> inuiissterii u multiladini; fratrum favUe
pof^ i^i^ari. ubi diutiuR pro foriljus pprspumiis cuoctonim S
fratrum geuibus prouolutus ul Hu^ciperctur sumuiis prceibus*
imbinit comque mtilto despcctu tauil^m fuisset admissat^, quod
scitici>t dpcrepitus aemi el (jui oiiitii^iii suftni pmilxiKSfl fti>tateiii
iogruiU roc-uobium postalarot, quo tompori* lam nf doj^iTiure
quid«m sais uolnptatibus praeuaIe>reL, ac iie hoe ipsum quidem
caasa religioois expotf>rc eam adsernrent, sint famis et iuopiae
necessitate couslijclum. ut seui uullique operl p^uitus apto
horti cura Oiligcrntiaiiue tnaadatur. qtiuni suli hIIo fratre iu- ^
niore, qoi enm sibi creditum retinebal, eiercens sic eidem aub-
debatur taiitaque olioiHlicntia dfMidf-ratam hitniilitati.s eicolcbat
uirtatem, at uou solum ea, quae ad horti ililigeutiaui perti-
ucbaat, nerum utiam uuiuer.sa ofHeia, quae eratit euuclis asperH
uel iadigua atque ab omuibaB ducebantur hnrrari, tot» cotjdie
Eedulit.alt^ coupleret. conpiura upfa etiuiri iidctt' coiitiurgf^u.^t H&
fatUm aullo teste ael conscio tenebri" occuteiitihuB ef^ciebat,
nt peattus auctorem operis nenio deprehi-hdiirfl. cumqui^ ibi-
dem trienaio delitoscpus per u&iuers&m Aegyptum dispersiii
vliqae fratribus quoercretur, a quodaiii tandem uisus, qui d«
A^-pti partibu!! commemt, uix potuit pro humilitate hnbitas
m ae nilitatc officii quod gcrobat agnosei. uara sarculo deor- S
nun incuruas laxahal hoieribu»' terram, deinde stercas umeris
mis adut>ctans eoruiii radieibus ingerebat. cumque haoc mtuens
frater super agnitiouH eius diuti&sima fuiseet hacttitatioiie de-
l et om. L
^ MUikiebat M
IflHM
credil T 3 «liutlus G: diiitJMiino ULTv |>nw Jl
di«peGtu H'L*T fi aiiaiii ]i"nii)u<uivt lu^tAtcm LT: xuun
p«vi)tijt RfUum ff uitAiu Kii;«iii |HTiiiiiKBnt «vUlt^ G fart. M\i»£ niiae pfr-
uisiiMl wUtem: ef. V, 3S, I 7 ))oiil(ilArrt /.' i uohimpUtibus L
uolanUtiWn B^r iiukIi-iii am. L 10 nuUi Uh^ «lito W 11 oHi H
iuwH W 12 rvtenebnt B^ :>ubiebiitiir H 13 oboeditnti^ L dMi-
(I«nt4 HT: cf. i>.eft,24 16 cotlJtl. L* 17 conpkuit puini-lum fP
a«fl« OM. L^D u«niin etiam H u«ruin «tiitm 7' 21) dclitijii^aiis G*L'
dckCtsceiis B' deletlsoens T uniuersuRi L 21 undiqur' L bundiMii H
k
S coraiDwrtt B* 'i^ offiM H' 24 olTiliii^ temm Ixiiibnt /, h»-
ntria RLT 25 intendvnii H
fO
lobanais Caiiiaiii
lentuR, propinit tandem accfsjpnx et iioti solum nnltani, sM
etiain sountn uocis diltgpDtcr explarui& ad pedes eios eom-
minu» ceoidissiit, prinno quitlfin supffr hoc tttuporeiQ snmiiuim
uidentibas canctis incnK^it. eur uid«lieot istud fecerit ei, ^
apud ipsos uelut nouiRJus ac iln sa«ftilo nuper (fgressoi) kab^ *
batuT «itremos. post nero miraculo sunt maiore percnlsi, cam
eias nomen, quod apud ipsos quoqux magna fun^at opinioiu
6 cODpertnm, protinus pr(iJi(liss«t. a iiho nniuersi fratres prioria
ignoraDtiae ueniam postolantes, quod imm aidelicet tanto t«iii'
pore inter iunioren ac parnulos ilf.pHtiwisi^nt, inuitum ac flcntem, "
quod iDoidia diftboli digua sibi fuisaet conuersatioae atqoe hO'
militat(« fraudatus, qu&iu iliutis.simp requisttAm tandem se al»-'
quando ioueniBse ^audebat, nec meruisaet uitam auam in Ul^
quaiii arripuKrat suliicf:liont- fiiiire, ad proprium twnobiur^**
reaeierunt, custodientee enm summa diligentia, ne ab ejs qao^^*
qufl similitiT quoquain dilapsu» aufugen^t.
XXXI. Ubi cum fuisset raodico tempore demoratus, eodei^^*
rarsus humiliUtia dcsiderio at^ue ardore Ruecenstts captAO*- -*'
Docturna stleotia ita diffugit, ut iam n«Q aiciuam proainci&m
sed iDtmgnita^ fX alipi)a.<; lOD^niqun diuisas rc^iones expetere
nam couscdndent^ uaiiPiii iii Palaei^tiDae p&rte.<i commeare ca"
raait, credi^ns sp. tutjns iattturum, si ad illa semet ipsam aspor^ — -
tftret loca, in quibus ne nomen quidfm t^num fuiRset auditum^ -^*
qao com aducoisset, noBtrum monasterium protinue expetiiiit^ -^^
qood non lonfce fuit a spelauo, in qao (loniinafi noster ex
gioe nagci dignatas (!8t. iu quo permodico t«^nipore delitesceos
1 propriuj JPL' pnypiuHquo L* 3 prooidiaset HtT: tf. Stmeat
CoiUrou. 1, 1, 19 priJiJUni HLT + Ilam L 5 noiiitjiu (PIPT
â– oto G 6 tDuorciu G* 8 prol/tnui IP pTOuidiWt G' Mupertuji
AudiMWDt. Et etatim )>r<>ci<tKiit«ii ei uiiiuerxi L 9 pvjitulaliaiit L 10 et
Intdtiua L U dlftbuli WT fnuMlpMt humilitat^ habtt L 18 niiuli-
litam S* 13 moniisso BT' 15 ri.-ui.-zttrunt acripn: nvdaeierunt O' t»-
duxeniit reU. v tutc L' 17 non dutingmt H 19 defu^t B^VT
cf. tap. G prouintiain GT 21 palnstiDBf cad^ 22 dlRlJui ff
totius L' lnTitnrum GSHLT: l&tit*tunim e nsporUret Gftr: iqinrtiiwt
LTc dcpoft«M«t n 25 nb /. spp-leo GL: spolimcft «c «pvlaiNo HCTi
qu» iP 36 delltisMiu CZ.' dilitMcons U deteliMena T
lait iib. nn.
71
ecandaui s«Dt«DtJani dotniQi tainquain ciu i tas Bnper mott tem
-poeita diuUoit abscondi Qon potnit aaai eontinao qnid&m fra-
"titiiin, qai ad loca sanota do Argypti partibas oratioais caasa
coQaeoerant, agnitam eom summa ai precam ad suam coeoo-
l>iam r«aocaniDt.
XXXI' Hanc ij^tar G«iiem pro illa q^aae nobis foorat apad
ipsam ia monasterio nostro fidacia cnm pottt haec tn Aeftypto
stadioiiissime reqoisi&semas, oihort&tionem qaam dedit fratri,
qnem sab no»tra praeHeatia iii sat> coenoliio renpiebat, qnia
pnto ex hac posse aliqaid iQstTDGtioDis accedere, animns est
opasculo huic intexera aosti, ait, quot dtebtts pro fDribas ex-
eobans hodie sis receptns. cuios difficaltatiii causani primitas
debfls aguoKcere. poterit enim tibi iu hac aia qaam ingredi
C«iieapisi'i!< miiltum confeTre, si ratione eiui^ agtiita ad serui-
tiun Christi coneequenter ac sicot oportet acic«ssens.
XXXHI. iSictit namqnp inniensa gloria fitinliter iwTaientibos
deo ac secundara iQstittitionis haina rc^uu ei cobacrentibas
npromittitur in futuram, ita poenae graaissimae praeparantsr
Ms, qui tepidc eam n^Iegenlerque fuerint eisecuti et secan-
' dan) hoc, qaod profu»ai suat uel qnotl ab hominibas esse cre-
dantnr, fractns etiam cougnios s&nctitatis eidera eihibere atig-
lexerinL rocliue eat enim secundnm ncriptura<^ sontcntiam
non aoaere quemqaam quam uouere et non rcddere, et
maledictos, qui facit opcra domioi Deglegenter. ideo
igitnr a nobifi diotissime refutatus es, qod quia toam uel omnium
salutem non toto desiderio cupiamus amptecti et his qui ad
Christum coanerti cupiunt etiam procul «ccurrere noa optema^,
sed ne temere recipientes et nos ^ud deam leoitatis et to
1] Matth. h, 14, 92] EmIm- 5, 4 (LXX). 24] Hfn«m. 48, 10 (IJOE).
I npcr OT: (upra HL tt Uut^ nf. Vonl. XXIUI. 19, i 2 powita /.•
t mom] grati* L «nttonii «um «m. H S iruocAUtniDt UT ^non
Hitmgu H S 7 fiiluciii G: fiunlliaritu Lu Tunj liariUli UT 8 requii-
■iKitiiiu il aiortatiAnem UT «xortAtionA L' 10 boe LT vxiAm
EL^ 11 pro] p ff 14 tndiliuDC Q 16 tKm ditting^ B 17 oon-
btnmtibni T 1$ promittitvr UT 19 cxMuti G 20 anitibiii B
ti ezi^n! ff coatctnptienut L 2S qurmqiiun om. L 34 opera (»
fpT*) ^^- ^P"* ^^" <* Uulgata atgligvDUt 0> 27 obtuntu iT
iDhBimis CftSRiani
roum grauioris supplicii facercmas, si ad prup^ns faHIc ans-
cpptus Qcc pondas professioais huius intellogeni; uol doj^litulor
post haec uol tepidus extittssps. quamobrem ipsam cweani
abrenuatiationis dcbes ia primis apnoscerfr, qua porsp^^cta qaid
ttf conueuiat agere ci eiuf ratioue maiiif^stius iustruftris.
XXXIJLI. Alirenuatiatio nihil cst aEiud quam cruris ac mor-
tificationiF indictum, iJeoqne noueris hodieruo die ti" huic murido
t't aftibus ae dysid^riis (•iuN esKi- dprunwtum te(i»ie spcaadum
apostolum mundo huic pss» cmct&xum tibique huuc mundum.
coDKidera «■rgo coiidicioiK^i^ cni<^is, suli cuiu.^ tc doinceps .sacra-
nifuto opcii't«t iu liac luce uersari, quja iam non tu niuis, £«d
uiuit iu ie ille qui csi pro tx> crudfixux. m ergo habitu ac
ligi].ra, qua pro uoljis in patihulo fnit illf suspensns, nos quo-
que neccssc est iu Iiac uita ditgt-n'!, ut scilitct se.cundiiiii nanid
adfigeutes iIp timoro ilomini cariip.^i uotitras uniuersas uoluu*
tates ac di^.sideria nou no.strae coDcupiscenliae .sejuii>ntia, sdl
uiortificationi eius habraniui< adfiia. sic enim praeceptuin do*
mini iupli^liitiius dict^utis: qui non ai^r.ipit crucRm suani et
sequitur me, non est me dignnH. sed forte dicas: quomodo
poteet homo crunun iugitt^r porlare, uel qucmadmoduni uim^uK »
quis possit esse crui^ifixuH? audl r&tioDPm lireuitcr.
XXXV. Crux nostra Umor domini est. sicul ergo crucifixnn
qui» iam non pro auinii fiui motu membra r<ua qnoqnam mo-
ucndi uel conuortcndi liabct potoetatem, ita et uos uoluntates
nostrafi ac desideria nou secuadum id, quod nohis suaup est n
ac delcctat ad pracsens, sed sccundum legem domini quo nos
illa constiinxcrit adpUcare debemut^. et ficut is qui patibalo
crucii^ ad&gitur non iam praesentia (^ontcmplatur nec de suis
adfcctionibUEi cogitat, non pro crastiac die solUcItudiae curague
9J cf. Gfd. 6, 14. 11] cf, G»J, 2, 20. H) uf. P(. U8, 120.
18] Mattb. 10, 38.
I remiD £* 2 diititutur G^W i existeres H 4 ccgiiOM«rc G 6 no«
(iisliiuptit H nc) et // 8 bc] «t L eius om. H 10 Mnditiouis OIPLT
huius JIT 11 t|ui*) in qii» L 12 pro I* i-st L H in fc luce ff
15 i]oln|itAtM H IB djf^ftntc* /f 20 hotna potMt /, 32 wnt disliH-
guU n 24 iiioIuptAtoa IV H dilcctKt H' 27 conntjincxit B h>>
qui in il 29 aSectibus H
tnit lib. nu. 33-36. 78
disU-udilur, unlla pos^ilendi voncupisc«aLiiL permouetur, uan&
siip«rbia, nalJa conlcntioiie, niUia acmiilatione sac(»«aditar, noa
de prac(3eatil)U3 dolet iaiuriii^, iidd priict^ritanim iam recordatur
s«qiie, cam adhuc spiret in corporc, canctis elementis crcdit
esiic dcfunctum, illuc pravmitteaR »ui cordiK iuluiiuni, quo h»
noa dubilat ilico transiturum, ita nos qaoqtie tiiuore domiiii
crucifiios oparti>t hiK omnibuH, itl wl uoii t^olum carnalitius
nitiis, aemn f^tiam ipsis elementis raortuos eBSA, illic halipnt^s
oeulos anima4> nostrae dcfixos, quo iior spt^rari» ilebemus luo-
mentis siDgulis migraturos. hoc enim modo mortificatiis pote*
rimuK uniufrsa^i cum^iipiiicfnliaK t*L afTfCfus ha))(>rie oariiale»:.
XXXVI. Caue crgo m quid uliquando eonim resumas, qua«
rennDliaQii a.l)ieiM}iti, Ht coiitra iiit^rdiclum doniini ilt- agni) i^uaii-
gelicte operatiooia reuersuni iuueuiaris tunica tiu qna. te gpoli-
aueras reuestiri, neue ad iiumtle.«i terrBiiasque niundi huius
N>ncupisc«ntias ac studia mioliiaris et contra Christi man-
datom de perfcctioniN tKCto dfNCvndeus tollfL-e aliquid prae-
sumas ex his quae reciuDtians abdicviti. caue ne parentnin, nc
zffectionis pristinae rcconlcris et ad cur&s saoculi huiu^ solli-
citudiuesqnt! reuorAtus secuiidnm «aluatoris s>euteDti&ni poneuH
raanum tuam soper aratrDm ac rcspicicns retro regiio
caelarum aptu» essv uon potisi». caui- ui^ qua.iiilo supprliiaiti, 3
qaaD) nunc incipiens ardorc Bdi^i ac pEuiia humililati' riilr&sti,
cum coi'peris psalmorum ud professionis huius quaudam no-
a titiam dcgustare, paulatim clatus resuscitarti mediteri» ac sa-
cDDdnm apostoli scnlcntiam quae dei;traxistl iteruni reaedificaas
praeuaricatorcm constituas tcmet ipBum, sed patJus ut iu hac
avdit&te, quam coram deo et angelis eiue profcssns es, ad finem
ui^qiK^ perdores, in hac quoquc hamiiitat« ac patientia, qoaul
13) <rf. MatOi, aj, la 16] 1. c. 17. aoj Luc. 9, 62. 26] cf,
Oal-S, 18.
3 pmtmtonim H 1 *pirat C*u *lmu-iitiit //' 8 uitji H* rfi-
fnratii 7P illuc n IS tum di»linjfuit tt aliiiuiil H li totitca ff
ypoliAuvriii ZT «ip&liaiieni» Lc 10 ni.'Hc JiL'P (uo in Terat:.): uf^ut flr
Wrrviiu L 16 <liiui)>i:ili L l^ ei] nt U bcIi f? 22 Uiquajtila H
2*i diitnixiiti G' 'in ^ovtituiw &> t^iaot i|i«iiEn cojutituiu Jl
74- lokannii CtifUii)
BUBcipereriB in monasterio decem diebas pro foriboB perseuena
moltis lacrimis inpIoraBti, â–¡oa modo perBlBtas, aemm rtiu
proficias atqae Bacerescas. Batis eoim miseram est, ut coi
debeas a radimeDtis ac primordiis tois proaehi et ad pei
fectionem tendere, etiam ab ipBis iacipias ad inferiora reddm
non enim qai coeperit haec, sed qni perseoeraaerit in U
asqae in finem, bio salaas erit
XXXm. UersTttas eoim serpenB calcanea nostra semper eb
Bemat, id eBt insidiatnr exitai nostro et osqae ad finem oiti
noBtrae nos sabplantare conatnr. et idcirco bene coepisse ai
proderit neo pleno femore renantiationis arripoisse princi[ai
Bi baec congnms etiam finis non similiter coDimendarit atqn
oonclaserit, ChriBtiqae homilitas atqne panpertas, qnam noo
coram ipso in^ofeBsas es, asqae ad extremom oitae, qnemad
modam arrepta est, a te non faerit ciutodita. qnod nt possi
implere, tn eias capita, id est cogitationnm prlDCipia senqM
obscama, ad seniorem scilicet mox ea deferens. ita enim disof
pemiciosa initia eins conterere, si oil ex eis seniori tno en
baeris reaelare.
XXXVHL Qniqtropter secnndnm scriptnrae sententiam egrei
saB ad seraiendnm domino sta in timore dei, et prai
para animam tnam non ad reqniem, non ad secaritaten
non ad delieias, sed ad temptationes et angastias. per ma
tas enim tribalationes oportet nos introire in reguai
dei: angasta namqae est porta et arta uia qnae dnc:
ad nitam, et panci sunt qui inueniant eam. considei
ergo te de pancis et eleetis effectum et ne exemplo ac tepoi
moltitttdinis refrigescas, sed ttiue ut pauci, ut com paueis ii
6] KattlL 24, 13. 8] cf. Ps. 55, 7. 21] Sir. 2, 1. 28] Act 14, 2
2b] Matth. 7, 14.
1 X. G decim X< prae H7> 5 Tecedere GT B nm duUmgma .
9 kd GLT: io Hv 10 et om. L ul G: nihil nU. v <^. Coni. m, 5,
11 &brei»iiitiatiomB HT 12 etiam haec congnins L oommendMiarit 1
14 quemunmodnm L 16 c&pnt eins H 17 discia L 18 peniit
eiiu inilia Hv nihil HLv 20 non digtingmt H 21 dei] d£i '
23 diliciaa O^ dilitiu L temtAtioneB H temptatioiiem L 27 ts oi
HL^ 28 nt pMici om. S
Init. lib. mi, S6-89. 76
aeniri merearis in r^o: mtiiti ecim sant oocati, panci
nero electi, et pasilliis est grex cai coQplacnit pater
dare hereditatem. itaqae dod leae noaeriB esse peccatam, per-
fectionem professam qaempiam ea qaae sont ioperfecta sectari.
* ^ quem perfectiODis statom his gradibas a^ae hoc ordine
pvaenitnr.
XjLJLVliiL Principiam nostrae salatis eiasdemque oastodia
timor domini est per hnno enim et initinm conaersionis et
tiitioram pnrgatio et nirtntam coatodia his qai inbaontnr ad
* oiam perfectionis adqoiritar. qai cam penetranerit hominis
mentem, oontemptam reram omniom parit, obUaioaem parentnm
mnudiqae ipsias gignit horrorem: contempta autem ac pri-
B&tione ODUiiam facoltatom hamilitas adqniritar. hamilitas aero S
Ms indisiis oODprobatar: primo si mortificatas in sese omnes
" habeat nolnntates, secnndo si non solom suorum actanm, aeram
etiam oogitationnm nihil sanm celaaerit seniorem, tertio si
'ulkU Boae discretiooi, sed iudicio eias aniaersa committat ac
"^oiuta eins sitiens ac libenter aascoltet, qaarto sl in omnibns
"^Hiet oboedientiae mansnetadinem patieatiaeqae constantiam,
* ^miito si non aolnm iniariam inferat nalli, sed ne ab alio
9.i>idem sibimet inrogatam doleat atqae tristetnr, sexto si nihil
^Sat, nihil praesnmat, quod non ael commnnis rf^a ael ma-
lOnuD oohortantor exempla, septimo si omni nilitate contentns
f^ «t ad omnia se qnae sibi praebentar nelnt operarinm malam
* mdiearit indignnm, octano si semet ipsnm canctis inferiorem
^Xk saperfioie pronnntiet labiomm, sed intimo cordis credat
^''Bcto, nono si lingnam cohibeat nel non sit clamosas in noce,
1] IbtOi. 20, 16. 2] Luc 12, 32. 7] Prou. 9, 10.
X ngno OHT: regno oieloniin L regno dei « 2 est om. H oon-
pUcDit piter (lU^nv iMtiJp) G^S: placnit patri L*T oonplacuit p&tri
^lAt 6 pnrfbotioniB ff' 7 non diatmgmt S 8 oonaeraioniB QSh:
^^^nnltuaat S^HLT 9 hic (?> 11 contomtMm I. 12 coutomptum fi»
^^'''"ittam L' prioationem <?>£' 13 humilitu nen adquiritur L
ZZ ^ H^ mm] m H 15 uoluptates H^ 16 suo L leniori H*L
^ <ti«oretioiH H^ IS ae tm. Lr m libenter <m. S^ 21 ulque W
^ ***l fctt noa om. H 23 exemplo Q^ ri in HT 24 ee o». £
^*41nB(rit HTe et indignum 0Wc octono &>
loliannia Cassiftni
|i non t!it faeill» ac promptus in risu. taLif>us Damqae
his siniilihus hiiinilitas uera. ditioscitur. quae cnni
iieritate pOKt^^t^sa, conffstiiiL te ad (!arttat.eiii, qDa<>
nou habet, giada fxcelsioie piirducet, pw quajn uni-
[la^ priu»; uoii siue poena formidiiiis ol)geruabas, absqup i
prt' uetut uaturalit*r iucipies euKtodire uon iani coo-
pni> ^upplieii uel titnom ullius, >ieA amore ipsiDS boDJ
lationp Qirtutum.
\d quori ul ualeas facilius perucuirR, exempla tihi suut
lis ac uitat^ p^rfectae iu congi^egatione coinmoranti h u
|nimo ab uno uel duobus, dod, a pluribus expeteiiiJa
ster id quod eiaminata uita atc[U8 ad purnm eicoela
Ir lu paiicis, etiaiii ititud ei hoc utilitatis accedit, qii(i<3
ptionera propositi huius, id est co-enobialis uitae, dUi-
lais auiiis inbuitur m formatur eiemplo. v
Juae omiLia ut possis coniiegui et sub hac regula spill'
1 perLiurari', tria liaee iu congregatione necessario
«»
Inst lib. nn, 39— 4S. 77
peDttos nec audieris, uniuersa transmittaB. ei tibi nel euiquam
eonaicia, si inrogantur iaiariae, eeto inmobilis et ad respon-
sioDem talionis ut mutus aascalta, semper faanc Psalmistae
Qerneulam iu tuo corde decantans: dixi: castodiam uias
nieas: ut non delinquam ia tingua mea. posai ori meo
Qnstodiam, dum consistit peccator aduersam me. ob-
â– nQtni, et humiliatas sam, et silni a bonis. uerum et 8
qaartom lioc prae omnibas excole, quod faaec quae sapra
<Uxima8 tria omet atqae commendet, id est at stnltum t«
sacnndom apostoli praeceptum facias in boc mundo, ut sis
BHpiens, nihil scilicet discemeas, nihil diiudicans ex his quae
tibi foerint imperata, sed cnm omni simplicitate ac fide oboe-
dientiam semper exhibeas, illud tantummodo sanctam, illud
â„¢^e, illad sapiens esse iudicans, quidqnid tibi ael lex dei
^^ senioris examen indiierit. tali etenim institatione fandatus
^nh hac discipliiia poteris darare perpetao et de coenobio nnllis
temptiataoiiibaa inimici, noUis factionibus deuolueris.
XLIL Ergo patientiam tuam non debes de alionim sperare
^>uinte, id est nt tunc eam tantummodo possideas, cum a ne-
^Xiiaa ftafflrin inritatas (qaod ut possit non eaeaire, taae non
SQbiaeet potestati), sed potias de homilltate tua et longaoi-
mitate, qnae in tao pratdet vbitrio.
^LnL Et at haec omnia, qaae latiore sermone digesta
*Unt, otffdi tno facilias incnlcentar ac tenacissime tnis seo-
libiu oaleaat inhaerere, qnoddam ei his breniariom eoUigam,
pv qood pOBslB breaitate et coapendio maadatorom memoriter
4] Pi. S8, S~8. 10] of. I Cor. 3, 18.
1 nw 8HT: noii (on mnu.O)OL qnioqnam H> a qnoqium H'
(â– el. ajj 4 ^QQ-^ to^ ff g ^uQi comistit L: cnm conffisttiret (con-
"*•* O^W) OHv oma oonmBtit T ef. Cotil. XVJ, 36, 2 sduemu
"2% «amintm H^ 9 tra H* oimt H* commendat H comen-
"*^£ te fctt pieoeptnm habet L 11 deindicuit W 12 com om. H
U qbdqKid 0>8iT: qnioqnid rtR. lei HL: a. 15 nel ex seni-
<>taOH> anmiin ff* 16 oennbio H 18 non HOmguit H paeni'
^tna H} 90 inritabu faeris L 21 tna om. L longamnimitote L^
S ymBX Oifli as non iImMh^ H laUori HLv degesta G>H>
M inhBtu 0> In tois L 25 coHc^am H>
xn.OH.1. 13
78
lohaaoiii C^nsiiLai
uniaersa conpleoti. iiudi ergo paucis ordLiiem, per qmia scandflre
ad pHrfHclioiieiu ^umntam ^iiip uUo labore ac difBcaliaU prae-
ua]eas. pTiacipinm nostrae salutis ac sapieatiae sAcandoni
scripturaa timor domiai est. de timore doinini nascitur coa-
pQnctio salutaris. de caapuuctiODf; Goriiis proct.-difc abreuuntiatio,
id est nnditas el contemptus omnium facultatum. de nuditAte
humilitaB procreatur. de humilitato geueratur mortificatio no-
luntatum. mortificatione uoluntatum exetirpAntnr atque marcd-
scuut imiuersa uitia. cipulttionc uitioram uirtutes &uUcaBt
atque succreGCunt pullulatione uirtutum puritas cordis adqni-
ritur. puritatc cordis apostolicoc caritatis perfectio possidetur.
LIBER OUINTUa
DE SPIRITU GAaTRIMAROIAE.
CAPITULA.
I. Transitus de institutis monachorum ad conluetationem a
octo prineipalium uitioruui.
H. Quod causao nitionim, sicut in onmibns immorantar,
ita ali omnJbas ignorentur, et quia ad mauifcstandas eas '
domini egeamus aaxilio.
in. Quod prima nobis conluctatio sit aduersus spirituDi «
gastriinHrgiae, id est concapisctintiam gulae.
llli. Testimoniura abbatiB Autoali, qno docet nnaniquamque
uiBtutem ab illo qni eam peculiarius possidet expt'ti>ndain. .\
3] Pron. 9. 10. '
1 paoi« L 2 dificult»t« L 3 pnUeDtiM i coniiDtitio 0< 6 «on-
Untiis L 7 uoliipiKtimi bu B^T 8 de moTtiflcalJoiie RLT extirpan-
tur GiH frutioant G'S; frntificiint C fnietifiwint HJ.Tv 1« pn-
lulatinne G^IP U poasidebar. Eiplinlt dn iustitiitia rnnitntiantJnni
{ren. inst L) Ubw - rm - GLT: tm. H Indpit dfl Bpiritu giutrimu^iM'
(caAtrim. L) libitir qiiintui (V L) HL: om. GT Inc-iii «■apinU M(|nrnU]i
\ib G Incipiont pnpitnlii de libro qninto HT Inapinut tituli «iiudem
Ubn L
15 transitiir T <tA LT: da B 18 ignoriuilur Tv quia ST,T: quod «
19 Miiiltum HT 21 «iuttrlmnrguw L ('uacupinccDti^ L 23 qnod H
V. Quod non possjt ab oiiinibiis anirortnis ieinuiorunt regxila
custodiri.
VI. Qnod noa solo tiiuo mms inobrietar.
\Tl. Qua rationo iufirmiia» naniiii piiritateni cordis noqnoal
iDpedire.
VTTL Qaod pro perfflctae cnutinBnUan fine psea snmpiida sit.
VlllL De menBora castigationura adBumendanim r«m«lioquft
leiauii.
X. Ad conwruandam mpntis et corporis puritAtem abatiiioii-
» Uam ciborum non possp snrficHrP.
XI. Ooacapisccutias corporis non extiogui nisi cam oniaiam
exstirpationc uitiomm.
Xn. De agone carnali etiam spiritali.s agonU iniitationem
p.m: saraeodain.
>« Xtn. Qnod, nisi gulae fuerimus nitio liberati, nequaqaam
p(MiS(imu.s ad pugnas iaberioris homiuif^ peiniAiiire.
XIUl. Qucmodo possit galae coacupisceatia superari,
XV'. Quomodo ad costodiendam cordis sui puritatom mo-
nachas esse debeat semper iQteii.ta3.
•0 XVI. Quod monachas secandum Oiympiaci ccrtarainis morcm
nou poseit epiritaleR cantic«re pugnaB, uitii obtinuerit b«lla
oaraolla.
XVU. Qnod rundammttuin ac hml» (tpirilali» agonis in ^astri-
mai^aft sit c'Ttaniini> conlocatn.
«I» XVIII. Per qnot genera certamitium atque palmaram beatuR
apo«tolu.i ad roronam Kublimissirai agonis aBCeiuIerit.
XVHU. Qnod atbletis Oiristi, dojiec in corpore commotautor,
pi^na non desit
XX Quod Qon dolieat monachus sumendi cibi tcmpas ex-
ag ceduro, si uult a<l pugna.') intdrioruin ciTtaminum pemeaire.
3 aoliun H ineliriaitiir //7*11 4 puriUU L qu^st L 6 quo L
pr» <m. H 7 rdmodinque L 9 Abstinpntii\e LT 12 «stirpntion'' HT
'13 fpirilaleii ngonai H 16 poMimuj v 17 rAncupiaceiitig L 20 qno-
llBoda HT oliinpi^i // 21 poKse /, cantcm JIT obt«iiiiprit i/P
ftS qnamodo HT lianBi.i HT uMh L ca.striiiiuTKiiwi L '2tt fvr uni. //
tqaod // 26 iiibiniiMimi /. S7 anthlfltii S 30 m uult lul pugiius
1.0III. L, tpat. wacwa reliclo i»rt«Diab L
13'
^H
^^^E
1
lobanniii Cassinni
a iiit«ii'tore inoniielii pflc« et abstinentia spiritalL
luod idcireo nos oporleat ciercere contiiiPn,tiam cor-
t per ip*:ain p«rueiiiaiiiiis ad spiritaie leiQiiiuni.
^nalis esse moaachl debea.t cibus.
Qnod in Aegypto indifferenter uiderimus sali ad- i
ro solui cotidiana ieiunia.
>8 coatineDtia seoie, qui ita sexies cibnin sumpstt
: esurieiii.
>e eo fieue qni la cellala s-m escam numquam solus
II
Quid de fructn studli soi professi sont abbas Faestius
s,
Quam (^iempli sui profesttioneia abba lohannesi
â– eliquerit deeesFuras.
. De abbate Machete inter conlatiOQes spiritales uuin- tf
litaute et semper inter terrt^Dat! fabul^ obdormieate.
1
â–
Imt. lib. V, l 81
XXXVI. Descriptio hereini qaa« est in Dioleo, in qaa anar-
tihoretaH commorantar.
XXXVII. De traditis nobis &b abbate Archebio cam instmctu
sno cellis.
XXX Vin. Be debito qaod abbas Aicfaebias manaam sQamm
opere pro matre dissolnit.
XXXVIIU. Qaa simulatione coinsdun senis abbati Symeoni,
cam otiosas esset, opus manaum sit pronisam.
XL. De paeris, qai defereates ad aegrotantem ficas non de-
gnstatis eisdem fame in faeremo defecemnt
XIX Sententia abbatis Macari de obsemantia monacht nel
tamqnam dintissime nictnri nel tamqnam cotidie moritnri.
L Qnintns nobis innante deo liber Ute procnditnr. nam post
qnattnor libell(3, qai snper institatis monasteriomm digesti
snnt, nnnc anipere conlnctationem aduersus octo principalia
nitia aestris orationibns domino confortaate disponimus, id est
primum gastrimargiae, qnae iaterpretatnr gulae coQcnpisceatia,
secnndom foroicationis, tertinm filargyriae, qnod intell^tur
anaritia, nel nt proprins exprimatnr, amor pecnniae, qnartnm
irae, qniotum tristitiae, sextnm acediae, quod est anxietas sine
taedium cordis, septimnm cenodoxiae, qaod sonat nana seu
inauis gloria, octauum superbiae. qnem ineantes agonem tuis
precibus, o beatiHsirae papa Ca.stor, nunc inpensius indigemus,
1 deKribtio A berimi A^ e>t om. K dioloo S diulcbo L
qso L uiaoboritae AHL 3 stroctu L â– *> nrcbebeos manum B 6 de-
â– ohiit HT dissoluit pro matre A 7 quo H seniom H 9 floos L
10 benmo A 11 mitcbari H macarii A macharii LT 12 uel] et L
moritiiri. Kniiuit ci^itula. indpit liber de spu gMtrimargiae A Incipit de
sfhi oaBtrimkTKiae liber qointus G ExpUciunt titoli libri quinti. Incipit
teztiu eiosdem libri L Finiunt cap. lucipit liber quintUH T ntfttl tiucrip-
twM pont eapitida m H
13 dilo AHT: ef. I, 1, 1. III, 1. XII, 2. 24 adueraus castrimkrgiam
liber L prodncitur UT 14 libellos . . . a^. 4, 3 cnim dicitur extmU
iM C, m ew<u pag. G3 duo primi uersm euanuenint monacborum Ar
17 castrimargiae 0*L concupiscentje L 18 fllarKiriae GHT pbilar-
priae L 19 uelud H* paecuniao C 20 aceidinn UT' seu A
81 ooeDodoziui (JLT sitin H 23 inponsuK C
82
lobADBis CBSBiani
at primain aaturas «orum tam miauUs, tun ooaoltaB tsnl^
obscora» InQcstigare condigiie, dinndA cAusta eonmdem sldB-
cienter exponere, tertlo ut idonee cnrstiones eorum ac ipuiedia
poseinniis inferre.
n. QuaruiQ passionam causae quemadmodam, cum patc-
ftLtiU.t fucriDt traditionibus seniorom, ab omaibuH pi-Dtians
agii<)s<:uatur, ita priii.&qaam reuelcntnr, cam ab ipeis uuiQersi
nastcmur ct in cuncti!! hominibus inmorentur, ab onuibus
i^norantnr. uerum «as iU aos aliquatenus explicaxe posse cou-
tidimns, si tnterceseionibus netitris ad ooi^ quoquc ille qui per
2 Ei^aiam prolatus estsermo domiai dirigatur: ego aute te ibo:
vl potentes terrae liumiliabo: portas acr(>as conteram,
et uectea ferreos confringam. at aporiam tibi thesaa-
ros ahsoonditoit, et arcaua sQcretorum, ut uos qaoqne
uerbum doi praecedens primum terrae nostrae potentes humi-
liet, id est has easdem iiuas eipugDare cupimus aoxias pas-
aiottQS dominationem sibi ac tyrauntdem t<aeaissimam in iioslro
mortali corpore uiadioaDte.K, (>a.<iqtie faciat iDdagini uostrai*
alque expositioai gubcumbere, et tta nos ignoratJonia porta.s
effiingeDs ac uitiorum iiectes eicUideiitium aos a aem scieatia
conterens ad secretorum uostrorum arcaua perdacat ac secua-
dum apoetolum ioluminatis nobis reuelet ea quae sunt abs-
coudita tenebrarum et manifestet conailia cordiam,
3 ut sic ad Uetras uitioram tenebras piirissimis oculis aoimae
pi-netrajites patefacere eas ac producere posi-imus ad lucem,
caH!ia!>qur> earum atque natnras his, qui ucl caruerunt ei»
uel adhuc obligati sunt, pandere ualeamus, el ita secundum
m EMi.45,2-3. 22] 1 Cor. 4. 5,
1 tam obscuru A 2 coniiudeni CT^ oorum GV $ tortiutn U
idonoae CAT idoncn.'* H 4 poMUiiiiiH IPT* 5 quarum . . . qiiemwlina
tuait. in C 6 prott^iiu)i /f* 9 ignorenlui' I.T nobU C Hli<iuiitious A
1 1 iauiuii A ii dno L cgo ftut«m Mtte H 14 arc^jvna G^BIiT 15 dai II
Ifi caiidem C IT hiw ff' 18 unndiRitiilfiB if eai!(|uc o«i, H \nAx-
giue W 10 iidquo C Mittumbere L; suc-cumbur'.' reU. a« CG^HT:
iu Bos L noBtnic Ghi: oih, A iyiiontioiiiK uobU A 20 <txlrudi>iiliiim aa
iipra (<n» iio») H od uornm Hcicatium L 21 noitronim am Ar suonmi U
an^hiinii K 2A thelnis L tetru rell anJmaH oculix AL 26 ffonun
julq^ae C
I»
H
Init lib. V. 1-4.
88
3
I
trau»eunti)t« per igni^m uitiorum diriKNime DOstras
exnrenttam mealfg canreBtitn per Eiqu&e qnoqne uirtutoni cxtin-
gaentium scilicct i'& traniiiTO poaBiinQS inl&«si, nr. Npiritalibuii
remediis atlrorati ad refngeriuo) perfectioais puritate cordis
mvrpamur educi.
III. Itaqut; primuin nobie ineundum certamcn «st aduersus
gasthmargiam, quam diximus gulae esse concupisceatiam, ct
in primis de ieiunioram modo et pscanim qaalitete dicturi
rursuB ad Aeg^ptiorura trailitioneK w Ktatuta rncurrimuii, qui-
lius stiblimiorvffl contiueDtiae dj.scipliiiaj» et pcrfoctaJD discre-
tionis ioessR ratioitcm nullas igoorat.
nn. Uetas u%m()ue est beati Autonii admirabiliKque »pn-
t«utia, moiiachum, qui post co^uoljiale proposituiii fa.Ktigia
nititDT snblimioris perfectionis iidtiDgflre, et ailpreheoHO dis-
u cretionis «lainini* pioprio iam pot«D^ e?t .starc iudicio atqu»
ad aroem anachorrafos perueoire, minime debere ab uuo quam-
uis BUmmo untuersa genera uirtutum cxp&t«re. alios cnim
scientiot- llnribus i>xornatur, aJtcr iliiicrctioiiit^ rulione rcl)ustios
commamtur, altfr palientiae graiiitate fundatur, aJiu& hmnili-
tali^, aliuii coiitineatiae uirLute prucftu'tur, alius .simplioitatis
gratia decoratur, bic magnanimitalis, ille niisericordiae, iate
oigiliarum, hic taciturnitatis, istc laboris studio gupemenit
ceteros. et idctrco moitachum ttpiritalia mella condere copieutem 'i
aelut ap43m pnideiitiioimam debcrc uuamquomqao uirtutem ab
his qui cam familia.rius pottsident deHorfire til in sui pectoris
aase diligi-uter rt^comlerv nec qiiid miuus aliquis habeat dLscutere,
sed hoc tantum quid uirtutis posRideat coiilBiiiplari titudioseque
decerpere {cunutas tiamquc ai ab uao uolumus mntnari, aot
1] d. Ps. 65, 12.
1 profetam CAH ilurtanimt; LT 5 eaa A }H)!isumus H^T'
4 puriUtetn L X iUque . ni^rtamoTi evati m C inl»&duiii A' 7 e^
«tfiiDBrgiuu L gmhn C 8 Bcnruin nscarum G & recurreintiB «.-
cf. pag. G3, 6 11 ignoivt (' 12 uvtus . . . adinirsbili» nton. m C
a<iu> . , .§. H prud<;atissiiiiiun dcbcrc dt»unt inA 13 moDacbomm 0'
15 adqu* C 17 eipi>L-t;ir)> O 18 rationem L* 21 gratia] luce H
22 fupminiiiot i/v 2i un&m(]ue C 'ih duplorarc Hf 26 une C oe WT
aJiquis] dius a. I. ni. J A Kliquld L 27 <id (7> er qid jjossidvat.] b&beat «
84 lohaDiiia Cftisiani
difficile aut certe namqaam idonea ad imitaQdam cobis eiempla
poterimt repperiri), qaia, licet aecdam Christam omaia factam
secondom apostolom aideamas ia omnibas, tamea hoc modo
possamas eam, id est per partes in omnibas inaenire. de ifso
enim dicitar: qai factns est nobis ei deo sapientia, in- i
3 stitia, sanctitas et redemptio. dam ergo in alio s^ientit,
in alio iaatitia, ia alio sanctitas, in alio mansaetndo, in iliD
castitas, in alio hnmilitas repperitnr, membratim Cliristos per
nnnmqaemqiie nonc sanetoram dinisas est. concorrentibnB um
nninersis in nnitatem fidei ac nirtatis redditar in airam per- »
fectam, plenitadinem sai corporis in singnloram membronun
conpage ac proprietate perficiens. donec ergo neniat illad tem-
pas qoo sit deos omnia in omnibas, in praesenti potest
hoc qao diiimoB modo, id -est per partes oirtatom esse in
onmibas deas, licet noadmn pleoitndine earam omnia sit in »
omnibns, qaia licet naas religionis nostrae sit finis, professiones
tamen dinersae qnibas ad deam tenditar, sicat ia conlatiombos
i senioram plenios dispatandnm est. ideoqoe diucretionis et con-
tineotiae forma ab his est nobis pecalitffioB expetenda, a qui-
bas oirtates has per gratiam spiritns saocti aberias aidema.s %
efflaere, non qnod aUus qnae in multos dinisa snnt solns possit
adqoirere, sed at in his bonis, qaoram cflpaces esse possumos,
ad eonun nos imitationem qui ea specialins obtinuere tendamns.
V. Itaqne super ieianiorum modo haud facile potest uni-
formis r^^a custodiri, qnia nec robnr uuum cnnctis corpo- i
ribus inest nec sicut ceterae nirtntes animi solias rigore
2] I Cor. 15, 28. 5] I Cor, 1, 30. 10] Eph. 4, 13. 13] I Cor. 15, 28.
17] cf. coni. iiui. xvm. xviin.
2 reperiri L necdum Ucet C omnia in omnibus H 3 uldeauius
^(n ia H 5 & deo A et Vulg. 6 et om. A et^] enim A 7 In alio
tn&nsuetudo . . . castitas o». A 8 post bumiliUs v add. ia alio p&-
tienti& reperitur L 9 fom (r eras.) A 10 oniuersis om. A 11 in
OM. L 12 compagem I.' f ficiens 6" ueniat ergo HT iHnd out. A
13 potost] qnoque A 14 quod S}LT^ 15 dm A plcnitudo HT per
plenitndinem v omnift om. A 16 relegionia G' profenionis L*
17 d&m H tendimuB v 20 nidimus HT 21 multas W multis X'
23 eas X speculariua H^ peculiuiua o optenuere (?â– optinuere G^L
24 haut GT modum aut L 25 robor Q*WLT>S
I»
lntt tib. V, 4
patTautDr. et idcirM quia noa in sola fortilndjne menUs eoBSi-
stUQt (cuR) corp«ri3 enim poBsibilitat« parlicipant}, tAlem supor
lusd«flQitionem tradila.m ncbis acccpimus, diut-Tsnm quidom esso
refectionis lempu» (•t motlum et qiiiUitntfin pro iiipari BciliCHt
corponun statu ncl aplAte uel sexa, UQnm tnmoa os^ omaibas
pro eontuifutia mputis vt atiimi uii-tute castigationis re^ulam.
lieqiie eoim cuQctis possibilo cst cbtlomBilitms protvltu-e ifiuniu, 'J
teA ne Lriduaua qQidi>ra uel biduaua inedia i^fectionem cihi
differre. multiH quippe a^-gritudine et maximt! si-nio ia.m ilcrt-t^sJK
iie u«t|ue oc«a£um quidem sotis iptiminm sine hhoris adHictjoQe
tderatur. non onmilms tufusoruiii Ifj^uininum esu» couuenit
euematmi nec cnncti^ pmonini halvrnm habilis ngt parsimonia
Df^r uniuersis tticri paui» nifectio <^aKtigata concdditur. aliua
qnantitate ciuai'um libraruni satiirilatem non sentit, alius librae
anius stue uiiciarum snx cdulio prat-grauatur. attamen uaua in
oouubus his coulinoutiae finiR e.^t, ni^ quis inita menmram
ictpaeitatjti suai> saturitati.s oncnHur ingluuic. non <mim qu&lilas
iflola, Bed etiam quantitas escarum aciem cordis obtundit ac
mentc ctun carnc pariter inpinguata noxium uitiorum fomitem
ignounique saceendit.
VL Quibuslibct OBci? refectus uenter seminaxia loxuriae parit
nec praeualGt menK discreliouum BubernacuJa moderari ciborum
pond<ere prafrtcata. non .^ola crapula uini mentem inebriare
consueait: cuuct&rum escarum nimif-tas uacillantem e>ani ac
nutabnndam rHddit omntqiie intcgritatis ac puritatL& cantem-
I pnnilUtr GWTt tdco A iin^uli.t atiiinai:i|iie Ar 2 uiiiin rnu.
riH A piirticipantur A 3 diffliiit. GH* ncdpiiuiu AS^J" 4 corporutn
[•ciliwt HT i> coQtinRnlinni 0'' 7 |>rr>tvUri A 8 ri^i om. A 9 dc-
fn-n H'T n niultis v le iisque ad Hf.Tv itdai«tJotiifl labnm U
II tolentnt.ur /.' iion iii W iiiruwoniiii ff' rnus fsic »aepe) unu» H
13 porDnun A^ porronini olenim H . . . Ij» est . . . . cap. 9 noii habet
^ximt m C pmininniH pst L li vltaiii<>n A IG Dst tini.'i 11 17 uitii-
i(
liUth «m. A livnRrRtiir C iagluuioo CL^ inKlolhiiw i/' iugluui& (f
(a m ra*. m. 3) VA iiipinuiiiiUui 0' itit notiiim U 2U aucciiadet A
31 VII twn diii%t*<iuH H quiboalibet , . . uonter euan. m C rofeitus O
refcruir T luiariiw G'l{>L' 23 aan] am «lim AtlTe (top. 6 Mc
ntetpit in H) U <^A nmicttnim Hr annini 'ninct. /,' unccillftii-
tRin /. 26 notitbuo'iini <7'
86
lohannu CaaaiBni
pla.tmiir> deHpoliat. So^omitis caiiHa snbuersionis atqap Inxnriii^B
QOD mni crapala, sed saturitas oititit panis. audi [loiiiiDUirr~3
pi>r prophetam HieTURaJem inorepaii(«n]: qnid pnim peceani — -V
soror tuaSodoma, nisl qoia paaem sQura in sataritat^^ s
oL aLundaiitia oomt-tlpliat? nt (|tiia per Katuritat«m paois.^
ineitiiiguibili cartis fnerant ardore anccengi, indicio dei caelita^ .«
ignp sulptiurt^ coni^rftiimntur. quodtii illo.<< Kola iiiinit-tay panjs at.:»-^
tam praeruptum flagitiorum praecipitium uitio i<atietatifi iapegil^^t^
quid centiondum de hiH qui uegwto i;orpore pnrc<^pliont>m rarDiunr^M^
ac uini inmoderata liliprtate praeaamnnt, non quantum expetifr ^l
inbeciUitaN, scd quautuni animi libido suggessi-rit u»urpanlc>-«
Vn. Infirmitas camis ail piiritatem cordis non officit, si haec»'^
modo ffuae fragilitas, noii quac uolupLa.'« eiigit usurperitur. fa
ciJius uidimus niros qui ali rscis corpulfntiorihus omnimodi?^ -*•
temperai-enti, quara nioderate nso» pro nece^ssitate concehsis, ?•" ^
qui totuni slbi pio amore coatiiientiao denegarent, qaam quK^-^
eas snb intirmitatis occasione sumontes mensurara sufficientia*^»^
custodirftnt. hahet wliftin corporiM inhecillitas siiae conUnentiar''^^
paJmam, dunimodo escis defectioni oarnis iaJidtis adhnc in- *
(ligentfrn si? refecUone dffraudet lantiimqae emis indalgeat^—- ^
quantum «ufflcero ail uimtmii usuni ti-ntperaottae liiscjirtio ri^ "
gida iudicarit, non quintam tlesiderij adpetitus expoBcit esm
leutiores cibi ut procuraot corpori aanitatera, ita castitatis noa—
adimuat puritateia, si cnm mc^deratiouo sumantur. quidquiil
3] Eieeh. 16, 4f>.
1 Hespoliat GS^r: (tisiwUnt. CAWLTc md^ut C luiorioe ffiHT
8 prDfetxiu CA Sm A 5 lnitiiiiiduiiiia H'T oumisAebnat C0>; nettf
6 dci iudicio A 7 nuEfurvo C Buiphorco G'WLT d promptum H
uitidsitMliH A^ KHUotAtJx laitiii i/r S (Ik) «Nt ilo ti^^D uegetnto j!' ue^to
G'H^ uigoto G' pcrceptioao L 10 Lbcnkliliite O injuodcratZ lib«r-
tAt? H tl iDiiBciilitai C aDitni om. A usurpaiitis L 12 VIII G
infirmitAc . . , tiordi« ewan. in C otFondit H 13 tftotuniiaodo Tv fngi-
litM caniis Ac iiohinlM AST 14 opuleatioribua Ce corpolentiorlbus
tr'i.3' 15 modorantct I£ oms ££L «ioncoH9l<8« B 17 eia J OOOM-
Moue H Qccniisiour! T 111 doforlioni» L' 20 defnidet C fraiidnt H
31 fiuFfi(Mro om. A iuiieiiiti C 23 iudicarel IP eiooloittiori»i AJl'L'
■33 uibi OT» L' corjioris HTv simitem H CMtigalis C 24 iliucquid
AG^JPLJ-i
Inst lib, V, 6-9.
87
enim rorlitudini» cm eoriitn percipilur. apgTitndinit; lahore ac
defectione coDsumitur. quaniobrem ut uuUi sUtui nirtus parsi-
mouiae adiiaitur, ita ue intogritatis qaidem coasummatio de-
VLJJ. Uoris&ima «M it&qoe patrum probatissimaqtiG h-entoutia.,
ieianiorum «t coutiiieatiii<> modum iii mt-nHura parcitatii! lan-
tutn et casti^atioae ODi^istere, H huuc oss« pnrffcta« uirtutis
iD commuQe omniliuH flrn-m, ut enois, qua.i HumerR Dustenlandi
corporig accp.ssitat« ranppllimur, adhuc iu aitpctitu earum po-
Biti t«mp9rpmus. quamuis euim quis corpore sit infirmus, p«r-
fectam uirtut^m at^quamque roltustis ac sauii: in ommbus possri-
dflbit, si desideria, quae fragilitag carojs nou ^iigit, meutie
rigore castiget. apo.^jtojus inqult: et carnis curam n« fece-
ritig in desideriis. non orgo cnram eius omnimodis iutcr-
dixit, sed ut in deMideriis fieri*t deucgauit. uoluptuosain ademit
diligentiam carui»;, guberuatioDem uitae itecessariam non ei-
|. ^usit: illud ue iudulgeutia carnis ad desideriorum oiN^upationes
r 'Miias dfuoluaiiiur, hoc uero ne corniptum noslro uitio (â– orpus
sptritales ac necessaria.s fuuctioncs eiplere uon po»Bit.
VlUl. Somma igitur cantiaeutiae non sok temporis ratione
nec eaearum qualitate tautummodo, svA aute omiiia conscieittiae
indicio coliigenda est. tantum enim debet unusquisque sibi
frugalitatis indirpri', quantum corporrac obluctaliouis pugna
deposcit utiliti qiiidem et omniiiiodis obeeruanda cannnii^a ic-
I» inniorum custodia: sed nisi hanc frugi tWrit ciborum refectio
13] Rom, 13. M.
2 qonmobniiii . . . uirtus «m. l,: in ntur^. ni. 3 kgitw ct (ot ai4. w. 3]
nt oulli rtatui uirtUB parsimonii C parsiniaiua^> ^VUllG iierissiiaA
. . . \ifAja.\M own. 1« C 6 mensurwn C 8 Mcas A »b csftiit UTv: cf.
aip. il. 5. i3 11 aoquftinq' G robnntus G^UT nnnutt CHT (noli cor-
figete atm r: 3«qii« quam robuetus ac ffHnuii) ]k(>MLdi>iiltlB sii C uf uiif.
U canui frAgilitAD A hod om. HTt rgct fx ugit A 13 iuniuid AT
p«rtc«ritis H 11 pant dGsiderib H habet wrha quiimiiis . . . infirmiis
(u.tO), am (oco omtwa 15 adiinit AG^T 1(J ncuuDruftLtODem C a-
dwcrit 0> 17 i)ccu|iationis W 18 noiiox <r> il»uolu!tl,ur L' cor-
npto C 19 apiritailb H 20 suouna . . . suU tL-ni tuan. in C ooDti-
n^atia JI «olo ff' 21 soaruui C 23 frugtlil.itLt< HT oltlBclAtionJw A
24 obaonuud» wt O^v 25 fni^ om. A frHgalitttii Jl fnigalia T
L
TtdicituH «icidtDtar: de qnibus eingill&tira distiiictiii liboUis suo
2H9 donant« domino dissei-c^mas. nunc propositum nobis est
4« g&striniMsia, id nst ga\iui ROQRupisci^utia, contra quam nobit;
priiDiis conflictos «st, dispittaje. aainquam i^tor poterit aidentis
cooctipisc«Dtiao ^imolos inhibere, quisquc dcsidma gnlae ro-
fi^nare dod quiuerit. interioris hominis cafltitas uirtutis huias
eouKunimatioiii' disfTrnitnr. nnmquam nnini robustioribus aemu-
tis oooluctari poss? confidea eum, qnem in leuiori conilictu
MDspex^riR al> inlirmioril)U!i pa.rui.iqu(> supprari. cnncitarum
namque nirtntum uua natura est, lic«t iu multas diuidi speclea
et uocahula uidcatur: fiicut auri qncque una tnjhtitantia CKt,
iiwt per multa uariaquc moDilium gciiora pro artificum oidoa>
inr in(;enio a: uoluiitalt) dislincla. itaquK nullam pi>rfMt» postsi-
dfie probabitur, quisque eliHus iu earum parte diooscitnr. quo i
faim modo flai^rante.s avsius coiicupiRct<utJa^, qui non Kola in-
stigalioQe corporia, sed etiam menlis uitio jnicceDduntur, ex-
tioiisse cri^ciiduii psl, qni acul«os ira*' rardis Mo)iu.s iiitem-
perantia prorumpeutes mitigare non potuitV aut quonam modo
putaodus est rarni.<s auimHRqnt! lanciuieiitcs Ktimulo.s rRludinsv,
qai sniperhiae uitium siinplei doq quiuit euincere? aiit quera-
axlmoduni cnHJtndu.s «st iusertam carni luiuriam couculcafiiic,
qni peruniarum concupiHceDtiam forinfiecus sitam atqut* atienam
& nofitra sub^tantia uou ualuit abdicari^? qua autcra raUDue
bplliun canii»; t>t aniinae triumptialiit, qui idonen» non fuit
riiorhum curarc tristitiai^? quautalibet mbs sublimitatc mororam
«>t rlHUsaruni portarniu tinnitato nmniatur, posterao unius quam-
wiis paruiA^iina^ proditiouc uaetabitor. quid eoim differt utrnm
, 1 4eMr{l>tiii A 3 nutLriniiLrpiv L^T gvia tt U 4 iKitur] Mum A
^^Mrinitii AfiSr,: anli-nU^ lU.T rf mf. 33 raie Ti qniwiiiix AIjt G iii>n
^I^Bmmt H' ncqiiinrrit Lr 7 Dnniqunia . . . cap. 13 fi». robiintioribtw nd-
^^BORptA crtoMr tn V S mnltijnj AHHi liniior> L 9 iiifi>rionbii!i A
^â– iiliiiiMii f?' 11 uoi-iibiilA G< uidnuitur JX' 18 inuniliuni U^ tnulta*
^BUrias^uf nimiilJuuL (moiul. Z<) ii]ieciiB AL 13 dlHtjicU //* pprf»rl«
.^0* lA [Mtrfoi^ iiirhitriTi M tnarg. L* ttirtitlAin p^^riV^l/^ H \h flo^-
'^KMtM X' IGsucccnitrtitiirL* ntinciiMv T/f pitiii^u<> crptli^iiilmn L*
:Mi ^«adtilinado C i)ii<>iliiin iiioilo A^ 19 rptundiiwt GHJ. 20 tnjwr'
-vUmC quieuit/rZr 2t liixoriam<7'H a2aclqucC ^SpoaliilMiicKn)
^t^ M tap. 13 incipit 24 trininphiuiit CL, idwiMM C 25 mortw cunnr H
90
Ifthanaia CBsaiftni
per excelsa moenia et ampU portarnm spatia. an per angns
cunicuti tati})ul& perniciosus liotitii^ pi-uetraJibus ciuiULis inrepat?
Xn. Qni in agoae coDtendit, noncoronatur nisi legi-
time certauerit. <iui naturales adpetitus caruis optat extin-
gncre, extra naturam ujtia ronlocata primitiis eup«rarc feptinet.
si eaim apostolic&e sententiae uim uoltunus experiri, qu&e sinl
ag^onis muDdaoi lcgcs ac disciplina, priniitus dobemus agnoscere,
ut ita demum harum conpar&tione sciie possimu», qtiid nos ia
spiritali agone ctTtantes bftatus apost^lus hoc etomplo uolamt
(>doGei'e. in illis eaim eertaminibus, ^n^ seeundum eund^m lo
apostoluDi corriipl.ihile4in ooronam uincentibus parant, mos
iste seruatur, ut is, qui se ad gloriosani coronam et inmuni-
t-atis priuilegio decoratam prat^parHrf conttindit et perfecta capit
agonis sudare eeirtamina, prius in Otjrmpiacis ac Pjthiis cer-
taniinibus iudolem suae iuuentalis ac nidiinentoriim robur ii
09t«atet in hle Hiquidem inniores, qui has digciptiaas cupiuQt
profiteri, utrum mernantur uel dolif^ant ad cas admitli, tam
eins qiii istis certamiaihus praesidet qua.Di totius populj iu-
2 dicio conprohantur. cumqae diligeDt»r eiaminatus quis primum
repertns fuerit nalla uit.ae reepersus infamia, deinde nou ser- M
uitutis ingo igaobilis et oh boc indignus disciplina hac uel
coi^essu eorum qui hanc profitentor fuerit iudicatus, tertio
si artis, si fortitndiDis digna praeferat do«umeal-a et iuDioribus
coaeuisque deccrtaus peritiam pariter ac uirtutem enae demon-
strauerit iuuentatis, ac proficiens de epheborum tuctamiDe pcr-
3] HTim. 8,6. 11] ICor. 9,8&,
1 uigiuta tf f 2 MiDiculi ff prniUoausi (r/, ptuifttnilibuii L.-p^i
;icr- n
tnbnibus CAGT duitatis peuelntliiliuii H i wm diatinffuit H qui
. . . eoronnhir euam. w C 4 natuniu V obtat W 6 lit C mint U*
7 mnndiiiii agonLs C agotieii B^ legiif L' diticipliiute HLT 8 poun-
mui S} iu om. A : ef. t6, 1 !) uolutt A 10 in illlKl nulliit C «Dim^
nrg« h euiiidein om. C IS ie] hin 6' 1S pnrfFdiitm L' 14 olunpiacis
ac plicitiB II pithii» L ITi suam L* inwDtiitln A: iuucututJK fril. «
tvbQr G'BT WosivaiaiH 17 Ammitti X< ISiaislis^ 1!) conpro-
bfttnr AG*L forL fteit 20 nppertus CH Sl •>dii)dfiliiiii digni»i it« (in
enu.) L 82 fuerint L' 23 profi^iat. H 35 iuuiiDlAtis CA': iuncDtutis
nll V efoeborum C Mthonim AH cprtaiuiiie A cooliiclaiiune It
Imt. lib. T. 11-U.
91
fectis iam uiris et cxperientia longa probatie congredi permissTis
fiierit pr&esidenUe exaniiiie, s^que aoD soIdid parem uirtutis
eorum adnidna conluctatioae probaoerit, uerum etiam fre<iuenter
int«r b08 quoque uictoriae palmam fuerit Kontiecutui), tunc demum
& ad ago&is pra^clara certamina merebitur peruenire, iu quibus
noQ Qisi uictoribus tantum et hie qui multarum mouarum
stipendiiK di-oorati suni facultas dm^rtAndi conc«ditur. si ia-
telleximns carnajis Bgonis exemplum, spiritalifi quoque certa-
miniB quae disciplina uel ordo sit vouparationp huius dehpmus
lo agnosoere.
Xm. OporLet nos quoque primum libertatem noi^tram carnis
sobiecUone monstrare. a quo enim quis uincitnr, eins et
seruas est, et: omnis qni facit peccatum Keruns «st
pHCcatl cumqup nos ntilla cuucupiscentiatt turpis respersos
it infamia examen certamini praesidentis inueuerit nec fucrimus
ab M nt serui e&riiis et ignobiles iudignique Olympiaciti ui-
liOVQm coDlactationibas indicati, tunc poterimus contra coaeuos
aoslros, id est concapisecntias carnis et motns ac perturbalioses
aaimae ioire certamen. inpossibile «nim est li^aturum uentrem
» pugnas tnterioris faoniinis experiri nec bellig robnstioribus ad-
(«mptari dignnm est eum, qui potetit deici leuiore eoritlictu.
XIJJI. Prima (-rgo nobis Hnt gulac calcanda concupiscentia
«t eo usqao eitenuanda mens non solum ieiuniis, uerum etiam
uilpliia, lcctioDe qnoquK et crebra conpunctionf^ conliK, in quihun
> w forsitan uel inlnsam uel uictam reminiscitur, iDgemescens
nuDC horrore uitioruiu, tiunc desiderio pnrfectionis tt intugri-
tatis acccnsa, donec eiu»modi curis ac meditationibus occupata.
12] IIPet.2, IJ». 18] l*jtL8,»i.
1 etoa». H 3 frfiquoDtcm GL 7 ooaccditur diwi^rtBndi ABTv in-
tetteurimus OU iiitullminuii T 11 nvn itigtingmt H u|)urt«l. . .
llb«rt»t*in n«M. tn C primo L 19 cnim om. A Iti olfiapi&cis H uie-
lervm L 18 iikiIos U' 19 Mt cm. Z' satumnUin H MtuntuiD T
M intArierM i,' «ilbitntAn /, 21 eum dignum Mt A Inuiori IPL
2S XIII II primum A cr^i] i^nini H: mn. AT coJoADda giilM HT
23 PiUniiPiiil» ffU 24 l«rtioiii*ra L^ eordi» iwiipuni-timip A vt crubn
eni|Hiitctti>ap iMTtiou? quctquD «x>rdi« H SSaiJ^' foniUm d comiictsm
maiiiiBOKtur IF ingfimisRont G'JIL^ 26 onfrn A horroram L iut«'
Krit»t4- U
lohsDnif CKSEiaiii
9&eessa ipsios eibi r^fectionem non tam iucuQdita.ti
]iiain onerie uice sibi inpositam recognoscat, ma-
Deceesariam corpori quam deeiderabilem auiinae
[ibDtani. qno stndio mentis et iugi coDpaDcUou&
|iuiam carQiE, qaa« fotu escarum aehemeDtiQS io-
«uleos eius aoiios r«tniiilemus, alque ita fomacenk.
btri, quae rege Babylonio oceasiones peccatonmi
lis iugiter i^nbmiiiistrADt-e succeoditur, qoibus uaph-
uice acrius eiuramui, ubertate lacrimarum. et Setn
tmu» «itinguere, donec dei gratia, spiritu roris sni '
luostris in,':ibila,nte, a^stus ciirnaliB coDCupisceiitiae
int consopiri. li&ec est igitur aobis prima contentio,
uelut in Olympiacis certaniinibus prima probatio,
Isque concupiscentjam desiiierio perfectionis eitin-
iuod aborum non sclum superfluus adpetitus uir- i
liaplatiane caJcanilus, sed etiam ipsi uatuTae neces-
luam castitati contrarius. nOn sine cordJs aniietate
Iiint llb.-T. H-W.
w
ca«Iestiam ddecteUir. «t ita qnit! uclnt caducfi d^spiciet om-
WT9A. prapwutia, cain ad ca quaa inmoliilia mint et aoterna
ioseparabilitor detixorit mfntis ohttiliim, aclhuc in carni> positns
ftit<ira« fioonionitiontR beatiludini^ni iani cordf^ coiitfmpUnf;.
XV. Delat si qnis inmHnia uirtiitum praemia in subliaii
qailiaKdain paruia indiciis deei^ata p>pr^^icaci<isiiniR ooulorum
oT>tutiba« cum t«li dirpcUori« iBndPiititjuK ffrire fcslinet, sciGng
iDni^atiam gloriae palmam et r^muiicratlonis prafiiiia in eoruTn
rontixionc coo^iiritere, ocutoruin aciKm ali omni intuitn aucrt^ns
iUur* dirlgiil necesse eat. uhi tiummam rpmaucrationis ct pra^mii
ppfspirit conlocatam, ainii^MUrus prcKnil dubio peritian palmani
et rpmaiierationem uirtntiH, d quantalumcumquc contemplatiooie
fius ic\fs dcQiarit
XVI. (taqu<' uentrt^ et gulae concupisccutia hoo iataita nu-
pcrata nco serui carnis ncc iafamcs uit-oruin nota prouuntiati
uclut in Ulynipiaci!! dittciplLDif; iudicabimur stiperiorum qnoqne
ocrtaminum difrni citiie («ntlictii, praemissisqac huiuscemodi
doeumontifl spiritalibu» quoqne noquitiia con^r^di poBSC crfl-
dBmur, quae non nisi uictoribuH tautum ct his, qni mercntur
in «f iritali agone cont^adere, coucertaro dignantur. Illnd t>nim
«st oiinctorum lurtaminuiu UAlut quDild&ni soIidi.4!<imum fun-
damfntum, ut priinitun camaiium dcgideriomm incentiua pcri-
maatur. nam nullus caxni^ prnpria tion dnuicta lcgitime
dAocrtan' potcrit, fiI qui lt>gitiinp non decertat, siiie dnbio nM
in agonc confligeire ncc coronae gloriam uictona» gratia pfit«rit
pramereri. quodai hoc fuerimu.s supcrali ccrtaniine, uelut serui 8
carulis ooncupiacentiao conproltati et per hoc nec libvrtatis
1 dnlnrtotur.. .jMij.M, .^ ndpncbnQd&t Diti huortanl mO dupjcist ff
3 iawfWTBb. H 4 con(coni-)inonioratioiiis CO'L* co[ntein|i1an!i L
d XUU H Dolut . . pnt^ fuan in C ei ofli. A 7 ta]i L' derw-
tioM 6* 8 inmoDsu) i? noitiMifl A adutrt^iia L* 10 itlud L'
11 nniaiinu H Kvi H Apuiml^CGU: dtjniauerit ALTf H XV B
ib^ . . . c«nnipI>Donti& fmn. im (' Ifl olinipuKriii ft iudi^abitur £>
17 fRwmiiiiiqiic H IH orediiniir CGWLT 80 in nvt. ORT: cf infra
I*. 25 fi atp, iS, 1 iliiit A 22 OviiiilcriomDnj iinsKitiuuw A pi-rhi-
Ruudur /,< 24 Mrlan' AH iiuia AO'WL!<' 2.') iwroiiiiD gloriu A:
cf. VI, 7, 3 gretiii // M proiiiTvri] obl^-ix^rv /r obtilMr* 2^X2*
niL o». t. 14
94
lob&nDis Cassiiui
aec rotoris insiguia praeferenteB a spiritalinm oon^essionnin
coullictu ab iniligQi serutque aou Kine coufusioms doUi protiuuf
repellflmui (omuis enim qui facit peccatnm sertins est
peccati), (liccturque nobi^ per beatum apostolum cum hiB, inter
quos formcatio noniifliLtur: temptatio uob non adprebendit
ni&i hamana. non enim merebimur mentis roborc non qiuoHto
grauiores pugnas nequitiaxum caelestiiun experiri, qai c&nem
fragilem resistentem spiritui nOEtro subiagaro noa qaiaimoE.
quo«l apostoli te^timomam non intellegeiites quidam poeueraot
pro iudicatiuo optatiuum raodum, id ost; temptatio uos noD
adprehendat uisi htimana, quod ab tp<!D dici maaifestun
est Qon optantis, eei pronuutiantis uel ezprobrantis affectiL
XVn. Uis audire nerum athletam Chriffti legitiino agouje
iure cert&ntem? ego, inquit, sio curro non quagi in in-
certum, sie puguo uon quasi aSrem nerbi-rans, ged
castigo corpus menm et seruituti subicio, ne aliis
praedicans ipee reprobus tfficiar. uides ut in Remet
ipso, id eKt in e&rne sua couluctationum summam uolut in
base quadam firmissima statuerit et prouentnm pagnae in sola
oastigatloue caruls et subiectiono sui corporis conlocarit? ego
a itaque 8ic curro non quasi In iDcertum. non eurrit iii
incerlum, qnia caeleJttem Hierusakm conspiciens defixum habet,
quo 8ibi cordis sui indefleitbilis sit dcrigenda pernicitas. non
currit in incertum, quia obiiuisceus posteriora ad ea quae
io priora snnt extendit se, ad destinatum persequens, ad
tt
3] loU, 8, S4,
J, 18-14.
iJICM. 10, 13. U] ICor.9,2&-?7. 21] Phil.
1 roIiuriF A 9.h L V. H rnnprpiwioiia X 2 cKTiJlirto X' 3 re-
p«llimur GHJ/ i diciturque cvdi. h t«intatio Jl iiitpni«b<vdht C'/.<
menbimur G^S: increiDur AG^HhT robnrp A non quaMito
tctip9i: conqubiito W «auquiNitA reU, t> 8 nostro <mh, L 9 tMti-
moiiio Jj* 10 iiicIiiMvtiuri £' U Diiinircstius X 12 obtoutiK i/ 13 XVl H
&nthlDtun H^ ndlethMn X kgona A 1<4 inquit Hip . . , fag. fH, S
(leuotiiuie infati^bi dtmnt in A tiiquid iT 17 uiddii» L' 18 con-
luetationecn X IV ftrmiiEii X' 20 ii^utJgAtio H' «Milo^nrit OT: con-
lucttuerit HL ^go] fga inquit If 21 ctirrit) nirTO X' 2.1 perspica-
citai H pettiaiu^itas J. 'iA qiiiii H: t|ui GLTv 23 iii |>ri<tni SH*T:
priora GWLt et {.'uig. dtRUuatuui W idbradium U*
Imt. 111» V, la— 18.
95
brauiam sTipprnaE< aor-atioais di>i in Christo losu. qiio
winp<>r (lirifteDK saa(< mcnti^ obtutum H ad enm orani cordis
propfrationefostinansoumfiduoiapror-Umttbnt: honnm agonpm
certani, oursum cousuminaui, fidHm seruaui. (>t quia
se noaerat post odor«m tmguentornm Christi praepfti con-
sciontiae deaotiou« infatigalililflr ciic.urrisf!e «•t fipirit&Us agonis
cotaiacn camis castigationf uicissc, cum fiducia iafort et dieit:
d« c«toro reposita. cRt mihi iustitiae corona, quam
rRddet mihi (lominus in illa die, iustus iudKx. et ut 3
10 nobis qaoqut! similt^m gpcin rctribationui ap(>rirflt, ei in ^ne
cursus istin.>! imitari pum nelimus. adiecit: non solum aut«m
mihi, s«d «t omnibus qui dtligunt aduentam «ius,
participPt; nos corona^ suae in die iudicii fore pronunttanfi, si
diligent^s adu«ntum Christi, non illum tanlum, qni eti&m no-
lentibus apparfliit, sed ctiam hunc, gui cotidie in sauctis
commeai aniniabtis, uictoriam ccrtaaiitiis rastigatione corporis
adqaLramns. dp quo aduirntu dominus in euangclto: ego, inq^uit,
et pater meus neniemua ad eum et mansionem apnt)
iain faciemus, et it^rum: ecce stu ad ostiuni et puUo:
si qnis aadierit uocem meam cit aperuerit iannam,
introiho ad illum et cenaho cum illo et ipse mecum.
XVin. Nec tamen agoncm cnrsus lantummodo se coii-
summasse desmhit, cum dicit: aic cnrro non quasi in in-
certum (quod spmaliter refertur ad iDleutionem menti;) et
femorem spiritu.'; nui, quo toto ChriKtum seqnebat.ar ardorc,
cum sponsa decantaos: post te in odorem angnentoram
toorum eurrimns, et itenim: adhaesit anima mea post
ai II Tim. -t, 7. ft] CaMt. I. 3, 8] H Ttm. â– (. 8. 11] 1, c.
171 loli. It 2.1. l»! Apoc. R. 211, 2.1] I Cor 9. 26. 2«] CMit I, 3
27] Ps, 62. 9.
1 qwi /.' 5 perfjfti H 7 fiilutin H A ditiit om. H 6 corona
iutitiu HLv et Uui^. cf. Cmil XXII. U. 3 9 ul & J/i II «»!-
Umtu 0' «elliiiiu§ & H* a^llfiim» iP 13 particepa S* sua* cn-
raiue L 14 illud (7' I.'. ptiam am. A 17 inijiiid AH 18 apiit A 19 itoj
egoito H 21 illfl GHLT: i|iHo A 22 XVII H sgonum O* 25 qui H
totain £' 26 poste H odore f-' ung\?ntorum AL 27 curremua L\i
tt U-ig.
li*
96
Io1ikiiD]« CaatiitDJ
te), sml etiam alitiil conluctationis gcnuR so nicisRe t^statQr
dicens: sic pugno non quasi avrem uerber&ns, sed na-
stigo corpus meuin et fieruituti Kubir.io, quod propriit au)
RODtiuentijie dotores «t corpor&le ifiunium atque adSictioDPtn j
carnis pertinet, per baric s« pugileiu qu«udajii strenuuni suai> s<
c&ruis es»e describens aec m uanum aducrsus eam ictus coo-
tinflutiae exercuissc designaui^, scd tiiumpbuin pugnae morti-
fiRationi! Kui corporiK adquitumK quo nHFlierihu.s contineniiae
castigato pt ieiuuiorum caeBtibuB eliao uictori spiritui inmor-
talitati.s coroiiam et innorruptionis contulit patmain. aidfs )•
lcg^itimum coniuctattonis ordinfim ct spirilalium certaminuni
coutemplarie eueutum, qm-inadntodum athlcta Ctirisli adcptos
de r«bellatri«« carne uictoriam sutiecta Ula quodammodo pedibufi
sois ut Bublimis triumphator inuohitur. ct iddrco non corrit
iu iacertum, quia oonfidi?l>at iirl>f*m Rauclain HiiTusalom it.
«aelei)t«m so protiniitt ingivHKnnim. sic pugnat, ieiuniis bci-
licet et adfiiction^ cainali, non qiiaei ai5rem nerberans,
id est iu uanuiu iiitutJ contii)eiilia4> porrigenR, per quo»; non
afirem uacuum, scd illos xpiritiis qni in eo uerf^antur castigatione
Hui c^rporiK uerlitirabat. qui i.'nim diclL uon quaKi aSrem m
uerborans, ostpndtt se, Uiiiietsi uon aercm iiacuum ut iuanem,
aliquos tamon in a£re uerberarc. et quia haec certanrinum
genora KUpi«rarat »t ditatiiK nutllariim coroiiarum Ktipeiidiis
incedebat, non iuiiieribD robuBtiorum incipit liostiuiii subire
luctamina, ac priorilju.s acmulis triumphatls cuiu tiducia pro- w
clamai ct dicit: iain non «at nobiK r.onluntatio adnersus
8] I Cor. 9, 26-27. atij Epli. 6. 12.
L kliut A geiiere W 4 (luluiiii tit conHvralciii L< 5 {WDttct L
pupIluiD JP 6 titut A 7 r^nrRiiiHn tp. A 8 fHiuliiiiisMi It 9 euti'
gatioDe («iM. ct) JI a>)tibus A gmiibii!! II i(ictoris 7^' 10 incof-
ntptimiM iP uidnnii /,â– 13 (iu(im!iiiiiiii<ttiiii| r\\uiin A luilhlRtn U
13 reWIlBtrici II brllittriotv L* tii()U>niuii) uid iiitioniiu II xubivvlatn
illiiX illii «ubiiwUt .A7/ mib iHMiiliii» /, H tntiinphalur //■IScooKido-
nbnt A Ti^ A 10 «oiliod iviuutiK L It! itt) iiuu iu H 'iO ■«nuu H'
9
82 Mra H bw» JI orrt«miimui gcacrt GRLT: «utemuiii A
23 nnpcTniipntl JI Mipcntt L^ 24 inci<leb)it JP lioitiuiD incipit ff
2'> trinni|'Jtaiitta JT
camem et sanguiaeni, sed adaersaa prineipatns, ad-
nersas potcstates, adnersus muodi rectores teoebra-
rnin haruni, contra xpiritalia neqiiitiae in caelestihiiB.
XVniJ. Athletao ChriKt-i in corpore commorauti numquam
deSt coDluctatianam palma, sed quanto magis triumphonim
snceessibas creuerit, tanto ei etiam conluetatioQnm robustior
«rdo eaccedit. subiu^ata eteiiim rarn» atqu» deuii^ta quaDtae
ailnersarioram cohortps, quanta hoKtium agmina aduersu.t uic-
torem militem Christi triuniphis eias instigata consurgant,
sdlicfft ne pacis otio railns Chiisti Ipntescens incipiat obliuisci
conlnctationam suanuu gloriosa cortamina, ac Rt^curitatis inertia
dissolntus praemiomm stipendiis ac triumphonim meritia de-
fraadetnr. ilaque si ad hos triumphoram gradus cupimn.s
crtvcente uirtute conscendere, Rodem quoqut- noti oriliae oportet
procliorum inire certamina et primum cam apoetolo dicere; sie
pogno non quasi a^reni ucrbcranij, sed castigo corpas
menm et scruitnti subicio, at hoc conflictu 5iiperato rnrsam
dieerc cum eo poB^imns; non est nobis conluctatio aduer-
sas caruem et sanguincm, sed adnersus principatas,
» adaersQs potestates, adueraus mandi rectores tonebra-
ram haram, coutra spiritalia acquitiae in caelestibas.
alJter enim congredi illig nullo modo poterimos, nec spiritAtes
pngnas mcrebiniur ciperiri carnali deiccti conflicta et conlucta-
twBeaeDtriselisi, meritoque nobl^ ab apostolo cum cxprobratione
dicetur: temptatio nos non adpre-bendit nisi liumaDa.
XX. Igitur monachus ad pngnas interiorum certaminum co-
piens peruenire hanc in priniis cautionem sibimet indicat, at
15] I Cor. 9, 2tt— 27. -18] Eph. 0, 12. 251 I O»"- 1". l»-
1 aduersiis poUwUhut] et potottaUni A tt Ifulg. S iiciiiiiUn J,'
-4XVIIIH sUilctACi,' iuiUil«tMtf TnoetittH tixuiai {PSHLT:
raim AO^ fin ^tM vt s, U itildida t]UAnt« A 8 t*iila A 10 iiAnnt G'
lentisMiu AIP ilitcicoas L* 13 boc L* 14 m» quoqua AHTv pr^-
tniorutii (aic) oiiortit L 15 certHmeaii Cf' 16 pugtis JV 17 ninnii
jU.Tv 11} poMuniu i£' 20 pot«st«tvK ot Mtunrsus H %i n^qiilliii if/,'
84 iiHrit^* (q: rrm.) L aiRi vxprobmtiniiM »b KposTulo A !t(S dioetnr
JO*: dicitur G*HST <lici>tur |it tn ra'.i L 26 XVUU H •T, tNtiitionciB
in priiniN ifZ' NJbimat cxntianuiii Ar
9«
leliKniiia Catiisni
non potue quiequm, non «aus Qlla oblectatioue d£>aJctnK &nt«
stationem le^tuitam commanemqne refectionid boram «xtra
mensam pcrcipere sibimet prorsus iadalgeat, sed ne refectioDe
qoidem traosacta ex his praesumere sibi qaaotulnmcnmqae
pt^rmittat, similiter >qaoque caaonicam 8omai tempos men-
ijuramqae castodiat. eodeni namqoe stadio istae suat meaU&
amputaQdao lasciuiaR, quo merntricatioai» iiititim dese«andain.
qui enim galhe enportluos adpctitns inhibera uon potait, qao-
modo aestus carnalis coacupiHtrHtitiae nalebit extingnere? et
qui nou quluit pa.':sioneB io propatulo sitas paniasque conpcscere,
quemadmodnm occultas rtulloque hnminuoi teste prurtentes
aioderatrice discrotioiie poterit debellare? ct idcirco per sin-
gulos motus et ia quolibet de&iderio robur animae conprobatur:
quae si io minimis apertisque capiditatibuE superatur, quid in
niatimiN ac fortioribus occultisque sustineat, unicaique sua
coQscientia testis est.
XXI. Nou enim nobisest&daersariusextriojtecusformldandas:
in ttobismet ipsi;; hostiH iDClusus est, intestittum nobts cotidie
geritur bellum. deaicto eo omnia qaac foriEisecus suot reddentur
iufirma ac miJiti Christi uniuersa pacata enmt et subdita. noa
habcbimus aduersarium nobLs uxtriasecas metueadnni, si ea
quae intra Qos saut spiritui deaicta snlidaatur, nec solum
nobis istud it^iuninm aisibiliam ciborum ad piirfttctionem cordis
et corporis puiitatem siifficere postie credamus, msi fuerit buic
2 animae qaoqae. ieianium oopolatum. babet aamque ct illa snos
Boxios cibos, qaibus inpinguata eUam sine escarum abandantia
ad luxuriae prat-nipta deuoluitur. detractabio cibus esL eias,
et qaidem pereuauitii. ira etiam cibus est eius^ Hcet minime
leuis, ad horaoi tamea infelici eam esa pascena ae pariter
1 aon osas noa potus quicquam H ante atalionom om. A b ^r-
iijiU.it L' poat pomiittat in B cap. XX infipit samni AG fwd m A
tToa.): Dmaci IILT 6 Miatodint H Istao suat OHT: Utae A haao cet L
I aiiput.-indai> A siuputiuHU lasciuta L aii!ritricB.t. H* tO qai«uit !,>
II <}uemuiimoduiu L tcBtc in oordo H IH robor G^H \h u-] et j4
16 COQBdentia «ua A 17 fion distingvit H 20 [^ac&U. pnim * in
nw. BL «unt H 22 inw om. S 2i puritfkteii) eorporiB H 2fi baban-
danlja H 27 luioriae G'U' diuoluitur J detrkctjo HLTv 28 equi.
im L oiitm om. A: cf. ViU, IS. VUU, 9. X,3,l 29 el ad H
lii
Iiist lib V. 20—^1.
m
letali <apore proiiU^riieiis. iimiitia cilns nst mentia, uirutentiR
ram sncis uorrampens «t proi:porita.tti alieni succes^-as iiigitpr
miseram tiicniciare non desinens. cenodoxia, id est aatia 3
gloria, cibas e5t eias, qai delectabili eam esca permutctft ad
5 t«mpas, post uei^o nacuam omnjque uirtntc spoliatam reddit
ic nudam, cnnRtiH t>am !ipiritalibii5 fractlbuK i^tflHIi^m inanemqup
dimitteos, tU ut qoq solum inmanium lalionim faciat merita
dcppriri;, UHruiit t^tiam suppliria iiiaiora ronquirat. omui» con-
cupisoentia et peru^tio cordis instabilis pastus qaidam est
10 animaA, noiiis esci» i-am iiiitrioas, <-iportem ucro caelcalis
pants ac solidi cibi in pogterum derelinquens. ab his itaqitc, i
({uanta nobis est airtus, sacratlsAinio iciunio contincQtes util«m
habeltimiis cominodamijno obseniantiam ieinnii corporaliK. labor
Penim carualis spiritus contritioni coniuitctus aucepbimmum deo
'Werilicium dignumquc eaiKrtitati:; haliita.Rulum puri» muudisquo
recessibuB eihibebit. ceterum ei cci-porajiti^r leiunantos porni-
riosisMimiR animai.' uttii^t inpticentur, nihil nobis proderit carnatis
adHictio pretiosiore parte poUutie, pur «am &cilic>et subEtantiam
deliaqa«ntibus nobis, qiia efticimur Iiabita«alum spiritas sancti.
non cnim taixi corrnptibilis caro qaam cor mandum habita^ &
culam deo templumque spiritas sancti perlicitur. oportot crgo
exteriore homine ieiauant« interiorem quoque similiter oibis
noiiip tomperarc, qut>m pra>!cipuo i^ihibori mnndum >di40, ut
hOHpitem in sp ChriKtum recipHrf mfreatur, beatus apofitolus
monct his ni^rbis: in interiorom, inqniens, homincm habi-
tare Christum per fidem in cordibus aestris.
«] B|ih. 3, iij-n.
1 letAli» opM* H 3 diMiiiit tt eotMi. G 4 laliili eua 6i«a. . . .
pa0. 100, ti bciitu.i Inb r.rlanl in C 5 «jpiilintjiiii L S ciincttsque B
7 dflmittoiu C infinitim (' furint //' S <]uidem L 10 eam escia j1
II f»Mhom.A 14 (iO(itri<>ti<>iii (ti eriu)A Iti secMsibii» L' \B |irar-
ti4Mii>ri H juilIutuK ti^M^ ]>ullutii H'-r Iti <iuii« eflluituf A 20 noa
«iiiin ... 21 flpiritu)) siuioti om. C m'ni|ilibili»] corpundig A 21 pcriioi-
tnr (l tR riu. m. J) L i^nititur Ao 22 aiu^rioroiii bomiaS iPiuiiHHli- L
ifltniuuitM C iutvrturv CA cibi» i/. uibiis mI cibua G » cibis AGHTc
ef. eap S et 2J '23 dxliibuii! H '£h in tiiM. S7'c iinrbiK iuquiiiiiK in
ioteriori honiiiK ..I (Vassmvtu utl ta tmmlaUo fuaift tequUuf *trha i'%
T«v low ai4|>id;»v iunxit euM st^entitnaj 2Q nontrii A!P1'
1
*m
^â– H
loh&nnis Casiiani 1
^Toaerunus itaqae nos idcirco taborem continentiaA
inpender^, al ad paritatem cordis boc poggimas ie-
lenire. cet«rum labor iloIjls iDpenditnr in cassum,,
lidem cotitemplatioue liuisj infatigabiliter sastenbemog,,
Q, proptei' qnem toleraaimiis adflictiftnes tanUs, ob- â– >
laeamu», meliusqite fiiit, Jnterdictis escis animae bem-
lain uoluntarii^ minusqim uoxiis corporalitsr ieiunasse.
m simplex et iiiTioiia creaturae dei perceptio est, niliil
ipsam habens peccati, in illo aero primitus fratrum
deuoratio, dcqQadicitlir: noH diligere detcahere, »
c«ri3. et di^ iia atque inuidia beatus^ lob: etenim
interficit iracundia, et paraalum occidit in-
iimlqne DotanduQi, qaod qoi ii'ascitur stultus, et qai
truulus iudicetur. ille aaiuque uop inmerito stultlls
;ur, ui^lnutariu sihi mortem ira(? stimalis iacltatusi a
et blc, dam iiiii^t, piuuiiluiu minoremque se probat,
1 innidpt, t«statur maioiom esse eum, cuius prospert-
luvt Ub.V, 8!'dt.
101
ei e&cuIeDtioi-ibiu oblvctaliir. idfoque adut^i-so» «am nccosBa
vtil monacbum ohmuaiitiimt triplicem cuKUKlire, id mt ut
primuin legitimata tempug al^jolutiouis cxpcctct, deiiido ut
ca^tigati^, tertio nt qualil>ui<cumi|u« esieia uilioribUHque oon-
tattm sit. quidquid autein exLra consuetudinem pracsumitnr 3
nfflunquc communi.!tn, ut iianitatiH «t f^loriaH atquH OHtautatioiiiK
niorbo poUutnm autiquissima patmm trailitio notat. noc qut^m-
quani «I bis, quoK merito st-ientiae ac discr^tiouis emtuistii]
peruidimus uel quo>i ad imitandnm gratia ChriKti nelut splon»
lao didi»iima laminaria oinnihuK pravlorauit, e<m panix, qui apud
e08 uilie habetm' ac facilis, al>iitinoit«8«> cognouimuM, nec eorun)
qiempiam, qui haiic n-gutani d^cliiiantes pra«lermiR><0 panix
ma IflguminUDi uel holernm seu pomonim refpcjionem sectdU
aaat, iotvr prolratiitiiimoM hHl)itum aliqaando conspeiimaii, sed
* ae discretiouis qnidfm aut eicientiac ^atiam consectitum. non 9
Mlum euim cetms iiiusitalas aacas oxpettirc moiiachum uon
debere dracrnunt, n» uidelioet cursus eius uelnt in propatolo
cuQctis expo^itus iuanis factus ac uacuus oenodoxiao morbo
«lep«roat, B^d nc ipsam qaidem i«iuniornm ca«tigationem com-
miuiem cuiquam facile pat«Aeri oport^re pronnntiaut, ucmm
«loaalum tieii potetit contegi pariter ot a>>scondi. aduentantibus
an1«m rratribus magis humunitatis ac dilcotionis otTerri debere
uirtntem, quam eoatineiitiao distriction^in et cotidiani propositi
rigorem maoifiistiiri probabilius conHUi-runt, nec quid uoluntaji
uLilitasque uostra seu deaiderii ardor exposcat adtendere, s«d
quod aduf-itientis rt-i]uic<K uet iulirimtait exigit praoponere et
gnUanter inplere.
XXTTTT. Cum de S}'riae partihns sfuionira scita diaeere cu-
pieEt«s Aegjpti prouinciam petissemus ibiipie tanta vordis ala-
1 eiieotcBti«ribuii AL^ :t ubsolutionis («mpuR J. esfpMTfait H 4 mcU
CM. J. ooDtentlB a* 'i qiiii;qiiid AIPL KUteiu] iMiiui Ar: «m. T cou-
siiitiiiliii«u A' 6 uanitatja et] uanae Hr 10 a^put A II haVeittar G^
haiMtat H lUBtinaijse L 12 praetemiLMOR puiM L* 13 rvToctione Z>
17 nidfUiMt A 18 co«uodoxia« GH e.i-t\oA. L !*> (iiii<l<'in Ad: (ju»-
%ne HLTv 20 ueruni] sed A 22 autein] iluccm A hainilitAtiii A
^ dMtriotionem I7< pi-oepouti L 28 XXIII U *ir\m Q*H
29 aegyptii H prQuiDtioin L petjssiinaii H^ ubique L
critata nos suscipi mirar<Mnar. ut nulla proreus, tucat faertann
in PalaestiiiAP mona^terit» ins^titnti, usquo ad praratitntani te-
iunii boram r<>ffrtii)nis n^ffnta t^cruaretur, sed abeque |p)^'tiinii:
quartae soxta^quo frriap, quoeiimqu»' pemaissemas, coUdiaaa
statio solufTotur, qiiidam si^niorum pei(!onlantibus uobie, cnr
ita indifTereiiter apud «os praptpnrentur cotidiana teiunia, re-
Bpondit: ieiunitim Knmpcr Ast m«cam, uos autem eontiQUO di-
migsarus mecum iugitcr tcnero non pott>ro. el ioiunjnm, Ucut
utile sit ac nectfttKarium, taraen uoluntarii mnueris est oblatio,
opns antem caritatis inpleri exigit pnu^pU nn>>ssit&.<(. itaqn«
Buscipiens in nobis Ohrislum rBficere enm debeo, dedncen»
autem nos humanitatem eius obtentu prat^hitam districliore
ieiunio iu memet potero conpensare. non enim poHsunt filii
sponsi ieiunare, doncc cujii illis ust sponsus: cnm
autem discesserit, tauc licito ieianabuQl.
XXV. Quidam spniorum, cum reficicntem m« «t adhar paty-
lulum i]ui<t ederem hortaretur, iamqnr mi; dixiNst^m non po!f5f>,
respondit: «go iam seiie» diuersis aducnicnUbus Tratribus measani
posui bortansque ^ingalos com ocnnibuij cihum sumptii, el adhuc
esurio, et tu priinilus aunc rclicipns iam tc liici» non posse?
XXV]. Uidimus alium in &oUtudcue commorantem, qui Duni-
quajn se eoli sihi cilium indulciiiiie tcstatu^ est, sod eti&in in
per totos qttiaqne dies ad eiue cellam nullns e fratribus nd-
uenisKet, n-fiH^Uonera iugiter distulisso, donec sabbatorum uol
dominico die deuotae congregaUonis obtentn procMens ad eccle-
n] cr Matlb 10, 40. U| Hntth. 9, 15.
2 paleitUaan codii. S regulX L' 4 putrexiiuus H 5 peroant&n-
tibui AGSP: porcunctantibuB S^HL IS iiid*l'prent«r iP apttt A 7 rae-
caai Mt A ilimmntua L' i* ui>luiit4U ^>' 10 iii|^Icre II iiupleri
reU. 12 aut«ii) oin. H ims fl<sdiic*ra priin dpbpu hiiiuiiniut^iii A hu-
DiikuibaliB i/ fiu> vm, IV (liiitnctioii« (r' 'li»ti-ictiui-i U^ Aiitnc-
tioncjn ieiunii U i:i miintt W ineinei ipno Le lili C U hijrerr
Ji cum Valt/. 15 t«ii.inBbunt OULv: ioiunubi) AST 16 XXIIII il
rallcienl« L pauloliiui 6' 17 diii*M: G' tiiiisii« non paucDi !;■I!) ».A'
posui L ttunai A 21 XXV B *X ultnin H 22 «olo (o ait iu ra») t.
eibum sibi* L indulatnt cilum II 23 totus IT U detuUiasr //'
«abbalo G^Lc 2& dominica L deuoi^ defecta« U edesiam A
suun p«r^nnorQin qumpiam rppperieset, qacm eiinde reduceas
ad c«Uain i'«n!>orlp fo rfff^ctiuiu^ni corpon duu tam su&e oe-
cessitatis obtenl-a ijaam hnmanitatis gralia causaqne fratris
ad!7iiint>rPt. itaquH ut n»ninl aitucnlu frAlruni iiidifTfri-ntfr
& solu<?rei eotidiana i<.>iuniA, ita rlisL*.i>(li?iitihiis eis rofoetioapm ob
Ulo«i iDilullam contiueutia maJorv conpdnsant, {itircf^ptionc^m
cibi paraissimi acriore castigationi- nec soH paais, sed etiam
somui ipsiu8 d«miiiutionQ durius eiigentes.
KXVII. Apud spucm Pacisium iu heri^mo uastissbna coni-
io raorant>>m cum sen«i lobaunos m^uo cof^nobio ac multitudini
fratmin praepo:<itu)s adiieni:>!<t^t, el ali codfm uelub aDtictui.ssiino
aodali perquirert^t, quiduam per omu4>:s quadragiuta aniios,
qnibuii ah eodfm separatus iu soliltidtne minime a fratribiis
iut^rpeUatus est, egis&ei, naaiquam mt* sol, ait, reficientem
!U oidit. et ille, nec me, inqnit, iratum.
XXVliX. Eandeni senem cuna alacrem tamquam ad propria
transmigrantem in extremo iam anhelitn positum aniii fratres
circnmuallantes suppliciter precarentur, ut aliquod eia memoriale
mandatuin uelul her«ditarium quoddam iKgatum rellnquerot,
«0 per quod poBsent ad perfectionia culmen praecepti conpimdio
factliuE penienirr, ingeme^ceas ille: Dumquam, uil-, meam feci
aolaatatem nec queraquam docui quod prius ipse non feoi.
XXVllIl. Uidimu^ senem Machct^iii nomim' a turbiA fratrum
emiuus commoriatem haac a domino giatiam diutuinifi pre-
fs eibus inpetrasse, ut, qaotquot diebas ac iioctibu» a^itarotur
conlatio spiritalis. nuniquam somni torpore penitus laxar«tur.
8i quia ncro detractationis ucrbam ecu otiORum tcmptassct
1 nfvtisMtL 2 cellulniii Crt' corpori AOT: otjicins MLo -1 ni-
iHiiluaX* in adnmtujiu i <liw«iidealibus i!.' 8 Duiiori fl 7 parui»-
timi Hbi A Kriori II B «ummA U ftiDiiiiiitiniie GH !< WVl H
aput A pnHium U pchisiutD % 10 iuhannie if* cocaubio i7*
raiiltitudinr H* 12 miViA» o 13 sepenitiiK L' ««pHriitus v G'' H ftt
H:om.AGLv 15 iuquid J^ 18 XXVII i/ 17 in om. .1 naciii H
30 ))09Sint O 21 in)i«Dii«ciiu)i SL': iiig>'miB>cetis AGHL^n nit uum-
qii«Ri L a quicquaiu i/' ipw.- piiu» nou fecEtiin L 23 XXVIU H
B
nMhcton A: mMhitt«in GHTp mftc«ht«m L 34 commAQeat«m A
ii5 (iuwl<|iio(J AH' iig«^rfttiir L 2ii laieiTt>ir H' 2" uaro quia A
il^twwtionii AG'a': dytrMtatioiiii JP detnictimiis G>LTo
104
lolmunlii CmiRtKUi
iBferre, iii sornnQiii protiDus coiicidobat, ac iie nsqae ad aurium
qnidem cius poiiutionem iiiruB oWoquii potc^nit peraenire.
XXX. Hie idem R«nex cum institueret uos nemiDem dtiucli-
care debere, intulit tria fais^e in quibus diacussorit ael r«-
prt^henderit fratres, qaod sfiilicet unam sibi ujgjinulli paterentur
abscidi, quod haberent in ceilulls sagum, quod oloum bene-
diccnteR exposcentibuR Raecalaribus darent, et haec omnia se
incurrisige dicebat. nam aegritiidinem uuae contraheas tamdiu,
ioqnit, eiufi languore dietabni, donec tau] dotoriB necessilatc
quam seniorum omnium adhortatione conpulvus abiicidi fam per- id
2 mittdreni. cuius ctiam inflrmitatis obtentu sagum quoqae habcre
coactuB snm. oleum etiam benedicere ac sapplicantibus dare,
quod pra4* omnibua execrabar, utpote iudirans illud «s magna
cordis pT«e8umptione de^ceiidcro, circumdaatibus me repunte
saecularibuH multie ita ooustrictas Bom, ut aliaa eos eoadcre u
nnltatomiH po»i;em, uisi a me aumma ui et obtOHtBtionibnH ez-
torsi^Kent, ut oblsto ab ois ua.sculo manuni mcam tnprcsso
crucis signaculo supprponerem: itaque se credentes benedictionis
a oleum conscoatots landem mu aliqnando rctaxarunt. qoibas
mihi manireste conpertum est iadem cam-is ac uitiie monaeham »
obligari, in quibns de aliis iadicai-e praesumpseht. oportet euim
unumquemque seaiet ipsuni t&atummodo iudicare et ciicam-
specte caut«qae in omnibus oustfldire. non aliorum comiersa-
tionem uitdmque diticatere, secandum iltud apostoti praeceptuni;
ia antem quid iadicas fratrom tmim? suo dominostat ti
aut cadit, et: aolite iudicare, ut non iadicemini: iu
4 quo enim iudicio iudicaueritis iudicabimini. pra«ltir
hanc enim quam diximas cauBam etiam ob hoc iadicare de
aliis periculoGum est, quod ignorantes uel necessitatem nel
25] Rom. 14. 10 et 4. 26] Mattb. 7, 1— S.
I minuiuiu W 'A XXVIIlI H iFistniitmt .^ iuntJtunrit Hi luincui
diJudioare . . . §.2 soccnliiribus multis dmtnt in A d«indic&r« ff* 7 ct
in Iwee HLT 9 imiuid (f'H 1 1 hiiiii* H np^Uintii L 13 esmenlwr L
utpubi 6^'2/' U itisct^nilm //' l&nuUatcnus eusdtrn //v ISposaiiD
AGH' 17 iniJnu.-iEii' H 10 lun om. A rvluorunt IT 30 ixilKni WL:
kitdvm rvll. H iQplicnri A ii illut A â– '&'> nntvm <]Dii n qui iudicnit />
27 iudicabiminij iudicabitur <l« uahin H i 28 iudicnm vb hix: H
Inii lil>.V.S9-3S.
lOft
lO
ratioDem, qxn illi hacR m qnibus offendimiiR aut recte c«raii)
<l«o aat ueiiiabilikr a^uut, inueniraor «os temorc iudicassc et
p«r boc admjttimufi iiou leu« peccatum, sih^iu quam oportct
<Xe noetris fratribu^ nliquid seatienteg.
XXXL Hic tdem semx ottosarum faltularum diabolum msit fau-
t.<>rem ac Hplritalium cKtuIatioQuui iupuguu.tori!m .><empcr Pixifttere
lus decjanuiit indiciis. aam num fratribus quibusdiim d^* rebuit
ut>cesitariis a« Kpiritaliliu» diKputarft, eo»que uiderel Lethaeo
qaodam sopore demer^ d<*c poEsv ab oculis suis pouduN somni
depeUere, oUo«am repentn fabulam iutroduxlt. ad culus oblecta-
'^onem cnm eos euigilas^ coufestim atque erectas anres sua^ ha-
loere uidiitjtet, ingeinesceits ait: uunc usque de rebns caeles^ibua
1 oqupbajuur, t-t nmtiinm ucstrum oculi 1<-Iaii dormitiouc de-
;X>rimebautiir: at cum otiosa fabula iDtromii»a est, omQes ei-
^iergefacti torporem somni daminantiti excuaaimQs. uol ex hoc
^rgo perpeiidtte, quisiiam coulatioDis illiui^ tipiritalid fuerit iu-
'^ugnatOT aut quiN huiu.s infructiiot^ac atquc cai-nalis insinuator
«xsistat. ilie etenim esse maDifestisiiime deprffhenditur, qui
xnalis adgaudens itcl istain fouere uel illuu inpuguare qoq
'^estnit.
XXXU. Noc mlnuR hoc quoque cpuit rratris tr^a puritatom
sai cordiH iiitcDti et er^a contfinplatianpin diuinani ualdi' sol-
3iGiti comnteinorari ueeesHiLriuti) rp.xn-. qui, cum ei post aanos
«{Qindecim patjis ac, inatris amicoruniqHe uiullflruin di! prouinoia
7onti conpliiri^K epii^tulaH ddatai' fuisMent. accipicMig graiidem
^ciculum litterHium diuqui' apud semttl ipsuiii uoIuhik: quaii-
larum, bquit, cogitatiouuni cauRa edt milu harum lcctio, qaae
Sdioff QmiftliteT 7<v 4 Bentiaiiduin 7. ^ 3lXX /f diiibulttin K^
^ Bipagiiatorpiii L rxltUin 0'^HL'' K diapulrtre L lrth<7ii onld.
^ quoddADi L^ diincrp 7. 10 liuiuB H 11 cri^otas iMniim aun» J£
^d in^uiiMmi» AO/IL^ (twn S) buc uaque A IH donaitAtioDe IITr
*'«prMii«b)tHtur ^ <lnprwitj(it>Hritiir /f' 15 soiiimi doiniuiuitj^s i,' domi-
''^nte* II 10 (iiiiN /y K|'i"t^i" ""â– J^ 16 fizbtat O^HL etcnim
^Jjv; cniin AUT 20 dcainfll AG' 'il XIXl II quoque hon fii
Hnoqw (hoc traa.) L* 23 comm^muTiiri! i.l L, tt c 24 proulntiii L
Sft pontiro (» aUtm in n m>flnt) i>liinw H oaiilurci /,' epiBtaliu»
^'HL 20 Rput A 27 iuqiiiil AU
106 lotatnnit Cftaaiftnl
me nel ad in&ne gandiam ael ad tmtitias infrnctnosu in-
2 pellent. qnot dlebus hornm record»tione qni scripBenmt in-
tentionem pectoris mei a proposita contemplatione renoeabont
post qaantnm temporis digerenda est haec mentis ooneepta
confnsio qnantoqne labore rnrsaa iste tranquiUitatis repanndas â–
est statns, si semel animns litteraram permotns affectn eommqae
recensendo sermones ac aoltns, qnos tanto tempore dereli-
qnit, Iternm eos renisere ipsisqne cohabitare animo ac mente
coeperit interesse. qaos profecto corporaliter deseraisse niliil
proderit, bI corde eos inclpiat intaeri ao memoriam, qoam v>
saecolo huic rennntians quisqne uelut mortnns abdicaoit, le-
3 niaiscens eidem mrsas admiserit haec nolaens in sno pectore
Qon solam iiallam resolaere epistulam defininit, sed ne ipsom
qnidem fascicalnm resignare, ne scilicet eomm qni scripserant nel
nomina recensendo uel nnltas recordando a spiritns sni inten- u '
tione cessaret itaque, nt enm constrictnm sasceperat, igni tradi-
dit concremaadnm : ite, iaquiens, ci^tatioaes patriae, pariter con-
cremamini nec nie nlterius ad itla quae fagi renocare temptetis.
XXXm. Uidimas etiam abbatem Theodorum, summa sanc-
titate et scieatia praeditam non solum in actnali uita, sed m
etiam notiUa scripturarum, quam ei non tam studlum lectio-
nis uel litteratura mnndi coutalerat qaam sola pnritas cor-
dis, siqnldem uix ipsins qnoqne Graecae linguae perpanca
nerba nel iatellegere posset nel proloqui. hic cnm explana-
tionem cuinsdam obscnrissimae qnaestionis inqttireret, septem b
1 inBDom i' impellat L 2 quod AH' recordationea H reoor-
datione L^ qni . , . intentionem om. L BcribBemnt A 4 dige**r«ada H
5 quantoque . . . est status om. A 6 Btatas eat L post semel nuwrv
1—3 litt. tM A eorum qnoqne H 7 recenaendoa L^ dereliqnid A
dereliqni HT dereliquit, t in ras. 3—4 litt. L 8 iterum interdum H
in ipsiHque H animo QSHLT: et animo Av et mente H 9 coepero L
profecto quos L 11 scto Q mortuos B} reuinescena S 12 eandem £*r
ammiaserit L 13 renoluere A epistolam 0*H^L diffiniuit ff 14 deBi-
gnare A scribaerunt A scripti erant L 15 ab X sui om. A 16 sasci-
perat AG^H' 18 nec] ne L temptatia H^ 19 XXXII S 20 et
Bcientia AHT: ac acientia L ac perfecta scientia Q cf. Cont. VII, 1 init.
in om. H 21 scribturarum A tam] taiitum A 22 qHJ.m («on tu
mu.) A 23 graecae quoque A 24 posait AML
InsU Ub.V, S2-35.
lOT
diebOB ac nocUbus in oratione iDffctigabiliit persiitit, iloiiec so-
luUoDcm propoiiitac qaaosUoai» dQtniiio reufllaatfi cogaoaceret.
XXXim. Hic ergo quibu»dam fratribus admiraatibu» taui
pruiwtartim .'^icntiac «ius lumoD ot ab eodcm quosdam scrip-
tararum sflDsus iDquirenUbue ait, moDacliiim scripturamm no-
iitiam p(^rting(T« vupicntviii npquaquam dcbcre Ial>ores suos
erga cooimeQt-atomm libros iupeadere, sed potius oiunt^m mentis
dustriain ct iuti^iitionfm corditt crga eiimndatiouoin uitiorum
carnatinm delin«rp, quibus expulKin coufcsUm cordis oculi sub-
la lato Dolamine passionum sacramt^uta scripttiraruui uaturalitcr
coatemplarfntiir, siquidem Dobis non, ut «ssent iucognita u()l
obscura, BptritQs sancti gratia promutgata sint, sed nostro
nitio uelBniine pcccatorum cordis oculos obnubent* reddantur
obt«cura: quibuif rursum natuiali redditis sikQitati ipsa scriptu-
u rarum Jtaiietarnm leeUo ad c(>iit.t;i))pl&Uoiiein uera« gci«ntia«
abunde eUam nola auffici&t, npc pus ronmputatorum ineUtn-
iionibns indigerc, aicut oculi isU carnalc? ad uid^nJuni nultiux
egent doctiiaa, si raodo fuerint a suffueioiie ucl caUgine cae-
citatis iumunes. idco namqno et l&nta narietas erroresque iutfr
» ipsos *xorti sunt, qiiod pl*'ri»}uc, ininime crga purgatioucm nicntis
adhibita dilig^ntia prot<iUent«s ad iuterpretandum cati, pro piii-
guediue uet iuTnunditia sui cordiK diunr)«a atqun contTKriu uel Mf\
ubI aibimtit senUentas ucritatis lumen conpreheudere nequiucruuL
XXXT. Hic idem cum iuopinatus ad meain rellutam in-
» tampesta nocte aeniaset, qutdnam mJis a.dhuc aDachoreta, sotus
ageran pat«rna CBriositatu latKUter eiplorauN, uiequa ilico fiuita
I ontionpm A iDfatiititbili /, pentetit G^L' 3 XXXIU /f
4 scribtuniruiii A 5 iiitriiiiLi , . , itiiriptiimniiii om, L*H flcribtunimin A
8 «innniliUionom A'H D oeiiti« OJ. li> lUiriltumnim A it(>lut natii-
nliter inciitir-nt contvtnjiliu-i Aocf. praeC §. 6 11 ('oiit«pU«Biitur L iit
non H 12 xnnt. Hv l.t ociiliii //■obnuti<>at«m /.■rediluutiir Hh-
14 KTibhinuuta A vniicLiinim Mcriptuiurum L Ul LBbuiidi: //
mfBei*! [\ tnu) il ane. tiiti m» H commeutomin A 19 «t om. /'
(ilt«r ipfloa tntctAton^R G^ pnUTCwiiur . inlfrr ipsos . «xortf eunt (i-rra-
rteqnecorr. m 3) L 21 jiiiigUKilini^ ti*/.P.- pLnguidino .4f?'jn )>ingiii-
laiUite H 22 cordin sui Av sJqui; // uul fltlei u>el om. A 23 iieqtiie-
nillt£n 24XXXJ1II// iimn AO'HT: idtmamti. L iilom UipixJoiiis
O^Sv inopioatis O' cotUui A iH »iiMtii>rit& AL' 2G nia H
^
108
lobikniilii OiuKUnl
ucsperfcina aollemnitat*' iacipienlem fessum corpos iam reficcre
pt inc.Hliant**m pHiathio rrppflrisspt, protralii-ns intiino corxle
itns.piria mfoqii^^ mn uoritaus iiominf: quanti. inqnit, o la-
hanuRK, hora han Afm ronloquimtur f>umqu« in seme-X ipsis
iimplpctnntur ar retiapDt: el tu frauilaris taflt« Iumini% inorti
Hopore ri*!(»IutiisV ei quoniaiu iios ail huiut^moili narratioupm
deuertere patrum uirtutcH f«t ^atia prouocarunt, Docessariam
roor mcmorabili' opu^ caritati.^, quaiii ^ummt uiri Archehi
humanitat^ t-umus t>spfrti, huic uolumini oommendarei, quo
puritttK rontiuputiae operi caritstiR inserta proponstiis pnitMeat
pulchra uariftate distincta. otentm tunc ratum doo ieiunii ratinus
pflicitur, eum lio<> rructilut! caritatii^ t'u(>rit conHuinmatum.
XXXVI Ituqup pum de Palaostinip raonMtflriis ad oppidum
A^pyptt, quoil Diolcos app^Ilatur, ruAp<i ailtuotlum upniss^Rmii!!
iliiquf- pluriiium tnriiani «loenohii diKciplina, (■onstriclam H
optimo ordiup monaRhorum, qui etiam primtis t>-«i, iitittitutani
mirilic« uider«miis, alium quoqnc ordinom, qm escellpntior
haht^tur, id t>^t aitachorptarum, cunctorum prattcftuiis instig^iti
sagaciKsimo corde uid«rp properauimus. hi namque in coanobiig
primom diutissime comniorante», omiim paiientiae ac dimT»-
tioniK rHgnlBiii diligcntRT edorti et huniilitatis pariter ac nudi-
(atis uirtuti^ possessa atqne ad puriim uitioium nniuersitAte
cnuKumpta, diritiNimis dHcniouum proeliis congressnri penetraot
3 heremi profnnda secreta. huiuti igitur propositi uiros conperientes
citrn Nili tiiiiuiois alucum oonituorari in loiv), qui uni) latere
eodem ftumine, alio mariF uastitate circumdatus insulam reddit
nullte aliis quam moiiachi» sucr«ta fixpotontihuii hahilat>i]«iii
11] rf. KtMi. 58,«.
1 KvUonipii. i/ ■! rop[)oriit»''t ixiiithiu G (non S) iniatio n-pcriiMt L
iBtaAv eoTdJK L 3 nicuqup om. II iii<|uid AW o oni. JJ iobui-
via H* 4 loquuntnr 0> conlacuntur I. ^ in«r1Is opere . U>IubM I,
7 diiwrt«rc AfPfPl.^ii pn}ui».:nuerutit I{ itroourai-unit // 8 niMBOitelo
AH aipruorialiile T nrrliebji O/,* !• bunulitiitp A commcndnrv /P
UuerltatoZ, diKtrid^ if ' Kniaiu HLTv IS XXXV 77 imtuliDU coiJii.
14 dinlm J/ deulchos £ auimoduiuX 1(1 ubtimo // inititut* j1Z>
17 iiidorimnR B 18 «naehoritiinii» AHL^ 19 hii 0'n 20 priinuiu
mt. A iii oiimein G^S 22 ndqun HL' 2^ (3(»-ini)iini[i G' S4 iW
aecrpU B 25 drca Lp 26 fircumd&tAs inKilam W tiiile tMit H
»
Init. liK V, SS-S8.
(nec eDim caiqaam caltDrae aptfun esse para salBitu eoli ac
sierilitas patitur barenarum), ad hos, iaquain, Kummo desiderio
festinaotes nltra moduDi samaB laboree eorum, quos cODteoi-
platioDK oirtuluin H amor«fi iiolitntiinia tolt^niDt, ulmirati. nam
i ipsias aqnae tanta penaria eonstringnntur, nt tali eam diligentia
scrupuloque dLspeoiseut, qn&li nemo frnga.lis.tinaorum speciem
pr<;t.ii»<is:^imi uini conseruat et parnit. tribus aamque milibii.s
nel eo amplias ram do praedicti fliimiuis alueo neces»ariis u.sil)Ui<
aduebUDt, qaod tamen interuallam hEreno&itf dinisum montilms
• labori» difficultat« ^rauiseimi duplicatur.
XXXVII. lUs igitnr aisis cum imita^tiouis «orum no!i ardor
aooenderet praedictusque Archebius probatissimuf inter eoii
humaaitatjs aos grBtia ad suam ccllulam pertraiiK^pt, explo-
rato dpgidmo nostro coulinxit se de eodem loco Uf^Ilo (lifiredere
1 ac Dohis eellulam enam uelnt eiinde migratnrus offerre, sese id
factamm, ctiarasi roioime ttdfuisseinut;, adtirmaue. quain rem
noti (-t deniderio commorationis accensi et adsertionibuK lADti
Qiri iadnbitatam commodsDtee fidem Itbenter amplexi rellam
cura omni anpellectili utenijilibnHquK suscepimus. itaqni> reli-
I ^osa potitus circomueatione paucis diebus, quibus construeutlae
cellae pararct inptmdia, dn loco diycedeDH, reui-rsus post haec
aliam slbi snmmo labore cODstruiit. quam rursum uod lougo
post tempore auptfruvnientibus fratribu» fodcmque desiderio
cupientihm^ ibtdem conmiorari simili caritatis mendacio ctrr.uiii-
» aeatis cum naiaerso tradidit instrumeato. ipsc uero erga opust
caritAtis infatigabiliR perHeuerans t«rtiam nbi ceUam, id qua
cofflmaQeret, exstruxil.
XXXVIU. Opertie pretjum mihi nidetur aliad qaoque einsdcm
Qirf earitatis opus memoriae tradere, quo uoetraruui partium
1 mUui H tolii L 'i itrrplitot G'W ia(iuniD| «tiiun L h taDtae H*
7 oonMnaC H \aiat fP 8 u«]] elA 9 iler unlliiiii L' diui»B If
tl XXXVI /7 uiria uiii* H ImiUtJonM ;.• |» «uum /P U confiiit H'
l&celUm^JFi offcmt A 16 si (^am X ulfniifmi» /i qHnuifibrciii
AH 17 priut ft »m A 1S ulMiminodMVii Atv) IH «app^lcctili G
' MipelectUi H «uppellMtilc L BUBdpimui H rclcgiou G' 20 potitus
S^PT ftbua A(iS'HLT taraimamiiomm fr> 2i nnw l? 24 meu-
dat» 0'i, 87 comtmtrrl^ . {ur mM.) iv inatnuit ^A7 28 XXXYI
{mc^ H klint A «I» A 29 nulnmiui A^
xnt ta. ). 15
110
lahKiait Caaatani
moDachi hod solum coDtineDtiac rigortfm, a«rum etiam sin-
eeriseimum retinvre dUcctionie affectam aaius eiasd4>mqttf) airi
instiluaalar eiumplo. bic namqa« non igaubili oriuadui^ faiiiilta
ad moDastpriom, qaod a praadict« oppido fermo qDBttaor milibu!)
diatat, muiuli huias ac par^ntum aQ^ectioue coDtvmpla a paeri-
libas tDnis aDfagit. ubi ita uitae suao omnem exegit aetatem,
ut numquam prorxuH p«r totos quinquagista aDDOS nou solum
uicam, ex quo egressus est, nec fnerit ingressus nec oiderit,
sed ae cuiuHquaiii quiilt>m femina« uel ipsiuH matriB sua« con-
spexerit nultum. interea pater mort« praeuentus c«ntQm soli-
doruiu debitam dereliquiL cunique hic essnt omui iiiqaietudtu<>
penitus alienns, utpote qai aniuersie factiltatibus patemis «sset
«xtorrii^, a creditoribus tarucn iuquietari uchtimuutcr conperit
matrem. tum luc ab euaugelico tllo rigore, quo uitehac in
statii prospfrro parenlibus constitutis nec patrem se in t«rra
Dorat habuisse nec matrem, pietatis coDsideratione moUitos ita
M hftbere credidit matreni eique subuenirc ff^stinanit oppressM,
ut niliil a propoisita distrJctione laxoret. intra niODa.st«rii n&mqae
claustra perduraue soliti opens pensnm sibimet tripUcari p<^-
poscit, et Ibi per t«tam anni spatium diobus pariter aoctibnsque
desudans dcbjti modora opcris sudorc partam creditoribns sol-
acDs matn>m omni inqoietudinis iaiuria liberaiiit, ita eruens
cam debiti sarcina, ut nibil de propositi rigore piae necusi-
tutis obteDtu patorctur inmiuai: ita di^trictioaem solitam custo-
diuil, ut ncquaquam pititatiR opus matcrniii uiscHribaci doDegareL,
quam pro Christi caritate pritn; d<>spexcrat, pru eius rarsum
pieta1« cognoscflQs.
XXXVnU. Cum frater iiobis opitme carus nomlne Symeon,
penjtuti Graeci sormoDis ignams, e partibus Itabae iM)nimeasset,
1 riifore L 4 UU G 5aom.K Sibii/ engit ff 7 L* O
Dooc/. couspeiit^ nultuDi cons.ihrieril. /. 11 dendiqaid j47j il«rcliii-
quit H> 12 ntput« G^H'L' patcmlB fiu-»lt»tibiia At> IS couperit
G H I,T : uhi conspeiit ^ l^hicoiii.^ antebaBr ff ante //'* inoM.ff
16 nouerat HL*r IT eique ita A IK destrictiono L 19 salitum A
21 paitujii AO: iraratiuu HLT 28 aaroinain L^ pise 9». Sf Beoeanta«*a
(ti Avu.) pict&tjs H 24 dMtrictioueui fi' 25 ut ofn. L' pietatie om. L
SOotqiumJ dispdxent^' 2S XJUCVIU (ncj fl oWttui S timtvtt if
29 gnta» L* ex L «muiiiasMt W
Mi
U
iBlt UK V, 88-80.
qnidam semarain, erga mm utpote pere^inani r-aritatis opua
qaodam redhibitioniii colore cDpi<>ns eibihere, inqiiirit ah oo
cnr otiosns 8ed«ret m cella, per hoc couictene uum tam otti
p«ruagatioDe quam ponima n«cessarianim Tcvim diutiue iu ea
& dnrari* noD posse, certus Deoiinem po&ee itipugniitiQncs solitu-
tliu» toliTire nisi eum, qni prnpriis monibus uictum siblmet
fufrit piirare contfntus. qua r^spondente aihij a» nec no<tS4> 9
cec praeualHru n his quae illio Moroebantnr a firatribus operari
praet«r librariam manum, si tamen nltu8 in AegfpU regione
10 Latinum codicem u&ui tfsset habituroN, tuin iilo taadem nanctns
occasionem, qoa posset desideratum pietatis opus uelut debiti
colore mercari, ex d»o haec inuenta esl, inquil, occasio: nam
olim quaerebam qui apostolum Latinnm hac mifai manu per-
Bcriberel. etenim baboo Tratrem militiae laqueis obligatum et
is adprime Latinin indtructuin, cui de scripturis sanutis aliquid
ad l^eudum aedificationis eius obtentu tranamittere cupio.
itaque Sjrmeone hanc ocnasionem uelut ei deo oblatam sibi S
grataoter Buscipiente aeuei quoque colorem, cnius praeteitu
piet&tis opus libere possct inplere, lihentius ampleiatns con-
k festim Don solum uniuerKaii ei nccossitates sub obtfinta
«nercedam totins anni conuexit, ucnini etiam membranas et
ntoDsilia quae ad Ecriboadum Docessaiia eraat conportaas re-
«epit pO!<t codioem ficriptum, nullis usibus ucl commodis pro-
futarum (qnippe uniut^rsis in Ula regione notitia Unguae hnius
^enitus ignaris) praeter id quod hac subtilitato sumpluqae
jprolixiore morcatns est, qu<>madmodum et ille sine eonfnsionis
-Qerecnndia merito laboris et operis sni neeessaria nictus ali-
1 mtpat» IPL* i nddibilionin reniibitJciab ff^L S ooniUeni G*
i eartiu] «rtu «Dim /. inpi^iudoni* G' 6 toUenLre 6'L 7 prta-
puan R oil X pmw BL' S pracualQn:] tdro // 9 Dullua AlfL*
Vt netm G'H'L II accuiaaa A quS /.' pociit AHL 12 in-
^aid AIP 13 UUnam hiu! codd.: Latiiia c tnaitacriktrut Z> 15 scrib-
1irt>J 16o|ilj>Rtu &■17 uyDMionooi .4 aimuoiic H 18 «uti cuius ^r
liuua B 19 piot»tiB opo* MritAtis H powit AS^L inplere 0: im-
ptere rtU. litwntnr AL unpleutui AOL: imptBiiu BTv 20 necaB-
aitktis SP 81 morwitia B*L' mercedis B} 22 reoipit B' "a aorlb-
tiuii A 34 buiua lintfuitn Q 25 i^urus /,' luptilitat» H 26 proUiiori H
t^t^ ^m a if p Bfu^ » m /, Mmfusione /> 27 DperiBni A
112 lobBDDi* CftisiaBi
menta perciperet, et ipse saae manificenUae pietatam tamqium
debiti aecessitate conpleret: eo abandantJas mercedem sibi con-
qnirenB, qoo ambitn maiore perc^rino fiatri non solnm oictaii
necessaria, aerum etiam operis instnimenta et operaodi ocea-
sionem pariter contnlisset s
XL. Sed qnoniam in loeo, abi de ieionionun et ooDtinettliae
rigore dicere aiiqaid proposaimas, adfeotio et opwa earitatis
nideatar admixta, rorsnm ad propositam renertenteB qaoddam
pneroram aetate, non Bensn, factom memorabile oposnilo haie
inseremas. nam cnm nltra omnem admirationem fioos qnidam »
de Mareotae Libyae partibns nelnt rem ante in looo non oinm
abbati lohanoi oeconomo in heremo Sdti detolisset, qni di»-
peQsationem ipsios ecclesiae temporibas beati Pafiintii presbj-
teri ab eodem sibi creditam gnbemabat, hic confestim eas ad
senem qaendam, qni in interioribas deserti mala nalitndine u
laborabat, per dnos adalescentalos misit: siqnidem decem et
9 octo milibas longe ab ecciesia eonmianebat. qai pomis acceptis
cam ad praedicti senis tenderent cellam, qaod ibi perfacile solet
etiam senioriboB enenire, infnBa repente densissima nebola tnt-
mitem recti itineris perdidernnt. cnmqne tota die ac noete ■»
discnrrentes per aniam heremi uastitatem neqaaqnam potnissent
aegrotantis cellulam repperire, tam itineris lassitndine qnam
inedia Bitiqne confecti fixis genibns in orationis officio spiritnm
8 domino reddidemnt. qoi post haec neBtigiorom snoram indiciis
dintissime perqnisiti, quae in locis illis harenosis tamqnam ni- »
nibns inpressa gignantar, donec ea nel leni aentoram flatn tennis
harena discurrenB rursus operiat, inuenti snot ficns intactas nt
2 neceBsitatem A lubuad. W 3 quo G^SL': qnod AO^HL*
6 XXXVmi U 7 rigorem X' dicera <m. G 9 memorule H
10 imerimus A iusenunas L unmiratioiiem L 11 mireot; (nu-
reote H) libi^ partlbiis UT(v}: m&reote GL {om. Libyw pertibiu) lybiae
partibiu A (om. Mareotae) non oinm in loco A 12 sciti H^: acslii
AG'W sdUi&i sdtbu i:,r intnlisaetil 13eoleaiae.<l pafluintu£
pVn G pretbitM^ L U oiifeatim L 15 deserto X> 16 adalisoentnka
AS^H* adolesoeatidos G>L decim £> Z et TIU O 17 eelMia A
19 senioribas deserti uaatitate enenire H infnssa H^ 80 ac] etAv 88 eel-
lolam £■reperire O^L 24 suomm om. GL fart. rtcU indiois 3}
86 isprHsa H 27 arena A
Iiiat lib V, 30—41. TL
113
aM-«p»ant reseraassc, eligeates scilicet ammam m&gis quain
fidem d«positi proriere iiiUiniquo potius aniittvre t«mpora,lein
ttaam senioris aiolatf^ mandatum.
XLI. Ailhuc anum beali Macun proferetur nobis salutarv
I iuudatam, quo Ubellum ieianiorum 9t continoDtiae. tanti airi
daadat scntvntia. ita. inquit debcre monacliuni ii<iuuii»; operain
ilare ot centnm annis in corpore cojnmoraturum, ita motiis
animi rvfrenare et iniurianiin obliuiKci tri^titiasqua respuere,
dolores quoque ac dctiimonta contomnero taniquam cotjdie
10 moritnrnm. in illo namquo uUliji est prndensque discretio,
u^uali monacliain districtione facieos eemper incedere nec per-
miltfns »uli oecaaioiiH ilebilitnti corporis de arduis ad perniclosi»-
»niapraeriipt«d«ua[ni, in ho<: ut^ro inagDaniniita.s sahitaris, q^iiae
ualKat ttou i«otum quai' aidcntur pro^pera mnncli praiesentis de-
â– 5 spicere, uerum etiam HduL^niis trisliliuNque non frangi et ea uelut
parua nullaquc Bontcmnere, illit.^ haljens dffiium iugiter suae
menlis iutuitum, quo cotidie siiigtili8i]ue momeotis aovenien-
dum esse se crudit.
intER SEXTUS.
DE SPIRITU FORNICATIONIS.
CAPITtJLA.
I. De (lupliri piigna Hduersum spiritnm fomicationis.
II. Oh principali correctionc aduersus spiritum fornicatioDis.
1 •ccip«i'Aiit AW «li.'^iiti;s 6'Jl' t Sii H bcAti nobii H
'DKui .1': iiikcarii A' itucbari 7/' luacliiiru OWL prvfpntur A*Lr:
fruTntur ^''Gi: \>t'ihnm\\* II n^obis ont- H ti clAudot MdtcntiAm L*
Imiuid AB> 7 mm* £' S coiitompneK WV 12 (l«bilit»tis H
peniit £■11 mundi hutnii praRt«i)t>s H dtspiMro G^W I& nd-
uenis irib. 'i IP aducnitiLtiliiiit IP lli hAbciitcs L fliuui Ar ad-
Hiuni H 17 •in» cottiilii' ff iirtwiuiiiiKluiti H' 18 rrcitit- (Iijilicit d«
»pu iputrijtiiirKiu) (ciutrim, L) liWr V (lilKr V oni. A) AGL: om. II Id-
dpic de ijin farnica[ioni> {Ats foruiuntioin! libiT hviUik H) AH: 9in. GL
C*|iitu]& d« s^u foniicalioui* .1 Iiicip <rAyiU )>rwcati> Ub G Incifiiuit
npttuU de forulcitiDiM. Ifber VI. L: om H
22 adumus Hr IttulinH om. L; tn nmrg. Ugitur: oaptin-i-dcS
23 correptioiie HLT Hdummii T
m. Quaatum ad niiperanilum fornicatioiiifi oiUum renB.^c'^'
eouferat cum contineQtia solitudo.
nn. Quid int«riiit iuler contiueDtiani et ca£tilate[n, et ^
ulraque siinul sempGr habciuitar.
Y. Quod iupii^matio foniicatioiuft solo bumaoo stndio xnoQ i
pos&it fluiiici.
YI. De pecutiari gratia tl«i in muaere cafititaUs.
Tn. Etemplum de agone mumiiali seciinilum sermoim «m
apostoli.
VnL Dn oonparatione purificationis eorum, qai iii terr*^ii' '•
agone certamtrn habituri sunt.
VHn. Qaantam semper cordis puritatfui parare- dei ocu/J*
debeamus.
X. Qnud .sit iadicium pKrfei^tac et Lntegrae puritati».
XI. Quo uitio iului^io nocturna procedat.
XII. Quod carni» purita.s riino munditia rordit< rii^queat obltneii.
XIII. Quae sit purgatiaais carnalis prima cUKtodia.
XJni. Quod non laudcin ^tudfainuK tuit^ri' ca^Utatix, s«d
effectum eius eiponere.
XV. Quod spucialitcr 1'afitilatis uirtua ab apoHtnlo »anci)> ^^^
mouia nuncupetur.
XVI. U» alio apot^toli tc^timonio Kupiu- uail«u uanctimDiua
ca^titAtis.
XVn. Quod spes suMimioris praomii dvbeat cuttodiam ca-
stitatis augere. u
XVIII. Quod, sicut al);s<iu(> humilitate catjtita^ ntitiiivri iion
potest^ ita .<<ine caKtitate Hci<«ntia.
XVIIII. Soutontia santrti i?piscopi Basili di* qualitati! nir-
ginitatia suaA.
1 xusptrxnduui h oonlerat rfniMiii A '2 «olitud!» oni H 3 intcr)
ia T «t anU an ifin. A 6 ood cm. T 7 ppculiwc T II siut H
12 qiuaiitft L sprm \ivc AH [luriUU curflis parefv L 13 dnbmms T
16 aine) »e /' obt,Pin>ri // oltinpre L' 17 ))iuy>itiv ^ cnniil T
IS eiercere Ij rarilatia HT Vi HffVictuiti L eipnrkttorc L 30 uir-
tutjs f ^l nuDcupalQr BT ucup^tur u iioupittur L '24 pTMmi B
aS Bgcro i/I' ^e cMtiUtU 7' oktt^iien ff ubtlu^re LT '27 c«rit«t« JT
iU siuceriUte T 28 liaaiJu H1.T de ttwi. HT
lati lib. VI, 1.
-'X. Qni fini» uerae Jntegritalis ai^ piiritati» sit.
^X. XI. Qneiaadmodura pprfectae puritatJB statum retiutre poB-
3CXn. Uwiao ad <\ncn\ modiim poseit integritas t^orporiH
^^stri pt^rduri, nel qiiod indiciuni sit iid piirum nienlis eicoctae.
^XXm. Kcmedia ciirationis, quibiU) perfecta poegit cordiii ct
*^^^rpori6 noetri pohtas perminete.
11
I. Sncunduiii iiflbin tradilione patnim aduersns cpiritum for-
**i(r4tioni8 certamen t-st, longam prao tsflteris ac diuturnum
^l pf^rji&uoiN ad punim di-uioiuni, iiimane liellum «t quod,
^um a primo tempore pubertatis inpugnare incipiat bomiunm
^i>nuit, non nisi prius celera iiitia ^upi>reiitur (â– ititiguitur. dnplei
^amqu« est otipngnatio gemino amiHla uitio consurgpo» ad
(iroelium. et idcirco tiimilitwr fi );emina est acie iv-tiKtf^iidum, m-
^uidem, at morbo carnis anim&i-^iuc ronrretum uire:* adqulrlt,
jta nt»i utrisque paritir dimieantilinM nequt^at didtellaii. iier
enim suPIicit nolum r-oi-pornl-' ieiuninm ad i-vnqiiiivndam uel
TMssidendara porfeclae caslimoaiai' piirilatcm. uisi |iraece*8erit
contritio ^pirituK et oraliu contni himc inmunili.ssinium Kpi-
rilum perseuerans, dein rontinuau nieditatio ticripLurarum,
buicque fueril seicatia npirilaJit- adiun^-ta, laljor ettaiDi oputqu»
DiaQunm, iofltabiles cordie perua^ationee; cohercens ac reuocami,
et ante omnia fundata fumt humilitai; nora, i^ine qua nulliae
penitus uitii poterit uniquaiu triutnphus adqutri.
I Qui flnia iierit? um T ac HLT: ot A i qucinnniinudiiiii L i^tv
hun) sii^ stAtinn J. pnssiimua T S sil uitt. L tt rcninifiiuin i/ piTrecto T
fwaa H 7 penna.Dere. Flniuiit c^itulii dc spo foniioationii; A EipticiuDt
npitidii de litiro VI. £,.- om. GH Inoj libier A lncipit rfe (piritu roraioi.
tioaia IJbar Bejtui G Incipit teztua oiusiieai libri L Hthit inacripttun m U
m [ ii«ii( iM L nobis] nobis ceitiimen est A tiaciitjotieni ffL^
tducmiui T 11 «Mrtaiueii •ml om. A H prius om. A ll3 pmvliuiu //
*\cm. H 17 iulijulrot if.V ]K ui.i'guNi|ii».l dcmij^antibut /. IM «(iluiii
t»
m. A ad qnirtiiidiuii ff 2U praoces!ieHt...'iil oratio cmi. <7 proceaMrlt /.
u
ti <l«ui GHT: dcinila A dehino L (K)ntiiiu& L Hribturanitn AO'
Beaw
116
loliauiiii CMsikni
n. Principaliter enim uitil huiup correctto de t»rA\K p*?r-
fectione difiicendit, n quo ctiam buius morbj uirus domlai uoce
prodire signatur. de corde, inquit, exeuat oogitatiooes
maUe, liomicidia, adulteria, faruicationes, furta, falsa
testimoaia et cetexa. illud ergo e^t priiiiituK expt&ndum, s
und^p fons uitae mortJsqae manare cognoEcitur dicoDte Salo-
moQe: omni custodia serua tuum ror: ex hU euim suut
exitus uitae. caro cnim eius arliitrio atque inipcrio faiiiu-
latur. et Idcirco summo ^tudto parsiiitOTiia toiuniorum NWtanda
esl, iie c^carum abuudanlia r^fect^ caro praeci^ptis animae lo
salutaribus aduereata rectorem simm spiritum dciciat in.so1e-
sc^enB. c&terum si omaem sumiuam in castifjatiOQe tantum
corporis conlocemus, uiinia non siinilitcr a ccteris uitiis ie-
iuuantc nec ineditatioue diuina el spiritalibus studiii^ occtipata,
nequaquam ad tllud &ul]limissiiiiun] uerae iutcgritiitis fai^tigium la
poterimu» aKcendere, illo quod iu nobls »uL prJncipati puritatem
noBtri porporiii infeBtaut*. oportet ergo nos muiidar*? priut: inxta
senteutiam iloniiui id quod intus ost ealiins ft parali^idts,
at fist «t id quod de foris ost muDdum.
Ut. Dein cetera uitia etiam mu linmiiimii i^l i<xerdtin ooti-
diano purgari soleiit ot qnodammodo ipsiuti lapsus offeusione
curari: ut puta irae, tristitiae, inpatientiae languor iiif-ditHtione
eordis ac peruigili soUicitudine, fratruni <>tiaju frequeDtia et
sdsidua prouocaUon» sanantiir, dumque comiuota manifeHlantur
w
3] Msttli. )S, 19. 7] Prou. 4. 2.S (LXX). IH] Uatch. 23. 86.
1 uiti H' -i disccndit tf' ;) proctm L iuquid AfP h iUut A
Rndum . . . eap. 6 tm£ nirictoniiii Piptig exfant m C G Tiiorlisque CGL:
etiuorli»!) om. AHT emaaamH aoloiaoue J(ir' 7 «lor luutu cor /.'
oor tuum HfJ^^v 8 iiD|iropei*io L' 10 annuD C habundantli H
twfwU CA.OLT: refertA HSv II doleciat G' ll! etwlitr«tioiiem C
13 coiilocenius l7^'. coUocvmuK reli. anJmam L' ieLun&atem /.' 14 oe-
cupAtftm /,' 15 illum AH mWait -rx fDibliiuiisiim L 16 piinoi-
{KiJo l?'Z.r'i 18 sentiam L iBxtiis L iiia^aiiaiAh CL: pmiifiidis
J.GHT 80 deJn . . . boiDiuuin ewm. in C deinde Lc faominuiu usu L'
«t i>ni. H exardtione rotidiuon H 21 UIibuk CA 2S Unfpor C
m
24 comiuota B
Inat lib. VI, 2-4. 117
saepins «t orebrins B^Qntar, ocias perneninnt ad salQtem.
hic uero morbns cnm corporis adflictione et contritione cordis
solitndine qnoqne ac remotione indiget, nt possit ad integram
sanitatifi statnm pemiciosa aestaam febri deposita peraenire.
sicat plenimqae certa a^itndine laboraatibas atile est, at
cibi noxii ne ocaloram qaidem ipsorom obtntibus offerantur,
ue qaod aspectas occasioQe desideriam eis letale gignatnr, ita
plarimtun oonfert ad depeUeDdnm hanc spedaliter morbnm
qnies ac solitndo, at mens a^;ra minime dinersis figaris inter-
pellata ad puriorem peraeniens contemplationis intaitam facilius
pestifemm concapisceatiae fomitem radicitos possit eraere.
im. Nemo tamen ex hoc negare nos patet etiam in con-
gregatione fratram positos inueniri continentea: quod perfacile
pOBse fieri confitemur. alind enim est coatinentem esse, id est
ATxpariJ, alind castnm, et nt ita dicam in affectum integritatis
vxel iDOormptioais tr&nsire, qaod dicitur oYviv, quae uirtas illis
solis (jibnitar maiime, qui oirgines uel carne uel mente per-
darant, at nterqae lohannes in nouo testamento, in ueteri
4)iioqae Helias, Hieremias, Daoihel faisse nobcuntar. io qnomm
g^radu hi qaoqae non iomerito repatabuntur, qui post experi-
xnenta cormptionis ad similem puritatis statnm per laborem
longnm et indnstriam integritate mentis et corporis pemene-
nnt et acnleos carnis non tam inpugnaUone concupisceQtiae
tnrpis, qaam natarae tantummodo motn sentiunt. quem statum 2
dicimns difBcillime posse inter hominum tnrbas adpreheadi.
ntmm aero et inpossibile sit, anasqaisqae non nostra sen-
1 otiiu BL qiMUtocins ATe sanitstam A: ef. Cont. V, 4, 6 8 soli-
tndiiA «t reinotioiiS £' 4 pernit. (?'£ febrs ff> febris L febre H*S*
6 ne] nne A 7 oocasBione H I^tale L laetale eis JT 6 depeltendnin
C6LT: debellandum A bellaudnm H morbum specialiter H 9 egra
minime «x egramine U 13 nemo . . . pntet ewm. in C potest G IS poasi-
%otB}:om.A 14 fieri posse Av aliut ^l, ttent infra 15 enKpaTH CO
eHKpaTHii A eSKpiTtn L anfapaan H 16 uel] aut L tXsoti H
MtifoH L 17 â– olia om. C tribuetur O nel mente uel came Ae uel
mente om. 18 nt om. X iobannig CAO*H* 19 ac daniel H quo HT
20 hii H eiperientiS (" add. m.2)H 22 ad int«gritat«m L integri-
tatemeDtis O (ad inaii. 3) 23 c&malefl tj: camalia H 24 motns L
â– entiant &â– 26 et chn. H unosquisqne nM non ei aostra H
ue
[ohsnui* Cnsxtiiui
tentia expecUt aginisei-rp, s«*I iroiincientiai^ sna*' rinifftor ^^^
niine. n>terum (^onlineute»; mujtos ex£ist«r« non dal>itiiiT'*^)
qui inpugnalionein caruts, q^uaiii uel rajo ubI cotidie SQstui*=^'^^<
SC1I metu gohennac rgh desidOTio regni caolornm oiting""*"!
atque coDpescaot. qnos t:f!i]ioR'K Kinut pronuntiant poss^ Kr^on
paQitQS incentiuis obrai uitionim, ita s«cnri>s et insaocin^tu
semper eisistPie non possfl dpfiuiunt. ueci^sse nst wiim qiiwiic^uc
in conlucttttione positum, quamnis frequenter aduersarium oin'^^
ac saperei, et ipsum tamen aliquando turliafl.
V. Qiiapropter si nobis cordi est agonem spiritalem ctliu *
apostolo k'^ititne dect-rtaro, hunc inraundissimum spiritum ifU'
penire omni mentis intentione non nostris oiribas coofldeQt/i?
(hoc f.nim perl^ccrit induslria hmnana non pracualct), sed opi'
tnlatione domini festinemus. tamdiu namqu*> hoc nilio aDimam
necease vsl inpugtiari, dom^c &« bt^llum gfrm- eupra oires stis
agnoecat nec labore nel studio proprio uictariam obtinere se
pa)i8o, nisi ilomini funrit auiilio ac protoctionc sulTulla.
VI. Kt reuera rum in omnibus uirtiitum profectibus bI cunc-
torum Rxpugnatjone aitiorum domini sit gratia atque uietorift,
in hoc praocipne peciiliare Ijeneficiuni dei m' speciftle donam »'
et pHtriuu Hententi» v-t t^xperimi^nto pni'^'aLiouis ipgius niaoi-
feetissime dedaratur hibi, qui eam meriieiiiit po^sidere. qQodani-
modo enim exire de carne ei?t in eoqion- conimorantem et altra
naturam est, fragili cariie circumdntum carnis acnleos oon sen-
tire. et idcirco inpostiibili> c^t hominum s\us at ita itixerioi *s
pinnis ad tam prapcoisam caelesteque praeiiiiam subuolare,
nisi eum gralia domini de terraf caeno mnnere cabiilatis
fcdoxoriL nuUa etenim lurtute tam pi-oprie carnales homines
nj ef n Tlin. 4. 7.
1 Disjiicctal ooguoMiMjre H 2 eiJBl^ri- G^HL H suBlincntfs L 4 tilio-
ffimnt J*C»' 7 ftiiBUrn G^HL diffiniuiit IPL quBiiique COUT: tmtiiD-
quemque ALv S couIiKTtutloin^iii posit&ui G< 9 ac) ct if 10 qiuqtroptor
. . . agoDfia euan. in C II legitJme oui. A 12 <>iiiiii>>> A 13 iMrficpre
«ni. HT industria huinnDA prrficere Ac \i iiiiiugoaro W Iti optin«n' A
17 tiicrit »111. i SHfruItiiK A 1« rtt , iiirtutum euan. i'« C 20 boiKnn L
21 eiperimeiita 0' ipaius oni. tf 'Hi inorui-ruiit //' quod*ni nniiii mMlo H
23 Mt in] et in toc L et triu i« L 2i natuin A 26 iiijiiii.-' AG'tlV:
peauin G^LST' prMcIiwum U 27 ceuo i/ 28 eduxurit ''WliUtit A(tJ
Iust lib. n 4-7. U9
spiritalibas angelis imitatioQe conuersationis aequantor quam
merito et gratia castitatie, per quam adhac in terra degentes
habent secondam apostolom manieipatam in caelis, quod
deposita comiptela camali habituros !iaDcto8 promittitor in
fatttmm, hic iam in came fragUi possidentes.
Vn. Aadi qnid dicat apostolas: omnis qui in agone con-
tendit ab omnibns se abstinet a qnibus omnibus di-
xerit inqoiramns, nt possit nobis spiritalis agonis instmctio
conparatioae camalis adqoiri. illi etenim, qni in hoc agone
nisibili stndent l^time decertare, utendi omnibus escis quas
deHiderii libido Hnggesserit non habent facoltatem, sed illis
. 'tantuDi qoas eomndem certaminum statnit disciplina. et non
solnm interdictis escis et ebrietate omnique crapnla eos ne-
cesse est abstinere, uemm etiam cuncta inertia et otio atqae
d^idia, ut cotidianis eiercitiis iugiqne meditatione uirtns eomm
possit adcrescere. et ita omni sollJcitudine ac tristitia negotiisqne 2
fsaecolaribas, affectn etiam et opere coniagali efficiuntur alieni,
Qt praeter eiercitium disciplinae nihil aliad nouerint nec ulli
rnundiali curae penitus inplicentur, ab eo tantum qui certa-
tnini praesidet sperantes cotidiani uictus snbstantiam et co-
x^onae gloriam condignaqui^ praemia aictoriae laude couqnirere.
atqne in tantam se mundos ab omni coitus poUutione cnsto-
diant, ut, oum se praeparant agonam certamiDi, ne qaa for-
«itan per somnum noctaraa delusi fallacia uLres minuant multo
'^«mpore conquisitas, lamminis plumbeis renium contegant looa,
^no scilicet metalli rigor genitalibus membris adplicitas obscenos
umores naleat inhibere, intellegentes se procul dubio esse uin-
oendos nec iam posse propositum certamen demptis uiribns
3] PhO. 3, -20. i] cf. Mattb. 22, 30. 0] I Cor. 9, 25.
1 tmitKta tione 6* 6 dicit L 9 agone hoc G 12 tantimiinodo H
ISdinidi&ZT deuderiftX' cottid. £ eiercttis JT* 17 seculiuibus O
ab Kffectn L 19 certaintDe Z' 21 coadigneque 0' 23 pr&eparent H*
«ertftmiiu ff> 24 somniiun AMT 25 consequitAs H laminiB GH'
«ont^uit G' et (aut m nu.) 3: conteguut AQ^LT 26 silicet H ri-
gore GLv adplicit« (appl.) G*L*d 27 bumoi-es G^HL ualeant G^v
120
lohaauia CaBHiani
!i<linplerp, !ti proniKatn pudicitiae s«lidtUt«m rallax QOiiae uo-
luptatis imago coiraperit.
VIU. Ilaque ai agonis mundialis iolelleiimus disciplinam,
caius eiemplo beiitus apostolus nos uoluil erudirp, lioctM
qaAiita in illa sit obseiiiatio, quaata diligeotia, quuita costodii, >
qaid aos coQaeoiet facere, qua purit&t« oporiobit CD<todire
im-ttri corporifi atqus aaimae caetilatem, qnos oecesse est CO-
tidie sucnfsaRCtiti a^^iii cariiibua aifsci, qua» nemiiicm iumnndiini
rontingfcre etjam ucti^ri^ legis praecepta permittant? in L«uitici)
namqui^ it&praecipitiv: omnis mundus manducabit carae& »
el anima quaecumquc comedcrit de carnibus sacrifieii
aalutaris quod est domini, in qua est inmandilia, per-
ibit coram domino. quantum cst igitar intt>p-itatie maDiu,
sim qoa et illi, qui er&nt tjul» uetcri testanicnto, sacrificlti
tj"picis nop potfimnt intcrcsse, et qiii raundi huius cormpti- i
bilem ccronUim cupiunt adiptttci, nequcant ooroDari.
Vllll. Itaqup omni custodia cordis noetri sant latebrae ph-
initiis cipiaitdat!. qaod ^iiiiii illi in corporitj pnritalc copiant
adsequi, nos dobemits etiam in areanis conscieutiac possidere,
jn qna Hcmin»^ arbit^r alquc agonothcta rcsideng pngnam i
cursiis et certaminis nostii ingitcr spectat, ut ea, quae in pro-
patulo horrRmus admitti>r«, ne intriusecus quidem c«ale«c«r«
incAuLa cogitatione patiamur, et in qnibus liumana cognitione
(Wnrundimur, as> oocutta quidem couiuenlia polluamur. qnae
licet possit hominuin pra^terirc aotitjam, sanetorum tamen i
angt-loruni ipsiusque omuipotenti^ dei scieutiam, quajn niiUa
subterfugiimt .secreta, iaterp non poterit.
X. Cuius puritatis hoc erit euidens indicium ac pteiia pro-
batio, si uel nulla imago iiiliciens quictis nnbis et in soporem
10] UiJ 7, 19-20 (LXX),
1 niljmplvre AGL pDuiiasun H u^untntis H^T i corniinpGrit ITT
3 inUlUgimuk H ri canuenial H II 'n<l«ril U 14 tl GHLT: etiMH Av
17 )inniUui tatebni« X 19 debtre A otiiun om. L io «rCMuiil io
oordiH Hrchaniii it in cordis h Donscientiit L 20 iigoDithrU G*Hh
21 et] atqne H speotnt Gr ei iJwo coid- apnd Ctt^dntttu: eip«cUt
ASLT expectet H 22 ainitt^nt L wtiuan A 23 in •. t, O
34 conilientia GL '25 binieal vnni:|U(^ A 27 inptTrii^nnt A 28 ^ilaua H
d IiilioieuB Ar: decijiieiu OHLTc quivsouulibuB Av Mpore L
J
IftuUs ocnirral. uel ('*rto inlcrp(»Ilftii.s niillos ronnjpisrpnliae
moim ualeal eicilare. ticfl i'uim »d plenitm peci^ati uot&iu
taJiii cftmmoUo miuiiiifi reputi^tur, Umoii nmluui perfKcUiP
SMaUs iDdiciuni est nec ad piirum fxcoctt uitii luaiiifrstatio,
â– ram per fallaces imagines huiusmodL opfmtnr inlasin.
XI. Qnftlitas eDin) cogitaUonnm, quae distcntioiiibuii diei
upgicgeDtiu.s castfl<litur, probatur qui^te not-turua. et iJcirp*
raui int«rces3frit aliqua talig inlusio, aoa culpa tiomiii crtr-
denda esit, sed anglcgHutia tcmporis praHC«d(!iiti.t et manifeslatio
» morbi Iat«nti9 intrinsecus, quom dod primitus noc^ti^ hora par-
tohit, sed iDUmi): aEiiinat> rfcouditum fibris ad cntis super-
tciein somBi n*f«cUoue produiit, ar^eus occultos a^stuum
febres, quas p@r totum din epatiuui uuiiis cogitaUonibus pa.sU
milrajiitius; nt sokut malae quoque ualitudiues corpomm uon
» n colligi tampeiitatf iu qua uideutur emergere, sed neglet^eutia
snnt priAtitriU tempons udquisitae, quo pa.stu}i quis inprudenter
mi» contrariis aoiios uniori'» sibimiH lctulesque coutraxil.
Xn. Ideoque humaui generis creator et conditor deus, opi-
flcii sui naturam prae omnibus emeudatioufmquu cogiiosceax,
â– illir rurum ulhibuit meilirinac, unde cauKaij morbi priiiripnliti^r
nouerat emauarc quicmiique, inquieus, aiderit aiulierem
%A coQcnpiseondum eaui, iam moechatns est eain tn
corde sno. pcUiIantcs oculos aotans non tam eos arguit
qttun illum intcriorom &oaeum, qui officio Horum niale uUtnr
B ad aideDdum. cor namque est acfiTnm et sauciura libidiuis
teb qnod ad eoncupisccndum uidet, beneficium intnitus recte
sibiiiwt a creatore conc^i^iium suo niUo ad operum praaonim
(ninisteria c«DtorqneD.s et in semet ipso reconditum coucnpi-
^Dtiae morbum conteaiplationis occasioue producenp. Idcirco
2I| UMtih. 5, 28.
1 Dnllai BL 6 nm ditfinfptit U dlttiiLCtioiubiu L 8 tOmaii HL
9 «Mt^. (7> 10 ora parturit ti 11 ncoDditu» L r«bra WL^ 12 per-
■tuKit II 1.1 felm L 14 ualAtndiiic«.A uftlitudini* i,' 15 coUegi W
'^ om Ar DOKliff. I7' \1 f»i'a mIuU (lontrkriii Lv hiiinorei L l^-
•i*«l«i6 /P l{tiU«'.«qu« L 18 XI // «.pifioi iT 19 «nwn4slir«iiBque A
^'^«DdfttiAncxiutt T 20 prinoipiJit A 23 concupisMiidiuu 11* mcohfttufl
O*^ 28 witus a ib ««ufiisUini H 28 ipfnim A 29 oocaasione U
13S lohitniii* CmtiBai
«•rn^ huir pi-aRcipIlur saJutarf m&ndatum, c.um» uitio pNisimiif
l&aguor uisus occasioai^ procfdit. non eaim (licUor omni cti-
stodia serua tuos oculos , quos utiqne oportuit priiKipalittf
rustorliri, si ei ipsis conciipiHcientiai' prodiret alTwtus (ttihil
eaim aoiipUus ccali qaam simplex aniDiae praebent oisioav»
oniGium), s«i ilicit: onini custodia surua tiium ■■-or, i^^^
potissimum iiipoEita metliciua, quod uEiiqne abuti potest oo^
lorum miniBterio.
Xlli. Haec igitui' erit purgatioiiis liaius priica custodia, *^^
oum menti uostiae memoria sems feminei per subtilom sC*^' .
gestionem diabftlicae calliditatis obr^pserit, primum refordati<^ "*
praemissa matiis, sororum uel pareatura seu c«rtc feminart^-*
saDctarum quantocius <?am dc nostris recessibus eitradere t^^
''tinemus, ne, ei ruerimus lq ea diutius inmorati. occasioni» -^
sL'xu8 si^mei indeptus inl^i malorum ad qos pensouas cxicc^^
HnbtUiter deuoluat ac praeeipitet m«Dt«m, per quas noxi^'
oogitation^^? positit in^erire. qutitnobicm illius pmecepti iQgit?''
m«minise8 dBbemus: omui custodia R^rua tuum cor, ^^
secuudiim dei priacip&le mandatum sotUcite serpentis obseruBre
uoxiuni caput, id est cogitatlouum maJarum phncipia, qnibas
Kerpere in animam nostram diabolus t«mptat, tieo sinamus per
neglegentiam penetrare in oor DOBtrum reliqaum eiug corpus,
id est oblectationia adgeasum, qui procul dubio, si fuerit iDtrO'
mlEBus, morsu uiruieuto meutem interimet captiuatam. emer'
geules etiaiii poccatores terrae uostrae, id est siBusua carDales, '
ia raatntinis sai ortus dos oport«t eitinguere, et dum adhac
GJ Prou.-(,^(LXX), 18] Lc, 10] cf. Gvn.S. 16. 2S]P«. 100.B.
] (iraMipitur nnt. H 'i uii«u[i&ti«]i(i H 4 custodir* A prodoril
H'L' prooeKleret IP Ulo j4 T utrobique /, utique T potet
ftd uidvnduiu oouloruEu A 9 Xll H 10 Dientis L inomoriain AL
{nmluu! A Huptilem AH suggpasioaeDi A subicctiaaem L 12 ■»•
roris A Horanimquc HT 13 qunntotiuii (ilPL quaintAtiuii i/< «un
de] fsndeui de H' eiLndem L' H oisi 7,' iiimor«ri C domnntl H
occsBiane G'U* occaairiniie H' lo illei G'' indPi L^ 16 soptiliter n-
uolunt A l" cogitBtiottis IV 20 malorum G'W 21 diabalas H
22 iieglig G^ corporia L 23 obleotAtiones H*L' 24 murao oiro-
l«ito W inberimit L
Init li1> VI. 12â €”15.
â– o
puniiii sant &dltd«re filios Baliylonis ad pt^tram, qui
nisi dum tenerrimi sunt fuerint enecati, adiUti per coaiaentiam
in perniciem noKtnim ualidiorcs insiu^cnt aut cert« non sine
magno gemitu ac Ia>iOre ninceutur. dum enim fortts, spiritus
»cilicet DOster, liomum suiim custodit armatus, rocessus
oordis sui dei timore communieii);, in pac<> erit omni»
sabstantia eius, id pst (imolumcnta laboruni ac airiutfts
longo tempore conqni^itae. ei auttiiii fortior HUp«runnii>iis
'aiie«rit «um, id e«t dia1]oluK cogilationum congensn, xrmn
«^ius diripiet, iu quiLuB confidt*bat, id «st memoriam
_ scripturarum u»l timorrm dei, et spolla eiiis diuidft, uir-
I t.utam scUicet merita per cDntraria uitia quaeque diapergens.
I XllII. Kt ut cuncta prapteream, quae in Kanctis Kcripturis
■«b laudem uirtatis haius inaeila aunt (nou enim mihi pro-
W jiOiiiium ml laudeni iexcrc castitatin, sed ilc quaJitatc ipr^iuH,
B nel qnemadmodum ftdquiri et custodiri debeat quiue sit lini»
I «iup, patrum traditionibus cxplicare), unain tuntummodo pouam
I apostoli beati senteiitiam, qua pateat quaiiler illani Thess^o-
■Diccneibui; Rcriben» uirtutibus piaetulcrit uniuersiig, tali «am
B* 'ueibi nobiiitate oommeQdauR.
I XV. Haee est, iaquicns, uolunt&s doi. sanctificatio
â– nestra. et ne forte dnbium nobis reliuqueret uel obscurum,
^^K ^HidaUD sanctiBcationpm uoluerit app^fllarn, utnim institiani
^^P as Qtritatvm an huniilitalem aii patientiani (in omnibus enim
^ istie nirtatibns creditur adqairi Banctificatio), iiifert i>t maiii-
feste designat, quid proprin NanctiGcationem uolueiit appcllaie:
haec est uoluntaa dei, sanctificatio uestra, ut abs-
l)P> 136,9. 4] Lua ll,-21. H] I. c. 22. Slj I Them. 4, 3.
271 I e 3-5.
t tMlijin»aia A bHtilatta H 2 (cneri U ciiecti //' ooaitrauliiiui
GL S peniit 0'L insnrgniit HL 4 uinuniuLur L h nnLlicet api-i-
iOB Se 6 fmi oardii /.. ooauDODQCia W 8 loago] multo A coaquiie-
■itw £f' y> uincfrit 0'1P diabului JI coitMiuuni L> 11 iicnbtun-
poiLAff ISXIU/J' BcriMuri».! 14 Uuiic .4 pn>i>o»iluiii tnihi If
15 d»qu»lttftla) ({iiAliUtHm Ar 1(> quem&uuxiodiuii L ct] Udl AIIv i|ui
oel 6 18 bfinh BpoBtvli //r tb*w»lonic. W lOpnuituIemt iJi aiXlUIif
23 vobia retiqtierlt L' 24 ui poit caritsteiD om. L 26 quod !•'
124 lohannii Csiiitni
tineatia uob, inquit, a foroicatioDe, nt sciat anns-
qaisque uestrum nas suam possidere in honore et
sanctificatione, non in passione desiderii, sicat et
gentes qaae ignorant deam. uide quibas eam laadibas
prosequatur, honorem uasis, id est corporis nostri, et saacti- *
ficationem appellans eam. igitur e contrario, qai in passioae
desiderii est, in ignominia et inmunditia cousistit et alienos a
2 sanctificatione nersatur. tertio quoque post panca infert, raraus
eam sanctimomam pronnntians: non euim nocauit nos deas
in ignominiam sed in sanctimoniam. itaqae qni haec it
speruit, uon hominem spernit sed denm, qai etiam
dedit spiritum suam sanctum iu nobis. auctoritatem
praecepto buo iaoiolabilem iunxit diceuB qni haec spernit,
id est qn&e de sauctimonia praefatus sum, non hominem
spernit, boc est me qui haec praecipio, sed deum, qui ia u
me loqaitur, qui etiam spiritai suo saucto cor nostnun habi-
tacnlum deputauit cemis simplicibna uerbiB ac pariB qoibns
eam praeconiis quantisque extalerit landibns, primam oirtati
huic saactificationem proprie tribuendo, deinde per hanc ad-
serens uas nostri corporis inmunditia liberandum, tertio, quod w
abiecta iguominia et contumelia in honore sit et sanctifieatione
mansurum: postremo, quae summa est perfecti praemii ac
beaUtudinis remuneratio, per hanc habitatorem pebtoris nostri
sauctnm fore spiritum designanit.
XVI. Et licet ad finem libelli t«ndat oratio, aliud adhuc »
simile haic praeter proniissum eiasdem apostoli testimonium
ponam. ad Hebraeos namqne scribens pacem, inquit, secta-
mini cum omnibus, et sanctimoniam, sine qua oemo
9] 1. 0. 7—8. 15] n Cor. 13, 3. 16] cf. Epb. 2, 22. 27] Hebr. 12, 14.
1 inqnid AH 2 snum nu L suctifleitton« «t bonore Lv et Vtig.
4 i^onmt] non nouenint L uides Ar ef. eontra Nator. 1111, 11, 2
7 et in inmunditia AL^e et in ignominis et inma]idjti& H 8 mr-
Bnin H 9 deus <m. AO 10 ignominiMn OHLT: immnnditiaoi Av
et (Mg. nnctificationem Gv et Uvlg. 12 asnctum mnm H 13 inae-
zit H 14 Banctimonio H^ 18 uirtntibus L^ 20 tb inmniiditia QLv
21 contumilia A 22 summa sit perfectio H hac X< 2S XV H
aliut A 26 premissnm S: cf. pag. 133, 17 27 bebreoa eodd. ioqiiid H
Insl. Ub.TI. 15—^9.
185
uidebit (leum. tiic qaoqac euidvat^r sino suiictimooia, quun
soli^t iutfgriUtem nieBtis uel paritatein corpori!) aj>pt>Har«, pro-
mtntisait iloiim pcuitns tiiil^Mi non pos^e. siquJil<Mn i^t hic,
sjnulitiir iiifirt RiiKleni .«fnsuin i^ipliuiaiui: oo qais rorni-
eator aut proraDUK ut Kuau.
XVII. Itaque quautum suhliuiR cwlpsteque pat praeniium
oMitatli, tanto ((rauioribus adut-xsarioium iusidits IarHK><iLur.
et idcirco propeu)iiu.« noUs pM dod soluin coutiufutia rorporis,
ueruiii eliam coiittilio cordis adudiiis orationum geiuitibus ad-
» tiibeiida, ul clibauus caruis nostiae, quem rcx llabjtouius
iucentiuis suggesliounm rarnatium Hucceudere uon desistit, de-
5mMli>ntit iu corda nostra rore saiicti spiritu8 eitiuguatur.
XVHT. Dt enim haun seuiorps aiunt adprehendi non posse.
tii.si pritLs bumilitatis iii coide tundameuta fueriut couioe^la,
u ila. ne ad rontem i)uideiii iierai^ itcieutiau perueuiri potise de-
fiDiuut, liouec peiit^lralibn<t anima'* nostrae radix uitii huius
iuBedArit, et pAiifiibilc quid<>m e£sr integntatem sine scientiae
gratia repperiri, inposRibiJe uero scieDtiam spiritalem siue io-
^''gritatiB cAgtimonia pnsj^idi-ri, qiiia ot diocrsa fiunt dona «t
w UOD omuibuit una grati.i spiritUH t^aiicti tribuitur, sed ad quam
se anoHiaisqQe stadio uel iiidustria stia dignum aptumque
praeliumt. dcaiqui' cum iu omnibus apostolis saoctis uirtus
integritati)! pHrfp«'.ta 1'uih.s4> rredatur, ahundauliuii tameu scientiae
douum exnber&uit iii Panlo, quia se ad hanc aptum sollorti
B ittudio atquH iudiixtnH praHpmauit.
XVIIII. FerLur saucti Jla.si]i CaeRarifnxiK epi.>(capi diittricta
.s-ei)i«utia: et mulifrtMU, inquit, ignoro, H uirgo notj suiii. in
tantum intelleiit iucormptionem cami.s uou t^iui iu nialieri!>
41 L r. IH. 10] .-f. Dm. 3.
li HMi ttiJHinptit II 8 ante nt in B cap. /<> mtipit 9 usiduis AL
II) bAbytli^niiis A liiiljiloiiiut U 11 •iigg««tinniiin A <ltH»iMlp|it4 iii
i-oitli! W la XVU W aiiint neiiiores hiinc A U colIftriiU OSL
16 |Hwelnilit)UB G: pmPtraliiliUus AIPLS p«D»traliiliiia IV 17 inaidprit S
irmtnm.A inti^ritiitciB rorporia /j acicntJat^ gruLiii] iririitin .i 18 rc-
|(»nri G^IIL 2U di<<tnLtiitiir /, SI quiaquo Htndiu . . . VII, 1 frga
dmin in extant tn C 2.1 irirntia L 24 •olorri W aivlcTt.i /, 25 lul'
tpie C 34! «AK diMinguit H fKruir . . . «pis Mum. m C buili A'*: iMuilu
A^GBLT pemu-ininiB H deatri^^ts CQ^L* 27 inqoid OHT: om. A
lobKnnif CMfxinni
esse abstinoiitLa quam in iategritatf^ oordis, qaae aere io-
oftiTiiiitam pfrpctiio nanctiinoriiain corporis uel timore dei «el
castitatis amovL- ca^todiL
XX. Itaqu4r lit(\ ifiii intagritatis fiais ac perfnicta prohntio,
t<i quifEceatibnK nobis titillatio «oluptatis nalla subrepserit ac
pro rioressitatP iiatiira« nobis inconsoiis conm-Uones c^raiilDr
obscenae. qaas Bicut abscidcre per omiiia et ia perpetuinu
amputore Rupra aaturam est, ita reuocare iul ineaitabiloui
raTiSFimnmqup natiirae neceRsitateni Rummae airtutis est, qoae
palsaro monnchum duobns iaterpositis mensibns solet. qDod
tameiL dic^tum sit aecaQdam nostram experientiam, non se-
cundinii seutentiam sejiiorum, a quibus otiam hae momorati
lemporis indutiae admodiim iinli(iabaiit.ar atigiislAe, ne, ai hoe
moilo qno ab ipgis pereepimns «oliierimus exponero, hi« FortH,
qui pro ueglegentia aua «el rpniisaiore atndio piirilateni hanc
rainut) cxperti suat, iucrodibilia ml iapossibilia descripsissv
credamar.
XXI. Quora statum ita tenero perpetno poterima.s ac nura-
quam natoralem modum hpc tempus excedere superius con-
preheuKUm, si denm non sohim secretflrum aetuum iiostroram,
uernra etiam cogitationam cnnctarum diurnum pariter noctur-
numqui> inspectorpiii es.so Rt eonscium eogitfiiinti, ac pro oinnibuK
quae in nostro cordo uersaatur, sicut pro factis et operibns
nostris, rationom uos ei rctldituros asse eredAriiu.s.
XXII. Huc usque igitur featinaQdum est aobis et eo nsqne
aduermt auiniac motus uel carnis inneutitia pugnandum, donee
a
I fibatiTK^ntiatn A in s, I. OH intogriUUnn A iacoTTuptum C
2 perpiituft oin. H diji H 3 unurein L' 4 XVIIl H itjuiu» . . .op
tutm.iii(i 5 iioluntAUs // (J confrotiouis /f S finpiitftrf A siiper /,'r
10 interpoisitJ!' // U sit^ai H peritjniu L 12 «iiiibus] Sfniuribnti
Mtim A h^* G hwe //> 13 inilucine H iiidirAbunCiir AG^T io-
ilionbnntur t m a S^: nisi CAGS^L ai HT 14 nuod f, jwrci-
pimiiit L' rpcxpinius ex nxnpiinus H is L 15 neglig«ntiH C> nc(;l&-
gcntilT siilk i' romiasioiiie G^T rpnaiMiori L ex corr. rcnii«Hionp
«tudii A 10 dvBcribHifisP A diBcHpBisae G'W 18 XVIIXI H noM
iiistinfiM.it A quflDi , . . pcrpctiio )io ewtn in C peryettio ti>iicrp AllT
20 nisi j* 21 cunctxmm] int^rnarum Ar diuturnum H' S.') XXI A
mn itiMinguH H h iic uitque . . . «et no ewm. m O nobiB mt S 23 iiuimi S
Inst. lib. 71. 19—28.
137
I
ift& e&mis AOn<ii«io ncicessitatetn natnrae. expleat, DOn siiscitet
aolaptatem, concretani emborantiam siiio uUo prnritu noiaque
propolleos, Don pugniini ^Tif;cit.a]it; ca-^tititti. ceterQm men^, dnm
odliQC donsieQS ima^tun aiBioae deloditar, Qouerit e« aecdtim
ful intcgnra porfofitioQom eastitatis excoctam.
XXm. Igitur ut inlasiones hac ne dormioQtibuB quidem
oobis subrcpere QaJeaat, Hcquale moderattimquc ei!t semper
teundam ieianiuni. qaisquis enim mflneuram districliotiiB ei-
c flfl o o iit, neccssn citt ot modum quoqno r«mis-»iioui» excediit.
u qoa inaequalitato detentas ab hoc tranquilUlatis planiesimo
statu siuf dut)i(i n>uoeabitur, nuni<- quidcm uimta inanitatf
defcctas, nuac antom cibo propotisioro disti.<ntas. cum iamu-
tation» siqaidem rt<r<4Ctionis qiiatitati>ni quoqao puritiitiit iioittrae
aeccj:,se est inmntari. dcinde iugis humilitas ac patLcntia cordi!«
adfaibenda perpotao cst atqufl iiiteiiLa aducrsus iraiii ael ceteras
passioni"» per rliem caiitio. ubi enim fnroris insidfit niriis, li-
Iiidinis quoque necesse est incBndiam penetrare. ante omnia
Qero peruigil neccjssaria cst solHcituilo uontiirna, nani sicut
purita.s ct custodia diei Qoctumam praeparaut castitat«m, ita
noctarnai) uigiltae cordi paritcr et obseraationi diumae slatam
solidissimum roltarqae praemittaiit.
1 eoDditto GLS DPcessitntis X' 2 nolunfAtem It proritu H^
xaoxAilue O^WSP: aositique C lU ttid, ct S^ uoxiEunque AG'ii'L 3 c&sU-
tati noluatatiq. fl" 5 iDt«groin L perfeotione i* eicoctamq. poruenirB H
6 XXII A XX H igitur . . , dormieti Man. m C ut om. L 1 subro-
pers CO': Bubripere rtii. seniper *»t L 8 dostriclinnis CL* diitiac'
tionis H' 9 utnt H' 10 qwi» H^L' plenissimo At 12 prospwior* L
imutitlionp L H tmmutari CL \h Adque tDlAiit& C Iti pa.>)uoni?.H cettfras H
iiwedet C JnBodorit tx iniiidorit L 19 p^^nii^li C •^mugtl A 10 et]
ex A SO obaGruntioniii G* obseniAtione H^L' diutuniac W Sl nt-
borque G'H' pruinittuiit. tkop DGrii.jncarntA.- t.iiini' tic C, «n ^ua
capitviiUitme omisxd ntatim libfi VIl capUuium prijiiwni tefiuilur El-
jilicit do lifiii fnriiicnt.iiiiiiN (dn foruiiiitiono I.] libet" V[ (aoituB GH: om. A)
-AGILL Indpit dc spu filfvrgyriiw A Incipit d* filiu-f:iria liber K>f|itiinuH H
Incfpit di' xpii fybrKiri>; lihnr VII L: om. O hoc loeo ladp CHpit libri
Ktrqiicnt (! Itiripiiint cApituU ciusdcm Ubri L: om. AH
!»â–
188
iDkanDJB CaBsi&ni
LIBER SEPTIMUS.
DE SPIRITU FILAROYRIAR
CAPITniiA.
r. Qucid per^tDUUi oit bellum filargynsp et eadtim non sJt
iu hoiniut' n&turalis ut ceti>ni uiri:i.
U. Quatii pproiciosus sit morbus filargyria?.
ril. ijuiiiH iioliis ia tiitiis ua.tariL]ilius sit utilitas.
IIIl. Quod \m»sf nuhis quapdiuu uuturalia uiti& sioe crea-
toiii^ ilicanius iuiuria.
V. Dh uitiii^ iiuac fxtr» uaturaleiii iiiotuiii uostro uitio con-
trahuntui'.
VI. Hi^<'.<>ptii!t snmel filar^yrifu^ morbus quani liiftinle pellator.
VII. Quibu^ initiii^ tilaigyiift gvu^relur uel quautorum ma-
loruni tiit fuuteni procn-Atiix.
Vni. Quod filarffjria oiiini^s uirtuteB inpedlat.
VIIU. Quofl moiiachur' tiabpu^ p^icuEias iu coouobio perraauere
uou poesit.
X. Qu(im tUargyriiu' laboroin subea.t desertor motiapterii, qni
aut« pro lt<uisKiiiiiK api?rifmH iiiuruiuraliaL
XI. Quotl urpa.tionf iTu^ndiHidHP ppcuniae fpmiuaruin c-on-
tubcrnia re^juirantur.
XII. Exeinptuiii {;uiuKilaiii li<pidi mouHchi filargyriap laqueia
obligati.
XIII. Quiil («iift^iatit sfuiorHB iuuioriliHs iu dcuudatione
uitiorniii.
XIIII. Quibu.4 »!ii<m|)lis iiiorbuK lilargjriai> Iriplox <?»»<• il<M'-eatur.
XV. Malf rt^nuiitiaus a nou reuuiitiante quo diffiTat.
»
â– u
4 nobiB nit II hniun A> lUargiriiiP // (paiaim} f^tnrgiriM> L
(imtim) a iit BI.T: ^icut t>t ^l U ^«'ruitiiMiui L inflribua Z,*
7 uatantlii A 8 iiHint. A n iliirjtiiiuii /. am.A lU Enmlnin L
13 imiitiJB H iiiCiit V fyLirgiri^ L 10 pecuiiin L Itf labore /,
iiui ant*'] quutti- H 20 wcmiohp» // 21 ri^iiirpiitiii- U 22 cifm-
liliim eiiini H tfl i'«t nbliitAtKs i/ 24 frtnfi-nint M-nioiib. J£ em«a-
dationp H 2il inoriliiiii // 27 n trai. /T quod L
Iii»t, lib. m 129
XVl. Guias testimonii se colore taeaDtur, qai exui fkciUfA-
'tibDs snis nolnnt.
XTII. De rennnUatione ajHHtolonim et ecclesiae primitiaae.
XVIII. Qaod, si apostolos imitari aelimus, non debeunus
xoetriB definitionibas aiaere, sed iUorom exempla sectari.
XVIllI. Sententia sancti episcopi Basili aduersus Syncletium
]irolata.
XX. Qaam ignomiuiosam sit a tilargyria superari.
XXL Qnemadmodnm snperanda sit filargyria.
XXn. Quod possit qnis etiam non faabens pecanias filar-
gjras iadicari.
XXin. ESxempIom de lada.
XXnn. Qaod filargyria nisi nuditate ainci uon possit.
XXT. De exitu Annaniae et Sapphirae et ladae, qaem filar-
gyria inpellente sabieront
XXn. Qaod filai^gria lepram animae inferat spiritalem.
XXVn. TestimoQia de scriptnris, qnibus perfectionem de-
siderans edocetar non resnmere quae renantians abdicaait
XXVin. Qaod aduersns filat^iyriam nictoria non aliter possit
nisi nuditate conqairi.
XXVIUL Qaemadmodam possit oaditas a mouacho retentari.
XXX. Bemedia contra morbam filargyriae.
XXXI. Quod non possit qois filai^yriam aincere nisi io coe-
Qobio perseuerans, et qoemadmodnm possit ibidem permanere.
1 M oolen E colora k A oolore (om. se) L qniq. H S edesiius A
primitiuff^ L 4 xptt JB adlimiu B debeamns XT: deberefflHB A
debemoa ^r 5 difBnitioml)!!! B difln. X 6 basili AT: baailii HL
■inoletiun L •eiwlitinm T 8 sit «m. L 9 qnemunmodnm L 10 fllu-
giiiiu H fjlargions X IS niii in H poBae H 14 a^bjTM A
mSjn H nfilrf X et Indu om. A pbilaifjria X flla^yria . . .
â– I
19 qnod tm. H 15 implente X 16 philargiria X libnun X' 17 scrib-
tnrii AS 19 pbjlu^iriun X ^powiM^ niotoriZ X aliter non H
21 monaobo nnditas (om. a) A 23 in om. SL' 24 permanere. Fiiiiant
e^tnla de apn filargTriae A Explidnnt c^iitula X; om. OH In^ liber A
Inoipit de apu Maigiriae liber septimas O Indpit***** liber de pbjlar-
Ijrin L: m. H
130
Ioh»Dnis CkiKtsiii
L Terlius uobis coiiflictuB est afluei'£us filargyriam, qtiain um
airorein ppcuniarum possuinus a.ppel!jire, ppregriuuin I»>llam
et extra aatQrain iibc aliundo ia mouaclio sumeiis priacipiuiii
<]U&ni (1h c«rruptai3 nc torpidae iiieDtis iguauia, et plenini>qne
initio abrfluuutiatiouis maU arrepto nt ei^a deuni tepido amore
fundatn. c»t.t>ra. naiutjuu uttioniiii itidtatiKtnU hntaaaiM; ia-
serta naturao uelnt ingenita uidentor in uohis babero priucipia,
et quodammodo intuticerata carni ipsiqno proptnuodum coaeua
natiuitati dii^crelionQm boni nialique praeueniuut, et licct prima
arripiaat honiiuem, lotigo tam^^ii laboro uiiicuiiiur.
H. Hin uero morbu» poatt^riuH suporutiiiienH et extriQsecaa
accodeas animae qna.uto fwlius caueri potest ao respui, tanto
negkctus ot intromissus seiuel cordi lit peniiciosior canctiB
difBctlitiBque propellitur. malorum namqne omnium cflicitur
radix, multipliccs Ihiticaii» lomitcs uitioram.
III. Ut puta carnitt tiimpliccB uiotus uoauti uidcmus noo
solam in paeris, in quibug adhuc innoc«atia boni maliqae
pratiupnit discretiouem, ueruin iii parunliH atquu tactantibas?
qui cum ue initium quidem tillius libidiuis in soniet ipsiK ha-
beaut, inotus earuis naturali incJtaniento sibi in«Bse dosignaat.
iraeqaoque aciileos tnices uonDo simiiitGr iu paruulis iam uigere
coaspiciinuK, et aatuquain paliontia» uirtutem agno^caut, iuiuriis
flOH cemimus commouori et uerbornm sentire etiam ptir iocum
contumelias inrogataa? ac nonumnquam, cnm desiiit uires,
2 noluntas tanien ultioni^ ira in:4tigantt- non deest. nec hoc dico
qno uocem naturam conditionis in culpam, sed quo a^ist^ram
motus hoH, qui proceduut cx iiobiN, qiiosdaiii quidcin utilitatis
cantja uobis intiertoB, quosdam uero neglifgentiae uitio ac malae
U] I Tim. 6, 10.
1 1 OM. £. tertius ... 2 Amar«iu p? euan. i» eet a)Dfliatns L AUr-
giriun GH (Ua H paiuim) fflargiriaiii L 4 tur|ii(lae CL lurbidiu II
5 reuunLixUaiiiH .1 ti jhmI fundiito in H cap. U ineifnl 10 a.rripicut G'
II III K iutrittsecuN L* 12 accidtus (PLSr 13 iwroit. L 15 frnc-
tifloaju HLTv 16 tinn dtgtin^tt H iuot«H L' 17 et mtii H
19 Dec H 20 m«toe iT t&iuen caruiB H 81 fmn om. G 24 con-
tumelios] iiiiuri&a Ar 'iU condttiouis (ita caddj . . . Kdsemni om. H
28 uftusauL L' io nol>i9 H
tioluutatis &rbitj-io cxtriusitciiii iiilroduci. imniqm^ hi quos mupra
«liiimu» motns (^ua]i.-s ob reparA,tioiifU subolis et pogtontatis
pnipaginfm &o.sciLandam utilitt-r sunt corpori nostro prouidentia
[â– jeatoris intiHrli, non vi perptttranda itagitia stuprorum et adul-
lexia, quae legis eliain auotoritate daimiautur. irao utiani &Ka- 3
km noiine salubmiiiiu iiobis inttilH^imuK .Ldlributoe, ut no^lris
uiUis lil erroribuii iadigiiautes uirtutibu;^ poliu» ac spiritaliliutj
stDdils occupemor, onineni caritat«m deo ct patifintiam iiof^is
fratribu? exiiibent«s? tristitiae ^uoqoe utilitas quivuta sit uo-
itimu:;, quae ial«r cutera uitia, cum in contiitrium alTi^clum
ml mntata, numerator. «st enim et eecuiidum doi Uiiion-in
perneoaBsaria ei iwcuihIuui Haitoiilum admoduni perDiciosa, nt
dooot ajpoetcilns diceoB: quao euiiii secundum deura e&t
tristitia, paeuiteittiam ad salitt«m statiilem operatur:
Kaecali autem tristitia mortem aperatur.
Hn. Non ergo, kI dixerimu!i ho& motu» a creatore uobis in-
Seftos, ex eo culpabilis ille uidebitur, si uequiter his abuai
maluetimns cos &d noxia potin.s ministeria dctorquorc, ct in--
iiium pro infnictuosi.-4 ntr sHecuIaribu!> litcris, non pro salutari
pai-uitentia ct uitiomm correctioue tristari, ucl certo si noii
Hobismet ipus utilitcr, avd contrs iitterdicbiim domini nuKtris
^utjibus irascamnr. et ei ferrum qnis ad Dccessariam ot utile
CkiiiUiiterium couLributum ad neeom uolumt imjoatiuni dntor-
«laere, oon ex hoo infamabit materiae conditor&m, 8i, qnod
iJle ad ui^nm bene oiuendi aptum ac nocess&ritim pracbtitit,
Iste hoc UKUS eet ad aocoQdum.
V. Dicimns tameo quaitiiam uitia sine alla pra«oedcntc na-
t.urali occasiono concrcscore, sed goUns corrupta» ac mojBe
13] U Cor. 7. 10 211 cf Mattli. &. 22-
1 intrinMMsu* L iiitraduRt«s Ar hil 7^7' hl luiinquo Av 2 Bolwlis
GWLv proBpcritJilJ» Z, 6 adlnbatu!! }P T uili« ZT ir4»ceiit«s Av
S d5o i/ \0 a\i.m et \\ imw osx i)j)i. A 11 molata K' launuratur T oou-
tiDinerBlur jIv vioia.L 12 sotm ff snculum L iuiutit>dum /^ penut.
GL 13 ilocetj Awmtv W 14 peiiib-iitiuii (iti lli motoii W iniertog
ttobia /ic 17 abuti in^uurimun U^ IS ueJlimus CiT 19 «fciilariiu' G?'
80 peDitmtin G ppnil. U puuitoitiwi L correpbone GIP corrup-
tione W 21 iioxtri Lr 22 at « if i^ miBt«riam U innot^i-Dtiuiii H
24 iufainaait L 20 «•ntl ut L 27 pr^oedento QT: prBeofdenti AUL
132 lohtnnii Cualui
uolnntatis arbitrio, at est iniiidiae ipsiQsqQe ettam filai^Triie:
qaae cum nnlla babeant in nobis de natnraU ioBtincta prin-
cipia, extrinsecas contrabuntar. quae tamen qnantDm fadlia
sunt ad cauendum et oportuna ad dediaandum, tantum ooea-
patam mentem atqae possessam miseram fadant nixqae ad
sanitatis concedant remedia pemeiure, siae qnod non merentor
curari celeri medicioa qai ab his saaciati snjit, qaos ael igno-
rare uel uttare uel faciJIime aincere potaerunt, ael certe qaod
male fandati airtutnm stracturam et perfeotionis sasdpen
calmen indigni sunt.
VI. Qaamobreiq nulli oilis despectasque nideatur bic morbas,
qui sicut potest perfacile declinari, ita si quemqaam possederit,
ad sanitatis remedia aix peruenire concedit receptaealom
namqne est aitiorum maloramque omniom radix, et inextriea-
bilis nequitiae fomes efficitur dtcente apostolo: radix omniam
malorum est filargyria, id est amor pecaniae.
VII. Haec igitur cam remissam tepidamqae monachi poa-
sederit mentem, primitas eom in exigna snmma sollicitans
iustos quosdam et uelut rationabiles ei colores, ob qaos ael
reseruare sibi aliqnid pecaniae debeat uel parare, describit
nam et ea qaae praebentnr in monasterio qneritur non esse
sufficientia et sano robustoqae corpore aix posse tolerari.
qaid facieDdnm si aalitndo mala camis emerserit et recon-
ditum non fuerit aliqaid pecaliare, quo sustentetor infirmitas?
praestationem monastmi esse pertenuem et nogl^ntiam ei^a
2 aegrotantes maiimam. si propnum aliqnid non fnerit quo cora
corporis ualoat adhiberi, misere esse moriendum. ipsum etiam
uestimentum non snfficere quod praebetar, nisi procuraaerit
15] I Tim. 6, 10.
1 uolumtatis H fjlargiriae L 2 iustriGtu H^ 6 sBaiUtam L
remedia concaduDt S 7 qni] qui» L \m ipHB H qnoa AOS*L:
quae S^HTv 11 «on dutinguii H dispectaBquB AO^^H^L^ 12 po*-
siderit AL^S^ 15 fomii AL^ 18 est jh»( m^omm om. AH} fllar-
giria H fflargiria L IIYIH posHOderit (possiderit H}) moDuihl He
18 eam L va^s^am X' 20 aliqnit L^ 21 quaeritor AHL 25 mona-
â– tnrii om. AHT: nuwa Utngior m L negligeiiUam 0' 26 si proprium
n L 27 moriendum fame H
iBit. UVYII, 5-7.
133
Midt^ stbi ktiud ual«al oxbiborc. postremo uec <1iu posse id
hxlem loco w\ moaitsteno comiaorari, et nisi jyarauerit sibi
Imatici samptus cnectiooisque transmariiiae mcn^eeiflm, non possc
fcuni aolaerit traasniigrarc, ot aeccssitat« iaopiao coart«tnm
|labortot»m ac miserabilcm absque nllo profeclu uitam iogiter
ftolemturum, iDopem qooquc so s«mper ac Dndum noo Eiino in-
'prop4Tio alicna KuliKtantia 3.UHtinmiilum. itaque cum IniiuKCif-
' nioili cogitntioDibus laqueancrit mcntem, qualitor uniim saltini
(lcnarium a(lquin>n> pofislt cxcogitaL tum peculiare opus, qaoil
eierceat abbate nescio, goilicita monte perquirit. qnod aoDdeuH
<i\um et optato taiidem potitus nnmmo, qualiter eum dupKc^t,
acrius uehemcatitisque torqui-tiir, ubi reponat cuiuc miin credat
ambignns. dcinde qujd ex eo coOmere qualique Ulnm commercio
naleat duplicare, cura griuiorit distfnditar. cumque illi et hoc
«X uoto cesserit^ anidior fames adcrescit auri tautoque uehe>
menlior suacitatur, quaiito ctiam iiumma lucri maior adponitnr.
ciim ppcuniae etenim incremento labies cupiditatis aiigctur.
tuiii dcitidc tiita loiigacua promitUtQr, .scntctus incuma, iu-
'firmitati!» dincrsae atqne prolixae, qitae, nisi maior enmma in
inufiitutc fumt praeparata, tolerari iu scnccta noii posstnt.
agitiir itaque infelii anima i^erpentinig nexibus obligata, dum
mat«riani malo ooncrctam uequiore cura oononpiscit augerc,
pcstem sibi qua diriui; inBammetur ipjia parturicns, totaqnc
lacri cogitatione poaitessa nihil sdind respicit cordi? intnitu
quam unde pecnniam pararc ualcat, pcr qaam possit dc mo-
Qaslerii disciplina quantocius euolare, nullam exhibene fidem,
nbi potnerit nnmmi spcs aliqna refulgore. pro faac non moii-
ila<ii, non periurii, noa furti facinuE admittere perhorrescit.
4
l aliiit A 4 nolueriiit IP oofaorutuni L G toUeni.tiiniiii G' m
quoqtio AHTe 7 sQjtoiitiniiain AHTt:: cf. p. UO, 3€ pott sustcatAadiiui
1h A eap. 8 incipit 8 eiuB laqueauprit L [t eicogitaitil (t tnu.) L pe-
ruUkritCT H 10 nbbatom L' iie»cieDt« H uiadeua A 11 obtatA if'
potius H*LT* ]2euml iUut A 13 BniBro L iUut A eum HTv «nn-
mrrlio O cniumereio H^ cumcrtio L 1-1 i^uiori H \h fomis G^WL
uchrinrDtiiii HLv 17 nittnto . .yag 134. 21 contentos no^n drtaHt in V
18 tnin; L 19 nrtqno 20 seneptut*» iion ponsit H, in quo liatita mp- ?
tmcipit 22 nequiori H 23 dnrius inillnininctur L 24 olint A intaitn]
tntiBtt C 2S iHULlotiiu GHL 27 mendiuiii Gtiuieu H ^ Mnitti>rc L
DOQ (idcm frHHgere, uon ii-aoiitKLiiio aoxio (wora snppleri, si
quoquam a 3p« quaestos dedderit, noQ hooestatis, noo liunu-
litatis niodum traaseeudm p^^rtimGScit, fitqae ei per omnia, vi
alm aenter, ita huic aaram et spes lacri pro dao. ande beatitf
lipostolits hiiiii.s morbi uoiia tK>aimu prospiuions aoa solom eaffl '
radicem gssc omniQm maJorum, uorum etiam idolomm senn-
tiiteiii proiiuutiauit dioens: et auaritia (qaod in GraOoo didtur
6 ^nXapN-jpia), qnac est simulacrorum aeruitUB. eerms igitar
ad (|uantaiii iabom rabios haec per gradus singulos crescat, uu
etiam idolorum uel simul&aroram eeroitas apostoli aooe pro-
uuutietur, eo quod ^gara dei et tmagiue praetermiesa, qnani
deuote seruieus deo iumaciilatam iu semet ipso debnit costo-
dire, bominum fi^ras iupressas auro diligere pro deo malott
el tueri.
VIII. Talibus igitur docessionum profectibus in deterius
crescuns uuUain (teittci^pR huniilitaiJs, nullam caritatis, nullam
oboedieutiae nou dicam uirtutom, sed ae umbram qaidcia re-
tinere couteutua iudiguatur ad omnia et ail singula opcra
murmurat atque euspirat, uullaque iam reuereutia reseniata
uelut equus duriasimas ad praetiipiiium fertur iufrenis: nec
uictu cotidiano uea aolito iudumeuto contentus ooo se diutius
tianD toUvnLturuiu estHu ti-sLutur dcuiiii[ue non ilii tjolummoda
esse proclamftt aec salatem auam in lUo t&ntam loco eesa
conclusam, unde si qaoqaam se nou colcrius aaportarit, peri-
turum protinus grauiter ingomescit.
VmL Itaquc instabilitatis suae uiaticnm habens nummoe,
in quorum praesidio alarum sibi Instar aptauit, iamque ad
71 Col, s, 5.
1 noxiaiD fDrorGm supplere H 2 &b HL oh sfS T doeedcrit H^
3 perliiimdt A 6 vaae im, H 7 gcvco wdd. pravtcr CA 8 fiUrSjrn»
CAO fllar^iria H fylargiria L quaej quod L aunulaororum umi'
tU3 est A itaquQ H 11 figiLram L* iiudfiiuem pnieteruujsMio L'
12 imuiaculiitiuii CG8L 14 etintueh HT l&iwm distmffitU A tali>
bus . . . pri>feo ewan, in C d.isatsaioanai G di;(tD««sIoaum T 1? veri-
tAtemfl quidem] quiiletn uirtutu ^ Ift iiiiiguatii3 f7 indigiiatitur 6"
19 adque C 20 dnrlMimu»] iridoroitns H 21 uicto S> 2S t«llentu-
rum G' bsm] ipsn H deum (dSm H) q^uoiiuH ABTc soluiammlo ibi L
2h protinua om. G gnxAiKt om. Ar ingemi>s(ret A in^mitieit WL*
iDBt Hb. VU. 7-10.
truunuignuiiluiti poraLus iLsoleuter ad omDia praecepta re-
spoadet, tit tamqaam peregriDtiiii vitxaiit.-iiin(iuu se gereas,
qiiMcumqav indtgeiiUa correctioce perspexerit, neglegit atque
Matemtut. camqtie furtim poti»id<sat recouditaiu pG«aiiiam, no 2
> calci&menta ijuidem ac uestimeata ee babere cooqueiitur darique
tibi tordius indignatur. ac si rort« dispensatioDc scnioris ei
pnDS, qni aihil pcuitus habere wgnoseitur, aliguid horun] fuorit
iDpcrtitom, maioribus ira« stimulis inardeiMjit soque despici
sdoti extr&aeum put^at, nec ad ullum opua manus suas Ailcam-
« iBodare eontetitus r«prehpQdit omuia quao iit!c*>!<Kari» fii-ri luo-
a»st«ru coupellit utilitas. deinde occasiouffs quibus offondi nel
irasci debeat studiose p«rquirit, ue letiitpr motUK c\e coeiiobii
diecipliua uidBatnr exire. nec solus tamcn transmigrare cou- 3
tentui;, ne taiiiquam suo uitio deseruisde credatur, quantos
]B pOtQerit snsurrationibus ckndestiiiis depmaaro uon tlusinit.
qoodsi (^tiain t«mporis aspi-rita-s itineris seii iia,uigationis eius
iolerduserit commeatum, per omne illml tempus auspenso
aniioque rusideus corde tris'titia.s serere uel excitiire nun iwsaat,
disi*98UB solaciam et escnsationera leuitatis non se aliter cre-
y deiig qnam noU uel inacuU iiiuuii.sLi!rii rfpiTtiiruin.
X. Agitur itaque facibus pecuniarum suarum magis ac magis
uoensus, quae pOKtPSuati numquajii monachum ucl in monu'
steiio reaidere uel uiuere Bub regulae institutioiie permittunt.
comqiie cjiinde ouin ttelnt foralis quaeilam hostia du cootu
b^gregis separans pecu5 oportuunm pracdiie destitutione sodalium
r fewrit i;t deuorationi faroilcm cotitiibernii priuatiouo reddiitcrit,
fnm. qui prius opera monaKterii kuia uxercere despcxerat, die
ac u[>cLo spo quaestus iufatiga.bilitor laborarc coupellit: dou
'intioQum scUemnia, noa iciuoiorum modum, uon uigiliarum
I lnwl«rh*r L' rM.iioiiilit A 'i «onoptiona H 4 ne« LTv 5 so
tm A couquiritur II*L 7 a>^OBC«bnr W S atimulb inardooit)
inciUtur (tliuuli* A iliit[iii!i IVL' B n«ttit L cdmodnrv A 10 mo-
iBtteHff £' 11 oacMiioiics JI 15 potcrit G* suuumitioDibua H
(badntiniii I. 6tsiD«i A 17 vuini^»tiiiri £' illut.^ 19 «uULiuiti iU>
(liNMtii)Q«lii W uiRHKAlioniii leuit.-tt«in A 20 Kperiturum M* 31 fo-
aMmlt 2ihisU»A' 2bxKgng«M»Av ditititution« 6''ir 26UdltH
21 moniMtcri S Aitp^sunt AG^ 38 spci L 29 iii)Uom[>iua W
136
rohaniiis CatfUni
rp^lam custodire perinittit, oon honeHtanim intereessiOBiuii
cxpltirc qfltcia sjajt, dammodo uel a.U2ritia(> rabiem Katiare oel
coticlianis usibu» pcsftit ocouTTer(>, Rupiilitatis ignem, (iQm »i-
qaitmAo eitin^eiKtam crodit, acccmlons.
XI. Eiitc ia.m [loiiiiulli pi-r &{iniptuiii priu^cipitium lapa ui* )
reuocaliili mina fernntur ad mort«m, «t noQ contfnti »oli
l)0<:!si<We ijuas uel nnmquam ha^buivant uel initio m&]« nMf*
uariint pecunia^ inquirQnt contubemia feminimim, qnae debeut
ea qoae male congflsta uel retenta sunt custodint. tantisqoi'
se occupatiombus noxiis ac pernictosis inuolnunt, ut usque ti *
profundum inferi deuoluti, dum adquiescere illi apostolicae sen-
tentia» rennaunt, ut habentt!!t uictum ob Qei^timentaDi
bis aint contenti quae moDaeteni fhigalitas eihibeat, aei
QOlentes diuites fieri incidaiib ia temptationem et
laqneum diaboli et desideria mnlta et inutilia et no-
xia, qnao mergunt homtnos iu interitnm ob perdi-
iionem. r&dix onim omnium malornm ost CDpiditas,
id esb tilargjha, quam quidam adpetenbes orraQerQnt a
fide «t ioseraerunt se doloribuB mtiitia.
XII. Non i^oro quondam, qui semct ipsani aatamat mo-
nachum sJbiqQe (quod est detiftrius) de pcrfectioue blandtttir.
qoi receptus in coeaobio cum a suo moneretur abbatc, ne re-
aolntTQtur ad illa quae rcnuntiiuis ahdicarat, seseque de rsdioe
omnium iuaiorum filargyria tprreniBque laqnp-iB pipediret, ac,
si malleb pristinis possionibQS omundari, qnibna «um grauis-
sime singulis raomentts uidebat urgueri, cessaret adfecbaro ea
12] I Tim. a, &. HI 1. c. 9-10-
2 dnmmodii G 5 luc K' liibsi A
6 â– frlBCa L
7 ^ttw J
biibuuniiit L iTiMtniiirQnt B mvniitunr&ut Lc rattnendi S euiI
iiil rct«iitiii A 10 pornit, OL 11 inferiii m vcntoiitiiv L* 12 n-
niiunt C miiuuiit H uoRtitum (Ua et T) his cODtenti liaX. A 13 a-
hibwt G'irTr: cihibet A oihibebat G^SWLc U inoiKliuit JT* iih
oJdunt L btmpUtiono A 15 {liiibuli W miillMJ iniUii ff ot inatilift
et uozia GtlT: «t naiia ot inutilin L iautJlin ct nvciaft A tt Utdg.
10 «t in perdltionem H IS Hlai^irin H ui »oUl fyUrgirin L 31 ajlii
quoquD L 2S abdicAuent H 'M fjhrgiiia L ozpiiilirat] fnpen
rMlinuut A Za malUt B* gnuiraimt» L 2Q urgRii OH
Isai lib. m 10-H,
137
«liue ue aiitpa qui(it>in poSDederat, quoruni lir3ul)n!< coupeditu^ iiit
pargatioQrin uitioniiii nuoriiin Kinu dubio purai-iiire iion pOM<i'l,
tnicttlpiiUi uoltu etdem rBspoQtiei*- uau haesitaiiit: »i lu halitw
l^tirimoK undo sustfinb>^, inf similiur habfire cur prohibes?
a XHI. Haftc aateiii uemiui uidt^autur uel guperttua opI molestu.
Btsi imtiii prioit oxpo»ita fuvriut gvuera uuluerum •■t originfs
oasatHiue iiiorborum fneriut ioda^lat.', iicc iufii'iuis potcrit ad-
bitwri r«ngrua mcdiciQue curiitio n«c uHJidiH confern pt<rr<-olai-
castodia saoitatis. uam et haec et muJto his plara nd iuiitnie'
1« tionfm iuaiomm soloDt a seaioribus, qui iiiiium^ros iliu«rsornin
casus ac rQiDa.<i lapertt xunt, la conlalione proferri. t]uoruin
mnlta saopmumpro cognoitneatHK ia uohls, ita senioriltus «x-
pODPutibus ac rttuelaulibuit, nplut qui isdem ipf!i (juoqui^ pas-
^ioathti.<i pul.saTi>iitiir , abstjue coiifusionii^ nostrae iimwuiidta
,s ^orabaraur, cum i>t rmnedia pariUr t'l cauKas inrestAittiuui noii
i^iUoruni laciti ili<ie>»ri>iiiu>:. <iuap a08 aon fraternitatiK iitriti
^^rpus ubI olt^-ximus uel praettTiuInius, «ed ne forte delapsus
jglier tn nunu!i eorum, qui in hoc. proposito mJQUH iuiitituti
^^ iiicmtnr, paL^^rariat ineipertlK, quae deMidantilhU)* soli!* ac ffsti-
I ^;m.^atibus culniHii iH-rft^cLionLs adtingere di*l*riit ttsse conp^rta.
Xmi. Xriplex itaque ejtt haiDx nalitudinis morlius, qni ab
mM xiioersis patrihuH ai^quali dt^t^-staUoae damnatur: units hic,
C7V^as superiUK descripximuH lahem, qai decipieas iiiiserahilfe
«^uo»que ea, quae ne autf quidem cum in .sai-culo degerent
2>ossidebant, rtingt^rere persundet: aliUN qiii hnpc, qnae in pri-
iordii?< suac n-nuatiulionis abiencraut, posit bftec reeiunere ac
X t»' iUif IIT ptuuldfriit A(r'T.^ quonim xat iliibio nexi-
\mm AHr iupcditui A 2 iiiDc diibio QLT: [K'DittiH Ar oniniiwi 11
fkwrvoiMV* IP pOHit A (ex corr) M* K rAHponiliMc AIIT mn hiii>-
r^^-^"'t mn. A hMsiUuit It -t undo pltirimcis Ac G eniiii om. A: cf.
15, J. Vlll, 8, 3. la, 3. 30, a riti-i-it I. l pot«t, A wlhiben. //
% lakatAaa A !> mutLo rt // itulituttQaiMn U 11 cnusu //<
loTlrfiWHi r 12 a^usceiif ^ /f Vi hiyAfin A(i^ \^*\on.I. 14 nos.
fnBianp L urav«uatliiic /, IS nimbiuitur L* lU dou ain. A 17 M>d
em- A tliUlMtu A 19 ineiiii^rttis A^ iunpcrtis «a II w.] vl II uA\*
jc 'nMtiuanttbiu am. L i 1 oaiuquc L uali-rudiiiii A 23 il«4crit«imiu A
a iintM AL>e 2-'. ronmeiP GL: coiigrBptn- AUTt tf. Hll, 14 tH
ynuatAH A S6 r<iuiion<inLit« nbiro^rtit A |MwtM Av mafn II
138 lohaBnJN CatsUtil
ruTsnm demd&rue conpellit: («riius qui iniiio malo uiUoeoqiiF
coiitracluK nt. ah inpi'rfwt.toiie incipiens eoe, qaos sftmel liM
tepore meQtJj infecerit, pauperla.tis sc (liffidoDtiae timore per-
tflrrito» spoliaro so cunctis iiiuudi raouitatibu» noii itinit, M«^
pecunias nel subetaalias, quas utique rcnuDtiantcs abicere d»- '
bueraut, ros(>raant«s ad nnangelicam pfirfocUonnm nnmquui
peruenirc concedit qaanim trinm ruinarum exempla eUim in
scripturis sanctis inucninius noa lcui pocna fiiisse damniUa.
2 nam Oiezi ea qnae ne aiitc quidem possederat uolcns adquiren
non modo graUam prophctiac possidcrc non mcruit, quam p(i <*
sncccRsioticni uelut hf-rHriitariam a ftuo haliitit magi>Jtro ma-
poro, ucrnm ctiam o conlnirii) aotcraa lopra. sancU Hclisafi
maledicUoLdperfuuditnr, ludas autem iiolcns rflsumcre pecaiiiiis,
quas antea Christuin nocutiis iihjeccrat, ntin solum ail proili-
tionem domini Upsns apostoUtUii ginilmn pL^rdidit, scd etiain
uitam iptiam cnmmuui cxitu fiuirc non inemit Hamque bio*
thanali mortc couclusit, Annn.nia.s et Sapphira rescruantes
paiUMii quaudam ex his qua*^ pofi^i-derant apostolico ore morte
moltantQr.
XV. Dc hi-K if^tnr, ((iii diwnttis rr>nuntiasse kc huic mando
rnrsDs incredulita.ic fracti uudari tcrreais opibus timent, in
DeuUTOnomio mystico praecipitur: si quiR est homo formi-
dolosus, et cordo panido, non cgrt^dintnr ad bcllutn: nadat,
et reuertatur in doinum suam, iir- pau«re faciai corda
fralrnm suorum, sicut et ipso timore perterritas est
hoc testimonio qnid enidenUus quae^? nonne manifeste maQoJt
9] ef, UI I R.(g. 5, 27. 13J of. M»ttli. 27. 5. 17] cf. Aot 5. 5 •* 10.
22] Deut 20. 8.
l runiiis Hl, :i t.Miijioro WL inficerit A iufictrct /f perlcr
ritUB IP 4 itnot A^JP e^u qui i/ Zi abiocoro G^IP 7 cAubmdit Q
8 Bcrililuris AG pos8iiler*t AU* 10 profcUaf A</ uoii iM*ruit po«-
«idoi* Ao quBtn L 11 hercdit O 12 lcpn» acLcnin AUT hHiiw
GJIL 13 m^lcdiotiouom W niilom «r». A U ■winiitu» O' <*
tnilltjonnna H in lnbiimi A gr:tiUun |ir<rili<lit npnstolatiii AJtT
m ipiiain] sawn U eiwnipio'] scd oam A: om. T 17 mnrc 7* «la-
niu GT wffini G suSiyn JIJ, Iti ptiMiderant AG^WTJ mortr
om. A \9 malnuiliir A' So v ttm AT 21 in incrptlnlitafa* L
22 homo 01» ? 25 et !p«>] i|iite j4 et Vuly 3(i nmniffst^m 0*
i
[n«t lib. TI1. I4~in
13»
so
I
eos Eeriptura professioais huins nt^ initinm sibiinet osiirparp
nec aomen, qaam Pihorta.tioac exemploqae corrupto ctiam alios
ab euangeliea perfectione reaocare et infideli infiiniaro ttrrore?
iabeUir itaqae eis ut ilisctMk-utos e [mgiu rt^uerlAnlur iii (loiriuiii 2
suam, qaia non pot«il qoisquajii dupHci cor(l« bella domini
prm<lian (uir «nim ilupli-x »jiiiii« iiiconNtHns in omnilitis
Qiis 8018), et cogitant«s secunditm illam cuangetii parabolam
eoni, qai oam dccriii mililiuit pi-ogri'diti)r, nooLra rttgem cuin
aiginti milibus aeni«ntem uon posse f«iif]igero. ailhuc eo loage
posito potttuknt pacimi, iii vs\ iit uc initiuiii quidiim renuii-
^ tiatioais arripiaat potius quam tcpido enm post exsequeote»
maiori discrimiiio semet inuoloant. molius cst ciaira non
noaere, qnam aouorc ct non reddoro. pulcbrc auteui a
hic «iin dewm milibns et ilic ciam uiginli uenire describitnr.
u ainptior eniin inpugnautiuni nos uitiorum numems cst quani
aiitutQin pro aobi» dimtr>aiitium. nniiio auti^in poteHt deo »er-
uiri! et mamoniie, ueo ponens qui&quam manum suam
supnr aratrum et respiRieDs retro aptuti est regiio det.
Xyj. Hi ergo occa.>«ionpm auaiitian prlsUnae eibimcit intro-
liittere qiiadam Rcrip(.ura« Kaiictae auctoritate eonaiitur, quam
^tiosioro iatellectu interpretantes apostoli, immo domini sen-
^*itiam comimperi* atque ad snum desidHrium gp.itJunt ib»-
P^&iaare. noo siiam uitaui uel intellectum scriptuiarum sensui
*^lptant#8, sed uiin scripliiris pio desidcrio auae. libidiniB in-
6] Im. I, a 8] cf. Lnc. H. 31-32.
■®3 IlstUi. 6. 24. 17] Lno. 9, B2.
1 icribtun AG
12] Eccles. 5. -( (LXX),
3 cuu%a)rdi» Z. 4 diMld«alH.A ikoiaiukitt ff*
^^«oeiHlBntea i> clp»c.wtlpiiU» i,» 6 inooutUBS «t SiLH at Uulg.
^m»lig»lii L 8X0 <l(icim fPL progrrtiitiir ... 1) milibiis om. H
^CX fr 10 postnUDt J/ poMUiInLJ. W vvin\t\tii\jK AG (tum S) 1*2 ma-
*^T« j »mtit ipeo« HLTc iiiuuluiiniit G* 14 hic kudi nim L" \Q
^^im HIi XX Q iii|;iiit! iniltbiix 11 ]S inpugnantiiint naa iiitjaruin
^^ULT: nuR inpiif^iKnliiitii (ofu iiiti(iniiii) A IG <'iiim L 17 lUiUiioiiito A:
"^^mnaoM» rdl. qnii AUT J8 doi n;gno L K hii W bic L 0'Mi-
•iOM (e «m»,) i 20 siTibtiirw AG^ 21 iiitioriori Jl 22adquc A ad
^m. H fuuin ad nuura L 23 non minin . , . pag. 140, tH lU eix qun>' v
^tnmt m A iicribt.utanun G' 24 coriptHiibM //' scribtiiri» fi' «nriii-
turM L
140 lobknnia Gaitiani
ferentes consentire eas suis opinionibos aolont uontqQe aeriptiun
esse: beatins est magis dare qaani accipere. ooiiu inter-
pretatione pranissima eneraatam domini pntant illam esse sen-
tentiam qna dicitnr: si ais perfectas esse, aade aende
omnia quae habes et da pauperibas, et habebis the-
saaram in caelo, et aeni seqaere me, et hoc arbitrantar
colore diuitias saas se abicete oon debere, beatiores soilicet
semet ipsos pronontiantes, si pristinis saffolti sabstantiifi aliis
quoque de earain saperabnndantia largiantur, dam erabescuit
pro Ghristo gloriosam cum apostolo susdpere nuditatem nee
opere manuum nec monasterii parsimonia uolunt esse eontenti.
quibus snperest at se aut circumuenire nonerint semet ipsos
et nequaqaam renuntiasse huic mundo diuitiis pristinis incn-
bantes, aut si professionem monachi re atque opere cupiont
eiperiri, dispersis abiectisque omnibns nihilqne ex ei« qnae re-
nuniiauerant reseruantes cum apostolo glorientnr in fame et
siti, in frigore et nuditate.
XVII. Quasi uero et ille similiter non potuerit faeultatibus
pristJnis susteatari, qui se oon ignobilem etiam in huins mandi
ordine fuissn testatur, cum se adserit a natiuitate ciuis Komani
dignitate praelatum, si hoc esse ad perfecUonem commodius
indicanisRet, et illi qui Hierosolymis, r.uiii essent possesaores
agrorum aut domoruiii, uendentes oninia nihilque sibi ei
biii penitus respruantes adferebaiii preMa eorum et pone-
bant ante pedes apostolorum, non potuerint necessitatem
corporis sui facultatibus propriis sustinere, si hoe perfectius
fuisset ab apostolis iudicatum uel ipsi essp utilins probauissent:
2) Aflt 20, $5. 4] Matth. 19, 21. 10] 11 Cor. 11, 27. 20] .if.
Act. 22, 28. 22] 1. c. 4, 34—35.
1 scribtum G' 2 est om. IILc -O eBs* illam L 5 quaeciimqMf» H
caelfi L 7 abieccre O' 8 snstintiis H 9 dum GHLT: dumquc v
10 apostolis L 12 se ovt. Gc 13 mnunciasse so L 16 gloriantur 0'H
gloriauus L et in siti H 17 in] ot L 18 non distinguit H 19 modi L
20 ordinem j4'ijn/^ fLom.H 21 cummodiiis iT 22 iH(!ieauiaset.4G7.,c;
iudicaaset SUTr pont Iwc uerbuw in H cap. 17 incipit ierosolymis A
hiorosolimis IIL 21! aut| uri Ar 21 [jict.in phicdionmi etiniin H
2t> apostolonim] diNoiputonim Ac potueriu^ S'll: i>utiierunt AGS*LT
26 BMstpntare HTr
Inat lib. Tn, lB-17. 141
8ed nniaersafl fiimiil abicienteB aubstuitias maluenmt labore
jvoprio nel eonlatione ^entinm snstentaii de quornm snmptn 2
aanetns apostolos ad Bomanos scribens snnmqoe eis in hoc
minirterinm praedicans ac subtiliter eos ad haac conlationem
I«oaocaiw ait: nunc nero proficiscar Hierusalem mini-
strare sanctis. conptacuitenim Hacedoniae etAchaiae
oonlationem aliqaam facere in panperes Banctorom
qni snnt Hierusaiem. conplacuit enim, et debitores
sont eornm: quoQiam si spiritalinm eorum participes
faetae annt gcntes, debent et in carnalibus ministrare
eis. ad Gorinthios quoque homm sollicitndinem similiter gerens S
monet eos, nt ante aduentnm snum conlationem, qnam ad usus
ennun mittere dispooebant, sollidtins praepararent: de collectis
antem qnae finnt in sanctis, sicnt ordinani ecclesiis
Qalatiae, ita et nos fa-cite. nnusqoisqne neatrnm per
anam sabbati thesaurizet apud semet ipsnm recondens
gnod ei bene placnerit, nt non cum uenero tunc col-
teetae fiant cnm antem uenero, qnoBcumqoe proba-
neritis per fipistulas, hos traosmittam perferre gratiam
nestram in Hiernsalem. et nt eos ad largiorem pronocaret
Donlationem, infert: quodai dignnm fnerit at et ego eam,
mecnm ibnnt, id est si tatis Aierit oblatio uestra, qnae raea
qiioqne mereatnr prosecutione deferri. ad Galatas quoqoe, cnm 4
^«edicationis ministerinm cum apostolis partiretur, hoc idem
ne depectnm com lacobo, Petro et lohanne testatnr, nt Ucet
IHvedicationem snsctperet gentium, paupemm tamen qni erant
5] Bom. 15. 25-«7. 13J I Cor. 1«, 1—3. 21] 1. c. 4.
S «pottolM H^ 4 «e om. L 5 utem Ae itM A bieroMUnutn L
6 iUMlwdoniM HL 8 nnn A tn hientsalem H conplacnit enim
OHLT: pUenit enim taAel Xhdg. S ipiritiiliter L 10 facti L fMtne
Niit gentM participea H 11 corinthMs O^H 13 in nsgfl H 13 ramni]
mwtoniin L ditpoaebat He 14 sMmtos Ar et Vulg. eclesiii A
16 UtMurart L* v^xA A 17 conpUcnerit H 18 qnos Ae et TMg.
19 e^itolaa Q^L % mjb A 2\ conlatiODero' prouocftret Av ^om. A
S8 BWTMtiir oni. H proeeqnatione (?> gihthu HL 25 depeotum
AO^: depiatam L^T dep»ctam Bv depactn L> ftd hoc idem se deleo-
tom (P foflieet H 26 sniceperint L qni tunen L
XTU.CM.t 17
m
lohNnniA C&MRUni
Hiflro!K)lymis nrqniuiuEim solli<!ittidinom (wnmqa** rMpuernt^
qui ])ropt(>r ChriKtum uniut>rtitis r«)>us Kuis rtinaDtiaolei* spoa-
taneain ^ubiprant tgeHtatem: ot anm aidissent, iaquii, gra-
liain it^i ijuait ilaia KKt mifai lacolius. ot Cpphas cl
lohanncs, qui uidphnntur rolumnnp esse, deitras de-
diirunt mihi et Barnahae Roeietatis, at nos ioler
gpnteR pra«>divaremnK, ipsi autem in cirdumcisionera:
f) tantum ul paupcrum memort>K essemaR. quam rem
omai Kollidludiat* ae teKtatur inplcicKe dicenti: qaod etiam
solUcLtux fui hac. ipsuiii farpri*. qui igitur Knat beatiore!i?
atnininam hi qui nupnr d^ nmniTo gentiuin cQngregaii nte
prafualenteiii (>U)iDgelica]i) perfeclionem rODscenilere adhac mis
!tab»itaiitii.s inbaBn-bant, in quilmii magnas hniRta.s apostold
ducebatur, si saltim ab idolorum Rultu et fornicationr
et suffocatis pt sanguine rcuocati fidem Christi cum aais
fu-.uHAtibuii sutH^ppitiKenl, an illi qui PUHngelicae s&litifarii-ntr»
sentRntiae cmcem domini cottdie porlantes nibil sibi de proprits
ti fa^altatibns «uperftsiie aolui^unt? cumquit ipRt be&tas apoRtolus
uincalis et carceribup obligalui> seu ufliatione itinem inpeditus
flt oli ba^R coniiiiHtam utctu»' subRlantiam paraie, ut erat f^olitai^,
suiii maailmi^ noo occnnent* a fralribu!^ m, qui de Macedonia
ncncrant, SQpplfimentam suae necossitatii! adperit accepi^se
(nam qaod mihi, inqai^tLS, deerat Rabplenernnt frntres
qai uenerant aMacedonia, et ad Philippenfes ipM referenn:
SiaaLfi. 9— ta 911.0.10. UH Act. 1&.2A. 171 Mnttli. 10. 9.
2S) IICoF. 11,9.
1 hidnitoUmit 6' hicroMlimif L Jn hiemioUiait H reii»aemit L
3 Pt cvim uidimnt . . . pap. 143, 12 il<-fiiii(Jflnttiii)i ^d ataiU in C Eaqntit
CJlIVL' gntknt . , . 4 t*t mihl nm. C A wfu (7C> «bppliiu A
& iobviniii CH^ ileri«TM G H Uulg. (lum Si mihi dpderunt H fi in i
rt IJtlg, inter H 7 nirtriinicliiianpin CHT: cimimciBionp «fl- v 9 tt
\v» n Iui>9n<w H: iiaiilt»8(v rvQ 11 hti G^W »<■L 12 riiiiu-
Ki^llcajn L 13 sb aiwHtolo Hv \4 mlimt H' 15 milfacatis A «ui-
iriiiiiPiii C Ifl tmnoipisBHiit W 17 doiniiu] i^ H 19 iK-uKiocic C
20 ob hoc t MUioitiu W 21 k] ned H' fnitribiK «iqiiidr-m f|iu L
machrdouin G' SS u^uenmt L iiecesnitKtt L MlscivrKt C; om. B
2S inquid A jnibploiicnint H': anjipl. Ttll. 24 neneraot (? iDAinhe-
doni» L fi))|>p^nRo« CA philipoiuiM G', itfm iitfrtt pi>rnivaa w^ripwf. L
ipw pag. J4.V, I PhiliiipeuiiM mN. H
Inst lib. vn. 17-19.
seitiB eoira et uos, Pliili|ipenseR, qiiia in principio
«aangdil, quaado prorectus sum & Ma<;ciloi]ia, aulU
fia X }ii «cclesift Rommunicnuit in ratione dati et accepti
jii mi 008 soli, qaia et Thrsti»lDnicam et scmol et bis
irm. usum milii niiiiistis), emnt ^«cuailum istorTim EestenUam,
«y mn tnente lepidn concepenint, nt \sU Ifeatiorcs apostolo, quia
i^ sais inaeniantQr ei sabstftatiis inpertissc? quod amt^ns qui-
li%:»«t dicere non audcbit.
IXVIII. Qaamohrcm si euangelico pra«cepto iiohmu3 oboedina
c-fc. apostoli ac totias occlosiao iilius primitiuaf> sou pntrum, qui
i,_§,s1(itil>ai< M pRrrM>.tioni eorum no^tns t«>mpoi-ibu!i suecesseniDt,
-^(ymitatorcs axiiistAre, non nogtris dcfinilionibus a(lqiiie!icB.mus, i)e
V»o^ t.»piilo ac miHHraliili >itatu porfi-ctionom nobis puangelicam
^ollii^^^ntes, sed illonim Rectantcs noKtigia cirOTimaeniro nosmet
i^psM minime studeamus ot itA moaasl«rii diQcipUnam institu-
lionemqufi pariter pxpotamiis, nt in upntatc remiuhomtis hnic
mundo, nibil ex hiR quao rotitpmiiMmus infidclitati- nos rftra-
liente seniantes, cotidianam mctum noit rn(>ondita pc<cunia, scd
(rpprc proprio conquiramuii.
w XVini. Fertur Hententia sancti Baxili Caesariensis episcdpi
Ad queodam prolata Synclelium tali quo iliximuK t«porR tor-
pimtem, qui nim kp n>nuntia.«(se dic^ret huic mundo, quaedam
(le propriis facnllatibus sibimet restiruauit, nolcns «lurciljo
suarum mauuuni sustenlari et humilitatcm ueram nuditate
*B ct operis contritione monastcriique suliectioae conqnirere. et
1] PhiH. i:.-Hi.
1 flllp|>enH>x r 3 niiiftng. L mm niatbetloiUMU L 3 odcsia A
ttcipteiidl H' 4 i.hrsHnllnnicnm C tJie»aa)onicft AL' UiBsaloniaun H
«l onM seniPl om H ncfn //u/^. & ii»iu QII iisjbiu T l> q,ua L
o>n««pamRt C 7 n* iiiiacniuntur C imiipniuntiir m L qniidibfit W
9 qaaiiwbTOin . . . prwwptft nwn in C tmi&ag. L tO eckria* A
UiM PK AT cf. II, !i, 3 p.it.ribiin C 12 emitatorps W nklMr Q^HL
la tumof, L 1(1 ftrfHiiiimiii H' piperUmus L' hui* mundo om. A
17 tii IP coDtrmsinins A uostn e( 18 re^prii.iiit^s H fort. si-niiin-
tttdO 20 buili A: biwilii refl. «wsarienHis H 21 wnolnttnm HLT
<^ WL tfinporo /T 23 renuntiwuiii tc ./lc hiiic dicerM. f,
^iUf^Mn sibi Av 2-1 sibim^t rtm. .4r 'U #t niiditau>m nt J. audi-
tdnnqur (om. nt) ^ 25 inonn«t«iii ffUMjui.- «1'
ir
144
Iok«noiB CmiIuI
senatonm, iaqnit, 8ysc]«tiam perdidisU et moD«eliam noa
reoisti.
XX. Itaque ei agonAni spiritalem c«rtare legitime copimus,
htiDc qnoque pprnioio^um hOHteiii a nostrifi oordibus extnidamas:
(juom quaDtuni ><upt>rari> dod magnae mrtntis est, taDtum ab ^
<>odem uinci igiiomiDiiisum plAnnmque dedecoris. a potcnlf
eoim elidi, ticet sit in doicctioni' dolor et gemitus in amtsKionp
uioioriae, tamen quodammodo de aduersarii robore uictis nascitiiir
('ODBolatio: sin uero et inimicus ezili.-; et genm) conluetationii
inilrmum, nltra deiectioms dolorem confiisio Inrpior et igDO- i'
niinia detrimento granior infertur.
XXI. De quo haec erit ^oimma nictoria triumphusqne per-
petuus, ui, quemaiiinodum dicitur, ne minuto quidem nuninM
conecieDtia monachi polluatur. inpOKKibiJp namqne est euni,
qui uiclua In exigua atipe concupi«cenliai> s«mel in cordn ^uo ra- '
dtcem snsceperit, nou mtuoriti dfxidf-rii protiuua inceiuHo rooftB'
grari. tamdiu namquo miled ChriKti uirtor nc secunu< cunctaqne
cupiditatis inpugtiaiionp i^rit i'it«ruu.'4, donec initia concupt'
seeutiafl huius hic nequisRimns ppiritns in nan corde uon scueiiL
quaproplvr cum iu cunclis gt>neril)us uitioruni g^iii-ralit^T wt-
peuti» caput oporteat ob^eruari, in hoc praecipue (Lligcntins
ooBlMiiit praecauerl quod si fticrit iotromi.ssam, sua malerie
conuaIe<)ci)nf' ipsum sibimet nohpm^ntiora tnixcitabit ioceadia.
ideoqui* non Kolniit pf>cuniaruTii cAut^nda poHHPs.^iio, uerum etiUD
uolunlas ipsa de animo pAnituit ettrudenila. nou enim bm
effoctus lilBrgyriae uitandus eni quaiti affei^tus ipsiuH radicitus
amputaudus: uthil enim prod<>rit pecuQia» non haberi, si uo-
lUDta-s in nobis tami poflaidendi
S11 of, 0«n. S. l&. \
I inqnid J7' lindntfuin L •ina^fti 11 slnHetii 7* S IdgjUnf («r-
tan TIT 4 ppriiittiHiiTii GT, iH-rniriuiiiKiiinuin tt «ordibiu niMtrii B
8ntotusI.> 9wiL 10 innnni» /.i miiiisdpwrit H> 17ipiinilM&
^niMi ® 16 oupidiUlia biiiii.i L 19 hiiitis inu. L hir dm. B wt-
luncrit^ 2lG!ipiid^) obsf niim> /, ililo^Qtjiw/.i 2S ynn-eiuim L'
«utteiT Biiei^ cant-ewiv A(i. riiitcrivi-iw) Li/' lUAtrri^/niV 23roa-
■i»li>r?iia j< ipfie ? i|i<ii /. nuiiiitaiilt /<■24 liPraaiimm ... pag. 145,4
paiiportati* drmmt rn A i!i rjirudi-adit pst H tMHcD W 9S phj-
IwipniK L (]ntinm) 27 «l«iiiiu L luitn>rv Hr 26 jiOiiivdMuli H^
!il. VII, 19-28.
XXII. PossibUe Damque est etiam Don balmntoin eae n»>
qaaqiiam Rlargyriae morbo caniro nihilque oi proiie^e bene-
fidnai Dnditatis, qula cuptditatis uitium r«aecare nou ualuit,
paapertatis bou» noa uirtutis merito delectatus et ai5Cti8sitAlis
' > onere non sine cordls lau^ore coabentas. quemadmodum etiam
corporo oon poltutan iiuangolicus E<ormo pronuntiat cordo moe-
chfttos, ita pecuniae qnoque pondere minime sarcinatos afFecta
ac m«nte ctuu filargyris condcnmari possibilc ost: occasio enim
r^ habendi defuit, aon uoluntas, quae semper apud deum
solet magis qaam acceseitas coronari. itaqae fcstinandum nobui
vsl, ne in uanam laborum noyliorum emolumeata dep^reant.
iniserabile namque est pauperta.tiij ac nuditatitf exitus totorasse,
&uetus oero earum eassAe uolunlati» uitio perdidisse.
XXIII. Uis nosi^e qaam pamiciose, quam noitte fomes itjtn,
<a aisi fuerit diligent«r exciuuti, ad eiou interitum qui uum con-
ceperit fruticet et omnigeni:^ palluk>t ramaneulL; uitiorumV
respic« ludam apofitolomm numaro deputatnm, quia noluit
I serpentis huiu>; caput lotale conterere, qualitfr eum !>ao ueiienn
F peremerit et cancupiscenliao laq^ueis inretituiu ad quam ab-
* rupti praecipitii crimen inpegmt, ut redemptorem mumU ct
lianiaDa« salutiti anctorem triginta arguDteis piirBuaserit avu'
dere. qui nequaquani esset ad tajn stelestum proditioniK fa-
I (siaaB deuolutus, si uon filargyriae morbo ftusset infectus, nec
dorainicat.- negationis reus sacrilegufi oxtitisset, niiii prius salitu<<
fuisset creditos sibi loculos conpilare.
6] cf. Hatth. S, SB. 18] cf. QfaL », t5. )t5) uf. l^A. 12, «
3 <iiu L* nfnum L maJuit H Aii^ttA A h ootda 2,' iiuem-
Miiuuoduiu /i tl iioUului fl>L' luech&tosfr' iQoecbatui //â– 8 phylivr-
Wgirua L pMoibilc') tiowHSL* £, occuawo iT' o<M«ioi<* 9 »]>uU ]0 t»t
nuliis Ji 11 nitioluaiBiila W huiiiuIuiihmiU L* Vi luisenibile . . .
^^ 146, 17 inorl<> iiiulUuit ^iint m X miMiirabile H ett om. L
la eorum />' r«U!«»»! G^HTfl L txcorr 14 i>i!i-iii)iiw« SL fomi» L*
15 coeperit }{ IK fnitlMt Gr: fiiictiHeul Ifl.Tr oume pmus L m-
laauioulii A' runuavuliit /P7'o 17 iii iudaiii 7/ iiuii iiuliiit ff 18 li»-
tal« L 10 periiiiarit G'L' (Mi-oiiicnt W quiuii GL: Um H 2U In-
picerit 01 iniiii<li . . 'Jl «.uclvrmtj aiu O 21 XXX G »b triKintA
aigeutM» H 22 sd taiii i!sti't II 'J4 iKigiilionit OHT tt v m Ustm:
n«(«tioiua L tt e m um-gim: cf. ^, i r«u> ac B cxtctiMet W
XXilll. Inmane satis et cuidens tjrannifiis huins eifinphun^^*
qime somcl, ut diiimus, anifaae captiuataB nuJlaiu pL-rmitti-^-A
lionestatis reguUm cusUwIire qoc uliii quaestiis adiectione saliari -^
liDtfi onim rabiui hnius non diuiliJs, tsect nudilatB conquirilui- "^
deuique cum bic ipse ob hoc locatos dispunsztioui pauppninK=aM
deputatos iiDae potestati crvditou acccpisset, at saltini ]>«vii — â– â–
Riaram abundantia satiatus conctipisceuUae stuie modum in— ^
puneret, iii lUuituiii copia t>arurTi in abundantiorem fomitr&K:
cupiditatis cxxrsit, ut iam non loculos claucule coiipilarc, se
ipiium doininum unuuiidare maluarit iiniuei^sas enim diuitiai
moles rabies cupidiUiijii huiuK ciMipprat
XXV. Denique priuceps apoetolorum his oruditus eicmplis.
»v\vm habeatem quippiam cuptditatis frena non pcsse moderarE
nec finem eius in parua summa magnaue consistere, aed tiKr»3
sola uiriute nuditatis, Aiiiianiam «t Sapphii:aiii, quoruiii sof
rius fecimas meDtiooem, quia sibi quippiam de sua facaltat«i^-J
scniaucrant, mort^ multauit, ut iiitcrilum, quem illo altro sibi:
pro reatu domlnicae proilitioois tatulerat, hi pro meadacio cn —
piilitatis excipcrent. quanta iii hoc quoque facinoris ac tni
plicii Bimilitudo concurrit. ilii filsr0iiam proditio, hio falBit»^
subsecuta est ibi uprittis prodltur, hic mcndacii mmen sd —
mittitur. Ucet enim opeiis eorum diKtiimiLis ui^Ieatur efTectas ^=^
unas tamou liniB in ntroque coiicurrit itle nnmqu» refugien;3' '^
paup«rtateiu resumero quae abiecerat coucMipiuit, hi, ue tieit.>DV -^l|
panperes, de substautia sua, quam aut apo.stolis offerre Bd^tlitei^ »
aat totam dispergere rratribns debuerant, quiddam retiner^'^
temptaueruQt: ct idcirco atiiilique sequitur mortis damnatio -^^
I
]«] onp. H, 5!. i
I riiiiilitntM ff 2 sinml L' 3 iu!ii«rlioiii W i iliuitis tP 5 dispfu—^^
aatiiuu^ 11' disfotHAticnia X' ti diifputftto» L' accLpisMct H uhlteiu ^^^^^
T )i:ibuii<l. &> 8 iwniiD II hAbiiud. U ct^uiciilo (e m nu. G) G^if^C- '
^-lancolf (•oe) S^L clitiiculo v compilAiot i.' 1 1 eiii}ii<nt rjr* IS uoe
jMMiH fVrii» H 15 HHituiHm G saflirAUi G SiilTjnuu Jl ■npphyiuui
1<) (juidjiiiun G' 18 hii J/' in«nd>itio SL 19 quniitii L lupplici ff
30 nucurrit B il vnnlitor A 22 ptcniin Jl: om. A (iiifmrii» Bt^^
diwiratlm H' n CMOunit Ji 24 hii W 2G ti>t«ni // d»bueniiir.*=»!
GT 27 iitnibiqui; A: ittrum<{iio GT* utrubiqiie L in utroque
utnx]uc 1'
Inat lib. VU, 84-27.
qaia utniinquc ciimen de tilari^Tiae nl(iicibu& pallulauit. itaque
si in eos, qui aoii a.lloiia2 coDcupioruat jsubstantiaa, ssi propriis
p&rcere teroptauerunt, nec hahuore dMitlerium adquireiKli, sed
ros«ruiuidi taiitunimoetn noluntiitcm, proc^ossit tAm iseucra seo-
tentia, quid ceQKt-iidufu ie hi^, qui imn]i)uani poiiiseiJsas pecuuia»
cvpiant eongr«gani et nnditatcm coram hominilius pra«fer»nl«ij
affpctu coRcupiscButiaM coram cleo diuites couprobanlur?
XX Vl. (^ui Hcmnduin similitudiuMn Oiezi spiritu ac mente
leprosi csse noscuntur, qui inuQdi huius caducas pocunias c!on-
cupixceuK Eiiiiiitiida.K It^prsK couta^iont* rospersuii enl. per quani
nohis euidens retiquit exemplnin, omnem animam cupiditatix
labe pollutam »piritali uitiorum [«•jn-a respergi tamundamqae
apud deum perenni maledictione repnturi.
XXVIL Igitiir si perfectionis deaidetio dimittens omnia se-
ealiis cs Christum dicentcm tihi: uadH ucnde oiiioia quae
habes et da panperibns, et babebis thesiiuriim in caelo,
ei ucnt sequerc me, quid mi^sa supcr aralium matiu respicia
retro, ut eiuHdem domiiii uoce proiiuntims non vase aptus regno
caelontn)? super tectum euangelici culniinis stabilitUH quid
dflieeadii] tollere aliquid dt? doiito Iuh, ex his uidelicet quae
UtM contenipsi^ti ? contjtilutuM in agro alquc operattouc uir-
tutom nuhstantia mundi, qua te ritnnntianti Hpoltafiti, quid rc-
cuneos niteris rcuestiii'!' si uero pauptirtu.te praeuentus nihil
qaod dimittcrcs habuisti, multo nunus adquirere dnltes quod
aec antea posj:<<4iBti. ob id &nim ita domiai beneficio pra«-
paratns «n, ut cxpeditior ad euui nuUts pecuuiarum laijuei»
inpoditus adcurreres. uerumtamen uaUui* in hoc egens tran-
8] of. IIU lt»ir. 5, 27. I-^l Mntlli. IV, 21. 17] cf. Luc. !•, «2.
Ifijcf. Ucn.a!. 211 1-«:-
I tpti% , , 9 Mcunettiut Hinii dotint i'n .1 ptiliitniit //' '2 iitiii'iiu» i,i
3 conquirfudi L 4 deiMirmindi L tiiui nm. <i .'> Muimiifliuui ost du .ff
D «OTt diHitujuU U •ipM O 9 pi^ouum»! •.-aitaoaB c>ouc)i]iisc«nt«s ,* lU r«-
spenus Bst.] n»iieri^ iiiemiitur /1 11 reljqiiit] datiir In (tieri typo ( reli*
quid G*T 12 respiirp H' i:t .tjmt -I 11 X.WI H 15 omiiia om. h
Ifl UianuMuruni (7' 17 tniiniKii /<' n-!i|>icim'< (7'/.' renpicJM //'
18 atj et V 10 lumiuiB H 20 doscande* A diiiiKudis G^H^ 21 tou-
tuaaati A tdijuQ U tl aubstAJitiiiin L 24 diinitteria A denutl^ris W
malto inagia adquirere dou .1 tb dei i. 27 dccumres A.
d
gatar: ncroo est «nim qui non lubeat qnod dituitUt. uuaers^
r«nunti&uit facaltatibus oiandi, quisquis affectttm po&sid«i)di ea^
railicitns aniputaoit.
XXVllL Uae« esb igitur de 6largyria perfecU uictoria, n
paniisHitniu> ciiiuslibot stipi»! in corito noHtro rotsidpi-e non si
aaiimtj igniciUuni, wrti quod rcutiugueiidi mim non baliebimnK
alterius facultatem, si quantulamciiniquo scintillao huius in nobis
materiani fouorimus.
XXVini. Quatn uirtutom non alias retinere nalcbinius in-
libatam, nisi in monasterio consistont«E socundum apostolum
habontati uiotiini «t uestimentum his RODlonti fuerimus.
XXX. Damnationem ergo Anuauiao ot Sapphirae memorit«r
retinentes liorrpscaiiius aliquid ei his reseruare qoae renun-
tiantes poniLus abdjcare deuouimns. Gieii qnoque pertime-
Bcainas exemplum, qui nb filargyriae culpain aet«rno supplido
leprae. multatur, eb aliquid ei his quae ncc ante pos^edimus
caneainus adquirere. noc uon etiam ludae nel meritum uel
eiitura fonnii!laato!> qaicquam pocuniae resnmere, qnam semfil
a. nolis abiccimtis, lota uirtutu uilomus. super haeo omnia
oonniilorantes condicioneni fi^agilis Inc^rtAeque naturao nostne
cauoanius, nc dios ilomlni sirut fur in nocto sup(>rut>nien$
maculaUini ud uno obolo nosLram conBciontiam deprehendat,
qui oinnex frucluK uotttiTae renuiitiationis enacuans illnd, quod
in euangelio (tiutti dictum est, ad nos qiioquQ faciat uoce do-
minica dirigi: sbulle, hai-. noctc animain luani expctunt
& te: quae auteui praeparaeti, cuiuE erunt? nihilque de
11] I Tun.6.8. 21| I Thaa.3.4 2&] Lno. 12,80.
2 et affectuin TI 3 ampuUrit cjc ani))uUiret H 4 XXVn ff i hv
iuslibot H reeed(>rc ff' 6 r«striiigu«iifli /T 7 ultnrluii om. L hlat H
M JiobiH (JM. L iwn dutin^U H inlibiibt G' 10 ooniuvteiitct (c-
GUiiduiii MpoRtoliim »m. G 13 twii diatinjfiiit H Aiuitiau ir fliiltlrw
(!H sapphjTiM! /, 13 hoiTiscaiims H' 14 •ieii G goii W y*i-
ijmiscamus AG^H^ 1S uoteruao A tt t> in Urtu {«Uiim in innrg.)
tiupllcio H \G XayTh J, muloatur A ao H l? ucl aate uicrituBi
0«, A 18 esitjuni .4" reiumram L 19 toUm L* 80 cunaHfre-
niuK H c(9DdiU»ueui GHL fragili?]! V^ 21 ii<>niciiB L 3S md-
«cipnliiUn iimiIimiu H 2^ illiit A 2h «ipptiiillj HL: nxpetfut OT*
r(-p«tunt 4c d Uvl^. 26 iiaruti OLTr et Vttlg.
laat lib. VH, 27-31 Tm. 149
srutiiio (M^tantee noiQqiiam nos de ooeoobii diBcipUna pa-
tiamoT auelli.
XXXI. Qaod aine dabio neqaaqoam permittimnr inplere, sed
ae snb insfitationis qoidem r^ola perraanere, niBi priue pa-
ttentiae airtos, quae noa aliande qaam de bomilitaUs fonte
procedit, in aobis faerit firmil soliditate faadata. illa namqae
aalli commotiones noait inferro, haee aero inlatas sibi mi^a-
Dimiter tolerare.
LIBEB OCTAUUa
DE SPIRITU IRAE.
OAPXTtTUL.
I. Qaod qoartam certamen adnersiu irae sit aitiam, et qaanta
aula generet haec pertorbatio.
n. De faia qai iram dicant aon esse noxiam, si delinqaeatibas
irascamar, qaia et ipse deas irasci dicatar.
HI. Oe his qaae in deo ei nestjae natnrae consaetudine
aominantar.
UII. Qaaliter de affectibas membrisqae hamaais, quae in-
dematabili et iaoorporeo deo adscribi legimas, seatieadum sit.
T. Coias pladditatis moaacham esse coaaeniat.
VI. De iniasta iracaadiae commotioae ael iusta.
Vn. In qao tantnmmodo nobis ira sit uecessaria.
Vin. Qaibas beati Daaid eiemplis ira salabriter adsumatur.
Vmi. De ira aduersus aosmet ipsos sascipieada.
1 de am. H 2 rqMlli L 3 ntm digtiMguit H inplere HT: implere reU.
7 Ditllas H S lolenre. Expl, de spu fllai^Triu. Inc de spu ine A
Eiplldt da Hpiritn fllai^^rriae - liber - VII â– Incip eap seqnentis bb- g Ex-
pUdt de fllargirift liber septimus ■Incipit de ira liber TIII • Indpnt capil
libri VIU- H Explidt de pbylargiria id est amor* peouniae liber -VU:-
Indp de ira liber Vm - ladpinnt o^ituU dnadem libri L
18 qnod om. HT quantnm HL adnenmm A 13 pivturbatio H
15 inKantur A qnia] qoibna A et <m. HT didtur A 16 oon-
mitadiiie A 18 qnem demotabili H qnae inmabibili L(v) 19 assoribi L
adncriSeabili Cmc.9 f SldeioitafT commotatione ^ nel ininsta £f
£1 in quo dnmmodo H 23 dad .<< 24 suscipiendaB H
1S0
lubnnaia Ciitsiftiii
X. De, qiifi solv iliirAtin, ut non ooddot uuper iracuiidiaiii
noetram,
XI. Dc his, (|iiorum tranundiao ne occasas qnid«ni solU i^titu
modum poQit.
X[I. Quoil liic finLs tristitiftc ael iino sit, ul hoe quod pnur-
ualul tinuBquiaqiie perficiat.
Xllt. Quo4l Qc momentaiieam quidem iram tiopat ret«iitari.
XIUl. De reconcilLatione fraterna.
XV. Quod uctus qitoquc lex iram non taatum do effecta,
sod etiam do cogitaUone conu&Uat.
XVI. D^e ^iiperHua sei'.e!}sione eorum qui ab inemendati^
nioribus non recadunt.
XVn. Quud tTanqulllitay cordiii tioiitri non in alttirias arbitrio,
ged in nostra debeat dicione consistere.
XVm. Qua studio hereinum d«be&nius expetero et qualinm
iiiibi sit profectas.
XVIIU. Qua couparation» ai>stimandi sint qui Innc tauluR)
patjeates sunt cnui :i nemino prouocantur.
XX. Du xmputanda ira sfcundum «uangclium.
XXI. In eo quod ia euaugetio scripttim est: qui irascitur
fratri suo, utrQm recipiHiiilum >iit quod adiectum est: siae
causa.
XXII. Remedia quittux iram dia cordibus nostris eradicarr
possimus.
â–
â– i\)\ 31ati.lt. .i, -ii.
1 hunc tiltUmn oni. H ut. win. L t no«lraui Ar: uestrtun Lc 3 o.c»-
111« (o enu,) L istiua quiiJoin 8oli:< <icC'-uuii A 4 morluui «m A io--
ponit A- S HiifM om. HT 7 iiioiii^ubiiifnin quiitvai *piitiuui (nun A
10 Hu o>'l. L 11 etniuidittix H 13 tttniws enpp. 17 et IS iiUer tf
comm\Uauit L iii ont HT 1-t iiiMlrd IIT diliuiii! hT 15 »bi-
diiini L' 17 oonil'iifalwufl AL nutit UT til (il m rm.) L 10 lui-
putAnitiL'^ 20 in tntt m om A M^rilitiiiii AH "ii tilt «iii. L nV
ioctuni JJL' eal] slt i/7' 23 tra /. t^iitdicari H '24 poMiiDtu.
FiDisiit cs|iituU iv «pu iroti. Inoi Ubvr <! ln<:Epit de si>iril« inK lilicr
oetAiiuH G EipliHiiuDt capituta (lc libro VIII. IdcIjI teiLu« GiUiidFui
libri L: om. H
I. Quailo t|uo<jut; ct^rtanijne n&i 'uAt lanrtiferuin ui]'U« dc
n»i>ssibus aoimod noalrae randitiis «ruvaduui. h&o eniui iu
Dostris «ordibus inaidcntt: et OK^uIum mentis aoxiia tuQebris ok-
caecante oec Judicium reutae discrtjUonii; adquirere iiec lioiiei;ta«
i coutcmplationis intuitum nec mattiritateiii consilii posHidere mc
uitae pai-|icip«s nec iustitiae («naces, ani ne fpiritalis quidem
ac neri tumiais eapaces potyrimus «xsisU.'r«, (juta. turliatus
esl, inquit, praH ira ocqIds racus. nec sapicntine pHrticipps 'i
eftid, (antetsi sapJHiiteR oiunium pronuuUari opiiiione uidi^amui',
tu qaia ira in Ginu iusipiontinm requioscit, ecd ni' iiitam
quidcni iiiiiiortalitaUs cousi>qui potenmus, quamnis prudontos
aid«amnr definitione hominum iudicari, quia ira pordit e-tiaiii
prudentes. nec iustttiaM inoderamina perspicaci discretione
coritis ualebimus obtinerf, tit:«t pprfecU sancUqut; cuuctoiiim
15 opinaUonibus aestimemur, qaia ira oiri iustitiam tlei non
operatar. ipsam quoque lionfi^tatiK grauitalcm, quat> ctiaiii
uiris saeculi huius solut fauiiliari^ eisiistere, uullo moila jws-
sidere poterimas, licot Dubile.s et hone^iU nataliuni prn^rogaUua
pult-mur, quia uir iracundus inlioneatua est. consilii etiam 3
so maturitatfm nullulf^nus uali^lnmiis oblincrt', quatuuis graues i;t
scientia summa praediU uideamur, quia iTacuuilus ag^it 8tnu
ctonsiUo, sai uec quittti i>K»e a porturbaUonihus iioxiis, ncc
pot«rimu8 carere peccaUs. tametsi uequaquam nohis ioquietu-
dine^ ab aliis infcnuitui', quia uir animoisuiii parit rixas,
tf uir autem iracundus effodit peccata.
7} Ps 30, 10, 10] KccL 7. 10 (I,XX). 12) Proii, 15, 1 (LXX),
161 Uc. t, -26. 19] Prou. 11, 25 (LXX]. i\\ ?rva. U, 17 a-XX),
34] Prou. 29, 22 (LXX).
1 I a«e»t in GL 2 Iimo G>L'^
i»ftcut*iD A*L^ S cuiwili //'
AG'L 7 riiHwit IIL S i'9t um
OM, JI palinntiiin .1 !> cUi II
li iti«titia«) uifp O' >|iiritiJi-9i
/,' imiiiitl AG'H'
]ii-<ie 1111
Vi pwdot ,1 14 ojil-iiicfrt L
IS opijiionil»!» A nrstitnctur li' IH hoi]c.iUtuiu |;rBiiit.itrmqiic L
17 eiistMv UL poM«(l«ra /P W oonsili H* 20 niiinniM G
optincre L granii L' 22 scA nc JI noxin 3' 23 itiqiiivtudiDiii L*
24 aJis tP pont L 25 i^ffmidit ))0';i-ntiiiii 1{
i
]52
Ioli»inf* CAHUni
II. Nduatillott &u(tiuinius hunc a.iiiiiiae pemieiosistiaiaa
morbum ila excQsare tfnnptantea, ut «Qm detastabilioro inter-
pretatione scripturanim cxtemuirc gosUxeat, diceates doh eese
nouum, 81 delinqaentibus fratribas irascamor, siqaideni ipse
tleus ooutra oos, qui cum ael Ecire nolUAt sel ECieDt«s OOB-
temaunt, furere atqae irasci diMtur, at ibi: et iratus est
furore domitius in populum suum, ael cum orat propheta
diceDs: domin«, ne iu furore tuo arguas me, neque io
ira taa corrlpiaB me, non iat«lleg«Dt«s, quod, dam homioibas
occasioQtim pvstiferi uitii uolunt concedere, inmessitati diainae
ac fonti totins puritatis iDJuriam carnalis passionis admisceuit
m. Si enim haec, cum dicnntur de deo, carnali et pingni
secundnm lUteram significationo percipienila snnt, «rgo eb
dormit, cam dicitur: eisnrge, quare obdormis dominet
de quo dicitor: ecce non dormitabit noque obdormiet,
qni custodit Israhel, et stat ao sedet, cum dicit: caelum
mlhi isedes etit, terra autem acabillum pedum mHornm,
qui metitur caelum palmo, et terram sno pugillo con-
cludit, et crapulaLur uino, cum dicitur: et eistirrexit diout
dermiens dominus, aicut poteus crapulatus a uino,
qui solns habet inmortalitatem et hicem habitat in-
accessibilem: ut praeteream iguor&tionem «t ohliQionem,
quHC de Ipso legimus in scripturis !>anctis frequentcr inserla,
dciade liniamcnta membrorum, qaae tajnquam de homine fign-
tt] Pb. 105. <(J, 8] Ps. 6, 2. m Pi. 43, 28. 16] P». llSl. 4.
lejEuiaS, l(LXX) 1«] Eou. 40. 12- 1»] Pi. 77, QS. 81)1 'rim.D, Itt.
1 httDC L p«nut. HL 8 «icnssare H) diot«>tAbilioh //
3 icrribturnniiii AG^ 5 Bum usl iidre OHLT: scirc ciun A ouabeni-
pDunt GU S furira IP Klquo (f ikiw L 1 fnvwv GHLT:
m A pujiulu Nuo OL uel] et A profotB A d furoii; l<iu] in
tiift.iT 9 in. tuK] furoru tuo AT It) uiti ^ concitlere iP 11 ad-
miBciuit L 12 ptu^i» 0' IS titbere L signiflcfttioafi L' 14 bi-
iirge A donaifl H 13 dorinlt&uit L dormiet Hv tt Ci^. l6iL A
iMG «edit H 17 »edU AG'H eat om- I.r sMbiiliim A: b»-
beUum rtll. 18 palina H' 1U tJtiii4{u&ni darmieDB HT 20 pvtaos L.
potaus tl AT 21 et laooin baliitAt GLT: lucviu babttua A tX huueB
liRbitHt iunccisKibJle (aUm i m u mtit.) H ti nt otK. L prMtam L>
23 aciibdiriH Ati'' 24 dciu B menbrorum G tiganto H
\
lib vm 8-*.
lali et oonpofiito dMcribQDtnr, oapiilis seilic^t, rapite eL naril>ua,
ocalis in farie, maiiihtiB pi Urachio, liigitiR, iitero pwlibusqne.
quac omnia secundam uilem litteirae sonum si ualueriiuue a4-
jiuUare, dpum liniam«ntJK m^mhrorum Pt eorporna figura ma-
pocHam, qiiod dictu qaoqoe nefaf> mt qnodque absit a Qobi»,
neoem «xt af^istimari.
Tni. Itaqai> iit hafc secumhim littiprHin noo alksquc unfFmilo
sacrflegio pos!>unt iDt^llBgi ^ii]>er t*o, qui inuisilfilis, ini>fraljiliH,
inoonprehftnmljilis, iiiafslJmaliiiiH, simpl«^x et inconpositus sano
taram scriptnraram auctoritate definitur, ita ne furoris qaidnm
«t ira« perturbatia iili indftmutabili iialurae Hinc ingi-nti lilas-
phemia poterit coaptari. nam huiuficemodi significalione mem>
brorum diuina.t nfHcientias dm et inmensas opnrationr^ eiait
sentirt^ dehemiiM, quae noUi» nisi per haei! uHitata meinbromm
uon^nla noqneunt inlimari. ut puta significatione oris ron- 3
iMQlaobem eius, quafl in arcanos animai^ KnnKUH soIaI eleutFinter
iDfandi, uel quod in patiibus notttrif atquf prophetj!' iJfm lo-
cntu» sit i^oflcamuR. in ocuii»: ininonKitaLem porHpioaoiai\ qua
aniuenia pcrlustrat nr perspicit, H quoil nihil fiwn ei his qa&e
a nobis goruntnr gerAndaue Bnnt s«u oogitantur lAt<>at, mn
,pwRimos. mannnm nuncupatione pTOoidentiam el operationem,
^a omnium ip?e sit creator et eonditor, sentiamaii. brachiuni
qnoque uirtutif! et gubernationt» eiu.s i&»ignia, qaa cunnla m»-
tentat, mniliTiitHr ne regit, et ut dc ceterjs tarcam, ranitieB
oapitis quiil aliud quam lougaeaitatem deitatis et antiquitatem
agnifinat, qua ttinn ullo prinoipio e»t et antp oinnia tfimpora
ereaturu eii-.i»lit nninflrsas? ita igitm- »i de ira dei uel f>irore 3
cnm legimuti, non anOftiKzczoiOu;, id ent Kecanduiii liuimlitat«iii
1 «jltoflt tt A mpitM ac nsrbiis L 2 u] et T, pflitiljus AH 4 li-
niwnPiitiM L moDbronim G Pt corporp mA 5 dtrtiini h' 6 nt L
7ut0ml>' sn^imdiinif?' tOncribtiimnim ji 11 blMffmiti^ 12 ro-
kbtMi H in^iibmruin G 18 prtiiuntjsis H dn am. A H di^bimiiii W
oautAtn JP mPEibnrum IT> nrqurftnt L tmilari t!' utpotp A
18 arHiMiiis G'HL 17 ailqi)iu> H prornlJH A 18 sin /.' omilin H
pmpicatja^ Ji/> <)uift /r 19 inliititnit** /. 21 {mmsuiiiils /> iiiinon-
pitioMtn L* 34 nindRnitnr H 2!> nliitt A 27 oioidit H iipIj ael
eiun L' rur«r^m A^ 2H)uiopL<0' H AHftPMtTormc L td ent aon H
tTHailTlTr hDinililAtem humaiiaif iwrturbationis OHLT: huDiaDa pwuone A
164
lohftnnii CnHniniii
Iiuinaiia* perfuHiationis, spd rtigne iIpo, qui omni pcriurbatione
alioims pst, sontiri' dchi-nms, sciliwt i\m j>wr \uipf- eum iudicem
Bt ultorem omnium quae iiiiqup geruatur in hoc mundo possimus
aduertere, (it rt^tribtitorfin ti^rrihilt>m actiium nostronim his uvr-
bomm significalionibus formidantea contra illius uoluntatem s
4 quici|uam timi-amus admittieri!. iJlos etcnim LimMf- eomnifuit
humanH natura, quo^ indignari nouil, et neretur offenderf: nt
in nonnullis a(>qui8simi.s iudirihus solot ab hts, qui aliquo reatu
suai^ fionscit^ntiae remordentur, ira ultriK timeri, non ocitioi^t
quod haec ia animia eorum qui iualfl iudicatuii sunt p^rtur- la
hatio contiiritat, sf^A <]uod it-a mi^tiientibaH iUe santi&tar afTMtH!!,
qai pi'0 exeeoutiono legnm et examinatione iuf^titia? et aequj-
libratioQo proeedit. quae tamon quantAlibot ammi fuerit man-
Bueludine ac knitatP prolata, ab his, qui pro sno morito poena
& jilH-ti>ii(li Kuiit, Ttiror gmuiN «t ira KaeuJKsima iiidiciLtor. longum ia
ost ne« prneeentia opi^ris, ei uoluerimue omnia quae de deo
humana significationfl figiiralitor in «cripturiK dicta siint ex-
piitnare. Iiapn »U praesenliim neciessitalem, ijuae contra fnroris
uitium perlintiliant, diiiiisE> suflioiat, ut nulttift «xindc itibiinet
occasionem morhi nmlisque porpeluae por ignorantiam trahat, m
unde i^anctitas et inmorCiiiitaK uitae satutistine reniedia coq-
qHirnnhir.
V. Ita<]ue monachuii ad perfectionHin teudfnK et agonem
spiriljilfin legitiniP rupien.'» der^-rtare ab omni iiae furorisqae
uitio alieuuB eisisfat, ct andiat quid sibi aas elcctionis pi-ae- »
dpiaL: omnis, inquit, ir» et indignatio et clamor et bla»>
phemia tollabur a uobis cum omni malitia (cnin dicit:
2«! Eph M.ai.
1 Ae doo (f oiuu! {(ittiuv W) pirtiirbiilieM (-laD G') GtlTr: nl>
orani pprlurb. J.e paoiibiljtate ct perlurbatiotie A 8 dAimii> H* quod A
3 iniqiiA Ijc i>osBuniuR A A biiK II 7 po^ oOcudcro a3dU A: quos
Bcit tra inoiieri.' om. OHLTv 8 iiH iT 10 pnrturbftt.io HI,^r: pertnrr
batio]i« AGL'T 11 qaod om. I. iiicttientibuii am. A rlTRdus f7*
12 (acLiiiittionf I. et jiMt If^itm vtn. ATt 14 hiin /P quo £*
17 «cribtiirifi AC 20 opcMBionvni H luorli» L SM li-intiBiP itm.Ii
ira Tj ZTt ninM 0*HL jirniiiHt <?' 26 iiir|iiiil AH bLMrmifl A
87 anfpnitur H
innt, lib. vni. A-S.
1W>
omnis ira tollatiir a unliis, nallftrn pwnihis uclut iipws-
sariani et ntiJom nobis eicepit), dHinquentemque fi-atreiii, si
necetwe esrt, ila curarn ffistiiiet, ut> duiii iticdollaiti I»uivrft for-
sitaD febrir.uk lnboranti procurat inferre, non semet ipBum
inittiif taetriore iiiorbo i'Aevitati.s inuoluat (opoiii-t itamqur iltuiii,
qiit altmus uulneri mi^deri rupit, omni Unguoris mor1>o atienum
fUiDunique iiub»]Mti>i-e, ub iUuri euiagelicurn dicatur ci: iitedicc,
prius cara te ipsum) ac uidene iiatucam in oculo fratris
sui trabem in oculo aao non uideat. ael qaoiiiodo uidebit
eicere fifltueam dfl Ofiulo fratrifi sui, qui trab^ni furorie gestat
m oculo 8U0?
VI. Qualiljet ei causa iracundia? iiiotot: olTtiruons excaocat
ocolofi cordis et acuiiiiui iiiicuuiii <>xitialeiii ualidioriti inarbi in-
goroDF tralx^m »o1em institiai^ uan iiiuit inlueri. nihil int^rcKt,
utruro anrea laiiimina plumlifaue ^eu cuiuslibH metalti ocu-
lornm ohtutibuB inponatur: diffKrentiain oaffcitatis non facit
protiosilaF iiietalloruiu.
VII. HaliHinuK saue irae miniKteriiim satiK commode nobis
iasertam, ad quod Rolnm eam recipere atU« nobts est ac sa-
lubre, cum contra Ia.sciui(>ntHs cordis nostri motUB iiifligiiautos
infremimufi et ea, quae agere confuDdimur coram hominibug
nel proloqoi, in latftbraK attcendisHe noKtri pHctoriR indignamur,
:\]igcloniin scilicet ac dei ip.siu.i praesentiam ubique et omniu
ppuetrantis ocnlumque eins tota. formidine tremescentes, quem
noquaquam potfsunt oonNcieiitiae nostrne latere secreta.
VHL Uel certe cum contra hanc ipsam iram, cur nobit^ ad-
uersus fratreni inrepserit, commoucmur et irati letales inHLiga-
7] Lnc. 4. 2.1. 10] cf, Matth. 7. 3—5.
1 tn] mntidii X 2 eicipit HL 3 itft OHL: eine m A m^
lipUm G*L iBuiori GHTp i ao H 6 tetriore ALT: t-ctriori 77
dfU>ri»ri Gv 6 omnis /, 7 illnt A aliud H 8 temi-t HL sc bi /,
fiwtocMn CL 9 tui OT' tno A^ iiidfl» AO* 10 fpatnwuii ff»/,
rnUri nio H U mo om. A 12 erFintt /f' 1.1 iiintiin H uisiiB Lr
iaferau /* H trabM tr trabia H Ll iitnimj intcr W niirenin /,'
limlaX L* lamina GL' plum]»Su(i L' 18 nfitulibuii fr/, inpu-
t^tnr G ilcfei^ntiiuo H 17 prctiositM non fafil A ID at /,
qiiot/.' nviiMTP oxffi L 20 nontrii; /,' 2*2 indiKnemiir A 24 pnne-
tnatM L trfmiscpnt''» Q 27 rMtnirnir-iHnur i.' IpIaIi» fl"
166
lohtiiiili Ciaslani
tJiBM eias «xtradiDiait ncc in ulytis pmrtortR no«!tri noxiaaeau'
btebraii habere permittJintis. taliter no» iiasci etiam ille pro-
pheta «locet, qai in UDtDoi hane e soie abe^erat sensibns, nt
Qc inimicis quidflm propni-s et qaidflni a <lpo sil)i traditif; ma-
taerit leddere taUoDem irascimiQi, inquieDS, et Dolite pec-
H care. ille et«nini cam aquam d^ cistAnu Brthloh«m concnpisaet
eamque a uiriEi FortibuEi per media!% hostium ratertiai! ouscepisset
adlalam, protJDUH effudit in t«rram, et ita uoIuptaoRam conenfH-
sceotioe passionem iratus exUn^ens libauit eam domiDo, et
cupiAitati» euae demderia itun eipl>Puit dirreiiK: propitiuo miht
8it domiaas, ne faciam hoc: num sanguinem hominain
istorum, qui prorecti ^unt, «t animarnm periCDlDm
3 bibam? nel cnm Semei in regem Dauid andiente eo lapidex
et maledieta coram omDil>UR inrogaret, uelletque Ahitiai lilias
8aniiu> princeps mililutii ronuE<--ii regaliy ulLionttiii tnincatioue
capitis eiu8 eiplere, beatns Dauid aduersus diram 8Ugge;stionein
eius indigiiationc pia coiiiinotit^i ItumilttatiH modum et paLivnliae
rigorf^m iumncussa li^nitate serunuit. ilireus: quid mihi «t
aobia, filii Saroiae? dimiltite eum, ut maledicat: do-
minuii eniin pr»ec[<pit oi nt malediceret D&uid: etquis
est qni audeat dicere, quare sic fecerit? ecce filias
meua, qui egreHHun ent de utero meo, quaerit animam
meam: qnanto niagin tianc rilius lemini? dimittite
eum ut maledicat iuxta praeceptam domiui: si forte
Sj P«.4, a. 1«! U R»g 23, 1?. 18] II n^. 16. 10—18:
1 Pitnidiimuti V ad)-tiii A: aditjs GL Bbditia J77V 2 iwnnil!
iDiu L^ t«lit»r iif%Iu soieDtiAiD iU» profM* A 3 e] n L nU-^^
Knnt H 4 lUkUutiTlt B' b talUonem L* 6 hethlf^hem A: bHh-
le«ni L bftlfmitiiMi G^JI betltl««niiti«a O^ con^upieoqt W 7 mui-
plwt IV H e!!»tidhO'H 9 lpuAiiltS< deo L II «t mibi Br
et Uvlg. (imaX niimqunin }/ 13 iv>itonim iTT^ istonini hivminiun (f
nbibKbunfl'' Aid A.Ueminfra UMiiHqaeA aelWtque H' abytmE
Ih coaWitii Q'L'' ranuitiiR /.* ronuiri JiP eifgiifv 0'L' ultioiw> £'
tnin<»tio]i«n] K' 10 ii(ggcMli>[i«tti ^ sagrjitionein i> 17 ii)iligt»Uoii7
pli; XI 18 ii<»as tm. HT 19 flli AH dimitt« A ut om Ami*
I
30 enim «m. A 21 sir om A '2-^ tiunc mh A nmlni H grinitii L
dinutte CT' 21 euin m. A «t om. M'T* iitaleili<*t dld A
Init. lib. Tm, 8-10. 167
respioiat dominas adflietionem meam, et reddat mihi
bonum pro maledictione liac hodierna.
Vllll. labemar itaqae irasci salabriter, sed nobiflmet ipsie ac
snggestionibos ascendeotibas pranis, et non peccare, ad effectom
scilicet eas neiiam perdacentes. deoiqae hanc eandem sensam
enidentins explanat nersicalns seqaens: qnae dicttis in cor-
dibns nestris, et in cnbilibas aestris oonpnngimini,
id est qoaecomqae in cordibas nestris ingnientibas repentinis
ac Inbricis inat^ationibas cogitatis, consilii moderatione, omnem
strepitnm ac pertorbationem fnroris amoaentee, aelat in cnbili
«piietis positi eQnpancttone salQberrima emendate atqne corrigite.
deniqae beatas ^tostolns nsns hains nersicnli testimonio cnm
dixisset: irascimini et nolite peccare, sabinniit: sol non
occidat snper iracnndiam nestram, neqne detis locnm
diabolo. 9i noxiam est saper iraimndiam nostram oocidere
solem iastitiae et oati confestim diabolo locnm damas in corde
nostro, qnomodo saperins praecepit at irascamnr, dicens: ira-
seimini et nolite peccare? nonne enidenter hoc dicit: ir&-
acimini aitiiB et f^ri aestro, ne coninentibas aobis sol iastitiae
ChristaB ininpiat propter iracandiam nestram mentibns obscn-
ratiB occidere et discedente illo locnm diabolo in nestris cor-
dibns praebeatiB?
X. De qoo sole per prophetam denS eaidenter commemorat
ita dicens: timentibns antem nomen meam orietar sol
iuBtitiae, et sanitas in pinnis eine. qui mrenm pecca-
tnriboB et psendoprophetis illisqae qni irascnntnr occidere
6] Pb. 4, 5. 13] Pb. 4, 5. Eph. 4, 26. 17] I. c. 24] Mal. 4, 2.
2 bsc om. 017^ odieru B. 3 nobM A 4 suggessioubns A ac-
«edentibiu (7i ul] in .^ affectnm H 7 «t 6: om. Z rt Uulgata
10 unmonentM O' 11 emend&te GHLT: emendare poBsitis A corri-
gsre A 18 bnina nenionli GLT: nersicnli huins A nsns es^ ueni-
enli** H 18 nblnDoxit H 15 diabnlo AH noatnun <m. A 16 dia-
bnk A^O^H locnm diabolo L 17 pnecepit OLT: praecipit AH
tf. fOff. m, 19. m, 94. m, U. IS dizit L dicens H 19 c«iii-
bentiboi OL 21 oeoedere A occurrere L desoidente A' descen-
drate iP diabnlo AG^H' diabnlum H^ 22 praeparetis A 23 pro-
fetun A dens (m. H 25 pinnis AO^H^T*: pennis rttt.
Xra. Ohs. 1. 18
dicitur in inodio (lit> dic«iit4> prophf^tA: occidrt ois sol ii
ui«ridle. iiel Ct>rt^ f^^^cniidum tropictiu) itesfum mptis, id »
•jsu; s\a>'< rittio, i|aiti' pro co, qtioil omiifs (>nr<liH i*og)tatioop$ di:
(!i'filioppsqup pcrliistrpt, hoI mpnto nnnrupatur, irae oitio uoi
fXtiiigiialiir, 111' i^iiilfiii occidcnti' pfsrturiiatiomiiii teiicltnw* cuii~Mi
imclori? t:HO diftliolo iiiiiupr»:uiii uoKtri cordis: orcnipfut seusuni ^Mi,
ot lAiicbriti irn« postsi^figi ndul in iioel(> caccn, qnid nos ag«T^»^
oportpat, igiiorpuius. tali sonsii huiic apostnli lopum iustituli!^ -is
sHiiiorum tjadituui uoI)is, qnia nccf-isc luit quemaduiodum d^» Ji
ira Kt^ntirent, licot longiore itprnicno protulimus: qui Mira ru^-tf
ad iiioiik''utnm quidif-m ror noslnim p<>iiPlraiP p^Tmittnnt, illuc^ jd
«uaugflii oniniiiiodis ol)»iiTumiti^N: qui iiascitur fratri nuo ^i^t
reus «rit iudicio. cet«rum si nsqup ofcasQm solis licitunw »i
siL irai«;i, auti- fUrorlH <;atii>ta!4 i>t ultriccii irio couimolionriKm
poterunt noiiac perturlintioiiis RXpli>r«, quani sol i.st« ad locunv va
sui UPrKul occasus.
XI. Quiil u«ro ilicitnduui di> hix (quoil quiilcni dicorc sia ^c^t
niea conrasione oon possum), quoniin inplacahilifati ne IiLk- -•i'
quiilf^m 8ol oocidons tfrminuni ponit, «ed pi^r dios gu» pliK.^-
rimos protelantffi alquo iuluersus oos, iti quos commoti fuerio^ -^^t,
ranftoriiin animi rcsflniantcs iu^gant qui^lmii ne uortis ira*«c^^:^*^
ii«(l re ipsa et op^rp iinli^iai-i f;^iauisHimo oonprohaBlur? nar» -i"*
iiwjue «os congruo eormono coiipdlanl uec affaliilitati' eif solil'*' J'*
(.■onlo<{uuutUT, «t in co gc iiiinimr (bliuquiro pulant, quod niir -K -lU^
iliclaui Muat' coiuiuoLionii) lum F>ip(>UiiL: quaui tamen quia prtc:^'-^
fmn piilam «t exercoro aut non audont nu( cortP Doo pofr-KUir «lit
Ij Am. ». S. 12] Hntth. S, 22.
1 orvoiJet G: McfdifA A ocetdH HLT v\» OHT: ei L IUIh A &
oni H 3 naif H omni»! om. A 5 •>oilRni JIL oivid^ntcin
6 dJKljub AO'H S oiioiicat tgen L fl queni.iiura<MJuin L 10 wf
tirent ^dicwre) r lotigiorii W loiigjori WL nec H 11 Ulnt _
18 usqnp AQ: ii«qui" iid JILT H sAtii.iitiif.-in // socirtiil-ein T iilti
cnB G: nllrioiR rtH \h ijntiranl L pnttirniut T {wrtiirbalioms Gl^-
pcrturbntionrH rtU. 17 his fstL 18 inpLacAbilitiU ti' o^f L* 20 «±>-^ "
(|u« /f udufrRum ^ iii om ^ 21 raiiKnn-in //' «pniaiitfs G « "j
quidcm 2il cffabditfttf G' ftfl(ibUiUt*ia L' H «nlocuatur //_^^^fl
4WK /f tHitiint G' 25 «iKiiitctAnr G'II i>i|>«ct*iit L*
Iniit. lib Tm. 10-13. It^
Fin flnftm piTii icieiit iiiru!: irafuniliai* rciorqu^ntw! foncoquiint
i^am in corde larili ac fiilontns in Rf-iiint ipsis conRTimuut, aniari-
>t.u{lin<>in IriKtitim- nan iiirtnt(> aiiiiiii i>rotiiius <>xp(>llf>nies, aed
ijUigKn-ntfs prorL'ssii (lii-niiii et utfumqiie pro t^-mporB mitigunLfis.
I XII. Qnasi ucro uoii hir jlnis iinirniquc uindictac sil et
Bbnnde qtiis ftirori |iioprio nfil tiistitiae salisfrix'rit, si iil, quod
^ra^ualet, im iustigante conpleuerit (qnml hi quoque facftre
tBioscuntur, qui nint^is aum iioii adimtiht plFtciditati.s, Hml inflpia
cohiiteiit nltionis: nibil enim iuferr^ ampliu:: hii^ quibui* irati
Kunt possuiit, niRi ut (^uin m atTftbilitatn eolita minimn con-
loquantvr), aut quaiit in ffTf^clu operi^ Nolnmmodo sit iracuadia
in<wkranda *>t non potius ab arcaiiis nostri pflptoriti «rncnda,
' ne tPDPhris illin!; oH^enrnti nec con!)iIii nalubris uee iicii^utiae
lunien admitl^crc, scil nec tcinplum t^piriiu^ i!a.nnti, habitante in
jiol)i.s spiritu nec[uaiu, iinli^miiuB i>ssi«t«re. ei>hibtlus finim in
' <Mird« fnror ftd.<4tant».'< qui^lcni homines non ofTendit, !<i>d aequu
spirilu» Kanrti spIendiilisHJmum iuhar ap ^i prolatns encliidil.
XUI. Aut qumuadmodum ucl ad luoiiiPiituiit uult e^m do-
itiiiiu» nvtRntiiri, qui ne savrificia quideiii :!;)iirilalia orationum
' uobtraruni pm-inittit ofTerri, ni \w\ alium cnnLia nox aliquid
rani-oriK ha)ie.rf! cognoNnimus, diiien»: si crgo offftrt^ mnnus
tiiuin ad altare, et ihi rpcordatuii faoris quod fratttr
tuuN habi>L aliquid adiii>rKuni to, rnliiiqu? ibi munns
tuntn ad altare, «t uade prius rfconciliar»? fratri tuo,
t et sic utouieus offeres miniUK tuuiii? quomodo ttrgo nuii
diram tisqoe iu dies plures, sed uel uaque ad orcasum eojis
j 21] Miitth 5, 23-24
I
I «inm in H pernil. GL MHiwiqmit H 2 Ip<M AHT 5 \ieri>
uHi. A 41 iid trixtitiiu' nni. A 7 •'oiii|)lfiierit AL liii H 6 mo*
! tM H" «dpetitii OJIT: iippftitn AL V (■■iibent O' liii* B lU ut
' ow. L IS nrf^hitiiis 0*1, Ut rntisiU Jl' Mifiit.inc hiibp L 14 li»buii-
<tjiutp H ir> «piritii iirqiiniD AHI.T: spititu ine ucquiviuiiin <r fxi-
i*et^ HL |t' »ffi-niM ^ ISqii^^iiinmmodiita /, noii iiult // taat L
nnlt ma iicl ad inompiitiim A If iiff flT 21 ranKiiri.t Ji^ offers OT*:
e^emAT'' nffpr-i fi frns ) H «ffe.r-» L SSqula /, 24 raconciliari L
2:> vffma ALH': offrri^ H' ofpr G 36 In QL: ad AHT sed ae uel L
ad om. 0'H fort. recU mMk ifltinR G: wUiK iittiuii L iMa% Mlia AHT
\ <f. jKip. /.«, /.5
I
160 lohknnii CutUni
istiDg penmttimur contra fratrem retiaere tristitiam, qai ne illo *
qaidem aliqaid habent« adaersnm nos oratioaea aostras deo «
offerre concedimar? qaibas praecipitar ab apostolo: aine inter- —
missione orate, et: in omni loco lenantes pnras manas ^a
sine ira et disceptatione. snperest igitor, ot aat niimqaam M~t
oremas hniDBcemodi airas retinentes in cordibDS nostris et •^^i
apostoUeo hoie praecepto siae eaai^elico, qno indesinenter et J^-4
abiqae iubemar orare, simus obnoxii, aat, si noemet ipsos -sh
drcamaenienteB precem fbndere conb« eins interdictnm piae- â–
snmimDB, non oratioaem domino, sed rebellionis 8|uritti con
tumaciam nos eidem nouerimos offerre.
Xim. Et qnia plemmqae sea laesos fratres et contristatos
contemnimDs nel certe non aitio nostro dicentes eos offensos
despicimas, animarnm medicns et occnltomm conscias, occa-
siones iracnndiae nolenB radicitas a cordibas nostris eaellere,
non Bolnm si laesi faerimas iubet nos remittere ^t recondliari
fratribas nostris nnUamque adaersas eos iniariae sea laesionis
memoriam retinere, sed etiam si illos adaersam nos sen inste
siae ininste habere aliquid noaerimas. similiter praeeepit, at
manas nostrnm relinqnentes, id est conpescentes orationes
nostras, ad eoram priub satiflfactionem tender(> festtnemns et.
ita fratris caratione praemissa orationnm nostranm mnnera-
inlibata deferre. non enim ita nostris obseqniis commanis
omninm dominas delectatar, at, qnod in ano adquirit, perdat
in altero dominante tristilia. in cninsiibet namqae dispendio
unam patitur detrimentum, qui eodem modo omninm ftunn-
lorum suorum salutera dpsiderat et eipeetat. et idcirco aeqae
3] I Thess. 5, 17. 4] I Tim. 2, 8.
1 permittjmnr O: pennittitnr rtU. retenere S* 2 adnema HL
3 concidimnr H' 4 orare H 5 dinceptjone B ut tm. A 6 nt«-
nentea ff 7 quod AL' 8 orair iub«mur A obnoii H* 9 praeoem
AO'L 10 rebelliori H spiritu S^ rontunuitiiun L 11 offerre OH*T: '
offerri H inferre AL 13 contempnifflus G*H 14 dispicimna B*
ocnlomm L occauiones W 15 auellere A 17 adaennm H Im-
siones H*L* 16 retenere H siue iuste H 19 cognonerimns A
praecipit AH cf. p. 169, 14—15 20 concnpiscentes H^ 21 prius om. A
23 obsequis H 24 adquiret A 27 exspectat 0*H
loat liKTm, IS— 18.
faabontc adaenum aos fratre ineflicai erii oratio aostra, ac si
nos adaersns eain tuinenti spiritu indigaatJonis amai-itDdiDODi
reseniemas.
XV. Sed quid diatias praecnpUt! duangelicii; atque apostoHns
uunoramor, cDm etiam oetus lex, quae aliqoid habere nsrais-
nonis uidetar, haec oadem pra^^uauflat dicena: nc oderis
fratrem tuam in eorde tuo, et iterum: non eris memor
ioiariao ciaium tuoram, et rDrsum: itinera eoram gui
roemoriam retinPnt maleracti in mortem? uides ot ibi
ne<|Ditiam soo ia opfre taiitam, sed eliam in arcanis cogita-
tionibus reaecari, cum de corda odium et iuiuriae nnn Holum
retribntki, sed etiam ipea memoria radidlu!! iubetar auelli.
XVI. Int«rdum supoi-hia oel inpationtia Eoperati Rum in-
conditos monw nostroti aU|ae inordiuatON nolumus pniendare,
BOtitudiBem nos desiderare CAnquerimur, tamquam ibi nnllis
nee eonntAnlibus ilico uirtiitoin patifutiae repcrtun, Pxouiianl«K
aeglegentiam nostram causasque cominotionie non nostra di-
oentee inpalientia, sod fralruin uitio generari: dumque in alios
ecTOris ao^tri uergimus causae. nnmqaam ad patientia^ ac per-
fectkmis calcem ualehimus penienire.
XVII. Snmma igitur pmnndationis ac tranquillitaiis nostrae
Don fsi ia alteriue arbitrio conlocanda, quod nMiuaquam nontrap
snbiacet pote«tati, sed in uOBtra poliuK dicionf^ consigtat. itaque
nt aoi! irascamur, non debet ei ajterius perrectiono, sed ex
I nostn oirtate descendure, quac non aliftna patientia, sed propria
km^tiiuutate conquiritar.
XVin. PorTO bcremam perreetos omaiqao aitio pnrgatos
oportel expetere, et exeoetis ad purum in oongr^tiotie fratmm
<>) Lml 10, 17. 7] 1. fl. la. 6] PriHi 12. 38 (LXX).
I Bdu#rMift A 2 adMnuui // miu L 5 iauiioratniir AL nu*r.
OHLT: euw A uidetur remiisioais habent il 9teamtH lVopi>rK.:l
etituavm.J aTckanis (r'i, 12 iubebir Ji<^'ifX7.- iubemur A* iob«*Ur
O^S 14 uolumus H ITi coaquerinmn A cuDquirimiu L' oonquiri'
mttSL^S \'inpptT'ian[iera*.)H tiMsiiaHM H 17 at^HgtaMm (1
ODnuDODu f?! romiiiuiica 0*8 oomniotaoDe* W nostnm Xi' 16 inpA-
benttuD £■fratrU 19 nertimvr L 20 wliewn G' 21 «mnmam G*
38 potartM» L^ ilicione A: condidone GB conditioDC LT cotuUt G
H Md . . . 25 uirtut« OM- H 25 diKieadera H'
m
Ioh«niiii CMaiani
i
uiliis noo pusillanimitati? perFngio, sed dinina^ contcmpUUODij
obkDtu et (lesitlono iiilulLuti t^uliimions iulrare, qui non m
in eolitudine a perfoctis solammodo pot«rit (wlproliendi. qnae-
cumque enim uitiA incurata in hmmum (Idtul^rlmas, operu
in nobl», non al>olitft srntietitur. dolitutio namquo sioat noiiit '
einendatis moribue coDt«mplatioQem purissimam retierare et
iutuitu sinrcristtimo [jpiril:iliuiu Hat^ramentorum Bctontiam rc*
ut>lar«, ita eonim qui minus omeudati stuit mtia non solufO
seruarB, uerum etiam exaggerure consnenit: tamdiuqne sil^
patieoE quis oidetur ot bumilis, dooec nallius horoinum cob3^ "
mis(%atur (wnsortio, ad ua(.ui-am pristiuain moi rcuersunsA
cum interpoUauerit cniuslibet romniotioms occasio. cmerguff^
quippe ex eo cotifofitim oitia quae latebant, et uidnt equi ir^'
froues certatim e sais repaguti!! otio longioro nntiiti scrioB i^^
peniiciem auiigac proprli ferociusque prormnpunt. magis â– >ni^''^
eiercitio usuque huinano cessaRle efTer&atur in oobis oiti^^
am rtierint aiito purgata^ ipsamquc umbram patientiae, qua^^i
possidere iniaginarie pcrmiirtt fratiibuN saltim pro eoram r^^*
uentntia et uotA publica uidebamur, desidta sccuritatia amittiuiii;^ '
XVIIII, tiniisi ucro uaiunrsft uiruluuta sfrpentinm geuer"^^
uel rcrai-niii, cara in solitudine suisqut^ cubilibus inmorautuv *
uoa iimoiia pen>eui?r(>itt ucc ttuneu ex eo prouuntiari po«su
iuiioxia, quia nulli noceant: hoc i.'uim eis aan affectus bon
latin, sed nvcesKiUK liolitudiniK confcrt. quae cum taedc
iiaa(;ta fuerint copiam, in semet ipsis reconditum oiras
animae fmtatimi protiuufi cgeruat atque dt^moustrant. ideoqur
perreclionem quaerentibus nou eufficit contra Iiominem noii^ .
S irat:itii. mcminimuR euim in sotitudine commorantibu;^ nobi^ -'"
coatra calamuiu, cum aut ciasiiitudo oius aut oxililAs disp]iocrut-==^
I uitj» H' imiuiiUiuiiiii. l, 2 i»]»t«iilu Q 3 in lolitiidiDE om
k AG^tPLT: iw O^WS i iiituleriiuiw A i.|.i-rtn H" 6 ro»«niu« O
8 eonim GHLT: xi» A ritmnjiin^ i/ 10 coiitiiiBUAttir J7: comrain -
reO. 11 mox pmtinaiu // \i MiDiuutiiiiiiii (^uiuxliWt L occmsi» I^t
li iatnnit 0'L' 15peroit. /, |ni)]iri Z/ rniiti ciw^ 18 iWBScdero W "*
22 noD om. H iioxtt C persenerint H* 28 nocciit L 24 liddudi tT^
25 QicU G*H HAclK L
nrit H>
.=fc>
28 Mlitudiiifm G' 29 gTOMitndo G
InBt. lib. Vm. 18-20.
m
coati'aui- sujdpdlum, uuni iiiciiltiuila hetieti acie si-giiit«r i>i-
Kecaret, coiitra(|iii' silictim, ai foite ex ea fe.etJnantibug nobiB id
letrtionfiii t.anliii:< sciiiltllH. igniis einiptiit^ ita inilignn.tioni8 iiL-
repfissL' motura, ul iioii alias pCTtiubatiouem mcniis quam uel
rviitni lii.seiiJiihilK!s iiiat<',rias ud cviU' ailHcrsiis ittitbohim riialtn-
tlictione prolata digerere atque enaporare possemus. quamobrem 3
ail pi;rri!Ctioniii iluutlaxat ratioueni iioii satis proiliuit abusec
lioiuiQOS, iu quos irit muuoatar, ouui, si p&tientia prius nou
fuerit ailquisita, otiaui erga ret^ mutas excicen ttiaiilittnr ira-
cumliae p05sit afTecttis, qiii resiili^iiH in corde iiottro nec iiigcm
uoK poBsidore trauquillitaUs iitatum uec rceiiluis uitiis caieri'
pOTmiUet nisi forLe in i^ puteinu» coniniotioiiibu» no»Uris
hicntm aliiiuod uct rciiiedium conparaii, qiiod malcdictionibut'
ucl iracnndiac noslrac mininit! itv, iiiauimac mutacquc rcgpon-
dcaiit Kt intompciantian) cordii> noNtri ad maiorcm n^qiiaquaai
prODOcent exardesccrc ftiroris iasaniain.
XX. Qunproptcr st illam ^ummam dinini pracmii eupimus
adtpit^ci, dp quu ilicitur: Ix-ati uiiuu.do coLcle, quvniam
Ipai di^um iiidebuiit, uon solum hacc e no»itris actibus am-
putanila i^st^ wd i-tiam dc inti-rni» auimae radicitUK i^xstirpanda.
DOn cnim imldi' prodGrit iracandiac cohibitus furor in uerbo
aee in cfTectiim prolatnt;, ai illuni aicaniK pncloriK noelri deas,
qupm secrHa cordinm non latoiit, iBcsw* pwspcicrit. radices 2
enim uiliorHiii potius cxcidi prai'ci>pit euaiigclicuii sijrmo quam
18] llatlh. 5,«. 124) f-i. Hsttb. -^. 1(1.
I tiiceiloiidit //■iiKM^doiKln* (» crti») l. lioblti Bh* si^ller H
>t «micticrit U 4 mutu L iiurturbuMdUc L 5 (liabulnm W 5 dn-
gtfvni L vA(\nM II iiitapiiiMri' U' [iiiKKmux }p: pKSXiimus JP pos-
tjinti)! relt. 8 siipimitia // piiu» AULT: |>riuif mWj fmtn-* Q 9 ut-
qiiwtLi if' rvii itiutn* GL: uiiill^ut i«|wi'ii!>i ,•! w^ iiiuliui iijicciR»iiiii>
iiiioiitM STv: e( infra h. 14 rcs inaiiiiUiMi inutiiequi.- lU i-ffeotus U
TVKimn 11 11 |i(n»itdiin,- /i^ lnitif|UiUit.ili9i ntittuui UULTi traiiquilli*
IMum A 12 pfnuiLtvt G: pcrin i tti t Jiir jwnuittit** L 13 conipik-
nri AL 1& tctu]ii,>rAiitiaiii U Iti iTiiU-ilim-rr A 17 nuuirrHm cimi G
procniii L prwra)>ti A 18 lun .l^i''^' U> hntt « A: hitoc ii L huo* U
t nustris fajurc iu:tibii8 G KuputAiidii A iO i-»! AHLT: oit 3iiiil«ntia
intjniii if nnimi i. iitirjiC;'// '2'2 ilEun /f Aiit\iam% Q* L ailflortti'
autlrv (■> oh M i tNutot.) noii L ntdiDis i.' H pn)»i|tiL AU
b
J4 Ifjliiiiinis '':is,-;i!iiii
.ncblB, qui procul dubiu cuul^is tiiinitnni:: iicqiiaquani uheriu— ^
fiUlqlabaiit: atqae ita menii poterit iugiler iu omui patieuti a.
]t sanctitate dorare, cam haec oon de enperficie operationi s
et actnam, sed de cogitationnm fnerint eanlsa p«BetnlibiuL a^t^
idoirco ne homicidinm perpetretar, ira odinmqne sacMa£lni=:— ^ i
sine qnibns homicidii crimen nnllo modo Dilebit ^^mitti. g». m
irasoitnr enim fratri sno, reaB erit iadioio, «t: 4«. :£
I odit fratrem Bonm homicida est. in eo soilieet qaod eiizsi
corde cnpiat interire, euins cmorem propria muin ael telo
apad homines minime fadiase cognoscitnr, affeetn irae homi-
dda pronnntiatnr a domino, qni non solnm pn openUiMii
effectn, sed etiam pro nolantatis ac ooti desiderto anieniqM
ant praeininm reddet aat poenam, seonndnm illad qaod ip»
loqoitor per prophetam: ego antem opera eoram, et cog^ 1»
tatioues eornm: nenio at congregem enm pmnib» u **
gentibns et lingais, et rarsnm: inter se innioem oogi-
tationibns aooasantibns ant etiam defendentibai, ia
die qna indicabit deas oconlta homianm.
XYT. Sdendnm tamen in eo, qaod in qniboBdam exem-
pUiibuB innenitnr: qni irascitnr fratri Bno sine oansa, m ** *
reas erit iadicio, BOperflanm esse sine cansa et adieetam
esae ab his, qoi unpntandam iram pro iostiB caosiB minime
pntaoeront, cimi ntiqoe nnllns qoamlibet abBqne ratione oom- "
motos sine cauBa se dicat irasci. qnamobrem ^»p*ret ab eie ^
adiectnm, qai propositom non intelleieront scriptorae nolentia â– ^* ^
fomitem iracundiae omuimodis ampotare nollamqoe indigna- 7"
tionis occasionem penitns reseraare, ne, dom iobemar irasd '^
cnm canaa, etiam sine caosa irascendi oobis intromittatar "^
6] Hatth. 5, 22. 7] I loh. S, 15. 14] Esu. 66. 18. 16] Bom. % «^
15-16. 20] Hktth. 5, 22.
4 penetnbilibiii SL b omioidiniii H 7 iruMtnr H* «aiin "
OM. AO «t om. H 8 qno H ' 9 oniiu eam omon L 10 apvt A ''
ftuidinefli faomioiiliaXt 11 pronuntiatiis .^ 18 raddit G£ Ulat.4 '
14 pnfebun A 17 woiuauitibiu H aeeuutinm £ defendcntinm L
15 dSa H 19 MMitermm om. 6 eat in eo H 90 inMetv H>
22 upntudui A 23 qniUbet «c qnalibet H 84 didt SL 35 Mrib-
tnne AQ^ 26 anpntkre A ampntveffl C*
s
Init lib m. 30-22.
I6&
occasto. flDis «^'Uira palientiae non ib irascfiuilo iuste, sed in
penitnB nou irasc^ado consistit. Uoet a quibusdKm hoc ipsara
qaod dieitur Hine caa<ta ita intJirpreLari seuan, qnad itcilicet
siae caasa irafcatur ie, cui eipetere nllioDem irato noa lic«it.
melius t&oieu est ita tenere, Qt et nouelta eieitiplaria loulta
et antiqna omnia inueaiuDtur •'sse pf>rscripta.
XXII. Quapropter athletam Christi legitime decertaiitem
iracundiae motus radicitus oportet euellere. cuiun morlii haec
erit medicina perfecta, ut primitus credamus anHo modo sine
ininstis sf«a lustis ox causiK ]ic4>rB nobis iraitci, ncicmtps dos
discretioDis lumen rectique consilii finnitatem, ipsam quo<|ue
hoBestatom et iustitiae niodt>ramina proUnuci amutxuros, si
principale oordis nostri eias fuerit tenebris obscuratam, tam
deinde puritat«ni mratiH noKtrat^ moi proturbaiidam, templumqno
eam sancti ^pirilDs effici omoino non posse iracundiae in nobis
spiritn c«mmorant«: poi^ln^^mo ut co^iterans neqnaqnam lionre
uobi» orare oec irato» fuudero precef? ad dcum, et prae omaibas
inccrtam statum oondicionifi humanae prao oculis habent«H cotidifl
noe credamuR e corpore mi^atnrofl, nihilqno nobiei continentia
' castitati^, nlhiJ abroDuutiatioDc omnium facultatait], nihil dini-
fciaram conteniptQ, nilul toiuniomffi nigiliaxamque Uboribas
c^nferendum, qoibas propter Lracundiaui solam et odium ab
n.aiuersitatis iudice Bupplicia proniittuutur aeteraa.
1 B«a ia G: uon rcZI- >«4 tu AI,'; aed rtU. 5 «fet tuneu H
t- p«r>nril>U G* {jramcripU L iU Uners, Ut iii miuitlU ei«iiipUH&
■aiilt» «t uti^uft otuDU («ntinetttr A 7 MuiiKrMM 91*. O u-
^lileUiii H' B biilut ufrbi H 10 mu] «itio LT Kiae [uitla tiue ln-
-va\ia liv es ttm. H lU noirtd AHLT: niMtrl lumcii Ov IS coo-
litivais GL oottlttie (i 19 RODUncriitJiun L> 20 nibilqui! sbmiun-
'^fcJatirae L 21 coutcmtu U 'H hIuiu L* ct «diuiu ... 23 i<idi«v am. A
'^BS Hlenu. PinH de spu ine. Incipiunt capitula d« Kpn tristitiM A
^SltpIiiil 4« ijii inu UE-VIll Jiicipiiiut CkpituU «et|atnlif libri G Gz-
vUdt de Ira liW Vm Incipit d« ijiu lri«tiUM librr Vttll - EL Iiid-
Viiut titnli L: omi. H
166
TohKHnJii Cnsniivni
IIBEE NOmrS.
1>B SPIRITU TRISTITUE.
CAPITULA.
I. Quod i|uiiitum cfrliuiiKii »it nducrsu» i^piritatn ' trifttlt^'
ei qnm pcr ipsHiu inetiti inft.>rafllar di^jH-ndia.
LI. Qua ca.ulioti(^ morbu» trif^titifti- sit curuidus.
III. Quam couparationem halieat aniina qaae tristitiae iool '
sibuB deuoratur.
lin. Unde uel quiLiu»; modis tristitia gigualur.
V. Quod iioQ aliorani, svi no^tro uitio coniniotkiDvis fariL
leatur iu nobit^.
VI. Quod Qullus rQpentino lapsu couruat, sed paulatiiit pc
Inngani iticuriam ivccidi-iiH puri^at..
VII. Quod uon sint Iratrum dftfereiida cousijrtia, nt perfMti^
oonquir&tur, s«d paticDtia iugitfir cxci>I«rida.
VIII. Quod, si mores soatfos cniendatos habaerimns, poesif
nobis cuni omuibus coauonin'.
VIIU. De alio geQere trislitiae, quod ric.spvr»tioueiu s&Iutiii^
iDportat.
X. In [jun tantnmniodD noliis «it thtititia tililiti.
XI. QnemadmDdtim di!jc<>raatur, qttac sit utilit; ac secQDd
deuiu tristitia, ei qua» dtabolicii aU^uv mortifi^ra.
Xn. Quod flbsque illa isalutHri trislilia, quac trjbuii modis
geiieratur, oninis tristitia tamqnani uoxia rep^lknda sit.
Xni. Remedia quibas tristitiiuii Av- conlibus nostriH exter—
minare possimus.
4 >[w<t iiuintuiii ALT: quiuitutn H ftduxmiiti H 5 mnitn L
dofcnditiitur â– cteriiJi H 9 gignklur L'2': giguitur A giguatar H
10 commotAtioiivH // eicilsiitur HT 12 Itibsu A coDnnl 7*: cniTnal H>
corru&t ALU* 13 recciduiis A: rac«d«ti!i HLJ' L4 «it U snnt T U ooa-
qiiiritur B^ Ii> iiostnu H 18 diiipemliciuein ABI/T 20 iu quantum
modo HT Eit uobis L tristitiM H uUlit] uftiit 7,' 31 quomiun-
modum L 22 dcum om. HT 23 saliit4irie HT triDtitinc H 2A n^
l«nd> H 2ft possumits LT FiDiual (Eiplii!iunt L) capitulA AL Inr-ipit
dd spiritu triititiM; lib VILU ' G Incipit toiiUB ciuidom libri L «AiJ
inttfipliMn m AH
Init. lib.Vim, l-S.
167
I. Quisto aoIri& ccrtaiiuuv udauii^ Uuitiliit.f nthmYi letuitdcudi
' suDt. que si paBsini per Bingulas iiicursuij ct jiicert^s ac uarioH
catiUK olitiiiumli animani notitniin hiiUiiorit fac.iiUa(<-]ii, ali tiiuui
iios ptT monn'iilfl, singnla si-parat diuiiiac contfiiiiplalionif in-
niilu ipsamquu iiKtnttim ab unjuerbo puritatiH KtaU deiovliuu
ftinditQK labefaotat ac d«prinut: non orationeb oam fiplerv cuni
sotita cordis alacritate penuittit, tiou t^acraruni luoLioiiuiii siiiil
reiiK-diis inuuljaro. tranquitluni (luuque ac iiiitcm IVatrilius osse
â– 00 patitnr ct ad cuQCta operationuni nel rL'ligioni^^ offlcin
' inpatienU-ni et a»perum rvddit, oiuniquf perdlto Haluijri cod-
i>ilio ct rxirdif conHtHJitia protnrbala u«]ut aniuDteni facit et
eljrium sensuni frangitque et obruit deBpcrationt' poenali.
II. Quamoliroiti iioii iniiiort^ prospectu, si spii'italifi Hgoaie
(vrtaniinalegitirac cupimus desudare, hic quoque Doliis curandns
dfi tiiorbus. sicut i^iiim liHi-ft ueKtiuiiinto, et ucrmi^i ligno:
ii& tristitia uiri nocot cordi: satis cnidcDtur ac proprie uim
' Aoxii huius ae pcrnieiORi uitii spiritue diuinuc! ('xpre.tsit.
III. Uo&tJmeutuni namque «six tinearnm adtactniii miilius
jiretii uel bonesti U!<us poterit ultvriu? ttaberu coiiimtTciuui,
toiid«mquo lignum iivrniiliui^ fxaratum nou iam ad ornatiiiii
\n:l mediocrit^ «edilicii, sed ad eciutiUHtionein igni^ mereliitur
•«leputAri. it4 igitur et aninm, qnae edBcistnimi^ tiitititiae mor-
eibu9 deuorator, inntiliB crit uol uoatimento illi pontifi€Aii,
quod unguentum spii-ilue sancti di- i:a<.>lo dfseendiMii^ prius iu
liarliam Aaron, doinde in oram suam goleie suscipcre sancti
Dauid uaticinio perbibolur, secuiidum iUud: sicut ungQeutuin
151 Vnu. 25, 20. Hi] P». 132, ft
I I om. L uduixs L^ 2 (mi-auB // .ft ow. H .1 «usudt H*
<ibt«ncDdi H noatnuu] ttiv^ajn ff bAbueriiit /<' -1 rciiant H 6 da-
preniil. AW or.-iliotiiE H 7 lactionuiii L^ K triiii<]iiLiIi]ii H V n-
jfgioiiis G' 10 iu[pei-&iu H' ruddut .1 12 fmnKil H ubruct. A
'liNpcnttioDe AG*U VA ijiitioii H \A Eiubik 4|u<H|ue h lii rarde if<
17 uiti W 18 rKiH diatinguit H uctactiiui h 19 pttiLi W wm-
mfliUuin Gh 20 itidi-inqim IPv 21 e<tlfli:i W combuA AL M im-
.-(â– ttim A iS t^ da (sic) h diacvaditiia W 25 aharoa .-1 oraml
iioUtn A M did A uaticiiiii.tiitnc H uaticinatio X illut A iiDjiDntuin A
168
lohtDBit Ctsiitni
in cspite, quod deacendit in barbam Aaroo, qaod if
scendil in oram uestimesti eins: sed ndc ad stniciiiraic:^^
templi illiue spiritalis atqae omatum poterit pertiiiere, tmw^^^
Paulus architcctus sapicus posuit fund&menta dicfns: no^9 »
Dstis templam dei et sptritns dei habitat ia aobii= s:
coiua qualia Biat ligna, sponsa describit ia Cantico Cauticoni
trabes, inquiens, nostrae capressus, ligna domoru
noetrarum cedri. vt idcirco huiosmodi ad t^mplum dei
ligDorum genora doli^ntur, qaae sant et bouae fragrantiaei^»
et inputribilia, quat^qne nec corrnptelae uetnstatis nec eeui oer —
miQm ualeant gubiaccra
IUl. NonnQmquam tamen ira« praE>cedenUs oitio subeequi
sea concupiscentiii» lucriue cuiusdam miniis indepti generari
Hotet, onm s« harum renim quadam spe monte concepta quis.
oiderit excidiese. iiitprdum ut>ro etiam iiullis (■XMKl«>titibuB causis,
qaibuB ad haac labem conraere proaocemur, iniinict snbtilifi
inBdnctu t&nto repenta maerore depriitiimur, ut ne carorum
qnidem ac nece«sariorum aostrorum ailuentum solita tfuscipfTi>
adfabiiitatc possimus, ftt quidquid ab eis oonpetenti fiierit oon- -^
bbitlatione prolatam, inportunain uobi!' ar saperflaum iadicetur. .^"^
nnllaque eis n^^datur a nobis grata r<>tiponiiio,-uniuersos oordis^^i
nostri recessus felle amaritadinis occapaate.
V. TTride manifeBtissime conprobatiir non Bemper nobis aJio- "
rum uitio cammotiooitm stimulos exdtari, sed potius nostro, .^
4] U Cor. fl. Ifl. I Cor. 3. 1«. 7\ Caitt. 1, 1« (LXX),
1 discfliidlt H deso«iul«t L iu barbam iu bftrtn J ef. CotU XtSIl.
14, 3 AtM»iiAf^t L '2 ot\ HL 3 cuiut) biiiiu H A fuodumiiituiii
Ah S luut W caiiUra BL 7 cyi>r«Hiu GH* Donpramu W
mpniMui L^ 8 nmrlniriim ffJ/ huiuiiinMiKidt G (*oti S) iltli-
gnntur (7. dologuntnr J diliguntur BLT flitgnuitiiHi AG^BL* tnr
glmntiM G^L> 10 tnptitrabilia W corniptibili tietuctjUI HL IS lU H
pnooIdNitii H* ccdcntii L 18 huiuftdAiii H H Bknun A qi»-
dun ip« m^iitfl coiicejiU (concopte H) GHLT: spe quan inoaU eonm-
peret A 15 oicediuc .1 stiiUD u»i. L eiist O^H 16 aiiiptiUti A
17 difprnmiiiiiir A upc HL 19 iidfBbilitat« OH: afTxb rWI. quid-
quid Q'H': quicquid rtll, conipesceuti L 20 ioQportuauiD H »«]
9t L 21 â– oobJB TwldBtur /, gntia HL na|Mnsioiiit H^L
S8 HU H 34 atimulo X iucitui A
I&iL lib. Tnn, 3—8. 169
qm reeonditas in nobismet ipsis habemiis offeosionam eansas
ac seminaria nitiornm, qaae, cum mentem noBtram tempta-
tionom unber adloerit, in germina confestim fractoBqne pro-
nunpmii
TI. Nnmqaam enim qais alterius aitio lacessitus peccare
oonpellitar, si repositam materiem deliotorum in suo corde
non habeat: nec tunc snbito qnispiam deceptns esse credenduB
est, com conspecta malieris forma in baratbrom concapiscentiae
toipis inciderit, sed potias occaltos ac latentes mednllitas
morbos occasione uisns in snperficiem tnnc fmsse prodnctos.
Vn. Ideoque creator omnium dens, opificii sni cnrationem
prae omnibus noscens, et qnia non in aliis, sed in nobismet
ipsis offensionnm radices cansaeque consisterent, non deserenda
^Mcepit fratrum consortia, nec uitari eos, qaos laesos a nobis
ael a qnibns nos arbitramnr offensos, sed deliniri iabet, scieus
pofectionem cordis non tam separatione homianm quam pa-
tiflntiae uirtnte conquiri: qnae firme possesBa sicut potest nos
etiim cnm his qni odemnt paeem p&ciScos conseruare, ita, si
parta non Aierit, ab his qooqne, qni perfecti ae meliores nobia
nmt, faeitiugiter dissidere. occasiones enim commotionum, ob
inas eos quibus inngimnr deserere festinamas, in conneraatione
Immana deesse non potemnt: et idcirco taristitiae cansas, ob
|ius a prioribus spparamur, oon euadimns, sed mutamns.
VIII. Procnrandam itaque nobis est, ut nostra potins emen-
iare aitia et mores corrigere festinemus. qnae procul dnbio
d fnerint emendata, uon dicam cum hominibns, sed etiam cam
leris ae belnis focillime nebis conneniet seeundnm illud, quod
n libro beati lob dicitur: bestiae enim ferae pacatae eraat
28] lob 5, 23 (LXX).
1 recondito X> offesaionnm G' cansas om. A 2 aemenkm A
1 jmber G^ itUaerit L appulerit A gemin&in L connimpnnt 0>
i T fi S materiam SL delectoram A corde sno S 9 inoe-
lerit J9f> 10 Buperficiem iiiaiia tnnc A 11 TI iT opifid S 18 n-
liOMq. L* 14 praecipit H 18 oderant L ei parta AG^: si parata
J^LT wparata H 20 deaidere G desedere S^ 21 festinemnB G'H^
!4 Tn £r mmerum om. G tta X 28 bisteae A ac fere H pa-
•ta £L>
170
loh&tiui* C»iiHi»oi
tibi. eitrinnenus qMippf iiciiir-ntia nou uerehimur offpndicoli^>
1H'0 ulla poti-nuit scantlftla ixoinr^ ilf foris infirrj, si iu uoliis â–
uiPl ipsifl iutiifl radJrM Mrum rMeptap inftertaf^^ue acn fufTial — ^
pas •'uim iiiulta 'liligputihait nompu lunm: et aon esv ^
illi;: i;caD<lalum.
VIIII. Sftt ptiatn uliQd (IfteKtattilius tmlilim* gcaas, qnod norr v 'AI
coiTPPtinneHi Hilap upp pmPU(1ii.lionpm nJtionim, spd ppmiciosis— â–
fiinain (ip.tporntioniMii nniniAP iniPit iIHiiitjucuti: <iuo(l uiv Caiii.x m
ft'oil po^t fralnpidiuin pafnitprp upp luilam pos-t [>rodilioupiit
ad ><!iti<'factiAui)i rt^^uiPilia fKitinar», «Pil ftd suKppuilium laqurt
sua il<>spprnti«in>> piTlraxit.
X. Idpoqup ulili!; uoltis una rp tantum tristitia iu(lip&udai:£&J
fst, mm hanf^ qpI papnitmlinp (IpliPloruni uhI dcKiiliiria ppr—
fedionis acnen&i uel fatnvAe Ij^atitiKliuis rnntempJatione (^nci— S: ^
pimus. Jk (|U& (>t h(>atus apoKlolu»:: quae st>(^undum deunnK
est, inqoit, tristltia, paonitoRtiam ad xalatcm stabilenrm:
op^mtur: sapruli- aulem ttistilia morteni operatur.
XI. Hcil illu iriMtitJ», qitae pHeuitttntiam ad Kaliileiu sla--'
Itileni oppratur, oloejiens est, adfabilia, hnmilis, man^uela.^
.snauis ai- patipn.-*. utpfllp ei dei rarltal^^ de.'*rpn<lpn.'(: et aif-»-
omuem dolorpm forporin ar spiritus (^ontrilionem infatigahilitt^:
senirrt ipKani dpstdpriu perreniioiiis extendons fi i|un<lainmndi
laeta ao spe piofertu.'' ^oi uegcta cunrtaiu adfahilifati.'^ el longa—
nimit«.tis rptiuf^t suaultatpm, Itaheus in .siNiift ipMi oiiiiie» fiii(r|u?4
spiritus ganrli, quuii eDuuiPrat ideiii apo^tolnN: fructiiK auteni:
^piritae eat cnrttasi, gaudlnui, pax, longaniniitas, Itoni—
4] Pn. 118. m.
i iiiiriivl Miiin L
mi tl Cor. 7. 10. 2:.] Oal, 5.22— 2.1.
3 iioliix «oiiiilali) /' !t in Iiifi L parnin A-
nwrUu-niw Mii. A U VIII /f nutnfrim imi G i-tiun om. A aliiil
7 ixirrp|itifniinii // pirmL ff i"'riiil /. S clisitfrnlionciD (fWL^
9 )HMtt 9H1. /. friiiris limmiritliitm // tienili^rv (fUL II dispfra—
lioiic {/â– //</,' 12 Vllll il NHMirt-rdH oin. /' tmtit.iM /, IS hMC 4^
lipniluiliii<> (r///. delivtnnim A 14 rupiiniK M rmapifimm L
10 iiiquiil Ai!' p'tiit. (ff! pntii-ntinni Z, 17 siiwiiii . . opmtu-'
owi AL IS vmi ilinlnijtuit H vumrrum am. (i illi /f' illr X'
jiMiiL GHL It' T..JfBbilif« G: affiibilii rdl 2« ntpotfi //'/,' diM*!!-
den» }P 2a iipgiu Afi'H^ uegptatn W onnrta X.' adfibiliUti» Gr
>&)>. reJI. 24 rettnct A'' ipsiv .1
Insfc. lib.VIin, R-1S.
171
tas^Deuignilas, fidt-s, niaiism^tn^lo, continentia, haec
uero aHiiprrinia. iapatipns, dura, plena mncorp et maerore iu-
fructuoso ao ilespcrationn poenali, eum queni conplnxa fuerit
ali induslria ac Haliitari liolorR frangpns ar reuopflns, ulpott^ in-
r&lionabilis et inti^rcipicns non solum orationinii etticaciam,
oprum c-tiaiii uniuprsos quos prapdiximu!! fnictus Kpiritalps tiua-
(niaiis, qucis BOiiit illiv confmp.
XH. Qoapropter ahsqn* illa, quac uei pro salutari paenitoutia
Uft! pro Htudio perfectionis sp« pro (tcnideri» wiHripitnr fulnromr»,
oiimis tristitia tAtiuiimiii saec^uli ct (|aap niortein infi^rat acqua-
iitpr repcU^ada ps\ rc sical farnicfiitionis spirilite am fllargyriae
hpI ira« di' iiOHtris eDnlilniK jxMiituN c>xtrud(>ntU.
XIII. Hruc ergo porniciatjiRsiiiinm posi^ioiieni ita d« nobis
npellorf polerimu.':, ut niPHtPiii no^lTa,iii iipiritali ni»ditstiAut>
iiigil«r ociTupalani fiilura spe el contRmplatione repramiKKae
beatituilinis erig&mas. hoc i>Qim modo umu«rsa trietitiaj-um
genflra, siue quaf fix praecwlento ini ileBCendunt, siuc quao
unissione lucri uel detriniento inlato nobis adueniunt seu de
inrogata gemT&nlur iniuria, siue quap dp inrittionHbili nienUs
roaliisione procedunl, sm qua^ Iptaleiii dpxperationem nobiii
inducunt, ualpbinius supcrarc, cuni iietcrnaruni renim ac fu-
luramm intuttn snmper laeti abquc iiimobilias perdurantes nec
rasihuB deiecti praesentihus ucr. prospms fucrimus elati. utraque
Uflut coduca nt moi transeuntia cont-emplante.s.
1 manHKetiiiio Otn/l: t\m\.f*ti*. A 3 clii)i«r»tiune //' 4 iitpnt» if/J
h ofHmtinm IIL i; «piritAlii G*H^ S tMiN di*U>iigi*U H TmtnerMm
cm. O iiIIa A' hH oni O^ af\ <\\m L penitpntin Gll poenit. X
fl suBPipiotnr fl lOtriititiiu ft' infrrt A 11 iihiliKrgirinf HL 12 pni'-
nltus A 13 fum iluttinQtut H nu-aicrum om. G crjfo GJil.T: ij^tur A
pcrnit. /. 15 cwnippitn A I(i mgiimur L' 17 |>niivt(|i»titii //' lii-
K^iiIuLil /f (k-wiMidit; /j 18nil]niitiaii3i>' dotriincnto inlBtoiKrtpn;
rf. Cotit. y, II, s it^Ptrimnnti ctidd. inlnta A inlati GUhT iulatJo-
nibnsfani. noltin) ^ dctninmti inlationo r sooj WifQ 19 doon. HT
20 dinpirntionnm AWL^ 21 itidiwiuiit 0'/,^.- iiiiliiciiiit £' iudimint rtU
S3 i^wibuH //' 24 i->>iilrm|iliinl<^. Riplicit dr nfm IrUticip (haec a m.
* yUII) . . iln «pii iii'<-iliAi^ A Ei|ilinit d? «piritn Iriittitlcip lib Vtlll-
Incip «p [»rpwnti)i lib G Eaplij-it lilwr de spii triS, liiripit de tfn accidie
librt X. Iti>in riipittil» iii> libri> Xmti JI EipH de npu tristiciae VH V1III<
lne^ da ^n ncidiup lib X lndpiuDt (-upilalB elundv Ub L
K
173 lohftunii Ctssiani
LIBER DEGIMUS.
DE spmiTU acediAe.
I. Qaod BextQm certamen sit aduereas flpiritam aoediae, et'^
de Datnra eius.
n. Expositio acediae, ael qaemadmodom serpat in corde -^
monachi, qaaeae ioferat menti dispendia.
in. Qoibas geaeribas monacham saperet acedia.
ini. Qaod acedia excaecet mentem ab omai contemplatione '
uirtatum.
y. Quod duplex acediae sit inpi^natio.
VI. Hi, qoi ab acedia coeperint ninci, qaatenas conlabantor.
VJI. Apostoli testimonia contra spiritum acediae.
Vni. Quod necesse sit inqnietom esse eom, qai opere manaoin
suaium noD nalt esse contantos.
Vnn. Quod non solum apostolus, sed etiam bi, qai cam
illo eraot, manibus suis operati saat.
X. Quod ob hoc maoibus sais apostolas operatas sit, ab
nobis operandi praeberet exemplum.
XI. Quod noD solum exemplo, sed etiam aerbis praedicans «
moaaerit operari.
Xn. De eo quod dicit: si qnis non nolt operari, nee
mandacet
XIII. De eo qaod dicit: audiuimns enim inter aos qaos-
dara ambalare inquiete. »
XTTT T. Qnod multa uitia ampatfit operatio manaam.
XV. De hum&nitate etiam otiosis et neglegeatibas iDpertienda.
22] HThess. S,10. 24] 1. c. 11.
4 Midifte L fpoMMttJ accldie H 6 quemunmodam h 7 qnue X
mentis BT 8 superat &cdia S 9 scdia S. eicwcat SLT 11 nt
acdie H 12 liii BT abcidia K qnatinns £ 13 teBUmoninm L ad-
diae U{L) 16 quod ULT: quomodo A apostolos H i^OBbdt L 18 ^My
stolns om. if 7 apostoIuB manibus suia j4 operatamH^ 30 uerbii 0«. K
22 si om. L nec AT: non SL 25 AmbulauteB HT 26 qaod om. h
operatio maQuum (manfi T) ALT: operationnm H 27 nmanitatii H
lait llbX. I.
173
XYI. Qaod noD odii canea, sed diloctionis eos qui d«Imquunt
corripere debeamas.
! XVn. Diaersa tcstiinonia, quibus a,postolUR praecepit operari
-deberc uel ipeo opmtus fuissp nionEtratur.
Xyin. Quoil tantuni oppratuR sit apOKMui', quaDtum non
isibi soli, sed etiam bis qni cam eo crant poBset snfficere,
XVnil. Quomadmodunl intellegi debeat: bo&tiQ9 eat iiiag^is
'dar<! quain accipere.
XX. De fratre desidioso, qui alios egredi de ooenobio sollicitsibat.
XXL Diusrsa [«Ktimoaia de Sa.loinonp contra needian.
XXn. Quod per Aegyptum fratren ita suis ma»ibus opi^
rantar, ut uou solum propriist uec^ssitatiliuR satisfariant, seO
etiam hiii qui in carcerihus sunt suhministre&t.
NXXHI. Quod otii cau»a faciat in partibu.^i OceideuLiK nou
IB coenohia moaachorum.
XXnn. De abbate Faulo, qai singuli» annis omne opns
maauum Baarum igne snbpofito concremabat.
XXV. Uerba abbatis Mojsi, quae dixerit raihi de reniedio
acediae.
I. Seitam nohia certamen ost^ qaod Graeci dxijBfiin uocjint,
quam aos taedium siue anxietatem cordis possumait nuncupare.
adfiDiB haec tnstitiac ac solitariis ma^s oxperta et ia heremo
I 7] Xct, 20, S5,
r 1 diloctioius HLT: conpzionis A ttflinquDt H 2 dBbemiia Tv
8 d* mera B d« dtuern L ftpoBtalnB H jtruc«pit L: pmoipit ABTr
A d«iuDn) H & quod DOn L slt apoit^lus nm. L 6 pcwet r: possii
AMT yomn L 1 eBl om. L 9 titutinu eap aO om. AHT alio /,
de om. h 10 XX AH deuenta H nalainoiio H acadiao A: acci-
diuD // icidiK L II XXI AH per oni HT twgrptuin L tta cm.
AHT 13 in om. H aumraiuifitrciit A U XXXI AH 15 <!sa« om. H
16 XXm AB 0|ma] tampus HT 17 «uproBto AL IR XXIIU AH
moja HT: moai AL dixlt BT loilu om. ET 19 Kcidiao H acl-
diae LT Fiuiant c&pJtuU de s^^u acediae Inaipit Uber A Indpit d«
ipiritti wediae liber decimus Expliciuut capitu^ iDciii textaa eius-
dom L niM imtTipliim iti H
^ I om, OL fcfDiKm H MidiMti L ARNAIAN T 21 ancxie-
tatein B 22 haec adl^nLa L tristitiae ac AHLT: tfistJtiae rat et iia^i
DLuime ac Cp (ih r detat maxuM) in o». L
rnt on. 1. * 1»
L
174 lohaDnig CagRiani
\
commorantibtis infestior hostis ac frequeQs, maxime circa boram
sextam monachnm inqnietaDS, ut qnaedam febris ingniens tem—
pore praestituto ardentissimos aestus accessionom snarum so —
litis ac statutis horis animae inferens aegrotanti. denique no:
nnlli sennm hnnc esse pronnntiant meridianum daemosem, qi
in psalmo nou^eitsimo nuncupatur.
n. Qui cum miserabilem obsederit mentem, borrorem lod^B,
cellae fastidium, fratrum qnoqne, qui cum eo nel «minus com —Mr
morantur, tamqnam neglegeutium ac minus spiritalium aspema.^-
tionem gignit atque contemptum. ad omne qnoqne opns, qno» -^
intra saepta sui cubilis est, facit desidem et ineri^m: non eniK=m
in cellula residere, non operam sinit inpendere lectioni. nihilqa.^Kie
se proficere tanto tempore in eadem coomiorantem crQbrinK=iiB
ingemescit nec habere se fructum aliquem spiritalem, dontsJ"»
fuerit illi consortio copnlatu», queritnr atque suspirat et S-^Bb
omni se dolet spiritali quaestn iuanem in loco nacuiUDqi^cMS
consistere, utpote qui, cum posset etiam alios regere ac procc:^'^
esse plnrimis, nullum aedificauerit nec quemqnam institatiffiKiKiic
sua doctrinaqne Incratus sit. absentia longeque posita magn: ^^-
ficat monasteria, loca etiam illa magis ad profectom ntilia m^ et
saluti congruentiora describit, consortia quoque ibidem fratniv:^ J»
saania et plena spiritali conuersatione depingit: e contra mi "-
uersa quae habentnr in manibns aspera, et non solnm aed.^&
ficationem nullam esse in fratribus, qui morantor in loco, s^^^
ne ipsum qoidem uictuiii corporis abfiqne ingenti labore coi:3- «
qniri. postremo non posse se saluari in eo loco dDrantenaf
nisi relicta cella, cum qua sibi, si adhnc iu ea fnerit remoratn^
6] Ps. 90, 6.
3 aGerbissimoa ^ accengionuiD AO<fc 4 mfert AE} tnfam B^
5 â– ennm] eniip H pr^ nnntiuit L doeiDoneni (?' 6 nonagennmo Q*S^:
nonagesimo reU. 7 tton diMingvMiat AHT mtwtavm om. O obaede-
ret fl> 8 fasUdium generat R uelle uiinus L 9 ueglig. <7> asper-
nationem om. L 10 contmtum A 11 septA codd. cubioulis Xr* cnbi-
culi HL'T 12 cella HTv ceUwIa L oec operam Hv ginet iP
1.3 proficere lectioue L 14 ingemiscit Q*H* 17 utpnte H< posiit HL
etituR OM. A 20 perfectum H 21 quaeqne A 22 e om. H et
contra L 24 commorantur H 26 se om. L dunute A 27 sibi
si] sibi L
InaL lib.X. 1-8.
I>«reaad[iiii eril, exjnde Bemet ipsum qnantociu!; uiportarit
dein ]afi<titQ(iii]?ra vorporis cihiqtip r>>;uripm cjuiDta KPxlaqiie 3
tion tatituu suscitat, ut uolut long» itinfre grauiiisiinoque
labore coufeetUH sibim^t latisutiquc iji<l«atur, aut qaftai re(t>e-
i tiOQfm Ribi bidunna iciooio tTiiluanoii» <lis-tulerit. tum prantpr^a
hac illncque anxius eireumspectat et nw frntrum Blbi qnem-
piun adui>atar<> NUKpirat, >iaepiuKque fgreditur t>t ingreditur
»Uun ac solem uelut ad occastim tai'dias propeniDteni crebrius
iDtnetiir, et ita quad&m inrationabili m«ntis conrui^ionc nelul
I* tsetra suhpletnr cjdigine omnique actu spiritali rfdilitur otioiias
ac oacuus, ut nuUa re alia tantae obptignatioDis remediam
i|Bam Qtsitatione fratri» cuiuspiauj kcu somni .sotiu.s solacio
poeia aestimet inuenirl, deiade honesta» idem morbnei ac ne- 4
cwariaa KUggerit salutatioues fratribus exhitwndas aisitatii>ne&-
u <pe infinnonim uel pminoR nel longiu» positoram: quaedatn
ctiam pia ac religiosa <iictat ofticia, iUo!! uel iUa.« debcre pa-
nstoB inqairi «t ad salatandos oos crebrius propemi, iilam
nligwsam dcuotamque deo feminam, omni praes4>rtim pari^ntam
sabetdio d&sUtutam, ma^um opus esse pietatifi frequenter in-
â– Bisere, ae si qaid ei sit nocessarium, quae a propriis parentibas
«e^ei^tur atqoe deKpicitur, sanctissifflum pi-ocnrari, magisque
oportare in his operam pietatis inpandi qnaiii infructuoKuni ac
nne oUo profectu in celtula rei^idere.
1 mit a^BL*T: niii «iiti<le G^SL^ qnaDtetiu OSBLT aipor-
tMUrit STJv uiii nJicU ccUa eiindc amani [pnuQ qnuitMitiM aiport*-
k^ril: litu eniiB, ti adhuc in ea fuerit nmomtui, penundnm erit A: Mtd
ensa fiu, qmod xoimm vffendert foitsit, idem ualet quod In qui kftbitanU
S ttaim A Umtam WLT ut tm. HT uelut] (i«1 e ^ 4 fesnu-
%mm L S tunr L 4 uiulas B 7 sdiMtian Q* 10 t«tn codd.
wppUttr AOL eail^o* inbiilotur H(T) omni quotjnc H oci<wnf O'
1 1 Unbk») «utautv L appngn. AL ii ubiono H »l»tio BL IS p6»c
omm. L moribut L iweMBUjna nguit if 14 «tib^adM uiiiiontwiae if
|& poMitanm H W rtitin m. U rck^ioc» (7> 17 rr^airi L uisi-
taorfiM H KM om. T. prapmn* G*S 18 nlfxiomn <?â– ooinc />>
lO 4I««INiteM OiWiT- AMcUum A i»o pirtati» opui G (lud opn« «.
30 ri* /.' 21 dispidtur 0'nL^ potuil-
infrurtuoM HTv 2» ivlla O^ udloU ttm-
t»»
176 Ioh«n&tt CataUni
IIL ^tar iUqae mfelix BDima tsUboB inimieoram mmliinwi
inpetita, donec aoedifte spirita aelat ariete lulidisaimo ffttjgfttt
aat in Bomnnm discat ooacidere aot excnsBa daiiatTis cellaUe
saae consolationem inpagnataonis haios nisitatione fratris oon-
saescat adqoirere, hoc qno ntitor ad praesens reraedio paolo t
post acrias infirmanda. freqaentias enim adaersarias ac dirins
adtemptabit, qaem oonserto proelio praebitamm comminns sibi
terga cognosdt salntemqne sibi non de nictoria nee de cod-
flicta, sed de faga sperare peraidet, donec paolatim probutofl
e cella actns saae professionis incipiat oblinisci, qni non est »
alias qaam intaitns et contemplatio dialnae illias et excellentis
saper omnia pnritatjs, qnae non alibi potest nisi in silentio et
iugi cellae persenerantia ac meditatione conqairi, atqae ita
militiae saae ftigitinns ac desertor Christi miles effeetus in-
plicet se negotiis saeoalaribns, ei cni se probanit mi- u
nime placitaros.
lin. HoittB at^tndiois aainersa inconmioda nno nersicalo
beatas Dwiid el^;aater expressit dormitanit, inqniens, anima
mea prae taedio, id est prae acedia. proprie satiB non coipns
dixit, sed ftniwtani dormitasae. nere enim ab omni eontempla^ n
tione nirtatam et intnita spiritalinm sensnnm dormitat anima,
qnae pertarbationiB liaias t»lo ftierit sauciata.
T. Itaqae Christi oeras athleta, qai agonem perfectienis copit
l^time decertare, hnnc qaoqne morbam de latebria animae
saae festinet extmdere, et ita contra hanc qaoqae neqaissimam s
acediae spiritom ntrabiqae contendat, nt neqne somni telo elisna
14] U Tim. 2, 4. 18] Ps. 118, 28.
1 in on. O iniqnonim O 2 iopedits AT acidiu G> wsoediM
ex uddiM H Bddie L S nunmnm H oellolu H* odl; L
4 oonlaotetioii? inpagnataoDe L haiui uiBitatione om. L 5 qnod H*
qnoque L 6 dinit (?* darint H* 7 adtemtabit A eam qnem ff
oonsorto L' 8 tergt om. H 9 de om. L pemidit &*'£P pnidet O*
pemiderit X 10 aetiE S 11 oontempUtionis X' et om. L 12 qni X
13 peraenerantiie SP tdqne H 15 oni] qui AL probabit OL 17 TfTT
om. O 16 dSd A eliganter AWL' expresit H inqnies X, oai. H
19 aooedia H addia X 21 seasn H 23^ om.O andeta H 85 n-
tnhere O neqoiuimum om. A 26 aoddiae H addiae X ntatibi-
qne O* ntrobique L8h> nt nbique H oonteadant X'
IiKt Ii}p. X, 3—7.
177
roncidat ufqu^ <l« iitoaat<terii daustris expulsns quaniuis mb
piaet«xta wloris pii fugitiuu-* abscerfat.
VI. QiiPiiiciiinque eniiii in parte <|ualibet coeperit t^uperare,
aut taiiu|iiani inertem K deilitivtutii siki patietur absque ullo
profectu Fpiritus in rL>lJuIa commorari aut ^xcuHi^uin liiiindo
instai)iiem de i-«Um rt'ii<li>t ar uagum, et a^i omne opQs de-
Kidem c«Uas fratniiti iugit«r fftciet ac monasteria Rircuiuire
nihi](|Ut- aliud pro(rurari>, i^tiaiii ulii quoue colore occasionem
refpctioni futurae uaJoat praeparar^, meiis eniin otiosi iiihil
aliud cogiUm nuuit quam de esciN m aentre, donec innenta
(fnani1o4]Ui^ tiodalitale cuiusdiim uiri uel feininae aequali tepore
torpentis rebus tioruin ac iit^jtfSKilatibus inuolnatur el ita pau-
latim reddtttar nojiiK or(:upatiombu.s inretitus, ut tamquam ser-
peuUiiis spinM obatricluH numquaiii dciiicftps ad perfiKrtioiKuu
professionls anti()uae »tt ualeat «^noiJare.
I Vlt. Kunr niorbum, qui do. aci^diae spiritn naiicitur, btratux
apONtoiu^ ut uerus ut; spiritalis mtiiii^rus iicl tuiK; iam coiuipicieaa
serpere uel emer.s«rum spiritn sancto reuelanti; prospieions sala-
taribus praetM-ptorum suuruni uiedicanientis praenenlre fexticat.
The?tKalanicen.sibus eiiiin Kcribens ct primo ut peritisHimtis
qtiidam perfectusque medicus inRmiitatem susceptorum bknda
leniquc uerU curatione lomentauB ac de naritate incipiens eo^qui;
in ea porte (^onlaudaus, iiuouNque letale uulnns leniore retnedio
riclenitum d<'posila tnitioris iDdignatione facilius inedtcamina
au^tenora !<uMtiQt-at, ita ait: de carilatc autum fraternitatis
a.*»! r ThBM. 4, »-10.
1 iDonut«nis /.' 2 caloria G' fni^tiiis H' 3 VI om. G qiia-
ciuiiqiie L quSlibet £* -4 tain H dedicilum H diditidum /.'
nbimet L b cellola H indu G 6 redilit .4^' 7 facit A (rir-
ciiirv WWL 8 nliut A iibi qugquc H ubju« L occseiDOfs L
9 refrdJuniH HLv 10 ncj pt. HT »«1 /. 13 nuxis U^ utj Hiit A
, U fptnii L' aagittia H obstni.'tiis ut .1 obtttructuti H Vt laii<lere H
bj^TII (MH. G acidia^ IVL bi^ntiii oin. L 17 nponiloluii] | iiiluii H
RMfiei«D« L 18 emersumm inter iimnnrW Ov praiuiden» j1 19 fi?«ti-
net 0'W 20 tbeMtloitic. GH primo quidrm ut G 21 inflrmitiiti-ii A
«( ttid 23 loelAle L l^uiori G^H ^ dplonituni G': diliiiituni H'-
deliutum reU. tJmoriE C 25 suKliiip^Hjit A (.ust^rcat //' aitj in«
' i\ait H m. a ex ut
L
178 lahtnsii CKSiiftni
non necesse habemns scribere oobis: ipsi enim a deo
docti estis nt diligatis ianicem: etenim faoitis illad
2 in omnes fratres in nninersa Hacedo&ia. praemiBit landis
fomenta lenia, fecit eomm anres ad cnram salntaris nerbi pla-
cidas et paratas. mrsnm infert: rogamus aatem nos, fratres, i
ut abnndetis magis. adhnc eos blanda uerbonim lenitate
demulcet, ae forte necdnm aptos ad pereeptaonem perfectae
curationis inueniat. quid est quod rogas, apostole, ut in qno
abundent magis? scilicet in caritate, de qna anperias diierat:
de caritate antem fraternitatis non necesse habemns h
scribere uobis. et qnid necesse est nt dicas eis: rogamus
antem uos, ut abundetis magis, qni super haore ne vcnbi
qoidem sibi aliquid indigent? cum praesertim et inferas cansam
ob qnam hoc ipso non egeant, dicens: ipsi enim nos a deo docti
estis nt diligatis inQicem, tertinm quoque maios adicias, u
quod non solom a deo docti sint, uerum etiam conpleant opere
quae docentor. etenim facitis iilud, inquit, non in uno nel
dnobus, sed in omnes fratres, nec in uestros tantQmmodo
8 cines uel notos, sed in uniuersa Macedonia dic igitur
tandem, quid est qnod tanto opere haec praemittis? iterum â–
infert: rogamus autem uos, fratres, nt abundetis magis,
et nix aliqnando in id quod olim moliebatur erumpit: et operani
detis ut quieti sitis. diiit primam causam, deinde iofert
secundam: et ut uestra negotia agatis, tertiam quoque:
et operemini manibus nestris, sicnt praeceplmus uobis, :
qaartam: et ut honeste ambuletis ad eos qai foris sant,
5]l. 0. 10. 10]]. c. 9. ll]Lc. 10. 14]I. cO. 17] 1. c. 10.
21] 1. c. 22] 1. c. 11. 24] 1. c. 25] 1. c. 26] l c,
2 Ulnt; A S machidonia IP, Uem infra m&chedouia L laudi L
5 et] aed ij 7 perfectiOQem A 8 ut eras. in L 9 dixenti HTo
12 Kutem om. H IS quidem sibi aliquid] sibi ;ibi quidem A et om. A
16 dno H compteaut AL 17 illnt A inquis GS^r uno nel . . .
pag. 179, 23 cellae et operi muiuum extant in C uel iu C 20 tuito
opere G'S^H^L: taotopere rell 21 iufert om. L uos ont. 22 in
id om. A molliebatur H moueUtur L erumpet A erupit L 24 ne-
goti A 25 openimini AHT praecipimus AH'L 26 et om. L ut
om. H post foris suut addutU GSr: foris snnt scilicet qui spculo uiunnt
Tist llb. X. 7.
179
qniiiUni: el □uHiufi aliquid do8idcrctJ£. occo iUa cunctatio,
qoam UntJji proferre prooemiis diflfereba.L, qnid in eins pectore
pvtnnre agnoscitor? et op«ram detis ut qui&ti sitis, id
est is ufrstris cellulis c«inmorfiDte& not^ diuersis raiiioribus, qui
BOloQt oliosorum uolis uel rabulis gcncr&ri, inquioti efTocti aliis
qaoqne tDqnietDdiDe& inferatis. et ut uestra negotia agatis, 4
lon euriotiitate uoRira actus mundi uetitis inquirero ac diuer-
'wram conuersationes explorantes operam uestram non erga
correctionem ueKtram seu uirtutum stndta, sed ail detractatioao-s
I* fratram uelitis inpendere. et operemini manibus uestriH,
ticut praecepimas uobis. cur itla fierent quai' monuerat
nip«riQs ne agerenl, id est ae inquieti essent nel aliena cu-
[irarent negotia uet tahoneKle ambularent ad eoN qui foris Kuat
tH aJtiTius aliquid desiderarent, nunc intulit dicens: et opere-
is miDi manibus uestris, sicut praecepimus uobis. ut b
enim fiereat illa, qua» xuperius reprehendit, otii causam esse
euidenU-T expressit. nullus enim peti-^t uel inquiotus e.sso uel
â– tiena cnrarn negotia, uisi qui operi manuum siioxum non ad-
ijoiescit insistere. quartum quoque intalit morbum, qui ex hoc
m rpM otio nascii.ur, id est ut inhoneKlit non ambiilont, diitHUs:
et ut honeste ambuletis ad eos qni foris sunt. num-
quam potest ne apud eos quidem qni saeeulj homines sunt
heneste incedere, qui nequaqoam claustris cellae et operi nia-
DinuD suarum inbaercre coDtcntua est, sed Qccesso ost eum in-
])Le. 3]1. c. SjLe. 10] 1. e. 91] I. c.
1 qninUai om. V- ct] ut L 3 <lu«ni) qnM C proferre om. A
pnM*fflii* A: pnwmliii CGH'1,' pnMMtiiiH /,â– pri>i>iiiiitiK /7< deferttliia
O^S* 3 parturire CA: [nrturirut ITLT pnrturibnt Gv oifn)aii«Jtur A
4 ia OM. C cellolia H^ inoribua C h idoUk] uitis H et aliiK L
7 ocUifJs G*B' 9 lOiiuftrHalioni») cumkoc uombuh incip\l <vd. C pag J4,
tH guii mhil ftrt iegtrr potui ooaiinoTationM .4 :) correptianeai L
HMbKin] mvniin A nH ont. A dotnctation^ A detr«ctuianeii G'
Artnctioiin CG^HTv detTActioiii: L 10 uelliUx (i'W opcnnnini AHT
11 prwci|HmiU AH^L* car[ ut Gc iUt «m. A monuent superina
Dt iBont) miperius ebummt L 13 uel AHT: et GI^v 13 for» O*
11 «penmii^ AHT U pnactpimus AH^L* \6 exunun mw) csbsss L
H MrbuQ L 2(1 uitio L i\ et.) quod A et ut quod W 32 om &d
•prt J 24 berere h
180 lohanniB GMiUBi
hoDestuin esse, dnm necessuu uictus reqnirit, adtiUUoni quoqae
operam dare, noniUteEi etum nimoram sectari, cusRmm fUKi-
laromqae occasiones co&qairdre, per qoas sibimet ipa aditom
paret ae facultatem, qna ^iaersoram domos oaleat pen^nre.
H et nallias aliquid desideretis. non potest oon aUenis donis »
et moneribuB inhiare, qui noo delectatnr pio qaietoqae labore
operis sui cotidiani aictuB parare Bubstantiam. oldetis tot eausas,
tam graues ac turpes una uitii labe generari. deniqae hos ipsos,
quos in epistala prima molli fouerat palpstiooe nerbomm, qua-
titer in secunda, uelut qni non profecissent ad remedia lenim^ m
austerioribas quibasdam et causticis medicamentis sanare ad-
greditnr nullaque iam mitium uerbomm foraenta praemittit}
non illam teneram uocem ac blandam, nt ibi: rogamus aatem
uos, fratres, sed: denuntiamus uobis, fratres, in oo-
mine domini nostri lesu Cbristi, ut sabtrabatJs aos u
7 ab omni fratre ambulante inordinate. ibi rogat, bic de-
nnntiat: in illa blandientis affectus, in hac obtestantis seueritas
et minantis. denuntiamus uobis, fratres: quia prios ro-
gantes contempsistis audire, saltim uunc denontiantibus oboedite.
ipsamque denuntiationem non nudo nerbo, sed enm obtestatione m
oominis domini nostri lesn Christi terribilem infert, ne forte
simplicem nelut humana uoce prolatam rursum contemnerent
nec magnopere ducerent obsemandam, statimque ut peritissimas
medicuB putribus membris, quibus leni medicameoto remediam
ferre non potuit, mederi spiritalis fem incisione pertemptat ut ts
sobtrahatis nos, inquiens, ab omni fratre ambulante
inordinate et non secandum traditionem qoam acce-
8 peront a nobis. itaqae ab his, qoi uacare operi oolnnt, iabet
subtrahi et uelut membra otii cormpta putrediue desecari, ne
5] 1. c. 13] 1. c. 10. 14] n Theas. 8, 6. 18] 1. c. 25] 1. c.
2 domornm B 3 qaae ex qa& L ipsi om. A 4 domns B 5 de-
BJdersre L 6 desiderare nel ooncnpiscere inbiare Q 7 oottid. G 8 nitii
id ? otiogiUtiB O otii £c 9 quoa tm. L epistoU O^BL 10 pro-
ficissent ff> proflcerint (i prma m e imA.) H meliora L 12 pne-
mlttet A permittit H^ 15 nostri om. A hia A 16 inordiiut»
ambulante A 18 et] ac ^1 ad min&ntis add. G in marg.: appuet
19 contemsistis A 20 ipsun quoque L 2ls{= nostri) hniA 22 con-
tempnerent H 28 operi om. L 29 pntridine AG'HT^
Irst. lib. X. 7—8.
ISl
mQrlius aetut letnle contagium eHant sanas mpmlironim
t«l>u serpeat» corruiii|)at. dicluruKque de )ib, qui operari
suis manibns nolunt et paoem suum atm tiUetitio manducare,
a ctuilmfi etiam praocepit isulitralifnduiii, <|ualilius eos a prin-
;t cipio piobris iunrat adtendite. in priiuis inordinatos dicit nec
sftcunduin suam tr&ditioni-m amliol&re, alii» uerbis coatumacea
eOB, utpote qui oollent iuxta iniititatiODem eius iDcedere, et in-
hont-stoe esse designiLas, id «st aon processioni^, non uisitationii:,
Don uerbi, non t^mporis oportumtat«m congruam honei^tamque
M sectaat^s. omnibus «Dim uiliis i»tis inordinatum qucmqu« oe-
r«S!ie est subiacdre. et non secundum t-raditioQem quam 9
acceperunt a nobis: et in hoi^ rebHJlcs t-m quoiiH.mino4lo et
contamptoreK notat, qui traditionom, quam accepenint ab eo,
t«nore oontemnant nec. imitari unlint id, quod mHgistram non
u solum uerbo docuisite meminerint sed etiam opere noufhnt
perfecitiso. ipsi enim scitiH quHiiiadinodum oporteat imi-
tari ttos, inmanem cDmulum reprehensioni»! eiaggerat, cum
hoc eotit adKerit non obseruure, quod nt memoriae eorum in-
haereat et ad imitADdum non solum uerbo iDstmente didicoriitt,
M sed etjam eiemplo openim prouocaute susoeperint
Vni. Quia non inqnieti fuimns inter uos. cum se uult
inquietum inter ei>8 non fuitisn pisr operis (â– xerdtiuin conprobare,
eos qai operari nolunt abuade notat otiositatis uitio inquietos
Memper cxsiMtere. niM|u<- grati» pancm manducauimns
^ ab aliquo. per slngnla uerba incrfipationiti auxedio facit doctor
11] 1.0. 1«]1. «.7. 91]1. e. 24|I. c. 8.
1 loeUle L 2 piirtvf nnBKuine romipto l*\>o (} lerpRntino h ruft-
qne de tus . . pa0. IS3. 15 imttiuKlum di^r uL xi rxtoHt im C 4 prae-
«epil CGL'T: prwcipit rtU. !> obprobrii» i£(vj prouis L* >;Mie dicit //
ft num om. H 7 mw om /.. utpul« iVL* soluDt HL % doRirnwt C
«Iwi^Ki A 10 i^ium i}<f^\ii utUix L \*ii* (litiin Av 12 occiperunt H,
%ltm in^ (|ii<ii)iM]tnud<) C 14 cuutfimoiuit CT: cvntompniuit HJ^ con-
tennmnt AG tioUint G*{P noo wiluin uimrn noii»rijit pHrfedcse nfd
etiuB nrrbo ni^iuinurint dwiiijsc A tf. pag. tST, 14 1 1< quenLaiQinuJum L
17 immaiK^m CA imaiiiJe L. 18 '«ik hoir L 21 VUI om O quia . . .
CTUu nMw, xn C 22 iD-iuiotutn oiti, V int«r «)« iiiquifhmi J 28 iwn
uull operari L otinsit» L' 24 eiiatere G^HL ]iaii«in Kni.tis 6
gratis om. £ 2& uuiin //
lohtiinii CtsRJiBi
|raedicator euan^elii dicit se noD gratis pELn«Di ah
luca-^^se, qui nouit domiaQm pr&ecepi^£(», ut qui:
deaunti&nt de euEkngelia uiuant, etrursum:
cp^r&rius cibo suo. ciun utiqiie nou gratis, qal
praedle&bat, tam i>ubljm>e ac (^piritale opns exm^^ns s
fcmvinicae iusgionia anctaritate praesumeret, qaid nos
Inibus non &oluin nulla praedicatio uerhi commissa
i ulla quidem uisi animae nostrae solius cura mau-
fiducia Dtiosis manibus gratis paoem comedere
qaem uas etectiouis, euangelica sollicitudine et m
le coDstrictus, sine opere raanuum comedere non,
|sed in labore, inquit, et fatigatioue nocte et
ites, ne quem uestrum grauaremus? adhuc
suae caRtigationis eiaggerat. non eaim simpliciter
lomedimus grati.s panem ab aUquo aestrum' et buc u
(poterat enim uideri proprio otiosoqne sumptn ac
lecupia nel aliorum. licet non istorum. c.onlaiione
iDit lib.X, 8— 11. 183
Vini. Nec tamen se solnm taliter inter eos coDoersatam
fiiisse testatar, ne forte oon magna nec generalis nideretnr
haeo fonna, si ipsias tantnm traderetnr exemplo, sed etiam
omBes, qai erant secnm ad niinisterinm enai^elii depntati,
id est Slnannm et Timotheom, qui haec eadem cam eo scri-
biuit, adserit simiii opere laborasse. in eo etiam qnod dicit
ue qnem aestrnm granaremos aerecnndiam eis incntit
magnam. si enim ille, qai eoangeliam praedicabat signis illnd
nirtatabnsqne conmendans, ne granaret qnempiam, gratis panem
I maudacare non andet, qnomodo illi non aestiment se granare,
qui cotidie enm otiosi nacantesqae praesamnnt?
X. KoD qaasi noo habaerimas potestatem, sed nt
nosmet ipsos formam daremns aobis ad imitandnm
1108. pandit caasam car tantnm sibi laboris indixerit: at, in-
qnit, formam daremns nobis ad imitandam aos, at, st
forte doctrinam uerbomm anribas uestris &eqaeDter ingestam
oblinioni traderetis, saltim connersationis exempla sab ocnlorum
fide aobis tradita memoriter retineretis. band lenis eornm et
in hoc reprehensio, cnm dicit se nnlla alia quam exempli
gratia laborem hnnc et fatigationem die noctnqne corporis exe-
^Bse, et eos nihilominus erudiri noUe, propter quos ipse neces-
sltatem non habens tantum sibi fatigationis indixerit. et quidem,
inqnit, cum haberemns potestatem et paterent nobis facnltates
omninm nestrum atqne snbstantiae, et ntendi eis domini nostri
nossem me habere permissmn, non sum tameu nsns hac pote-
state, ne, qnod a me bene ac licito fieret, aliis otii noxii prae-
beret exemplam. et idcirco euangelinm praedicans meis manibus
atqne opere malai sustentari, nt nobis qnoque nolentibas iter
7] 1. c. 12] U TheBS. 3, 9.
1 Vnn om. O nec . . . eos mon. m C 2 niagna nec] magne L
8 «xemplum 3 5 eo conscribant L 6 iu eo] ideo G diiit H S m»-
giuun] hic denml A 9 conmendans C: commeudanB nU. 10 gntuwi
O^L 11 cottid. G^S praesumant L 12 X om, G non . . . potesta-
tem atan. m C 14 sibi tantnm HT inquid CHL 17 saltem WL*
18 fldem L reteneretis H baud] But HL' leuior H 20 nocte-
qne 6* ezigisse G*H*L 23 inqnid H habuerimuH H 2i i^ L
25hac]hocif acX' 'ZGfwritH otiisX' praeberetur L '^malluiir
IM
Io1i»aiiii CBSBUni
uirtutifi iDceilere niam perfectioniN ap«rireiii et cODnerMtHinls
fonnam meo latwre praeberem.
XI. Sed ne forUt tocitu» openiaii el eradire eos aolens exem-
plis minime illos etiani pneceptorum nionitis instruiisse uide-
retnr, infert: nam et cum esAenin:(, inquit, apud uos, hoc â–
denuntialiamus nobis, qaoni&m, si qais non aalt ope-
Tftri, aec manducet. adkoc illoram desidiam, qai sdeDtea
eom nt magi»tnim bonum doctriiiae gratia et institationis ob-
tenta «uis manibus oporatuoi imitari contemnunt, et diligentiam
^Antionenaque suam «laggerat, dicens oon tanttmi se faoc illis •*
exemplo tradidisse ptii««eDt«m, KCd etiam uerbis ingiter prae-
dicasse, ut, si quis scilicet non iialt operari, oec iiiandQC«t
XII. NoD iam doctoris uel medici utitar ad eos consiJJo, s«d
districtioae in eo« iudiciariae pronuntiationis iDaehitar et apo-
slolica potvstate re^umpta u^^tut e tribuaali ia eonteiiiptores i»
sentenliam dicit: illa ni>mpt> pot^t<lale, quam cum interminalione
BcribeDs ad Corinthios a doniiDO sibi adseniit datant, cam eos
iD delicto positON praomoneret, ut ante aduentum tiuam semet
ipsoB corrigere festinarent, ita praecipiens: rogo uos ne
praeiienB conpellar audere in quoadam pot«Rtat« illa aa
quae data est mihi in uobis, et iterum: si enim aolaero
aliqnid gloriari de potestate, quam dedit mihi domi-
nus ia aedificatione et non in destructioDe ueBtra,
non erubeecam. illa, inqnam, potestate pronnntiat: si qnis
non uuH operari, nec mftnducet, non gladio CArnali eos ss
addicentt, sed anctoritat« »ancti spiritus huius nitae eis inter-
dicens substantiam, at, si forte poenam fnturae moitis minime
6] n TbeJM. 3. tO. 19] U Oor. 10, 2. 31] 1. c. 6. 24] 11 Thm. 3, 10
h tnquid //, ffin. /. (i doauatiauimus L 9 0p1entu> L 10 onuto*
Uimiiin CJ (itonAulo i.aiitda Civssianwt iwni viitur) (tiJijtmtiji cautiunfiqat
iiiin H sc] mid // l'J i)t) tt II 14 iiidi^tnriAc // l.i o] »t /.' de //
ciititA|)U>ris L' 16 simicHlia /, dicitiir L' niinpe ff' enim per L
poCcttntniEi /, oom //> 17 coriritheDS C// IS poisito» //■semet
ipHS . . pag. ISS, 25 oporHtinnis soLluUiri pnui extanl «n C, xd plerapK
eMOH. j|1> pol«9liit«[n illA L 3S Bi:dtfl(n.tion«ni L^ deBlruerionn
0*WL: dirtructionB fr^ffT dpntnictionem nwtr»m e (it C wm liqua)
2i illam CL pot«&t«t?in L 2S tw\ iioa H '2& iiii«tJiritaI«ni C
siacti apirilua OUT: spiritus Mtncti LC(?)v cf. 11, 3, 4
\
Init. lib. X. 10-H
Mgitftntes adhnc uelint amore otii «xsistere contuinac«s, galliiQ
Decessitate natorali constrioti ot nietn praeitentis intonttui saln-
taria praecepta snsciper* eogantor.
Xlll. Post tanttim i1ai)ue rigoreni euaDf;e)icaH districlionia
» nQnc causam eipoDit, «nr hae« aninerea praemi^rit: andi-
mnit enim interuos quoHdam anibulare iuquit>le, nihil
oporanteg sed curiose agentos, nusquam eos, qui dftditi
esiie opflri nolont, uno tantum morbo corraptos proDQutiare
conlenlus est. id priore na.mquc* epi.><tula inordinatos <><ki a{)-
>D pellat uec secundum traditianem amhulare. quam acceperunt
ah «0, inquietoii etiam eM»« definit et gratis pauem manducare.
rursom hic: audimua, inquit, quosdam inter uo« amhn-
lare inquiete. el Kubiungit sUtim :<ncuDduui languorem, qul
inquietadiais hulus est radit: nihil, inqoit, operanteH, tertium
is quoque morbum, qui ei isto uelnt quidam ramunculus orilar:
sed curiose agentes.
Xnn. Itaque fomiU uiliarum tantorum congni&m nuuc emen-
dationem conferre feetinat, et illa apostolica qua usus faerat
paulo ante deposiu pot«atatc ilemni ad niacera pij patris uel
ii elementiii reuerlitur medici, et nelut filiie gUi^c«ptitiqu« suis
ooDsilto aalnbri iafert remedia saaitstis diceDs: his aateu
qoi huiusmodi i^unt deuuntiamuii et obsecramus ia
domino lesu, ut cum xileutio oporantes panem Kuum
mandaoent causas tantomm ulcemm, quae de radiee otio-
■«Katis emei^nt, uno operatioais salutari praecepto curauit ut
pcritissimus medicorum, ceteras quoque ualitudinet: malas eodem
5) 1 e- II. 9] L c. C-8. 12] 1. «. U. 211 '■" 12-
1 adhanc L^ ueUint G* uellpnt Hv raiatsn G^U ulUm (7>0>
4 post , . . eunDgrli evatt. In C S ciir] crnin H MdinimuUB G^Hc
8 o{»CT-i «tae Cr 9 priori Hv «pistulK CG' : «[uatala G^HL 10 tradi-
tioDeiii ilkni H ampcruiit i/> 12 hi) CL aiMlimiu CG': uidiiii-
mu£ G^BLc tD^uid H «abulsrei intvr um L 13 Ribiutuit £
»Itiin Q UnKDiTm CH 14 ntj et C ioquid H 15 quoqDej
taqnit £ r&uiiiDculiis CG'L': nunuincntutt IP rumiuculit T ntatf
HiUu« <?)H'£V 17 numenMH vm H itAqu«i . , . Iniitoruin riMifi. ••« C
Id qnc £' 19 dii^Mta H 20 reuGrtpmtor G* 21 itilubn] mlutkrii L
inhrAl /,<, (MM. tf 23 hiiiutmodi CHT: oinmittii GLvet Uul^, «t oh-
WCTiiiiuus om. L 24 t*nta £' 2.'i doiiierKiiut £'
lob&BBia CBiiUni
ftispiU; pullula.nl<!s ^cioQH proUnus eitingu^iidaii originp morlii
priui':ipaii.s »^i;4'inpta.
XV. KihilamiDUs tamea at perftpicacissimus ac prouidoB
medicut; iiou solum iiiftrmanlutn cupit mirdeii auliipribus, nv^d
etiam s&nis, quibufi eorum potiHii perpetua sospitjis custodiri, *
Bimilitiir con^^ntia praocepta commcndAt dicnoK: uos tntem
noHle deficere bcne facientes. qaj nos, id est uiu nostns
SGCtantes exempja uobis tr&iUts opcri» imitatione conplotis ac
nequoquam eorum dettidiam inertiamqne sectamini, nolite de-
ficere bene faciftnt»)), id e^t humanitatem UAmtram erga tM>>t, io
si forte neglexerint obseruare quao diximas, similitFf inpertit«.
ut castigauit illos qui @rant intirmi, ne otio dis£o)uti inqoie-
tudini r>t curiositati op^ram darent, ita hos qui Kaiii .sunt prae-
monet, ut humanitatem, quam bonts ac malis inpertire domLni
praoc«pto iubfiiiur, Ki forte quidam prani ad aanam doctrinam a
conaerti nolneriiit, non abscidant ab eis, sed bene facera «t
fouere <h>r tam consolationi.s et correptionis aermone quam
beneficiis solitis et humanitate non desinant.
XVI. Runium tamen, n« forte hac lenitate prouocati quidam
pia«c^ptis eins oboedire contemnant, int^rmJNcet apostoliram m
aeueritatiim: quodsi quis non oboedit nerbo nostro per
epistnlam, hunc notate et nolite oommisceri cum illo,
nt confundaiur. moneneque eos pro renerentia sui et ntilitate
oommnni quid oporteat obsoruari quaquc caatione apoetoliea
mandata cnstodiant, sabiongit confestim patria tndolgentis&imi »
lenitatpm, et ut filios suos, qaem crga praediet^a pro caritftte
fraternitatiR affectum debeant retiQere, similiter docet: et nolite
qaasi iDimienm eiistimare, sed corripite ut fratrem.
6]1. C.18. Wl MBtth 5, «— 45. Zl] Q Thew. 3. H. 27] l c 15.
l «eBpitfin J/ oriBinS /.' 9 «■«wpt* «r «o^pta L, om. H S IQJl H
6 Biisiliter «t^a L roiuiuoilat i, 7 qul aosi id est qni uiiu L 8 ■Mtuibv
on. L w\iA S IL qane] quod U inprtire (?> 1! dBNOluti W in-
qniatiiiline Z.' IH hoti . . . U ut mi. L Ifi quidcin H 16 noUenint B
absoiduit GT: t^etAhnX IJL &bu;indantt> 18 bponfldB H* ^lem. H
1(1 XV H ao f 20 intormificit H intcrminAt apoBfcolip» et^ueritkt* L
fiS «piitaliun G'HL 23 sua L 34 commoiLi ff > obEoni&n' G^H qua-
cumque £F 25 patn» L 26 ut et H cl&ritaU H ZT fnUniiUtn 0<
reteneTe M redibere L 28 pitiniare L
lBsLlil.X. 14-16, 187
s«aeritaU iudidariae paWnani iiit«>rniiscuit pielat«m et 3«a-
t«otjuQ ipostolico rigorc proUtam cleiiiHnli niaiisuBtudiiie tun-
penait. nam et notari iubet eum, qui oboedire sai;« praeceptis
contenipsflrit, et cum illo Qon commisceri: tt tameu liacc 5eri
Don odii uitio praecepit, sed frat<TD&« (lilectionis et eorunt eiDen-
dationi.s intuitu. nolilo, iuquit,, coramificeri cum illo, ut
cooftiiidatur, ut, qui iion ftt nieis praHiwptin mitiltu» emon-
fdfttns, saltim publica omniam ue»tmm si'j?reg&tione confusus
ad tramitem .taluti» incipiat aliquaiido rouonari.
tf> XVII. In eptstula quoque ad Ephe^ios de hoc ipeo opere it4
praecepit diceas; qui furabatur, Um oon farctur, magis
autem l&boret operaodo manibus suis quod boDum est,
nt habeat unde tribuat nece^sitatem patientibus. in
aciibus etiaiD apoatolonim haee eadem non solum docuisse
i( eum, sed etiani opere perfecisse similit^r inueuiinu». nam
com uemeset Corintham, alibi se manere non patitur nisi apud
AqDilam et PriscilUm, eo quod eiuBdem artis estt(>nt opifices
qnam ipse erat solitos eiercere. ita enim habes: post haec
Paaluit egre.ssus ab Athenii; uenit Corintbum, et in-
m DeDieni) quendam ludaeum nomine Aqnilam, Ponticum
genere, et Prisciltam oxorem eius, accessit ad eos, eo
qn<id eiosdem esset artis, et manebat cum eis et ope-
rabatnr: erat enim ttcenofactoriae artis.
XVin. Dein procfdeo» Miletum et exinde initt«us Ephesum
s connocam^qae ad ^p preHhjtt-roh- EpheMoruin ecclesiae et dans
eis praticepta, qucmadmodum r*^eru «cc]et<iam dei se absente
debefent, ait: argentum et auram nallius concnpivi:
ipsi seiti» qaoniam ad ea quae mibi opas erant ct fais
6]l.eU. njKiih4,28. IKJ Ait. 18. 1-3, 27JAM,20,ai"35.
I iu^iCftriH S 3 oWdiiT U A rontriBtirrit II 5 pntrci|itt J{v cf. ad
faff.isr,t7 6 Inquid JT 7 tnitui X' 8 «alt^nn W 10 XVI M,
ra. G epiatoU G^iPh fivnm tx rfri^iiMi B itAom. G 11 pmc-
dpil « 18 pxniy«ri U habcii G T: nl» w% /,, om. // |Mtiiliiii \iO%l luw H
19 ianciiit H 20 iudoMiii «mM. 21 iwlhnijt H 2'i nattl L: rMrnt
QRTv 23 enuit (PSTr 24 XTH //. um. G A*\a G: AmvA* nLTv
Binttem O*.- mileto fi'/f iDPl«ta h milito T pffMum (7' ^iTfuum //
2& pTv(prE-)9ibil«ras 0'HJ^ rlTetbniiii 0*ff m quPiuaniRKHiuin Jj
i
m
lobannli CtitisDi
qaj mpcum .tnnt minit^lrauernnt manus istae. omnia
osteodi aobis, qaia sic laborantBS oporlet susffipere
infirmos ac meminiRso uerbi domini lesn, qaonian
ipse diiit: beatius estmagis dare quam accipore. grane
nobis suae conui>rKationi>i rt>liquit ex^mplum, cum se nou soloni
id operatum mm tcstatar, quod nec«8sitatem sai tantummodo
eorpori!) expedirft., sed etiain quad u»bus eorum qui Mcnm
eraot posset sufficere, his nideticet qui cotidie necessariis mi-
nist«rii;j occupati neqaaquam sibi parare similiter aictnm suis
manibus occurrebant. et sicut atl Thessalonjcenses operatnm
80 dixit, ut illis formam daret ad imitandnm eum, et hio tale
aliquid intulit dicpns: omnia ostendi uobis, qnia sic labo-
rantBs oportet aoscipcre infirmos, scilicet uel mente uel
eorpore, id est nt nostro potiuis labore Kumpluque operi» sudore
quaesito et non de abundaQtiae cumulo sen reposita pecoma,
sed ne de aliena quidem largitate ac subi^tantia eos refio«re
festinemus.
XVIUl. Eit hoc ipsum domini dicit esae mandatam. qao-
niam ipse, inquit, dizit, id est domlnue lesas: beatios est
magis dare quam Bcciperc. haeo est iopartaentis bftatior
largita.s quam accipientis peauria, quae ooD de pecami per
infidelitatcm aeJ diflidentiam resemata nec de reconditis aaa-
ritiae tbesanrii< inpenditni, scid quao de fractu operis proprii
et pio sudorc profertur. et idcirco beatius est magis dare
qaam accipere, qnia, oum illias qui aceipit hie qui tribnit
babeat paupertatem, mhilominns labore proprio non solum
10) cf. U ThM«. 8. ». 12] AcL 20, 35. 18] 1- c 24] l «.
i eat om. S^ dare iimgi> H 5 reliquid G* 6 teatatar L
aitat«iii HT: nocMsital» G'L' iwi-esnitati G'Lh 7 eipederit H Nin«]
qtii . . . cnp. SO iKit. ahmuus pp>|wuiius l»b<mnti!i fjiatit in C 8 poidt £
«ottidia G 9 pa.twe if 10 t«Mdonic. H II daret et «d H la-
Iflm L^ 12 iJiquid] quid Gv poi^ dioen» in codd. ff ra r cap. tS in-
tipa (ttd nttmentm tim. GH) ]4 «imptcqti* U aumtoquo /- 15 de
ow. L MOufR piMit« L IS ni! du] nco L 17 f^stim^mua om L
18 cotU. *t r lum rft^tin^iMt omm miindatum dieit H 10 inquid G'S
ait pott bwtiuti om L 20 hiiru codd. : \nm v 21 pt^nurinl pwnuuA H
S3 d« 01». /. ^ IhfiruiiariM C thoin.uniR L 24 iut inagii H
J
Imt lib. X, 18-90.
sii«e neeBM^ tafScientiani, uerain etiam qnod tribuat tndi-
genti pui Mllioitiidiiie pararo festjiint, dupliti fralia denoratus.
qood et pfrfectam nudiUktcm Clirifti unineniaram reram saiinun
abieetion« possideat et tiiunifto«ntinm diuiti^ libore suo cxhibflat
e( affectn, bic quidoni hoDoran» dt>uni dfi &aitt iustis laboribns
et deliltaiiR ei ilo fructibaK iuHtitian ru&<>: tlle uero otii torporn
et iaertia reeolntUK iudigaam ee etiani cibo panis apostoU
probat .ufnt^ntia, conti-a eiii» .icilicet tnlerdictum otioi^UK ouiu
non sinp reatn peccati cantumaciaeqne praesuniens.
XX. Nouimuit fratreni, cuiuii etiani nomen, si anipIiuK aliquid
ei hne instnictioni» acccderot, proderemas. qui cam in coenobio
nmaretnr eunique Qece.agjtas coartaret, ul <itatutum operie
penHum cotidie oi>conomo traderet, ne in maiorem operis
moduni alicuius propensius laborantis tenderetur uel confun-
u dprutur excmplo, cuiii in coenobio quempiam fratrum uidisset
iiigTe»sum, qui ardore Mei uellet aliqnid amplio!) operis coa-
signare, si rlandeiitinLs eum persnasionibus reuocare ab hnius-
miMli iDteDlione minime potuisRct, consiliis prauis ac snsurra-
tMnilmrt ad trauHmigraiidum ciinde pcr.-^uadebat: et quo eum
I raciUos a^portaret, soquoque iam olun multis ex causis offensum
confingeliat uelU discedere, si solacinm itincris uel comitis rep-
perisset. cumquc eum ad consensam occultis ohtrectati&nibus
a^nasLerii pellexisset, condicens ei horam qua de monasterio
deberet exire uel locnra quo se praeueniens expectaret, ipse
selat ilico $al)spcutums ibidem subsistebat, illoquc iain pro
fiBceeBiis fni uerccundia non audente ad moaai^teriam de quo
■nftgerat nlteriiii^ a4l£;n>^'ari, inlox fii^ae eiui^ in rocnobid ri^n-
debat. hoe ununi c!X<^iiipluiti 6e iHliu^imodi genere hominum
5] ef. Pron. 3. 9 (LXX). 8] ct. Xl Th««, 3. 10
I oecmitiitis Hc suflicieTitiM munoruni •>tiiin L 2 patnti» S
AnpUcttn- C 4 abiectioniMii C )>OB!«i!eat H' 5 nirectn OT: nffcctum
CBIt 9 matumnt L 10 XVIll tJ, om. nouinaus , . , nomAa ewan.
ym C 11 inslitmionii H arcedfrit W accidprit H''L proderinnw L
19 c»hart&rcl C 13 Mkttiilip G^ iniuoris /. 1 1 )abonint«<i L IS queti-
iaa rnttrcm L lii ^inlomii /.' 17 t;tanili^t.iniK W niuLuioiiibiu L
tlM.aM.if '20 i»iTi nm. H 21 Mlatinm GIIL re|)crisset M
i£ S!j 9iiW(|iiuliirii;i cx siibf<M|int.iir H 27 infflii L coeno-
â– I Z, rewdebut H' '21* hamiimui gnai>n> H
im. chM. I. so
190 lohannis CkitUni
pro iacipientiam cantione poBoisse safficiat, qao pateat eaiden-
tins, qaanta mala otiositas secandam scriptorae Bententiam in
monacbi mente partariat, ael qaemadmodom corrampant
mores bonos conloquia m&Ia.
XXT. Quod otiositatis aiUnm etiam sapieDtissimQS Salomon
eaideotissime notat in moltis, ita dicens: qai sectatnr otiam,
replebitar paapertate, ael uisibili scilicet nel innisibili,
qaa necesse est otiosnm qaemqae et diaersis oitiis iaaolntom
teneri et aliennm semper exsistere a cootemplatione dei ael
dioittis spiritalibas, de qaibas beatus apostolas: qaia in om-
nibas, inqnit, dinites facti estis in illo, in omni uerbo
et in omni scientia. de hae antem otiosi paapertate alibi
qaoque ita describitar: et aestietar conscissa et pannosa
2 omnis somnicalosas. sine dnbio enim non merebitnr iUo
incorruptionis aestimento ornari, de qao apostolas praecepit:
indaite aos dominum lesum Christum, et itemm: indati
lurica iustitiae et caritatis, et de quo etiam dominus ad
Hiemsalem loqaitar per prophetam: exsurge exsurge, Hie-
rasalem, induere uestimentis gloriae taae, quisque sonino
otii uel acediae superatus non industriae suae labore, sed in-
ertiae pannis operiri maluerit, qaos abscidens de perfecta pleni-
tudine et corpore scripturarum non uestimentam gloriae nec
decoris, sed ignominiosam excusationis uelamen suae coapta-
3 bit ignauiae. solent enim bi, qui sunt hac segnitie dissoluti,
2] cf. Sir. 3?, 29. 8] I Cor. 15, 83. 6] Prou. 28, 19. 10]ICor.l,5.
13] Prou. 23, 21 (LXX). 16] Bom, 13, 14. I Thess. 5, 8. 18] Esai. 52, 1.
1 pro iQoipientiiun] priucipinm G possuisse H^ pOBuisset £*
2 qu&ntil L mali L^ scribtur&e G m monacho perficiftt uel qu^
in monachi mente parturiat H 3 quemammoflMin L 5 XVllll H
salomo G^ salamoo H' 7 inplebitur H itisibilis X> 8 quia C
uids H* 9 existere dT a ont. If dSi G 10 diuitis H* 11 ia-
quid H 13 discribitar T scribitur Gv 15 apostolus om. X pne-
cipit H'v 16 itenim . . . 17 et de quo ont. £ 17 lorioa G^ 19 quis-
que Bomno . . . pag. 193, 1 cumque opere totius lixiant in C sumno H
20 acddiae H^ acidiae L suae] siue H: om. G laborare /.' 21 mal-
luerit H abscedons H 22 scribturarum CG^ nestimento L nec] nel H
23 eicussationis H coaptauit HL 24 bii if ac HL^ segnitiae
CH^L^: segDitia G (a er corr. m. 2) L* signitiae H'T desolati ifi
Init. llb. X SO— 21.
X»
aolenteR opere maDnuin !>'ustcnbLri, quod &postolQs indi>siiientiM'
«xercait nel tiobis exerL'ere praecepit, quil)ui!dain uti testJmoniis
seriplararum, iiuiliuK i|U(i<)(iam inprtiae suao ueUmsD inpounntj
dJcent«s scriptHm t-sse: operamini uon ciliuiii qui perit,
^ sed qui perni&ucl in uitam aeternam, et: meas cibns
est ot faciam noluntatem patris mei. sed haec testimonia
panni quidani .sunt de solida euangelicae lectionii' plenitudin^
et ad hoc adsuuntur, nt contegant potius i^uominiam otio>
»tatis ac ucrccundiae noHtrae quam ut ctilefacitint et exornent
I» dOS illft pretiosa ueete peifectaque uirtntBm, qusim in Pro^
uerbiis multtir illa sapiens, qua« fortitudinB et decore indutd
tsi, uel sibi nel uiro suo fecisee describitar: de qua etiaoQ
consequenter infertur: fortitudine et decore induta est,
«t hi«tata CBt in dlebus noutssimis;. de hoc inertiAe moTbo
u fursas idem Salomonita commemorat: uiae nihil operantiuoi
Btratae sunt spiniE, id est illiB ae simiiibus uitiis, qtiA4
apoetolns in supt^rioribu!^ de otio pullulare praefatu» est, et
ittnini: in desidcriis ost omnis ottoBus, de quibus ap»*
stolns commemorat dieens: et nulliua aliqutd deRideretls,
N et ad extremum: mutta enim mala docuit otiositas. quu
eiiidenter apostolns in bis qiiaj) supia exposuimus «nuiQ(.<rauil
dicens: nihil oporitnteR seil euriOKe agenteR, huicqiie uitio
ubiuniit aliud: et operam detis ut quleti sitis, (^t duinde:
ut uostra negotia agatis, et ut honeste anibul«tis ad
» eos qui foris sunt, et nDlliDS aliquid desideretis. quoa
Rtiaxu iaordinatcs ac rebelles notiit, ab his studiosoK quosque
s^regari praecipiens: nt gubtrahatia uos, inquit, ab omal
fratre ambulante inordinate et nou secuudnm tradi*
tionem quum aoceperunt a nobis.
4] loh. 0. 27. 5] loh. -1, U. 13] Prou. 91, 2i (LXX). 15| Pr«tt
15, IIHLXX). 181 Proii. 13,4 (LXX), 19] I Th<w«.4, 11 201 Sir. 33. ^»,
221 " Thcaa. .% 11. 231 1 IThssjl 4, 11. 24] L c. 27] U TtiNis. 3, «
I opnrw C inxiiiiiiin Mmniin IPv HiibnleiitAri C 2 pnircipit H, poil
4*m4 uocabulttm )n // eap. 30 ineifiit S ficribtnr&niin CG^ A firribtuol
C^ (i ut] et r 7 q'dam (= qui&dam) G* H «dauiiiiintur It M laeit« 1]
hv f7> 16 rnrsnm // aa]ain«n H 16 ujtisq. H Ifi Gumineinorniit /,A
IK itibinneiit H 26 i* IT 27 iiuiiiiH H 2ft jMMi|icninl ff'i/
20»
1«
lobannlt Ctaalftiti
XXn. Bis itaque exemplis per AegTptam patres eraditi
aollo modo oUwtos esse monachos ac praectpu» iuuiMtos ftinunt,
iiALnm cordis et profectum patientiae et humilitatis eedulitate
operis metiflntes, et non solum a nnllo quicquam ad asum
uictuR sui accipcre patiuntur, sed etiani de laboribus snis noD i
lantam cupenniBnientPR ac pcrcgrinos rtvticiant fratrea, neram
titiam per loca Libjrae, quae eterilitato ac fame labomt, aec
non otiam per ciaitates his, qni squalore carcenun contabeeoimt,
inmanem confei-ente!; dirigunt &limoDiae uictusquc sQbstantiam,
de frttcta manunm iiiuAnim rationabile ac ueram KacriBcium >•
domino tali oblattoDe se offerro credentes. 1
XXllI. Hinc ei?t quod in his r^ponibu? nulla uidemus mnna-
st«ria tfliita fralrum eetehritate fundata, quia nec operura suo-
rum racultalibu!! fulclnntur, ut poRRtnt in ei» iuf^tnr perdurare,
et si eis subpeditare quoquo modo anlfs.t siiflicientia nictus t*
alteriits largitatf-, uolupUui lameti otii et peniagatio cordiK liiuUuR
eos in loco perseuerare non p&titar. unde haec est apud AegTptum
ab iintiquis patribus Kancta Rentpotia, operanl^m monachum
daemoac ano pulsari, otiosnm uero innumeris spiritibos denastari.
XXUU. Denique abba Paulus, probatiK.-^iiiLus- patrum, cum »
in heremo uastiore consistens, qaae Porph^rio nancupatnr,
palmarnm fructibu» <>t horto modiro sccurus haberet HufKcien-
tem alimoDiae suae uictiisqtte snbstantiam nec posset aliqnid
aliud unde snatentaretur operis exercare, co quod ab oppidin
uel habitabili terra sfpt.em mansiooibas ucl co amplius deserti n
illius separaretur habitatio, plusque expclerctur pro mercede
uecturac quam nalcre poisset pretinm operiK desuilati, oonlectis
palraariim foliis ootidianum pensnm nelut exinde suRtcnlandas
I XXI Ji his . . apgyptom man. in C iief^ptnm L " lyWae CG
Itbiar /f/. rjui fi' ntfrtliiiiti,» H itiRiinanm (7 iiuniniinX uicXm tinx h
lOrationttbibni /, ViXXJl H hinc. .DulIanuin.VnC uldimns H 13 fru-
tniHtn //< 1.^ nuppfilitAre CG^L nib|ifcliUiri H quoque H quwlun />
17 ia M>pptuin /, IX o|jpranto /,' 19 ilM-innnPI?' diuiuitAri I?' 20 XXIIl
/r,ci». C ilvuiqiu' , . . probfltitiHiinuH euan. i-n C deiiKJe dciii<(ti« Cr ubba
GL: abbu HTv 21 Imcrvino C iitutlori H porfyrio C porfirlo Oh
]iorpbim /, 2S ort« IIL «iinid.'iktiiun U ^ ^siit CG'JI 24 aliut(7
Qp])idiia C 2ti pluKquMD L 2T uictunM 0'H uolnraR L* powit
CBL'T prutiuiii. C pmrolum // mntwtif //>â– Nilleoti* rtlL
Bit lib, X, 8S-85. U
19S
I semet ipso iugit«r eiigebat. cainque opero ^oUue aiLui m-
trum eius fimsct impltitnm, id <|uod ^iollicita eura. l&bonitierat
inaid siDgulis igne subposito coucreniabat, iu taatum proliaiLs
Binc opcre manuom oec in loco posse moDacbQm perdmare
nec ad perffctioms cuJmeii aliquando oonscendere, nt, oum hoc
Seri ncquaqaam nccesdtas aictus exigeret, pra soU porgBtioQe
eordis et c«gitatioaum soUditate ac perseuerantia oellae nel
acedjae ipsias oictoria ct expagn&tion<> perficeret.
XXV. Cum incipiens in Heremo commoivi abbati Mojsi
omniain sanctorum summo diiiesem me aegTitudine acedioe
hesterno die grauissime hiisse eonfectum nec ab ea potnisso
alias liberari, nisi ad abbatom Fauium protinus cacurrissem,
ille: non te, ait, ab ea liberasti, sed magi£ ei te dediticium
ac sulidilum praebuisti. grauias enim ut desertorem te ac
fngitiaum deincepa aduersarius inpugnabit, qaem de eonflictn
saperatum protinus aufugisKe eonspeiit, nisi de cetero commiBsa
congresaione non desertione cellae uel somni torpore ingraenteR
a.estuK t>iuK ad horain euaporare ma]uf>ri.><, ^ed tolerantia potiu)^
et cooflictu didiceris triumphare. unde eiperimento probatum
I est acediae inpugnationem non decliu&ndo fugiflndam, sed reai-
r stendo auperandam. ^^^^__
IIBER TmDECIMUS.
DE SPIRITU CENODOXIAE.
OAFITUIiA.
I. Quod septimum cerlameu aduersus ceaodoiiam sit, et de
natora eius.
8 uddiM R ftddiM h tpsiuij ipriux doeaioiie 6 oictoriM L H
fvrcatiood H, om. L 9 XXIiU H, ont. moa 0< 10 nociiliM H
addiM L 11 Ditemo L 13 n«ii tcj nocte Z.* magiB euoi didi-
«ium B to otn L 13 tDpTignftuit !.■congpcctu (/■]6 connpoii'
mas L* 17 coDSiegntioDe L iaMmgTueDlei L 18 toUflraiitia 0*
19 01] •«! L «ivde oM. L eiponmeLtS L' 29 accidiM M Bddlae
iao4^ £ fDgaDdam H 31 niiwraudaui Eiplicil da apu DCediae (nci-
dk* L] iiber - % GL Inmpit de n^u otMHodmi&e tiber XL lacnpiuiit
Utuli eiuadeiu libri L: orii. (f Kiplicit libor do apu accidiae. Item ca{i
da Ubro XJ Incipit de ipa ceaodas (aie!) Uber XI B
Zh ceiiodfixi& L
194
lobaniiU CftiiUni
II. Quftd f«3ioi[oiia uuii soluin in pa.rt« rttrnali, »ed Kiiam
in spiritali monachnm ptilset
III. Quod cftnodoxia iiiultipltii sit ae. inultjroriiiiii.
lUI. Quomodo cenodoxia moQitcham a dexlris et a situstds
iiipugnot.
V. Qna. conparatione monsljetur natura ceQodoiiae.
VI. QiiDd cenodoxio. nco lionefli-io ^ulitudinis extiiiguaiur.
VII. Quod cenodoxia, cum dmecta tuerit, ucriu» resurgal
ad Uiclain.
VIII. Quod cenodfliia nuc hflrcmo aec a«tatp dpferueat
Vini. Quod ceiiodoxia periculosioi sit uirtiitibus mixta.
X. I^xcmplum legi» Plzechiae, quemadmodum tclo cenodoxia<>
deiectuB fuerit.
XI. Exeinpluni rf^i? Ozisui eiQ^dcm inorbi labe superati.
XU. Diuersa testimoma contra cenodoxiam.
Xin. Quibus modis cenodoxia monacbum pulset.
XJHl. Queina<lmoduiu cenodoxia clericatue gradum Buggerat
amliienduiii.
XV. Quomodo ceuodoiia meutcm inebriot.
XVI. De eo, ^aem eenex superu«nieus repperit in cella ee- i
itodoxiae uanilafe dcludi.
XVII. Quod iilitcr'uitia uurari non pOKsint, uisi eonim n-
dicHK ul L'aU!>ai> fuuriiit puUicatae.
XVIII. Quod monachus uitare dctieat mulieres et episoopos.
XVIIII. Romedia quitus ceuodoiiam superare possimus.
1 Cfno^oiift L i ID om. HT 8 u(n<i(lciiiii L (pMsitit) Hit «
niiJlis furinis IT iniiltirorniQii X' 4 ijuud II quodmoilo T U iiiur H
iintiirae L 7 riiioiluiiii M (peussim) ll> C)U(UUU< HT \'i i|ueBiKiu>
iiiudum L isiiioflDiiii H oiMiudoiin L I& OiiiM; diuMi» L Itl i:jav-
doiia H 17 cenoiloiL» T: cyDodoii» H, am. Lv 19 c^nudioiift H
^ celluk 8im L tl deludil /., 22 pDsiit L viinuu /. 23 plubti-
»t« X 24 uil^tai-e H epiBcuput. HT 25 cj^iKxlousui IX cieiu)-
doiiit L ivuiti.Tiuid HT: ^Ux^ I.r luciiiit d« kpiritu coii^dvxiaa bbcr
iincleciiuus G Eipliciuut tituU. Incip tviluti viusilKiu] libri L mhil tn-
irmf Imi» m U
J
Inst lib. XI, 1—3.
1. St^ptimum oobtH certameD ost c&ntra. epiritQm MiQiti^ixq,
qaam dos uanam slu» iaiuiem gl<iriam possumus appellare, multi-
formpm. uarium atgt]«> suMikm, ita ut qaibut^IiWt perspicacissi-
irii^ OL-ulis nuu ilii-iitii uuui-ri sud poiuidcii (i(>pr<.'hi>atliue uii p«ssit.
> U. NoD solum eaim ut c«t«ra uitia ia parte carnali, sed
etiam in i<]tirita[i iiionacliiiin piilsal, Kubtiliore se Bt<({uitia in>
g«reus mcuti, iU ul, f)ui nou potucrnul carnalibus uitiis dectpi,
spiritalibuK ttui'e(<ssibu^ a.ei'iuK saQci(>atar, tantoque e&l perni-
ciosior 1(1 coiiflirtiini qiianlo obKCurior ad i-aucudum. omniura
10 namque uitioruni iuaiufeslior apertiorque coogrossus est et in
nuo({uoqu(r (•oruni contriidii^tioui? rigida conrutatu.s incf>ntor in-
ualidior factus ab^cedet uictoremque suum deiectus ftduersariits
il^inrcp» iufirmioradtvmptaliit. hie uem euin pro elationu caraali
rtilfsauprit mpntem et ftiHrit respousiojiis souto rppiilHU», rurt^us
li ut quaedam jnultiformis nequitia priore habitu personaque mulata
Huli iiirtntuiu spocie uictorem confodere ttl iuguL&rc perteiiiptat.
in. EtDuiiii «etera uilia seu porturbationes uniformes ac
mmplices esse nosnuulur, haeo uero multiplei et niultifonniii
ac uaria, iindiqite bcllalori et ex omni parte uictori occurretis,
» uMi ot in habilu ot iu forma, in iuccssu, in uocc, iu opero,
in oigiliis, ia ieiTuiiis, in oratiooe, iu remotiooe, in lecti«n«,
tn MeiiUa, in Utciturnitate, in oboedicntia, in humilitate, in
loagaoiiuitiilt- inilili^m Chi-isti uulneraxi> eouatur, et ualut qui-
dam peroiciosissimus seopulus tumentihu» uiidis obtectus in-
« prouinuin ae miserabilc naufragium fiecuudo nauigantibus ueuto,
dam non cauiHur nec pracuidctur, inportat.
1 I uM. O Kcnutti^iikii G ccimdoiiiic IILv dDoiloii'; T 2 maKJ-
forxi)*' O'' 3 subttli.t Cr' iit a (]iijbiiii(lnmlib'it H 6 nublilinrn OT: *nh-
tilion HL 7 itA oni. O uitis W B pprnit. L 9 ud coDfliotuin . . .
paff- lOU, 13 nitidav CHEiodoxinin m>n tjctatit tn C i\mnisi L' tiiumA L'
12' obKcdit HVT 13 adtcmtabil C adtcmptAuit L* iioro CULT:
urro iucirbu» Ge pn> «KtiODU CGT: coniHtlUlionn U iironliaticMtK /.
IS priori H 10 spociM C â– ptsoitm L Gonfundcro L YKrUmiai, U
17 ct«niui . . iiertiirbiiliu evati. iti C wiu pert ] kiijxt lurbalioni'! /.
miifcrmw CL 18 cogDMcuiitur H «tj ac tf 19 «t om. L ainni>> L
Mxarren! G 20 ift in ri>rui» et iuc^nxu // ot foriDD iuoi^na L 33 quib:
di/.' 24 pciiiit J^ iu infrouiiuu <>'if >i& niserabllem L' seouudo
• ..2611011 oiii. L 26 cAuot <7' iirouidetur H
196
lohaonii Cnisitit
Ull. Itsque uia regia aoI«nlem ineedere per arma iaeti-
tiae quae a dextrie suat et a EiQiGtris oportat apoeMlios
discipiJDa traasira per gloriam et ignobilitateni, per iD-
famiam «t bonam famam, «t tanta oautione iat^r tumejitos
t^mptatioQnm fluctus gnbcrnaate difioretione et tlaat« nobts
spirita domioi iter dtrigere uirtntis, at dextra laeaaque si pao-
liihim deflectamus Bciamus nos pemiciosis mox caatibas in-
lidendoB. ideoqae per sapientiesiiuum Salomonem monemar:
ne denerteris ad dextram nsque ad sinistram, id «st
ne Ubi de nirtatibus blandiaris et deitriii fiuccessibtis ac spiri- i
Ullbus eit«llaris nec deflecteaB ad siaistrum tramitem altioram
secundam apoatolum gloriam tibi ex eis in tua coiiftisioD«
conqairas. nam cui sab specie suocinctae uestiB ac mtida«
KtvoSo^ov non potuit geuerare, pro squalida et incoKa ao niliore
conatur LDserere: qnem noa potait per honorem deicere, htuniU-
tatc subplaotali: quem scientiae et elocatioois orQatu neqiiitdt
exboUere, grauitate tacituraitatis elidit. si ieiunet palam, gloria
uanitatis palsatur: si illud contemnendae gloriae caasa con-
lexerit, eodem aitio elatlonis obtunditnr. ne uaDW gloriae
cont^io moculetur, orationes protixius sub fralrum uilat cele-
brare conspevtn: et quod eas latenter eierceat nullnmqne
habeat conscium faoti, non effugit aculeos nanitatis.
y. Pnlchre BenioreB aaturam morbi huios in modum cae-
pae bolborumquo describunt, quae uno decoriata tcgmine
1] n Cor. fl, 7-S. 9] Prou. 4, 27 {LXXJ. 12] cf. PWl. 8, 19,
1 itaque . . . inoeilere amm. iit C violenton) 0' 3 qnM eal %i Lf
ad deitrii 0' oporteat 0' &d apogtalica discipliiiS L 4 cmbell» O:
ef. X, 11 tumendti C h et fliDte) perflante u flAnt« G fluiU T
7 pernicloais oioi] peniitiosisBlnioa (o oU m I mtd. iu.i)L 8 iIm), H mI»-
mononi G' fi no] iib« H demerteria CG^TJ: djnerum 0*o dincitBrit
nL*T AtxUwx CLr: deitenm OBTe et IMji. a timstro L* 10 it
on. H II «liUi tram tramit ara J1 linistnm itjim L 13 awtn L'
U KcvotoEiAff O: uxOMfTiiJ' B ^i(OAoy>>ir T oituvdQiiun Ce otao-
dozin L potuit (scQ. Rpirltiu oenodoi!a«) eodd. potuit di&boloB 15 dcie-
oere H 17 tMiturnitatis GT: \a t&citumitate H »t tMitunut»to L
itiuoat if i^ oanX^^om H oo[iUgiai>> oratiaoiii £' prolliu 9 21 U-
tciit^t*?r L 32 effugtct H 33 >oiii<ix«s HLT: >enion!t nottri Gv im-
tnodum L cMipu H: oepiM O ontp* ex OMbe L 24 bolbonmwiiM QS
pullofui)ii)iic i,' porronimiae HL* oUlonim G a». S $\^^ boUwrun
t
InHt. lib. 3U. 4-;.
197
alio nirsntii iiiiieuiuutur iudata totiensiinu n-piteriuDlitr obteda,
quolieDS luuriut spoliata.
VI. In soIitDdine qaoqne caDctomm mortalium conKortia
glori&u CBUsa fugioittcm pmciiui non dttKitiUt, <|iiiiiit<iqu» am-
pljas aniaerenm qois uitauerit muaJum, lant« eum acrius ia-
scctatar. alium quod pntientissimus sit optruni ftc laboriK,
altnm q»od ad oboediendam promptissimng, alinm qnod humili-
taln ci't«roa praeponderet, oonatur eitoUore: alius Acientinu,
alias lectionis, aliuB oiglliarum probxitate temptatur. ncc aliaa
u quemqaam liic inorFia» nisi Ruis nititnr uirtutibas ^auciare, in
his offendicala lend(>uK interitu^, in qnibus uitae stipeDdia cou-
(luiruntur. noleutibuM quippe ilfT piotatis ac perfectionis in-
cedero aon alibi iniinici insidJaute^ nisi in aia qaa ambalant
laqueos dfceptionis abAcondunt, sftcuDdant illam beati Dauid
^ &eateDtiam: tn nia hac, qaa ambnlabam, absconderDnt
laqoeam mibi, nt in hac ipsa sdlicet uirtatnm uia, qoa gra-
dimnr tendentes ad brabinm snpernae uocationis, nostris
«lati sacccssibui) coiTuamus obligatisqae podibus animao nostrae
coneidamD:; cenodoxiae laqaeii! conpediti. et ita flt, ut qni
aducrsarii conHicta non pottumoij superari, nostn triauiphi
sablinitiate uineamur, ^ieu certe, qaod est etiam aiiad dc-
ceptionis genus, iit excedeates continentiae ael aostrEte possibili-
titis modum penieuerajitiam aoKtri cursus ijifirmitate corporis
jntercsdeute perdamus,
TII. Oinnia uitia ^porata marceseunt et deuicla per sin-
galOE dies infirmiora Teddnntur ot nel loco ual tompore nunaun-
tar atjjue derenient, Heu certt> a coatniriis uirtutilius diRstilciitia
ucl cauentnr facjlias nel uitantiir: hoc ucro deiectiim acrius
resnrgit ad luctam et, cam putatur eatinctum, sua morte uiuacias
15] Pb. Ut,4. 17] thJl. 8, 14.
i ■poliote Gr: ipliata H eii)olUta Lc Mpollnta T 4 onumia £'
diatoUt qnutto U 7 pniiupt. // alind (pott )iruinpL) /,< ijuo bmniU-
tata G* 10 airtutibui 9iuioi»re niUtur H IS uioIcDtibiis G' Vi insl-
<UuttiI,< qiuin ffiH U fllit L' 16 tolildm £. \7 hnbwm G' H :
brauinm G^Lp uiMsti»Euii dfii H 18 nucMMibut olati H ol^iigKtii G
19 coMiod. G eiuod. H cmumI. L 20 triumpliit L' 23 ctcidPDtas H
«cidaitix Z.' 84 iateradniU H 27 » on. G: cf. cap. 9 dcsideBtift B
89 rtaiirg«t i/ luctamoii JET (npBtUurX.' eilistum if eiOiagii^L
conuaJ<^Keit. ceUtra gpnpra uilioruin eo» taututn jn^iuj^aro sotful
qaos in certamint' superarint: hoi; uero mos uictores acrius
instactatur, i{uautoc)uu ruerit iialidiuti «lisum, lau(o uebeiufntiut'
uictoriac i^ms plaiione congredilur. et haec «st iiubtiJis iiitituci
uftiiutia, ut niilitfiii (^hristi pri:)|irii<: faciatt«liK ol>curabere, quvm i
liostiliUus :ini]is suporaro uou potuit.
Vni. Alia interdum uitja, sicut dixiroo», atiam locoruni
bpuefiiio coiiquiesrinit i»t. malprii? pHi^cati «i'l oportuiiilate oius
ct occasione subtracta IvnteKcere sok-ul i?t ininui; hoc uero cum
fagioate deserla p(>netrat uhc loco nouit (•xcludi aoc extruuccnii m
niatme subtracta marcescere. iion enim aliuude quam uirtntuni
eiiis quem inpHtit suctTit^ibuH aniinatnr. i|ua.i>dani Btiam pro-
cesRU temporis, ut praefati suniu», intordum moltiuutur atque
aaneKCuot: huic ]onga.euita.s, tiisi fuerit iuduKtria sollerii ac
prndQnti discretJone fniidatA. aon solum uon onicit, uerum
etiam maiora uouit fomunla cougLuvrc uanitatiB.
VIIII. Pofltremo celerae perturbatiOHns a pontrariis sibi iiir-
tutibus dissidcntes nt ei apcrto lamquam die claro bellantee
et superantur fa<''iliuii et cauentur: harc auloiii inscrta uirlutibus
ft acifi permixta ueliit in uocte ca«ca diiuicanij atrodus in-
opinatoH deripit >5t incautoe.
X. Ita uani<iutr C/,t'chiaiii rvgent ludac, uirum iti oninibu&
conHummatae iuRtitiac et sanolarum scriptararum teatimooio
conprohalum, post iQnuuifra utxtutum praeconia uno elatjonis
t«lo legimus fuisiio deiuctum, ct gui inlorniciOQem cc ntmn o cto-
2»] if. 11 II ]lee, 18, 1«|<1.
1 couuAleBoet 7.' tantannnodo H 2 Eui)crnr«»t H'i<' >u|}DrAnuit L^
& fucrint /,'< .5 {it)«uiDber« /..-oucunibeTi? n euc<nimtipr« ffT' quu J^>
9 matoriiie X' o»t«riii. BIo 9 lentUcera L^ c-um oonfiigiciit« JV
11 inateriae I. mit^riA BTo «ubslrittA L 12 quaiii Cr> succn-
siooibiu l, 13 adquo O^H 1-1 tinuesciinl 0'JiL: cufii]«*i^uiit (PSTt
solerti fi^H 13 piroiiideuti districtiouo L iioa post soluin «iii. S
vSagtt rx cfticit L 17 postTE^me 0' aJ o S> 18 doitidcat» H
BXperto 0' de clara It 20 ncim HL ud £' cacilo micuis L
2& scriMurarum G' 24 pn^t . . pr^^coiiiii om. H numen . . . pag. 300, S
amifsnin cuimeii ascicudeniti txUitU in C 2& inlomiciuiieni CG': inlcr'
n^ciouein G* iuturQitioiiein HLT uentuin ol H
1
Inst. liV XI, 7—10.
199
t«
ginta quitmrif niiJiuin ile eiprcitu Assyrioni)n, angplo siib noctp
uasUntf', uiiapreri' uaJuit iiipptraiH, uanilati» gloriatiane su]^)era-
lur: RuiiLs uL praelvream uirtuturu tam prolixum caialoguo], qmm
r«phcare jierlonguiu t^st, hor. uiiiiiii liicaiii, nui jiost indictiim
ft t^Tminuai uiUie morttgijue ili^ni iJomiui B.eDteatia praelinitum
qnin(JcctiD anni» uitae mclas i>xc«dcru uua oratioiie prameruit,
aole per decem gradus, quos atl occasum tendens lam in-
lustrauerat^ reuertente, qiii liaeas, quas abscesau eius umbra
.■<ul>K(^qui'ni< ocvu^ai^t, suo rur»um rt-dJtu fugnos duplicatum
m diem uniuerso orbi contra fixas naturac legos inandito miraculo
pracbuit. \i(nit tiinta taniqun incredi)bi]ia sigua, posi tam Jn- 2
mauia docum«nta uirtutum qualit«r fuerit succ^seibus sois elisUB,
ftudi scriptiirani narranttfm: in diebua, inqiiit, illis aegro-
tauit Ezechias usque ad mortem, et oranit domianm:
et cxaudiait eum, et dedit ei i^ignum, illud scilic«t quod
legimns de ftolii^ datum esse redilu per GgaJam prophetam Jo
quarto K^gPQruni libro. iied non, iiiquit, socundum bene-
ficia, quae acc^pporat, retribuit ei, quia eleuatum e^t *"
«or eiui): et facta est oontra eum ira, et coDtra ludaDi
et Hierusalem: humiliatusque est postea eo quod ex~
altatnm cssct cor dius, tam ipse, quam babitatores
Bieraealem: et idcirco non uenit auper eosiradomini
in (Ii(3t)us Ezochiac, quara pernicioaus, quam graois olationin 3 -'
^t Qiorbus. tantae iustitiaR, tauiafi uirtuU?!*, tanta fiden atgue
deiiotio, qaae naturam ipsam ac totiue miudi leges inmutare
merinemnt, una ^lutiouB dt^pitrftunt, it« ut uniU(!r»iiR uirtuCbus
sui»;, ac m nec tuisaont, obliniom traditis iram confcstim domiDi
l]cf. imB«K. 19, l&«t35. 4)er miBeg. 20. 1-5. 7) cf. 1. C.
!l— 11- 13) ]I PimU. n, 2i. 17] l. c. 8&— 2(J.
t uiili» L' 2 i)L-ni'<» CL supBnhis H A roplif^ari prolflgiim H
pott *»t tpat. dwiruni litt. in G indicliiini Otuaeusi mtcrdictujii cudd. v
o iMiitentiaiu X' 7 Bokm CL decim i/J, ' gnwlos G^ ocunKKum H
8 reuerleutcin L* ab eic«HSU L !) accupuaanit Ht 10 nuturA G*
legia CI.' II inoredebilin H 12 buib owi. L 13 Bnribturam CO'H
ptMil narruot^iu m (1 caji tt iitojifl inqutd H l-I «t om. C 16 et
iu quarU) rvgum H 17 inquid CG'H 18 acdperat H tribuit C
22 d«i ar 23 pcTDit. /. cal olationis Hv 2i uirtutis /,> adquc CH
26 iminut&re QL uiuiotara H "Vi ii8a& S
iniB CKStf
8tiscopi.ssct, QLsi eani rosntnpta hiimilitato placassct, ot, <|ui ^
tam excelso raeritonim fastigio elatione inpellente deciderats «xoa
iiiijl per oQ!><U>m nirsifui htiiuilitatis ^aduE ad amissum eahnea
asceDderet. uis aliud qu(M]ua eiemplum similiR rainae percipeve?
^Ui Odas, huius qiiem commemoratitmos rogis ataoits, ia ,
omnibDH ipse f|uix]iie Kcripttirae tetttimooio conluitdalu.4, potv
ing«Dtia nirtntniD )iunnim praeconia, pof^t inDumeros tntimpboff,
qaoi; iteuotioniH ac fidei suae' merito perpetrauit, di£ce qualit^r
8it nanae gioriae eIatiDn>o dciectDE: ot egressum est, inquil^ ^
nomen OzJae, propter quod auxillarotar ei domi&QS,
et conroliorasset jllnm. et cum conroboratnm esset,
eleaatum etit cor «iuK in in.teritnm sunm, et &egleiil
dominnm deam suQm. ''ccmis alind cxcmplnm minae gia-
uiNsimae et C!onKpici.<< duo^ uiroK taiii imitos tainque perfectos
triamphis suis atque Qietorijs fbisse eonf»ctos. ande nidetis is*
qaaiii pflrnicioiii renim Kec^undanim !;oIeant esse snccessos, ita
ut, qni Don potuerunt adaersis frangi, prosperis, st incMti
Aierint, acrius elidantur, et qni in conftictii &t<\ae acie mortls
euasere discrimina, tropaeis propiiis triumphis<]ue Mijjcambant
Xn. Idflo apostolus monet: nolite fieri inanis gloriae ««
cupidi, et dominos Fharisaeos casUgans quomodo, inqnit,
uos potesiis credere, qui gloriam ab inuicem accipitis,
et gloriam quae a solo est deo nou quaeritis? de his
ei heatn» Dauid cum intcrminatione dicit: quoniam dens
dissipanit osfia eoram qni homiaibas placeni
9] 1. «. S(f, 15—1«. 301 O^ 5< 26. 211 1«^ St ^* ^l P«- SZ, «.
I fludpinet JJ pluefaeit &â– 2 doo^dent H 8 nirsum GJJLT^
Tttnut C uiii«iiri H «DiuiMuui L' 4 luci^iitlero G* 5 XII «M ^
^igtittgmtu Ut «I: ftiiu» X AttAUU » G^a MribtanM (?> 9 tw> U ''â–
9 iniiuid Cfl 11 cum (Maroborntiiin Kcripsi: niin mlHiriituni <?• conre-
\KiT*\MH cumcomhnrattl 7. rani mbnmtiiii ^^'^'o ISiJatnin H iwgt»-
gitH ISdoiimoiM il poat^n.minllLrap.tlincipit tSodqimuictorisfl ^
16i>i^rTiidiiEt!i C pcmiliiwii 17 aiiiipn>iis(r' ISelirliintur !.â– wi^mB ^
1(1 ouasMVD Xn dincriuiino I^' tropnois (7'.- tropeis ff kOPl^W .^ tro* —
ptio» G*S triuiDphi* ec tnumplios Z> ■uccnmlnnt OH 30 iiuuwi L* *
21 pbanGooB codd. iaquid O^H 22 potfistis mm L 28 Mt 4w> G^: "=â–
deo VHt Lo 34 douti cm. L 2fi dissipituit LT: distiptLt Q iSuir —
pabit H osiik Wmiaura sibi plncsatium L: cf <»|i. if, i
t_
XtU. Solet etiam iDCipientiaoi mentes et ceram, qiii ininus
adhao uel oirtute animi ae} ficientia^ prof^pnint, aut propt«r
80<nam aocis extollt^re, quod scilicot moOulatius p^allant, ftot
^aod sjnt ni>l exe^i^ oariiil)UH uel cor^oro lautiorRi:, aut quorl
» pareotes dinites nc aobiles hnl^eant, uol quod militiam honorfs-
qu(> <^ontKm]t»<i>riiit. ii)t(>nliiiii «■tt.ini di^iiilitt<'<! i-t opes, quac
fDrt« n? adprohondi quiiJrm aliquando potuissent, porsuudi^l
qupnipiain piTfarili» fame adcptarum, si p«ni«uerass«|t in sae-
Rulo, uana tipe etiiim ilf inot-rti» inflanK mim t>t de his, qnae
m numqnam posNpdit, uelut qui ea conteuipserit, glona uamtatis
eitoUens.
Xinr. Nounumquaui uero rlericatu-t gradum et desiderium
presli^terii ucl di;iri>natMK imuittit. quBm xi uel iniiilus fui.stii>t
indeptus, tanta fiLpHunmi sanctitatc a£__rigorc di'pingit, ut
CltBrii! quoqop iiacprilotibn.s praelierK potuerit .sanctitatis pxenipla,
deinde multos no» soluin fonutrsationi.s fornia. uprum etiam
doctrina Bua siennoneque lucratnnmi. facit etiam in Kolitudine
nel in cella rommorantem dinefsorum domc^ a^ mona3teria
menle atque auimo rircumire et plarimorum conuersiones sulj
iDCitamento imaginariae eihortationi» adqairere.
XV. Agitur itftque infelix anima tali iianitate nelnt pro-
fiindifcaimo iiopore delnsa, ut plenimque huiuifmodi co<ritalianuni
inlMtA dalcedine et his opplotA t^inmlacrin oe pi-ae<<entes quidfm
ftctu.s uel fratres ualcat contemplari, ftiim hii<, quae co^ta-
tionam peniagationc uigilans !:omnIauit, delectJLtur inhaerere
quasi neri^.
1 inentjf H 2 *oieuti*e H proGconiat G^B 3 inodolatii» HL
4 m\ exesiis fl ii«l n bis /, qnod avtt piironti><i om. h ri m GL:
uL HTv honoriit L 7 pmufulit H 8 p^nwn^momt /T 9 uiut £*
II etrolnu /j Vi, nejo om. L gnuliiiu clericAtiti i/ 13 pieibitrrii 6''J1
pKsbiteri // mittit It uitus fnite^ . . . pag. SOri, 33 faili rcRi»lio po
aHatit in C M fu^mrr (l''|)ini^it H ae Tlgiie pioKit /, 16 ilrin r
17 doctiinM suo L IH rrllji CT: celliiU OLr r.>l!olii fl ef. pag. 303. 17
domiia H 111 adqiic C cirniiip G^T. roniirraiiine^ r; rumit-matiuiiii £'
eiHtumuitiDneti rtn. 21 a^tnr . . uant nuin. m C u^lut in (>> firo>
fnniIiiMiuiOit opm L 23 dnlridim H mibplelu H prwwntJs h
24 dnuiu i'i bi* /.< 21> peningatioiiii L
XVI. Meiiiiiil eujusdani seit\B, CTim iu heromo Scjli cOJ^
niorarBr. qui cum ad c«llam cuiiifldam fratris gratia aieitatio»-*^
aUuoiiens ostio praxtmasiiet audissetqap cum qniddaffl ^^
murmurantem Jntrinsecns, paululam sulistitJI, eagnoscere uo^^
quidnnm dt> >tci'i|itun<i legerot uel, Ki4-iit f>.st inoris, operans va«- ^
nioritpr reccutiieret. cumqnc piisgimus cx|ilor:ttor aure dilige:^v^<^
adplicita curiosias auseultaret, ita eum repperit huius spii ^
inpugiiationc pplli'i:tum, ut in eeelesia facere se crcderet ^i"
bortatoriuin plvbi sormoaem. cumqui^ i>iil>sisteii.s sftmi aiidi ^'^ct
(■um fmisKG traccatam ot mutato rursug ofBcio ce1«1>rare n— ^ lut lo
diucunum cate£hjim«n,is misKam, tum dtimum pul.tauit okU^:^*'»'
qni egressus occun-ensque seni ueneratione solita introdacens- â– ^iif
«um, quam oliin iiRnerit, c^gitationam suarum consdeatia fe-
mordente pei-qtilrit, m sciHcet diuUus ad ostium stans iniarf ^w
p«rtulissel. iofulariter senex grateque respondit: modo, iaquieir'. »
ueni, quando tu missam cat«chameni3 celebrabas.
XVII. Uacc idcii-co inserere huic opuscQlo necessarium duii,
ut dc Inpugnationam ui atqne ordina uitiorum, qnibns tniseni'
Mlis anima laceratur, iion solum ratiouc, .sed otiam eiempli»
iDKtmcti ad denitandos laqueos et multipliceei decipulas ioi-
mici cautioruR esnc possimus. ila namque inttifTfrfutcr bacc ab
Aegyptiis patrihus profeiiintui" in medium, ut omnium uitjoram
certaminu, uel illa t|UAe patiuntur nel quac passuri sunt iuniore»,
relntione sua, tamquam qui adhoo ea snstiQeant, apud eos dc-
U^ganl atqiie deuudent, quo expoiienlilus tm inlusioueii omninm ^^
passiounm, quaecumque incipientium sunt ac feruentimn spiritn,
conluntationum snarum arcana coguo^cnnfc ot oa tamquam io
1 mcmini . . . aini in lie mtn. m C nclti JS: sciUi O^ srithl (P â– ritbil t
BdMiiiC 4 8iil)«tititCff'L: siifcFistitfiiH 5 Bcribtjiris C» 7 aasonltaKt
CHT,'>: ftliapiiltarot (7 «icultnret. L' 8 peTlectum C m faM» 10 of-
fllio fV' II cntidiininis ff oataeuminis /f cnthoi^umiiUB X udut diaM-
iiiiin ini!>»>in i'ftlr(;iiintuis cekbrrtnr C tunn BTr 18 ranioniinfl G' ny
morieU-mL' Hliostiuiii straiiD<;' IStioni/. inqiiies 7, Ki caticuniiais 6
(«tiieuiniiiiN y/ ciitliiniiiiiiiiiB L 0itl«1ira«tj L 17 numrruB et haec . . .
o|iu9aulo etum. in C 18 inpugEiatione L adquo CG' ordincm J,>
ibmiuwG^ niloavw L 20 euitaadcis /. 21 iiidtifeTuuter ff SSoe^titif
aegipliit/. niRdio /, 2!1 uelULnquaepasiuri /.t' 24aputC 25adqu(i<'&
«ivii G* 26 (luvcuniqut- 6**: <|uiciimque rtU. v 37 wcbann L ooguo«»t G*
^
iDtl. Ub. XI. 16-19.
203
ntemphtitPR ct ransas ait.ionim (lujlnis pul.Ka.ij(.Hr et
dof^antur, ruturorum quoque certaniinuni congressibuB
anteqnam snpenieniant eniditi, ^iualit^r i^rapcauere ft oiYiirr«^r«
m uel confli^ere debeHiit, instrUHutur. ut salent peritissimi
I inedicormn non saliiiii iiiedpri praescntibu.s niorliis, Ufriini eUam
fniuris peritia sagaci fri:cui'r«r« eosque praeceptis uel poculi!!
fialutaribns praeuonirit, tta h]^ (|(ioiii]i> ui-rissimi aiiiiiiBruiti mv-
dici, oiDersuras ualitudines coidiuni spiritalt conlatJoiie uelut
' qiiixlani caplcRti autidolo praoiiocanles, in iuuiorum infiilibu»
Qon patiantur adulescere, apensntes eis et cansas iaminentiuiu
'pai5»ionuiii ft ri^iiirdia saiiitatum.
XVIU. QuapiojitfT hafO est antiquitus patrum peniianens
flauDc usque sententia, qaam prafcrre siiie mea confusiODc non
I>otero, qui ncc {fRrmanam Hitjire avf, episoopi f^uadi-n^ rimnus
j|K>tut, omnimodis monachum fugerK tlebere mniiores et epi-
bcopos. neoter enim sinit eam, quem semel suae familiadtati
-df-uinxcrit, uel quieti cellae ultmus operfim dare ui?l diuinae
'Uieoria^ por sanctarum rernm iiituituni purisftimi^ ociilis in-
^aerere.
I XVUII. Ideoque athlota Chrigti, qui yrnm ac spiritalem
'agoncm legitime certare. dcMiilerat, hanc iniiUiformem uarinm-
•<)ue bestiam omniraodis supcrar* fpstinet. quam nobis ex omni
'j^arte UPlut miilt.iji]ieHm uyquitinm occurrentem tali remodio
})Oterimus cuadere, ut cogitantQR iliud Dauitieum eloquium:
' <lominus di^Hipuuit oiisa HOruiii qut hominibuK planent,
'~primitus nihil proposito naaitatis H inaniH gloria« capiendai'
gratia noamet ipsoB faeere ]ieriiiittauius: deindfi ca, quai^ bono
ioitio r<verimuK, oIiKeruatione simili cut>todirH nitamur, ne oinnes
8!»] Pa. £S. 6.
I Gatiliie G^ S cnrttmina G^ 7 kii G'll 8 tipl fi !> <!iu>lMitiii L'
praedleanbiB C itnu^wjpinir-s L' la om IILT 10 iicliiJowipn' CL:
•dolaoere GH immjiient. GL 13 XVIIII (»ic} C qui\]iroiit«r . . .
pAtrum CHdi» in C 14 iiiniiiis mnilitrc! Hr 15 fa^n G* cpisnojios nti
muiiil BeutBT eiiiiiiU «inir. /. 17 ^i^lliua C c»lliu> ti nflliilno Gv
18 tli»o4mM G' iiitMitu L piiriKniitiiim ocfndi»,// 20 idw)(|iir . . .
%t moii. iH C 21 iitiriiuii(iii« braUuiiiJ uaria iiitia L 33 ncl^uil G'H
2& dbaiimbit ///<' 2(! prv|)CHito £>' oapeMon<lup v 2^ «bAcruatio uiiiii
ilmili L' iKni oinniK //
^
304 lohannia CMtlaai
laborum aostrorum fructus post inrepeDS e^nodoxia« morbus
eoacaet: quidqmd p\iam in conaersatione fraJjDun minime com-
manis qsus recipit nel exercet, omni stadio at iactantiae dedi^
declinemas, et ea, quae dob pogsunt inter ceteros notuilw
reddere, ae uelnti solis facieatibus laus apnd homines dtcon- t
qoirenda, nitemus. fais enim uel maxime indiciis cenodoxiie
letale conti^nm nobis infaaerere monstrabitur. qnod ndllime
poterimuB effugere, si consideremns non solnm frnotos laboriun
noBtromm nos penitus amissuros, qaoscnmqae cenodoxiae pro-
posito fecerimas, sed etiam reos magni criminis &ctos aeteru *
sapplicia aelnti sacrilegos solntaros, utpfite qni ad ininri&ni
dei opns, quod eius obtentu nos oportuit agere, hominam gntia
malaimnn exercere, ab eo, qni occaltorom est conscias, homines
deo et gloriam mundi gloriae domlni praetulisse connicti.
LIBEB DUODEGIMUS.
DE SPIRITU SDPERBIAE.
CAprruiiA.
I. Qnod octanum certamen adnersns spiritam saperbiae sit,
et de Qatnra eius.
IL Quod snperbiae duo siat genera.
Ul. Quod superbia. omnes pariter airtutes anferat.
IIII. Qaod pb superbiam Lucifer ille de archangelo diabolna
factus sit.
V. Quod fomites omnium aitiorum de soperbia pnllalarint.
1 coenod. G cinod. H caenod. L 2 quicquid G^L fratram om. S
3 ut] uitii L debitum H 6 indicis H cinod. H caenod. L
7 loetale L contagione X' 9 quodcumqne L coenod. G cinod. B
caenod.X lOfeoojniusC 11 utpute ifL' 13 hominis £ 14 glo-
ria Z<' couuiucti I.' Eiplicit de spu cenodoiiae (cinodoiia H caeno-
doii^ L) liber Xf (iindecimu» L) GHL locipit de spii siiperbiae lib«r XII-
Item capf de libro X (iic) H Incipiunt tihili <te libro duodecimo L: om. G
20 suut WT 21 superbiac HT 22 ob om. HT 24 uitionim
omnium HTv de om. T pulularint H puUularent L pulnlarent T
puUulent r
VI. Klnoii miperliiae uiUuin, cuni sit in ordiae iiionlael&tionis
«xtremam, Uinpor« Uioen et origino^ primum sil.
VII. Qaod tantum ^it maluin supcrliiae, ut ip8um di^um ad-
nersaham hal>^re mtToaliir.
ft Vni- Quemadmodum dfiiti Kupcrliiam diaboli uirtut« tinmi-
litatjt: Mlinxerit, ot diuersa super hoc tcslimonid.
Vini. Quemadmodani iios quoque KuptTliiajii Kup«rare pos-
aimofE.
X- Qnod nemo possit peifectionora utrtatom ael promissara
10 bf>attiudiii«in .suis taiituiii uirilms obtjnere.
XI. Exempluin Utronis siae Dauid uel uocationis no9tra« ail
dfi graliam df>monRtr)iiidHm.
XII. Quod iinllus .sit la)>or, 4|t[i pos»it repromissae lioatiludiui
conparari.
ij XIII. Traditio &finiorum de coDiioqai^nila paritatt>.
XIIII. Quod ndiiitorinm dci laWr&ntiltas trihuatur.
XV. A (iuibu.<i pei:f<'Ctionif< uiam discere deln^amus.
XVI. Non poset^ nos Kine misericordia et imipiratiooR dpi iid
ipjjuni laborom olitinendae porfectioni,'» accpderfi.
30 XVIi.Tfritimouia diuersa, quibus cuitlonter ositeuditar nihil possc
Dos qaod ad saiutem no^tram pertinot siae adiatorio dei pertic^ro.
XVUI. Quo<l non solum in natur&li eoadicione, sed etiain
in cotidiana diapt-ii^atioao ilei gratiii iiiuuianiur.
X^Tin. Qiiut haec fides ah antiquiR patrilin»! tradita sit de
it gnitia dei,
XX. De eo, qui propl«r blasphemiam traditnN eKt inmun-
dissimo spiritiii.
XXI. Eieinplum Ioa.<; rt-jfis Iiidae, qu)) ost^nditur quid |iro]iter
»aip«*rliiam ni<>raerit.
30 XXII. Omnem :aniui:un suj>er1^aiu suliiU «piritaJibutt nequitiis
inludeDdam,
1 c«DlB(-Uti(iniii . . 2 oripDfl am HT •t qaod t«ntiiin LT: qiiaotiini H
tnynMiM nuluro HT ut pi>r ipMitm Amm ((tiim //} IJT h dinliiili UT
6 «itiiuxmt H 7 4)v'inninmoduni /, |0 uiribiin /..- ULrtuliln* HT
obtmerei/ optinrir r 12 mnnKtnmdiiin T 18 hMtllu<liiii' iff 17 ^i
(jiiibuji /,.- (iiii // % qiii 7' 10 obbnrnliit^ // 22 randition» I.T
24 bor /7 2d qno L: iiaoit HT 90 mpfrbiiin) RT
svu. Cu 1. ai
206 lohtnnis Cktaitni
XXni. Quod perfectio adtlDgi nisi hamilitatjs nirtate Don possit .;tM.
XXnn. Quos spiritalis snperbia polaet. qaosqae camalis.
XXV. Descriptio carnalis saperbiae, ael qoae mala in mo o^
nachi meate partoriat
XXVI. Quod male fundatus quis ad deteriorem statom co o:
tidie prolabatar.
XXVII. Expositio aitiorum quae per morbam snperbiae ge — »-7
neraator.
XXVIIL De fratris cuinsdam superbia.
XXVini. Indicia quibus superbia camalis animae inesst»^%a
ct^noscitur.
XXX. Qnod tepefactus quis per saperbiam aliia qnoqu».K»]e
praeesse desideret.
XXXI. Quomodo snperbiam oincere uel ad perfectionem perrK «-
aenire possimns.
XXXIX. Quomodo depopolatrix ommmn airtatuEn aiqMrbi.K: -a
per aeram hamilitatem possit extingui.
XXXIII. Bemedia aduer&us morbum saperbiae.
I. Octaaam, quod extremam, adoersas spiritum saperbii
Dobis certamen est qui morbus licet ultimns sit in conflie^Vrta »
uitiomm atque in ordine ponatur extremus, origine tamea - ^^
tempore primus est, saeuissima et superioribus cunctis inmani^ -^'^
bestia, perfectos maxime temptans et propemodum iam poait^-^
io consummatione uirtutum morso diriore depascens.
II. Cnius duo sunt genera, unum hoc, quo diximns spirital» -^^ '
summosqae polsari, aliud, quod etiam incipientes carnalesqi^^^^
coQplectitur. et licet atromqne snperbiae geDos tam in deoc:-^'""
1 perfectioue S* posge L 2 qaos T: qnod BL qtinbUn S^*^'
pliu et L pulset et E(T) quosque HL^T: quoque i» oanulei SL^-^^''
3 Buperbiae uel quae (qne H) HT: eup qu; L moutchi mente L: bm^^^^
nuho T modu H 5 fnnd&tis L 7 exponti L 9 Eupeitiae H 10 S ^ "**
dioium L 18 Buperbioe. Inoipit de Bpiritu snperbiM liber â– XII - G I" M' "*'
pliciunt capitut. Ineip textus eiusdS libri L nAil intcr^ai*tm m S
19 I om. 6 qnod et v 21 origine ... 22 primua est «m. L 88 t S- ""'
roaoior GL 24 mursu diriori dipaBcens H 25 boo om. L quod OL- -"*'a
om. S 26 pulsare G* tea carnalesque . . . pag, 308, 4 nudabit «gttarf «V** ^
iii«t. irb. xn. 1— n
quani in hominEts noxia inflot elatio, tuiDcn illml primum spt<-
cialitiT j:i>ff>nDr u) dfuni, Konuniluiti su\ tiomiiies proprie per-
tiniit. caius originem ar remedia io poEt«rioril)Us libelli buiu»
ilonaiil« iIho tn qiiftiituni poiiuiumu»: cxKfqu^^mur. aunc d« ttlo
^ \n-mf, quo piHefatJ sturviii perfecto»' praiH-.ipue t«mptAri, propo-
siuiiii uobi.>{ t*st pauca diii.«(>r«re.
III. Niillum A.>it igitur aliud uitium, quoil itn «mnAA ntrtutf^s
eihauriat cuuctaque iustitia et sancLitatf homiut^m spoliet ai':
dKnmte.t ut t4up»rbiac- malum, tamquam generaJis quidaoi ac
III pestifer morl>u.s oon uuum membrum part^mue eius debilitare
contuntus, md soliduin corpus letaJi corrumjiit «xitio vi iu
nirtutum iam faHtigio c«DlocatoR graaisRima ruina lieicere ac
Iriicidart^ coiiiitur. omuc namquo uitium ^ui.s «^hI torminis aft
giie coQtencuui, el licet contriHtet atias qnpquf uirtutOK, '•outra
a unam tajiieu principalitor tendit oamque »peciaUt«v opprintit
et inpupiat. pt ut hoc ipsum quod diximus clarius possit iu- 9
t«llegi, ga.'?trinifU'giii, id e»t adpi>titutt ucntris i^tou concupiscentia
gulae tempenntiao rigorem coiTniiipit, castitat^-m libido eonta-
minat, ira patiflntiiim ua»;tat, ut uonnuinquam uni qtus deditu>4
n oitio aliis uirtutiliuN non pf?nitus dfstituatur, sed iUa tautura
nirtute truncata, quae e diner>4o aumulo ttihi uitio ri*pugnantf
iiiibcambit, reliquaK iiossit ucl ei parto retinvre. haw. uero cuiu
infelic«m possedtrit ment«m, ut quidam saHii>«imu.<i tjraniiii.>{
Hubtiiiii.'isiina cxpta Arfx uirtutum uniu«rKHjn funditUN ciuitatem
n dirnit atque ^iulmfrtit, oxcclsa quondam sancUtatis moenia ui-
tiomm Bolo coai-quaus atqne permixc^us nullam dcincitpii
3] cai). 24 s(i(|.
1 lUut C 2 ferUir // proiirln? ("/.' pnrtaiiit H 3 impotUriD'
ribui X 4«MqiumurC Mcqm-imir Cmr i-ifniiitnnriT & priDri //
prvctpuiw) C 6 dewrere E 1 tiiilluRi . . . quod ma». tn C itA)
(m4a /,' 8 uauriat U iuttilin n i.incUtAt* CIIT: iiiBtittu Mn(^li>
Iktc GL Mpoliftl L 10 lifWlilali; O' II Ia«tali CL rurninipil //
12 M tnidtUrc om L 13 nii (i^ 14 i^uaaqao J/ !.'■unum f>> IC ci«-
riuB eai, L 17 KKtriinnrgtu: C (^nKiriinikfgift L concuitiM-nitir 6*
18 rigorn L> lii uiio (|ui( rr itiiquii L '20 dittitnatur H illMHi /,*
21 nirbiU G^ r oni. L ^2 rabcttimbit L: nacruiuliil CGH irtcnfrr
nirtutM H 23 iwmidRrit CG* pmuiKtiirel H 'i4 f*yHM J. urt» V
2& &dt|iie C Bubiipriit. ... 26 aU|u« om. /. 2U iidtiuc- CJi
i
IfthHniiiN Cmtxinni
im^nem UliortatiK aiilinae xiUi cubdJlae »JUpei'usti(i eoncedit,
quaiiU)t|iiP c(iiH>rit ilitiowiii, tanto giaHiwri fnruilutis iugo sul^-
dituin uuiui^rsiK utilutuDi f&cullatibus erudeHsginu dupraeda-
tione uudabit.
IIIl. Bt ut grauissimae tyrannidifi eius potcntjam cogno-
MCaniUd, angplum illuiii, qui pio aiiiiietjit» spltrudoris ae d»-
noris 8ui Lncifer nuDcupatus eft, nuUo alio qiiaiii hoc uitio
deisclum iiaiditiiK iiiueuiiuus »t ex illa I>i<at3 subliniique an-
gpioruiii stntione telo ^npcrltifte uulneratutii Hil inferua fuisse
couIapMuui. si igitur tantaiii uirtutfm, taulae pottmtiac prae-
rogatiua (lecoratam una elatio conlis potuit de caelestibus
ad tcrrena deuolu«re, qua nos obseruantia cariiis fragilitate
circamJatos «lucrp «porti-at, ipwu,s ruinae luagnitndo dpmon-
strai quemadmodum uero huius morbi uirus perniciosissi-
muin douitfMnus, instnii potcrimus, h\ ruinae ipRin» o^sas
atque «rigincm pers^quamur. mmiquant mim cuvari lau^orcs
niKi remedia potjrunt inali»; ualitudinibus eiliiberi, nifli priuA
inquisitione sagaci origineH earum iiiuei^ti^entur et catisae. hio
uamque indutns diuina «JaritAte et iiiler cetpras gupernas air-
tates cooditonB largitate praefulgpn»: splendorem eapientia*} et
uirtutum pulchritudinera, qua omBbalur gniiia creatorifi, natnrae
suae potentia, non muniflct^ntiao illius bcuefieio se credjdit ob-
tinere, et o1) hoc elatu», tainquain qui ad pf>r.ieiierautiani puri-
tatis huius diuino non egoret H.uxtlio, dt^o sl> Rimilem iudicaDit,
utpotR qui nulliUK indi^^eiet quemadttiodnm dHUR, libi<ri M^ilicet
arbitrii facullate confisus, per illam credenR aHuenter sibimot
oiiinia snbpeditai-i, qua^ ad consuminationem uirtulmii oel
peipnnitat^^m nuiumae befltituitinis pertincrent baec H sola
cogitatio facta prima rnina est, ob quam desertus a deo, quo
ioovfmtL gnMionr:ffna\ioT C gniuiore OJA gmuioriBnT gn-
niirn X,' snnutiitiv H 3 iiirtiituin fiu^iillfttibiis] nirtutibua L 4 uu-
il.-iiiit L G pro GJILT: prw? « II dMomtiim 7,' nana //: tf XI, 10, 3
12 nbM-ninoti^ /,' fnit;iliti\t.Pin L 14 (tuf-iuainmndDin L )>emit. J,
lii luiguorpi UL'': IfUigiioro />' l&nguor (fit 17 iiotitonint U 18 fn-
qiiinitiniii 0' 1!} diiiiiifl L* 21 piiti-hritndinp // 22 potpntjam 1,»
obt*ncre 7f 24 fgrri 7.' 2."i wtpiit* 7f/.' qucm.-iinmoiliiiD 7j 2iiar-
bitn /1 ronliciiir X* ftiliiontfr G^U: iffjupiitor G^LT 28 n em. L
39 pvima Gv cf. cap. H ei Cmi. VIII. 10: tim HLT qiio om. L
M
la
lu>t. lib Xll. .1— U
R« ci-(HlMit Tion t!g«r«, inslaliilig repentu ac nittRliiiiut(iK vfTectus
ct intirniiUtent pro]iriao natiira^ per^^eii^it et bciititudineui, qua
<l«>i niunere fruubatur, aiiiisit ct quia <lilexit iierlia prae-
cipitationis, quibus diicrat: ia cacliim coiiscendam, et
linguam doloaaui, qua uel do se diiit: cro siniilis altia-
simo, uel dfl Adatn et Eua: erltis sicnt dii, propterca
deua desiraet ilium in finem, ouolUt cum, et emigrabit
«le taberaaculo: et radiceon eius de terrn uiuentium.
liinc niinajn cius aidentcs iusti timeljDUt, ct snper eam
ridebunt dicente» (quod cUain ad hos, qui m Kine protectiono
auxtlioi^ue dci summum tio&uui p«rltccre posse confidunt, iDHtia-
eitnu dirigotur]: (tccti honio, i)ui non posuit deum adiu-
torem suum: scd sperauit in muUitQdiae diuitiarum
^iiarum; et prat^ualuit in uaiiitabo sua.
V. Haec est primae ruinae causa et origo pnnciptLliii niorh],
qoi nirsam pcr illum, qui fuerat a so dcioctus, in prot&plntitiim
serpen!! intirmitateij omnium aitiorum et mal^rias germinauit
«Inm oaim glomm dcitatiii ai-bitrii libertato ct iiidustria Kua
credidit se pomc couqiUrere, etiarn Ulum perdidit, quam adcptus
fuerat gratia couditxiris.
VI. Ilaque f^xt-npli!! ac lcctimoniiH KCripturaruni manifefitis-
fimo conproltRtur siiperbiao labem, eum sit po&torior in ordinn
ronflioluuin, ori|;inR tJimen unU-rioreii) B»ne oniiiiumque pec4;a-
tornm et crimiaum osso priiicipinni, ncc sicut cetera iiitia so>
luiiimodo contraham )<i1>i uirtiit«m, id esi humilitatem tantum
extingucro, uerum etiam cunctarum simul interemptricem esse
uiriutum, qbc mediocreti tantiiiii paruoHque temptait!, sed maiiiiie
3] P8, 51. 6.
6] Qm. S, 5. Pi. 51, 7,
4) B.Mt. H, la .51 Fs. 51, (i. Eai. \i, li.
0] ivsi.a 12] i;c.o.
1 eiredit M & euiUit !.â– 5 quiw /, J et eritiH II dej H
1 el eucUet 1, L-miirrauit H omigriiiiit eum Tj H UbKninculo auo Hv
id ah L Hc om. H iirotiiuliuneni £.> U «n po»HU I. Vi dirifeti-
I«ir V 13 «uiiin GUT: sibi // II sitnruiit or». // IG iUaiu L
proto|ibutrum H prirtupliiuMu L IM lityeilali-iii /<â– l'J ormlit 0*
30 Rntian CiT 21 scriltiininiiii &> i\ \Ka QUT: v\. L 'J5 noii
laututu £.' '2/6 lDit«r«intrii;>!iu L
210 loh&anis C&ssiaai
in fortitudjnis colmine coasistentes. ita enim de hoe spirita
2 propheta commemorat: eteecae eios electae. ideoqne beata^
Datiid, licet tanta circaqgpecttone cordis soi castodiret arcan9-9
nt ad eam, quem eecreta saae conscientiae non latebant, an.^
denter proclamaret: domiaenonest exaltatam cor meam, ' ^
neqae elati sant ocali mei. neqae ambnlaai in magntS'
aeqae in mirabilibus snper me. nisi humiliter sen —
tiebam, et iterum: non faabitabit in medio domas mea^^^
faciens superbiam, sciens tamen quam sit diffioiliB etian=si
perfectis ista custodia, non de saa taatum praesamit indaBtaia - i "
sed orans domini inplorat aaziliam, at hoias ioimioi telaic=3i
possit iasaaciatas eaadere, dicens: non ueniat mihi pe^^
saperbiae, pauens ac metneDs, ne illud incidat qaod dic4ta^dr
de saperbiN: deus superbis aduersatur, ot iferam: in
mundas est apud deum omnis qai eiialtat cor saam -*â– '
VII. Qaaatum ost malum superbiae, at non angelam, noi::— 3"
alias nirtutes sibi contrarias, sed ipsam deum adaersariam haber^^*
mereatur. notandimi siquidc-m est qaod nequaquam dixerit sope^^*'
his qai ceteris sunt uitiis inuolati, qaod habeant sibi dominantf^
resistenti^m, id cst 'dominus gastrimargis, fomicariis, iracondi^^^ *
sea fitargyriR adiiersaliir', sed solis superbis. illaaamqae aiti^^B
ael in unumqumnque di'Iinquontium tantammodo retorqaentui:^v
uel in Kuos participcs, id est in ajios homines uidentnr adniitti^=^
haec ucro proprie perfingit ad deum et idcirco oum speoialitec:^
digna esi hflheru conliariam. '
VIII. Ideoque nniuersitatis rreator nt medicus deus caasani^^
principiumqui! morboniiu superbiatri esse cognoscens contnuiiE^^^
fianare contraria procHrHiiil, ut ira scilicet, quae per saperbiam^" '
2\ Hnb. I, l(i (LXX). .j| l'H- l:«i, 1-2. 8| Ps. 10«, 7. 1'^] IV_ ^
35, 12. II I liv. I, 0. l'rmi. 16, :. (I,XX).
l> circiiiiiLiiKpuctioim K archauH2> 4 secreti' // .'i pii>cliuuiireut 6^^
7 uisi] si jwii H 8 habitat H 9 qui facit H IS iu illud (PSo ioct ^'
dat M ^lctidat. S 17 habere om. GL 16 mprcantnr H habeatur
19 dnm G7': (Ipiiin Ho dftum sibi L 20 ca.strimargis fj' castrimargiiG .
21 fjUrgiriis fi' jihylai^giria G' filargiriia H phylargiriis L 23 iii
post est om. G post admitti m H cap. 8 incipU 24 adtinipt
26 non dKlinfitiit H 27 principicMiue £'
Inst lib. XII, 6—8. 211
eoiinieraiit, per hiunilitatein resorgerent. ille Damqae dicit: in
caelam conecendam, hic dicit: humiliata est in terra
anima mea. ille dicit: ero similia altissimo, hic, com
esset in forma dei, exinaniait semet ipsam formam
Rerui accipiens, hamiliaaitqne se factos oboediens
nsqae ad mortem. ilte dicit: super astra dei exaltabo
solinm menm, iste dicit: discite a me quia mitis sum et
Imniilis corde. ilte dicit: nescio dominum, et Israhel 2
Don dimitto, iete dicit: si dixero qnia non noai enm,
ero similis nobis mendax: sed noui eum et mandata
eiDS serao. ille dicit: mea sunt flu mina et ego feci ea,
iste didt: non possum ego a me ipso facere quicquam,
sed pater mens in ine manens ipse facit opera. iUe
dicit: mea sant omnia regna inundi et gloria eornm, et
eai nolnero do ea, istecumdiues esset, pauper efXfictns
est, at eius inopia nos diuites redderemur. ille dicit: S
sicnt colliguntur oua, quae derelicta sunt, sic uni-
uersam terram ego congregaai: et non fuit qni mii-
ii^rflt p^nnam, et aperiret os, et gauniret, iste didt: si-
nilis factas sum p.ellicano solitario: uigilaai, et factns
snm sioat passer solitarias in tecto. ille dieit: exsic-
caai nestigio pedum meornm omnes riaos aggerum,
liic didt: nnmqaid noD possum rogare patrem meum, et
«xhibebit mihi modo plus quam duodecim milia le-
^iones angeloram? si prindpalis raiiiae causam et salutis
oiostrae fhndamenta perspeximus, a qao et qualiter uel ista
1] EmI 14, 13. 2] Ps. *3, 25. 3J Ebw. 14, 14. Phil. 2, 6-8.
•^ Esai. 14. 13. 7] Miitth. 11, 29, 8] Ei. 5, 2. 9] loh. 8, S5.
11] Eiech. 29, 3 (LXX). 12] loh. 5, 30 et 14, 10. 14] Luc. 4, ti.
15]UCor. 8,9. 17] Esai. 10, 14. 19] Ps. 101, 7-8. 21] Esai. 37, 25.
23] Ibttli. 26, 53.
1 rMDTgeDt G^S 8 oorde fit iUe G dai H wnhd GH irl L
II ODUii* flumina H 12 ego om. L 14 omiiia om. H 15 ea GLT:
iOiir fKttuJET 17 coUeguDtur &' 18 monerit H 19 pinnun 2T
20 pellieuo . . . futas Bum om. H 22 uestigia G^ peduuu H 33 non
poaDm roguv] rogare pouum G' meum om. L 24 milia GT': «na. m
L, pmetia dekt. m T, om. Sr 25 principBles L' 26 quo uel qualiter iata L
315»
lohaDdis Cassi&nl
iacta. sint uel illa Pinersurit, (luemadiiioilum deulttire t«m atro-
ctm inortem superbiae debeainus, uul illiDs niina uel Imius
docfaiiiur rXfriiplu.
Vnil. Ita<iue hiinc uequisBimi spiritue laqueura laliter pote-
limuM tnioilfre, si in »ingulis t|uibu» si-iiscrimus nm uirtutibus a
piofecissc illud apoi^tolJcuni likeriuiue: qod ego, sed gratia.
dei inecum, et: gratia doi sum ijuod Mtm, et deuiu esse
qili operatur in iioliis et uelle et pvrricere pio boDiL
uoluntato, diceutc etiam ipso aacCoifi salutis nostrac: qui
niflnet in me et itgo in illo, hio fert rractuiu multuni, m
quia siac me aibil potestts faccre, ct: nisi domiuutt
aedificauerit domuni, iu uanum laborauerunt quiaedi-
ficanteani, nisi dOBuituis custodierit ciuitatcm, frustra
Digilauit c[ui custodit oam, et: ip uanum nobis est
antu lucem surgtiri!, ijuia non ust uoloutiit nuque cur- »
rcutlH, s-eA inisereati» cst dei.
X. Nullius namqui' (iiia,tiiuiK fi>rui>nti» t-t uupietitis lam idoneji.
potcst uoluntas esse uoi cuisub, ut carno spiritni repuguante
(ircamdatns ualcat taatum perfccUoiiis praenituiii et pulmitiii
integritatiK ac puritiitit) adtiugere, aisi ftierit diuiaa miseratione n
protectub-, ut ud illud, quod itm^^^iiopere uult ct ad qiiod currit,
perueuire mereatur. omne eniiii datum bonum et omne
douum perfectum de sarsnin eat deiict<ndBnt> a palre
Inminum. quid euim habcs quod uon accepistiV quodsi
accepisti, quid gloriaria quasi nou acceperisP «
6] I Cor, 15. H>. 7] I. c. 8] Phil. 2. la 9] loli 15. 5.
11] Ps. 126, 1 (LXX). U] L C.2. 15] lloia. 0, 1«. 22] I«ft l, 17.
2-1] I Cor, 4, 7.
I »et« H iiurtiilu L enKnvrial G^Hv (Ivuitamt i' 5 iii ow. H
iRfmiiiaB L S }irulioisse L' 7 ct grittiu] i-rgo L sum BL: auin id
(iTv ilmuj ilf» J/ S|iro]pt>rZ. iirinitpr K bouiiin uolunUtem i/Z.*
IfButorui/ lOndfert^^T 12 hbontbiuit /. 13 ot lUDi O'.? 14 uisi-
liiuit (i7p0i:vi]Bn) (5; u^ilabitX. uigiUt HTv ID U)iDUlU (li: lisfnj») G':
uanum (PULTv uobis est \^fXi i»:i) C: c*t uobis HLTv IS et qub 6f
nuToutfls !/■16 cst oni. Hv 17 ««» JistiiM/WTt G nullui J. 19 M.
Q in Tiw. m, 3 But U 22 datuu] douuiu C ii dUi^udcuii a p&tma H
XI. 3i eaitn ael illniti latroiiojn nti iinajii ooDreEtiioneni iii-
troJuctuni tn panulisain record^inur, intt<lIegeinuE eum non
cursu» sTu nierito Uutaiii lifatitmlinfni ooiisecutniii, aud Aono
()ei iniMTCiiti» iutlHptuiii. uel $i reminiscamnr DauiJ legis iluo
a Uiiii grauia (amque inmajiia ciimina uiio ])afnitudiiiis sermont;
dcl(!ta, ncc hic aidebimus ud indnlg^f^utiam tanti criniiuis ob-
tinendam laboris aequiperasse morita, aed dei gratiara supcr-
aliiinda«Mi-, q»i uerae paetiitudiniji oa-asione porcnpta tjmtam
peccatornm materietn «ah unins uerbi plena eoufossione con-
ii suinpdt. principium quoque discntieiit«s uocationis ac Kalutix
humanae, qua non ox nobis aec ex operibud nostrii) secuncluiii
â– apostolum, sod dei sumns dono gratiaqau ^ialaati, liquido po-
r teriniDi; iduertere', queinadmoduin perfectiouis tjumnia noa uo-
I lontis ncqtie eurrcntis, sod miserentis sit dct, qni ne-
I 15 quaquum lalKtram nel cnrsui' nostri merito conpenKanto uitiorum
1 BOB fteit Mw uiKtores nec aeqaiperanto nostrae uotuntatis in-
^^_ dtHlrta tara ardunm iiit4>gritatis culmca tiubiugata qua aLimur
^^^nirM conscendcre. niiUa slquidem corporis huins adflictio nnl-
laque cordie coutritio ad. capessendam ueraiu illani interioriH
â– u hominis (>i).ititateni possit ime condignu, ut tAutam puritatis
uirtutem aogelis soli)^ ingenit&m caetique ueruaeulam nudo
humano labore, id est Hine ailiutorio dei ualeat obtiuere, quia
totius booi ^ffectus ab illius profluit gratia, qni tantam peren-
aitat«m bealitudiiiis ft ijiiiieiisit.iU!m gloriao exiguae uoluntaU
ts breuique hc paruo cursui noetro multiplicaLa. largitate ilonHuit.
llcr.Luo. 83,40 aqq.
13} Itoin. 9. Itf.
4] cf. U Kog. 12, ta 11] d. £pti. 2. 6-0.
1 HOM dittingmt O 2 panilyiutu (P pnntdifQ L ncorianumr H
Iiitelleiiieniai 11: intpUppimus GL 3 tauluin li A ind«nipUiin 7>> luicp-
tum Hc h Uui iiiuniiii-v L poiiitudiiiij UL ti iileta il ui<l«uiuM «z
ivid«inur h 7 equi|inrjLs<ii3 H 8 <)iia L* |H-nitiidiois GHL ocanr
imaw) U 9 niab?riem L^: itaAinaxnGUL^^Te ci>ii«uinM«t L V-i *nioni-
l aiiuiioiluni fi' Miinnuuu L^ 14 ild »t H Itl irqulpmntis H
nolBntis G* 17 subiugatu X> 10 capiiMCnHnni /f 9) poMit HLT:
patcat Ov '21 fAiiiiIt.irein ingcnitoni L 22 liuni»nu<i. /f o|)tiueru G
, obUocre H 'J3 n1) oiii. L eius H 4|ii«* L 'H bi^kUludiiiiii nt
.Jniaeultatem ont L uoluiit&ti» Z.'
214 lohanniG Cassi&ni
XII, Omnis enim loDgaeuitas aitae praeseatis, cnm ad illam
fQturae gloriae perennitalem respexeris, eoanescit, et dolores
cuncti conteiiiplalione illius ininensae beatitndiQts efFngantnr
atque ut fomus ad nihij. extenuati liquescunt et nasqaam nt
fauiJla conparent.
XIII. Quspropter iam tempus est ut ipsis qolbas tradant
uerbis patruiii sententiam proferamos, eorum scilicet qoi oiua
perfectionis et qualitatem eius non uerborum iactantia depin-
xeruQt, sed poUns re et opere ac uirtute spiritos p08sident«s
experimentis e&m propriis et exemplis certissimis tradiderant
aiunt itaqae qod posse ad pumm qaempiam caraalibas uitiis
emgadari, nisi aaiaersam laborem suum atqae coQatum ad
tantam perfectionis fineni intellexeiit non posse snfBcere, nee
eam mm dei miseratione ct adiatorio conprehendi non tam
tradenli^; instituUoDe quam affectu atque uirtate et experimente
propriis oruditus agnoscat ad capessenda namqae tam nu^^-
fica tamque praecelsa puritatis et integritatis praemia qaaatas-
lihet ieinniorum, aigiliaram, lectionis, soIitadiiUs ac remotiouis.
lalior fuerit iupeQsas, condignus esse non poterit qai haec iu—
dustriae suae merito nel audoris obtiueat. numquam enim di—
uinum munQ& labor proprius hamanaue conpensabit industria^
nisi dcsideranti diuina faerit miseratioue concessum.
XIIII. Xec hoc dico nt humauos conatus euacunus ab in-
dustria et laboris intentione quemquam renocAi-e contendani,
sed plane cQnst!iDti.ssiiiie non mea, sed seniorum sententitL i
detinio perfectioneni quideni sine his omnino capi doq posse,
his autem solis .sine giatia dei posse eam a nemine consammaji.
ut enini diciuius conatus humanos adprehendere eam per sj^
ipsos non posse sine adiutorio dci, ita pronuntiamus laboran-
tibus tantnm ac desudantihus misericordiam dei gratiamqne »
2 gloriae om. L 4 Hdqiit) H nihil OLl': nibilnm Hv 6 nt in
ipsis H ut ipsi L S iactantie G< depincierunt H 9 re et] recto Oe
pOBsedentes H 12 emendari HS' adqne H 13 tantae v H et
om. G' non oni. H 15 institutionem li' adque ff uirtutemX' et
om. H 16 capifisenda H capeBsendam L' namque om. L 16 <t
solitudinis Gv 20 obtenuat H 21 conpensauit GL' 26 difinio 6'
biis bis H 27 a neminej in&nem L 2$ humantts L' seinet H
eoDrerri et, ut u«rbi6 aposboli lo<]Dar, aolentibas et carrentibaa
ispertiri BecuDdam illitd, quod etiam in psaJmo oelrOgeofiimo
oeteQO cx pi>»ona dei cantatar: posui adiutorium eupei'
potentem: et cxaltaur elcctum de plebe mea. dicimus 8
t enim secTinduin .saluatoriK K<>ntcnii!tni dari qiiid«m p^etcDti-
bB8, a{ienri pulsantibuf et a quaorentibut; inueniri, sed pe-
titionem et tnqui»itionein et pulH&tionem noHtram non esso
condignam, nisi migericordia dei id qood potimuK dederit u^
aperuerit quod pulFtamuEi uet illud quod quaenmuH fi<{>i>rit
li inneniri. praesto est namqne, occasioni3 Eibi taatummodo a.
uobiK t>onat- uolutitatis oblata, ad hatic omnia confprcnda. am-
pIJQs enim illo qiiam nos pprfectioDem salut«mqut? nogtram
desiderat i^t pxpuctat. el in taiitum be>a,tu^ f>auid )ii'out>iitum 3
Hui operi!> ic lahoris propria tantum in(lK.-4triK noti po^i^e nouerat
1« obtineri, nt a domino promereil directionem saorum operum
iterata pnre deposneret dicens: ct opcrH maniium nostrarum
ilirigtt supiT nos, ct opus manuum ao:<Lrarun) dirige,
Ft rursum: confirma deus hoc, quod operRtus es tn nobis.
XV. Idcoque si ad ueram consunmiationem uirtutum uolnmas
lo elft>ctu ot opere pernenire, illi» deb(mm,s adquiciicere magistria
ac (lucibus, qui Iianc non uaniloqua disputatione somniantcSf
sed re atque experimenti^ adpn>heudfntf.K nos qooquo docere
atqui^ a<l <-am dirigerfl ^iniiltt^r possunt ut uiam, (]uemadmodnra
p^rneniamus ad eim, ccrtiMMimo tramite demouatran\ quique
cul hanc fidc se potius penienisse qu&m Uborum merito testa-
^intor. qnibQs etiam hoc praccipuam sui cordii! adqai^ila
Xnritas confcrebAt, ut magis magigqae se deprimi peccatis
cgnoscerent {tanla namque in cis delititoram conpimctio per
1) of. Boiu. 9, lU. i)| Pii. 88. -20. i] cf. iUttb. 7, 7. !«] V».
«8, 17. 18] Pl. 67. 29.
2 MtORMimo G'L I.XXXVtll U7' 3 fanitur /, sofrr potontoin fiui
<!/i«;<fi> /,.■in polente G*IIt< tt IM^ in i>i)tenteui G^ST 6 niijiuriri 118
i|>eriie L* 7 iaquetilioncm H 8 diii i. 10 occufiono i/ oeouionvn L^
13 eKp«r.Ul f!'H (noti SJ 15 oblenori H oplJDcri G' 10 doposcens G'
18 dBn B' hoc detu Sv et Uui^. 20 aJfectu H «t| aut L 22 adqna H
,«4 £< 23 ■iiniUler om. L el] ut L' queinaiiiiiioduin L* 25 Men L*
I &ie H 20 tui) *i Z.* odiiucsita H^ 28 iKnoscvrint H (aatam L*
y
316
lohftnnit Csssisui
tim sia^os a^eb&tur, quantu puritas aDimi profectssetl^^
traliorcntqac in^tcr intinift cordi^ su^piria, eo qaod seinel ipi
sontireQt Le^iuaquam posse delictorum naeuos ac m&cQlas A
uitarc, quao ois per multiplic«s cogitationum miuutias in
bantur. ot idcirco futurae uitae stipendia noo operum .sperar<
se merito, sed miscricordia domini proclamaI>aDt, nihiJ sibi d
tanta circumspecUcae cordis alioruni cenparatioiie doaant«;
qnippo qui banc ipsam oon soao industriao, scd diuinae gratit
adscnbebant: nec blaudientes sibi de inferioram ac tepidorun:
negle^unlin, sed contemplatione potias iUorum, qnos uere pec
cato carere atque in rt^^io caelomm aeterna iam beatiladin
perfrui nouerant, humilitateni pi^rpetuam conquirebaot. atqu':^^
ita consideratione hac et elationis ruinani pariter decIinabnnW
pt quo coiitendcrent ue] quod dolon-nt sc-mper inaeniebant, in
tellegoDtes seuiet ipsos &d illaiii pniitateiii cordis quam cupiuii^HI
olKistente carnis fiaroiiia perUHmre non posse.
XVI. Igitar Becuudum trailitiones t't institufiones eornm sit-^
ad eam feKtiuare duboiim» ii-iuutii;, uigiliis, orationibus, con— ^
tritiooi cordis et corporis operam dantes, ne baec omnta niorbc^
hoc inllaiite uacuemuK. uoii soluiii namqne ipsain pt^rfectionnfim i
oportet credere iudustria noe uel labore nostro possidere now
pONfte, Hod ue haec tp.ia quideni, quae illius exercemua oblentu, iA
est labores cenatusque nostros ac studia sine dininae protectioni^f
auiilio inspirationisque eins et castigationis atquc eibortationi.'«
gratia posi^e perlicere, qnam ^cUicet coritibus nostris ui^l per aliuni »
solet uel per seniet ipsiira, nos uisitans, clementer itlfuuderc.
XVII. Postrcmo iu.struat auclor salutis iiostrae, quid nos
oporteat in singulis quibusque quae gerimus noo modo sentire,
1 iifi!«hiitur H proficixiftt ITL' 2 truhvriiitquii H curdis L 3 (leaM
OL i\Mo» U iniicula. L* 4 inuehebiintur L 8 qnJa £,^ D iia /,â–
inffToniin L' 10 TieKlegeutituii L* putiua H 11 rngiia h 12 liuuiili-
titte p(irt>etti& L 13 tniiiideratlo L' bce <r' iti L tXottt.L 14 t<ou-
l«adcrrnt G*L: coiifittvnnt U tt^inliTrtiil. (?'<5c 17 Li-nditionii et iiMlnii:-
linnfN ff* ut inHtittilKincji o»i. L 1% contnttoDe /.■19 aec H
20 iiifljtiiljj iinoiii^inus G^IIL^l': iEiRftUt cuiujuMiiua L* influnte euiicuvinu.t
a'Sc 21 iiOHu^dcri! H' 'J2 iiiic U' nptoiitu 0* Si Ubori f
S7 iiMlritnt a 2b gtruaua i/'
Init lib Xn. lA-17
an
sed etjani confiteri. non poKKuiii t>go, inquit, ii luc ipso
facere quicqoain. pater antem in me nianeiis ipse facit
opera. ille ex p«rN(ina haiiiiuiii adsaiiipti dioit nibil a semet
ipso posse se facere, et uois cinis ac ternt in his, qufie ad
A nostram s&Iut«m pcrtinent, arbiti-amur uo» adintorio domiiil
DOU egere? disc&iDUt it&que et no», per siugula iiostram HJiiiiil
infirmitatem ot illias adiutoria sestientes, cotidie proclamarc
cuni Kanctis: inpulsui) uersaLus sain ut cadervm: <-L do-
loinBS suscepit me. fartitndo mea, efc laudatio mea
M. dominus: et faotua eat mibi in aalutom, et: niei quia
domiDQS adiuuit me: p&alo miaoe babitaaerat ia ia-
ferno anima mea. ti dicebam: motas ett pes moas:
misericordia taa domine adiouabat me. secandiim
maltitudiaem dolorum meoruin in corde meo: Qonao-
[-•» latio&es toae laetifioaaerunt animam meam. uid«nt«s 2
ettun cor nostrum in timore domini et patientia roborari di-
eamus: et factas est dominns firmamentum meum. et
eduxit me in latitndine. scieDtiam quoque profectu opnrum
iiit«UegenU>s nobis augeri dicomus: quoniam tu inluminas
«o lacernam meam dominc: deus meus ialumiDa tenebras
meas. quoniam in te eripiar a temptatioue, et in deo
uteo traasgrediar murum. deinde sentieDtfls Dosmet ipsos
fVirtitudinem tolerantiao conquisiasc ct iti semita uirtutum fa-
«silius ac sine labore dirigere adiciamus: deui; qui praecinxit
Kne uirtnte: et posait inmaculatam niam meara. qni
:^«rfecit pedes meos tAmquam cerui, et super exc(-lsa
«statuit me, qui docet maDus meas ad proelium. con- 3
flBecati etiam discrotionom, qua roborati possimas aduerftarios
1] Joh 5. 80, 2]loh-I4, 10 8} Pd. 117. i:^-U. lOJ Fn.iO,
T37-1II. 17] P« 17, 19-20, 191 I- «-26-30, 2H| I. c. M-SS.
1 inquid (J'H 2 fedt H 4 » tm. L fnoen ce poiac S hiiii H
4} et Do« itAqac L 7 adiutoriu L 8 uemtusj eupreus H 1 1 wliuuii.t U
U bdiunat 0* 1H domiui ow- /. di-matui Jf> 21 dnmn mi-iiiu G
^ 4eind4> HLT; doiD Gv 39 toUeru)lia« HL^ 2* uiiciMiuii O:
dicvnu^ BLJv cf. iarcmu pag. ass, S pntecjnciit H preciiiiiMi O
ptwdnriitti T prwcingw p 2& ujrtute L^T jKHniiiili GTv SC per-
Bcia V mnu W tsiDqii&m] ut H eicclm mea (V 27 ntAtuit (f'L:
«tatuit (/>r RtatUMis He statu^es T Aodi G< dooa 0*Tv pUnin H
218 loh&DDis CasaUni
nostroa elidere, proclameinns ad denm: disoiplina taa erexit 'i
me in finem: et disciplina tna ipsa me docebit. 7ila-
tasti gressns meos subtas nie: et non snnt infirmata j
uestigia mea. et quia taliter som roboratns scientia tna atqne '
nirtnte, inferain coufidenter ea quae sequuntnr et dicam: per-
seqnar ii.imicos meos, et conprehendam illos: et non j
coQuertar donec deficiant conteram illos, nec potp-
4 rnnt stare: cadent sub pedes meos. mrsafl infinuitatiK sr
nostrae memores nec posse nos tam acer^os nitionun hostes ^
fragili carne circnmdatos sine illias adiutorio superare dlcamus: =
in te inimicos nostros aentilabimns, et in nomine -a
tao spernemuB insnrgentes in nos. non enim in arqu mj
meo spcrabo: et gladios meus non salaabit me. tu ^j
enim salnasti nos de adfligentibus nos: et odientes *^.
nos confudiEiti. sed etiam praecinxisti me nirtate ad Mzd
bellam: sabplantasti omnes insnrgentes in me snbtns ^s
me. et inimicos meoR dedisti mihi dorsnm, et odientes %^
6 nos confadisti. aed nec armis nostris posse nos nineere oo-
gitantes dicamus: adprehende arma et seatum: et ex
sarge in adiutoriam mihi. effunde frameam, et oon »
clade adaersus eos, qui perseqaantar me: dio animae -^s
meae: salus tua ego sam. et posaisti,aroum aereum^^
bracbia mea. et dedisti mifai protectionem salntis ^b
m^ae: quia nec patres nostri tn gladio sno possede
rant terram, et bracbiara eoram non salaauit eos: :^^ »
1] 1. c. 36—37. 5] 1. 0. 38—89. 11] Pb. 43, 6—8. 15] Pa. 17,—^ .
40-^1. 19) Pa. 34, 2-3. 22] Ps. 17, 35—36. 34] Ps. 43,4.
1 procl&mamas B dffm H eum L ereiit (mupkm) 6L: cor-- "
reiit H7\i et Uuig. 5 saquantur G»H Hecnnbir LT 7 poturauat (?' -^ '
8 sub GL: subtuj) BTv et Vvig. pedibus meis L rursum HTc---^'
9 acerunos G'H^L^ 10 frBgiUi H 11 uentil&aimus L* 12 qieriiimu ^^^
0*H' in nobi* HTo et UtUg. arco H' IS B«lnMiit £* m« om. L'-^^—
bi enim sahiaBti BLT: ulnssti enim Ov et UtUg. 14 de GL: a Hl''"*^
16 «npplMti HT omnes om. BT 18 nos ^priore loco) GL: me HTt*^^
81 p«rsecuntur HLT 22 posuisti G: posuisd ut HLe et Utdg. 84 :
L'T: bute OHL^ et Uulg. nogtros B in on». G posndernnt ff»3
pqsddebunt H 25 saluabit (?<H<
Inst lib. XII, 17-18. 219
sed deitera taa, et bracliiam taam, et inlominatio
tuiltas tai: qaoniam conplacait tibi in eia. postremo
oDiaena beneficia eias cam gratiaram actione mente solli-
cita pdrlostrantes saper his omnibas, qaod nel pngnaaimus
s ael inlnminatioDem scientiae nel disciplinam discretionis al>
eo consecati snmus, nel qaod suis nos armis inBtroxit et air-
tntis cingulo conmnniuit, uel qnod inimicorum nostrorum nobis
praeboit dorsnm et tribuit uirtutem comminuendi eos nt pnl-
aerem aote faciem uenti, intimo cordis affectn clamemus ad
ao eum: diligam te domine airtus mea: dominus firma-
mentnm meum, et refugium meum, et liberator mens.
deas meas adiator meas, et sperabo in eam. proteetor
mens, et corna salatis meae, et snsceptor meus. lau-
dans inuocabo dominum: et ab inimicis meiB salnns ero.
B XVnL Kon Bolnm pro his ei gratias referentes, quod nel
rationabiles nos condidit ael liberi arbitrii potestate donanit
ael baptismi largitos est gratiam ael scientiam legis adiato-
riuiuqae concessit, sed etiam pro bis, quae erga nos ootidiana
«ioB prouidentia conferuntur, qaod seilicet aduersarioram um
iusidiis liberat, qaod cooperatur in nobis, nt camis aitia sa-
tkerare possimns, qaod a periculis nos etiam ignorantes pro-
t^it, qaod a lapsn peccati commanit, quod adiunat nos et
inlominat, nt ipsam adiutorium nostram, qaod non aliud quidam
interpretari uolunt quam legem, intellegere et agnoscere ualea-
â– nas, qaod pro neglegentiis delictisqae nostris eius insitiratione
la.tenter conpnngimur, qaod dignatione eins aisitati salnberrime
«sastigamar, quod ab eo nonnumqoam etiam inaiti trahimur
^d salntem, postremo qaia ipsum liberum arbitrium nostrum,
8] Pi. 17, 48. 10] Ph. 17. 2-4.
2 fftciM taae HT oonpUcuJt tibi GT: oon(com')placnisti HLv tt
9j*its- 6 DM niia S intrnxit H 7 commnniuit GL 8 et retribuit H
^ olamaaiiu H 10 nirtnt L: foititudo GHT et Vtilg. domine L
^l libentor meo« G^ 13 et po$t m«ae om. GT latidana ... 14 aalaus
vn <m. H* 15 ei] et Z>> r^erantei H nel om. L 16 potestatem H
%7 adintorinm L 21 a om. L 28 a om. £' eommonet tx com-
^auiiet H innat L 24 legem dei H 25 lugligentaii G* inspera'
%3one H 26 conpn^[imur H digsationom X'
220
loh&tmifi CiiHHiBni
((ii(i(] )iroriiiniir< reitur »i) uitia, a<J iiifliuiitiit diiigit [rngeai
«l ail nirtutuiii uiaiii instijralioTiis suai; ub^ilationp contfiniort.
XVIIII. Htiec «i<t proprie- huinililas ergA ')«Dm, \aet *^
antiquisfiimormn patrQni sincora fiilRs. quae pcne;: fmccessOTtf
ipf^orum mera nunc usqut! perdurat. ciii fiiioi oirtates apMisto- >
lieap, quae saepenamero pvr i>{ys mauifestatae tfunt, non t^oluni
ii|>H<] ii»g, sod etiara apud intidclci^ ct. incrcdnlos in(Iul>itatum
te^tiinDiiium rfd^lunt. ([ui itimplicom piiiOAtomm Hdem coTde
Mmpliri retinentcs non enm syllogismis dialocticiK et Tiilliana
faeundia hpiritu eoncepere mundaiio, sed eiperirapnto nitM i»
wucfiris actuqiie piirisstimo, correctioni' quoque uitiorum, et ot
ueriUB dixerim in ipsa perfectionis inesse natunini ocnlatin in-
diciii; dcprc}i(%iidi>riint., sine qua nec pi«ta8 in deum nec m-
linnim purgatio noc emendatio morum nec uirtntuin consuDi-
matio poterit adpreliendi. n
XX. Noui qut>ndani de fratnim num«ro (q»«m Dtiaara mi-
nime scissem, siquidem post liaec ordini» mei gradu Ne pas^uA
csl praeirrauari), qui proliatissiiiio cuidam senam uitio camis
oemet ip»um grAuiRHimrt conf(iH8iit< est inpugnari: nam conLn
usnm naturae ddsiderio patii^ndi ma^s qnam inferendi igno- »
miniam int«lera)Hli at^stu libidjnis urfllialur. tum illuin ut spiri-
talera u&ramque medicum JDt^riorem caui^m moihi huius et
origineni pratinus pQruidiBsc: qui grauitcr suspiraof!, ueqitaquui,
ait, tam nequam spiritiu tradi te dominus pennisisset. nisi ili-
((Uid blasphema^ses in cum. qac ille oonperto eonfestim pro- f-
cidit ad pedes eius in terram, aammaque fldmiratione percnlsas
1 <'liiirii!i // <liri-eit H 3 iirn]iri<-) |>riciia JJ 4 qiii L' 5 attnO:
nif>Htn. /,' mt^nUi Wi' int^mrrxtA Tr flJp uirtiiUs X' 6 per mi
€m. G' maiiircitfr /7 ft sj'llo|[iHmi!i ff/j'.-»illQ);i.imii /f »;Uu|^iinif 1.'
H» rt tulliiuia , . . tap. SS dn orc inio prnmin pmitUTP eriaid im C rt
tvrtuliaiiH II 10 cotii^ip^rp CH onncideni /. 11 «ini^em CIIL: lin-
oorj Q (<! m ra*. m. S) r pomption^ // 12 natiiram CG^h: tULtura
rell IndiciN IT Mi compr^kfiiilpnint L 14 «'inund&lia H 16 lumi
. . iMTnt-ra euan. in C I" sM^irPin // I^ prrvUisaimo G 19 impn-
ICnarR L in ipioniiniil 11 21 iil. om. L IIIp iir. npirilMli.H iirrumqMF
mfdiniiii . . . pmidit H 2^ prcuidiiiso G' nlt nM|iiit([ii!un // '£i aliiQit
blnnpliciuikNitlii n 2r, in om. // prccntit G'H 2ti lul ii^rnia) H mimma
tx nimmaca L iidminiijoiiii L'
iDtt tib. XII. lS-21
231
laniqaaiii ileo «-«rneiLs arcaaa ru! p«clom patefada coDresaas
ttt in di'i se litium cagiluUAiii! inijiia bln;>}i[u-iiia^;RC. unde
]>L-npii-uuni ei>t eam, qiii «upfHiiae s\>\fitu pussiftetar uel qui
'indeum 1<Iaji|>heiniii< ex^i.-ttit. tuiii()U3m t|iii iiuoget illi uiiuriaDi,
I a quo puhtalls sporiiuda siint dona, pc-rli^ctJODii! int«gritate
tiiiiiah et sanctificationeii] castiinoaiue u«a merert.
X.V1. Legitnus tale ^iliqtiiil in I'ariilipomcuon lihro. low
eikiai m luda seplviu aunoium ab {aiade poutitice adscitae
ia r«giinn) itqun iii omiiibuK, i|iuiuil uixil iiU'itior»luM pontifei,
■° leetinionio soriptnrao laudatus eal. d« quo ^oai otjiluiii Ioi:iii<>
iuidi qui^l >rcriptura cotiiiiimiiorel nt quemaduioduiii (tlatua sa-
perbta i^oiiii»io(<iiR fuerit traditus passioni: postquam autem
pbiit lolade, iQgreesi sunt piiacipos luda, el adora>
itpruat rt>gpm, qui dolejiit,u.v olisequlis ftorum adquieuit.
» H dereliqucrunt templum tlomini dei patrum suornni.
seruitiruutque lucist et Hculptililniit, et facta eKt ira rou-
â– ra Indam et HierQsalem propter hoo peccatnm. et post 2
puatiz.: cumque cuolutus Hssi-t annus, ascendit Rontra
OQm «lercitns Syriae: uenitque in ludam et Biera-
•''aleni, ct intcrfeciL cuncLos priucipcM pcpuli, atqufl
■laiuersani praediiui miseiunt r«gi DamaBCum. «tcert*
eam pvrmodicus uenisset numorus Syroruiu, tradidit
dAmJnDi; in manus i^orum infinitam multitudinem, co
qa od reliquissenl doniinun denin patrnni Huornm: in
> tv^a quoqite ignomtniosa excrcucro indieia. et ah-
12] n Par. 24. 17—18. 18] 1. c. 2»-2&.
1 K ileo r nrchanit O^^L .'i po»Hi?<|nliir Ji 4 oxintlt G^JI «xli'
"»- /. 7 Ini^inus . . . p;irAlipoinHrioii nuin. m I' paratjpoiiii^cion G'1,
^ »*»l]<*l/, ioirtrfi- (.''//'; ii)i;i<livn ('/-' i^iU- II' inixAn tl^J,' iiriscitur (,'
^ ttdque C qiiouil) duin // 111 ti^iliinoiiinr' (.' »Til>lurHo d' ioiade
'^^S': ioiailu VO'L iiauld W II sorijjtura (Y.'' «".imiiifmmt G
^***«nniBinormt n tinrnmmniadiilii L' L^i ioiii<I<' G': ioi.-nliii' (' ioiiile H
»«*l»<la fV>/, U ilflonitus ffi': <l*liiiitu» G^ifl. dilinihu /i'7' W ai-
•^wt // 20 adqup (' iini // 21 i|juii(tHi-<> // 32 i»'riiiiiiliciw ff' Blro-
**«ini ii liSHjTioniiii /, 'l\\ niiiim» (.' ui uid. el II: mniiibiK G1.Tr et
f^ulg. cttrum ei» miitit /, 2-1 r<ilii|uiMent. CT: rv^liqiinriDt G tUn\lu'
Uiu»>!'it // <I<'n<ti<|iii^-nDt Xc et Utilff. 2!i eierc«re C iuiittka G*
xvu ite I tS
222
rofaaniiiB Caii!»ai
«tiiit(>R diiiiiKftrunt eum in UDgaoribas magais. luits
qaani flagitJOHis ac sordidis piissioaibas tradi mereatar soperliii.
qui eiiiiti «talus adrogantia uL deum se passus «tt &donn,
tmdUur ^iecundum apostolum in passioaea ignoiniDiit
et in reprobani sensani, at patiatar oa qnae aon cob- »
3 uealt et quia (licente scriptiira tnuiuniluH est aate deniD
ornais qni exaltat cor snam, iste, qui tomida oUluni
oordis inflaius ivit, turpis^mae eonfasioni traditur d«lud«Ddiis,
ut bamiliatos taliter sentiret seniet ipsnm esse nel inmaoditii
rariii.s »i ronscienlia iopurae pa^siftuis ininuoduin, quod aniiDi "
Bui iioln^r&t elatione npntire, et ui c&nis ignomiaiosa 04nta|;io
palefacerfit inmnnditiam cordis eius occultam, quam snperhiw
malo contraxerat, ac maaifcsta pollutionc corporis sui prob&rttor
iDpuruft, qni per «lationem spintus factum s« non sentiebtit
inmundnm. o
XXII. QuibuF inanifeet-e probatur omDem aniniam, qoae snp^r-
hiB« fuorit tuniore posttesRa, inlellectaalibus Sjris, id ost neqai^if (
spiritalilmH tradi eanique paaaioiiihus earnie innolui, ut saJlini
uitiis humiliata t«>rrenis inmunilam so carnaliler polluta cogtO'
float, quae tepore mentis ereeta inmundam m ia oonspM^n •
dei per elationeni corili» effeetam inlx^tlogero ant^ non potoit,
quo nel sie hunullatui; c\ms a priMtino tepora discedat et ^o*
Riinia cjimalium passionuni dpiet-tus atijue confasus ad Kpiri*
talKtn feruorem ileiuceps Rcmet ipsum ardentjus confme festinet.
XXni. Kuidenter iLaquc* deitionstratur uon postie quemquaiD *
perfectiontK fineni ac puritatis adtingere nisi per humiUtattm
UHraiii, quain primitiiK fratribu.>i reddenK deo quoquo in peii«-
tralibas cordis eihibeat, credens sine protectione eins atque
auxilio per singula sibt momenta delato porfectiouem, qn affl ,
i] ftoni. 1. 26 ct 28. fi| Prou. Ifi, 5 (LXX). ^l
1 Riii magiiU L' S ewet X' 4 pBSBionii aHT* iffnomiDu (bi»
in rtw.) G h «muenit GG: coiiueniunt BLTc el V»lg. 6 dicenti ff
■criltui» Ca' »nre CGHT: apod Lv diim OH 7 eiUt H' 9 n*] ,
et/,) \\(tim.GT 16quibTiH...omn0iD man.Ni<7 18 titt«in f^f' i
21 d!tl H 2& Aclqite CH' ih euijciitcr . . . dmonstnitur (van M ^
26 atliiigere CH 2? ppnetmlibiis fi'S-- pwelrnbUiba* CG'HLT afi»*
que C
pupit et ad quam tn&gnop«re currit, se penitafl obtinere non
XXim. Hdc osque de spihtali snperlia, qua dixirans per-
ttctos nuosqm palKari, (]ua.ntuin tfliiuitas ing»nij nOKtri pra»-
4 nilnit, (loQaate deo dixisse sufficict. quod stiperbiae genas non
mvMis cognitum nec eipertum est, ijuia nec plures studeQl
p«rf«:tam cordis adprehemlere puritatem, nt ad hos proelioram
gradas ualejiiit peruenire, nw; praecedentium nitiomm, quomm
lu sinij^uliM librilli.s natuTum pariti;r n'niedia(|Uf> praf^miKtrDU»,
n prunaratur alta pur^tio: sed illoii solummodo pulsare solet,
qui deuictis suptTioribu^ uitii» iam propeiiioduiii suut in uir-
tutuui calmini; i;oiiloi-4ti. ijuoii i^uia lapsu camali subtilistiimus
hot^tis soperare non ({uiuit, sptritali ruina deicere &c subplautare
conatur, per lianc illoH nnioersis uetonini stipf^nitiorum meriUa
II molto labore quaeeitis t<po]iare cont^ndens. ceteruni nos, qui
vJhnc t«rr«nis saians passionibus innolati, noquaquam hoe
iDodo teuiptare digiiatur, litid craa^ioro ot ut ita diiorim cumali
(fjatione subplantat. ot idcirco dc hac quoque, qua maiimo noa
aea nostrae mensurae honiineg ac praucipue iuniorum uel in-
â– ) Cfpienlium ment^-s perit^titari !!olcnt, nocessaiium reor secundam
promissionem nostram pauca depromere.
SXy. Haoc igitur quam dixiinus (»Lrna)iti miperbia cum topido
ac raale adrepto rfuuntiationis principio in monachi resederit
menle, ilc pristino at* Kaeciilari euiri tuinorc ad ueram Christi
hutntUlatem descendere non permittens primnm inoboedientem
eo-n reddit et as[)«u-um, di-inde mit(>in nU^m adrabilem i>!iNe non
|ia.litar. aequalem qiioque fratribus fieri communemqne non ninit
nec gecunduin dei ac saluatoriii tiostri inaudatum apoliari terreiiia
28] cf. Mi^tth. 19, 91.
letMlJob/i ]iH«mtu« OL »|iliair« /r' obtenere ^ ,1 hac usque
. . .qM euau. m C qu« 2.' -t D<«tri inj^cnii 7/ 5 dflo H mfedet
CO*LK- sattidu G^Bl/Tn 6 cngnilum t\ t 7 prnplianim IfL 9 in
OH- C foH- TKlt: ef eonira Ntnt. VI, .1, S. 33, l Pratf. ad Cant parl. J,
!k. 5 12 i^llopati COT MiMt C siii.l.UlsHrauK C 13 quleuit H>7,'
deiaMre H aitpjjbiitnrt! CdL (nm S) 17 rnu»iori H 18 cupplnutjit
Ce»i 90 iiPmlitJiri G'W 22 XXV rt hn»c . . . rwniAlU ni twm. in C
^tmfloOHL roHiJnrit f.X' '2A in«oUm\ WL fntin>m H 26 cum
DM L ininitrm /.' ii(](|ii<' '' ailfiibilpiD fl'T. affubilviu rell.
24-
l'^4 liiliii iini>^ fii â– ^â– â– iii iii
o|)iliiis niul;iri<nu' coiiccdit, el cmii riiuiiitiatio nihil uliiKi si_« i^
iiisi iiiortificationis et crucis iiidicium nee ualeat aliis in- ^ \- i:
cjioari uel coasargere fiiadameDtis, qoam ut se qod MlQiwni \
actibQH haias roundi spiritaliter nouerit iotereiQptiuii, nmuKVJa
etiaai corporaliter cotidie credat esse moritoram, e GOntnui»^~^ '
facit eani uitam sperare longaeuam, ioiirmitateB proponit e» ^
prolixas et multas, confuslonem quoque incatit ae pndoremcwi,
si oadus effectus alienis et non propriis facnltatibas ooc^wrSi^vit
sostentari, persuadet etiam molto esse melins niotnm indoKvJD-
mentnmqoe sibi sua potius qoam aliena sobstantia miniBtnimrr^Kii, a
secnndam illud scilicet, qnod qaemadmodom dictom sit liW *ili
hebitudine ac tepore cordis obtuusi oe intellegere qoideDff^V^
aliqaando poterant: beatius est magis dare qnam ae ^2-
cipere.
XXVI. Taii igitar dlfRdentia mentis obsessi et a 8cintinvs«J a
fidei, qua uisi fuerant in primordiis suae conaersionis aceen^^^
diabolica infidelitate reuocati incipiunt pecanias, qnas ante di
spergere coeperant, diligentias custodire et eas, ntdnt qni Bemfr7
profligatas olterius reparare non possint, anaritia nehementiore
conseraant, sea, qaod est deterius, ea quae prioa abieoeruit r^
resomentes ael certe, quod est tertium ac deterrimom neqnitiad
genus, quae se ante quidem possederant congregantes nihil
amplios egressi de saecalo qaam nomen adqoisisse tantnm-
raodo ac aoeabulam roonachi cooprobantar. super haec igitor
initia male uitioseqae fundata necesse est at oainersa deinceps
uitiosius structara consurgat nec qnicqnam superponi pessimis
oaleat ioDdameatis, nisi quod miserabilem animam mina Idko-
briore prosternat.
13] AoL 20, 35.
1 condit G* aliut C 2 iucho&ri GT: inconri C incogori H cofqiuri £
5 et e X* 6 proponet (?' ei propoiiit L 9 persuadit G^IVL^ 11 qvod
Bcilicet G' qnemammodum L 12 hcbitudinc CG^HLT: bebetudiDe O'
13 potenint GL: potuerunt HTv 15 non distingmt H tali . . . obsn
euan. in C a CG^ST: ab L om. G*H IG connerBationis HL 10 pro-
mulgatas L 20 efit om. L* Abiecerunt L 21 t«terrimum X 3^ poa-
siderant G'i' 23 tle] e « 27 Incubriori H
Iiinr.. Ifb XII, 3S— 37.
XXVII. Talibu? siquidem nieiis passiotubus oliilui-au atqae
a dp|o!^tabiU tepore lucipicns nocessc cst ut in ilctorius colidia
proScUt et r^liquum quoque uitaiu suam deformiore Hne con-
clndat, duiuqae i!Upidilutibus pii^tiais oblectatm- ac sccunduni
A apostAlum sacrilega filargyria uincitur (ila eodem pronun-
tiante Ap illa: et filargyria, quae fst sinulacrorum eJuo
idolorum seruitus, et it^^rum: radix, inquit., omnium
malorum eiit filargyria), numqiiam pciHit iu cordo suo
hntailitat«m Christi simplicom nmmque suscipere, cnm sibi
w Del d» nobilitate iiatalium glnriatur u«l iiillatur de saeculi,
quam corpore, non mente desiruit, dignitate uel pecaniis,
qnas ad ruiiiam ^uam retentat, extoltilur. per quae iam non
moiia.stprii iagiim «ustinere cantentus est, non senioris allius
ia.stitni di.''c{jilina, ot nou .solum nullam Mubiectionis aut oboe-
u dicntiae regolam custodire dignatur, iierum ne ipsam qaidem
annbns sais doctrinam pprfectiouiM admitUt. tantumque con-
creecit in corde eius spiritalis aerbi fastidium, nt, cum forle
ialh rtierit oborta coulatJo, uuo ia loco ^tare ne»oiat eius oV
tQtos, sed huc illucque stnpiJus circiimferatur iutuitns, aliorsum
9 ot in obliquum quuiii iiiori» vvt oculi di^gantur. pro suspiriis
eniBi falnlaribus aputa de eicco gutture contraliuntur, excrea-
lioDis etiaiu i^iue alla intcrpcllatiom^ llogmatis prouocantur,
^pti lodnQt ct iu modam quiddam i^critenti:? uolltant atquo
[Itfpiu^nt, ct ila liuc atquc illuc uniueraa mcmbra corpoiis
n «aiiiiouentuv, ut, dani spiritalis ^tatur conlatio, totum se
6] c»>l.;i, s 7) 1 Tim. B. 10.
1 tAtibus . ]iiuiiQiubu!i nuin. t« C «bdurata OBI^T: obtnrata CL*
«dqui C h flkr^irin // pbrhrxiriK L (ittm infra) 6 fjrlar^riii G
7 isqiiid CQ^H ittiiiiit. ntilii L ^ fyliu^rtit, Q 10 de aNte notiilitate
mL 12 ]>«t] suftr L V<i iiUiui om. L 14 diiciplliuiui L^ «I CBL
'm T): quiitque (iiuimini» p) miiin Mipnliiiwt (MupKrbJH G') morbft fueiit ac-
(qahii (rtterit nccupAtiM oni. &â– } HHc uUatn L Iti amribtia suia post
prrftcUoiiit knbtl C 18 iii oni. /, npttitu» Cf* 19 Imc ndqiie iUui-qu«
npidM C aliomm CUT nliorMiui nt oiii. /. 'Hi iu oin. G obli-
maG*T dcliBantur CLT; dofrsiigautur (5 dcfii^puiturB^I.' 21 tion-
tnfcniiltir Gw itf. Sett. d€ ira JJU, 39, 3 MtntctA. xiiliuit}: eontndiintur CL
<i>iindnntur B i^onradiutttur T riMcnitioiiM /.' 23 iininoduni I,*
KBboiles X' uulilnnl ;itiiiiD o«i. L ndiiiw C
226 lohftDDii CasiiKDi
ael sc&tentibos aermibus nel acotissimis SQdibas credat in-
sidere, et qoidqaid simplei conUtio ad aedificationem pntiileiit
aodieotiom, ob suam soggillatiOQem aestimet esee prolitom.
4 totoqoe tempore, quo nitae spiritalis eiaminatio oentilatnr, bdjs
sospicionibos occupatus noa qoid exiude ad profectom snom i
capere debeat aucapatur, sed caasas, cur anomqaodqae at
dictam, sollicita meate perqairit, oel qoid eis possit obioen
tacita tntra se cordis aolotatioDe coniectat, at nihil ex bls,
quae saluberrime sont digesta, peoitos adprehendere aot is
aliquo ualeat emendari. et ita fit ut non solom in nollo u n
profieiat conlatio spiritalis, aerom etaam damnosa nugis eisiitot
6 efficiaturque ei causa maioris pecpati. dom enim pro con-
scieatia soa totom contra se sospicator esse prolatom, aeh>-
meatiore cordis obstiaatione durator iraeque stimaUs acriDB
instigator: deiade post liaec excelsa aox, sermo rigidos, amin *
turbulentaqoe responBto, incessus erectos ac mobilis, lingu |
facilis, procax loquella nec amqoam tacitomitatis amica, niBi
cum coatra fratrem raneorem qaendam in suo corde oonceperit:
fitque silentiom eius non conpaactionis nec humilitatis allia>i
sed BOperbiae et indignationis indiciam, ita ot qoid ia co *
detestabilius sit haod facile disceraatur, otzimi diffosa il^
6 petalansque laetitia aa dira haec oiralentaqae serieta s. in 9^
namque sermo non oportnnos, risns leais ac fataos, ef&en»^
atqoe indisctpliaata cordis elatio: in ista uero ira plennm oLtf^
lentomque silentiimi et quod ob hoc tantum concipitnr, at ^*^'
uersus fratrem rancor tacitumitate seraatus protelari diat^^^
lstudiisi;> insedereHi 2quidquid O&^.qaicqaid GWIi Suid»'-^
tum L sugillatjonem SL su^elUtionem H' 5 occupator L
quid G'i/< 7 obiecere H* 8 eis H ut nihil iii aliquo penitas
emendare aut adprehendere ei hii qug salnberrime lunt digesta L lCZ^^
om. H 11 existat OHL (nm S) 12 ei om. S 13 suspicatna &â– i^^^
om. L 14 iraeque CHT: irae quoque GLv 15 amara] immatnra— -^
anatura L 16 turbolentaque (o in ras.) G mollis L 17 loqaiU^^^'
loquela G^L conloquella ex couloquilla H tadtumitas G^HL c
om. G' 18 ciim om. H ooneiperit JJ'X' 19 sitque C aoqau â– *
conpnnctionea L' iUiua G 20 indignationeB C ita . . . 21 detestabEl^''
om. L 21 aut CL haat GH' 22 serenitas H 23 risns qaoqne leni-*^
24 adque aque G*
Iiist. lilj, XII. 27--20. -Zlil
possit, non ut ex ao uirtus humilitatis ac patieiitiae praebeatur.
et cam ipse tuiuore possessos facile cimctis tristitias iDferat
atqne ad satisfaetionem laesi fratris semet ipsmn sabmittere
dedignetar, etiam ab illo sibimet oblatam respait atqae con-
temnit et noa solnm nalla fratris satisfactiooe conpongitar
neqae mollitar, aerom efiam cnr ab eo sit in htunilitate prae-
ventas graoius indignatur, fitque ei salutaris bomilitas ae satis-
factio, qnae finem diaboUcis intentiooibas solet inferre, cansa
nehementioris incendii.
XXTm. Aodigi in hac duintaxat regione, quod horret pudet-
«tae reaoluere, qaeDdam ianloram, cnm a suo increparetar
^bate, cur hamilitatem, quam renuatians permodico tempore
retontarat, coeptsset exeedere ac diabolica inflari saperbia,
Bamma contumacia respondisse: namqaid ob hoc memet ipsnm
hamiliaai pro tempore, at semper sabditus sim? ad quod eios
tam effrenatum scelestumque responsum ita est senior obstape-
bctas omnisque eius interceptas est sermo, uelut qui ab illo
ipso autiquo Luoifero aerba haec prolata, non ab homine per-
cepisset, ut nnllam nocem adaersus tantam proteraiam de oie
> sao prorsas emittere nisi gemitus de eorde tantummodo ac
Bnspiria potuerit, illud solam tacitns intra semet ipsam aolaens,
qnod de domino noetro dioitur saluatore: qui eam in forma
dei esset, hamilianit se factas oboediens, non at ille
ait diabolico spirita ac tumore possessus 'pro tempore', sed
asqae ad mortem.
XXVim. Et ut breuias ea quae dicta sunt de hoc saperbiae
^onere praestringamas, qnaedam signa eius in quantom pos-
samas colligentes, nt his, qai de perfectione sitiunt erudiri,
^aodammodo characteres eins de exterioris hominis motibas
22] FhU. 2, 6 et 8.
2 triititiUD L 3 kdqae C fntres G' summittere GL 4 si-
^MiVt C kdque C 6 com 0' a. om. C 7 aitque L 10 audlni . . .
%-«gi tmm. M C Andini aodini GH omt C 11 iuniorem L incre-
-^atar 6* 12 cnm hnmilit&te L^ 13 retentaret H8 exddere E^L^
^7 ndnt CQ: nelnd R nelnd Lc qni on. i; ab om. L* 19 propt«r-
^mism B} proterna L^ 21 illnm G* nolens &â– 24 ipiritn om. O m
«TM. m G 27 pentringamus ELTv 28 hiis iP 29 canoteres QL
228
lohknai* (^aitiftni
('X]iniiiHii)iii<, nec«>fSAriiii)i jtiilo jmnm v^icm replicui, iit tti^'
|M-iii)ior-iiiK iif^^nosrnnms iiiiiliiis iiaiit rliHCoriiorc uc dcprelicnitoV^
nnlcanmt^ iixiidip, qiio uudalao a.N]iie iii :iiip«rfkiciii pr<>d(i(-i.m-u
p&fviniiii; hiilui! nidlces ot omilfttiin doprHioii»!!; atquo perspKt^^c
â– i iiol rounelli racUiu!« naleftnt ttel uitari. tnne euim poterit peetlfc^ â–
iiiorbiis ii<l intefrrmu dvclinari, cum eontra ipsins pcrnirioscr»
ai'.*liis et inpetus noxios non !-cra, obseniatio, cnm iiini dom- S-
iitintiir, iidi^iimitiir, sed cim pniuc^dentps cius ut ita dixeri^EJi
lliwas ;tj;nfjs(cntpij proiiida fui» sagacinuf dbicrelione pni^E^
ptirrifiiiiH. ilfl nxtnrioris naiiiqiiic siout praedlsiimiB homiit A n
iiiotn i;tatus intetiori»: ngnoacitDr. his igiliir Indlcii» carnalig Is^Aa
iguHin pra(>fAli suiiiiis supurliia di-rlarHtur. in^^st primitus m i
InqunUn vias clautor, iu tAL'iliiruit<il(> »iii:iiltRdo, oxe^Isiis ^^
i^ltiiMLs iti U(<titiiL rj.>iUK, hir»lion»bilis iii seri(*tal« Iriiititia, £«
ri'sponKione mucor, facilitas in sermonc, ncrha pa.<sim sinc ul^* "
:t c(»rdis }p']i.ui1ati! i>niiii|ii>utia. fxpirs patientiai- cxt, earilHt^a'
aliena, andai ad ronliinieliaK inrogHnila.<i, nd toIprauilMs pUKE 3'
laniniix, ad obottiliciulinii ililTlrilifi, nixl iii quo cam ile.Mderiii'^^
8UiU)i ualunta.«qup pracncuc.iit, H(t rrTipJeniltiiii exhortatione^^
inplacabilis, ad ro.^fraiida^i uoliiiitates .•ituis inlinna, ad sn^^ <*
cumWndum iitlieni.s diii'iN.<iima, seniperque suas definition^M^
ntatuerp rontemlHUfi, ipi^a iit-ro tM't|Uiiijuani ced^^n^ altiTius a^^-
quiegcens: et ita lit ut etiaiu incspas consiUi salularis effec- t*
iu oiiinibuN siio potins credat quam senioriim iudicio.
XXX. Qiiibus decessunm gradil)Ufi is iiui^ni j^eniel possii
dvuolutut^ iaiii ipsam dtRcipliimni coenobii perhorremt, ac adi
qni fratrum consortio lie perfectionc retrHiiiitiir ac de Ims^ â– M
patientiae alque tiumilitalis aliorum niLio et inpedinicDto c^^^
1 roplicnro L 3 iuditii» H* i|iI5dAic (i. t. iiuoiuam dale) /, at<r -"1"* i
. . . proilucbut om.S'!. 4 iwaubliiu L' fl jwniit. L 7 «mW» L* l-^Sbii»-J
|wtua GL liominiitur G*L* 8 iit iuC\ uiti» L 11 lulus interior ^*
liiiB /P inHitiis O^ inrfinx iP 12 niipprbii' G' pHmum S
nm. 0' 13 loqui-llii G'HT: lociudn (?»/< *t eiii. G' H sisreiiit»!*^
Iii pMH«iiti)i }1L inritne Atniib. Hlintin L 1S pum /. 21 iiiiiui i»m. - ^
tliftiiiitioiiw ///.' 22 ipswn L 23 salutaris G; siiliiWiiirilnui 1' t^^^''
bris HL^^Tv 2S liecossuiim O^: (lecnMum G* (li«w>:sinim H daowm^^* ■^
diseesfius 3* hifi /. poasedfit /(' 2(i cornoljii] oo^QiH L tidwl^^ -^
iiwi. m. xn, 29-S2.
ir, hnliitatjon 1-111 s«IJlAria« fidlac dmderat, feii cntfi iiWat,
fAnrpf ulio^ liicnitiiniN roMruem nioiiustcriimi et iiuok dorere
nl*!»!* iii?<tnii'rA dc-lH-ut i^on^vgAre fejfliiml., ex di^ripiilo iicf|iiam
dctct^tabilior iiinf^i^^tt^r etfectus. oaiu cnro buia^Diodi olatione
i contiii in perniniosigRimuni tcpor^ni uoxiurMquc coiiraerit ut doc
ucrnei moDachut' uec .'^aecularie effcptus sit, qaod e'3t det«riue,
i'tiain pfrfi>ctioQ{>ni sibi ex hoc ipso miserabili statu bi extn-
m'rstati«iif* i^romittii.
XXXI. Quaiiirthrom ni acdiliwi nostri fastJgia pftrfePls, aolnuius
iii iui |tlurfiitiii iIm) consiirgm', riinilHincnlii «'ititi non sectiniliiui
nostrao libidiuii^ iioluntiiteiii, i^tpd secofldum districtionis euan-
^••licMt- (li.><(*ipliii3iin i;irt<n! rfhtiiii-iiiits. ijurc Hlia p<i!ip lion pnsKiint
quam I imor dci alqu« huiuilitas , quae dc manRU(<ludin« et
ronlis idinplicilHtA dcyctindit. hnniilitAN iii^ro nulkti^nuii potnrit
t!^ aliKqup nuditntc i^onqniri. qiia perc^rinant« nw o)i09di(?ntiai*
liODUiii iipc [iHtLMtitiac iiiliur nfv. mansut>l.udinis traiiquillitas
«BC conjiuinmatio f-arilaii^ pfltprit adprehendi, sine quibus cor
rioslniiii Iiuhilacultim s{)iritns sanrti penitas pssf> non polerit,
ifa pronnutiaiiii' domiuo per pi-ophtttaro: super quem re-
H qnii^Kcrt spiritus menii niiii super quletum et hunii-
lem ot trpiuonteni ufrha mea? itiue secundum eiempliuia
c]Mf> Hebrairam piprininnt ucritatem: ad qucm autein re-
KT^iciam, nisi ad pauperiulum, et contritum spiritu,
At trementem ncrha meaV
XXXTI. Qnapropter laihlcta ChnBfi, qni ^piritalem a^oneni
lcgitimo ccrtuns ci dnmiiHr dfsidiiriit i^rouarj, haiit- qiKiqnc lcro-
«.-issimam bestiara ut denoratricem cnnrtarum niriiitiim omni-
iiiodts festinet extiu^ucre, ccrtuit quod hac in suo pcctorft
c:omniorante doq solum omnigenis uitiis cftrere non posstt,
I»] Eni. 96, 2 (IJUC).
3 iBstituere Lo -l cUiwufKt L^
rnfrit GL 6 Bil| et L i|ui H'
II distinctiouia {i^H 12 dieripliiiB (i*
14 iliH.-edit H* uera L 16 robor G'H' 17 poterit adprEilinndi oiit 0'
IP r*qui«cit O' 22 «liniienui HL 25 nnthlotu H «thlolnm L' 27 do-
lnratTiwta L* 28 ceitiu ow. d' tianc i.> t9 osam g«DUS L
uitu H> nitii i<*
5 iinpemitiiKisaimiim L Mr-
7 etjaui oui. L !> «wriifltJi Q>
IS ot cordis OHT: cordisqup L
330
Tohftnnis CEkftninDi
.ffn^^^^
uerum «Uaiu, st quid uirlutJK 1iabt>r« uideatnr, haius d6d
depereat. luillo eniui iiiodo poteiit ia atiima nosLra uirtutum
structura coasui-ger««, iiisi priuy iacla fumut uvrat- huDiUltatis
in no.ftro coide ftinfkimna, quae firuiigsiiiiH coolocati perftiCtioDis
et cantatis culmen ualeant sustiuere, ila ^icet, ut quemad-
moduui dixiinuii primutn fratriljns nostris huniilitatein ueram
iutimo cordis eiliibeauiiis affeclu, in nullo sciliuit adquicsc^iites
'i eos rautristarn m;I lai^cre. tjuod nullatcnus poterimug implere,
nisi abrenoatiatia uera, qoae in eKpoliatJon« oninium facat-
tatuiii ac uuditatti co[i8i.stit, in mUs fucrit Chrintt amore fun-
data, doinde oboedienti&ti iugum et subiectio eimplici corde ac
siae ulla fuorit simulationn suscepta, ita ut pra<6t«r abbatte
inandatum nuIU peiiitui) uoluutas uiuat in Dobi?. quod qod
alttor pot«rit obseruaii, oisi qDis non solum se mortaam haic
mundo, uerum etiam insipiontem iudicarit ac stultum, uniuers&,
quao sibi fufrint a ttenioribuft imperaUi, sine lUIa discussiODe
perficienti, sacroKaucla ea, credHns atr diiiinitiis promulgata.
XXXm. In qua cousi^teatibus qualitate procnl dubio statos
ille humtlitatis uer<> tranquilluK atque inmobiliK ijubtiequetur, at
nomet ipsos interiorcs omnibus iudifantes nniuersa, quoe nobis
fuerint inrogala, tanii^tsi iniurioRa sint uel trifilia ael daiimosa,
tamquam a »upcriorihuK nostrit; inlata patientissimi» toleTemus.
quao quidem a nobLs uon solum facillime toterabuntar, uenim
etiam parua iudiciihuutur ar nulta, at meute iugiter re^ctolamus
uel domini nostri nel sanctorum omnium passiones, cODsiderajites
tauto leuioribus tios iniuriis adtciiiptart, quanto lougius a nicritis
eoruiD et couuersatioue distamus, pariter etiam cogitant«s in
breui dos de hoc saeculo niigraturos eorumque oos cvleri uitac
2 bains fine mox futuros e.sKe cORSortc». peremplorJa namque e«t
1 uidetur L 4 fimdameiit« H7V collcK»tH (fllT 5 uilouit Kusti-
noni it« tm. fi' <{veiBareuiiodum L* 7 intinioru Z>' II iustom L
14 mortuum m L tS indicarvt (r'L*T l& qiiu' iuMn fiieriiit ad a
scDioribui L uil& GHT: nliqiia L 17 i>vrfilici]B G^ suzvifmtXa HL
«a]i(c L> IS sUtuluii <>■19 iuimobilin GL sutMequitur L 20 iH'
diMnto L 31 ud tristiK uel dEunnani om. G* tmtit» HL^ 23 nMtria
GET: iiOH L 23 lollftrabuuUir (l^ 24 f^ ^' 'i6 quiuiU !.■37 d»-
Init lib. Xn, 32-3S.
231
haec contemplatio noa solom superbiae, neram etiam generaiiter
omnimn mtiomm. deinde post haec hanc eandem faumilitatem
ei^ deum firmissime reteQtemos. quod a nobis ita conplebitnr,
at oihil nosmet ipsos absque illins opitnlatione ue] gratia, quod
i ad nirtutnm consummationem pertinet, posse perficere cogao-
scamus, sed et hoc ipsum, quod intellegere meroimos, eius esse
mnneris in neritate credamus.
2 haec om. L 3 deumj dni H pnrissime X ntineDteB M «me-
miu ex ununas L 4 nllins £* 5 ftd owt. £' pertineat L t> merue'
riffltu L 7 credamuB. Eiplioit de ^fi luperbiu G a matm 3 Fioit d3
gntiu unan {m. 3 add.: Ezplidt liV ZII de epn nqfbi^) H ExpUcit de
^ superbiae feticiter L E^ ad eutorem liber â– Xn T
lOHANNIS CASSIANI
DE INCARNATIONE DOMINI
CONTRA NESTORITJM
LIBRI VII.
\
N — cod. EirmBmenbirii Farisiensis 483 taec. X— XI.
M ^ cod. musei BritaDnici 16414 saec. XI nel XII.
j> = cod. Paminus 14860 saec. XIII inesntis.
a = cod. bibl. Colonienaium AugustiniaDonim , cnlns lectionn selee"~^9
Cuyckius in appendice editionis suae (pag. 211 sqq.) pTOponiit,
V = editio Cujckii a. 1578.
i
PfiAEFATIO.
Absoliitis dndDm coUationDm RpiritaJiam libellis sensD magis
c|Qam sermone insignlbos, quia alto sanctoram airorum sensni
sermo nostrae inperitiae impar foit, cogitaram et propemodum
consUtaeram post illum proditae inscientiae pudorem ita me
3d portn silentii collocare, ut eicnsarem, quantnm in me esset,
]>eT tacitnmitatiR nerecundiam loquacitatis audaciam. sed ui-
cisti propositnm ac sententiam meam landabili studio et im-
periosissimo affectn tuo, mi Leo, ueneranda ac saspicienda
«aritas mea, Bomanae ecclesiae ac diuini ministeiii decas, pro-
^Dcens me ei illo praemeditati silentii recessu in publicDm
'formidandamqne iDdicium, et noua sabire cogis adhac de prae-
teritis erubeecentom, ciuuqDe etiam minoribos impar ^ero,
par maioribus a te esse conpellor. ego enim ne ia iUis qoidem 2
(^usculis, qaibos per ingeaioli nostri oblatiaDcnlam deo sacri-
ficaoimas, moliri aliqnid aut aBurpare temptassem nisi epi-
scopali tractus imperio. crenit itaque per te oris nostri ac
stiU d^nitas. nam qui iussi ULtea de dominicis stndiis locati
samus, nnnc id eiigis at de ipsa incarnatione domini ac miue-
lacipit praefktio (prefacio p) cwsiuii prbi (preabiteri p) contn Desto-
rinm Np: de M ef. ProUgontaia
1 iamdudom p 2 imagnibiu otn. M alta p* S noatw M cogi-
tauenm p 4 Bdentiae M inscitiae at> me] at Jf 5 silencii me
coUoc^rem M ezoassarcm N 6 andatia M uicit p 8 tuo] o M
nupidenda av: snscipieDda NM snspienda p 9 mea] tna p ac]
meae N: om. p diuinique p 13 in minoribns M fnero Npv:
faerim M cf. Pauiin. PeU. EtuAariit. v. 130, vbi euasero idem uolet quod
enaserim 13 par om. p a te esse] pr^esse Np aec. M 15 mili-
twi N militare ant aliqnid p 16 tactus imperitiae N 17 loquuti M
18 exigit N eiiginiur p mageRtate M
236 lohftnniii Cftsiitnl
state dicaiims. ita qui prius iii sancta teuipli uelat per sacer-
dotalem manuiu iutrodiicti siiiuus, iiunc dactn tao atqae imbsidio
3 qaasi in sanctorani sancU peaotramaH. magimH hoQor, sed
- pericnlosa proft^ssio, quia obtinfri sacrornm penetr&linm ac
diuini praemii palma ikiu pote^t uisi hosU- 3uperald7 'exigis
itaqae uc iube» aduersus rt^cenli^m )iaere»em ac noaam fidei
hostem coui^enrre iul)ecillas manus et contra p estifer i se rpent is
graues hiatus aperto Qt aiant ore consistere, scilicet at in-
suigeutem in ecclesias dei sinuosi:« tractikoa. dracouem uis
prophetica et sermonis euangelici diuisa a^ns me qoasi in-
cantatore disrumpat. pareo obsecr&tioni tuae, pareo iassiooi.
4 malo enim de me ipso tlbi qaam mihi credere, maxime qaia
id tecum amor lesn Ohristi domiui mei praecipit, qai hoc
ipsum etiam in te iubet. saperest ut effectum imperati negotii
ab ipso postules per quem imperasti. tua enim iam hic magis e^
causa quani mea iiertitur, tnnm m^s iudicium qaam meam
ofGcium perielitatur. me enim, siue par sim tuo impmo siae
non sim, ipsa aliqiuitenus oboedientiae ratio atque humilitatis
excusat, nisi quod plus hoc meriti est iu obsequio meo, si
5 minas est in possibilitate. facile enim cuiuslibet iussioni ex n
abandantia satisfacimus: illius of&ciam grande est et mirabile,
qui etiam id in uoto habet quod in uiribua nou habet. taa ergo
haec res, tunm uegotium, tui pudoris opns est. ora et obsecra, ne
imperitia mea periclitetm* electio tua, et opiiiioni tantac nobis non
respondeutibus, etiamsi cgo per oboedientiae ueuiain bene pareo, u
tu tamen per incousideraQtiam iudicii male impenissc uidearis.
1 ita qui] interim N: oih. p 2 ducatu M S sct p (saepe f; per
eomp-} 4 progressio Sfpv optineri p 6 hGrcsem M: hereeim 2fp
7 imbecillas ex imbeciUitas N imbecilles pv 8 gniuis Jlf 9 ipiDosis
Npa lOpermeJtf incantatorem JT^JIf 13 praecepit d^ 14 etiam]
et M 17 plectitur M imperio tuo p 19 hoc plus Mv: cf. III, 13,
1. Y, U, 2. Yl, 1, 1. 23, 2. VII, 2, 4 est iu obsequio non meriti si
(om. meo) M 20 est irapossibilitate p 21 babund&ntia 2fp itatis-
fecimus p' 22 quod . . . nou habet om. p 24 in impericia M peri-
clitatnr p' opinione M 25 obedicntinc ex obcdientiam N 26 iiideariti.
Eiplicit ^iraeffttjo NMp Incipit liber priinus (primus liberj)) iIp incama'
tione j^ M oontra uestorium Np Incipit liber Ui> iuiMrnntinnp diii nn
ihu ipi M
LIBER PRIMUS.
I. TraOunt fal)ula.p poetamin ilpsp<»liH quo«i!a.m hydram capi-
Ubus DuniorDwins reiiosi^ontem per stia diuinia crciiisso, ilA nt
nooo inaudiUiqui' iiiirarulo muUiplicAto niortibus snifl monstro
B iDcri gmus ossct amisf^io, sciiicct (Iiim, quiitquiil fornim seoaiitis
al»sci(li'ret, lotmti id fwuudilas proiUgiosa gominaiet, doiipc
liihonLns titqu<> afjtusns coeptue illiuK ilcKeijlioms industriu!:
appctitor cassatis totiwns ineffleaci oppry nirlutibus forlitudinem
lipJli armaret artP consilii et admoti.s, iit aiunt, ignibus multi-
,« p!ic<im ]Mrl«utuosi corpoiis prolein reruenti gladio despcaret,
ac ac amliusti^ intrinNecus malullis, cam rekelles uenas im-
probae fecuuditatis exureret, tandem parturitio nionstruosa ces-
iuet. ita ergo etiam haer4!S«» iii ecdesiis illins quam poe- 'J
taroiD corameata flnxerunt hydrae similitudinem gcnint. et
n istae eniin nduersum iios linguitj r<>ralibus mbilaat, et istae
airus letale iaciont, et istac sectis capitibus rona^icuiiiur. sed
quia resurgeQtn iiiorlio nou dcbnt ceoi^are medicina, ei quanto
muor fuerit ai'gi'itudo, tanto instantior debet osse curatto, po-
im «£t doniiiiuR deus nostt^r, ut, quod de niorte h^dract illius
n geatilium fali>ita9 tinxit, hoc iu ecclosiaruin bcllis ueritas per-
agat, et i^itUR i^aQcti i^piritu? gladiu» ita in i^itin^K^nda no-
neilA ha^r«;gi omnet! pouituifi inedullas peroicio.sae geQerati^nis
pinrat, ut tandcm prodigiosa fecanditae omorivDtibns nenis
piime d&sislat.
ti II. Nou noua enim suat haec iu eceloKiis moagtruoEi se-
miDisgormina. sempor has dominici ^i seges lappas sGntetnque
tolmuit et a»siduum in ea Kuffocatricis xizaniae germen emor'
fH. Iiine eaim Hebionitae, kinc Sabelliani, hinc Arriani, hine
S eonidiun M ydrtin !tf byilrn'! Ap 3 dunpna ifp $ njnuio W
quiKqnM Mp 6 goncrarpt M 9 niDjnoUs ff'p 10 port*iiloii JV
(«M f) 12 c^ss^t rnanstniou p 13 hereses NStp H coiniMita N*
rt antr isUc ttr iim. M 15 lnta ihjhl Jf 17 i-l tm M 19 e«t
rnimilfp 20 Ubcllia M '22 IwTcsi Nflfp poeiiitiiB N pi-mitiiwfti* A'
KTiKntionis mm. M '35 inoTist.nrni N 3€ 1n|is:ut M 27 lictuii jV
26 hinc d(-niqiie EunominDi ohi, M
ITIL Cia. I. U
IchhDnis Gaiaisni
<}uni)miaDi et Macedoniaiii, hinc Photiniaci et Apoi-
Cifiterique ecclesianim uepres et enecaQtes bonae
lem tribuli pullulatunt. quoroin primus He^ion, dam
}neiia domiEicam uimis asserit, diuiiutati& (^am con-
nudanit. Sabelli a,\it9m post buuc ex diBsimllitadiQe i
snperioris schisma prorumpens dum ia patre ae fiiio
gancto distautiam nuilam esse coaiondit^ gacr&m et
thDitatom^ qoaiituiii in ipso fnit, blaiiphema OOQ-
b^rmiscait. gecnta est deinde himc qaem diiimas
|p«ruer£itatts impJQtas, quae, ue oideretar sacras mi- u
tojias, diuersas «sse diiit atqne dissimiles in trloitate
iH. Eunomias autem post hunc qnjdem, sed eiusdeoi
pranitatis, licet aimilem sibi diuiiia.m esse assenierit
diuersAm tameii a se contfindit, admittens simili-
eicl-udens pariiitatem. Macedonius quoque inreme- n
Ispiritnm sanctnm impietate bla»phemans, Ucet eiosdem
le patiem et fiiium diierit. sanctum tAmen spiritum
eontr» NeBtoriDm Hb. I, 2-3. 239
aosam ex niaxima Belgarum orbe conspeximas, certi erroris,
incerta Dominis, quia, cnm recenti capite ex aotiqua Hebioni-
taram stirpe surrexerit, dnbium admodum est autiqua magfis
dici an recens debeat. noua enim assertoribus, sed uetasta
«mnibus fttit. solitarium quippe hominem dominum noabnuD &
lesom Christum natum esse blasphemaos hoc, quod ad dei
pOBtea hoDorem potestatemque pernenerit, hnmani meriti, non
diainae asseruit fnisse naturae, ac per hoc eum deitatem ipsam
non ex proprietate unitae sibi diuinitatis semper habaisse, sed
postea pro praemio laboris passionisqne memisse, cnm otique
dominam salaatoremqne Dostmm non denm natnm, sed a deo
blasphemaret adsnmptnm, confinis scilicet hnic haeresi quae
nnnc extitit et quasi germaoa et consangninea, quaeque tam
HebionitJs qnam his recentibns consentanea tempore qoidem
ftiit inter utrosqae media, sed atrisqne tamen peruersitate con-
inncta. sint quamais eias nonnnlla alia his, qnae iam diximus,
eonsimilia: sed longam est aniaersa memorare. neque enim
ntinc ad dicendum commemorationem praeteritorum, sed con-
flitationem nouornm snmpsimas.
Zn. Illud sane nnnm praeterenndam non arbitramar, quod
pecoliare ac propriam supra dictae illius haereseos qaae ex
Pelagiano errore descenderat fnit, quod dicentes quidaju soli-
tariam hominem lesum Chnstum sine alla peccati contagione
niiisse eo progressi sunt, ut adsererent homines, si nelint, sine
peccato esse posse (consequens enim existimabant, at, si homo
aotitarias lesns Christiu sine peccato foisset, omnes quoqae
homines sine dei adiatorio esse possent, qnidquid ille homo
•olitarios sine consortio dei esse potuisset), ac sic anllam
t t M bdgamni p: aelg&rnm NMa 2 ebiomtamm Mv 3 km-
niodnm JT 4 aMrtoribm N* 5 aolituinm quippe] addU IP tn mar-
9img: nfcirt ezPbsssisti herbses- 9 aiiitate If 10 itaqne p
IS iMren NMp 13 ac conwiiigninea Mv H ebionitas Mv 15 utrisqne ex
Ifariiuqne If 16 sunt p' eiiu om. Npa: de inUrptmctiane cf. Iin,
MS,2 17 commemorare M 19 lumsimni N 20 sane] txsN 21 here-
IBM NMp 22 pelegiano M quod dicentei] incaSi expresiiati inaTgo N
{â– idwn ex qniciem N 23 peccati om. p 34 uellent M 26 sola-
tKins M 27 posstnt v quioqnid Mp 28 ac si Np
2S*
u^-
240
lofaannis C*«ii*ni
facereot inter Dmncm homJDom Jie. dominam nostnim le^ain
Christum (t.sKe (liKUnliam, cum idi>m titiqiir hnruo nisu atqae
iudnittm saa moreri passit, quod C)irii!tui^ iitu<li« ac laborp
2 Ri«niisset. qao factum est ut in maiorem qaoqno ao monetnio-
KJorem iusaniam prorumpeates diotrcnt dominiim no^trnm lesum
CKristiim in huae niiinduiu non ad pra^i^taiidniit himiano gcDori
r«d(;mptionom, aed ad praebcnda boDornm nctutim exempla
ii<i|]ii;.«e, uidelic^t ul di»^ciplinam <*iug i^equcntfs homlnes, duin
ptT Hand^-iii uiam uirtulJK inci^derent, ad eadem uirtiilum {>rae-
mia peraonirent: euacunnt«a, quaiitam iu ipttis fuit, omne sacri
jiduenUiK dnnuiii, omiicm dJiiiniU' rpdeniptinnlH graliam, eam
id<>m dicpr^at hominei^ fouRequi posiie uiuoudo, qnod pra^
3 stititwiit dHUK pro humana sulati* iiioripudo. addidi>nint quoqae
doniiniiin i^aluatoremquc nos:tniiii post liaplism» rarlnm ps<ie
ChriMlum, posL resurrHi-tioticiii di^iiiii, allt>ruiii ad>:iguai!itex unr-
tionis raynterio, alterum mprito paswonin. undp aduertit oouux
nunc iam non nonae hawre.-jeos aHctor, qui dominum .salua-
tor«mque jtoatrnm solitarium homineni natum e»sc coutendit,
idi^m se omnino di(^pr(> i]uod Fvlagiani.s-tiut aiiU- diiernnt, et
(MinseqQeDs errori sao esse, ut, qoi ntique siue peccato i^oli-
tarium homincm legum Christum uixisNt.- as.s«rit, omues quoqne
per se honiineH sine pfltcuto posse «»86 l)lB«pheiiiet hpc ntiCfiiBa-
riAin quoque exemplo illius di(»t rcdemplionem domiai foissc,
cum ad raeli)Nt« r(4gmim suo tantuui hominett oisu, ut aiaut,
4 iialeant peruenire. uec dubium id i'st re ippa penilu^ declarante.
hin(^ enim illud cst quod interccssionibus snis PclagianistanuD
quereliad fonet et scriptiR sui9 cnui^as illorum assmt, quod
snbtilitor his nel nt nerius diierim Nubdole patrocinatnr H
(VDsaaguinoae sibi improbitati improbo suffragatnr affeetn,
ftciens soUii^et eiusdem se esse seuBus, eiasdein spiritus, et ideo
I
4 iiMuore A^ 9 udcpa uliwid M 10 oinne ... 1 1 i<yanm om. M
oinnnfl iuuirf N 11 donitiu et iimni^iii av \'i fom N 13 addidcnint}
naU quAd (quid m. ll) beretici «ontiuit tiuirgo i^ 14 fACtum fnus« Jf
II) mixtrrto j) 17 berowoa NXp 20 ut] ti N 33 il1iti.i] intrtkst
hMKMiM <licii.nt Npv fuissot M tnwM ijomtiil p 84 homtiiR N
n\A N' 2<J Hnivni JP id e«t] iil^Tn M pornitun N itiiiiuniAitU M
'27 i^uiu^nitliu JV quoriiUa JHpv 28 uelud M' pittroclQfttor JV
olens cognatam sil^i haeresiiD &b ecclcRa (•sce di^ijunclam,
quam scil ^ibi utiqu<! penier^ilatt; coniunctam.
Un. Seil tamen qiiiii iUi, qui do hac pcstilQntium spjnariim
stirpc dpseoudorant, diiiiaa ope iam ac pietate siuiati sant,
DranduR <;iiO(]iii' <>lt»ni nuno doitiintis Ams nustor eRl, iit, qiiisi
iconsi^ntftiteao ijilii in quibusdRni .sunt pmlina illa ham^sis H
luiiM; noua, tiiciiilDjus malorum initiiH siiuilniii lionorum pxitutii
,largi;iti]r. Leporius onim, tum:' mcmachus, modo prpslfytw, rjui 2
ez Fcil^'!! ut :^upra diiimus uistitutiane ui>l puliuFi prauitat.i'*
esocndnnK apiid Gallias asscrtor prapdictae baereseos aut intpr
imait aat iater maiimon fuil, a uobis admoitiLiis, a dt>o i-nii>n-
«latuK ila malc ronreptam p>^TKn»,sioncm magniticc condciunauit,
t non rainnR pa^ne admiranda ut coiTfutio iltiutt quam inlai^Ka
innltarum fidi-s, qnja primnm cst iMTorem penltns non in-
currere, smindani liene repudiare. is ergo in se renersns non 3
«otuni in Afri<-a, utji tnnc erat atque nunc est, t&m prrorpm
saam cum dolore qnam sine pndore confcssus est, sed etiam
ad omnes admodum Oalliafl cinilati^s fleliileH confc^siiiionis ac
planctu.': sui litt«ras dcdit, scilicet ut, ubi deniatio eius prius
cognita erat, iUic etiam emendatio nosceretur, et qni tesles
*rroris antca fuerant, idem postca correctionis essent.
V. Ki cuius confessione ucl potiiw deplorationo nonnnlla iii-
Berenda eiistimauinius duplici et cauiia, ut conectio eorum ^t
aohis tostimnnio et his qui nntant eiemplo essi-t, quorumiiui'
errorcm eeqni non erubuis^ent, eorum emendstionem eequi non
erabe.sR(T«nt, ac t«ic.nt «imili aegritndine infirmarentur, ita simili
remedio sanarentur. ia crgo ngnita opiiniouis suae p«rat!rsital«
et ia.specta lidei luco Kcribcns ad episcopOA Gallicanoa ita cx-
1 dolot M hercaim ^Mp 2 qutun . . . conJutidAin «i>i. Kpa,
del. ff 4 djnin» JV 5 <i)uaj iLiiia minc M 6 littmix IfMp 8 !•»-
porius] d« lupnrio marjfo N prbt S preslntnr p pol3.^na M
10 dinocdeiiy M h^mpiys NMp II &uiinoiiil.iix Ifp l'i |ii'niuiui-
noDm N (»iidninpiiauit yMf» 13 pnne ^M]i luuiniraiida Np
14 poi'iiitu> N 15 sccundo M )tiao oni M 16 AlTrica Mp 17 iiumii]
*
i4«t X IS ciuitotit N' flcbilii M 23 dupplioi p iit cvrr«ctia
fMnjn et Me: «t cnrr«ctorum 9t JV iit corrcctiu «ius ct p 24 t«i>U-
liuiaiiim M rns^Dt M qunrum qiil N^
i»iB u«in
S oraus est: qoid in me primiim, o domini mei aeneriodi
et bi'atisKtnH saciirdoLeti, accusem neseio, et qnid ia
me prinium excns«m non inuenio. Kic inperitii et
superbia, «ic stulta simplicitas cum persuasione ao- \
xia, sic foruor cnm intemperautia, sic, ut neria^ '
dicam, cum sui demiDutioDe debilis fides, simnl !>'
me omDift recepta uiguerunt, nt tot et lantis siiDi&*
git et oboedisse confdsio et haec «adem ab animo y^^
tuisso reicere mihl stupenda gratulatio. et post paiic^^
sabiunjrit: si ergo minime percipientes faaac polen--'^
tiam doi, senBu nostro ei prcpria ratione gapienlei^^
qnatti ioferiora se duus agero uidcatur, tta hominea:::^^.
cnm deo natum esse dicamus, ut seorsum qnae it^
»unt soli dco domus, et seorBum qu&e snnt homini^^^
soli horatni doputemufi, qnartam manifestissime intro--'-^
ducimus ia triQit&te personam et de uno filio dei nen -^
anum, sed facere incipimus duos Christos, qaod a -^^
nobis iam ipse dominae et deus Christas aaertat
3 ergo confitemur dominum ac deam nOi<trnm lesum
Christum unioum filium dei, qni sibi aate saoeuU
natus 01 patre est, nobis a temporo de spiritu saacto
ut Maria semper uirgine factum hominem, denm n
tam: et confitentes utramqae substaatiam carais e
uerbi unum eundemque denm atque hominom insepi
rabilem NBmpor pia fidei credulitate Huscipimus, et^ ^'
ex tempore susceptae carnis sio omnia dicimus qaats* •
erant dei transisse ia hominem, ut omnia quae eran^ â– '^
1] Geuuad. catn!. tiir. iiiluEtr. c»p. LX: L&porins . . . ser^Mit amraib--^^'
tlorib ntM libeliun], id quo ot BatiifBoit do GrroTe et gntiu agit do vmtn-^^^
dadone: dmul et qiiod m&le â– enserat de incu-na.tioiifl Chrirti ooni^iL.^^^
CatholiciUD seDt«uti»m tulit dicena niiiDeDtibui io Chriit» dubu uteri^^^
unam or«di fiUi dei itGrsonam.
1 ctoid] de epte leporil margo N 4 penuurioos Jf li et ^^B''
ti liiiiiiuatione IPMpv 8 odisse ji 9 rna^Afn M 10 inibiiiiigiliir f
hauc) K M U r«piiteiiius Mv 17 indpiAiDus M 19 crgu coufit^^^^^- M\
■nur) DotA couf«saio Ippori margo N di?uin av (loiiiinuiu p iO mci&-% W\
Mji 21 ci pftti« nBtni M 2S pott. ct] u Mn 25 susocpiiDua it^' M i
«OBtrk Ntitorinn llb. I, b
hominis in deam uoDirent, eb hac int&llegfiDti& uer- 4
bom cftro factam sit, non at conaeraione aat mata-
bilitftte aliqna coeperit esse qnod non erat, sed ul
polentia diaiaao dlspoag&tioais uerbam patris num-
» qaam a paire diseedens honio proprie fieri dignarelur,
iacaTnatusqite eifc unigenitus secreto illo fflystcrio
quo ipse nouit (aostrum aamgue est credere, illius
nogge): ae sic ipso deas nerbam totam sascipiens quod
est homiuie homo sil, et adsumptus homo tolum ac-
M cipioudo quod dei est aliud qaam deus oss« aoB
possit, non tamen, quia incarnatas dicitnr et in-
mizt.us, dimiautio eius itit accipienda sabstantiae.
nouit deus sine sui corruptioue misceri et tamen in 5
neritate misceri, et ita suscipere, ut nihil e.\ creitcat
u aagmenti, sicnt se ipsum totum nonit iafundere, ut
nihil ci accidat detrimeiiti. uon ergo ad inlcllegeii-
liam inbecillitatts nostrae secunduDi experlmentorum
nisibilia documenta facientes coniecturam de aequa-
libns se inuicem ingredientibus creaturis putemus
n deum horoinsitiqut! commixtum oL tali confuRione
carois et ueibi quasi atiquod corpus effectum. absit S
ita credere, ut couflatili quodammoilo genere dnas
aatnras in anam redactas arbitremur esse substan-
tiam: huiusmodi caim commixtio partis atriusque
tt corraptio est. deus enim, qui capabilis, non capax
est, peoetrans, Don penetrabilis, implens, non im-
plebilts, qui ubique simal totus estetubique diffusus
est, per iafusioDcm potentiae suae misericorditer na^
'tDrae est mixtus humanae. et post pauca: aascitur ergo 7
I et hK intallageBda] incsQi loquaris margo N inteUigentiA Mp
"& iattam sit c&ra Mpv •< tiuD<|iiam M h propriM N dMtgnaretur p'
6 mi.nterio quod M II) iei] doits M pont dcas addU p: qni naUu
«t M muia 11 miitug M V2 sit\ ett Mv !3 nouit «mni ») cor-
niinplinne p 14 et itA Np: uouit la sc ita Mv lA accedat M
iuUlligeDtiam ji 20 conuxtniu p 22 couflalilia aliquo modo uel
Kcnere M 25 capabilia non capax ost Nv: cftp&i noo capablJis ecil Ma
(spii nt uon capnbilis /j '27 difuBua N
'>44
loliAiiDiii Crtittlitni
u«|jis pioprie de spiritu sancto et Maria aemper uir-
giiu! (Iciis honin ifsu» ChrisluN filiiis dri, a,c sic io
allurulruni miiuii lit iirrbum et caro, ut, nianrjitv in
Mia pnrfiM^tiOMe tiatiiralitLT ulrai]uu xuhtitantia, sine
Ktii praciadii^io et liuiiinuilal.i «liuliiii coiiiniunicciit Rt
iliiiiuilati Iiuiiiaiia ]iurLi€ipi.-iil, iittt uILim- ilfas, ulter
hoiiio, ittid idem ip»e dcus qui ot honio, ct uici.ssim
bonio qui ct dirus Usus Ghrislus unti.s di*i niius iiun-
i-up^tur ct ueru sit. vl UUo U agciuluiii iioli^ eomper est
et vrodondum, ut doiyinum nostruni lesnni Christum
filJuin dei dvuin ucrum, <]uem cuni pattro eemper et
^iciiualujn piLri autc itaouulsL coariteniiir, ouadem a
ttTuporu susccpUe carnia factum deniti lionuneiii uo»
negciiiUK, uiiR ijuaKi pcr griidus ot tenipora profi*
eiontoni in dpuin altorius status anto rosurrectioaom,
altorius post resurn^ctioiioni fui.iso dittamus, sed einfi-
i dvm gonip(>r p]«uitudiais atque uirtutis. et it^m paulo
post: svd quia uerbuiu dei iii hoiiiiiiom dtgnaiiti>r ho-
miiii?tti suscipiendo dexcendit ct pcr susceptiouoni dei
hoino asccndit in uerbum, totns deas uorl>uin facLus
chI tolu» lioiuo. Qon enim detis pater homo faetus est
n«c spiritiis sanctus, scd unigcuitus patris. ideoqu»
una persona accipicnda est carnis et ncrbj, ut fide-
liter »inc aliqua dubitationo crcdn.muR uiiiim i-un-
dcmquo dei rilium inseparahitotu semper, geniinao
substantiac, ctiam gigautem nomiiiatam, in diehus
carQts suae et uerc ttempcr omtiia gessiiise (pme Kunt
homiula et uere Memper po8.iodi8se qu&e dei sunt,
qnoniam etsi crucifixus efit ox infirmitatc, scd uioit
cx uirtute dei.
J
26] Ps. 18, 6. 20] n Cct. IS, i.
1 proiimu N 5 cviuuiiici'iit }} 11 'Ifniii vin. ]i 12 s^ciiU Mp
13 Itomiiinn [|i-iiiii h<>iuiii<>iii .V 14 iin M tii ivUeriiih jiukt rcHurrvc-
tiouciu oiii. Mp croiiaiDUS Mo 17 itcin] idcin // IS iii;rl><i»i <l^iis
Mb: cf lUl. 6 liomiim KiiKei|>i''iiilu N 21 IuIuk tint. M -ih iiimpn-
biklii j' W plsi] *i p
contDi lipalpriiiui lib. ). .'1-6
VI. Hajic ei-go piiis fflnffssionciti, iil ctit tmlholiconiiii om-
Dinm tiiicm «t omne« Afnt-ani t-plscopi, iinrit' scrihebat, et
omncs Oiilliniiii, ad qmn^ si-rilicliitl , cciiiimibittirruiil, tirqne
ulliis adliiic oiiitiitii) oxljlit nii tiilcs haiH: ^iiK- LufiiMiUlis
i iTtminr rii.>iplir.frel, c|iiiu profi-^ui^ iiii)iii*liiliK t'.-«t proliaLiiii ii»-
fSre pieLatrm. Mjlliri-rr i>r;.;o solii> lui nr iwl miarul.<iiiilaiii h«e- 2
resiiii ilflii-rft c()tisi;nsii.-s iiiutiium, quiil iiidubilalae neriUltis
maaift-.^latio e«<t HU«lori(a.s uiiiuri-svniii) H purfecta mtio factA
«'.st ulii iifiiifl ili>M-iilit, itii ut, Ki i|ui iwulra hov sculire uitatur,
'0 hiiitii: a primii i^tjtUni froitt-.* non taiii »^11 autlic^nd» a-^^iiit-rtio
7(iam ilHiiinauda pi'nter(:ilii.s, qiiiii praciudiciiim Kt^cuiti ilamna^
fioni»; (^xhibct {jui iudicium uriiucrsitalis iii)i»iigiiat. ft itiKlipntiac
ioruiu noti halicl (|ui a ouiiiulis stiilutn fOiuidliU rotiQitiiata
oiiiii) sonn'1 aU oiiinilms ueritaU*, (luidquid contra id msuit, hoc
ipso stsltni t':i]sita.'< (<ssi> nosci-udu csL cpiod a tii>ritali> diKsfutil,
SKv jKT Iiol*. sufticerf! ei otiaiii i<i soliim eonueuit ad sentontiain
â– lainualioiiiK, iiuod diKm'|iat a iiulicio ueritatiK. std t;imi'ti quia 3
>r»Uoui noii obeut ticmio rationis ol. M>iiipor ui>ritas ueatilata
Tplns rutilat inoliustpie cKt (â– iTanti'.-; dispiilationis cHiatinm? cor-
K-igi quaui fi-tiMUiat? seueritatt' dauuiari, cuiiiuda cst, i|uautum
mji nohis ost, petr dluinaiu opem in noulx ha6n>(it;i.i Hctus hai?-
scsis, ut recepta i>er .'iaciain iiil^eiif-oriliaiti sauilatu inedcUa
potius L^orum cEet saucitai^ lid^-i tc.^^tiinoniiiiii quaiii dHiiinHtio
iiuitae .•icueiilatis eieniplum. ail^it lantlim disputatloiii ac B*r-
iiioui ile .si- liiiliilo ipsa urritas, ct [jii-lati* illa, qiia il>'U.s ad
homiiips ueiiiie digiiata esl, huiuiuiis enoiibns opituletur, qiiia
aA hoc M! ucl inaxiaiti iii terris atqiie iu hniiiiiu! na.sci uoluit,
iit falhitali aiiiplitis locit» «<tip uoa possit.
2 nfTriciiiii ^fp :> iiiiia . . . ^st oui. M profi^Mia ar li twmim
iVJU/t 8 nvtioliti !U disMtisit. Mf •» nni* .1f 10 tan» Hit|
Ixiuisit iY 11 ilni]i)iii:Liiiln et iliUDltU.ttiuiiiii .Vjt H Miitiil 3f ii»iciiuiil
Sfp 15 inmpiiiiiliiLii /ir 19 nililnt p «rniiilift /ii 2U ilatn]'iiiii'i Mit
cunLii(i>iti> ji' 31 iiLinisj iicbis p lici-elicis rt hiiiisis Xyffi 'l'L k-
t«|llll« ^ J»'t 0«l .V IIKJllnllll jV IUL'(ll'lll .V',1/;ia 2Ti iliiiujiiiiitiu
A^Jffj 3< ii.*sit ,1/ â– 2.1 nu^ jj' ijm; ilei v\ tiiniiim: di(^inl>i yst ^f
20 tligtintiK ^rtfi -JX pONiiil. Kiplii^t Av inFariintiniii> dBi Itfcii' i>rii»it«
fcnlri iK^torimn ,V HiiiUcit libflr iiriuiti» .V;» Iii'i)tit liliiT muiiilii-' iV.Vji
i
LIBER SECUNDUS.
I. Quomam libello primo quaedam praeniisimas, qni*^^
nouum hiUTetivum ri antiquuo h:u>ri>st>oii Ktirpibus pvUaE^^
ailproltaremu»^, sufBcere quidom ei ad «.'leipiendam iastae ia-O^^
natiouU Ni»iiteDti&m di>t>et priorDm bmotirarum iusta damiiati''''
quia, eum easdem radices habcat atqui.' isdom scrobibus emerg''^''^
sKtiii inin iii auctonbuK muIs ipsv (lainnatus ust, maxime cun^^^
id ipsum, qnod isU assenint, etiam hi, qni proiime aiit« bo» ^
male Necuti suiit, bene coudemuauerint, ut suffic^re his aliuiide
iam iu alt«rutrum suorum exempla debeant, nel hortun Xi- ^
2 licet qui em<Midati u«1 uorum qui condemnati sunt. si enim ^
corrigi queuat, liftlieut iu guorum correctionibns medellam, n
corrigi iiequeunt, habeiit iii snorum damuatione seaientiam.
tamen ne praeiudicio magis a<lucrsum eos qu&m iudiclo nti
ueJle existimemur, ipsam eorum tn medium pestiferara pro- u»*
positionem uel potlu.s blasphemanlnm ameatiam proferamus,
^umentes iu omnibus scutum fidei et gladium spi-
ritas, quod est nerhum d«i, scilicet ut resurgens nutusli
draconif; rtipul idem diuini »ernioniR gladins etiam uuac iu
nouis auguibus SPCKt, qni prius in iintiquiB Merpentibu.s ampu- iw
3 lauit. nam cum idem horum enor sit qui illomm foit, pro
deeectione istorum haliori d(^bct deseotio illorum, et quia rcna-
scente8 colubri pestiferos in ecclesia domini fiatus agont «t tabe-
scere quo«dam sibiliH suifi faciuQt, iungenda vst propt«r nouas
infirmitates antiquis curationibus receus medeUa, ut etiam si t£«
illnd, quod prius actum cst, non u&iet ad langnoris our&tioncm,
hoc tamen, quod nuuc agimus, ualeat ad lacgueuUum E&aitat«m.
17] Eph, 6. 16-17.
3 beretiouni et hemooc ySt (p paseimj untiquiB v uitiquii ti ttirp* M
1 daiupitatioDis NMp d Kivrttim M iiKclniii n 8 bii Mp 9 coad«lii-
IJHftriut M{v/ habuudc p 13 mcd-uUuii 2J mnAtslmi Upv 13 nou
i[ueuat Mti dampDatioavs N^ 1& exUinemuT M 19 ca|ca|nid p
20 *ovxl p desrccl Mc: cf. 1, 1, 3 itcctis CKpitibus rfnucuntur 22 ill«-
ruoi p^ 25 meduUa- X medeU Mpv 2S »A\ i A' luigori& djun-
[>natioti«m M(v) 27 nalcat tx ufileftt N
eontrB If«*torimn lib 11. 1—2
U. Dicis itaqiif, quisquiit fs ilii>, liaeri-lii*i>, iiai deum n
nirgice naluui ae^zs, Mariam nuUBin (lomini msiii Lesa
Christi theotocon, id eni matretn d.f\, HpitHlHrJ non potu«i>, s4>d
CliriBtotocoii, hoc e^l Chriati tantum matreiii, noii dt>i. nenio
1 «liia iiiquis antiqiitorom xc parit. uu dc hor qnidrni tani
itatlo argameiito, quod n&tiuitaiem Avi caniali iutellrgftntia
Hstunaniliini piila.t et luysterium maieKtalis hamanis credia
eeuendam esse rationibii^f, postea, »i lieiiH Eiiiiiuet, ilisputa-
bimBs: nuno intcTim ct Cliristnm deam vt Mariain matrem
n ilpi ditiinis [•■etiljuK appnilH-miis. ikudi ilaque loqumitem ad 2
{â– aslores dii dei ortu aiigelum <lei: uatus est, iuquit, uobis
bodtc naluator, qat ost Christus domiuus, In cioitato
Dauid. ne solum utjqut' lii Chri^to borainein intellegeres, et
domiai tibi et saluatoris nomcu adiewt, seilitet ul, queni salua-
u torem esse cogaoiieeres, deuin nequ&quam esse dututarcs, et
com silaandi uirtus non iiih'i diuinac «'«npetcrol pot«iitati, di-
nlDAe esite «um polentia» nou ambigercti!, lu quo potcutiam
smlaandi cese didi<;i.>!««s. sed hoc jncirciiulilati taa» parum for-
tasse oideatur, quia eum angolns domiaum potius et salua-
M torem quam dijuin auL dei lijium nominaril, cum utiquL* impiis-
nime deum noges quem t^aluatorem e-^^se fat4>ari.s. audi quoquu 3
anihaiigelum Oabriheleni Mariae uirgini praedicautem: gplritus,
inquit, sanctus neniet in te, et uirtus altlssimi ob-
nmbrabit tibi: ideo et quod nascetnr ex te sanctum
» uocabitnr filius dei. uide.i quemadinodum natiuitatrim dei
iadicattinis diuiaitati» opera pra^mi!<erit. spiritus enim
sanctus inquit ui^nict iii ti', ct uirtus attinsimi ob-
nmbrabit tibi. pulcherrime loquenH angeluii diiumtabe uer-
r
11] Liw. 2. U. T2] Luc. 1, 85, 26] 1, c.
*2 natum ei uirginc p 3 apeUari M 4 mRtrpm t&Rtamf ti quod
Nif/> quo av: cf. VJJ, IS, 1. S^, 4 dointiii M < vatimiiidiuu
Jfp eiistJmatiilit .V iiiist^num HMp aiagetiUtU M 8 iiniiurrit IX
(lispuUnimtis N H in^i:i N 1 1 iiatun est] K&i doci^t iiiiiri&m iiuUtu
iltti taargo N tS intdliKvrvs lHji (p iwmihi^ 15 cuiriiuucria M 18 ii-
dicisi^a .V 19 |iutontiuB JV '20 DOfliiiiauit nc 21 talualoro N '£2gK-
htidnui Mii 2i iJwquc lO. iV tt VtUg.
848
lobniinii CniHljini
borum tnaiestatem diuini operi» eipUcauii. spiritus enim sancrag
uirginiK inWnoru sanctilican!^ ei m his potvDUan) diuinibiti^^^
8ua« spirans buinanae se iiist^ruit miscuiLque iiatura« atque i^^|
quod iilienuin k sn fiicrAi, siiiuti fH^il, iiirlntfi id iiua Krilicet
4 ac maiestate prat^sumi^iis. ac iif. ad iulroitum dioinitatis hu.^^
mana rorta.s.s(; infiriiiita.s noi) suljKislHret, nrnerandam omoibi^^
uirgineiu uirtua allii^Hiiui rotjorauit, nt corporenm inbecillitatem
rirrnmrusa uni)irU4> snHc pnitp'ction'(! lirmiirct rt »1 ronsummaa^H
dum concopluH sucri ini'naiTabile Aacraiiicntum humana infiTinl^|
ta.s nnn didicnrfl, (luitm diniiia vbniiilnatio KuiilJner^t. fipiritus n
ergo inquit isaiictus ueniet in te. et airtuN altissimi ob-
umbrabit libi. si nOMciluru» ilaqnii d« sancta iiirginc homo
tantummodo aolitarius erat, quid tftnto agcbalur eacri adueDtus
fluntioV quid tuito diuinitatiit ipsiuK apparatu? si utiquc homo
ex homiue et caro tBntnmmoclo nascebatur ox cirae, iussi^rtj
quippe tantum ad id potumt aut uoluntas diuina ^fficer^H
6 tii eniin ad fabricuudcs caelo:<, fuuda^iilam torraui, creaDdum
mare, sedes dpnique ai Uironos et ang^los et archangelos et
principataa et potestati^j, »\ ad cr(*andam poetrom» omnem
caelestom inilitiam ot ad illa innumcra ditiinomm exercituam so
milium milia sola sibi tantuiii uoluriCaK iU>i itnperiumque mf-
fecit, quia ipse diiit, et facta sunt: ip»ie mandanii, ct
cr«ata sunt, cur id ad coiiciiption^om, ul tu ai», uuius hominis
panim uiKttm est, quod tsatls ad procri>ationem diuinorum om-
nium fuit, «t id pot^ntia ac niatustas dvi tn ortu nnius infantuU n
parum credidit, quod ad cDuditionem terrenonim oiunium rau-
6 Jestiumqne suffecit? sed illud utique est quod ilU omnia opera
acta fneraut pcr iussionetn dei, natiuitas aut^nii agfoda uon
erat nisi per aduentum, quia et conctpi ab homine deus nisi
lOl 1. c. 22J P». 3X. 9.
l mi^{««t)kt«m M
8 drCTimruitup M
mado M SMn> M
lig*sl3W^^
ejqilicuit Mn S id] iUi. M 5 nii
wmsuinandum ^M Vi do ort. M 13 lajitu-
1( appn.rito N* Ui hinlumonlff M 16 pol*rat M
ut p 17 ai-wwtiimnuft M IK et nvte prijidpalus iim. M 20 eier-
«itunt N 21 surHoit M 25 raapoatas ,W 26 condiniioDeni M 27 snf-
Hcit M oper» actal peracta ^f 23 fecor&nt N
se donuntA ct aasci nisi sp mlabentR non poternt. et idco
irchangelus fiupprupiituram uii^iiii maiefitalein fiacram in-
ditfaliHt, uidelicdt ut, qixvx agi tanta n^K pcr hunDintiin otliciuTii
non Dalehsit, ip^ias adfiituram dicer^t maie>stat«ni in conceptu,
qui «at futuiHs in itartu: ct iileo dnHcendit uerbum filins,
aJest miiiettlas ispintus gancti, uirtus oliumbiat palris, utique
nt ia aa«ramt>iito sacrav cnTiceptioniK oii)ni>i essmt cooperatia
trinitalihi. ideo. inquit, ct quod naacetur et te ganctum
uocaliitur riliu.s d^i. lituK^ addiijit ideo, ut ostendmt soi- 7
licet idco haec secutura, quia rnerant illa praemissa, et qnia
«Jeas superueiiisset in concfliitionf, ideo dms fulurus eHsct in
partn. rntioneiii ergo taatae rei piieUae reddidit neHcienti, di-
c^iis utique: qui& sauctus spiritu» supe,rneniet ot quia
virtaK iilti».simi ol>uni)iraliit, iiieo E>t quod nascctur
saDctnin uocabitur filiu9 dei. hac eat dicero: ne ignorf^R, 8
inquit, buiu; tantai^ nu apparatuni, bftc tanti ni^storii ^acra-
meutum, ideo in ti^ tota ueniet tuaiesta." dei, quia ex te na-
Sicctur f)liu.s doi. quid hic iiltra adhuc ambigi aut quid anipliufi
<Iici potPiiti' deum dixit .superuoutuiuiii, d^i filium nasciturum.
tu qaacre nuuc, ei placet, qoomodo ant dei filius den» non
sit, aut quomodo, quae deum edidit, thootocoe, id et^t dm mater
«8se Don possit? sufficcrc crgo hnoc tibi sola, immo sufficere
baee tili suinma, debereuL
TTT. Scit quia ti'stimouia sacrae iiatiuitatis abnnde suppetuiit,
utpote quae idcirco omuiai seripta «unt ul ipsius teates essent,
iuspiciamu!! ex pusilla ulii|uit portione etiai» ailiiautiattonnin de
d«o ueteris testaineuti, ut int«]logEifi futurum ex uirgine ilei
SJ Luc. l^Sfi. ISj l.c.
1 w ante doiiautc nm. M poteraiit j>' 2 nniiuigi-liia M iii nii-
ginem p [nagcsUtein M (jmmnm) 3 agilandn N' i airiit 111:1111 Mp
tl oliiunbnttiit p* obuuilrauit av 7 oiiiuis om. M. 8 ot W)\. H^ iu
le jlf 9 seilicet osteBderet ^ 10 preiDiU' H \1 piifllit civdidit J/j»
luiuttuiU p 13 «aiictuft o»t, ilf Kpiritui Banctan j)g *t om Jlf U oli-
lunbnuit a obumlirdbit titii j>i 1(1 mislcril Mf 17 iifksnttir H
M
81 qnf ex quciu If 23 dtilieriil X 2-1 diuinitatif^ M 2!i ut piitii Jlf
nint ■aripU p 'iO «i] ln Mv pitiiiilla r 27 JnUUogainus M
^H
1
iQ^^H
^^^^^^^^^^^^^^H
1
1
loliEtiiiiiS Gassiani
unc tanttim cnm a^tus est niiDtiattim, sed etiam
idum mandi ortn esae praedicturn, le nera nt, qnia
is agendura erat, toUeret quandoquB incrpduUtatem
entiura praemissa semper annuntiatif) futarorum.
aias propheta: ecce uirgo conctpiet, et- parie<t s
uocabunt nomen eius EmmanQhet, qQOd tst
;mn: nobiscum detiis. qtiis e^t hic, incredule,
locus? coiicepturam propheta u,irginetn dixit, oir^o
um nagciturum, filius natus est; uocaQduro denro,
1. hoq enim appeUitur nomine, quod natura, unde »&
um enm dei &piritus deum di^erit, probat ae a
acnam, qni se & consortio reddidit diuinao nnn-
Lienum. eece ergo inqait uirgo concipiet, et
im, et UDcabunt aomen eius EramannUel,
nterpretatum: nobiscum deuF;. eed itlad est a
se in&delis uertat tttrginersatio, ut dicat hoc,
1
â–
caDt» N«ttoriam lib. H, 8.
S61
fi8t DobiB, paruulnfl dato» etjt □obis, cniiis princl-
patQs super DmeruDi «ius: et nocabitnr Domen eiofl
raagai oonsilii aaatiDR, d«us fortis, p&ter fatnri safr*
cali, priDCeps pacis. dcut ttuperitis utiqoe aoc&ndum eum 1
Emnuuvliel propheta dixerat, ita bic uocanduin eum et ma^i
ooDsilii naatium et deum fortera et patrem fatiiri fiaeculi et
.paeis piincipem dioit, oum uttque nullo l«co eum \a euan^liis
'Bocatum his nomlnibus le^erimus: ut iateliegamas sciticet non
carnis esse haec uocabula, sed diuinitatis, atque iUud in eoan'-
]• geliis nomcn esse suscepti hominis, hoc ingeaitae pote»tatis,
«t quia nasciturus iu homine deus erat, ita nomioa ipsa per
dispeosationem sacram fuisRe diuiea, ut et carni hominis nomen
inderet et diuinitati deL uocabitur ejgo iuqait magni con-
silii auntius, deu.s fortis, pater futnri saeculi, prin-
n ceps pacis. non hic, quisqais es, o haeretice, oon hic propheta 5
ille diuino spiritu plenun exemplo aaaertionis taae illnm, qui
* natus est, confiatili atatuae et figmento insensibili coaparauit.
filius enim inquib natu» eni aobis, paruulus datua CRt
nobifi, enios priucipatus super nmernm eiue: et uoca-
M bitnr nomen eiua magui coneilii nantias, deus fortis,
ne hunc, quem dcum adnuatiabat, alium quam iUum qoi in
carne natns est intellegereE!, aomea natiuitattB adiecit dieens:
filins natns est nobis, paruulus datus est DObis. oides 6
tiaot cognoniinibas ad demonetrandum «orporalis ortns proprie-
» tatem propheta usiis sit. et natam eatm eum et paruulum
DomiD&uit, scilicet ut euidenttus signilicationem natae Hubolis
nomen eiprinieret paruitatJH. praeuidenu absque dubio diuinus
BpiritUB hanc blasphemaQtiam haercticomm pemersitatem his
IS) L e. 18] I. «. 23] I c.
1 priiHl|)atttm JV 2 huDierum TfJVp elua oiile magni om. tT
8 ntmtini] uige1a« Mv S hBoiRiaDabel M Binuine] p 6 lob K
neuli Mp 10 Qoui ex non If 12 ciirnia ooueD intlmt et didtiitAtu
Ahh nooiratar. Ergo M 13 inqnit ergo p 19 prinoipfttum Jf hii-
BwniB NMp 21 doum om, Uv iuuuruiituit ibI AT 22 iuteUe-
gan Jlir inMligttrM Mp 28 ftlios] paruulu» vnim Jfp tl Uulf pAr-
nbiJUiM Np d fJiUg. 24 quod Np doirioa>tnui<lMD 3fr 26 signi-
twttoni M wboliN NMpv 27 •xprimant M M
252
lohnniiis Cnsninni
orani mundo deum qui nasci-ba.tur m'iiin ipsaram aocabnlis
dcmonstrauit, ut Ptiam si tilasphcniarc hairftittUB quaprfirel,
blaflph(?mLai? Uua^u lociim penituR inuenlre non possot. filins
ergo iui)uii nktus mi noluR, parnuliis >tatus «si notiis,
cuius principatus snper unii>rum eins: Bt uocabitar
nom«>ii i>inK magni cousilii nuutiux, deuK TortiH, pater
7 futuri !)a«cnli, priuceps pacis. paruulum huuc, qui nntoK
t»st, Pt pacis ]iriiicipt>m i-sm" ilofuit et futuri saci^uli patri>m et
ileum fortem. qilis est lor^iuersandi lorus? separari pa.ruuln5
liic, gui natns «st, a Aao, qiii in ni iiatuii rst, non potcitt:
Inmc Piiim, qupm natum clixit. patrtNii fiituri saecnli nominauit,
hiHio, i|uiriii pAruiiluiii uuncupnuit, di'um forltiiii tsse pracdixit.
quid pst, Iwretice, qno te ooufcrasV sae{>tn «t roDClusa Kiiut
oilMiia, nou esi usqnam pfiiilus cxeunili locus. supen-st ut
morem, qtifm uohmtas uoluit iabellegere, tandnm iiicipiat m-I
ti iiiH-fKRJta» coiilitm. scil tioa coatf^nti hi», quae ftafliciunt, quM
i^tiain prT nlium piophetaiii spiiitus sftnctui« <lis«nt iDquirAinas:
fti ikffigct, in<iuil, homo deum suum, qaia uog affigitis
mp? nb cnidentioia utique fierent quae prophetabftntur. quod
do pa!!siono domini nostri prophcta. cf^cinit, quasi ipsius, de
quo dicebat, or? pracdlxit; t<t affiget hono denm saam,
qnia uos affigitis me? nonne tibi, quam, dixififte hoc do-
raiDUs deus nostor quasi ad erucem dnotus aidetur: cur, quaoso,
ri^dflraptor(>in ue.strum me non af^oticitis? cur deum indutum
pro uobis carnom uoscitig? FJtiliintori uei^tro nccem paratiKy
aactorem ml^c ad niortem ducitisV deus u«ster sura qaem
KURpcinditiR, deus iiesler qaem Drucifigitiit. qnis, rogo, hJc error
31 L c- 181 Haluli. ». 8. 21] 1. o.
1 oinnibns N' deum c: duni JV, om. Np» $ blupbitniu Jf
4 pMnuliu . . . Qobis otn JH h huiDpniDi NMp 6 uuntinB ex aigdtu
N m i 7 fcJi Np scciili flf, Urm infra 12 osse om. Mr t3 litre-
tioae N sept» NMp 13 ijitolligerp Mf) 17 aliam N 18 iffigit Jlf
si afBget] beremiibo pro|ibett< si sftii;et bomo â– leuoi siiiim maryoN 20 qua-
nj qaia Na 21 MgH NM 211 uid^rcttir M uidetur] DOta dei»
enidfijcilur matpa N <)uur his M 2& cune c 2C &uct4reaii . . . da-
citis nm. M 27 uftstcr *am i^iifai crui-ifiKilJi M: ef. vap. 4, 8
ant qme insania est? si affiget homo dotim sunm, qtiia
noK affigitis me?' uides quomoilo uoi hacc ipsarum qnodftm- s
iDodD qnae actae sunt rcrum nox sit. numquid expressius
qnicqn&m aut maniri-MJus qna^ris? uides quomodo testimoiiifi
sacra natum in rame [lominiim leaum Christum al> ipwis
qiifldammodo inruuu.1iuliK usquv ad ccuccm quam pertulit pr<H
Bocuta sint, cum utiqut.' illum, qutrm atihi l^is dpum iu cjiroe
nasct, bic deum iu cru<;ti uidctis affigi. et ideo a propheta et 10
iUic, ubi aatue est-, deus dicitar, f>t illic, u^ri ci-ucilixus est,
deas eaidcQtissimf! nominatar, ae sctlicet in ajiquo difjtnil^ti
diainitatis praeiadicaret carniE assumptia ct honoreci maic-
statis iafringenH uel humilitaii corporit! ael conlumtilia pa.Bsiflni!!,
com atiguc augero in nobis alToctam cias et cultum drlK^at
LVi ^gaatio tam humilis natLuitatis uel pieta^ tam VtiigiiA
r|iBHBtis, quia muJmam utique et inmanissimum ^cclus ast,
ut ideo apad ROfi miaas honori» habcat, qaia plus amoris im-
pptidil.
lUI. Sed his omissiEi, quae tixpliearl ideo nnllo modo possuiit,
qniar sicat inmoiiKitas beneficionim illius, ita et relatio modiini
iion hali«t, t(>ni[pu.>! i>st nt fortis.^jiuinm dt> co ac manifastissimuiii
I tKtcm eiiis Paulum apostotum consulamn!;: HdfiJissime etiim
frll6lns omnia de deo potest dic>(>re, de cuius semper ppctore
localus ent deus. tpstatnr ergo tn hunc mofiHin de g^ratia at/iue
r adueiitu domiui dei iioslri mt»:«iug ad destru^udiim gentiliciae
PaiBperstitioniK ^rrorem eliTtuK gentium magistfr: apparuit,
iaquii, gratia dei saloatoris nostri omuibus hominihus,
erudienti noK, iit abiieganteR impietalem et saecularia
dpsideria sobrie et pie ei iuste uiuamus in ho<^ sai--
CdIo, «ipectantoa beatam Kpt^m et aduentum gtoriae
biagni dei et saluatoris nostri lesa Chrinti. appaniit, 2
1] 1. c. 25J Tit, 2, 11—13.
t Afnpt Jir ftflijE Af i qniwre» M
|D<urf praphctA oiii. K !) ;>n'us cWt-r oih. n
it) honoriR Jt'pa H dkprc pntcot Mv
tiirndimi M (jvnt ilioiic i\' KPnCiliart; p
tcirtimotiia mar^ X QC ntatri cm M
!V) aparuit N
XTli Cw. I,
5 ililm nTm Jtf 8 <'t illi«
12 humiviiititR ;>â– lii nmo-
d»] hp 3f e r 21 dirti-
2.') tippaniJt] ;k^!il«)i pniili
28 aeio Np: niuTiilo Mw
254 lohnnnis Caiii»ni
iDquit, gratia dei saluatoris nostri. bene coDgrno ^
OKteDdeDdum nouae gratiae et geDerationiB adneotnm Beimoue
nsQs eiit dicoDii eoim apparnit ortnm nonao gratiae ac nati-
nitatis pxpressit, quia eiinde apparere donnm gratiae n^vae
coepit, ex quo dens in mnndo natnG appamit. digna ei^o et
ci)ngnia banc nouae gratiae Incem aerbi proprietate qnaa dj.
gito indicante monstrauit. hoc enim rectissime iqtpanLisw
dicitnr, quod snbita quasi apparitionis Ince monstrBtdr, sicnt
iD enangeliis appamisse stellam mi^s orieQtalibns I^imns, et
in Exodo apparuit, inquit, Moysi angelns in igne flam- 1*
mae rubi. in omnihus enim et his et aliis nisioaibns saciis
hoc ntendnm nel maxirae nerbo scriptura existimanit, nt if-
pamisse haec diceret, qnae insolita claritatfl fulgerent Ita e^
et apostolns sciens adnentnm caelestis gratiae, qnae orto
sacrae natiuitatis apparait, nerbo eam folgidae ^paritiODiB ex-
pressit, ut appamisse utiqne id diceret qnod nonae Incis S|den-
dore radiaret apparuit ergo gratia dei saluatoris noatrl
nnmqaid caasari hic aliqoid qaasi de ambignitate aominnm
potes, nt dicas alind esse Ghristnm, alind denm, nt salnatorem
a maiestate nominis sni distrahas et dominum a dioinitate
secemas? ecce hic uas dei ex deo loqoitur et appantisse ex
Maria gratiam dei euidentissima praedicatione testatnr. ac ne
forte non ex Maria denm apparuisse diceres, nomen statim
addidit saiuatoris, scilicet ut enm natnm ex Maria denm cre —
deres, quem s^uatorem natum negare non possiR, inxta ill^d:^
qnia natus est uobis hodie saluator. o admirabUem ei
uere a deo datum gentibus magistram, qni scieas fnturam hao'
haereticao prauitatis insaniam, qnae in litem nocabnla dei ner
teret et calamniari deo de snis nominibns non timeret, ni
saluatoris aocabalura haereticns a diainitate secemeret, nome:
10] Ei. 3, 2. 17] Tit. 2, 11. 26] Lqc. 2, 11.
1 nH illu ^i 3f 4 et inde p nouae om. 1t 5 dignun et 6 eon
({ruain p 9 orientalt Jf 10 mosi Jf moisi p 11 et anto hi« om.
10 id om. Jlf 17 aparoit 'S 19 potest HSp 21 uas] nir v 32 eue'
dentissima N^ 23 dicena a 24 euin esse aatum 3Qp 85
ixta j} 26 nobis p ammirabilem N mirabilem M. 27 oaaeitiiram
29 calumpniari JUp
\
i
contra Nestoriuiti Ilb. 11, 4.
dei ante pra.emiEit, scilicet ut praemissum doi aoinen otnDia
sibi qaae sequerentar noniiua uindicaTet neque allus in Bequen-
tibas soIitArium pss.i? boniinptn Christum croderet, qncm in
prinio Htatim uocabulo dfuiii ^S'»e didicisg^l. expectantes, &
i inqnit idem apostolus, beatani .spem et adtientnm gloriae
magai dei et Balaatorii! nostri lesu Cliristi. nidit pro-
recto ille diaiiia<^ ^^apieiititu^ dootor ad injiidiosas calliditatis
diabolicac captiones simpticem tantummodo non sufficere doctri-
nam, niai .sanctam fidei pramlicationi^m munimiiif caulionis ar-
1« masset, et ideo, cnm superius iiomea dei saluatorisqne po»uit*set,
hic addidit lesu Chrittti, scilicnt ur a<l signiftcandnm dominuiil
Ifisura Christum pufficere tibi forsan nomen solura non credere»
saloatoris et non eundem Icsum Christnm denm esac intel-
Ugwei!, quem fialuatorein deum e(.£e cognwt^es. qnid ergo ait? 6
u eipectftntes, inquit, beatam spcm et atiuentum Kloriae
magni dei «^t tialuatorit' nostri lesu Christi. oitul hic
df Dominilius doiniui iioiftri tUfHt et deuin hic ot »iaIuatorem
et leaum et Christnm nides. sed omuta ha«c iiidenB omnia
»SRQ in deo pei'.ipieiti. audj»ti enim deum, ned flaluatorem:
» aadisti denm, sed tesum: andititi dnuni essc, ml Chritttiim.
separari boc appfllaUonig diueri^itate uon potetit quod dinioitas
unitat» irotiiuniit. quidqnidljM. de hi.«: reqiiittlcris, idem in-
nenitt. saluator deuK est, lesns dou.s est, CliristnR deus ei*t: 7
omne hoc, quod audis, plurale est nunoupatione, »»A nnum
v^t polestate, quia, cum et ^aluator deos sit et lesvis deus et
<7hri.4tUK den», intellegi-ri- ap^-jtitiii est, quod omnia baec di^tin-
gnntur appellatione, sed maiestate inngiintnr. et euin eiii-
tientisB.ime audiiis quoU nnus iu singulis nnncnpatur deuj<,
inU^Ut^ere uUque aperte potei> quod e»t in omiiibus unus dmm.
4] Tit S, 13. 15) 1. a.
S ueDilIoLret X 7 rAllidilaCrJi et 8 captionEs Mv 11 linot N^ aoi-
Uort ... 12 Chriitiim ot» jlf 13 fonitftn Jlfr 1K deum om. M Ah\ p
H ootTitUim M roKituiiiracJTHf 18 «t. «i»(e Chriiitiiin om. Np uidoin)
iii(li« \p I!) iii idiKi iMiiip Jt/r 21 |)Cil'-)il.J iiiildt jlfi< diutDilalJ» ji
22 nnilatiiin M^ runiiindit M (juiJijniJlicrt If (iuicquidlikpl Mp
ian«alMj)fr 20 iiilitlli^n' ^jj 27 iiiii^inttir iniiintat* Jlfr 28aiiiii-
enpktvr p 20 intclli^rr Mp
8SC
rohAnnin Caitinni
ac sic »011 licci Ulii iani en i1ls;<iniilttmIino (lotniiiicae niinni|A-
tioiiis qiiaeiere [lisrrepantiiini iiokstiitis itl pro uariHnte i)»-
« |)i'IEiitioiiis diucisitatfm laccro jiorsonac. uuii liect iitm:
Chrustue et Maria iiatui! e»t, ft noii deus. &po«tolu& cnini
proclamat: Jeu.". noii licpt dicere: lesua ci Maria natus «l, i
flt noD deus. apoBtoIuB enira teRtalur: dew. nou licet dicen:
saLuator natus citt^ ct non deus. apostolus enim coiifirniiii:
dpus. nihil est quo to conferas: qnidquiJ de dorainicis am-
liulia Hump»eri.<t, deiiK i-.^t ijuod noiniiiiiris. iiiliil esi quod dicas,
iiibil quod iifToras, nihit quod inpfoba fnl!>'its1« conliagas. potes ^
habero in iiiciredutilate iinpia quod non erodas, non h&l)«6 io
CHlnmniandi ocoisione quod doDoges.
V. (juauiquaiii de diuiiia ac «ialulari doaiini DOstri gnti^
puulo N'Upertn!i loqui coopimuR, uolo nt de eadem re adhuc. e^^
lectiODJbuB Bacris aliqusi (licjimuK. legimus in actibns apo-^
Ktoloruin apostoluin Litoljiini eos, qui euangelium recipieni»-!^
uihiloinioDs tamen iugum uetuslau legis porl&ndum esg« c«n--^
K(>l)aiit, i(a rfdarguentem: qtiiil, iiiquit, tfniptatis denm,-«
inponere ingum super ccruices discipuloruni, quod J
neque patres nostri nequo dos portare potuimus? scd
per gr&tiam domiui aostri lesu Christi credimua sal
S uari quemadiiiodum et illi. donum c^-rte gratiae huius pe:
lesum datum apo.^toius dicit. reaponde mihi nnnc, m pUoet,^'
graliain hunc, quae ad salutein omuitim data csL, ah homini
an ^ deo dal-am existimc». si ab homine, reclamat tibi n
dvi Paulus diceuti: apparnit gratia dei salnatoria noatri
diuini enim hanc^ eme gratiam docet muneiis, non iubectllitati
18] AeL 15, 10— H. 26] Tit. 2, 11.
1 «! 01» Np d{»iinnitiidinfl N li ot] spii Np, otn M 7 p»t
ottt. M S qiiiciguirl p {I miintimn M >inii)iiutiii:ri!i Mp 10 iiitliit
c«1 fiurtd nffttniM HTpr 1'2 *Tiliiiii|iui;iniii Mp 13 qimmquMn qut» Jft^
Iwc r tiOuaiori* ilfr 14 fttniii-m A' IC it[>UKl<>liiin otn, M Itu» —
buinj iMiii» P«l.riim, kL iiultfv leifitur ■ouaiig«<liuin (o fnu) N Mci"
pwates M 18 i)iiii[| iu notiLiiiit ngiuslulinim quid lciutnLLi dnim mar^o .
113 Imni Clirinliiin r 25 ilnlA N QtisLutiu p ihi M 20
ruit iJ 37 «K(r linni' p nw graliam bano Mv i^tiu 2f
eonlrA Np>r>orium lib. II, 4—h. 357
liumaniic. et sanc eliaiu si sftuiioi le.<<timoniiim aoti suppeterct,
ipg% rvi uifriliu< to4ii]ioiiio crat, (\\m pra«ftlare rem p<!rp«tui
K imiiiorlnlts lioni rnigJlia i'l lerreiin non pos^unt ner daie ijuis-
quain alt«'ri niili-t, qwo jp.se iadiget, ant tribuerc illiuii roic«j>iain,
1 caiuH ufi iiiopiam su»itiiii->rtf fatualur. a iJeo crt;» nr-i-.i-K^v cyt 3
{[ratinm il^iun uon nt>gc.-^. doiis rrgo cst qui dfilil, dtita iintcm
Bnt pov (loiiiimim Itisuui Chridtum: oigr» doniiniis InsuK CliriKtus •
ilf-iis. si dMU-m •'Rt ille Htiquc, ut vsl, ilmis, (^rffo illa qu»B
(Ipuiti ppp*>rit thfotocof;, irf est gonctrix (Ii'i «ft. niKi forte
ri ad t;un ridii-iitaiii liK^pliomiai! rnnlriulic-lionciii iii"!!.-^ tciKlcri',
nt Ulani, v\ qna (J<'ns iial.u;s ost, rifi nia.livni iiegfK, cum illunj,
qui natUK i-sl, ilfuin ni*gare non posKis. sv*\ uiilt^amuK lamtin,
quid ili> hao eailcm domini iiuKlri gralia fliaiii euangrlinni ilei
si-Qst^ril. gr».tiit, imjnil, pt uttrilas pi-r I«^urii ('hri.stum
t Tacta ttst. si solitariuR homo Chri^tus, quomodo h»ec facta 4
per ('hrii^tum? unrif- in aa diiiiiia uirtu^, si in eo soU, ut ai»,
humana vondicioV unde cHeletftiH largitas, u terretia paupertas?
Demo (mim potcsl tribuorr quod non h^bct. d&ns ergo diainam
gTaliam t_!hristuB haliuit qiiod dt-iiit. nt«iUB eniiii pot*'st hanini
^ diuer.^ii.s^imanmi iuter hi; rcrnm quis diforentiam «ustinere, ut
siiiuil ot patiatiir iuOigentiaui inopiN et Iiabi-at munificentiam
lar^^ifittis. ct ideo sci(3ns apOKtnlus Paiilu? omneB diuiliarum
cacle&tjum tfacsaaros in Chrlsto ws(3 recte ad «cclesias stnibit:
fratia doraiui nostri lcsu Cliristi uobiscam. qui sci- &
" lieci sacpias iam docuerat eundem dcum esse quem Christum
(junrtiimqm! in illo maicatatem ilcitatis esse et omnGin tii eo
corponililtT pleuitudinom diuiHitatis Iialitare, roctc utiqne iam
8iao adioctioiie nominis doi solam precatui- gratiam Cbristi,
[qnia, inim eaodem docuerit saepius grabiam dei esne quain
14] loh. 1, 17. 2*1 I Cor. 16.23.
1 ewiej 'inidpui «iiie 3f 2 tMtionoiuuin M 6 dntnm) rtntii Jtf
• duniiiiuiii na.itruin r 8 Ml antc illt; Otn. M gcniLrii p pBni-r*-
*.rix M «»t oin- Jtfc 10 ridicnlura N^ eoutnnlictiimi-iii wu. A;i
*^ndere tii-lis Mv Itt co m(c diuiiia,) e& j» 17 caaditiu N ot
^o. L) OMirlida p 20 iliuiicximiiniin N dtuijutTum p 23 eoctMiftm M
^tt dvjn .V 2G ruiidiMiH" N 23 ndiectioii? M 29 4>ii otun M w<r&a
^Uia cuju . . gntltau) Clu-J»ti imcis incltui
258 lohknnts C&uiaiii
Christi, pleniBsime nunc solam precatnr gratiam Christi,] qim
in gratia Christi omnem scit dei gratiam oontineri. gritii
ergo inquit domini nostri lesn Christi nobiscnm. istff-
rogo te, qaisqnis es, o haeretice, seribem haee ad ecclesiu
Paolns qnid his precabatur ad qnos scribebat? gratia enim i
6 inquit domini nostri lesn Christi aobiscnm. si homo
' solitarins lesns Christus, er^ et ille, optans dari eodeaiB
gratiam Christi, gratiam dari hominis optabat, et dicena giitii
Christi nobiscnm hoc dicebat: 'gratia hominis nobiscm,
gratia camis nobisenm, gratia inbecillitatis oorporeae, gntii n
fragilitatis humanae'. ant cnr omnino nomen gratiae ipeiits
nominaret, si gratiam homims optaret, qoia optandi ratio noo
BQbsistobat, abi non erat qnod optaretur, nec precandom mt
ot eius gratia his contingeret, qui sabstantiam, ut ais, ipsiiis
7 quae optabatur gratiae non haberet? ergo nides haeo stailti u
esse penitns et ridicnla, immo potins non ridicnla, sed deflendi
ea enim, quae qoibnsdam facilioribns snnt ridicnla, piis ac flde-
libns flenda snnt, quia in stnltitia nestrae infidelitatiB illi ei-
fnndnnt lacrimas caritaUs et in insipientia impietatis alienae
illl habent laxsimas pietatis snae. resipiscunns ei^ aliqoando »
et respiremns, qnia sensns hic non sapientia tantnm, sed etiam
spiritn caret, cam sit ntiqne et spiritali sapientia nacnns et
spirita salntis alienus.
VI. Sed dicis forditan gratiam hanc domini nostri lesn Christi,
de qaa &postoIus scribit, nou cam ipso natam, sed postea ei >
inlapsu diuinitatis infusam, qnla et homo ipse a te dominns
lesas Christus, qaem solitariam dicis, non cum deo natns, sed
postea a deo dicatnr assamptns, ac per hoc tnm homini illi
gratiam quando et diainitatem datam. neqne nos aliud didmus
qoam quod diuina gratia cnm diuinitate descenderit, qoia et
dinina gratia dei sit et lai^tio quodammodo ipsins dinioitatis
2 scit] scilioet M 4 lieret!c&e N' 5 quid] qoii N qnid hisj qnibw
hec ji 8 obtet Ig 11 qnur M gntia N 12 gntia N 14 salwtMi-
HaN 16 poenitaB N iamo N flenda M 23 spuali M 24 dicu Jfii
25 ei om. M 26 a te oth. Mp dominus noster v 28 tnm p: totaiii
No tune M 29 qnando] quam deo 3f 30 cam ... 31 gntis om. Jf
diuimtatem N 31 sit tm. p
oonlra Nostorium lib. II, 5— S.
2M
ko
M iloniini maniflc6tntiae );ralJftrum. tompod)! ergo intfir nos 2
for.tan piiteUr magis quajn r«i esse distantia., qtiia. diuiiiitatem,
quam nos cum domino Ictu natani, tu postua diciui iDriiKam.
soil iUiid est qnod natam cnin damino diuinilatGm Qegans nec
posloa fideliter confiteri potcs, qaia non poiest uua eademqua
re» in part^ eNSe impia «t in parte probiiri pia, et radem Ln
portione €dei et in portione essc perfidiae. primum ergo illod
a t« riM]iiiro, dominum lesum Chrielimi, quj ex M&ria uirgin«
natus est, faoiniois tantum lilium an etiam dei filium dicae?
Bos enim, id ast catholicorom omniam fidea, noa, inqnam, 3
omnef! utrumque hoc et credimua e.t intell^imiis et scimus et
coDfltemur, quod et boDums est fiiius, quia cx homine n&tus
est, et dei filius, qoia ei diuiuitat^ conceptQs. tu; er^o utram-
qne hoc, id est dei filium atque hominis, an tantum hominis
vsso asseris? ei tiintum hominis, rcclamant tibi apostoli, rc-
(damant prophetae, reclamat denique ipaa, per quem est facta
ooDccptio, Bpiritus sanctus. obroitiir inpudentiasimiim oh timm 4
eunctis diuinorom apicum testimouiia, obruitur sacri uoluminis
Banclis teslibus, obruitur denique ipso dui enangelio quasi diuina
mann, et Gabrih^l iUe magnus, qui in Zaccli&ria uocom in-
credulam uirtuto uerbi sui cohercuit, multo inagis in t« blas-
phemam atque inpiam sqo ipeo ore damnauit di&ens ad Mariam
airginem det matrom: spiritus, inquit, sanctus super-
â–¡ eniet in te, et uirtus altissimi obumbrabit tibi; ideo
et quod nascetur ex te sanntum uocabitnr filius dei.
oidea qaod, ut secnndum carnem hominis filius lieret Icsds
ChriHtuK, ante cst dci fllius prai^di^iatuK : paritura enim domi-
noiu ougo Maria sancto in se spiiitu descendoate et uirlute
40] flt Luo. 1, 19-20. 23] Luu. 1. 36.
1 muiiifloeiitia r 2 fora aiuputetur N distsutiii !fy S I«ni
Oirijto V !> potaat] potes N 6 iiupBrte tsse N 7 fidtii ct in piortioM
om. J(f porti«nf eM» N 8 <louiiDu)ii n<«Crum r Gliiiin dei M
11 utniinque oranen p et ptjst hoc i>m. a JDtplli^iaus Mp lii qui M
18 tteri uolumiDis tfnpni: sacris uoluminibu» fcdd p ef. VIJ. 14, i tt-
•mto ntTi uoluniinia serie el llll, I, t—;} 2/0 gsbrioi p lacbari»
I Mpo '21 (^oeronit M blaspbGmiiuii M fi duDpiuiut HMp 'JS ue-
I uiet Mv 27 ftliuM dei Mv
M
2fl0
loli.iniiiK Cavsiaui
r> lUtissiini coopcrauU^ oouc(>piL. ac per boc iut«llcgU t)iwd dit-
liiiiii t>iiluaLon^(|ue nosirl indu oat ori^o, uudu coticvptug: H
cum dtfsccuUunU' in uii^iueiu tolius diuiuitatis plituitudiDi' 0:110«
fiL, filiu» homiuii^ essi; iiaii poluvral, nitii prius dt-i filias faiecl.
pt idoo misaus ad atluuntiauiJaiii sacri ortas uaLiuitat«m ugGliu >
(Icl, cum saciamuntuin oouceptionis aule diiissel, partui ipH
iiomcu inposuit dici.>as: id<>o ct quod nascetur pi te ssao-
G tum uocabitur filiug dei. doi eigo fUius lesus ChrisUu,
quis fil a dluiiiilaLo guuitus ot a diuinitatK coiiceptus. si aatm
doi tiliu!!, crgo iudabitauter deus. si autcm deus, ergo gratia in 11
tiuu crari-Hs: nequo eiiim ea rc umquam caniil (luaiii i[iso recit.
gratia enim et Ufifilas per [esuin Chrjstum facta «st
VJl. Omtiis ergo iii eo gratia, omnis uirttis, cmnts potenlia,
omiiis diuiuitas, omnis demque diuinilatis &c maittstatis ipsw
plfnjtudo cam eo atque in co fiempci' fuerunt: sim in carlo, a
siiie in tcrra, eiue iu utero, sine in ortu nihil nniqaam deo
dc (lt!0 d«fuit. siimper cnim cuni <1im> dcita.'^, non loco um-
qu«.m ab vo, non tempore soparata. uMqur enim deus totus,
nbiquH perfcctufi, non diiuisus, non dcmutatuti, non imminutut^
Cht, quin nnc mldi umquam doo nec detrahi quicquam polcst: 1
.sic iMiiiii iniminutiflnc.ii) dt;ita.s iioii halx-t, sicut noc atii^nicnlum.
H idt>m crgo in terris fuit qtii ot in OAeliiJ, idem in humillbus
qui in cxcvlsis, idcm iu faoraiaiit cxignitalc qni iu dci maicstftte.
et idoo bcuo apot^tolus ChiifU gratiam Dominaiis dci gratiam
nominal/at, quia Christns totum crat quod dcus: omnis in. ipsa 1
^tatim homiuis coaceptiooe dei uirtue, omniE diuinitas, omDis
diuialtatiij uoiierat plemtudo. indu eoim illi omuis dioinitatift
perfcctio, undo ot origo. oeque enim umquam homo iUo sioe
deo fuorat, qui utique hoe ipsum, quod erat, a doo ceper&t.
7) Lnc. 1. S5. 12] loh, 1, 17. 24) ef. I Cor. 16. 23.
1 inttilii^is Mp 2 eat ooiic«ptuB p 3 diuinitatis] airginttati» M
4 sitfllius enlni Np ea»t lioiiiiniR Mv 5 hortut N 6 pajtu Jf 8p<mt
filiUB dci exhibent Mp ef e uncis adieotit: hoc ottr illin* fili^aB Rnncapabttur,
(\\io gencraiile et (i.'.t. om. p) frfneratur {pst gcuenttus v) chriitm «t Jtf
10 fiUu» e(fo M li> iiunKjunin .,V' 21 enira vm. M detUitij Mv 3S ct
iii IiuiuilibuH p ii grAh msamaa M 29 etat euo a M ooeperst Hk
iiccpjwrat a
conlrn Nestoriiim lib. II, 6—7. 111. 1.
hoc jta(]Ui> primuni, Uf.>li.s nolis, aogaro hod potes, <]Uod do-
niiiiuK lesus Oirislus ftlius dni sit, archaugHl» nliqai> rlainanti!
in euangcliis: quod ei te uascctnr snuctum iiocaliitur
filius ilui. hou autt^ni po«ito scit^ te, quidquid ile ChriiiU) 3
& legeris, de dei filio legpre, qitidquid de domiDO aut lesu legeris,
ad ilei tllium pMrtinere. omnia enlm haec illius noinina dci
filittm QominHtit, omnia ha«c eiuii uocabula fi]ium dei clamant.
ct ideo tu i» his omuibus, qua»eumqui! audiKri:<, nouutii diuini-
talis agnowus, cnm in omjiilius uide&s tc dei filiiim intol-
1« le^iTe deborfi, ai'^ittnE^ulare, si placi^l, quomoiln dcuiii ualeMJt k
dci fili» Kttpiu*iii'i>.
LIBRR TKRTIUS.
I. Scnbeus Romatiis diuimi.s iiic fccbr^iarum magiKtei' cum
argueret, Immo detlfret ludaeoruiu id est rntlrum sunrum in-
u fidcIitAlom, liis \iKihis u^^us ckI: optabam, inquit, anathema
esse ipse cgo a ChriHto pro fratribus mois, qui suuL
oognati mri Hecnndnm carni'iii, qui .';aQt Israhelitae,
quDruni adoptio (.-st tilioruia «>t gloria tt te^tamcnta
«tlcKiHUtio ct obsequlum ot promissa, qnorum patroH,
et ex qnibuti Christus socuadum cariiein, qui csX snper
omoia dE)U.4 bmiodictuR tii imecutsi. o alloctuni ot fideli&gimi 9
apostoli ct piib-^Imi propinqui, qui i»at>^timal>ili nuritate mori
uult et ]iro cogiiatis ut proxiuiit.'^ <>t prn dt^cipulis nt magister.
et quae lamlciii cau!^a ei, ut nioii uellet? una uUque, ut illi iii-
Derent. uILa aulom eorum iu quo twnlinebalur? in boc »ciIicot,
nt ipsc ttit, ut deura Christiuii secnndum carnein ii-atum ei sua
carne cogDOsccri^ut. et ideo utiqut' apONlohiK plu.i dolebat, quia
8] Lnc. 1, 8&. 15] Bom. S, 3—5.
4 (( 5 qnicquid Hp t tu ideo p 9 iQtfilligcrn .Vj» 10 aug-
mantm p' 11 »opAr«r«, Kxplicit libtT «wuudtu. hidpit liW tortius
NMp 14 id esl) idem ;»' 17 mw nm. M jsniHiUo M 18 terta-
ttnn ,Vi' 19 promiMioiicg Mc gi) «t om, Jtfr ISI et om.M 33 in-
cxlUnabili NM '2-1 uklit Jtf 'io illonim M
263 lohaiiiiiB CuiUni
eum illi ei Israhel aatam dod intellegereat, qni ex sois editom
plas amare debOTent. ex qnibas Christas, inqoit, seeun-
dam carnem, qai est saper omnia deas benedictns in
saecala: enm scilicet ex ilUs Christam natam ait secojidnm
carnem, qni sit super omnia deas benedictos in saecaU. t
Christam utique secandum carnem natam ex illis non negaa:
sed idem, qui ex illis natus est, dens esi qnid drcomisP
quid terginersaris? Gfaristum ex Israhel natnm seonndam
carnem deum esse apostolus dieit: tn doce qnando non fterit
ex quibus Christua, inquit, secundnm carnem, qni est h
snper omnia deus. uides, qaia hoc apostolns onitate oon-
lanxerit, separari a Christo dens omoino non potest aicat eniin
ex illis Christum apostolns praedicat, ita deum in Christo esse
confirmat. aat atmmqne hoc neges necesse est aut ntramqne
fatearis. natus secnndnm camem Christus ex iUis dicitnr, sed u
idem iu Christo deas ab apostolo praedicatnr. ande et aJibi:
dens enim erat in Christo mundum reconcilians aibL
diuidi hoc ab alteratro neqaaquam potest. aat Christam ex
iUis editnm denega ant ex uirgine deum in Christo editom
confitere, qui est, inqoit, super omnia deus henedictns m
in saecula.
n. Sufficere quidem fidehbas ad indicandum maiestatem
diuinitatis nomen dei abunde potnit: sed addendo super omnia
dens benedictus bhksphemiaro perfldae aasertionis exclnsit,
ne quis scilicet impiorum nocahnlnm dei interdnm eti&m ho- «
minibus temporarie dono diuinae dispensationis iQduItnm ad
ininriam summae diuinitAtis assumeret et contumeliosiB deo
comparationibus coaptaret, sicut utique illnd quod ad Moysen
dicit deus: dedi te deam Fharaoni, ant illud: ego dixi:
2] 1. 0. 5. 10] 1. 0. 17] n Cor. 5, 19. 20] Bom. 9, 5. 23] L 0.
29] Ex. 7, 1. P«. 81, 6.
lilitN unelp non om. Jf mtelligerent Jfy 2 qnfbiu enlm JT
5 benedictas in aaecola oni. M 7 drcniB M 8 isrt Jfp isnel M
12 omnino deni & chriBto Mp omnino non potest deua r Chritto o
14 couflnnftt ne ntrumqne M 19 nega M 22 indioandam Mv 28 p^
tuit N 24 eiolndit N 26 temponriM N temponli M 28 qood
om. M: ubi v mosen N moieen p
»o
k
ilii estis, cum utique cuidcnUssimam indiilU iiominiti liabfiat
significatioacm. iiani ubi dicH i;go dixi, oon Um nomon vst S
pote o i flfa quam bermo dintintis. s^A vl illud ubi dieJt dedi to
denm Pha.ruoni^ non dioinititcm accipiontis, sod pQt<^!itatem
I dastis exposuit. nam cum dix«rit dedi, in illo utiqae signi-
ficalA est d«i potestas qui dedit, non dioinitatis natura in eo
qui acc«pit. de doo antem ac doinino nostro lesu Cbristo cam
dicitur qui c.st supnr omnia dnus hpnodictus in sae-
cala, et res statim probatur in nerbo et uerbi tes denioniitratur
u ic nomine, quia diti iiomen iii diM ftlio iion sigmllRatio est ad-
optionis indultae, sed ueritas proprielnsque naturae.
m. Itaqae, idem inquit apostolus, nos ei hoc Qeminein
nouimus si^cunduui oarnem: et si BognuuimuH secun-
dum carnem Christum, scA »unc iam non nouimus.
ji benc sibi cunet& sacri S4^rmoni.s Kcripta conuoniunt et in omni
penitus sui p&rte, eliam ubi uevbonim epecie noa cont<ODaat)
rerum tamen nirtut^ concordant, slcut in hoc quod ait: et si
cognouimus secundum carnem Cbristum, sed nuac
iam non nouimus: t«stmonium cnim dicti praesentis con-
tJTmatio i^upmoris est quod diiit: ex quibuR Christus se-
pandum carnem^ qui est saper omnia deas bonediotus
io saecnla. illic eoim pofluit: ex qujbus Christus b«- 9
eaodum ca.rnRm, hic aatem: «t si cogaouimus Christum
aeeundum carniim, illic: qui est supBr omnia deus, hic
autem: Christnm secundum carnem nanc iam noa no-
oimus. species uerborum est alia, sed rei uirtus uua, ena-
dem enim, quem illic secundum caruom nattim deum tiuper
omuia praedicat, eundem bic Kecundum carnem se iam non
nosse conlinnat, id<^a Ncilicet, quia eundem, quein natum in
carne uouerat, deum iu snecula conStetur, et ideo a se eum
xgnorari socunduui cameni, quin .sjt iiuper omaia dvus bonc-
8] Roin. % 5. 12] U Cor. 5, 16. iO] Rom. 9, 5.
1 cuin) oum hw AT 2 dicit] iliiil. M 4 diuinltAte N 6 luitiinuii N
*7 ikuiplt NHfp I'.' inqiiit i<l«]n Ma m^mln^iu ut hoe Mv 15 luioriii N
Iti iMKiiIt.i» N KiindM! N 18 OliriMt.ii III M-aiii(luiii mnii'm Mc 20 <iiui
Mo '£2 s<>Ruiiitiim ^iLrnoni ifix />■"ih hc^uikIuih rarneju rftni p'
tuao itP uuLi om. M 30 igucFrari cuin jtf
lohivnDit Cauiani
(tictuM iti .sacrula. ar pt^r hoc fi illiid ihi: qni e>«t ^uper
omnia ili'Us, lioo dicit: iiou uouimus iam Chiiatmii sfr-
uuniluni canii-m, ot hiv: uou uoutmus iAJu UhribUiui
secuutUiiii carnijm, hoc ait: qui o»l (l<.>u& hi-iiLMlictu^ \a
8 Baoculu. u;dccn(Ut i<rgo (]uoiknimodo naasi in nlMor^m gratluut i
()oetrintv« iipastolicat^ praedJciitio, et licct sca^ti 3il>i ia ulroqae
coiiiicniat, 5>tcrauu;utum tameu pn'fi?cta,c fidoi r[\insi sout^^Qtiii
cxprmioit; counnuiit dicuaii: ct si cogiiouimus secaudum
ca.riium Chri»tum, sed uouc iiiui uon nouimui:, uideticct
quia. |n-iuti (>iim vl hotniiicm s(!ii»us i>t d^uia, uunc tanUim i»
doum. ccsNHnt^ eiiim inlirmitat(> vHrtiis nihil ia oo iiim uoui-
mu!; ni&i turtut^tn diuiiiita.LiB, quia totuui in co uirtiis enl
maiestatis diuina^, uhi csso dcNiit istlinuitHS imbocillitiitiK ha-
maitat.'. onme cigo pcnitus hoc tf^timoiiio rajMcrium et sitmptae
4 «arniK et pprfw^t^tn diiiiiiitalis «xposuit. dicens (•nitii el si is
cognonimas Gliristnm secuitdum c&rueni au;ram«iitam
nati iu carne dci lt»ctiUiK i'st, adi(^ieus nut«m nunc cani non
aoitiinus uiiii d(^positai' intuniilaiia cjiplicuil. ac por hoc
coguitio itla caruis m\ signiliitHlioiicni pcrtiuct homiui.s, igitoralitj
autem ad honorcin (liiiinilati^. hoc ei:<t enim dicerc: cogn»- id
uiiiius Chri.sluiiL :«(H'un(luiii caiuuiiu, quaniLliu k|tiO(l se-
ruucium caruem aguo^ci^rctar fuit: dudc iam nou nouimus,
& pnst^piaiu i^ssc di-siuit. natura (miiu caruis iu spirilalcm cKt
ti'au»lata iiuhiitauiJam, et illud, quod fuorat quondam faomini&,
fai^tuiii cst totum dci: et idco non nouimus Christum secundum u
caruem, quia aljsorta pev dininam inaii?«tJitom iDtirmilate cor-
poica uihil isacro rcscdit corpori, cx quo inhcciUitas in eo
carniti pO!ii<it aguosci. ao por hoc, quidqiiid fuorat prias sub-
3 ct lioc a 3 ct bic . . , 4 boc ut otn. A';>av i quin tfpav in s^c-
oula im. Np 7 pcrfeotimi jlT 9 s«(l iiiiiic . . . ucii nonimuK deJeln
in p m. 1 10 nunc autvin tauttun M 12 totuiu] tociu» M H inwui-
tuK JV" miitfriitin M 17 uon om. M 18 cipliaiit] Uoua tmvpo JV
10 CQguotiojy iRUcrtiutio (aic) N '21 qtituudiu «luod «ccoikIuui caiticml
ut (aic!) M Male luM. \ iit »iar!;tn< 22 iniiic . . . driiuit om. M noii
vm. N 21 inxnBtntjitii M candnig j1f 2ll ii.bM)rta] (tc KMp io-
flraiitAtc oorponnuu M 27 rcitldet Af ci «lua etc.} Uolc laaryo A*
^lj tkgnoseit p^ quieqnid Mp
CADtrh N«atorinni lib. nX, 3—5.
iiim duplicii^, factum esi uirtatis unius, cuni uliquA mh. slt
dubium Cbristam, qui crucifixas est ex infirmitate nostra, totum
uiuere ei maiestate diuina.
lUI. Quod scilicet apostolus omni scriptorDm suorum cor-
s pore pra.e(Iicans bene etiam »<! Gaiatas scribcns ait: Paulus
apostolas, non ab bomiDtbu.<; neque per faomiacm, sed
per lesum Cbristum et deum palrem. iMps quam b(>ue
sibi in prioribus prae&eQtibusque coDUoniat. iUic enim dicit:
nanc iam »on nouimuFj ChrlHtum socundum c&nieni,
1« hic ait: uoa ex bominibUE neque per hominem, sed
per Iet!;um Christum. patet quem&dmadum etiam bic Idt^m
quod in superionbus docoat. dicena eoim missum se uon per 8
hominem, boc dicit: uou nouimus Cliristum secundnm
cariit^m. et ideo non per hominem niisKus sum, sed ptr
iB Christum, quia per Cbristum missus uou per bominem missas
>ium, sed per iletiin. noiiu'» niiiti in eo iaiii bomiiiis noii
cadit, in qiio ioluui diuinltiis iiindicauit. et ideo cnm tliiiss(?t
missum se nou ab hcminibus neque per hominem, sei
per lesum Christum, bfiie addidit et deum patrem, lioc
m est, missum se a deo palre et h deo filio mse desigiiaut^. in S
qoibua utique licct propter mysteriam sacrae et iaeff»l>ilis
gcneralioniN duplt^x sit p(^r»oua, geneiauti.'' et gunill, una lami'n
est uiitus mittenUs dei. et ideo ille missum se a de4 patre et
dco 6i'iQ dicciis I» peri-onis quideni dualcm ot^tcndit uumcrum,
ss sed ia miiidione uDam docuit pote.statem.
V. Scd pcr losnm Christnni ct deani patri^m qui
suscitauit «um a niortuis. piaeclaruB utique et iulmirabills
»1 Oal. 1, 1. 91 n Cor. S, 16. 8«1 Oal. 1. 1.
1 dttpplkix ji 4 Qtiod) quiii M 5 ^lnthiu p 9 nnn om. M
II |tttct «fr.] Halc marQO N 12 doi^ivt. iiifArint^ ^'p {informct ghsna
Hrrbi do(wul nsse uiiirtUT) 14 iiiiK''ii)t miin Mji: iiiiMdiri jVp hpiI iht
iMnm Mv [ij miMu*) mii^iiii «iim ;>' It! in i>o huinnnit;ttt« Um non oat
â– 11 quo M hominis iKin n 17 Uitma nibi Mr: cf. V, ti, ^ urDilirAiiit 3(p
cl idoo mt.] Malrt miTgo N ilifiiuwt *t M 21 miKtPrium Mp 22 ilii|»-
plci p 21 (lci ji' 2>> miasiono p: iuaiiotui NM tC> Hisniim nt per
t-Iiri^ituin iii<iiiiC iruiiin pt Lleiiiii p«ti-?in M . d» N 27 unininiiitis N
lolinDnia Oiiiiiliini
nu^ter, scicDS domiiiiim lesum ChristDm sicnt nmiim denm,
Ita et uf<rum iiomiiiem jirafldioiiiiduni, ita i!<>mper maifi^talfin
diaiDita.(is in m prAedica.t, ut incamationis confessiooem ppDitiiit
non rHlinquat, oxctudeiis utique et pbantasma Marcionis ia-
carnatioDc UF>ra ni paiipcrta.tfni neliionis diuinitate perf«ct2, t
ne scilicet per altemtraiii hlasphomiae pemaisitatam dominuj'
lesuN Christux aut honio penitus sine deo ant d«ui; »ine lio-
2 mine credatnr. b«ne ergo apostolus misaam se sicut a deo
patre, Ita et a doo titio praedicans conrcsstoni^m Ktatim domi-
nicae iD&aruationis adiimxit dicBQs: qni suacitanit enm a lo
mortuiH, uerum scilicet incaniati dei corpus nuscitatum a
mortuis doceue iiitta illud: ft »i cogaouimus secundum
carn«m Cnristnm, lieno ]u1(1cq.s: sed nunc iam non no* 1
S nimu5. hoc enitii hp^ m fO iiOHF;e dicit Recuudum carnflm, qaod '
«tt a mortuit! sascJtatus, in eo uero se enm iani noa nosse ui
sccunduin oaraem, qu«d ce&sante caioi? fragiUtate in soJa eum
noueril dci eKse uiitute; fidelia scilicet praedicandae domiuicae
diuinitatiK et saUs idoneu» te^tis, qui in prineipio uoeationis
8U&« c-ao)iliis ra.ttigattit< maieKt.ileni suHcitati a inortuiN domioi
Iet<u Chrioti non lide (antum animi sui crederet, sed eUam h
ociUiK ROrpoialihuK approla^sdit.
VI. Undo etiani apud Agrippam regem et ceteros mundi
iudicet) disserenH iU ait: dum irem Damaseum cum pole-
Ktate et permissu priucipis sac^prdolum, die media in
nia uidi, rex„ de caelo supra Kpleadorein solis cirrnni- »
fnlsiHKe me lumen et oinnes qui .limul mecum «ranl,
oninesqae iios cum decidissemus iu ierram, audiuj
uocem (]it-pntem mihi Hebraica liugua: 8aulo Raule,
(|uid me persequeris? danun tibi est contra Ktimulum
121 n fop. 5. IG. 2.?] Art.26, 12-15.
4 mnrrhi<iii)<! M 5 lipbiotih p: cbmnis NM 7 poenltiis N post nHl
ilniii riM, J— ,i Ult. rn A': uitl. fuiine aiit ilB 8 iniaiim N 18 Clmsliim
woumJiim rninpm Mt IT) in en «ero rtc ] Bpiip marffo N IC iioiinit
i'uui M \S vt oni. M 19 «l^nioi no»tri Mv 2X dimrer^iuB N tli-
BCAKtiB (tic} M d^Kprens p sri circumfiilciaip M 2I> mt^tMim siniiil
Mjw (Vulgata) 28 sauliw If atlera loai 2ft pst titi Mr (Vni^ata)
oontra N«*toriiim lib. IIT, 5— 0-
ealcitrare. ^go aateoi dixi: qais es, dominQ? dominus
autt«iA diiit ad ino: ego sain lesus Na.zareniift qu^m
to porsequeris. uides quod aom apostolus, qaem io tanto 3
fulgore raa.ieKtaUs uider&t, r6>cte iam sp .•«coundum carneiii tion
t nosse dicetial. ciim enim iuba.r illad diuini luininis, quod sus*
Liner« non potuiL, in ipsa sui proKtratione uidtaset, aox haM
Rocnta est: Saule Saule, quitl m? perseqaeris? coi quae-
renti, quls esset, ila uuidenti dominus perxonae saae signi-
fictttione respondit: ego sum lesas Nazarenus qaem tu
id persequeris. te, te, inquam, haeretice, nunc inlerrogo, te
appello: credin de Ke apostolo aut non r:rMiis? aut, ni id panim
aeslimas, credis de se domino ant non credis? si credis, iiiiita
quaestio esft. Iioc »nim neceKse est quod nos credimus cr^dsL^.
□«8 eaim iuxta apojitolum et st cog&ouimiis Christam 3
II seCQHdnm carnem, sed unnc iam non noaimiis: nos
Christum contnmeliis non aOicimag, nos earDem a deo soo
sopararauB, et totam, qnod Ohrisias est, esse in deo credimas.
ta ergo si idem quod nos credimus credis, eadem nece&ee est
Rdei sacramenta fateariii. si oiitem a nobis di.t!j[ide!<, si neqae
w eccl&siiii nciqac apostoto iiequn ipsi denique de s» doo credis,
OKteQ(]t> nohi», iu hoc quoil apoKlolU!; uidit quid sit caro et
quid sit deus. ego enim hir disn^rncre nihil ualeo. uideo
inclTahileiu inlumination^iii, uideo iiteipticahileni ctaritatem,
uiileo .splntiilomti humanae fragililMti iiitolertthileni et supra id
m qaod ferre mortales oculi queuat inaesUinabili male»!tat«>m dei
Inoe futgnnlt^m. qiiae hic dluiiiio, quae dLicretio esl? iii u«c« 4
Iwam audimus, in maie.itnte ilfum cernimns: quid e!it aliad
nisi at in una tadfmtiue .siiListajitia deum ot lesum essc cre-
(lamaii? uolo tamen de hoc mietii ailhnc aliqaid apud te loqui.
141 II Cor. 5, 16.
1 Cftli^intrare A" ert M* A mA^iiVitii fulgore M(r)r ef. §. 5 fm.
G fin. 5 numinls M prostKtion'! rx protratatiODC N 10 aUtrum tc
om M hereUciui JV inti^rra^ t\. nppnllo M Vi «itjinu M 16 alTii-
cimus M IS tii . . , crndin] ni tveia M 20 diio M 21 uidit ex
audit JV 22 diKiiiTiKirc liid M 25 iiivitiniabitHn M InaMtiinALikiii n
2C luoi S 27 uudiiuauws Hf iii[U<-«tAt« H 'iS «pul ;
268
lohannis Cimstxiii
dic tnitu, qua«fto, si libi nunc pi^renqaflntJ fldem calkolitMim iil
appar«r('t qnoi) ii^oranti apostolo tunc appaiuit. si te inopi-
uaiilem atqae s^-cuiani fulgor il!e circmndaret et porciilinim
.itqne pHrtBrTitiiin splcndor innicnKi luminLs coiist*'.rnnr(!t iarereR-
que in teni?1>ris 0{-ulor»ni atque erroruiil luorum. tims tilii in- »
6 menitii!) nt iniitraltiliit pauor nientis aug^iTt-t: itic iiiiiii, ohsocro,
cum te Itiniinentis naortis formido premeret pt terror Rom-
minantis dcsupftr mait^UiUs urgueret, audires quoque illud in
tanta mentis cunfiisiomt dignum pei^ftdia tua nomen: Saule
Saute, quid mo perseqaeris? et quaercnti <ili, quis essct, n\
repponiJerfitur « oaelo: rgo suni lesus Naxarenus quem
tu perseqoei-is: qaid diceres? nesm, nou ad plenum adhnc
crcdo: deUberarc ampliua mecum uolo, qui-m te cfse cxistimdm
qui de caelo loqnariK^ qui me fulgore tuao «liuinitatis obniis,
G cuius uocem uudio et maiegtiiteni fenx nou pu^sum. tractandum n
mthi d(> lioe nt<go1ii> t<»t, <wd(<iiduni tilii kjc an iion crodondum,
Christns sig tu an lieu», si dvits solo!; sis an in Christo, si
Chrii^tuK 5<olnF; ais aii in doo. iliiicvetiQiieii] hnne fiulitiliter oli-
seruari et ililigentur consiiliTari uolo, quid i-nulendns, qaid iudi-
candus sis. nolo enim ftliquid de ofDeio meo p^iderc, nt, cum so <
l^ ut liflniinom d(>fi))i('-ia]ii, aliquid tild diiiini honori.K iiiipendam.'
si ergo, ut Paulus tunc apostolus iacuit, piostratus humi iaceics i
ct rulgoiB dinini luminiH oliumtiratUK a]ctremos spirituK agerftK, i
Iiapf forsan dicrfes. haep otiosae loqtiacitfitis garnilitategjimures.
7 sed guid faciinn» quod iiHuJ tunc apo^alo uisuiii est, et eum v> '
tremens nc semianimus concidLsset, dissimuianiliim nltra non
cenituit, drtiLeninduin ainpliaH non putnuit .suirccitquc ei quod
dj Aat.2G. 14. 11] 1. c. IS.
1 pfnieiiiiendi p :t ciix-undiirot M percuasum ;( 5 imnennui
teripBi: inmpHRns p imnaensas KMr 6 incfffttini>5 Mp Angastina
pauor Mv >* ni-gcrft Np 9 pprfidif' iii^ M 11 p] a r 14 de] e JlfaF
loquieri* ov (a>n»i«ft. j>er iittroctienfm quandnm pfi^itut: t.f. i, 5, 1. JI,
£,2 fin.S,2fin. V7, tR, S. VII. 1. 1 obninri.i M, 15 liudiun rt jioasm M
refer» N IS orcdoniliin] ele. | Incauc mar^ N 18 suptititnr K ob-
a»ruAre p 19 cftniidm-iifc p 20 nit ;i ouiin om M 32 hainili N
2S obratDa Mv «itremo N 24 hnc {post Jiccndi) Mv (lUtwi v
(;an]lit»le p SG seiDiKiiiiuii Mpc 37 n)iirecitqu« p: lufticitqiir SM
Dontra Ncitorium lib. ni. fi— 7.
inefFRliililiU!! cxpmmfiitiK, qui-jii ignora.ns hoiiiinnm esse cre-
didit, luliiionitns deum ^nse cognou.it: non ilissitniilanit, nAn
tlisluHt iif>(> nialt^ i>onri>|>tum prror^iii iufidelt ampliu.^ doliljera-
tione an»!p«niiil. jteil andito <> ra.Hlis l<-sii iloniini siii noiniiK^
B subilita ut faiiiulus, trepidii ut tlageUain^. lii-iiota. ut ronucrsus
iioce respondit: quiil fnciam, ilomint<? ituqiu' piiiatisNinia ar fi
dfluotksima fiJe iit statim mcniit. ut, qupm fidelitfr credidit.
eo ipso ii^it«r non narprpt, H ml «tnfni conli- tranHifrat, is in
wir eios ipse transiriH, dicenle ipso de »e apostolo: au experi-
mentnm quaeritis eius qui in nic loquitur ('hristi?
VII. Quo loco iiolo, haereticf, iit miht di^tscra.'' huiir: queni
loqni apoi^toluN intra m i\'\f.lt, homo Fit Aii ileni:. h lioino,
quomoilo in r^orde eiuei ("«rpu» lo^ui potPiAt altorius? t*i d«us,
orgo iam non homo Obistui!, sed dous, quis cuni locutus in
10 apoi^Lo Chrifitus sit et loqui io «o doji iK>tuerit iii^i deus,
ei^o loeutus in oo est Ohristu.« deu;!. nidM itaqup nihii Mse
hic iam qiiod dicj qiioat, nei> i1i.xium'liouein aut diaisionom
aliquam intt?r Christum fiori et deum pojiK*, quia totus in
CIiriHtd di^as d totu» in deo OhnHtut<. u»lla hic recipi dis- S
paratio potetil. oulla disei»sio: una tantom ^st simplex, una
tantum pia, uiiu lantum sana conri>st<io. adorari^, amare, eotere
Chriiitum dRnm. iii» auttin) acihuc pleniil» et pumulatius s^ire
nullam iaUr deum dl OhriHliini i<s.'ie dtKtantiam et euiid(>m
peiiitus deum intellefienilnni essp qiiem Chriftum? audi apo-
stolum ad OorinthioK loqui«iil<>m: omiios euim n08, inquit,
manifestHri oportet ante triliuual Ohristi, ut referat
UDUsquiaqup propria rarj^oris, prout gessit, siue bo-
noui .siue nialam. alio autein lon* ad Ronianam pi-(^le.Hiuiii 3
scribens omneM, inquit, ad!<tabima.« ante tribunal dei.
6)Acl.».fi. 0) II Cor. 13. ». 2r.l 11 Car. & Ift. 29|Roin.lt. 10-11,
2 unmonitiis JV/j â– '> aiiliitii M ronspnius Npn 10 riuK qiiiMTitJit
«M N "iuf <iiisi#riti!i p tTiritilmi M (Uul^alat II hBi^ticae A' 13 »i
dnn dffUM M 16 iwt in to M 19 diM.ieijarnMa dia])Btto M dinc-
ptratio ti '20 diRfisio K mt Mmplpx nniL t.-intiiin pu iina t&ntnni
om M 22 niitciiil ntil M ciimiihU.ux M 3.1 tliAt&nliiLin rr mibstAn-
tixm K oundiim A' '24 iiitHligfnduin M 'it, i-boriiithiai iV 28 aiitvm
om. U 2d Hlaltiiiiiis M tk\] Cliri.itJ M el Oulffoia
XTU. Cm. I. U
S70
lobtnnis CnsaiftDi
scriptum QBt eiiLm: uIqo ego, dicit domitms, quia
mihi flcctct omuo gcnu, <>t omnis lin^ni Ronfltebitar
deo. oides «rgo Dnnm ttUi^ie idem thboual dei futunim esee
qnod Christi. intoUoge crgo iudabitantor Clirietum deum, «t
Ubt uides iuset>arabi]em Chrisli ac dei vm Bubi^Uiutiam, in-
s«parabilciii quoque agaoscp ps!p pcrsonaiQ: nisi forte, quia
apostolus in alm no« manifi-elando.') cpifiituk ant« tribunal
Cliristi, in nlin atttc tribnnai dei dixil, dno forte tribunalia
faciae et alios iudieandos a ChrJsto, alios a deo eens«as. sed
4 haeo friiiola et fnriosa xunt et insnnii^ntibus insaniora. agnoiKe
«rgo omnium dominum. agnaacp nniuersitatis deum, agnosce
in tribuiiali dBJ tnbunul Christi, agiiOKCa in tribunali Chriifti
tribunaj dei, ama aitaui, ^ma saliileni tuam, ama a quo creatos
«s, iiieluo a quo iudioaudus. upUs i'nini iioIi»i, manifeiitandus
ante tribunal Christi es et seposita iiupiotatis blasphemia ac
uerbonim infideliuin cantileiia, si aliud puta.<i trilmiml dei «KHtt
quam Christi, uenies ante trilunal Christi et innenies utiqne
documento inexplicabili ipsum tribunal dei esMe qnod Christi
totamqne in filio doi Christo et filii dci maiestatom et patris
5 dei potentiBin. non enim pater iudirat quemqQani, «ed
iudicium omne dedit 1~iiio, ut omnes honorificent
filium iiicut honorificntLt p&trem. quienim negatpatrem,
et fllium. omnis qui negat filium, nec patiem habet:
qui confitetur filium, et patrom habet. dif^co itAqoe in-
separabitem esse patris ao filii honorcm, insepai-abilem digni-
tatom, ncque honorari tilinm {ttne patre nec patrem posBc sine
G fllio. hoQOrare autom deum ac dei filitini nitsi io Christo uni-
gcuito dci filio nullus ualet, quia spiiitum ipsum utiquc hono-
1«
lA
20] lok. 5, 22-23. 28] I loh. 2, 28.
2 lle<^tetur Mpr^ (Uulg.) oonfltebitur omniB Uagai. Mv 4 et «icubi M
5 inscpnnibilein 2^jt: ^minniii p^nitun M insepu^biltMci pcaitu v 7 ^i-
ataU IfM ept* p ^ tribii<tiiii>.ili N 10 fribola if 12 Iti tribunal
del ff nnte a^Oiio« N tUrat utrlta A|^aR»> \n tribuiuli <iei tnhunaJ
cbriHti 1-t inctuM N t» iudiciUxliM p iuil, m v 17 ariiii^K iiitt« tii-
bunftl Chhiilt am. M IS dommriitum incTii)ioikbil« M 20 |)Ot«xtA>
l^in Mv <|u<^[iiiuAm M 21 fitiiiii; iixlicium Sp (Ui»lg.) 33 ot fltiutn
negxt iV 2<3 hononDt ]H ii«(iiiti pntnMti M
I
coDtra Nettorium lik. III. 7— 8.
rBndJ dei niffl ic spiritu Cliristi haliere non pftlefit, dic«Dt«
apostolo: qos antem in carDO noa ostia sed in spiritn,
si tamen Bpiritas dei haliitat in uobis. si quis autem
spiritnm Christi non habet, hic non est oias, etiternm:
i qnis accnsabit adacrsue electos dei? dens qai iasti-
ficat. qais est qui coademnet? Christas losas qni
mortuus cst, immo qui resurrexit. uides ergo tam, etsl
noD uiti, nullaiii otntiiino p^nitas ue) intar gpiritum dei et
spiritum Chriijti uel inter iudk'iiiin dei et iudiciuni Christi esse
10 dL^itaiitiam. tu clige utrum maliK: alterum enim (ieri Decesfie
est, ut aut Christum deum eiii^o Mis intellegas aut in Chrlsto
d«um damnatione cognosca»
Vm. S«>il uideamus tanieo cetera quao seqnantur. KCribens
ad Coriiithiorum H^clestam idem de quo supGrius locuti samus
u. «loetor ecclesiarum omnimu Panlus ita lotmttis est: iQdaei,
inqait, signa petuut et Qraeci sapientiam quaerant,
nos autem praedicanius Cbristum crucifixum, ludaeis
qatdem scaadaluui, geutibns autein stnltitiatn, ipsls
antem qui salui fiunt ludaeis atqne Graecis, Chri-
M stum dei nirtntem et dei sapientiam. o fortissimum fidei
magifitmm, cul doceuti ccclesias poiiim etiam hoc loco aisum
est ut Christum douni esse diceret, niai crucifixum a^didissei,
scilicct nt [ui uxcrttj^Hiiuaiii rX ualidiF<simam fidei doctrinam
enndem, quem ciuciflKuni dicurot, dei «apientiain praedicaret^
» Boa ergo ynbtilitalp aiiqua ant cimiitioae uerljorum usus est 9
nec in pt-aedicaudo doniini cuangelio crucis Christi oomen ern-
buit. et licet hoc H('.aiiiilalmu >'h8ct ludaeie et frtiitlitia gentibufi,
deum andire natum, deum audire corporemn, doum aadire
pajtsnm, dcum audire crucifixum, qou tanien ille propter la-
aj Roni. 8, 0. 5] I. 0. 33-W. 15] I Cm. 1. 82-»^.
5 elooto* if it ooiiilPiiipRoC JVJHj) s pu«iut(is N 10 «liin n diio-
bu fieri Jlf II ut om. X/i iBteUigu JVja 12 dAmpaiitioiici JfMp
ISSodJSij) soqantur .^ %ecaat\ir Mp IS occlfteEiaruin JV ISnvtcin
om. N (non p) 19 qui noJni fiuut um. Ni/ GnwcU] gontibut M
31 docentiB N patrum JV' 23 certiiisimain j) «t] nc Jfi- 24 nua-
dem^oo crvcifisuiu JV 2!» nuptilitate JV oii'ctuuitioiic Mv
»72
lohkDaia CMtiftni
ilaici scandali impictatcm uirtutem pietatis suac eoenianit aat
propter alieaae (<tultiti!if infidelitateiii tidei «iiae robur imniinait,
seil palam, constanter, foi-tit*r oum» quem mater eciiderat, ho-
mines otcideraiit, lancea p^rforarat, cnix dietenderat, oirtatem
doi ct sapientiam praedicakat, ladaeis qnidem scandalam,
3 gentLbus aatem stuUitiam. sod tamen hoc, qaod orat
aliis Bcandalam ac stultitia, aliis erat uirtQK doi et sapientia.
pro diaersitato enim per»onanim orat dinorsitas sonsuum, et
(jaod fixpers Kani intellectus et incapax ueri 1>oni dinidonlia
ituipiens denogauerat, id intra ipso» [inimae reressus Kacmrn
«ftse ac Halaliferum fide» sapiens Heiitiebat.
VTin. Dic niihi ergo, haeretictt, hosti»; quldem omnium, sed
tauB maxime, oai cnu domini Usji Christi et cnui [udaeig
scartdalam e»t ot stultitia luiin gfntibuii;, qui !<arramenta uera«
salutis et illorum reapuis scandalo et istorum non sapis Htolidi-
tat«: cur Pauli apostoli praedicatio aut paganis Hultitia aut
ludaeis scandalum fuit? numquid potu«rat ofFendore homineg,
si Ghristum, ut tu aHseris, solitarium esse hominem eljam ipse
docuiiisety cui enim natiuita.s illius. rui pa.ssio, cui crux, cai
peremptip incredibilis aut ^auiin esse potuiBseti' aut quid noai
uel Luauditi in se Pauli praodicatio halmerat, si id passaic
Uominem Christuin ejiHe liixisset. quod passim cotidie in homi-
S oibas condicio hamana toleraietV nei illud utique crat quod
geutilis gtultitia non rftcipiebat, quod ludaica infidelitas re-
:^paebat, quod Christum uttque, quom Uli, ut tu, solitariuai
homincm arbitrabantur, aposloluK deum eane dicebat. hoc erat
ulique quod Lmpionini !^ensiis refutabat, quod perfidomm aares
ferre non poterant, in bomioe lesu Chrlsto dei praedicari n&ti-
uitatem, dei aBscri pas^ionom, dei aduuntiari cmcem. hoc
ntique erat graue, hoc iauredibilo, quia hoc erat incredulam
II
6] 1. c. 2S.
I icandiilS pieUteni N iuDenitutt M S rol>or Jf 3 luatr^r] <mk Mt
6 aensum 2f & suii] itniitii p 10 dpgpiipr&uentt a 13 ergo nm. ffp
liereticv JV 13 domini i)<>8tri v 14 quia M 17 pot^rat M IV cuni
enim JV* 21 ttut insuditi M fuFTat M '2'2 quu^ p omoibus K'
23 conditio N tolkruret JV
ooutr& Neitorium lib. IH. S—IO.
audientiae, qood iQaudilum f(ipr[it dininae contigiBSP
1ta<]iie sHCurus eH Uli affinnalLOiio aU|ue doctriii&, 3
quod aumquani praedicatio iua aut geatilibus staltitia aut
ludMis sc&ndalum mt: uumquam tu a ludauJK atque gentiljbus
6 aul cum Petro m^uci&goris aut cuui lacobo lapidabpris aut ouni
Paulo cHpite plecteris. noii cniin habet prae^dicAlio tua illornni
ofTeasioiiem. 80litarium homiuem natum, solitarium passum
atfseriN. tiui«'r<> iioii poli^s, iie pers^nutioue Kua illi te la«daat,
cum tn mn tua pra«dicatioue coafirmcs.
• X. Sed uideamus tanien adhuc aliquid de boc ipso. ChristUB
prgo iuxta Hpostolum iiirtus doi ot sapienlia dei est quid
haim quod rfispoadeasV quid halit-s quo te conferas? eiire
hiuc et progrodi nusquam potet;. Christus dei tiapirntin \:s\. ft
dei uirtUB. ille, inquam, quein ludaei in&ectati »uiit, queni
ai» gentileM riiscruiit, quom tu uum illis ipse perEoqucris, ille, in-
qoam, qui et pagaai^ stultitia eat et ludaeis scaadalum et
tibi uirumquf, illo, inqiiam, et;t dei ujrtus H doi sapientia.
quid ha)»Gii quod s^w^f claudes forsitaa aures, ae audias: hoc
et [udavi apoiitolo pra^dicante fccerunt. quodlibct faciae, 2
I Christus in caolo wt vl \n deo et euiii eo atque in eo ia
superioribas, in quo et in inforioribus fuit, pereeqni oum iam
cum ludaciH non potcH, si>d lacis tameu imum quod pot«8,
perscqueris uum in fid(3. poiKequoris in ecelesia, perseqneriK
opinionis impiat! telo, perttequeris praui dogmatis gladio. plus
forlc aiiquid qiiam quidam ueterum hidaeorum facJKi (IhriKtuni
to nuDC pttrsequeris, poi^tquam eum etiam Uli qeii perseeuti
fiieraat credidmint. si-d uitnorlK forsan rriminis puta^, quod
iaicere in mm iam mamiM iion potes. non minus, inquam,
Don miniis tlti grauix illa est pcrseeutio, iu qua eum in 8ui8
inipii persequuntur. seil offendlt t,*' doniiuirae crucis nomen: 8
hoc et ludacON scmper offendit. exliorrcsciB deiun aodire
S geotibufi Mp 4 iitim|iiaiii JIT n om. yp irvnlibun Mv ^ oriici-
Ogem M iHpidm-U N fwni p) 8 t<i llli Mpt> 14 iiiijii',uii om. Nfw
1& trns«nint p ipi» om. M 1H foHaa** Mf 11» quidlibet Mk: t{.
g.t et cap. 15, 4 22 riniJtii tiiiiii'ii Nr 23 vl iii *|<:jrli!Hia /i 'J5 []u»ii
o*- Ap qnidriiira p Siwinii N (twn j>} 36 qui oni, N (Htm p)
29 eat iUn fi inquii N 30 iwmcMnltir Nl^p ^tl viuiTMcii' N
passum: hoc et gentUis error inhsit. quuro ergo nanc in
qiia al) ilJit^ [>art« die&ideafi, cum ia ha« tibi ilqne illie per-
uomtutc' conufDiat. sad ego praedicationem hanc sacrae cmcU,
praedicatiortPni ha.m dominirae passionis non solnm non in-
uiinuo, bod, (lunutiiin in uoto ost ac substantia moa, augeo.
hunc eiiiin, i]ni enii^itixu» «st, uon solum uirtutem ac sapien- ,
tiam dei, qua nihil inaius «Gt, sed otiam totiug diuinitatis
niaiostutiK doiiiinum pTaedicabo, hoc magiK, qiiod in hoe eerni<
4 I1M.-U.S doctnna<li>i pvt, dicentc apoKtolo: sapicntiam loqQimo
inti>r pBrfectos: capicntiam nero non huius ft&eeal f
ncqiif prtncipiim haiu» saecnti, qui destruuntnr, se^KJ
loqaimur dei sapientiam iu mysterio, quae abscoudlt ^s
est, quam praodeKtiiiauit deus ante jsaecnla in glc^^
riani uostram, qnam nfiuo princi|.-Qm saecnli bnia ^
agnouit: si enim cognouiiiSRnl, anniquam dominnrVil
maiestatis crucifiKtssunt. sed aicnt acriptam «sfc— =
qnod ocutns uou uidit neo anrls audiuit nec Ir c^ r
boininis a:«ceudit, quac praeparanit deus his qni dil^^-
gunt eum. uides qnam l)reuiti>r si^rmo apostolicu.« quant — ^
dixerit sapientiam m loqui dicit, sed sapientiam qnam pcir''^
ftMili tantuinmodo ««iant. prudeutes «aeculi nesciant. dei enir:^*
hoc ait esse napientiam, quae sit diuino tecta mysterio et aotz:^-'
omoia saccula in ganctorum gloriam praedostinata, ntqne ide^-'^
eam hi.'' taiitum qui denm i^apiuDt essa cognitam, priacipib
& autem saeculi Imiuf penitue i^notam. causam aulem tmbdidi
qua ulruniqui' iiuod diserat conprobarel, dicens: si eni
91 I Cor. 2. C-ft.
1 et (Mfi. M 2 lilascj^fna N .1 sacrse cnicJs pr&eilicktioarR)
ffin. M 5 c|ii.-iiitiiin in qi;nq^i)tfi p mL &c]*Bt]Lt N eiM p 6
BoluDi ttc.\ hiucaii; loqui^ns adiciendo niliil itiniisti (ncO^forilo A* 8 ^
hoo Mp: Tioc N Iiic av 10 seil sapiontiara Me 11 fcii ^^0*
nculi M flcd qui loquimar f 3*2 mjuisterio If uuuiitorio -Jf
inisUriop IS est) fuit Jlf tt^ N^p sectilit Jtf 14 ToA JV R«ii]i Jf
faaiuBaotij} 15 coguonlt ^fr/CMl^.^ 21 tautumodo safisotM HiBDt- Jf
92 miRt«rio Mp 2.'i gWia Mp utque A' 24 eutt eae ethii J^
Pisc Qin. M 26 qti»] quin lf'p*
oontr» Nafltftrimii lih tn, tO.
eogQOuis8cat, numqiia.m doniinuiii maieKtatis cruci-
fistssent. sed sicut scriptum est: quod ocalus ooa
uidit n«c auris audioit nec in cor horaini» aRcendil,
qnae praeparauit deus his qui dilignnt enni. uides ergo
5 quod sa,))tenti& Jlm iii iiiysterio aliscondita et ant^ KaociiU prae-
destiiiikta liii^ fuit ini^ognita qiii ma.ier^tati)i dominuin cnicitiiei-UHt,
bLs auliiiQ cogrnita qui susc^operuiit. bctic auk-tii in inyifUrio
abstmditam didt dei fuii^fe Napientiam, qnia â–¡ulJinii hoc ani-
quam kominis ucl oculns uidere ael auris audiro upI cor potait
1« co^l&re, quod maiestatjs domiDns ueL nascitarus eBset ex air-
ffino ucl aonturus in cai'Q0 nel omni afliciondus pocnae ct
cootameliae paesioiie. sed haec utique dci dona sicut nemo e
C8t qoi, cum esaeut abwcondita in mystcrio, sapere umquam
per m potu*rit, ita boatus p«t qui reuelata cognouit. ande
a quioamque eam noii agiiou(<runt, necesae ei^t habeantur inter
prineip^M Kaeeuli, qui autem cognouenint, iuter <iapient«s dei.
non agnoscit ergo doum in carne natum qui nt^Ht: ergo ct
noM iion agnoscitis qui npgatis. sed quodlibet facialis, quam-
lib«t itnpie tmgetit^, nont plus apostolo crcdimus. et quid apo-
M stolo dioo? plug deo credimus: ipsi eiiim per apostolum credimus,
quem loi-utum in aposl,olo certi sumiis, dominum innipslatiR
sermo dininus crucifiium a prinripibus huius saeculi dicit, tu
n^[as: et illi negabant se d«um micifigere qui crucifigebant.
habent ergo qui contitentur rum confitcnte apostolo pariem: 7
tt babeas lu neccssK est cuni pt?rst?quent)bus portionem. quid
BTgo Nil hic iam qnod dici queat? domiiiuni maiestatls cnici>
ftinm apogtoliiii dicit. inmata hoc, si pot«s: isepnra nunc, si
aales, lesum a deo. rntcifiium certe a Indaeis Christum ne-
gare noa potes, sod dominus maivstatis cst qui crucifiius est.
1 aimqiMui M malMtntix] gloriaA Ifp et Uulgata 4 dSt Af>
5 mintsterin ^f miBt^rio p 6 incognitA per inaf^stAtis dui JK 7 mi-
iterio Np niiniiitmu 3t ^ niiUus p usqunin M 'J nndire aurii Uv
II «miiii y |iiti^Tio N' 13 inislerio Mp super ciim qutim A*' niHao
(iie)p 1& oum noEi cognoucrunt M \G cognonmai N (ntm p) Idquod-
UImI Jfp: ^uamUb«t A^ qnidlibet jlfit \9 plus om. M el o». Xp:
tf. VI. S, 3 20 plua om. M <l«um M 22 diiit p 23 rleam k .Vv
£4 hil qiii p 26 ent ergc p queat lilci ^V 3S iesnm deum M
ttfm cbnrtnm J/ 29 potost if^
876
Iob»niiii CnisiBQi
ergo nocasse est aut Christum afSxuin esse in cracc doDeges
aut. Amin afliium esgo falearie.
XI. Sed forU< olTeritlat ti? quoil tAmdiu naini; ii«l m&iiine
Pauli apostoU testiniOQiig loqiior. satis mihi esi idoiteuit qmm
elpgit dmiy, iw. oiiini HruIiKsra mm fidni rneae habero teetem,
qu>(>m uoluit dcus muiidi l«tius esse doctorem. sed tainon ut
adqiiiescum in hoc uoluntAti tuat!, i)ui baliere me forsan alios
quorum utar tesUmoniis aon arbitraris, audi perfectuin h«-
manae aaluUs ut sempLternac bealitudinis Kacrausentum Mar-
tham ia euangelio praediciintem. quid enim ait? utiqae,
demine, ego &redidi quia tu es Christus filiug dei
uiui, qni tn hnnc mundum uenistl disce a mulicrc ueram
fidem, discc aetcrnac. apci coofcssiaacra. hahcs tamen grande
solacium : oon erntiescat; &h ca sacramentum salutiB aguoscere,
a qua tcstiraonium dcua non refatauit accipcre.
XII. Quodsi auctoritas tihi forsan personae muoris pl&ccl
(quaniuis aullius displiofrro nel porsona uel scxu£ debeat cui
confeesro Bacj-amenti auctoritatem facit, quiti, quamlibct con-
dicio cuiusqnam aut lonns rninor sit, uirtUH tamcn &dei uosctt
inminui), intcrro^omus tamen non iucipientom aliquem pno-
rulura cuiua iustitutio nnli.i, aut fcminam cuiue fides forsan
uidfatur iiicipiuns, scd summum illum et iuter diecrpnlo.^^ disci-
pulum et inter magistrc»s mogititrum, qni Romanac ecolcsia«
gubcriiaculum regeus sicut tidci habuit ita et sacerdotii priit-
2 cipalum. dic nobis ergo, «iic uahis, qua.«sumi](j, princcps »po-
stoloruni Pelre, dic qnomadmodum ccclesiae creciere deum
debeant':' aequnm wt uiiiui ut doceas nos doctus a domiuo
<'t a[>i>rias nobis iauuam cuiu!^ clauem accepisti. exclnde omnes
suffodientes raelt-stem domum i-t eoi! qui pt>r adulU<rinaK ea.-
neraas et inllcitos intrare aditus tnuliuntur auerte, quia certum
10] ioli. U, 27.
1 iii cruu« csHO jir 3 litijdiii M h iiir M ti ilnuH uitliitt Jtfo
7 qui^ Jtf fomu vcituUmi •iiiikiin iHUK kuiii t^BtiinoiiiA M ti M)irlh«m]
ioliom|i l-t sciMliim jl/ li) KiL (jw Nji ^H fnrsiUii Niiv 'H «v;«r-
doti» }{p 20 crodti-B cuduaiiie JUv '2S alauim M '20 fodiuiLu if
(twu pj
est qaod tinttiig oi^tium rpgni introre polerit, nisi cui dauis a
te iu eccl«Kii£ colioeata rc^Hi-rarit. dio ergo quuniaduiodum
credcre lesnm Christum et confiteri commDncm dominum de-
lieaniag. ifispoiid^tliLit utiquta a.bNque dubio: quid me coasulis
qnaliter domious confiteodus sit, cum babeas qua.Iiti>r ego sim
ip«e confeKKUK? Ieg(> (•uaiigotium t^t non requiros penooam
meam, cum hab^as confessioueni meani: immo illic habe^
pemonani mt>aiii, ubi coiifeKKianen] nipajn, quia, cum persona
iiiea auctoiitalcra aine confessioDe uon habeat, aactoritas est
to {wnioDae meae ipsa vonfRssio. dlc ergo, euangelista, dic nobix
confessionem : dic fidem summi apoaloli, homiaemne tantum
confcssu» Hit Icsum au deum, carnem in en tantuiii esse
diierit ao dei fiUum prai'diearit? interroganti ergo domino
Ig«u Christo, i|Honi uuiii i^ivderent, quem confiterentur esso
discipuli, respondit primuB apostolomm Petrue, unus utique
pro omiubua. idem cnim uuius habuit ri_^i3ponsio quod habeliat
oiimium fides, scd priinmn dixuit respoudoro, ut idem esset
onto rflsponKioiiiii qui eimt et honons et ipse anteuederet con-
fcssioDe qui anlecedobat aelate. quid ergo aitV tu es, inquit,
Christas filln» dci uiui. simplici ct ru8tica interrogaLionc
ad confutaudum t« mihi, hacrcticc, uti ueceesu est. dio mihi,
quacEO, qui£ iUc fu&rit cui i'ctrus ita responditV negare aon
potcs Chrietuin fuiBse. intern^o ergo, Cluislum quom nocas,
hominem an deum? hominem utique abt>quo diibio. liinc caim
omDiK i<!it tua hai!i'uHis, quia negas Christnm tilimii dei. ct
ideo eliaiii Mariam (Jhrist»locou esse, non tlieotucoii dicis, quia
Chrisli gunotrix sit, non dHJ. Chri.Ktiiiii i-r^u luiiiiint>ni lanluiii
at^seris, non dcum, el i<Ico lilium esso eum lioiuinis, iion dei.
quid urgo ad baoc rehpondit Pi-truy? tu oh, inqnit, CfarititUK
lOJ HatLh. m, lli.
3 DollaU Np^a 'A dQin oiv<ti!iv M duiiiiitiiui] ditiuii M U kIIJ m M
aii)]»uiit|i' aitii \%M !ifp 7 liiLlti^^ illju ;i lii >'.ii.>iitHiit iV I^Mtlnt Wp
«M otn. yji lo Illiiitii (lin ,tr l't i[iii-iii i'iiiililm]itur oin. N (exttnt
m f) Iff i<l M 17 (iuc-uil }ip IM r\, aiUe hvimrif otn. Mc nute-
Mdv« N* 211 CliriNliis otn. N (non p) 'l\ Lpreliwi* N erelicp M
S vAtk V iU quit Np '£& ridtiin M \win<Ma M qua H VI geui-
trii p ([eniTJitrii .V imilmii mt. N 'i^ imiuid N
contn HDitortttin lib. VJ, IS-U.
qui proliauil. lii>Afurt «5, inquit, Bimon Ba.r lona, qnU
caro et 8angui!i noD reiielaait tibi, eei spiritus patri.s
mei qui ia caelis bsL ergo in apostoli dicto «t spiritas
sancti et praesentis filii et dei patris te.stinioniain oides. quid
s t>rgo ainpliu» aut quid Kiiailc rf^quiri.sV tiiiu.s laudailit, pater
interfoit, «anctiir; spirituH reaelauit apostoti ergo divtum t«tiu8 8
diuioitatitc est tuHtimoniunt, quia illiui^ neccKsi^ est boc dictum
auetorit«U>ni habfiat quo auctore procefi^it beatut; ergo inquit
tis, Bimon Bai- lona,, quia cara cl san^uis sod re-
1« uflauit tibi, (^ed npiritus patriR mei qui in «acli? est.
ergo Ei Petro noa caro ct sanguis rcuclauit ista uel iuspiraaLt,
iam intelkgis quts iDspirauwit tibi. ci illum gjiiritus dci docuit
qni Christum deum osse confcssu» est, uidei! quod tu Hpiritu
(laemoni>: doctu:» eia qui Dcgare potuitjti.
is XIITI. Sed taii]t>n (lictutii ilhid domtni quo Ronlaudauit Petrum
quao dicta alia consequuntar? et ogo, inquit, tibi dico quia
fu es PetruK, et super hsiiL* petram aedificabo eucle-
siam moam. aides quod dictuni Petri ecclesiao fides est.
ergo extra uccleHiani sit iiececse ost qui 6de ecdesiae aou
*a tenetur. et tibi, iuquit dominns, dabo claues regni cae-
lorum. fides baec caelum meniit, fiites haec claue.<< regni 3
caelestis accepit. iotaUege qnae te maaeaat. introire clauis
huintt ianaam non poteris, qui Hdein clauiit itilius den,ega>tti.
et portaf>, inquit, inferi uon prneualebunt aduersum
B te. portae ittfm fido» cst haDr^-ttcorcmi, iramo perfidia. quau-
tum caim a caclo infermi di.stauf, tantum ab eo qni ChriBtura
deum coafessoB fuerit is qui ne^at. qnae ligaueri.*:, inqnit,
in terri», tigata erunt iu caeli»: et quaectimqne sol-
neris soper terram, erunt aoluta et ia oaelis. perfecta 8
1«] UtttUi. 16, 18. 20] L c. 19. 24] L a la 21] l o. 19.
1 syinon M S BUictus em. M fipirittu itnetiu jw II rouftla-
uenint int» et itmpiraui^ruiit. Mv 14 dudiinii; ^V 1& quod M
m quia om. M 1E> Mf.n Ntif SO ti^nnr. nv itoiniiiiK oiii, M
22iuttitingm M 24 tiifcrtii Mv 25 infcrl ii: infcnii NMv '2G rnim
9». M iufemi M 27 hiii ilf 20 tnxjfer tomiti | in tcrris M et
S80
lohiiiini* CaMiani
apostoli ridoK pol^at>atem qiioilanimixlo diuinitatis ace«pit
quau ligassot uel soluissel in tcrris, ligata esseat ia NLeleiitibtts
uel solut&. tu ergo, qui coDtra liduni apostoli oeius, cam
ligatum te iam in terriH uideafi, supetettt at ligatum te qoo-
i[ae in r^^lis vssn coguascas. Ncd ion^utu vsl iro per siiigula, i
({uaiC prolisiBsimam et copiosii^simam di;jfi«rtloQBm uumero soi
ruciunt, (ttiamsi brcuitcr sthctimque mcmoreQtur.
XV. Sed uuum addere tamen adhuc tibj apoMoli testimoniam
uolo, ut intcllogas bis, quac aaU: pasaionem doniini acta KiiDt^
titiam <]uac post pasDionem suot secuta coagruere. inlapflus m
in coDurntu discipulonim suorum clausis iunuis domiuns cam
uoritatem corpori^ i^ui apostoJiji dcelaiiire uului^set, palpala
Thomas apo^totiis carnc illius, portract&to laterc vxpIoratL<H|u«
nuluenburi ecmperta pouiluK manifeiitati eorporit: ueritate quid
'J Iiraclainauity dominutJ, iiuiuit, iiieus et deuK uicus. iium-
quid dixit boc quod tu dicis: homo, et non deti!!, Ohristna, el
non diiiiiiitiiHV i'm'pus utiqui> doiiiiiii kui tt-tij^it et dnum (■«.'<?
rospondit. jiunn|uid discretionem aliquam hominia ct doi in-
tuUt, aut cainem illaiii theodochon, ut tu ais, id wt smxp-
Lricem deita.liti imaginem nominnnit, nel moro impietatls tuae
eum qucui coiitigit iiou propiiir se, siid proptor eum quom in
se receperat uonerandum es^iu momorauity sud «ubtititateia l
hiitu! dlFicretionis tuae apOKtoluN di^i forta noii norat et elogan>
liaiu iudicii tui ac differentiam nou habebat, homo uidelic«t |
nj.>il,ii-us et imperitus, dialecticae artiN UKKciui;, philosophicaa |
(li8putatiom'g ignarus, cui scilicet institutio domini »ui abnade
sufflciebat ui qui nihil omniuo sciebat uiiti hoc quod domino
fl docente cognimiTat. «t ideo sermo suus caelestis doctrina erat,
lides sua m&gistcrium diuinuni erat: disiungcrc a corpore ruo,
ut tu facis, dumiiiuiii non didicerat et diuellere & se ipso deum
.jH
U] luli. 20, W.
S uaI anh liff»i« attd. Mv 3 ({ui um- Afj -1 t» anlt *iiio^i _
7 gtrieitiunqui' /V iv!it^riciim<|UH M M ciKitiiiiii Sfp II (nQMntmlA -A
olMlli X^ 1.'! Iractiito flfo 11 poenitus N l!l tiir-iic N thM>t«-
oon Np thHohJcliun !M 2:i ntiiit.ilibitvui N '23 nuii iiuratl iicuar«t[«t M
35 plil]o«o|ihie M )ihllu!ui|>liiiu' y' 20 (idc XI «ntt OM. M ut tn
fiicl» ti i»r|iorc .lun Mv 'Ml i[)nani Jlf
eoDtm Ntitorinm lib, m, U—li.
881
penituR neiiciebat, sanotaf!. Rincftrns, pius, innocentiain pflritam,
fidem inlaeaam, Bcientiain incorruptam haWns, senfium cnm
atttntia Rimplicem, cum perrncta sitnplicitabo Hapientiam totiuo
mali espertem, totina oorruptioois ignarani, t^lius ba«M-etJca«
i peraersitatis inmnnctm, (^t qoi fonnam diuiui magistorii in s«
expriniens hoc totum qood didicerat et tenebat. itaque ille
ot lo forsitaa putas rusticus et imperitus breiii te nunp re-
sponsione eoucludit, paaeiH eermonibas suis conterit. quid ergo
apostoln^i Thomas teligit, cuni lul palpaniltiiii ileuin accesaiNfiet?
lu Christum utiqne altt^ue iluliio. quid autem eiclamauit? ilo- 4
minu^, jnc|uit, meus ot ileus meuK. j nuiic, ni potes, et
Christuni a ileo »epara: immuta dietnm hoc, si ualeii: da dia-
lecticam diKputatioiiem, ila priidentiam niundialfm et stuUam
iHam uerhosa ftalliditatp Kapienliara: nerte oranes tete in facies
ift et contrahe, quidquld jiiup animis !>iue arte uales. quodlibet
dlcas, qnodlibet faciae, exire hiac nusquam nales, nisi hoc qood
apostolus tetigit deum esse fateariii. et quidem, si qiiu modo
p088is, inii{iut.ire for.><aii tiiMloria*' nuaii^licae praedieationem
aelie, nt nec corpn» domihi Thon]a.s apostoluii i^ontigisse uec
«I ChrtaLum dominuiii deiim diii,sse legfretnr. ^ed inmulari quoil
in «uaugelio dei scriptum e!<t nequaquain potest. caelum &
ejiim et terra transiibnnt, uerba uero dei non praeter-
ibunt. en-e enim etiam nunc tibi ille qni tunc U'«tatu-s eat
Thomas apostolua clainat: dcuB e«t Ie.sus qwem tetigi, deuH
1» est cuius memhra palpaui: non ego incorporalia tenni ncc lu-
tractabilia ti^mptaui, non «piritnm maou contiEri, ut de eo
tantum credar dixisi^e: deus est. lipirtlus enim iuxla domini
mei dictuni carnHm et o»»& non habet. ego oorpu:: domlai
•i]] Hatth. 24. 3.'). a?! Lue. 84. 38,
1 {iuMtiituii N riiuwrua M iiiiiiMvoti>iii pericliuii M inuoGaiitiam,
peritiun r 4 innip«rt«in M iKnnniiu JVWd !t iiiinuDif^ 3f' in mu-
ann M' eiaotum Npw 8 rontPivt o !' «cnHiutfrit M 11 i attdidi:
cf. VII, S, 4. 23. 3 12 H mnte Mv 14 urrboHnm NM raltditiiU N
calKdit2l«in M t«tp| t«<gi> M i\\c\v N* ■■') «|ui>|iii<l jV i]t]iri|iiid p
«aleas 9fr 1& H 10 qniilliM Me 16 nuiuqunni M 18 mut«je p
istorie M \9> n» corpu.» M 20 Lmulari M 23 nusc testatux JUr
25 meiibr& p 20 luauuip N 28 dictam N
28S
lalmnDix Caiiiitiii
niet ttftigi, pgo Raiunm hL otann, palpaui, ngo Oi^tMi meos io
locQtD Qulncrum misi ot do Christo domiao nieo qucm pal[i&*
G ueram prodamaui: domiuu;; ineuK et deaH meus. qod
enim noui inter Christum et deum facero distaotiam, tnserere
sacrilegas opiiiiont-K iriter l«Kum et deiiiii nolo, diueller« a se s
ipso deum meum ucscio. facesge a ma quisquis diuersa aentis,
quisquis diuersa loqu«ri». ego aliud OhriKtum qiiam (leuni esse
non noui. hoc cum coaposiolis meis tenui, hoc ecclesiis tra-
didi, hoc gimtiliu» prafdicaui, hoc ctiani tibi clamo: Chrislus
deus est, ChriBtiiB deus est. aliud mcns saua non sentit, aliud lo
tidt!.s sana uou loquitur, diuclli a si! diuiiiitati non potest. ei
cum <itiqu6 quidquid est Christus deus &it, inueuiri aliud io
deo iiou potiijst quam dcus. |
XVI. Quid aim tu nunc, h&eretice? snfGciuntne ha^. t«fttj-
iiiODia tidci etiam snmmae inlidclitati, au adhuc aliquid ad- is
deiiduin tstH et qQid uel post prophetae uel post apostoloa
addi potRfit, nisi forto, nt hidai^i quondam expostulahant, signnm
tibi de caclo etiam tu dari postules? sed petenti boc tibi illad
quod roEpousum tonc illiB est nocosse est responderi: genc-
ratio praua et adultera sij^num quaerit, et sigaum m
3 non dabitur ei nisi signnm loaae prophctao. et uere
sufKcere Liiii tiigniim hoc uel cum ludaeis oruciflgenUbns po-
terat, iit dominum donm nostrum etiam hac re sola edoctus
creder{>!4, qua etiam illi qui perRf^cuti fuerant credidernnt. sed
tamen, quia caelpstis signi fecimufl montionem, ostendam tibi m
de caelo signum equidem talc, cui nec daemon«e nmquam
contradixerunt, dum ipsa ueritatis ncceseitate cogente, Ucet
lesmn roi^poreum eiise cerneront, deum tamen, quod erat, aas»
clamahant. quid ergo ait euangolista de domino lesu Christo?
baptinatas, inquit, confestim ascendit de aqua, at ecce u
10] Lwo. n, 2Q. 80] Mivtth. 3, 1«-17.
3 doiiiiiiu ani. ilf oonpalpnuemn Jlf G dommnm pv fuwRce ]tf
7 ■Uum j> 8 ciim «o npostoUs if 9 CfaHaliu irm. Jlf 18 ijuio-
qiiid p m deo atiiid Mv 14 nuna tu p ticrotlcaQ iV Ifl [Ui Jlf
2S n«strum deum av liauo if iovlm N^Mpv 24 qitiuu /PJIf por*
«eciiti aunt Jlf 20 «t quidem Mv 27 ci^ntc tm. M HO Ktiliin !K
contr« Neitorivm Hb. IH, 15—16. 883
&peTti sant ei caeli, et nidit spiritDin descendentem
siont coinmbam et uenientem snper se. et eooe aox
de caelis dicens: hic est filios mens dilectns, in qno
mihi oonplacni. qnid ad haec nnnc, haeretice, ais? dictum S
displicet an persona dicentis? nec interpretatione certe indiget
intell^ntia allocntionis nec commendatione nerbomm dignitas
AlloqQeatis: dens pater est qni dixit, enidens est qnod dictnm
CMt. nnmqaid ant tam inpndentem aat tam sacrilegam nocem
proferre poteris, at dicas de onigenito dei filio nec deo patri
esse credendnm? hic est ei^ inqait filins mens dilectas,
in qno mihi conplacai. sed tempt^is forsitan dicere, nt
est dementia, de nerbo hoc, non de Christo dictam fnisse.
<3ic mihi ergo, qnis erat qoi baptiubatnr? aerbnm an Christus?
oaro an spiritns? n^are ntiqae non potes Christnm foisse.
tiomo ei^o ilie ex homine ac deo natns, spirita saneto in nir- 4
^ne descendente et nirtate altissimi obnmbrante conceptus, ac
sic hominis et dei filins, ille ntiqne, at negare non potes, bapti-
xatDS est. 61 ergo ille baptizatoB est, iUe et nominatas, qaia
ille ntiqae nomiuattis qui ot baptizatns est. hic est, iaqoit,
'filias mens dilectns, in qno mihi conpiacni. nnmqnid
dici s^nificantJns ant expressias qaioqnam potest? Christos
laptizatns est, Christas de aqna ascendit, Ohristo baptizato
caeli aperti sant, propter Christam colnmba descendit, snper
Christam in corporali specie spiritas saactas adstitit, Christam
» jiater appellanit. hoc si de Chiisto dictnm negare aasas es, 6
SDperest at nee baptizatnm Christum faisse nec spiritam de-
scendisse nec patrem locatnm esse contendas. sed nrgaet
tamen et premit te ipsa neritas, nt, etiamsi confiteri eam
nolis, tamen negare non possis. qnid enim ait eaangelista?
M baptizatns antem confestim ascendit de aqna. quis
baptizatas est? Christas ntiqne. et ecce, inqoit, aperti snnt
2 coIumb& N^ et pott columbam om. Mp 3 cela^' 4 heretiou N
5 interpretatiotiS M 6 oomme&dstioDu M 15 ac] a pa uirginem Mv:
aed ef. VII, 23, 4 deHcesdiBiet in torria 17 sit N 19 et om. Npv
20 ooD(com-)placuit Npa 21 quidquun M 22 conscendit Np Zi futi-
tit Mp 2? urget Np 28 prcmit te] ^mittet M 29 noa ois M
80 baptatuB p t^m N 31 et om. M
284
lohii
ci oadi. cni sdWmi nisi illi qui ImpLixaUis e»t? Chrlsto nti-
gue. et uidit spiritum dei deHceiKirDtetn siRnt colam-
b&m et acnienti^ni 8up«r »e. quis uidit? ChriHtDB sctlicct.
G tnuppr quem descendit? stiper Christum utiqne. el uoi facta
est de caelo dicens. de quoV de Christo scilicet qnid enim s
sequitur? hic est filins meus clilectus, in quo mibi con-
placui. ut omnLa illa propter qucm facta es^ent ostenden^ntur,
Qox s«cuta est diCAUij: bic est filius mcut; diloctus. boc
est dicere: hic est proi>t«r quem cuncta facta snnt haec: hie
est enim filius mous. propter hnac cacli aperti sunt, propt«r ii
bunc spiritus meuK uenit, proptcr buric uox mea facta eRt: i
hic Gst ^nim filiuR meui:. dieens «rgo hic est filius meas J
queiu de^iguabat? itluiii iitiqne quem i'olum]ia taugeliaU quem
ergo columba tetigil? Ohristum sciiieeL Rrgo Christus fllius
T dei esl. iinpleta eKt, ut rcor, spon^io niea. uides ergo profecto. tl
hafretice, sigoum tibi d^ caclo datum, eqnidem aon uuum,
i^ed multa et singularia. haW)^ euim uluiii iu apertioiie naeli,
aliud in spiritufi ilescenaione, tertiuiii iu patris uocp. quae
□Uque ouidenti»!!iime omnia Chri»tam deum esK» declarant,
quia eom et reseratio caelonim dpum indicat et de-trensio ti
sQfei ^um sancti spiritus deuui adprobat et adlocutio patris
denm mse confirmat. nequ« euim uel caelum nisi domini imi
honorf patuisset unl spiritUM spficie rorpoiali nisi super dei ,
filiuiu descendisset nec pat^r filiuni uiNi uitp Rliiim Jei^larassel, '
pntPsertim cum )m iliuinac iintiuitatii^ KJguifiratiouibas, quae i^
uon solwm ueritatem piae fidei coufirinarent, sed etiam praui-
8 tateiu impiae. opinionis cxcjuderent. ineffabili cnim diuini dicti
magmficentia cum expresse ac HigniBcantnr dixisHet pat«T hic
eat filins mcus, addidit cUam Ulud quod con^f^cutiim cst
dilectus Bcilicet et iu quo niihi conplacui. ntique sicut m
I ei om. M .*) ct (na. M -1 ct ui>t 5 dirinu ufli. M 6 dp
aitU Chriiilo vm. M 8 coniiccutA Myv hatic fttclA inint Mr 10 Prt
flin. M fto hvac ifhs !H 12 ergo] pnini M 15 pwt pagt ilei
oBi. M uifir M (TK" jirofecU) liaemtinft «nt. M Ifl bpr<*ticaf N
i'l. iiiiidoni Mf 17 snd] sed Pt pn 18 in aMe spiritus otn K' 20 puinj
(^um N' tum N' 21 iJlu^iiuliii M 24 niHt um tlliuin um JV
(noM p) 27 ineffubitis Np inctTabilPin M '28 ina^mlireDtitini M
29 meuEJ meufl diluctu* N (ntm p) 30 cl om. M-v uti M
contrn NoHtoriaiii lib IH, 16.
ppT propTiftt-ifini ilpuni f«rt.cni bI denm magnum iam praedl-
caaerat, ita hic; dicens filius menB dlletTtun in (|uo mitii
conplacui auper proprii filii sui noiueu «tiam dilecti et com-
placiti sibi filii Domen adi«icit, ut proprietatem itiuinae uidelicet
fi DSturae nomiiium siguificaret adiectio ei id ad bonorem 0Hi
dei pecnlioriter pertioerel, qiiod nulli ouiuino homini con-
tigisset. itaquo sicut illa propria ac peculiaria iu persona do- 9
miiii nostri Itsm Christi fnmint, i]uod caeli ap<rrti ituiit, quod
eum deus pater ounotis itidentibux per adueataDtem atque
I» astautem columbam «lua^i mauu quDdammodo sua lotigit et
qtiAsi digito iudicante monstrftuit dicens liic est filius meos,
ita illud quoquo prDprium ei ac Biagulare, quod pecuUaritcr
dilectus et pecnliariter patri conplacitns nominatQr, ut pecu-
liarom utiqao naturac mgnittcationem pcculiaria additamcnta
monstrareat ot proprietat«<m unigeuiti filii etiam cogDominum
proprietas confirraarot, quam inm honor signomin pracccdentium
comprobafiset. uetl iam UbcUi istius fiuit< sit. ueque eaim boc 10
dietum dei patris aut augeri humanis sormoniboE ant exaequari
potest. nobia d« domino nostro lesu Chriato filio suo satis
ppr ee ipse deas pat«r idoneas testis est, dicens: hic sEt filias
moas. tu si contradtcendum his dci patrie nocibug putas, iUi
a tc neoessc est coutradici, qui cum onidentissimu declaratione
filiam suum esEe ab omni mnDdo fedt agnoeci.
1] of. EsaL 9.6.
1 pro|>hi>taiu Mf: ef. V, 3, 5 (IgiD mngTiuni N 2 mihl on. Np
3 taBU|>cr a «tinot . . .i Dotn^n om. Npav 4 scilicnt "M [> pt xt-
iM<(i> ei p G [iocnltn.tpr M* cnatogi«s<^t M' 7 Um\w xiitut . , .
8 fuonuit otn M i) ikdqac iU 12ciostacf) peculJAtor 5f ' lU dilec-
tu et peculiirit^r otn. M IS quamqiiun iam St 17 diituiii lioc Mt
18 pMrii d« J£ eiquftri M 23 om"' (■' add. m. 2) N »gn(M*i, Riplicit
de iDcuii&tione i])i tibcr tertJiis; Incipit ctiiMrlcm libor qi]artu5 N Ei-
pltcit liber t^rcius Incipit libcr qnartus Mp
â– >Hlj lalKiiiuis Cassiaui
LIBER OUABTUS.
I. CoDsaminatis Hbellis tribQS qnasi fldelissiiiiis atqne opa-
leDtissiniis testibns, ntpote qnorum ueritas non homanis taDtam,
sed etiam diuiDis testimoniis locapletata est, SQfScere qnidem
Bobis ad canaae probationem per diQinam aQctoritatem abnnde
poterant, eam ipsa per se atiqne cansae saae anctoritas dioiDa
snfBciat. sed tamen qaia plena est his testimoitiis B&cromm
nolQmiQum series, nbi tot testes snnt quot sententiae, immo
nbi ipsa scriptura sacra qnasi unam qnodammodo dioiiii oris
est testimoninm, accnmolanda quaedam adhuc pataiiimQS noo .mj
pro necessitate approbationis, sed pro facultate renun et oopia, ^^
at, quidqnid necessarinm non esset defensioni, totum proficeret -i^t
2 ornatni. ergo qnia superioribus libris dominum lesnm GhristQm .k3
non propbeticis tantam atqae apostolicis, sed etiam euangelicis ^as
atqne angelicis testimoniis, cnm in came atqne in terra esset, ^^
denm probanimns, nnnc eam qai in carne natns est etiam ante
camis snsceptionem denm semper fuiase monstremas, nt intel .
legas consentientibus et quasi conclamantibus sibi dioinoram
uolnminum testimoniis eundem te post natiaitatem corpoream
et hominem debere credere et deam, quem ante natiuitate:
corpoream tantum deum, et qaem post editionem oirginis aiM^iM.rx
corpore deam, eandem ante partum nirginis uerbam deam_.cv:in
disce ergo primam ab apostolo totius mnndi magistro eum qavfvjii
pst sine exordio, deum, filium dei, in fine mandi, id est xmMi â–
tempomm plenitadine filium bominis factum esse. ait enimr fKH
at nbi uenit plenitado temporum, misit deus filiamcEK .>'
sunm, factum ei mnliere, factara sub lege. dic mihi-«:C-ii]
ergo Dunc: antequam dominus lesus Christus ex matre Haria»J
26] Gal. 4, 4.
2 Cou!!uinatis p fideligsima N 6 potent Jf utiqiie per se Mv •^ —
aune om. Np 7 hic Np le M 8 quod W 9 ipsa om. N (non p) ^-^^P-
12 quicquid p necessarium om. M 13 oruatu M 16 etiam muiente ^*-'^
carniB suBcepcione M 17 monstrabimus M intelligas JHjp 18 dili- — ^'
conim M 19 te om. Np in uatiuitat* corporea Mv 21 qnem om. M "^**
26 teoiporis Jtfu 28 uiiiic om. J(f Chriatus o»i. Jlf matre om. jV (Mon pj ^^
coiitr4 NestoriuiD lib. IHI, 1—2.
laKCPretar. bahiiit deus filiiim aut oon hiilsuil? ncgare dod
pote» qutn liabuerit. neijae Buiiii aiiiquaiti aut sini' patrc filiux
uul siae filio iiater, quia, sicut ex patre filius, ita ei filio pater
dicitur.
II. Uiiles crgo quoil dicente aposCola: misib dans fiHain
saum, auuni uiique, saura, at ipsius apostoli ui>rl>iB utar,, suam
fUiani dfus iiiisiL uQquo eniin aat aliciium aliquem filiam misit,
qoia 5uum mifiisse dicitnr, aut «mniuo miUere potuit, f<i non
orat qui inittcietur. misit titgo iuquit filinm suum factam
4» ei moliere. ergo et quia misit enm, misit qui «rat, et qnia
saom misit, non nlicnnm utique, se^ snnm misit. nt)! er^o 3
illud est nunc tnam calliditatis terrenae argumentiuu: nemo
auterioTfrm se parit? uamquid euim non aotiqiiiDr Maria
dominus? nnmquid uon antiquior filiae bominifi dei flliu»?
li Dumquid non autiqutor deniqu» komine ipso doae, eum utiquc
nullus hominum non ex deo? uid^ii m'go quod nou sulum anti-
quiOTom se Mnriit pep<?rit, non .'^oliitii, iiiquam. antiquiorom s»,
tied aui*ti)n>iii ^ui, i't pioi-r^^aii.'! tiroereutoreiti Muum facta est
pareHtis paren», qoia quam promptum utique fuit deo natiai-
Utem boiiiini tribufre, lam promptuin HibJ, quam fa«i)o at
hominem na.sci facerot, tani facile iit ipse ei homino nasceretur.
neque enim circumscripta est in pvrsona sui potestas dei, ut, 3
qnod ei in oiiinibas ticet, nou licwat In sv, et qui utiquit ia
natura daitatiit ipsius id habel ut umnia posgit dens, in sua
tantum p«rNona id noii haheat at hit in hotiiiuR dcun. Heque-
stratis ergo ac repudiatis friuolis et caducis ttfrreoarum argu-
meDtatioDum sloliditatihnK siiuplici tautumniodo t«titiricatioai ac
nddae credendum est ueritati et his tontum de deo testibue
fidea aoeommodanda, quos deas misit et in quibus ipse de ae
Qt ita dixerim praedicauit. aequum est enim ut de i^tioQe i
LUiiis ipsi crtidamuB, cuius sciliaet totuin est qaod de eo noui-
1 qui DAgftre M 3 nx filla] Uiie &nb(ffl (i. «. iiiM&la) ;»pt«r Mlttm
debouti diccre aon ei fllio maTgo .V 6 sm utiiiuc M svam ut]
filinm ut ao usrbi N U fltiiL< (« ut wiit enu.) N tili« p ftlio M
fiUa «.- cf- VII, 6, (i l^ ipsc M 19 p&riontis AH (iiircnt 6u gcriptum
im M 28 m V 23 OEnnibiiB Npav- hDininibus M 25 babet Np
dm In boiuiuc ifv
18»
FefcxiifllB C&««iitRl
muB, quia agaosci atiqae detis ab bomine noa potsit, ntai
aguitionom sui ip»o tribuisflet. et IdE^o iustum ettl ut ei totnni.,
ert^damus de eo qaod scimus, cuius est omne qnod scimns,
qoia, si $i non credimas a. quo scimus, tit ut omaiao oifaiL
sciamus, dom ei aon credimus per quem scimus.
IIL Itaqoe qaia eaporioro testimonio patuit, quod deus filia
suum miserit et ie filius homlaii; factus sit qui semper
fiUus fuit, uidpamug an idem apostolas alibi simile aliqni
testimomo huic dixttrit, ut lucens iam per se noritas dupJiea
toslimoniorom luce plas lucoat ait ei^o idem apostolus; mi?3K. t
3 deuB ftlium snuni in eimilitudine carnis peccati. uid^^s
ntiqueapostolnm non caau aliquid aut incoa^iderata uoca dixisa ^
ut id quod HHmsl liiierat praetmret, quia scilicet nec cadevre
iu eum cseus ant inconsiderantia poterat, ia quo plenitncSo
dinini coniiilii ot KcrinoniR bahitAbat. quid ergo ait? mis ^t tk
Aeas filium suum ia similitudiae carnis peccati. idevn
iterat, idem inculcat dicens: miftit deua filium suum. ec:l>
mius utique et admirabOis magisler, seiens in hoc totu vi
penitus ca.tba1icae sacramentum fldvi eontinmi, ut natus :Ai
carne domiaus et missus esse in hunc mondum dei filius cr~^'
deretar, hoc eUam atque etiam claiiiitat diceos: misit de«i^x
a filium i^unm. nec mirum si id ille ad euangeliiandum ^B-ei
adnentum peculiariter missus sic praedicauit, cum Id etiam kk ^
leg«m lator Icgis ipse claraauerit dicens: obsecro, domim «.
prouide alium qucm mittas, quod in Hebraeomm vol «- M
minibus mnlto euidentius legitur: ohsecro, domine, mit ^e
queim miNsuras es. pius utique propheta ot toUns in ^
generis hnmani affectum habens oum, qni mittendus a pat^
ad redemptionem ac salutem omnium eral, ut quajii celenirtf'
mitteretur, quasi totius a deo patre humanae raniis oocibv â– *
101 Horo. 8, 3. 24] Ei. 4, 13 (LXX),
4 nihil] non M 7 miait ct fnt Hfv hia Np 9 huic («Brtimoaio f
â– Uiper w M II liinilituduim Np 13 prMteriract M t^ Jf'
16 qoid] qui av 10 similitudiiicm Mp 16 H 17 it«in M |7 iU*-
nt N 18 aniiniribilis Np Uitum] ti).nUimp IS jMwnitiM N 33si«J
>it N ut missus lit jt 25 ebreoram M 27 miaunis N
ci>ntr& Nestoriuin Itb. im, i—4.
postaUbat dicens: obsecro, domiae, mttte qaem mis-
stirus 68. misit ergo iaquit deui^ filtum snatn in sitiiili-
tudine carnis peccatL bene, catn misaoai eum in carn«
diceret, peccH.tiiin ab eo (arnis eiclusit. mitiit enim inquit
3 deos filinoi E^aucii in gimilitudiae carnis peccati, hec
est, ub in uera carnis susceplione agnosceretur ueritas non
foissB peccati, et quantura ad corpus ueritas intellegeretnr,
tantum ad peccatum similitudo peucati, quia, c.um amniii caro
peccaLrii sit, ille autcm siue peccato caiuem habuerit, fiimili-
M tDdJnem p^ccatrids caniis in se babuit, dum in carue esset»
aoritate aatem peccati caruit, qnia sine peccato fuit. misit
ergo inquit deus filium Boum iu similitudiDe earnis
peccatL
rrn. Vis^ scird quam ben^ hoc apostolas pi'a«dioarit? aadi
' M qnemadmodum hoc in os apoetoli quasi ei ipi^iaB dei ore de-
fluerit^dic«Dt« domiao: doq eaim misit dous filiam saom
in maDdam at iudicet mundQta, sed ut salnetnr man-
das per ipsum. ecce ipse, ut uidet;, dominuE missom se a
d«o patre ad saiatem bumani geDcris protestatur, quodsi eai-
■• dentius declorandum putas, quem tilium ad saluandos honilnes
dons miserit, quamaix propriux atque aiugeDitu.i filiua non nisi
anus ait et, eum filiam suuiii misisBG dicitur, naiganitimi
Dtique suam mlfiisse mon.stretur, audi taiiien Dauid prophetam
eaiD, qni ad fialutcm hnmanam missus sit, euidentisslme de-
mgnanteiii. niisit, inquit, uerljuiii suum, et itanaait eos.
Dnniqaid uertere hoc ad camem potes, at dicas ad sanandnm
hamanum gBuus hominem tantum a deo missum? non potes
utique. reclamat enim tibi com onuubus scriptoriB sacrls
I6II0I1.3, 17. S&lPs, 106,80.
1 domiiiB] i. M 'i inquit om. X siiutlituttiuS Mp S boiio cum
... 6 caniia iirccitti om. M -1 djceret cx diiGrat H 5 similitudiiio Ap
ft nt OM. M 7 intalligitiii' M 12 1)011)1 lilium Btiiitii om. M niiuiii-
ladiiii HMy \i Loc om. M hoc &pastolu8 hoc j> piaudicBUcrit JU
17 in miuido N^ lauuduiD] mundo Jtf> 19 phtre d«u p 21 uni-
gtititiu doi Itlius Mo 23 missisw N moutntbir Jfp 28 Rcnpttirit
omnibiiB M
lani
Dftuid propbeta diceDs: misit nerbam snam, et staaiiit
eo&. aides cr^o ad sanaados homines aexbam misgniii teat,
qoia, licet per Christum sauitas ilata sit, aoi-)»um tuna dei
in Ghristo fuit qnod per ChriBtum cuneta sauanit: sc sie luito
per aacramentura iiicarnatioms Chriato at nerho dei factas est»-
8 Chriatus et uerbum doi annB «x re ntraque filias dei. qaod Bti-
qae apostolas iQhannes declanire ftpertc noleas misit, iaqoit^PM
deu3 filium siitim saluatorBm inttndi. int«llegis quomod- — --â–
inseparabili eonexione deura hominemqoe coniunxerit Chrisln^i^Hl
enim, qui ei Maria natus eftt, Raluitor absqae dubio app«UatiE^MJ
(tecundnm illnd: qnia natus est uobis bodie saluatoi '
qui est Chrietus doiirinus. hic aiitem ipiinm quod miasac^ai
estuerbam dei salaatorein nominat dicens: misit deua filiui^Vl
suiim saloatorem mnndi.
V. Patet itaqiie quod per sacramentum uniti cmn homin^ «
nerbi ilei et uerbum, qiiod ad salnandum nii.ssum est, salaala^vr
didtur, et saluator ia carne natus per nerbi atiqne conEOTlJar:^^
dei filius nuncujiatur, %o. fiic indiscr(>ta utriuitque nominiH maiisL9
8tat«, qaia. unitus e&t cum homine deos, quiilquid est homo
deos, totum penitus nuncupatur deas. «t ideo idem apostol
bene subdidit dicens: quisqae crediderit qooniam leso..^^
est filius dei, deus in illo manet et caritas dei in e ^*
2 perfecta est. iilam nere praedicat credere, illom plenarr.:^]
diuiua a.'fserit cantate, qni [e»»m filiiim dei crcdit. Rlium aut«
dei uerbum dei esse testatur, ac per hoc nnam atque idi
penitu» nult intelti!^ unigenititm uiTlmm dei ot Ii-sum Chrigbi;
filium dei. uis antem plenius ecire, quamoiB Chri&tns secnnd
caraem nere ei homine hoino niitus sit, tajncn proptcr inoffe^S'
bilem sacramenti mitatem, qua unitue cum deo homo es^^*t
oullam penitus inter Chriatom ot nerbom esse distdmtian^M^
7) I loh. 4, 14. 11] Liic 3, 11. 21} I lolL 4, IS «t 10.
4 M sl JV S ei utroque Af 9 coDHOxiane Mi>
11 qnia,] quod Jlf 13 qui est om. Np 16 pet«t 7V>
coDittnxit
18 ducr
ypar cf. cap. 8 fin.
S5 ucrbum dei om. M
«fu dei ]>'
19 qiiicqitii] p
26 iDtolli^i Xp
21 quiBi^aia NV qai
aenun M
oontra Neatorinn lib. Un, 4—6.
^l
andi domtDicuni eaangeliiun, inuuo p«tias andi ipsum de se 3
dicentem deam. haec «st, inqait, nita aeterna, at oo-
gQOSoant te solnm neinm denm et quem misisti le-
SDm Chrietum. superins audisti aerbum dci ad saDandos
homincs missum mse, hic antem audis enm qui missus sit
lesnm Christnm esse. separa hoc, si pot«s, cuni uidcas tantam
Qnitatem Cliristi et nerbi esse, ut nou solum unituni cum
Chmto uerbum, sed etiam propter nnltateiu ipsam Chriatus
iam aerbnm essc dicalur.
YI. Sed paium boc elucere forstt&n putas, non ijula paruni
Ince&t, seil quia infidetibis tenebrosa somper ipsa sibi etiam
in Ince tenebras facit. audi ilaquo paucis sermonlbus omne
hoc nnitatis dominicue Kacranientum apostoiiiDi <^onplectonU*m.
unus, inquit, dominns noster lesus Chiistus, per qnern
16 omnia. lesus booe,, quaata «st auctoritas in uerbi.s tuii;. tna
leinim sunt qua.o a tuis per le dicnattir. ecce nt hoc apostoli
dictuni in paucis quanta conplectitur. iinus, inquit, dominus
noflter lesns Christas, per qaem omnia. namqnid ad
praedic&nduiii tanti mjr$t«rii sftcramenttim aliqna clrcuitioue
M» uerboium usus est, aut id, quod intcUegi a nobis Boluit, longao
orationis narratiDiK! tractauit? unus, inquit, dominus noster
lesos Chrislns, per quem omnia. simplici tantnm et breni 8
elocutione arcaiiuni tantae inaitistatiH edo<;uit, hac s<^)lii:cl liducia,
qua sciebat sermonem sunm iu negotio dei longis argumen-
ti tfttionibus non egcre et lidom diclia m\s diuinitatem dnrc.
soln enim ad dictornm confirmationem rernin sufBcit demon-
i^tratio, qoando probatlo in aacLoritntc dtccntis ei^t. unus ergo
in(|nit dominus lesus Christns, per quem omnia. con-
Eidera ubi hoc de ucrbo patris lcg^eris qaod de Christo legis.
S] loh. 17, 8, 14) I Cor. 8, 6.
1 (•iiu;iii|t«liciiiQ p S ud-tim ohi. Np miiiaiKti JV 7 utj vl |>>
cuni otfi. il 11 ta tpsiv libi luce utiiuii tciiobru M 1'2 Iuccl X*
li Uif N Iwsu Mj}ti IH ut inii. pe 17 iiij i|u»iii Mt • l^ iioKtor
9M, Mv 19 uiishni Mp circumitionu M W inteUiffi Hp l«n^ M
23 nrcbanuni Hp aruhnu-uin Jtf ;ic jV 2t i|iiin .If 2ti x nddicUiruin
lohannis CftSBiani
omcift, inqait cuang^ulium, por ipeum facta sunt, et siae
ipfio factum GBt aihil. apostolus dicit per Christuin
3 omnia, ouangdiuiii dicit ppr uorbum omnia. uuoKjnid re-
pugiia,at silu «(irmoues sacri? uon utictuu, sed ununi a.t^quo
euudcm intollogi iiolnnt et apoEtolus Christum, per qu«m omnia s
creata dixit, el euangetista uurbuw, per quod omnia facla vsse
memorauit. audi, iaquam, quid ipso de se dci oerbum dcus
pranuuliauerit. nemo, inquit, ascendit in caulum nisl qui
dac.aelo deHcondit, fiiiiiii homiois qui est ia caulo, et
itvrum: si uideritis, iaquit, filium liominis ascendentem »
ul>i Hrat prius? tilium homini:) in uaelo riitsse dixit, filiuni
â– 1 liominis e caelo desceudisse memorauit. quid est? quid mus-
si\&s'f lutgato huc, si utHen. snA ratJuneiii dicU (|uat:riK? non
reddo intiniin. duut; hac dixit, deus. locutus esU mihi uerbum
illinii summa ratjo est. romoueo arguiuanla, remoueo diHpnta- a
liones: sola mihi ad crednlitatem sufficit persona dicentis. non
licet mihl de fide dicli atnbigiire, nou lit-et delibvran-. quid
mihi qu<iereri5 qnomodo uermu sit quod iem dixit, cam dubi-
Uri; iion debeam, qtim uenim sit qiiod dims dixerit? nemo,
biquit, ascendit in caelum niai qui de caelo deticeadit, n
6 filius hominis qni est ia caalo. nerbum atiqtifi patns
sempcr in caclo fuit. et quomodo ille filium hominifi .<!empcr
in ca«lo fuissc memorauit? iQtcllege ergo quod oum tilium
bomioiB esse docuit, qui scmper dei filius fiiit, cum utique
oam, qui tilius homlais nuper extitit, ia eaolo sempcr fuisso is
coufirmct. huc acmedil maius aliui, quod etind^-m filiuiu hominii;,
id est uerbum dL'i, quod doscendisso de caolo dixit, etiam tunc,
eam In turra loquitur, in caelo esse tustatur. uemo enim
iuquit ascundit in vaelum nisi qai de caelo desceadit,
1] loh. I, 8. 8| loh. 8, 18. lO] loh. fi, £3.
8 nuiDqujt M 5 intclligi iUji uoluit JHjiu 7 uienior&uit. 0|>or-
tuenititAqua quisquiiies. O autli Jtfrt edd, ante (TaycJrtui» qnod ipium M
uvrbum dai JUii 8 pronuuuiu-Il Mv lU lnquldl N Vi desMndissc)
fnjsn M qaid est i^iiod Hf m)witas N mansitM p 13 tK^gxta M
Xi hoo locutoB av 15 remuuet ftu iff 17 deliberare; M 19 deuB
nin. p 23 inteliige Mp '26 eudoQL p 27 dixit ct dum in tam M
cotitra Nestorinm lib. 1111. 6 — 7.
filius hominis qui est in caelo. quis, qu&eso, etit qtii 6
hai^c loquitur? Christus utlqne. ubi a.utem tanc erat cum
loqueretur? in t^trra acillcet. et quo]uodo se et de caelo, cuin
natus est, descentUsiit!, et cunt loquitur, in ctaelo esse testatiir,
i et eundem ae tiliuin bominis csse dicit^ cum ntiquo et e caolo
nisi ilms dKsceiniiir» non potuerit, ct cum in terra loquitnr,
iu caeb ulique nisi per dei infinitat«m easo non posaitV ad-
Herta ergo laadem et percipe, quod idem est filius homJniii
qui uerbum dei, quia. et tilius est homiuiB, dum et honiinc
10 Ufre uascitur, et uerbum di.-i, dum idem, qui in terra loquitur,
maaet seuiper in caelo. ac eic huniiuiae eet natiuitatis, quod
Etium 80 hominis uere dicit, diuinae autt;m infinitAtis, quod e
caelo penitus non recedit. et ideo bene apostolu!! inatar diui- 7
Dorum uerbomm doccns (qui eoim, inquit, dcscondit, ipse
u eet et qui aticendit saper omnes caelos, ut impleret
omnia) ipeum doscondisse dicit quem ascondisse. descondcre
autem de eaolo ann potuit uisi uerbum det, quod uUque cun]
in forms dei eaeet, exinaniuit semet ipsum formam
serui accipiens, in similitudine hociinum factus, et
M babitu inuentus ut bomo, humiliauit sumet ipsum
factus oboedieas Dnque ad mortein, mortem autem
crucis. deseendit ergo de caelo uiubuni di?i, ascendit autem
filins hominis: ipsum autcm aj4ei>ndiK>;e dieit quem desoenditiii;».
ergo uides quod idem esi filius hominis qui uerbnm dei.
VU. Et ideo secundum diuiui u<>rbi iiiagisterium inlre-
pide iam et incunctanter et fiUus homiuis e caelo descendisBe
et domino.s maiestatis cruciSiu^ esse dicondus est, quia s«-
ciitidam suscepli corporis sacrameutimi et fitius dei factus est
filius hominis et in tilio hominiH crucifixus est dominns maic-
14J Eph. 4, 10. 17] Pha. 3, 8— S.
•s
2 hoo Mv 3 d*] D Mc fi ut cuDdoiu p' sc om, M C poterit M
k7 f*t diuiiiilAt«in Np poEwt M au«rte j» qui»] qui Njt liomiuis
^Mt M 11 •■■nipvr fiM. M ac »i jtf l'i filiuiu st-t filiua M quo
de iV IS qiii el M 18 Bemed M IS Biuuliludiuem Mo rt Uuigata
2S <!•] fl Jfv 24 Mt) Kt Mv 20 flliuB om. M et in filio homini*
394 lohtnniB GasBiani
statis. et qnid plara? longam eet de siDgnlis nmlta dice^^;
dies entm me deficiet, si omaia, qnae ad hanc rem affe^^
possant, conqairere ant explicare temptanero. renolnenda eni^^
hoc nolenti senptnra omnis ac relegenda est. nam qnae sni::::^^
qnae non pertineant ad hoc, cmn omnia scripta sint propt^^'
2 hoc? breoiter ergo ac strictim nonnolla dici necesse est, v ^ '^
dici possint, et ennmeranda qnaedam m^s qnam eiplicand ^-^&
ac damnis nt ita dicam damna redimenda, cnm propter ho^^K
ntiqne conneniat aliqna transcorri, ne necesse sit prope cnnct^^::^
reticeri. nenit ergo inqoit salnatorin enangelio filias homini ^b
salnare qaod perierat, et apostolas fidelis, inqoit, serm
et omni acceptione dignns, qnoniam Christos lest
Denit in hnnc mnndam peccatores salnos facere, qii(
rnm primns ego sam: sed et lohannes enangelista in pri:
s pria, inqoit, nenit, et sni enm non receperant oidc
ergo qaod alibi scriptara flliam hominis, alibi lesam Christai^v,
alibi oerbam dei in ranndnm nenisBe praedicat intellege it^^B-
qae dissimilitadinem appellationam esse, non remm, et MEin
diaersa nominam specie onam esse oirtatem. nam licet nenis^Kse
in mondnm nunc fllins homtnis, nanc dei nominetor, id o^ r^fl t !
acrbam, nnus tamen in ntroque nomine designatnr.
Vin. Nara cnra utiqae secundnm eaangelistam is in
mnndura nenerit, per quera ipse factns est mnndns, et is fili ns
hominis factus sit, qai est ranndi creator dens, non inter^^3«t
quid in singuhs norainetnr, qui deus in oranibus intell^ti^Hi'- '
non praeiudicat enim dioinitati dignatio ant nolnntas sua, cc-J i i
hoc utique magis dininitatem ipsam conprobet, qnia, qnidqi=^<I
aolnit, hoG fuit. ergo et quia uoluit in mandum nenit, et
quia uoluit homo natus est, et quia noluit filias hominU ^^p-
pellatus est. orania enim haec sicut uocabula snnt, ita
tntes dei. non inminuit in illo dissimilitudo nomiuis
10] Matth. 18, 11. 11] I Tim. 1, 15. 14] loh. 1, 11.
2 tne om.p 3 teintauero M 4 aoleatis N uoleBtibasji 6 ^^
astrictiin p 9 ne jj .- om. NMv 10 reticeri] reddici M euaDgelio n. ^awf
filius M 12 Iesu3 Christns M\> 19 speciae N 22 euangelistK» ^
23 i9 om. Mv 24 interest] ia? M 25 qui] quia p intelligitar J0>
27 qnicqnid p
'- *
cootrft Neitoritiin lib. nn, 7—9.
2d5
potestatis. qnidqaidlibet dictos fuerit, in ctmctis anam est. sit
licel in epecie UDC&buloruiii aiiqua diueniitas, non est in uir-
tnte Qoniinum niei una maiestas.
Tltn. TJerum quia hacteous enangelicia uel maxime at-
B qne apostolicis quagi nouis t«stibas usi sumus, dudc de pro*
phetis neterefi proferamuB, admiscentes int«rduin autiqnis nona,
ut intellegsnt omnes scriptur&in sacram ueaturum in carae
dominuiu tolo quodaiiiiiiotl» suo corport^ qua.si uno or« cla-
misse. ait itaqne eximius iUe et admirabilis tam manere dei
1« diues quaiu tKstimonito, r.ui uni admodam contigit sAnctiticari
anbequam naeci, Hieremias propheta, hic est, tnqoiens, doas
aoster, non reputabitnr alius praeter oam. qai In-
uenit omnem uiam disciplinae, et dedit eam lacob
pQcro Buo, Rt Israhvl dilt^cto euo. post haec in tcrris
u uisus est, et cum hominibas conuersatns est hie est
ergo inqait dens nostor. uidea a propbeta duum qua«i raanu 2
iadice ostendi et qnasi digit« significaato monstrari: hic est
onim inquit di>us no^ter. dic mthi orgo: quem deum his
stguis propht^ta tunc atqa« indiciis demonBtrabat? numqmd-
»0 nam patrom? ct qaid nccesae erat ostcadi eum, qucm se
Doss« omncs credebant? non enim ludaei deum tunc ignora-
haut, qoi sub dei Icge uiaebaat sed id agebatar ntique, ut
(ilium dci deam soyecrcnt. ct idco bcne prophcta eam, qui 3^
omuem disciplinam inucnig&et, id cst legem dedieset, uidec-
u dum iu terris, id est ueDtumm in came dicebat, nt, quia
eum qiu legem dedisset deuia essc ludaei tioii dabitarent,
eam qui in cariie uenturus cssct doum esse cagiiosccreot, cum
cam utiquo, quem legislatorem deum crederent, uidendum inter
10] cf Hierein. 1, S. 11] Baraah 3, 3«-88.
1 quii3i]utillib<it p S BfXKiiie N 4 act«iiQ) N i nobis JVp
6 dolora prorerninur V uniui!u.-c!Ut«a /fp g quali p Q uamin-
bflU JV 10 unmodum N
»m. !fp U isr&el Mp
om. M 18 enim om. Xp
doum oni. p 22 quift t>
f ropbeta M
11 iia3<(oi ilier«miiM .V i«remiu p l.t et
15 ititiir hamiiieK jtfc est pott CODii«nntus
11) QuinijuitJiiun p 21 oimici noMC Mpt
SS dtri om Np d«uiu om. H cuid twDe
S96
lohauoi* Ca«tisiii
homines pcr susceplioncni liumanae caroi.t audireiil, eodem
ipso quoqufl per prophetam adaentuni propriuui polUcenle:
quia ago ipsc qui loquobar, ecce adsum. uoii repala-
4 bitur ergo iaquit scriptura sacra aliiis pra»ier eum. pulchre
hic propbeta praeuidens peruursaiJogiuaUomDcinscusntn haere- »
ticae pernertiitatifi exclusit dicens: aon reputaliitar aliuE
pra«tor eam. hic cst enini unas ex deo in deam natos,
cuiuu iQssiODeni uiiiuert^itatis opus eecutum est, cuius QOlontas
rcrum ortas cst, cuius imporium ciandi fabiica est, qai cuQcta
' dixit, et facta iiiunt, ciinct& maiidauit, et cre&ta suat. hic ergo u
â–¡nus est ad pntriorchas Joqaens, in prophetis mancns, cx spi-
ritn conceptui!, natan ex airgine, in mundo uiaus, inter homines
conuersatns, affigens ligno crucis chirographum pe^ccatorum,
triuiQphanH iu Keiuet ipso aduersariaH iiobis inimieaaquv uir-
tates, mortem occidens, rosargendi fidem omaibas tribuoos, u
gloria ."jui corporis corniptionem huraanae carnis interimeos.
6 uni ergo haeo domino lesu Chrieto peculiaria sant, et ideo
noii reputabitiir »Jias ad eum, quia unu.'i in hac gloriae ae
l)Pftlitadiais singularilate deus ei deo natus cst. id ergo pcr
prophtUicHtii doctrinHiii tunc agebatur, iit tmigenitus a canctis »
dei patriB filins disceretur, et cum od filium non repatari
denm altenim audirent, anum utiqne ia patre ac fiiio deum
eme cognoacerent. post haec, inqult, in terris uisus eet,
et cum homiaibos conuorKHtus e»it. uides quod euident«r
hic aduentus domini ac natiuitaa designatar. namquid enim i»
piiter uniquam, qui non niKi titiu tantum vlsiliilis egse legitur,
aut iu terris utsus aut in cariie edilus aut inter homines con-
6 uersatus est? non ntique. intellegis ergo quod omnia haeo de
S] ^. 52, «. 13] oT. Col. 8, 14. \
'i nM^iw boripturft nacn per itf 4 «rg« inquit scripture mcn tm. M
{lulcre p jjulchre hic .. . 7 praater eum om. M 6 «icludtt; p 8 iiu-
aivtiv Jtfp uolutw f 9 Mt pliii «rlus om. M Vi uirpiiB Uwii v
13 ciru)i;nij>huiii M oyrof niiilivn] p \A Bnmed M 15 morte « flde p
lU «irrumiitjoiiem j) 17 peciiliari ^' 18 hoo .W^p fftoria Jtf 19 p«r
oni. Mo 2i> proipln'1Ji.ui (iortriiui Jtfp 21 diceretur Ma 22 utiquf! «
itaqne H 24 i^L cniu . . . ooDuersntus eet oiii. M 85 ae diuinitatii M
26 ni>i iu filio Jlf 37 iober iu if
fiiio dei difila sunt. nam cum et uiiiiMiilum in lorris dcum
I>*-ftpheta diierit et aiius praeter filimn non sit uiBus in tertia,
K^On de alio hoc absque dubio propheta diiit qiiam de quo
*^*-<tiim postea res prolnuit. cma enim uidendum utique deum
•iiierit, non de dio hoc uere dicere potuit quara qui Ufire
1*<3rtea uisus fuit. »ed de hnc Sfitis liactenus. nunc fid alia
*^*^camu«, labor, inquit Esaiaa prophf?ta, labor Acgypti,
et negotiatio Acthiopi&e, et Sabaim iLiri sublimes ad
^c transibant, et tui erunt serui: pofit te amltulabunt,
QJocti manicis: ot te adorabunt, tcque deprocabuntur;
SuoDiam in te cst d«us, et non est praeter te deus.
t» es enim deus noater, ot nesciebamus, deus Israhel
salqator. qnam bene sibi diuina semper f«cript& conueaiuot
SQperior enim prophcta dixit hic ost deus nostor, iate aiiU>m
" tu es deus noHter. in illo utique diuina doetrina, in hoc
liumana confessio est. alter pcrsonam magistri docentis, alter
P''r80nam popuU confltentif explicuit. pone eaim nunc docen-
**tn cotidie in ecclesia, sicut facit, Hieremiam prophetara ac
^contem de domioolesu Cbnsto: Uic est deus ooster: quid
* a-Iiail utiquo rcsponderet Cttncta ecciosia, sicut facit, qnam id
^Uod alius propheta ad domuium lesum dixit: tu «s deus
^«ster, ita ut bena pmescDti confessioni etiam praeterita
^^Dorantia poRsit adiungi diceute poputo: tu oa deus noster,
^l nesfiebamus. bene enim hi, qui priuB daemonieis super-
**titionibuB oecupati ignorabant deum, couUGrsi ad fidem pos-
^QDt dioere: tu es deus noster, et nesciebaiiiUB.
X. Qnodai es ludaeorum luagis persona probari tlbi id ipsam
^opis, couitiderA post infelicem illam ignurantiani et impiam
7] Eaii. n, H-IC (LXX).
1 enm 9t iiidendum If^M^: mim euideDdum N*iP onm mdondum p
•i eun aideadum v 3 de anle quo| tn M d fueril M act^imi N
•1 jauaa j) egipti Mf K aahahiin M 9 sanii tim. Mv (Hulg.)
10 m&aicit p«rge[it et Mm {Vvig.} 12 iitt N itrael Mf 14 isUi
.. Ih nostei oni. N 16 aliter jtont a>t ji> 17 nondrmantif a 18 i|uo-
tidie M i&rflaiiaiD p ihereinia (hropiiata M IS dJoeiit« ff 24 demo-
iiiada p(v) â– uppanticioiiibuii M 25 cliMre poMunt JMv
i^^^^^^^^H^
^^H
lohininis CAssirvni ^^^
leni coDueTteDtes se ad fidem et ii.^DOsceDtes doininiua
pulos lutlneormiL, et uidc &n rectc dicore possint: tn
noijter, et HQsniebamuB. sed ^ga aJdo a.liu<l, ut
ou ei confilcntiTjUs tantunamoilo ludaejs, sed etiAm
prolioiii, interrogii onlii) eos qui perdurant adbuc b
io Iu(laeO£, au seimit nel credant deum: i^cire ntiqne
lere cODfitehuutur. at contrii int«rroga an credant
: uegabunt piofticto et blasphemabnnt. uides ergo
3 propheta dixit, qnem ludaei et nesciemnt semper
lesciunt, non de oo, quem utiqne et credere &e pntAnt te
i. et ideo beue hi, qui ei ludaeie ad fidem post
n ueniunt, dicere possunt: tu eg deus DOBter, et
inus. rccte euini lii, qui post ignorantiam credunt,
) dicuut, qucm adhuc uon credentes se nescire con-
jalam enim est quod eum nescisse ae prina dicniit u
tntiam confitentes, f|uem adhuc neECiunt denegHDtes.
1
â–
contrk NoatoriaiD Uh. IUI. 20— 1&
biliK carlLatin, quibus qiii alliganfcor, |fa.a(1ent catents snis. nis
•are hoc tierum essei* audi apostolom gauttentem H exultanteiii
niuculis sais, cuia ait: obseero ergo uos ego uinctos iii
doaiino, et illuil: obsecro te, cam sis tnlis at Paulns
ft senex, nuuc autom vi uinctns Chriati lesu. uide quan-
tuin gniiilehat uinciiloram snoram murito, qaorum etiun alios
prouocabat exemplo. non dnbium eat autem, in qaibutj unue
Kt domini amnr, unum esse dominican niacnl&tianis &ffoctimi
eocundum illud: multitudini& aatem credentium erat
M cor «t anima una. te, inqait, adorabant teque depreca- 3
buntur, quoniam in te est doas, et non eiit praeter te
d^as. di&tuin propbetae euident«r apostolus exposuit dicens:
quoniam deus erat in Christo, mundum reooDCiliaDS
sibi. in te ergo inquit est deus, et non est praeter te
n deus. be^no propheta clioeiis in te est deus non tantani eum
<)Hi praei^r-DS esset, sed eti&m eum qoi esset in praesente
mon.><lrauit. hubilnnti>n] ."icilict-t ab eo in quo hubitarRt natii-
rarum tiignificationo, iion unilatis abnegalion^ disUnguen!;.
Xn. Tu es, inquit, deas, et nesciebamus, deus Isra-
» hel »aIuHtor. quiimais multis iam scriptura el euidentibns
si^is de quo loqueretur otttenderit, expreKsit tamen mani-
fesiiiisime in saluatoris nomine Christi nomen, quia idem s&l-
oator ulique qui ChriKtu.^, diceule angelo: quia natu): «st
nobis hodie saluator, qui est Christus dominus. lesum 3
oaim Bebraicc saluatorem interprelart neniiui dubiam e&i, mcut
angduK Kanctac Marifte nirgini protestatur dicens: et uocabjs
3] Eph. 4, 1. -41 PhilniD. 9. 9] Aci. 4,S8. 10] Etti. 4$, 14.
ISI n Cor. 5, 19. 14] EmI. 45. 14. 18] 1. o. 15. 23] Uo. 2. 11.
96] Hntth. 1, 81.
1 cenJB N in catflnia ilf cfttenln nili om. p 2 tipoitAluDi Fsulum
Mpv 3 in uinculig Mp 5 hpiics M oidoi v ef. Itul. VI, 15, 1
8 amor dej Af 10 cor iinum pv II ut anu jfneU^i am. N 12»po-
â– tohia euidentiir Mftav 14 att anit pnwUtr om JV* 16 pmKwnti jw
17 aaturae sigiiiiluattouiiin M 18 non umtAtis ftbtitentioii(> om. M
19 ur( N laru] Mp 20 M;ripliirft<> Np 21 OBtAoderit M: oatan-
4er«t Npv S5 enJin OHi. M cltrnicc M
300
lohAniiiN Cfksniaiii
nonien ttjiis lesum: ipee enim SHlunm faci^t popula
!tuum a peccatis eorum. ac w ftxie eum boc modo saId,
torem diceres praedicatum quo de aliis dictntn eat: et snse
tauit e\s dominuo saloatorem OthonihMl filiam Ceoe
et iternm: et soscitauit eis 8a.luatDrem Aotb, fiiia
Qera, adiecit: ipse enim saluum faciist populum sannff^
S a peccatis eoium. non est autem humaaae opts redtmer^
popnlum & captiailBlift pcccati, quotl illi Koli utiquo poisibiltf
G3t de quo dictum eet: eitce agnus dei, ecce qui tollit
peccatnm mandi. oeteri enim non suum populum, smI dei, n
et non a peccatis, sed ab hostibus saluaueniQt.
XHL Tu es crgo inquit deu£ no&tcr, et nesciebaniD^f,
deas Israhel salnator. quos magis hoc putas dicere, qaibm
hoc magis aedtimas conueDire, Indaeis, anno gentilibas? b
ludaeis, ludaei utique Cliristum rod cognoueruut seciiDdam n
illud: Israhel antem mo dod eognonit, et popolns
meus me non iatelleiit, et illad: et muDdus per ipsam
factns est, et maDdus cum non oognouit: in propria
2 ueDit, et 8Qi eum non receperant. s\ aatem gdQtibas,
palam est quod Chrislum gentilitas idolis occupata ncsciuit i
qoamms illa nec patrem scierit: sed tamen etiamai nuuc nooit,
non nisi pcr Christum tamon nouit. uides ergo quod, siu( ai
gentibua slt eredens populns siae ex ladaois, bone pro se
uEorque dicit: tu es deus noster, et nescipbaraus, dens
Israhel salnator, quia et gentes colentes prius idola igno-
rabant deam, et ludaai negantes dominucn ignor&bant Blinm
dei. ac per hoc bene de Christo tam illi quara isti dicunt:
3] Ind. a, 0, &1 1. e. IS, 6] MnUh. 1. 21- (»1 loh. I. 29.
12J Esai. 45, 15. U] Estti. 1. 3, 17] lah. 1. 10-U. U] Em. 45. 11,
1
2 eum] ctiin N^ tu if* 4 oUioiiiH p i mt H M m doBiiaus r
7 e«t om. K opit pv: opuK /T opKn M mtan opii!) N' % «oH iUi p
9 flcce ante qui on M 10 pcccnU pv 12 m cni. M 13 iHrf Np
iirael M puus hoc Mv 14 magi* boc p filjmut Jlf (»■)•
iiBnisse Mv «n gentibu» Mv: cf. tU, 9, 3. 10, 1 Ift i«riel Mp
auLem om. M 17 ide om. pv 20 gpiitilitM christuin p 21 Kiret M
nntio (y^iniouit p 22 non nisi . . . nouit om M 2& i*rt N IitvI Mp
ydola ;(
oontra Nontorinra lib. mi. 12-13- V, 1.
tu 68 deus noater, et DRsciebamus, quia tam illi ne-
sdebant (iouiii qui non credebant, quam illi qoi Ae\ ftlium
deiipgfll)iiiil. fii prgo CliriwtUK rrwl^-tnliis i*Mt, iit upritaw Inquilur, a
ut iliuinitits protewtatur, iit ChristHs deniqiio ipBf praedicat, qui
& utruniqup est, <iiiid inlersftrpre te, infelix furor, inter niristum
et deura nitcriH? qtijd separaro corpus buuiu a filio rlci appetis
et ipsuiu a se deum diuidere conaris? uiiita (lisciiidiii et con-
iuncta «lisceinis. uerbo dei de deo crede: nuUa enini re meUus
confiteri (iiuinitatem de^i omniuo poteri», quiim si ipsa eam,
m qua ipsa si; diuitiiUis dut-uit, uoce fateariN. sdto eteniin iuita
prophetam, quia dominus ipst- ftat deu.s, qui inuenit omnem
niam Jisi'ipliiiac, «[ui utique pI in terris uisus est et inter
homines conoersatus esl. ipsc lumen fidei mundo intulit, ipse 4
Inceni salntia ostondit. deu» »nim doniinu:^, et inluzit
II nobifi. huDC ergo «rede, hunc ditige, hunc confitere, qma,
qn&ndo ei ut Rcriptum esl omne genii flcctet, caelestiara,
terrestrium et iufcrnorum, et «mnis tingua eonfite-
bttUTf quia dominus lesus Christus iu gloria est dei
patriB, uelis nolii?, negare non poteris, qnia dominns Tcgua
« Christus in gloria eat dei patris. haec enim perfectae con-
fessioQis porfecta uirtos est, denm u doraiuum lesnm Cbrlst^
semper in dei patris gloria confiteri.
LIBER aUINTUS.
I. DiiimuB libro primo haeret^in illum Pelagianae haerescoB
discipulam atque imitatriccm id omQihus niodie temptasee atqne
14] Pi. 117, 27. 16] Phil. 2, 10-11.
2 illi dn flliuin qui M 3 negabant Hfav ut) et p' S denm ct
Chriatum SIv 7 dtsoiQdia] diBseeaiiii M fi dUct-riiens M oreii-ere ?f>W
9 qnam ut na ipaa qun se M 10 scilate enim Nr »clt« eniin p: cf.
11,7,3 12 e-i pont utiqiie ifm. Np 13 Bst im M in mundum Mv
15 Imic er^ic Np huic cotifiteni Np htuir condltcre hunc dtiige M
qa&ailoqiin p ^aas N Secletur Mpr 17 et t&rrenl.i-ium v
ualla iiolis . . . 20 dei patris om. Np 20 Christiu otn, M perfecta
coQfesia M 22 cotifiU>ri. Eiphcit lil)er iiuii.rtut( NMp IiiRlpit de io-
nnutioiio xjTi libor -V â– N Inciplt libar qui&toa Mp
24 hRreaiui Mp 25 dia|iul!un p iinmitatricem td omnimodis M
XTIL CtM. I. 27
90S
lokftHDifl GkiiUiii
pugnasso, ut dci filiuf;, dominui; Tesus Chrislus, nattta ei air-
gine, hotiio tanlumiiiodo solitariuK ««di-retur, et ampta post-
inoduni uirtutis oia id «um |>ic ac rfiligiosc uiaendo obtiDaisse,
ut ili((Qus pei lianc uitao (tanrlimoniam fi^Tot «at s« maie^itas
diuiim .<o<'jaret, uc sio i*ic:lusa «b oo pcnilus sacrae originiB »
dignitttte eola ei tantummodo meritomm reiinquoretur «lertio,
id anaitcntfit utiqu4> at; UborantPt:, ut po quasi in pl(>tit>ni om-
niuni niisso ot uelut in turbani huraani gencria aggregat« id
\m bonorum actuum nonuer.4ation<>m iDereri omnes bomrnes
pc»»e dicercnt, qiiidquid bene aiuoudo ille memisset: pAHtifera m
seilicet ac letali^ aKsertia, quae ei deo uera derogans et bomi-
lii1)nK falsa promittens in ntroqiie nefandi «skH damnabiliitque
mendacii, dum et saerilegii iniuria denm afflrit »t homines in
lipem falsae praesumptionis inducit, peruerslsxima scilioet atque
impiissima assertiont- mortalitati douans quod non erat, deo i»
2 tolIen.s quod erat. hiiius ergo niortifente ac perniRioMie praiu- '
tatis haec qnae nunc orta est rccens haeresis quasi rediniuos
qumlatiiiiiodo HUscitann eincres in ueteribn!t fauiHiii nouuin inouil
incendium: solitarium quippe boDfiinem natum esse asserit do- ,
iniiiuni Iirsum Chnstmii. ot iileo quid ni>c<>:(8>i; esi ut requiramoa, n
an in conHequentJbus eius peiuersitatis sit quae esi in capite
ipso sceleris uniasV suporflaum quippe nai expcctare iti poste-
rioribiii; qualis iut, quae eipectandi omnino cans&$ iam ts
pvincipio non reliquit. qunc enim ratio est cxptorare, an in
similitn^linem supcrioris haereseoe eadem promittAt bomim» ttj
<{uae, quod iiimianiiisiiimm gc«luH est, eadem t«llit deo, ita al
puene impium iitit, cuin uideamus quid praeccsserit, re^quirere
quid seqnatur? quaai noro fiJiqua in eonsc^quentibus causa afferri
possit, qua se probnt non e.Kse impium qni ncgaiierit deam.
8 ait orgo, ut saepe iam diiimns, noua baeresis, dominum lesum so
2 tantunioilo M m-ptA Np 3 pio rpligiosequo Mv optinnisse p
(i tAntuniodo M 7 vo] i<[ M S unliifl Np lurbi M 11 ct ante
deo om. Np 12 uermifi cMctj oicor&bilifi Mt ilf dampuabilisquG XMp
damtitibilis m 13 au^rikgi A' iilTecit N hominem .Vti in spmt p:
iu spc M, om. N Ifi {>«riiicio(ai> oa mortirorjMi Mv 1!> esMi oni. p
iti eMpmtAre p fort tpeoUm et 23 RpeotiiiiiH geribendum 25 sitnili-
tiidjne M homtai om. M 27 pcno NMjt ijuid] qun p 88 aliqu»
mn p 30 dQm nrln p
«ontr» Ncatoriuni Uli. T. I— ft.
m
CbrisltUD homineDi tuitiiramodo soUtarinm ex airgina Datnin
etwn, tii idco MariAni ChristolAcoii, non tlii^otocon ennp apppl-
landiLin, qnia »iit Gbristi mater, non Ae\. adtlit prncterea sacri-
l4^ga« a»8ertioni quain pmua arguni>r!At& tain friuola, dicens:
nemo anteriorem »e parit. qtiasi uero unigeniti dei nati-
uiUfl a pro)ihi'tis praodiclA, a aaeculiti praniiuutiafa liumaaiA
ttt tractanda aut aestim^Jida rationiha.s, aiit nero ipsa, [luisquiH
«a, baer&ticR, «ui d» partu euo calamniArig, nirgo Maria pro*
priis hoc quod actum f«i;t egerit conBummaritque uirlutibafl, ut
10 ei in tanta r<> ac tanto opor& iml^mltita.^ obiciatnr humana.
id quid itaque in liac re per lionaiDis; opui< actum est, bamanas 4
quaere rationes: si autem totum, qaod actum est, dei airtns
e»t, qnid inposEibtlilat^ni $p^ctat< humanam, nbi crficLentiam
uiiles ettse diuinam? »ed do faoc tamen pteniufi postea. nunc
u qnod panlo aate ordiri coopimus oxeqnamur, at onin«s gciant
t« in Pelagianis cincribuH igj^B!} quaurere et nouis sacrilegiorum
flatibus fauillas ueteres eicilare.
n. Diois ergo Christum bominem tantammodo solitariuni
natum ess«. hoc utiqae et iUa quam in primo libro «nidentor
â– > ostendimas Pelagianae impietatiK haorasifi praedicauit, Cbristam
faominem tAntummodo solitarinm natum osse. addis praet«rea
dominum ipsum omnium lesum Christoui theodochon imar
ginem appellandum, id eat non deum, sed susceptorem dei,
scilicet ut euin uon propt«r »e, quia sit deus, sed quia d^um
M in fie snscipiat, honorandam pat«B. hoc ntique etlam illa qnara
ante diii haercsis ass^rebat, Cbristum non propter se colendura,
nideliRflt quia ili^us esset, »ed quJa bonis ac piis actibiis deum
in se habere mernisaet. ergo nides Felagianam te ulrus uomere, 3
Pelagiano te »piritu sibilaj-e. unde conuenit ut de te non tam
2 lauik N AritiaihocQu M 3 itddidit Jtf 6 > a«te i^rophmtu
OM. If prM<licat« M 7 DitJmiviidii M 8 o] v erat. ih p hen-
ti<M X 9 consiinnahtqcKi NMp 10 obiciatiir M^ ob^iccrattir p
12 qumre p 13 quod iif «[iMtu M 1& ordire Jlf 16 |Ktl>>-
giiiis 2f^ ignis X' 19 euidoDtpr «m Xp 21 hominem iudelic«t
taDtiuninada M 22 dcuni Np theoLochoii N theotocoii Mp iiDft'
gtoeiu] nugiii Np 2.1 aumtureni a 24 pretor N' quja anlc Git|
qaau Npa 25 iiusc«|iiat p' putu M(?)v
904
lobAnnis Cn»i&Di
inclicaiidDm qaatn iadicatmn ess^ aideatnr, Vjjahi, cftm fliosdem
erroriij sis, necesse fst eiusdem qaoqae etia,iii damoatioDia esse
credaria: nt non dlicam interim illad, quod imperiali Btatnu
deum comparatiK in tantam sacrilegii impielatera ac btas-
phemiam prorupisti, ut rect« admodum etiam Petagiam ipsnm,
qoi paene. omnes jmpifitate uicerit, hac amentia uici.s:<^ uiiln&ri». _
m. Ais fiTgo Christom theodochon imaginem appellandum^
id est non propter ne eum, quii sit deus, sed quta deum iv
80 susccporit honorandum. hoc modo crgo nihil inter eam et
omnes qui fuenint sanctos homines esse asseris, quia omnM »
utiqao sancti homiQe^ deam in so habnernnt, siqnidem et in
patriarchifi deum famti H in prophetJs deum iocutum noa
S igDOramns. omnes donique non dico apostolof), m&rtyres, $ed
omneH quoque xaactos dei H Hfrmi^ dpi haWre in se apiritaai
dei credimns secundum illud: aos enim estis templnra it
dei nini, sicat dixit dens: qnia inhabitabo io eis, et
iterum: nescititt quia templum dei eetiB et spiritos dei
habitat in uobis? et p?r hoc omncs hi tbcodoohi sunt, ae
6ic hoc modo canctoB admodiim GbrisKi aimiles et deo pares
8 dicis. sed absit haec abominandi errorie Jmpiatas, nt facturac
auae factor, ut famulii^ min dominu», ut terrenae fragilitati dens
ti^rreetrium et caiplcgtiiim conparctur ot haec oi ei beneliciig suis
iniaria tiat, nt, qola habitatione sua digaat.ur hominem, idcirco
idem quod homo cese dicatnr.
Iin. Quin immo hoc int«r iUum int^rfst et sanctos omnes,
quod inter habitaculnm et habitatorem, quod utiqne at habitetar
non habitaculi est, sed habitatorie, iu ouius sciticet nrbitrio est
et at^diticatio habitaculi i>t ams, id est, uel ut, cum uelit, habi-
15] n Cor 6. 10. 17] I Cor 8, 1«.
1 aaae am.p 2 dampaaitiiniie NXp 4 dominuin av iAnfaun') Um K
5 smmodum X ipBam otn. M 6 impi^Utea M 7 ibeotocbon N
theotocan Mp 1.1 inaHIrBa Mp \i nl seruoa . . . KpiriCum d«i oon. St
I& «nim om. Mv lii diii M tlcuB dixjt av qula o»)- M 17 Rpiri-
tiu <t«ij tftiap 18 tbodochi N* tlidotochi A'* tbtMdtKi M 19 uh
a<H]um N 20 abbonunaDdi NMp 22 lorrcLriuni M ofleatinni et
tAneBtnuni p 23 qoi Nv «li^atus est p 2£ imo j) 37 ticet M
28 edi£cium M onm otn. M
am ipeam TacfTe, unl ut, cam fm^Aril, digaetur hahitare.
n expeiimontuD] quaeritis, inquil apogtolus, eius qui
in me loquitur Christi? et alibi: ueecitis qnia Ohrifitus
[dbus in nobie est, nlsi forte reprobi estis? et, iterum:
A in iDteriorem, inqait, hominom habitare ('hrislum pcr
fidQm in cordibns aestris. nides qoid Intersit inter doc- s
trtnam apostolicam tt blaephomiam tuam. tu in Cbristo deum
nelut in homine habitare dicis: iUe Cbristum iptium in homi-
nibus babitare tostatur, quod profecto, ut tu ais, caro et saugitis
1« facere nou pci^KUiit, scilicet ut ex boc ipso, (iuo eum deum tn
e«so itencgas, ttous probotur. nam cnm oum, qui in homine
habitet, deum non neges, necesse (>Rt ut eum, quem tu bomi-
nibus bnbitaro cognoscii^, euidontissime deum csEe credamns.
omDos ergo sine patriarchae, siue prophetae, sine aposloli, aine
1» murtyrcK, sitie deniqun saneti cmnes habuerunt quideni in se
deam et omnes filii dei facti snnt et omnes theodochi fUerunt,
sed dinersa atit]ue mnlto dissimilique ratione. omnes enim 3
crndentes deuro fUii dei sunl per adoplionem, unigKnitUM auteru
tantnm filiuH per naturam. qnt non ei materia aliqua e&t a
so palre gKnitus, (juia omnis rcs et omnis rerum titattTta per uni-
genitum dei filium ent, n»n ex oihilo, quia ei patre, non qu&si
pajtns, quia nihil in deo uacuam atque mat&bite: sed ineffa-
biliter atqtie itiaestimaliilitpr deus pat^ir in hiK, quae ingenitft
in ae erant, unigenitum suum genuit, ac bIc ab ingenito summo
ac seinpiterno patre uuigenituK Miiiimus ci sempiternus est
tiliu.s, idem habendus in carne qui habetnr in spiritu, idem
credeiidas in eor{)oro qui crcditur lu maicstate, quia nascituras
ia caine non diuisiouem aliquam aut discissionem sui fecit, ut
ee ei parte altqua non na.secntc pars sai aliqua naf^eretur ant
aliqoid in eo diuiuitAtiiJ postea stiperueniret, qaod in eo aatum
21 U Cor. 13, 8. 3] l o. 5, 5] Epl. 8, 18—17.
3 «hrlstl p: chrlstuii NM ef. Ul, 6 fbi., Cont. T. 19,3 5 in interiorfim
om. Np ti iguuii M 10 uuni] cuin iV 13 cugnuECLDiuii Mv \h miir-
tircs p 16 tJiHxldvhi N' thdiUichi jV^ (iiHoduri Mp 18 in d«iim M
19 tsatus y\ om. M ^2 pnrtit M 'iS iiicxtiiiubtlit«r M '<!5 «cj «t
Me 27 quiB) ijui M 28 diciRRionem 3f lui fecit ex inffcdt Jf
30 aliquit 2f nuperuenerit Jf
1
yt
^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^H
lahanais Cassiani
nou fuisset. ontnis enim iuxta apostolnm, omnis
1 plenitudo diuiaitatis iDliabitat corporaliter,
aliqunndo habitauerit et atiquando non habilauerit,
30stea fuerit et ante non faerit. alioc^aiii ad illajn
i haereseo» impietatem deuoluimui' , ut dicamas ei t
pore habitantem iu Christo deum tun€ in eum super-
luando illo uita et conuerGatioiic i<t promeraerit, ut
tus dioinitatig habitsret, hominum erga, homiiitini
. uOQ dei, ut, in quautara homaaa iabecillitas ualot,
miiieBt, de» Se subdant, dei se hu.bit.acalum fa«ialit tt
hospitcm atque habitatorem deiim fide at ptet&te
, quia, prout fiais idoneas muaeri dei faerit^ ita eum
itia mimeriitur, prout qiiis dignas putatur d«o, ita
' aduentu seeundum illam domiiii promissioaom: si
git me, sermonem meum seruabit, et ego et u
eus ueniemus ad aum et maasionem apud
1
â–
c«atrft KMt«ri«a lib. T. 4 — ii
T. Iste «rp> cel de qno propbeU dicit: qneBUm ia t«
est dcQS, et non est pr&Pter t« deus. tu es enim den«
noster, et nesciebaiDBs, desE Israhel etlitler, ^ai »â–
terris Bttqoe po^tr-a aisas est, et e«B liomiDibis e«B-
nereatBS esU de qao etiiia Duid propketa ex {lerMiU ipejas
dieit; de aentre mfttris meBe deas meas es ln, oeteadtas
otique qaod nDmqDun faomo tlle dominkss siDe BBilltr dri
fserit, in qso in ipso statim oirgiius ntoo plooitndo diaiaitBti$
lubitarit, sicat et alibi idem pnnihett aerici&, iAqoit, de
M terr» orta est et iastitii de etelo prospexil, at iatel-
legeremas sctlicet prosptciente de cselis filie dei, id est td-
ataieDte ac de$oendRat« iasiitui nstam csi^ de ranie airgiflis Boa
pbBatBsiam eorporis, sed aeritBtera. ipse eet «lim amtas secun-
diun illad ipsios testiraoniam aerilatts: Rf^o sam aeriUi: et
aita. ergo qoia ant«rioribas libris aeritatem bsQc, id »st
dominum lesam Christora oiitam ex DiT||ine dcum probaoimiu,
uuBC, ut libello abbiDc proximo lustitDimus. eum, qui ex uir-
gjne nascitonis esset, !>emper ileum prapnuntintum e5»e docea-
mns. ait itaqne Baaias propheta: quiescite ab bomiae,
caius spiritus in naribuii eias: qnia in qno reputatos
est ipse? uel, at uerins alque euideDtius in Uebraeo est, qaia
excetsos reputatas e»t ip.<<e. pDlcfarc aat«Di diceos qai»»
seite uerbo aim prohibentis inqoietadinem persecutioois ex-
pressit. qniescitc, inquit, ab honiine, ruius spiritus in
aaribas eius, quia excelsns reputatus est ipse. Dum-
qiud noD una cadcmqui? »Ktiteiitia et humaui corports sait-
oqitionem et dei locutus est ueritatem? quiescite, inqoit.
ab homine, quia excelsus repatatus est ipite. nonni-
1] EMi. «, H-U. 3J BMHch 8, 88. 6] P». »!, U »1 P» W. 12
14] loh. 14.«. 19] Esw. 2.22.
2 di!iu )>net«r ta Xp 3 Urt N isrvl Mp 4 nt om. Xp 8 ta
Mfe ipM offi. M 9 luibitaret Mo 10 tut«lli);rfvmiiB Mp II de] e Hv
13 itutiliuQ V ilo om. M: o r 13 faiitJuiBtn M per riiiitaaiuD p
uia crt p 17 libdliun M cs| Jo M 19 jraias p 21 ii<l eb . . .
88 atl ipn om. Jtf HlhmhnuM If quaji 23 pulrre .Vj> '£< peraeco-
tioaei (aic) H 2& ipw »t ^ti 2S ytMt hoiDiuv addHnt Mc: cuius spi-
ritui in naribut eiiu (in naribiu his Kripium m M): om. Xp nvfe,
kie tlt CArHl« deo, infra ie Chriito ht/miiw dtipuMttr
908
lolisnnia CKiBiani
tibi, qiiae!!0, pal&m aJIoqai pan«tiikU>r«8 domini iiid«tur, dic«(ifi= ^
quiefidt« ab homine quetn perseqnimiDi, quia hic hoini> •lea!«%si
oEt, et Ucet lu huiuilitato hiimatiiio carais apparcat, in celsi^aj
ttidiDe tamen diuiuao magnificeatiae pmouerafr' benc autemad
diccns prophcta quicscite ab bomine, caius spiritas iic^
oartl>u8 eius ccrtissims hamani corporis eigniflcattoae homl — ^
n&m demonstrauit, intrt>pi<l^ tttiqttc ac fidumliter, uCpot« qn^s
tam constanter ueritatem hominig as&ereret quam doi, qat9
hium fides uera est t<t valholiea, credi^ro dominum lesum ila.
gubstantiam iieri «orpoiiB sicut iieritat«m |>erfectae diaiuitatis n
hahuisso. iii^i forte iti illo aJiquid HmhigcndHm putcs, quia
excelsmn pro deo posuit: eura utiqiie hic mos scripturae eacrae
sit excelHum pro doo dicero, ^'icut illud prophotaa: dedit
uocem snam excel&us, et mota cst terra, et: tu solus
excelaus super oiiini<ii) terratn, Es&m quoque: qtiia t
baec, inquit, dicit excelsns et sublimis, habitans aeter-
nitatem: in quo iiiaiiiftisle iiitellegendum «st, cmii illic «i*
ceUum sine aUa adieetione dei postierit, quod etiam hic denm
iu oxcclsi noinine nuncuparit. ergo quia euidcntcr per pro-
phetam sermo diiumis dotninum lesum Ghrislani ct hominem i
(^t deum praunuiitiauit, uidmuiuM au utfteribuii teslimouliii utiam
nunc conueniaut et concordent noua.
VI. Quod fuit, iciquit, a piiucipio, apostolus lohanncs,
qnod audiuimus, i^uod uidimu» oculis no&tris, quod
perspeximas, ct manus uostraL- palpaucrunt de nerbo i
uitae: ot uita m&nifctitata est, et uidirnuF, et testa-
mur, et annantiamas uobis aitam aeternam, quae erat
apud patreiii, «t npparuit nobie. uide» queiuadmodum
uet«ra recentibus roborentur et antaquam praenuntiaUonejn
DOuac pracdicationis coatirmatio conscquatur. Ksaias dixit: i
18] Pb. 45. 7. 14] P!. 82, 11). 15] Esai. 57, 16. 28] I loh. 1, 1—2.
9 loBum ChiiHtmn Mpv: cf. VI, 33, 1. VU,8, l IS isaiu p qiu
Mpv 16 iniiuit om. Mv 17 maairoBtum N mtpUigcndiiiD Mp
19 jiropbetii ^' 22 coQcorduit A' 23 inquit a[ioKtolu& I&uinaj. m
principio p: ted ef. ^iuu admtaui ad Conl. XXIIII, 19, S 28 qnem-
uaiDodum ti 30 yBU« p
J
contra Nfiitotiam Ub. T. S — ft
8oe
qaieBeite ab homino, cnias spirilas ln narllkus etDS,
quia ezceliias rbputaluN fM jpse, lohannei^ «iitein quod
fDil, inquil, a priocipio, quod audiuimus, quod uidimas
oculis nostris, quoil pHrKpfKimiis, et niaiiu» nostrjip
i palpauerant. ille persequciiidum a IndaeiH bominem csae 3
dixit, hic paJpatuin huitiineni hunianit! marnibuij praedipauit:
iUe eandem, qu«m houiinem ikdnuntiauerai, deum excelt^um
csso praodiiit, hic eum, qucm palpatom ali homiaihas cssc
(tOcuit> deum in prinoipio sempcr ftiisse memorauit. ergo eui-
M deotiesinaiijn est qiaod ambo doniinum losum Cbriiitum ct
bomiuem mauifcst^ruut et deum, quia eundem pOi<tea ho-
minera quem eempcr deum, ac pcr hoc hominem et d«Hm,
qoia hominem ipMum deum. quod fuit ergo inquit a priii-
cipio, quod audiuimus, quod uidimus oculis nostrlK,
u quod perspeiimue, et maiiux nOKtrae palpauerunt
de uerbo aitae: et aita manifestata est, et uidimuE,
et tostamur, et adnuntianiu^ noliis iiitam aeteruam,
quac erat apud palrem, et apparuit uobis. uidcs quot 3
tadiciis, quot modis, quani uariis, quam maltiplicibus di-
» lectiggimus Ule ac deuinctissimus deo apostolus sacramentum
diainae incariiationi.s insinaet: iam prinium quod euni, qui
ia principio semper fuerit, uisnm in carne esse tostatur:
deinde ne id, quod audituin xc ulfum diserat, paruin iiicre-
dulis uiilereliir, palpatum quoque, id est tactum atque trac-
n tatum tam .suiN quuni cetwrorum manibus confirmauit, licne
utique per mauifestationem assumptav caruis optutonem Mnr-
cionilici ac Manii^hani errori.s excludens. iie qui phantasiara
ab honftnibus uisam crederet., cuni pnlpatam corporis ueritatem
a se apostolus pratidip«.sset. deinde addJdit uerbum uitao ct 4
M aitam manifestani, hoc se uidisse, hoc adunntiare, hoc pro-
teslari, »imul aciliceb et exsequens ofltcium tiiei et ingerens
1] Eaai. 2. 22
7 auDum'i;trikl Mpv 8 bsw ante p^racdmt am. M 15 porrappii-
mus *V 19 rC 10 ijuad 2i'p quot itiodii quct in<)icu!> M i\i dciklctis-
«iaiu f arfrf w. S) X douottBBimus a "26 iDarcliiouitid M 27 usai-
«ka JVJ/|) quivVf .- qnia N*Mv cf. 1,6,2 ftvntaniani M H1 eieqtiens Mp
^H
* ^^^^^^^1
^mZ
^^â– 1
^^^^^^^^^^^^^^^^H
^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^H
1
IncrednlHati , ut, cum Ule atiqtie protestaretur se
silii imputaret periculum suum qui Doluisset andire.
mas, inquit, uobis iiitam aeternain, quae erat
rera, et apparnit nobia: hoc, qnod apud patrem
b, hominibns apparuisse, hoe, quod ia principio SBmper s
oinioibus uisum essc, hoc^ quod nerbum uitae sine
&ty pAlpatum huoianig maDibus esse docuil. uidos
i, quam uanis, qaam muitipliclbus, qu&m indiuiduis,
tif: ita sacrameutum unitae ctitn deo caruis exposoit,
Itorutnim dicero omnino posBit, qui non otnimque u
, quod ipse quoque apostolus alibi eaideotisfiiiae:
m, inquit, Christas heri ot hodio, tpse et in
hoc ost Ulnd utique quod superioL-e teijtimonio dinit:
apriDcipio, hoc manus nostrae palpauernnt:
)alpari per se Bpiritus posset, sed quia nprbum sci- a
factura in horaine quodammodo, eui unitum fuerat,
. et ideo idom lesns heri et hodie, id est idem
1
â–
contrk NestQritiiD lib. V. 6
reuelatis Gdei oculis totnin in Chri^ito inexplirahilift niaiestatis
ArcADum ita locutus e»l, inuitatis ad rerer^iidaai deo gTatiaoi
agDosceiites beneficia ilei pDpnIos: gratias, inquit^ agent«8
patri, i|iii dignos uos fficit in parte tiortis sanctoram
io lumiuc, qui eripuit nos de potestate tenebraruni
et traQstulit in rognuni filii dilectionis anae, in qno
habemQK redemptionem, remiasionem pooeatorum:
qni eut imago doi inuisibilis, primogeQitus asinetsae
creaturae: quia in ip«o condita nunt uninoraa iu
w caelie et ia tcrra, uieibilia et innisibilia, siae throni,
sine domiDatioaofi, siiie potestateti: omaia per ipsam
et in ipso creata sunt, et Ipse est ante omaes, et
omuia in ipso coDst&Dt. ei ipse est caput corporis
eccleBiae, qui Oiit priiicipiuin, pTimogenitus cx mor-
tuis, nt sit in omnibns ipse primatuni tcnens: quia in
ipso conplacuit omnem plenitoilinem habitare, ct per
ipsnm recoQciliare etuaia ia ipeum, pacificans per
Bangainem crucis eius, eiue qnae in caelis siue quae
in terria snut. unniqaid et hoc aliqna laterpretationis ad- 3
iectioDO indigct, oum tam copiosc et euidenter expres.sam sit,
ut in se noD solum rerum fidem, sed etjam eipositionis habeat
claritatem? grsitia!: enim agere nos patri iubet^ magua utiquc
causa agendao gratiao a.A\&ct!i, quia digQos hob fecerit iu por-
tione sa.nctoruni «t ereptos de potestale tenebraniin tniii.itulerit
in r^num filii dUectionis snae, in quo habemas redemptionem,
remtssionein peccatonim, qui sit imago dei inuiHibilis, primo-
geaitos uninersae creaturae, quia in ipso ac per ipsnm creata
sint omnia, (luoruin iitiqiie sicut fHctor ipse, ita etiaiu guber-
nator sit et quid post haec? ipse «st, inquit^ caput cor*
3] CoL 1. 18-5».
] explkabilia p 2 arcb&ouri NMp 3 populat N' 4 patri mn. M
tn pjtrU] portioDO Mv 7 et remissivaain M rederntioDem p«r Kta-
fainaiD Ipniua. remiuionem v 12 ipid eit antA omnes et oniniA om. M
17 «ooneiliari Np in ipnim] et in ipso M paoiflcaM M 20 taoi]
it» Jfi) 23 cauitiui !V fecit Nf in out Mv Zi trajntuUt p
8S habwunui p Sft et nmisRioaeni » S8 ■unt M its mr. M
29 capad p
819
InbanQis C&ttiiai
poris eccleaiae, qui e^t principinm, primogeoitns ex
i mortuia. roflurrttdiotmm quABi geiitirationcm ecripUira nonunat,
qaia, «cut gfiueratio uilam creet, ita resurrectjo geoeret ad
uitam. unde nti&m rvt:Drrti>otio ipsa ri^^caeratio nancupaLur
secUDdum illud (lomini leMimonium: ainen dico uobts, qao
aoe, qui ftecoti estis me, in rcgcnorationo, cam so — 4
deril filius homiuit; in ^ede maiestatis suae, sedetiitisd
ot uos ijuper sedes duodccim iadicantes duodcoio:?
tribus Israhel. ergo primogenitum ei mortuis eam dicit,
qiicni superiut^ iiiuisiliiliK dei filium atque imAgiueiii praedicauit. «
quis autem iinago inuisibilig dei nisi unigenitas, aerbuni deif
i>t qiiomodo is r6surrexi!<.>!t> ex morlui.>i dintur, qui imago ao
6 uerbum dei inatsibiLis nominatml' et quid tameti adhuc additarf
ut sit, iiiquit, iii oninilius ipHi> primatum lenenB, quia
in ipso conplacuit ooiDem plenitudinem habitare, et u
per ipisam reconciliare omnia in ipsnm, paciftcans
per sanguinem crueiii; eius, siue qiiae in caelis siua
quae in t»rra kuiiL numquid indlgHt piimatu uniuersorum
creator omniDm, ant primatu eorum quae a se facta mint ipse
qai fecit? aut numi|uid liidi ile iiitIi') potpst, quod iii eo, qui
sit pnmogenilus ei morluis, conplacuerit omneai pleiutudinem
habitare, qui utique unigHiiitus filiuj^ dei, uerbuiii dei Knta
uniueisarum rerum ejordia, patjem inuisibilem in se babena
ita priuii oiiincm pienitudirieui in ite babuit, ut es^iet ipse
6 oninlum plenitudoV ei; qiiid postremo? omnia, inqnit, paci-
ficans per .«languinem cruci.s oius, siue quae in eaelis
sunt siue quae in terris. manirestauit utiqae apertisstme
de quo dioeret, <{ueiiL priniogeuitum cx luortuis noiiiinasset.
numquid enim per uerbi aut spiritns sanguinom reconoiliata
ac pacilicata sunt omnia? non utique. neque enim in naturajii »
3 wito N' ttd uitam M crcat. pv gDHcrnt pv 4 gcocntio M
9 )Erf JV ijracl Mp 10 itnitnibilis M: inuiaibi]e'm Npv 12 H «w. M
dioetur JW tw] Hut .V tS addttur M U in omDJbus om. Me
M recoiiciliari p (imiii» eX in ipeo paciKcare M 17 cafflis suDt liue M
18 priiDBtil M 10 prinitttiiin jV.V principatu /j 20 quod] ut .V
21 «X murtuiB ... 22 unigeuitua em. p 22 dei et ueri>um M S3 iiai-
neraa Mpaa 25 omiiia|BiK N 27 t«Tra Mv
J
oontrtt Nottoriuin lili. V, 7 — 8.
313
cadere inpa^ssibileni re» ulla potuit pasNioms ant fandi sa.agTii9
uaJnit nisi homiiiig aut mori aJter qu&m homo: et taraeu idem,
I qoi in sequ^ntibuH mortuus Aicitur, iilem guperius imAgo d«i
inuisibilis praedicatur. quomodo ergo hoc? scilicet quia H
' omni modo ab apostolis cAutum est, up- aliqua uideretur in
Christo esse diuisio et unitns in filio bomiois Slias dei in-
cipm^et per orrati(^as interpretaUoni^s duas habere partionas, ao
per prauaifi atque impias opioiones, qui esset scilicet in se uqus,
duplez flerct in nohis. et ideo pulchre ac mirabiliter ab ipiio
li unigeDito tiLio dei usqoe ad unituin filio dei filium hominis
praedicatio apostolica de^cendit, ut, sicut ipso rorum ordo, ita
ctiaHi doctrinae sermo deeurreret, ita cuucta inseparabili CO-
â–¡exione ct quasi quodam poote coutiuuanN, ut sine ulla penituft
diuisione ei intemallo eum, quein in principio mundi legi^rAK,
f in tine temporia inuenires, neque ulla omuino di.sti-actione
impiae discissiooiR admiesa unam io carne atqae in spiiitn
fiiiuni dci crederea, cnm ita apostolicam magistcrium deum
. puritor atque hominem per »a«Tameiitum corporeae natimtatis
unigset, ut eandem tihi ret^onciliantftrn in croco omm demon-
I straret, qaem ante exordiam muodi imaginem dei inuiuibiliB
praedicassct.
Vni. Quod quidcm quamuis apostoli dictum sH, tamen doc-
irina domini est idom enim hoe in apostolo ad Chrigtiaaos,
qni consimile illud in euangetio ad ludaEjo.^ per se loeutus est
; diceus: nunc autem quaeritis me intcrficpre hominem,
qui aoritatem uohiti locutps sum, qunm audiui a deo.
neque cnim ego a me ipso ueni, spcI ille me mjsil, et
deum uUque ee el homiuera Indieans: homineui in hoc quod
liominom mse se praedicat, deum iu hoe quod se niiseum esae
\ 251 I«)i- S. 40 f>t 42.
S slitvr p 3 idera in â– iiperioribns 3f 5 nb om. M 9 pulon' p
10 Alium liai filio h<iininis M 1'2 coimeiLonc M IS quoiKlmn N^
ponnitns N IS fini N' «Uo p* 16 (iisc^^.ssioDia Nr: ef 111, 7, 3. V,4,3
immitfn N'' atiiue altuin in Mc 38 nntiuiltiB p 22 quAmtiis om. M
94 per m locutusi pltKiituB M 27 e^ ont. p ipsu om M uoiiiD M
S8 OM indiDKnB Mv bominran in hoa quod om. Jlf 23 se ante pra«-
dic.ttt 01«. Jtf praBiiicsbst p m potl qaod om. M niiuain ne v
k
314
loliaiinii Catiiani
s noDfirmat. apnd entn enim Qe««sse est roerit & qno nencraU
t^l !ili co uRTicnit a qao se mistiiuii etis« dicabat. uiide etiiiir'
illud fuit quod dit^pntiltt» ad Re railaAiti: qtiinqnftginta annoa
nandiitn h.ibi>R, ot Abraham nidiitti? conneDieiLtififflm^
aetfrnitAlia uc iimip!tt.itiK xaae noc« re.<tpondtt dioens: amen^
amen dioo nobiit, prinsqoani Abraliam fier«t, eg^
sum. quaero ergo, euins dietum hoc uetis esKO? Chrinli utiqu^
al)8qne dnbio. et quomodo, qui natos reoonti t«miMire fuenifev
ante Aliraham se esse dieebat? per illnd scilicet eui unitos
erat ponitus uerbuui dei, ut intpUegoront omnes quanta esael m
Chriati ac dei unilaK, cum, quidquid deun in Chrutto dieere(,
3 totiim iam uniti diuiiiitns uindicaret. ben« antem conscias
aBl^rnitatis suae illa in corpore tnnc ludaeis uoce respondil,
qua qnondarn Moysi locutas fnerat in Rpiritn. hic enim aJL:
)iriiisqua.in Abrahain Heret, «go Kum, Mo^si antem: ego u
8um qni snm. admirabili ntique diuiuae natarue aeternitat«m
K(*riTioiiis magiiificentia praf^diciiiuit, quia nihi) de deo tnni con-
ueuieiis dici potest quani ut semper essa dicatur, qnia esae
nec praeteriti initium nec futuri terminum habet. et idoo
apertiBsime hoc de aeterni dei natnra dicilur quod aet^rnitati «
4 optime coaptatur. qitae quidein ipse dominus lesus Chrisius,
cnm de Abrabam diceret, dluersitate ssrmonis osfendit dicens:
priusquam Abraham ficret, ego fnm. do Abrabam diiit
priusquam fieret, de se autem ego sum, scilicet quia fieri
tomporalitatis est, easa aefernitatis. et idco illud 'factuni' «
humauae tribait breuitati, illnd autem 'sutn' naturae »ian. et
Kaec omnia Chriatus tiliqut^, qui pi^r ^aci-ameiitnm tmiti hommis
ac dei ia iUo, qiii semper fuerat, im liG fuisse dicobat.
3] Lo.S-i. 51LO.S8. IS] £1.3,14.
1 eat Bemiwr fnmt Mp (nnn a) 2 u om. N^ 4 abruin p, irm
mfm pastim 5 actnitatls Jlf 6 ameii <m. M 10 iiitellis«rmt jVp
11 t{uicqnid p 12 uniti diainibis icripn: uiiilati anitaa JV^ nDiti
tinjtjui ya tiendiciiKt p iam nibi diuiiiilALiB iinibui uftndicaret Jtfv:
tf 1, 3, 5 IS in \iotx p U qiiia p condara .V moRi Jf I.^ taa-
brahaia N 16 aiuinirabili JV 17 >iui M 19 ]ir«teritiH p 20 hoc
apertasKimR boc N ^ii tcmporalis If temporaJitatiii est fiori Jtfv hmJ
et nK M faotum «ae Mv
M
contrit Nvsteriuni tlb. V, 8—9
VllU. Quod aposlolus quoriae cam dQucidare ac manifeslve
oiQDibui; cuppr(>t, ita locutu-s est: qooDiaiu leaxts populam
de terra Aegypti salnaDs »«euiido eos, qui non «redi-
deruat, p^rdidit. sed «t alibi nequ^ tftnptemutj, iuquit,
b ChristULii, eicut quidain iUorDm temptaneront et u
serpeatibns perierunt. eiimiiix quoque apotttolorum Petrus
et nunc quid temptati», iiiquit, deum, iuponere iugum
«iiper ceraices discipulorum, quodneque patres noKtri
oeqne aos portare potuimasf sed per gratiam domiDi
u nostri lesu Ohristi credimns salnari quemadinodum
et illi. liheratuni ab Aegypto dei populum et per iugenteit 2
aquarum iiiae sicL-isi pedibuN abductum itc per uuiUut heremi
solitQdines rouseruatum non nisi a solo deo sine dnbio nonimus
I Hecundum illud: dominuH soIuk dufnbat eos, «t nou crat
ps oam eis deus alienus. et quomodo apostoluB tot et lam
euidc.ntibus tt^stiiuoutis el ab lui^u liberatum ex Aegypto popu-
lom ludaeorum et Christum a ludaeis tnnc in deserto tem-
pta.tuiii priuulieat diccns: ueque teuipti^iaus ChriHtum, sicut
quidam illorum temptaueiunt et a serpeDtibus perie-
runt? omiidK quflqun saiicto.s, qui uiserunt sub lege ueterie
tetitaiQenti, beiitus upostolns Petrus per gratiam domini uoelri
lesu Chridti praedicat ra^v saluatos. exi atquo effuge hinc, si 3
potes, tu, <]uiF)quid ille es, qui rabido ac Masphemo spiritu
fnrens nihil iaterease admodam iuter Adam et Christum putiis,
6t qoi eum etiam post p&rtum uii^nis deum deaegas, o&tende
peuilus quemadmodum etiam ante ortum corporifi deum non
fuisso eonuincas. ecoe eaim apoDtolus clamitat populum de
terra Aeg^pti ab lesu es&o saluatam, iu deserto ab infidelibut)
Christum esgi; temptatum, patres qaoque iiostros, id est patri-
S] Ep. Iudi« 6, 4] I Cor. 10, 9.
14] Dtut. 32. 12. 18] I Cor. 10, 9.
7] Aoi IS, 10-U.
2 homimbiis M S fgipU p ] 1 illi] ipni jV (^pto p 13 u-
sbun M 1!) solitadiceiii M i^olw ulinqiii! dubio dtw Mc 14 deduf»-
b&t M 16 n] nb Mo efppta p |T Cbriiitum >] k d*ftm mllibLUi M
ttim M tflinptatjim om. ff 23 itn) i^iqw M 24 iutcr se Mumodum H
•i£i d«iiegBa;; N 'ili «gif ti p par iuuid Jf dM«Tt4 cit ab fi
m
lotiaanit Caiiikii]
arclias atqae prophotas p«r ^atiain doraiDi nostri lesn Ohristi
salaatofi. negato haec, ui pof^. qpc mirabor si fucoris, ut
neges quae omDes legimus, qai qnae omBes credimus ttenegastl
4 intoll>(-j(e ergo tandeni qnla iam lune et ei Aegyplo populum
in deo Chrii^^tus eduxit «>t in deo Christus a populo temptatore
temptatus est et OTiuidB iustos Christus in deo gratlae goae
Iiberalitat« saluauit, qiti» ppr sacramenti unltat«m ita i>t iit>u.(i
iu Ctiristam et Christus in deoni tiausiit, ut at quidquid deus
fecit Chmtus id pprrecisse, et quod postea Christu8 p«<rtulit
deua id pertuliese dicatur. et ideo dicens profjheta nou erit r*
in te deus recens nec adoralis deum alienum hoc seasa
et hoc itpiritu praedicabat, quo apoatolua Christum eductorem
ex Aegypto Isiaheliticae plebis esse dicelmt, nt eum atique
qni «X uirgine natus est hominem se^mper per sacranienti uni*
tatem ia deo fuisse sentlret. alioquin, nisi ita Rri^ditnr, aut u
omuino cum haeroticis Christus oon dcus aut certe contra
B prophetam recens deus esse creditur. aed alifiit ho* a catholiea
dei plehe. ut aut a prophetJa diasentirc aut cura haereticis
sentire uideatur et in maledictura forsitan iliud populus bene-
dietioaifi incurrat, ut spcm suain iu homine posaisse dicalar. m
qiii enim dominum Ii>.siim ChriHtum tioliturium hominem natum
aeserit, dopUciter maledictioni obnoxius sit n«ce8se est, siue ia
enm credat siue non creilat. ei enim crndit, malodictus qai
spem suam ponit in homine: si autem non eredit, m&le-
dictus utique nlhilomiau», quia, licet iu hQniinem non crei^derit, «
deum tamen penitas denegarit.
X. Uoc enim illud ef;t quod reuolantf^ i^ibi domino ille caris-
simus dei lohannes praeuidens id do eo ipso locutas est qai
10], Pi. 80, 10. 28] ffierem. 17, S.
2 ue^to p: aagit tu IfMv cf- 1111, S, 4 adnot. .1 qut quu] quicq: M
4 latcUige Mp ot om. p ogipto p & christos {antt s) JW 7 natini-
ta.tcra p 8 troiiBiiut M quioquid p 11 aemum N^ hoc MOau bsec
Ol liqc M 12 quod NM 13 egipto p iaraeliticae Mp U Iwmine JT»
Iti ooatial iaita M Iti uut & (â– add. m. 2) proptietla N el (pnphecia)
p : aut projiliutju^i M nul. n propheta v 20 homine iV 'il Aam iHm pv
22 4u))]>)icitcr p '23 luiili^dir^tu» «st p qui itpeiii ... 3-1 maledictu
om M ^lmJnt.p' 25 niohil miiius jir homiiie Af 2C <)eD«%»uit •
27 olarissimuii N 2tt dc Am p' ipse M
in se loquebatur. oranis, inqoit, spirita:; qoi coafitotiir
lesum iti cartic UAnisso, cx deo cst: Qt oiuiiiri, qui
aoluit lesum, ei deo non est: et hoe est antichristi,
qaod aaiiij^ti!) qulfl iicQit, ot niiiie iam iii mnndo ent.
s adinirabiloni d(^i ^ingul&reniqao pit<lati<ni, •]tii iioltit (■aiiti!^
siiiius ac prmiidcntiM^iimuK nieiliouK U(>iiLui'0^ quamlnque in
wlcsiam suam raorlios aiito iirnciiixit, et cotti pnicnuntiarct
infirmilal^Mii, ilciiit «x i\m pracnuntiatioae meJicinain, nt omnes
ttcilicet agnoKventes liingnorom iugruHutein iiraRul iam atqua
M longe uitare tncipereut quae iiuDiiiiere diilicissent, et iileo 2
saiiet.as lohanues ouiuiH, itiituit, qui soluit [esum, ex dco
aoD est: et lioc eat antiahristi. iguoc;M.sQe eiuii, haeretice,
agiioscis iani dn tc pala.m i-t .signant«r ista diiissel' nemo enira
itu »oluit lesuin (|UAiii qiii uon contil4>tur deuni. rum enim in
IK hoc omnis nccitisiae fide.^^ et oninis cultus sit, [esum deiitn
iKrutii fiklpri, quis niagi» neneraliouf-ni t>ius et cultum soluere
potuit quam qui totiim in iK> qiioii omne^ colimii» dene-gauit?
caueas ergo, obsecro, cauea.-* Uf qoiw etiani U' iinlichri«tuni
dic«rtf queat. couiiieiari me aut iiialedicere puta."? oon meum
M eet qaod loquor. ecce euangelii<tii dicit: oinaia, qui tjoluit
lesum, ex deo oon esl: et boc est anticbrienti. ii noa 3
sotuis legum et dcum non nega-s antich.ristam te nnJlus diccre
pote^t: 8i auteui negaiit, guid accusa.'' qiiod aDtichiittum te
qtiisquam esEi> ilicut? tu Itac de t4>, tu, inqiiaiii, dum negas,
» ipse dixiRti. iiiH mrv hoc uerum ease? dic mihi, [esum cum
ex nirgine nasceretur qiiid uclis, IiOTnincm fuisse nn deuniS*
ei dQuro tflntuiu, mlaiR ut4qui< leeum, qni io eo liominQm
Qiiitnm de» fui»»ie denogas: si ant«iti homiuetu, solniii iitique
1] I rt>h. 4, 2—3,
t 9f 3 hlo ent aiitirlirlstiiii Mp -1 qiiodl qDBm p fi un-
N S swi] aiit M priiduntianiniuK o 7 ^de*in sua M
Sram Mp 12 liir ml niiUelirintuH p hcniticiv N 13 inni oin. If
jaiiypintgf lUv dixissPt N' 15 erdtwiiii» A' IH antiGristiua p
19 nnmitiBri N cuciuiuc-Iari M 20 hwr Jlf 21 liic mt atitiicbriKlus
i(uitierlKtu>i /j| Afiii' mi\ pmt fi trat. m X '22 uan om. jV *2:t snti-
cristnm p (iui»<iuikin ('- M 21 inKiuniii N 27 K>lui>ti M in w]
MC .N 28 ii"rn>t[M Mv: rf. II, 5, 2 fin «jliiiKLi J4
XTH. Cam. 1. W
818
lohan&it C&tBimi
nihilomioas, qoi eolum lantDniniodo, ut facis. hotniDem oatni
i (Rist* lilaapfaemee. nisi Turto i-sit^tiiiitu) quoO non sotuag Uiam,
qni Mmt eom deum aegas, qtu solueres ntique eliam si oatuiir
oom deo Iicmincm oo& nflgaroa. mi exempUs forsan faoc muu—
fedtias uelis fieri. accipe de utroque. U&nichaeus extn ecdo—
siani est, qoia lesuin deum tuntnm falsse asscrit, Hobion, qaiK
homiaem. uterque enim lesum ae^uit ac soluit, alter solmKis
dicendo hommem, alter tantummodo solum dcum, quia, Ue<7-/
diueriia dixehnt, ^ar tamen est ipsius dmersitatif: inipietas.
nitii quod, si ulla intcr malorum magnitudiaem potest gss€ it
discretio, ininriotiiar Masphomia tua est qoao aolom honunem
asBorit quaiii illa (|iiiii> solum deum, quia, lif^eL ulTuinque
matum »t, contumaliogius tamon est diuiaa doinino qnant
6 huiiiana rapuisse. lideH ergo haiiC tantQiii ca.thoUea, haec
tantniu uvta. "st, dominum Iokuiii Oluii^timi, sicut demii ilt u
et hominem, et tiicut Itoniinem ita et deum credere. omais
eniui, qiii Holiiit lei^nm, ex dco non est solaere autem
hoc est, quoii unituiii att in lesu uelle rumpere et qnod in*
diuiduum sepiime. quitl autem in tesu unitum et icdiuidumii?
homo utique et ili<u>i. vt^o iJle letiuin solutt, qui haec sepa- k
rarit atque disruperii [aUoquin si non di.sruuipit ao separat,
ergo tiec solnit. ai nutem separat stqne di^rumpit, ille utique
sohiit qui Fitjparii.t atquf dlKi:uiii|iit.J
XI. Et ideo omui honiini in hanc hlai^hemiam atque iu-
Haniani proruinpfnli 'i\tsa pro ae in cuangelio Jaminn» lesus
illud qnod ad Pliarisaeus locuUis est (^tamat &c protestAtur:
quod deu3 coniunxit, bomo non sep&ret. quod lieet illie,
27lMiiUh. 1S,6.
1 tieltia Np 2 eitinips Jl/ 3 fuiiss deum in w deasg» Jf 4 DOD
iiegmiil iI<iiitv'^''*K ^i^ ^ iiiuuic)i»us lity rc^lNi* IP 6 ipA t«sDiit Mt
ebion M 13 utruni M 15 tanta ueni p I<t «i anU homlticm <nN. N
tS iesum NM 10 imum M 20 hiuc] otgi/ N aepftnt it^nc dtiiruui-
pit M 21 dimipprit il^ diBrumperit ji 23 qui Kn|imt mtqtto disuin-
)»it om. NpD ntrfjtt alitMjiiiii . . . ditruiapit oticm itKitui S4 bae blM-
pbemin iit(\m itmiua M 2ri pro se otn. M ImiinI dicit fi> 86 ituod
|Miuut:ia M 37 iUia ^p licct hic ubi dictuni vst a diio M
cantrs Heitorinm Uli. V, 10—11.
abi A jeo dictum est, ad caasam aliaiti respon^uin esse uidealtir,
Udi^ii prorutiilitax ilm, (|aae noa magiK dn carnaliltus qaam de
spiritalibus loqDebatni*, com de illo boc tom magis de hoo
Doluit intetlegi, quta rredcntibus tunc Imtapi» id quod ta dicis,
ft hominera t&ntummodo lesum .sin^ deo csse, cum de socictate
eoniugii doniinus intcrrog&retnr, non de eo tantam, sed etiam
dp Itoc edocuit et de minoributi conaultuj; e-tiam de altioribus
maioribnsque respoudit diceD.s: quod dens coDiuuxit, homo
noD snparet, li&c i^st: nolite id «eparare quotl in ma deus
)• iuoxit: aoQ separet hoiiuna impiet4s quod in me uniuil diuina
maiestas. ais autem plcnius Ecire hoc ita cBse? aadi apostolam 3
<le his ipeis de qaibos luac saluator docuit dissercDtcm, qui
utiqno, utpotc mi^ster a deo uiisstts, at eapcro tooc audi-
torum inbecillitKs poterat, ea ipsa (|uae deas in myaterio prae-
u dic&riit expoi^uit. ciiin oiiiiii ik' ciiniiili coningio, undi^ interrogataii
in euangelio salualor faerat, diRputnret, rapUcanit ea ipsa qnibas
ille UBUs ttine fuerat legis ueteri» testimonia, 8C'Iicot iit inti'l-
legeretur, quod eandem reiu «xpooeret qui isdeiu t<>atiniomis
utoretur. adioiftns prABter»a, m ileFissH cau.>;Re aliquid uideretor,
■B etiam carnale coningiui», malieris quoqne ac airi nomen, qnos
ad mntuuni cohorLabatur afTectum, ita. poauit: oiri, diligite
axores; uestras, tiicut et Christus dilexit ecclesiam, et
itemm: ita «t airi debent ditigere axor^s suas ut cor-
pora sua. qui uiorem suani diligit, $e ipsnin diligit
is Demo eniiii uiuqaam carncni suam odio habnit, sed
nutrit ct fouet oani, .sicut et Chritstas ecclesiam, quia
tnembra sumus corporif^ ein;!. uides qaemadmodum CfariMti 3
atque vccK-jjiat! iioiiiina niri ac mulieri» nomiiiibus adiungcus
^^1) Eph. S. 26. 23) L c. 28-8a
3 NpKiJibun M t4iin] t«t<iin JV dn ante tkM om. if 4 int^^Uvi Mp
tiu\i]qmft 7 itllfporiliiiH (>M.'J i<^ ultiiri'irlbii«p II manfsU» p(M}
H nuJiiatcno tf mistorio Mp ItS sitluittorj dni M 17 iuttUiK. M
mivlligvtiir p 18 otanilpin (i «nu.) iV liJKdnm p 21 iiiutuuin|
mutu tn tuum 3t iitlhortiibntur Ms effortuiii A>p 23 itA) ta i«
imlio Mtnu* M '2^ iiinijiiHTii om. Np 28 *t atile Cbristiu om. Jf
87 meabra. ji 28 muti«m N^
M*
330
lohannii! Cnsiitiii
omneii fl carnali au(li(>nLi!i aA HpiriUlein int^llegnntiaiu trair
cum enun omaia ista diiiss4>t, ^ubdidit ea quibus in «uaDgt>r
(loiniiius URUii fuerat lcNliiiinnia, dieens: propter boc r—^r,
linqiiet hamo pati'>!iii guuni et matrvm, el adiitnget -^zsf
Kd tiXorr>m Kuam, et i>runt duo in carnt^ una. et q^vuj
post hftpc quasi cum magna clarooris proteslationp sabit»c.;^=i>?
RacramentDm, in(]uit, hoc magnum etU remonlt »*■' j nc
de hoc omnino et ampiita.ult farnalem intellectnm, ul>i S4<^ -Js-
nientum pt<iiilus diiit css« ditiiitum. nt quid tamen post E- »u
subdidit? ego aotem dico, iuqnit, in ChriBto et in ^o-
â– 4 closia. cnm (lixisset saoram^ntum hoc magnnm eat, K^oi'
dixit 'haer est eipositio sacramenti', sed qnid? fgo aut -^^
dico, in Christo et in occlasia. hoc est dic«re: illnd ^■■i'-
lieni magnuin e«t sacramentuni, sed ego dico in Christo et- '"
ecclesia, hoc est, ut, quia caperc jltud ad praesens forai "^ 8
omnea non qneunt, uel ho<i capiant. quod tamen ab illo ^3M
discrepat nec diuersnni esl, quia. utrumque de Christo ^^sit.
sed quia profundiora illa. non capitiut. haer. saltim faoiIi'^''>
cognoacant, ut, cum promptior&m intellectum coeperint eap^-r«i j
a<i attiorem ualeant peruenire. et planioris aunc rei adipiscec» ''^ "
sit postea profundiori^ uia,
XII. Quod ergo niagnuin illud oM saoramentum quod @ni>
niri atqne asoris nomine dosignatur? apoBtolum ipsuin int^'''
rogemus, qui ad doeendam candcm rem alihi uerbis rei ips»*^*
USU8 est dicens : et manifeste magniim eyt pietatis sacr ^*
mentum, quod manifostatum «nt in carne, iustificatO' '^
ept in spiritu, apparuit angelis, pra^dicatum est g» ^'
tibutt, creditum Hst in mttndo, adHumplum esl
gloriiL. quod ergo magnum iUnd est sacramentum qn
81 l «. 81. 71 1, c. S2, lOl 1, c. 25] I Tim. 8. 1«.
^
Jtf
1 omiii carnnlem aiidiratiS M spiitiU>in M iDtoUigSBcim
2 Bubdil N fi ad om. N uior atm N per ffwurani qnldm Pv^*''
7 inqiiiid M 10 inqaid iieiy M 12 hacc ?bI] hoc M H »»d "
ego M 15 qiii M Ifi Rnpiunt JV' 18 saltera j» 19 «t| fs* -^
cum] Bum M cneparint N 20 allionpm N 21 ad profoii(li*"*
nibm M 2i dooenduin M esdein p 2Q e*t om. N eA illtf*' '
eat ergo ma^uiii iUud p: ef. mtpra h. U^ et infra jKtg. 3SS, 1
ottntrs N«*loriuiD lib. V, 11—18.
mtuiifestatiun est m caracy deus sciiliMt natus c carne, detis
iLisus in oorpOTB, qui utJqutv Kicut palam ost manifpsUtuK iti
carne, ita palam est adsumplus in ploria. hoc ergo magnum 2
tvl sacramentum dp. quo ipse ait: proplfir lioc relinquet
ft horao patrem suum et matrem, et adhaerebit uxori
ituait, ft eruut dua in carno una. qui fuerunt dtio in (»rno
aaa':' deae scilicet atque auima. in unfi enim ea quac uuita
est deo canic hominis dtxis cet atquc aaima 9CCondum lUud
jp.'!iuti domini: nemo potest a jue toUerd animam meam,
to scd cgo pOQO eam a mo ipso. potcstatom halico
poiiendi t^am, «t putuKtatttm liabeo tternm sumendi
uam. tiia ergo nuuc iii hou uides, ileum, earnom et animam: 3
rteUK e»t i[ui l0(|uitur, c-aro tii ()ua laquitur, anima dc qua
loquiCnr. |ivoptere8 ergo hoino ille dc qiio prophelji dicit:
» frater aou rediiiiit, ffldimet homo, qai ut dictam est
ascendit ubi i>r».t prtU8 et do qno Ingimus: ncmo ascendit.
in caeluiti nisi qui de caclo dc.^icflndit, filius horaiui»
«]ai est in caelo, propter faoc, iuqtiam, reliquit patrem suum
«t mHtrein, td est (li>uin ex quo natus est et Uierusalem illam,
<|uae egt mater omnium nostTnDi, et adhaeslt humanae nirni
«luasi uxori suae. et idcirco da patre expresse diiit relinquet 4
liomo patrem sanm, de matre aufi>m non dixit 'suai»\ .sed
tantummodo matient poi^iiit, quia non tam ipsius erat mater
qiiam uniiicr^vnim cn^ilentEtim, id ettt oinnium ttostruiu. ct
adtunctns est axori suae, qaia, sicut uir et raulier unum corpus
sunt, ita maie^ta» iliuinitatiH et c&ro hominiK uniuntur, ot facti
suut duo, id est deuH atquc anima, in carne uaa, quia, sicut
caro ilJa habitatcrem h&biiit iu «e deum, ila animEim quoque
4] llph. b, Sl. !)] loli. 10, la. ISJ Ft.iS. 8. 16] loh 6, ti»
■•t3,13.
1 natuH est p iiatiifi twt c .V 2 iii) c jV qnia Jtf -1 pro-
JktarM iHr 6 qni . . . oanie uiin om. M riicitiiit t\^ diio e 8 ilw
Wil M fl tollere a mr. M 11 ct] atqu* p potc^tfttrm hulH-o
OM. y^i 12 et UM. Me \h uoti nediui(>t M uon rvduinit p
17 iIcpc-iKlJt de cmIu iV 18 relinquet Nv bomo [rBtrQiu Mv 19 ih«>
niKiUom M ieriin ji 'Jo no&troruin M: ow J\> 21 «iprnuit dicooB p
21 auttionini M 27 al.qii«] ct j> 23 uiim» Jlf
m
loLitDnis Cfteiiani
Ij iu se (toliabitaateni deo. hoc ergo magnum illud Mt BBdlB^
nientum ad quod inquirendum nos admiratio apostoli aocat et
adhortatio ditunitatis iniiiiat, uon olionuin utiquc utiaiii a Chri»lo
6t alg ecclesia, ut ipse ait: ego autem dico in Cliriato et
iu ecciuKia, quia ot caro ccclesiae caro Cbristi cst ot iii caruc
Chriati deas «Bt &tqo« &aim&, ac sic idom in CliriBto qaod ia
ecclem, qaia sacramontam quod in c&rne Cbhsti creditor ctiam
Sde Id ceclesia continetar.
XIU. Hoo ergo sacramoHtum, quod et manifegtatHm est in
earne e.1 apjparuit iii mundo et gontibas praedicatur, molti
gaaetorum ut-ternm, iticut praoai<i«bant in spiritu, itn uidere
eUam iii carnQ uolueruot. amoii unim iiiquit doininu^ dieo
uobis, quia multi prophetao ot iusti capiorunt uidore
quae uok uidetifl, et uon uiderunt, et audire quae au-
ditis^ ot iion audifrunt. et ideo E^iias propheta ntinam,
inquit, domine, disrumperes oaelos et descendereit, sed
et Dauid: domino, inclina caelos et dcscendo, Mojses
quoque ostende, iuquit, mihi te ipsnm, at manifvstfl
3 nidi>am te. nemo admodam propius quam Moyscs legem
capieas ad loqueut«m de nnbibns deum atque ad ipsaiii ad-
modiim praesentiam maiestatLs acceseii, &l qnomodo, cum
nemo pro]iiora quam iltn dc dco cemoret, adhiic manire.stiora
poscelmt diccns: oetende mihi te ipsum, nt manifeste
uidcam te? aciltc*t quia hoc ilie ticri pn-cahatur quod isdom
admodum uerbis apostolus factuni qss& dicebat, id cst ut pakm
dominas manifesLaretur in carne, patam apparerot in mundo,
palam asHumeretur in gloria, et onmia oculii; taudem carnalilins
sancti fifirneront quau BpiriLalibus pracuidttijant.
4]S|>b. 5,33. 12) Hftttb. 13, 17. 13] »j>ui. M, 1. 17] P(. 148, S.
l&l Ei. 83, 13 (LXS),
I dnuiii Af imt illud JKv 2 ad om. M lunniiratia N S et tinte
eudiMiiw mw. tn N taol«ii« am p 8 si J^' «c sic . . . 8 ooBtiaettir
om. Hf 9 tirgi)] «iiim M vl om. M 10 niiiltis 3f 12 domiiius
CM. N U ivudictiH p' IS jsnion p 17 cm\m tuoB Hf 18 Dstetl-
dit Jtf mihi iiii]uit p IH amuLudtiiu proprins N 20 acdpJ«DB M
oupiuiB 2i' do| « Mv nqi M AUUDoiduxD N 22 pnhpriom p
maoifMaciora M 2'S mmiifpsto ut M fori. rtcU 3S amtnoduiD Jf
i9 iu ante mundo <m. Nav 27 gloriftm M 28 spiiiilibua M
wi
t*
oantra Neatorinu lib. V, I3~]6.
323
TEllII. AJioqnin ?i, v.t haereticns &It, dcos fatoras in domino
lesQ Christo ciat uolut ia staXm <>t iii or^uuo, id ei!t ut babi-
laret taittum quas! in hoiuinc H loqtierotur (|uaiii per faomineni,
non (it i[).'^i! ossi^t qtii ttu.h)tAret atque t>x »<> «t sao norpore
loqaertitur deud, iam uttf^UB sic »t lia.bitarat Jii tmtictis «t
loontus fuer»t o sanctis, in his quoqae ipsis qiios supra cliii,
qut adueutuiu ip»tu8 prt^cabnutur, sie «rat ae loquel^atar. «t 3
qaid nccesiM! critt ut hoc omaes poscoretit quo<l hsboliant, tii
hoa petebant quod iaui aceeperantV &ut quid uidure oculis cu-
perent quod uonlti retiiiQbaiit, priuigertim cuin plns sH pandvm
rem babere quempiam iuira su qaaiii utdvre extm. so? aut si
sic habitaturu.s i^rat iu ChriKto deus sicut iu Kanctitc oinnibuic,
cur magis Chrislum uidere sancLi omnes cuperent quam se
ipsos? «t Ni (landciu reni ntsuri iii doinino lesu erant quun
in se. habebaut, cur non plus multo ai'bitrarentnr eaudcm rera
an se faabt^e qiiaiu in altero nidere? sed erras, infelix fnror, 3
son intellegens, ul aposUilus ait, ot quae loqnaris et de
<]aibn8 adfirniBK. omnes eniin pruphHtae nt sancli portioneni
^nandam diuini spiritus, prout capere poterant, a deo aocepe-
runt, tn OhHiito aiiteni omnis pleuitudo diuinltatis habi-
lauit atquQ habitat corporaliter. et ideo louge de etus
plcBitudine omneH snnt, ox cuius plnnitndine aliquid accipiunt:
quontm aiimplctio Christi muuu^ est, quia ustcui utiqne omaeB
craul, iii»i iptjc c»»et oniniuni pknitudo.
XV. Hoc ergo stvncti omncs optal^ant, hoc precaliantur, hoc
dc uiduro oculi» dusideraliant Aicut antmo ac mf^uta sapie-
bant et ideoEaaias propheta ntinain, inquit, disruraperes
«aeloe et doBcendt>ros. sei el Abbacnch, idcm adQuntiaos
qood iUe optans, dum aJpropiant, inqoit, antti, osteuderis,
in adaenta temporain demonstraboriB. deas do Tba«-
17] I Tim. 1, 7. aOJ Ci>L2,«.
a-3 aJts».
77] Etu. M. 1. 29] HftbM. S.
1 aiaatM i ipGi M et bx moMv 6 e oin. M ipMtuji iiuus]
qno Jf 10 cam] quod M ]!> qnnr 2f miilto oon p\ux p 17 iiiti.<lli-
feta Mp loquDria M 18 it oniDCs simcti Mv 2S cst p: om. SMv
3& obtKbAitt M 2& ric] ai M '27 yn&iM ^fp 28 itbACUc Mp 29 «pitnt M
ioqutil X Detendmtisp' 30 «ducDtu M theoun NM^p fbuonn JV
t
m
lohaniiix CBSciBHt
man {sia« illud: dens ab aastro) ae&iot. Danid qaoqae:
<leDs uianifesto uoDiol, et itcroio: qui ttedef; tsuper
Cherubin. appare. alii aducntnm eius quem mnndo pne-
S stitit annuiitmbaut, alii postal&baut. nonuulli .«peeie dlsparit
sed omiie^ aliiti^lu pnri, intellegentes iiliquc aliquatCDU! quaa- *
tiim rem preuaroutur, ut doos iu iluo babitans, in fornia del
ac siau perman&ns, Ki>iiiet i|).sum «linainret fomiam serui ao-
cipiens Hcque ns-que ad snscipiendas omnes passtonnm acerbi-
tates eontumeliasqu» submitteret, subiret poenam pro ben^ficiis
et, quod iiitolenibilinisimuTn et iiuliguissimum cst, ab his ipsis u
mort*m eiciperet pro quibus ipse moreretur, intellegentes crgo
boc aliquateiius .san<;ti ODineii, aliquatenu!», inquant, intellegentas,
quin qnsntuiii &il nemo inteltegitr consona omues aduentum
At^i uflci^ et qna.si uonei^ntu mutuo postulabs.nt, scientes utique
in hoc speni omniuni consistere, in hoc salntem onmium con- u.
Uueri, quia nullus soluere ainctos posset nisi immunis a ata-
3 culis, noUus eiimere peccatores ai^i peccato carens. nemo
enim libcrarfi aliqua ri> quemquam potf^it, nisi ea re ipse hbpr
eit qna a m allus ilberatur. et ideo cum in omnes mors per-
transissft, »tunes uita indigebant, ut in Adani sdlicet morientes
in Chrii^to uiucrent, qnia, quamuis nuilti sancli, multi electi ac
familiare;^ admodiim deo fuerint, nuIH tumeii poLuorunt pnr se
penitus esse salni, nisi fuissent aducntu domini et redemplionc
&alualJ.
2] ts. 49, S «t 79, 2.
8 ^pare] inauifpKtsrp Jtf 5 wii oiimnn iLinictu pui «ni. y omoes
cfH. V 6 in forina . . , 7 pennMi«iis oin. M 7 accip«rot «t m uaqae
Mo 8 aceruilBtcs N* 9 summitCerot Jtf 10 intollcmb. X dignis-
itmnin JV* Mt et iaciigiussimiim Mv stt is iV \ uiris JI 12 iJi-
quAiit-eiiiia inquiun N iui«Ui^nteii Mp 13 iatelligit .Vp 14 coeh
oentiun K' Iti MluQiYt ;*' fioHiit Mvi 18 (jiipiiiiiiiuii M 10 per-
Lransi.Hct M "20 uitS M 21 iw ... 22 fuariut tnn. M 22 «uinioduni If
tuenint c '£i aduoiitO N ah aduoiitu M 'M Bnliiiiti. EipUdt d« ia-
cariLatiniie ii>i wutrfk nvHl«riiuii blMr quiatufl N Kiplicit Uber quintua Jfp
Iiici(iit liber fcitns NMp
oe I
coutra Noatoriiiin \ih. V, 15. VI, 1—2.
325
LIBER SEXTUS.
^. Legimus in euangolio appositis inbentc dooiino tiuinqne
p&nibuE innumoram Aai pltibem esse satiatam, ct quoiiiodo id
tamon facttun sit, nec eniirrare eonno noc colligore aestimatio
9 nec concipere sensus pot^st. t^nta «t tam inconprehensibiti^
diuinae ais potcstiiti» nst, ut, cum habea.mu3 iu nohiii facti
ipBtus conscientiam , inpossibile tamen nohis sit f&eti scire
ratiouem. iam priiuuiii «nim (juis conprfheuilHri' queat quo-
modo tajii eiiguus panum nuraerus non dicam ad esiim ae
10 satiiritalcni, s(.td t>liaiii ad diuiKioiiciii ipiiia.iii appoHitioiiemque
BQffpmit, «um piurs multa iiiitin hoiiiinum futriDt i\\mn pHnex
ip.>ii, plura pai>ae (;oiiuiuia t|usiiii d<> tot paiiiViUH fragmcnta i>ssi'
possont? ua.ta est ergo ex iterbc doiiiini rtTuni copia, creuil 2
in actu opuii, et cum paium esset quod uid^batur, factum est
15 inaestim»bil<^ qiioil ilaliatiir. iiulliis eigo hlc (raniiH^tunu'. uullus
huinaiiat> aestiiimtioni f»l aut ralioui locus. sotum est quod in
tali le fidelium ac sapientiutu meQtibus scire liceat, ut, quain-
libet magna siut quae a deo tlutit atquH inaHsliniabiiia, etian)!<i
ea sengit ipao non capiaut, impo?sibi]ia tainen deo nulla esse
m cognoiieant. sed de his tamen taiii inHtTabililus diuiuae uir^
tutis actjbus, qiiod rectjssime ineffabilibus sacri ortns miraculiij
coaptatur, quia ita ren poscit, plenius poh*l«a.
n. Interim quia quinque pauum fecimus raentionem, uon
iDCunginr', ut reor, quinqiie eos Uhv» quos iitm euoluimus cmt-
ss paramus: sicut enim numero pares snut. sic specie non dis-
simil»s. iiiim cum illi hordiaini tuiTiut, t;t lii, quantuin ad
ingeniunt uostjum pertinet, hordiacii dici possnnt, qaftmuis
3 «ntui-nl»iu Mv 4 KctinQnt ncc ncstiiiiiitiooA coHigwro M 5 not
Goiicipnrt OM M 7 iDposiibilcm N' mhis mh. Np d 1u'«iiu] .Vilf
II «ufliwrit N sitftif«ret3/ tnulttim Af 12 pnnne N frarnwnU Jlf
13 poBtiut 3f 15 ineitiiuttfaik .V lll cjtiitiiitiuiu it i-istlinntiDnis p^
17 sapienttitn p 18 ifiMtimabiti!! M td sr>DBura N i|i«o p; ipm NM
20 set j) t&ni «ni. y 'i^ eosl hos M '2b aicut . . . aic av: »i . . . si
S^Mp «c . . . «0 if iipiiciae A" 26 Ulis 7Pa orileneii Mp
fttcrint. . . 27 lioritiacii wn. Npa 27 ordc.u.'ii M
J
m
iDfatBBii Ckiiitni
t<8tiMoniiB sacris locupletali dcs[Hca1>iIJbiig inuoIiieriH !<«laUrms
OIH» coDtegiBt, etiam in hoc mlicet ali tllui noii discrftpanU^,
quia, Bicut iUi, cnm mseQt j>auperes specic, facti siuit diait«fL
'bvQPilictJoD^, ita bi quoqup, cum ingenio DOftro ailes sint»
Bunt tamen sacra admixttont? pretiosi, et eum praefcrant in sa
«1 sermone nostro boi^dei uilitatem, habent lanien intriDsecDB
ei domiiiicis te!;timoniig panis uiui saporem. snpRrest nt ad
exemplum Ulorom per diuiui muDeris gratiara innainftris n
se milibuii Kalutiffir08 «iboti pracbeaut, ct sicut illi corporalem
d«derunt edentibus fortitadlQem, ita bi legenlibus spiritalem n
trihuant tiaJubritateni. }iotcus est autem doniinns, eaias etiain
boc donum est sicut illud fuit, ut, qui per cibum illam fecit
non deticKre in uia KaturatON, per hiinc quoque faoiat nos de-
uiare saturandoe. eei tamon quia. illie, ubi paruo quidem een,
9ed magno umnt-re iniiumera pIbIik del pa«ta t^l, additi qnio- »
que illls panilus duo pisces leguntm', par est at nos qaoque,
qui ofTi-rri ppr no(« oimiihufi seqneiitiliuii denm pnpujii; Kpiritalis
piaudii cibog cupimns, qniuque itlis libria quasi quinque
panibus tluos atllmc libsllos quavi iliios plsc-es adiciamus, te
orant«a, domine, te obsecrantes, ut uidens nisura offici! «c «
uoti nostri des pio conatul opus i-ffii-ax, et cum qos pro ob-
sequio affectuque Dostro numerum iUnm pauum ac piKcium
libellorum nnmero eiacquure rupiamus, tu uirirUtem bcue-
dicUoms iilins iu haec tranBfera.s, et qui scriptiunculam nostram
numero enangelic^ muncniri», numoniiii quoqnc ip4<um enan- e
gelico fi^uctu eipleae trihua«qno hacc sd sanctum et salobrem
oibum cunctis ecoletiiae tuau populiK, omni aittati et oiuni seioi.
et ei qui forte iam leUfero iClo uirosi anguie spiritu afflali &aai
I di9fiiiu()>i1ib<j)i M RiHfflnu M 2 QODtingiint 9f 8 iqipdw JV thu p
uilamnnt M h uumJsLioiiu Np G orilei J/p tsjnm om. M 8 ooram M
•X M iiiilrtii»! Sp: -111 »iiniUbiis M u seiuiatbiis ti 10 his if> hij ji
ipiritalcm Icgcutitiiu Hv spirit&Iotu t.ribniuit Irgcatiliiia ji 11 tribuajit
oni. M 12 foovrit p 13 mturatas] wuctot M qaoque om. M 14 u-
tiirkndoii p: Mtnrntot WJtati 16 ut pu- ji 17 spunlie H SQiioaua«]
d*. M obaecramug N *A H 21 uoU] uuuftti M dMpicw N^
24 tTMiifocis ji 2^ «uii&ii^Lifo {jiaxl tpnuiii) N «uangelicQ M 28 a-
lubreJP Hiluberriuiuiu M 28 liwtitoro N
J
eontr» Ncitorium liti. Vt. 9— a 8S7
eormptoqiie aQimanun ac mentiam etatu pestiferos tteais lan-
gDeBtibus morbos trahunt, Aes etuiotis Mni boqsqs Tugorom,
d«i plcDam fidoi saoitatcm, nt tribueas per ecripta haec oofitfi
operis toi liianorLB aaJutArem omnibas car«m ad iaslar penitas
A sanotificati in eaangelio a t« eibi, stcut per esum illutii cor-
roborasti esurientes, ita p«r buui! sanari inboas tab«so(>ntM.
IIL Igitur quia uej^anti deum baeretico abande iam, ut reor,
eonetia sapftrioribns scriptis diuiDorum tcstiaionioruni auctori-
tato respondimus. aune ad fldem Antiocheni symboli tiirtut(>m-
1» que aeniamus, iu qno cuni ipss baptizatus sit ac rcnalu!<, Kuis
i^nm profcsttiouibuN argui, suis ut ita dicaiii armiii contori o[iortet.
hic enim ordo ost, ut superatus iam tcstimoalis sacriit etiam m
ipso ut ita dicam toHle supHretur. uuque i-niui aliiK i^iu robns
contra eum agi uecesse erit, cuin palani $e et euJdcnter ipse
» conutcKrit. teitas ergo ac Hdes Antiocheni symboti haec csl: S
credo iu nnum et soluiti iieruni dcuin, patrpiii oinni-
poteatum, crestoroni oiiiaiam uiaibilium ul inuisi-
bilinni creatnrarum: et in dominnm nostram leRum
Christuin, niium ciurt unigenitnm et priiiiogenituni
1« bottus creaturae, vx eo n&tum ante omuia Kaecula et
non ractam, deum aernm ex deo aero, homouRion patri:
per quom et saecala coapaginata eunt vt oiiniia facta,
qui propter nos nenit «t aatus eat ex Haria uirgine,
et cTuctfixas isub Ponbio Pilato ot sepnUu.s; ct tortia
ss die resurroxit secuQdnm ^criptaras, et aHceadit in
oaolos, ct itiiram uoniet iudioare aioos t!t morluos, et
reliqna. in Kymbolo, qni ecclesiarum ommum fidem loqnilur,
scire opto quid sequi malis, homjniim anctorilatem an dei?
quamnis ego tecum non censoric aut Heaere agam, ut tilii n
<! tu jj td OTH. M h lifttum M 9 Auom luiiioccni umboli JU
12 hioo JV liis M onim . . . lom om. M 1& uerbn t£zt«i . . . hixc
wt iM y IH nouo hiita litteria iHKiaftbw rubria scriitln suitt niitii>-
MDi Bimboli M 16 wnva om. M 17 emtortm omaiiiiu «m. Xp
18 crettttirarum crcatoTnu Np 19 eiiu om. 'f 21 wto ow. Jtf
imovrioii p !0 uirginn mwia p S1 cl irnU tortia om- Np 2& tsnii-
dit in etithi Jtp: iu c^tu uccndit M in cactos Mceniiit e 27 sta-
bolo Jlfp 28 ([uod M 20 caawriu JV Mii-Tm M
i
I«liKtiiiU Cutianl
eligeoilBe tanlum altoriuf^ nri oopiani triltQ&ni et uDiim ppr-
mittens altemm nogem: iitriii)i(|up enim do, utramque coDcedo.
et quid 'coDcedo' dicam? ad utrumquo tc, ctiamsi nolis, iraho.
iitrumque «nim in symbolo esse ei uis, oport^t sapias nolao-
taxius: si noc ois, n«ce3£« i>?i conp«llaris JDOitDR. 'fTinholiis
quippc, ut scis, ex collatioue nouien ftcc«pit. quoil euim Graoco
0vili^»>.3; dicitur, Latine coUatio nomiuiitur. collatlo autem ideo,
quta collata io unuin ab apostoliti domini lotioe cathalicat> tegis
fide, quidquid per uniufrsum diuinorum noluminnm t^orpqg ia-
meusa ftanditur eopia, totum in i^ymliolo colljgitur breuitats
porfMta, secnndam iUud apostQli: uerbnm, inquit, con-
RUiiiiiianF! «t breuians lu aetinilate, quia uerbum bre-
uiatum fauiet dominus super terram. hoc est ei^o
br^uiatuni uerbuiu quod fecit (iniiiiiiu)--, fJdum .«pilicet duplicif:
t^^tamcnti sui in pau<;a rolligcns nl Kcnsnm oninium scriptu-
rarum in breuia coiic]uduu.-<, sua d4> suie condonf; elnim totins
legis C!onpenrtio.sifisiiiia brruilatc pfrficipnis. eonsulens scilicet
in loc, ut piissiniuK pater, w\ ^•^■^'It-jfputiap qiioruiidam filiorum
Mionim uel imperitiae, nt uou laboraret utique quamuis sim-
pli-i i>t inijKrila mt>ii8 capere, quod po^nit facile utiain memoria
cotttinere.
Un. Uides my,o jn ijymbolo auctoritateui dei etae: uerbum
enim breuialuiii fccit ilominus i^upf.r terram. sed homi-
num fortasMS quaeri». ne id qmdem dcfst: pcr homines enim
id deus fecit. :<Icut enim inmeiiHani iEIam scripturanim sacraruiii
oopiam ]>er patriarchas et propheta.s maxime suos condidit, itji
sym1)0lum per apostolos shos sacerdotpsque coustituit, et qujd-
quid illic per suos targa ac rcdundantl copia dilatauit, idem
11] Rom, 9, 28.
I Utiitxoi M el] ut ao 2 liltui-utniinp' itmi^em M du utmni-
qtic| d« utr(U]u« M 3 vi qii{il oail&uIo cm. if dueiun y #ia JU
4 iiiiiibul» j> iiolunlnrius A^ 7 tnybubi) N nymlioliis Mp ideti
ikatiftti fi 8 iii uriunt rnllnta nv r]njr<iiiid ;> II aecnHum ;â– coif
HUD1&IU \Mp 14 iliii>plici! fi li> L-ondnm] concludm M 17 con-
buIpiirI <-otidiirtenH 3/ 10 kbnrH M 20 metiioriiif N meiuori^ p
21 ooutiiieri Mv 23 Bimbolo M 2.1 fadpt Mn 24 lominf M 25 dna
iil p Apm oNi. a xatmmMo} uiiiu«rs^ d wuniiu M 27 rimbD-
liim M]y <]uio<iiiid pa 2& redundHiicin M r«il«dimduiti p
u
n
ooDtrii IVestoTliiin lib. TI, 3— S.
sag
hic per B 
