C0KPV8
8CMPT0RVM ECCLE8IASTIC0RVM
LATINORVM
EDITVM CONSILIO ET IMPENSIS
ACADEMIAE LITTERARVM CAESAREAE
VINDOBONENSIS
VOL. XVIII.
PEISCILLIANI QVAE SVPEKSVNT
RECENSVIT
GEOEGIYS SCHEPSS
PHAGAE VINDOBONAE LIPSIAE
F. TEMPSKY. p TEMPSKY ^- i'REYTAG.
BIBLIOPOLA ACADEMIAE LITTERARUM CAESAREAE VINDOBONENSIS.
MDCCCLXXXIX.
PRISCILLIANI
QVAE SVPERSVNT
MAXIMAM PAPtTEM NVPEP DETEXIT
ADIECTISQVE COMMENTAKIIS CRITICIS ET INDICIBVS
PRIMVS EDIDIT
GEORGIVS SCHEPSS
acced.it
OROSII
COMMONITORIVM DE ERRORE PRISCILLIANISTARVM
ET ORIGENISTARVM
TRAGAE VINDOPOXAE LIPSIAE
F. T E M P Ö K Y. ]h\ T E M P S K Y ^ ^' ^^ ^' ^ ^ ^ ^
BIBLIOPOLA ACADKMIAE LITTERARVM CAESAREAE VINDOBUNENSIS
MDCCCLXXXIX.
PEAEFATIO.
CArUT L DE UNIUEESA NOSTRAE EDITIONIS PRTNCIPIS
RATIONE ET DE PßlORIBUS QUI DE PRISCILLIANO
SCKIPSERUNT AUCTORIBUS.
Uuamuis miilti siiit et prioris et recentioris aeui scriptores,
qui de Priscilliano uerba fecerunt, desiderabaiitur tarnen ad-
huc geuuini ipsius libri et ita uidebantur iiiteriisse, ut totum
de eo iudicium ab eius iiiimicis penderet, in quibus maxi-
mam Sulpicio Seuero concedebant auctoritatem. Peliciter igitur
contigit, ut, cum uetustiores bibliothecae uniuersitatis Wirce-
burgensis Codices accuratius perlustrarem, autumno anni 1885
in codicem saec. V uel VI inciderem, qui auctoris illius ab
Omnibus desperati undecim tractatus continet. Nam etsi Pri-
scilliani nomen in codice, in quo bibliothecae catalogus 'in-
certi auctoris opuscula patristica' inesse refert, nusquam appa-
ret, tarnen mox mihi et aliis persuasi fieri non posse, quin
alii auctori quam Priscilliano illi tractatus tribuerentur (cf.
nomiua propria in tract. I et II obuia et locos parallelos in
'Arch. f. lat. Lexikographie' III, p. 309 not. a me enumeratos ;
ad quos facile addi possunt multi alii loci ex indice uerborum).
Accedebat quod anecdoti mei pretiura augeri intellexi per-
multis locis biblicis a Priscilliano secundum uersionem ante-
hieronymianam allegatis et qui publicarentur dignissimis. Cum
igitur edendorum undecim tractatuum cepissem consilium, etiam
'canones epistularum S. Pauli' a Priscilliano quidem compositos,
sed a Peregrino emendatos addere constitui, quos ad longe
plurium meliorumque quam Zachariae Maiique (uid. infra cap. III)
librorum fidem edi posse coguoui, simulque comnionitorium
Orosii, in quo Priscilliani fragmentum seruatur, integrum ex-
cutere uisum est, cum praesertim Zangemeister u. cl. in Orosii
editione (corp. Script, eccl. Uindob., uol. V) consulto id omiserit.
VIII
De uita et doctrina Priscilliani cum in libello 'Priscillian,
ein neuaufgefundener lateinischer Schriftsteller des
IV. Jahrhunderts, Würzburg, Stuber 1886' breuiter dis-
seruerim et postea, si tempus sufficiet, fusius acturus sim, hoc
loco titulos tantum nobiliorum qui ad nostram rem spectant
librorum congessisse satis habebo. Unius autem Hieronymi,
testium uetustissimi, cum aptissime totam rem compreheudat,
übet transcribere uerba quasi omnium quae attulerunt alii
summam breuissimam; memoriae enim prodit Hierouymus in
libro de uir. ill. anno 392 conscripto, cap. 121:
Priscillianus, Abilae episcopus, qui factione Hydatii et
Ithacii Treueris a Maximo tyranno caesus est {anno ut
uidetur 385 p. Chr. n.), edidit multa opuscula, de quibus
ad nos aliqua peruenerunt. Hie usque hodie a nonnullis
gnosticae idest Basilidis uel Marci, de quibus Irenaeus
scribit, haereseos accusatur, defendentibus aliis non ita
cum sensisse ut arguitur.
Aliorum qui de Priscilliani haeresi ampliora artiora habent ue-
tustiorum scriptorum conspectum, cui pauca habeo quae addam,
praebet lo. Henr. Bern. Luebkert in libello 'De haeresi Priscil-
lianistarum ex fontibus denuo collatis, Hauuiae 1840', p. 4 — 11;
qui tarnen scriptores, cum alii de Priscillianistis magis quam
de Priscilliano dicant, alii nomina omnino reticeant, num omnes
sint audiendi in iudicauda ipsius Priscilliani doctrina, erit delibe-
randum; sunt fere hi: acta conciliorum, Ambrosius, Augusti-
nus, Bachiarius, Damasus, [Pseudo-Dexter], Hieronymus (et
Aethicus Ister), Idatius, Innocentius, Isidorus, Leo Magnus,
Maximus imp., Montanus, Orosius, Pacatus, Philastrius, Prae-
destinatus, Prosper, Prudentius, Siricius, Sulpicius Seuerus,
Theodosianus codex, Turribius, üincentius Lerinensis.
Praeter Luebkertum libris peculiaribus de Priscillianismo
disseruerunt alii quoque uiri docti, uelut Simon de Vries, Diss.
critica de Priscillianistis eorumque fatis doctrinis et moribus,
Traiecti ad Ehenum 1745; Franc. Giruesius, De historia
Priscillianistarum dissertatio in duas partes distributa, Eomae
1750; P. Th. Cacciari, De Priscillianistarum haeresi et historia,
1751 (= Migne, Patr.lat. 55, col. 991—1066; cf. Storia letteraria
villi
d'Italia, uol. V, 1752, p. 346 sqq.); lo. Matth. Mandernach,
Geschichte des Priszillianismus, Trier 1851. Ad quos accedunt
auctores plurimi, qui de uniuersa historia ecclesiastica (concil.
act., lexic. eccles.) uel de haeresium historia uel de historia
litteraria agunt; praeterea conferri possimt etiam hi libri:
r. Chr. Baur, Das manichäische Eeligionssystem (1831), Die
christliche Gnosis (1835); lac. Bernays, Ueber die Chronik
des Sulp. Seuerus, Berlin 1861 (ed. altera in 'Gesammelte Ab-
handlungen von Bernays', cur. Usener 1885, tom. II, p. 81
— 200); Th. Foerster, Ambrosius, Bischof von Mailand
(1884); Pius Bonif. Garns, Die Kirchengeschichte von Spanien,
tom. II, pars I (1864), p. 359 sqq.; Ad. Helfferich, Der
westgoth. Arianismus und die span. Ketzergeschichte (1860);
ß. A. Lipsius, Der Gnosticismus (= Ersch et Gruber, tom. 71,
p. 223—305, 1860); Matter-Doerner, Gesch. des Gnosticis-
mus (1833); Montalerabert-Br andes, Die Mönche des
Abendlandes, tom. I, 1860; Marcellino Menendez-Pelayo,
Hist. de los heterodoxos Espanoles 1880; M. Kade, Damasus,
Bischof V. Kom (1882); I. H. Reinkens, Hilarius v. Poitiers
(1864), Martin von Tours (1866); Henr. Richter, Das west-
römische Reich, besonders unter den Kaisern Gratian, Ualen-
tinian II. und Maximus, 375—388 (1865), p. 518 sqq. ; Uict.
Schnitze, Gesch. des Untergangs des griech.-röm. Heiden-
tums, tom. I (1887); Albr. Vogel in Herzog-Plitt, Realencyklo-
pädie f. Protest. Theol. und Kirche, tom. 12 (1883), p. 231 sqq.;
Otto Zöckler, Hieronymus, sein Leben und Wirken (1865).
CAPUT IL DE CODICE WIRCEBÜRGENSI ET DE NOSTRA
UNDECIM TRACTATUUM EDITIOXE.
Priscilliani codex Wirceburgensis, insignitus nota Mp. th. q. 3
(olim CXXVIT), saeculo V uel VI exaratus, roboreis circumdatus
tegumentis, pergameni folia 1 + 145 = 146 continet, 0,211 alt.,
0,151 lat. Transcripsi codicem mensibus Nou. — Dec. anni 1885
et postea apographum meum bis contuli cum codice; plagulas
denique a typographo transmissas ad ipsum codicem correxi.
X
Missa quaestione, quomodo ut hie über extraneus in nostram
urbem deferretur potuerit fieri, uiium hoc commemorare libet
eiusdem fortasse esse originis, cuius illustrissimum illud exem-
plar 'codicis Alariciani seu Theodosiani' olim apud nos serua-
tum, nunc exstans inter cod. Monac, num. 22501, s. VI — VII;
uid. G. Haenel 'lex Eomana Uisigothorum', 1849, p. XLI sqq.
(cuius 'legis' nuper inuenit R. Beer in bibl. ecclesiae cathedralis
Legionensis codicem palimpsestum s. VI) ; cf. etiam catal. cod.
lat. Monac. II, pars IV, p. 50 ; scripturae specimina habes apud
Zangemeister-Wattenbach, exempl. cod. lat. litteris maiusculis
scriptorum, 1876, tab. 27 et 28). — Uetustate proximi nostro
codici sunt palimpsestus biblicus, quem edidit E. Rauke, 'par
palimpsestorum Wirceburgensium', Uindob. 1871, et Hierony-
miani in ecclesiasten commentarii codex = Mp. th. q. 2.
Quod in Priscillianei codicis primo folio inter locos quosdam
sacrae scripturae, quos manus saec. VIII — IX inscripsit (Cecus
sedebat e. q. s. = Luc. 18, 35; — Philipp. 3, 3; II. Cor. 6, 2),
occurrit nomen 'bilihilt', utrum ad S. Bilihildem circa annum
629 (i. e. 60 fere annis ante Kiliani supplicium, cuius fuisse
et in cuius tumulo librum nostrum inuentum esse suspicantur,
uid. Oegg in libro mox citando p. 320 et 328) natam Veits-
hoechhemii prope Wirceburgum aliquo modo refereudum sit
necne, diiudicare non ausim. Ad eandem 'bilihilt' spectare
suspiceris inscriptionem quandam saec. VIII — IX in margine
folii 41* adiectam {= p. 34 ed. nostrae), quae habet: 'pro elimo-
sina eccone'. Bilihildem enim Hedani ducis Wirceburgensis
uiduam Moguntiae 'altum monasterium' condidisse et ipsam
monacham factam esse constat; uoce autem 'eccona' posse signari
mulierem sanctimonialem cognosces ex nostro indice rerum;
quamquam cur Bilihilt (et Kilianus) haereticum illum librum,
— quem Pseudo-Gelasii quoque de recipiendis et non recip.
libris decretale damnat (cf. etiam Münchner Sitzuugsber. 1888,
p. 54 sqq.), — tam pie seruauerint difficile est dictu, nisi forte
ex hac re colligere uolumus Christianae fidei in Pranconia pri-
mos testes ab orthodoxa ecclesia seu dedita opera siue inuitos
aliquantum discrepuisse. Orthodoxorum uero iu libros haere-
ticos iuquisitionem uidetur metuisse ille, qui in fol. 74^ (= p. 56
XI
ed. nostr.) nomeu 'Amantia' erasit. (Ut ita legerem erasarum
litterarum ductus, dubitanti mihi auctor fuit S. Brandt amicus,
qui librum inspexit a. 1887 ; de uocabuli fine NTIA num-
quam dubitaueram.) Pro uocabulo eraso additur Tironiana
nota ]), quam 'Amantius' (noii 'Amantia') legi posse concedit
Guil. Schmitz hariim rerum peritissimus, quamquam magis de
'Amius' cogitat. Ad ea autem quae in ind. rer. de nominibus
Amantia (= Geliebte), Amantius congessi h. 1. addendum est
Priscillianum , si Sulpicio Seuero credimus, Euchrotiam eius-
que filiam Proculam amasse, de Amantia proprie sie dieta
nil constare ; pro 'Amantius' uocatiuum 'Amanti' desiderari uix
monendum est; uocem uero 'Felix' post 'lege' (uid. p. 56, 27),
ne et ipsam pro nomine proprio habeamus (cf. e. g. Rade,
Damasus p. 10; Faustin. et Marcell. lib. prec, Migne 13, 81 sq.),
moneo etiam in Theodulfi bibliis et in cod. L, de quibus in
cap. III agam, inscriptum esse 'lege felix' pro sollemni 'lege
feliciter'. Sed et illud dubium est, utrum tota subscriptio 'lege
felix — domino nostro' ab ipso Priscilliano profecta sit an a
librario saec. V — VI, neque hoc liquet, cur in ipso codicis
principio = p. 3, 9 ed. nostr. nomina Tiberiani et Asarbi haere-
ticorum non deleta sint, nomen Amantiae exstans loco minus
periculoso deletum. Quod uero folii 32', 93—95' et 121' mar-
gines resecti sunt, si quem iuuat, credat etiam in his olim
fuisse quaedam, quae inquisitoris oculis subtrahenda essent;
ego iam transeo ad certiora.
Liber uoster nunc constat quaterniouibus XVIII (quorum
tamen unus fuit quinio, alius senio, qui ab ipso librario paruis
laciniis relictis ita sunt curtati, ut textui nihil desit); cohae-
rent enim folia hoc modo:
quat. I = fol. 1 — 6 (foliorum duorum ante
fol. 1 olim antecedeutium quae uetus librarius uacua esse uoluerat,
prius exsectum est, posterius illos uersus biblicos et nomen bilihilt
praebet, de quibus supra p. X egi).
quat. II = fol. 7-14
„ III = „ 15-22
„ IV = „ 23-30
„ V = „ 31-38
xri
quat. VI
=r
fo]
. 39-46
exsect. — 55
fasc. (erat quinio) VII
=
71
47 - 55 —
47 — 54
48 — 53
49 — 52
50 — 51
quat. VIII
=
11
5G— 63
„ IX
=
11
64—71
72 — 81
73 — exsect.
fasc. (erat senio) X
^^^
11
72— 81— <
74 — exsect.
75 — SO
76 — 79
l 77-78
quat. XI
=
11
82-89
„ XII
=
11
90—97
„ XIII
=
11
98—105
„ XIV
=
11
106—113
„ XV
=:
11
114 121
„ XVI
=
11
122-129
„ XVII
=
11
130—137
„ XVIII
=
11
138—145.
Quodsi in folii 137*" inferiore margine legimus manu ut
uidetur prima numerura XVIIII et in folii 145'' iufimo margine
numerum XX, concludendum est duos quaterniones inter-
oidisse; quorum alterum post fol. 55, alterum post
fol. 121 fuisse est quod suspicemur. Uetus igitur libra-
rius cum ex more etiam alias usitato in ultimorum foliorum
iuferioribus marginibus numeros posuisset, posterioris aeui
lectori — eundem esse putes qui scripsit 'pro elim. eccone',
uid. supra — alia numeratio placuit; in quaternionum enim
primis foliis superiori margini litteras inscripsit, quarum pars
periit, cum postea marginibus bibliopega cultrum admoueret, pars
seruata est, unde legitur in fol. 106" littera p, 114''q, 138' u;
si igitur 13 litteris abcdefghilmno usus est ad insigniendos
13 quaterniones et litterae pqu cum nostris fasciculis 14, 15 et
18 concinunt, unum tantum inde a saec. VIII — IX intercidisse
quaterniouem liquet, quem post fol. 121 sedem habuisse et
littera r insignitum fuisse necesse est; alter autem quaternio
(post fol. 55) iam tum, cum litterae numerantes inscriptae sunt,
interciderat, id quod homo saec. VIII — IX non perspexit.
XIII
Tot US codicis contextus, si unam exceperis subscriptio-
neni tract. I, quae capitales praebet litteras, uncialibus quos
dicimus characteribus uuius librarii manu pulcherrime
exaratus est saeculo, ut uidetur, quinto uel sexto; nam
et correcturae, quae multae sunt, a primo librario
additae sunt et illi loci, qui scriptura magis ardua et
coartata scripti sunt «28, 24>; 55, 23; 61, 5; 64, 14; 87, 19;
90, 14), a primo librario profieiscuntur, qui, cum propter arche-
typi difficiliores lectioues uounumquam spatia uacua et ea inter-
dum nimis angusta reliquisset, dum corrigendi causa totum opus
retractat, imposuit quae omiserat. Nullius uero momenti sunt
exigua manuuni posteriorum uestigia, quae dul)itanter indicaui
ad 3, 9. 12; 25, 6; 26, 11 ; (56, 27); 59, 11 ; 78, 20.
Specimen scripturae exbibui in libello supra p. VIII ci-
tato; photographicas autem imagines transmisi nounullis uiris
doctis, qui, quantum ex una uel duabus paginis concludi
potuit, ita de codicis aetate iudiearunt : L. Delisle saec. VI,
H. Hagen saec. VI , G. de Hartel saec. VI , A. Holder
saec. V, Gull. Meyer saec. V — VI, H. Omont saec. VI fin.,
A. Keiflferscheid saec. VI — VII, Th. de Sickel saec. VI init.,
Gull. Studemund saec. VI, Guil. Wattenbach saec. VI — V,
C. Zangemeister s. VI — V. Quae iudicia considerantem nie
totius codicis naturam a sententia, quam ego proposueram
saec. V uel VI librum uindicando , deflectere non cogebant.
Uenustam enim codicis uetustatem cognosci puto his fere
rebus: 1) in iuchoandis tractatibus, excepto II (III et IX),
librarius noster eo artificio uti solet, ut tres uersus minio scribat,
id quod in aliis quoque codicibus perantiquis factum esse sci-
mus (cf. Wattenbach, Schriftwesen 2 p. 203 sq.) ; 2) ornamenta
et litterae pictae, quibus posterior gaudebat aetas, nusquam
apparent, nisi quod simplicissimae uirgulae et lineae in tracta-
tuum potissimum fine adduntur (similia habes in euangeliorum
uett. codd., quos publici iuris fecerunt Tischendorf, Rettig al.,
nee non in Gaii edit. Studemundiana p. 187.251); 3) scriptura
quam dicunt continua per totum codicem obtinet, uid. infra;
4) in dirimendis uocabulis in uniuersum uetustior mos latinus
obseruatur, uid. infra; 5) interpunctio fere prorsus deest, uid.
xmi
infra; 6) in inchoandis foliis et paginis prima littera eminere solet
praeter ceteras; 7) compendiorum seripturae et abbreuiationum
modestissimus est usus, uid. infra; 8) orthographia forinas praebet
antiquissimas. — Singularum litterarum formas describere cona-
tus est Ant. Oegg in libro 'Versuch einer Korographie der Erz-
und Grossherzogl. Haupt- und Residenzstadt Würzburg', I (1808),
p. 321 — 328 ; sed neque prodest neque delectat haec descriptio ;
tacet Oegg de singulorum tractatuum argumentis et ne Damasi
quidem nomen expiscatur ; quod uero quasi inscriptionem totius
codicis p. 321 ponit 'tractatus ad populum, benedictio super
fideles' {= tract. IX — XI), ex schedula quadani quae saec. fere
XIV scripta et in ligneum codicis tegumentum agglutinata est
transcripsit.
In singulis paginis lineae 21 incisae sunt, aequis inter-
uallis distantes, a dextro et sinistro latere lineis uerticali-
bus clausae; saeptum igitur intra quod scribitur spatium
est 0,163 alt., 0,095 lat. ; litterae in singulis lineis exstant
17-24.
Omnis textus ut dixi scriptura continua et tali modo
scriptus est, ut singula uerba non separentur, sed arte inter
se cohaereant; quae res quamuis legentis oculos facile fallere
possit, tamen curiosius intuenti grauiores difficultates non
praebet; itaque legi 44, 6 'uel ut\ non 'ueluf; 48, 17 et 56, 14
'de persuasione', non 'depersuasione' ; 77, 21 'de propiato', non
'depropiato', sim.
Interpunctione fere non utitur librarius, nisi quod modo
ante et post, modo solum post nomina propria (uelut 17, 29;
18, 5; 19, 1) puncta quae uocantur excellentiae ponit, quem
tamen morem idem haud raro neglegit. Extra nomina propria
multo rarius adhibentur puncta (15, 4 'dextris • ut'; — 15, 13
'mors • ostenditur', qui locus est corruptus ; — 19, 13 'abii •
ecce'; — 19, 17 'alibi • nocti'; — 31, 18 'adora • testimonium' ;
— 65, 9 'singulis • quibusque'). Sed interpunctionis loco
librarius alio utitur instituto, quo textus commodius et dilu-
cidius legi possit; post peractas enim maiores periodos uel in
inchoandis citationibus biblicis saepe ad nouam lineam pro-
curritur ita, ut quae proxime antecedit linea non usque ad finem
XV
scriptura compleatur et in noua linea primum elementum modo
prosiliat extra incisam regulam uerticalem ac superet altitudine
ceteras litteras, modo recedat post regulam. Interdum etiam
iutra uersum spatiola relicta sunt, quo facilius legentes singula
cola secernerent. In editione sane nostra, — in qua adornanda
ne nimia et iuutilis interpunctio grassaretur mihi cordi erat, —
Omnibus fere eis locis, ubi librarii litterae uel prominent uel
recedunt uel ubi spatiola admittuntur intra uersum, interpun-
gendum erat his signis : ,;.:!?, uelut ante 3, 6 gloriosum ;
4, 8 quamuis; 4, 14 agnosceutes ; 5, 6 quis; 5, 11 ego; 5, 12
et (post 'me') ; 5, 14 item. Nonnumquara librarium quod ad
nouam lineam non procurrisset uel spatium non reliquisset
paenituit; disiuncturus igitur sententias Signum k supra uer-
sum appinxit, quod interpretandum esse 'kapitulum' opinor;
inuenies hos locos in app. crit. ad p. 5, 15 ; 6, 19. 25 ; 8, 4 ;
10, 6; 73, 1. Adiuugam hie alia quaedam signa, quae supra
lineam occurrunt; 44, 17 enim, ubi plura uerba omiserat libra-
rius, supra textum addit bb = 'hie deest' et in margine sup-
peditat omissa. Quid sibi uelit Signum r ad 100, 23 additum
sed postea oblitteratum, non satis liquet, nam neque de para-
graphi signo (Wattenb. , Anleitung z. lat. Palaeogr. ^ p. 88)
s
neque de 'et' cogitari posse puto. Item 80, 12 potius biet
quam biet legendum esse censeo.
In uersuum fine litteris saepe paullo minoribus utitur libra-
rius, ne in nouam lineam procurrere deberet. Alibi ne ex-
cederet praeseriptam regulam uerticalem, eontignauit ligauit-
que has litteras, si sub finem uersus seribendae erant : ae = ä_
locis 9 ; ns = NS locis 12 ; nt ^ rr locis 41 ; ml|1 locis 2 ;
os = 5 locis 10; ul = lL loco 1 (66, 12 anguli); un = u\j lo-
cis 2; unt = usr locis 8; ur = Lp. locis 18; us = LS locis 26;
ut = u locis 3. In mediis uersibus non eontignauit nisi
28, 25 omne (scriptura ardua); 36, 1 damnentiir; 43, 8 pro-
bamur, qui loci in correcturis habendi sunt a librario, dum
retractat opus, adhibitis. Duobus locis inscripsit i in c (Ita-
cius 23, 24; apostolici 55, 23), uno loco o in c (coe-
pit 72, 2).
XVI
Abbreuiationes in fine uersuum occurrunt hae : ~ uel pro
OD saepissime , sed etiam pro nj ; '^ uel "~ pro ro, sed etiam
pro CD (interdum utrum sit ~ an " uix dici potest, cum punc-
tulum soleat esse tenuissimum; — ex~ correxit librarius nj 102, 5;
— cf. etiam infra od parasit. et oppress.); B- := bus, locis 12;
q. = que, loco 1 ('neque' 81, 15). In mediis uersibus praeter
eas, quae in subscriptionibus occurrunt (lib.43, 14; explic. 91, 11;
102, 18; tractat. 91, 11), abbreuiatione uti solet librarius in
scribendis uocabulis: deus = -bs- uel bs, -bT-^ -bö"-, •bcn-;sed
in plurali numero semper plena forma exstat; dominus =
•bfMS-, sie fere ubique, sed antiquius compendium -bms- occurrit
7, 6; 38, 11; 54, 4; -bNi-, -bpJb- cet. ; Jesus = -ibs-, -ibu-,
•ibm-; Christus = -xps- sim.; sed formis integris scribuntur
antechristus et Christianus; Spiritus = -sps- cet.; sed in
cas. obl. plural. formis plenis; sanctus = -scs- sim.; sed sae-
pius plenae formae adhibentur; pronomen noster, ubi seruit
formulis ecclesiasticis , interdum abbreuiatur uelut -nj- 10, 9;
11, 15; -TMOST- = nostro 56, 27 ; sed frequentiores sunt formae
integrae ; uno denique loco 86, 4 'reliqua' abbreuiatur Rel*.
Quotiens dirimendorum in uersuum fine uocabulorum neces-
sitas erat, librarius illas potissimum leges sequitur, quae ueterem
morem latinum redolent (uid. e. g. Mommsen, Phil. -bist. Abh.
d. Berliner Akad. 1868, p. 163 sqq. ; — opp. Studemund in ed.
■ Gaii p. XXIII sq.); distiuguuntur enim hoc modo:
'bl: puiblicum 41, 12; — sed: ob'latio 72, 9; 73, 12; ob'lectatio 99, 16.
'br : ludi'brium, Ne'broel, tene'brae; — in'bris, mem'bra.
b't : scrib'tum, scrib'tura, rescrib'tum locis 26.
'cl : Sa • 'clam 19, 3.
'er: deambula'cra, laua'cri, sa'cra — sa'crificare, se'creto (sie ' rebecca ex
si'crebecca corr. 98,2; — Ch'ristianum 56, 17).
c't : circumduc'tus, correc'tio, delec'tari, delic'tum, deuic'tus, dic'tum
similia locis 7, distric'tus, distruc'tio, elec'tus, exspec'tatio, fac'tus
siviilia locis 13, iustruc'tio, intellec'tus, obiec'tum, oblec'tatio, rec'tor,
sec'tari, spec'tabilis, suspec'tus; aeque in c'tr: doc'triua, et in ii'ct:
coupunc'tio, iuuc'tus, sauc'tus sim. locis 9.
ifr : cata'friga 23, 15.
§•'11: ag'nitio, ag'no^ere, cog'natio, cog'uoscere — recog'uoscere, con-
pug'nare — repug'nare, dig'uus, ig'norare, lig'imm, mag'uus — magini-
tudo, inalig'nus, reg'na, sig'nare sim. locis 7.
xvn
'gr : chiro'graphum 16, 23.
'i : cu'ius locis 4, hu'ius locis 2; in'iuria, intro'itum, ob'iecta, sub'iuga-
tio; — obsequi'um 40, 13.
m'n : calum'uiosus, contem'nere, dam'nare sim. locis 6, om'nis locis 28,
som'uia.
'pl : exem'plarium, sim'plex, tem'plum.
'pr: de'praecari, de'prauare, pro'prius, re'praehensus, re'promissiones,
su'pra.
p's : ip'se locis 3.
p't : Aegyp'tus, bap'tisrrmm, cap'tus, cornip'tus sim. locis 3, praecep'-
tum locis 4, prop'ter locis 4, scrip'tum sim. loc. 5, susccpitus, uolup'-
tarius; aeque in mp't ; adsump'tio, promp'tus (75, 1 M&i p in mar-
gine), redemp'tio, temp'tare sim. locis 4.
s'l) : pres'byteris 49, 25.
s'c : adsues'cere, agnos'cere et cognos'cere locis 6, as'cendere sim. locis 3,
concupis'centia, dis'ciplina sim. locis 4, epis'copus, erubes'cere,
excandes'centia, mis'cere, mus'cipula, nas'ci, nes'cire, perhorres'cere,
— obs'curitas 28, 9; — quin etiam ins'candalum 34, 19; — cf. etiam
praesumens'caro ex praesumensc'aro corr. 65, 24;
s'ch : pas'cha locis 3; sed:
'scr : in'scribtum, circum'scribere, per'scrutari.
s'm : baptis'ma sim. locis 3, cataclis'mus, scis'matici locis 2, chris'ma.
s'p : des'picere, dis'pensatio, dis'ponere sim. locis 5, dis'putare, res'puere
locis 3; — res'plendere 31, 25.
s't : aes'ternutatio, antechris'tus, apos'tolus sim. locis 7, bes'tia, caeles'tis,
Caesaraugus'tanus locis 3, cas'titas sim. locis 6, desis'tere, do-
mes'ticus, eclesias'ticus, exis'tere, funes'tus, ges'ta, his'toria, ius'tus
sim. locis 4, magis'terium, minis'terium, mys'terium, nos'ter, olo-
cbaus'tum, os'tendere, pes'tilentia, pos'tulare, potes'tas, quaes'tor,
sus'tinere, tes'tis sim. locis 10, iienis'ti; — praes'tare 42, 23; 104, 1;
ins'tituimus 10, 1; ins'tituta 37, 18; sed in'stituta 65, 16; 72, 13;
semper coii'stare sim., sub'stantia; post'haec.
s'tr : dis'trui, Is'trabel, nos'truin sim. locis 13, terres'tris, ues'trum sim.
locis 7; — demons'trat 75, 2, mons'trare 86, 14; sed mon'straret
r
90, 3; demon'stans 98, 4; mon'stantur 62, 10; demon'staatio 09, 8.
'tr: arbi'tror, fra'tres, nu'trire, pa'tris sim. locis 4, Pe'trus; — con'tra,
in'trare sim. locis 4; — ob'trectatio, doc'trina.
'x : ample'xu, di'iimus, edi'xisset, edu'xi, eni'xa, obno'xius, sa'xeus; —
ex'altare 14, 21 ; ex'euntes 96, 14.
adiungere placet haec: abs'que, an'athema, eu'uangeliuin, id'est, lin'gua,
quem'adinodum, red'arguens, semet'ipso, iiel'ut (72, 12; 77, 12).
Orthographiam maxime fluctuantem noii mutan-
dam esse duxi; nil igitur mirum, si in una eademque pagina
XVIII. Priscill. b
XVIII
promiscue occurrunt diiudicare et disiudicare, eclesia et ecclesia,
inpius et impius, profeta et propheta, sensus et sensuus, zeza-
nia et zizania, al. Quarum rerum indicem, cum praesertim ex
parte ad uocalismi quem dicunt et declinationis et adeo
syntaxis leges potius pertineant quam ad orthographiam, hie
repetere supersedeo, quoniam et in Woelfflini Arch. f. lat. Lexiko-
graphie, tom. III, p. 311—314 grauiores consonantium et uo-
calium mutationes descripsi et uniuscuiusque uocabuli ortho-
graphiam qualis est in codice accurate expressi in indicibus
meis; in quibus euoluendis non errabis, si attenderis ae et e,
e et i (de et di), u et o, ph et f saepe inter se permu-
tari, aspirationem h modo addi modo demi contra nostrae
aetatis morem, praepositiones assimulari non solere. Suffi-
ciet igitur hoc loco ea enumerare fluctuantis orthographiae uo-
cabula, in quibus librarius, alioquin modo hanc modo illam
formam admittens, correcturis indicauit, utram formam me-
liorem esse censeret; sunt fere hi loci: aelementura ex elem.
corr. 60, 21; cottidianus ex cotidianus 70, 16; demonstrans ex de-
r
monstans 98, 4 [mä. supra de dirimenda syll. s'tr et confimatus 73, 19;
cf. e. g. demonstat et siiiista apud Commodianum, ed. Domhart, p. 86, 19;
87, Sl]; despicere ex dispicere 73, 22; 96, 25; 98, 17; diabulo ex za-
bulo 13, 16 (ubi debui diab. in textum recipere); diabolicae ex diabulicae
61, 16; (disi'umpere ex dirrumpere 12, 11); nom. fides ex fidis 34, 3;
bis ex hiis 88, 17; nom. lohannis ex lohannes 13, 10; iudicabit ex
iudieauit41,15; ligari ex legari 46,19; 83,14; parabola ex parabula 8, 17;
12,22; 28, 8; (populus ex pupulus 60, 22; 88, 4; 94, 7); pretium ex
praetium 95, 24; saecularis ex secularis 83, 1; solleinuia ex solemnia
71, 1; Spiritus ex spirituus 13, 11; terrenus ex terraenus 60, 6; 62,4;
— cf. consuetudo, corruptela, cyparissus, languescere, synagoga, tolerabilis,
typus sim. Sed de alia quoque re in multis uetustis codi-
cibus conspicua h. 1. dicendum esse uidetur. Littera enim fn
nunc superflua et quasi parasitica in fine uocabulorum additur,
nunc ubi deesse non debuit opprimitur. Retinui ubicumque
ferri potuit codicis scripturam ; saepe autem littera fo, ubi in
uersus fine apparet, per ~ exprimitur (cf. supra p, XVI), quam
rem in hac quoque tabula obseruo.
I. (D parasiticum a) remissionem concessa5,4; omnem excelsum uidet
25, 12; supra omnem' nomen 30, 3; (erexit cornum 32, 19); non modicam
indulti operis magnitudo 48, 9; scieus conscientia~ 55, 13; consuetudinem'
XVIIII
familiariter admonente 69, 13; [interpraetationem' indigere 69, 10; 87, 9;
opp. 9, 27]; pugnantia ~ lüscerum inpatienter accipere 98, 4(?). 'h)post
praepositiones, quae a nöbis cum ahlatiuo coniungtmtur : passus in carneni
39, 13; a constitutionem mundi 47, 6; iii canonem non legimus 48, 7; in
canonem non uidemus 50, 2; iu crucem' Christi moriatur 73, 15; cum uni-
nersa uitiorum abolitione "^ 73, 16; quid respondeam in accusatione^mea
84, 19; Christus in passiouem suam (erat snn) uicit 92, 14; [in intellectum
agnoscere 95, 14] ; confiteri in loquella~ 105, 5. c) deleuit ipse Ubrarius
OD superßmim: unitam in dei uirtutem substantiam 5, 9; sollicitam mente'
ßeg. mentemj inquisitionem tardauit 88, 7; partim nostro partim corporis
metum 93, 21; quo mihi istam' 98, 6.
IL OD oppressum a) magnitudine Christi uenerabilem 5,9; septe' 25,
22; gloria mea uon dabo 27, 21; [disceptatione non timeat 46, 11]; Hieru-
sale 52, 4; [quod scripti forma' retineret 52, 21(?); — amplexu excedere 75,
17]; sollicitam monte' inquisitione tardaiiit 88, 7. b) post praeposi-
tiones quae a nohis cum accusatiuo coniungunttir : uenit in carne' 7, 18;
21, 22; 55, 6; in perditione ibit 15, 20; per procreatioue 20, 13; de die in
die 57, 9; per natura 71, 9; secundum carne 75, 2; intra errore 104, 3.
c) OD oppressum a librario postea adäitur: ueniens in carnem 28, 13;
[parem 87, 19; in passiouem suam uicit 92, 14 (cf. supra I b)]; — (also
correxit Ubrarius sollicitudine ex soUicitudinem 35, 19.
Littera S quoque interdum parasitice additur, uelut: catholieos ore 37,
20; potestatis 66, 20 ['ab apostolos dictum* 44, 6 utrum pro ab apostolo
an pro ab apostolis exJiibeatur non satis liquet; 44, 10 enim de omnibus
apostolis, sed 44, 12 sqq. de uno apostolo luda sermo fit; — ex quos alteri
correxi quo si alteri 60, 8]; — S superfluum ab ipso librario oblitteratur :
3, 9; 14, 8; 88, 8. 19; (90, 7); 95, 9; 102, 1.
Cf. etiam CO et ^ inter se mutata infra in correcturarum catalogo.
Accedamus iam ad correcturarum quae sunt plurimae
examen. Librarius igitur perscripto libro, ut supra p. XIII
diximus, relegit et retractauit opus et multis locis, ubi arche-
typum male transcripserat, emendauit. Persuasum autem habeo
pleraque recte correxisse librarium ideoque eius correcturas
fere omnes in textum meum recepi. Quodsi in correcturis
exarandis pallidiore interdum atramento librarius usus est et
quosdam locos coartata scriptura exhibuit (uid. supra p. XIII),
non est quod de secunda manu cogitemus. Agitur uero a) de
totis sententiis supra lineam (uelut 3, 12; 6, 22) uel in mar-
gine (16, 2; 44, 17) addendis; b) de singulis uocabulis addendis
uel delendis; c) de singulis syllabis et d) de singulis litteris
corrigendis. Suprascriptas litteras paullo minores esse et dimi-
b*
XX
diam fere altitudinem habere earum quae in textu sunt littera-
rum, semel moneo. Quae essent delenda aut lineis transuersis
oblitterauit aut superpositis punctis notauit aut erasit librarius;
haec correcturarum genera ad unius, ut dixi, librarii manum
referenda cum in apparatu meo quanta potui diligentia excusse-
rim, sufficit h. 1. commemorare quibusdam locis duo coirigendi
genera esse coniuncta, uelut 5, 10; 6, 2; 13, 4; 56, 7; 97, 18.
Operae pretiura est uidere in quibus potissimum syllabis et
litteris, cum primam transcriptiouem faceret, librarius errauerit;
qua quaestione etiam ad eruendum archetypi scripturae genus
poterit lux quaedam afferri, quamuis non omnia inter se
quadrare uideantur. Dittographiae (42, 5; 56, 12; 59, 22; 86, 4;
104, 19) autem et haplographiae (60, 5; 65, 27; 70, 1) exempla
et quae correxit librarius in collocatione uerborum (10, 21 ;
21,6; 22,13; 28,25), quatenus sint referenda ad archetypi
formam, h. 1. omittamus ; monendum tarnen est etiam litteras
(D et s, de quibus supra egimus, per dittographiam exhiberi
(uelut 47, 6 ; 53, 16; 59, 18). Lacunam quam indicaui ad 93, 12
in archetypo non fuisse uerisimile est, in quo etiam, ut taceam
de aliis, 16, 3 'pretioso sanguine' et 46, 20 'in collo eius' fuisse
suspiceris,
lam rem ita instituam, ut in singulis corruptelae generibus,
ubicumque fieri potest,
sub 1) ea proferam quae correxit librarius,
sub 2) quae ego correxi, librarii more cognito;
eos locos, quos uncis [ ] seclusos addam, infra quoque in
librarii falsis correcturis inuenies. Eorum autem qui sequuntur
articulorum uelim semper compares inter se artiore cognatione
coniunctos, uelut 'E ex T cum 'I ex E', 'EK' cum 'KE', 'ET'
cum 'ÜT'.
A additur 1) 3, 11; uid. etiam A€ A ex | 1) 53, 26; 70, 7; 71, 12; 73,1
ex € corr. 2) 15, 21
A deletur 1) 24, 14; 91, 4; [74, 24] ^ ex o 1) 6, 19; [62, 15]
^^ ^^'.^^ , Aexu 1) — 2) 59,22
A ex A€ corrigitur 1) 14, 19; 21, 12; ^ ^
104, 12; [14, 13; 69, 8; 96, 12] A€ ex A 1) [33, 10; 70, 9]
5; 7, 24; 64, 19; 86, 7 ^j 83, 22 ; 98, 23
A ex e 1) 101, 7 2) 21, 21 A€ ex £ 1) 13, 20; 30, 19; 35, 15;
XXI
60,21; 65,2; 67, 12; 83, 1; 87,
16; [96, 19]
5; 3, 12; 6,19; 12,19; 14,14;
25,6; 30, 11; 41,23; 45,14; 48,15;
49, 1; 57, 11. 13; 70,20; 75, 13.
19; 95, 5; 96, 14; 99, 18; 100,23
Alt additur 1) 5, 18; 11, 17
6ex U i; 40, 17; 41, 15; 59, 19
BA additur 1) 4, 15
61 additur 1) 30,5; cf. 8, 18
BU additur 1) 53, 24; 81, 1; 91, 3
C additur 1) 67, 8; 84,4
2) 32, 16; 55,20; 91, 6
C deletur 1) (18,15); 78,12; [100,14]
S) 61, 7
C€ additur 1) 88, 23
Cl additur 1) 62, 16; cf. 29, 9
b additur 1) — 2) 105, 17
b deletur 1) 10, 6; 53, 3; 83, 25;
[55, 22]
bexT i; 65,4; 97, 18
2) 103, 19
be additur 1) 29, 15; 48,22
be deletur 1) 63, 7
€ additur 1) 20, 23; 48, 18; 72, 25;
83, 9; [78, 23]
2) 101, 25
e deletur 1) (38, 5); 54, 1
2) 56, 10; 78, 20
eex A i; 24, 3; [70, 11?]
2) 21,21; 50, 19
€ ex Ae 1) 4, 9 ; 28, 11 ; 60, 6; 62, 4 ;
70, 20; 83, 10; 95, 24; 97, 18;
101,3.25; [4, 14; 69,8?]
5) 54, 15; 59, 20; 67, 23; 74, 20
f ex I (cum librarius in textu semper
uüciali quae dicitur forma utatur
e, in bis correcturis saepissime
capitalis forma [ apparet ita, ut
ad I teuues lineolae appictae sint)
i;4, 5; 7, 8; 23, 3; 28, 21; 29, 5;
32, 14; 34,3; 47,4; 48, 18; 57,
15. 16; 62,3; 64, 9; 65, 6(?). 7
66,9;71, 8;72,2;73, 22; 77, 1
83, 11; 84, 3; 85, 4. 7; 88, 18
90,6; 92, 3. 17; 93, 19; 94, 10
23; 95, 7. 12; 96, 11. 25; 98, 17
100,9. 10; 103, 8; [4,19; 24,17
70, 8; 93, 20]
2) 4, 18; 14, 14; 15, 20; 18,
30. 31 Us; 23, 3; 33, 12; 42, 14.
15 Us; 45, 11. 22 (?); 49, 3; 51,
20; 55,24; 57, 14; 64, 8; 75, 15.
18; 79,2; 81, 16; 83,21; 85,3;
88, 7; 94,22; 100, 6; 103, 11
eexo i; 58,7; 71,7; 85, 8; 88, 21
eexu i; 24, 11; 78,20; (84,16)
€R additur 1) (60,5); 93,3
€R deletur 1) 28, 6
est additur 1) 30, 4; 64, 18; 79,2;
87,8
est deletur 1) 56, 12
et additur 1) 20, 14; 26, 11; 29, 15;
71,19; 72,8; 74,9; 90,12; 98,
23; cf. 104, 8
2) 44,2; 60,5; 65,27
et deletur 1) 77, 16; 83, 3. 25
2) 30, 15
etex UT 1) 8, 16; 84, 16
qe additur 1) 70, 8
b additur 1) 73,24; cf. 92,5
b deletur 1) 22, 19
I additur 1) 8, 13; 19, 18; (23, 24)
32, 15; (55, 23); 58, 4; 62, 13
67, 1. 13; 71, 4; 72, 7; 74, 25
(77,5); 83,6.23; 88,2
2) 42, 22; 60, 8
I del. i;7, 2;15, 12; 21, 10; 26, 25
36, 23; 54,1; 56,7; 57,11; 58,4
62,14;71,8;77,10;(80,12);83,1
88,17; 91,3.4^is. 5; 95, 4; 96, 25
I ex A i; QG, 15; 76, 9; 94, 20; 95,4;
99,20
2) 51, 25
xxn
lexe 1) 13, 10; 14, 13. 22; 31, 30; N ex R 1) 84, 12; cf. 58, 3
33, 9 ; 46, 19 ; 55, 22 (?) ; 59, 3. 16 ; t^j ex l 1) 63, 21
65, 9; 66, 6; 71, 21; 73, 14; 81, 7; ^^ ^^^ ^^ ^^^^ ^2
83, 14. 18 ; 84, 2. 13. 14. 25 ; 85, 7 ; ^^ ^^ ^^^ ^ . ^^^^^ ^^^
88, 7; 89, 2; 98, 5; 99, 14; 103, ^^^ ^^ ^g, 2; 87, 17; cf. 75, 10
11. 13; [4, 18; 23, 23] a ^ o
2) 9, 26; 12, 5; 25, 2; 27, 27; ^ ^^^- ^'^ '^^' ^' ^^' ^' ^^' ^^
28, 26; 31, 13; 35, 4; 40, 26; 42, ex A ij 71, 18; cf. 74, 1
4.15; 45,3; 52,20; 60,12; 61,16; ex € 1) 69,13; 76,16; 84,25; 87,3
67,23;72,1;85,11;92,4;93,1.11; o ex | ij 6,10; 54, 6; 58, 20; 81, 13
97,9; 98, 5. 20; 100, 2. 13; 101,8 2) 72, 9
I ex i; 43, 9; 57, 6; 77, 5; [94, ex u ij 8, 13. 17; 12, 22; 23, 22;
14; 101, 21] 28, 8; 41, 23; 43, 3; 53, 21; 59,
1 ex U 1) 19, 17; 23, 20; 42, 14; 12; 60, 22; 61, 1. 16; 77, 20;
59, 6; 85, 6; 99, 23; 104, 10 80, 7; 88, 2. 4; 94, 7
2) 102, 17 2) IQ, 24:; 94, 23
IM add. 1) 21, 13; 30, 21; 37, 19; p add. 1) 35, 14; 75, 1; 79, 2
90, 6 ; 93, 19 ; 95, 25 R add. i; 14, 9 ; 73, 19 ; 97, 1 1 ; 98, 4
2) 20, 7; 30, 22; 40, 27; 82, 2) 62, 10
4; 87'!'^; ö3, 1 Rexbi) 79 15
IN del. 1) 42, 12; 53, 16. 26; 80, 4 ^ '
2) 60, 6; 61, 1; 62, 12; 79, 20; »^ ^x n 1) 35, 14; 74, 23
cf. 95, 1 Rexs i; 43, 8; 77,25
IS add. 1) 81, 7; cf. 28, 24; 87, 19 R ex T ij — 2) 79, 25
IS del. 1) 104, 19 Re add. i;4,15; 35,27; 40,15; 87,4
ladd. 1) 65,6; 71,1 ^) 35,4.24; 101,12
l del. i; 5, 10; 95, 6 RG del. ij 74, 14
2) 10, 20 ^-^ ^^' ^
lo add. i; 95,4; cf. 91,4 ^ add.i;i8,15; 22, 13; 52, 12; 68, 9;
,, ' 71,4;73,13; 77, 5;84, 3;[14, 8];
m add. 1) 28, 13; 40, 14; (53, 25); _ 3 .^^ ^^^ ^'^^^^^^. .^^\.^J^
63, 12 ; 72, 6 ; 92, 14 ^3 g q^ 13 ; 95, 19 ; 97 24 ; 98, 2 ;
2) 5, 9; 25, 22; 27, 21 bis; loo 19
41,20; 52,4; 88,7; 96, 19 ^^ ^rj^i- 79, 14
m del. 1) 5, 9; 56, 7; 59, 18; 87, ^^j ^^ 3 '^ ^3 \q rj^ ^g gg
19; 88,7; 93, 21; 98, 6; [35,19] g. 19; 90, 7; 95, 9; 102, 1
m ex S :?; 57, 14; cf. 75, 12 ^^ 3^ g^ gg 20
,2) 74, 1 y ' ' j
N add. 1) 21, 15; 63,21 bis; 64,15; S ex ö ij 67, 1
73, 22; 87, 11; 95, 1; 103, 12; S ex m 1) 24, 6; 29, 8; 61, 5
[9, 17; 26, 11] Sex R i; 12, 11
N del. 1) 19, 25; 99, 11 ^) 79, 20; 104, 24
2) 45, 12; 54, 10 S ex T 1) 43, 1; 65, 12; 91, 2
N ex b 1) 63, 21 56 add. 1) (32, 9); 50, 14; 66, 1
XXIII
Sl add. 1) — 2) 81, 14; (73, 8, ubi mallem
2) 61, 11 non mutassem)
T add. 1) 70, 16; 79, 2 U ex ) ij 27, 11; 61, 16
2) 52, 11; 96, 27 ^; 26, 6
Tdel. i;60,ll;82,ll;97,5 ^ ex o i; 91, 5
T ex b i; 88, 1 jj, ^^^ ^^ 73^ 21; cf. 104, 18
T ex OD i; 19, 9; 76, 12 ^j^ ^^j ^^ 32^ g. ^^^ ^3 ^.^^
TA add. :?; 83, 21 o^ ik 10 / -^ ■ a
^ ' 5) 15, 13 (uid. corrigenda
Tl add. 1) 70,14; 91,4 p. 224); 67,21
U add. 1) 23, 17; 76, 23; 77, 16; UT add. 1) 6, 3
cf. 100, 17. 18
U del. 1) 13, 11; 64, 5; 73,9
U ex A i; 61, 1; [74,24]
^j 74^ lg X ex S i; 104, 13; cf. 12, 10
U ex B i; 21, 3; 48, 6 X ex T ij 83, 12.
2) 73, 9. 21 ; 96, 25 Y ex I 1) 12, 16 (?); 29, 1 ; 99, 5 (ubi
U ex 6 i^ 24, 11; 81, 15 iu textu meo leg. 'synag.')
Aliae librarii correcturae occurrunt bis locis:
2) 95,2; 102,12
UT del. 1) 53,25; 57,4
3, 4. 12
23,22
54, 1. 2
85, 12
4,2.5
24, 17. 27
56, 6. 17. 27
86, 15
5, 10. 20
25, 10
61,6
87, 16. 19
6, 2. 22
26, 11
62, 14. 16
90,4
8, 18
28, 17. 25
63,20
91,4
9, 3. 17
29, 8. 9. 15
65,24
92,5
10, 10. 21
30,5.14&j-s.l5
66, 17
93, 12
11,7
31,29
67, 5. 21
94,24
12,7.10.15.10
32, 9. 14. 22
69,8
95, 1. 11. 25
13, 1. 4. 16
34,7
70,9
96,8
14, 18. 21
35,27
71, 5. 13
98,2
16,2
38,5
72,14
100, 15
19, 2. 8. 25
41, 11
75, 2. 12. 21
101, 24
20, 14. 21
42, 10 bis
78, 2. 5. 20
102, 5. 7
21, 6. 12
48,10
79, 2. 20
103, 10
22, 1. 11. 13
50,23
80, 12. 20
104, 26.
Quibusdam locis libraiius iuchoauit potius quam recte per-
fecit correcturam, uelut 22, 11; 30, 14; 59, 11; 60, 5; 61, 1; 67,1;
68, 9; 70, 20; 73, 9. 21; (74, 24); 91, 5.
Noimullis locis, ubi falso mutauit librarius, priorem lectio-
nem retinui, uelut
4, 14.18(erubesc.).19 9,17 23,23 26,11
5, 10 (— rum) 14, 13 (uostrae) 24, 17 33, 10
69, 8 (dispos.)
78,23
96, 12. 19
70, 8. 9. 11
93,20
100, 14
(74, 24)
94, 14
101,21;
XXIIII
35, 19
54, 15
55,22
62, 15
ad quae nescio an addenda sint: 4, 15 (ascendet); 7, 2 = 15, 12 =
26, 25 (daemonium = daemoniorum); 8, 18 (nos); 28, 6 (osteuderis); 73, 24
(olocaustum) ; 80, 12 (diei); 94, 20 (aeterno); ubi eae quas modo uncinis
inclusi formae lectionem rectiorem exhibere uidentur. — Aliis locis
quae falso correxerat iterum ipse librarius oblitterauit , uelut
5, 8; 14, 8. 12; 22, 13; 26, 5; 75, 10; 88, 18; 91, 4; 104, 7.
Ego, ut dixi, quam potui religiosissime codicis textum ser-
uaui, quamquam fieri uon potuit, quin praeter multos locos
eos, quos supra p. XX — XXIII sub 2) protuli, librarii aliquot er-
rores remouerentur ; correxi igitur et saepe addidi meo Marte:
[15, 12 ubi cum librarium uidissem nonnumquam nomin. mutare in accus.,
uelut 22, 13; 38, 5; 42, 11; 57, 14; 71, 4; 75, 12 (cf. 27, 21; 74,1; 52,21),
uice uersa accus, in nomin. mutare conatus eram (cf. 35, 26 et Arch. f.
lat. Lex. II, 567 al., sed etiam 73, 21); at uid. corrigenda p. 224.]
16, 3
22, 13 (Manetem). 15
35,26
39, 1
40,29
45,11
46,24
47,3
48,11
praeterea inde a 70, 13 — 72, 13 et 105, 7 sqq. singulas litteras suppleui.
Multos locos non correxi, quamquam et ex eis quae
supra p. XX sqq. diximus et aliunde facile remedia potuerunt
hauriri. Praeter res enim orthograpliicas, quas in uniuersum
non mutandas esse censui, etiam declinationis et coniugationis
formas spurias saepe retinui et in syntaxi, uelut in praepo-
sitionum rectione uel in modorum uariatione ut concinnitate
Priscilliani sermo careret indulsi. (Uideas quae de declin.,
coniug., modis, perfectis, praepositionibus, singularum casuum
rectione sim. collegimus in indice uerborum et in Arch. f. lat.
Lexikogr. III, p. 314). Magnum igitur in apparatu nostro in-
uenies numerum talium locorum, quos, licet suspectos dixeris,
tarnen contra codicem ex coniectura mutare nolui:
50, 15
72,9
51, 1
75, 17 (infinitatis)
55,4
76, 2. 27
56,10
84,17
58,2
85,11 (uirentiscfprof.)
59,22
96,8
65,17
99, 7. 22
67,21
(discit)
101, 25
70,1
105, 17;
XXV
4, 2 (noluimus)
5, 1. 10
7, 18. 23. 26 (legens)
10, 1 (reuelabautur)
11,14
12, 14 (etiam)
13, 10
14,7
15, 20 (perditione)
17,8
18, 29
20, 13
21, 3 (idolatria). 12. 13. IG. 22
22, 7. 16
24, 20 (Eoensch). 22
25,12
27, 5. 19. 30
30, 3. 5. 15 (amplectimur). 18
31,7
32, 12. 16 (credent). 19
35, 14 (Sit sed sit)
36, 1. 3. 4. 22 bis
39, 2. 10. 13. 24 (Loofs)
40,6
41, 9. 10. 11 (ut). 13
42, 1
43, 5. 6
46, 11. 22
48,7
49, 6. 7. 24
50, 1. 2. 22
51, 20 (Eussner)
52, 15. 21
53, 1. 8
54, 23
55, 6. 13
57,9
59,2
60, 4. 7. 8 (in baptismum)
61, 2 (herena)
63, 2. 17
64, 15 (uee)
65,25
66,3
67, 23 (erudit)
69, 7 (significatio)
70, 9 (omne et aut loquitur)
71,9
72, 2 (iuchoare). 13. 16. 22. 23
73, 15. 19 (iu baptismum). 21 (nu-
merum)
75, 2 (carne). 3 (ut). 4. 17 (amplexu)
77, 4. 6
78,8
79,5
80, 11. 12 (consummatis)
81, 1 (exsueutes). 5. 8
82, 12. 13. 16. 18
83, 4. 23
84,24
85, 6 (ignorantes). 7(uellitis). 1 l(per-
manentes). 13
87,11
88,3
89,1
90, 5. 19.
92, 13
93, 3 (e deo). 18. 22
94, 17
96, 20
98, 4 (pugiiantia"). 8
99, 3. 12. 17. 23 (uincamus)
100, 1. 11. 17 (agnitio)
101, 8. 9. 17
104, 3.19 (et). 21 (Roensch). 25 (Roeiiscli)
105, 1. 2 (Roensch). 5.
Postremo iie parum perpendisse uideamur sermonis Priscillianei
difficultates, licoat alias quoque hie proferre coniecturas a nie ue-
que in textum neque in apparatum receptas, quarum magna pars
eo nititur fundamento quod siipra p. XX sqq. dedimus; cf. praeterea
quae iufra (p. 224) ponam corrigenda. Conici igitur potest:
XXVI
3, 7 et pro ut
48, 17 colunt pro uolunt
9, 18 iiitellexerunt, certe cor pro
49, 26 et euangelistae uerbis 2}ro et
int. recte, cor
in eu. uerb.
12, 6 abalienari pro abalienare
49, 29 inseritur pro inseratur
14, 1 liberabit 2^ro liberauit; similia
50, 3 aut eorum qualiter 2^''0 aut
cf. in ind. uerb. sub 'perfecta
qualiter (Brandt)
14, 17 inperitus pro ritus
52, 4 uideret uel inuaderet pro in-
16, 5 depraedetur pro depraedatur
uideret
16, 15 dies et tempora pro dies
52, 21 retinet pro retineret
tempora
52, 25 esto pj-o est (Eussner)
17, 7 tinea pro tinia
54, 16 sie pro si
17, 18 expectent pro expectant
55, 6 inuideat pro inuidet
18, 6 Apollion pro Apolleon
56, 19 leguntur 2yfo legunt
18, 22 stultitia 2)ro stultitiae
— etiam quae 2)ro quae etiam
18, 29 e terra pro et fera
57, 12 naufrago pro naufragio
19, 1 parturiat 2>^'o parturiens (cf.
58, 7 nostros pro uestros
85, 11 proferatis p?-o proferentes)
59, 11 pupillum et iustif. pro pup.
19, 9 cooperiant pro cooperiat
iust.
20, 23 ut -~ simus pro et — sumus
60, 13 ut etsi pro ut si
23, 2 sacrilegorum j^ro sacrilegiorum
61, 10 uixit pro uicit
23, 14 Patripassianapro Patrepassiana
62, 18 in initio 2}ro iuitio
23, 23 antehae pro ante hoc
64, 19 cui pro cuius
24, 2 maledictis pro maledicti
69, 8 in nobis 2^'>'o in nos
25, 2 igne pro ignis
69, 12 sup. uirtutum indices pro sup.
26, 2 sie pro si
indices
28, 26 scire et uerbi opus pro scire
71, 24 natura claudetur quoniam pro
uerbi. Opus
nat. quon.
29, 8 potestatem pro pietatem
72, 8 in lege ueteris testameuti pro
29, 15 Barbeion 2)ro Barbilon
in uetere testamento (cf. app. crit.)
30, 13 profetatur 2^ro proferatur
73, 2 in salutem pro in salute
31, 17 uerum pro uero
76, 14 nihil huiusmodi pro nihil in
32, 16 profetiara (Roensch) pro pro-
huiusmodi
fetiae
79, 5 in anuuo numero 2^ro in anno
37, 19 ingenii -^ studii pro iugeuia
num. (Brandt)
-^ studia
80, 3 obaudiendum fidei et 2^)'o ob. et
38, 24 quis in Ofitas pro quis Ofltas
83, 15 uelut pro uel (Roensch)
39, 20 dimiserat pro demiserat
84, 12 sicut pro sie et
41, 11 et pro ut
86, 14 inluminetur pro inluminet
43, 12 diebus pro in diebus
87, 3 etsi pro si
44, 18 omnem de pro oninem et de
88, 11 peceati pro peccatis
45, 20 fidem deo 2)ro fidem in deo
93, 3 ut 2}ro et
46, 7 iniustae jjro iustae
93, 17 neque exordio pro neque in
46, 20 asinariam in collo eins et pro
exordio
as. et
94, 9 semper pro se' per
XXVII
95, 14 in intellectu pro in intellectum 95, 24 uoluptas 2Jro uoluntas
95, 21 Christo pro in Christo 102, 13 regionibus pro regibus.
Scholia prorsus desunt a nostro codice. Quibusdam locis
glossemata uetera ia textu latitare non pro certo affirmare
audeo (uid. 'uel' p. 22, 5 ; 79, 14 ; 'auf 70, 9 ; — 98, 8).
Cruces praefigere difficilibus et corruptis locis non uisura
est, at multas inesse difficultates in nostro textu necesse est
confiteamur, quae utrum omnes ad ipsum redeant Priscillia-
num allegoricae et obscurae, ne dicam abstrusae et confusae
dictionis amantem an librarii culpa irrepserint dubito. Quod
uero et easdem sententias pluribus locis profert (id quod ex
indice uerborum et biioi6vr,Gvi in Arch. f. lat. Lex. III, p. 309 not.
a me allatis facile cognoscitur) et cum Hilarii tum bibliorum
eosdem locos saepius allegat (uid. ind. script.), ne in Lac qui-
dem re sibi satis constat auctor, sed uarie solet fluctuare.
De bibliis a Priscilliano in XI tractatibus adhibitis alibi
fusius me agere posse spero, sed iam nunc haec monenda esse
puto : 1) locos biblicos litteris latius dispositis a typographo
imprimendos curaui, quamquam Priscillianus eos saepe tangit
potius quam accurate citat; 2) in libris uet. test. uelut in lob,
Esaia, Daniel (IV. Esdr.) magis dissentit Priscilliani textus a
Uulgata quam in libris nou. test. ; habet comma loanneum
= I. lo. 5, 7. 8 ; 3) diuersa sunt biblia in XI tract. adhibita ab
Ulis, secundum quae Peregrinus Priscilliani canones emendauit.
In apparatus mei parte secunda patrum quosdam locos sup-
peditandos esse duxi, qui lectitanti mihi hie illic obuiam facti
essent, neque tarnen id egi, ut quam plurimos afferrem; facile igitur
concedo eorum numerum augeri posse, ad quem iam in indice
scriptorum alios locos ( ) inclusos addidi (uid. inprimis Bachia-
rium, Cyprianum, Hilarium). Haud parui autem momenti esse
puto, quod Priscillianum multa ex Hilario Pictauiensi hausisse
demonstraui, cuius typicam et allegorizantem interpretandi ratio-
nem ad Origenem redire et Philonem notum est; sed et quibus-
dam locis (69, 7; 70, 19; 91, 10) dedita ut uidetur opera ab
illo deflectit Priscillianus et bibliorum alia recensione utitur.
Alius codex si fortasse postea inuenietur, multa quae nunc
sunt dubia, fient firmiora ; sed quamquam initia XI tractatuum
XXVIII
typis seorsum mandata multarum praefectis bibliothecarum
innotuerunt, nemo tarnen adhuc me docuit praeter codicem
Wirceburgensem alibi usquara tractatus nostros exstare ueque
Kudolfus Beer, quem anno 1887 lustrantem Hispaniae biblio-
thecas parum notas ut ad hanc rem animum attenderet rogaui,
in illa terra, in qua prae ceteris Priscilliani uestigia superesse
crederes, tractatuum Priscillianeorum codicem ullum inuenit.
CAPUT IIL DE CANONIBUS PAULINI S EOEUMQÜE
CODICIBUS ET EDITKMBUS.
Sat multis codicibus Priscilliani in epistulas S. Pauli ca-
nones traduntur; addi enim solebant in bibliorum Hispaniensi
familia ante epistulas Pauli, qua ex re quauti etiam posteriori-
bus saeculis (cf. Sulp. Seu., chron. II, 51 § 7. 8) Priscilliani
eruditio et auctoritas sit aestimata facile intellegitur ; neque
enim Theodulfus neque alii praesules, qui de tractandis et
transcribendis libris biblicis bene meriti sunt, abhoruisse ui-
dentur ab illo haeretici auctoris opusculo et singularis etiam
industria impendebatur illis canonibus magnificentissime ador-
nandis, quandoquidem meliores eique uetustiores libri litteris
pictis et ornamentis in illis ipsis canonum paginis sunt in-
structi.
Quam incerta autem et exigua fuerit de nostra re apud
recentioris aetatis uiros doctos memoria, apparebit ex loco, quem
habet los. Mar. Thomasius cardinalis, uir doctissimus, cuius
'opera omnia"* editione satis rara emisit A. F. Uezzosi, Komae
a. 1747, tom. I ('sacrorum bibliorum ueteres tituli, sectiones etc.'),
ubi in 'praemonitione ad lectorem' p. 293 sqq. haec legimus:
„lacobus Faber Stapulensis in suorum Commentarioruin in Epistolas
Beati Pauli Praefatione haec, quae ad nostrum aliquo modo facere possunt
institutum, scribit: »Et quin Majores nostri tum Graeci tum Latini Ca-
nones Ms Epistolis Sancti Pauli praefixere et adhuc in j)lerisqu£ vetustis
Codicibus eos reperire promptum est: apud quidem Graecos Eusebius
et Ammonius, apud vero Latinos Priscillianus , ideo et nos (omissis
tarnen iis qui sunt Priscilliani non solum ob id quod corrupti in-
veniuntur, verum et insuper quod eorum numeri nostris non con-
xxvmi
spirahant) alios praefiximus; ut ad contenta in Epistolis, ad articulos
Fidei et adver sus haereticos; quae omnia luce clariora suis locis cotispi-
cäbuntur perfacile.« Haec ille. Eusebimn qiiidem vel Ammonium Cano-
nes confecisse in quatuor Evangeliorum concordiam, notum est omnibus
<cf. Gregory, prolegomena ad Tischendorfii ed. VIII nou. test. (1884)
p. 145 sqq.) ; -~ at in Paulinas adhuc Epistolas Canones conscripsisse sive
Ammonium sive Eusebium nuUa probant veterum testimonia. (Quod Uezzosi
in nota laudat Zaeagnum, coUectan. monum. uet., 1698, ubiEuthalii editio
epist.Panl. publici iuris fit,cf.infra p.XXX.) Quod attinet ad Priscillianum
auctorem eiusmodi Canonum apud Latinos, fortassis id hauserit Faber ex
vetustis Codicibus quos ad mauus habebat: sed adhuc inquirendum restat,
quis iste fuerit Priscillianus. In Epitome Bibliothecae Gesneri ab losia
Simlero et lohanne lacobo Frisio adornata de Priscilliano Abilae Episcopo a
Maximo Tyranno caeso (quo de mentionem facit Sanctus Hieronymus in suo
Eeclesiasticorum Scriptorum Catalogo) haec habentur: »Eiusdem extant Ca-
nones sive Argumenta et Feriochae Novi Testamenti.« Id quod unde sit
acceptum cum nuUus afferatur testis, ut diviuare nequimus, ita certum
aliquid de ea re affirmare non possumus. Conjicimus tamen ex
memorato Fabri testimonio hoc potuisse dici; cum Canones, quos idem
Faber citat, nihil aliud reipsa sint, quam Periochae sive rerum Argumenta in
Paulinis Epistolis contentarum, ut ea sunt quae in nostro hoc opere Capi-
tula appellantur. Nam cum priscis illis veterum Codicum Canonibus alios
novos Canones Faber suffecerit, eiusdem utrosque fuisse rationis par est exi-
stimare. Porro novi illi Fabri canones pura puta sunt Argumenta, ut diceba-
mus, rerum in Beati Pauli Epistolis comprehensarum; cum singula quae-
que capita in Canones sint dispertita, qui interrupta numerorum serie, ab
exordio ad finem usque Epistolarum singularum frequentissimi currunt, in
Epistola, exempli causa, ad Romanos ad 138, et in Epistola I ad Coriuthios ad
129 numerum perducti. Hinc fit, ut Paulinarum Canones Epistolarum, qui
nunc primum prodeunt, omnino alii sint a Canonibus a Fabro memoratis." —
Quae ab ipso deinde Thomasio eduntur 'concordiae canonum
de corpore Epistolarum S. Pauli' p. 384 sqq. eaedem sunt
quas habes in cod. Amiatino Ceolfridi (nuperrime a uiris doctis
saec. VIII uindicato) ed. Tischendorf., p. 237 — 239. (Sunt 56 ca-
pitula, quorum primum sie habet: 'De unitate ecclesiae, ad
Cor. I. 2, ad Eph. 14 et 15, ad Philipp. 5 et 6 et 7 et ad
Col. 14'.) Singularum autem epistularum capitulationes quae se-
quuntur apud Thomasium p. 388 sqq. partim cum Amiatino
codice conspirant, partim ab eo discedunt. Quae deinde Uezzosi
in appendice p. 489—495 addit centum capitula ex 'antiquis
membranis bibliothecae Morbacensis' deprompta sie inscribuutur:
'De his quae aliquid (! leg. aliquibus) epistolis repetit et aliquo-
XXX
tiens comprehendit (S. Paulus)', et ita incipiunt: 'De domino
lesu Christo, quod est deus, ad Rom. 24 et 49, ad Philip-
penses 1, ad Titum 4, ad Hebr. 2', — Quid mirum, quod et
alii uiri ecclesiastici simili modo, quo Cyprianus et Augustinus
maiora opera 'testimoniorum' et 'speculi' conscripserant, com-
prehensa uoluerunt epistularum Paulinarum lumina et locos
paralleles? Oranium autem, qui in orbe occidentali diui-
dendis et in compendium redigendis epistulis Paulinis operam
dederunt, primus fuisse uidetur Priscillianus ; neque consentiunt
eius canones cum ea textus Euthaliani diuisione, quam for-
tasse ante annum 396 factam esse conicit Gregory, proleg, ad
Tischendorfii ed. VIII nou. test. p. 159; (cf. Reuss, Die Gesch.
der heil. Schriften neuen Test. ^ II p. 115); Theodorus autem
Mopsuestenus — uel si quis est alius ille eU "^«Sv cocpwxäTwv ti?
xal (fiXoypccTo? TCaTop, ex quo mutuatus est Euthalius — cum
illa scripsit breuiaria (iv-Uaeiq), quae in Euthalii editione epistu-
larum Paulinarura anno 458 comparata unicuique epistulae
praefiguntur, Priscillianus iam dudum affectus erat supplicio
(Euthalii opus post Zacagnum ed. Gallandius, bibl. uet. patr.,
tom. X, 1774, p. 242 — 315; cocpwTaTO? et cptXoypicxo? ille Tcar^p
commemoratur p. 247). — Fabri Stapulensis librum mihi praesto
non fuisse haud magnopere doleo, cum fore ut in nostram rem
ex eo redundet ullus fructus uix existimandum sit. Eae uero
de quibus ille refert obscuritates et difficultates, quomodo a
nobis explanentur ac prorsus tollantur, facile expedietur librorum
nostrorum subsidio.
Octo igitur usus sum hac in editione codicibus bibli-
cis, quorum cum conspectum proponam p. 108, hie accuratius
disputandum erit de singulis codicibus et, si quae sunt, editio-
nibus, deinde de eorum mutua cognatione, postremo de uniuersa
canonum indole ac natura. Atque codex quidem
1) Cauensis n. 14 (= C) quam saepe a uiris doctis
nostrae aetatis laudetur, apud omnes harum rerum peritos
constat; sufficiat igitur monuisse totius codicis descriptionem
inesse in appendice libri, quem Morcaldi-Schiani-de Stephano
ediderunt Neapoli 1873 sie inscriptum: 'codex diplomaticus
Cauensis, tom. F; nam post p. 287 appendix paginarum VI
XXXI
+ 32 a Bernardo Caetano de Aragonia addita est, quae
tota uersatur in describendo nostro codice biblico; prologi ca-
nonum Priscillianeorum ad codicis fidem adiciuntur ibid. p. 19
(== k) et adduntur etiam duo specimiua scripturae, minutissi-
mos et lectu difficiles ductus osteiidentia. Codex habet 303 folia;
maguitudo est 0,320 X 0,265 ; singulae paginae trinis columnis
exarantur. Diibitant de librarii aetate, qui nomeu suum 'Danila'
iuscripsit f. 166''; alii enim saec. octauo tribuuut, alii poste-
riori aeuo; ego secutus sum eos, qui IX. saeculo librum ad-
dicunt et scripturam esse wisigothicam contendunt (cf. Watteu-
bach, Anleitung zur lat. Palaeogr. ^ p. 23). — Coutinet cod. C
omnes bibliorum libros et additamenta quaedam alia; contulit
Wordsworth annis 1878 et 1879. Canones nostri in C exstant
f. 253 sqq., magnifice adornati.
Angelus Mains, librorum inuestigator sagaeissimus , cum
nostrum codicem cognouisset (cf. Script, uet. noua coUectio,
t. III, II, 1828, p. 165 sq.), Ignatium Eossiuni totum librum
transcribere iussit, ut celeberrimi codicis apographum biblio-
thecae Uaticanae insereret; exstatigitur hodie illud apographum,
quod Kossius annis 1829 — 1831 se exarasse testatur in margi-
nibus complurium foliorum, in cod. Uaticano insignito n. 8484
(= r). Ad Eossii deinde apographum (non ad C, uid. e. g. 113,
9—11; 115, 8 sq.; 122, 2; 131, 5; 132, 13; 140, 20; 143, 1)
Mains canonum editionem fecit a. 1843 in Spicilegio Komano
tom. IX (= c), sed sectionum numeros omnes omisit.
Quae res primo me fefellit ; Priscillianeos enim numeros obiter
tantum in Mail praefatiuncula commemoratos tantopere a Uul-
gatae capitulis recedere non putabam ideoque, cum H. S. Sedl-
mayer uere anni 1886 in unius diei Stationen! monasterium
Cauense (La Caua) prope Neapolim situm mea causa adiret,
ut illos numeros exscriberet non petieram. Sed postquam ex
Lipsiensi codice numerorum grauitatem cognouissem aliorum-
que mihi codicum numeri innotuissent, ad complendos hos nu-
meros si non denuo ipsum C longius remotum, eins saltem
apographum Romanum r in usum meum conferri oportere in-
tellexi, id quod Edmundus Hauler intercedente Hartelio mihi
praestitit. Postea ratiocinantem me fore ut textus quoque
XXXII
illius codicis biblici miram qua iititur Priscillianus diuisionem
prae se ferret, spes non destituit et ex apographi Uaticani
marginibus omnes numeros ad textum Paulinarum epistularum
adscriptos Paulus Geyer in meum usum mense Dec. 1887 ex-
cussit. Cum enim hos numeros marginales, quos nota y in-
signiui, commodissime plerumque congruere intellexissem cum
uumeris post singulos canones usurpatis, reuocari iam poterant
sectiones Priscillianeae ad Uulgatae diuisionem, id quod Faber
Stapulensis (uid. supra p. XXVIII sq.) et Mains fieri posse despe-
rasse uidentur; cf. infra in indicibus p. 169 sqq.
2) Duos canonum Codices in Legionensi urbe (Leon) asser-
uatos ut in usum meum conferret, cordi erat Kudolfo Beer,
mense Nou. a. 1887 ibi uersanti. Unus qui est ecclesiae cathe-
dralis (=: L) insignitur numero 6 et folia continet 275, magn.
0,360 X 0,240, binis columnis exaratus ; fuisse dicitur hie codex
conuentus SS. Cosmae et Damiani in 'Ualle de Torio'. Descri-
bitur codex in libello 'Noticias bibliogräficas y catälogo de los
Codices de la Santa Iglesia Catedral de Leon por Eodolfo Beer
y I. Eloy Diaz limenez, Le6n (Cxarzo) 1888', p. XL XXIII. XXX
et 5 — 8. Scripturae wisigothicae tabularumque pictarum et litte-
rarum initialium laudat Beer pulchritudinem. Scriptor 'lohannes
Diaconus' pluribus locis legentium precibus se commendat et
(fol. 202. 211. 216. 217) dicit se 'fecisse et pinxisse' librum;
fol. autem 2 ad "labyrinthi' figuram adscribitur 'Maurus abbati
librum Uimara presbiter fecit' et fol. 233 ut legentes 'Uimarani
peccatoris' meminerint rogatur. Inscriptionem quandam in fiue
codicis additam Beer et cum eo Berger ita legerunt, ut anno
958 aerae wisigothicae = 920 p. Chr. n. codicem scriptum
esse contendant et errasse dicant Manuelem Bisco, qui in libro
'Iglesia de Leon y Monasterios antiguos y modernes de la raisma
Ciudad, Madrid 1792', ubi p. 78 sqq. de uostro codice L (et
de A p. 153 sq.) disputat, non 'era DCCCCLVIII', sed 'era
DCCCCL . . . Vlir exhibuit; quod uitium transcripsit etiam
Eguren, Memoria descriptiua de los Codices mäs notables de
Espaiia, Madrid 1859, p. 46 sq. — Insunt in cod. L libri biblici
ab Esaia usque ad apocal. et canones Priscilliani exstant
fol. 231 sqq.
XXXIII
3) Codicem A, qui est collegii canonicorum apud S. Isidomm
Legionensium (Real colegiata de Sau Isidro) anno 960 =
era DCCCCLX'VIII a 'uotario Sanctioni presbytero' conscriptum
esse docet inscriptio folii 515^, in qua legenda uiros doctos
prioris aetatis errasse R. Beer me certiorem fecit, X exhibentes
pro X"^ i. e. XL. Non praetermittendum esse puto, huic in-
scriptioui historicae annexas esse scriptoris preces, ut pro se
orent lectores; cuius iuuocationis sermone satis barbaro con-
scriptae hie est finis: ». . . amiuiculo suo iuuante sine culpa
exibeat simulque scis coniungat. Amen. & peregrini o kirli
(=karissimi) memento« ; cf. infra p. XLI et 179. Continet autem
hie codex foliis 517 (magn. 0,470 X 0,345) omnes bibliorum libros,
binis columnis et speciosissima scriptura wisigothica exaratos,
pulchritudine tabularum pictarum superans omnes quotquot
uidit Beer bibliorum Codices. Canones Priscilliani, quibus non-
numquam contracta quaedam et abbreuiata in hoc codice forma
est (uelut 134, 13; 136, 5; 138, 6), exstant in A f. 457—460.
— Asseruatur in collegio S. Isidori etiam apographum codicis A,
quod S. Berger scriptum esse anno 1162 me docuit. — In
üaticano quoque codice 4859 collatio codicis A. exstat facta
a. 1587 in adiuuandam 'Sixtinam reuisionem', quam card. Carafa
instituit.
4) Codex Toletanus (= T), nunc translatus in bibl. nation.
Matritensem, — 2^, tripert. pag., 375 foll.; notior est hie
über uiris doctis qui in studiis biblicis uersantur quam melio-
res libri LA. Cum antea nostrum codicem descripsisset Bur-
rielius (apud Areual., ed. Isid. I, p. 306) et collationes insti-
tuisset a. 1588 Chr. Palomares, quibus usus est Bianchini in
Uindic. canon. script. (1740), p. XLIX sqq., nuper Gustaui
Loewe descriptionem publici iuris fecit Hartel in 'Bibl. Hisp.'
(= Sitzungsber. der Wiener Akad. 1886, tom. 112, p. 689—691);
scripturae autem exemplum habes apud Ewald-Loewe, 'Exempla
Script, wisigoth.', tab. IX. Sed quod Loewe et ante eum alii
putauerunt codicem saec. VIII scriptum esse, R. Beer qui et
hunc codicem pro mea canonum editione contulit mense lan.
a. 1888, ualde negat esse credendum, librum sub annum 950
inceptum et anno 988 absolutum esse mihi persuadens. —
XVUI. Priscill. C
xxxini
Difficilis lectu est hie codex, cum inter litterarum a et u, i et 1,
r et s formas nulluni fere discrimen sit et manus quaedam
secunda a manu prima parum diuersa multos locos male cor-
rexerit; inde a can. 64 aliud quidem atramentum et maiores
ductus scripturae apparent, sed tamen primi esse librarii uiden-
tur. Canonum textus interdum obtruncatur et abbreuiatur,
uelut in can. 13—16; singularem habet lectionem ad 134, 1. —
Continet cod. T omnes bibliorum libros; nouum test. contulit
Wordsworth 1882; canones Priscilliani exstant inde a pag. 321.
Quos modo enumerauimus Codices, artius inter se cognatos
esse infra cognosces; sed iam de eo codice est dicendum, qui
alterius classis dux et princeps est.
5) Cod. Parisinus 9380, olim Mesmianus (= M), cuius
libri apud multos nostrae aetatis uiros doctos fit mentio,
inter quos praecipue Leopoldum Delisle nomino, qui totius
libri descriptionem ita protulit in 'Bibliotheque de l'ecole des
chartes, XL, annee 1879', p. 5 sqq., ut addat etiam descriptio-
nem codicis Aniciensis in ciuitate Podiensi (Le Puy) asser-
uati, qui cum M gemella cognatione couiunctus est. Utrumque
librum iubente Theodulfo episcopo Aurelianensi scriptum esse
(a. circiter 817 deposito et 821 mortuo) uersus docent a Delisle
p. 6 — 8 et 24 sq. commemorati (cf. Duemmler, Poetae aeui Carol.,
tom. I, p. 440, 532 sqq.; in calce habes specimen scripturae); —
utroque libro usus est Weihrich in edendo Augustini speculo,
tom. XII huius corp. script. eccles., p. XLVII et 288 sqq. Ad-
ornati sunt splendidissime Theodulfi Codices, scriptura minutissi-
mis concepta est characteribus et binis currit columnis. Codi-
cis M canones Priscillianei ut excuterentur in meum usum per
Edm. Hauler mense lunio 1886, intercedente Hartelio impe-
traui; Aniciensem autem codicem qui conferret neminem in-
ueni. Ex cod. M specimina quaedam sectionum ad textum Pau-
linum adscriptarum mihi suppeditauerunt S. Berger et los. Zycha
aestate a. 1888 (uid. infra p. XLII sq.). — Continet M foliis 348
(magn. 0,320X0,210) omnes libros biblicos; Priscilliani cano-
nes exstant fol. 287 sq.
6) In codice Uaticano 5729 (= V) inesse canones Priscil-
lianeos cum cognouissem ex Zachariae bibl. Pistoriensi p. 66
XXXV
et ex Montefalconii bibl. Ijibl., tom. I, p. 140, in usum meum
contulit Edm. Hauler auiio 1886. Liber ingentis est uolumiuis,
folia continens 465, per triuas columnas dispositus, tabulis
pictis ornatus, scriptura ampla exaratus saeculo X. Fuit olim
Farfensis monasterii, deinde inter Codices reginae Christinae
delatus est. Hoc libro usus est Sabatarius (tom. I) ad edenda
libri geneseos capitula 154; usus est etiam los. Mar. Thomasius
(op. omnia ed. Uezzosi, tom. I, p. 445) ad edenda capitula 72
epistulae I ad Corinth. ; ex eis autem, quae supra p. XXVIIII pro-
tulimus ex Thomasii libro, eum in hoc codice Priscilliani canones
latere non auimaduertisse credas. — Contiuet V omues biblio-
rura libros; canones incipiunt f. 432. — Collati sunt pro me
a Paulo Geyer mense Dec. a. 1887 etiam numeri marginales
ad textum complurium epistularum adscripti (desunt numeri
inde a I. Cor. 1, 1 usque ad Eph. 4, 14, desunt etiam ad
II. Tim. 4—6 et ad Philem.). Horum numerorura (:= (p) infra
instituetur comparatio cum y-
7) Codex Pistoriensis capituli (= 1*) num. 151 (G. 82),
maioris formae, saec. X uel XI, a Zacharia in 'bibliotheca Pi-
storiensi' (= Pistoja), Aug. Taurin. 1752, p. 4 descriptus, ubi
p. 67 — 77 ex eodem codice eduutur canones. Quam editionem
(= p) cum multis laborare uitiis uiderem, Paulo Geyer anno
1887 mandatum est, ut ipsum codicem conferret. Est autem
codex pagiuarum 332, biuis columnis exaratus; praebet praeter
eos quos Zacliarias noui testamenti libros nominat etiam euan-
geliorum fragmeuta et act. apost. Canones incipiunt p. 327.
Ad codicis menda (uelut 111, 8; 117, 17; 123, 2; 125, 6.
19; 129, 13; 132, 10; 142, 19; 143, 2; 144, 3) alia uitia addit
p his fere locis 111, 17; 112, 9; 115, 11. 15; 117, 22; 118,
4. 5; 121, 16; 124, 21; 137,7; 145,19. In conficiendo apographo
suo Zacliariam arabicis numeris usum esse, in quibus postea uel
ipse uel typographus errauit, docent hi loci: 117, 6; 118, 15.
8) In Lipsiensis uniuersitatis bibliotheca Paulina canonum
codicem (= 11) asseruari secundum Felleri (1636) catalogum
p. 63 et Montefalconium, (1739) bibl. bibl. I, p. 594 B Fabri-
cius in bibl. lat. med. et. inf. aet., tom. VI, p. 12 (1754) euo-
tauerat. Insignitus est codex num. 13 Ibl. max.; magn. 0,485
XXXVI
X 0,355; binis col. exaratus est saec. XIII uel XIIII et 291 eon-
tinet folia. Insunt libri ueteris testamenti usque ad IV. Eeg.,
praeterea psalmi, quos excipiunt canones nostri, ipsis Pauli
epistulis non sequentibus. 'Opusculum nobile Magistri Moysis
de Grecia' (agens de Hierouymi praefationil)us biblicis, in-
cipiens Traoteriere iam plures anni'), quod iusertum est post
IV. Keg. fol. 238—242, etiam in codd. Parisiuis, bibl. nat. 548
saec. XIII (fol. 31) et 15732 saec. XII/XIII (fol. 175) exstare
didici a Sam. Berger. — Contuli canoües, qiii incipiuut fol. 287,
et alia multa ex hoc codice Wii'ceburgum benigne mihi trans-
misso mensibus Maio et lunio a. 1886.
Diligenter curaui, ut ex omnibus quibus in apparatu meo
uterer codicibus praeter canones conferrentur aliquot uel capi-
tulationes uel praefationes ueteres uel scholia nee non loci
quidam textus biblici; quas tarnen res ab hac editione remo-
uendas esse censui alioque loco mihi postea tractandas reser-
uaui. Alia inuenies de codd. CATM apud Carol. Uercellone,
uar. lect. üulg. bibl., 1860, p. LXXXIIII— XCIII sqq., — de
CLAT(M) et de cod. Aniciensi apud F. H. A. Scriuener, a
piain introduction to the criticism of the new test. ^, 1883,
p. 350 — 360, — de CTM apud Petr. Corssen, epistula ad
Galatas ad fidem optim. cod. üulg. recogn., 1885, p. 7 — 12 sqq.
(cf. Ludouicus Keller, Die Waldenser und die deutschen Bibel-
übersetzungen 1886, p. 114 sqq.).
Praeter eos quos nos adhibuimus libros enumerari possunt
etiam alii canonum Priscillianeorum Codices; plerique tarnen
posterioris aetatis sunt quam mei. Exhibent igitur canones prae-
ter [9] Legionense apographum codicis A, quod supra p. XXXIII
commemoraui, et praeter [10] codicem Aniciensem (uid. supra
p. XXXIIII, hi quoque Codices biblici a Samuele Berg er libera-
lissime per litteras mihi indicati:
[11]) Matritensis uniu. centr., num. 32, saec. IX — X
(Complut. 2) , formae grandis ; cf. lose Villa- Amil y Castro,
Catalogo de los Manuscritos de la biblioteca del nouiciado de
la Uniuersidad central, Madrid 1878; J. Palmer, Journal of
Philology t. VII, 1877. Kud. Beer mense Martio anni 1888
ad plagulas a me transmissas huius codicis tantam coutulit
XXXVII
partem, quanta iit iudicium de eo ferretur sufficeret; iuter-
cedere uidetur iiiter huius et Toletani codicis adornationem
Menaechmea quaedam similitudo, qualis est inter Codices Theo-
dulfi; sed in textu uon semper conspirat cum T; habet ad
p. 109, 1 ed. meae: PKEMIVM SOI PEREGKINI EPISCOPI
109, 4 hordinatos 109, 5 conpositos 110, 1 ITEM ALIVS
110, 14 mira 111, 1 ea re 112, 10 Uale (= V! deest tarnen
in XPO) post 112, 10 sequuntur Damasi uevsus, deinde post
epistularum Paulinarum catalogum INCIPIVNT CANONES
112, 11 Spiritus 114, 5 Cor. IL 17. 18. 19. 19 114, 7 sunt
114, 14 uentrem om. 117, 1 ascendens in c^luni 117, 10
hahet mediator — sit 117, 16 fundameutum om. 118, 4 habet
manifestatum — cognouit 118, 12 habet omnis — mendax
122, 13 uoluptas 122, 15 hahet semper 123, 2 abseutit.
[12]) Matrit. uniu. centr., uum. 34, saec. XII — XIII (Com-
plut. 3), formae grandis; Villa-Amil p. 12.
[13]) Matrit., museo arqueol. , num. 485 = de Huesca
(Oscensis), saec. XII, formae grandis; Hartel, Bibl. Hisp. =
Wiener Sitzungsber. 113, p. 571; Ewald, Neues Arch. f. alt.
deutsche Gesch. VI (1881) p. 353 sq.; — inscriptio haec est
ad 109, 1 ed. meae: Proemium sei Peregrini episcopi; post
112, 10 exhibentur uevsus Damasi et epist. Paulinarum cata-
logus; 112, 11 Spiritus.
[14]) Paris., bibl. nat., num. 10 (Reg. 3560), formae maioris,
saec. XII — XIII; canones exstant fol. 333 sq.; — 109, 3 que
subsecuntur.
[15]) Paris., bibl. nat., num. 11535 (S. German. 20), formae
magnae, pulchre exaratus, saec. XII; fol. 296 = 109, 3 ed.
meae: Prologum subter abiectum 112, 11 XPS quoque deus.
[16]) Paris., bi])l. nat., num. 16742 (olim Fuliensium =
des Feuillants), formae magnae, saec. XII ex.; — 112, 11 XPS
quoque deus.
[17]) In Monacensi denique codice 14023 (Emmeram.
A. 23), formae maioris, saec. XV, fol. 575 inesse prooemium
Peregrini et prologum Priscilliani, canones uero ipsos deesse
comperi per Heur. Schnorr de Carolsfeld, u. d. ; habet ad: 109, 3
secuntur 109, 4 ordinatos 109, 5 conpositos correptis
xxxvm
{pro correctis) 109, 6 fuerant cum reliquis a catholico in-
tellectu non discrepantibus ut erant composita exemplaui
110, 1 — 110, 4 (carissime) om. 110, 6 sagaciter {pro sagaci
indagine) 110, 9 interpretari ea 110, 13 soleant 110, 15 firma
constet 111, 13 texta e. q. s.
Ortho graphia in optimis canoiium codd. taiitopere discedit
a nostrae aetatis more, ut remouendas esse a textu meo eas
censerem formas, quae lectorem impedirent potius et uexarent
quam instruerent; inueuies autem in eis quae iam promam
exemplis nonuullos quoque errores, qui iam iu cod. Wii'ce-
burgensi occurrebant.
[a 2}ro i? iuuenalia 129, 2].
a et n maximam habent inter se similituäinem in CT aliisqiie interdum codd.
ae uel e x>ro e : aecclesia PV, eclesia T, elaborasse C, ' aelegit C, aepi-
stola C, epla LytT, est — erant — esset — erit — esse C, et C, aetiam C,
etlam LA, eundem C, euangelium C, euenit C; — inrepraehensi-
bilis C, iuterpraetari LA, Interpret. CM, saemeu C; — diae C,
indignae C, uasae C.
b pro p : babtismo CLAT, cabtiuus C, cabtiuitas C, conscribtos A, de-
scribtos T, rabtus C, scribta et scribturae LAT.
1) pro u (hetacismus) : brabium CLA, brebis L, captibus L, contristabe-
rat LA, delebit L, inpleberit L, inuolbatur T, iubenilia A, nobissi-
mus L, nociba L, postulaberas A, praba T, predestinabit L, predica-
berit LT, reconciliabit LA, regnaberit A, salbos C, salbentur L, sibe L,
solbit A, subteradnotabi L, iiibunt L.
C additur: perdictio V.
c omittitur: dialetice TV, eclesia CT, ocursuri L.
c pro qu: alicorumly, comodo i, corundum LA, cotumi; — subsecuutur
et secuntur plerique; cli pro qu : choriim L.
d pro t : adque CLA fere tibique, Caput CL, inquid C.
e additur: opereatur T.
e omitt.: helemosina C.
e pro ae: eterna LT, hedificare C, sepissime CLTVP, seculum C; — sane
doctrine LAT, scripture LAT, que CAT, si7n.
e p>ro i: terrestres 124, 2 CL, hiunanitate 135, 9 LA.
et om., cf. ad 114, 16; 140, 13.
li ante ovmes uocales addit C, uelut babsconditus, liac, hangelus, hangu-
laris, hante, hedificare, helementa, helemosina, hesca, himitari, hob,
hobtuusio, hoccupatus, hoccursurus, hodor, holim, homnis, hopus,
hordo, bornare, hubi, hultra, hunde, hunicuique, husus, hut, hutiliter,
huxores, sim.; quod uitium hie illic etiam alios Codices occupauit;
XXXVIIII
Jiabent enim hab L, hac pro ac LTV haud paucis locis, holim V,
helementa et helemosina P, hinuicem T, hob L, husus L; — in medüs
uocahulis additur aspiratio: anthichristus G, apostliolus C, Sathauas C,
prohut C; — michi, nichil P; lachobus, chatolicus V.
h omittitur: abere V, abitare T, inabitare V, eres L, exibitio C^V, cxor-
tari CLATV, ostes T, ostia LTV, imiiis T; — tesauri LT, Timoteum T.
i o»wWt/Mr; srahel CiT.
i pro e : abseutit ^, coUiga L, dius i.
i e< 1 litterae in codd. uetustis inter se similUmae sunt, ef. ad 109, 3;
110, 8.
i pro y: helemosina C, imnis T, misterium VP, sillogismis LATV.
in additum ucl omissum, uid. ad 117, 18; 118, 20; 139, 5; 145, 13; 146,
4. <6 ante omiiemque?)
k pro c: kanou P/7, karissime LTVPU, karitas IjV, katholicus n.
m parasiticum: ad 126, 1 M; ad 126, 2 VP; ad 140, 12 sq. P.
m oppress.: ad 121, 3 A; ad 134, 2 iF; ad 136, 18 F; arf 146, 18 LV.
11 inseritur: thensauri C.
11 saepissime retinent praepositiones in componendis uocabulis, iielut iu-
pudentia, conmendare, sim.
pro u: domos 6'i arZ 124, 2; luxoria J/F.
p oviittitur: promti CL1\ salmis T, sumserit TjT, temteiitur AT".
q 2)ro (lu: consequti T, qor P, qum M.
qu ^ro C: consequuti M, persequutor M, quoapostholus CLTV, quohere-
des CLy/2\ quur CLylTM.
X et ^ in LAT maximam hahent inter se siviilitudinem.
r omittitur: exprobet L, fatcrna 1\
s parasiticum: cf. (ad 112, 8 L); ad 136, 4 LA; — descerpeiis T.
s oviittitur: abtincre A, exitaut pro exsistant L, expectaut CLATBIU;
cf. detracto pro destructo L ad 119, 6; inimicitia L 119, 5; uidua L
129, 4; ibique pro sibique LT 141, 1.
s pro x: testuin T, iusta F.
t pro d: aliut T, illut i^F, set i.
u j>?-o I) : deuere T, elauorasse L, lauoraut A, iuuestigauiles T, inuisiuilis A,
liuera L, liuidiiiis L, pleui LA, prouare L.
X pro s; dextruit GL AT, railex 0, textimoniis T.
Y pro i : ayt LA, hyinago C, ymago L, laycorum L.
In edendis nominibus gentium, ad quas scribit Paulus,
librorum uarietates non enumeraui; interdum confunduntur
Col. et GaL, Philipp, et Philem. nee constant sibi singuli Co-
dices; habes enim e. g. haec:
Gis et Glas = ad Galatas L; Gl. T; — Ephes. GF; Efes., Efos, Efssi;
Ef, Elf T; — Philp. F; Fips, Phils L; Fl., Filip T; Philp., Flp. F; -
Cols L; Clo T; — Tslcs, Tsls, Tsl L; Tes., Ths., Thes., Thess. M; Tesls.,
XL
Tesal., Teslc. V; — Timt. V; Tym. U; — Firn T; Film M; - Hebr., Ebr. F;
Ebr. L; Hebr., Ebr., Ebre ^; Ht)r. T, He15. M; Ebr., Ebrs V; HeUr. 27.
In textus forma etsi d u a e potissimum codicum classes dis-
cernuiitur, multomm tarnen locorum ea est natura, ut mirum
quantum singuli Codices deflectant a norma et alterius classis
lectiones adoptent; talia iuquii'entibus maioris momenti erunt
liae fere lectiones :
109, 3 MPn 117, 9 MVPn 133, 19 TP
109, 4 TMVPn 120, 18 LTMVPn 134, 13 MVn
109, 5 LTMVPn 125, 3 LMPn 137, 15 MVn
109, 7 sq. MVPn 125, 13 TMVPn 138, 15 MVPn ■
110, 10 Tn 129, 12 il/PJT 140, 12 TP
110, 15 MVPn 131, 20 TMVPn 144, 1 TMVPn
112, 11 IfJI
In constituendis textus uerbis et in stabiliendis sectionum
biblicarum numeris praecipue Codices C(r)LAT secutus
sum, earum quae in A et T insunt lacunarum et abbreuia-
tionum ratioue non habita. Alterius autem recensionis, (Mn
et FP), quae maiori elegantiae studet sermonis latini et inter-
dum a bibliis recedit (uelut 112, 11 et 125, 5), Theodulfum
uel eins aequalem conicere ausim auctorem esse. Postposui igi-
tur uetustissimuni M, existimans in codicibus potissimum CL
Peregrini et Priscilliani uerba seruata esse. Sed ne hi quidem
oranibus locis erant sequendi, uelut 129, 1; 137, 11, Codex T ad
134, 1 et V ad 112, 10 (cf. Matrit. uniu. centr. 32, supra
p. XXXVII) singulares praebent lectiones, quarum illam remoui
a textu meo, hanc dubitanter recepi.
Omnes numeros canonibus adiectos romanis quae dicuntur
formis in codd. exaratos esse dixi ad p. 113, 3; in quibus quam
saepe librarii errauerint hie enumerare longum est; confunde-
bantur enim non paucis locis I et L, II et U (:= V), X et X"
(apud scriptores wisigothicos = 40). Deinde in omuibus fere
codicibus apparent lacunae quaedam, ubi scriptor aut omnes
aut, quod saepius accidit, aliquot sane numeros omisit in aliis
codicibus seruatos. Ego in apparatu meo minores huiusmodi
lacunas, ne in maiorem quam utiliorem molem excresceret
opusculum, consulto non semper indicaui, sufficere ratus, si
XLI
eos exhi])uissem locos, ubi nurneri ipsi a consensu plurimorura
codicum aperte discederent.
Quis fuerit ille 'sanctus Peregrinus episcopus', qui Priscil-
liani caiiones eniendasse sibi uisiis est, non satis constat; uid.
tarnen iiidic. rerum s. u. Peregr. et supra p. XXXIIL Locos
autem quosdain uudecim tractatuum contemplantibus lectiones
uersiouis cuiusdam biblicae Peregrinus induxisse uidebitur diuer-
sae ab ea, qua usus erat Priscillianus ; cf. e. g. (ad lioin. 1, 20)
p. 29, 3 cognosei et 116, 3 conspici; (ad I. Tim. 2, 15) p. 20,
13 procreatio et p. 134, 2 generatio [sed cf. etiam I. Tim.
5, 14 procreare Uulg.]; (ad Hebr. 10, 29) p. 7, 4 tormentis
obligari et 142, 20 passionibus tradi (ubi mereri supplicia
Uulg.). — Multis locis etiamnunc uetus translatio seruatur,
uelut 116, 9 inscrutabilis; 117, 17 et 125, 12 omnis; 118, 3 et
121, 1 sacramentum; 119, 22 deputare; 120, 7 altus; 122, 2
uenire; 122, 5 confabulationes ; 123, 1 prudentia; 123, 8 per;
124, 1 exterior; 125, 19 auaritia; 126, 1 cottidiana exliibitio et
tegumenti sufficientia; 127, 14 lucrifacere; 130, 7 magister;
131, 4 deseruire; 134, 15 monile; 135, 21 uiuere; 136, 5solum;
138, 14 peccatum; 140, 21 Petrum; 142, 20 passionibus tradi;
143, 7 scire; 145, 3 ratio.
In Priscilliani nouo testamento aeque atque in aliis quibus-
dam bibliorum recensionibus [cf. e. g. Gregory, proleg. ad
Tischendorfii ed. VIII nou. test. gr. (1884) p. 140; P. Corssen, ep.
ad Gal. p. 8 fin.] epistulam ad Colossenses post IL Thess. locura
habuisse cognoscimus ex 114, 12. 13; 124, 18. 19; 127, 9. 10.
22. 24; 129, 5. 6; 130, 21. 22 al. Quod uero Priscillianus in
tract. III (= p. 55, 12 sqq. ed. nostr.) auctoritatem epistulae
ad Laodicaeos tueri uidetur, etiam in canonibus eam olim adhi-
])itam fuisse suspiceris nee desunt huius rei uestigia quamuis exi-
gua; hanc tamen epistulam, quam 'ab omnibus explodi' iam Hie-
ronymus (uir. ill. c. 5) dicit, Peregrinura sustulisse ex canonibus et
ideo numerumXVmutasse inXIIII (p. 111, 2. 13) est quod credas.
In ipso Pauliuarum epistularum corpore hunc seruant ordinem
uostri Codices CLATVP: Rom., I. et IL Cor., Gal., Eph., Philipp.,
Col.,Laod.,L etil. Thess., I.et IL Tim., Tit., Philem.,Hebr.;idem
ordo est in M et Anic. codice, in quibus tamen ep. ad Laod. omittitur.
XLn
De eorum, qui ad textum epistularum Pauliuarum in mar-
ginibus codicum adscripti sunt, condicione numeromm haec
fere dicenda sunt. Examinati sunt in usum meum accuratius
margo codicis r = y, qui ad omnes epistulas, et margo codicis
V = cp, qui ad nonnullas epistulas (uid. supra p. XXXV) nume-
ros marginales habet additos; ex margine codicis M = [jl sup-
peditauit quaedam S. Berger, primos et postremos uniuscuius-
que epistulae numeros ex T exscripsit K. Beer; in A nisi in
initio epist. ad Rom. numeri marginales non adscribuntur, in
LP omnino deesse uidentur. Ex ea quae sequetur tabula multo
facilius singularum sectionum initia ex y cognosci posse iutel-
leges quam ex <p, in quo singulis quibusque sectiouibus multi
loci paralleli addi solent. Cuius rei ut exemplum ostendatur,
proponam initium epist. ad Rom. et insigniam eos qui in codi-
cibus minio exarati esse solent canonum in margine nomina-
torum numeros signis romanis, sectionum uero numeros
(in codd. item romanos, sed atramento scriptos) signis arabicis:
Uulg., epist. ad Born.
9
f*
1, u. 2 quod .
k. xvn
1, u.
4
qui . . .
—
19
5. 2. 18
k.XVI
8
LXXXVIII
l,u.
4
secimdum
2
k.XVI
—
—
1, u.
5
per . . .
k. xxm
4.5. 46. 47. 94
k. XXII
1, u.
7
gratia . .
—
3. 114
k. XLIII
—
1, u.
1, u.
8
8
primuin .
quia . .
3
k. X^UI
3. 119
k. XL
3
XLni
l,u.
9 testis . .
k. X"
—
—
1, u.
11
desidero .
4
k. Villi
4. 7
k. Villi
4
Villi
1, 11.
13
nolo . .
k.LXXXV{/er/
LXXV)
4. 87. ^b(Ug. 115J
k. LXXV
LXXV
1,11.
16
non . . .
5
k.XVI
73. 74. 82. 84
k. XXV
5
k.XVI
XLIII
Uulg., epist. ad Born.
1, u. 18 reuelatur
1, u. 18 eorum . . .
1, u. 19 quia . . .
1, u. 19 deus . .
1, u. 20 inuisib. .
1, u. 20 a creatura
1, u. 20 sempiterna
1, u. 20 ut sint .
1, u. 21 quia . .
1, u. 21 iion . . .
k. LXXXVIIII
k. LH
f). 13
k. LXXXVIII
fi. 9
k LH
4. 7
k. Villi
6
LXXXVIIII 1^
LH J
7
Villi
k. Villi
k. VII
k. LH
8.9
k. VII
Lxvim
Quae cum ita se habeant, recte me y ducera elegisse spero
iudicaturos esse uiros doctos; itaque et eos qui inter r et y
concinunt numeros in paginis 113 — 147 meae editionis pinguio-
ribus litteris exhibui. Simul cognoscitur, ex <p et [i. quoque multis
locis confirmari lectiones nostras illorum numerorum, quos post
singulos canones annexuit Priscillianus ; quam rem quamquam
in 9 per omnes 90 canones strenue obseruaui, tamen peculiari
typorum forma indicare nolui; nonnumquam autem et ex y et ex
<p quaedam uitia siue in canonum siue in sectionum numeris ad-
missa notaui in apparatu meo. Quodsi in codicibus sectionum
initia non semper ad uerbum conspirant, non mei fuit muneris
has omnes extricare leues uarietates, quas ex discrimine duarum
nostrorum codicum classium ortas esse opinor. Suppleant igitur
talia qui in historiam textus Paulini indagandam studia sua con-
ferunt et quibus maior etiam quam mihi praesto erit copia libro-
rum; onmium autem codicum numeros marginales aut apertis
uitiis aut difficultatibus laborare neminem fugiet, id quod in
re tam spinosa et ambigua librariis facile ignosces; sed eam,
quam ex y h. e. ex optimi nostrorum codicum apographo pro-
posui tabulam pag. 1G9 — 174, ut optime concordat cum Uul-
gatae uersibus a me in apparatus prima parte (p. 112 — 147)
xLiin
rite delectis, sie reducendorum numeroruin semper fundamentum
manere posse meo iure confido.
CAPUT IV. DE OROSII CODICIBUS ET
EDITIONIBÜS.
Commoiiitorium Orosianum inest in Augustini nonnullis codi-
cibus et editionibus ante eum Augustini librum, quem respon-
sionis loco dedit ad Örosiuni contra Priscillianistas et Origeni-
stas. A me duo Codices adhibentur hi^
A == cod. Laudunensis (Laon) num. 330, s. IX; commemo-
rauit eum olim Montefalconius, bibl. bibl. II, 1296 A; nunc descri-
bitur in 'Catalogue general des manuscrits des bibliotheques
publiques des departements', Paris 1849, tom. I, p. 184, ubi
totus codex saec. VIII uel Villi tribuitur. Accuratiora debeo
Carolo Wotke, qui profectus in urbem Laudunensem codicem
in meum usum excussit. Sunt igitur 62 folia in 4", quorum
fol. 1 — 47 manu saec. X exarata sunt et praebent Sancti Basilii
regulam; sequitur noster Orosii über in fol. 48 — 51 manu saec.
Villi scriptus, quem excipit Augustini liber ad Orosium (fol.
51—58); in fine codicis i. e, fol. 59 — 62 sequuntur quidam
articuli breuiores („Aliud est in Adam peccasse — in suis
sacramentis; — Generalem iustitiam non uiolat nisi libidine
transgressus fuerit — perhibentur autem ubera feminarum ex
die con . . .").
B = cod. Paris. 2093 s. XIII. Fuit olim ecclesiae Sancti
Amandi in Pabula (monast. Elnonense), postea inter cod. Tel-
lerianos delatus est, deinde Keg. 3633 ; — magn. 0,370 X 0,250.
Describitur in catalogi codic. manuscr. bibl. reg. parte III,
tom. III (Paris 1744) p. 237; continet multos Augustini libros
et in fine Gilberti poema de incendio monasterii Sei. Amandi
libris quattuor, deinde epitaphia quaedam. Orosii commonitorium
iucipit in fol. 120; sequitur Augustini responsio. Collationem
a Maximiliano Bonnet factam benigne mecum eommunicauit
Carolus Zangemeister (cuius cf. ed. Oros. p. XXXVII).
XLV
De eis codicibus Uaticanis (et Sigiramnensi seu Sei. Cigi-
ranni codice), qui in iieteribus editionibus nominautiir, certiora
proferre nequeo, cum uiris doctis, quos ut in bibl. Uaticana eos
libros inuestigarent adieram, haec res non satis procederet. —
Postero editori etiani ille quem nominat Montefalconius, b, b. II,
1291 A liber ecclesiae Bellouacensis adeundus erit, quem tarnen
in recentioribus catalogis non iuuenio.
Editiones quae quideni mihi praesto erant ueteres cum iuter
se nisi rebus orthographicis et interpuuctione differre non soleant,
unam Augustiui Benedictinorum editionem (1688) = ® in
apparatu meo adhibui, contentus addere ex alia editione, quae
prostat in Gallaudii bi])l. uet. patr. Villi, 174 (Uenet. 1773),
notam quaudam in ® non obuiam (uid. 155, 18 ed. meae). Gal-
landium repetiit anno 1846 Migne, patr. lat. tom. 31, col. 1211
—1216.
Auctoris nomen simpliciter fuisse Orosium, non Paulum
Orosium asserit Grams, bist. eccl. Hisp. II, 2, p. 257; quam
rem, cum praesertim Codices mei probent, uellem in titulis
p. 149. 151 ed. meae obseruassem; cf. tamen Zangemeisterianae
editionis titulos et apparat. crit.
Editionuni priorum capitula seruaui, quamquam in A non
indicantur ; adieci locos parallelos ex Augustino petitos , ex
quibus quae Orosius raptim conscripserat (uid. ind. rer. s. u.
Oros.) quanta credulitate Augustinus exceperit apparebit.
Kestat ut gratias agam eis, qui in hac editione adornauda nie
adiuuerunt. EtliberalissimequidemKegis Bauariae Summum
Ministerium permisit, ut aestate anni 1886 per IV raenses
scholarum officio habendarum solutus totum me dederem Priscil-
lianeis studiis; cuius tamen otii magna pars illapso mihi in
morbum periit. Academiae deinde Caesareae Uindobo-
nensi Guilelmus de Hartel et Carolus Schenkl auctores
exstiterunt, ut in meum usum quotquot opus erat Codices
biblici conferrentur. Praeter eos autem uiros doctos, quos con-
ferendorurn librorum munus subiisse supra in cap. III et IUI
dixi, grato etiam animo mihi colendi sunt Dietericus Kerl er.
XLVI
bibliothecae Wirceburgensis praefectus, qui ut codicem W tran-
scriberem totieusque singulos locos inspicerem facile permisit,
Guilelmus de Hartel uir summus et Samuel Brandt amicus
beneuolentissimus , qui in corrigendis plagulis me adiuue-
runt, Hermannus Roensch uir uenerabilis, qui, cum in tanta
citationum biblicarum mole ne me fugisseut uererer aliquot
loci, duodeuigiuti locos mihi indicauit a me autea praetermissos
(uelut IV. Esdr. cap, 14), Samuel Berger et Theodorus Zahn,
qui ad quaestiones biblicas mihi responderunt, Adamus deni-
que Eussner, uir humanitatis eximiae.
Quodsi cunctantem me et quaedam iucepta magis quam ab-
soluta esse intellegentem nou pauci monuerunt uiri docti, ut
quanta possem celeritate quae inuenissem ederem, equidem
quamuis saepe impeditus muneris publici angustiis tamen negle-
gere id consilium nolui et hac mea editione principe eiusque
commentariis et indicibus firma saltem fundamenta et substruc-
tionem fidam me comparasse spero, in quibus aliorum insistant
et theologorum et philologorum studia. Prodeat igitur auctor,
quem tam longa texerat obliuio, propitiosque inueniat iudices
et sibi et editori.
Scribebam Wirceburgi mense Augusto a. 1888.
Greorgius Schepss.
I.
PßISCILLlANI
TRACTATYS YNDECIM
IN
CODICE WJECEBVRGENSl
NVPER REPERTI.
XVIII. Priscill.
Codex IVireelnirgensis M^). ih. q. 3, saec. V uel VI exaratus.
Signo I paginae finem indicaui
II folii
„ ' uersus „ „ (in app. crit.)
„ 1 I inclusi ea qnae ita exstant in rasura,
ut quid antea scriptum fuerit dici non
possit.
PßISCILLlANJ
LIBER APOLOGETICUS.
Wirceb. fol.
Etsi fides nostra nullis iiitac offViidiciilis iiipedita socii- l
rum catholicae dispositionis iter tendens ad deum libera sit,
5 tarnen, quia zal)olica obtrectatione pulsata in eo quod percuti-
tur plus prol)atur, gloriosum nol)is uidimus, Ix'atissimi saeer-
dotes, ut non redarguente conscientia, quamuis frequentibus
libellis locuti fidem nostram hereticorum omnium docmata darana-
ucrimus et li])ello fratrum nostrorum Tiberiani, Asarbi et cete-
^^ roruni, enni quibus nobis nna fides et unus est sensus, cuncta
docmata quae contra Christum uideantur esse | damnata sint
et probata quae pro Christo, tamen etiam nunc, quia id uultis,
sicut scril)tum est parati semper ad confessionem omni
13 I. Pctr. 3, 15.
5 Hilarius Pict., de trin. lih. VII, 4: ecclesiae proprium est, ut tum
uincat cum laeditur, tunc intelligatur cum arguitur e. q. s. 9 Ilieronym.,
uir. ill., c. 123: Tiberianus Baeticus seripsit pro suspicione, qua cum Pri-
scilliano accusabatur liaereseos, apologeticum tumenti compositoque ser-
mono; sod post suorum caedem, taodio uictus oxilii, mutauit propositum
0. q. s. Sulp. Sev., chron. II, 51, 4: damnatiquo Asariuus (ita Halmii
cod. P, Asaiinus b> et Aurclius diacomis gladio, Tiberianus adomptis bonis
in Sylinancim insulam datus.
1 Codex inscriptione carot 3 Uerba etSIflbeS — CAlbollCAe
bis', quae tres uersus complent, rubro colore exarata sunt. Of pfTvjbiCullS,
litteris pp leui rasura corrosis 4 LlBCRAes'T, £ (in eST) ün. del.
9 llB€UoS punctum posterior manus supposuit [man. I si quid de-
lendum est supra uersum punctum ponei-e solet]; similiter litt. S abnn-
dat fol. 15», 45% 88^ 120"', 121% 122", 129% 140'' 11 UlbCMTUR
eTr)R01'iATAqiJeT)R0XRÖ
12 S)NTTAn)e?\J , etpROBATA man. I, quepROXRO
man. II, ut uid.
4 Priscilliani
poscenti nos rationem de fide et spe quae est in no-
bis tacere noluimus, quod iubetis. Etenim confessione repetita
licet in oculis uestris sit omne quod uiuimus et constituti in
fidel luce nuUa tenebrosae conuersationis secreta seetemur,
non abnuimus tarnen, ut etiam ignorantibus nos satisfieret, ne r.
quis in nos credens male alteris inueniabili errore peccaret, non
recusantes quin ostenderemus ore quod credebamus in
cor de. || Quamuis enim gloriari in his quae fuimus non opor-
teat, tarnen non ita obscuro editi ad saeculum loeo aut insi-
pientes uoeati sumus, ut fides Christi et eruditio eredendi mortem lo
nobis potius adferre potuerit quam salutem. Ad haec enim,
ut ipsi nouistis, peraetis omnibus humanae uitae experimentis
et malorum nostrorum conuersationiljus repudiatis tamquara in
portum securae quietis intrauimus. Agnoscentes enim quoniam
nemo nisi ex aqua et spiritu sancto renatus ascende- ir.
ret in regna caelorum, castificauimus animas | nostras
ad obaudiendum fidei per spiritum et repudiatis prioris
uitae desideriis, in quibus erubescebamus, ad innouatae
iter gratiae simbolum eatolicae obseruationis aceepimus, quod
4 cf. Es. 0, 2. 7 cf. Rom. 10, 10. 15 lo. 3, 5. IG castif.]
I. Petr. 1, 22. 17 prioris] I. Petr. 1, 14. 18 in quib.] Rom. G, 21.
9 Siil}). Ser., cliron.II, 46, 8: ab his Priseillianus est institutus, familia
nobilis, praodiucs opibus, accr, inquies, faeundus, multa lectiono oniditus,
disserendi ac disputandi promptissimus. 13 Ililarius Fict., de trin. lih.
I, 3: in cuiiis bonitate tamquam tutissimo sibi poiiu familiarique
requiescoret; lib. XII, 1: tendimus tandera .... ad tutum securae fidei
tranquillumque portum, ad optatac quietis sinum.
2 KjoIuIODUS] displicct mutare in NOlueRICTDUS, quamuis UT prae-
cedat lUBeTIS^eTe CONf€SS)OrvJ€, ete oxstat in rasura, fuit
MO«:; .
ervj 5 SATISpieRfT, t ex I corr. 9 AeOITI, A lin. del.
14 SeCURÄe, A lin. et puncto del. 15 ASCerobe^Re, , fuit
I i. • l'A
ASCerOOet 18 eRUßeSCIODUS, btt. e (m B€) punctis notata,
sed non superscribitur | 19 Ol3SeRUATIONJES, [ perperam ex I corr.
tractatus I. O
tenemus, ut intrantes laiiacruni, redcmptionom corporis nostri,
et baptizati in Christo in dilti Christum inanein sacculi
gloriam respuentes ipsi uni iiitani nostram sicut dedinius dedc-
remus, qui poocatoruni rcniissiono coneessa passus ipsc pro
5 nobis et redeniptionem aniiiiis nostris praestitit et saluteni.
Quis enini est qui legens scribturas et unani fidem unum |'
baptisma unum deum (M-edens hereticorum dogmata stulta 3
non damnet, qui, dum uolunt humanis eonparare diuina, diui-
dunt unitam in dei uirtute substantiam et magnitudinem Christi
10 tripertito ecb'siae fönte uenerabilem Binionitarum scelere par-
tiuntur, cum scribtum sit: ego sum deus et non est alius
praeter me iustus et saluator non est praeter me, et:
ego primus et ego posthaec et praeter me non est deus;
quis sicut ego? item alibi: ego sum et ante me non fuit
15 alius et post me non erit similis mihi; ego deus et non
est praeter me qui saluos faciat; | et iterum Moyse di-
cente: dominus deus noster deus unus est, et Hieremias
ait: hie est deus noster nee reputabitur alius absque
eum qui inuenit omnem uiam sapientiae et dedit eara
2oIacob puero suo et Istrahel dileeto suo; posthaec in
terris uisus est et cum hominibus conuersatus est. Ipse
est enim qui fuit est et futurus est et uisus a saeculis uer-
buni earo f actus inhabitauit in nobis et erucifixus deuicta
morte uitae heres effectus est ae tertia die resurgens faetus
'2 Gal. 3, 27. 6 Eph. 4, 5. 6. 11 Es. 45, 21 ; Hos. 13, 4. 13 Es. 44, 6.
14 Es. 43, 10. 11. 17 Deut. G, 4. 18 Bar. 3, 36-38. 22 lo. 1, 14.
1 R6beO')TJTI0Ne{Dl appositiouis loco auctor haoc addidisse uidetur
ad 'laiiacrum', sed fortasse seribonduin est 'lauacrum redemptionis corporis
nostri et'. 4 ReODISSIO Ne(D, cf. fj[uae dixi de litt. M parasitica in
praefationis cap. II 8 UOlbNT] sujjra uersum leuis rasura 9 DIR
TUtem, m lin. del. fnAQNITUbiNJe, de oppressa saepius littera M
uid. praef. cap. II 10 BINI ONI Ita' RUfD, l ras. et lin. de!.;
efilONITÄRUnD legeudum esse censeo. 15 (Dir)l€QO, nid. quac dixi
AIT «im
de signo k in pi^iof. cap. II 18 biC 20 pU€RO^" , uid. infra
fol. 89"
6 Priscilliani
fiituri forma spem nosirae resurrcc-tioiiis osteiidit vi asceiidens j|
4 in caelos ueiiiontibiis ad «e iter construit totus in patre et.
pater in ipso, ut manifestaretur quod scribtura est: gloria in
excelsis deo et pax hominibus in terra bonae uolun-
tatis; sicut Johannes alt: tria sunt quae testimonium di- s
cunt in terra aqua caro et sanguis et haec tria in
unum sunt, et tria sunt quae testimonium dicunt in
oaelo pater uerbum et Spiritus et haec tria unum sunt
in Christo lesu.
Et quia uultis nos ire per singula ut quod credimus elo- lo
quamur, licet nostrum sit studere de uol)is, tamen, quia secun-
dum I institutum dei, qui, cum operibus quis esset ostenderet,
uoluit tamen quis esset a discipulis suis uel quis croderetur
audire: quia uultis etiam nos uobis probare quod nostis, ueniam
petimus si aut adserentes fidem nostram aut distruentes ea, is
quae ad deprauandas mentes infidelium error insinuat, latius
eloquemur. Illorum enim culpa est, qui, dum plura in Christi
homines mentiuntur, prolixius nos respuere ea, quae sibimet
ipsis olticiunt, fecerunt. Anathema enim sit qui Patripassianae
5 heresis malum credens catholicam fidem || uexat, cum scribtum 20
sit dicente Petro: tu es Christus, filius dei uiui, et alibi:
qui hahet filium, habet uitam, qui non hal)et filium,
non habet uitam, et iterum ipso dicente: ego et pater
unum sumus, adque alibi: ego in patre et pater in me;
ad cuius rei testimonium accessit etiam in euuangelio daemo- 25
niaca confessio dicens: tu es Christus filius dei; quid
2 cf. lo. 14, 11. 3 Luc. 2, 14. 5 I. lo. 5, 8. 7 (est illiid quod
dicuut 'comma loanneum'). 21 Matth. 16, 16. 22 I. lo. 5, 12.
23 lo. 10, 30. 24 Ig. 17, 21. 26 Matth. 8, 29; Marc. 1, 24.
^ C0N3 ,. . , , , . .
2 pRÄ€SJRUjlT, pRA€ lineis dei, TR et anterior pars htterae U
in rasura exstant; fuisse uidetur pRA€STITIT, cf. fol. 38*" et 80=^
3 ipso 10 qUib, I lineis dei. 19 peceRUNTANAxbeODA, uid.
suprapag. 5 ad lin. 15 pATRipASSI^^A^NJe, erat pATRipAs's)OM€
quiNor\jbABeTpiliunDr\joNbA6€T
22 UlTAmeTIteRu'^^'^^^ 25 KAÖ] de siguo K uide
supra ad lin. 19
traotatus I. 7
lU'iiisti ante tcinpus pcrdure nos? Quod ideo posituni
nouiiuus, non quod daoinonuin testiuioniuni deus uellet, sed ut
lioiuiiics ad iniaginem et similitudiiiom dci facti detoriorihiis
tonuontis obligarentur, si ista nescirent, quae etiam dats
5 mones confitentur. | No))is autoin unus deus pater, ex quo
omnia et nos in ipso, et unus dominus lesus Christus,
per quem omnia et nos per ipsum. Ad quorum stultitiam
Nouatiana accedit heresis, quasi uero crudescente semper errore
peccati repetitis baptismatiljus purgarentur, cum unum lia-
loptisma unam fidem unum deum apostolica scriptura teste-
tur et sciamus praeter id quam quod euangelizatum est
nobis nee angelum de caelis si aliud dixerit audien-
dum. Nos auteni semel baptizati in Christo relinquontes
ea quae praeterita sunt in priora nos extendentes ||
15 adprehendere uolumus in quo adprehensi sumus, quo- (5
niam praeter unum Cliristum lesum uniti in fide aliut quam
unius baptismatis praesidium non hal)emus, scientes quoniam
Christus uenit in carnc, ut peccatores saluos faceret
et redemptos in sese ad perennis uitae instituta repararet. Qui
20 autem negat lesum Christum in carnem uenisse, hie
antechristus est et perditio eins non indormiet dicente
apostolo: qui negat filium nee patrem hal)et, qui autem
confitetur filium et filium et patrem habet. | Anethema
autem sit doctrina Nicholaitarum partemque cum Sodoma ha-
25 beat et Gomora quisque odi])ilia deo sacrilegia aut instituit aut
sequitur. Anethema sit qui legens grifos aquilas asinos
3 cf. Hebr. 10, 29 et Prise, cau. LXXIX. 5 I. Cor. 8, G; cf. Prise,
call. XXV. 9 Eph. 1, 5. 11 Gal. 1, 8. 9. 13 Philipp. 3, 13. 12.
18 I. Tim. 1, 15. 20 cf. I. lo. 2, 22 et Prise, caii. LXXXVII. 21 per-
ditio] IL Petr. 2, 3. 22 I. lo. 2, 23. 24 cf. Es. 1, 9; Rom. 9, 29.
26 cf. Lev. 11, 13. 44; Deut. 14, 12; Sap. 11, 16.
2 bAeOlOMlUOD, 1 ras. del.; cf. infra p. 15, 12 et Ziiigerlo, Wiener Stu-
dien VIII, p.341 8 CRUbeSCeNTf, E ex | corr. 18 CARNelcf.Rcensch,
It. et Uulg., p. 406 sq. ; Archiv f. lat. Lexikogr. III, 320 23 ANJ€TbemÄ]
ita codex 24 boCTRl'r\}A€ 25 qUIS(|Ue] nolui mutare iu
qUISqUIS 26 ArvjeTbeODA LeqeNS'] posthoc uerbum in uersus
fine positum excidisse suspiceris SCRIüTURAS, cf. supra p. 5, 6.
ö Priscilliani
elefaiitos serpentos et bestias suporuacuas confusiljilis ol)ser-
uantiae uanitate captiuiis uelut mysterium diuinac; religionis
adstruxerit, quorum opera et formarum detestabilitas natura
daemoniorum, non diuinanim iieritas gloriarum est. Hi sunt
enini quorum deus uenter est et gloria in pudendis s
7 eorum; hi sunt qui dul)ios euertunt j| et ad perditionis suae
excidia deducunt et sacranientum uoeant, quod secundum scri-
pturas dei perditionis nesciunt esse mysterium, et euntes in
praecipitium, sicut profeta ait, facti sunt uelut Spiritus
in pinnis uolatilium et ideo confundentur ex sacrariis lo
suis facti sicut equus et mulus quibus non est intel-
lectus et digni sunt quorum deus Sol sit. Nos autem diui-
narum scripturarum edocti uerbis etsi scimus quia nihil ido-
lum est in hoc mundo, sed quae sacrificant daemoniis
sacrificant et non deo, elaboramus tamen, ut sicut | scrib- is
tum est intellegentes uersutias sermonum et interprae-
tationes parabolarum et operantes, quod in deo sumus,
nihil in nobis bestiarum figura habeat, sed totum Christi
dei teneat disciplina, quia nulla communicatio est mensae
domini et mensae daemoniorum, luci et tenebris,2o
Christo et Beliae. Sicut et lohannis de huiusmodi loquens
ait: si quis adorat bestiam et imaginera eins, hie ac-
cepit notam in fronte sua et in manu sua, et ipse alibi:
uidi de mari bestiam ascendentem habentem cornua
8 decem || et capita septem et in capitibus eius decem 25
diademata et nomen blasphemiae et erat similis pardo
5 Philipp. 3, 19; cf. Prise, can. L. 8 Hos. 4, 13. 19. 11 sicut]
Tob. 6, 17. 13 I. Cor. 10, 19. 20. IG Sap. 8, 8; Sirac. 39, 2.
18 cf. Apoc. 16, 2; 19, 20. 19 I. Cor. 10, 21. 20 luci] IL Cor. 6, 14. 15.
22 Apoc. 14, 9. 24 Apoc. 13, 1. 2.
12 Cf. Hilarius, de trin. I, 17: sed nos edocti diuinitus e. q. s.;
cf. infra 22^ 23» et 82*.
4 esxbf, cf. supra p. 6 ad lin. 25 13 eboCTI, ex U corr.
'bolUOD 16 € T, € in rasura exstat, erat UT 17 pARAßOlARUOD,
«LI C
ex U corr. 18 NOS , S littera (in rvJOs) lineis obducta
tractatus I. 9
et pedes eius sicut iirsi et os eins sicut os leoiiis et
dedit ei draco sedem suam et uirtutem siiam. Sicut et
Daniel de hoc ipso ait: uidebam ecce quattuor uenti mit-
tebant in mare magiium et quattuor bestiae ascende-
5 baut de mari magnitudine alterutrum se excedentes
et prima erat ut lea et piiinae eius ut aquilae et sur-
rexit a terra et supra hominis pedes stetit et cor ho-
minis datum est ei, et ecce alia bestia similis urso et
una I parte stetit et tria latera in ore eius et in medio
10 dentium eius et dictum est ei 'surge et manduca car-
nes multorum', et ecce alia bestia ut pardus et alae
ei quattuor uolucres et quattuor capita bestiae et po-
testas data est ei, et ecce bestia quarta horribilis et
admirabilis et fortis uehementer et dentes eius ferrei
15 et ungues aerei. Quae omiiia posita in uisiouibus suis pro-
fetae legi al) omnil)us uoluerunt et intellecta uitari et ideo, qui
ista cognoscentes quid esset quod legerent non int(>llexerunt
recte, cor eoruni datum est bestiae || et carnes deuorabuntur 9
eorum; euanuerunt enim in cogitationibus suis et ob-
20 scuratum est insipiens cor eorum et dicentes se esse
sapientes stulti facti sunt et inmutauerunt gloriam in-
corruptibilis dei in similitudinem imaginis corrupti-
bilis hominis et uolucrum et quadripedum et serpen-
tium et configurantes se prioribus ignorantiae uitae
asdesideriis in ea quae non intellegunt inciderunt. Nos autem
scientes quia lex spiritalis est et omnis profetia inter-
praetatione indiget, habentes Christum deum in sensu de-
monstratorem, | per quem etiam si aliter sentiremus et
3 Dan. 7, 2 — 7. 19 Rom. 1,21.23. 24 configur.] I. Pctr. 1,
14. 22. 2G lex spirit.j Rom. 7, 14. omnis profetia] IL Petr. 1, 20;
Bachiarius ed. Migne tom. 20, 1034 A. 28 Philipp. 3, 15, ubi in codd.
Sangermanensi et Claromontano qiios adliibuit Sabatarius exstat 'reuelauit*,
miTTCBANT
3 UeNTIINCDARe 17 eSSerT falso ex eSSeX corr.
nuobLcccRCNJi
17 ^sJONl^JTeUexeRU^)T 26 onDNies
10 Piiscilliani
haoc nobis icuclabantiir, seruire iiistituimus iustitiae
(lomini in saiictificatioiiem, ut, sicut profeta ait, oradicatis
iiominibus Baalim ex ore nostro et exterminatis appel-
lationibus eorum abiciamiis a iiobis, sicut seriptuin est,
testamentuin qiiod est cum besteis agri et uolatilibuss
caeli et reptilibus terrae, agnoscentes quod haec omnia
stipendia peccati sunt, quoruni finis mors est, gratia
autem et pax uita aeterna in Christo lesu domino
10 nostro. Sicut et Solomon ait: || deus mihi dedit horum
omniuni quae sunt scientiam ueram, ut sciam dispo- lo
sitionem or])is terrarum et uirtuteni aelementorum,
initium et consummationem et medietatem mensuum,
mutationes et diuisiones temporum, anni cursus et
stellarum dispositiones, naturas animaliuni et iras
bestiarum, uim uentorum et cogitationes hominum, 15
differentias arborum et uirtutes radicum, et omnia quae
sunt a])SConsa et manifesta cognovi. Sicut et ipse ait:
coiebant quidam errantes muta | reptilia et serpentes
et bestias superuacuas et misit super illos multitudi-
nem mutorum animalium in uindictam, ut scirent2i)
quia per quae peccat quis per haec et torquetur; sicut
et Dauid ait: circumdederunt me uituli multi, tauri pin-
gues obsederunt nie, aperuerunt in me os suum sicut
leo rapiens et rugiens. Quod legens inpurus scismaticorum
cum Uulg. ot auetores ecclesiastici a Sabatario allegati (uolut Hilarius,
de trin. XI, 24) exhibeant 'reuelabit'; Priscilliaiiuui quoque scripsisso
ReuelAPiUNTUR lecte conieceris.
1 seruire] Eom. C, 19. 2 Hos. 2, 17. 5 Hos. 2, 18. 7 Koni.
6, 23. 9 Sap. 7, 17-21. 18 Sap. 11, IG. 17. 22 Ps. 21, 13. 14.
5 BeSieiS] cf. Archiv f. lat. Lexikogr. III, 107. 301. 315.
K
6 T€RRÄCAbQrvJOSCeNTeS, 6 littera crasa; de signo k cf. supra p. 8
ad liii. 4 10 bORUODqUAe 12 (DeNSUUCD] cf. Neue, lat.
quis
Formenl. I, 260 20 (DUItORUOD 21 qUACqUIS ' peCCATyjeR,
priore loco qUIS liu. del.
trac'tatus I. 11
seiisiis aducrtat et, si coiiiUMti potcsl et potcst iioii [»('rirc, non
pereat, qiioiiiaiii Dauid saiictus non tanros tinieliat aut nitulos,
sed sicut seriptuni est: |[ aduersarius uester diahol us sicut 11
leo rapicns ot rugiens circuit quaerens quem trans-
suoret, cui resistite firmes in fide. Sicut et alibi scriptum
est: uoli esse leo in domo tua euertens domesticos
tuos; sicut et ibi alt: non te extollas in cogitatione
animae tuae uelut taurus, ue forte elidatur uirtus tua
et per stultitiam folia tua comedat. Sicut et Dauid ait:
10 lingua mea adliaesit faucihus meis et in puluerem mor-
tis deduxisti me, quoniam circumdederunt nie canes
multi; in quo tamen Dauid sanctus, | ut ostenderet quid in
superiori exclamatione edixisset, subiecit synagoga peccan-
tium obsedit me. Sicut et Eseias ait: canes sunt animae
länescientes satietatem; sie denique et dominus deus noster
loquens ad lob profetam dixit: osteude mihi si iam ad-
quiescit tibi leo aut monucerus seruiet ti])i aut dor-
miet in cubili suo; et alibi ad ipsum deus: tu capies
Leosiboram, animas quoque draconum tiniore inplebis,
20 ut timeant in cubilibus suis sedeutes in siluis et do-
lum facientes; et iterum alibi ad ipsum dicit dominus: ||
tu adduces draconem in ancistro aut inpones duca- 12
torium in nare eins aut pertundes labia ipsius et
loquetur tibi molliter, ut constituat testamentum te-
25 cum et habeas eum in seruum aeternum; in quo lo))
sanctus intellegens loquentem dominum et uolens etiam nobis
3 I. Petr. 5, 8. 9; formain 'finnes' in citando hoc uersu usurpat
etiam Lucifer Gal. p. 620, 2 ed. Hartel. G ISirac. 4, 35. 7 Sirac. 6, 2. 3.
10 Ps. 21, 1(3. 17. 13 Ps. 21, 17. M P]s. 50, 11. 10 cf. Num.
24, 9; opp. tarnen infra codicis fol. 32". 17 lob. 39, 9. 18 lob. 38,
39. 40 (Septuag.: Orjpcucici; oz Houai ßopav); — cf. Hkronymi locos quos
iufra exhibebo p. 20. 22 lob. 40, 20-23.
1 Hilarius, de trin. VI, 2ä: si qiii adhuc salui esse possunt (haore-
tici) e. q. s.
7 mifsJON 14 eseiAS] «f. Schuchardt, Uulgärl. I, 204
12 Priscilliani
iutellectum aperire dictorum: quid, mquid, adhuc ego iudi-
cor, domine, dum corripior et arguor, aut quod, domine,
dabo responsum ad talia uerba, cum sim nihil? Et
tunc dominus etiam nobis post futuris ad intellegendum se
opus uerbi tribuens paraljulam dicti per se | sermonis expo- 5
suit dicens: noli, inquid, abalienare iudicium meum nee
aestimes me aliter decreuisse nisi ut tu minus appa-
reas iniustus; sed suscipe altitudinem et uirtutem et
claritatem et honorem induere; relinque augelos irae
et omnem in te iniuriosum et superbum extingue; 10
disrumpe a te inpios et absconde in terra et facies
eorum ignominia reple, ut sint sine honore, et tunc
confiteberis quoniam potens est dextera mea saluare
te. Etiam coram te fera sicut bos factus faenum man-
ducat, cuius fortitudo in lumbis eins et u-irtus in um- 15
13 bilico uentris et cauda erecta sicut cyparissus || et
uerui contorti sicut funes et latera eins petrae aereae
et Spina illius sicut paries ferreus, et hoc est initium
factum angelis ad inludendum plasmae meae. Quaetam en
omnia serutantes scripturas, beatissimi sacerdotes, scimus 20
quia propter nos scripta sunt, ut, qui bestiarum naturas
dictas in parabolis intellegit, repudians quae sunt saeculi morum
in se uitia castiget, sicut scribtum est in apocalypsi: ecce
aquae, quas uidisti ubi sedet meretrix, populi et tur-
1 lob. 39, 34. 6 lob. 40, 3. 5—14 (cf. Speculum quod dicunt
Augustini p. 437 ed. Weihrich). 20 cf. lo. 5, 39. 21 I. Corinth.
9, 10; Rom. 4, 24. 23; cf. Hilarius, de trin. X, 41 (11011 possuiit non omnia
propter uos gesta esse intellegi). 23 Apoc. 17, 15.
5 SeRCnONeS 7 TUiO^INU^S, ODINJU Utteris pauUo minoribus
man. I in rasura iwsuit; quae sint erasa, non liquct 10 eXTIMQUe
11 blRRUmpe, prior R littera duabus lineis obducta 14 €TIAfn]
fortasse eCCe scrib. est, Septuag. Joou pACTUS] uid. Arch. f. lat.
eiijs .
Lexikogr. III, 315 15 luCDÖlseTUIRtUS 10 qYjMRISSUS
19 plASme 22 pARABOllS, ex U corr.
tractatus I. 13
hae sunt et geiites et liuguae. Sicut et ibi lohauiiis ait:
cecidit cecidit Babylon mag|na et facta est habitatio
daemoniorum, quia de ira fornicationis eins biberunt
gentes; et ipse ibi: et flebunt plangentes se super illa,
5 quia cum ipsa fornicati sunt et in deliciis eins uixe-
runt. Sicut et apostolus ait: non est uobis conluctatio
contra carnem et sanguinem, sed contra principes et
potestates mundi huius rectores harum tenebrarum,
aduersus spiritales nequitias in caelestibus. Sicut et To-
50 hannis ait: uidi de ore draconis et de ore bestiae et de ore
pseudoprofetae spiritus j| tres inmundos sicut ranas et 14
hi sunt Spiritus daemoniorum, qui facientes signa pro-
cedunt ad contur1)andos reges orbis terrae. Denique, sicut
initiati in Christo prima acceptae fidei rudimenta retinenms, sci-
i'> mus nos credidisse quod credimus deo et renuutiasse quod re-
nuntiauimus zabulo et illud esse quod fera dicitur, deum autem
esse quod Christus lesus est. Sicut et apostolus ait: nee enim
de bubus cura est deo, sed de nobis dicit, quoniam qui
arat in spe debet arare et triturans spei suae fructum
2opercipere. | Nemo ergo nobis intellectum propriae peruersi-
tatis adscribat; unusquisque uerbis suis condemnabitur
et uerbis suis iustificabitur; nos quod credimus confitenmr
et scrutantes scripturas speciem daemoniorum respuentes
iutellegimus, sicut scribtum est, altitudinem satanae, scientes
2 Apoc. 18, 2. 3. 4 Apoc. 18, 9. G Eph. G, 12. 10 Apoc.
IG, 13. 14. 17 I. Cor. 9, 9. 10. 21 Matth. 12, 37. 23 cf. lo. 5, 39.
24 Apoc. 2, 24.
14 Cypriani uita (ed. Hartel, prapf. p. XCII, 4): intor fuloi suae
prima rudimenta. Orosius, Imt. aäv. pagan. VII, 33, 19 (ed. Zangemeister
p. 520, 18): Gothi primae fidei nidimento quod accepere teuuerunt.
1 ex aIiBI corr., erasis litteris aI 4 ex aIiöI oorr., litterae aI Hneis
obductae et punctis supei-positis deletae sunt 10 lobANJNJES, € lin. del.
11 SyjIRITUUS, litt. U seeundo loeo lineis deleta est lt> ^AbUlO,
A
Z lin. del. 20 pROpRIC
14 Priscilliani
sicut apostolus ait, quouiam nemo uos liberauit de cor-
pore mortis huius nisi gratia domini lesu Christi, quia
scribtmii est: nisi credideritis, iion iutellegetis et alibi:
15 intellectiis bonus omnihiis facientibus eum. ||
Illud autem, ))eatissimi sacerdotes, quod idolicas formas, 5
Saturnum Ueuerem Mercurium louem Hartem ceterosque deos
gentilium protuleruut, etiamsi tam otiosi ad deum et nulla
eruditi per seribturas fide uiueremus, tameu cum adhuc in con-
uersatione mundialis stultitiae delectaremur, sapientia saeculari
licet adhuc inutiles nobis , haec tamen fidei nostrae aduersa 10
cognouimus et deos gentilium depraehendeutes risimus stultitias
saeculares et infelicitates, quorum tamquam ad ingenii instru-
ctionem opera legeljamus. | Sed si etiam in his professionis
nostrae fides quaeritur, anathema sit et fiat mensa eorum
in laqueum et in scandalum his, qui Solem et Lunam, 15
louem Martern Mercurium Uenerem uel Saturnum omnem-
que militiam caeli, quos sibi in caerimoniis sacrorum ritus
et ignarus deo gentilium error adsciuit, deos dixerit et qui eos,
cum sint idola detestauda gehenuae digna, ueneratur, cum
scribtum sit: uae illi, qui dicit ligno 'uigila et surge' et 20
lapidi 'exaltare'; pereant cum diis suis, qui dicuntur siue
in caelo siue in terra; exterminet uitim sensus eorum,
1 Rom. 7, 24. 25 (paexat). 3 Es. 7, 9; cf. Tertull, adv. Mure,
lih. TV, cap. 20. 25. V, 11 aliisque locis; Cypriani testim. lib. I, 5 (t. I ed.
Hartel., p. 43) al. 4 Ps. 110, 10. 14 Rom. 11, 9. 16 IV. Reg. 17, IC;
21, 3 al. 20 Habac. 2, 19. 21 I. Cor. 8, 5. 22 exterminet] Ps. 79, 14.
7 Hilaritis, contra Const.c.25: quod tametsi nobis ad fidem otiosum est.
7 TAfn] legendum esse su.spiceris TUfD. 8 CONj'u€RSATIOrvje
ODUNJÖIAIiS, superseripta littera S iterum oblita 9 beleCTARemu
SApie^tlA 12 supra TAOD-qUAOD erasa est uox op€RA 13 pRO
peSSIO'NCSNJOSTRAefloeS, ein r\J€S lin. del., 6 in RAe lineola super-
posita del. (?); ef. infra codicis fol. 53" 14 queRITUR' AlMATblODA
iNpoc; V blXCRIT ibolA _,
18AOSCIUIT^"~(öeOSinmarg.script.)eTqU)eOSCU(DS)NJT6eT€STA '
bAe (littera e in bAC eras.) gebctviNJAC 21 bllSSUIS, SUIS in
marg. 22 IIITCCT), e ün. del.
tractatus 1. 15
sicut scribtum est, aper de || silua et siiigularis ferus de- IG
pascatur eam. Nobis autem per gratiam domiui lesu Christi
absolutis a corpore mortis hu ins, sicut scribtum est, cadent
a latere mille et decem milia a dextris, ut secuudum
5 scribturas induti armis dei ascendeutes super basili-
scum et aspidem conculcemus leonem et dracouem,
nullae similitudini idolicae infelicitatis o))noxii; de quo scri])tum
est: quid prodest sculptili quia sculptum est? finxe-
runt illud conflatik';, fantasma mendum et qui plasma-
10 ueruut illud, confusi sunt supra figmeiitum suum, |
surda euim erant idola. Quorum propterea uel idolorum
superstitioues stultae uel formae peccamiuum uel nomina dae-
monum uel mors ostenditur uitiorum, ut intellegentes teuebras
desideremus lucem domiui et exelamantes'scitote geutes, nobi-
i!» scum deus' disrumpamus uincula eorum et proiciamus a
uobis iugum ipsorum nee in Aegyptiorum, sicut scribtum
est, studiis polluamur, quoniam dominus deridebit eos
et dominus sul)sannabit eos; de quibus lohannis priucipem
idolicae infelicitatis ostendens ait: ex Septem est et octauus
20 in perditione ibit; || de quibus et Solomon ait: non semi- 17
nes in sulcis iniquitatis et non metas illa in septuplum;
sie enim et ipse alibi: ante hominem uita et mors, aqua
et ignis; ad quod uult porrigat manum. Hi sunt enim
Septem pastores et octo morsus hominum, secundum
25 quod scribtum est operantes in filiis diffidentiae. Nobis
autem uiuere Christus est, uita Christus est, fides Christus est,
3 Rom. 7, 24. cadent] Ps. 90, 7. 5 cf. Eoin. 13, 12;
Eph. 6, 11 sqq. ascendentes] Ps. 90, 13; cf. Hilarius, de trin. VIT, 3.
8 Habac. 2, 18; uid. Archiv f. lat. Lexikogr. III, 313. 14 Es. 8, 9 [non
nisi in Itala] L5 disrump.] Ps. 2, 3. 16 nee] Ezech. 20, 7. 17 domi-
nus] Ps. 2, 4. 19 Apoc. 17, 11. 20 Sirac. 7, 3. 22 Sirac. 15, 18. 17.
24 Mich. 5, 5. 25 Eph. 2, 2; cf. Prise, can. LXXXVIII.
7 NJUlUe] cf. Nouo, lat. Formonl. II, 253 sqq. 12 STül'tASUel
fORCnAS bACOlONIUm, ) ras. del., cf. siq.ra 7, 2 20 peR
blTIONJe] ff. siipni 5, 9 (litt. M oppressa) 20 SeODINIS
21 NON mens
16 Priscilliani
scientes quod chrisina haljemus a saiicto et non corruptilji-
libus argento et auro redempti sunius de uaiia nostra
coiiuersatione paternae traditionis, sed (pretioso san-
guiue) quasi agni incoutamiiiati et inmaculati lesu
Christi; in quo coustitutos uemo uos | depraedatur secun- ^
dum philosofiam muudi et non secundum Christum.
Fiugant enim sihi Saturni aureum saeculum qui diligunt
aurum: nohis diuina sapieutia omni auro et argento et pre-
tiosior lapide pretioso est; dicant deum suum Solem quibus
gehennae ignis hahitatio est et eins se confiteantur aelemen- lo
tum, qui deum Christum nolunt sibi esse principium: nobis
omnia quae sub sole sunt uana sunt et praesumptio per-
uersi Spiritus, scientes eum cum mundo esse periturum; con-
fiteantur in malis suis deum Lunam qui circumducti omni
18 uento doctrinae II dies tempora et annos et menses ob- ir»
seruare disponunt; dicant sil)i deum Martern qui adultero silji
Marte placuerunt et concupiscentiae carnis addicti fornica-
tionibus obligantur, et facti uelut aeramentum so n aus
aut cymbalum tinniens deum suum louem iudicent patre
suo sicut ille auctore perituri : nobis autem deus Christus 20
lesus est, qui, cum mortui essemus delictis, conuiui-
ficauit nos, donans nobis omnia delicta et delens
quod aduersus nos erat chirographum quod erat de-
cretis contrarium, et tulit illud de medio adfigens
cruci; principatus et potestates | transduxit fiducia-2r.
liter, triumphans eos in semetipso. Qui enim daemonia
talia colunt, similes diis suis percutientur gladio domini et
nescientes uerum patrem et Christum deum dei filium similes
1 I. Petr. 1, 18. 19. 5 Col. 2, 8. 8 cf. Prouerb. IG, IG al.
12 cf. Eecl. G, 9. 14 Eph. 4, 14. 15 dies] cf. Gal. 4, 10. 18 I. Cor.
13, 1. 21 Eph. 2, 1. 5; Col. 2, 13—15; cf. infra Prise, can. XVIII,
LXXXIV et Priscilliani fragm. ab Orosio seruatum infra a nobis repetendum.
1 SCieNieS] cf. Arch. f. lat. Lexikogr. III, 322. 2 pretioso sanguine]
haec desunt in codice; cum uero uerba beUÄNJA — TRAblT)0?\JIS in
marginc scripta sint, facile excidere potuisse 'pret. sang." apparet;
uid. infra fol. 110': yjRAeXIOSISANQUINIS
tractatus I. 17
idolis suis facti apparebunt, sicut scribtum est: pater super
filium, filius super patrem, nurus super socrum, socrus
super nurum et inimici hominis domestici eius. Colant
Mercurium deuni qui terreuorum thensaurorum tiniantes sac-
5 culos adquirentes caduceum eius uenerantur aut sacculum : uos
requirimus thensauros in caelis absconsos et || inuisos, quos 19
nee erugo adpraehendit nee tinia corrumpit, scientes quo-
niam diu es non intrauit in regna caelorum, sicut scribtum
est: age nunc, diuites, plangite ululantes super miserias
10 uestras quae superueniunt diuitiis uestris; putrue-
runt et tiniauerunt uestes uestrae; aurum uestrum et
argentum uestrum, quod reposuistis, in nouissimis
diebus eruginabit et erugo eorum in testimonium uo-
bis erit et comedet carnes uestras sicut ignis. Nos
15 autem scimus quia deus elegit pauperes mundi diuites
fidei heredes regni. | Uenerem autem uelut deum ueneren-
tur qui operantur turpitudines et reciprocam mercedem erroris
secundum quod oportet expectant: nos autem respicientes in
Abraham patrem uostrum et in Sarram parturientem, nos ecle-
20 sia matre editi et sapientia obstetricante producti tendimus
ad consnmmationem sanctorum, in opus ministerii,
in aedificationem corporis Christi, donec occurramus
omnes in unitatem fidei et agnitionem filii dei in
uirum perfectum, in mensuram aetatis plenitudinis
2r. Christi. Et quamuis ad haec nemo idoneus sit,|j nostrum tamen 20
potentem scimus deum, quoniam qui promisit potens est et
facere; ipse enim dixit: quis sperauit in domino et confu-
sus est, permausit in mandatis illius et derelictus est?
Anathema sit qui Saclam Nebroel Samael Belzebuth Nas-
80 bodeum Beliam omnesque tales, quia daemones sunt, infelici
1 Luc. 12, 53 ; Matth. 10, 35. 36. 6 cf. Matth. 6, 19. 8 Matth. 19, 23.
9 lac. 5, 1—3; cf. Speculum Augustini ed. Weihrich p. 395, 15 sqq. 15 lac.
2, 5. 21 Eph. 4, 12. 13. 20 Rom. 4, 21. 27 Sirac 2, 11. 12.
29 Saclam Nebroel etc.] de his daemonibus uid. eos quos in libello:
'Priscillian, ein neuaufgef Schriftst.'' (Würzburg 188(3) p. 14. 15 et not.
nominaui libros.
8 INTRAUIT] nolui mutare in IMTRA6IT
XVIII. PiisciU. 2
18 Priseilliani
caerimoniarum sanctificatione uenerantur aut dicuiit esse ueue-
randos; quos omues, sicut in scripturis dei legimus, coutempta
daemoniacae sapieiitiae adseueratioiie damiiamus; in quaslibet
enim se species formas nun | cupationes zabolus inniutet, sci-
mus quia nihil alint potest esse quam zabolus, et siue Abad-s
don hebreice siue Apolleon grece siue latine Extermi-
uans nuncupetur, siue bestia habens Septem capita et
decem cornua siue serpens ponatur aut draco, scimus quia
zabolus est et secundum principem aeris huius spiritus
qui operatur in filiis diffidentiae, in quibus et nos lo
omnes conuersati sumus aliquaudo in desideriis carnis
nostrae et facientes uoluntates carnis et cogitatio-
num; de quo scribtum est in apocalypsi: et proiectus est de
21 caelo draco magnus, serpens an||tiquus qui uocatur za-
bolus satanas, qui seduxit orbem uniuersum et proie- 15
ctus est in terram et angeli eins cum eo proiecti sunt.
Et ideo qui talibus credunt uel qui tali se auctore sanctificant
natura tili irae et perditionis ambulantes in tenebris, non mirum
est, si in se imaginem dei et similitudinem denegantes et facti
zabolo similes in uitiis facturam hominis daemonibus adscribunt, 20
de quibus bene apostolus ait: animalis, in quid, homo non
percipit ea quae sunt spiritus dei; nee enim potest; stul-
titiae enim illi est et non potest diiudicare; | spiritalis
autem disiudicat omnia, ipse autem a nemine disiudica-
tur, et sicut scribtum est: qui carnis sunt quae carnis sunt 25
sapiunt, qui uero spiritus quae sunt spiritus, et pruden-
tia carnis mors est, prudentia autem spiritus uita et pax.
Ac si uolunt scire, quid de singulis quae scribta sunt sentiamus,
recte talibus cum Adam terreno et fera facto tenebrosae uitae
unita cognatio est, sicut scribtum est: qualis terrenus, tales 30
et terreni, qualis caelestis, tales et caelestes. Digni sunt
5 Apoc. 9, 11. 7 Apoc. 13, 1. 9 Eph. 2, 2. 3; cf. Prise,
call. LXXXVIII et LXXXIX. 13 Apoc. 12, 9. 21 I. Cor. 2, 14. 15.
25 Korn. 8, 5. 6. 30 I. Cor. 15, 48.
^ X
15 quJebuCIT, C lin. dol. 29 ReCT€] scriboiidum esse ceRT€
conicias 30 TäIiS 31 TAIiS CACleSTIs'
tractatus 1. 19
quos hl forma Caiii et Lameo Euua parturiens, quae facta fue-
rat II mater omniiini uiiieiitiiiin, adulterata in deum et zabolicae 22
seductioni consentiens Saclam sibi daemonem et deum dixerit et
maritmu, sicut scribtiim est in profeta: ecce iudicium ad
r> matrem uestram iudicate, qnia haec non est uxor mea
nee ego sum uir eins et auferam fornicationem illius a
facie plebis meae et moecationem eins a medio mamil-
larum eins; item ibi: et auferam uestimenta mea et
linteamina mea, ut non cooperiat turpitudinem suam,
10 et denudabo spurcitiam eius in conspectu amatorum
ipsius; et in Hieremia | increpans dominus Hierusalem, quae
facta est seruiens cum filiis suis, dicit ad eam: quomodo dicis,
non sum poUuta et post Bahal non abii? ecce respice in
multitudine uias tuas et uide, ubi non fornicata sis. Et
15 Ezechiel ait: haec dicit dominus 'radix tua de terra Ca-
naam, pater tuus Amorreus et mater tua Cetthea'; sicut
et alibi: nocti adsimilaui matrem uestram, similis est
plebs mea non habenti scientiam. Sicut et in euangelio
talibus dicit deus: uos estis fili zabuli et patrem zabu-
2ülum habetis. Nos autem non ita didicimus Christum,
sed in || illo edocti, sicut est ueritas in lesu, intellegimus 23
quoniam lex spiritalis est, nos autem carnales uenundati
sub peccato, et spiritalibus spiritalia conparantes elaljoramus,
ut sicut portauimus imaginem eius qui de linio est, cum
25uicti delictis ambulabamus in uitia, ita portemus ima-
1 cf. Gen. 4, 24 et Ililar., comm. in Matth. 18, 10. 4 Hos. 2, 2.
8 Hos. 2, 9. 10. 12 Hicrom. 2, 23. 20. 15 Ezech. 10, 3. 45.
17 Hos. 4, 5. G. 19 lo. 8, 44. 20 Nos] cf. Epli. 4, 20. 21. 22 lex]
Rom. 7, 14. 24 I. Cor. 15, 49. cum — uitia] cf. Eph. 2, 1. 5; Col. 2, 13.
25 ita] I. Cor. 15, 49.
2 AbulTCRATAeTSABOllCAC 8 ,11600^ oxstat in rasura; fuit
autom €T Al(ibi) 9 COOpCRIAOD, (D liu. dol. 17 Ab
SICDuIaUI, littorao (j (in (DU) pars prior linois deleta est, ut fiorot |
18 bABCNJTSCICNTIAO^ 25 UIN3CTI, N Hn. del. UITIA
ITA
pORTeODUS
20 Priscilliani
eius qui est de caelo, et depouentes secundum priorem
conuersationem ueterem hominem, qui corrumpitur se-
cundum desideria erroris, renouemur in spiritu men-
tis nostrae induentes nouum hominem, qui secundum
deum creatus est in sanctitate et iustitia et ueritate. | 5
Seimus euim et nouimus quoniam dei figmentum sumus
in operibus bonis, quae praeparauit deus, ut (in) illis
ambulemus; sicut et Moyses ait: fecit deus hominem ad
imaginem et similitudinem suam et inspirauit in
faciem eius inspiramentum uitae et factus est homo 10
in animam uiuam, et scimus quoniam Euua, quae seducta
est et facta est in praeuaricatione, saluabitur per filio-
rum procreatione, si permanserit in fide et recognoscens
quod ex uiro suo sumpta est, et pariens filios in tristitia
24 ad uirum eius erit conjjuersio illius; sicut scribtum est 15
in profeta: propter hoc ecce ego, dicit dominus, conclu-
dam uiam matris uestrae sudibus et non aedificabo
iter eius et semitas suas non inueniet; persequetur
amatores suos et non conprehendet eos et dicet 'ibo
et reuertar ad uirum meum priorem quia melius mihi 20
tunc erat quam modo'. In quo nos iutellegentes, liberati
sicut scribtum est ab utero matris nostrae nee adquie-
scentes carni et sanguini, elaboramus et sicut eramus
serui peccati in mortem, ita serui iustitiae sumus ad
iustitiam, | scientes quia etsi is qui a foris est homo 2:-)
noster corrumpitur, sed qui intus est renouatur et.
1 deponentes] Eph. 4, 22 — 24. 6 Eph. 2, 10; praepositionem inj
mero errore a librario omissam esse puto; of. infra codicis fol. 145, ubi
IN llllS legitur. 8 Gen. 1, 27; 2, 7. 11 I. Tim. 2, 14. 15; cf. iufra
Prise, call. LYII. 14 Gen. 3, 10. 16 Hos. 2, 6. 7. 22 cf.
Gal. 1, 15. 16. 23 sicut] cf. Eom. 6, 16. 18. 25 II. Cor. 4, 16.
13 pROCR€ÄTIOM€] de oppressa in fine uocabulorum M littera cf.
siipra ad p. 5, 9. 14 eSTpA'RieNS 21 INiqUAENOS, ex qUAC
correxit quo man. I 23 SANQUINllAbORÄmUS
tractatus I. 21
sieut primus homo de terra de linio, ita nianitVstata
sunt opera cariiis, quae sunt adulteria foriiicatio in-
munditia inpudicitia luxuria idolatria ueneficia iiiimi-
citiae contentiones emulationes irae rixae dissensio-
5 nes hereses inuidiae homicidia ebrietates comisationes
et his similia. Iiiter quae Saclas et Nebroel daemoues partem
inter suos habeant; nani locum inter pudica et religiosa non
quaerant. Ac sicut secuu[|dus homo de caelo caelestis, 25
ita manifesta sunt opera spiritus, quae sunt Caritas
logaudium pax patientia longanimitas bonitas mansue-
tudo fides continentia castitas benignitas et dilectio;
in qua Christus apparens deus templum suum esse nos
dixit et in eo, quod in nobis ipse sibi fecerat, habitare in nobis
uoluit, sicut et profeta lob ait: manus tuae finxerunt et
isfecerunt me; posthaec demutans deiecisti me; memor
esto quoniam de luto finctum a terra iterum reuo-
casti me et sicut lac me mulsisti et coagolasti sicut
caseum; pelle et carne me induisti, ossa et ner|uos dis-
posuisti; uitam uero et misericordiam posuisti aput
20 me et uisitatio tua custodiuit spiritum meum.
J]t ideo repetito semper sermone: anathema sit qui negat le-
sum Christum in carne uenisse, quia hie antechristus
1 primus] I. Cor. 15. 47. manifest.] Gal. 5, 19 — 21. 8 I. Cor.
15, 47. 9 manif.] Gal. 5, 19. 22. 23. 12 cf. I. Cor. 3, 16. 17; 6, 19; II. Cor.
6, 16. 14 lob 10, 8-12. 21 cf. I. lo. 2, 22 (et Prise, can. LXXXVIl).
3 ibolATRIA] ita codex; cf. Koifmaiie, Gesch. d. Kirchenlat. p. 37,
alios; sed uide iiifra fol. 47^ ubi occurrit ibololATRAS Be'fvjepICIA,
B lin. del.; uid. Thielmann, Archiv f. lat. Lex. ed. Wölfflin I, 79
6 SimiliAqUAeiNTeR, IN]T€R (post qUAe) hn. del. 10 lONC,IA'
NimiTAS, I (in Ql) lin. del. 12 INqUAC, C ras. del., scribendnm
.IN
esse )^sJqU0 suspiceris, cf. enim supra ad p. 20, 21. 13 quOONOßlS
ItMrvJOBIS] haec uerba (post bABITARe) fortasse delenda sunt
15 bemUTAS 16 pINCTUm] uid. Koensch, It. et Uulg. p. 295
21 ANbeTADDAl uid. supra p. 7, 23. 26 22 CARNE] "id. supra 7, 18
22 Priscilliiiiii
est; anathema sit qui iiegat Christum lesum deum clei filiiim cru-
cifixiim pro iioI)is, dicente profeta: hie peccata iiostra portat
et pro nohis dolet, et iterum Paulus nihil se aliut scire
testatur uisi lesum Christum et hunc crucifixum; ana-
thema sit qui uegat clauis adfixum uel aceto potatum uel feile do- 5
2G minum deum nostrum, cum ipse dixerit ad discentes suos: | mitte
manus in fissuras plagarum manum mearum, et scribtum
in euangelio legimus: et acceperunt spungiam plenam aceto
et feile et potauerunt eum et dixit 'consummatum est'.
Quae omnia secundum institutum suum scismatici uel heretici lo
interpolantes scribturas et sensum infelicitatis suae diuinis ser-
monibus inserentes falsa ueris et catholicis mendacia miscuerunt.
Anathema sit qui Manetem et opera eius doctrinas adque
instituta non damnat; cuius peculiariter turpitudines perse-
quentes gladio , si fieri posset , ad inferos mitteremus ac si is
quid I est deterius gehennae tormentoque peruigili, ubi ne-
que ignis extinguitur neque uermis emoritur. Quo-
rum diuino iudicio ut inpuritas non lateret, etiam saecularibus
iudiciis mala prodita sunt. Extra enim ea quae erraticis seu-
sibus adserentes Solem et Lunam rectores orbis terrarum deos 20
2 Es. 53, 4. 3 I. Cor. 2, 2. 6 lo. 20, 25. 27. 8 lo. 19,
29. 30. 16 Marc. 9, 43; Es. 66, 24.
5 cf. Tertull., adu. 3Iarcionem lib. III, IS: negantes passioueiu
crucis et argumentantes iiisuper non esse eredendum, ut in id genus mortis
exposuerit Creator filium suum quod ipse maledixerat.
b CD _
1 'ibovbl • 7 (DAfvJUfn] cf. Neue, Formenlehre d. lat. Spr., I,
Ae
p. 360, alios 11 ServJSUm INfellCITATISSUUCO, INJp. Hl marg.
man. I, sed litteris paullo miuoribus; litt. U, ubi secundo loco occurrit in
SAbque
suum, lin. del. 13 ODANjeTeX boCTRINAIMSTITUTAque,
que post INSTITUTA lin. del. (etiam supra initium insequentis uersus
^sJATCUIUS erant superscripta haec: SAbqueiNJSTITUTArOONb, sed
rasura rursus deleta sunt) 15 QlAblUCDSI, cui opp. p. 24, 5 16 Q€
bervJNJAe] facile conicias legendum esse Q€beNNA 19 bCRRA
TICIS, b liu. del.
tractatus I. 23
putaueruiit, cum scribtum sit quid lucidius bole et hie
doficiet: ita iiifeliciuin sacrilegiorum stultitias ampliaruut, ut
obpressas caecitate inentes, quo nefarius obligareut, roligiosius
consecrare se dicereiit. Anathema sit qui Nicolaitarum forni-
5 cationes et multimoda ij ostensa in scribturis cum discipulis 27
et doctoribus suis daemonia non damnat uel qui eorum opera
sectantur. Pereant qui Ofitarum in se perfidiam receperuut et
fili uiperarum facti similem süji deum suum et dominum con-
fitentur. Et quia longum est ire per singula, omnes hereses,
10 quas sibi homines mente corrupti et naufragi a fide uel ex
canonicis scripturis uel ex apocrifis fabricarunt supra ea quae
scripta sunt, unus aduersus alterum inflatus pro alio, et quid-
quid aut Saturnina heresis induxit aut Nouatiana protulit aut
Basilide docent(! | monstrauit aut Arriana collegit aut Patre-
is passiana erudiit aut Homuucionita mentita est aut Catafriga per-
suasit aut arripuit Borborita: catolico et deo Christo credenti
ore cum omnibus, qui haec sequuntur aut docent aut uoluerint
adserere, damnamus; quorum dogmata onmia diuinorum testi-
moniorum apud nos luce dissoluimus, non quod sufficientes
2osimus cogitare aliquid nobis tamquam ex nobis ipsis,
sed sufficientia nostra ex deo est.
Inter quae tarnen nouum dictum et non dicam facto, sed et
relatione danmabile nee ullo || ante hoc heretico auctore pro- 28
latum sacrilegii uefas in aures nostras legens Itacius induxit
1 Sirac. 17, 30. 10 II. Tim. 3, 8; I. Tim. 1, 19. 19 II. Cor. 3, 5.
24 De Itacio cf . quae congessimus iu libello : 'Priscillian, ein neuaufgef.
Schriftsteller', p. 6. 15 (ubi inprimis ratio habetur Sidpicii Seueri, chron. II,
47 sqq.).
3 CAeCITATI meNTES, E ex | correctum est NCfA'
U
RIUS] cf. Dräger, bist. Syntax d. lat. Spr., I, 34 17 SeqUNTUR
20 Su'fDUS, ex (J (in SU) I corr. 22 £1 (ante fvJOM) erat seb', S
et b lin. del. pACTO ex pACTU corr. 23 bAODrvJABlle, C perperam
duabus lin. del. et I superscr. 24 ITa'gUS, I in C inscripsit mau. I
24 Priscilliaiii
magicis praecautationibus primitiuorum fructuum uel expiari
uel cousecrari oportere gustatus ungueiitumque maledicti Soli et
Lunae, cum quibus deficiet, consecrandum : quod qui legit pro-
tulit credidit fecit habuit iiiduxit, non soliim anathema mara-
natha, sed etiam gladio perseqiieudus est, qiioniam scriptum s
est: maleficos nou siuetis uiuere. Sibi itaque habeaut ad-
inuentiones hereticorum nefarias et dignas gehennae interprae-
tationes, | sibi teneant scismaticorum calumniae multiuolas uo-
luntates: tabernaculum Christi dei et templum quod est in
nobis nemo conuellet. Uli legentes scripturas saxeum corneum lo
lapideum deum putent: nobis in omni scriptura, sicut scriptum
est, unicornis est deus, nobis petra Christus, nobis lapis an-
gularis lesus, nobis hominum homo Christus. Uli tamquam fili
perditionis et zaboli credaut se zaboli inbre saturari: nobis omni-
potens deus est, qui aduocat aquam maris et spargitis
eam super faciem totius terrae et pluuiam matutini et
29 serotini infbris indulget. Et si uolunt infelices ipsi nosse,
qualis sit deus eorum cui credunt: ipse est, sicut scribtum
est in profeta, fera quae sub omni arbore dormit secun-
dum siluam et papyron et butomon; ipse est secundum ^o
quod scribtum est in lob dicente domino: in gyro dentium
eius timor, uiscera eins aspedes aereae et uinculum
eins sicut myritis lapis; non transiet eum Spiritus; in
aesternutatione eius adaperietur splendor; oculi eius
similes Lucifero; de ore eius exeunt lampades arden- 25
4 I. Cor. 16, 22. 6 Exod. 22, 18. 12 cf. Num. 23, 22 see.
Italam; Deut. 33, 17. 14 Arnos 0, 8; lob. 5, 10. 16 pluuiam]
cf. loel 2, 23. 19 lob. 40, 16; Septuaginta: -apa -a-upov y.al ■/.äXau.ov
■/.at ßoÜTouiov; pro 'siluam' H. Eoeuschius litteris ad me datis coniecit 'uluam*
= /.äXaaov. 21 lob. 41, 5-7. 9—13.
3 be'fICIAT, A lin. del. 6 AblNUefMTIONJenD, (D lin. del.
11 Pj^UjT€N3T ex yjCTUNT corr. 14 SeA«;ABOll, A (in SCA) ün. del.
17 INBRES, falso E ex I oorr. INJpel
facile conicias scribendum esse ASyjibeS
IpSI
17 INBRES, falso E ex I oorr. IMpellCCSMOSSe 22 ASpebeS
tractatus I. 2o
tes et globus ignis; nares eius efflant fumum j furna-
cis iguis ardentis; flammae carbonum anima eius et
incendia de lingua eius proceduut; in collo eius con-
moratur uirtus et ante illum praecurrit perditio: ipse
5 est, sicut et alibi profeta ait, qui reputat petram sicut sti-
pulam et inridet terrae motum; cubile eius est sodes
acutae et omne aurum quod est sicut mare tamquam
lutum sub ipso est; fernere facit pontum sicut aeneum
et fretum sicut speculum aestimat, tartarum uero abys-
10 si sicut captiuum aeternale; nou est factum quicquam
simile illi in terra || quod inludatur ab angelis meis; 30
omnem excelsum uidet et ipse est rex omnium quae
in aquis sunt. Nobis autem deus Christus lesus est qui
dixit: omne meum est quod est sub caelo, et testis
isfidelis primogenitus ex mortuis in medio candelabro-
rum aureorum similis filio hominis apparuit uestitus
tunica talari et praecinctus ad ubera zona aurea et
capilli capitis eius albi tamquam lana et tamquam
nix et, sicut scriptum est, oculi eius tamquam flamma
20 ignis et pedes eius similes aeramento turino eiecto
furnace et uox eius | sicut uox aquarum multarum
et in dextera manu sua tenet Stellas Septem et de ore
eius exit gladius ex utraque parte acutus et facies
eius sicut sol lucens in uirtute sua. Hie est qui habet
25claues mortis et inferni; hie est cuius nomen in cal-
5 lob. 41,20-2.5. 14 cf. Matth. 28, 18; lo. 16, 1.5. testis —
mortuis] Apoc. 1, 5; Col. 1, 18. 15 in medio] Apoc. 1, LS— 16. 24 habet]
Apoc. 1, 18. cuius] Apor-. 2, 17.
2 ARbetMieS 6 leRRe ante uerbum eST et post uerbum
ACUTAe nigriore atramento posterior manus tales lineas adpinxit: LeST
C
ACUTAeJ 10 quib qUAGD, Ö lin. del. 12 OCDNeO)] recte
conicias aeque atque in Uulg. scribendum esse OCDNe, cum praesertim in
Septuag. legatur -a / ; ef. quae in praef. cap. II de litt. M parasitica dixi-
mus 20 TURINO] cf. quae de hoc uocabulo di.xi in An-h. f. lat. Lex.
III, p. 828 22 Septe cf. supra ad 5, 9; 20, 13.
26 Priscilliaiii
culo iioiio albo sci'ibtum est, quod nemo habet nisi
qui accepit. Si ouim scismaticis uon facimus scaiidalum,
quod iioinen deus in calculo nouo legimus inscribtum, qui
in omni littera siue hebrea siue latina siue graeca in omne
3 1 quod uidetur aut dicitur rex regum et dominorum f do-s
minus est; in quibus Unguis etsi titulus crucis ponitur,
diuinum tamen deo testimonium litteratur sicut et in profetis
dei; in quo Hieremias proposito hebreicae litterae caractere
fleuit in planctibus, Dauid exultauit in psalmis, ut in nomine
lesu omne genu curuotur caelestium et terrestrium et lo
inferorum et omnis lingua confiteatur deo. Ipse est
enim de quo scribtum est: uicit leo de tribu Inda; sed
nobis leo non est deus, sed sicut scribtum est 'quid dulcius
melle et quid fortius leone'? ipse est de quo scribtum
est: ceruus amicitiae et | pullus gratiarum sermonetur i5
tibi; sed nobis non est deus ceruus aut pullus, sed sicut
scribtum est: priusquam dicas domine domine, dicit ecce
adsum, et sicut alibi: ex ore lactantium praeparasti lau-
dem; ipse est qui, sicut scriptum est in profeta, solus potens
est colligere uinculum Pliadae et' Orionis septa rese-20
rare, sciens demutationem firmamenti et distruens rotam geni-
turae reparatione baptismatis diem nostrae natiuitatis euicit;
ipse est cuius nomen dedit in mari uiam et in fluctibus
32 semitam firmissimam, cu|]ius nomiui uictum camini ces-
sit incendium. Quem etiam Balaam idolorum cultor et dae- 25
monum in infelicitatis suae testimonium profetauit dicens:
5 I. Tim. 6, 15. 9 Philipp. 2, 10. 11. 12 Apoc. 5, 5.
13 ludic. 14, 18. 15 Prou. 5, 19. 17 cf. Es. 58, 9. 18 Ps. 8, 3.
19 lob. 38, 31. 21 cf. lac. 3, 6. 23 Sap. 14, 3. 24 nomini] cf. Dan. 3, 34. 43.
5 eT-ö"0{T)ir\JORU"^, quae siiit erasa supra uersum, dici nequit, sed
bfvlS fuisse censeo doiiiinusj ÖNS, hoc uocabulum rasura cor-
rosum est 6 TITUllS 11 INpeRORUm^^OfONIS, for-
tasse 'infernorum' legi uoluit qui liueolam posuit supra uersum homo
posterioris aeui; uid. autem infra fol. 89* CONpIteATUR , 60 in
margine pos. 25 bAeCDONIU'^, ) lin. et puncto del.; cf. supra 7,2; 15, 12
tractatus I. 27
exiet homo ox semine luda et dominabitur gentium
multarum et exaltabitur regnum eins; dominus enim
deus adduxit eura ex Aegypto; sicut honor unicorni
cornua eins, comedet gentes inimicorum suorum et
scubitos eorum emedullauit et iaculis suis concutiet
inimicos et conquiescens refrigerabitur sicut leo et
sicut catulus leonis; quis suscitauit eumV Qui bene-
dicunt I eum beuedicti sunt et qui maledicunt euiii
male die ti sunt. Cuius quamuis uerba propter id, quod erat
10 ipse inter iustorum profetias, nemo susciperet, tarnen prohiberi
ab scripturis domini et id damnari seribtura nefas duxit, quid-
quid etiani in huiusmodi ad dei Christi testimonium profeta-
runt, sicut scribtum est: cum sit tiniida nequitia, dat
testimonium deo condemnata, et alibi: credes quia unus
15 deus est; hoc et daemonia faciunt et perhorrescunt. Et
si scire desiderant, quod est nomeu quod in omnem uirtutem
et in omnem linguam potentiae || suae opus tribuit, hoc est 33
quod est Christus lesus, sicut scribtum est: aurum adque
argentum non est mihi; quid autem habeo, hoc do tibi;
20 in nomine lesu surge et ambula; sicut et alibi: ego sum
dominus deus, hoc est nomen meum; gloriam meam
alteri non dabo; et alibi dicente lohanne: et uestimentum
eins erat asparsum sanguine et uocabatur nomen eins
uerbum dei; et alibi: ecce uirgo in utero accipiet et
25pariet filium et uocabitur nomen eins Immanuel quod
interpraetatur nobiscum deus. Conuertere itaque aliquando,
infelix scismatice, conjuertere et nomen domini, quod omnis
etiam ferarum et bestiarum natura timuit, expauesce, quia
scribtum est: oportet quidem scandala esse, sed uae
3oilli, per quem facta fueriut; utinam enim aut callidus
esses aut frigidus, sed quoniam tepidus es, euomeris
1 Num. 24, 7-9. 13 öap. 17, 10. 14 lac. 2, 19. 18 Act. 3, Ö.
20 Es. 42, 8; 48, 11. 22 Apoc. 19, 13. 24 Es. 7, 14; Matth. 1, 23.
29 Matth. 18, 7. 30 utinam] Apoc. 3, 15. 16. 1^
5 emebullAUIT] nolui mutare in eODebullAblT 11 bJXIT, I (in
bl) puncto dei. 19qui6] nolui mutaie in quo6 21 qlORlÄmeÄ
aItCRI, cf. supra ad p. 25, 22 27 OCDNeS 30 CAlllbuS] ita codex
28 Priscilliani
ab ore domini; sed, sicut scribtum est, console tibi et
paenitentiam age et eme tibi aurum igne probatum,
ut id quod ipse emeris factus tamquam aurum expurgatuni
igne, scribatur iu te nomeu domini quod est lesus, cum in ea
quae agis paeuitens nomen domini saluatoris, quia per ipsum 3
34 saluatus II fueris, ostendis, quia scribtum est: et appellabitur
nomeu eins lesus, quia hie est qui saluabit omnem
populum, et intellege parabolas et obscuros sermones et
dictiones prudentium et obscuritates, quia potens est qui dixit:
cum conuersus ingemueris, tunc saluus eris, quoniam 10
deus noster id quod multifarie ac multis modis saluans
ab iuitio populum suum patribus nostris in opere mon-
strauit, ueniens in carnem ostendit in nomine appellatus lesus.
Si quis autem aliter sentit, portabit iudicium, quicumque
ille; Ulis enim, sicut ab infelicibus dicitur, masculofemina | pute- 15
tur deus: nobis autem et in masculis et in feminis dei spiritus
est, sicut scribtum est: fecit deus hominem ad imaginem
et similitudinem suam, masculum et feminam: fecit
cos et benedixit eos; sicut et de ipso apostolus ait: Christus
dei uirtus et dei sapientia; cuius cum simus uiri et 20
ipse uir et caput nostrum, despousatos uos in fide ex-
hibiturum se apostolus uni uiro castam nos uirginem
repromisit, quia non est masculus neque femina, sed
omnes unum sumus in Christo lesu. Ulis ergo confusio
Sit omne quod legerint, nobis eruditio intellegere quod scribtum 20
35 est uimque uiuentis scire || uerbi. Opus non erratico et carnis
1 Apoe. 8, 19. 18. 6 Matth. 1, 21. 8 Sirae. 39, 2.
10 Es. 30, 15. 11 Hebr. 1, 1. 14 Gal. 5, 10. 17 Gen. 1, 27. 28.
19 I. Cor. 1, 24. 20 cuius] cf. I. Cor. 11, 8; Eph. 5, 23. 21 despou-
satos] II. Cor. 11, 2. 23 Gal. 3, 28.
6 OSTCNÖeRIS, litterae eR ras. deletae sunt 8 pARÄBOlAS,
ex u corr. 11 mulTIpARlAC, litt. A deleta est puncto super-
(D . eTsimiliTubiNcm
posito 18 cARrvje osTerooiT 17 imAQiNenDSUAm
21 bfSpONSAtS, f 'x I corr. 24 lll^lS 25 CRUblTIOqUOb
INT€lleQ€R€CJU0b, priore loco 'quod' tenni linea dei. uidetur 2Ö Ul
ucNtes
tractatus I. 29
sensu confusibilibus cainaliiini luxuriarum typis diuiiii sermo-
nis aestimare uaturam, sed, sicut scribtum est, iuuisibilia
dei a creatura mundi per ea quae facta sunt posse co-
gnosci. Hi sunt enim qui carnis maculatam tunicam
r. portantes diuini sermonis gratiam in libidines transtulerunt et
dominationes speruunt, dignitatesblasfemant,pi-ofetationes
contemnunt, resurrectionem negant; sicut scribtum est: magis
magisque post carnis uoluntates euntes pietatem con-
temnunt audacia praedurati et propter uuanimitatem,
10 quia ig'noraut, non metuunt blasphemare, quibus per-
ditio non iudormiet. Nobis autem scientibus quoniam non
est aliut nomen praeter Christum lesum sub caelo
datum hominibus, in quo oporteat saluos fieri, neque
Armaziel neque Marianie neque loel neque Balsamus neque
ir> Barbilon deus est, sed Christus lesus de quo scribtum est: et
adorent eum omnes angeli dei, et ipse est qui facit an-
gelos suos Spiritus et ministros suos ignem urentem
et omnia in omnibus adinpletur, et ipse est semeu quod
repromissum est dispositum per angelos || in manu .'}»)
2 Rom. 1, 20: cf. Priso. oaii. Villi. 4 cf. op. ludao 2:1
r. 11. Petr. 2, 10. 7 II. Petr. 2, 10. :'.. 11 Act. 4, 12. 15 Hebr.
1, (J. 7; Ps. 96, 7; 10:5, 4. 18 omnia] Eph. 1, 2.'). semon] Gal. 3, 10.
14 cf. inter alios Hierortym. ep. 75 (— ed. Migne 22, col. 087): iic-
quaquam suscipieiis Armagil Barbeion Abraxas Balsamiim ot ridicnliim
Leusiboram; cf. idem, cotiim. in Es. lih. XVII, cap. 64, u. 4 sq. (= Migno 24,
col. 622 sq.): ut Basilidis Baisami atque Tbesanri, Barbelonis quoque ot
Leusiborae ac reliquorum nominum portenta suseiperent; idem, contra
Vigilantium c. 7 (= Migne 23, col. 344): nisi forte Balsamum mibi et
Barbelum et Thesaurum Manicbaei et ridiculum nomen Leusiborae pro-
feras. — Irenaeus ed. Stieren I, p. 260: Aeon numquam senescens in
uirginali spiritu, quem Barbeion nominant, e. q. s. — 'Leosiboram' uid.
supra p. 11, 19.
1 TYpiS, Y ex I corr. 5 llhlblNES, E ex I corr. 8 UOlUN
TATemC|UNTCSj, m im. dei. CONTC^r m U NT AUOA^ |)RAC
bURATI 15 erat: liJs'qUIASCRIBTUOOeSTAbORCNJT ; uocabula 6c
et et in uersuum fine imposuit et quO corr. man. I
30 Priscilliani
mediatoris; ipse est qui est super omiiem principatum
et potestatem et uirtutem et doniiuatioüom et supra
omnem iioineu quod nominatur iioii solum in hoc sae-
culo, sed etiam in futuro; ipse est deus noster nee alius
reputabitur absque eum, quis est caput super omnem s
eclesiam, quae est corpus ipsius et plenitudo eins, qui
omnia et in omnibus adinpletur. Siue autemPaulus siue
Apollo siue Cefas siue mundus siue uita siue mors
siue praesentia siue futura: omnia nostra, nos autem
Christi, Christus autem dei. lo
Et haec est omuium nostrum uua | sententia, ut, siue pro-
fetae seu apostoli seu angeli quid dictum a quoquam nomine
proferatur, si Christum deum profetat aut praedicat et secun-
dum Moysen et profetas et euuangelia mundialia uitia condem-
nans deum loquitur, si catholicae fidei consentit, amplectimur; ir>
si autem, quod nefas est, lesum deum negat et dissentiens
Moysi euuangeliis uel profetis infelicium, quod non licet, dogma-
tum sacrilegia persuadit, neque profeta neque apostolus neque
angelus, etiamsi sibi nomen praeferat sanctum, sed tamquam
37 anathema a nobis habetur et refuga, sicut [j scribtum est qui a 20
nemo in spiritu sancto dicit anathema lesu et nemo
nisi (in) spiritu sancto loquitur dominum lesum; sicut
1 Eph. 1, 21; cf. Prise, caii. LXXXIII. 4 deus] Bar. 3, 3G.
5 Caput] Eph. 1, 23. 7 Siue] I. Cor. 3, 22. 23. 20 I. Cor. 12, 3.
3 ornNJCn")] uid. supra p. 25, 12 ot quae Pctschcnig dicit in Zeitschr.
f. Ost. Gymn. 1886, p. 640. 4 GST, man. I in marg. 5 Repu'tATUR
Absqneeum
qUISeST qUIS] nolui mutare in qui, cf. supra 27, 19
(DUNblAllA isjc;
11 pRopete 14 euuANjqeliAuiTiA corvjbeoDNATeT,
s
T (in NAT) lin. del., uocabulum nero ET non deletum est 15si]quiA,
qu lineis, A ras. del. A{Dpl€CT)(T)UR] coniunctiuum scribere nolui,
quamuis (JT praecedat 18 p€RSUAb)T] cf. Schuchardt, Uulgärlat. 1,259
A
19 pRep€RAT 21 IN in margine man. I add. 22 IN (post MISI)
deest in codice, sed exstat in eodem uersu citando fol. 52'' et 67"
tractatus I. 31
et Johannes ait: omnis spiritus qui confitetur Christum
lesum in carnem uenisse, de deo est et omnis Spiri-
tus qui soluit lesum, de deo non est et hie est ante-
christus; sicut et ipse alibi: qui non confitentur Christum
5 lesum in carne uenisse, hi sunt seductores et ante-
christi. Sicut et Hiesu Naue profeta domiui et dux in Istra-
hel apparente sibi angelo non solae apparentiae, sed uerborum
confessionibus credens exclamauit ad angelum: noster es aut
aduersariorum? et ille, ut [ fides sermonibus illius haberetur,
10 principem se militiae doniini esse confessus est et sie factum
est, ut lesus qui nihil aliud extra deum crederet tunc sermoni-
bus angeli loquentis ad se fidem daret, cum esse se ille de mili-
tia domini non negasset. Sicut et lohanni apostolo in apocalypsi,
cum loquentem ad se angelum adorare uellet, ostensum est
15 deum non augelos adorandum dicente angelo ad ipsum: ne
feceris, lohannis; conseruus enim tuus sum et fratrum
tuorum qui habeut testimonium; lesum deum uero
adora! testimonium autem lesu spiritus est |j et pro- 38
fetiae; sicut et Eseias ait: neque nuntius ueque angelus, sed
20 ipse dominus ueniet et saluos nos faciet.
Si qui autem iuflati sunt nihil scieutes et extra quattuor euan-
gelia quintum aliquod euaugelium uel fingunt uel confitentur,
cur hoc ad nostram, qui talium respuimus infelicitates, profertur
inuidiam? Hi sunt enim in quibus deus saeculi huius ex-
25caecauit sensus infidelium, ut non resplendeat in illis
iuluminatio euuangelii gloriae Christi qui est imago
dei, et ueniat super eum omnis ira domini, qui hoc aut
scribit in titulis aut confitetur aut credit. | Nos autem uenera-
bilis eclesiae dei per symbolum corpus ingressi indissolubilem
30 fidem uno fönte tripertito rigatam in quattuor euangeliorum
dispositione cognouimus, nulluni alium deum esse credentes
1 I. lo. 4, 2. 3. 4 II. lo. 7. 8 los. 5, 13. 10 los. 5, 14.
15 Apoc.19,10. 19Es.35,4. 24 II. Cor. 4, 4. 27 ueniat] cf. I.Thoss.2,lG.
7 SOlAe] soll scribere nolui; cf. nuUae' p. 15,7 13 Ay)OCAlYpse
bT.peRSYODijoluni i
29 ecleSIACCORpUS 80 ReCATA(T), e lin. dei.
32 Priscilliani
nisi Christum deum dei filium, qui pro nobis crucifixus in
iioniiue suo baptismum romissionis osteudit, praedestinaus a
priucipio saeculi in profetia electos suos, ex quihus Christus
secundum carnem sicut et generatio domini in euuangelio per
eos disposita et edicta retinetur, per quos profetans se domi- s
nus adueutus sui iter praestitit, sicut scribtum est: effundam
39 de spiritu || meo super omnem carnem et profetabunt
filii et filiae eorum et iuuenes eorum uisa uidebunt
et senes somnia somniabunt, et quidem super seruos
et ancillas meas effundam de spiritu meo et dabo pro- lo
digia in caelo susum et signa deorsum; sol conuertetur
in tenebris et luna in sanguinem, priusquam ueniat
dies magnus domini; et erit: quicumque inuocauerit
nomen domini saluus erit. In quo et nos non desperamus
loqui de eo, quia nullius prohibens aut intercipiens spiritum certo iT)
profetiae fine conclusit, sed ut omnes qui credent cum libere
de eo loquerentur indulsit; sicut | et in euuangelio scribtum
est: beuedictus deus qui uisitauit et fecit redemptio-
neni plebis suae et erexit cornum in domo Dauid, sicut
locutus est per os sanctorum suorum prophetarum 20
qui ab aeuo sunt; sicut et Tobi profeta ait ad filium suum:
nos fili profetarum sumus; Noe profeta fuit, Abraham
Isac et lacob et omnes patres nostri qui ab initio sae-
culi profetauerunt; sicut et ludas apostolus ait: profetauit
de his septimus ab Adam Enoc dicens: 'ecce uenit do- 2-.
minus in sanctis milibus suis facere iudicium'; sicut
3 ef. Marc. 13, 27. 6 Act. 2, 17—21; loel II, 28—32.
18 Luc. 1, 68—70. 22 Tob. 4, 13 (locus in uers. Uulgata non legitiir,
oxstat tarnen in Itala). 24 ep. ludae 14. 15.
se
9 0(Df\jeS, OO) lin. del. SOODNJIABUNTUR, UR Hn. del.
12 T€NeBRIS] in accusatiuum mutare displicet 14 bESpeRÄODUS,
t ex I coiT. 15 NJUlluS 16 CONjlUSIT CRebeNT]
facüe conicias CRebeRGNT 19 CORMUCn] ita codex 22 pRO
fUIT-ABRAbA(D)SACeT
fCTAIACOfteT
tractatus 1. 33
et apostolus imlli loquendi de deo iter claudeus cum ad plebes
quibus prae||dicabat scriberet: potestis, inquid, siiiguli qui- 40
que profetare, ut omues discaiit et omnes exhorteutur,
sed et alibi: Spiritus profetarum profetis subiecti sunt,
5 ut qui deo Christo crederet profetandi de deo desperatioiiem
in eo quod oninibus suis promiserat nou haberet.
Et ideo, beatissimi sacerdotes, si satisfactum, damuatis here-
sibus et dogmatibus et fidei expedita abseratione, et deo puta-
tis et uobis, dantes testimoniuni ueritati iuuidia nos mali-
10 uolae obtrectatiouis absoluite et referentes ad fratres uestros ea
quae maledicorum sunt uerbis uexata sanate, | quoniam fructus
uitae est probari ab his qui fidem ueri expetunt, non qui sub
nomine religiosorum domesticas inimicitias persequuntur.
2 I. Cor. 14, 31. 4 ibid. u. 32.
12 Faustini presh. fides (Mignc 13, 79): qui sub nomine catholicae
fidei impia uerba dcfenduut.
8 AöS€RATIo'n€] cf. Archiv f. lat. Lex. cd. Wölfflin III, 324.
I ig
9 a)AleUOlAC, e (in le) ün. del. 10 AßSOlUITC, eratne X-Super-
script.? 12 UIR) 13 post 'persequuntur' haec subscriptio occurrit:
EXPLICIT mCIPIT.' LIBEli ADDAMASUM' EPISCOPUmJ 11
XVni. Priscill.
PRISCILLIANI
LIBER AD DAMASUM EPISCOPUM.
Wirccb. fol.
41 Etsi catholica fides dati per deum sym])oli iter possideus
credeudi gloriam potius expetit quam loqueudi, quouiam quae
ueritate sui euixa sunt iiiterpraetandi iugeiiium uou requirunt, ^
dicente apostolo: coutentioues legis deuita, tarnen tem-
poris necessitate cogente, quam uobis inrogata per Hydatium
episcopum inposuit iuiuria, licet semper patientiae partes secuti
simus fueritque in studio sustinere potius aliquem quam mo-
uere, gratulamur sie rerum uenisse rationem, ut apud te, qui w
senior omuium nostrum es et ad apostolicae sedis gloriam uitae |
experimentis nutritus beato Petro exhortatore ueuisti, quod
credimus et loquamur, adinplentes apud te apostolici ser-
monisfidemdicentis: corde creditur ad iustitiam, ore autem
confessio fit ad salutem. In quo et uos, baptizati in 15
Christo Christum induentes, et fidem ueri multipliei qui-
dem dispositione sublimem sed unita unius dei potestate uene-
rabilem, sicut corde credimus, ita ad omnium salutem qui falsi-
loquio sermonum in scandalum missi sunt contitemur. Nam cum
ante conplures annos uiui lauacri regeneratione reparati et sor- 20
6 Tit. 3, 9; cf. Prise, can. XXVII. 12 cf. II. Cor. 4, 13. 14 Eom.
10, 10. 15 Gal. 3, 27.
1 Uid. subscriptioüem tractatus primi. — De eis quae in hoc tractatu
occurruiit nomiiiibus proprüs, uelut de Damaso Hydatio Caesaraugusta
Hygino Symphosio Hemereteiisibus Ambrosio uid. uel potius opp. Sulp.
Seuerum, cliron. II, 47 sqq. et libeUum nostrum, quem supra ad p. 17, 29
commemorauimus. In margine superiore folii 41* manu saec. VIII satis
rudi baec inscripta sunt: 'pro elimosina eccone'; uid. praof. cap. II
3 plb[S, i ex I corr. 7 qUAmÜlS, syll. UIS erasa et puuctis super-
positis del.
Priscilliani tractatus II. 35
deiites saecularium || actuum tenebras respuentes totos nos dedis- 42
semus deo, legeutes quod qiii quemqimm ampliiis quam deum
diligeret discipulus eins esse iioii posset, alii uostruni iani
in eclesiis electi deo, alii iiita elaborantes ut eligeremur, catholicae
5 pacis sequebamur quietem; uerum cum repeute siue necessaria
redargutione siue aemulatione uitae seu uouissimi temporis
potestate orirentur contentiones , nos caritatem Christi dei
optantes et pacem etsi conscientia confidebamus, timebamus
tarnen, ne quid, sicut factum est, contentio animorum faceret
10 quod pax eclesiastica non teneret. Deo tamen qui | unus et in
Omnibus uerus est inter haec gratias, quod nullus e nostris
qui libellum tradidimus usque in hoc tempus uel accusatorem
reprehensibilis adhuc uitae potuit habere uel iudicem, licet ob-
trectari non semper nocentium sit, sed sit aliquotieus quieto-
15 rum. Denique in conuentu episcopali qui Caesaraugustae fuit
nemo e nostris reus factus tenetur, nemo accusatus, nemo
conuictus, nemo damnatus est, nulluni uomini nostro uel pro-
posito uel uitae crimen obiectum est, nemo ut euocaretur non
dicam necessitatem sed nee sollicitudinem habuit. Datum
20 nescio quod ab Hy jdatio ibi commonitorium est quod uelut 43
agendae uitae poneret disciplinam: nemo illic nostrum inter
illa repraehcnsus tua potissimum epistula contra inprobos prae-
ualente, in qua iuxta euangelica iussa praeceperas, ne quid
in absentes et inauditos decerneretur. Nos tamen, etsi absentes
25 ibi fuimus, semper hoc in eclesiis et admonuimus et admonemus,
ut inprobi mores et indecentia instituta uiuendi uel quae con-
tra Christi dei fidem pugnant probabilis et Christianae uitae
3 cf. Luc. 14, 2G. 23 sq. cf. I. Tim. 5, 20. 21.
24 cf. Lucifcr Cal. p. 66 not. cd. Hartcl.: quia absentem nemo
dcLet iudicare noc damnarc.
4 elcQCmUR 14 Se(T)CR, R ex N corr. pro SITSebsiT
conicias SIT Seb €1 15 CACSARAUQUSTC 10 SOlllCITUblNeCD,
(D falso erasum 24 beceRNJetUR, cf. supra lin. 1 2G INjpROIjOS
27 UITAe|A(D0'^Rej'|bAnDM€rv3TlfjNec; post UlTAe uua littera
crasa est, syll. RG in margine exstat in rasura.
3*
36 Priscilliani
amore damneutur, nee prohibere si quis contemptis parenti-
T)us liberis facultatibus dignitate et adhuc et aiiima sua deum \
malluerit amare quam saeculum, uec spem ueiiiae tollere
his, qui, si ea quae prima sunt non quaeunt, uel in mediis
tertiisque consistunt, quoniam multis mansionibus apud 5
deum patrem positis, si fides symboli incorrupta teneatur,
teneri debere propositam nobis in Christo spem, etiamsi adin-
plendi perfecti operis non habeant facultatem, sequen-
tes apostolum Paulum, qui aliis secundum Imperium prae-
cipere, alios secundum ueniam admonere, alios sine lo
auctoritate praecepti consilio informare se dixit, ut
omnes lucrifaceret qui ad Christi fidem diuersa misericor-
44 diae uocatione || uenissent. Fidem uero sicut accepimus, ita et
tenemus et tradimus, credentes unum deum patrem omnipoten-
tem, sicut scribtum est: ex quo omuia et nos per ipsum, is
et unum dominum lesum Christum, sicut scribtum est: per
quem omuia et nos per ipsum, natum ex Maria uirgine
ex spiritu sancto, sicut scribtum est: ecce uirgo accipiet
in utero et pariet filium et uocabitis nomen eins Em-
manuel quod interpraetatur nobiscum deus, et iterum 20
de eo: spiritus sanctus ueniet in te et uirtus altissimi
obumbrauit te ideoque et quod nascetur sanctum uo-
cabitur filius dei, passum suh Pontio Pilato, crucißxum,
sicut scribtum est: | et int er iniquos doputabitur, sepul-
5 cf. lo. 14, 2. 7 cf. lloin. 7, 18. 9 ef. I. Cor. 7, 6 et 9, 19:
I. Tim. 1, 1; Prise, caii. XLI. 15 I. Cor. 8, ö; cf. Prise, can. XXV.
16 I. Cor. 8, 6. 18 Es. 7, 14; Matth. 1, 23. 21 Lue. 1, 35.
24 Es. 53, 12; Lue. 22, 37.
4 Cicero, oratur 1, 4: prima euim sequentem hoiiestum est iu se-
cuudis tertiisque cousistere.
1 y3Robn3eR€] iufinitiuum iiolui mutare in coniuuetiuum; cf. quae dixi
iu Arch. f. lat. Lexik. III, 320 sq. 3 (DÄllueRIT] uolui scribere
ODAlueRIT 4 qUA6UNT]iioIui mutare iu qUAeRUNT 14 UNUOD
etc.] uide quae de hoc Priscilliani symbolo dixi iu libello ad p. 17, 29
citato, p. 20 not. 22 ObUCDßRAUIT] cf. Arch. f. lat. Lex. IIL 318
NASCGTUR] post hoc uerbum excidisse ceuseo: eX T€ 23 SUBt, I
linea et puncto del.
tract-atus II. 37
tum, tertia die resurrexisse, sicut scriptum est in profetis:
sustinete mein diem resurrectionis meae, ascendisse in
caelos, sede.re ad dexteram dei patris omnipotentis, sicut scrip-
tum est: ecce uidi caelos apertos et filium hominis
5 sedentem ad dexteram dei, inde uenUirum et iudicaturum
de uiuis et mortuis, sicut scribtum est: sie ueniet quem-
admodum uidistis illum euntem in caelum, credentes
in sauctam eclesiam, sanctum spiritum, haptismiim salufare,
sicut scriptum est: nisi quis renatus fuerit ex aqua et
10 spiritu sancto, non as||cendet in regna caelorum, creden- 45
tes remissionem peccatorum, sicut scribtum est: dico uobis,
filioli, quia remittuntur uobis peccata propter nomen
eins, credentes in resurrectionem carnis, sicut scribtum est:
resurrectionem autem futuram etiam Moyses adnun-
15 tiauit dicente domino 'ego sum deus Abraham, deus
Isac, deus lacob'; non est deus mortuorum, sed uiuen-
tium; omnes enim illi uiuunt.
Cuius symboli iter custodientes omnes hereses doctrinas iu-
stituta uel dogmata, quae sibi altercationem non ingenia, sed
20 studia fecerunt, catholico ore damnamus, bapti|zantes, sicut
scribtum est, in nomine patris et fili et Spiritus sancti;
non dicit autem 'in nominibus' tamquam in multis, sed in
uno, quia unus deus trina potestate uenerabilis omnia et in
Omnibus Christus est, sicut scribtum est: Abrahae dictae
25 sunt repromissiones et semini eins; non dicit 'et semi-
nibus' tamquam in multis, sed quasi in uno 'et semini
tuo' quod est Christus; de qua re loquens profeta ait: hie
est deus noster nee reputabitur alius absque eo qui
2 Sophon. ;3, 8. 4 Act. 7, 55. 6 Act. 1, 11. 9 lo. 3, 5.
11 I. lo. 2, 12. 14 cf. Mattli. 22, 31. 32; Luc. 20, 38; Exod. 3, 6.
20 Matth. 28, 19. 23 Col. 3, 11. 24 Gal. 3, 16. 27 Bar. 3, 30—38.
21 Cf. p. 39, 15; 49, 2 al. De ])articula €1 in luic fonnula a Pri-
scillianistis consulto omissa opp. iiifra Orosii commonitorium, c. 2 sub
fiu., et quae Luebkert (p. 25 sq.) et Mandernach (p. 17) afFerunt in libellis
a nobis in praof. cap. I laudatis.
19 TMONQCNIÄ 20 CAtbo llCOSORC, de litt. S para.sitica uide
quae in praefationis cap. II diximus
38 Priscilliani
accepit legem et dedit eam lacob puero siio et Istra-
hel dilecto siio; posthaec in terris uisus est et cum
46 homiuibus conuersatus est. || Et quamuis lougum sit ire
per siiigula et aspenialnle sit Cliristianis sensibus talium mise-
riarum uel repotere doctrinas , tameu haec ideo apud ueiiera- s
bilem coronam tuam dicimus, iit, si in ea quae damiiamus
iiicurrimus, ipsa libelli uostri professione damuemur. Quis enim
potest catholicis auribus Arrianae heresis nefas credere, qui
diuidentes qiiod umim est et plures uolentes deos profetici
sermonis lumen incestant, iion legentes dicente Moyse: audi, lo
Istrahel, dominus deus tuus deus unus est; cui testimo-
nium iu euaugelio tulit dominus dicens: Moyses quae scrib-
sit, de nie | scribsit. Cuius tamen infelicitatis Fotinus ad-
finis non uult teuere quod lectum est: maledictus homo
qui in ho min e spem suam ponit; de quo ipse etiam deus i»
noster loquens ad eum quem ex infirmitate sanauerat, quem
se credi uellet ostendit dicens: uade et dicito quanta tibi
fecerit deus, et testimonium hoc uerum est. Quis Patri-
passianos hereticos ferat dicente scribtura: qui credit in filio
habet uitam, qui non credit in filio non habet uitam? ^jü
Quorum tauta infelicitas est, ut etiam daemoniaca contessione
damnentur dicente ad deum iu euangelio daemone: quid uo-
47 bis et tibi |j est, lesu fili dei uiui, quid uenisti ante
tempus per der e nos? Quis Ofitas uel insipions incidat uolens
deum habere serpentem, cum scribtum sit: ego sum dominus ^i>
deus tuus qui eduxi te de domo seruitutis; non erunt
tibi dii alii praeter me; non facies tibi idolum nee
ullam similitudinem ex his quae in caelo susum ne-
10 Deut. Ö, 4. 12 lo. 5, 40. 14 Hierein. 17, 5. 17 Marc. 5, 19.
18 testimonium] Tit. 1, 13. 19 lo. 3, 36; I. lo. 5, 12. 22 Matth. 8, 29;
Marc. 1, 24; Luc. 4, 34. 25 Exod. 20, 2—4; Deut. 5, 6—8.
21 Ilüarius, de trin. VI, 49: Dignum enim est haereticos non iani
apostolicis doctrinis, sed daemonuni ore conuinci. Clamant enim et saepe
clamant: quid mihi (cod. Uat. 'nobis') et tibi est, Jesu fili Dei altissinii?
5 boCTRINAe, e ras. dei. 10 MONleQeN)TesblC€NT€(T)OYSe]
uide quae de hoc ablatiuo dixi iu Arch. f. lat. Lex. III, 322
tractatus II. 39
que quae in terra deorsum ueqiie (quae) sub aquis ne-
que quao sub terra. Quis uellit Nouatianoruin l)aptisniata
repetita, cum scribtum sit: iiiia fides unum baptisma
Ulms deus. Quanini tarnen sectaruni infelicitatem teste deo
T) Christo quia ex fabnlis uulgi, non ex aliqua contentionis con-
latione cogno|nimns, quia cum bis uel contendisse peccare
est, unum hoc scientes quod qui sil)i sectarum nomen inponunt
Christiani nomen amittunt: int er quae tamen onmia Manicaeos,
iam non hereticos, sed idololatras et maleficos seruos Solis et
10 Lunae, inuictiacos daemones cum omnil)Us auctoribus sectis
moril)us institutis libris doctoribus discipulisque damnamus,
quia de his scribtum est: cum tali nee quidem cibum
sumere. Nol)is enim Christus deus dei filius passus in carnem
secundum fidem symboli baptizatis et electis ad sacerdotium
15 in nomine patris et fili et spiritus sancti tota fides, || tota uita, 48
tota ueueratio est.
In hac ergo ueritate fidei et in hac simplicitate uiuentibus
nobis a Caesaraugustana synhodo Hydatius redit, nihil contra
nos referens, quippe quos et ipse in eclesiis nostris secum etiam
20 communieantes demiserat et quos nemo nee abscntes quidem
praesumpta accusatione damnauerat. Sed ut sciat Corona uene-
rabilitatis tuae, unde excandeseentiae eins dolor, unde debae-
cans toto orbe etiam in eclesias furor fuerit: reuersus e synhodo
et in media eclesia sedens reus a presbytero suo actis eclesia-
25 sticis petitur; datur etiam post | dies paruos in eclesiis nostris
a quibusdam libellus et deteriora quam prius a praesbytero ob-
ieeta fuerant oljponuntur; segregant se de clericis ipsius plu-
rimi, profitentes non nisi purgato sacerdoti se coumiunicaturos.
3 Eph. 4, 5. 6 cf. Prouorb. 24, 19. 12 I. Cor. 5, 11.
24 cf. Ililarius, de trin. IV, 12: media in ecclesia et in cousessu
l'ratnim, uid. etiam 13 et VI, 5. G.
1 ÖUAG (ante SUC)) deest in codice, sed exstat antecedens uox MG
que in uersus fine 2 uelllT] scribore uellT non placet 10 IN
ÜICTIACOS] legendumne INUeCTICIOSV 13 CARNeOD] nid. qnae
de litt. M parasitica dixi in praefationis capite II 24 F. Loofs in 'Tlieol.
Litcraturzcitung (ed. Harnack) 1886, col. 395 coniocit 'presbyterio'
40 Priscilliani
Hinc nos conuenti damus ad Hyginum et Symposium episcopos
quoriim uitam ipse uouisti huiusmodi litteras: omnia subito
fuisse turbata; prouideri oportere, qualiter eclesiarum pax con-
posita duraret. Kescribtum est, ut uerbis ipsis loquamur: quau-
49 tum ad laicos || pertiiieret, si illis suspectus Hydatius esset, 5
sufficeret apud nos sola de catholiea professione testatio; de
reliquo dandum pro eclesiarum pace concilium; nullum autem
in Caesaraugustana synhodo fuisse damnatum. Quis non con-
sacerdotibus crederet, praesertim cum in eadem synhodo uir
religiosus qui haec scribebat Symposius adfuisset? Capimus lo
tamen inter ista consilium, ut euntes ad Hemeretensium ciui-
tatem praesentes ipsi uideremus Hydatium, | pacis potius deo
teste quam contentionis auctores. Si enim iniuria et non o))-
sequium fuit consulere potius praeseutem tamquam fratrem
uelle quam uelut reum euocare, rei sumus ; sin uero uenientes 15
et ingredientes in eclesiam turbis et populis concitatis non
solum in praesbyterium non admissi, sed etiam adflicti uerbe-
ribus sumus, putamus caedentem potius iuiuriam fecisse, non
50 caesos. Nos tamen quibus cordi pax erat accipieutes || pro-
fessionem laicorum, quam reprobare, quia esset catholiea, 20
non poteramus, ad omnes prope coepiscopos nostros, quid
sacerdotalis reuerentia passa fuisset, scribsimus mitteutes etiam
gesta rerum et fidem professionum nee hoc taceutes, quod
multi ex his post professionem ad sacerdotium peterentur. Ke-
scribitur ad nos dandum super ista concilium; credendum habi- 25
tae professioni et sicut dedicationem sacerdotis in sacer|dote,
sie electiouem cousistere petitiouis (in) plebe. Hinc ille plus
quam oportebat timens coucinnat preces falso et rei gestae
fabulam texens dissimulatis nominibus nostris rescribtum con-
tra pseudoepiscopos et Mauichaeos petit et necessario inpetrat, 30
(X)
6 SUppl'ceReT] iiifinitiiii loco posiiit coniunctiiuim 14 TA(|UAOD
RC li
15 eUOCARCI 17 UCRUCRlbUS, U (in UCRl) lin. pertoiuii del.
26 SACeRboieS 27 IN deest iu codice; a iierbo pleöG iucipit iiouus
uersiis 29 T6QervJS (sed cf. e. g. August., c. Prise, et Orig., c. 1: neque
isti inneniiint undo suas fabvilas texaut; Oros., adu. pag. I, 10, 19
traetatns II. 41
quia nemo non, qui pseudoepiscopos et Manichaeos audiret,
odisset. Uiro etiam spectabili fratri tuo Ambrosio episcopo tota
mentitur et, cum relato sibi rescribto sub specie sectae quam
nostrum nemo non damnat in || omnes rueret Christianos, 51
5 hereticum etiam Hyginum nobiscum uocans, sicut epistulae
ipsius missae ad eclesias prolocuntur, agens scilicet, ne iudices
haberet, si omnes diuersis obtrectationibus iufamasset, eclesias
nostras commendauimus deo, quarum communicatorias ad te
epistulas detulimus totius cleri et plebis suscribtione transmis-
10 sas, et ad te qui potuimus uenientes uoluimus quidem absentes
supplicare, ut si haberet quod Hydatius obiceret sacerdojtum
audientiam postulantes nee refugientes tarnen iudicium publi-
cum, si ipse malluisset. De nullo autem metuit audiri qui
optat probari; sed studio factum fuerit an malo uoto, deus
15 iudicabit, ut quaestor, cum iustas praeces diceret, respoudere
tardaret, Nos tarnen, non omittentes in causa fidei sanctorum
iudicium malle quam saeculi, uenimus Komam, nulli graues,
hoc solum desiderantes, ut te primum adiremus, ne taciturnitas
metus conscieutiae || iudicaretur, sed magis libellum tradentes 52
20 rei gestae ordinem et, quod omuibus maius est, fidem catho-
licam in qua uiuimns panderemus. Nam si et de scribturis
quibusdam, quas Hydatius de armario suo proferens in calum-
niosas fabulas misit, quaeritur de nobis sententia, id nobis cordi
est et semper fuit, ut omnia in scribturis sub cuiusliljet apo-
25 stoli profetae episcopi auctoritate prolatis, quae Christum deum
dei filium profetant aut praedicant et consentiunt canoni euan-
18 Ilüarius, de trin. VII, 1: ne . . roa in nobis sit . . taciturnitas.
22 Augustinus, contr. Faust. II, 3: profertis nobis ex armario uestro nescio
quem primum hominem.
9 SUSCRIBTIONe] ita cod. 10 ABSeNTCS] ab hoc uocab. incipit
nouus uersus; fortasse scribeuduni est pRÄeseNT€S 11 UT] desidoratur
uerbum finitum; an leg. et pro UT? OBIceReTl luit OOieeRCT
13 ODAlluis'seT] ita cod. 1.5 lubiCAUIT, U (in UIT) liu. del.
20 OODNJIBUSAIUS' (deficiento litt.'m) 23 (|UeRITUR NOBIS
(ante SerMTENTIA) ex NJUBIS corr.
42 P r i s c i 1 1 i a n i
geliis I uel profetis, iioii posse damiiari; quae autem contra
canonem et contra fidem catholicam sentiunt uel loqiumtur,
cum omni])us doctoribus discipulisque damuauda, quia scril)tuni
est: omnis Spiritus qui confitetur Christum de deo
est, qui autem non confitetur de deo non est, et alibi: 5
nemo loquens in spiritu sancto dicit anathema lesu et
nemo nisi in spiritu sancto loquitur dominum lesum.
Nee enim nos damnari debemus qui catholici sumus, si scrib-
53 turas de deo loquenjtes secundum se haeretici falsauerunt;
de quibus et ipse Hydatius , qui se minus purgans infamari lo
per haec mauult quos metuit audiri, in concilio Caesaraugu-
stano sie alt: 'damnanda damnentur, superflua non legantur'.
In quo Corona tua perspicit moris illius esse, non nostri crimi-
nis, si quorum una senteutia est fides dicatur esse diuersa.
Propter quod uenerabiles sensus tuos petimus, ut, si fides pro- is
fessionis nostrae, secundum quod tu relictam tibi de apostolis
tradis, in | deo constat, si eclesiarum nostrarum testimonia
pacificis epistulis scribta non desunt, si de scribturis aliud nee
sentire possumus nee del)emus, si nemo nostrum reus factus,
nemo auditus, nemo in concilio depositus, nemo etiam cum 20
esset laicus, obiecti criminis probatione damnatus est, licet
noxio sacerdotium nihil prosit et possit sacerdos deponi qui
laicus meruit ante damnari, praestes audientiam, depraecamur,
54 quia Omnibus senior et primus || es; Hydatium facias conue-
niri ac si confidet aliquid probare de nobis, coronam aeterni 25
sacerdotii non omittat, si zelum domiui usque ad finem
fuerit persecutus. Uel si insitae tibi benignitatis adfectu nulli
uis iniuriam quam ille nobis inposuit inrogare, des ad fratres
4 I. lo. 4, 2. 3. G I. Cor. 12, 3. 2G cf. Es. 9, 7.
1 posse] ita cod., qiiamuis UT praecedat 4 OfONGS 5 NONJ
NOKJCON'fITITeTUR 10 b|YjlbATIUS, I (ante b) lin. del., fuit
bAlb. 11 quIODeTUIT, I (iu (JUI) liu. dol. 12 INSUyjeRplUA,
irv] lin. dol. 14 plbiS biCÄTUR ex buC. corr. 15 ueNJE
Ra'biIiS flblSpROpeSSIONeS, cf.siiprap.14,13. 22 SAC€RbOTU(D
tractatus TT. 43
tuos Hispanieiises opiscopos littoras depraecamiir. Onmos oiiiiu
petimiis, iie cui iuiuriam fecorimus, ut coucilio constituto et
Hydatio ouocato quos reos factos inpraeseii|tes legoriiit noii
audiaut iiiauditos. Tarnen nemo condenmet ita, ut omnia Hyda-
5 tius qiiae epistulis missis intulit pro])et, et solani probandae
accusationis neccessitateni ha])eat; timorem reatiis omittat, qno-
niam illiim de noLis nullus aecusat; nam et peccatum in nos
facile ignoscimus, si probamur, quoniam nouimus et ex uobis
discimus, quid deceat sacerdotes, tantum ut prohata fide et
10 uita uostra scril)|jto quod contra Mauichaeos datum est, dato
testimonio sacerdotum qui interfuerint eoncilio, repugnemus,
ne sub nomine noxiorum in diebus uestris, quod nefas scitis,
aut eclesiae catholieis uiduentur sacerdotibus aut eclesiis sacer-
dotes.
1 s I
1 biSpANieNTeS, T lln. del. 3 pACTOS, ex U corr. IN
pRA€SeN|T€S] nid. Arch. f. lat. Lex. ITT, 325 5 €T] recte conicias
Seb 6 rvJeCCeSS.] ita cod. 8 pRODACnUS, S lin. del. et litt.
R ad U alligata N0'UI(T)Ü|S| D «)Uob, ün. del. 14 €XpllCIT
AbbAODASUOD INCipiT llO, bCflbeJ beApOCRYpIsL [ M. So»" scrip-
tura uacat.
PRISCILLIANl ^
ÜBER DE FIDE ET DE APOCRYPHIS.
AVircct. fol.
56 (lamiiet, quoniam nouitas ingeiiii contentionis est
mater, eruditio scandali auctor, schismatis alimeutum, heresis
nutrimeiitum, delicti forma peccati. Omiie euim quod aiit a 5
deo aut ab apostolis dictum uidetur aiit factum uel ut fieret
adprolbatum, hoc est de quo scribtum est: est est noii nou;
quod autem ex uouo ingeiiiis et calumniis repperitur, hinc
testimonium diuinae uirtutis ostenditur dicentis: quod super-
abundat ex malo est. Uideamus ergo, si apostoli Christi 10
lesu magistri nostrae conuersationis et uitao extra canonem
nil legerunt. | Ait luda apostolus ciamaus ille didymus domini,
ille qui deum Christum post passiouis iusiguia cum putatur
temptasse plus credidit, ille qui uinculorum pressa uestigia
et diuinae crucis laudes et uidit et tetigit: prophetauit de 15
his, inquid, septimus ab Adam Enoc dicens 'ecce uenit
dominus in sanctis milibus facere iudicium et arguere
omuem et de omuibus duris quae locuti suut contra
eum peccatores.' Quis est hie Enoc quem in testimonium
profetiae apostolus ludas adsumpsit? An qui profetasset de 20
7 Matth. 5, 37; cf. iiifra Priscilliaui canonem I. 9 Matth. 5, 37.
15 ep. ludae 14, 15.
19 Hieronym., de uir. ill. c. 4: ludas frater lacobi ['frater dominr legi
in antiquis codicibus animaduertit Uictorius; cf. Ilcrjcsippum ap. Eusehium,
hist. eccl. III, 19 et 20] ... de libro Enoch . . . assumit testimonium. Cf.
Tertull., de cultu fem. I, 3.
2 Uid. subscriptionem tractatus II, ubi deest et ; agitur uero mutilo nostro
libello de apocryphis magis quam de fide, quia ante fol. 56 complura inter-
ciderunt (uid. praef cap. II) 17 uerba )t\] SANCTIS — OCDNern
man. I in margine inferiore posuit; in tcxtu est hoc signum: brvJS- €T
Priscilliani tractatus III. 45
deo, alium iiou habebat nisi profetiam huius poneret, quam,
si uera dicuiitur, caiiouica ipse ordinatione || damnasset? Aut 57
fortassis Enoc profeta esse uon raeruit quem Paulus iu epi-
stula ad Hebreos facta ante translationem testimouium
shabuisse testatur aut quem in principio generis, cum ad-
huc muudi forma et natura rudis saeculi, peccatum decepti
hominis retinens, futuram conuersionem ad deum post pec-
cata non crederet, transf(>rre inter suos deus maluit quam
perire? De quo si non ambigitur et apostolis creditur quod
10 profeta est, qualiter consultatio potius quam tumultus, con-
silium quam temeritas, fides quam perfidia dicitur, ubi, dum
in ultionem sinmltatum sententia tenditur, praedicans deum
propheta danmatur? Aut uumquid de triuialibus rebus aginms
aut tali et tesserae inter mauus nostras sunt aut scaenae lu-
15 dibria tractamus, ut, dum homines huius saeculi sequimur,
apostolorum dicta damnemus? Aut quae constitueudae pacis
est gratia, hominibus quae uoluerint credere et dicta apo-
stolica uon teuere? Sed fortassis aliquis in haec ingenia se
iactet, ut, quamuis etiam unum testimonium ad confirmandam
20 sanctorum fidem in deo ualeat, tamen dicat uui rei || uon esse 58
credendum, sed in duobus et tribus testibus totius
uerbi constare rationem. Conuertat itaque sese quilibet
qui huiusmodi est, et utrum uera dicanms diligens scripturarum
scrutator inquirat. Quid est quod Tobi sanctus futurae uitae
25 ad filium praecepta dispouens, cum quid custodiret ediceret,
ait: nos fili prophetarum sumus; Noe profeta fuit et
Abraham et Isac et lacob et omnes patres nostri
4 Hebr. 11, 5. 21 Deut. 19, 15; Matth. 18, 16; IL Cor. 13, 1;
I. Tim. 5, 19; cf. iiifra Prise, can. XLVI et Hieronymi ep. 27 (ad Mar-
cellam = Migue 22, 432) 26 Tob. 4, 13 (in Itala).
11 Hilarius, contra Constantium imp. c. 6: Non est istud temeritas
sed fides, neque inconsideratio sed ratio, ueque furor sed fiducia; — c. 24:
. . . perfidia uon fides est. 14 tali et tesserae] cf. Cicero, de or. III, 15, 5S;
de senect. 16, 58.
3 poRTASses 11 peRfibiAquÄfn'pibis 12 skduItäntuod
14 TesseRe 22 sestquiliBetqui
46 Priscilliani
qui ab initio sacculi profetauerunt. Quaiido in caiioue
profetae Noe liber lectus est? qiiis iuter profetas dispositi
cajiionis Abrahae librum legit? quis quod aliquaudo Isac pro-
fetasset edocuit? quis profetiani lacob quod iu cauoue poue-
retur audiuit? Quos si Tobia legit et testimouium prophetiae 5
in canone promeruit, qualiter, quod illi ad testinionium eme-
ritae uirtutis datur, alteris ad occasionem iustae damnationis
adscribitur? Iuter quae ignoscant siuguli quique, si damuari
cum prophetis dei malumus, quam cum Ins qui incauta prae-
sumunt ea quae sunt religiosa damnemus. Quis enim accu- w
satore Noe diuini iudicii disceptatione non timeat? De quo
59 apostolus ait:|| Noe iustum iustitiae praeconem custo-
diuit cataclismum mundo super impios iuducens. Quis
Abrahae profetae sinum ad quietis testimouium non requirat?
quis reputari in Isac semen nolit? quis lacob dictum a deo is
Faraonis deum non amet? aut quis non memorias sanctorum
respuens intremescat, cum scribtum sit: amen dico uobis
quod qui scandalizauerit minimum ex his qui credi-
derunt in nomine meo bonum est illi ligari molam
asinariam et in profundum maris mitti. Quod si de 20
minimis dicitur, ' uolo scire, quid de his qui ad fidem primi
sunt pronuntiatur. In quibus tamen omnibus libris non est
metus, si qua ab infelicibus hereticis sunt inserta, delere et
(quae) profetis uel euangeliis non inueniuntur consentire re-
spuere. Nee enim illi ipsi deo sancti mendacium in ueris et 25
sacrilega amplectuntur uel detestabilia pro sanctis, meliusque
est zezania de frugibus tollere quam spem boni fructus
propter zizania perdidisse, quod propterea cum suis inter
sancta zabulus inseruit, ut, nisi sub cauto messore, cum
12 II. Petr. 2, 5. 14 cf. Luc. 16, 22. 23. 15 cf. Gen. 21, 12;
Rom. 9, 7 al. quis lacob e. q. s.] cf. Exod. 7, 1 ubi tamen de Mose agitur
17 Marc. 9, 41 ; Matth. 18, 6. 27 cf. Matth. 13, 29. 29 cf. Matth. 13, 25. 39.
11 blSCepTÄTI0f\J6] facile de accusatiuo cogites; cf. quae in praef.
cap. II de litt. M oppressa dixi 19 leQÄR), puncto supcrposito e del.
22 DRONUN TIÄTUR] retinui iudicatiuum, quamuis dcsideretur coniuuc-
tiuus. 24 qUA€ deest in codiee.
tractatus III. 47
zezaniis frux pe||riret et bona faceret occidere cum pessimis, 60
uua seiitentia adstriugeiis eiim qui pessima cum boiiis iuu-
git quam qui bona cum maus perdit. Denique iu ouangelio
cata Lucanum dicente euaugelista testatur deus dicens: inqui-
5 retur sauguis omiiium profetarum qui effusus est a
constitutione mundi, a sanguine Abel usque ad san-
guinem Zacchariae qui occisus est inter altare et
aedem; et Helias in regnorum ait: altaria tua suffoderunt,
profetas tuos occideruut et ego relictus sum solus et
loquaerunt animam meam. Quis est iste Abel profeta, ex j
quo sanguis profetarum sumpsit exordium,- cuius principium
in Zacchariam finit? Qui sunt illi medii qui uidentur occisi?
Si enim omne quod dicitur iu libris canouis quaeritur et plus
legisse peccare est, nulluni ab bis qui in canone constituti
lö sunt profetam legimus occisum, ac si extra auctoritatem ca-
nouis nihil uel adsumendum est uel tenendum, non possumus
tantum fabulis credere et non historiam scripti factorum pro-
batione retinere. Fortasse enim aliquis exsiliat et dicat Eseiam
fuisse dissectum; si quis ille est inter huiusmodi qui ista ||
20 damnauerint, os suuin claudat aut certe historiam factae rei 61
proferens picturis se dicat credere uel poetis, quoniam iam fa-
cilius admittunt quod philosoforum studia mentiuntur, certe
ut huiusmodi rei testimonium et occisorum profetarum a con-
stitutione mundi sanguis requiratur. Quae si euaugelista legeus
25 recte ad testimonium protulit dicens: scrutate scribturas,
etiam me ut ea legerem quae legerat traxit. Non possum
autem dicere quod loqui cogor, ut mihi apostolum sequi non
4 Luc. 11, 50. 51. 8 m. lieg. 19, 10; Korn. 11, 2. 3. 25 lo. 5, 39.
18 Hüarius, contra Const. imp., c. 4: iiec ego . . . equuleum metuissein,
qui desectum Esaiam scissem. — Tertull., de patientia, c. 14: his patientiae
uiribus secatur Esaias; ulii.
3 qUAfO scripsi; cod.: quob 4 luCANUCD] eack'Ui forma de-
preheuditur iu codd. Uindoh., quem Belslieiui auuo 1885, in Usseriano,
quem Abboth 1884, iu Amhrosiano, quem Ceriani 1801, et iu German.,
cuius partem Wordsworth 1883 cdid. INC|U1R[TUR, E ex | corr.
6 ACONSTITUTIONeODmUNbl] cf. 39, 13; 48, 7, al., sed cum iu huius
pagiuae uersu 24 legatur 'a coustitutioue', etiam hie ablatiuum exhibui
48 Priscilliani
eruditio fidei fuorit, sed muscipiüa decepti. | Nam et rursus
in euaugelio cata Mattheum teiietur scribtum: surgeus autem
losepli accepit puerum et matrem eius uoctu et aljüt
in Aegyptum et erat ibi usque ad cousummationem
Herodis, ut adiiipleretur quod dictum est a domino s
per profetam diceutem: 'ex Aegypto uocaui filiuni
meum.' Quis est iste profeta, quem in cauouem noii legimus,
cuius profetiae fidem uelut fideiiussor promissi muueris do-
minus inpleuit? Gerte iioü modica indulti operis maguitudo
est passurum deum credere et testimoniis prophetiae tamquam || lo
62 (uiam) diuiiii itiueris praeparare, de qua deuertere deus iiollet,
ut locutum se in eo qui profetauerat conproljaret; certe dam-
nari über nou potest cuius testimonium canonicae elocutionis
fidem conplet, nee potest tamquam inter aepularum mortalium
uoluntates aliud eligi et aliud repudiari, nee de sofisticis quaestio is
est, ubi quod quis adsumpserit sequitur et, dum dialecticum
ingeniorum opus uoluut, sectas de persuasione fecerunt. Scrib-
tura dei res solida, res uera est uec ab homine electa, sed
homini de deo tradita, cuius si dilibatio sancta est et
massa sancta est. | lüde denique heresis, dum singuli qui- 20
que ingenio suo potius quam deo seruiunt et non sequi sym-
boluni; sed de symbolo disputare disponunt, cum, si fidem
uossent, extra symbolum nil tenereut. Symbolum enim signa-
2 Matth. 2, 14. 15. 7 At uid. Hos. 11, 1, ad quem lociim Saba-
tarius haec Hieroiiymi affert testimonia: a) comm. in Hos. 11, 1 (= Migue
25, col. 915): Septuaginta traiistulerunt 'ex Aegypto uocaui filios eius\
quod in Hebraico non habetur nuUique dubium est Matthaeum de hoc
loeo sumpsisse testimonium iuxta Hebraicam ueritatem e. q. s. — b) de
opt. gen. interpr. {— ep. 57 ad Pammach., Migue 22, col. 573): hoc nostri
Codices non habent, sed in Osee iuxta Hebraicam scribitur ueritatem . . .
'ex Aegypto uocaui ülium meum'' e. q. s.; cf. etiam Hieronymi xnaef. in
Esdram. 19 Rom. 11, 16.
6 UOCAöI, 13 lin. del. 7 CANONeOD] ita codex; cf. supra 39, 13.
ö ODoblCACID] abundat litt. M, uid. praef. cap. II. 10 post TADD
qUAOD rasura; eratno blU? 11 UIACD deest in codice 15 queSTIO
1 I e, 6e ,
18 bo'fniNJtieCTA, E ex ) corr. 22 SYO")13010
tractatus III. 49
tura rei uerae est et desiguare sym])olum est dispiitare de
symbolo malle quam credere; symbolum opus domiui est in
nomine patris et fili et spiritus saneti, fides unius dei, ex quo
Christus deus dei filius saluator natus in carne passus resur-
srexit propter hominis amorem; qui apostolis suis symbolum
tradens, quod fuit est et futurum erat, in se et in symljolo
suo II monstrans nomen patris filium itemque fili patrem, ne 63
Binionitarum error ualeret, edocuit; nam qui requirentibus
apostolis omne id quod uominabatur se esse monstrauit,
10 unum se credi uoluit non diuisum, dicente profeta: hie est
deus noster nee reputabitur alius absque eum qui
osteudit uiam disciplinae et dedit eam lacob puero
suo et Istrahel dilecto suo; posthaec in terris uisus
est et cum hominibus conuersatus est, dominus deus
15 nomen eins. Sed ue amore fidei ducti ad alia uos quam pro-
posueramus conuertisse dicamur, licet ex abunjdanti contra
diuersas hereses uincendi locus pateat, tamen de hoc specia-
liter susceptum opus uolumus, ut infidele mendacium testi-
moniorum nube uiucamus. Nunc uero ad illa redeundum
20 est, ut, si probabiles in eo in quo repraehendimur inuenimur,
recte etiam de reliquis disputasse uideamur. Sic namque et
Paulus dixisse deum ait: beatius est dare magis quam
accipere, et hoc locutum deum in canone non legimus. Et
Daniel deum locutum fuisse testatur dicens: quoniam exiet
25iniquitas de Babylone ex presbyteris qui uidebantur ||
regere plebem. Et cum ista facta dicta uel scribta et in G4
euangelistae uerbis et apostoli (^loquio et diuinis sermonibus
crederemus, ecce nunc tempus adlatum est, ul)i, dum disceptatio
superfluarum rerum quaeritur, Stupor fidelibus inseratur. Non
30 enim possumus dicere deum non dixisse quod eum dixisse
apostolus dixit aut non prophetatum fuisse quod scribtura pro-
9 cf. Eph. 1, 21. 10 Bar. 3, 36—38. 14 dominus] Arnos 5, 8.
18 Hebr. 12, 1. 22 Act. 20, 35. 24 Dan. 13, 5 (= Susannae bist.
apocrypha).
1 UeRe 3 plbiS 6 eRAT] ita cod., neu ERIT 7 NC
hirvJIONITARUm] ff. supra p. 5, 10 24 6X161] nolui imit. in 6XIIT
.XVni. Priscill. 4
50 Priscilliani
fetam dixisse testatur. Et cum hapc recte ad fidem credimus,
scribta haec in cauonem non uidemus et ideo, si extra caiionem
tota damnanda sunt | aut qualiter uel damnatorum testimoniuni
recipitur, uel in his quae scribta sunt scribentis auctoritas non
tenetur. Sic denique et Ezechiel profeta ait: haec dicit do-r.
minus ad Gog 'tu es de quo locutus sum in diebus
antiquis per manus seruorum meorum profetarum/
Credo quod dixit nee tam perfidus mihi sum, ut aut profetam
finxisse quod dixerit deus aut deum mentitum fuisse confirmem;
qui Sit tamen ille profeta, per quem hoc deus locutus sit, in lo
canone non uideo et, cum dictorum habeamus fidem, scribti in
65 canone non iuljuenimus auctorem. Sic et in libris Paralipome-
non Natham profetam, Achiam Selonitam, uisiones Laedam,
uerba Zeu fili Anani ad fidem ueri et eorum quae gesserunt
auctoritatem inuenimus edicta, dicente scriptura: et reliqui i;"
sermones losafat primi et nouissimi ecce scribti sunt
in sermonibus Zeu fili Anani qui perscribsit in libro
reges Istrahe 1, et haec scripta in libris canouis non legimus,
sed recepta a canone conprobamus: sicut et ibi ait: et reliqui
sermones Solomonis primi et nouissimi ecce scribti 20
sunt in uerbis Nathae profetae et in uerbis \ Achiae
Selonitae et in uisionibus Laedam, quae uidebat de
Heiorobeam filio Nabat; et item ibi: et reliqui sermones
Koboam primi et nouissimi nonne scripti sunt in uerbis
Sameae profetae et Edom uidentis et omnes actus eins? 2-,
et item ibi: et reliqui sermones Abdiae et actus eius
et uerba eius scribta sunt in libro Edom profetae; et
5 Ezech. 38, 14. 17. 15 II. Paralip. 20, 34. 19 II. Paralip. 9, 29.
23 II. Paralip. 12, 15. 26 II. Paralip. 13, 22.
1 Boethiiis, opusc. sacr. II, T^. 167,64 ed. Peip.: Haec si se recte
et ex fide habent . . .
1 CRCblODUS] coniunctiims modus desiderari uidetur, sed cf. 53, 1
2 l?\JCAT\)ON€fn] iiid. supra p. 48, 7 13 ACblA^' lAebX^'
SC
14 QeSRUNr' 15 llsJUeNJimUS seripsi, cod.: INUeNIUN'Ljl'
RcliqiJi
22 qUA€] ita cod. 23 eTS€Ra)o'M€S
tractatus III. 51
item ihi: et reliqui sermonos Amossiae primi et nouis-
simi nonne ecce scripti sunt in lil)ro dierum regum
ludae et Istrahel? item il)i: nonne haec scripta sunt in
libro dierum regum Inda? item ibi: et reliqui sermones ||
öManasse et oratio eins quam orauit ad dominum in OG
nomine dei Istrahel ecce scribta sunt in sermonil)US
orationis eins et in sermonibus uidentium. Quis ergo
huiusmodi fluctuus patienter accipiat? Hinc una ex parte in-
docta urget insania, furor exigit inperitus nihil dicens aliut
10 nisi sint catholica necne quae dicis ; damna quae ego nescio,
damna quod ego non lego, damna quod studio pigriscentis
otii non requiro. Hinc ex parte altera diuinum urget eloquium:
scrutate, inquid, scripturas, illud peculiariter monens, ut
quorum sanguis ad testimonium uin|dictae quaeritur eoruni
15 eloquia non negentur. Inter quae positi necessario conti den ti am
iam uolumus esse quod diceliamus antea esse cautelam. Habeo
testimonium dei, habeo apostolorum, habeo profetarum: si
quaero quod Christiani hominis est, si quod eclesiasticae dispo-
sitionis, si quod dei Christi est, in his inuenio qui deum prae-
20 dicant, in his inuenio qui profetant. Non est timor, fides est,
quod diligimus meliora et deteriora respuimus, unum inter
ista seruantes, ut, quoniam in huiusmodi libris, quos extra ca-
nonicorum librorum uumerum ad legendi laborem diligenjtia <"»7
retentabat adque ad conprobanda ea quae scripta in canone
25 legimus adsumpti sunt, hereticorum in pleraque sensus in-
uadens pugnam catholicis parans falsare maluit quam teuere,
illam apostolicam feramus iure sententiam omnem spiritum
qui negat lesum de deo non esse et omnem spiritum
qui confitetur Christum lesum de deo esse, sicut scrib-
1 II. Paralip. 25, 2G. 3 II. Paralip. 28, 20. 4 II. Paralip. 33, 18. 19.
13 lo. 5, 39. 27 cf. I. lo. 4, 3. 2.
20 Cf. Hilarii locum, quem supra p. 45 attuli.
1 Re'qUI 10 N3€QNe' 20 TimOR] propter CAUTGlACn (u. Iß)
nolui niutaro in TUODOR (cf. Ililarius l. l. 'temeritas') plbiS 25 Ab
SUODpTA'
4*
52 Priscilliani
tum est: nemo enim dicit in spiritu sancto anathema
lesu et nemo nisi in spiritu sancto loquitur dominum
lesum. Denique in antiquis librorum mouumentis cum testa-
mentum scribturarum diabolus inuideret, Hierusalem capta |
polluto altario domini distrui templum satis non fuit; nam s
quia facile orat, ut quae manufacta erant in nianufactis homo
redderet, arca incensa est testamenti, sciente diabolo quod fa-
cil^ natura hominum obligata saeculo fideni perdcret, si ad
praedicationem diuini nominis scriljturaruni testimonia non ha-
beret. Sed argutior diuini mysterii natura quam diabuli, quae, lo
ut quid deus in homine posset ostenderet, reseruari Hesdram
uoluit qui illa quae fuerant incensa rescribsit. Quae si uere
incensa et uere credimus fuisse rescribta, quamuis incensum
G8 teS||tamentum legatur in canone, rescriptum ab Hesdra in canone
non legitur, tarnen, quia post incensum testamentum reddi non i5
potuit nisi fuisset scribtum, recte illi libro fidem damus, qui
Hesdra auctore prolatus, etsi in canone non ponitur, ad elogium
redditi diuini testamenti digna rerum ueneratione retinetur; in
quo tamen legimus scriptum spiritum sanctum ab initio saeculi
et hominum et rerum gesta retinentem cor electi hominis in- '^o
trasse et, quod uix ad humanam memoriam scribti forma reti-
neret, ordine nuniero ratione repetita, cum per | diem loqueus
et nocte non tacens scriberet, omnia quae gesta uidentur esse
uel legimus scribta ad humanam memoriam condidisse. In quo
libet exclamare: est! liceat! qualiter, rogo, pauca ex his legentes 25
I I. Cor. 12, 3. 13 sq. cf. IV. lieg. 25, 9; IV. Esd. 14, 21
ad u. 14—24 uid. IV. Esd. (Hb. apocryph.) c. 14 (iuprimis u. 22. 25. 40. 43.)
22 cf. IV. Esd. 14, 43; Ps. 21, 3.
II cf. inter alios Tertull., de cultu fem. 1, c. 3 (= I, p. 705 ed.
Oehler): omue instrumeiitum ludaicae litteraturae per Esdram constat re-
stauratuni; Hieronym., de per]), uirg. b. M. c. 7, et contra Uigilant. c. 7
(Migiie 23, col. 190 et col. 344); Md., orig. V, 39, 20; VI, 3, 2. 25 Boe-
thius, de cons. phil. p. 16, 160 ed. Peip.: Itaque libet exclamare.
4 blCRUSAle] uid. p. 5, 9; 20, 13; 25, 12 et 22, al. 11 OSTCNÖCRe]
coniuuctiuum posui, sed cf. supra 36, 1; 42, 1 12 ReSCRIBIt' 15 le
QITUR] ita cod., cf. p. 82, 18 al. 20 bomiNCS 21 pORCDA'] nolui
in accusatiiuun mutare
tractatus III. 53
culpabiles sumus, cum niagis oli hoc rei sumus, quod omnia
quae de deo sunt profetata non logimus? Non dubito autcni
quemquam ex his qui caluninias potius quam fidem diligunt
esse dicturum: ultra nihil quaeras! sufficit te legere quod in
r, canone scrihtum est. Cuius quidem uerbis facile ingenio hu-
manae naturae quae otium potius quam laborem requirit ad-
surgerem, nisi me Lucae || euangelistae testimonium perurgeret 69
dicentis in actibus apostolorum: addiscipuli pariter con-
ferebant inter se scribturas, si ita esset, quemadmodum
10 locutus fuerat ad eos Paulus, et ea quorum Cognitionen! uolo
testimonium prophetiae in canone accepisse cognosco. Quamuis
enim crimen sit apostolicis non credidisse sermonibus, non est
tarnen damnabilis culpae firmamentum fidei scriptorum pro-
l)atione construere et nihil in quo nos infirmes redarguitio
1,-, diaboli faciat reseruare. Potuit enim sermo diuinus, quoniam
ipsius erat omne quod dixerat, | tamquam ab se loquens non
scribtum ab alio dicere, sed ex se ipse proferre; dicens autem
scribtum esse, necessario proponens nobis legendi sollicitudinem,
et suam de quo profetatum fuerat gloriam et illius qui pro-
20 fetauerat debitam posteritati gratiam non omisit. Ego certe
inter utrosque utrisque debitor sum, ut et illum qui ad me-
moriani diuiuam profetauerit legam et deo credam. Quis enim
non delectetur Christum ante saecula non a paucis, sed ab
Omnibus profetatum? aut quis diuinae magnitudinis et tarn
2ö incredibilis miraculi deum nasci habere et uirginalem metrani
in II ministerium diuini uerbi ad concipiendum uel parturiendum 70
8 cf. Act. 17, 11. 21 cf. Eom. 1, 14.
1 sumus] modus coniunctiuus desiderari uidetur, sed cf. 50, 1
3 ante plbem deletum est 6 puncto superposito; librarium praepostere
blllQUNT scripturum fuisse opinor 8 facile cogites de AT biSCipull
14 INJfIRmeS] uid. supra p. 11,5 IG ipSIUSSCRAT, litt. S (in
SeR) exstincta ^^t^0~; »N SCRIBTUCO, IN lin. dol. 21 UTRUSqU€,
BU , OD
U alteio loco in conuers. 24 OODNIS 25 U IRQIN Aleuime
TRACD, litterae UT lineis deletae sunt; librarium UT€RUm scripturum
fuisse putes 26 ueRBIIN'^A^b, IN ras. del., littera ^A, ante lineam
proponitur (fuit I)
54 Priscilliani
habitaculuni corporis patuisse taiii sterilis aestimator est, ut
putet neu in omiiein terram adque in omnem hominem diuini
sensus secreta clamasse, cum scribtum sit: omnis liugua con-
fiteatiir quouiam dominus lesus in gloriam dei patris?
Et ideo, quilibet ille sit qui liaec ueget, cgo certe scio 5
quod eins pharisaei recipiet mercedem qui adueniente do-
mino, cum omnis turba cum apostolis iuncta clamaret:
'osanna, osanua in caelis, benedictus qui uenit in no-
mine domini', corripi oportere eos dixit qui tam iudu-
bitanter praesentis dei | glorias uon tacebant. Sed uideat qui 10
huiusmodi est dixisse dominum: etiamsi isti tacuerint,
lapides clamabunt, et intellegat quouiam, si duritia petra-
rum naturaliter praemortua ad dandum testimonium deo in
usum humani sermonis animatur, quomodo sanctorum lingua
praecluditur quae ad confitendum et suapte natura et diuina 10
gratia perurgetur? Si enim gentiles animae idolorum formis et
caerimoniis iupeditae auium praepetes transitus et dedita uentis
itinera piunarum uelut ad praescieutiam futuri prouentus lo-
71 quuntur et extarum uenas animatione terHreni Spiritus palpi-
tantes, dum fidem daemonibus dant, moritura post momentum 20
animalium uiscera futura praenuntiare confirmant et de uita
mortuos rogant dicentes lapidi 'surge' et ligno 'uigila,'
sicque sacrilegium ab his Studium dicitur, inperitia sapientia
nuncupatur nescientibus his non deo se sacrificare sed
daemoni: in quo si talibus apud se gloria est, quomodo uos 25
diuinas sanctorum respuimus profetationes et, dum oboedi-
mus uoluntatibus nostris, his qui deum profetauerint iuui-
demus relinqueutes apostolica praecepta dicentia: Spiritus no-
lite extinguere, |profetias noiite repudiare? Et ideo, quia
3 Philipp. 2, 11. 7cf.Luc.l9,37— 39;Matth.21,9. 11 Luc. 19,40.
22 Habac. 2, 19. 24 cf. I. Cor. 10, 20. 28 I. Thess. 5, 19. 20.
1 pATUISSeeTIAfn, e linea et puncto, I in IA(T) lineis dei. SJ^G
purei
i^RlljIS 2 UTqUACNON, qUAE liueis dei. 6 qu»6, f lin. dei.
10 UlbeANT 15 SUAJJTAe 23 SICqU€] uolui mutare in Sique
tractatus III. DO
ubi libertas ibi Christus, übet nie uuuni clamare pro totis,
quia et ego spiritum domini habeo: cesset inuidia diaboli! ab
Omnibus adnuntiatus est dominus, ab omnibus profetatus est Chri-
stus, <ab> Adam Sed Noe Abraham Isac lacob et a ceteris qui
5 ab initio saeculi profetauerunt, et intrepidus dico quod
inuidet diabolus: uenturum in carne deum omnis homo sciuit,
non dicam hü quos in dispositione generationis suae in euangeüo
deus posuit et diuinae naturae fidem et numerum canoni prae-
staturos. Quod sicut scientibus et negantibus maior poena est, ||
10 sie et perfecta gloria est non sohim corde credere, sed et 72
ore confessionis gloriam non negare, dicente Dauid: credidi,
propter quod locutus sum. In quo et apostolus Petrus
sciens conscientiam in übris canonieis numeri rationem et re-
laxans legendi ea quae de Christo scripta sunt übertatem, cum
15 ad Colosenses epistulam daret, dixit: cum lecta fuerit apud
uos epistula haec, facite, ut et in Laodicensium eclesia
legatur, et eam quae Laodicensium est uos legatis.
Aut numquid damnabiüs apud uos apostohis fuit, qui epistulam
quae in canone non erat discipulos suos legere | permisit aut
20 uobis maior cura pro Christo est sicque uoluntates uestras
agitis, ut iniustum iudicium etiam in ea quae ante uos sunt
decreta tendatis? Omnibus enim nobis qui deum Christum cre-
dimus plenitudo fidei dies domini est et lex uitae apostolici
forma praecepti est, quoniara, si fides ex auditu, auditus
25autem per fidem coustat, qualiter nobis futurorum spes
1 cf. II. Cor. 3, 17. 2 I. Cor. 7, 40. 4 Tob. 4, 13. 10 cf.
Rom. 10, 10. 11 credidi] Ps. 115, 10. 15 Col. 4, IG. 23 cf.
Hebr. 10, 22. 24 Rom. 10, 17; cf. IUI., de trin. V, 32, ubi recte legitur:
aud. autem per uerbum.
2 Hilarius, contra Comt. im}), c. 6: cesset itaquc maledictorum
opiuio et meudacii suspicio; cf. de trin. 11,0; VII, 24; XII, 35.
4 AB deest G CARNJ€] uid. supra p. 7, 18; 21, 22 al. 13 CON
SCI€NJTIA~^] cf. supra p. 5, 4; 30, 3 al. exempla abundantis littenie M
20 Sique] cf. 54, 23 22 TeNÖATIS, b ras. del. CRCb^inDUS
plervJITUbo, eratne CRCbemuSV 23 locus MiTUbo — bieS scriptura
coartata exaratur |eST€TlcXUITAeA,pOSTOll^G| 24 pibiS
56 Priscilliani tractatus III.
pouitur, si quae ante doceutur scribta iiel dicta de Christo et
in niemoriam reseruata nee umqiiam ab apostolis repudiata
sed lecta, iiou solum respuantur a uobis, sed tamquain sacri-
73 loga daniiientur, cum in euangelio scribtuni sit: [| quicumque
fecerit in nomine meo uirtutem, non potest de me s
male loqui? In quo illud tarnen non recuso nee respuo iu-
peritis haec non eommittenda auribus, ne, quia ab hereticis
pleraque falsata sunt, dum praetitulato nomine prophetarum
in uerbis sanctorum diuinum opus quaerunt, haereticae falsi-
tatis inruant foueam, dum apostolici sermonis non ad plenura ;o
retinent disciplinam. Sed nee propter nequitias pessimorum
prophetia dam|uanda sanctorum est; nam in omnibus heresibus
cunctarum scribturarum interpraetatione peruersa infelicium
sectarum instituta de persuasione fecerunt omnesque se Christum
deum credere et Christianos esse confirmant. Nee ideo diuina 15
scribtura damnanda est aut repudianda fides Christi est aut
nomen refugiendum est Christianum, si, dum adserere sacri-
legia sua uolunt, eatholiei uominis audent usurpare eonsortium.
71 Si enim omnia quae legunt dam|[nare uolumus, certe quae
etiani in canone sunt relata damnamus, unde melius est inter- 20
praetationem funestam et institutionem saerilegam quam scrib-
turam damnare diuinam, quoniam scribtum est: uobis da tum
est scire mysterium regni dei, ceteris autem in para-
bolis loquar, ut uideutes non uideant et audientes non
audiant. Mihi certe seruo domini consideranti haec unus hie 25
sensus est quoniam qui non amat Christum anathema
maranata.
4 Marc. 9, 38. 22 Luc. 8, 10; Marc. 4, 11. 12. 26 I. Cor. 10, 22.
6 NJ€C ex rvje'que corr., que lineis del., litt. C addita in marg.
7 rvieqUllAm, t linea et puncto, CD liu del. 10 pO€U€AnD 12 erat
eSieST, prius eST ras. del. 17 SI, erat ei 19 CERTA 27 (\)A
RANATA- I fiKJiTiMcipiT TRACTATus'pAscbAe leqefehxj)'
WJWMMCöCnXü\^\N-X])0-\bu-b\^0-NOil- Erasum est ante CUOD
nonieu AflDAlsJTIA, de quo cf. praef. cap. II, ubi etiam de nota Tironiana
h disputatur.
PßISOlIllANI
TRACTATUS PASCHAE.
Wiiceb. fol.
Etsi ipsa natura nos docet inter inexploratas humauae 75
uitae couuersatioiies et iudignas deo saeculi mensurabiles pu-
5 gnas nihil utilius esse homini quam per omnes dies ea quae
saeculi sunt amica respuere et diuinae institutionis praecepta
seruare, dicente apostolo: omnis amicitia mundi ininiica
est dei, et iterum profeta dicente: nou tardes conuerti
ad dominum et ne differas de die in die, tamen mor-
10 talium sensuus rerum saecularium familiaritate captiui intra
humanae inbecilli|tatis clauduntur errorem et semper diuina
miseratio inter tot inconsulta naufragio uelut fine pericli-
tantiljus statio et optabilis portus occurrit. Unicum diuinae
sententiae modum profeticis uociljus adpraehendens glori-
15 osum pascharum diem deus posuit, ut, quamuis per omnes
dies seruire sibi homines suos deus uellet, tamen, quia omnis
mundus in maligno positus est et dum nullus infinitis est
finis fixo in lubricis gressu modum non constituimus incertis,
7 lac. 4, 4; cf. Prise, caii. XXIX. 8 Sirac. 5, 8. 16 I. lo. 5, 19.
10 Cf. Hil, de trin. I, 10 (iufra p. 69, 11). 11 id., I, 7: cum reli-
giosa iiU'iLS iutra imbecillitatis suae concluderetur errorem; cf. infra p. 104, 1.
2 Uid. subscriptionem tractatus tertii. 3 ucrba: €TS) — CONU€RSä'
tres complentia uersus rubro colore exarata sunt 4 fuisso uidetur
UlTAeUTCONJUeRSA'tlONJeS, UT (V cf. supra 53, 25) ras. del. Ü SAC'
CUl|^lj, erat SAe'cuIo, deletum et I in ras. positum 9 INbie]
uid. quae in praef. cap. II de oppressa littera M congessi 11 bU0')Arvje
bl|^UINJAm|ljSe RATIO, ) (in IA) lin. del. 13 blUITvie 14 pRO
fITl'ciS ciORIOSUS, S (in US) lin. del. 15 omNfS, E ex |
fact. 16 bomiNtS, E ex I fact.
58 Priscilliaiii
76 in commemorationom inpensae pro iiobis pasüsionis exhortans uel
anniuersaria uice ad obaiidiendum uos fidei cogeret, quos
omne qiiod uiuimiis sibi soll debere meminisset, dicente apo-
stolo: sine mors sine uita siue praeseiitia siue futura, om-
nia uestra sunt, uos autem Christi, Christus autem dei.
Et ideo, dilectissimi in deo, quia in hoc positi sumus,
ut sensuus uestros intra angustias humanae inbecillitatis ol)-
sessos tamquam in nouam lucem religiosa docendi exhortatione
laxemus, neccessario inchoantibus in praeparationem susci-|
piendae paschae diebus quadragensimarum, sicut scribtum est, 10
tamquam boni procuratores multiformis gratiae dei
aliut ne fiat secundum imperium praecipimus, aliud se-
cundum ueniam depraecamur, quoniam in hoc tempore et
qui iam se a malis abstinet adsuescens bonis debet ueile
meliora et qui adhuc indisciplinato mundi errore constringitur 15
reuocari ab alienis uel solemnium dierum obseruatione suadetur,
ut adueniente pascha domini et qui fidelis est custodisse se
77 acceptam semel mandatorum fijdem gaudeat et paenitens sa-
lutem repetat et catecuminus futurae remissionis confidentiam
non amittat, ut adinpleatur quod scribtum est: ecce dies 20
domini et salutare eins! aperite portas, ut intret po-
pulum custodiens iustitiam et ueritatem, quia am-
plectentes intellectum perceperunt pacem sperantes
in domino. Propter quod, dilectissimi, caelestis uocationis
participes castificate animas uestras deo et, sicut scribtum 25
est, abstinentes a corporalil)US desideriis quae militant
2 I. Petr. 1, 22. 4 I. Cor. 3, 22; cf. Laoclic. u. 8. 11 I. Petr. 4, 10.
12 1. Cor. 7, 6; I.Tim. 1,1. 19 Hebr. 10, 35. 20 Es. 26, 2— 4. 24 Prop-
ter] Hebr. 3, 1. 25 castificate] I. Petr. I, 22. 26 abstinentes] I. Petr.
2, 11; lac. 4, 1.
7 Hilarius, de trin. 1, 18: meminisse oportet terrenarum mentium in-
firmas atque imbecillas opiniones esse abiciendas et omnes imperfectae sen-
tentiae angustias religiosa discendi exspectatione laxandas; cf. infra p. 94, 22.
2 Fibern 3 ex blC€RIT€ atramcnto pallidiore correctum est
blCervJie 4 Sl|ue (nbl prlmum occun-it) erat Sil ue pRAeseNJTA
5 ue|STRA. 7 erat UOSTROS 20 quib, \ lin dcl. 26 qUA^e
traotatus IUI. 59
aduersus uos in mem|bris uestris ieiiinantes deo noii in
turpibus lucris neque in incerto auaritiae aut in rexis
et contentionibus ieiunetis, quoniam, etsi abstinentiam dili-
ciarum et oceallationem corporis diuinum in his diebus opus
squaerit, tale tanien ieiunium nou requirit, sed, sicud
scribtum est, castifieati corpore et spiritu caritatem in
dilectione simplicem ex corde uero et diuites uos in
operibus bonis diuinis gloriis exhibete et, sicut profeta
ait, soluite omnem conligationem iniustitiae et respuite
10 oblegatio||nes inpotentium commerciorum, eripite in- 78
iuriam accipientem, iudicate pupillum, iustificate ui-
duam, demittite confractos in remissionem et omnem
conscribtionem iniquam disrumpite, frangite panem
uestrum esurientibus, aegenos et non habeutes tectum
isinducite in domos uestras; si uideritis nudos operite
et laborantes ne dispexeritis; sie enim scribtum est: si
dederis esurienti panem tuum ex animo et humiliatam
satiaueris auimam, orietur in tenebris [ lumen tuum
et erit deus tuus tecum et satiaberis omnibus bonis
20 in omnia quae desiderat anima tua. Considerate enim,
quid sit pascha domini, dicente apostolo: pascha nostrum
immolatus est Christus, ostendens rerum praesentium tole-
rantiam ad praemium beatae inmortalitatis proficientem, in
quo uirginis partus et in adsumptionem corporis omnipotens
2 cf. I. Tim. 3, 8; Tit. 1, 7. 11. in ine] cf. I. Tim. 6, 17.
5 Es. 58, 5. 6. 6 castifieati] I. Petr. 1, 22. 7 et diuites] I. Tim.
6, 18. 9 Es. 58, 6. 7; cf. Barnabae epist. c. 3. 16 Es. 58, 10. 11.
21 I. Cor. 5, 7.
2 R€XIS] opp. p. 21, 4; 63, 17 3 leiUNeteS, € (in TES) lin. del.
6 IN), erat UTvJ 11 pupilieiUSTIpICAXe, UO") man. 11 superscr.,
sed € non del. 12 COTMpR ACTOS, (in TOS) ex U corr. 16 biS
y^exeRl'TeS, e (in TeS) lin. del. 18 (DORieTUR, m lin. del.
19 SATIAUGRIS, U lin. del. 20 CONSlb€RATAeeNJim 22 pRA€
SeNJT€ TlUm TOleRANTlUdD
60 Priscilliani
deus pudorem humaiii exordii non recusans, dum multimoda
ueritatis in se sustinens argumenta humanae natiuitatis uitia
79 castigat, conceptione partu uagitibus || cunis omnes naturae
nostrae contumelias transcurrerit, ut, ueniens in carnem Consti-
tutionen! decreti anterioris euerteret <et) in patibulum gloriosae s
crucis maledicta terrenae dominationis adfigens inmortalis ipse
neque morte uincendus pro morientum aeternitate moreretur.
Cum quo (si) alteri consepulti in mortem in baptismum
sumus, alteri ut commoriamur et consepeliamur optamus, sie
in diem paschae uenire debemus, ut, quia ! contumelia illius lo
honor noster est, quadragenta dierum erimum domini in euuan-
gelio ieiunantis imitati ambulantes in carne non secundum
carnem uiuamus, ut, si uicti ad modicum sumus, tamen in
conpaginationem corporis Christi diuina praeceptorum luce re-
paremur, quoniam tamquam misericordiam consecutus 15
ego cousiliator, ego testis sum quod liberi a peccatis esse
non possumus, nisi remissione baptismatis et diuinae crucis
80 redemptione saluemur. Hü sunt enim || dies quos Moyses
quadragensimo nummero ieiunans ad accipiendam legem di-
uini sermonis meruit eloquium, cum adnuntiatum pascha do- 20
mini mare timuit et potentissimum in terris aelementum cui
ipsa pro tempestate natura est diuisis aquis puluereum populo
8 Rom. 6, 4. 12 II. Cor. 10, 3. 15 I. Cor. 7, 25; I. Petr. 5, 1.
1 Hilarius, de Irin. II, 2i: dei igitur imago inuisibilis pudorem
humani exordii non recusauit et per coneeptionem partum uagitum cunas
omnes naturae nostrae contumelias transcurrit (cf. JX, öl al. ; inf. 77, 15).
6 inmort. — moreretur = Hil., trin. 1, 13. 10 cont. — nost. est = id., 11,25.
4 TRANSCURReRIT] nolui mutare in indicat. modum. 5 eUGR
T R
6T6TIN, T (in €16) lin. dol.; quam faeile €T intoreidero potuerit apparet
6 xeRRAerOAe, A (in RAG) lin. del. INirMCnORTAllS] de syllaba
INJ multorum fönte uitiorura uid. praef. cap. II 7 riDOR!€?\JTU"^]
nolui mutare in nDOR)€NT)Um, cf. 63, 10 8 qUOSAllERI INJ
BApT-] corrigendum esse puto peR BApi. 11 €RlfnUOD, fuisse
uidetur €RITmU(lD 12 teiUNJANteS 21 elem€NTunD
22 po'pulO, (in po) ex U corr.
tractatus IUI. 61
iter praestitit (it contra solitos usuus saeculo datura iiiiraculuiu
herbarum pastuus sterilis heroua produxit. Hü sunt dies quos
lesus Naue sirailiter in ieiuniis ageus terram proniissionis in-
gressus cum induto fidci arniis dei pojpulo staute in medio
5 aquarum arca doniini plenus in onines crepidines lordanis siccuin
populo iter praebuit et in priora decurrens uel in posteriora sua
reluens ue diuinae iussioni natura contrairet expauit. Hü sunt
dies quos adueniens in carneni deus post locupütatuin baptis-
matis fontem constitutus in eremo ieiunaus diebus et uoctibus
10 uicit et temptatus a zabulo est nunc neccessitate ieiunii, nunc
ambitione iiiortaüum, nunc timore; in quo et(si) teniptari non
potuit deus, tarnen saluationis nos|jtrae praeparans passioneni 81
et adinplens in se pascharum decreta, non soluens, in eo quod
temptari uoluit quae in diebus hüs repudiari a nobis oporteret
15 osteudit, et quod illum temptanti diabolo respondisse ad tidem
legimus nos ad distructiouem diaboHcae teniptationis utamur.
4 cf. Eom. 13, 12; P]pli. 6, 11 4 sqq. cf. los. 3, 15-17.
1 INJSOllTUS, U ras. del.; cf. 00, G (DIRACUlAm, A (in Ia(D)
ras. del. 2 beReNA] nolui mutare in bARENA bllSUNT etc.]
iiid. quae de hac periodo dixi in Archiv f. lat. Lex. 111, 322 5 erat
CReyjiblNem, od ras. del. et Spositum uerba^l^ORbANIs' — pRÄeb'
scriptura contracta et ardua, sed man. I exarata sunt; cf. 55, 23; 64, 14
6 pRA€B in uersus fme erasum et in proximo uersu denuo scriptum
7 N6C, litt. C leui ras. corrodi coepta esse uidetur 11 €T, deficiente
Sl 16 leqeODUS blSIRICTIONeOD, l (in RIC) lin. del. blABU
llCAe fuisse uidetur UTA(DUR-'flNIT|
PEISCILUANl
TEACTATUS GENESIS.
Wircet. fol.
81b Profetici forma praecepti diuinis ad praedicandimi gloriis
corporata etsi hospitio terreni tenotur ha1)itacu]i, tanion Spi-
ritus dei luce conpleta ita prophptiao opera disponit, ut prae- &
sentia deo tribuens credendi fidem hominibus insinuet et
per ea quae uidentur spiritalium intellectuum in
nobis gesta demoustret. Omnia enim quae uel facta uel
scribta sunt, ad correctionem labentium horainum et ad
credentium fidem dicta monstrantur, ut diuina lege proposita if>
82 et uni deo in || nobis potestate seruata rebus praetereuutibus
finis, peecantibus poena et mortalibus promittantur aeterna,
sicut scribtum est: caeli ipsi perient, tu autem per-
manebis et omnis tamquam uestimentum ueterescit
et tamquam amictum plicabis illos, tu autem ipse es 15
et anui tui non deficient. Denique Moyses sanctus diuinis
edoctus uerbis et in opus euuangelicae dispositiouis electus,
qui initio naseendi tale uenientis in carne meruit exordium,
7 Cf. Rom. 1, 20 et Prisoill. can. Villi. 8 cf. I. Cor. 10, 11 et
Priscill. can. LXVIII. 13 Ps. 101, 27. 28.
2 Uid. infra subscriptionein huius tractatus 3 DROFETICI, erat
pROpITICI; corr. (rubro colore) man. I; uerba pROp CORpORA' tres
uersus oomplentia rubro colore exarata sunt 4 T6RRA€,NI, A ras.
del. cf. supraGO, 6 10 (DONSTANJTUR 12 INODORTAIiBUS] cf.
supra p. C)0, 0; 61, 1 13 SCR'bTUfD 14 ueT€R€SCjnieTiTAm'
qUA"^, et ante et post £T binae litterae erasae esse uidentur 15 llloS,
ras. del. IG erat ANNIUITAetUAe, sed UITAG ras. del., A (in
. Cl
TUA€) eras. et ex 6 (in TUA€) I factum est OepierT
Priscilliani tractatus V. 63
ut qui uitae eius insijdias tendereut ab bis pdueationis blaudi-
meuta sentiret et postea perrusso Aegypto et dei populo
liberato signorum prior faceret exordium et consortio cum deo
iuucto diuinorum praeceptorum iucremeutis nutritus principium
5 daret cauoiii, euius iu se plenitudiuem ad testimonium protu-
lerat, scribti uerbis scilicet edoceus et opus uerl)i factorum
operibus ostendens; sie denique et de eo scribtum est: et
locutus est dominus ad Moyseu facies ad faciem tam-
quam qui loquitur || ad amicum suum. Uideiis ergo futura 83
10 haereticorum dogmata et diuersa ingeuia disputantum, quod
alii amant iion factum sed perpetuum fuisse muiidum et ideo
cuius iion sit iuitium futurum semper aeteruum, alii sibimet
ipsi iu uoluptatibus blandientes, dum omue quod peccant non
sibi sed malitiae diaboli uolunt iuputare uel saecuii, cum
15 scribtum sit: Efrem ipse sibi posuit scandalum amaus
Channaneos et alibi apostolo dicente: uude bella, unde
rixae | in uobis? uonne de uoluutatibus uestris?, sie
mundi per haec accusantes naturam, propter quod hoc malum
iudicant, nihil in his quae apparent deum fecisse coufirmant
20 et corporalibus concupiscentiis delectantes facturam corporis
sui adsignantes diabolo putant se nescire quae faciuut et quae
in corporibus suis peccant diuinae dispositionis sollicitudine non
teneri, cum scribtum sit: corpus quod corrumpitur ad-
grauat animam et deprimit terrena inhabitatio sensum
25multa jj cogitantem, alii Solem et Lunam luraiuaria ad 84
ministerium hominum constituta aestimantes deos principatibus
mundi aelementorum tribuunt potestatem, cum scribtum sit:
2 cf. Exod. 12, 27 sqq.; Act. 7, 24. 7 Exod. 3:5, 11. 15 cf.
los. in, 10; ludic. 1, 29. 10 lac. 4, 1. 23 Sap. 9, 15.
2 yDGRCUSSO] ita cod; uid. Arcli. f. lat. Lex. III, 315 7 Gl
(T)
beloCUTUS, be ras. dcl. 12 SlblCT 17 UOlU'^tÄTIBUS]
iiolui mutare in UolupTATIBUS; in Sessoriano quoque Speculi Augu-
stini codice Icgitur ad Iiuik; locum 'noluntatibus'', p. (»25, 14 Woihrich
20 CONJCu'piSCGNTlIlS, diiao littorae (A€?) pra.sao 21 AbslQTAN
les, T (in TAr\J) ras. dol. S€beSCIR€, b ras. del.
64 Priscilliani
quid liicidius soleV ot hie det'icict, ot alibi: qui aduocat
aquam maris et spargit eam super faciem totius terrae;
dominus deus omuipotens nomen est ei, — sed liii omues,
dilectissimi fratres, iguorautiae tenebris iuuoluti duljios euer-
tunt et coiisentieutes ad perditionis suae pericla deducunt. j 5
Hü sunt euim, sicut scribtum est, uubes sine aqua quae
a uentis circumferuntur, arbores autumni sine fructi-
bus mortuae et exstirpatae et fluctus faeroces maris
spumantes suas turpitudines, sidera fallacia quibus
tempestas et caligo tenebrarum reseruata sunt; quorum lo
iudicium olim uix sufficit et perditio eis non indormiet.
Nescieutes enim omne hoc quod uidetur proposito per deum
fiue periturum et ideo inluminatas fuisse teuebras et facturae
85 inuen|jtam esse uaturam, ut diuisa temporum numeris et dierum
habitaculum praestarent homini laboranti in opus Christi nee 10
constitutum diuinae uoluntatis excederet, qui ad praebeudum
nostri ministerium diuina instiiuta seruare uoluisset; sie enim
scribtum est de hiis: pater uester diabolus ab initio
mendax fuit, et necesse est, cuius initium mendaeii natura
dedit, uiam ueritatis teuere non possit. Propter quod uos 20
hortor et moneo, ut qui baptizati in Christo | Christum
induistis reiectis saeculi tenebris tamquam in die
honeste ambuletis et, sicut apostolus ait, nemo uos de-
praedetur seeundum philosophiam mundi huius et non
seeundum Christum; sapientia enim huius mundi stul- 25
titia est apud deum et quae uidentur mortalia sunt;
1 Sirac. 17, 30. qui aduocat] Arnos 5, 8; lob. 5, 10. 4 dil. fr.]
cf. lac. 1, 16. 19; 2, 5. 6 ep. ludae 12. 13. 10 quorum iudiciumj II. Petr.
2, 3. 18 lo. 8, 44. 21 Gal. 3, 27. 22 reiectis] Eom. 13, 12. 13.
23 nemo] Col. 2, 8. 25 sapientia] I. Cor. 3, 19; cf. Prise, prolog. in
canones necnou can. IV et LXXXIX. 26 quae uidentur] II. Cor. 4, 18;
cf. Prise, can. XI.
5 pe'RICUlA, U lin. del 8 pAeROCIS] Graece: /.üiAata aypia
9 TUR'piTUbiMtS, E ex I fact. 14 uerba NUOD. — bAB. scriptura
coartata exarantur, cf. 55, 23; 61, 5 15 pRAeSTARtT NJ€C] cf.
est
supra 61, 7 18 SCRIBTUmbe 19 NATURAe 25 ^XjyCO
tractatiis V. 65
nain quae uou uideiitur a-elenia. Aiiiinaducrtciitcs (uiiiu
seusuni Iftctae Ipctionis dicontis: in priiicipio fecit deus
caelum et torram, scitote omnia deum fecisse quae facta
sunt et coupactis iu||ter se aelementis solidatam caeli exten- 8G
5 disse uaturam sicque usu aeris uentorum potestatihus dato
quadripertita temporum uice anni cursus et stellarum consti-
tutas dispositiones. Cum enim uerltuiii diuinae uirtutis appa-
ruit dicens: fiat lux, uniuersa quae erant iut(Miebrata patuenint
et nocte uesperis ab splendore lucis diuisa, singulis quibusque
10 rebus in locum dispositi ordiuis segregatis, terra solidata est,
ut alterutro aeleraentoruni ministerio praecurrente parjtita tem-
porum uice usum dispositi operis spiritu uitae animata pro-
ferret, non quod terra uel caelum aut datis ex cognatis
aelementis terrigenis principatibus spiritus propriae potestatis
15 aliquid acceperit, sed ut rerum materia praeparata sermo di-
uinus facturae opus intraus sapieutium praeceptorum instituta
coupleret, tenens forum saeculi in habitaculum hominum con-
stitutum. Denique his omnibus quae conuersatio mundi possidet
secundum genus suum factis ho||minem ad imaginem et 87
20 similitudinem suam deus fecit acceptoque limo terreni
habitaculi nostrum corpus animauit, ut domino rerum omnium
homine praeposito in eo sabbatum idest requiem suam po-
neret, ubi imaginem suam et similitudinem corporasset, ac
post traduce natura hospitium corporale homo ex homine prae-
25 sumens caro nasceretur ex carne, in quo constitutis nobis et
diuinorum mandatorum iussa sectantibus mundi opus et terrenae
materiae | naturam castificata caro uinceret, (et) homo ministerio
saeculi usus non concupiscentiae uoluntate deceptus haberet
2 Gen. 1, 1. 8 Gen. 1, 3. 19 Gen. 1, 21. hominem]
Gen. 1, 27.
2 lecte 4 SOllTATAOD, T (in llT) eras. 6 STeIaRUHD, t ex |
coiT.(.'') 7 ölSpoSITIOrvJtS, t ex | corr. 9 uespeRCS, € (m R€S)
eras. 12 biSpofiTI, T (in pOT) lin. del. 17 lORUm 24 pRA€SU
fn€NSc'cARO, C in uersus fine eras. 25 quo] ita cod. 27 €T deest
XVm, Piiscill. ö
66 Priscilliani
in se testimoiiiuni imagiiiis et siinilitudinis dei et clarificatus in
corpore tenipluni fieret doniini, nt saLbatizato in onmilnis
mundo rcqnieni, quam in se deo promiserat, praesentaret.
Denique ipse deus uoster per onmeni scribtnrani in se enneta
disponens dici se omne quod dicitur uolnit, nt solus potens 5
88 salnare perdere in unoquoque opere nnucnpati uerl)i pec!|eanti-
]>us poenam et laborantibus in se gloriam non negaret, sicut scrib-
tum est: ecce pono in Sion lapideni sumnium augularem
electum et qui crediderit in eo non erubescet; uobis
autem hie honor credentibns; non credentibus uero lo
lapidem quem reprobauerunt aedificantes hie factus
est in capud anguli et lapis offensionis et petra sean-
dali, qui offendunt uerbo nee erednnt, ut intellegatis,
qualiter unius rei nonien alteris in inorenientuni fnlei esset, |
alteris in offensioneni poena peecati. Ipse nanique se intran- u,
tibus iannam, ipse in praeoeptis dei anibnlantibus uiam, ipse
sitientibus iustitiae fonteni, ipse esurientibus panem, ipse
se uiueam credentibus posuit in salutem, sicut scribtum est
in euuaugelio: ego uitis, uos auteni sarmenta, ut, qui omnia
in Omnibus agnosceret, Christum nnlli noraini uel potestati 20
parte concessa unum deuni crederet, quem unum in omnibus
89 inueniret, sicut scribtum est: ji ut in nomine lesu omne
genu curuetur caelestium et terrestriuin et inferorum
et omnis lingua confiteatur quoniam dominus lesus
Christus in gloriam dei patris, sicut et ipse per pro- 20
tetam ait: ego sum deus et ante me non fuit alius et
post me non erit similis mihi; ego deus et non est
2 ff. I. Cor. ?,, IG. 17; C, 19; II. Cor. G, IG. 5 cf. Eph. 1, 21. s(.liis]
cf. lae. 4, 12. 8 I. Petr. 2, G— 8; Es. 28, IG. IG cf. lo. 10, 9. iiianij
ef. lo. 14, G. 17 cf. Matth. 5, G. paiiein] cf. lo. G, 35. 19 lo. 15, 5.
omnia] cf. Col. 3, 11. 22 Philipp. 2, 10. 11. 2G Es. 43, 10. 11.
S€ ._ . I
1 IN 3 -öO-] an scrib. OeUS? cf. 7G, 27 G ueRBC, € (in BO lin.
(lob, deimlo ex parte eras. 9 eRUlj[SC€T, l ex | fact. 15 pec
I €
CATA, A (in TA) lin., deinde etiam ras. dei. 17 lUSTITIAO"), Ol ras.
dei. 20 poieSTATIS, uid. supra 3, 9; 37, 20.
tractatus V. 67
praeter nie qui saluos faciat; item ibi: ego priinus et
ego po.sthaec et praeter me noii est deus; quis sicut
ego? item per Hieremiam: hie est deus n oster et iiou
reputabitur alius | absque eum qui iuuenit omuem
ö uiam sapientiae et dedit eam lacob puero suo et
Istrahel dilecto suo; posthaec in terris uisus est
et cum hominibus couuersatus est.
Et ideo et uos, dilectissimi mihi, castifieate animas ue-
stras ad o1)andiendum fidei et exuentes a uobis ueterem
lohomineni eum omnibus actibus et concupiscentiis suis
induite in uobis nouum hominem et per iutellectum spiri-
talium uirtutum in opus lectae lectionis intrantes parate in uojjbis 90
eaelum et terram domini, sicut seribtum est: caelum caeli
domino, et alibi domino dicente: es tote mihi terra uolun-
i5taria. ut ignorantiae uespero dissoluto exchxmetur in uobis:
fiat lux, sicut seribtum est: inluminare, inluminare Hieru-
salem, ac tenebra corruptibilis corporis eastigata et diuini
Spiritus in uobis luce composita appellemini dies domini. Qui
enim haec in operibus agit Christi, priraum in agnitionem sui
•20 diem conplens secundo in gradu positus recte omnium man-|
datoruni discit firmamentum, ut illud quod in se fuerit sterile
uerbo domini fecundatum pluuia diuinae praedicationis excepta
in omnem gratiam catholicae professionis erudit sicque arans
in spe fidei suae fructus colligens, in gloriam perfectae
1 ego primus] Es. 44, 6. 3 Bar. 3, 36—38. 8 I. Petr. 1, 22.
9 exeuutes] Col. 3, 9. 10; Gal. 5, 24. 13 Ps. 113, 10. 14 ef, Ezech. 36, 35,
ubi tamon exstat 'uoluptatis'; cf. Speculum Aiifj. od. Weihrich p. 684 sq.;
uid. etiani Onmum, lih. apolog., c. S3: praeljeat se unusquisque nostnim deo
terram iiolinitariaiii. Ki Gen. 1, 3. inluminare] Es. 16, 1. 23 I. Cor. 9, 10.
1 qUlb^luOS, littera b non deleta ITeO^'bl 5 ^^pUERO
SUO 5 etiani ante T)U€RO fuisse uidetur SUO, ef. supra 5,20 8 bl
(eilSSm)l 12 lecte, rf 65, 2 13 SCR'BIUnD, cf. 62, 13
15 UTl eod. AÜT 21 biSCIT scripsi, eod.: biCITUR pIRCDA
(DerMTORÜO), OR ras. d.i. 23 yjROp€SSIONeS, ef. 42. 15 €Ru'
biTj noliii miitare in CRUblAT (pro UT in ii. 21 fortasse eX scrib. est)
sicquAe
68 Prisrilliaiii traetat US V.
septimaiiae et opus croscoiis, reformans in se eclesiani domiiii
per fidom Christi, sicut scribtum est: sapientia aedificauit
si])i domum et fundauit illam columnis Septem; in quam
91 domum et uos tamquam lapi||des uiui aedificamini in
domos spiritales, offerentes hostias inmaculatas ac-
ceptabiles deo, tamquam renati non ex semine corrup-
tibili sed incorruptibili, uerbo dei uiui et permanentes
in aeternum, ut facti sabl)atum domini et ab omnil)us mundi
aetilnis feriati nihil debeatis saeoulo, sed requiescatis in Christo.
2 Prou. 9, 1. 4 I. Potr. 2, 5. G ronatij I. Petr. 1, 23.
I 5 t ,
9 UeqUieSCATIN-XpO-' •pirsJIT-TRACTATüS-CeMeSISIMCiyjlT
exbobi ; lüco exbobi antoa fuisse iiidetur eiusbeo").
PRISCILLIANI
TRACTATUS EXODI.
Wirceb. fol.
Snfficiebat qnidem credentibiis dei sermo, qui apostolico 91''
testinionio euin ipsa in iios ueritatis uirtute transfusus ab-
5 solutionem dicti in parabolis sermonis edocuit dicente Paulo:
pasca nostrum inmolatus est Christus; sed quia non
statin! significatio uisiliilium et efficientiam rerum et tem-
poruni demonstrationem et dispositae in nos naturae intel-
legiMitiam conpraehendit, licet couparatio terrenorum ad deum
10 nuUa sit, tarnen, quia omnis scribtura || interpraetatiouem 92
indiget et hunianae intellegentiae infirmitas cogit rerum spe-
cies terrenarum taniquam superiorum indices quaerero, ut
uisibiliuni consuetudine faniiliariter admonente ad insolitos
G I. Cor. 5, 7. 10 11. Pctr. 1, 20; BucJUarius, prof. ful. ed.
Migne 20, 1034A.
3 Hilar'ms, de trin. lib. II, 1: Snfficiebat quidem credentibiis dei
sermo, qui iu aiires uostras euangelistae testimonio cum ipsa ueritatis
suae uirtute transfusus est, cum dicit dominus 'euntes e. q. s.'; Faustini
fiel. (Migne 13, 79): Sufflciebat fides conscripta apud Nicaeam . . ., sed
quia etc. 7 Hilariiis, ibicl: nam et uerborum significatio nem et effi-
cientiam rerum et negotiorum ordinem et naturae intellegentiam conipre-
hendunt. 9 Hilarius, de trin. lib. J, c. 19: comparatio enim terre-
norum ad deum nulla est; cf. VII, 28 11 Hilarius, ibid.: infirmitas
nostrae intellegentiae cogit species quasdam ex iuferioribus tamquam supe-
riorum indices quaerere, ut rerum familiarium consuetudine admonente ex
sensus nostri conscientia ad insoliti sensus opiuionem edueereinur.
2 Uid. subscriptionem tractatus quinti 3 uerba SUpp)CI6BAT —
teSTimO trcs uersus compleutia rubro colore exarata sunt 8 erat b€
(DONSTÄATIONem, corr. may. I blSpOSITÄ€, litt. € ras.
corrasa? 13 C0N5UeTljblN€nD] uid. supra 5, 4; 25, 12; 30, 3; 39, 13;
73, 15 et 16 INSollTOjSj, fuit ir\JSollT€; cf. 61, 1; 94, 23.
70 Priscilliani
sensus religiosus (sensus) intellegentiae construatur , neces-
sarium est nobis propter uos huniilitatem sennonis iiostri in
ea quae inenarrabilia uidentur extendere, ut, cum uisibile quid
in lege dei ponitur, non id deus quod ponitur liabeatur, sed,
quia ser|ino omnis ex sensu est, secunduni habitum necces- 5
sarii sermonis, dum natura petitae rei agnoscitur, hoc quod
in nobis deus quaeiit sensus sibi intellegens eloquatur. Hoc
enim primum intellegere uos oportet, quod omnis scribtuia in
omne quod dicitur aut loquitur triformi intellectus opera diuisa
aut mundi in nobis opus destruens terrenae carnis in coueu- lo
piscentiis castigat habitaculum dicente profeta: castitas cu-
93 stodiet et iustifica||bit cor, aut diuinum animae genus
repetens ea quae in nobis dierum mensuum temporum uolun-
tatum et idolicis terrenae natiuitatis uitiis distrtcta uidentur
informai dicente apostolo: si spirittt uiuimus, spiritu am- 10
bulemus, aut certe deum in homine cottidianum sui testem
passum pro nobis et nostri iudice?ii monstrat, ut, quia nos di-
uinae consortes esse uoluit naturae, ita nos corpore anima
et spiritu triformi praeceptorum obseruatione distringat, ut |
per legis umbram reformati in spiritu et desecandae carnis 20
11 Sirac. 1,18. 15 Gal.5,25. 17 cf. II. Petr. 1, 4. 20 cf. Hebr. 10, 1.
1 Hilarius, de trin. II, 2: cogimur sennonis nostri huniilitatem ad
ea quae inenarrabilia sunt extendere. 19 HU., de trin. I, 13: qui nos
— uoii etiamnum corporali praeceptorum obseruatione distrinxerit neque
per legis umbram ad sollemnia desecandae carnis imbuerit.
1 56MSUS altere loco deest; uid. Hilarii locorum p. 09 laudatorum
ultimum 7 eloqUITUR, I oras. 8 IKJTeil€R€ OmN[?,
[ ex I corr. 9 omN€] facile conicias OCDNI uerba AUT lo
P ,
qUITUR deleuda esse censeo TRICTDORODI, OD (in TRIOD) ras. del.
E
Oy)€RA€, € in marg. mau. I 11 CAStlQ|T, eras. est A uol A_
13 Litterae, quas in codicis foliis 93 — 95 describendis inclinatis tfipis
insigniui, absuiit a codice, cum margiiies siut desecti 14 NATIUITAS
16 COTiblANUOl 20 beSAeCANbe, A (in SAC) ras. del.
tractatus VI. 71
operibiis iii))uti solleiiiuia ^^ascliao caelostis inlrciiiiis et exci-
tati ex iiiorte, Christo pro iiobis ex inmorialitate inoriente, iii-
fellegamus- quod fac^us pro nobis omiiia, dum in oblatioues
suas dies uienses formas pecoruin, aiiinialiuin naturas, diff'ereu-
5 tias arboiuin, fructus terrenorum seminum poscit, non quae sunt
aelemen^onim aut torreiia desiderat, sed omnia sua esse
doinonstraus castiticatioiieiii terürenae carnis et Spiritus, propter 94
quod et ipse pro no])is passus in carne est, in triumfuni pec-
cati operantis exposcit et per oniniuni rerum natura totuni se
10 loque»s non tarn coli uult mundi instituta quam distrui, ut
manifestetur quod scribtum est: honio cum esset in ho-
nore, non intellexit et adsimilatus estiumewtis. Quam-
uis enim diuini gratia sacramentt paschalis mysterii opus
dirigens et testamenti ueteris lege praemissa uelut futitrum
15 salutis nostrae | iter construens uenientis in nouam lucem pas-
suri dei constituat ingressum et in praeparationem paschalis
diei occidi aguum postulet loquens Christum hocque pascha
domini, illud Christi inmolatio nuncupetur ac satis a se di-
uersum sit pecus terrae et deus gloriae, quoniam quidem hoc
20 terrenum mortah; deciduum et in usum formati saeculi prae-
cepto animae uiuentis animatum est, Christus autem origo
omnium totus in sese nee quod est aliunde praesumens sine
prinleipio, sine fine, quem si per uniuersa consideres, unum 95
inuenies in totis et facilius de eo sermo deficiet quam natura,
3 cf. I. Cor. 9, 22 ot Prise, caii. XLI. 6 cf. Matth. 28, 18;
To. 16, 15. 11 Ps. 48, 13; cf. Philustr., de Imeres., c. WO.
1 Hilarius, de trin. I, 13: ip.so pro nobis ox inimortalitate moricnte,
iit . . . ciuu eo excitaroinur ex inorte. 24 HU., de trin. II, 6 et contra
Const. iiiip. c. 28: sermo in eo deficiet, non natura claudetur.
1 SOlemNIA 4 bes NJATURA^ 5 TCRR., erat peRR.
7 erat boO)ONJTRAMS 8 CAR?\]l|ep I ras. del. 9 NATURA]
uid. 5, 9; 15, 20; 20, 13; 75, 2 et 17 al. de littera M oppressa 12 AbsiODI
(iTUS fuisse uidetur 13 pASCbAl^lS 18 erat INCnAlATIO, A
et I
ras. del. 19 T6RRAe6eUS 21 UlUCNie^, 6 (in teS) ra-''- fiel-
72 Priscilliani
quoniam quod semper est nee desisteiitis terminum in deo nee
inchoare coepit exhordium, sed omne hoc pro nobis uenturus
in carneni uel passus in canie est: intellegere nos deus uoluit
in nobis, ut, quia unus dicti auctor utriusque est et necesse est
diuinorum dictorum pacificam intellegentiam ita singulis quibus- 5
qne causarum generibus | aptari, nt consentiens testanientum
nouum ueteri, etsi utraque ununi sunt, tarnen, quia et ipsa in-
stitutione legis et tempore diuisa putantur et nomine et in
uetere testamento oblatio pecorum et circumcisio caruis, in
nouo sola animi fides petitur, nos cognoscamus in nobis quod, 10
dum in utrisque testamentis corpore et spiritu, sicut fuit Christus
in carne, uelut in duobus perfectus homo quaeritur, uefus te-
96 stamentum casfificandi corporis deo et nouum animae in||sti-
tutione mancipatur et non dissentaneum silji sed ratione di-
uisum est, ut, sicut haec duo testamenta deus unus est, sie 15
in nobis perfectio boni gloria sit, si castificatio corporis fructu
diuinae excolitur uoluntatis, sicut apostolus alt: ecce tran-
sierunt uetera et facta sunt omnia noua, et alibi ipse ait:
sicut portauimus imaginem eius qui de limo est, sie
portemus imaginem eius qui est de caelo. Denique in eo 20
testamento quod prius est, sicut lectio | praesens docet, ut
percusso Aegypto populus doi in laetitiam transferretur, ad
caelebrandum pascha formae pecorum, dies mensuum, tempus
petitur annorum; in eo auteni quod nouum dicitur eiectis in
euuangelio pecoribus e templo et mundo in crucem fix 25
ascendens pro nobis in patibulum Christus offertur illudque pascha
16 castificatio e. q. s.] cf. I. Thess. 4, 3; lioin. 6, 22. 17 ecce]
II. Cor. 5, 17. 19 I. Cor. 15, 49. 22 Exod. 12, 27 sqq; Act. 7, 24.
24 cf. Ig. 2, 15 al. 25 mundo] cf. Gal. 6, 14.
1 beSIST€T\JT€S 2 facile conicias INCbOANJTIS (uel INcbo
ÄNOI) apiT, t ex I fact., man. I inscripsit in C 6 CAUSARUl
' . CT ^
7 ipSANSTITUTIOMe 8 NOODINeiN 9 U6TeRIST€5TAmer\JTl
13 malim INSTITUTION! 14 blSSeNTANelUCD 16 peRpeCTIO]
scrib. esse peRfeCTI puto, cf 95,23; 75,10 22 peRCUSSO] cf supra 63,2
23 Pi^ASCjbAfORfDAe] conicias pORCOA, sed cf 71, 4 25 Templo
tractatus VI. 73
doiiiiiii uocatur, lioc nostrum, ut iiitellecta dispeiisatioue ser-
monum omue quod fit et factum est in salute hominum I in- 97
tellegamus ostensum, ut natura corporis quae per apostoluiii
figura muudi et uetus liomo dieitur, etsi dei manu facta
5 est, tarnen, quia terrenae natiuitati limi adpraehensione ger-
mana est et diebus et temporibus annis mensibus omnibusque
quae sub sole sunt uitiorum diuisa naturis diuiuum genus
hominum muscipulis terrenae habitationis hebetauit, dicente
profeta: corpus quod corrumpitur adgrauat ani|mani
10 et deprimit terrena inhabitatio sensum multa cogi-
tantem, necessario castigata per legem ueteris testamenti et
oblata in tal3ernaculum dei nihil iam diebus et temporibus
debeat, sed sicut caro Christi consors uirginalis corporis facta
ante conspectum doniini formam peccati in se operantis occidat
!•'> et sicut iu crucem Christi uelut agnus perfectus masculus
inmaculatus cum uniuersa uitiorum abolitione moriatur, sicut
apostolus ait: Christo adfixus suni | cruci et uiuo iam 98
non ego, sed uiuit in me Christus. Qui enim haec intel-
legit, contirmatus ad üdem et consepultus Christo in l)aptis-
-omum per mortem, absolutus diebus temporibus mensibus
numerum dei meretur esse non saeculi et ea quae uiuunt ter-
raena despiciens ambulans in carne nee secundum carneni
militans pascha fit domini et regeneratus in nouo testamento
consimilatus corpori dei, ubi se in olochaustum obtulerit deo, tunc
4 I. Cor. 7, 31. uetus] Col. 3, 9. 7 cf. Act. 17, 28. 9 Sap. 9, 15.
15 Exod. 12, 5. 17 Gal. 2, 19. 20. 19 Col. 2, 12. 22 II. Cor. 10, 3.
K
1 MOSTRUCDUT, uid. de hoc signo praef. cap. II et supra 5, 15; (!, 19. 25;
8, 1;10, G. INtel'leCTI, I ras. dei. 8 boCDINe" 9 AbQRU
I S I
A6AT, U ras. et puncto dei. 13 CONJSOR M OptRANTeS, €
ras. dei. 15 CRUC6(D] cf. 69, 13 IG ABOllTIOrvJe~J cf. o. g.
Roensch, It. et Uulg. pag. 109 sq. 19 CONpICOATUS INBApt-]
conicias peR (lApTISODUdD IN mORtem, cf. 60, 8 21 NUme
Ul .
RUm] nolui mutarc in tvJUmeRUS qUAEbUNT 22 OtSpi
CiervJS, E ex I corr. AOlbUlAS 21 0l0CAU5>TUm
74 Priscilliaiü
in eo qiiod patiebatiu- paselia siiiini Christum iiinio,latum
esse cognoscit, dicente Paulo: si conplantati facti sumus
similitudini mortis eius, simul et resurrectioiiis erimus,
scientes hoc quia uetus homo noster simul cruci con-
fixus est, ut destruatur corpus peccati et ultra non 5
seruiamus peccato, et alibi ipse: quod enim mortuus
est peccato mortuus est semel, quod autem uiuit uiuit
deo. Denique deus noster adsumens carnem, formam in se dei
99 et hominis idest diuinae animae et terrenae carnis adsigjjnans,
dum aliud ex his peccati formam, aliud diuinam ostendit esse lo
naturam, illudque arma iniquitatis peccato, hoc iustitiae
arma demonstrat in salutem nostram uerbum caro factus, dum
inuisibilis cernitur, innascibilis nascitur, inconpraehensibilis
adtinetur, dum moritur homo resurgit ut deus et nunc tristem
sibi animam usque ad mortem quasi timens queritur, nunc is
ultra humanam confidentiam sessuruin se ad dei dexteram
profite|tur, nunc auferri si possibile sit calicem expetit pas-
sionis, nunc confidenter tamquam acceptum de patre biljiturum
se eum esse contendit, nunc relictum se in passionibus a deo
tamquam homo queritur, nunc confitenti latroni tamquam deus so
paradisum pollicetur; dum filius dicitur et loseph pater non
est, dum filius dicitur et Maria uirgo ante conceptum uirgo
concipiens et edita carne saeculo datura miraculum uirgo post
100 partum, j| quoniam inter ista tam diuersa, tam dissona secundum
intellegentiam humanae creaturae non conueniret uirginitas 25
partitudini, aeternitati mors, adhortationi diffidentia, trepidatio
1 cf. I. Cor. 5, 7. 2 lioin. 0, 5. G. (J Koni. 6, 10. 11 Rom. 6, 13.
14 Matth. 26, 38; Marc. 14, 34. ad. 11. 16-19 cf. Matth. 26, 64. 39. 29.
19 rolictuin] cf. Matth. 27, 46. 20 latroni] cf. Luc. 23, 43.
16 Hilarius, de Irin. VI, 36: ultra huraanam intellegentiam; VI, 37:
TÜtra humanae infirmitatis modum; cf. X, 7; XI, 44; XII, 38. 56.
1 ir\jrD|OjlATUS, cf. 71, 18 9 TeRRervJAe 14 AbllNeReTUR,
R
Re liii. etpunctisdel. 18 ACCepTÄCn 20 qUACRITUR 23 CAN
Ne, NJ (in AN) lin. tenuissima et puncto dcl. 24 ISTA TU AO),
A (,iii AO")) perperam Ihi. dei. 25 URgiMITAS, cf. 83, 6
tractatus VI. 75
libcrtari, dmii aliud st'cuuduiii spiritum proiiipi um, aliud
secuuduin eanio infirme demonstrat: sie so pro hominibus
patitMitem intellogi deuiu uoluit in canie, ut, si sensus quaoratur
in no])is: unns deus est, si sormo: unus est Christus, si opus:
5 unus lesus, si natura quaeritur: ] filius est, si principium quae-
ritur: pater dicitur, si ereatura: sapientia est, si ministerium:
angelus, si potestas: liomo, si dignatio: filius hominis, si quod
factum est per illum: uita est, si quod extra illum: nihil, —
sie uniuersa disponens, ut, eum unus esset in totis unum in
10 se uolens hominem, aliud genus perfeeti operis serutator eins
habere non posset, nisi ut unum eum deum crederet, quem
omnipotentem in se quod est et quod dieitur inueniret. Nee
enim puj|tetis pertinere ad eontumeliam uerae diuinitatis, si eom- 101
mendans caritatem suam in nobis deus et infirmitates
louostras pro nol)is portans sie terrenae natiuitatis ohlationes
petit, ut in nullo se seeundum mundi aelementa discernens,
in quantum terrenae mentis amplexu potestas aeternae infini-
tatis exeederet, conprobaret, sed ut per haee intellegens deum
fides eonstans captiosas mundi et inutiles respuat quaestiones
20 et peecajtum quod in nostro mortali eorpore operatnr
agnoseat et ipse se homo diuidens, deo in se cuncta monstrante,
1 cf. Matth. 26, 41. 13 Rom. 5, 8. 14 inlirm.] Matth. 8, 17. 19 ef.
Tit. 3, 9; II. Tim. 2, 23. 20 peceatum] cf. Rom. 6, 12.
16 Hilarms, de irin. I, 13: (fides eonstans) non socunduni sonsuni
communis intellogentiao deum retinens neque de Christo seeundum mundi
elementa deecrnens, in quo diuinitatis plenitudo corporaliter inhabitat, ut,
dum infinitas aeternae in eo est potestatis, onmem terrenae mentis am-
plexu m potestas aeternae inflnitatis excedat. 19 Ihid. xmido superms:
respuit captiosas et inutiles philosophiae quaestiones fides eonstans.
1 |)R0(D|)TÜO), ]) in margiiie man. I. 2 CÄRNe] uid. Roensch,
It. et Uulg. p. 408 al. ^bemo NSTRAT|, TvJS in marg.; totum uo-
cabulum in rasura exstat 4 EST] nolui mutare in eoniunctiuum moduni,
quamuis UT praeeedat (an pro UT in u. 3 ET scrib. est?) 10 peR.p€C
TI00p€RI?, prior in )narg. pus. man. I, sed rursus lin. del. ; cf. 72, 16
12 OmN)y)OT€NS, S Im. del. 13 UCRG lo OblATIONIS
17 AO-)y)l£XUl uid. supra 71,9 INf IRODITATIS 18 eXClbeRET
19 queSTIONeS 21 morvlSTRANTe, an in margine fuit AN"
76 Piiscilliaui
depraeheudat, quid ad distruendum opus muiidi castigato cor-
pore in crucem figi (oporteat), quid inmaculatum in se deo
tribui, quid, quia diuinum habitat in nobis, inpassibile ser-
uari, ut, sicut supra diximus, corpore anima et spiritu triformi
in deo opere perfecti adinpleamus quod scribtum est dicente 5
102 Paulo: sicut exhibuistis membra uestra seruire in||mun-
ditiae ad iniquitatem, ita nunc exhibete membra uestra
seruire iustitiae in sanctificationem, quoniam stipcn-
dia peccati mors est, gratia autem dei uita aeterna
in Christo Jesu domino nostro. lo
Et ideo intuentes in uobis omnia, quamuis dispensationem
muudialium rerum alterutro naturae suae motu speciosa con-
mendet operatio, tarnen, quia totius creaturae sensum longo ne-
cesse est ad gloriam praecedat Operator, scitote quia nihil in |
huiusmodi pro se deus aeguit, sed, quia ho min e decepto diui- i'i
norum operum simplicem dispositionem loco tempore numero die
mense ratioue diuisam daemoniaca idolorum natura confuderat,
dum incertorum deorum familias introducens incommunicabile
dei nomen diebus mensibus pecoribus uolucribus lignis et la-
pidibus adseribit eratque tale fidei bellum, ut relicto tanti 20
103 muneris deo corporeas creaturae conspicabilesque formas in aeHle-
mentis terrenis et caelestibus adorarent, dicente de his apostolo:
euanuerunt in cogitationibus suis et obscuratum est in-
sipiens cor eorum et commutauerunt gloriam incorrup-
tibilis dei in similitudinem imaginis corruptibilis ho- 25
minis et uolucrum et quadripedum et serpentium, neces-
sario deus noster religiosae seutentiae modum temperans, ut
3 cf. Rom. 8, 9; II. Tim. 1, 14 al. 6 Rom. 6, 19. 23. ad 15—20
cf. Sap. 14, 21. 22. 23 Rom. 1, 21. 23.
27 Hilarius, de trin. lih. I, c. 20: ita totius operis modum tem-
perauimus; arduum hoc iutellegeutiae iter cliuo quasi molliore Icniuimus;
cf. infra p. 100, 9.
1 bejJRjAebeNbAT 2 oyjORteAT deest-, post piQl' uersus finitur
9 p€CCATA,A (iu TA) lin. ot puncto dol., cf. 66, 15 12 CON metM
beO), O") (in beODi ras. dol. 16 erat NUmeue 23 eUANCRUNT
24 INCURRUyjTIBlllS 27 beUS scripsi, cod. -bö, cf. supra 66,3
tractatus VI. 77
arduum diuinae intellegentiao iter uelut cliuo mollioie leiiiiet,
primum per | Moysen data lege, prohibens omne idolum quod
esset in caelo siue in terra siue in aquis, detestans niili-
tiam principatum saeculi quae operatur in cogitationibus noeiuis
r. et castificans in his opns earnis, ne quid homo extra ununi (Iciiiii
uelut deum uellet, praecepti fine oonpeseuit et, cum unuiii(|ui(l
in sacrificium peteret, oceidi non pecorum sanguinem uoluit,
sed occidi in noljis ea quae uitioruni natura idolicis in earn(;
formis occupauerat, dicente de liuius||modi apostolo: non quod lO
10 idolum Sit aliquid, sed quae sacrifieant daemoniis
sacrificant et non deo, ut liis scilicet in homine correctis
post ipse bonorum natura facturam uelut perfecti hominis locum
uteruni uirginalis earnis ingressus idolorum formis in pecoribus
occisis suum sanguinem in redemptionem humanae expiationis
ir. offerret et conceptione partu uagitibus eunis omnes naturae
nostrae transeurrens contumelias mundo in cruicem fixo sal-
uato in se et per se sibi homine gauderet. Nam quod primus
mensis petitur in ])asoha, non ut adtendatur mensis, euius
numerum eonstat cum saeculo numera])ili esse periturum, sed
20 quia omnium creator in totis (»st, agnoscatur quod scribtum
est: primitiae omnium Christus, et de propiato inimici
transitu, ul)i primus mensis ad inmolandum petitur, ibi, quia,
sicut scribtum est, numerus hominis numerus est bestiae,
opus mundi et na|jtiuitas in no])is prima uincatur et deo potius 10;'
2ö incipientes quam saeculo debere quod nascimur inteUcgamus
2 cf. Exod. 20, i. OL Cor. 10, 10. 20. \C> ff. Gal. G. 14. 17 et".
Exod. 12, 2. 21 I. Cor. 15, 23. 23 Apoc. 13, 18.
15 Ililarms, de trin. II, 24; nid. supra ad ]i. (iO.
t
1 ltN)R€T, t ox I faot. 4 pRIMCIpATUOl pro J)RIMCIf»ATnUO),
S I ,
cf 22, 7 5 CASTIpICANJONbiS, ras. del. G ÜNUfnqUIO,
eadem forma occurret p. 105, 1 9 bu' lU S, litterae lUS in inargine,
lU in ras. 10 qUIAG, I eras. 11 ^C^ORRec'TIS, IG NOSTRAe
et', €T lin. del. SAIaTO 20 AQNOS'CATUR, (in NOS) ex
U corr. 25 rvJAs'ciODUS, S (in (DUS) ün. del.
iö P r i s c i 1 1 i a n i
liiiuc esse priimuii iiieiisein et dieiu uostruiii, iioii in quo ap-
parenms in saeeuluin, sed in quo deuicto Aegypto idest repu-
diato mundo diuina in deuni naiiuitate reparaniur. Adtendi
auteni lunaris ideo eursus iubetur, non ut in eo ol>seruatio reli-
gionis Sit, sed, quia in ea quae uideutur omnis homo uincitur 5
et germana aelementis caro diebus et temjporibus ohlegata
rectores orbis terrarum deos aestimat, necessario aelementorum
circumscribta per deum numeri intellegatur natura et, quod
minuitur aut crescit, primum potestatis suae non esse credantur
quae uoluntarii operis non habent libertatem, post sapientiae 10
saeeularis institutione reieeta corpore aninia et spiritu in quibus
lionio uincitur trifornii decalogi in nobis lege reparata niensis
106 fiat doniini et natiuitas tempore jj circumscribta uincatur in
nobis, quoniam, sicut scribtum est, constitutis terminis gen-
tium secundum numeros angelorum, cum decada saeculi 15
uincitur, dominicae decadae mandata reparantur, et inde est,
quod in mysterio domini aut decimae fructuum petuntur in
lege aut in uincendo Aegypto ad praeparandum pascha mensis
decima postulatur, quoniam qui in tribus potens initium medie-
tatem et consummationem muudi in se operantis evicejrit, non 20
ut oblegaretur tempore uenisse se, sed ut uinceret recognoscit et
credens aeternis intemporabilis factus intellegit quod omne quod
sol diei luna nocti minuitur aut crescit non inperium captiui-
tatis nostrae, sed opera])ilis constitutio sit naturae, totumque
quod uiximu.s reuertentibus nobis ad genus nostrum uocabitur 25
pascha doniini, non opus mundi, sicut scribtum est: ego creaui
omnem militiam caeli et non iussi, ut adoraretis ei. |
14 Deut. 32, 8. 18 Exod. 12,?, (Itala: dofinia mensis, Uulg.:
decima die mensis). 2(! Hos. 13, 4.
2 beUICTo'AeCYpio', iioeal). ACQ- minor, litt, sr-ript. 5 1)0
moei 8 fonifias TsJUmGRIS 12 beCAC loQI, C (in norsus fine) oras.
CR
20 CONS|UO0nijATI0N5em INSUOpeCCANIIS, U et CC ras. del.
CUICGcIriT, post eUIC6C, cuiiis ultimani litteram posterior manus addi-
disse uidetiir, uaeat spatium triiim uel quattuor litterarnni 23 lUNATvJOCT)
tractatus VI. 79
Quod autem agnus ininaculatus anniculiis ex agiiis et liaedis 107
petitur adsuniptus, iit, siciit sprilttuni est, iinitaiiies opus
Christi malitia paruoli et inniaeulati legem doiniiii
inbuentes opereiiiiir et, dum lioino deo redditur, totius muudi
'> iu anno numeio deuieto innuineral)ilis Christi natura teueatur
sicque ex agnis et haedis idest ex duol)US in unum hominem
nouum corporis et Spiritus oastifieatione suseepta pascha domini
et pascha nostrum hoc est Christus in homine et homo in|ue-
niatur in Christo et adinph'atur quod scrihtum est: qui sancti-
K'ficat et qui sanctificatur omnis ex uno. Quod autem
expiatio domus petitur, non domus manufactae, quae ipsa tem-
poris uetustate decichia est, emundatio postuhitur, sed sicut
scribtum est: quae domus nos sumus, si usque ad finem
inculpata fidei uirtute nitamur, nee liminaria uel postes
15 liguis et hipi(Ul>us instructa occisi pecoris uult deus cruore con-
tingi, nee euim de talibus || cura est deo, sed dicente 108
Paulo: omnis uiri caput Christus, Christi autem caput
deus mysterium futuri l>aptismatis diuiui sanguinis etlusioue
ditandum proplieiat in nobis, ac, sicut iam all! cognouistis, alii
20 ut cognoscatis optatis, omnia [in| quae uidemus audimus oranms
aut loquimur uel in postibus aut in liminaribus animati corporis
data uult in introitum diuini sermonis aptari idest non in uagos
saeculi errores rapi, sed consignantil)us nobis in gloriam crucis
Christi uelut sanguine inmaculati agni diuinae passionis testi-
'-''> ficatione signari, ut ambulantibus nobis in nouitate uitae et
non iu uestustate litterae acceptum in uictoria a nobis
corpus non ai)pelletur iam terra saeculi sed domus dei nee
fornicationis habitaculum sed imago corporis Christi.
1 Exod. 12, 5. 2 cf. I. Cor. 14, 20; 16, 10; 11. Petr. 3, 14.
9 Hpbr. 2, 11. 11 ff. Exod. 2t>, 30. 13 Hebr. 3, 0. 10 I. Cor. 9, 9.
17 I. Cor. n, 3. 25 Hoin. 7, 4. 0. 27 cf. I. Cor. 0, 13.
p T esT
2 AbsuromuS, Cn (iu mUS) ms. ot linoa del. SCRIBTÜD)
)miTA~TI? r, scrib. ArviNlV 11 pOTGS 15 j)6C0blS, 6
ras. dol. 20 On)KJ) AIM(|(lAe| <1<^ IM cf. 0(1, 0; Ol, 1; &2, 12 al.
ORACOu'r, litt. R in iiiar<,'iii(" aHixa 25 SIQNATI A€ in UlTAe
ras. rorros.
80 Priscilliimi
Propter quod et uos intellegeutes quouiani lex spiritalis
109 est, nos autem carnales, uenumdati siib pec||cato, casti-
fioate animas iiestras ad ohaudiendum et Offerte uo.s
tamquam spiritales hostias, acceptabile saorificium pla-
cens deo, et intellegentes praesentem lectiouem non lumbos cor- 5
poris praecingatis, sed, sicut apostolus ait, praecincti lumbos
meiitis uestrae sobrii in omnihus perfecte credite in
quo siguati estis spiritu et uelut mundantes domum diguura
niandatis dei carnis uestrae habitaculum praeparate, ut dele-
gatas in pascha | doiiiini uigilias imitantes conuersantes in 10
ignorantiae nocte peruigeletis ad deum et omne quod oflfertur
a uobis, priusquam dies domini mane ueniat, consummatis,
ac, si non statim possibile est consummare quod uultis, ui-
cinum proximum idest cohabitantem uobiscum intellegentes
spiritu in auxilium perficiendi operis aduocate, quoniam, sicut 15
Paulus ait, ipsius est et uelle et operari in nobis et per-
110 ficere. Et sicut praesens lectio ait dicen'jte doniino: et erit
in testimonio sanguis quem in postibus et liniinaribus
posuistis; ego enim uidens sanguinera hunc protegam
uos nee erit plaga exterminii in uos, cum percutio terram 20
Aegypti, sie nos adueniente in iudicium domino ipso testimonium
reddente pro nobis et in cordibus nostris clamante: abba
pater non cum hoc mundo damnemur, sed siguati frontibus
praetiosi sanguinis testimonio absoluamur in Christo.
Inter quae omnia, licet aperjte scribturae dei loquantur ad uos, ^
tamen, quia et ego testis uester habeor in Christo lesu, con-
silium do tamquam misericordiam consecutus a domino,
1 Proptor] cf. I. Petr. 1, l;5 (iniVa liii. (i). et uosj cf. I. Petr. 2, 5
(infra lin. .".). lex] Rom. 7, 14. 2 castificate] I. Petr. 1, 22. 3 Offerte]
I. Petr. 2, 5. (j I. Petr. 1, 13; Exod. 12, 11. 7 in quo] Eph. 4, 30. ad
u. 9—15 cf. Exod. 12, 6. 8. 10. 4. 12 priusquam] cf. Malach. 4, 5 (nbi in not.
Sabatarii 'manifestus'). 16 Philipp. 2, 13. 17 Exod. 12, 13. 22 Gal. 4, 6;
Rom. 8, 15. 23 signati] cf. Apoc. 22, 4. 24 praetiosi] I. Petr. 1, 19.
2Ü cf. lo. 15, 27. consilium] I. Cor. 7, 25.
4 INACCepX.] INJ lin. dei. 7 SOBRI), ex U corr. 11 peR
IQeleTIS] ita codex 12 bieT, I lin. dei. CC
mutare in CONSUmATIS 20 €. RpITlIplAQA
«1 ,
UIQeleTIS] ita codex 12 bieT, I lin. dei. CONSü- fDATIS] nolui
tractatus VI. 81
ut exsuentes ueterem homineiu cum oiiinibus actibus et
concupiscentiis suis facti pascha et in diebus Septem, qui-
bus aut inchoatur muudus aut agitur aut finitur, sine fermento
idest sine uitio sinceres idest azymi et diebus saeculi nil
5 debentes, naturam in uobis dei custodientes et legem idest
carne domini uiuaj|mus et sanguine, ut, cum ueuerit in iudicium 111
deus, sicut in apocalypsi legitis, non numerus bestiae nee
mesura saeculi simus, sed, in quibus etiam loliannem fleuisse
legitis de signatis signaculis Septem, uelut liber doctrinae
10 caelestis habeamur et inter duodecim milia signatorum
patriarcharum numeris mancipati non numerus bestiae
sed mensura hominis quod est angelus nuncupemur, adin-
pleto quod dominus in euuangelio ait: | filii hu ins saeculi
nubuntet nul)untur, generant et generantur, filii autem
15 dei neque nubunt neque nubuntur neque generant neque
generantur, sed similes sunt angelis dei.
I Col. 3, 9; Gal. 5, 24. 2 sqq. cf. Jlxod. 12, 15; I. Cor. 5, 8. 7 Apoc.
13, 18. 8 cf. Apoc. 5, 4. 1. 10 Apoc. 7, 4—8. 11 Apoc. 13, 18; 21, 17.
13 Luc. 20, 34—36.
II patriarcharum] cf. infra Orosü common., c. 2.
1 eXSUeMieS] Ita cod., cf. 88, 3 ACTIS 5 UOBIS] nolui
inutare in MOlilS 7 Ayjo'cAlYpSeleQITNOIM, G (in pse) lin. dei.
8 (D'e'SURA, e in luarg., i;f. Brainl)ach, ürth. p. 267 13 t|UIO, I
lin. pcrtcnui dcl. 11 Mu'oeNT 15 Nü^eNT, € Hu. dei.
16 SimillS •bT-'plNITTRACTATüs'eXObl-INCipiT-'pRKDipSAlfni'll
XVni. Priscill.
PßlSCILLIANl
TRACTATÜS PRIMI PSALMI.
Wirceb. fol.
112 Dauid sanctus magisterium diuinae iustituens eruditionis et
(in)dissolu]3ilis uerbi in hominilnis constituens fundamentum,
dum omue in se in quod electus fuerat exultat, primi psalmi 5
opus dirigens et diuinae naturae ostendit gloriam et uiuendi
Omnibus posuit disciplinara dicens: beatus uir qui non abiit
in consilio inpiorum et in uia peccatorura non stetit
et in cathedra pestilentiae non sedit. Cui necessario
psalmo, quia primus est omni|uraque principium est, titulus in 10
superscribtione non ponitur, quoniain qui id quod primum fuit
nouit et ita non fecerit, possidentis peccati titulus non tenetur,
sicut scribtum est: quis enira uocat per se uocitum? et
alibi: iusto lex posita non est. Quod quamuis profeticus
sermo deo soll qui solus hoc potuit adsignet, tamen ettnos ita 1,-,
deo Christo seruire persuadit, ut peccatorum nube detersa
113 et Christi in nos natiuitate reparata, si Christum omnium || sci-
mus esse principium et hominem Christi agnoscamus habita-
eulum, dignum tali habitatori domicilium praeparemus quod
7 Ps. 1, 1. 13 quis cnim etc.] iinde haee desumpta sint, onii
non potuit. 14 I. Tim. 1, 9. 16 cf. Es. 44, 22.
2 Uid. subscript. tract. sexti; frequens est apud Hilarium haec in-
scriptio: 'tractatus psalmi' etc. 3 uerba ÖAUlb — €RUblTIONISex'
tres complentia uersus rubro colorc exarata sunt 4 uersus incipit a
biSSOlUBlllS, defieientesyllabaiNJ, cf.60,6 11 pUlTUItieiTA, T(inTe)
expunctum 12 TITu'lüS] cogites de TITUllS, cf. 26, 6 13 UOCITUCD]
cf. Eoensch, It. et Uulg.2 p. 521 16 peRSUAÖlT] cf. supra 30, 18
18 AQ'NOSCAfnUS] cf. Arch. f. lat. Lex. III, 51. 320
Priscilliani tractatus VII. 83
non ambitionis saecularis error inclinet aut concupiscentia de-
prauet aut auaritia decoloret, sed quod perennis uitae splendore
ditatuni et Christi dei templiim et legis testamentum et salua-
toris dignum inueuietiir habitaculuin dicente Paulo: templum
5 dei estis et deus habitat in uobis, et alibi: scitote quia,
si I quis uiolauerit templum dei quod estis uos, dis-
perdet illum deus. Quod intellegeiites scimus quoniam
templum dei sumus et deus habitat in nobis; maior metus
erimiuis est et euidentior poena peccati eundem cotidianum
10 testen! habere quem iudicem illique debere mortem quem uitae
intellegimus auctorem. Omnes enim corpus Christi sumus et
membra ex parte; nam quod renascimur in salutem, miseri-
eordiae est, non naturae, ut, si natiuita||te carnis adstricti et 114
mundialis mali uitiis obligati peccatorum uiam et consilia non
15 euasimus inpiorum uel baptizati in Christo Christum in-
duentes, ita perennis uitae sequamur heredem, ut nee cui
renuntiauimus inueniamur participes nee cui credimus infideles.
Et ideo profetici sermonis intellegentes eloquium estote tales,
quales uos pater deus fecit, estote tales, quales uos manus
20 patris instituit, quoniam imago et similitudo dei, quod estis
uos, corruptelae inlecebras | et blandimenta non quaerit, oinne-
que impiorum consilium et peccatorum uiae, cathcdrae pesti-
lentiae, corruptae carnis astutia et polluti corporis officina, sicut
scribtum est: corpus quod corrumpitur adgrauat animam
2-. et deprimit terrena inhabitatio sensum multa cogi-
4I.Cor.3,lG. 5ib.3,17. llcf.ib.C,15. 15Gal.3,27. 24Sap.9,15.
1 StCUlARIS irvJCllN€TUUT, I (ante AUT) lin. dei. 3 €ne(D
plUfO, €T lin. dei. 4 IMUeNietURl nolui mutare in coniiuict. pracs.
uel imperf. G UOlAUeRIT, cf. 74, 25 9 €U)b€NTIOR] prima littora €
in margine praefixa 10 llliqUAC, A lin. dei. 11 erat INT€lllQ)(DUS
12 Gt'x', T lin. dei. 14 OBleQATI, € lin. dcl. 18 S€RODo'MeS, € lin.
dei. 21 CORRUptllAe 5lA?\JÖlfn€Nf\J0N 22 y)eSTll€NTIA
23 OppCINA, supplendumnc €ST? 25 bet', 6 lin. et puncto dcl.
€TTeRReNA, GT uuo puncto et duab. lin. dei., ei', supra u. 3
6*
84 Priscilliani
tantom. Haoc ost eniiii modnlatio eupiditatis, irae ietiiR, polli-
citatio insanabilis, arma serpentis, calliditas inimici, adulatio
extrarii, subiugatio nostri, corruptela sui. Per hanc oxpiignator
115 mi|[micu.s artes suas inserit et insidiis suis per occulta falleu-
tibiis zabolus oLrepit, dum percutit ut terreat uel dum blan- 5
ditur ut fallat. Sic denique apostolus Paulus, quid ipse uellet
ostendens et quid ne fieret repugnaret, dixit: uideo aliam
legem in memhris meis repugnantem legi mentis meae
et oaptiuum ducentem me in legepeccati, et alil)i: scio
quia non inhabitat in me, hoc est in carne mea, bonum; 10
nam mente seruio legi dei, carne autem legi peccati. |
Sic et profeta de hoc loquens ait: in montem altum ascende,
qui euangelizas Sion; exalta uirihus uocem tuam qui
euangelizas Hierusalem; exalta, ne timeas; die populo
huic 'omnis caro ut faenum et omnis gloria hominis ir,
ut flos faeui; aruit faenum et flos decidit, uerbum
autem domini manet in aeternum.' Et alibi ait: ego stabo
super speculationem meam, ut uideam et audiam, quis
loquatur in me et quid respondeam in accusatione
116 mea; et alibi: audi, || populus mens, qui beatificant uos 20
seducuntuos et semitas pedum uestrorum conturl)ant.
Quorum si naturam intellegimus et uitiorum consortium non ha-
bemus, necessario regnum quod caro et sanguis non per-
cipiet, consequimur. Sic denique Kebecca ad fidem mysterii
operantis electa duorum in utero suo populorum pugnas uidens ar,
7 Rom. 7, 23. 9 scio quia] Eom. 7, 18. 25. 12 Es. 40, 9. 0—8;
I. Petr. 1, 24 al.; Sabatarii cod. Colb. ad Marc. 1, 3. 17 Habac. 2, 1.
20 Es. 3, 12. 23 I. Cor. 15, 50. 24 cf. Gen. 25, 22 sqq.; Rom. 9, 10 sqq.
I '^
2 S€RpeNTeS, € (in TCS) lin. del. 3 CORRUpTtJAUl, f ox | fact.
4 ocuIta 12 moRTem, R lin. del., cf. 74, 23 13 euA'qelezAS,
e (in le) lin. dcl. 14 eUANQeleZAS, e (in le) lin. dol. IG UT (po.st
fAe^NJUm), U lin. del. 17 AIT scripsi, cod. Ab (an scrib. AT?)
19 ACCUSATIONe'meA, nid, 1)9, 13 24 conicias COMSequemUR
25 0peRA~TeS, e (in TeS) lin. del. erat UTGRC, cf. 87, 3
tractatus VII. 85
Esau dolore paitii« siii (ulidit, qui priiuitiiia sua perderet, et
lacob protulit in salutem, quem Christus faceret heredein. In |
quo et uos, dilectissiiiii fratres, tamquain lideles serui et, sicut
scribtum est, tili dei et coheredes Christi operaiites in testi-
5 monio loquendorum castificate auimas uestras ad ohau-
dionduni fidei nee configurantes uos ignorantes uitae
desideriis in quibus erubescitis stipendia uellitis aeci-
pere peccati, sed iter psalmidici sermonis intrantes ambulate
in lege doniini, ut taniquani lignum quod plantatum est
loiuxta decursus aquaruni diuino[|rum sermonuni tbntibus in- 117
rigati uirentis intellectus palmites proferatis maturos et per-
manentes honestae uitae fructus, quos non corrupti)>ilis ha-
bitaculi uoluptarium tempus eduxit, sed quos diuini sermonis
eruditio tecundarit, ut non decidentibus foliis mandatorum
15 perpetua luce contecti peccatorum supplicia respuere et requiem
possuuus habere iustorum per lesum Christum.
■1 Koni. 8, 17; cf. Prise, can. LXXII et LXXVIII. 5 I. Petr. 1, 22.
6 configurantes] I. Potr. 1, 14; nid. siipra 9, 21 nVi in eodein uersu habes
ignoraiitiae*; pro uocab. 'uitae', quod utroque loco in iiostro codicc
occurrit, It. et Uulg. exhibeiit 'uestrae\ 7 in quibus] Koni. (3, 21. sti-
pendia] cf. Rom. 6, 28. 8 ci". Ps. 118, 1. 9 Ps. 1, 3. 11 cf. Apoc. M, 18.
12. 14 cf. Ps. 1, 3.
3 plbellS 4 CObeRebiS, l lin. del. G CONpÜCUt^AfsJTeS,
U (in pu) lin. et puncto del. fortasse IQroORANTIS scrib. est
7 €RUB[SCITIS, [ ex I fact. UelllTIS] cf. 39, 2 ÄCCejKRe, €
(in ce) lin. del. 8 ITOR, Ha. del., cf. 58, 7 11 UIR€NTeS pRO
peRCNTeS fort. peRmANeiM'TIS scrib. est 12 borv]€STA€
fRUCTUS 13 ebuXIT] cogites de ebuXCRIT, cf. 4, 2; 32, IG al.
IG XJTrÖ-lplNIT TRACTATUSpSAlmi pRimiINCIpIT TRACTATUS'
pSAloil TeRTll'l
PRISCILLIANI
TRACTATUS PSALMI TEßTII.
'Domiue, quid multiplicati sunt qui tribulaiit me?
multi iiisurguiit aduersus me' et reliqua. Licet psalmi titu-
lus gestorum ordinem teueat, cur Dauid saiictus animi a facie 5
Abessalon fili decliiiauerit, uoLis tanieu caelestia opera dicen-
tibus nou rerum cariialium perscrutanda sunt, ut inuenta in
secretum inquisitionis indagine inuenti praemia operis adsequa-
mur, sicut scribtum est: quaerite, inquid, et inueuietis, pul-
sate et aperietur uobis, et alibi: | omnia possibilia cre- 10
denti. Acta itaque per speciem per fidem colligere debemus
et uisibilia opera inuisibili mentis indagare secreto. Omnia enim
in figura gesta apostolus adseuerat et nostri typum ante-
acta monstrare, ut opus laboris per scientiam legis iuluminet,
quos ignorantia tenebris ante uelabat, ut apostoli ad Efesios 15
3 Ps. 3, 2. 1. 9 Matth. 7, 7; Luc. 11, 9. 10 Marc. 9, 22. 11 cf.
n. Cor. 5, 7. 13 I. Cor. 10, 6; cf. Prise, cau. LXVIII et Bachiarü fiel.,
Mig. 20, 1019 C.
4 Hilarius, prolog. in cantica quindeeim graä., 2: In plerisque
psalmis multa secundiim historiae ordinem in superscriptionibus eorum
esse legimvis, ut 'cum fugit Dauid a facie filii sui Abessalon' etc.; —
ibid., ad psalm. CXIX, 1 : Propheticus scrmo licet communi usu hu-
mani sermonis utatur, tarnen non eandem quae communi sensui adiacet
significantiam continet. Namque quamuis, prout possemus intellegere,
rerum caelestium enuntiationem temptarit, uirtutem tarnen significantiae
suae moderata licet uei-borum electione seruauit.
2 Uid. subscriptionem tractatus septimi 3 uerba bo(T)IN€— IN
SURQUR tres uersus complentia rubro colore exarata sunt 4 IMSUR
QUR'QUNT, syll. QUR nigra lin. del. '€TR€l*, in marg. 7 peR
SCRUTANbAe 15 €ff€S)OS, prior p liuea et puncto del.
Priscilliaui tractatus VIII. 87
(Uctuiii est: eratis euim aliquando tenebrae, nunc autem
lux in domino; ut fili lucis ambulate. Agere ergo uos
oportet ex||cubias, qui iunctus est, qui si temporis mutatione 119
coiTumpitur, sed in dies ille renouatur, ut non quae in oculos sed
5 quae in mentem ueniunt magnifica ducamus, non studentes cor-
poralibus sed spiritalibus, laborantes, ut apostolus Paulus, elec-
tum uas Christi, gentium doctor, ponit et dicit: lex, iuquid,
spiritalis est, ego uero carnalis, et beatissimus Petrus:
omnis, ait, profetia uel scribtura interpraetationem
loindiget. Hinc nobis nocte ac die in dominica le|ge medi-
tatio, hinc in eam, quantum meriti est, curiosae mentis in-
tentio, hinc nostri agnitio, hinc fiducia gloriandi repudiare quae
carnis sunt et elegere quae Spiritus, argutiam cordis in agnitio-
nein ueritatis intendere, praeceptorum caelestium secreta cogno-
15 scere, utilitati animae, dum tempus sufficit, prouidere. Unde
mihi, fratres, sacrae lectionis prouidentiam curiosius intuenti
non (in)merito per profetam ordo psalmorum digestus uidetur
uec incondite quae |j Spiritus dei dictauit exposita, cum rudern 120
hominis natiuitatem simplici innocentiae puritate formatam
1 Epli. 5, 8; Prise, caii. VI. 3 cf. Exod. 12, 4. G Act. 9, 15.
7 1. Tim. 2, 7. lex] Koin. 7, 1-i. 9 II. Petr. 1, 20. 10 nocte] cf. Ps. 1, 2;
I. Thess. 2, 9; II. Thess. 3, 8 et Prise, ean. XXXIX. iii dorn.] ef.
Ps. 118, 97. 15 cf. I. Petr. 4, 3.
7 Hilarius, de trin. V, 32: ab apostolo et doctore gentium; —
melius . . . electionc uase doeuisti, — VI, 20 uas electiouis; — VI, 44
elcetionis est uas . . . magister gentium; — VIII, 1 doetor hie gentium;
— VIII, 21 electionis est uas et gentium doctor; VIII, 27. 48; IX, 62;
XI, 23; — Saluiani, epist. ed. Pauly p. 205, 4: Paulus electionis uas,
magister fidei; al. Cypr., ed. Hartel. I, 301, 1: ponit et dicit; al.
3 erat T€mp6RIS, ct. 84, 25 4 llleNOUATUR' 8 eQO 9 IN
leRpRAeTATIONeO)] cf. (J9, 10; 9, 27. 11 CneRITl] conicias meRITA
NJ tb) , A ,„ t , ^ . .
INJTeilO IG mpRATReS SACR€ 17 ODeRITO, dehciente
syll. IM ORbpSAl'ODORUdD 19 boO)m|^IS|m, O") lin. et puncto del.
m
uerba SlfOpllCI — UARG coartatis litteris exarautur, cf. Gl, 5
88 Priscilliani
parem beatis, si in his maneat, ostendit dicens: beatus uir,
qui non abiit in consilio inpiorum et in uia peccatorum
non stetit; secundo incorporatum inuidiae uirus exspauit, cum
ait: quare fremueruut gentes et populi moditati sunt
inania? hoc in tertio odium fili in patrem docet a nobis nasci, 5
quae nos persequantur ostendens. Tum et illud, | carissimi:
sensum legentis admonuit et sollicitam mentem ueri inqui-
sitione tardauit, cum in principiis posuit, quae regni sui fine
perpessus est, profetiam credo uitae hominis aptando et saecu-
laris mali circumscribendo naturam. Formae uel aetatis igno- 10
rantiae iactata turbinibus peccatis acerba sunt, tranquillo aeui
fiunt scientiae emendatione matura, pro quibus idem praecatur:
peccata, inquid, iuuentutis meae et ignorantiae ne me-
121 mineris, deus; || et apostolus ad libcrtatem iustitiao nos ex-
citans peccati in nobis redarguens seruitutem sie ait: cum 15
euim serui essetis peccati, liberi fuistis a iustitia;
quem ergo fructum habuistis tunc in his in quibus
nunc erubescitis? Tertius enim hie psalmus est, ut Abessalon
tertius filius inpius crudelis iniustus, qui occiso fratre ueniam
consecutus religiosum et indulgentissimum patrem hello per- 20
sequi, regno exuere, uita priuare conatus est. Quae omnia ad
nos|tram formam arbitror esse referenda nobisque contraria,
quae a nobis generantur, existere. Hinc prima inlecebra nutrit
1 Ps. 1, 1. 4 Ps. 2, 1. 13 Ps. 24, 7. 15 Rom. 6, 20. 21.
21 cf. I. Cor. 10, 6; Prise, canon. LXVni.
T I
1 OSTGN'blbblCeMS, b posterior in b\b lin. del. 2 ABIT
peCCATORUfD, ex U corr. 3 eXSpAUIT] ita cod., cf. 81, 1
4 erat pupull 5 ÖOCeRei' 7 le'Q€NTeS, € (in tes) lin. del.
nD€NT€', cf. supra 5, 9; 20, 13; 71, 9 al. UIRI, cf. 33, 12 IN
qUISmONemTARbAUIT, m lin. del. 8 ReQNIS, S lin. del.
17 blis, I (ante S) liu. et puncto del. 18 eRUB|^[jS'CITIS, € (in &€)
eras., deinde i in ras. posit., sed iterum conuers. in { 19 FRATR€S
Ue'fvJlAOD, S lin. et puncto del. 21 eXUe'RO, lin. del., cf. 85, 8
ce
23 InIcbRA
tractatus Vm. 89
reatuni et apparentiae maliini occasioiiem praestat inimico;
tum in (lecliue scelerum iiipulsu uoluiitatis urguetur et homo
idest filius perditionis osteiiditiir. Prima enim concu-
pisceiitiae culpa est, seeuiida uoluiitatis adioetio, tertia desi-
5 derati operis iupletio. Quae e contrario in operibus bonis lectione
cognoui|[(mus) . . .
1 cf. Eoni. 7, 8. 11. 3 cf. lo. 17, 12; II. Tlicss. 2, 3. Primal
cf. lac. 1, 14. 15.
1 mAluml noliii mutare in (DAUm 2 becUue, € (in cle)
liii. (k'l. G supplendiuii ossc 'eogiioiiiiiius' puto; 'cognouistis' enim
aliter fiiit distinguonduni (COC^NOUIStis). Quaternionem liic excidisse
dücui iii ])raef. c. IL
P1U8CJLLIAN1
TEACTATUS AD POPULUM I.
Wirccl). fol.
122 facere non posse monstraret, sicut profeta ait: quis
sapiens et percipiet haec et iiitelleget et seiet ea? quia
rectae sunt iiiae domiiii et iusti ibiint in illas, inpii 5
autenilanguiscent in eis. Propter quod et uos induti fidei
arniis castificate auimas uestras ad obaudiendum per
spiritnm et aedificantes uos in teniplum domini cari-
tateni in fraternitate simplicem in gloriam diuinae
dilectionis adhibete, quoniam sie scribtum est: omnis 10
caro ut faenum et omnis gloria hominis ut | flos faeni;
aruit faenum et flos deeidit, uerbum autem domini
manet in aeternum, ut in euuangelio ait dominus: intrate
per angustum ostium, quia dico uobis multi quaerunt
introire et non poterunt. In quo non quod angustus sancto- 15
rum constituatur ingressus, sed quia omnis amicitia mundi
inimica est dei et humana natura facilius oblectatione quam
Labore suadetur, nos intellegamus quod, ubi rerum praesentium
123 uoluntas quaeritur, futurae j] uitae promissio non habetur. Sic
3 Hos. 14, 10. 6 Propter] cf. supra p. 80, 1. iudutij cf. Eoni.
13, 12; P]plies. 6, 11 sqq. 7 castificate] I. Petr. 1, 22. 8 aedificantes]
I. Petr. 2, 5. caritatem] I. Petr. 1, 22. 10 omuis] Es. 40, 6—8; I. Petr.
1,24. 13 intrate] Luc. 13, 24. 16 lac. 4, 4; cf. Damasi epist. apud
Mig. 13, 366 B.
2 Cf. subscript. huiiis tractatus 3 ante hoc folium complura excidisso do-
cuimiis in praef. c. II 4 bA€ C 5 iIIaS seruaui; facile cogites de lUlS
6 lAN(;U[SC€NTeiS, t ex ) corr. 7 OßAUOieMSOUOT), S Im. et
puncto del. 12 f loS, cf. 84, 16 14 ANJQ. OST.] coartatis litteris
Script., cf. 61,5; 87, 19 19 UOlUNTAS] nolui mutare in UOlupTAS
Priscilliani tractatus IX. 91
denique in euuangelio gratior est dracma pauperis; requietio
Abrahae sinus dicitur et Fiuees; inmisericordis diuitis ge-
hennae igiiis habitaculum repperitiir, noii quod absolute diuitibus
poGiia ponatur et i'eiiertendi ad dominuni desperatio constituta lo-
5 cupletibus sit, sed qiüa nihil in principiis statutum est nee ullus
per praerupta conscensus est, sicut apostolus ait: diuitibus
huius saeculi praecipe|non süperbe sapere neque spe-
rare in incerto diuitiarum, sed diuites esse in operibus
bonis, ut, dum per elemosynas et bonam uitam tendendi ad
10 dominum iter facimus, tamquam subtractis paulatim gradibus ad
ea quae sunt summa ueniamus.
1 dracma] cf. Marc. 12, -IS; Luc. 21, 3. requiotio — igiiis] cf. Luc.
10, 22. 2 Piiiees] cf. Num. 25, 11; Ps. 105, 30. G I. Tim. 6, 17. 18.
5 Hilarius, de trin. J, 20: sod quia iiulhis per praerupta conscen-
sus est, nisi substratis paulatim gradibus feratur gressus ad summa e. (|. s.
2 fltsjeei, T liu. del. 3 blUITIIS, I ras. dcl. -1 CONSTIT|^U|TA
Tl .
i^lOjÄ|CUPjleril-JSIT, A (iu tOA) eras., II liii. et puncto del.; punctum
(^uod post priorom litt. | exstat, debuit poni post l'j (= BUS); supra CU
litt. 'locu' oblitae sunt 5 STATI^TOTUfn, I et liu. del. CON
se'^sus 11 ueNiAfnusexplic-TRACTAT-AbpopulumiMcipiT
eiusbecDil
rPiISCILLIANl
TRACTATÜS AD l'ÜPULUM IL
Wireel). fol.
124 Piofetici historia serinonis diiünis inbiita uerbis et pionun-
tiantis tituli uelut proposiii tlieniatis gesta dispoueiis uoii iiie-
moriam mortalium temporum, quae coiihiuentia liiunauo sen- 5
siii fortiütis seniper motiljus in aliquid existiiiit, tamquam
ad doctrinain publicae opinioiiis oioquitur, sed rofcirens gesta
regnorum, dum alter aliuni ut uincat inpugnat, lioc quod unicum
in nobis profetici operis munus est docet post eua.sio|nem eoruni
quae sunt in mundo in cupiditate perditae uitae inter tot bella 10
uitiorum conscientiam ab omni culpa liberam conseruare et sie
tanti muneris deum parentemque debere cognosci, ut, qui omne,
quod profeta in persecutione sustinuit et Christus deus in pas-
sioneni suam uicit, ad doctrinam nostram scribta esse
cognouerit, utili ac necessaria ad intellegendum mandatorum 15
125 uia nitens inter tot inexploratas humanae uitae molestias et || indi-
gnas deo saeculi mensurabiles pugnas luricam iustitiae, con-
fidentiae galeam, scutum aequitatis et, sicut scribtum est,
gladium ex utraque parte acutum diuini oris adsumat et
14 Cf. Korn. 15, 4. 17 cf. I. Thess. 5, 8; Eph. 6, 14. 19 cf. Apoc. 1, 16.
3 Uid. quos citaui supra p. 86 Hilarii locos.
2 Uid. subscript. liuiiis tractatus et subscript. tractatus antecedentis.
3 uerba pROptTICI — y)RONUNTIAN trcs uersus coniplentia riibro
colore exarata sunt pROpETICI, E ex | corr. (rubro colore) 4 DRO
NUNTIA~TeS 5 CONUIUe'TIA, U (in Ul) Hn. del. 13 pASSIO
(D
NJeO)SUA ] uid. supra 39, 13; 48, 7; 50, 2 al. 17 01€N)SURABll[S,
E ex I fact.
Priscilliani tractatus X. 93
iiidutus fidei armis studio animi flagrantis (in)census dis-
ruptis saeculi uinculis totum se diuinae unde profectus est
natiirae e deo Christo, ciiius similiter debitor et imagini testis
est, reddat intellegens quod inter diiiiiiorum deambulacra uer-
5 bonmi omnis scribtura hoiuo | totus est, euuangelico sermono
testaiite onineni narrationeiii rerum in nobis fuisse coii-
pletain, siciit et Paulus ait: siue Paulus siue Apollo siue
Caefas siue mundus siue mors siue uita, omnia uestra
sunt, uos auteni Christi, Christus autem dei; quoniam
10 in quoruni exemplarium uiuentes in saeculo siue instituto bonae
indolis siue cupiditate uitae praeuaricantis intramus, eorum post
mortem siue in gloriam consortiis congregamur . . .
P]t ideo qui conuersus j| ad fidem Christi prima media postrema I2ü
omnia quae per dominum facta et quae post sunt futura eogno-
15 uerit, necessario temporaria de perpetuis, falsa de ueris et segre-
gans caduca de certis, ubi se diuinum genus uiderit, unum et
indiflerentem sil)i deum retinens in ea quae neque in exordio
neque fini obnoxiantur exultat; sed omne quod Dauid sanctus
inter incerta certaminum et alienigenorum excidia bellorum con-
20 tidens deo egit, non tamquam memoriale saejculi scribtum ac-
cipit, sed quid in nobis partim nostro partim corporis metu
eotidianorum bella peecaminum et saeeularium uarietas uolun-
tatum, dum pro eertis inc<n'ta sectanmr et inter aliena eonten-
dimus, ualeat recognoscit, dicente ipso Dauid in psalmis: do-
1 cf. Korn. 13, 12; Eph. G, 11 sqq. disr.] cf. Ps. 2, '5. G Luc. 1, 1.
7 I. Cor. 3, 22; cf. Lnodic. u. S. IG Act. 17, 28. 24 Ps. 18, 13.
1 plACRAr\JT€S in cod. ante ceivJSUS spatiuni duanini litt, uacat
3 NJATURAee-SÖl noliii mutare in NATURA€ CT beo sKlllllT
5 eUUANCello'cO, O (in |0) lin. dol. 11 pRAe'uARICANJteS
Q
12 CONBR€CAniUR', 1') lin. et puncto del.; — omi.ssuni esse hie aliquid
statuendmu est; desideratur enini sententiae altera pars, quae respon-
deat illi 'siue' in u. 11 posito (uelut 'siue' u. 12 respondet ei, quod exstat
IM ,
in u. 10) 18 pIMl) opp. supra 57, 12 19 INTCRCeRTA AliervJI
QENORU", E t'X I corr. 20 ACCtpiT, falso [ ex | corr. 21 meium,
(D (in um) lin. del. 22 UoIum'tATU(T)] uid. supra 90, 19
94 Priscilliani
mine, ab occultis meis libera me et ab alienis parce
seruo tuo, quoiiiam iniquitatem meam ego agnosco et
peccatum meura contra me est semper. Omiiia enim,
127 quae uel | gesta uel scribta sunt, ideo sie scribta sunt,
ut dei sensus uisibilibus inuisibilia demonstrans aptis- r,
sirao ad humanam intellegentiam serinone loqueretur omnisque
homo qui deum uellet, quidquid in electione populi patriae pro-
fetarum loco tempore die mense oblectatione certamine accepta-
bile in scribturis deo cerneret, si se per ea quae sunt per deum
prouisa disponens ad opinionem religiosae intellegentiae pro- lo
fecisset, omne quod scribtum est de se | scribtum esse
cognosceret et ambulans in nouitate uitae, siue quid pote-
statibus daretur aut regibus, unicum hoc profeticis uocibus
adpraelienderet quod quidquid amicum saeculo est Christo in-
uenitur inimicum, dicente apostolo: omnis amicitia mundi !•">
inimica est dei, et iterum: omnis concupiscentia carnis
et uoluntas oculorum et ambitio humanae uitae uon
sunt de patre sed de hoc mundo sunt et mundus prae-
128 terit et concu||piscentia eius, uerbum autem domini
manet in aeternum. Quamuis enim Immani intellectus infir- 20
mitas cogat profetici sermonis eloquia rerum species terrenarum
tamquam superiorum uirtutum indices quaerere, ut uisibilium
consuetudine familiariter admonente in insolitos sensus humanae
inbecillitatis angustias religiosa discendi exspectatione laxemus,
tamen ipsa natura nos docet quod haec sunt quae conuer|sis 25
2 qiioniam] Ps. 50, 5. 3 Oinnia] cf. I. Cor. 10, 11 et Prise, can. LXVIII
5 Rom. 1, 20 et Prise, eau. Villi. 11 Lue. 22, 37. 12 Eom. G, 4. potestat.]
cf. Tit. 3,1. 15 lac. 4, 4 (siiprap.90,16). IG I. lo. 2, IG. 17; I. Petr. 1, 25.
20 humaui] Hilarius, de trin. I, 19; uid. supra p. 69, 11. 24 an-
gustias] Hilarius, de trin. I, 18; uid. supra p. 58, 7.
7 eratpupull 10 pROfECISSet, E ex ) corr. 13 ÖA'RetUR, post
T leuis ras. 14 SÄ€CUl6, supra punetum temie('?) 17 UOlUNTAS]
cf. supra p. 90, 19; 93, 22 20AeTeRNO, lin. dei. bumANJiÄ, A(iii
MA) lin. et puncto dei. et | impos. 22 INjbiCIS 23 CO^JSU[TUb)^sJe,
E ex ) corr. INj'sollTUS, cf. Gl, 1; G9, 13 24 eXSpqC^TATIONe,
C in ras. oxstat, erat T
tractatus X. 95
ad fidem aut pugnant aut dominantur in iiobis tribulatione
formidinum seu adolationo folieiiim, (ut) quae distrucximus
iustruentes ad ea quibus renuntiauimus reuertamur, quoniam
nihil interest diabolo, utrum metu malorum an peisuasione
5 felicium alienatae a deo uitae peccati occasio et materia prao-
stetur, nisi quod iam in captiuitatibus uostris tolerabilior est
consuetudo miseriarum quam ruina felicium, dicente de || hoc 129
profeta: audi me, populus meus, quoniam sicut exactores
uestri circumscribunt uos, ita et qui beatificant uos
10 seducunt uos, ut semitas pedum uestrorum conturbent.
Et ideo Dauid sanctus titulum psalmi in doctrinam con-
uersorum positi post deuictas duas Syrias in exultationem
triumfantis inducit, ut, qui titulum psalmi in doctrinam positi
et gratulationem Dauid inter bella saluati in Jntellectum pro-
1,-) fetici sermonis agnosce|ret, diuinae intellegentiae opus moliens
et uoluntatum suarum in se uidens bella humanae in])ecillitatis
respueret errores et duas Syrias hoc est duo peccaminum prin-
cipia, quod aliud animi aliud corporis officio datur saeculare
aliquid uelle uel facere, deuincens iudutus, sicut scribtum
20 est, fidei armis uitiorum ageret triumphum et dedicatae in
Christo conuersatiouis inmarcescil)ilem coronam uelut qui-
busdam uictricis militiae stipendiis mereretur, || quoniam haec 130
perfecti boni gloria est, si, sicut scribtum est, castificatio
corporis pretio excolitur uoluntatis. Denique dum nullus aput
25 nos infinitis finis est et fixo in lul^ricum gressu modum non
2cf.Gal.2,18. 5 cf. Rom. 7, 8. 11. 8Es.3,12. 11 cf.Ps.59,1. 19 cf.
Rom. 13, 12; Eph. G, 11 sqq. 21 I. Petr. 5, 4. 23 east.] cf. siipra p. 72, 10,
sed nostro loco UOlUNTAS pro UOlupTAS scriptum esse uidetur.
1 PUQNa'nt'tAUT, erat yjUQNAT, dcinde NT in marg. affix. et T
(in TAU) lin. del. TRIöuIaTIOIN 2 UT deest 4 IfvJlbll, I (ante
T\3) lin. del. bAAbOUTRUm, A (in ÖA) lin. del. 5 AlieNATG
TOlleRABlllOR, prior l (in ToU) lin. del. 7 COMSUETUbo, E ex
1 corr. 9 ueSTRIS, S (in R)S) lin. del. 11 pSAlm)|, una litt,
eras. 12 btUICTAS, l ex I corr. 19 b€UrC€N|S| 24 pRAetIO,
A lin. del. 25 INpINJITIS, erat fIM-, sed INjpiN- man. I corr.
CU
lUBRI' , CU' in marg. man. I, opp. p. 57, 18
96 Priscilliani
constituimus incertis, cotidianorum in uobis fieri bella certa-
minum etiam apostolicis uocibus edocemur dicente ad nos Paulo :
caro conoupiscit aduersus spiritum, spiritus autem ad-
uersus carnem; haec inuicem sihi altercantur, ut non
quae uolumus faciamus, et quia | humanae intellegentiae 5
sensus et ratio communium opinionuin uon statim apostoliei
sermonis et caelestis consilii capax esset, insequeuter apostolus
Paulus, cur peceantibus nobis deuicta uitiis caro et humanae
uitae ambitio subiaceret, ostendit dicens: non est uobis con-
luctatio contra carnem et sanguinem, sed aduersus 10
principes et potestates mundi huius rectores haruni
131 tenebrarum, aduersus spiritalia nequitiae || in caele-
stibus; sicut et lohannis ait: uidi tres spiritus inmundos
tamquam tres ranas exeuntes de ore pseudoprofetae
et de ore bestiae et hü sunt tres spiritus daemoniorum 15
qui procedunt ad conturbandos reges terrae, et iterum
ipse Dauid quid in nobis pugnaret ostendens ait: d online,
iniquitatem meam ego agnosco et delictum meum
contra nie est semper, et apostolus de eo loqueus ait: unde
bella, unde rixae in uobis? nonne de uoluntatibus ues-| 20
tris, quae militant in membris uestris'r* ut, qui diuinorum
praeceptorum in se opus uellet, uniuersa in se uitiorum bella
deuiucens non solum carnis sed et cogitationum idest spiri-
talium nequitiaruni concupiscentiis alistineret et gentilium
daemonum in se ueneficia despiciens, cui tributa peccaminum, 25
cui stipendia uitiorum, cui timores formidinum, cui honores prae-
132 tereuntiuni dignitatum deditus saeculo honio deberet, agnosce||ret
3 Gal. 5, 17. 9 Eph. 0, 12. 13 Apoc. IG, 13. 14. 17 Ps. 50, 5.
19 lac. 4, 1. 23 cf. Eph. 6, 12.
5 Hilarms, de trin. VII, 16: Quamquam igitur huius intellegentiae
nostrae iudicia cum huinani sensus opinione conimunia sint, etc.
8 CUR scripsi, cod.: CUl' 11 pOT€STÄTtS, E ex | fact. 12 MC
qUITIAe', AG in marg. eiusque litt. £ perperam lin. del. 14 pSGUbo
pROp€T€ 19 SepeR, R lin. et puncto del. 20 UOlüNT.] cf.
supra p. G.3, 17 25 B€NeflCIA, cf. p. 21, 3 bfs'piCieiNS, l ex
I corr., ante n eras. I 27 AqNOSCe||R€€T, cf. 52, 11 (00, 5).
tractatus X. 97
et repudiatis Omnibus qiiorum finis mors est et in quibus corri-
pitur edoctus, totum so debens deo, factus ipse quod psalmus
est in exultationem psalmidici sermonis intraret diconte Dauid:
deus, lepulisti nos et distruxisti, iratus es et misertus
5 es nostri. In quo tarnen sermone psalmi ultra naturalis in-
tellegentiae sensuni mens ad deum conuersa prouehitur et uni-
cuique intellegenti se incorruptae beatitudinis per haec cam|pus
aperitur. Libet enim hoc loco in tali sermone psalmi aduersus
diaboli insidiantis astutias libera saluati in Christo hominis
10 uoce clamare : ubi est, mors, aculeustuus? ubi est, mors,
uictoria tua? ecce deus, dum corripit, diligit et erudit
potius peceati agnitione quam plectit, et, cum alia tua non sit
natura, uisi aut in peceati mala cogere aut post percussum
captum ueneno in ea quae ipse persuaseris perurguere, Christo
15 docente cognoscimus quod baptizati in Christo, || cum in his 133
quae sunt deo aliena distruimur, in ea quae sunt nobis pro-
pria reformamur et quod usque ad finem peccantibus poena
est et conuersis nobis in redarguitione doctriua est, ipso Dauid
dicente: quis similis tibi, domine? quia ostendisti mihi
20 tribulationes et conuersum uiuificans docuisti me, et
iterum Eseias ait: domine, in utero accepimus et par-
turiuimus spiritum salutis quem dedisti super terram.
In quo quamuis nos ipsi probemus in nobis, qualis esse | homo
debeat qui in nouam natiuitatem per fidem uiuens sensum
25 suum ad ea quae dei substantiae sunt digna moderetur, tamen,
ut scriljturarum dispositio ad intellegentiam nostram factorum
exemplis tamquam incorruptis testimoniis uteretur et caritatem
dei commendans in nobis conpugnantes rerum mortalium in
1 cf. Rom. 6, 21. 4 Ps. 59, 3. 10 I. Cor. 15, 55. 11 deus] cf.
Hebr. 12, 6. 10. 17 cf. I. (Jor. 1, 8. 28; Gal 2, 18; Ps. 59, 1. 19 Ps, 70,
19. 20. 17, 21 Es. 26, 18. 24 cf. Koni. 1, 17 al, 27 cf, Rom, 5, 8.
5 ultra iKit, iut. sens,] cf, Hihtrii locos ad p. 74, 10 allatos.
5 eST, T eras. 9 INSlblÄNJteS 11 CORIplI 18 RebAR
QUITIOMA€, erat ReXARQ., A(m NAe)n)i. etpuueto dei. 24 UIU€M|^Sj
XVUI. Priscili. 7
98 Priscilliani
nobis opiniones facilius ostenderet, si dictus uerborum formis
134 et rerum parabolis adprobaret, sie Rebecca, felicis ma||ter uteri
et diuinae promissionis decreta parturiens, oonlnctaiitia inter se
mimdi et dei in nobis opera denionstrans, dum pugnantiam
uiscerum inpatienter acciperet, in profetiam li])eri doloris eru])it 5
dicens: quo mihi ista, si sie sunt? Cui uox domini respondit
et docuit: duo populi sunt et duae gentes in utero tuo.
De quo et apostolus Paulus manifestans enarrans ait: uideo
aliam legem repugnantem in membris meis legi mentis
meae et captiuum dueentem me in | legem peecati, et, 10
ut in duabus gentibus et duoluis populis, quid populus et gens
dei, quid uitiorum populus esset, ostenderet, ueterem a nobis
hominem exui cum omnibus actibus et eoncupiseentiis
suis et in nouum nos uoluit reformari dieens: sicut porta-
uimus imaginem eins qui est de limo, portemus iraa- 15
ginem eins qui est de caelo, ut qui se diuinum genus
crederet ea quae sunt terrena despieiens sequens Christum in
135 caelestes se glorias || eonseeraret. Sic duo testamenta ad fidem
posita, unum seruitutis iugum soluens, aliut gratiae opus di-
uidens, ueteris et noui nomen habuerunt, ut in utrisque unus 20
homo positus diuinae in se naturae et terrenae earnis opus
possidens, quia nulla soeietas luei cum tenebris, Christo
et Beliae est, id quod erat earnis disciplinae lege cohiberet
et se deo cuius imago et similitudo apparuit non negaret. Sic,
6 Gen. 25, 22. 7 ibid. u. 23. 8 Eom. 7, 23. 12 Col. 3, 9. 10;
Gal. 5, 24. 14 I. Cor. 15, 49. 16 Act. 17, 28. 19 cf. Gal. 5, 1. 22 II. Cor.
G, 14. 15; cf. Bamim epist. ap. Mignc 13, col. 3GGB. 24 cf. Gon. 1, 2G.
2 J^ARa'boIIj^Sj erat Sl'cR€6€CCA, sed man. I in ucrsus fine C
addidit. et in u. proximi initio C dei.; cf. G5, 24; 104, 2G 4 beODON'STANJS
y)UQMANTIA'^j legondumne pUQMANTIA (noutr. pl,)? nid. etiam
Arch. f. lat. Lex. III, 32G 5 ACCepeRGT, € (in ce) lin. dei. 60
lOReS GiSTa'I, ostneODeras.? 8 ODAlMIpeSTANJSe^N ARRa'nS,
MS in margine; facile cogitare possis de (DAMIpeSTA GNARRANS, an
€rvJARRANS glos.sa uetns est? 17 b[SpiCl'eMS, [ ex ) fact. 20 U€
TERGS 23 €t ante uersum praefix. BGIia, uid. tarnen supra p. 8, 21
tractatus X. 99
intellege, ex alia parte maledicltionum discipliua, ex alia bene-
dictionum gratia constituta est, ut, quamuis diuersae man-
siones sint apud deum nostrum oniiiesque uellit saluos
fieri et ad aguitionem ueritatis uenire, uestrum tarnen
5 uullus ignoret quod inter duo regna, inter sinagogam satanae
et ecclesiam niandatorum dei, idest saeculi opera et dei
uerba, conuersatio uitae uostrae est et hoc quod dei est nostrum
dicitur, illud uero quod saeculi |j est quia contrarium deo ideo 136
et a nobis inuenitur alienum, et illud renuntiamus, hoc credimus.
10 Sicque inter huiusmodi constitutis hinc diuinorum promissio
mandatoruni, inde zabolicae teniptationis instat intentio, hinc
fides Christi, inde saeculi perfidia persuadit, hinc pax pa-
tientia longanimitas mansuetudo cetera quae huiusmodi
sunt, inde ira auaritiae germana, furnicatio amica tenebrarum,
16 ambitio fortunae suae nescia, diui|tiarum infelieior cupi-
ditate custodia, furor inperitus deo, oblectatio uen-
tris et gutturis, gloria pudendorum, oculorum uoluntas
et zabolicae pompae uelut simplex in exspectaculorum de-
ceptione persuasio. In quae cum per diuersa homo rapitur,
20 uitae et mortis ante nos condicione proposita, tarn diu
in nobis pugnas saeculi et bella nescimus, quamdiu conuersantes
in (deo), aliena redarguentes, domini uerba teneamus; nam si
quod II corripimur agnoscimus et quae sunt aduersa uincamus, 137
2 lo. 14, 2. 8 omnesqiie] I. Tim. 2, 4. 5 Apoc. 2, 9; 3, 9.
G cf. I. Cor. 14, 4; 7, 19 al. 12 Gal. 5, 22. 23. 14 ira, fornic] cf. Gal.
5, 20. 19 (auar. Rom. 1, 29). 15 amb.] cf. Philipp. 2, 3. diu. cust.] cf.
Sirac. 34 (31), 1 (Graoce: aypu;:vta t^Xoütou). c»P-] cf- I- Tim. 6, 10.
16 für. inp. d.] cf. Rom. 10, 2. oblcct., glor.] Philipp. 3, 19. 17 ocu-
loruml I. lo. 2, 16. 20 Sirac. 15, 18.
3 uelllT] cf. supra 39, 2; 41, 13 al. 5 SY'njAQOQAOD, Y ex | corr.
7 boC scripsi, cod. boODO 9 lllub] cf. Arch. f. lat. Lex. III, 318
11 INSTANT, N (in AN) lin. dei. 12 p€RSUAb)T] cf. supra p. 30, 18;
82, 16 14 AUAReiTIAe, € (in R€l) Hn. dei. et | impos. 17 UOlUNTAS]
cf. 94,17 18 pompe eXSpeCTACUlo'RUCDj uid. Arch. f. lat. Lex.
III, 325 20 bAU, A lin. dei. 22 b€0 deest 23 CORRUpiOlUR, U
(iu RU) lin. dei. UINCACDUS] nolui mutare iu iiidicat. modum, cf. 82, 18.
7*
100 Priscilliani
necessario ambulantes in nouitate, sicut psalmi textus
ostendit, uino conpunctionis accepto arcum persequentis
zaboli et iacula uitamus, agnoscentes quia liberi a peccatis
esse non possumus, nisi remissione baptismatis et diuiuae emcis
redemptione saluemur. In hac parte psalmidici sermonis, quos 5
fides coustans ad Studium ueritatis uocat, non tantum excipere
auditu, I sed introspicere sensu conuenit, qualiter ad omueni
se intellegentiae nostrae inbecillitatem psalmus adcommodet
et dispositione sermonis profetici operis modum temperans
arduura diuinae intellegentiae iter uelut cliuo molliens leniori 10
faciliori instituit ascensu, ut, quia conuersis ad fidem facilius
est peccatorum suorum mala nosse quam dispensationem diuinae
in se intellegere uaturae promptiusque est homini peceatuin
138 nol|[le quam uelle diuinum, ita in psalmo aptissimus profectibus
legentium ordo succederet, ut reseruata in processu psalmi cogni- 15
tione sui deo, qui nisi per se cognitus non est, primum redar-
guitio domini agnitio peccati diuino muneri faceret ingressum
et, ubi homo naturae suae locus factus quid deus uellet agno-
sceret, sensatae historiae serrao sequeretur dicens: deus locutus
est in sancto suo, ut qui se sanctificasset deo, loquente in 20
se domino, deum loqui audiret in sanc|to et omne quod in
historiis sanetorum uirtus fecisse putabatur humana, naturae
suae legibus metiens inter diuinas professiones habitae de
1 Rom. G, 4; 12, 2. 2 Ps. 59, 5. 6; cf. Ps. 142, 3; 141, 7. 3 iaeula]
cf. Eph. 6, IG. liberi] cf. Ps. 59, G. 19 Ps. 59, 8. 22 uirtus] Ps. 59, 14.
9 Hilarius, de trin. I, 20: uid. supra p. 7G, 27. 14 Hilarms, de
trin. I, 19: ut aptissimus legentium ])rofectibus conexorum sibi libellorum
ordo succederet.
1 NJOUITÄTe'] uid. supra p. 79,25; 94, 12 ubi additur UlTAe; cf. etiam
Prise, call. LXXVIII 2 peRS€queNT€S 6 plbiS 9 pROftTICI,
t ex I fact. 10 llMIOR), t ex | corr. 11 irvJSTITUIT] uolui mutare
iiicomunct.,cf.82,18;99,23 13 bonDINJ€ 14 pROftCTIBUS, C per-
peram puncto et lin. del. 15 leQeivJTI UfD 17 cogites de AQNJl'
TION€ m^uJM€RI 18 loqu^SfACTUS', prior pars litterae U (in
r
CU) in rasura exstat 19 blCGN S 23 bÄ6ITeb€, signum supra
lineam additum r postea deletum est; uid. praef. c. 11.
tractatus X. 101
se protestationis expenderet, ut profeticus sermo semel loquens
et duo praedicans exultationem saluati hominis in Christo et
gloriani Christi in homine triumfantis uelut gerraanum insigne
cii'cumferens ad doctrinam nostrae eruditionis aperiret, ut, dum
5 sanctorum gesta cognoscimus, triumphura || honae uitae ab- 139
soluta dictorum dispensatione teneamus. Sicima namquc, cuius
diuisio gaudium hominis et Christi est, alienigenarum terra
regionum est, ubi lacob electi hominis filia praetereuntis iteneris
occansione correpta, dum oculorum uisibus capta aliena miratur,
10 et electi geueris diguitatem et gloriam uirginitatis amisit, quae
in uindictam facinoris admissi puuita diuiditur et ad testimonium
memoriae, ne quid tale dei populus in alienis injcurreret, sub-
iugatur. Efrem et Manasses duo loseph sancti filii sunt
quos subiugato sibi Aegypto in fecunditatem subolis tamquam
15 ad fructum perfectae meruit ueritatis. Galaad horum primi-
tiua possedit; ex luda, unde rex quaeritur, deus natus in carne
est, et quia liuth Moabitidis perseuerantia fidei diuinum in con-
ceptibus genus meruit, Moab spei tabernaculum nuncupatur.
Idumea terra pertidiae est, ubi calci amen tum 1 diuini ite- i40
20 neris extenditur. Allofili in absolutionem arcae domini de-
uicto Dagon idolo diuinis apparatil)us sul)iugautur. Per quae
uniuersa doctrinae nostrae ratio se tendens opus dei saluantis
in Christo et sanctificati hominis iter monstrat, quoniam Sicima
uincitur et tabernaculorum conuallia metiuntur, si cre-
25 dentibus nobis nato per uirginem Christo et ea, quae corrup-
telae causa exstitit, concupiscentiae carnalis natura uinca|tur et
6 Ps. 59, 8. 10. 8 lacob . . filia] Dina, cf. Gen. 34 et ludic. 19
(u. 29). 13 Ps. 59, 9. 15. IG ibid. 17 cf. Ruth 4, 17. 18 Ps. 59, 10.
20 ibid. (sec. Ital.); 55, 1. deuicto etc.] I. Reg. 5, 2—7. 24 Ps. 59, 8.
3 l^sISlQNÄe, A lin. et puncto dei. 7 AlieNi'gervjeRum, e (in
Ne) lin. dei. 8 pRÄeteR'eUNTeSITeNeRISl cf. Neue, Lat. Fonneu-
lehre 1, 187 9 OCCANj'siONG] cf. Brambach, Orthogr. 266 12 quiO
INj|cURReT, cf. 35,4et24; 74, 14 al. 17 nolui mut. in mOAblTIS
21 ibolo, in uocab. fine lin. dei. 24 CONUAU^IjA 25 €t'
AqUAe CORRUpTAeUe, A (iu TAe) li". et puncto dcl.
102 Priscilliani tractatus X.
redditum corpus non fornicationi sed domino, per immor-
talia praeceptorum uerba diuisum, dignum tabernaculis Christi
et gloriis futurae resurrectioiiis habeatur, Sicque deuicto mundo
uelut subiugato Aegypto in Efrem et Manasse laborantibus
datur fructus nee alius nisi ex Inda dux quaeritur, quando 5
Christi passione saluatis nihil aliud in ducatum, nisi quod deus
141 in carnem uenire uoluit, inluenitur nee alia perseuerantibus
spes est, nisi ut eireumuersura mundi idest perfidiae terra
uineatur, ut ealciamento pedum domini hoc est euuangelio
pacis ostenso distruatur Dagon, opus saeeuli, et absoluta testa- 10
nienti area, quod nos sumus, Allofilorum aliena suadentium lo-
quella superetur, (ut), qui ea quae in regionibus posita, in locis
dicta, in regibus sunt praedicata cognouerit, uitiorum in se loca
regna regiones disciplinato opere deuin|cens, etsi profetatum de
deo intellegat, sibi tarnen uelut quoddam uitae exeniplarium po- 15
situm recognoscat, quoniam ab iiiitio usque ad finem uenientes
in hune mundum sicut unitis malitiae uiis fallimur, ita unita
fide et eorrcetione saluamur.
1 I. Cor. 6, 13. 5 cf. Gen. 49, 10; Matth. 2, 6 (et supra 101, 16).
8 cf. Ps. 59, 11 {r.epioyri, Itala: circuinstautia). 9 cf. Eph. G, 15.
1 pORMICATIOrsj'ls', S lin. del. 5 qUA- 'bo 7 UOl^UITIM,
12 UT deest 17 UNJITUS 18 SAlUACnUR-'TRACTATUS Ab
populum'explic-iNcipiT BeNe'bictio supeRpibeles-'
PßISCILLlANI
BENEDICTIO SUPEE FIDELES.
Wirceb. fol.
Sancte pater, omnipotens deus, qui multiformis gratiae tuae 142
templum et dispositae in te ecclesiae tabernaculum formans
5 inmeusurabilis gloriae extendens mensuras Christo iü te auctore
docuisti, ut iu te uno et inuisibilitatis plenitudo, quod pater
filio, et uisibilitas agnoscentiae, quod filius patri in operatione
sancti Spiritus deberet, ageretur, sie in te omni definitae rei
terniinuin et infinitorum receptaculum ponens, ut ex te uno
10 uenientibus | nobis ununi profectum et reuertentibus ad te
unum aditum in ortuni tili in te orieutis aperires, et quamuis
ex diuersis uocationum uiis iu tabernaculum tuum tenderent,
omnes tarnen uno ingressu ad te Christi operantis intrarent,
ut, cui se ille clausisset, aecessum ad te, quia patrem tili in
15 filio et filium patris in patre ignorauerat, non haberet. Tu
enim es deus, qui cum in omnibus originibus uirtutum
intra extraque et supereminens || et internus et cii'cumfusus 143
et infusus in omnia unus deus crederis, inuisibilis in patre,
uisibilis in filio et unitus in opus duorum sanctus spiiitus in-
20 ueniris, quia tu tibi ad id quod es auctor es et nihil extra
3 Hilarins, de Irin. XII, 52: Saucte pater, omnipotens deus.
16 Ililarius, de trin. I, 6: ut in bis cuuctis originibus creaturarum deus
intra extraque et supereminens et internus idest circumfusus et infusus
in omnia nosceretur.
2 Uid. subscriptionem tractatus decimi. 3 Uerba SANCT€pAT€R —
TUA€Te(D' tres lineas complentia rubro colore exarata sunt 8 blf\
MITAe, t ex I fact. 10 A|bj' 11 ORieN'teS, € (in T€S) Un. del.
ApeRIRIS 12 TeM6eR€T 13 opeRAMteS, e (in T€S) Hn. del.
19 TUORUfD
104 Priscilliani
te quod praestantius tibi uideatur ostendis, et quamuis mens
nostra inexplicabilis intellegentiae opus moliens iiitra humauae
iuljecillitatis claudatur errore, uiiicum tarnen de te religiosae
sententiae moduni | profeticis uocibus adpraehendit, quod sie
te unum deum in omnibus nouimus, ut nullum non in te 5
neque ullum extra te locum et facti et operantis habeanius;
sicque cum liabes adque haberis neque extra totum in aliquo
neque non in omnibus inueniris. In te enim et per te proces-
suum tota procuratio: tu animarum pater, tu frater filiis, tu
filius fratribus, tu electis amicus, tu propinquantibus proximus, 10
144 tu operatio spirituum, tu prin[cipium archangelorum, tu angelo-
rum opus, tu uirtutiticatio tota uirtutum es, per te disposita sunt
opera cunctorum, tu distincxisti singularum rerum partes et
inter se elementa conpingens disciplinati operis terminos con-
locasti, dans in eis spiritum uitae, ut, quae etsi ex se facere 15
nil possent, magnitudine tamen operantis animata niinisterium
deligatae per te seruitutis inplerent. Et posthaec respiciens in
terram eduxisti animam uiuam; quae | etsi ex se ipsa non
esset, tamen, ne uacuus esset [et] sermo praecepti, ubi iussio
tua initium eorum quae non erant fuit, animatione praecepti 20
protulit terra quod ipsa non habuit. Et iussio tua in appara-
bilium facta natura est, ut ex nihilo opus proferens primum
inconposita et inteneljrata parerent, postea insensibilibus sen-
sibilitatem, tenebrosis uisum, brutis odoratura, sonum duris
145 et obduratis distribueres auditum, ut u])ique || te praestans ma- 25
teriam rerum, quam iussio protulerat iuformem, in usum operis
1 Hilarius, de trin. I, 7 : cf. p. 57 (ubi etiam apud Prise, legitur
'intra errorem').
3 eRRo'Re] iiid. supra p. 20, 13; 71, 9; 75, 2 7 NJeqU€€XTRÄ,
litt. € superscripta falso itenim puncto dcl. 8 €T 10 el£CTUS,
prior pars litt. U eras. 12 b)SpOSITA€, € puncto dcl. 13 bl -
STirvJCSISTI, S (in CS) lin. del. ; cf. 95, 2 18 üljUAm 19 €T dolendum?
erat yjRAe'cepTDS, IS eras. 21 conicias AyjpARl'blllUm 24 TeNe
BRORIS 25 nolui mut. in OBTURATIS 26 erat INfORO)e'(DIN
USU(T), deinde (T) post me affix. et in prox. uers. iuitio m del.; cf. 98, 2
tractatus XI. 105
tui sermo dispoueret et unumquid uocans nomine suo, si
sublimaret erecta, diuexa uergeret, praessa plenaret-, aperiret
campestria, siluarum tegeret occulta, tibi soll ad agiiitionem
scientiae tuae factoruni gloria tota coucineret, cui ctsi contiteri
5 in loquellam niuta non possent, tarnen dispositionibus reruni
loquens ratio omnipotentiae testinioniuni non negaret. \
In{?)
hu\acra{?) sf acutum (?) quar
commutationem tibi
lodignam dabimus pro
animabus nostris, sauc-
te pater, omnipotens
deus, aut quid est ho-
nio quod memov es
15 eins üut filius hominis
propter quod uisitas
euni, nisi quod in glori-
aiu tanti operis eniis-
si agnoseimus o^uia
20 {{giWQntum tuuni su-
mus in oj^eribus bonis
quae praeparasti, ut
in illis anibulemus?
I cf. Ps. 1 IG, 1; Ks. 43, 1 al. 8 quam — 11 nostris] oi'. Matth. 16, 26.
13 (iiüd — 17 cumj Ps. 8, 5. 20 tigmcntiun — 23 anib.J Eph. 2, 10.
II cf. Hilarii lociim supra ad ]). 103, 3 laudatum.
1 UNJUmqUlbl uid. supia p. 77, 6 2 conicias plANJARet
5 loquellÄ"^'fnUTAlHciibeiidumiic loquellA? sed uid. supra p. 39, 13;
48, 7; 55, 13 al. 7 Haec ultima coilicis pagina misere focdata est;
singulas igitur linoas scorsum typis transcribcndas curabam atquc quae
effinxi scriptum inclinaia ita rupta detersa dotrita sunt, ut liguciun co-
dicis iutegumeiituni plane sit commaculatuni uestigiis littcraruni olim ad-
haerescentium; primi uero uersus (= lin. 7 nostr. ed.) scriptura funditus
euauuit, nisi quod in ipso uersus iuitio fuisse uidetur irvj ; Matthaei uerba
'lucrari' et 'totum' (uid. uersiones antiquas ad Mattb. 16, 2(i) in codicis
lin. 2 latere uolini bariolari 17 quob scripsi, cod.: quO
106 Priscilliaiii tractatus XI.
Et ideo te sensus nos-
ter loqui^ur et sevmo,
quia per te inextermi-
nabiles facti, ubi simi
3 cf. Sap. 2, 23: iuextermiiiabilem et ad imaginem siiuilitudiiiis
suae fecit illuin.
4 Slfni'lO liic desinit codex Wirceburgensis.
II.
PßlSClLLlANI
IN
PAVLI APOSTOLI EPISTVLAS
CANONES
A
PEREGRINO EPISCOPO
EMENDATI.
C = cod. nionast. Caueusis 14, saec. IX (ad munerüs caiionibus adioctos
a iiobis rarissiuio adhibitus).
r = codicis Caucnsis apographuin Uaticaiiuiu (S484) ab Igii. Kossio coii-
fectum, saec. XIX (ad nuineros caiiouibus adiectos adliib.).
y = sectioiium iiumeri in r ad textuni oiiiiiiuiii Pauli ei)istularuin ad-
scripti.
c = editio canonum ad r facta ab Aug. Maio qui ouiisit omues sectiouuiu
numerus (= 'spie. Eoui.', tom. IX, post p. 741).
k = editio prologi ad C facta a Bern. Caetaui d'Aragoua (= 'cod. dipl.
Cauensis', tom. I, append. p. 19 sqq.).
L = cod. eccles. cathedr. Legionensis 0, saec. X.
_^i = cod. coUegii S. Isidori Legionensis, saec. X.
T = cod. Toletanus, nunc Matritensis bibl. nat. 2, 1, saec. X.
M =■ cod. Theodulfi Mesmianus, nunc Parisinus (bibl. nat.) 9380, saec. IX.
V = cod. Uaticanus 5729, olim Farfensis, saec. X.
(f = sectionum numeri in V ad textum complurium Pauli epist. adseripti.
P = cod. capituli Pistoriensis 151 (G. 82) saec. X.
j} = editio a Fr. A. Zacharia ad P facta (= 'bibl. Pistoriensis' p. 67 sqq.).
n = cod. uniu. Lipsiensis (bibl. Paulinae) 13 fol. max., saec. XIII/XIV.
crassioribus typis cos efflnxi numeros qui cum y concinunt.
( ) inclusi eos numeros, qui non leguntur in FLylTMVPn, sed in y
(uel yif) occurrunt.
( > inclusi eos numeros, quos ego addidi, (puimuis ueque in rLyiTMVPn
neque in y(p legantur.
sectionum numeri ad Uulgatae capitula et uersus reuocabuntur in indici-
bus nostris.
PlIOOEMIUM PEREGEINI EPISCOPI IN EPISTÜLAS
PAULI APOSTOLI.
1 rologum subter adieetum siue canones qui sul)S(>euntiir nemo
putot ab Hieronymo factos, sed potius a Priscilliauo sciat esse
r. eonscriptos. Et quia erant ibi plurima ualde necessaria, eor-
rectis his quae prauo sensu posita fuerant alia, ut erant nti-
liter ordinata, pront oporteliat intellegi iuxta sensuin fidei eatho-
lieae exeniplaui. Quod probare poterit qui uel illud opus quod
ipse iuxta sensum suuni male in aliqui])us est interpretatus
10 discusserit uel hoc quod sanae doctrinae redditum est sagaci
meute perlegerit.
1 PPtOEMIVM SCI PEREGRINI AEPISCOPI IN EPTSTOLIS PAVLI
APOSTOLI C (fol 253) PREMIVM ÖCI PEREGRINI EPISCOPI L
(fol. 232) PREMIVM SCi PERGRINI EPI ^ (fol. 457) PREMIVM
SANTI PEREGR'NI EPISCOPI (addit man. s. XVIII: Do Prisfilliano) T
(fol 321) PROEMIVM SANCTI PEREGRINI EPISCOPI 3f """'^ in
murg. (fol. 2S7) (in Anicienfsi codicc (nid. prdcf. cap. III) inscriptio deesse
uidetnr) PROLOGUS S^I PEREGRINI EPI V (fol. 432) PFAT.
PEREGR'NI EPI P (fol. 327) (decst imcriptio in n fol. 2S7) P. ad-
ieetum] adleotum c, sed F adloctum siuo] sibe L, qui ii et h me-
piüsimc intcr se pcrmutnt; de orihographia et codicis L et aliorum
meorum codicnm, uilut de aspindionis nsu in C con.yncno in praefntione
noHtra (cap. III) agi semel nioneo qui] quae M subsec] secuntur
MPn 4 hieronimo M, iheronimo ceteri factos] ex factum corr.
facto L, ordinatos TMVPn sciat om. P 5 conscriptos] eonpositos
LTMVPH quia] quo P (! prauo] a prauo II fuerant - 8 exem-
plaui] ita CLAT (nisi qnod T e.rhihet fuerant et aliut erant e. q. s.),
fuerant cum reliqiiis a catliolico intellectu non discrepantibus ut erant
conposita exeniplaui MVPll (nisi quod F eniendaui ^^>o exeniplaui et quod
in P deest a ante cath.) 8 opus] hopus C, uid. supra ad lin. 3 9 ipse
om. L iuxta] iusta V 10 sanae] sane ovines Codices, sanae ]c (cf.
I Tim. 1, 10; IL Tim. 4, 3) 11 perlexerit M"'°"-'/7, flegerit L^
i.
(in quibus saepe f pi^o p usurpatur) post peiieg. addit P Expl. pfat.
110 Priscilliaui
PßOLOGUS PRISCILLIANI IN CANONES EPISTÜ-
LAEIIM PAULI APOSTOLI.
Multis oeoupatus necessitcatibus litteris tuis tardius respondi,
carisRime. Postulaueras onim, ut eontra haoreticornni uersutani
fallaoiam firmissimuni aliquod propiignaeulum in diuiuis scrip- .->
iuris sagaci indagiue rpperirem, quod non tani prolixum uel
fastidiosum ossot quam coneimium ac ueniistiim existerot, por
quod uolocins eorum prostonioretur iiipudentia, qui ol)ipota sibi
uerissima testimonia in suum prauissimum sensum ea inter-
protari nituntur aut certe nogont haec esse scripta. Tdeoque lo
contra cos tale aliquid excogitandum esse dicis, quod non uer-
suta oratoris eloquentia turgescat uel lubricis dialecticae syl-
logismis inuoluatur, nam haec quibusdam maxima solent esse
perfngia, sed tale sit uis, quod mera ueritate effulgeat atque
mira constet scripturarum auctoritate. Tlla uero uitari debere 15
quae sunt spiritali et innocuae fidei Christianae contraria atque
inimica, quippe quae mundi existens sapientia ab apostolo
sit stultitia nuncupata. Haec te saepissime audiens et alia
17 I. Cor. 3, 19.
1 Prologus — 2 apostoli] ita U ITEM ALIÜS T inscriptione carent
CLAMVP 3 hoccupatus C, uicl. supra ad p. 109, 3 4 carissime] krae
LTV uorsutiam 77 5 aliqiiid T 6 indagina L, indigno M"""'-^
rppporirom C^iTVPM^^"^^-^ non tarn] ex notum corr. yt prolixum
quoniam uol 0, prolixum quam uol A; 7 concinum V ac] hac CTV
8 inprudontia P hobiccta C, oblecta LAT, cf. supra ad 109, 3 9 sen-
sum man. 2 supra lin. A Interpret, ea Mn 10 nitantur X negant
Tn esse hec Jj ideo (ow. que) P 11 tale] talem T, stulte V
12 turgesc] fulgescat P dialet. TV sillogissimis T 13 sole-
ant MVn 14 a^fugia LAT, cf. mpra 109, 11 sit uis] ita Ti(f """'• ^
scfZ ais ilf""'"-^ in marg., sit nys (?) A, sit ais CVp, sit ius H mera
ueritate M'"°"-2zr, mira uer. CLATVrM'"""- ' adque CLA, sie
saepissime 15 mira constet CLAT, (Irma const. MVPH IG inno-
uocue
cuae] nocuaiZ, uocue itf»"«"-^ Innue A 17 quae de mundi CTllM'""'^-^
quippe mundi P 18 nuncup.] appellata IT haec a te P/7 et alia]
et talia rkT
Canones. 111
his similia mihi scribente e ro mihi uisum est ipsas scriptiiras
in medio positas idest quattuordecim epistulas beatissimi Pauli
apostoli in eanim textu sonsus testimoniornm distingnere ipsis-
que testimoniis numeros ordinäre, quosque numeros unieuique
5 epistularum ab uno inoipiens usque in finem quantitatis suae
modum sequaeiter atramento supernotare. Praeterea ex ipsis
testimoniis qnaedam uerl)a deeerpens canones iisdem coneinnaui
saporibus ipsorum testimoniornm eonstantes. Quibns eanonibns
epistularum titulos et ipsorum testimoniornm numeros subter-
10 adnotani, ut ubi uel qnotnm qnaeres testimonium, pei- enndem
canonem eni haec sul)dita sunt faeillime reperias. Tpsi autem
canones proprios habent numeros mineo descriptos idest in
quattuordeoim epistulas canones nonaginta; quosque numeros
in omnem textum scripturae conuenienti])ns sibi testimoniis
1.1 supernotatos inuenies illic uidelicet, unde unieuique canoui pauca
uer])a necessaria esse uidentnr. Cur autem non omne testi-
monium possideat canon, sollerti studio animaduerte, quia eadem
testimonia ex multis uersibus constant, canones autem ex paucis
uerbis eo quod semper ad respondendum pauca uerl>a profe-
1 his similia mihi] mihi simiha mihi Th o rc scripsi, horo V, ea
re rlL^T, tc seribonto uidoro michi P, similhma niilii serib. utilo mihi M,
utilo ctirnii 77 ipsas] ipsa ^'«"''- •' 2 quattuord.] XIIII P, XIIII ex
XIII corr. T 3 inqiie P toxta C, textum V''""'-^r sonsu P
ipsosque T 4 quosque] cf. infra lin. 13 et supra p. 7, 25 iiumerorum
cuique V 5 ad finem MZ7 quantitas Z 6 modum om. M^"^-'II
sequacitor] sagaeiter V pronotarc P 7 dcsccrpens T isdem
^T, hisdem cetai concinnaro 77, concinn. sap. om. P relicto spntio
8—9 -niorum — testimo in marg. T eonstantes] monstrantes P 9 ti-
tulü L 10 ut] et VP quotum] cotum L, qotum (ex cotum corr.)
qd queris V, quorum ^'77 queris CAV, queres 77 11 repperias
C.ATMV, repperies LP 12 canones in marg. L mineo CLytTMU,
in eo P, minio V discriptos M"^""-^V idest in marg. L 13 XIIII
P, XIII' T epist-las] ita APn, aepistohs C, epistolis LTMV quofq'
T, quoque L 14 testum scribture — textimoniis T, cf. finpra p. 100, 3
15 supernotatis C(ck), supranotatos L (supernotatos ytTMVPn) inuenis P
ilHne CAMn canone L 10 quur CLAIM 17 follertif T ani-
maduertere X, animaduertes c, animaduerti p rcpiignanfihus codd. CP
quia et eadem L 18 uersibus] uerbis P 19 prol'erantur] refferantur V,
respondeautur A
112 Priscilliani
rantur. Tdeoque euenit, ut aliquorum testiraouiorum principia
tantum cum canone cui subdita sunt conueniant, aliorum autem
medietas, nonnuUorum uero finis, plerumque totum. Et idcirco
duorum uel triuin seu plurimorum canonum numerum in unum
testiraonium mineo supernotatum inuenies, ut iam dixi, illic r,
tarnen unde pauca uerba unicuique uidentur esse necessaria.
Hoc enim me elaborasse uolo intellegas, quo fideliter con-
tinentiam scripturarum palani fiicerem nulli existens iniraicus
ot ut errantium uelocius, sicut postulasti, corrigerentur mentes.
üale in Christo! lo
can. I. Dens uerax est, spiritus quoque deus et deus saecu-
lorum possidens inniortalitatein estque inuisibilis lucem liabi-
tans inaccessibilem, rex etiam atque dominus, cuius est imago
can. I: Rom. 3, 4; Tit. 1, 1; Hobr. 1, .'5; 6, 18; 10, 23. IL Cor. 3, 17.
I. Tim. 1, 17; G, IG. 15. Col. 1, 15; II. Cor. 4, 4. II. Cor. 1, 10. 18.
I aliconim L tostimoniorum om. IT 2 c\\\ om. L comiPiiimit V,
comioniont P 3 noniiull. u. flu. oiu. P 5 miuoo LMPII, miiiio GylTV
subiiotatum P illinc CMTVn 7 labora.sso ^F"'«"./p uolo ut
int. LV quo] quod Lyi oontinontia P 8 ex faoerim corr. fecp-
rira V, facore P nuUis L 9 ut ot P, ut supra lin. yl, ut om. c,
sed C hut mentes] mores p 10 Uale in XPO sohis V EXPLICIT
PROLOGUS. INCIPIUNT CANONES C FINIT. INCIPIT CANON
PRIMUS L EXPLICIT PREMIUM . INCIPIUNT CANONES EPI-
STOLARUM ^ FINIT . INCIPIUNT CANONES T [in A post PRE-
MIUM, in T poHt FINIT insenmtur ucrsus Damasi Iam dudum Saulus —
monstrare triumphos {— Migne 13, 379) etiam in codd. MPn et Aniciensi
exstantes, fted aliif! in locis collocati] mentes INCIPIT CANON
PRIMUS M EXPLICIT PROLOGUS SCI PEREGRTNI • INCIPIT
CANON PRIMUS V EXPLICIT PROLOGUS • INCIPIUNT CANO-
NES P explicit jirologus [insenmtur 4 hreuia argumenta in aliis
codd. ueltit in MviT alihi occurrentia: Paulus apls quatuordecim eplis, . . .
In primis Romanae plebis . . . Phoeben sororem . . . Queritur a quibus-
(lam . . .| Explicit prologus. Incipiunt kanones II
II j>ro canon codd. t nel k. (minio exarat.) nhique praeßgunt = capi-
tulum; in n usurpatur kal.; canonum numeri (I — XC) minio exa-
rati sunt spiritus] Christus MH 12 estque] atque c, est et 27 luce V
13 iuaccersibilem V est {ante imago) om. P
Canoncs I-III. 113
ac primogenitus Christus, in quo non inueuitur 'est et uon', sed
'est' tantummodo.
Rom. 18.
Cor. II. 6. 18. 32.
5 Col. 5.
Tim. I. 5. (11.) 28. 39.
Tit. 1.
Hebr. 1. 11. 18. 19.
can. IL Quaenam sint quae sibi dissona et inimica motu ac
10 fructibus existant; est namque natio praua, sed et perditio habens
filium proprium.
Rom. 54.
Cor. IL 28. 34.
Gal 30. 31.
15 Eph. 30.
Philipp. 13.
Thess. IL 4.
Hebr. 23.
can. III. Quia duo genera spirituum sunt, unum dei, alterum
20 nmudi ad errores.
can. II: Eom. 8, 7. Gal. 5, 22; Eph. 5, 9; Hobr. 12, 11. Phi-
lipp. 2, 15. II. Thess. 2, 3.
cau. III: Rom. 8, 5; I. Cor. 2, 11. 12; 12, 3. I. Tim. 4, 1.
1 ac] hac CLTV 2 tantumodo V 3 sectionum numeri in
Omnibus codicibtis atramento et Romanis quas dicimus formis exa-
rantur; 3 Rom. — 8 Hebr.] de oiihogrnphia horum nominum in singulis
codd. maxime vMria uid. praef. c. III. 3 Rom. 29 P 4 Cor. G. 18. 17 r,
Cor. II. 6. 13. 22 L, Cor. I. 2. 6. 18. 22 yt, Cor. II. G. 19. 21 V 5 Col. G.
5. 5 ^ 6 Tim. II. 5. 29 P, Tim. I. 8. 29 F 7 Tit. S L 8 Hebr. 1.
11. 14 M, Hebr. 12. 18 H
9 quaenam] qu///enim T sunt C^TPn et inimica — 11 proprium
om. Fe, quamuis exhibeat C dissona et] dissonet T motu] moribus P
10 exitant L habens om. T 11 proprium om. P filium suum pro-
prium 77 12 — 18] huius canonis numeri omnes dcstmt in F 12 Rom. 29 P,
in quo canonis I et II numeri male confundtmtur 13 Cor. II. 34. 37 ^,
Cor. II. 5. 22 P 14-17 haec prorsus desunt in P, in quo tarnen Col. 5.
Tit. II (!) 5. 29. Tim. IL 1 15 sub sect. Eph. 30 in y can. III pro II
laudatv/r 18 Hebr. 24 77, Hebr. 1. 11. 18 P
19 sint MVPn et alterum P 20 mundi om. yt
XVIII. Priscill. 8
114 Priscilliani
Eom. 54. 55. 56. 58. 59.
Cor. I. (6.) 11. 13. 73.
Cor. IL 19.
Gal. 30.
Tim. I. 15. 6
Tim. II. 5.
can. IV. Quia diiae sint sapientiae, uua quidem dei, altera
uero hominum uel carnis.
Kom. 54 (55.)
Cor. I. 3. 4. 5. 6. 7. 8. 9. 10. 12. 18. lo
Cor. IL 3.
Thess. I. 2.
Col. 15.
can. V. Quia multi dicuntur dii et quorundam uentrem deum
esse et Spiritus aeris huius atque potestates tenebrarum, sed 15
et elementa mundi.
Cor. I. 47. 48.
Cor. IL 32.
Gal. 17. 30.
Eph. 6. 20
PhiUpp. 20.
Col. (4.) 15. 22.
can. IV: I. Cor. 1, 17—21. 24— 2G; 2, 5-7. II. Cor. 1, 12. Col. 2, 8.
can. V: I. Cor. 8, 5; Gal. 4, 8. PhUipp. 3, 19. Eph. 2, 2. (Col. 1, 13.)
Col. 2, 8. 20; Gal. 4, 3.
1 Eom. 59. 54. 55. 56. 57. 58 ui 2 Cor. I. 10. 10. 10. 10 T, Cor. I. 11.
12. 62. 72. 72 F 3 Cor. II. 17. 18. 19. 19 T 4 Gal. 20 n, Col. 30 P
5 Tim. I. 15] hanc particulam om. CL^T
7 sunt ^TVPn dii ^ 9 Eom. 57 r 10 Cor. I. 3. 4. 5. 6. 7.
8. 9. 10. 11. 12. 18. pP, — 9. 22. 18 n 13 Col 15 om. 77, qui tarnen
höbet Tim. II. 15; — Gal. 15 P; Cols. 16 L
14 quia multi Dii .sunt c, sed F dicunt, C dicantur (?) dicantur LP
et quorundam] quibusdam P, et corundam L^ uenter deus est -^,
uentrem ovi. T 15 spiritus om. L^ sed helomenta (-tu?) CP, sed
elementum c, sed elementa LV, ceteri et inserunt 17 Cor. I. 8 F,
Cor. I. 47. 11. 18 L, Cor. 1. 47. 48. 50 P 18 Cor. II. 21 ^, Cor. II.
22. 32 (?) V, Cor. II. 12 P 19 Gal. 16. 20 P 20 Efes. 5 P 22 Col.
15. 26 T
Canones III— VIII. 115
Hebr. 9.
can. VI. Quia peccata uel daeinoues teuebrae siue opera tene-
brarum ab apostolo nuncupentur.
Rom. 101.
5 Eph. 30.
Col. 4.
can. VTI. Quia stultorum atque carnalium uel dubiorum sit
crasse de diuinitate sapere uel sentire.
Rom. 8. 9. (54.)
10 Cor. I. 13. 14.
Cor. IL 3. 5.
Hebr. 9.
can. VIII. Quia ex deo et in deo sint omnia, qui uniuersa
operatur, omnisque paternitas ab eo nominetur atque omnia
15 condita sint per Christum.
Rom. 91. 104.
Cor. I. 47.
Eph. 2. 3. 13. 14. 16. 17.
Col. 5. 6. 7. 16. 17.
20 Hebr. 1. 5.
can. VI: Eph. 5, 8; Col. 1, 13. Rom. 13, 12.
can. VII: Rom. 1, 22. I. Cor. 3, 1. 2. 3; IL Cor. 1, 12. 17
can. VIII: Rom. 11, 36. Eph. 1, 11; 3, 15. Col. 1, IG. 17.
1 Hebr. 19 n
3 minciipantur P 4 Rom. 100. 2 r 5 auh Eph. scct. 30 male can.
LVI (pro VI) citatwr in r
7 uel om. n 8 crasse — sentire om. Fe, quamuis cxstent in C, iihi
tarnen separare legi uiäetur pro sapere post crasse maius spatium re-
liquit V, sed nihil äeest sapere] sepe L 0—12] haec prorsits dcsunt in r
10 Cor. I. IG. 14 ^ 11 Cor. II. 4. 5 LT, Cor. III. 3. r, p, acä rede P
13 sunt TV qui] quia JJ 14 operatur] opera L, opereatnr T pa-
terni ab M nominatur P adque - Christum in marg. T"""^
i «
15 condita] cognita CALL, cognota h sint per] fupcr p, sed f per (—
sunt per) P IG Rom. Gl. 4 r, Rom. 10. 101. 104 LA, Rom. GO. Gl. 104 P,
Rom. 47 n 17 Cor. I. 10. 57 L, Cor. I. 4G A 18 Efes. 3. 13. 14. 15 P,
suh sectione Eph. 13 in y male can. XVIII {pro VIII), suh sectione 14
can. Villi (pro VIII) citattir 19 Col. 14. 14. 14 r, Col. 5. 6. 7. 11 P
20 Hebr. 1. 15 (/
8*
116 Priscilliani
can. IX. Quia sapientia et gratia atque benedictio dona spiri-
talia sint et quod inuisibilia eius per ea quae facta sunt iii-
tellecta couspiciuntur.
Rom. 3. 4. 6. 1.
Cor. IT. 46. 5
Eph. 2.
Col. 3.
Hebr. 3.
can. X. Quia inscrutabilia sunt iudicia dei et inuestigabiles
uiae eius; similiter et diuitiae Christi et multiformis sapientia. lo
Rom. 64. 91.
Cor. II. 46.
Eph. 2. (12. 13.)
Col. 3.
can. XI. Quia quae uidentur teraporalia, quae autem non 15
uidentur aeterna sunt, ideoque qui iu hac uita tantum sperantes
sunt, miserabiliores esse omnibus hominibus.
Rom. 64.
Cor. I. 6. 7. 10. 43. 44. 52. 84.
Cor. II. (29). 37. 38. 20
can. XII. Quia Christus similitudinem carnis peccati sumpserit
in ministerio, in quo sunt thensauri sapientiae, qui fecit utrum-
can. IX: Col. 1, 9; Rom. 1, 11; Eph. 1, 3. Rom. 1, 20.
can. X: Rom. 11, 13. Eph. 3, 8. 10.
can. XI: II. Cor. 4, 18. I. Cor. 15, 19.
can. XII: Rom. 8, 3. Col. 2, 2. 3. Eph. 2, 14; 4, 8. II. Cor. 5, 16.
1 spiritualia p, non docente P 2 sunt et quod Mn intellectu c
5 Cor. I. 46 L, Cor. I. 2. 46 T, Cor. I. 96 F 6 Eph. 4 r 7 Col. 4 P
8 Hebr. 4 P
9 sint M'^"-'"-^Pn 10 emsom. P sapientia XFl V 11 Rom. 44.
21 L, Rom. 64. 111 V(p, Rom. 64. 21. P 12 Cor. 10. 46 L, Cor. II. 40 r
14 Col. 4 rp
16 sint MVPn ideo qui n sper. s.] sperant P 17 omni-
bus hom. esse n 19 Cor. I. 7. 13. 74 yt, Cor. I. 7. 17. 84 V 20 Cor. II.
22. 37. 39 P
22 ///ministerio T, misterio VPM'^"'"-^ sunt om. n thensauri C,
thes. uel tesauri ceteri utrumque in unum Mn
Canoues IX-XIV. 117
que unum et ascendens in altiim captiuain duxit captiuitatem,
quemque iani iion secundum carneiii nosse se dicebat apostoius.
Rom. 53.
(IL Cor.) 33.
5 Eph. 8. 18. (19.) 34.
Philipp. 8. 9.
Col. 8. 10. 12. (13.)
Hebr. 7. 8. 9. 11. 13. 15. 17. 18. 21.
can. XIII. Quia Christus in carne pro no])is mortuus idem
10 homo et deus, mediator dei et honiinuni sit.
Rom. 34. 35. (36.) 38. 40. 47.
Cor. I. 81. 86. 87.
Thess. I. 17.
Tim. I. 9.
15 Hehr. 4. 13. 14. 15. 24.
can. XIV. Quia fidei apostolicae fuudamentum Christus sit,
qui est lapis angularis et caput nostrum, ex quo omne corpus
et in quo construuntur qui credunt euangelio.
Cor. I. 15. 16.
20 Cor. II. 22. 23.
Eph. 10. 21.
Col. 8. 14. <21.>
cau. XIII: Rom. 5, 9; I. Thess. 5, 10. I. Tim. 2, 5.
cau. XIV: I. Cor. 3, 10. 11. Eph. 2, 20. 21; 4, 15. (Col. 2, 19.)
1 asceudit iu altuiu P, ascendens iu celum T, asceudit in celuni ^
2 noii om. V se ovi. TV apostolis G 4 pro II. Cor. codd. Gal. 32
(Gal. 30 r, Gal. 94 P), sed in y sub sectione Cor. II. 32 rede can. XII
laudatur 5 Efes. 18. 24 L, Eph. 18. 20. 24 M, Efs. 17. 34 V G Phil. 4 r,
Fl. 18. 13 T, Filipp. LXXXIX p, sed F rede VIII. IX. 7 Col. 55 r,
Col. 9. 22 Tn, Col. 8. 22 V, Col. 8. 10. 11 P 8 Heb. 8. 11. 13. 15. 16. 21 V(p
9 pro nobis in carne MVFn 10 deus] dm L, et deus et mediator P
mediator — Sit om. T 11 Rom. 33. 34. 35 r, Rom. 34. 38. 40. 00 V
12 Cor. I. 85. 86 r, Cor. I. 31. 66 P 13 Tessal. 8 P 14 Tim. I. 8 r
15 Hebr J. 8. 14. 24 r, Hebr. 4. 13. 14. 19 L
16 XPI .A 17 et cap. n. ex] et apud dominum ex P, et caput —
euangelio om. T 18 iu om. L coustr.] conseruantur L euangelium L
19 Rom. pro Cor. I r 20 (w? sedionem Cor. II. 23 y exh. can. XIII
pro can. XIIII 21 Epli. 31 r, Eph. 32 T3ln 22 Col. 9. 14. T,
Col. 8. 19 p, sed 14 ex 19 corr. P
118 Priscilliaui
Tim. IL 15.
Hebr. 13.
can. XV. Quia sacrameutum olim filiis hominum abscouditum,
nunc per apostolum sanctis manifestatuni sit et quod Christus
sapientia nuncupetur, quam nemo principum huius mundi co- t,
gnouit.
Cor. I. <9.> 10.
Eph. 3. 11. 13.
Col. 10. (13.)
can. XVI. Quia Christus filius dei imago uirtutis ac sapientia lo
patris sit et quod in ipso pleuitudo diuinitatis corporaliter
habitet, solus uesciens in carne peccatum; onmis autem homo
mendax.
Eom. 3. 5. 18. 19.
Cor. I. 5. 8. 15
Cor. IL 32.
Col. 5. U.
Hebr. 1. 8. 13.
can. XVII. Quia homo Christus ab apostolo deus et dominus
nominatus sit et quod non in diuinitate sed ex semine Dauid 20
et ex muliere factus dicatur.
Kom. 1. 70.
Cor. I. 90.
Gal. 1. 4. 5. 18. 19.
cau. XV: Col. 1, 26; Eph. 3, 9. (I. Tim. 3, 16.) I. Cor. 2, 7. 8. <Col.
2, 3.) Eph. 1, 9.
can. XVI: I. Cor. 1, 24. Col. 2, 9. II. Cor. 5, 21 ; Hebr. 4, 15. Rom. 3, 4.
can. XVII: Rom. 1, 3; 9, 5. I. Tim. 1, 2. Gal. 1, 3. 12; 4, 4.
2 Heb. 11 P
3 hominum] hominis n 4 nunc] nee p apostolum sciii T mani-
festatuui — cognouit om. T 5 sapientie V uuncupatur c, repugnante C
principum ex principem corr. V huius mundi] huiusmodi j) 8 Et", 2.
12. 13 ^n, Efes. 2. 11. 12. 13 P
10 uirtus ylMVn ac] hac GLV, et n 12 solum P omnis —
mendax om. T 14 Rom. 2. 5. 17. 19 P 15 Cor. LVIII p, sed P rede
V.VIIL 16Cor.II. 92^,Cor.II. 22r,Cor. n.32. 22F 18 Hebr. 1. 9. 12 P
20 in supra lin. L 21 et om. P 22 Rom. 1. 80 L, Rom. 1. 2. 3.
4. 70 P 23 Cor. I. 10. 100 L, Cor. I. 110 T 24 Gal. 1. 3. 5. 19 L
Canones XIV— XX. 119
Tim. I. 1.
Tit. 10.
Hebr. 1. 3. 3. 4.
can. XVin. Quia Christus pax nostra sit ideoque in cruce
ö sua inimicitias solueus deleuit qiiod aduersum nos erat chiro-
graplium medio pariete destructo.
Cor. IL 32.
Eph. 9. 39.
Col. 6. 7. 8. 19.
10 Hebr. 21.
call. XIX. Quia Christus non iuuitus, sed sua uoluntate iu
passioiie sua patris inpleuerit uoluntatem, humilians se usque
ad mortem.
Kom. 66.
15 Gal. 2. 10.
Eph. 37.
Philipp. 9.
Tim. I. 9.
Tit. 10.
20 Hebr. 26.
can. XX. Quia Hierusalem illa caelestis sit libera et quod
nos secundum Isac promissiones deputemur in semine et quod
Caput ac plenitudo ecciesiae Christus sit.
cau. XVni: Eph. 2, 14. Col. 2, 14.
call. XIX: Gal. 1, 4. Philipp. 2, 8.
cau. XX: Hebr. 12, 22. Gal. 4, 28 <Rom. 9, 8) <Eph. 5, 23). Col. 1, 18.
Eph. 1, 23.
I Tim. 5 L, Tim. I. 12 P 2 pro Tit. cxUh. Tim. II. 10. V
4 XPI T ideo p, repwjnante F 5 sua om. p contra P iiii-
micitia L 6 pariet L dextructo T, dctracto L 7 Cor. II. 27 r,
Rom. II. 32 T, ad sect. Cor. II. 32 in y can. XVIIII j^ro can. XVIII aff'ertur
8 Efes. 9. 39. 18 P 9 Col. Ü. 8. 18 // 10 Hebr. 25 r
II in om. CA 12 sua om. T humiliauit C 14 Rom. G6 ex 62
corr. T, Rom. 63 V(f 16 Eph. 37 r, Eph. 22 U 17 Philipp. 7 r
20 Hebr. 6 P
21 hierusalem MP, iherusalem GLATVU celcstia L sit om. P
22 nos] non p, n P ysahac GP, ysaac LIJ, isaac ATM, ysaacli V
promissionis A deputentur P semiuc lus (= eius) et T 23 capud
hac GL sit oclesie T XPI L
120 Priscilliani
<Kom. 72.)
Gal. 35. 36.
Eph. 5. 13. <33.> 35.
Col. 6. 9.
Hebr. 20. 24. 26. s
can. XXI. Quia spiritus dei omnia scrutetur et nouerit etiam
alta dei, quae spiritales tantuminodo intellegant et loquaiitur
omnia iudicantes, ipsi a nemine iudicantur occursuri Christo.
Cor. I. 11. 12. 13. 77.
Eph. 4. 14. 20. 10
can. XXII. Quia peccatum mortem afferat atque in serui-
tutem animam redigat.
Korn. <37. 39.) 43. 44. 45. 46. 47.
Eph. 6. 7.
Col. 18. 15
Tim. IL 7.
can. XXIII. Quia ignorantia tenehrae sint, scientia uero lux
in domino, et utraque filios suos habent.
Cor. I. 79.
Eph. 33. 30. 20
Thess. I. 16. 17.
Col. 4.
Hebr. (8.) 9.
cau. XXI: I. Cor. 2, 1. 15. <cf. Rom. 8, 5.) Eph. 4, 13.
can. XXII: Eom. 5, 12. 21; 6, 16. 23. <cf. I. Cor. 9, 27; II. Cor. 11, 20.)
can. XXIII: Eph. 4, 18; 5, 8.
3 Eph. 5. 12. 22 A, Ef. 5. 13. 25. P 4 Col. 6. 8 P 5 Hebr. 20. 23.
26 r, Hebr. 20. 24. 27 Fy>, Hebr. 20. 25. 26 P
7 spiritalis GL ex intellegant corr. intellegunt L, loquentiir L,
8 iudiceutur TMVFn 9 Cor. I. 11. 12. 13. 83 T, Cor. I. 11. 12. 13. 76 F,
Cor. I. 11. 12. 13. 67 n 10 Efes. 3. 13. 20 A
11 afferatq' in OL, adferat que A 12 religat c contra C 13 Eom. 94.
94. 45. 46. 47 Vtp 15 Col. 19. 18 V(p, Gal. 18 P 16 Tit. II. 7 L, Tita 7 T
17 sint] sit haud scio an rede P 18 domino LTMVPn (et Uuhjata),
deo Cyi et om. P utraeqiie c contra C, utrumq* A habe///ut 2\
habeant MPU, abeaut V 19 Cor. I. 80 TP 20—23 Efs. 30. 17. Col.
16. 17. Te§. 4. Ebr. 9 A 21 Thes. 13 r, Thess. 16. 15 L, Tel. 21. 17 T,
Thess. II. 15. 17 U 22 Colo. 9 r, in quo Hebr. 9 deest 23 sub sect.
Hebr. 9 in y can. XXIIII pro XXUI scribitur
Caiiones XX- XXV. 121
can. XXIV. Quia deus ante saecula sapieutiaiii in sacramento
absconditani ad gloriam nostrani praedestinauit, eoruni uide-
licet quos ante Constitutionen! mundi elegit.
Korn. 65.
5 (Cor. I. 9.)
Gal. 18. 19.
Eph. 2. 3.
Thess. n. 5.
<Col. 10.)
10 Tim. IL 6. 7.
Tit. 1.
He])r. 5.
can. XXV. Quia gratiae dei sit atque misericordiae, ut cre-
dant audientes et saluentur credentes, obtunsio uero uel indu-
15 ratio de peccato ueniat non credentibus et quod contra naturam
insertae sint gentes gratiae dei, quippe ex quo et per quem et
in quo sint omnia.
Kom. 73. 74. 83. 84. 85. 86. 87. 88. 89. 91.
Cor. I. 22. 33. 37. (47.) 72. 73.
20 Eph. 1. 3. 7.
Philipp. 11.
Col. 10.
Tim. II. 6. 17.
Tit. 13.
25 Hebr. 6. 7. 28.
can. XXIV: <I. Cor. 2, 7. Col. 1, 20.) Eph. 1, 4.
cau. XXV: (cf. I. Tiin. 1, 12; II. Tim. 1, 2; Kern. 10, 14.) Epli. 2, 5. 8.
<cf. II. Cor. 3, 14.) Hebr. 3, 15. Eom. 11, 22—24. <I. Cor. 8, 6.)
1 sapieiitia ante saec. M, sapieiitiam ante sec. II, sapientia in sacr.
abscondita V in om. c 2 absconditum F ad sup. Im. T eonun]
eos V 3 quos] qd' H constitutione ^ 4 Eom. 10. 9. F, Kom. 15 P,
Rom. 55 F 6 Gal. 30. 31 r 7 Eph. 21 r, Efes. 2. i L 8 Tes. G Vtp
11 Tit. 5 r 12 Hebr. 7 F
13 gratia d. s. a. misericordia P misericordiae] in fcd'e .^ 14 uero
om. cC 15 quod om. eC lü sint gratiis gratie dei inepte p, P rede
se habente exque V 17 sunt T 18 Eom. 63. G4 (= (p). 82. 84. 85.
86. 87. 91 P 19 Cor. I. 26. 36. 73 ^, Cor. I. 22. 37. 73. 70 V 20 Ef. 3.
7. T, Efes. 6. 8 P 23 Tim. II. 5. 17. Vcp 25 Hebr. 7. 38 T
122 Priscilliaui
can. XXVI. Quia peccatum et mors per Adam in omues ho-
mines ueuerit et reguauerit mors ab Adam usque ad Moysen.
Kom. 37. 38. 39.
Cor. I. 86.
can. XXVII. Quia corrumpaut mores bonos confabulationes s
pessimae et quod quaestiones atque contentiones subuertant
potius quam aedificent audientes.
Cor. I. <46. 62.) 91.
Eph. 39.
Col. (14.) 15. 10
Tim. I. 37.
Tim. IL 14. 17. 30.
can. XXVIII. Quia peccandi cupiditas idest uoluntas carnis,
quae ex cousuetudine diuturua lex iam dicitur atque natura,
sanctae aduersa semper sit uoluntati. is
Kom. 48. 49. 50. <51. 53.) 61. 62. 63. 64. 74. 122. 134.
Cor. IL 11. 12. 48. 55.
Gal. 30.
Eph. (6.) 38.
Thess. I. (6.) 7. (8.) so
Tim. I. 12.
Tim. IL 16. 17.
call. XXVI: Eom. 5, 12. 14.
cau. XXVII: I. Cor. 15, 33. II. Tim. 2, 23. 18. <I. Cor. 8, 1; 10, 23.)
call. XXVIII: Eom. 7, 23. <7, 25; 8, 2.) (Eph. 2, 3.) Gal. 5, 17.
1 per Adam per omiie.s V homiiies om. L 2 uenerit om. Fe, habet C
regiiauit T ab] in n 3 Rom. 27. 38. 39 P 4 Cor. I. 83 T
5 corrumpmit ^MVFn bonos mores p contra F G pessime et et
quod — contentiones in marginibus T subuertant] perucrtant 77 7 aedi-
ficaut iJf"""»-^ 8—12] omms citationes om. A 8 Cor. I. 00 T, Cor. I.
111 P 9 Eph. 20 r 10 Col. 12 r, Cos. 11 L 11 Tim. I. 10. 27. 31 T
12 Tim. II. 14. 16. 20. Tituin 22 T
13 uoluptas CP 15 semper om. Mn uolOptati V 16 Eom. 49.
50. 61. 62. 63. 64. 112. T, ~ 63. 74. 114 n 17 Cor. II. 12. 48. 55. 60 V
18 Gal. 38 TP, in quibus deest Eph. 38. 19-22 Ef. 38. 7. 12. 17, se-
quentibus citationibus omissis A 20 Thes. II. 7 FTMll 21 sub sect.
Tim. I. 12. in y can. XXVIUI pro XXVIII laudatur
Cauoiies XXVI— XXXI 123
can. XXIX. Quia caro eiusque prudentia deo sit ininiica et
a deo atque ab omni bono semper absentet.
Kom. 50. 51. 54. 55. 57.
Cor. I. 95.
5 Cor. IL 29.
Gal. 30. 34.
Eph. 6.
can. XXX. Quia per habitautem iu uobis dei spirituiii uiui-
ficentur mortalia corpora uostra.
10 Kom. 56.
Philipp. 33.
Thess. I. (14.) 22.
can. XXXI. Quia nouus honio iutehor sit, cuius caelestis
imago est, quippe ad imaginem dei formatus quique dei gratia
15 et scientiae luniine reformatur et ut thensaui'us in fictili uase
consisteus uisceriljus misericordiae et fidei atque caritatis in-
duitur.
Cor. I. 94.
Cor. II. 34.
20 Eph. 14. 23. 24.
Col. 37. 38.
Hebr. 18. 19. 20. 25.
can. XXIX: Rom. 8, 7. <cf. Tit. 1, 16.)
cau. XXX: Rom. 8, 11. (I. Thess. 4, 15.)
cau. XXXI: Col. 3, 9. 10. 12. <cf. Rom. 7, 22.) Eph. 3, 16. I. Cor. 15, 49.
11. Cor. 4, 7.
1 eius quae M prudeutie V iiiimica sit deo A sit d. iu. LI
2 a dio yl ab omni b. s.] homine bono P, ab hominibus semper U
absente GP, abseutit A 3 Rom. 47. 46. 45. IL 4 Cor. I. 91 A,
Cor. I. 95. 15 F 5 Cor. II. 20 r. Cor II. 19 n 6 Gal. 20. 34 r,
Gal. 30. 33. T
8 hab.] ita CA, inhabit. LTMPH, inabit. V dii A fpfl L 10 Rom. 55 //
11 Fls 93 L, Filip. 94 P, FIp. 33 Ttp
13 homo iuter uos sit M 14 formatos M formatus quiq' in marg. T,
om. dei ante grat. quique] quisquis c, quicque V, quiä M, qui II
15 reformatus A, reformator M theus. sie solus C fictilia A 19 Cr. II.
14. 24 T, Cor. II. 34 MU, Cor. U. 21 V 20 Eph. 17. 23 A, Jmnc parti-
ctilam om. T, Eph. 14. 34. P 21 Col. 17. 28 P 22 Hebr. 48 (= X'VIII
pro XVIII) 20. 26 T, Hebr. 17 P
124 Priscilliaui
can. XXXII. Quia uetus hoiiio exterior sit, qui corrumpitur
et in quo corpus peccati destruitur quique terrestris domus et
uas fictile ab apostolo uuucupatur.
Kom. 41.
Cor. IL 34. 37. 39. 5
Eph. 33. 26.
Col. 37.
can. XXXIII. Quia sanctorum corpora dei siue spiritus sancti
templa et Christi membra sint et ideo semper hostia uiua et
placens esse debeant atque ab omni opere carnis et a susur- lo
ratione et uaniloquio ceterisque peccatis abstinere se debeant
et ut uirgines iuxta apostoli consilium sie permaneant.
Eom. 92. <101.)
Cor. I. 17. 38. 38. 34. 35. 36. 37. (40.) 41. (43.) 45. 58.
Cor. IL 35. 49. <59.) is
Eph. 38.
PhiL 34. <25.>
Thess. I. 11.
CoL 25.
can. XXXIV. Quia sancti carnem suani cum uitiis et con- 20
cupiscentiis crucifigant gloriantes in cruce Christi, per quem
mundo eiusque operibus mortui sunt.
GaL 33. 36.
cau. XXXU: Kom. 6, 6. IL Cor. 4, 16; 5, 1; 4, 7. Eph. 4, 22.
call. XXXIII: I. Cor. G, 19. 15. Kom. 12, 1. (Philipp. 4, 18. Kom. 13, 14.
II. Cor. 12, 20.) I. Cor. 7, (24.) 25. 40. <cf. Laodic. u. 4.)
can. XXXIV: Gal. 5, 24; 6, 14.
2 dextruitur CT quicque V terrestres domos GL 3 ab apo-
stolo om. P imncupetur V 4 Kom. 12 L, Kom. 22. 27. 29 n 5 Cor. I.
24. 27. 29 r 7 Col. 27] Cor. II. 27 r
9 suiit C hostiam uiuam et place ntem esse debeut ab ^ 10 de-
beat U atque om. C^l 11 abtiuere debent ^ 12 iusta V 14 Cor. I.
17. 23. 33. 34. 35. 36. 41. 45. 58 L, Cor. I. 17. 28. 33. 34. 35. 37. 41. 47. 48 H
15 Cor. n. 35. 37 A, Cor. II. 35. 48 P 17 Phil. 34 L 19 suh sectione
Col. 25 in Y can. XXXIIII pro XXXIII laudatur, Col. 25. 15 V(p, Hebr. 25
(pro Col. 25) r
21 crueificaut M, crucifigunt C cruce] carne j) contra P quem]
ita LTP (et Uulg.), quam C^MVn 23 Gal. 32. 37 n
Canones XXXII— XXXVII. 125
Col. 33. 33.
Tit. 9.
can. XXXV. Quia cum carnibus et uino aliqui abstineant,
nee iudicari ab aliis debeant uec ipsi alios iudicare eo quod
5 mundis orauia munda sint et quia esca et potus neminem con-
mendat. Deus enim et hunc, iuquit, et haec destruit.
Rom. 103. 103. 106. 107. 108. 109. 110.
Öbr. I. 33. 49. 51. 53. 56.
Col. 30.
10 Tit. 4.
Hebr. 26.
can. XXXVI. Quia uinum sit omni« causa luxuriae et ideo
abstinendum sit ab eo, quippe quod pro sola iufirmitate et
ipsud modico uti indulgeat.
15 Eom. 108.
Eph. 32.
Tim. I. <23.> 24.
can. XXXVII. Quia per beatam uoluntariam paupertatem
iusti radicem malorum omnium auaritiam respuaiit, contenti
can. XXXV: Rom. 14, 21. 3. 17. Tit. 1, 15. I. Cor. 8, 8; 6, 13.
can. XXXVI: Eph. 5, 18. Rom. 14, 21. (I. Tim. 5, 2.3.)
can. XXXVII: I. Tim. 6, 10. 8. 6.
1 Col. 22. 2G L 2 Tit. 8 ^F
3 quia] qui MU a ante caru. fiupra lin. r""»"-^ aliqvii] aliquid
LMPn 4 nee iud.] ne iud. CLyt 5 sunt T conmondat] .sie CLytVP,
condempnat TMJJ 6 deus] dominus c repugnante C ot ante hunc
om. T inquid et hunc ^, in quod P dextruit CLyi, dcxtruct T,
destruet MVPn (et Uulcj.) 7 Rom. 7. 8. 23. 24 F, suh sectionihus
Rom. 103, 109, 110 in y can. XXV pro XXXV laudatur 9 pro Col. 20
exh. Cor. II. 21 r, Cor. II. 20 P 10 Tit. 7 F, Tim. 4P 11 Hebr. 20 r
12 tottis can. XXXVI in marg. inf. /j"'""-' uinum] unum L, uinum
perperam uncinis inclmit c 13 ab eo sit TMVPn 14 ipsud] ita
CATV, ipsut L, ipsu// M, ipsum n, ipso P modicum L uti] huti C,
ut M, uti ex ut corr. T'"""-^, uti om. Ln 15 Rom. 33 r, Rom. 109 V(p
16 Ef. 33 r, Efes. 22 TP 17 Tim. I. 14 r, Tim. 34 A
18 quia] qui V per om. A beatum AM uolumptariara V 19 ma-
lorum] omnium mhlornm// l////ji {eras. est omnium) T, maiorum V re-
spuunt rc contra uet. codd. contenti] contempti P
126 Priscilliani
cottidiana exhibitione et tegumenti sufficientia per pietatem
sibimet ministrata.
Cor. T. 28.
Eph. 22. 28.
Col. 35. 5
Tim. I. 27. 28.
Hebr. 18. 26.
can. XXXVIII. Quia iustorum militia et arma et hostes et
lucta uel pugna spiritalia sint, quorum conuersatio in caelis
est, unde et Christum dominum exspectant. lo
Kom. 101.
Cor. IL 46.
Eph. 38. 39. 40.
Phil. 20.
Thess. T. 10. 17. 15
Tim. n. 10.
Hebr. 11. 15.
can. XXXIX. Quia opus doctoris lectio sit atque euangelü
praedicatio, in quibus noete ac die operabatur apostolus.
Cor. I. 101. 20
Philipp. 15.
Thess. I. 5.
Thess. IL 9.
Tim. I. 17. 18.
can. XXXVIII: II. Cor. 10, 4. Philipp. 3, 20.
can. XXXIX: I. Tim. 4, 13. I. Thoss. 2, 9. II. Thess. 3, 8.
1 quotdidianam cxhibitionem M, exibitione ^ togiimentif L, in T
bi
r eras.? sufficiontis et pietatem P 2 sibimet] sumet M, simet ^,
corr. man. 2 ministratam VP ministrent n 3—7 Cor. I. 28. 22. 28.
Eph. 25. Col. 27. 28. Tim. I. 24. 25 Ebr. (sine numcro) n 3 Cor. I. 29 rP,
Cor. I. 38 ^ 5 Col. 31 T 7 E15r. 19. 23 T, Ebrs 19. 26 L, Hbr. 26. 29 T
8 militie P mil. et osto et arma et lucta Ij, ostes T, arma et aste
et lucta et pugna P 9 spiritualia ip quorum] chorum h 10 dominum]
deum Mn expectat Ij 11 Rom. 21 r, 12 sub sed. Cor. II. 46 in y
peruerse can. LXXVIII pro XXXVIII laudatur 14 Phil. 15 r/7, Phil. 30 V
15 Thess. I. 27 PL^, Tess. I. 7 P 17 Hebr. 11. 12 T
18 opus] omnis ^ doctorum MIT, doctoris ex doctorum corr. T"""*-^
19 et die ^ 24 Tim. I. 17. 18 om. T
Canones XXXVII-XLI. 127
Tim. IL 6. 18. 19. 20. 21. 33.
can. XL. Quia psalmis hymnis et canticis spiritalibus atqiie
orationibus insisti debeat, tarn pro inuicem quam pro regibus
atque Omnibus hominibus.
5 Rom. 3. 96. 119.
Cor. IL 3. 60.
Eph. 4. 33. 41.
Philipp. 1. 33.
Thess. IL 3. 6.
10 CoL 3. 29. 33.
Tim. L 8.
Tim. IL 3.
can. XLI. Quia apostolus omnibus omnia factus sit, ut omnes
lucrifaceret, per quod omnibus placuit; quem iraitari oportet,
15 ut sicut luminaria in conuersatione sua luceant iuter ceteros
Christiani, quorum tale debet esse opus qualis et sermo.
Eom. 96. 97.
Cor. I. 57. 63. 64.
Cor. IL 31. 31. 33. 43. 47.
20 Eph. 15. 31.
Philipp. 12. 33.
Thess. L 10. 13.
(Thess. IL 5. 9.)
Col. 33.
25 Tim. L 17.
Tit. 7.
can. XL: Eph. 5, 19; Col. .3, IG. Rom. 12, 12; Col. 4, 2. I. Tim. 2, 2. 1.
can. XLI: I. Cor. 9, 22; 10, 33. (IL Thess. 3, 7. 9.) Philipp. 2, 15.
<II. Thess. 2, 16.)
2 salmis imnis T, et hymnis V .spiritualibus p 4 atque] et V
5 Rom. 60 L 6 Cor. II. 2. GO om. L Cor. II. 2. 10 p, sed in P erat 2. GO
7 Eph. 4. 22. 41 T 8 Phil. 18 r, Phil. 1. 33. LMn 10 Col. 3. 29. 33 L,
Col. 3. 19. 32 Mn, Col. 3. 28. 32. TP 12 Tim. IL 3 ^
13 omnia lucrif. p, sed omnis P 14 placuit p quem imitari P
15 sicuti C lugcat corr. in lugeant M inter] in c contra C caeteros
christianis V, christianos IT IG est {pro et) sermo CVP 18 Cor. I.
56. 63. 64 L 19 Cor. IL 21. 31. 33. 42. 67 M, Cor. IL 21. 26. 34. 42. 67 n
22 Thess. I. 23 MU 24 Col. 23 r 25 Tim. I. 14 T, Tim. IL 17 r
128 Priscilliani
can. XLTI. Quia corpus ac sanguinem Christi, quod est magnum
pietatis sacramentum, manifestatum in carne, iustificatum in
spiritu, si quis indigne sumpserit, corporis ipsins sanguinisque
sit reus.
Cor. I. 61. 69. 5
Tim. I. 13. 14.
Helor. 18. 19.
can. XLTII. Quia scientia ac fide et sanctitatis odore erant
pleni tarn apostolus quam illi quibus gratias referebat.
Eom. 3. 114. 10
Cor. I. 1. 64.
Cor. II. 4. 13. 14.
Philipp. 10. (25.)
Thess. I. 3.
Hebr. 18. 19. ir,
can. XLIV. Quia per multimodam spiritus sancti gratiam,
prout oportuit, dona spiritalia distributa sint sanctis ideoque
debere unuraquemque in quo uocatus est permanere et inferiores
honorem euangelio cooperantibus dare.
Kom. 93. 94. 20
Cor. I. <40.> 73. (103.)
Cor. II. 60.
Eph. 17.
Thess. I. 18. 19.
Hebr. 3. 25
can. XLII: I. Tim. 3, IG. I. Cor. 11, 27.
can. XLIII: Eom. 15, 14. (Philipp. 4, 18.) II. Cor. 2, 14. 15. I. Thess.
1, 2 sqq.
can. XLIV: I. Cor. 12, 11. <7, 20; IG, IG.) I. Thess. 5, 13.
1 et sang. TVP, sanguine L 3 sanguinis qui sit L, qua ex qui
corr. T G Tim. I. 12 T
8 ac] hac CLTV erat T 9 apostolos L, apostoli TP illis quos
gra replebat P, gra ferebat V, referehat L 10 Rom. 3. 100. 104 r,
Rom. 3. 93 P 11 Cor. L 1. 10. 54 ^ 13 Phil. 10 om. P 14 Thes. I. 3. P
IG multimodum M, multimodi P 17 prout] ut yi sunt VP"'""-^
ideo {om. que) P 18 in quod M uocatii est manere L, uocatufem^p raanere
(— uocatus semper manere.? cf. ad 109, 11) A 19 euangeli Li, euangelico T
21 Cor. II. 73 M 22 Cor. II. 62 T 23 Eph. 18 F 25 Hebr. 4 P
Canones XLII-XLVII. 129
can. XLV. Quia episcopus inreprehensibilis esse debeat omnis-
que clerus pacificus iuuenalia desideria fugiens, seruans man-
datum, probans potiora, corripiens errautem, docens utilia; si-
militer senes et uiduas esse debere.
Thess. I. (20.) 21.
Col. 11. 12.
Tim. I. 13. 18. 19. 33. 28. 29.
Tim. IL 16. 17. (21.)
Tit. 3. 5. 13.
can. XLVI. Quia ecclesiastici nou debeant ob suam defen-
sionem publica adire iudicia sed tantum ecclesiastica, nihilque
inique iudicare ac duorum uel trium testimonio rem probare,
quia sancti mundum et angelos iudicabunt.
Korn. 98.
Cor. I. 30.
Cor. IL 59. (60.)
Thess. L 11.
Tim. I. <21.> 22. 25.
Tim. IL 31.
Tit. 10.
Hebr. 18.
can. XL VII. Quia firmiores in fide debeant infirmioribus con-
pati considerantes se ipsos, ne et ipsi temptentur.
call. XLV: I. Tim. 3, 2. 8. 11; 5, 3; 6, 14. II. Tim. 2, 22. <3, 16.)
(Philipp. 1, 10.) Col. 1, 28.
can. XLVI: I. Cor. 6, 4. 2. 3. Rom. 12, 19. <II. Cor. 13, 1; I. Tim. 5, 19.)
can. XL VII: Rom. 15, 1; (Hebr. 4, 15.) Gal. 6, 1.
I episcopus] ita ^TMV, episc. saiictus P, episicopusj in ras. n, Spiri-
tus sanctus GL debeat esse V, esse om. L 2 iuuenilia VP, iubenilia
corr. ex iubenalia ^ seruaris mandata V 4 senes om. C uiduaiC
5 mim. 21 delendum esse puto 7 Tim. I. 13. 18. 19. 23. 27. XXCVI T
9 Tit. 2. 5. 12 ^, Tit. 2. 6. 23 T
II adire] audire V 12 trium in marg. yL testiraonium MPU re-
probare Vn, reprobare, — add. man. 2 T 13 mundum] tantum P iu-
dicant n 14 Rom. 93. 98 Vcp 16. 17 duas particulas ita contraxit P:
Cor. IL 11 17 Thes. L 12. 15 r 18 Tim. L 22. 25 om. T 19 Tim. IL 22 i
20 Tit. 10 om. T, Tit. 11 Mn 21 Hebr. 19 L, Hebr. 17 P
22 jnjfirmiores in fide LT 23 nee et L, nee {om. et) V, necet T, ne
et ipsi ne tempt. P, corr. p
XVIII. Priscill. 9
130 Priseilliani
Korn. 111.
Cor. IL 10. 11.
Gal. 33.
Thess. I. 18. 19. 20.
Hebr. (8.) 25. 5
can. XLVIII. Quia in ordinibus ecclesiae elegerit deus primo
apostolos, secundo prophetas, tertio magistros.
Cor. I. 73. 74. 77. 78. 79.
Eph. 11. 20.
Thess. I. 21. 10
Tim. I. 6.
can. IL. Quia omne bonum eligendum sit et cunctis uirtuti-
bus fraterna Caritas praeferenda, redimendum tempus paxque
et humilitas a Christiauis sectanda.
Kom. 95. 96. 97. 100. 107. is
Cor. I. 2. 74. 76. 103.
Gal. 29.
Eph. 15. 31. 22. 31.
Philipp. 7.
Thess. I. 13. 20. 21. 20
Thess. IL 1.
Col. 38.
can. XLVIII: I. Cor. 12, 28; Eph. 4, 11.
can. IL: I. Thess. 5, 21. I. Cor. 13, 13. Eph. 5, 16; 4, 2; G, 23.
Col. 4, 5; 3, 12. Rom. 14, 19. Hebr. 12, 14; 10, 24. <II. Tim. 2, 22.)
1 Rom. 91 V, Rom. 96 P 2 Cor. II. 21 MVII 3 Gal. 23 r 4 Thes. L
19. 20 r, nomen Thess. I. deest spatio relicto M, Tef. I. 39. 20, inter 39 et
20 iiiaius sjKitium uacat ^ 5 Hebr. 25 om. FL^i, Hebr. 22 V
6 elegeris L 7 apostolos ex apostolus corr. T 8 Cor. I. 83. 67. 78.
79 L, Cor. I. 63. 77. 78. 79 T ad sect. Cor. I. 74 in y can. X^VIIII (-= 49
pro X'VIII) laudatm 10 Thes. I. 25 F 11 Tim. 1 L, Tim. II. 6 V
12 elegeiulum V, legendum M sit] est TP sit a Christiauis et
cunctis n 13 faterna T karitas LV, carita//// (eratne caritatis.s^ T
tempus pascue L 14 a om. .AVP, a man. 2 T 15 Rom. 115. 116.
117. 207 L^, Rom. 95. 97. 207 T 16 Cor. I. 84. 87 r, Cor. II. 2. 74.
77 ^ 17 Gal. 28 Lyl, Gal. 19 P 20 Tsl. I. 12. 22 L, Tsi. I. 12. 21 T
22 Col. 29 r, Gal. 29 ^
Canones XL VII— LH. 131
Tim. I. 3.
Hebr. 9. 23. 25.
can. L. Quia uitandi sint, qui non secundum apostoli tra-
ditionem uiuunt, sed suo potius uentri deseruiimt; qui in no-
5 uissimis temporibus deterrimi sunt futuri.
Korn. 133.
Cor. I. 77.
Thess. IL (5.) 8. 10.
Tim. I. 15.
10 Tim. IL 18. 22.
Hebr. <18.> 26.
can. LI. Quia grauius delinquunt qui alios iudicant ipsi de-
teriora facientes, uel certe participes peccantium sint hi qui
peccautibus quoquo modo consentiunt.
15 Korn. 10. 11. 13.
Cor. L 36. 37. 28. 39.
Cor. IL 59.
Tim. IL 16.
can. LH. Quia uel fuerint uel futuri sint pseudoapostoli et
20 pseudoprophetae, per quos sectae, et satanas se transfiguret in
angelum lucis.
can. L: II. Tim. 3, 5. L (IL Thess. 2, 15.) Rom. 16, 18. L Tira. 4, 1.
(Hebr. 10, 29.)
can. LI: Rom. 1, 32; 2, 1—4; I. Cor. 5, 13. (cf. Eph. 5, 7.)
can. LH: IL Cor. 11, 13. 14. 19. Gal. 2, 4. (5, 20.)
1 Tim. I. 6 r 2 Hebr. 8. 23. 25 T, Hebr. 8. 26. 25 P
3 sunt ^VP qui] quia L apostolorum P 4 uiuent T deser-
uiunt uentri T in om. L 5 deterrimi om. Fe, quamtm exstet in C
sint LMVPn 6 Rom. 122 ^iTP 7 Cor. I. 74 T, Cor. I. 87 F 8 Ts. II.
7. 10 X, Tf. IL 7 ^ 9]om.MPn 10 Tm. IL 19. 22 i 11 Hebr. 27 T,
Hebr. 96. 26 V
12 delinquant LATMVU deteriores L 13 sunt P 14 quomodo
^yrpman.i^ comodo L couseuciant V 15 Rom. 21. 22 IM, Rom. 21.
12. 12. V 17 Cor. IL 58 T, Cor. IL 16 P 18 Tim. IL 57 inepte P
19 et pseudoproph.] uel pseud. P 20 per quos sectae et sathanas se
f
transfigurant G, secte et om. Fe, transfiguratur c, $ quo fete et satanas se
transfiguraret L, per quos fecto et satanas se transfigurare .A (pseudo-
prophetae) sectarum peruersarum magistri et quod sat(li)anas se trans-
figuret TMVPJI (nisi qnocl se sath. P et persarum j^ro poruorsarum T)
9*
132 Priscilliaui
Korn. 5. 6. 8. 9.
Cor. I. 3. 14. 68. 69. 105.
Cor. IL 14. 20. 46. 50. 53. 53.
Gal. 3. 8. 31. 33. 28. (32.)
Philipp. 4. 16. 30. 5
Col. 31.
Tim. I. 2. 31.
Tit. 3. 5. 14.
can. LIII. Quia multi recesserint ab apostolis uaniloqui, per
quos haereses exstiterint ad errores. lo
Tim. I. 3. 7. <15.>
Tim. IL 6. 8. 15. 25.
can. LIV. Quia conmendet eos qui secum conlaborant in euan-
gelio et omnes qui praesunt; quorum, ut ait, nomina in libro
uitae sunt scripta. i5
Philipp. <5.> 13. 15. 21.
Thess. L 7. <18.)
Col. 34.
Tim. L 31.
Philem. 5. 20
can. LIII: I. Tim. 1, 6. 10; (4, 1.) II. Tim. 2, 16; 3, 1. (ef. Laodic.
u. 4 et supi'a can. III.)
can. LIV: Philipp. (1, 27, cui fauet (p); 2, 19; 4, 3; I. Thess. 5, 12.
1 Eom. 7. 8. 9 T 2 Cor. I. 99. 68. 105 L, Cor. I. 2. 14. 28. 105 ^,
Cor. I. 2. 14. 60. 102. 105 T, Cor. I. 2. 13. 68. 105 V, Cor. I. 2. 14. 78. 105 P,
Cor. I. 2. 4. 68. 105 U 3 Cor. II. 14. 20. 46. 102. 58 L, Cor. IL 13. 20.
46. LLII. 53 F 4 Gal. 3. 8. 21. 22. 27 T 5 FI. 4. 26. 30 ^, Fl. 4. 46.
20 T, Philp 3 (= (fi) 15. 20 F 7 Tim. I. 1. 31 F, Tim. I. 2. 32 P,
Tim. IL 2. 81 T 8 Tit. 3. 5. 13 V(p
9 recesserunt Uc contra C uaniloqui corr. ex uauiloquio F per quos]
quod, omisso per CL^ 10 haereses] heres C, heredes male c, heeref ^,
eres L exstiterunt 27 ad errores] aduersores P 11 Tim. IL 3. 7 ^,
Tim. I. 8. 7. 81 T 12 Tim. IL 8. 15. 25. 81 T, Tim. IL 9. 15. 25 n
13 can. LIV post LV posuit Fe contra aliosque codd. conmendat
LP conlab.] laborant ZT, lauorant yt 14 in libro uitae sunt pfcripta F,
in 1. u. sint scr. P, scripta sunt in libro uit. MU 17 Thess. I. 7. 24
TP, in quihus inseqiiens lemma Col. deest 18 Col. 24 F 20 pro
Philem. posuit Fips 5 L, totam particulam om. V
Canones LH— LVI. 133
Hebr. 28.
can. LV. Quia non per legem sed per Christi fidem et con-
fessionem saluentur ac iustificentur credentes, seruitutis iugo
et seximm diuersitate carentes.
5 Rom. 26. 27. 34. 78. 79. 81. 110.
Cor. IL 36.
Gal. 10. 11. 15. 16. (27.)
Eph. 9. 22.
Hebr. 7. 18. 19. 22.
10 can. LVI. Quia praecipiat plebi, ut potestatibus subiecti sint
et ut suis manibus operentur, uxores filios seruos et serui do-
minos diligant, et mulieres in ecclesia taceant nee docere prae-
sumaut.
Rom. 99. 103.
15 Cor. I. 33. 86. 37. 38. 39. 40. 43. 43. 45. 46. 48. 49. 50. 62.
66. 68. 71. 73. 79.
Eph. 25. 26. 27. 33. 34. 36. 37.
Thess. I. 13.
Col. 30. 31.
20 Tim. I. 19. 36. 30.
Tit. 5. 6. 8. 11.
Hebr. 25.
can. LV: Gal. 2, 16; 3, 24; Hebr. 10, 23; Gal. 3, 28; (5, 1.)
can. LVI: Tit. 3, 1. PJph. 4, 28. (cf. I. Cor. 4, 12.) Col. 3, 18—22;
Tit. 2, 9. I. Cor. 14, 34. I. Tim. 2, 12.
1 Hebr. 23 L, totam particulam om. T
3 ac] hac CTV 4 sexiuim] sexum L 5 Eom. 25. 26. 34. 79. 71. 110 T,
Rom. 26. 27. 33. 79. 71. 90 P, Koni. 26. 27. 34. 77. 83. 110 Fy 6 Cor. I.
26 ytM, Cor. II. 6 p, sed II. 26 P 7 Gal. 21. 15. 12 L, Gal. 11. 12. 16 P
8 Eph. 8 TP 9 Ebr. 8. 19. 22 L, Hebr. 6. 7. 19. 22 Vcp, Hebr. 7. 17 n
lOfcipiatJ/ subiecteiT llutom.V i\xoi'cn]cf.infraadcaH.LXVIJI
seruos ut serui p, dissuaäente P 12 deligaut PH, diligere ^i nee
doc. praes. om. A 14 Eom. 99. 101 A, Rom. 98. 104 P 15 Cor. I. 36.
38. 39. 40. 42. 43. 45. 46. 48. 50. 62. 61. 62. 78 A, Cor. I. 37. 39. 40. 42. 43.
48. 71. 78 T 17—22] nomina propria om. A 17 Efes. 25. 31. 33. 34.
36. 37 P 18 (Thess.) 33 A, Tf. I. 7. 13. 30. 31 T, Tess. I. 7. 13 P
19] om. TP 20 Tim. I. 19. 26. 27. 30 V, Tim, I. 12. 20. 30 T, Tim. I.
19. 25. 30 A 22 Hebr. 26. 25 V
134 Priscilliani
call. LVII. Quia iiicontineutibus nubere iiibeat et mulier per
filiorum geiierationem saluanda sit.
Cor. I. 37. 43. 44. 45.
Tim. I. 13. 19.
Hebr. 25. s
can. LVIII. Quia factis iustificeutur credentes, uon tautum
sermonibus; non enim in sermoue est regmim dei, ait, sed in
uirtute.
Kom. 14. 15. 16. 17. 18. 19.
Cor. I. 25. 39. lo
Thess. I. 3.
Hebr. 18.
can. LIX. Quia caput uiri sit Christus, uir autem mulieris
et quia oporteat sine ira et disceptatione semper orare et mu-
lieres ornatas esse debere non monilibus sed conuersatione. is
Cor. I. 65. 66. 70.
Tim. I. 11. 12. 19.
can. LX. Quia gratias agat apostolus his qui ad elemosynam
prompti sunt, alios ad hoc opus exhortaus.
can. LVII: I, Cor. 7, 9. I. Tim. 2, 14. 15.
can. LVIII: Rom. 2, 13; 3, 4. Thess. 1, 5. I. Cor. 4, 20.
can. LIX: I. Cor. 11, 3. I. Tim. 2, 8. 9. (cf. 4, 12.)
can. LX: IL Cor. 8, 4. 11; 9, 1. 2. 3—15. <Rom. 12, 8.)
1 iubeat et ne diuortium flat quod mulier T 2 generatione LV,
cf. supra p. 20, 12 sq. generatiouem filiorum P 3 Cor. I. 37. 43. 63
(ex 73 corr.) L, Cor. I. 27. 43. 44. 45 ^, Cor. I. 36. 39. 43. 44. 46 T,
Cor. I. 37. 17. 44. 45 Mn, Cor. I. 38. 43. 44. 46 P 4 Tim. I. 11. 19 n
6 tantum om. yl, tantummodo n 7 in ante serm. om. L ait
om. vi, set L, 9 Rom. 13. 15. 16. 18. 19 P 10—12] 1ms tres citationes
om. L 10 Cor. I. 25. 29 T, Cor. I. 25. 38 T, sub sect. Cor. I. 25 in y
can. LXIII |jro LVIII laudatur 11 — 12] has duas citationes om. r,
11 Thes. 2 vlTV
13 Quia Caput uiri sit Chr. et quia oportet sine ira semper orare et
mulieres ornatas conuersatione vt, caput XPI sit uir, uir auih mulier L,
Christus caput sit uiri, uir MVP uir mulieris {om. autem) P 14 opor-
tet L mulieres semper ornatas P, esse/ ////debere (eras. sed.?) T
16 Cor. I. 65. 66. 80 MII, Cor. I. 66. 70. 65 V, Cor. I. 45. 46. 80 P
17 Tim. I. 11. 12. 18 ^
18 quia] qui L elemosynis L, helemosinas T 19 hoc om. A ex-
ortans CLATV
Ciinouos LVII-LXII. 135
Korn. <94.> 118. 120. l'Z±
Cor. I. 99. 103.
Cor. IL 10. 41. 11.
Philipp. 35.
5 Tim. IL 9. 11. 15.
Tit. 15.
Hebr. 25. 27.
can. LXI. Quia bonae uitae quorundam laicorum et fidei
atque humauitati eorum testimoiiium rcnldat apostolus, quod
10 refecerint uel ipsum uel saiictorum pauperes.
(Korn. 118.)
Cor. IL 39.
Thess. I. 6. 9.
Thess. IL 1. 7.
15 CoL 1.
Tim. IL 3.
Philem. 3.
Hebr. 19.
can. LXII. Quia exprobret quorundam auaritiam Paulus dicens
20 se ita euangelium praedicasse eis, ut eos non grauaret; debere
tarnen altario deseruientes inde uiuere, ut iniles suis stipendiis.
cau. LXI: II. Cor. 7, 13 (cf. 8, 4; 9, 1 sqq.); Philem. v. 7. (Rom. 15, 20.)
cau. LXII: II. Cor. 11, 7. 9; 12, 16. L Cor. 9, 13. 7.
1 Rom. 119. 120. 121 L, Rom. 117. 120. 122 ./, Rom. 98. 120. 121.
XCCIII. Clin r, Rom. 29. 120. 122 P 2 Cor. I. X^X^I. X'VHII T,
Cor. I. 29. 103 P 3 Cor. IL 25 T, Cor. II. 90. 91. 9-1 P l Filip. 9. 10 T
5. 6 Tim. IL 15, omisso Tit. 15 T, Tit. 9. 11. Tim. IL 15 U 7 Hebr.
25. 28 P
8 bona uita ^, bomim uitae P corundam L 9 humaiiitate L^iM,
liumanitatis P testimonio T, testimoniom P 10 reticeriiit V, recesse-
riiit P, receperint p ipsum] ipsam V sauctorum om. .A 13 Thes. I.
6. 7 F 14. 15 Thess. IL 57. Col. 50 r, Thess. IL 1. 57. Glts 50 {dcficicnte
Col. 1) L, Thess. U. 7. 56. Cl. 1 ^ 16 Tim. IL 3] Tim. 3 L, Tim. I. 3 JI,
Titü 3 T 17 Philem. 2] Filp 2 LV 18 Hbr. 18 T
19 exprobet L, exprobraret P coruudam L, quoruud. oin. ^ aua-
ritia P Paul, apstls L 20 eis] eius L grauauerit TMVJI, gra-
uerit P (nou iiou grauauerit inepte p) 21 altari c, repucjnuntihns omnib.
codd. deseru.] seruieiitos TP hut milex C ut humiles suis stip. L,
ut — stip. om. ^, milos ex milis corr. V, et miles P
136 Priscilliani
Cor. I. 54. 56.
Cor. IL 51. 58.
Tim. I. 1.30.
can. LXIII. Quia ceruices suas quidam pro apostolo suppo-
suerint, qiiibus gratias agit noii solum ipse sed et uniuersae 5
ecclesiae, quas etiam in domibus propriis susceperunt.
Korn. 131.
Cor. I. 104.
Col. 34.
Philem. 1. 10
can. LXIV. Quia iustitiam dei, quae per Christum data est,
ignorent hi qui iustitiam legis sectantur; iupossibile namque
erat legi deseruieutibus sibi auferre peccata.
Eom. -30. 31. 22. 53. 66. 68. 71. 75. 76. 77. 78. 80. 84.
Gal. 15. 15
Philipp. 17. 18. 19.
Hebr. 12. 16. (17.)
can. LXV. Quia duas leges dicat esse apostolus, unam per
Moysen quae carnalis est, aliam per fidem et gratiam Christi
can. LXIII: Eom. 16, 4. I. Cor. 16, 18. Col. 4, 15. Philem. u. 2.
can. LXIV: Rom. 10, 3; Gal. 3, 21—24. Rom. 9, 30. 31. Philipp. 3, 6.
Hebr. 10, 4. 11.
can. LXV: Gal. 4, 24; Rom. 3, 24; 5, 1. Hehr. 7, 16. Rom. 7, 14;
Gal. 2, 16. Rom. 3, 31.
I Cor. I. 50. 56 r^, Cor. I. 106 L 2 Cor. II. 51. 56 yl, Cor. IL 51. 57 P
4 apostolo] apostolos L^, apostolis MII suhposuerit T, supposuerunt c
5 solus c non solum — eccl. om. ^ sed uniuersae c uniuersa eccle-
sia L non solum sed qui etiam in dorn. pr. receperint P 6 quas]
quos T in doniib. in G tiix legi xiotest, quamohrem om. Fe rece-
perunt MPU, reeiperunt V 7 Rom. 111 77 8 Cor. I. 222, sed in marg.
adclitur 103 L 9 Col. 134 ^ 10 Philem. 1] Fips. 1 L, Fl. 1 ^
(ante 1 spat, uac), Filippem 1 T
II iustitia C 12 ignorant LV hü CLyfTP, ii ^> quia iust. ^
13 legi erat Mü dei seruientihus Tc contra uet. codd. peccatü P
14 Rom. 20. 21. 12. 53. 68. 71 r, Eom. 31. 22. 53. 68. 71. 75. 76. 78. 74. 70 V
15 Gal. 115 rLT, Gal. 10. 15 V, Col. 34. Gal. 15 P
18 quia] qua .A esse dicit L una V 19 carnalis ex carnales
corr. in marg. A alia P
Cauoues LXII-LXVII. 137
quae spiritalis est, illaiii quiclein destrueus quia uoii iustiticat,
haue uero statuens quia saluat atque sauctificat.
Eom. <21.> 33. 35. 31. 33. 33. 34. 37. 38. 39. 43. 44. 47. 48.
49. 50. 53. 54. 57. 59. 77.
5 Cor. I. 97.
Cor. IL 16. 17. 19.
Gal. 10. 11. 13. 13. 14. 15. 16. 17. 20. 34. 35. 36. 37. 28. 30.
Tim. I. 2. 3.
Tit. 3. 13.
10 Hebr. 11. 13.
can. LXVI. Quia iu lege iudaica maledictum sit, de quo iios
Christus liberat factus ipse maledictum.
Kom. 31.
Gal. 13. 13.
15 can. LXVIT. Quia per spiritalem cordis in Christo circum-
cisionem propudiosam illam legis destruat apostolus.
Rom. 16. 17. 23. 34. 37. 38.
Gal. 37. 28. 35. 37.
Eph. 7. 8.
20 Philipp. 16. 17.
Col. 16. 17.
can. LXVI: Gal. 3, 10. 13.
cau. LXVII: Eom. 2, 29; 4, 10. Gal. 5, 6; 6, 15. Col. 2, 11.
I illa V, illainque {deßc. quidoiu) P dextruens CL 2 haue] liuiic ^
quia] qui Ln statuens in ras. T sanctif.] iustiticat Fe 3 Rom. -^
57. 58. 77 V, Rom. -- 34. 36. 39. 43. 44. 48. 52 ~ L, Rom. 24. 25. 31 ~ //
5 Cor. I. 94 r 6 Cor. II. 17. 18. 19 M, Cor. II. 1(3. 17. 18 i7 7 Gal. 22.
24. 30. 27. (non 37, tit habet p) 20. 24. 25. 26. 27. 30 P, lacunam imlicare
HÖH äebuü p 8 Tim. I] Tm. 1 A, Tim. II. 3 T, Tim. I. 24. 25. 26. 27.
30. 31 V, quae et in (fj (ad I. Tim. 1, 8) inuaserunt, cum ad Gal. per-
tineant 9 Tit. 14 n
II maledictum] scribtum LAT, scriptum Cc sit] est AT de
quo] denuo Fe contra codd. 12 maledictus yt 13 Rom. 26 P
15 Christo om. yi 16 propudiosum (?) G, repudiosam MVn, pre-
pa A, pputiosam V Ipgis] legem P dextruat CLA, de-
struitp, dissuadente P 17 Rom. 16. 24. 18 L 18 Gal. 27. 28. 35. 36 P,
pro Gal. exh. Col. 27. 28. 35. 37 Mn 20 Fl. 17. 16 A 21 Col.] Hebr.
16 M(yt?)
138 Priscilliaiii
cau. LXVIIl. Quia quae in ueteri testamento uel facta uel
scripta sunt, in nostri figuram contigerint.
Korn. 33. 34. 74. 113. 113.
Cor. I. 59. 60.
Hebr. 16. 5
can. LXIX. Quia Abrahao iidem imitandam ludaeis ponat
apostolus, adprobans uon ex operibus legis sed ex operibus
fidei iustificari credentes, quos et Israhel dei nuncupat.
Korn. <20.) 26. 28. 39. 30. (32.) 33. 34. 73.
Gal. (10.) 16. 30. 10
Hebr. 11. 20. <25.)
can. LXX. Quia gentes de ludaeorura casu non debeant glo-
riari; deus enim omnes homines uult saluos fieri, concludens
omnia sub peccato, ut omnium misereatur ; qui per Christum
nos reconciliauit sibi; deus enim, inquit, erat in Christo mun- 15
dum recoucilians sibi.
Rom. 79. 87. 88. 89. 90.
Cor. IL 33.
can. LXVIIl: I. Cor. 10, 6. 11 {Bachiarius ap. Migu. 20, 1019 C: iu
figuram nostri coutigerunt).
can. LXIX: (Hebr. 13, 7.) Rom. 4, 9. (16.); 3, 20. Gal. (2, 16.) 6, 16.
cau. LXX: Rom, 10, 12. (cf. I. Cor. 10, 32.) I. Tim, 2, 4. Rom. 11, 32.
IL Cor. 5, 18. 19.
1 uel facta uel om. A 2 sunt] in marg. man. cd. adclit: er ur uxoref
uirof patref quae ad can. LVI potius spedare reor uostris yl, nostram n
N
contigerit L, conti, v/gerit ^'«««-2, contingerit T 3 Rom. 33. 73. 112. 113 A,
Rom. 33. 74. 92. 93 V(p, Rom. 29. 69. 92. 93 P 5 Hebr. 17 MU, Hebr. m T
6 abrae CLV fidem ohi. CLAT immitandum i^T, himitandum G
ponat apsls dicens no ex lege sed ex fide iustificari nuncupat A 7 le-
gis sed ex operibus supra Im. T""^"-^ 8 et om. P Israhel] frfi L,
frahel C, frW T (Isdrael p, sed iül P) dei om. CLA 9 Rom. 26.
28. 33. 82 L, Rom. 27. 29. 30. 33. 72 V(p, Rom. ~ 34. 74 n 10 Gal. 15.
30 LA, Gal. 16. 17 P, Cor. I. 16. 20 n
12 de in marg. add. L, de om. AV gloriari in marg. 2"»«™- 2
13 saluos fierij saluari AT 14 omnia] omnes ATMVl'n ut — mis.
om. A misereatur] miserator L qui] quia A 15 reconciliauit CT et
JJulg., roconciliabit LA, reconciliat MVPn sibi om. A inquid corr.
ex in quo A 17 Rom. 77. 78. 79. 90 Vcp, Rom. 77. 88. 90 P 18 Cor. IL
32 om. P
Cauoues LXVni-LXXII 139
Tim. I. 9. 16.
Hebr. 14.
can. LXXI. Quia cum se persecutorem ecclesiarum fuisse
accuset et minimum apostolorum esse dicat, raptum tameu
5 usque ad tertium caelum se confitetur, iibi sine dubio instructus
est euangelio, quod non ab homine sed a Christo per reue-
lationem Spiritus doctum se esse dicit.
Cor. I. 82.
Cor. IL 1. 54. 57.
10 Gal. (5.) 6.
Eph. 11. (12.)
Philipp. 17.
Tim. I. 3. 4. (5.)
Tim. IL 6.
15 Tit. 13.
cau. LXXII. Quia dicat idem apostolus a deo se gratiam
apostolatus accepisse et Christum in se loqui et operari et
quia spiritu dei agantur qui filii dei sunt, heredes quidem dei,
coheredes autem Christi.
20 Rom. 2. 58. 59. 116.
Cor. IL 6. 7. 13. 33. 60.
can. LXXI: I. Cor. 15, 9. Gal. 1, a2.) 13. I. Tim. 1, 13. II. Cor. 12, 2.
can. LXXII: Korn. 1, 5. II. Cor. 13, 3. Rom. 8, 14. 17. (cf. iufra
can. LXXVIII.)
1 Tim. I. 9. 15 L, Tim. I. 19 r, Tim. I. 19. 16 P
3 quum CL^M se li. l. om. ^T, sed exhibent ante accuset, nciitro
fu
hco habet c {sed C: se persec.) persequutorem 3f iijsse C"""-, fuisse
om. T 4 accusat yt esse se dicat P, esse se dicit AT tamen]
autem n 5 sed confitetur V sine dubio om. yt iustr.] structus T
6 est om. yLT per reuel. spir. om. A, per om. T et c, quamuis exstet
in rC 7 doctum esse] P se esse] sese V 8 Cor. I. 83 T 12 Fil.
16 V 13. 14] om. FT 14 Tim. IL 6. 17 P 15 Tit. 11 A
16 adeosequidem {om. gratiam) T, se gratiam apostolatus] apostolatum A
17 Christum] Christo L et operari om. A opera T 18 spiritu]
fpf h dei ante agantur] dii A aguntur cF sunt her. quid. d. om. A
eredes L 19 quoheredes CLAT 20 Rom. 2. 68. 69 r, Rom. 2. 58. 59.
96 Vif, Rom. 2. 58. 159. 116 P 21 Cor. II. 6. 8. 10 A, Cor. IL 6. 7. 13.
24. 60 IPn
140 Priscilliani
Thess. I. 3. 11.
Col. 11.
Tim. II. 7.
Hebr. 5. 10. 11.
can. LXXIII. Quia ibi euaiigelium praedicauerit, ubi nulliis s
apostolorum fuerat seque ad euangelizandum a Christo missum.
Korn. 117.
Cor. I. 3.
Cor. IL 13. 32. 48.
Gal. 6. 10
Eph. 13.
ean. LXXIV. Quia nihil minus fecerit aliis apostolis tarn
praedicatione quam signis ; nam etsi inperitus sum, inquit, ser-
mone sed non scientia.
Rom. 115. 116. 117. 15
Cor. I. 14. 82.
Cor. IL 50.
Phüipp. 3. 11. 13. 19.
Thess. L 4.
can, LXXV. Quia gentium sit apostolus quibus et euan- 20
gelium praedicat, et quod ueniens Antiochiam reprehendit Pe-
can. LXXIII: Rom. 15, 20. I. Cor. 1, 17.
can. LXXIV: I. Cor. 15, 10. (cf. 2, 4.) Rom. 15, 19. U. Cor. 11, 6.
can. LXXV: Rom. 11, 13. Gal. 2, 2. (2, 11. 9.)
1 Tes. II. 3. 11 Mn 2] om. MH, Col. 12 P, Gal. 11 ^
5 ibi] ubi Lc, ;7,ibi C (hubi fuisse uicletw) ubi null.] ibi c, hubi C
6 missum] mysso L 7 Rom. 97 F 8 Cor. I. 3] num. 3 deest spatio
uacante T, Cor. II. 3. Cor. IL 12. 21. 48 P 10 Gal. 7 ^ 11 post Ephe-
sios 12 addit T m/1/
12 quia] qui V fecerit] fuerit c contra r ab aliis ap. TP ex
aliif fecit alii hiis L tarn pr. — nam om. A, quam pdicatione quam
signis P 13 nam si iup. CLTP, si om. c, nam si et V, nam etsi ceteri
inperitum A sum inq. am. .A 15 Rom. 96 Vip 16 Cor. I. 13. 82 r,
Cor. I. 11. 82 A, Cor. I. 13. 73 T, Cor. I. 24. 82 P 18 pro Philipp, exh.
Eph. 3. 12. 19 rljT
20 can. LXXV post LXXVI po.suit Fe, quamuis C ordinem rede seriiet
sit om. Vn apstli his L et om. VP 21 praedicat om. A antio-
chia y reprehenderit MVPn
Cauones LXXII— LXXVII. 141
iium sibique dextras dederint lacobus et Johannes et Baruabae
societatis.
Eom. 4. 86. 87. 115.
Gal. 7. (8.) 9.
5 Eph. 11. 13.
Tim. I. 10.
Tim. II. 6. 7. 26.
can. LXXVI. Quia collegara habuerit Timotheum et Epaphro-
ditum coapostolum atque conmilitonem aliosque adiutores siue
10 ministros.
Korn. 115. (125.)
Cor. I. 81. 101.
Cor. IL 12. 15. 41. 43.
Eph. 16.
15 Philipp. 14.
Col. 1. 3. 34.
Tim. IL 4. 35.
Philem. 1.
Hebr. 28.
20 cau. LXXVII. Quia filios nocet eos quos ueritatis scientia
inbuebat, in quibus apostolicae auctoritatis potestate usus de
his quos ad paenitentiam contristauerat gratulatur.
can. LXXVI: Rom. IG, 21; I. Cor. 10, 10. Philipp. 2, 25.
can. LXXVU: I. Cor. 4, 14. (U. Tim. 3, 7.) I. Cor. 9, 12. 18. II. Cor.
2, 2; 7, 9; 13, 8. 10.
1 sibique] ibique C-^T dextram P dederit P, dederunt V ioluin-
nis CV, ihoannes L baruabas P, barnabee ^ 2 societates C(?)IjytMT,
societatis c, retinui societatis {sc. dextras) ex Gal. 2, 9 3 Rom. 4. 87.
95 V(p, Rom. 4. 88. 102. 115 P (~ 105 falso p) 5 Efs. 10. 11 V
7 Tim. II. 5. 26 V(p
8 colligamZy efraphafroditu V 9 quoapost. CLTV 11 Rom. 95 V(p,
Rom. 25 P 12 Cor. I. 63. 101 ^, Cor. I. 31. 101 1' 13 Cor. II. 40. 42,
43 r 14 Efes. 41 P 15 Philipp. 14 om. P 17 Tim. II. 4. 22 r.
Tim. I. 4. 25 L, 17—19] Tiii. 4. 25. Fii. 28. Tin. I. 25. Tm. II. 21. 30.
E15r. 25 inepte ^ 18 Philem. 1 om. FL, Filip. 1 exh. T
20 quos supra lin. 2"»«"- 2 scientia om. L 21 imbuebat LT
auctoritates V usus] husus CL, huius ^ 22 his quos] liisq» L
con,7/, ///uerat C, uocaucrat c
142 Priscilliani
Cor. 1. 34. 25. 52. 55.
Cor. IL 8. 9. 26. 28. 36. 38. 45. 46. 47. 61.
Gal. 33.
Philipp. 3.
Thess. I. 4. 5
Col. 13.
(Tim. II. 18.)
Philem. 3. 4.
call. LXXVIII. Quia praedicare potius quam Ijaptizare missus
a Christo sit nosque in baptismo Christo esse consepultos, ut lo
filii dei effecti in nouitate uitae ambulemus, heredes quidem
dei, coheredes autem Christi.
Eom. 40. (59.)
Cor. I. 3.
Eph. 3. 34. 15
<Col. 17.)
Tit. 13.
Hebr. 9. 11. 18.
can. LXXIX. Quia ob peccatorum inmensitatem scelesti ho-
mines deterioribus traduntur passionibus et quia non spoute 20
cau. LXXVIII: I. Cor. 1, 17. (Col. 2, 12.) Eom. 6, 4. <8, 16. 17; cf.
supra can. LXXII.)
can. LXXIX: Hebr. 10, 29; Kern. 1, 26; 8, 20. 39. Col. 1, 23.
1] om. P, Cor. I. 34. 25. 55. 55 ^ 2 Cor. II. 8. 9. 30. 36. 39. 45. 46.
61 P, Cor. II. 8. 9. 36. 37. 45. 47. 61 n, sub sect. Cor. IL 46 in y can.
LXXXVII ^ro LXXVII laudatur 3 Gal. 24 P 4 Fl. IL (!) 4 ^
5 Thess. I. 12 ^, Tess. 12 P 6 Col. 15 L, Col. 3 ^ 8 Fips pro
Philem. exh. LTP
9 habtizare L.AT missus sit a Chr. V 10 ad XPO sit L nos-
lii
que om. c babtismo L^T Christo esse] XPI esse ^ 11 fidei T
afifecti V, effectiq' L ixitae om. MVH heredes quidem] heredes autem V
12 quoheredes CL^V 14 Cor. IL 3 r, Cor. I. 2. 34 T 15 Efs. 2.
33 L, Efs. 34. 24 ^, Eph. 2. Tim. 2. 34. Tit. 12 P {non Tim. 12, ut
habet p) 18 Ehr. 9. 11. 17 ^, Hebr. 9. 12. 18 Vcp, Hebr. 9. 11. 19 P
19 hob GL, sub yi inmensitate L^, inmensitaterii T scelesti]
caelestes P 20 tradantur V
Canoiies LXXVII— LXXXI. 143
creatura subiecta sit et a Christi caritate nequo alia creatura
uos separet et euangelium creaturae sit praedicatum.
Korn. 9. 61. 63. 63. 68. 100.
Col. 5. 9.
5 Tim. I. 15.
Hebr. 18.
can. LXXX. Quia ex parte scire et ex parte prophetare et
per speculum illa quae futura sunt uidere se dixerit, currens
ad brauium supernae uocationis dei.
10 Cor. I. 75.
Philipp. 19.
cau. LXXXI. Quia Christiani in passionibus gaudere debeant,
scientes donum dei esse quod credunt; nam pro Christo pati
aeterna merces erit.
15 Rom. 35. 60. 68.
Cor. I. 23. 24. 100.
Cor. IL 3. 35. 33. 37. 52. 53. 56. 57.
Gal. 38.
Philipp. 5. 6.
20 Thess. I. 6. 7.
Thess. IL 1. 6.
Col. 9.
Tim. IL 13. 18. 19. 34. 26.
Hebr. 19. 21. 33. 28.
cau. LXXX: I. Cor. 13, 9. 12. Philipp. 3, 14.
can. LXXXI: Col. 1, 24. Philipp. 1, 29. (cf. Eph. 2. 9.) II. Thess. 1, 5.
<cf. Laodic. 6. 8.)
1 a XPI caritate neque alia creatura nos separet et, qtiamuis exstent
in C, om. Fe, sit et quia Christus caritate neq. al. er. nos repararet et
euang. P karitate LV 2 nos om. L separet U et o)n. L creat.
sit praed. om. P 5 Tit. I. 15 inepte P 6] om. P
7 et ante ex om. P proph. et per sp.] pdicare per speculum P
8 fuit illam, m eras. A dixerint L 9 brabium CLA sup. uoc. d.
om. A, dei om. T 11 Fips. 8 L
13 donum dei om. P 14 aeterne mercis CAT, aeterna mercis V,
merces ex mercis corr. M 15 Rom. 25. GO. G8 T, Rom. 35. CO. G8. 69 Fy
17 Cor. IL 1. 25. 33. 37. 55. 57 V, Cor. II. 2. 25. 34. 37. 53. 55 P 21 Thess. II.
1. 2 P 22 Col. 8 Mn 23 Tim. IL 13 (corr. ex 14, quod hnhet p) 18 P
144 Priscilliani
cau. LXXXIL Quia corpora sauctorum in illa generali resur-
rectione diuersis meritorum claritatibus induenda sint, ubi iam
caro et sanguis, idest uentris et libidinis opera non regnabuut.
Cor. I. 92. 93. 94. 95. 96.
Heb. 21. 5
can. LXXXIII. Quia primitiae resurrectionis Christus sit,
deinde qui ipsius sunt, nunc ipse super omnem principatum
et potestatem sedeat in patris dextera conlocatus.
Korn. 40. 41. 43. 67. 68.
Cor. I. 33. 83. 85. 86. 87. 89. 91. 92. lo
Cor. IL 26.
Eph. 5.
Philipp. 18.
Thess. I. 14.
Tim. IL 13. 15
Hebr. 2. 4. 13. 21.
can. LXXXIV. Quia in corpore constitutos resurrexisse dicat
in l^aptisnio eos qui peccato mortui conuiuificati sunt Christo
et quaerunt quae sursum sunt, non quae super terram.
Eom. 39. (40.) 43. 43. 48. 20
Eph. 7.
cau. LXXXII: I. Cor. 15, 35. 41. 42. 50. 53.
can. LXXXIII; I. Cor. 15, 20. 23. Eph. 1, 21. 20. <cf. Col. 3, 1.)
call. LXXXIV: Korn. 6, 2. (4.) 12. Col. 2, 12 sq.; 3, 1. Eph. 2, 5.
1 sanctorum] iustorum TMVPn 2 induenda] inuenta L sint] sit yl
ubi iam — regnabunt om. T, ubi iam] ut hü iam L 3 sanguinis L
liuidinis L, diuinis inepte P 4 siib sectione Cor. I. 96 in y can. LXXII
pro LXXXII laudatur, Cor. I. 92. 93. 94. 95. IG P 5 Hebr. 20 p, sed
rede 21 P
6 ressurrectionis XPI V 7 deinde quij et qui ^, deinde quia MJI
omnem] homue C, omne ^ 8 collocatus ylVPU 9 Rom. 110. 111.
67 L, Rom. 41. 42. 48 P 10 Cor. I. 36. 83. 86 r, Cor. II 32. 83. 86. 87.
89. 91 yt, Cor. I. 78. 84. 88. 93 P, Cor. I. 33. 85. 87. 89. 112 U 12 Efes. 6 ^
13 Fil. 19 P 16 Hebr. 2. 7. 13. 21 r, Hebr. 2. 4. 12. 19 P
17 in om. n constitutus .An 18 babtismo CLAT uiuifieati P
in Christo p, sed in del. P 19 quaeraut c, non iubente F querere p,
sed qer = quaerunt P 20 Rom. 39. 62. 63. 69 L, Rom. 39. 42. 44. 45 A,
Rom. '39. 42. 45 T, Rom. 39. 15. 43. 48 3In, Rom. 38. 42. 43. 48 V
21 Ef. 6 A
Canones LXXXII-LXXXVI. 145
Col. 16. 17. 23. 24.
can. LXXXV. Quia iudicium dei erit iusto iudice Christo,
ubi recipiet unusquisque secuudum opera sua, conseieutia ra-
tioneni etiam de cogitatioiie reddente, omniumque crimiuum
5 rei dei iudicantis experientur examen.
Korn. 12. (13.) 15. 105.
Cor. I. 30. 31. 31.
Cor. II. 30.
Eph. 37.
10 Tim. I. 35.
Tim. IL 21. 24.
Hebr. (24.) 25.
cau. LXXXVI. Quia inhonorentiir a deo qui nou houorificant
deum et relinquantm- desideriis suis grauius iudicandi.
15 Rom. 9. 10. 29.
Cor. I. 27. 70.
Gal. 33. 34.
Thess. IL 2.
CoL 31.
20 Hebr. 18.
can. LXXXV: II. Tim. 4, 8. Rom. 2, (5. 6.) 15. <Hebr. 12, 23.)
can. LXXXVI: Rom. 1, 24. I. Cor. 5, 5. Col. 3, 25.
1 Col. 17. 18. 19 V(p, Col. 17. 12. 24 P
2 dei om. LTMn iusto ex iuxta corr. L iiidice] iiulicio P Chri-
sto om. P 3 secundum om. P opera om. .A sua conscientia corr.
ex sua conscientia ^'»«"2^ conscientia V rationem — reddente o»h. .^,
etiam de cog. om. P ratione h 4 cogitatio h omniumq'ue crim. T
5 rei in ras. r™'"'-^ experiuntur c 6 Rom. 12. 15. 110 L, Rom. 12,
105. 16 V lOj om. P 11 Tim. II. 34 F, Tim. II. 21. 30 LuiTMVn,
Tim. IL 21. 24 P, sub sect. Tim. IL 21 in y can. LXXV 2)ro LXXXV
laudatur 12 Hebr. 15 ^MU
13 iuhon.] honorentur L non hon.] inhonorificant P 14 grauiius
iudicanjdi, in ras. T'"""^ 15 Rom. 9. 19 ^, Rom. 9. 10. 19 V(p
16 Cor. I. 26. 70 ^T 17 Gal. 37 ^ 19 nomen Col. om. A (sed exstat
31), ante 31 lacunam indicat p, sed nihil deest in P 20 Hebr. 19 V,
Hebr. 17 P
XVJII. Priscill. 10
146 Priscilliani
can. LXXXVIL Quia ante iudicii diem ueniet filius peccati
qui intellegitur antichristus.
Thess. IL 4.
can. LXXXVIII. Quia iudicium in fine mundi igne erit, quod
et iram nominat; qui dies in aduentu lesu de caelis ut für 5
ueniet in filios diffidentiae omnemque inpietatem.
Eom. 6. 18.
Cor. I. 16.
Eph. 39.
Philipp. 30. 10
Thess. I. 3. 4. 15. 16.
Thess. II. 3.
Col. 26.
Hebr. 18. 25.
ean. LXXXIX. Quia praesens mundi huius felicitas nou solum 15
ut breuis sed ut nociua et malitiosa spernenda est et quia sa-
pientia eins stultitia sit, in quibus et nos aliquando conuersati,
inquit, sumus; nouissimam uero destruendani mortem, cum
iusti de his qui nunc eos tribulant uindictam a domiuo fuerint
consecuti. 20
Kom. 92.
Cor. I. 18. 43. 70. 88.
can. LXXXVII: II. Thess. 2, 2. 3.
can. LXXXVIII: II. Thess. 1, 8. Eom. 1, 18; 2, 5. I. Thess. 5,2.
<cf. 3, 13.) Eph. 5, 6.
can. LXXXIX: I. Cor. 7, 29. 31; 3, 19; 15, 26. Eph. 2, 3. IL Thess.
1, <6.) 8.
1 diem in marg. T'"°"^ ueniet horao peccati P 2 intelligitur
codd. 3 Tesalc. I. 4 V, Tes. 4 L
4 in igne MVPn quod — nominat om. A 5 quid dies V ad-
uentum L,V celo p, repugnante P 6 in filios diff. 0. inp. 07n. A
impiet. LiM 7 sub sect. Rom. 6 in y can. LXXXVIIII ^;ro LXXXVIII
laudatur 8 Cor. I. 26 .^ 9 Eph. 39 r 11 Tim. I pro Thess. I exh. p
contra P 14 Hebr. 18. 15 T, Hebr. 8. 95 P, Hebr. 29. 25 n
15 huius mundi Trcp, repugn. CP 16 sed et ut V 17 aliquando et
nos P 18 nobissima L, nouissima V, nouissimum Fe distruendam L,
dextruendam C cum] quum CLM, qua T, cui p, sed cu P 21 Rom.
91 L, Rom. 62 P 22 Cor. I. 18. 43. 70. 77 L, Cor. I. 19. 43. 70. 88 V,
Cor. I. 18. 44. 71. 88 P
Caiioues LXXXVII-XC. 147
Cor. IL 38.
Gal. 2.
Eph. 6.
Thess. IL (1.) 2.
5 Hebr. 10. 19.
can. XC. Quia iusti cum deo patre et Christo regnaturi in
aeternum siiit, ulbi corpus corruptioni ultra suljiectum non erit.
Korn. (41. 42.) 46. 47. <62.)
Cor. I. 89. (93.) 95. 96. 97. 98. (99.)
10 Cor. IL 29.
Gal. 30. 34.
Eph. 5. 6. 7.
Thess. IL 5.
Tim. I. 29.
15 Tit. 9. <12.)
Hebr. <11.) 12.
can. XC: <Rom. 6, 6. 9; 8, 21.) I. Cor. 15, (42.) 50. (53.) Gal. 6, 8.
3J om. P 4 Tesl. 2 V, in y(p ad Thess. I. sect. 5 can. LXXXIX scribitur
5 Hebr. 10. 19. 44. 36 r, Hebr. 10. 29 T, Hebr. 29 MH, Hebr. 11. 19 V(p,
Hebr. 10. 25 P
6 deo] domino P 7 sint in aeternum ^Mn, in aeternum regnaturi
sint V corpus om. P 9 Cor. I. 99. 115. 116. 117. 33 L, Cor. I. 88. 89.
97. 98 P 10 Cor. II. 39 ^T, Cor. II. 28 P 11] om. P 13 Thess. II. 6
^, Tess. I. 5 P 14 Tim. I. 28 ^, Tim. II. 9 P 15 Tit. 9] ita P,
Tit. 21 rL^TV, Tit. 11 iJf/7 16] om. V, Hebr. 22 L^T FINIUNT
CANONES CLT, FINIUNT CANONES XC P, PINIT CANONES ^,
EXPLICIUNT CANONES VB, suhscriptione caret M.
\0*
III.
PAVLI OROSIl
AD
AVRELIVM AVGVSTINVM
COMMONITORIVM
DE ERRORE TRISCILLIANISTARVM
ET
ORIGENISTARVM.
A = cod. Lauduneusis 330, saec. IX.
J5 = cod. Parisinus 2093, saec. XIII,
2) = Augustiui editio Bened. (1688), tom. VIII, col. 607 sqq.
b = iiotae criticae in ® adiectae, iu quibus codd. Uaticanorum et cod.
Sigiramueusis {— S. Cigirauui) meutio fit.
PAULI OßOSII AD AURELIUM AUGUSTINÜM COM-
MONITOKIUM DE ERRORE PRISCILLIANISTARUM
ET ORIGENISTARUM.
BEATISSIMO PATKI AÜGUSTINO EPISCOPO OKOSIÜS.
5 1. lain quideni suggesseram sanctitati tuae, sed coimnoni-
torium .siiggestae rei tuiic offerre nieditabar, cum te expedituin
aniiiio al) aliis dictaiidi iiecessitatibus esse sensissem. Sed
quoniaiii domiui mei, filii tui, Eiitropius et Paulus episcopi
eadem qua et ego puer uester salutis oinniuni utilitate per-
10 moti coninionitoriuiu iani dederunt de aliquantis haeresibus
nee tarnen omnes siguiticaruiit, necesse me fuit festiuato edere
et coaceiiiare in ununi onines perditionum arbores cum radici-
bus et ramis suis et offerre ignienti spiritui tuo, ut tu uiso
agmine perspectaque nequitia permetiaris, quam possis dispo-
15 sitionem adhibere uirtutis. Tu tantum, beatissime pater, malignas
1 INCIP. COMONIT. OROSII. AD SCM AGVSTIN. EPM. DE EKRORE.
PRISCILLIANISTAKV. ET URIGENlSTAIiV. A(fol.4S) COMMONI-
TORIVM OROSII PRESBITERI AD 8CM AVG. DE PRLSCILLIANISTIS.
ET DE ORIGENIS ERRORE. B (fol. UO) CONSULTATIO sine COM-
MONITORIUM OROSII AD AUGÜSTINUM, DE ERRORE PRISCIL-
LIANISTARUM ET ORIGENISTARUM ® [cf. Aug., retract. II, c.XLIV:
'Orosii cuiusdain Hispani presbyteri consultationi de Priscilliaiiistis et
de quibusdam Origenis seusibus .... quaiita potui breuitate . . respoiidi ^;
et ipsa enim consultatio responsioni meae a capite adiuucta est e. q. s.y
4 ante beatiss. praefixa et tiox commonitoriuni A horosius AB 9 puer
AB'^, sed 'fortasse presbyter' ® in margine 10 heresibus A 11 ne-
cesse fuit me festinato B® 12 arbores in ras. man. 1 B 14 per-
mietiaris, eti in ras. man. 1 B ' Uaticani Codices qua pos.sis dispositione
Studium adhibere uirtutis' b 15 tantum] leg. tandem ?
152 Pauli Orosii
aliorum plantationes uel insertiones eme atque succide et
ueram sparge sementem nobis de tuis fontibus rigaturis. Ego
deum testem spondeo et incrementum operis tui spero, quia
terra illa quae nunc ingratos fructus insincera cultura exhibet,
si eam de manna illo recondito apud te mandando et re- 5
plendo uisitaueris, usque in centesimum fructum profusa
aliquando liberius ubertate proficiet. Per te dominus deus noster,
per te, inquam, beate pater, quos castigauit in gladio, emen-
det in uerbo. Ad te per deum missus sum; de te per eum
spero, dum considero qualiter actum est quod huc ueui. Agnosco, 10
cur uenerim: sine uoluntate, sine necessitate, sine consensu
de patria egressus sum, occulta quadam ui actus, donec in
istius terrae litus adlatus sum; hie demum in eum resipiui
intellectum quod ad te uenire mandabar. Inpudentem uon iu-
dices, si accipis confitentem. Fac me ad dilectam dominam 15
meam idoneum negotiatorem, inuenta margarita, non
fugitiuum seruum euersa substantia reuerti. Dilacerati grauius
a doctoribus prauis quam a cruentissimis hostibus sumus. Nos
confitemur offensam: tu peruides plagam; quod solum super-
est: adiuuaute domino largire medicinam! Breuiter ergo et quid 20
ante male plantatum couualuit et quid postea peius insertum
praeualuit, ostendam.
1 cf. Matth. 15, 13. 2 sq. cf. I. Cor. 3, 7. 5 cf. Apoc. 2, 17.
6 cf. Matth. 13, 8 et 23. 11 sine uol. e. q. s.] cf. IV. Reg. 18, 25; Hebr.
7, 3; Ps. 54, 15. Geii. 12, 1; Act. 3, 7. 15 ad - reuerti] Gen. 16, 9.
16 negot. — marg.J Matth. 13, 45. 46. 17 euersa s.] cf. Gen. 7, 4. 23; al.
3 testem din B® 4 ingratos J.®] uitiatos JS insincera cultura A]
insincere culta B® exibet B 5 si eandem anno ullo recondito apud
te mand. Ä si eam de manna illo recondito tu apud me 2^35 'editi
in sincera cultura exhibet, si eamdem anno illo recondito apud te man-
dando; castigantur subsidio ms. Sigiramnensis (seu S. Cigiranniy b
6 ßfusa B 7 liberius A%'] uberius B 8 leg. beatissimeV 10 ueui
J.B] uenirem ® agnosco] agnosce coni Sam. Brandt 11 cur] quur J.
13 adlatus A'\ ablatus B, littus allatus % resipiui Ä\ resipui B® 15 'cditi
dilectum dominum meum, at mss: dilectam dominam meam, patriam sci-
licet, ad quam reuerti ctqrif b 18 ''ruentissimis A man. 1, crueiktissji-
mis B 19 plaga/// {erat plagam) A 22 preualuit B; cf. supra adp. i6,22
Comnionitorium. lo3
2. Priscillianus primum in eo Manichaeis miserior, quod ex
ueteri quoque testamento haeresim confirmauit, docens auimam
quae a deo uata sit de quodani promptuario procedere, pro-
fiteri ante deuni se pugnaturam et instrui adoratu angelorum:
5 dehinc descendentem per quosdam circulos a principatibus ma-
lignis capi et secundum uohmtateni uictoris principis in Cor-
pora diuersa coutrudi eisque adscribi chirographum. Unde et
mathesim praeualere firmabat, adserens quia hoc chirographum
soluerit Christus et adfixerit cruci per passionem suam,
10 sicut ipse Priscillianus in quadam epistula sua dicit:
Haec prima sapientia est in animarum typis diuinarum
uirtutum intellegere naturas et corporis dispositionem , in
qua obligatum caelum uidetur et terra omnesque principatus
saeculi uidentur adstricti; sanctorum uero dispositiones su-
is perare. Nam primum circulum et mittendarum in carne
animarum diuinum chirographum, angelorum et dei et om-
nium animarum consensibus fabricatum patriarchae teueut;
qui contra tbrmalis militiae opus possident, et reliqua.
Tradidit autem nomina patriarcharum membra esse animae,
20 eo quod esset Euben in capite, Inda in pectore, Leui in corde,
Beniamin in femoribus, et similia; contra autem in membris
8 cf. Col. 2, 14; Prise, cau. XVIII, et supra p. 16, 23.
1 Orosium sequitur Augustinus de haeres. c. 70 (ed. Oehler, corp.
haeres. I, 218): hoc uersutiores etiain Manichaeis quod nihil scripturarum
canonicarum repudiant e. q. s. 5 ibid. (p. 217): (animas) per quosdam
gradatim descendere principatus et malignum principeni incurrere -~ atque
ab hoc principe per diuersa carnis corpora seminari. 17 patriarchae]
cf. supra p. 81, 11.
1 manicheis AB 2 heresiin AB conformauit in ras. man. 1 B
4 et om. B'^ adoratu A] adhortatu B'^, 'adhortatu Uaticani mss., at
editi adoratu' b 7 ascribi cyrogr., unde et inathe in ras. man. 1 B
chyrrogr. A 8 mathesym A quia AB] quod ® cyrrogr. A, cyrogr. B
9 solueret A 10 dicit J.2), dixit B 11 sapientia om. B 13 que
post omues om. B 11 uero om. J53) dispositiones] dispositione B
(in extrema pagina) 15 dei addunt post primum B'S) carne] cf. supra
p. 55, 6 al. 16 cyrogr. AB 17 erat fabricarum B, corr. altera fort,
man. 18 qui] 'sola editio Lov. quae' b 20 iudas B
154 Pauli Orosii
corporis caeli signa esse disposita idest arietem in capite,
taurum in ceruice, geminos in brachiis, cancrum in pectore
et cetera, uolens subintellegi tenebras aeternas et ex bis prin-
cipem mundi processisse, et hoc ipsum confirmans ex libro
quodam qui inscribitur 'memoria apostolorum', ubi saluator 5
interrogari a discipulis uidetur secreto et ostendere de para-
bola euangelica quae habet exiit seminans seminare quia
non fuerit seminator bonus, adserens quia si boniis fuisset,
uon fuisset neglegeus uel secus uiam uel in petrosis uel
in incultis iaceret semen, uolens intellegi hunc esse semi- 10
nantem qui animas captas spargeret in corpora diuersa quae
uellet. In quo etiam libro de principe humidorum et de prin-
cipe ignis plurima dicta sunt, uolens intellegi arte, non po-
tentia dei omnia bona agi in hoc mundo. Dicit enim esse
uirginem quaudam lucem, quam deus uolens dare pluuiam 10
honiinibus principi humidorum ostendat, qui, dum eam ad-
prehendere cupit, commotus consudet et pluuiam faciat et de-
stitutus ab eo mugitu suo tonitrua concitet. Trinitatem autem
solo uerbo loquebatur, uam unionem absque ulla exsistentia
7 Matth. 13, 3 (cf. Praedestinati de haeres. Üb. 1., c. 43). 9 cf.
Matth. 13, 4. 5.
1 Augiist.l.l.,p. 217 : astruuiit — corpus nostrum secundum duo-
decim signa caeli esse compositum, sicut hi qui mathematici uulgo appel-
lantur, coustituentes in capite arietem, taurum in ceruice, geminos in hu-
meris, cancrum in pectore et cetera nominatim sigua percurrentes e. q. s.
5 mem. ap.l cf. Luebkerti librum in praef. nostra cap. I appellatum, p. 19 sq.
(et Iren. ap. Theodor., Migue patr. gr. 83, 351). 14 cf. Luebkert 1. 1.
p. 31 sq., al. (et supra p. 24, 14). 18 trinit.] cf. supra p. 37, 21 ; 39, 15; 49, 3.
1 idisjposita, in ras. man. 1 B 2 pro pectore exh. capite A
4 praecessisse A et in ras. man. 1 B 5 scribitur pro inscrib. B
6 uidetur de patre ostendendo quia de B, uidetur secreto et ostendere
quia de ® 7 post seminare addit 5) semen suum quia h. 1. om. B'S)
(cf. supra ad lin. 6) 8 si bonus fuisset et non neglegens, non uel B
si bonus fuisset, non fuisset negligens, non uel 5) 10 iacere A, iaceret
B^ hunc esse seminautem in ras. man. 1 B 12 In quo etiam libro
un
AB, Quo etiam in libro 3) 14 modo A 16 adpraehendere A, appre-
hensam B 17 facit A et post faciat om. B
Commonitorium. 155
aut proprietate adserens sublato 'et' patrem filium spiiitum
sanctum hunc esse uiium Christum docebat.
3. Tunc duo ciues mei Auitus et alius Auitus, cum iam
tarn turpem confusionem per se ipsam ueritas sola nudaret,
5 peregrina petierunt. Nam unus Hierosolymam, alius Komam
profeetus est; reuersi unus rettulit Origenem alius Uictoriuum;
ex bis duobus alter alteri cessit: Priscilliauum tameii ambo
damnaruut. Uictorinum parum uouimus , quia adhuc paene
ante editiones suas Uictorini sectator cessit Origeni. Coeperunt
10 ergo ex Origene magnifica plura propoui quae ex modica oc-
casione ueritas ipsa praecideret. Didicimus enim de trinitate
doctrinam satis sanam, omnia quae facta essent a deo
facta esse et omnia bona ualde et facta de nihilo: tunc
deinde scripturarum solutiones satis sobrias. Omnia haec sta-
15 tim a sapientibus fideli pristinorum expurgatione suscepta sunt;
remansit sola olfeusa de nihilo. Credere enim persuasum erat
esse aniniam, non tamen persuaderi poterat factam esse de
nihilo, argumentantes quia uoluntas dei nihil esse non possit.
Hoc paene usque nunc manet. Isti uero Auiti duo et cum
20 his sanctus Basilius Graecus, qui haec, beatissime, docebant,
quaedam ex libris ipsius Origenis non recta, ut nunc perintel-
12 cf. lü. 1, 3; Act. 17, 24. 13 Geu. 1, 31.
16 sqq. Fusius has res tractat August, contra Prise, et Orig.
C.2 sq.; 9. 12.
1 propriaetate A patrem filium et spiritum sanctum 2) (rede omit-
tunt et AB) 'in Uaticanis mss. sublato et patre, filium &c' b 2 doce-
bat AB, dicebat 2) 5 hierosolimam A, ierosolimam B 6 retulit
5®, detulit A 9 ceperunt B 11 praecideret A, praecederet i?®
13 et omnia] ut omnia B nicbilo B 'in iisdem codd. (Uaticanis)
solutione satis sobria, omnia haec &c' b 17 potuerat B 18 uoluntas
dei nihil esse A, id quod Franciscus Florius in Dissert. I. ad Bachiarium
§. 3 pag. 24 rede coniecerat (uid. Gallandii hihi. iiet. patr. IX, p. 175 not.);
uoluntas de nichilo B 19 usque nunc A, usque ad nunc 5®, 'Uaticani
codd. usque adhuc manet' b 20 grecus AB beatissima edocebant B,
uirgulis inclusi beatissime, cum sit uocatimis, non aduerbium 21 ut
nunc perintellegunt A, ut nuper intelligo ü®, ad quem locum b: 'sie
mss., at editi ut nunc perintelligunt'
156 Pauli Orosii
lego, tradiderunt : primiim omnia antequam facta apparerent
semper in dei sapientia facta mansisse, dicentes hoc uerbo:
'deus enira quaecumque feeit, faciendo non coepit'; deinde di-
xerunt angelorum principatiuun potestatum animarum ac dae-
monum unum priucipium ei unam esse sulistantiam et uel 5
archangelo uel aiiimae uel daemoni locum pro meritorura qua-
litate datum esse, utentes hoc uerbo: 'maiorem locum minor
culpa promeruit'. Mundum nouissime ideo esse factum, ut in
eo animae purgarentur quae ante peccarunt; ignem sane aeter-
num quo peccatores puniantur neque esse ignem uerum neque 10
aeternum praedicauerunt, dicentes dictum esse ignem propriae
conscientiae punitionem, aeternum autem iuxta etymologiam
graecam non esse perpetuum, etiam latino testimouio adiecto,
quia dictum sit in aeternum et 'in saeculum saeculi'
postposuerit 'aeterno' : ac sie omnes peccatorum animas post 15
purgationem conscientiae in uuitatem corporis Christi esse re-
dituras. Uoluerunt etiam de diabolo adserere, sed non praeua-
luerunt: eo quod, cum substantia in eo bona facta perire non
possit, exusta in totum malitia diaboli aliqnando saluaudam
esse substantiam. De corpore uero domini sie tradiderunt quia, 20
cum usque ad nos ueniens filius dei post tot milia annorum
otiosus eo usque non fuerit, sed praedicans remissionem angelis
potestatibus atque uniuersis superioribus, cum qualitatem formae
eorum quos uisitaret adsumeret, usque ad palpabilitatem carnis
adsumptionis specie crassuisse : hoc passione et resurrectione üö
determinans, rursus donec usque ad patrem ueniret ascendendo
14 Ps. 9, 6; 10, 16 al. ; August, contra Prise, c. 5 sqq.
6 cf. Prise, ean. LXXXII. 7 August, contra Prise, c. 9 19 diab.
al. salu. e. subst.] de hac Origenis sententia cf. e. g. August, de haeres.
c. 43; Praedestinati de haer. lib. I, e. 43. 24 cf. Orosius, adu. pagan.
57, 11 Zangeiu. : (tenebrae) crassitudiae palpabiles.
1 primum omuium B 3 cepit A, cppit B 6 prouieritoruin B
8 pro ideo pos. omniuo B 9 peccauerunt i32) 10 neque ignem esse
neque aet. {om. uerum) B 11 dictum in ras. man. 1 B 12 aethimol.
A, ethimol. B 14 dictum e (= est) B 20 esse] cf. supra ad p. 42, 1
22 ociosus AB 24 assumeret et usque ad B 25 spetie B crassuisse A,
transiuisse J5®, 'edit. Amerhachii et Erasmi specie crassius se hac pas-
sione &c' b 26 ascendo (!) A, ascendendo B, adscendendo 2)
Commonitorium. 157
tenuasse; ita neque depositum usquam fuisse corpus nee in
corpore ullo reguautem circumscribi deum. Creaturam quoque
subiectani corruptioui non uolentem intellegendam esse
dicebant solem et luuam et Stellas; et haec non elementarios
5 esse fulgores, sed rationales potestates, praebere autem ser-
uitium corruptioui propter eum qui subiecit in spe.
4. Haec sicut retinere potui, breuiter expositum est, ut per-
spectis Omnibus morbis medicinam adhibere festines. Est ueri-
tas Christi in me, quia propter ueuerabilem reuerentiam
10 sanctitatis tuae esse inpudens non anderem, nisi euidenti iu-
dicio et ordinatione dei ad illius tanti et talis populi, cui sicut
peccanti plaga inposita est, sie post plagam cura debetur, re-
media proferenda te eleetum, me missum esse cognoscerem.
Memor mei, beatissime pater, multorumque, qui meeum uelut
15 ros eloquiüm tuum ut super eos descendat exspeetant, esse
dignare.
3 Rom. 8,20; cf. Prise. can.XC. 5 ibid. u. 21. 20. 8 IL Cor. 11, 10.
12 plag, inp.] cf. Exod. 9, 14; II. Reg. 17, 9; Lue. 10, 30; Act. 16, 23 al.
4 uid. supra p. 14, 15; 22, 20 al.; August, contra Prise, c. 11 et 14.
1 usquam A, umquam JB2), ^Uaticani mss. cum ed. Am. et Erasm.
usquam fuisse' b 2 uUo corpore B 3 intellegendam] 'Amerb. et
Erasm. ed. intellectam esse' b 4 elementario esse fulgoris A 6 spem A
7 haec A, hec B, hoc ® 10 iuditio A 12 peccauti] peccatura B
debetur ad rem. B 14 multorumquäe A, multorumque mecum. qui
uelut B 16 dignare. EXPLIC COMONIT' OROSII AD SSM AVGV-
STINV A dignare. INCIPIT RESPONSIO AVRELII AVGVSTINI
e. q. s. B.
I. INDEX SCRIPTORUM.
Genesis (traet.V, pag. 62—68 = tract.
geuesis)
— 1, 1 65,2
— 1, 3 .... 65, 8; 67, 16
— 1, 21 65, 19
— (1, 24 104, 18)
— 1,26.27 . 20, 8; 65, 19; (83,
20); 98,24
— 1, 27. 28 28, 17
— 1,31 ... . Gros. 155, 13
— 2, 7 20, 8
— 3, 16 20, 14
— 4, 24 19, 1
— 7, 4.23 . . . Oros. 152, 17
— 12, 1 .... „ 152,11
— 16, 9 .... „ 152, 15
— 21, 12 46, 15
— 25, 22. 23 sqq. . 84, 24 ; 98, 6. 7
— 34, 1 sqq 101, 8
— 49, 10 102, 5
Exodus (tract. VI, pag. 69-81 -=
tract. exodi)
— 3, 6 37, 14
— 7, 1 46, 15
— 9,14 Oros. 157, 12
— (12 . tract. VI, pag. 69—81,
passim)
— 12, 2 77, 17
— 12, 3 78, 18
— 12, 4 . . 80, 13 sqq.; 87,3
— 12, 5 .... 73, 15; 79, 1
— 12, 6. 8. 10 . . . 80, 9 sqq.
— 12, 11 ... ^77,21); 80, 6
— 12, 13 80, 17
— 12, 15 81, 2
— 12,27 sqq.. . . 63,2; 72,22
— 20, 2-4 38, 25
— 20, 4 77, 2
— 22, 18 24, 6
— 29, 36 79, 11
— 33, 11 63, 7
Leuiticus 11, 13. 44 7, 26
Numeri 23, 22 24, 12
— 24, 7-9 27, 1
— 24, 9 11, 16
— 25, 11 91, 2
Deuteronomium 5, 6—8 . . 38, 25
— 6, 4. 5, 17; 38, 10
— 14, 12 .... 7, 26
— 19, 15 ... . 45, 21
— 32, 8 .... 78, 14
— 33, 17 ... . 24, 12
lesus Naue 3, 15—17 ... 61, 4
— 5, 13 31, 8
— 5, 14 31, 10
— 16, 10 63, 15
ludicum 1, 29 63, 15
— 14, 18 26, 13
— 19, 29 101, 8
Ruth 4, 17 101, 17
I. Eegum (Sam.)
II. Regum 17, 9
III. Regum 19, 10
IV. Regum 17, 16
— 18, 25
— 21, 3
— 25, 9
II. Paralipomenou
S, 2—7 . 101, 20
Oros. 157, 12
47,8
14, 16
152, 11
14, 16
52, 13
50, 19
50, 23
50,26
50, 15
51, 1
51,3
51,4
(IV. Esdr. uid. infra.)
Tobias 4, 13 . .32, 22; 45, 26; 55, 4
Oros.
9,29. . .
12, 15 . . .
13, 22 . . .
20,34. . .
25,26. . .
28, 26 . . .
33, 18. 19 .
6, 17
lob
5, 10 24, 14
<5, 17
10, 8-12
38, 31
38, 39. 40
39, 9
39, 34
40, 3.5—14
40, 16
40, 20—23
41, 5—7.9-13
41,20—25
8, 11
; 64, 1
97, 1)
21, 14
26, 19
11, 18
11, 17
12, 1
12,6
24, 19
11,22
24,21
25,5
Index scriptorum.
159
Psaliiii (1 . . tr. VII, p. 82—85 passiin)
— 1, 1 82, 7; 88, 1
— 1, 2 87, 10
— 1, 3 85, 9. 12. 14
— 2, 1 88,4
— 2, 3 15, 15; 93, 1
— 2, 4 15, 17
— (3 traet.VIII, pag. 8G-89)
— 3, 1. 2 86, 3
— (3, 9 103, 2)
— 8, 3 26, 18
— 8, 5 105, 13
— 9, 6 Oros. 156, 14
— 10,16 „ 156, 14
— 18, 13 93, 24
— 21, 3 52, 22
— 21, 13. 14 10, 22
— 21, 16.17 .... 11, 10. 13
— 24, 7 88, 13
— 48, 13 71, 11
— 50, 5 94, 2; 96, 17
— 54,15 Oros. 152, 11
— 55, 1 101, 20
— (59 . tract. X, pag. 92-102)
— 59, 1 . . . . 95, 11; 97, 17
— 59, 3 97, 4
— 59, 5. 6 100, 2. 3
— 59, 8 . . 100, 19; 101, 6. 24
— 59, 9 . . 101, 13. 15; 102, 5
— 59, 10 Uli, 6. 18. 20
— 59, 11 102, 8
— 59, 14 100, 22
— (60, 8 73, 14)
— 70, 17. 19. 20 . ... 97, 19
— 79, 14 14, 22
— 90, 7 15, 3
— 90, 13 15, 5
— 96, 7 29, 15
— 101, 27. 28 62, 13
— 103, 4 29, 15
— 105, 30 91, 2
— 110, 10 14, 4
— 113, 16 67, 13
— 115, 10 55, 11
— 118, 1 85, 8
— 118, 97 87, 10
— 141, 7 100, 2
— 142, 3 100, 2
— 146, 4 105, 1
Prouerbia 5, 19 26, 15
- 9, 1 68, 2
— 16, 16 16, 8
- 24, 19 39, 6
Ecclesiastes (2, 11 . . . 16, 12; 73, 7)
— 6, 9 16, 12
Sap. Salom. 2, 23 106, 3
— <6, 24 62,18)
— 7, 17—21 10, 9
— 8, 8 8, 16
— 9, 15 . 63, 23; 73, 9; 83, 24
— 11, 16 7,26
— 11, 16.17 . . <8. 1); 10, 18
— 14, 3 26, 23
— 14,21.22 ... 76, 15—20
— 17, 10 27, 13
Siracides 1, 18 70, 11
— 2, 11. 12 17, 27
— 4,35 11,6
— 5, 8 57, 8
— 6, 2.3 11,7
— 7, 3 15,20
— 15, 17. 18 . . 15, 22; 99, 20
— 17, 30 .... 23, 1; 64, 1
— 34, 1 99, 15
— 39, 2 .... 8, 16; 28, 8
— <41, 17 17, 6)
Hoseas 2, 2 19, 4
— 2, 6. 7 20, 16
— 2, 9. 10 19, 8
— 2, 17 10, 2
— 2, 18 10, 5
— 4, 5. 6 19, 17
— 4, 13. 19 8, 8
— 11, 1 48, 7
— 13, 4 5, 11; 78, 26
— 14, 10 90, 3
loel 2, 23 24, 16
— 2, 28—32 32, 6
Arnos 5, 8 . . .24,14; 49, 14; 64, 1
Michaeas »5, 5 15, 24
Habacuc 2, 1 84, 17
— 2, 18 15, 8
— 2, 19 . . . 14,20; 54,22
Sophonias 3, 8 37, 2
Malachias 4, 5 80, 12
Esaias 1, 9 7, 24
— 3, 12 84,20; 95,8
— 7, 9 14, 3
— 7, 14 ... . 27, 24; 36, 18
— 8, 9 15, 14
— 9, 2 4, 4
— 9, 7 42, 26
160
Index
Esaias 16, 1 G7, 16
— 26, 2—4 58, 20
— 26, 18 97, 21
— 28, 16 66, 8
— 30, 15 28, 10
— 35, 4 31, 19
— 40, 6—9 . . 84, 12; 90, 10
— 42, 8 27, 20
— 43, 1 105, 1
— 43, 10.11 . . . 5, 14; 66,26
— 44, 6 5, 13; 67, 1
— 44, 22 82, 16
— 45, 21 5, 11
— 48, 11 27, 20
— 53, 4 22, 2
— 53, 12 36, 24
— 56, 11 11, 14
— 58, 5. 6 59, 5
— 58, 6. 7 59, 9
— 58, 9 26, 17
— 58, 10. 11 59, 16
— 66, 24 22, 16
Hieremias 2, 20. 23 19, 12
— 17, 5 38, 14
Baruch 3, 36 30, 4
— 3,36-38 . . 5, 18; 37,27;
49, 10; 67, 3
Ezechiel 16, 3. 45 19, 15
— 20, 7 15, 16
— 36, 35 67, 14
— 38, 14. 17 50, 5
Daniel 3, 34. 43 26, 24
— 7, 2-7 9, 3
— 13, 5 49, 24
(Hoseas — Malachias uid. supra.)
Matth. 1, 21 28, 6
— 1, 23 . . . . 27,24; 36, 18
— 2, 6 102, 5
— 2, 14. 15 48, 2
— 5, 6 66, 17
— 5, 37 44, 7. 9
— 6, 19 17, 6
— 7, 7 86,9
— 8, 17 75, 14
— 8, 29 6, 26; 38, 22
— 10, 35. 36 17, 1
— 12, 37 13, 21
— 13, 3 Oros. 154, 7
— 13, 4.5 ... ■ „ 154,9
— 13, 8.23 . . . r 152, 6
— 13, 25 46, 29
Matth. 13, 29 46, 27
— 13, 39 46, 29
— 13, 45. 46 . . . Oros. 152, IG
— 15,13 „ 152, 1
— 16, 16 6, 21
— 16, 26 105, 8
— 18, 6 46, 17
— 18, 7 27, 29
— 18, 16 45, 21
— 19, 23 17, 8
— 21, 9 54, 7
— 22, 31. 32 37, 14
— 26, <27) 29 74, 18
— 26, 38 74, 14
— 26, 39 74, 17
— 26, 41 75, 1
— 26, 64 74, 16
— 27, 46 : . 74, 19
— 28, 18 25, 14; 71, 6
— 28, 19 37, 20
Marcus 1, 24 . . . . 6, 26; 38, 22
— 4, 11. 12 56, 22
— 5, 19 38, 17
— 9, 22 86, 10
— 9, 38 56, 4
— 9, 41 46, 17
— 9, 43 22, 16
— 12, 43 91, 1
— 13, 27 32, 3
— 14, 34 74, 14
Lucas 1, 1 93, 6
— 1, 35 36, 21
— 1, 68—70 32, 18
— 2, 14 6, 3
— 4, 34 38, 22
— 8, 10 56, 22
— 10,30 Oros. 157, 12
— 11, 9 86, 9
— 11,50.51 47,4
— 12, 53 17, 1
— 13, 24 90, 13
— 14, 26 35, 3
— 16, 22 91, 1
— 16, 22. 23 46, 14
— 19, 37—39 54, 7
— 19, 40 54, 11
— 20, 34-36 81, 13
— 20, 38 37, 14
— 21, 3 91, 1
— 22, 37 ... . 36, 24; 94, 11
— 23, 43 74, 20
loh. 1, 3 Oros. 155, 12
— 1, 14 5, 22
scriptorum.
161
loh. 2, 15 72, 24
— 3, 5 4, 15; 37, 9
— 3, 36 38, 19
— 5,39 12,20; 13,23;
47,25; 51, 13
— 5, 46 38, 12
— 6, 35 66, 17
— 8,44 19, 19; 64, 18
— 10, 9 66, 16
— 10, 30 6, 23
— 14, 2 36, 5 ; 99, 2
— 14, 6 66, 16
— 14, 11 6, 2
— 15, 5 66, 19
— 15, 27 80, 26
— 16, 15 25, 14; 71, 6
— 17, 12 89, 3
— 17, 21 6, 24
— 19,29.30 22,8
— 20, 25. 27 22, 6
Act. ap. 1, 11 37, 6
— 2, 17-21 32, 6
— 3, 6 27, 18
— 3, 7 Oros. 152, 11
— <3, 26 45, 22)
— 4, 12 29, 11
— 7,24 63,2; 72,22
— 7, 55 37, 4
— 9, 15 87, 6
— 16,23 Oros. 157, 12
— 17, 11 53, 8
— 17,24 Oros. 155, 12
— 17,28 . . .73, 7; 93, 16; 98, 16
— 20, 35 49, 22
Eom. 1, 3 118, call. XVII
— 1, 5 139, c. LXXII
— 1, 11 116, c. IX
— 1, 14 53, 21
— 1, 17 97, 24
— 1, 18 . . . . 146, c. LXXXVIII
— 1, 20 .29,2;62,7;94,5;116,c.IX
— 1,21 ...... 9, 19; 76,23
— 1, 22 115, c. VII
— 1, 23 9, 19; 76,23
— 1, 24 ... . 145, 0. LXXXVI
— 1, 26 142, c. LXXIX
— 1, 29 99, 14
— 1, 32 131, c. LI
— 2, 1—4 131, c. LI
— 2, 5 ... . 146, c. LXXXVIII
— 2, 5. 6 ... . 145, 0. LXXXV
— 2, 13 134, e. LVIII
— 2, 15 145, c. LXXXV
XVIII. Priscill.
Rom. 2, 29 137, c. LXVII
— 3, 4 . . 112, c.I; 118, c. XVI;
134, c. LVIII
— 3, 20 138, c. LXIX
— 3, 24. 31 .... 136, c. LXV
— 4, 9 138, c. LXIX
— 4, 10 137, c. LXVII
— 4, 16 138, c. LXIX
— 4, 21 17, 26
— 4, 23. 24 12, 21
— 5, 1 136, c. LXV
— 5, 8 75, 13; 97, 27
— 5, 9 117, c. XIII
— 5, 12. 14 ... . 122, c. XXVI
— 5, 12. 21 .... 120, c. XXII
— <5, 14 6, 1)
— 6, 2. 4 . . . 144, c. LXXXIV
— 6, 4 60,8; 94, 12;
100, 1; 142, c.LXXVIII
— 6, 5. 6 74, 2
— 6, 6 124, c. XXXII
— 6, 6. 9 147, c. XC
— 6, 10 74, 6
— 6, 12 . 75, 20; 144, c. LXXXIV
— 6, 13 74, 11
— 6, 16. 18 . 20, 23; 120, c. XXII
— 6, 19 10, 1; 76,6
— 6, 20. 21 88, 15
— 6, 21 . . . 4, 18; 85, 7; 97, 1
— 6,22 72, 16; 95, 23
— 6, 23 . 10, 7; 76, 6; 85,7; 120,
c. XXII
— 7, 4. 6 79, 25
— 7, 8. 11 .... 89, 1; 95,5
— 7, 14 . . . 9,26; 19,22; 80, 1;
87,7; 136, c. LXV
— 7, 18 36,7; 84,9
— 7, 22 123, c. XXXI
— 7, 23 ... . 84, 7; 98, 8; 122,
c. XXVIII
— 7, 24 14, 1 ; 15, 3
— 7, 25 . 14,l;84,9;122,c.XXVm
— 8, 2 122, c. XXVIII
— 8, 3 116, c. XII
— 8, 5 . 113, e. III; 120, c. XXI
— 8, 5. 6 18, 25
— 8, 7 .113, c.II; 123, c. XXIX
— 8, 9 76, 3
— 8, 11 123, c. XXX
— 8, 14 139, c. LXXII
— 8, 15 80, 22
— 8, 16. 17 . . 142, c. LXXVIII
— 8, 17 . . 85,4; 139. c. LXXQ
— 8, 20 142, c. LXXIX
— 8, 20. 21 . . . Oros. 157, 3. 5
11
162
Index
Rom. 8
— 9
— 9
— 9.
— 9,
— 9
— 9
— 10,
— 10,
— 10
— 10
— 10
— 10
— 11
— 11
— 11
— 11
— 11
— 11
— 11
— 12
— 12
— 12
— 12,
— 12
— 13
— 13
— 13
— 14
— 14
— 14,
— 15
— 15
— 15
— 15
— 15
— 15
— 16
— 16
— 16:
I. Cor. 1
— 1
— 1
— 1
— 1
— 1
— 2
— 2
— 2
— 2
21 147, c. XC
38 30,7)
39 ... . 142, c. LXXIX
5 118, c. XVII
7 46, 15
8 119, c. XX
10 sqq 84, 24
29 7,24
30. 31 . . . . 136, c. LXIV
2 99, 16
3 136, c. LXIV
10 . . 4, 7; 34, 14; 55, 10
12 138, c. LXX
14 121, c. XXV
17 55, 24
2. 3 47, 8
9 14, 14
13 . 116,c.X;140,c.LXXV
16 48, 19
22—24 . . . 121, c. XXV
32 138, c. LXX
36 115, c. VIII
1 . . . . 124, c. XXXIII
2 . .(70, 20; 98, 14); 100,1
8 134, c. LX
12 127, c. XL
19 129, c. XLVI
12 . . 15,5; 61,4; 90,6;
93, 1; 95, 19; 115, c. VI
12. 13 64, 22
14 .... 124, c. XXXIII
3. 17 ... 125, 0. XXXV
19 130, c. IL
21 . 125, c. XXXV etXXXVI
1 . . . . 129, e. XL VII
4 92, 14
14 128, c. XLIII
19 ... . 140, c. LXXIV
20 ... . 140, c. LXXIII
26 135, c. LXI
4 136, c. LXIII
18 131, c.L
21 .... 141, c. LXXVI
8 97, 17
17 . 140, c. LXXIII; 142,
c. LXXVIII
17—21 .... 114, c. IV
24 . . 28, 19; 118, c. XVI
24-26 .... 114, c. IV
28 97, 17
1 120, e. XXI
2 22 3
4 '. ". . '. 140, c. LXXiv
5—7 114, c. IV
I. Cor. 2
— 2
— 2
— (2
— 2
— 2,
— 3,
— 3
— 3
— <3,
— 3
— 3
— 3
— 3
— 3,
— 3,
— <4
— 4
— 4
— 4
7 121, c. XXIV
7. 8 118, c. XV
11.12 113, c. III
13 19, 23)
14.15 18,21
15 120, c. XXI
1. 2. 3 . . . . 115, c. VII
7 Gros. 152, 2
10.11. . . . 117, c. XIV
13 . . 55, 23; 67, 18; 146,
c. LXXXVIII)
16 83,4
17 83, 5
16.17. . . . 21, 12; 66,2
19 . 64, 25; 110, 17; 146,
c. LXXXIX
22 58,4; 93, 7
22. 23 30, 7
6 23, 12)
12 133, c. LVI
14 . . . 141, c. LXXVII
20 ... . 134, c. LVIII
5 . . . 145, c. LXXXVI
7 . . 59,21; 69,6; 74, 1
8 81, 2
11 39, 12
13 131, c. LI
2—4 .... 129, c. XLVI
13 . . 79,27; 102, 1; 125,
c. XXXV
15 83, 11
15.19. . . 124, c. XXXIII
19 21, 12; 66,2
6 36, 9; 58, 12
9 134, c. LVII
19 99, 6
20 128, c. XLIV
24.25. . . 124, c. XXXIII
25 ... . 60, 15; 80, 26
29. 31 . . 146, c. LXXXIX
31 73,4
40 . 55, 2; 124, c. XXXIII
1 . . . . 122, c. XXVII
5 . . . 14, 21; 114, c. V
6 . .7, 5; 36, 15. 16; 121,
c. XXV
8 . . . . 125, c. XXXV
7. 13 ... 135, c. LXII
9 79, 16
9.10 13, 17
10 ... . 12, 21; 67, 23
12. 18. . 141, c. LXXVII
19 36, 9
22 . . 71, 3; 127, c. XLI
27 120, c. XXII
s c r i p 1 r u in .
163
I. Cor. <10, 4. .
— 10, 6. .
— 10, 6. 11
— 10, 11. .
10, 19. 20
■ ... 88, 6)
86, 13; 88,21
138, c. LXVIII
. 62, 8; 94, 3
8, 13; 77, 9
— 10,20 54,24
— 10, 21 8, 19
— 10, 23. . . . 122, c. XXVII
— 10,32 138, c. LXX
— 10, 33 127, c. XLI
— 11, 3. . 28,20; 79,17; 134,
c. LIX
— 11,27 128, c. XLII
— (11,32 80,23; 97,1)
— 12, 3. . 30, 20; 42, 6; 52, 1;
113, c. III
— 12, 11 128, c.XLIV
— 12, 28. . . . 130, c. XL VIII
— 13, 1 16, 18
— 13, 9. 12 . . 143, c. LXXX
— 13, 13 130, c. IL
— 14, 4 99,6
— 14, 20 79, 2
— 14, 31 33, 2
— 14, 32 33, 4
— 14,34 133, c. LVI
— 15, 9 139, c. LXXI
— 15, 10. . . . 140, c.LXXIV
— 15, 19 116, c. XI
— 15, 20. 23 . 144, e. LXXXIII
— 15,23 77,21
— 15, 26. . . 146, c. LXXXIX
— 15, 33. . . 122, e. XXVII
— 15, 35. 41 . 42 . 144, c. LXXXII
~ 15,42 147, e. XC
— 15,47 21, 1. 8
— 15,48 18,30
— 15, 49. . . . 19,24.25; 72,
19; 98, 14; 123, c. XXXI
— 15,50 84,23
— 15,50.53 . 144, c. LXXXII;
147, c. XC
— 15,55 97, 10
— 16, 10. . 79, 2;141,c.LXXVI
— 16, 16 128, c.XLIV
— 16, 18. . . . 136, c. LXIII
— 16,22 24,4; 56,26
IL Cor. 1,12. . 114,c.IV;115,c.VII
1, 17 115, c. VII
— 1, 18. 19 112, c. I
— 2, 2 ... . 141, c. LXXVII
— 2, 14. 15 . . 128, c. XLIII
— 3, 5 23, 19
— 3, 14 121, c. XXV
IL Cor. 3, 17. . . . 55, 1; 112, c. I
— 4, 4. . . 31,24; 112, c. I
— 4, 7. . 123, c. XXXI; 124,
c. XXXII
— 4, 13. . . . (6, 10); 34, 12
— 4, 16. . 20,25; 124, c. XXXII
— 4, 18. . .64,26; 116, c. XI
— 5, 1 ... . 124, c. XXXII
— 5, 7 86, 11
— 5, 16 116, c. XII
— 5, 17 72, 17
— 5, 18. 19 . . . 138, c. LXX
5, 21 118, c. XVI
— 6, 14. 15 . . . 8,20; 98, 22
— 6, 16 21, 12; 66,2
— 7, 9. . . 141, c. LXXVII
— 7, 13 135, c. LXI
— 8, 4 135, c. LXI
— 8, 4. 11 ... . 134, c. LX
— <8, 10. . . . 60, 16; 80,27)
— 9, 1 sqq. . (49, 16) ; 135, c. LXI
— 9, 1. 2. 3-15 . 134, c. LX
— 10, 3. . . . 60, 12; 73,22
— 10, 4. . . 126, c. XXXVIII
— 11, 2 28,21
— 11, 6. . . . 140, c.LXXIV
— 11, 7.9. . . . 135, c. LXII
— 11,10 Oros. 157,8
— 11, 13.14.19. . . 131, c. LH
— 11,20 120, c. XXII
— 12, 2 139, c. LXXI
— 12,16. . (41, 17); 135, c. LXII
— 12, 20. . . . 124, c. XXXIII
— 13, 1. . 45,21;129, c.XLVI
— 13, 3. . . . 139, c. LXXII
— 13, 8.10 . .141, c. LXXVII
Gal. 1, 3 118, c. XVII
— 1, 4 119, c. XIX
— 1, 8.9 7, 11
— 1, 12 . 118,c.XVII;139,c.LXXI
— 1, 13 139, c. LXXI
— 1, 15. 16 20, 22
— 2, 2 140, c. LXXV
— 2, 4 131, c. LH
— 2, 9. 11 ... 140, c. LXXV
- 2, 16 . 133, c. LV; 136, c. LXV;
138, c. LXIX
— 2, 18 95, 2; 97, 17
— 2, 19. 20 73, 17
— 3, 10. 13. . . . 137, c. LXVI
— 3, 16 37, 24
— 3, 19 29, 18
— 3, 21-24 .... 136, c. LXIV
— 3, 24 133, c. LV
11*
164
Index
Gal.
— i)
— 5
— 5
— 5
— 5
— 5
— 5
— 5
— 5
— 5
— 5
— 6
— 6,
— 6
— 6
— 6
Eph. 1
— 1,
— 1.
— 1,
— 1,
— 1,
— 1,
— 2
— 2
— 2
— 2.
27 . 5, 2; 34, 15; (54, 21; 83, 15
28 . . . 28,23; 133, c. LV
3 114, c. V
4 118, c.XVII
6 80, 22
8 114, c. V
10 IG, 15
24 13G, c. LXV
28 119, c. XX
1 . . . 98, 19; 133, c. LV
6 137, c. LXVII
10 28, 14
17 . . 96, 3; 122, c. XXVIII
19. 20 99, 14
19—21 21, 1. 9
20 131, c. LH
22 113, c. II
22.23 .... 21, 9; 99, 12
24 . 67, 9; 81, 1 ; 98, 12; 124
c. XXXIV
25 70, 15
1 129, c. XL VII
8 147, c. XC
14 72,25;77,16;124,c.XXXIV
15 137, c. LXVII
16 138, c. LXIX
3 116, c. IX
4 121, c. XXIV
9 118, c. XV
11 115, c. VIII
20. 21 . . 144, c. LXXXIII
21 . . . 30, 1; 49,9; 66,5
23 . 29, 18; 30, 5; 119, c. XX
1 16,21; 19,24
2 . . . . 15,25; 114, c. V
2.3 18,9
3 . (18, 18); 122, c. XXVIII;
146, c. LXXXIX
5 . . .16, 21; 19, 24; 144,
c. LXXXIV
5.8 121, c. XXV
9 143, e. LXXXI
10 20, 6; 105, 20
14 . 116, c. XII; 119, c. XVIII
17 60, 5)
20,21 . <24, 12); 117, c. XIV
8 116, c. X
9 118, c. XV
10 116, c. X
15 115, c. VIII
16 123, c. XXXI
2 130, c. IL
5 : 7, 9; 39, 3
5. 6 5, 6
Eph. 4, 8 116, c. XII
— 4, 11 130, c. XLVIII
— 4, 12. 13 17, 21
— 4, 13 120, c. XXI
— 4, 14 16, 14
— 4, 15 117, c. XIV
— 4, 18 120, c. XXIII
— 4, 20. 21 19, 20
— 4, 22 124, c. XXXII
— 4, 22—24 20, 1
— 4, 28 133, c. LVI
— 4, 30 80, 7
— 5, 6 . . . 146, c. LXXXVIII
— 5, 7 131, c. LI
— 5, 8 . 87, 1; 115, c. VI; 120,
c. XXIII
— 5, 9 113, c. II
— 5, 16 130, c. IL
— 5, 18 125, c. XXXVI
— 5, 19 127, c. XL
— 5, 23 . . . 28,20; 119, c. XX
— 6, 11 sqq. . 15, 5; 61,4; 90, 6;
93, 1 ; 95, 19
— 6, 12 13,6; 96,9.23
— 6, 14 . . 92, 17; 124, c. XXXIV
— 6, 15 102, 9
— 6, 16 100, 3
— 6, 23 130, c. IL
Philipp. 1, 10 129, c. XLV
— 1, 27 132, c. LIV
— 1, 29 ... . 143, c. LXXXI
— 2, 3 99, 15
— 2, 8 119, c. XIX
— 2, 10.11 . . . 26,9; 66,22
— 2, 11 54, 3
— 2, 13 80, 16
— 2, 15 . 113, eil; 127, c.XLI
— 2, 19 132, c. LIV
— 2, 25 ... . 141, c. LXXVI
— 3, 6 ... . 136, c. LXIV
— 3, 12. 13 7, 13
— 3, 14 ... . 143, c. LXXX
— 3, 15 9, 28
3, 19 . 8,5; 99, 16; 114, c.V
— 3, 20 . . . 126, c. XXXVIII
— 4, 3 .... . 132, c. LIV
— 4, 18 . 12-1, c. XXXIII; 128,
c. XLIII
Col. 1, 9 116, c IX
— 1, 13 . . 114, c. V; 115, c. VI
— 1, 15 112, c. I
— 1, 16. 17 .... 115, c. Vm
— 1, 18 . . . 25, 14; 119, c. XX
scriptorura.
165
Col. 1, 23 142, c. LXXIX
— 1, 24 143, c. LXXXI
— 1,26 . 118,c.XV;121,c.XXlV
— 1, 28 129, c. XLV
— 2, 2.3 116, c. XII
— 2, 3 118, c. XV
— 2, 8 . .16, 5; 64,23; (75, 16);
114, c. IV et V
— 2, 9 118, f. XVI
— 2, 11 137, c. LXVII
- 2, 12 . 73, 19; 142, c. LXXVIII
— 2, 12 sq. . . . 144, c. LXXXIV
— 2, 13 16,21; 19,24
— 2, 14 . . 119, c. XVIII; 153,8
— 2, 14. 15 16, 21
— 2, 19 117, c. XIV
— 2, 20 114, c. V
— 3, 1 . . . 144, c. LXXXIII et
LXXXIV
— 3, 9 73, 4; 81, 1
— 3, 9.10. . 67, 9; 98, 12; 123,
c. XXXI
— 3, 11 37,23; 66, 19
— 3, 12 . 123, c. XXXI; 130, c. IL
— 3, 16 127, c. XL
— 3, 18-22 ... . 133, c. LVI
— 3, 25 ... . 145, c. LXXXVI
— 4, 2 127, c. XL
— 4, 5 130, c. IL
— 4, 15 136, c. LXIII
— 4, 16 55, 15
I. Thess. 1, 2 sqq. . 128, c. XLIII
— 1, 5 . . . 134, c. LVIII
— 2, 9 . 87, 10; 126, c. XXXIX
— 2, 16 31, 27
— (3, 3 76, 6)
— 3, 13 . . 146, c. LXXXVIII
— 4, 3 . . . 72, 16; 95, 23
— 4, 15 ... . 123, c. XXX
— 5, 2 . 146, c. LXXXVIII
— 5, 8 92, 17
— 5, 10 ... . 117, c. XIII
— 5, 12 ... . 132, c. LIV
— 5, 13 ... . 128, c. XLIV
— 5, 19. 20 54, 28
— 5, 21 130, c. IL
II. Thess. 1, 5 .
— 1, 6.8
. . 143, c. LXXXI
. 146, c. LXXXIX
1, 8 . . 146, c. LXXXVIII
2, 2. 3 . 146, c. LXXXVII
2, 3 . . 89,3; 113, c. II
2, 15 131, c. L
2, 16 ... . 127, c. XLI
II. Thess. 3, 7 ... . 127, c. XLI
3, 8. 87, 10; 126, c. XXXIX
— 3, 9 ... . 127, c. XLI
I. Tim. 1, 1 36, 9; 58, 12
— 1, 2 118, c.XVII
— 1, 6 132, c. LIII
— 1, 9 82, 14
— 1, 10 . 132, c. LIII (ad 109,
10); (Gros. 155, 12)
— 1, 12 121, c. XXV
— 1, 13 139, c. LXXI
— 1, 15 7, 18
— 1, 17 112, c. I
— 1, 19 23, 10
— 2, 1. 2 127, c. XL
— 2, 4 . . 99,3; 138, c. LXX
— 2, 5 117, c. XIII
— 2, 7 87. 7
— 2, 8. 9 ... . 134, c. LIX
— 2, 12 133, c. LVI
— 2,14.15 .20,ll;134,c.LVII
— 3, 2. 8 ... . 129, c. XLV
— 3, 8 59, 2
— 3, 11 129, c. XLV
— 3,16 118,c.XV:128,c.XLII
— 4, 1 . 113, c. III; 131, c. L;
132, c. LIII
— 4, 12 134, c. LIX
— 4, 13 ... . 126, c. XXXIX
— 5, 3 129, c. XLV
— 5, 19 . 45, 21 ; 129, c. XL VI
— (5, 12 13, 14)
— 5, 20. 21 35, 23
— 5, 23 ... . 125, c. XXXVI
— 6, 6. 8. 10 . 125, c. XXXVII
— 6, 10 99, 15
— 6, 14 129, c. XLV
— 6, 15 ... . 26, 5; 112, c. I
— 6, 16 112, c. I
— 6, 17 59, 2; 91, 6
— 6, 18 59, 7; 91, 6
IL Tim. 1, 2 121, c. XXV
— (1, 12 1.3,15)
— 1, 14 76, 3
— 2, 16 ... . 132, c. LIII
— 2, 18 . . . 122, c. XXVII
— 2,22 . 129, c. XLV; 130, CiL
— 2, 23 . 75,19; 122, c. XXVII
— 3, 1 ... . 132, c. LIII
— 3, 1.5 ... . 131, c. L
— 3, 7 . . .141, c. LXXVII
— 3, 8 23, 10
— 3, 16 ... . 129, c. XLV
— 4, 3 ad 109, 10
166
Index
II. Tim. 4, 8 . . 145, c. LXXXV
Tit. 1, 1 112, c. I
— 1, 7. 11 59,2
— 1, 13 38, 18
— 1, 15 125, c. XXXV
— 1, 16 123, c. XXIX
— 2, 9 133, c. LVI
— 3, 1 ... 94, 12; 133, c. LVI
— (3, 5 34,20)
— 3, 9 34, 6; 75, 19
Philem. u. 2 . . . . 136, c. LXIII
— u. 7 135, c. LXI
— <u. 11 14,10)
Hebr. 1, 1 28, 11
— 1, 3 112, c. I
— 1, 6. 7 29, 15
— 2, 11 79, 9
— 3, 1 58, 24
— 3, 6 79, 13
— 3, 15 121, c. XXV
— 4, 15 . . . 118, c. XVI; 129,
c. XL VII
— 6, 18 112, e. I
— 7, 3 Oros. 152, 11
— 7, 16 136, c. LXV
— 10, 1 70, 20
— 10, 4. 11 ... . 136, c. LXIV
— 10, 22 55, 23
— 10,23 . .112, c. I; 133, c. LV
— 10, 24 130, c. IL
— 10,29 . .7,3; 131, e. L; 142,
c. LXXIX
— 10, 35 58, 19
— 11, 5 45,4
— 12, 1 49, 18
— 12, 6. 10 97, 11
— 12, 11 113, c. II
— 12, 14 130, c. IL
— 12, 22 119, c. XX
— 12, 23 ... . 145, c. LXXXV
— 13, 7 ... . 138, c. LXIX
Laodic. (?) u. 4 .... <64, 4); 124,
c. XXXIII; 132, c. LIII
— u. 6. 8 . 143, c. LXXXI
- u. 8 .... 58, 4; 93, 7
lac. 1, 14. 15 89, 3
— 1, 16. 19 64, 4
— 2, 5 17, 15; 64,4
— 2, 19 27, 14
— 3, 6 26, 21
lac. 4, 1 . . 58,26; 63, 16; 96, 19
— 4, 4 .. .57, 7; 90, 16; 94, 15
— 4, 12 66, 5
— 5, 1-3 17, 9
I. Petr. <1, 7 3, 3-6)
— 1, 13 . . . . 80, 1. 6; 90,6
— 1,14 . . .4, 17; 9,24; 85,6
— 1, 18. 19 16, 1
— 1, 19 80, 24
— 1,22 4, 16; 9, 24; 58, 2. 25;
59, 6; 67, 8; 80, 2; 85, 5;
90, 7. 8
— 1, 23 68, 6
— 1,24 . . . 84, 12; 90,10
— 1, 25 94, 16
— 2, 5 . 68, 4; 80, 1.3; 90, 6.8
— 2, 6-8 66,8
— (2, 8 58, 6)
— 2, 11 58, 26
— 3, 15 3, 13
— 4, 3 87, 15
— 4, 10 58, 11
— 5, 1 60, 15
— 5, 4 95, 21
5, 8. 9 11, 3
IL Petr. 1, 4 70, 17
— 1, 20 . 9,26; 69, 10; 87,9
— 2, 3 . 7,21; 29, 7; 64, 10
— 2, 5 46, 12
— 2, 10 29, 6. 7
— (2, 17 64, 6)
— 3, 14 79, 2
I. lohann. 2, 12 37, 11
— 2, 16 99, 17
— 2, 16. 17 94, 16
— 2, 22 .... 7, 20; 21, 21
— 2,23 7,22
— 4, 2.3 .31,1; 42,4; 51,27
— 5, 7. 8 6, 5
— 5, 12 ... . 6,22; 38, 19
— 5, 19 57, 16
IL lohann. u. 7 31, 4
ludae ep. u. 12. 13 64, 6
— u. 14. 15 . .32, 24; 44, 15
— u. 23 29, 4
Apocal. 1, 5 25, 14
— 1, 13-16 25, 15
— 1, 16 92, 19
— 1, 18 25, 24
s c r i p 1 r u 111 .
167
Apocal.
5,
7,
9
12,
13
13
13
14
14
(15
16,
16
17
17
18,
18
19
19
19
21
22
9 99 5
17 . .25,24; 0ms. i.>i,.'5
24 13, 24
9 99, 5
15. 16 27, 30
18. 19 28, 1
1.4 81,8
5 26, 12
4—8 81, 10
11 18, 5
9 18, 13
1 18,7
1.2 8, 24
18 . . 77,23; 81,7. 11
9 8, 22
18 85, 11
5 24, 9)
2 8, 18
13.14 . . 13, 10; 96, 13
11 15, 19
15 12, 23
2. 3 13, 2
9 13,4
10 31, 15
13 27, 22
20 8, 18
17 81, 11
4 80, 23
IV. Esdras 14, 21. 22. 25. 40. 43 . . 52,
13—24
ep. Baruabae c. 3 59, 9
ep. ad Laodic. uid. supra
? 82, 13
Augustinus, coiitr.Faust.il, 3. 41,22
— contra Prise, et Orig. c. 1 . 40,29
— — c. 2 155,16
— — c. 5 156,14
— — c. 9 . . . 155, 16; 156, 7
— — c. 11.14 157,4
— — c. 12 155,16
— de diu. Script, siue speculum
pag. 395 Weihr.: . . 17, 9
— — pag. 437 12, 6
— — pag. 684sq 67, 14
— de haeres. c. 4S . . . . 156, 19
— — (c. 46 s. fin. . . 19, 3)
— — C.70 . 153, 1.5; 154,1
— retr&ct. 11, 44 151,1
Bachiarius de fide; tom. 20, 1019
Migne ... 86, 13; 138, c. LXVIII;
(70, 14;)
Bachiarius de fide (1021. . 26,25;
101, 17)
— (1024 101, 21)
— (1029 74, 22)
— 1034 9,26; 69, 10
[cf. not. ad 155, 18]
Boethius,cons.p.l6,160Peip. . 52,25
— opusc. Sacra p. 167, 64 . . 50, 1
Cicero, orator 1,4 36,4
— de orat. 3, 15, 58 . . . 45, 14
— de senect. 16, 58 . . . 45, 14
Cyprianus, (I,p.6,7Hartel . 104,24)
— (I, 10, 17 . . . 14,5—17,18)
— (I, 24, 8 54, 19)
— (I, 24, 10 22, 12)
— I, 43, 12 14, 3
— (I, 74, 19 27, 1)
— (I, 297, 2 sqq.— 299, 5 sqq. . . 3,
3-4, 14)
— a, 298, 11 93, 15)
— (I, 301, 1 87, 7)
— (I, 302, 16 98, 5)
— (I, 311, 16 54, 4)
— (I, 352, 10 4, 10)
— (I, 370, 1 71, 15)
— III, p. XCII, 4 13, 14
D am as US, tom. 13, 366 Migne.. (8, 21)
90, 16; 98, 22
— (370.371 .... 34, 10; 7, 11)
— 379 ad 112, 10
Faustiuus,tom.l3,79Migne . .33,12;
69,3
Hegesippus, ap. Euseb., bist. eccl. III,
19. 20 44, 19
Hieronymus, uiri ill.(c.3. . .48,7)
— — c. 4 44, 19
— — c. 123 3, 9
— epist. 27 45,21
— — 57 48, 7
— — 75 ... .29, 14; (11, 18)
— contraUigilant.c.7. .29,14;52,11
— de perp. uirg. Mar. c.7 . . 52,11
— comm. in Es. 1. XVII . . 29, 14
— comm. in Hos. 11, 1 . . 48, 7
— praef. in Esdram . . . . 48, 7
— (prol. in Eceles. . . 60, 5; 119,
c. XVIII)
— (Pseudohieroym. de baeres. c. 3
29, 14) [cf. Irenaeus]
168
Index scriptoriim.
H i 1 a r i u s Pict., de trinitate 1, 3 . . 4, 13
— — (I, 4 . . . 92, 15; 93, 17;
103, 20-104, 1)
— — I, 6. . 103, 16;<104, 7)
— — I, 7. . . 57, 11; 104, 1
— — (1,12 96,7)
— — I, 13. . . 60, 6; 70, 19;
71, 1; 75, 16. 19
— — <I, 14 59, 22)
— — I, 17 8, 12
— — I, 18 . . . 58, 7; 94, 24
— — I, 19. . 57,10; 69,9.11;
94, 20; 100, 14
— — 1,20 76,27;
91,5; 100, 9.
— — (1,32 72,5)
— - II, 1 69, 3. 7
— — II, 2 70, 1
— — II, 6 71,24
— — II, 9 55, 2
— — 11,24. . . 60, 1; 77, 15
— — II, 25 60, 10
— — IV, 12. 13 ... . 39, 24
— — V, 32. . . .55,24; 87, 7
— — VI, 5. 6 .... 39, 24
— — VI, 20 87, 7
VI 22 11 1
— — VI,' 36. 37 . 74, 16; 97^5
— — VI, 44 87,7
— — VI, 49 38,21
— — VII, 1 41, 18
— — VII, 3 15, 5
— — VII, 4 3, 5
— — VII, 16 96,5
— — VII, 24 55,2
— — VII, 28 69,9
— — VIII, 1.21.27.48 . . 87, 7
— — IX, 51 60, 1
— — IX, 62 87,7
— — X, 7. . . 74, 16; 97, 5
— — X, 41 12,21
— - XI, 23 87, 7
— — XI, 24 9, 28
— — XI, 44. . . 74, 16; 97,5
— - XII, 1 4, 13
— — XII, 35 55,2
— — XII, 38. . . 74, 16; 97, 5
— — XII, 52. . .103, 3; 105, 11
— — XII, 56. . . 74, 16; 97, 5
— coutra Constantium imp. (tom. 10,
577 sqq. Migiie):
— — <c. 1 4, 2; 41, 18)
— — c. 4 47, 18
— — c. 6. . 45, 11; 51, 20; 55,2
— — c. 24 45, 11
Hilarius contra Constantium imp.
(tom. 10,577 sqq. Migne):
c. 25 14, 7
— — c. 28 71,24
— <inpsalm.,t.9,269AMigne. .71,22)
— — 642. 645 .. . 86, 4; 92, 3
— comm. in Matth. 18, 10 . . 19, 1
Irenaeus (I, 15. 161. 213. 264. ed.
Stieren 28, 15)
— (I, 107. 113 . 42,9; 51, 26; 110,9)
— {1,211 153, 19)
— (1,227 17,29; 29, 14>
— I, 260 29, 14
— {1,281 153, 16)
— I, 260 29, 15
— (apudPseudohieronym.dehaeres.
c. 6 . 153 sq.) [cf. Theodoretus]
Isidorus, orig. V, 39, 20 et VI,
3, 2 52, 11
Lucifer<p.28,l-3ed.Hartel.8,19sqq.)
— 66 not 35, 24
— 260, 5 11, 3
Origenis sententia .... 156, 19
r s i u s,comm. p.l53,7ed.meae . 16, 21
— — 153, 17 81, 11
— — (154, 15 24, 14)
— — 155, 1 37, 21
— bist. adu. pagan. 2)ag- 57, 11 ed.
Zangemeister. . 156, 24
— - 59, 8 40, 29
— — 520, 18 13, 24
— lib. apol. (603, 1 ; 606, 13 al. 3, 6 ;
12, 20 al.)
— — (609, 1 11, 22)
— — 662, 24 67, 14
Philast. de haeres., (c. 33 . 29,15)
— — c. 100 . . . (8, 11); 71, 11
Praedestinatus J, f^5 . . 154,7;
156, 19
— (I, 76 23, 15)
Saluianus Massil. p. 205, 4. . 87,7
Sulpic. Seu. chron. II, 46,3 . .4,9
— — 11,47 sqq. . .23, 24; 34,1
— - 11,51,4 3,9
— (dial.III, 13, 2 23.24)
Bibliorum sectiones Priscillianeae.
169
Tertullianusadu.Marc.III,18. .22,5;
<27, 3)
— — IV, 20. 25 \ ,. o
— - etV, llf 14,3
— {de praescript. haeret. c. 40 . . 8, 23 ;
80 23 •)
— de'cultu fem. 1, 3 . . 44, 19 ; 52, 11
— de patientia c. 14 . . . 47, 18
Theodoretus, fab. haeret., tom. 83
patr. gr. Migiie, p. <351 A ... 24, 1)
— — 351 G 153. 154.
Theodoretus. fab. haeret., tom. 83,
patr. gr.Migne,p. (355 D ... 20, 15)
— — (363 A ; 350 B . . 17, 29; 20, 14)
— — (366 A 28, 15)
— — (378 D 21,6)
— — (394 B 81, 9).
Alii loci aliique scriptores
noraiiiantur in indicibus nostris
III et IV et in praefationis no-
strae cap. I.
IL SECTIONES PRISCILLIANEAE
IN MARGINIBVS APOGRAPHI VATICANI (= 7, uid. p. 108) TEXTVI
PAVLINARVM EPISTVLARVM ADSCRIPTAE REVOCANTVR
AD VULGATAE CAPITVLA ET VERSVS.
Ro:
sect. 1 incipit
al, 1
Rom.
sect. 34 incipit
a4,23
2
1, 4 secuudum
—
35
5, 3
3
1, 8 quia
—
36
5, 6
4
1,11
—
37
5,12
5
1,16
—
38
5,16 gratia
6
1,18
—
39
5,20
7
1,20 a creat.
—
40
6, 3
8
l,20utsint
—
41
6, 6
9
1,24
—
42
6, 8
10
1,27 et merc.
—
43
6.11
11
2, 1
—
44
6,14
12
2, 4
—
45
6,19
13
2, 5
—
46
6,20 überi
14
2,13
—
<47)
6,23
15
2,14
—
48
7, 1
16
2,17
—
49
7,14
(17)
2,25siaiit.?28?
—
50
7,19
18
3, 1
—
51
7,25igitur
19
3, 5
—
52
8, 1
20
3,19
—
53
8, 2
21
3,20 per leg.
—
54
8, 5
(22)
3,25 ad Ostens.?
—
55
8,10
23
3,27
—
56
8,10 Spiritus
24
3,29
—
57
8.11 propter
25
3,31
—
58
8,14
26
4, 1
—
59
8,15 sed
27
4, 7
—
60
8,18
28
4, 9
—
61
8,19
29
4,11
—
62
8,21
30
4,13
—
63
8,22
31
4,14
—
64
8, 24 spes autem
32
4,15 ubi
—
65
8,28
33
4, 18 secundum
—
66
8,31
170
Bibliorum sectiones
Rom.,
sect. 67 incipit a 8, 32 quomodo
Rom.,
sect. 122
incipit a 16, 5
68
8, 34 Christus
—
123
16,17
69
9, 1
—
124
16, 19 gaudeo
70
9, 4 quoniin
—
125
16,21
71
9, 6
72
9, 8
I.Cor
, sect. 1 incipit a ], 1
73
9,11
—
2
1,10
74
9,16
-
3
1,14
75
9, 30
—
4
1,18
76
10, 1
—
5
1,22
77
10, 3 iustitiae
—
G
1,26
78
10, 4
—
7
1,28
79
10, 8 hoc est
—
8
1,30
80
10, 14autquom.
—
9
2, 1
81
10, 16 domine
—
10
2, 8 si
82
10,18
—
11
2,10
83
11, 1
—
12
2,12
84
11. 4
—
(13)
2, 12 sed?
85
11, 8
—
(14)
3, 1?
86
11,11
—
15
3, 9
87
11,13
—
16
3,11
88
11, 15
—
17
3,16
89
11,25
—
<18)
3,19?
(90)
11, 32 (?)
—
<19)
4, 1?
91
11,33
—
20
4, 3
92
12, 1
—
21
4, 5
93
12, 3
—
22
4, 8 ut et
94
12, 3 non plus
—
(23)
4,11?
95
12, 9 odientes
—
24
4,14
96
12, 1 1 domino
—
(25)
4, 18?
97
12, 17 prouid.
—
26
4,21
98
12,19
—
27
5, 3
99
12,21
—
28
5, 6
<100)
13, 8 qui?
—
29
5, 8
101
13, 11 nunc
—
30
6, 1
102
14, 1 non
—
31
6, 9 nolite
103
14, 5
—
32
6,12
104
14, 7
—
33
6, 13 corpus
105
14,10
—
34
6,15
106
14, 14 nisi
—
35
7, 1
107
14,17
—
36
7, 2
108
14, 21
—
37
7, 7
109
14, 22
—
38
7, 9 melius
110
14, 22 beatus
—
39
7,18
111
14, 23 omne
—
40
7,19
112
15, 3
—
41
7,25
(113)
15, 7
—
42
7,27
114
15,14
—
43
7,28
115
15, 14 repleti
—
44
7,36
116
15,17
—
45
7,37
117
15, 19 in u. spir.
—
46
8, 1
118
15, 24 si uobis
—
47
8, 2
119
15, 29 in abund.
—
48
8, 7 quidam
120
16, 1
—
49
8, 8
121
16, 3
—
50
8, 9
Priscillianeae.
171
I.Cor.
sect. 51 incipit
a 8,13
IL Cor.
, sect. 1 incipit
al, 1
52
9, 1
—
2
1, 3
53
9, 5
—
3
1, 12 quod
54
9, 7
—
4
1, 12 abimd.
55
9,12
—
5
1, 16etauobis
56
9,13
—
6
1,18
57
9,19
—
(7)
1,21?
58
9,24
—
<8,cod.!))
1,23
59
10, 1
—
9 (cod.iter
9)2, 1
60
10, 6
—
10
2, 6
<61)
10,15?
—
11
2, 10 nam
62
10, 22 om. mihi
—
12
2,11
63
10,32
—
13
2,14
64
11, 1
—
14
2, 16 et ad
65
11, 3
—
15
3, 1
66
11, 7
—
16
3, 2
<67, cod. 68)
11,16
—
17
3, 4
(68, cod. 69)
11,18
—
18
3,17
69,(cod.iter.69)ll,23
—
19
3, 17 ubi
70
11,31
—
20
4, 2nonamb.
71
11,33
—
21
4, 2 sed in m.
72
12, 1
—
22
4, 2ado.consc.
73
12, 5
—
23
4, 4 qui est
74
12,31
24
4, 6 ad illum.
75
13, 9
—
25
4, 7 ut subl.
76
13, 12
—
26
4,13
77
14, 1
—
27
4,16
78
14,29
—
28
4,17
79
14, 34 non
—
29
4,18
80
14,37
—
30
5,10
81
15, 1
—
31
5,11
82
15, 9
_
32
5, 15 sed
83
15, 12
—
33
6, 2
84
15, 19
—
34
6, 13 tamquam
85
15,20
—
35
6, 16 uos
86
15, 21
—
36
7, 2
87
15, 22 ita
—
37
7, 5
88
15,24
—
38
7, 8
89
15,28 ut
—
39
7, 13 ideo
90
15,31
—
40
8, 1
91
15, 32 manduc.
—
41
8,18
92
15,34
—
42
8, 19 in hanc
93
15, 36
—
43
8, 21 non sol.
94
15,46
—
44
9, 1
95
15,50
—
45
9,13
96
15, 52
—
46
10, 2
(97)
9
—
47
10, 8
98
15,56
—
48
10, 16 non in
99
16, 1
—
49
11, 2 despondi
100
16, 8
—
50
11, 4
101
16,10
—
51
11, 7
102
16,13
—
52
11,11
103
16, 13 confort.
—
53
11,21 in quo
104
16,17
—
54
12, 1
105
16, 18 cognosc.
—
55
12, 7
172
Bibliorum sectiones
II.Cor.,sect. 56 iiicipit a 12, 9libenter
— 57 12, 11 ego
— 58 12, 14
— 59 12, 20
— 60 13, 1
— (61) 13, 5?
Gal.,
sect. 1 incipit
il 1
2
1, 2
3
1, 6
4
1,10
5
1,11
6
1,13
7
1,21
8
2, 4
<9>
2,12?
10
2,15
11
3, 8
12
3,10
13
3,13
14
3,15
15
3,21
16
3,25
17
4, 1
18
4, 4
19
4, 5
20
4, 7
21
4, 12 fratres
22
4,16
23
4,19
24
4,21
25
4,25
26
4,28
27
5, 2
<28>
5, 7?
29
5,14
30
5,16
31
5,22
32
5,23
33
6, 1
34
6, 7
35
6,11
36
6,14
37
6,15
38
6,17
sect. 1 incipit
al, 1
2
1, 3
3
1,11
4
1,15
5
1, 19 secundum
6
2, 1
7
2, 4
<8)
2,10?
<9)
2,13
Eph., sect. 10 incipit a 2, 19
11
3, 1
12
3, 5 sicuti
13
3, 9 quae
14
3,14
15
4, 1
<16)
4, 2?
17
4, 6
18
4, 7
19
4, 8
20
4,11
21
4, 13. 15
22
4,17
23
4,20
<24)
4,23
25
4,25
26
4,27
27
4,32
28
5, 3
29
5, 6
30
5, 8
31
5,15
32
5,18
33
5,22
34
5,24
35
5,29
36
5, 33 uxor
37
6, 8
38
6,10
39
6,12
<40)
6,12 sed?
41
6,18
sect. 1 incipit a 1, 1.3.
2
1, 8
3
1,12
4
1,14
5
1,20 sed
6
1,28
7
2, 1
8
2, 5
9
2, 8
10
2, 9
11
2,12
12
2,14
13
2,19
14
2,24
15
2,30
(16, cod. H) 3, 2
17(cod.iter.l7)3, 4 si
18
3, 8 pr. quem
19
3,12
20
3,17
21
4, 3
22
4, 4
Priscilliaueae.
173
Philipp.,sect.23incipita4, 6 |
I. Thess
, sect. 17 incipita 5, 8
—
24
4, 8
—
18
5,12
—
25
4,10
z
<19
(20)
5, 13 sie 9)
5,14
Col.,sect. 1 incipit
xl, 1. 3
-
(21)
•i
—
2
1, 6 sicut
—
(22)
5,23
—
3
1, 9
—
4
1,11
II.Thesf
.,sect.lincipit
al, 1.2
—
5
1,15
—
2
1, 7 in reuel.
—
6
1,17
—
3
1,11
—
7
1, 18 ut Sit
—
4
2, 1
—
8
1,21
—
5
2,12
—
9
1,23 quodpraedic.
—
6
3, 1
—
10
1,26
—
7
3, 3
—
11
1,28
—
8
3, 6
—
<12)
2, 1?
—
9
3, 7
—
18
2, 2inagnitionem
—
(10
3,14 sie 9)
—
14
2, 4
—
15
2, 8
I.Tim.,
sect. (1) incipit
al, 1
—
16
2, 9
—
<2)
1, 2?
—
17
2,11
—
(3)
1, 5V
—
18
2,13
—
(4)
1, SV
—
19
2,14
—
5
1,12
—
20
2,16
—
6
1,17
—
21
2,18
—
7
1, 18 secund.
—
22
2,20
—
8
2, 1
—
23
2, 21 neque contr.
—
9
2, 5
—
24
3, 1
—
10
2, 7
—
25
3, 5
—
11
2, 8
—
26
3, 5 et auaritiam
—
12
2,11
—
27
3, 9 exspoliantes
—
13
3, 1
—
28
3,12
—
14
3,16
—
29
3,16
—
15
4, 1
—
30
3,18
—
16
4, Sfldelibus
—
31
3, 24 dorn. Christo
—
17
4,11
—
32
4, 2
—
18
5, 1
—
33
4, 5
—
(19)
5, 4 hoc
—
34
4, 7
—
20
(21)
5,16
5, 19?
I. Thess., sect. 1 incipita 1, 1.2
—
22
5,20
—
2
1' 4
—
23
5,22
—
3
1, 9 seruire
—
24
5,24
—
4
2, 1
—
25
5,25
—
5
2, 9
—
26
6, 1
—
6
2,13
—
27
6, 2 haec d.
7
3, 1
—
28
6, 6
8
3, 5
—
29
6,13
—
9
3, 6
—
30
6,17
—
10
4, 1
—
(31)
6,20
—
11
4, 2
—
12
4, 8
II. Tim.
sect. 1 iucipit i
il, 1
—
13
4, 11 operem.
—
2
1, 2 gratia
—
14
4,12
—
3
1, 4 ut gaudio
—
15
5, 1
—
4
1, 6
—
16
5, 4
—
5
1, 7
174
Iudex
Tit., sect.
, sect. 6 incipi
tal, 8
Tit.,
sect. 15
incipit a 3, 14
■ 7
1, 8 sed
8
1,15
Phil
em., sect. 1
incipit a uersu 1
9
1,16
—
2
4
10
2, 3
—
3
10
11
2, 7
—
4
17
12
2, 8
—
(5)
23
13
2,11
14
2, 14 noli cont.
Hebi
.,sect.l incipit a 1, 1
15
2,16
—
2
1, 5
16
2,20
—
3
2, 1
17
2,23
—
4
2, 6
18
3, 1
—
5
2,10
19
3,10
—
6
2,17
20
3,13
—
7
3, 7
21
3,16
—
8
4,11
22
4, 2 in omni
—
9
5, 4
23
4, 5
—
10
6, 4
24
4, 7 cursum
—
11
6,11
25
4, 8 festina
—
12
7,18
(26)
4,16?
—
13
8, 1 qui cous
—
14
9,14
t. 1 incipit :
i 1, 1
—
15
9,23
2
1, 5
—
16
10, 1
3
1,10
—
(17)
10, 3? 8?
<4)
1,15
—
18
10,19
5
1, 16
—
19
10,35
6
2, 2
—
20
11,35 alii
7
2, 7
—
(21)
11,36?
8
2, 9
—
22
12, 4
9
2, 11
—
(23)
12, 14 ^
10
2, 13
—
(24)
12,18
11
3, 1
—
(25)
12, 28 > sie 9)
12
3, 3
—
(26)
13,10
13
3, 8
__-
(27)
13,15^
<14>
3, 10?
"
(28)
13, 20?
IIL INDEX NOMINVM ET REßVM.
Codicis Wirceb. ortJiogrcqjJiiam, de qua uid. praefationis nostrae cap. II,
etiam hie plerumqite seruaui.
Abaddon 18, 5.
Abdiae sermones 50, 26.
Abel 47, 6. 10; cf. e. g. Hilar. de myst.
p. 8 ed. Gamurrini.
Abessalon 86, 6; 88, 18; cf.Pnid.,hum.
562 sq.
Abraham 17, 19; 32, 22; 45, 27; 55, 4;
gen. Abraham 37, 15 ; gen. (uel dat.)
Abrahae37,24;46,3.14;91,2; 138,6.
Achias Selonita 50, 13. 21.
Adam 18, 29; 32, 25; 44, 16; 55, 4;
122, 1. 2.
Aegyptiorum studia 15, 16.
Aegyptus 27, 3; 48, 4. 0; gen. masc.
(= Aegyptius?) 63, 2; 72, 22; 78,
2. 18;'i01, 14; 102, 4; cf. e. g.
Hilar. de myst. ed.Gamurrinip.27.
allecjoricae diciionis exempla: 67, 18;
82, 12; 102, 11; c/". Aogyptus (factus),
haedus, Idumea, Syria.
n 111 i n u m et r e r u ni .
175
AUofili 101, 20; 102, 11.
Araantia ad 56, 27; cf. iwaef. c. II et
De Vit, onom., qui hoc nomen in
titulis Christianis saepe occurrere
testatur.
(Amantius ad 56, 27; cf. praef. c. IL
Huius nominis exempla praebent:
l.Faustinus et Marcellinus presb.,
lib. precum ^= Migne 13, 81 sqq.,
isque Amantius anno ,366 Duma-
sum impugnauit; — 3. Ammianus
Marcellinus 28, 1, 19 (— haruspex
qui interiit 368); — 5. Ambrosius,
Migne 16, col. 936 C= ejjisc. Nicien-
sis qui contra Palladium dixit in
conc. Aqiiileiensi anni 381)).
Ambrosius episc. Mediol., 'frater' Da-
masi papae 41, 2.
Amessiae sermoiies 51, 1.
Amorreus 19, 16.
Anaui (gen.) 50, 14. 17.
Antiochia 140, 21.
apocrypha: Prise, liber de fide <et) de
apocryfis = tract. III, p. 44 — 56;
— 23, 11; 26, 24; 30, 11; 41, 23;
44, 10; 46, 23; 49, 24; 52, 13; 55,
16; al.
Apolleon = dTtollvcüv 18, 6.
Apollo 30,8; 93, 7.
apostolica sedes 34, 11.
Ariani: Arriana heresis 23, 14; 38, 8.
Armaziel 29, 14.
Asarbus, Priseilliani soeius, cum Tibe-
riaiio libellum edidit 3, 9.
audientia, ae 41, 12; 42, 23,
Augustinus, episc. Hippon., ad quem
Orosius commonitorium dat de er-
rore Priscillianistarum 151, 1. 4 al.
(in cod. nostro A scribitur 'Agust.'
l.l).
Auiti, duo Orosii ciues 155, 3. 5. 0.
19; alter libros edidis.se uidetur
155, 9; eorum doctrina 155, 10 —
157, 6; cf. Garns, Kirchengesch.
V. Span. II, I, 404 sq.
Baalim nomina 10, 3.
Babylon (fem.) 13, 2; 49, 25.
Bahal 19, 13.
Balaam 26, 25 (cf. Bachiarium in ind.
Script.).
Balsamus daenion 29, 14.
baptismata repetita cf. Nouatiani et
formula.
Barbilou daemou 29, 14 j cf. Philastr.
de haeres. c. 33; Pseudohieronym .
de haeres. c. 3.
Barnabas 141, 1.
Baruch liber Hieremiae adscriptus 5,
18; 67, 3.
Basilides 23, 14.
Basilius Graeeus 155, 20.
Belias daemon 8, 21; 17,30; 98,23.
Belzebuth 17, 29.
benedictio super fideles = tract. XI,
p. 103-106.
Beniamin 153, 21.
bestiarum cultus damnatur 7, 26 — 14, 4 ;
38, 25 al.
(Bilibilt cf. praef. c. II.)
Binionitae 5, 10; 49, 8; cf. Unionita
apud Pseudohieronym. de haeres.
c. 26, cf et unio 154, 19.
Borborita 23, 16; cf. August, de hae-
res. c. 6.
Caefas 93, 8; Cefas 30, 8.
Caesaraugustae (= Zaragoza) conuentus
episcopalis habetur 35, 15 ; Caesar-
augustana synhodus 39, 18; 40, 8;
concilium Caesaraugustanum 42, 1 1;
fuit hoc conc. anno 380, uid. Garns,
Kirchengesch. v. Span. II, I, p.
369 sqq; concilii acta cf. etiam ap.
Mandernach, Gesch. d. PrisziU.,
p. 81—83.
Cain et Lamec 19,1; cf. Hilar. de
myst. ed. Gamurrini p. 9; Baur,
Christi. Gnosis p. 199.
Canaam 19, 15; Channaneus 63, 16.
canon sacr. script. uid. ind. uerbo-
rum; Prise, canones in epist. Pauli
106 sqq.
Catafriga, ae 23, 15 = ö xmä 'pQvyag,
(Montanista).
catholicus uid. ind. uerborum.
Cetthea 19, 16.
Christianus 35, 27; 38, 4; 39, 8; 41, 4;
51,18; 56,15.17; 110,16; 127,16;
130, 14; 143, 12.
Christus saepi.ssime; crebro deus (dei
fllius) additur, ueliit 8, 18; 9, 27;
16,28; 23, 16; 24, 9; 27, 12; 33,
5; 35, 7. 27; 41, 25; — ante lesus
6, 9; 7, 16; 13, 17; 16, 20; 22,1
al. — Christi homines 6, 17; cf.
e. g. Firm. Mat., err. prof. rel.
114, 23 Hahn.
Colosenses 55, 15.
commonitorium Hydatii 35, 20; Orosii
176
Index
151 sqq; Eutropii et Pauli episco-
porum 151, 8.
concilia postulantur 40, 7. 25; 43, 2;
cf. Caesaraug.
conuentus episcopalis 35, 15
Dagoii idolum 101, 21 ; 102, 10
Damasus papa, unn. 366 — 384: Prise,
über ad Dam. = tract. II, p. 34—
43; senior omnium 34, 11; Omni-
bus senior et primus 42, 24; ad
apostolicae sedis gloriam uitae ex-
perimentis nutritus uenit 34, 11
[cf. Damast ep.synodicu ap. Migne
13, 370: nohis primae paHes defe-
runtur; — laboramus, uti ad glo-
riam heatitudinis eins -~ peruenia-
mus; Gassianus II, 2). 84, 14Petsch.:
ad tarn suhlimia heatitudinis prae-
mia peruenire; 86, 1 non solum
fide, sed etiam experimento] ; Da-
masi epistulam contra inprobos,
in qua praecepit, ne quid in absen-
tes et iuauditos decerueretur, probat
synodus Caesaraug. 35, 22; eins
uenerabilis Corona 38, G; 39, 21;
42, 13; petit ab eo Prise, ut prae-
stet audientiam 42, 23 ; [opp. Sulp.
Seu. chron. II, 48: ne in conspec-
tum quidem eius admissi sunt];
adfectus benignitatis Dam. insitus
42, 27; petit ab eo Piüsc, ut litte-
ras det ad Hispanienses episcopos
42, 28.
Daniel 9, 3; 49, 24.
Dauid 10, 22; 11, 2. 9. 12; 26, 9; 32,
19; 55, 11; 82,3; 86,5; 93, 18.
,24; 95, 11. 14; 96, 17; 97, 3. 18;
118, 20; cf. sauctus.
dedicatio sacerdotis 40, 26; cf. electio.
diabolus, cf. ind. uerh.
(Dina 101, 8).
doctor uid. ind. uerh.
E cf He.
eccona: 'pro elimosina eccone' ad 34,
1. — Cangius 1.) s. u. eccona: 'la
monacha uillana; gloss. lat. —
ital. ms.'' {exstare hoc glossar. do-
cet Cangius in museo prineipis
de Mazaugues); 2.) s. u. ego I: 'ego,
nis et egona, ae, saeculum, Pa-
piae.' — Loewe in prodr. corp.
gloss. p. 377 agit de glossa in
multis glossariis obuia: 'econes
(eggones) sacerdotes rustici
uelsacerdotes rusticoruin;cf.
Areual. ed. Md. VII, p. 460; hre-
uil. Benthem. ed. Hamann I, p. 6;
Pjlugk -Härtung, it. Ital. p. 351;
— uid. etiam praef. c. IL
Edom uideus 50, 25. 27.
PJfesii (ex Eifes. corr.) 86, 15.
Efrem 63, 15; 101, 13; 102,4.
electi cf. ind. uerh.
electio: sicut dedicationem sacerdotis
in sacerdote, sie electionem consi-
stere petitionis <in) plebe 40, 27.
Emmanuel 36, 19; Immanuel 27, 25
Enoc 32, 25; 44, 12—45, 24, uhi Pri-
scillianus eius librum tuetur; cf.
e. g. Irenaeum p. 604. 727 ed. Stie-
ren; Cypr. I, 311, 16 Hartel; Dill-
mann, das Buch Henoch p. LVI.
Epaphroditus 141, 8.
episcopus = papa, ad 33, 13 ; - scrib-
turae sub cuiuslibet apostoli pro-
fetae episcopi auctoritate prola-
tae 41, 25.
epistulae Damasi: 35, 22; (43, 1); Hy-
datii 41, 5; 43, 5; Symposii 40,4.
10; Priscilliani 40, 2. 22; 153, 11;
communicatoriae epist. ('= Adresse
zu gunsten des Prise.) 41, 8.
Esau 85, 1.
Eseias 11, 14; 31, 19; 97, 21; dissectus
47, 18.
euangelium quintum 31, 22; cf. Hil-
genfeld, euang. sec. Hebraeos (1866),
p. 10 not.
Eutropius episcopus 151, 8.
Euua 19, 1; 20, 11; cf Saclas.
exodus, inscriptio tract. VI, p. 69.
exterminans = diaholus 18, 6.
Ezechiel 19, 15; 50, 5.
Farao 46, 16.
fides, cf. symbolum; — liber de fide
(et) de apocr. = tract. III, p. 44 sqq.
Finees 91, 2; cf. Lagarde, onom. sacra
I, p. 13, 10; 18, 20; 35, 22: Vc-
quieuif.
formulae: a) haptizandi 37, 21; 39,
15; 49,3 (155, 1>.
— h) damnandi 23, 5. 18; 24, 3; 42,
3; cf. anathema.
— c) cf. symbolum.
Fotiaus 38, 13
fructuum primitiuorum consecratio
24, 1.
aominum et rerum.
177
Galaad 101, 15
genesis, iuscript. tract. V, p. 62 sqq.
gentilium dei 14, 7. 11; (90,24); cf. e.
g. epist. ad Diogn., c. I et IL
Gog 50, 6.
Gomora 7, 25.
Haeresis, haereticus uid. infra 'Prise'
et ind. uerb. haeresis.
Hebreos, ad, ep. Pauli; 45, 3 et sae-
pissime in Prise, caiiouibus.
Heiorobeam 50, 23
Helias 47, 8.
Hemeretensium ciuitas (— Merida),
Hydatii sedes 40, 11.
Henoch, uid. Enoc.
Herodes 48, 5.
Hesdram reseruari uoluit deus qui illa
quae fuerant incensa rescribsit 52,
12. 14. 17; cf. Bensly, tJie missing
fragment of the lat. translat. of
the IV. book of Ezra, Cambridge,
1875.
Hieremias 5, 17; 19, 11; 26, 8; 67, 3.
Hieronymus 109, 4.
Hierusalem (fem.) 19, 11; 52, 4; 67,
16; 84, 14; 119,21; Hierosolyma,
ae Oros. 155, 5.
Hispanienses episcopi 43, 1.
hominis factura a quibusdam daemo-
nibus adscripta 18, 20; Christus
horainum homo 24, 13 ; cf. ind. uerb.
Homuncionita mentita est (adiect. ?
suppl. 'haeresis'?) 23, 15; cf. Pru-
dent. apoth. ed. Dressel p. VIII.
106; Praedestinat. de haeres. I,
C.76.
Hydatius episcopus Emeretensis, Pri-
scilliani accusator 34, 7; Caesar-
augustae commonitorium dat 35,
20; inde reuersus contra Prise, nihil
refert, ipse uero a presbytero suo
aliisque clericis reus petitur 39,
18—28; Prise, ad eum proficiscitur
40, 12; Hydatius rescribtum con-
tra pseudoepiscopos et Manichaeos
(a Gratiano imperatore) petit et
inpetrat 40, 27; Ambrosio tota
mentitur 41, 2; Hyginum accusat
41, 5; in onmes ruit Christianos
41, 4. 7; eius sententia de saeris
scripturis 41, 22; 42, 12; Prise,
petit, ut Hydatius conueniatur et
concilio constituto aecusationem
probet 42, 24 — 43, 4. — Cf Sulp.
XVIII. Priscill.
Seu., chron.II, c. 46: is uero sine
modo et ultra quam oportuit In-
stantium sociosque eius lacessens
facem quandam nascenti incendio
subdidit, ut exasperauerit malos
potius quam compresserit ; ibid.
II, 47. 51; — cf. infra Itacius.
Hyginus episc. Cordubensis, ad quem
Prise, litteras dat 40, 1; ab Hy-
datio accusatur 41, 5; cf. Sulp.
Seu., chron. II, 47; cf. infra Sym-
posius.
I cf Hei et Hi.
Jacob 32, 23; 37, 10; 38, 1; 45, 27;
46, 4. 15 (ubi cum Moyse confun-
ditur); 49, 12; 55, 4; 07, 5; 85,2;
101, 8.
lacobus 141, 1.
Idatius cf. Hydatius.
Idumea terra perfidiae est 101, 19.
lesus (nom.) ^= losiia 31, 11; Jesus
Naue 61, 3; Hiesu (novi.) Naue
31,6.
Jesus Christus saepissime, cf. Christus.
Jminanuel cf. Emm.
imiietiacus 39, 10, ubi conieci inuecti-
cius; libet tarnen addere fortasse
cogitandum esse de Mithra In-
uicto Solis deo, cuius cultum
Prise, tempore latissime diuul-
gatum fuisse constat (cf. Th. Fabri,
de Mithra, diss. Goetting. 1883);
nee respuendus est locus quidam
Philastri, de haeres. c. 10: Helio-
gnosti qui et Deuictiaci dicuntur.
— Qtiod uero Tertullianus in libro
de praescriptionibus haereticorum
dicit (cap. 40): 'si adhuc memini
Mithrae, signat illic (ille ?) in
frontibus milites siios"", conferas
uelim Prise, p. 8, 22 et 80, 23 (ex
Apoc. 14, 9; 22, 4); — cf. saxeus.
lohn, 16.25; 21,14; 24,21; c/". pro-
feta et sanctus.
loel dea 29, 14; cf. Baur, d. manich.
Eeligionssyst. p. 151.
Johannes nom. 6, 5; 31, 1; 141, 1;
nom. et uoc. Johannis 8, 21 ; 13, 1 ;
15, 18; 31, 16; 96, 13; lohannis
ex Johannes corr. 13, 9; cas. obl.
27, 22; 31, 13; 81, 8.
lordanis, nom. 61, 5.
losafat sermones 50, 10.
Joseph 48, 3 ; 74, 21 ; 101, 13 ; cf sanctus.
12
178
Index
Isac 32,23; 37, 16; 45, 27; 40, 3. 15;
55,4; 119,22.
Istrahel 5, 20; 31, 6; 38, 1. 11; 49,
13; 50,18; 51,3.0; 67,0; Israhol
138, 8; cf. Boensch ap. Hilgenfeld,
Zeitschrift f. tviss. Theol. 1883,
p. 497 sqq.
Itacius episc. Ossonobeusis, Priscilliaai
accusator 23, 24; — cf. Sulp. Seu.,
cliron. II, c. 47. 49. 50 ('certe Itha-
cium nihil pensi, nihil sancti ha-
huisse clefinio : fuit enim audax lo-
quax impudens sximptuosus uentri
et gulae plurivium impertiens'').
51; idem, dial. III, 11—13.
ludaei 138, 6. 12.
ludas patriarcha: nom. Inda Gros.
153,20; gen. ludae 51, 3; gen. Inda
27, 1; 51, 4; de tribu luda 26, 12;
ex Inda 101, 16; 102,5.
ludas apost.: nom. ludas 32, 24; 44,
20; nom. luda 44, 12 (uhi cum
Thoma confundi uidetur.)
iudicium publicum 41, 12; 129, 11.
luppiter 14, 6. 16; 16, 19; cf. e. g. Ca-
spari, eine Augustin fälschl. bei-
gelegte Homilie 1886, p. 8. 26.
Laedam uisioiies 50, 13. 22.
laici, cf. ind. uerb.
Lamec 19, 1, cf. Caiu.
Laodicenses 55, 16. 17.
lectio, cf. ind. uerb.
Leosibora 11, 19.
Leui 153, 20.
libelli: Asarbi Tiberiani et ceterorum
3, 9; Priscilliani 3, 8; 35, 12; 38,
7; 41, 19; eorum qui Hydatium
accusaut 39, 26.
über ad Damasum, ad 33, 13 ; (cf. ad
43, 14); lib. de fide (et) de apocr.
ad 43, 14 ; — liber Edom prof etae
50, 27; über dierum reguiu ludae
et Istrahel 51, 2. 4; cf 50, 17; —
lib. qui iuscribitur memoria apo-
stolorum, ex quo quaedam excer-
puntur 154, 5—18.
Lucas: euang. cata Lucanum 47, 4;
gen. Lucae 53, 7.
Lucifer 24, 25.
Luua uid. ind. uerb.
Magicae praecaatatioues 24, 1.
Mauasses 101, 13; cos. obl. Manasse
51, 5; 102, 4.
Manes, etis 22, 13.
Manichaei: 22, 17; 40, 30; 41, 1; 43,
10; 153, 1; Manicaei 39,8.
Maria 30, 17; 74, 22.
Mariame dea 29, 14; cf e. g. Hof-
stede de Groot 'Basilides als erster
Zeuge f. Alter und Autorität neu-
test. Schr.\ 1868, p.l7.
Mars 14, 6. 10; 10, 10. 17.
masculofemiua deus 28, 15; cf. e. g.
Irenaei op. ed. Stieren I, p. 15 al.;
Theodoret., fab. haeret., Migne gr.
83, 366.
Mattheum, cata 48, 2.
memoria apostolorum, cf. liber; —
(memoriae sauctorum 40, 16).
Mercixrius 14, 6.16; 17, 4.
(Mithras cf. inuictiacus, saxeus).
Moab spei tabernaculum 101, 18.
Moabitidis Ruth (gen.) perseuerantia
Cwowi.jdiuimimgenusmeruitl01,17.
Moyses 5, 10; 20, 8; 30, 14. 17; 37, 14;
38, 10. 12; 00, 18; 02, 16; 63,8;
77,2; 122,2; 136, 19; cf. lacob.
Nabat 50, 23.
Nasbodeus (Nasbo deus?) 17, 29; cf.
Nabo ap. Es. 46, 1; Hierem. 48,1;
Masbothaei haeretici ap. Theodo-
retum 83, 346 Migne gr. ; Honor.
August, de haeres. c. 4 ; Asmodaeus
daemon ap. Tob. 3, 8 al.
Nathae 50, 21 ; Natham 50, 13.
Nebroel daemon 17, 29; 21, 6.
Nicolaitae 23, 4; Nichol. 7, 24; cf
Apoc. 2, 15.
Noe 32, 22; 45, 26; 46, 2. 11. 12; 55, 4.
Nouatiana heresis 7,8; 23, 13; 39, 2.
numerus cf. ind. uerb. (et tres, sept.,
dec).
Ofitae 23, 7; 38, 24.
ordinatio canonica 45, 2.
Origenes Oros. 155, 6. 9. 10. 21.
Origeuista Oros. 151, 3.
Orion 20, 20.
Orosius commonitorium ad Aug. dat
(sicut retinere potuit; — 'necesse
me fuit festinato edere et coacer-
uare in unum omnes perditionum
arbores') 151, 1. 4. 11; 157, 7; —
sine uoluntate, sine necessitate, sine
consensu de patria egressus est
152, 11 ; Uictorinum, quem accusat,
parum se uosse confitetur 155, 8.
nomiuum et rorum.
179
Paralipomena 50, 12.
patriarchae XII signati 81, 11; 153, 17
Rüben luda Leui Beuiamin 153, 19.
Patripassiani 6, 19; 38, 18; Patrepas-
siani 23, 14.
Paulus apost. 22, 8; 30, 7; 36, 9; 45, 3;
49,22; 53,10; 74,2; 76,6; 79,17;80,
16; 83, 4; 84, 6; 87, 6; 93, 7 bis; 96,
2. 8 ; 98, 8 ; 135, 19 ; - quattuordeeira
eius epistulae 111, 2. 13, aed Prise,
etiam ep. ad Laodic. Paulo tribuisse
uidetur 55, 16. 17; cf. ind. Script.
Paulus episc. 151, 8.
Peregrinus Prise, canones emendauit
eosque 'sanae doctrinae' reddidit
109, 7 sqq. — In codd. 'sancttis
Peregrinus episcopus'' uocatur;
eorum uero XXXIV Peregrino-
rum, quorumuitas Stadler in Sanc-
torum lexico congerit, quamuis
XXV ' sanctorum'' co gnomine lio-
norentur, episcopatum IV dum-
taxat adepti esse uidentur, ex
quibus unus, cum ante Prise, ui-
xerit, a nostra re alienus est, nee
de Ulis tribus, qui supersunt (Stadl.
nro. 9. 13. 14), certiora potui in-
dagare. (Qu£m Stadl. s. nro. 19
exhibet Sanctum Peregrinum ex Hi-
spania uenisse fama fert). — quis
üle fiierit, eruere se non pottiisse
etiam Zacharias in bibl. Pisto-
riensi (1752) p. 66 et Ang. Malus,
spie. Eom. IX post p. 744 faten-
tur. Nobis tenendum erit Peregri-
num certe ante Theodulfum ui-
xisse, cuius iussu canonum codex
noster M scriptum est quique obiit
anno circiter 821. — Non eontem-
nenda sunt, quae Areualus in ed.
Isid. I,p.307 adnostram rempro-
fert: fortasse, inquit, pseudony-
mus auetor est,quicumnovxensuum
occultari uellet, Peregrini novien
assumpsif; cf. Garns, Kirch, von
Span. II, 1, 373. Praeter Uincen-
tium Lerinensem, qui Peregrini
nomine usus commonitorium. con-
scripsit anno 434, Bachiarii quo-
que ratio erit habenda accuratius
in hanc rem inquirentibus (cf.
Migne 20, 1024 B), cuius Über de
fide quam similitudinem habeat
cum Prise, uid. in ind. Script. —
Cf. etiam praef. c. III, cod. yt.
petitio, cf. electio.
Petrus (beatus uel beatissimus) 6, 21 ;
34, 12; 87, 8); 140, 21; — epist.
ad Colosenses errore quodavi Petro
adsa-ibitur 55, 12.
Ph cf F.
Pliada, ae 26, 20.
Pontius Pilatus 36, 23.
populum, ad, tractatus 91, 11 not.; 102,
18 not.
praecantationes raagicae 24, 1.
princeps humidorum 154, 12. 16; pr.
ignis 154, 12.
Priscillianista 151, 2.
Prisciliianus de uita et fide sua haec
pro fert: defendit se apud 'beatis-
sivios sacerdotes' = tract. I (3, 6 ;
12, 20; 14, 5; 33, 7): fides nostra
zabolica obtrectatione pulsata est
3,5; quamuis frequentibus libellis
locuti fidem nostram heretioorum
omnium docniata damnauerimus,
tarnen, non redarguente conscien-
tia, tacere noluimus 3, 7 sqq.; una
nobis fides et unus est sensus cum
Tiberiano et Asarbo 3, 9; nuUa
secreta seetamur 4,4; non obscuro
editi ad saeculum loeo aut insi-
pientes uocati sumus 4, 9 ; peractis
Omnibus humanae uitae experimen-
tis et malorum nostrorum conuer-
sationibus repudiatis tamquam in
portum securae quietis intrauimus
4, 12 fef ind. Script.: Cypr.J; ad
innouatae iter gratiae simbolum
catolicae obseruationis accepimus
4, 19; licet nostrum sit studere
de uobis 6, 11; — damnat haereti-
cos: Arrianos 23, 14; 38, 8; Basili-
dem 23, 14; Binionitas 5, 10; 49, 8;
Borboritas 23, 16; Catafrigas 23,
15; Fotinum38, 13; Homuncionitas
23, 15; maxirae Manichaeos 22, 13;
39, 8; (Marcionitas 22,5); Nicolai-
tas 7, 24; 23, 4; Nouatianos 7, 8;
23, 13; 39,2; Ofitas 23, 7; 38, 24;
Patripassianos 6, 19; 23, 14; 38,18;
Saturninianos 23, 13; — damnat
idolicas formas deorum gentilium
14, 5 — 17, 28; damnat eos qui
Saclam Nebroel Samael Belzebuth
Nasbodeum Beliam infelici caeri-
moniarum sanctificatione ueneran-
tur 17, 30 [cf. Saclas cet.]; acai-
satur ab Itacio: nouum dictum
13*
180
Iudex
et -^ damnabile nee nullo ante hoc
heretico auctore prolatum sacrilegii
nefas in aures nostras legens Ita-
cius iuduxit magicis praecantatio-
nibus primitiuorum fructuum uel
expiari uel consecrari oportere gu-
status iinguentumque maledicti Soli
et Liuiae '~ consecrari 23 , 22. —
lihrurn ad Damasum pupam scribit
— tract. II: uecessitas quam nobis
inrogata per Hydatium episcopum
inposuit iniuria 34, 8; ante con-
plures(!) anuos uiui lauacri regene-
ratione reparati totes nos dedimus
deo 34, 19; nuUus e uostris qui
libellum tradidimus usque in hoc
terapus uel aecusatorem reprehen-
sibilis adhuc uitae potuit habere
uel iudicem 35, 11; in conuentu
episcopali qui Caesaraugustae fuit
nemo e uostris reus factus teuetur,
nemo accusatus, nemo conuictus,
nemo damnatus est, nuUum nomini
nostro uel proposito uel uitae
crimen obiectum est ; nemo ut euo-
caretur uon dicam necessitatem sed
nee soUicitudinem habuit 35, 15;
nemo nostrum reus factus, nemo
auditus, nemo in concilio depositus,
nemo etiam, cum esset laicus, ob-
ieeti criminis probatioue damnatus
est 42, 19; Frisc. ipse non inter-
fuit synodo Caesaraugustanae 35,
24; 43, 3; symbolum fidei sicut ac-
cepit, ita et tenet et tradit, credens
unum deum patrem omnipotentem
e. q. s. 36, 13 — 37, 17; post accusatio-
nem Hydatii a presbytero factam
nos eouueuti daums ad Hyginum
et Symposium episcopum huiusmodi
litteras: omnia subito fuisse tur-
bata; prouideri debere, qualiter
eclesiarum pax couposita duraret
40, 1; Symposius respondit, quan-
tum ad laicos pertiueret, si Ulis
Hydatius suspectus esset, suffieere
apud nos solam de cath. professione
testationem; de reliquo dandum
pro eclesiarum pace concilium;
nulluni autem in Caesaraugustana
syuhodo fuisse damnatum 4U, 4;
Prise, profectus est Emeritam, ut
uideret Hydatium, ubi tameu in
praesbyterium uon admittitur, sed
uerberibus adüigitur 40, 12 — 17;
accepimus Emeritae professionem
laieorum 40, 20; ad omues prope
coepiscopos nostros, quid saeerdo-
talis reuerentia passa fuisset scrib-
simus, mittentes etiam gesta rerum
et fidem professionum nee hoc ta-
centes, quod multi ex bis post
professionem ad sacerdotium pete-
rentur; rescribitur ad nos dandum
super ista concilium; eredendum
habitae professioni e. q. s. 40, 21 ;
Prise, ad Damasum eclesiarum
suarum communicatorias epistulas
Romam detulit totius cleri et plebis
suseribtione trausmissas 41,8; 42,
18 ; postulat audientiam sacerdotum
nee tameu refugit iudieium publi-
cum 41, 11 (opp. can. XL VI); uenit
Romam Damasum aditurus et fidem
cath. professurus 41, 17 ; 42, 23 ; petit
ut Hydatius conueniatur et con-
cilium constituatur 42, 24; 43, 2. 10;
quaestor cum (= quamiiis) iustas
praeees (nostras) diceret, respondere
tardauit 41, 15; — Prise, sententia
de apocryphis, qiiam mutare non
potest, tract. III passim; 41, 24;
42, 18; inquirit, num apostoli extra
canouem uil legerint 44, 10; {cf.
supra 'apoerypha'!); damnari cum
prophetis dei malumus quam cum
bis qui iucauta praesumunt reli»
giosa (= apocr.) damnemus 46, 8 ;
(47,26). — Prise, alloquitur'ir Air es'
87, 16, 'carissimos'' 88, 6, 'dilec-
tissimos' 58, 6. 24 al. — Prise,
commendare uidetur: coutemptum
niundi et saeculi fugaui (= mona-
ehieam uitam?) 36, 1; 92, 9; ab-
stinentiam uini, ieiuniumet pauper-
tatem uoluntariam 59, 3 — 61, 10;
125, 12 — 19. — Ca neues non ab
Hieronyme, sed a Priscilliano eou-
seripti 109, 4; Pr. multis oecupatus
neeessitatibus ei, qui ut canones
seriberet postulauerat, tardius re-
spondit 110,3; — in textu ep.Paul.
seusus testimeuiorum distiuxit etc.
111, 3. 13 {ef. ind. II ad y/). —
Priscillianum Manichaeis miserio-
rem dicit Oresius, qued ex uetere
queque testamente haeresim coufir-
mauerit 153, 1; sententiae Prise,
ab Orosio relatae: de anima 153, 2;
(cf. Caspar i,Kircheti}iist. Äneedota
noniinum et rernm.
181
1, 1883, p. 229 et 246); patriarcha-
nim nomina menibra esse animae
153, 19; de zodiaco in corp. hoiii.
expresso 154,1 ; detriiiitate 154, 18;
de principe mundi 154, 3, de prin-
cipe huniidoriini et ignis 154, 12;
Orosius Priscillianuni libriun qui
inscribitur memoria apostolorum
usurpasse dielt 154, 5. Excerptum
ex e p i s t u 1 a qiiadam Priscilliani ab
ürosio allegatum 153, 11—18 (festi-
nantis neglegentiae est illud'ct reli-
qua in media sententia positum
153, 18). Prise, ab Auitis damnatur
155, 7. — Cf. supra 'Damasus,
Hydatius, ItaciusV uid.etiampraef.
nostrae c. I et Siilpicium Seuertim,
chron. II, 46—51; dial. III, 11, 2.
prophetaeuocantur: Abel 47, 10; Abra-
ham 46, 14; (Baruch 37, 27; 49, 10);
Edom 50, 27 ; Enoc45, 3 ; Hiesu Naue
31,6; lob 11, 16; 21, 14; 24,19; 25,
5; 26, 19; Noe 46, 2; (Salomo 73,
9); Sameas 50, 25; Tobi 32, 21.
pseudoepiscopi 40, 30; 41, 1.
Quaestor 41, 15.
Kebecca84,24; 98,2; cf. e. g. ep.Barn.
c. XIII
rescribtum contra pseudoepiscopos et
Manichaeos 40, 30; 41, 3; 43, 10.
Roboam (gen.) 50, 24.
Eoma 41, 17; 155, 5.
Rüben 153, 20.
Ruth 101,17.
sacerdotalis reuerentia 40, 22.
saeerdotes (beatissimi) 3,6; 12, 20;
14, 5; 33, 7; 41, 11; 42, 22.
Saclas daemon 17, 29; Saclam Euua
sibi deum dixit et maritum 19, 3;
21, 6; cf. August, de haeres. c. 46;
Theodoret. fab. liaeret., tom. 83,
p. 478 ed. Migne gr., al.
Samael daemon 17, 29.
Sameas profeta 50, 25.
saneti uocantur homines iieteris testa-
vienti, iielut Dauid 11, 2. 12; 82, 3;
86, 5; 93, 18; 95, 11; lob 11,26;
loseph 101, 13; Moyses 62, 16;
Tobi 45, 24; — sanetorum gesta
101, 5; memoriae sanetorum 46, 16.
Sarra 17, 19 (cf Gen. 17, 15.)
Saturniua heresis 23, 13.
Saturnus 14, 6. 16; Saturni aureum
saeculum 16, 7.
saxeus corneus lapideus deus 24, 10;
foiiasse de Mithra cogitandum est,
cf supra inuictiaous.
scripturae ab haereticis falsatae: 42, 9;
46,23; 51,25; 56, 7.(12.); 110,8;
cf. ind. uerb.
secta, ae 38, 4.7.
Sed = Seth 55, 4.
Selouita 50, 13. 22.
serpens Ofitarum deus 18, 8; 38, 25;
cf. ind. uerb.
Sicima cuius diuisio gaudium hominis
et Christi est 101, 6. 23.
Sion m, 8 ; 84, 13.
Sodoma 7, 24.
Sol cf. inuictiacus et indic, uerb.
Solomon 10, 9; 15, 20; 50, 20.
spectabilis uir 41, 2.
superflua (^= apocrypha) 42, 12.
suscribtio totius cleri et plebis 41,9.
symbolum suum Prise, profitetur et
explanat 36, 14 — 37, 17; cf symb.
Leonis Magni in epist. dogvi. ad
Flauianum (apud Hahn, Bibl. d.
Symbole u. Glaubensregeln §. 149).
Symp<h)osius episcopus, ad quem Pr.
litteras dat 40, 1; respondet Pri-
scilliano 40, 4 sqq.; adfuit in synodo
Caesaraugustana 40, 9.
synhodus 39, 18; 40, 8.9.
Syriae duac hoc est duo peccaminum
principia 95, 12. 17. (cf. e. g. cod.
Uindob. 121 ad Isid. orig. XIV,
3, 16: Siria significat superbiam
gentium).
Tiberiani, Asarbi et ceterorum libellus
3 9.
Timötheus 141, 8.
Tironiana quaedam nota, ad 56, 27;
cf j)raef. c. II.
Tobi 32, 21 ; 45, 24.
Tobia 46, 5.
Uenus 14, 6.16; 17, 16.
üictorinus 155, 6. 8. 9.
nidentium sermones 51, 7; uidens =
profeta 50, 25.
uigiliac in pascha dom. delegatae 80, 9.
unguentum malodicti 24, 2.
Zaccharias profeta 47, 7. 12.
Zeu(=: Je/m) uerba, tili AnaniSO, 14. 17.
zodiacus in hominis corpore conspicuus
154, 1; cf. e. (f. liernays, Chron. d.
Sulp. Seu."^ p. 104, not. 24; E. v.
Bimsen, die Plejaden und d. Tier-
kreis, 1879.
182
Index
rV. INDEX YEEBOßVM ET LOCYTIOMM.
Ex locis biblicis rariora tantum recepi uocahula.
A, ab: ab ante s impurum 27, 11;
65, 9; — loc. 39, 18; 86, 5 al.; —
temp. 5, 22; 32, 2; 52, 19; 102,
16 al.; — = inö 6, 13; 9, 16;
16, 1 ; 30, 12. 20; 33, 12 al.; a iien-
tis circumferri 64, 7; — = ex:
euomi ab ore 28, 1 ; a uobis nasci
88, 5; millus ab bis 47, 14; — a flde
naufragus 23, 10; — ab se loqui
53, 16; — a foris 20, 25; — c. acc.
(ad 44, 6 ab apostolos et) 47, 6;
— cf. abicere, absolutus, se abstiuere,
alieu., declinare, diuersus, diuidere,
feriari, über, parcere, reuocare.
abalienare iudicium 12, 6.
abicere a se 10, 4.
abire post Bahal 19, 13; in consilio
inpiorum 82, 7; 88, 2, ubi abiit
corr. ex abit.
ablatiuus: eicere furnace 25, 21; cf.
72, 25 ; secundo 88, 3, sed in tertio
88, 5; — ignarus deo 14, 18; in-
peritus deo 99, 16; abl. pro acc,
cf. abire, excedere, iacSre, reddere,
uenire (in earne); in c. acc, per,
intra, secundum; — cf. etiam
absoluere, abstinere, editus, loqui,
mancipare, timere; ab, de, ex, in
c. abl., super; comparatio.
abnuere 4, 5.
abolitio, onis 73, 16.
absconditus 118, 3; 121, 2; absconsus
10, 17; 17,6.
absentare 123, 2.
absentes et inauditi 35, 24; 39, 20;
41, 10; (43,4).
abseratio 33, 8.
absoluere 33, 10 ; 80, 24.
absolute 91, 3.
absolutio 69,4; 101, 20.
absolutus a 15,3; c. abl. 73,20; —
101, 5; 102, 10.
absque c. accusatiuo 5, 18 ; 30, 5 ; 49, 1 1 ;
67,4; c. abl. 37, 28; Oros. 154, 19.
abstinentia 59, 3.
abstinere (se) aliquare 96, 24; 125, 3;
ab al. re 58, 14. 26 ; 124, 1 1 ; 125, 13.
abstracta pro concretis (in titulis),
cf. Corona, reuerentia, sanctitas,
uenerabilitas, uenerabiles sensus.
ex abundanti = abunde 49, 16 (= II.
Cor. 9, 1).
abyssus 25, 9.
ac crebro, mint 5, 24; 18, 28; 21, 8;
22, 15; 42,25; 47, 15.
acc . . . cf. etiam ade . . .!
accedere ad 6, 25; 7, 8.
acceptabilis 94, 8.
accessus, us 103, 14.
accipere4, 19; 13, 14; 26,2; 36,13; 40,
19; 51, 8; 53, 11 ; 58, 18; 60, 19; 65,
15.20; 74, 18; 79,26; 93,20; 98,5.
accusare 35, 16; 43, 7; 63, 18.
accusatio 39, 21 ; 43, 6.
accusatiuus : numerum deimereturesse
73, 21; sciens conscientiam 55, 13;
— acc. temp. 60, 18 — 61, 9; — cf.
abalienare, ambulare, benedicere,
disponere, excedere, inbuere, in-
cidere, incurrere, indigere, indu-
tus, ingredi, inludere, inruere, in-
trare, inuidere, legere, maledicere,
obumbrare, pati, persuadere, prae-
cinctus, renuntiai'e, subsannare,
triumphare, uidere; absque, a,
cum, pro; 2)ro in c. abl. saepe in
c. acc. adhibetur, uid. 'in' ; {cf. gla-
dium pro gladio cod. 22, 15); — cf.
etiam ad, aducrbia, infinitiuus.
accusator 35, 12; 46, 10.
acerbus 88, 11.
aeetum 22, 5. 8.
acq ... cf. adq . . .!
acta eclesiastica ('= Kirchendkten) 39,
24; acta 86, 11; {cf 86, 13).
actus, US 35, 1; 50, 25. 26; 67, 10;
68, 9; 81, 1 (ubi actibus ex actis
corr.); actus apost. 53, 8.
ad saepissime, tielut 3, 4; 4, 11. 18;
6, 2. 16.25; 7, 3. 7. 19; 8, 6; 11,
16. 18. 21; 12, 4; otiosus ad deum
14, 7; peruigelare ad deum 80, 11 ;
editus ad saeculum 4, 9; ire ad
ciuitatem 40, 11; ad testimonium
(dare, proferre, prophetare, quae-
rere) 6, 25; 46, 6; 47, 25; 63, 5;
27, 12; 51, 14; ad testimonium me-
moriae, quietis 101, 11; 46, 14; ad
fidem confirmatus 73, 19; ad fldem
ueri edicere 50, 14; (62, 9); ad fidem
uerborum et locutionuni.
183
primus 46, 21 ; ad fideni electus
84, 24 ; recte ad fidem credere 50, 1 ;
ad fidem legere 61, 15; cf. con-
uerti; ad praescieutiam 54, 18; ad
(hiimanam) menioriam 52, 21. 24;
53, 21 ; — ad occasioiiem damna-
tionis alicui aliquid adscribere 46, 7;
ad plemtm 56, 10; ad modicuni
60,13; — profetici forma praecepti
diuinis ad praedicandum gloriis
corporata 62, 3; — ad opinionem
religiosae intellegeutiae proficere
94, 10, cf. 59, 23; quos iu fecundi-
tatein subolis tamquam ad fructum
perfectae meruit ueritatis 101, 15;
cf. e. g. accedere, aptus, coiistrui,
idoneus, moderari, usque gerund.
adaperire 24, 24.
adcommodare 100, 8.
addietus 16, 17.
addiscipulus (?) 53, 8.
adesse 40, 10.
adfectus, us 42, 27.
adferre 4, 11; 49, 28 (affere 120, 11).
adfigere 22, 5; 60, 6; 73, 17.
adfinis c. gen. 38, 13.
adfligere uerberibus 40, 17.
adgrauare 63, 23; 83, 24; cod. ad-
griiabat 73, 9.
adhortatio 74, 26.
adhuc 14, 8.10 ; 35, 13 ; 36, 2 ; 45, 5 ; 58,15.
adiectio uoluntatis 89, 4.
adiectiua, cf. alieiiigenus, aliquanti,
(Homuncionita), mendiis, Saturui-
mis ; adiect. pro suhst., cf. aoneiim,
decima, malum, mortalis, saliitare ;
— cf. etiam declinatio (firmes, sin-
ceres, nullae, sim.); gen., dat., ad,
ahl., aduerhia.
adinplere 30, 7; 34, 13; 36, 7; 58, 20;
61, 13; 76,5; 79, 9; 81, 12.
adinuentiones 24, 6.
adire alqm 41, 18.
aditus, US 103, 11.
adiutor 141, 9.
admittere 40, 17; 47, 22; 101, 11.
admoiiere35,25&is; 69,13; 88, 7; 94, 23.
adnuntiare 55, 3; 60, 20.
adorare c. acc. 8, 22; 29, 16; 31, 14.
15. 18; 76,22; c. dat. 78,27.
adoratus, us Gros. 153, 4.
adprobare 44, 7 ; 98, 2.
adpreheiidere 7, 15 bis, adpraehendere
17, 7; 57, 14; 94, 14; adpraehensio
73, 5.
adque (= atqtie) 6, 24 ; 22, 13 ; 27, 18 ; 51,
24 ; 54, 2 ; 104,7; qime forma snepissi-
me occurrit etiam in canonum codd.
adquiescere c. dat. 11, 16; 20, 22.
adquirere 17, 5.
adsciscere 14, 18.
adscribere 13, 21 ; 18, 20; 46, 8; 76, 20.
adsequi 86, 8.
adserere 6, 15; 22, 20; 23, 18; 56, 17;
Gros. 153,8; 154,8; 155,1; 156,17.
adseuerare 86, 13.
adscueratio 18, 3.
adsiguare 63, 21 ; 74, 9; 82, 15. _ _
adsimilare: adsimilatus ex adsimilitus
corr. 19, 17; — 71, 12.
adstrictus 83, 13; Gros. 153, 14.
adstringere 47, 2.
adstruere uelut mysterium 8, 3.
adsuescere bonis 58, 14.
adsumere 44,20; 47,16; 48, 16; 51,25;
74, 8; 79, 2; 92, 19.
adsumptio 59, 24.
adsurgere 53, 6.
adtendere 77, 18; 78, 3.
adtineri 74, 14.
aduenire 54, 6; 58, 17; (in carue) 61, 8;
80, 21.
aduentus, us 32, 6.
aduerhia: totum 8, 18; in tot um Gros.
156, 19; ex abundanti 49, 16; per
occulta 84, 4 ; ad plenum, ad mo-
dicum, cf. ad; a foris 20, 25; cf.
prope, in quantum, (satiare).
aduersus praep. 23, 12; 97, 8.
aduersus, a, um 14, 10; 99, 23.
aduertere 11, 1.
adulatio 84, 2 ; adolatio 95, 2.
adulter 16, 16.
adulterari 19, 2.
aduocare 80, 15.
aegenus 59, 14.
aegere 76, 15.
aelemeutum 10, 11; 16, 10; 63, 27;
65,4. 11.14; 71, 6; 75, 16; 76,21;
78, 6. 7; ael. ex el. 60, 21; el. 104,
14 [et 114, 16).
aemulatio 35, 6; emulatio 21, 4.
aeneum, sc. uus 25, 8; cf. aereus.
aepulae, arum 48, 14.
aer: aöris usus 65, 5.
aeramentum 16, 18; 25, 20.
aereus 9, 15; 12, 17; 24,22.
aerugo uid. erugo.
aesternutatio 24, 24 (= stemutatio,
praeficca prosthesi).
184
Index
aestimare 29, 2; 63, 26; 78, 7.
aestimator sterilis 54, 1.
aetas 88, 10.
aeternale captiuum 25, 10.
aeternitas 60, 7 ; 74, 26.
aeteruus 42, 25; 62, 12; 63, 12; 75, 17;
78, 22.
aeuum 88, 11.
äff. ... cf. adf . . .!
agere 28, 5; 41, 6; 45, 13; 55, 21;
61,3; 67, 19; 81,3; 87, 2; 93, 20;
95,20; 103,8.
agg. . . . cf. adg. . . .!
agmeu Oros. 151, 14.
agnitio 67, 19 ; 87, 12. 13 ; 97, 12 ; 99, 4 ;
100, 17; 105,3.
agnoscentia, ae 103, 7.
agnoscere 4, 14; 66, 20; 70, 6; 75, 21 ;
82, 18; (hl intellectum) 95, 15; 96,
27; 99,23; 100, 3.18; 105, 19; —
ex adgnosc. corr. 10, 6; ex agmisc.
77, 20.
agrms 71, 17; 79, 1. 6. 24.
aio saepissime, uelut 5, 18; 6, 5; 8,
9. 22; 9, 3; 10, 2. 9. 17. 22; ~ 96,
13. 17. 19; 97,21; 98,8.
alibi saepissime {praemittitur crebro
•et'): 5, 14; 6, 21. 24; 8, 23; 11,
5. 18; 11,21; 14, 3; 15,22; 19,17;
25, 5; 26, 18; 27, 14. 20. 22. 24; —
84, 9. 17. 20; 86, 10.
alienatus a deo 95, 5.
alienigenus 93, 19; 101, 7.
alienus 58, 16; 93, 23; 99, 22; 101,
9. 12; 102, 11; c. dat. 97, 16; ab
99,9.
alimentum 44, 4.
aliquaiido 27, 26; 46, 3; Oros. 152, 7;
156, 19.
aliquant! = aliquot, Oros. 151, 10.
aliquis 34, 9; 45, 18; 47, 18; 65, 15;
95, 19; in aliquid existere 92, 6;
quintum aliquod euaugelium 31, 22 ;
= quisquam 104, 7.
aliquotiens 35, 14.
aliter 9,28; 12, 7; 28, 14.
aliunde 71, 22.
alius: neutr. aliut 7, 16; 18, 5; 22,3;
29, 12; 51,9; 58, 12 al., aliud 7,12;
31, 11; 42, 18; 48, 15; 58, 12. —
aliud ex bis 74, 10; — uuum ~'
aliut 98, 19; aliud ~ aliud 48, 15;
74, 10; 75, 1; 95, 18; alii uostrum
— alii 35, 3. 4; 79, 19; alii, alii,
alii 63, 11. 12. 25 ; alter alium 92, 8;
unus aduersus alterum pro alio 23,
12 (= 1. Cor. 4,6); — ex alia parte
-~ ex alia 99, 1. — alius pro alter
Oros. 155, 5. 6.
alta dei 120, 7.
altare, is 47, 7; altariuin, ii 52, 5; 135,
21 ; altaria 47, 8.
altercari 96, 4.
altercatio 37, 19.
alteri, pl. 4, 6; 46, 7; alteri -^ alteri
60, 8.9; 66, 14.15, cf alius.
alteruter 9, 5; 65, 11; 76, 12.
amare 36,3; 46, 16; 63, 11.
ambigere 45, 9.
ambitio 61, 11; 94, 17; 96,9.
ambulare 18, 18; 64, 23; 66, 16; 73,
22; 79, 25; 87, 2; 105, 23; 142, 11;
in uitia 19, 25.
amictus 62, 15.
amicus, c. gen. 57, 6 (corr. ex dat.);
99, 14; c. dat. 94, 14(?); 104, 10.
amittere 39, 8; 101, 10.
amor 36, 1; 49, 5.15.
ampleeti 30, 15; 46, 26.
amplexus, us 75, 17.
ampliare 23, 2.
amplius 35, 2.
an 41, 14; 44,20; 95, 4, cf aut.
anacoluthiexempla:2i,l — 4,2;5, 16sqq.;
6, 11 sqq.; 28, 3 sq.; 30, 11 sqq.; 41,
1 1 ; 55, 22 sqq. ; 63, 9 sqq. ; 75, 3 ; 79,
1 ; al. ; cf. modorum uariatio.
anaphorae exempla: 6, 14; 8, 4; 15,
26; 24, 11 sqq.; 24, 18 — 25, 4;
25, 24 sq.; 26, 11 sqq.; 27, 26 sq.;
29, 16—30, 4; 35, 16 sqq.; 39, 22;
42, 15. 19sq.; 51, 16.20; 54, 16. 25;
55,3; 60, 18; 61, 2.7; 66, 15 sqq.;
al.; — Oros. 152, 11.
anathema 6, 19; 17, 29; 22, 1. 4. 13;
23, 4; 24, 4; 30, 20. 21; 42, 6;
52, 1; 56, 26; — anatbima 14, 14;
anetbema 7, 23. 26; auhetama
21, 21.
ancistrum 11, 22.
angelus 30, 12. 19; 31, 7. 8. 12. 14. 15
bis. 19; 75, 7; 81, 12; 104, 11;
Oros. 153, 16.
angularis 24, 12; 66, 8.
angustiae 58, 7; 94, 24.
angustus 90, 15.
anima 36, 2; 54, 16; 70, 12. 18; 71,
21; 72, 13; 74, 9; 76, 4; 78, 11;
87, 15; 104,9. 18; animabus 105, 11.
animaduertere 65, 1.
uerborum et locutionum.
185
auimalium uiscera 54, 21 ; natura 71, 4.
animare 54, 14; 65, 12. 21; 71, 21;
79,21; 104, 16.
animatio 54, 19; 104, 20.
animus 5, 5 : 35, 9 ; 72, 10 ; 93, 1 ; 95, 18;
animi declinare 86, 6.
anniuersarius 58, 2.
ann . . . uid. adn . . .!
annus 34, 20; 65, 6; 72, 24; 73, 6;
79,5.
ante praep. : ante hoc 23, 23 ; 34, 20 ;
53,23; 55,21; 73, 14; 74,22.
ante = antea 42, 23; 56, 1; 86, 15.
antea 51, 16.
anteacta, orum 86, 13.
antequam Gros. 156, 1.
antechristus 7, 21; 21, 22; 31, 3. 5;
antichr. 146, 2.
anterior 60, 5.
antichristKS uid. antechr.
antiqims 18, 14; 52, 3.
aperire 12, 1; 101, 4; 103, 11; cam-
pum 97, 7; campestria 105, 2.
aperte 80, 25.
apocalypsis, abl. apocalypsi 12, 23; 18,
13, ex apocalypse corr. 81, 7; cod.
apocalypse 31, 13.
apocrypha: apocrifa 23, 11; apocryfa
43, 14 subscr.
apostolicus 7, 10; 34, 11. 13; 45, 17;
51,27; 53, 12; 54,28; 55,23; 56,
10; 69,3; 96, 2. 6.
apostolus saepissime, uelut 41, 24;
42, 16; 44, 6. 10. 12. 20 (nusqiiam
apostul.)
app. . . uid. etiam ad}) . ■ .!
apparabilis 104, 21.
apparatus, us 101, 21.
apparentia, ae 31, 7; 89, 1.
apparere 12, 7; 17, 1; 21, 12; 31, 7;
63, 19; 65, 7; 98, 24; Oros. 156, 1 ;
apparemus in saeculum 78, 1.
appellare 28, 13; 67, 18; 79,27.
appellatio 10, 3.
aptare 72, 6; 79, 22; 88,9.
aptissimus ad 94, 5; c. dat. 100, 14.
apud 23, 19; 34, 10. 13; 36, 5; 38, 5;
40,6; 54,25; 55, 18: — aput 21,
19* 95 24.
aqua saq^e, uelut 12, 24; 60, 22; 64, 2;
(cf. Hil. de mi/st. p. 18 ed. Gamitrr.)
arbitrari 88,22.
arborum differentiae 71, 5.
area 52, 7; 61, 5; 101, 20; 102, 11.
archangelus 104,11; Oros. 156,6.
arduum diuinae intellegentiae iter 77, 1
= 100, 10.
arena u. hereua.
argentum 16, 8.
argumentum 60, 2.
argutia 87, 13.
argutus 52, 10.
arma serpentis 84, 2.
armarium 41, 22.
arripere 23, 16.
artes suas inserere 84, 4.
ascendere 6, 1 ; 72, 26.
ascensus 100, 11.
asc. . . uid. adsc. . .!
asinaria mola 46, 20.
asparsus 27, 23.
aspernabilis 38, 4.
aspiratio, uid. praef. c. II et III.
aspis a) = serpens 15, 6 b) = scutum
24, 22 (h. l. aspedes).
ass . . . uid. ads. . .'.
assimilatio, cf. praef. c. II.
ast . . . uid. adst. . . !
astutia 83, 23; 97, 9.
asyndcti exempla: 7, 26; 14, 6. 16; 16,
15; 17, 29; 18, 4; 21, 2; 23,3;
24,3. 10; 36, 1; 60,3= 77,15; 70,
18; 76, 16.19; 79,20; 93, 13; 94,
8; 102, 13; 133, 11; Oros. 156,
4. 22.
atque uid. adque.
atramentum 111, 6.
attractio, cf. modi.
auaritia 83, 2; 99, 14; 135, 19.
auctor 16, 20; 18, 17; 23, 23; 39, 10;
40, 13; 44, 4; 50, 12; 52, 17; 72, 4;
83, 11; 103,5. 20.
auctoritas 41, 25; 47, 15; 50, 4. 15.
audere 56, 18.
audientia, ae 41, 12; 42, 23.
audire 6, 14; 41, 1. 13; 42, 20; 43, 4;
Aij, 5; 79, 20; 100,21.
auditus, US 100, 7; 104, 25.
auferre 74, 17.
auis 54, 17.
aureum saeculum 16, 7.
auris : in aures nostras legens 23, 24 ;
- 38, 8; 56,7.
aurum 16, 8'; 28, 2. 3.
aut saepissime ; ^= neque {post uon)
4,9; 11,2; 26, 16; 32,15; 56,16
83, lal.; = e^ «eHl, 22. 23; 17,5
18, 1. 8 r= sxue?); 26, 5; 30, 13
41,26; 49,31; 70,9; 71,6; 78,9.
23 al.; — aut — aut (uel saepius
186
Index
repetitum) 6, 15; 7, 25; 23, 13 sqq.;
31, 27; 44, 5; 50,8.9; 70, 10. 12.
16; 81, 3 al.; — aut -^aut — seu
95,2; aut-~-aut-~aut~'uel44, 5;
aut -^ uel -^ aut 79, 21 ; non --'uel
~-aut 65, 13; ne -~ aut -~ aut 43,
13; non -~neque -^ aut 59, 2; nisi
-^ aut-^ aut 97, 13; — aut certe
47, 20; 70, 16; 110, 10 (uel certe
131, 13); — aut pro an 31, 8;
45, 2; aut quis 45, 16; 46, 16;
53, 24; 105, (8) 13; aut numquid
45, 13; 55, 18; cf. siue, uel.
auteni saepissime ; nos [uel nobis) autem
7, 5. 13; 8, 12; 9, 25; 15, 2. 26
16, 20; 17, 15. 18; 25, 13; 28, 16
29, 11; 31, 28 Cc/. 16,8. 11; 17, 5
24, 11—14; 26, 12, 16; — 28, 25
— 35, 24; 40, 19; 41, 16); — si
autem 30, 16.
autumnus 64, 7.
auxilium 80, 15.
azymus 81, 4.
B pro U, cf. praef. c. II. III.
baptisma, atis 5, 7; 7, 9 bis; 7, 17;
26, 22; 39, 2. 3; 60, 17; 61, 8;
79, 18; 100, 4; baptismum salu-
tare (in symh.) 37, 8; baptismum
remissionis ostendit 32, 2; in bap-
tismum 60, 8; 73, 19; in baptismo
142, 10.
baptizare 7, 13; 39, 14; 97, 15.
basiliscus 15, 5.
beatificare 95, 9.
beatissimus3,6; 12,20; 14,5; 33, 7; 87,
8; Oros. 151, 4. 15; 155,20; 157,14.
beatitudo 97, 7.
beatus 34, 12; 59, 23; 88, 1; (152, 8?).
bellum 88, 20; 93, 19; 95, 14; bella
uitiorum uel peccaminum 92, 10;
93, 22; 95, 16; 96, 1. 22; 99, 21
(Oros. j). 6-37, 21 ed. Zang. : cordis
hella).
bene 18, 21.
benedicere, maledicere aliquem 27, 8;
28, 19.
benedictio 99, 1; 103, 2; 116, 1.
benignitas 42, 27.
bestia .saepissime, uelut 8, 1. 18. 22. 24 ;
9,8. 11, 12. 13. 18; bestea 10, 5.
bibiturus 74, 18.
blandimenta educationis 63, 1 ; eor-
ruptelae 83, 21.
blandiri 63, 13; 84, 5.
blasphemare 29, 10; blasfem. 29, 6.
blasphemia 8, 26.
bonus fructus 46, 27; 47, 1; perfecti
boni gloria 95, 23; 72, 16.
brauium 143, 9.
brutus 104, 24.
butomon 24, 20 (ßoÜTo[xo5, 6 siue ßoü-
TOp-OV, tö).
Caduceus 17, 5.
caducus 93, 16.
caecitas 23, 3.
caedere 40, 18. 19, cf. Hil. de myst.
p. ed. Gamurr. : et liiwr caedentis
potiris docetur esse, non caesi.
caelebrare 72, 23.
caelum, caelestis saepissime (nusquam
coel. uel cel.); caeli, orum 62, 13;
caelos 37, 3. 4; caelum caeli 67, 13.
caerimonia 14, 17; 18, 1; 54, 17.
calciamentum 101, 19; 102, 9.
calculus 26, 3.
calidus, cod. callidus 27, 30.
calix passionis 74, 17 {cod. calicem -~
acceptam .... eum).
calliditas 84, 2.
calumnia 24, 8; 44, 8; 53, 3.
calumniosus 41, 22.
campestria 105, 3.
campus incorruptae beatitudinis 97, 7.
candelabrum 25, 15.
canon 41, 26; 42, 2; 44, 11; 46, 1. 3.
4. 6; 47, 13. 14. 15; 48,7; 49,23
50, 2 Ms. 11. 12. 18. 19; 51, 24
52, 14. 17; 53, 5. 11; 55, 8. 19
56,20; 63,5; 111,7.8. 11. 12. 13.
15. 17. 18; 112, 2. 4. 11 sqq.; in ca-
nonem non legimus, uidemus, cf.
legere, uidere; — canones noua-
ginta Priscilliani in ep. Pauli
112 sqq.
canonicus 23, 11 ; 45, 2; 48, 13; 51, 22 ;
55, 13.
capax 96, 7.
capere 40, 10; 97, 14 (?); 101, 9.
captiosus 75, 19.
captiuitas 78, 23 ; 95, 6.
captiuum aeternale 25, 10; captiuus
8, 2 ; 57, 10.
captus, US ? 97, 14.
Caput 28, 21; 30, 5; 79, 17 bis; capud
66, 12.
caracter 26, 8.
carissirai in allocut. 88, 6.
Caritas 35, 7.
u er bor um et locutioiium.
187
carnalis 29, 1; 86, 7; 101, 26 al.
caro saepissime; cf. nasci, pati, uenire.
castificatio 71, 7; 72, 16; 79, 7; 95, 23.
castificatus 65, 27; 72, 13; 77, 5.
castigare uitia 12, 23; 60, 3; — 67, 17;
70, 11; 73, 11; 76, 1;— in gladio
152, 8.
castitas 70, 11.
cata Lucanum 47, 4; cata Matth. 48, 2.
cataclismus 46, 13.
catholicus : aures 38, 8 ; dispositio 3, 4 ;
Mes 6,20; 30, 15; 34,3; 41, 20;
42, 2; nomen 56, 18; obseruatio
4, 19 ; OS 23, 16 ; 37, 20 ; pax 35, 4 ;
professio 40, 6. 20; 67, 23; sacer-
dos 43, 13; — catholici 42, 8; ca-
tholica, oruin 22, 12; 51, 10. 26;
(catolicus scribitur 4, 19; 23, 16).
catecuminus 58, 19.
cathedra 82, 9; 83, 22,
causa 41, 16; 72, 6; 101, 26.
cautela 51, 16.
cautus messor 46, 29 (cf. Quid. Met.
1, 136: cautus humum longo signa-
uit limite mensor).
celehrare cf. cael.
cernere 74, 13; 94, 9.
certaminum incerta 93, 19; bella certa-
mimim 96, 1 ; — 94, 8.
certe (18, 29 ? cod. recte); 47, 20. 22;
48, 9. 12; 53, 20; 54, 5; 56, 19
{cod. certa); 56, 25; 70, 16; cf. aut.
certus 32, 15; 93, 16.23.
ceruus 26, 16.
cessare 55, 2.
ceteri 3, 9; 14, 6; 99, 13.
chirogi-aphum 16,23; 119,5; 153, 7.
8. 16.
chrisma 16, 1.
circuire 11, 4.
circulus 153, 5. 15.
circumcisio 72, 9; 137, 15.
circumferre 101, 4.
circumfusus 103, 17.
circumscribere 78, 8. 13; 88, 10; 95, 9;
Gros. 157, 2.
circumuersura mundi 102, 8.
ciuitas = urhs 40, 11.
clamare 41, 12; 54, 3; 55, 1; 97, 10.
clarificatus 66, 1.
claudere 33, 1; 47, 20; 57, 11; 103, 14;
104, 3.
clauus 22, 5.
clericus 39, 27.
clerus 41, 9; 129, 2.
cliuus mollior 77, 1; cliuo molliens
100, 10.
coaceruare Gros. 151, 12.
coagolare 21, 17.
coapostolus 141, 9.
coepisse 72, 2; — Gro.s. 156, 3.
coepiscopus 40, 21.
cogitatioues 9, 19; 10,15; 11, 7; 77, 4;
96, 23.
cogere 34, 7; 47, 27; 58, 2; 69, 11;
94, 21 ; 97, 13.
cognatio 18, 30.
coguatus 65, 13.
cognitio 53, 10; 100, 15.
cognoscere9, 17; 14, 11; 31, 31; 39, 6;
53, 11; 72, 10; 74, 2; 79, 19. 20;
87, 14; 89, 6; 92, 12. 15; 93, 14;
94, 12; 97, 15; 100, 16; 101, 5;
102, 13.
cohabitare 80, 14.
cohibere 98, 23.
colere 16, 27; 17, 3; 71, 10.
coli . . . cf. etiam conl . . .!
collega 141, 8.
coUigere 23, 14; 67,24; 86, 11.
collocatio uerborum liberior: omnia
uon = non omnia 53, 1 ; quod neu
= non quod 82, 19; 85, 12 {recte
87, 4) ; quae etiam = etiam quae
56, 19; si haberet quod Hydatius
obiceret 41, 11, cf. quae lihrarius
correxit 10, 21; 21, 6; 22, 13; —
sibi dextras dederiiit lacobus et
lohannes et Barnabae societatis =
sibi et Barnabae lac. et loh. dextr.
soc. ded. 141, 1 sq. ; — cf.aio, (in-
quid), denique, enim, ergo, itaque.
comisatio 21, 5.
comm . . . cf. etiam conm . . .!
commemoratio 58, 1.
commendare 41, 8; 75, 13 {sed con-
mendare 76, 12; — 125, 5; 132, 13).
commercium 59, 10.
eommittere 56, 7.
commonitorium 35, 20; Gros. 151, 1.
5. 10.
coimnori 60, 9.
communicare c. dat. 39, 28; secum 39, 20.
communicatio 8, 19.
communicatoriae epistulae 41, 8.
communiuui opiiiionum ratio 96, 6.
commutatio 105, 9.
comp . . . cf. conp . . .!
comparatio: quo uefarius 23, 3; —
beatius est dare magis quam acci-
188
Iudex
pere 49, 22; minus iuiustus 12, 7;
fortis uehemeuter 9, 14; — comp,
c. ahl. 23, 1 = 64,1; 26, 14; 41, 20;
99, 15; 140, 13; omuibus senior
42,24; {sed senior oninium nostrum
34, 11); praestantius tibi? 104,1
(Hü. de trin. I, 4: sui); deterius
gehennae tormentoque peruigilr 22,
16; quam 4, 11 ; 34, 4; 35, 2; 39, 26
al. (nusquam a c. ahl.); cf. declina-
tio, plus (= magis), potius, quam.
conari 88, 21.
concedere 5, 4; 66, 21.
conceptio 60, 3; 77, 15.
conceptus, us 74, 22; 101, 17.
concessivMe enuntiationes cumulantur,
cf. etsi, licet, quamuis.
concilium 40,7.25; 42, 11.20; 43,2. 11.
concinere 105, 4.
concinnare 40, 28; 111, 7.
concinnus llO, 7.
concipere 53, 26 ; 74, 23.
concitare 40, 16.
concludere 20,16; cod. conlusit 32, 16;
138, 13.
conculcare 15, 6.
concupiscentia 16, 17; 63, 20; 65, 28;
70, 10; 83, 1; 96, 24; 101,26.
condemnare 30, 14; 43, 4.
condere 52, 24.
confabulatio 122, 5.
confessio 3,13; 4,2; 31, 8; daemouiaea
6, 25 et 38, 21.
confidenter 74, 18.
confidentia, ae 51, 15; 74, 16.
confidere 35, 8; 42, 25; 93, 19.
configurare se 9, 24; 85, 6.
confirmare 45, 19; 50, 9; 54,21; 56,15;
63, 19; (ex confim. corr.) 73, 19;
0ms, 153, 2; 154,4.
confiteri 7, 5. 23; 12, 13; 13, 22; 16,
10. 13; 23, 8; (deo) 26, 11; 31,
1. 4. 10. 22. 28; 34, 19; 42, 4. 5;
51, 29; 54, 15; 66, 24; 74,20; in
loquellam 105, 4.
conflatilis 15, 9.
confundere8,10; 15,10; 17,27; 76,17.
confusibilis 8, 1 ; 29, 1.
confusio 28,24; — Oros. 155,4.
congregari 93, 12.
congruentia imrum diligenter serua-
tur: neiitr. pro fem. 39, 8; 50, 22;
(102, 11); 120, l^;(pro masc. 79,15 ?)
cf. calix, factus, genus, nominati-
uus, numeri uariatio.
conhiuere humano sensui {ex conniu.
corr.) 92, 5.
coniugatio : cf. persuadit, exiet, perient,
transiet, uellit (= uelit), malluerit
sim., (orirentur), crassuisse, uetere-
scei"e; — paenitens, uocitus, finctus,
bibiturus (praestaturus); sperantes
sunt 116, 16; cf. factus, genusuerhi,
perfecta; uid. etiampraef.cap.il
de U et B mutatis et Arch. f. lat.
Lex. III, 316.
coniunctiuus, cf. modi.
conlaborare 132, 13.
conlatio contentionis 39, 5.
conligatio 59, 9.
conlocare 104, 14; 144, 8.
conluctari 98, 3.
conluctatio 13, 6.
conm ... cf. comm . . .!
conmilito, onis 141, 9.
conp . . . cf. comp . . ..'
conpactus 65, 4.
conpaginatio 60, 14.
conparare 5, 8; 19, 23.
conparatio 69, 9.
conpescere 77, 6.
conpingere 104, 14.
conplantare 74, 2.
conplere 48, 14; 62, 5; 65, 17; diem
conplens in agnitionem 67, 20.
conplures 34, 20.
conponere 40, 3; componere 67, 18.
conprehendere 20, 19, sed conpraehen-
dere 69, 9; cf. adpreh.
conpugnare 97, 28.
conpunctio 100, 2.
consacerdotes 40, 8.
conscensus, us {cod. consensus) 91, 6.
conscientia 3, 7; 35, 8; 41, 19; 55, 13;
92, 11; — Oros. 156, 12. 16.
conscribtio 59, 13.
consecrare 23, 4; 24, 2. 3; se in cae-
lestes glorias 98, 18.
consensus 152, 11; 153, 17.
consentire 19, 3; 30, 15; 41, 26; 46,24;
64, 5; 72,6.
consepelire 60, 8.9; 73, 19.
consequi 84, 24 ; 88, 20.
conseruare 92, 11.
conseruus 31, 16.
considerare 56, 25; 59, 20; 71, 23.
consignare 79, 23.
consiliator 60, 16.
consilium40,ll;45,10;83,14.22;96,7.
uerborum et locutionum.
189
consimilare 73, 24.
consistere 3C, 5; 40, 27.
consors c. gen. 73, 13.
coiisortium 56, 18; 63,3; 84,22; 93,12.
conspectus 73, 14.
conspicabilis 76, 21.
constans fldes 75, 19; 100, 0.
constare 42, 17; 77, 19; 111, 18.
constituere 11, 24; 43, 2; 45, 16; 47,
14; 57, 18; 61, 9; ingressum 71,16
et 90, 16; 82,4; 91,4; 96, 1.
constitutio 47, 6. 23; 60, 4; 78, 24;
121, 3.
constitutum 64, 16.
constitutus 4, 3; 16, 5; 65, 6. 18. 25;
99, 2. 10.
constringere 58, 15.
oonstruere iter 6, 2; 71, 15; — 53, 14;
(ad) 70, 1.
consudare Oros. 154, 17.
consuetudo 69, 13; ex consuitud. corr.
94, 23 et 95, 7.
consulere alqm 40, 14; consolere sibi
28, 1.
consultatio 45, 10; ad Oros. 151, 1.
consummare pro cousuraere 80, 12; —
80, 13.
consummatio 10, 12; 17, 21; 48, 4;
78, 20.
contectus 85, 15.
conteinnere 18, 2; 29, 7; 36, 1.
contendere 74, 19; 93,23.
conteutio 35, 7. 9; 39, 5; 40, 13; 44, 3;
59,3.
continentia, ae 112, 7.
coutingere 79, 15.
contortus 12, 17.
contra praep. crehro, uelut 3, 11;
35, 22. 26; 39, 18.
contra = autem 153, 18; contra auteui
153, 21.
contraire 61, 7.
contrarius c. dat. 88, 22 ; 99, 8 ; e con-
trario 89, 5.
contrudere 153, 7.
contumeliae uaturae uostrae 60, 4. 10;
77, 16; — 75, 13.
conturbare 13, 13; 95, 10; 96, 16.
conuallia tabernaculorum 101, 24.
conuellere 24, 10.
conuenire 74, 25; 100, 7; conueniri
40, 1 ; 42, 24.
conuentus episcopalis 35, 15.
conuersari 80, 10; 99, 21.
conuersatio 4, 4. 13; 14, 8; 44, 11;
57, 4; 65, 18; 95, 21; 99, 7;
126, 9.
conuersio 20, 15; 45, 7.
conucrsus ad fidem 93, 13; 94, 25;
97, 6; 100, 11; conuersus in re-
darguitione 97, 18.
conuertere et conucrti 11, 1 ; 27, 26 sq. ;
45, 22; 49, 16; sol conuertetur in
tenebris 32, 11.
conuincore 35, 17.
conuiuificare 144, 18.
cooperari 128, 19.
cor 9, 18. 20; 34, 18; 40, 19; 41, 23;
52,20; 87, 13.
corneus deus 24, 10.
coruum erexit in domo Dauid ^=
/.c'pa; aojTr.pia; 32, 19; cf. lAlcret.
11, 388; Neue, lat. Formenl. 1,347.
Corona uenerabilis tua 38, 6 ; cor. ue-
nerabilitatis tuae 39, 21 ; cor. tua
42, 13; cor. aeterni sacerdotii 42,25.
corporalis 63, 20; 65, 24; 87, 5.
corporaliter 118, 11.
corporare 62, 4; 65, 23.
corporeus 76, 21.
corpus: (eclesiae coi-p. 31, 29); 54, 1;
67, 17; 70, 18; 72, 11. 13; 73,3.
13.24; 76, 1.4; 78, 11; 79,7.21.
27; 80,5; 83, 23; 93, 21; 95, 18.
correctio et fides 102, 18.
corrigere 77, 11; 112,9.
corripere 12, 2; 97, 1; 99, 23; 101,9;
129, 3.
corrumpere 63, 23; 73, 9; 83, 24; 87,4.
corruptela: cod. coiTuptila 83,21: -ela
ex -ila corr. 84, 3; -ela ex -aela
101, 25.
corruptibilis 9, 22; 16,1; 67, 17; 68, 6;
76, 25; 85, 12.
corruptio 147, 7.
corruptus 83, 23.
cotidiauus testis 83, 9 et 70, 16 (libi
cott. ex cot. corr.); cotidiana bella
93, 22 et 96, 1 ; cottidiana exbibitio
126, 1.
crasse sapere 115, 8.
crassescere Oros. 156, 25.
Creator 77, 20.
creatura 74, 25; 75, 6; 76, 13. 21.
credere c. dat. 4, 6; 18, 17; 23, 16;
24, 18; 31,8; 33,5; 40,9. 25; 45,
9. 17. 21; 47, 17. 21; 49,28; 53,
12, 22; 78, 22; 83, 17; 101, 24;
117, 18; — c. acc. 5, 7; 6,10.20;
13, (15?) 22; 24. 4; 31, 11. 28;
190
Index
32, 16; 34, 18; 36, 14 (in symholo
fidei); 88, 8. 17; 45, 8; 49, 10;
50, 1; 55, 22; 56, 15; 66, 10. 21;
69, 3; 75, 11; (98, 17); 99, 9; —in
c. acc. 37, 8. 13; — in c. abl. 38,
19. 20 {It. et Uulg. in filium) ; 46, 18 ;
66, 9; 80, 7; absolute (uel c. acc.
c. inf.) 4, 10; 13, 15 (?); 24, 14;
31, 31; 34, 4; 44, 14; 48, 10; 49, 2;
62, 6; 66, 18; 69, 3; 78, 9; credere
quod 50, 8.
crepido, inis 61, 5.
crescere 68, 1 ; 78, 9. 23.
crimen 35, 18; 42, 13. 21; 53, 12; 83,9.
crucifixus 5, 23; 22, 1; 32, 1; 36, 23.
crudelis 88, 19.
crudescere (= foHtvuchern) 7, 8.
cruentus Oros. 152, 18.
cruor 79, 15.
crux 26, 0; 44, 15; 60, 6; 76, 2; 79, 23;
100, 4; in crucera mori 73, 15.
cubitus, i {pro cubitum, i) 27, 5, cf.
Boensch, It. et Uulg. 261; Bänke,
par palimps. Wirceb., p. 416.
culpa 6, 17; 53, 13; 92, 11; — Oros.
156, 8.
culpabilis 53, 1.
cultor 26, 25.
cultura Oros. 152, 4.
cum c. coni. saepissime, uelut 5, 11 ; 6,
12. 20 ; 7, 9 ; 14, 8 (tem2)or. 33, 1 ; 45,
5 al.) ; — c. indic. 28, 4 (ubi osten-
dis ex ostenderis corr.); 19, 24;
44, 13; 50, 1; 53, 1; 60, 20; 65, 7;
70,3; 78, 15; 80, 20; 81, 6; 87, 18;
88,3.8; 97, 15; 99, 19; 103, 16;
104, 7.
cnvapraep., perire cum 14, 21; 16, 13;
46,29; 77, 19 {cf. 24, 3; 47, 1.3);
— 7,24; 18,29; 19, 12; 23, 5. 17;
39, 10; 42,3; 46, 9 feis. 28; 47,2;
54, 7; ad 56, 27 ; 63, 3 ; 69, 4 ; 80, 23 ;
cum quibus 3, 10; 24, 3; nobiscum
1 5, 14 ; 41, 5 ; uobiscum 80, 14 ; secum
39, 19; cum abolitionem cod. 73, 16.
cunae 60, 3; 77, 15.
cuncti 3, 10; 56, 13; QQ, 4; 75, 21;
104, 13.
cupiditatis modulatio 84, 1; — 92, 10;
93, 11.
cur 31, 23; 86, 5; 96, 8 {ubi cod. cui);
quur in codd. ad ly, 16 et 152, 11.
cura pro Christo 55,20; cura de tali-
bus 79, 16.
curiosus 87, 11. 16.
cursus anni 65. 6; lunaris 78, 4.
custodire 37, 18; 45, 25; 58, 17; 81, 5.
cymbalum 16, 19.
cyparissus (y in ras.) 12, 16.
Daemones 7, 4; 17, 30; 18, 20; 19, 3;
21,6; 38,22; 39, 10; 54, 20. 25;
(115, 2); gen. daemonum ex dae-
monium corr. 7, 2; 15, 12; 26, 25
(daemonum sine correctura 96, 25 ;
Oros. 156, 4); — daemonia 8, 14;
16, 26; 23, 6; 77, 10; gen. daemo-
niorum 8,4.20; 13, 3. 12.23; 96,15.
daemoniaca confessio 6, 25; 38, 21 ; —
18, 3; 76, 17.
damnabilis 23, 23; 53, 13; 55, 18.
damnare 3, 8. 11; 5, 8; 18, 3; 22, 14
23, 6. 18; 27, 11; 33, 7; 35, 17
36, 1; 37,20; 38, 6. 7. 22; 39, 11
21; 40, 8; 41, 4; 42, 1. 3.8.12.21
23; 44, 3; 45, 2. 13. 16; 46, 10
47, 20; 48, 12; 50, Sbis; 51, 10
11 bis; 56, 4. 12. 16. 19. 20. 22
80, 23.
damnatio 46, 7.
dare 31, 12; 33, 9; 34, 3; 35, 19; 39,
25; 40, 1. 7. 25; 42, 28; 43, 10 bis
46, 7; 52, 16; 54, 13. 20; 55, 15
63, 5; 64, 20; 74, 23; 79,22; 94,13
95, 18; 102, 5; dans in eis spiri-
tum uitae 104, 15.
datiuus, cf. amicus — inimicus, dignus
— indignus, germanus, similis, sanc-
tus, testis, — deterius,(praestantius);
— adorare, adquiescere, communi-
care, interesse, iubere, renuntiare:
— Christo adfixus sum cruci 73, 17 ;
stultitiae est illi 18, 22; omne quod
sol diei luna nocti minuitur 78, 23 ;
— quod ex nouo ingeniis repperi-
tur 44, 8.
de saepissime: pro gen.: testatio de
cath. professione 40, 6, (plurimi
de clericis 39, 27); cura de tali-
bus 79, 16 al.; — pro abl. sol.: de
persuasione 48, 17; 56, 14; —
de = a 42, 16; 48, 19; 74, 18;
— de = ea; 42, 10; 43, 7; Oros.
155, 13; — de terra de limo
21, 1; (19,24); 72, 19; 98, 15); —
de fide de apocryfis cod. 43, 14;
de scribturis quaeritur de nobis
sententia 41, 23 ; de propiato inimiei
transitu (deprop.?) 77, 21; — de
quo saepissime, cf.neutr., qui; —
uerborum et locutionura.
191
de reliquo 40, 7 (49, 21); — cf.
exire, gloriari, gratulari, iudieare
(in symh.), studere.
deambulacrum 93, 4 {et 105, 7?)
debaccari 39, 22.
debere 36, 7; 42, 8. 19; 53, 20; 58, 3.
14; 60, 10; 83,10; 86,11; 92,12;
96, 27; 97, 2. 24; 103, 8; saeculo
nil debere nel similia: 68, 9; 73,
12; 77,25; 81,5.
debitor 53, 21 ; 93, 3.
decada, ae 78, 15. 16.
decalogus 78, 12.
decein 8, 25 bis.; 18, 8.
decet 43, 9.
deceptio 99, 18.
deceptus 45, 6; 48, 1; 65, 28; 76, 15.
decernere 35, 24.
decerpere 111, 7.
deciduus 71, 20; 79, 12.
decima, sc. dies 78, 19.
decimae fructuum 78, 17.
declinare animi a facie 86, 6.
declinatio (heteroclitorum quoqtie, ab-
undantium, metaplastorum, singu-
lariuvi tantum, sim. ratio habetur) :
sing, nom.: fidis, hoiior, lohannis,
lordanis, Hiesu Naue, Inda; cf.
alienigeiius, altarium, baptisiuuin,
bestea, daemoiiium, decada, dex-
tera, fenis = fera, grifus, iule-
cebra, menduiu, pa.scha, Pliada,
tenebra; — gen. Abrahae, Nathae,
luda, Zeil (opp. alia nom. licbr.);
(doinus), fili, genesis, heresis, ite-
neris, paschae, plasmae; — dat.
nuUae, solae; — acc. cornuui, cata
Lucanum, uitim ex uitem corr.
14, 22 ; — cü)l. : subst. i ex e corr.
81, 7 ; iiiii, fiue, igne, mense ; (iieteri
138, 1; 153, 2); pari, et comp.: i
11, 13; 23, 16; 100, 10; e 77, 1 ;
e ex i corr. 7, 8; — uoc: populus
mens 95, 8; — nom. uel acc. pl.:
aspedes, caeli, fili, fluctuus, pa.stuus,
sensuus, usuiis, spiritus ex spiritiius
corr. 13, 11; (sed etiam dictu.s,
fructus, gustatus, niorsus, ])riuci-
patus, sensiis, .spiritus); tiniies, iii-
tirmes, siuceres; — gen. pl. dae-
moiiiim sae2)i7is ex daeinoiiium corr.,
extarum, meusuum, inaniim, priii-
cipatum (sed etiam actuuui, fruc-
tuum, iutellectuum, processuum,
spirituum), pascharuiu; disputan-
tum, moriontum (sed credentium,
labentium, logentium, al.); — acc.
pl. caelos, cubitos ; — abl. pl. aiii-
mabus; — cf. ArcJi. f. lat. Lex.
III, 314—316.
decliue scelerum 89, 2.
decolorare 83, 2.
decretum 55,22; 60,5; 61, 13; 98,3.
dccurrere 61, 6.
decursus aquarura 85, 10.
dedere iiitam 5, 3 bis.; sc 35, 1 ; de-
dita ueutis itinera 54, 17; deditus
saeculo homo 96, 27.
dedicata iu Christo coiuiersatio 95, 20.
dedieatio 40, 26.
deducere 8, 7; 64, 5.
deesse 42, 18.
deferre 41, 9.
deficere 23,2; 24,3; 71, 24.
defiiiitus, ex dif. corr. 103, 8.
delectari in alqa re 14, 9; c. abl. 63, 20;
— 53, 23.
delegare 80, 9; deligare 104, 17.
delere 46, 23.
deliciae 13, 5; diliciae 59, 3.
delicti forma peccati (= verschuldete
Sünde) 44, 5.
deligare cf. delegare.
demittere = dimittere 39, 20; 59, 12.
demoustrare 62, 8; 71, 7; 74, 12; 75, 2;
98, 4 (ubi litt, r omissa erat).
demonstratio temporum 69, 8.
demonstrator 9, 27.
demutatio firmainenti 26, 21.
denegare 18, 19.
denique saepissime, plerumqiie in ex-
ordio sententiurum : 13, 13; 35, 15;
47,3; 52,3; 62,16; 65,18; 66,4;
72, 20; 74, 8; 95, 24; sie denique
11, 15; 50, 5; 63, 7; 84, 0. 24;
91, 1; inde denique 48, 20.
denudare 19, 10.
deorsum 32, 11; 39, 1.
depasci 15, 1.
deponere 42, 20. 22.
depraecari 42, 23; 43, 1; 58, 13.
depraedari 16, 5; 64, 23.
depraehendere 14, 11; 76, 1; cf. adpr.
et coupr.
{depersuasio 'i uid. persuasio).
deprauare 6, 16; 83, 1.
{depropiare ? uid. prop.).
deputari 36, 24; 119, 22; {cf 46, 15).
descendere Oros. 157, 15.
192
Index
dBsecandae (ex desaec. corr.) earnis
opera 70, 20.
deseruire 131, 4; 135, 21; 13G, 13.
desiderare 15,14; 27, 16; 41, 18; 71,0;
89,4.
designare symbolum 49, 1.
desistentis terminus 72, 1 ; cf. gerund.
desperare 32, 14.
desperatio 33, 5; 91, 4.
despicere ex dispicere corr. 73, 22 ; 90,
25 et 98, 17; disp. sine corr. 59, 16.
destitutus, Oros. 154, 17.
destruere uid. distruere.
deterior 7, 3; 39, 20; 51, 21; 131, 12;
142, 20; gehenuae tormentoque
22, 16; deterrimus 131,5.
detestabilis 46, 26.
detestabilitas 8, 3.
detestandus 14, 19; 77, 3.
deuertere 48, 11.
deuincere 5, 23; 78, 2; 79, 5; 96, 8.
23; 101, 20; 102, 3. 14; ex dhiinc.
corr. 95, 19.
deuitare 34, 6.
deus sescenties; pl. dii 14, 21; 10, 27;
38, 27; saepe additur ad Christus,
deuorare 9, 18.
dextera (sc. manus) 12, 13; 25, 22;
37,3. 5; 74, 16; a dextris 15,4.
diabolicus {ex diabul. corr. 61, 16;)
zabolieus 3, 5; 19, 2; 99, 11.18.
diabohis 11, 3; 52, 4. 7; 53, 15; 55, 2.6;
61, 15; 03, 14. 21; 64, 18; 95, 4;
97, 9; {Gros. 156, 17. 19); — dia-
bulus 52, 10; diabulus ex zabiilus
corr. 13, 16; zabolus 18, 4. 5. 9.
14. 20; 24, 14 bis; 84, 5; 100,3;
zabulus 19, Idbis; 46, 29; 61, 10.
diadema 8, 26.
dialecticum ingeniorum opus 48, 16;
dialectica 110, 12.
dicere saepissime, uelut 5, 16; 6, 21;
7, 21; 11, 21; interdum dicit pro
inquit, tielut 11, 16; 19, 12; cre-
herrime diceute apostolo et sim.,
cf. partic. abs.; non dicam 35, 19;
55, 7; cumidatio: dicente cuange-
lista testatur deus dicens 47, 4;
11011 possumus dicere deuin iiou
dixisse quod eum dixisse apostolus
dixit 49, 30.
dictare 87, 18; Oros. 151,7.
dietio 28, 9.
dictum 12, 1; 23, 22; 30, 12; 45, 16.
17; 50,11; 72,4.5; 87,1; 101,6.
dictus, US 98, 1.
didymus domiui 44, 12.
dies saepissime, uelut 26. 22; 43, 12;
55,23; 67,20; 73, 6. 12. 20; gener.
fem. 5, 24; 37. 1 ; masc. 39, 25; 57,
15; 60, 18; Ol, 2. 7; dies = genet.?
80, 12 (cf Neue, lat. Formen!. I,
378); — cf.acc.temporis et in c.abl.
differeiitia 10, 10; 71, 4.
differre de die in die 57, 9.
diffidential5,25; 18,10; 74,20; 140,0.
digerere 87, 17.
dignari: memor mei esse dignare Oros.
157, 16; qua clausula saepissime
usus est Sidonius Apollinaris in
epistulis ad papas datis, lib. VI
1-12, VII 3 — 13, VIII 4, 5, 13,
IX 2—10, 12.
dignatio 75, 7.
digiiitas 29, 0; 30, 2; 90, 27; 101, 10.
digiius 8, 12; 18, 31; 52, 18; 82, 19
83, 4; 105, 10; gehennae dignus
14, 19 et 24, 7; mandatis dei dign
80, 8; substantiae dei dign. 97, 25
diiudicare 18, 23; sed disiudicare 18
24 bis.
dilectissimus maZZoe?<f. 58, 6. 24; 64,4
67,8; 85,3.
dilibatio 48, 19.
diliciae cf. dei.
diligentia 51, 23.
diligerel6,7;35,3;45,23;51,21;53,3.
dirigere 71, 14; 82, 6.
discentes = discipuli 22, 0.
disceptatio 40, 11 ; 49, 28.
discere 43, 9 ; 67, 21 {cod. dicitur) ; 94, 24.
discernere se in niillo 75, 16.
disciplina 8, 19; 35, 21; 56, 11; 82, 7;
98,23; 99,1.
disciplinatuni opus 102, 14; 104, 14.
discipulus 6, 13; 23, 5; 35, 3; 39, 11;
42, 3; 55, 19.
discutere 109, 10.
disiudicare uid. diiud.
dispensatio 73, 1 ; 76, 11 ; 100, 12 ; 101, 6.
dispicere uid. desp.
disponere 10, 10; 32, 5; 45, 25; 40, 2
48, 22; 02, 5; 65, 10. 12; 66, 5
75, 9; 92,4; 94,10; 103,4; 104,12
105, 1; 154, 1; disposita in nos
natura 09, 8.
dispositio 3, 4; 31, 31; 34, 17; 51, 18;
55,7; 62, 17; 63, 22; 65, 7; 70,10;
97, 20; 100,9; 105,5; Oros. 151,
14; 153, 12. 14.
uerborum et looutionum.
193
disputare 48, 22; 49, 1. 21; gen. pl.
pari, disputantum 63, 10.
disrumpere 15, 15; 59, 13; 93, 1; ex
diiT. corr. 12, 11.
dissectus 47, 19.
dissentaneus 72, 14.
dissentire 30, 16.
dissimulare 40, 29.
dissoluere 23, 19; 67, 15.
dissonus 74, 24; 113, 9.
distingiiere : distincxisti 104, 13.
distribuere 104, 25.
districtus 70, 14.
distringere 70, 19.
distructio {erat districtio) 61, 16.
distruere 6, 15; 26, 21; 52, 5, 71, 10;
76, 1; 97, 16; 102, 10; distrucximus
95, 2, sed distruxisti 97, 4; — de-
struere 70, 10 ; 74, 5 ; 119, 6 ; 124, 2 ;
125, 6; 137, 1. 16; 146, 18.
ditare 79, 19; 83, 3.
diu 99, 20.
diuersus 36, 12; 41, 7; 42, 14; 49, 17 ;
63, 10; 71, 18; 74, 24; 99, 19;
103, 12.
diues 91, 2. 3.
diuexus 105, 2.
diuidere 5, 8; 38, 9; 49, 10; 60,22;
64, 14; 65, 9; 70, 9; 72, 8. 14;
73, 7; 75,21; 76, 17; 98,19; 101,
11; 102,2.
diuinitas 75, 13.
diuinus saepissime, uelut 5, 8; 8, 2.
4. 12; 16, 8; 22, 11. 18; 57, 6.
11. 13; 60, 19; sae]ie coniungitur
cum 'genus, iudicium, natiuitas,
natura, opus, sermo, uirtus\
docere 23, 17; 56, 1; 57, 3; 72, 21;
88, 5 ; 92, 9 ; 94, 25 ; 98, 7 ; ut 103, 6.
doctor 23, 6; 39, 11; 42, 3; 126, 18;
Oros. 152, 18.
doctrina 7, 24; 22, 13; 37. 18; 38, 5;
81,9; 92,7; 95, 13; 97, 18; 101,
4. 22; doctrina sana (= I. Tim.
1, 10) 109, 10 et Oros. 155, 12.
dogma 5, 7; 23, 18; 30, 17; 33, 8;
37, 19; 63, 10; docma 3,8. 11.
dolor 39,22; 85, 1; 98,5.
domesticus 33, 13.
domicilium 82, 19.
dominari c. gen. 21, l; — 95, 1.
dominatio 60, 6.
domiuicus 78, 16.
dominus saepissime, itehit 7, 6; 23, 8;
26,5; 38,11; 54,4.
XVIII. PriBcill.
domus 68, 3; 79, 27; 80, 8; gen. do-
mus 79, 11 bis; domo 32, 19.
donec c. ind. Oros. 152, 12.
dracma 91, 1.
draco 9, 2; 11, 19. 22; 13, 10; 15, 6;
18, 8. 14.
dubitare: nou dubito quem quam esse
dicturum 53, 2.
dubius 8,6; 64,4; 115,7.
ducatorium 11, 22.
ducatus, US 102, 6.
ducere (ex die. corr.) 27, 11; 49, 15;
magnifica (— magni facere) 87, 5.
dum c. ind. praes. saepissime, uelut
5,8; 6, 17; 45, 11. 15; 48, 16,20;
— 101, 9; c. coni. imperf. 98, 4.
duo 72, 12.15; 79,6; 84,25; 95,17 bis;
98,11. 18; 99, 5; 101, 2. 13; 103,19.
duodecim 81, 10.
durare = manere 40, 4.
duritia petrarum 54, 12.
durus 104, 24.
dux in Istrahel 31, 6.
E, cf. Ae.
e, ex saepissime, stehet 20, 14; 23,
10. 11; 32, 3; pro gen.: nuUus e
nostris 35, 11 ; multi ex bis 40, 24;
pauea ex bis 52, 25; quisquam ex
bis 53,3; aliud ex bis 74, 10; — pro
a : e synhodo reuersus 39, 23 ; — ex
iufirmitate sanare 38, 16 ; — cognos-
cere, discere 39, 5; 43, 8; sermo
omnis ex sensu est 70, 5; ex se
53, 17; 104, 15. 18; natura e deo
Cbristo 93, 3; ex M. uirgine ex
spir. s. (in symh.) 36, 17; Cbristo
pro nobis ex inmortalitate moriente
71, 2; e contrario 89, 5; ex nouo
44, 8; ex abundanti (IL Cor. 9, 1)
49, 16; ere 111, 1.
ecce 9, 3. 8. 11. 13; 12, 23; 19, 4. 13;
20, 16; 26, 17; 27,24; 32,25; 36,
18; 37, 4; 44, 16; 49, 28; 50, 16.
20; 51, 6; 58, 20; m, 8; 72, 17;
97, 11; — nonne ecce 51, 2.
ecclesia: eclesia scribitur 5, 10; 17, 19;
30,6; 31,29; 35,4.25; 39,19.23.
24. 25; 40, 3. 7. 16; 41, 6. 7; 42,
17; 43, IShis; 55, 16; 68, 1 ; ecclesia
99, 6; 103, 4; 119, 23; 130, 6;
133, 12; 136, 6; 139, 3; — eclesia-
sticus35,10;39,24;51,18; 129,11.
eccona, uid. praef. c. II et indic. rer.
edere 85, 1.
13
194
Index
edicere 11, 13; 32, 5; 45, 25; 50, 15.
editio Oros. 155, 9.
editus (ex aeditus corr.) 4, 9; 17, 20;
74 23.
edocere 46, 4; 49, 8; 63, 6; 69, 5;
96,2; edoctus 8, 13; 62, 17; 97, 2.
educatio 63, 1.
educere 85, 13; 104, 18.
efficere 5, 24.
efficieutia, ae 69, 7.
effulgere 110, 14.
effusio 79, 18.
egere uid. aegere.
egredi Oros. 152, 12.
eicere c. abl. 25, 20; e templo (erat
templo) 72, 25.
elaborare 8, 15; 19,23; 20,23; 35, 4;
112, 7.
electio 40, 27; 94, 7.
eleetus 32, 3; 35, 4; 39, 14; 52, 20;
62, 17; 82, 5; 84, 25; 87, 6; 101,
8. 10; 104, 10.
eleeviosyna : elimosina ad 34, 1 ; elemo-
syiiae, arum 91, 9; elemosyna, ae
134, 18 (ubi quidam codd. plicr.).
elefantus 8, 1.
element. uid. aelein.
elementarius Oros. 157, 4.
elidere 11, 8.
eligere 17, 15; 39, 14; 48, 15. 18; 130,
12; elegere 35,4; 87, 13. _
ellipsis suhstantiuorum: de huiusinodi
8, 21 ; 77, 9; iu huiusmodi 27, 12;
76, 14; iuter huiusmodi 47, 19; 99,
10; Heiias iuregnorum 47,8; (opera
8(3,l);partici2)iorum: imtura e Chri-
sto 93, 3; uerborum: 36, 21 ; 56, 7;
67, 3 ; 70, 3. 14 al. ; cf. aeiieum,
dextera, decima, fera, ferus, quadra-
gensimae.
elocutio 48, 13.
elogium 52, 17.
eloqui 6, 10. 17; 70, 7; 92, 7.
eloquiuin 49, 27; 51, 12. 15; 60, 20;
83, 18; 94, 21; — Oros. 157, 15.
emeduUare 27, 5.
emendare ad 109, 8 ; — 152, 8.
emendatio 88, 12.
emere 28, 3.
emerita uirtus 46, 6.
emissus 105, 18.
emundatio 79, 12.
enarrare 98, 8.
enim saepissime, uelut 4, 8. 11. 14;
5, 6; 6. 17. 19; 8, 5; 9, 19; nee
enim 13, 17; 42, 8; 46, 25; 75, 12;
tertio loco positum 5, 22; 8, 5;
15,23; 29,4; 60, 18; 64,6; 84,1.
eniti 34, 5.
eo quod cf. quod.
episcopus = papa 34, 2; — 40, 1; 41,
2. 25; 43, 1; 129, 1.
epistula (nusquam epistola) 35, 22;
41, 5. 9; 42, 18; 43, 5; 45, 3; 55,
15. 16. 18; 111, 2. 13.
eradicare 10, 2.
erecta sublimare 105, 2.
eremus: in eremo 61, 9; erimum(?)
60, 11.
ergo (sec. loco pos.) 13, 20; 28, 24;
39, 17; 44, 10; 51, 7; 63,9; 87,2.
erratieus, ex herraticus corr. 22, 19 ; (cf.
Koffmane, Kirchenl.p.91); — 28, 26.
error 4, 6; 6, 16; 7, 8; 14, 18; 17, 17;
49,8; 57, 11; 58,15; 79,23; 83,1;
95, 17; 104,3; Oros. 151,2.
erubescere 4, 18; 66, 9;_85, 7; 88, 18;
(pleriimque ex erubisc. corr.).
erudire 23, 15; 67, 23; 97, 11.
eruditio 4, 10; 28, 25; 44, 4; 48, 1;
82,3; 85, 14; 101,4.
eruditus 14, 8.
eruginare 17, 13.
erugo 17, 7. 13.
erumpere 98, 5.
asse sae^nssime: in incremeutum 66, 14 ;
in offensionera 66, 15; in testimo-
nium 17, 13; in testimonio 80, 17;
— est! = esto 52, 25.
esurire 66, 17.
et saepissime, et-^- et (uelsaepius repe-
titum) 19, 3; 28, 16; 33, 8; 44, 15;
49, 26; 53, 21. 22 al; et = etiam
15, 20. 22 ; 23, 22 ; 33, 4 ; ~ 84, 12;
85, 3; 93, 7; 96, 13; cf sicut et; —
et et iit permutantur : 8, 16; 84, 16
{cf 41, 11; 67,21; 75,3).
etenim 4, 2.
etiam saepissime, uelut 6, 14. 25; 7, 4;
9, 28; 11, 26; 39, 19; etiam nunc
3, 12.
etiamsi, semper c. coni. (9, 28); 14, 7;
30, 19; 36, 7; 54, 11.
etsi saepissime; in ipso tractatuum
exordio: 3, 3 (+ 3, 7 quamuis);
34, 3 (+ 34, 8 licet); 57, 3; 62, 4;
(cf licet 86, 4); c. ind. 8, 13; 34. 3;
35,8.24; 52, 17; 57, 3; 59, 3; (60,
13?co(Z.ut si);61, 11;62,4;72,7;
73, 4; c. coni. 3, 3; 102, 14; prae-
uerborum et locutionum.
195
ced. pron. relat. 26, 6; 104, 15. 18 ;
105, 4; etsi— 'sed 20, 25; 140, 13.
etymologia Gros. 156, 12.
euadere 83, 15.
euaageliea iussa 35, 23; Oros. 154, 7;
euuangelicus 62, 17; 93, 5.
euangelista 47, 4. 24 ; 49, 27; 53, 7.
euangelium 19, 18; 22, 8; 31, 21. 22.
30; 38, 12.22; 41, 26; 46, 24; 47,
3; 48, 2; 55, 7; 56, 4; 126, 18; 139,
6; 140,5.20; 143, 2; euuangelium
6,25; 30, 14.17; 31,26; 32, 4.17;
60, 11; 66, 19; 72, 25; 81, 13;
90, 13; 91, 1; 102,9.
euangelizare 7, 11 ; 140, 6; ex eiiange-
lezare corr. 84, 13. 14.
euasio eorum quae sunt in mundo 92, 9.
euertere dubios 8, 6 ; 64, 4 ; — 1 1 , 6 ; 60, 5.
euidens iudicium dei O^-os. 157, 10;
euidentior poeua 83, 9.
euincere 26,22; 78, 20.
euocare 35, 18; 40, 15; 43,3.
euomi ab ore 28, 1.
ex uid. e.
exactor 95, 8.
examen 145, 5.
excaecare 31, 24.
excandescentia, ae 39, 22.
excedere c. acc. 9, 5; 64, 16; c. abl.
{cod. excidere) 75, 18.
excidia perditionis 8, 7; excidia bello-
rum 93, 19.
excipere 67, 22; 100, 6.
excitare 71,1; 88, 14.
exclamare 15, 14; 31, 8; 52, 25; 67, 15.
exclamatio 11, 13.
excolere 72, 17; 95, 24.
excubias agere 87, 3.
exemplare, uerh. 109, 8.
exemplarium93, 10 ; 102, 15 ; exemplum
97, 27.
exhibitio 126, 1.
exhortari 58, 1.
exhortatio 58, 8.
exhortator 34, 12.
exigere 51, 9.
exire de 96, 14; exiet 27, 1; 49, 24.
existere 88, 23; in aliquid 92, 6; —
exstitit 101, 26.
exodus ad 81, 16; exhodus ad 68, 9.
exordium 47, 11; 60, 1; 62, 18; 63, 3;
93, 17; — exhordium 72, 2.
expauescere 27, 28; 61, 7; exspau. 88, 3.
expedire 33, 8; Oros. 151, 6.
expendere 101, 1.
experiinenta uitae 4, 12 — 34, 12.
experiri 145, 5.
expetere 33, 12; 34, 4; 74, 17.
expiare 24, 1.
expiatio 77, 14.
(explicit 33, 3; 43, 14; 91, 11; 102,
18; cf. finit).
exponere 12, 5; 87, 18.
exposcere 71, 9.
exprobrare c. acc. 135, 19.
expugnator 84, 3.
expurgare aurura 28, 3.
expurgatio Oros. 155, 15.
exsilire 47, 18.
exsistentia 154, 19.
exsistere cf. exist.
exspectaculum — spectnculum, prae-
fixa prosthesi 99, 18.
exspectare 126, 10; Oros. 157, 15; ex-
pect. 17, 18.
exspectatio 94, 24.
exstirpatus 64, 8.
exsultare uid. exult.
extae, arum 54, 19.
extendere 65, 4; 70, 3; 101, 20; 103, 5.
exterior honio (Uulg. a foris^ 124, 1.
exterminare 10, 3; 14, 22; (18, 6).
exterminii plaga 80, 20.
extinguere: (x m ras.) 12, 10; 22, 17;
54, 29.
extra 31, 11. 21; 44, 11; 47, 15; 48,23;
50, 2; 51, 22; 75, 8; 77, 5; 103,
17. 20; 104, 6. 7. extra ea quae =
praeterquam quod 22, 19 ; cf. supra.
extrarius = diabolus 84, 3.
exuere 67, 9; 88, 21; 98, 13; exsuere
81,1.
exultare 26, 9; in aliquid 82, 5 et
93, 18.
exultatio 95, 12 ; 101, 2.
exurere Oros. 156, 19.
Fabricare 23, 11; Oros. 153, 17.
fabula uulgi 39, 5; rei gestae fabula
40, 28; in caluinniosas fabulas
mittere 41, 23; fabulis credere
47, 17.
facere saepissime, U€hit6,19; 21,13;
24, 4; 26, 2; respuere facere 6, 19;
facere occidere 47, 1 ; — facta est
seruiens 19, 12; fera sicut bos fac-
tus 12, 14; uerbum caro factus 74,
12; factus futuri forma (= Rom. 5,
14) 5, 24; cum Adam terreno et fera
facto 18, 29 ; id quod ipse emeris
13*
196
Index
factus 28, 3; factus pascha 81, 2;
factus ipse quod psalmus est 97, 2 ;
facti sabbatum doinini 68, 8 ; factus
pro nobis omnia 71, 3; facti sunt
uelut uel sicut 8, 9. 11; factus est
homo in aniniam uiuam 20, 10 ; facta
est in praeuaricatione 20, 12.
facies ad faciem 03, 8.
facilis 43, 8; 47, 21; 52, 6. 7; 53, 5;
71,24; 90, 17; 98, 1; 100, 11 bis.
facinus 101, 11.
factum 23, 22; 31, 10; 35, 9; 47, 17;
49, 26 ; 63, 6 ; 97, 26 ; 104, 6 ; 105, 4.
factura 18,20; 63, 20; 64, 13; 65, 16;
77, 12.
facultas 36, 2.
faenum 12, 14; 84, 15. 16 bis; 90,
11 Ms. 12.
faerox 64, 8.
fallacia, ae 110, 5.
fallere 84,4.6; 102, 17.
falsare 42, 9; 51, 26; 56, 8.
falsiloquium sermonum 34, 18.
falsitas 56, 9.
falso adu. 40, 28.
falsus 22, 12; 93, 15.
familiae deorum incertorum 76, 18.
familiaritas rerum saeeularium 57, 10.
familiariter uisibilium consuetudine
admonente 69, 13 et 94, 23.
fantasraa mendum 15, 9.
fastidiosus 110, 7.
fecundare 07, 22; 85, 14.
fecunditas subolis 101, 14.
fei 22, 5. 9.
felicitas 146, 15.
felicium adolatio 95, 2; feliciura per-
suasio 95,5; ruina felicium 95, 7;
felicis mater uteri 98, 2 ; lege felix
ad 56, 27.
femina 28, 16.
fera 12, 14; 18,29; 27,28.
feriatus ab alqa re 68, 9.
fermentum 81, 3.
ferox cf. faerox.
ferus = fera 15, 1.
ferre testimonium 38, 12; ferre senten-
tiam 51, 27; ferre = tolerare 38, 19.
festinato adu., Gros. 151, 11.
fideiiussor 48, 8.
fidelis 49, 29; 58, 17; 85, 3; 103, 2.
fides saepissime: nom. fides 3, 3. 10;
4, 10; 14,14; 15,26; 31,9; 36,6;
39, 15; 56, 16; 72, 10; 75,19; 99,
12; fides ex fidis corr. 34, 3; —
nom. fidis (a me in fides corr.)
34, 3; 42, 14. 15; 45, 11; 49, 3;
51,20; 55,24; 100,6; fidem dare
c. dat. 31, 12; fidem habere c. gen.
50, 11; fides ueri 33, 12; 34, 10;
fidei ueritas 39, 17; cf. ad, cathol.,
conuersus.
fiducia 87, 12.
fiducialiter 16, 25.
fieri 14, 14; 22, 15; 73, 23; 78, 13;
84, 7 al.
figi in crucem 76, 2; cf. fixus.
figmentum 15, 10; 20, 0; 105, 20.
figura 8, 18; 86, 13; 138, 2 al.
figura etym.: iudicium iudicare 19,5.
filia 101, 8.
filius saepissime; gen. sing, et nom.
plur. fili: 18, 18; 19, 19; 23, 8;
24, 13; 32,22; 37,21; 39, 15; 49,
3.7; 50,14.17; 85,4; 86,6; 87,2;
88, 5; 103, 11. 14; sed mH 15,25;
17, 23; 32, 8; 81, 13. 14; 101, 13.
(139, 18; 142, 11.)
fingere 16, 7; 21, 14; 31, 22; 50, 9;
finctus 21, 16.
finire in alqm 47, 12; mundus finitur
81, 3; (finit — explicit, ad 56, 27;
61, 16; 68,9; 81, 16; 85, 16).
finis 32, 16; 57, 12. 18; 62, 12; 64, 13;
71, 23; 77, 6; 95, 25; regni sui
fine 88,8; fine etiam 57,12; 146,4;
fini 93, 18.
firmare = affirmare Gros. 153, 8.
firmamentum 26, 21; 53, 13; 67, 21.
firuiis pro firmus 11, 5; (sed cf. ad
110, 15).
fissura, ae 22, 7.
fixe in lubricis gi'essu 57, 18; fixe in
lubricum gressu 95, 25.
flagrantis animi studium 93, 1.
flere 26, 9; 81, 8.
fluctus: acc. plur. fluctuus 51, 8; sed
cf. fluctus 64, 8.
fons tripertitus eclesiae 5, 10; fides
uno fönte tripertito rigata 31, 30;
baptismatis fons 61, 9; iustitiae
fons QQ, 17; diuinorum sermonum
fontes 85, 10.
foris, cf. praep. a et exterior.
forma saepissime, uelut 6, 1; 8, 3;
18, 4; 19, 1; forma peccati (15,
12); 44, 5; 73, 14; 74, 10; forma
praecepti 55, 24; 62, 3; idolicae
forraae 14,5; 54,16; 77,9. 13.
formalis militia Gros. 153, 18.
uerborum et locutioiium.
197
formare 87, 19; 103, 4; formatum
saeculum 71, 20.
forinidinum tribulatio 95, 2; timores
foiraidiuum 96, 26.
formulae in scntentiarum exordio sae-
pius usurpatae: quae oninia, iutei*
quae, in quo, de quo, propter
quod, ipse est qui, hi sunt eniiu
(qui), sie denique, sicut et, sicut
scribtuin est, et ideo, uos autem ;
apodosis saepiiis orditur ab certe,
necessario.
foruicari 13,5; 19, lA.
foruicatio 13, 8; 16, 17; 19, 6; 21, 2;
23, 4; 79, 28; 102, 1; furuicatio
99, 14.
fortasse 47, 18.
fortassis 45, 18; cod. fortasses 45, 3.
fortuiti motus 92, 6.
fortuna 99, 15.
forum {cod. loruni) saeculi 65, 17.
fouea {cod. foeuea) 56, 10.
frater 3, 9; 33, 10; 40, 14; 41, 2; 42,
28; 64,4; 85,3; 88, 19.
frequens 3, 7.
froiis 8, 23; 80, 23.
fructus 33, 11; 72, 16; 101, 15; 102, 5;
pl. fructus 46, 27; 67, 24; 71, 5.
85, 12; fructuum 24, 1; 78, 17.
frux 47, 1.
fugitiuus seruus Oros. 152, 17.
fulgor Oros. 157, 5.
fuudamentuin 82, 4.
fuiiestus 56, 21.
furnax 25, 1. 21.
furor (in eclesias) 39, 23; — 51, 9.
futurus 6, 1; 45, 7; 54, 18; 79, 18;
102, 3; futura uita 45, 24; 90, 19;
— futura, orum 54, 21; 55, 25.
Gaudere 58, 18; 77, 17.
gaudium lOl, 7.
geheima 14,19 ; 16, 10; 22, 16 ;|24,7; 91,2.
generalis 144, 1.
geuerare 88, 23.
generatio 32,4; 55,7; cf. procreatio.
geuesis: gen. genesis ad 68, 9.
genetiuus: tractatus paschae, geuesis,
exodi, psalmi ad 56, 27; 68, 9; 81,
16; 85, 16; cf. de, e, in, pro, super;
adfinis, amicus — inimicus, consors,
medius, tranquillus; declinare, do-
minari, fldem habere, initiuiu dare
(praepouere) ; cf. etiam declinaUo
et pron. pers.
geuiturae rota 26, 21.
gens 13, 1. 4 ; 15, 14 ; 87, 7; 98, 11 his.
geiitüis 14, 7. 11; 54, 16; 96, 24.
geuus 45, 5; 70, 12; 72, 6; 75, 10;
7g, 25; 101, 10. 18.
genus suhstantiui: cf. Aegyptus, (Ba-
bylon, Hierusaleni), Honnincionita;
baptismum, calix, dies, (nomen),
pascha, plasnia; cf. etiam factus,
congruentia, declinatio.
genus uerbi: act. scrutare, soniniare;
sensu i^ass. adhibentur: conueuiri,
iuterpraetari, loqui (70, 9), metiri,
nubi, obtrectari, partiri, praeterire,
suaderi.
gerere 50, 14.
gerniauus c. dat. 73, 5; 78, 6; 99, 14;
101, 3.
gerundn exempla: 34,4; 62, 6; — 55,
14; 91, 4. 9; — adhibito ad 4, 17;
12, 19; 58, 2; 62, 3; 67,9; 77,22;
80, 3 ; 85, 5 ; 90, 7; 92, 15 ; — fwnnum-
qiiam gerund, pro paHicipio praes.,
uelut 34, 5; 88, 9; sed uice uersa
genet. part. praes. pro gerundiopo-
nitur: nee desistentis terminum in
deo inchoare coepit exhordiuni 72, 1 ;
(in exultationem triumfantis iuducit
95, 13); locum et facti et operantis
104, 6 {ojyp. uincendi locus 49, 17).
gerundiui exempla: adhibito ad 6,16;
12, 4; 54, 13; 76, 1; 78, 18.
gestae rei fabula 40, 28 ; gestae rei ordo
41, 20; gesta rerum C= Bericht)
40, 23 ; gestorum ordo 86, 5 ; gesta,
orum 52, 20. 23; 62,8; 92, 4. 7;
gesta sauctorum 101, 5.
gladius 16, 27; gladio {cod. gladium)
persequi 22, 15 et 24, 5; castigare
in gladio Oros. 152, 8.
gloria 5, 3; 8, 4; 34, 4. 11; 53, 19;
54,10.25; 55,10.11; 62,3; 66,7;
67,24; 71, 19; 72, 16; 76, 14; 79,
23; 82, 6; 93, 12; 95, 23; 98, 18;
101,3.10; 102,3; 103,5; 105,4.17.
gloriari c. inf. 87, 12; gloriari in alqa
re 4, 8; de alqa re 138, 12.
gloriosus 3, 6; 57, 14; 60, 5.
gradus 67, 20; 91, 10.
graeca littera 26, 4; grece 18, 6; —
Oros. 155, 20; 156, 13.
graecanica uerba: abyssus, ancistrum,
aspis, azymus, basiliscus, butomos,
cata, cataclismus, catecuminus, cy-
parissus, decada, decalogus, (dia-
198
Index
bolus), draco, (epistula), eremus,
fantasraa, gyrus, lampas, (Leosi-
bora), metra, monucerus, myritis,
papyros, petra, plasnia, pseudo-,
scandalum, spungia, synhodus, zona.
gratia 4, 19; 15, 2; 29, 5; 35, 11; 45,
17; 53,20; 54, 16; 67,23; 71,13;
98,19; 99,2; 103,3.
gratulari 34, 10; de 141,22.
gratulatio 95, 14.
gratus 91, 1.
graiiare 135, 20.
grauis alicui 41, 17.
gressus 57, 18; 95, 25; cf. fixus.
grifus 7, 26.
gustatus 24, 2.
guttur 99, 17.
gyrus 24, 21.
Habere 7, 24; 8, 18; 9, 27; 16, 1; 18, 7;
21,7; 24, 4; 31, 9; 33, 6; 35,13;
38, 25; 40,25; 41,7; 43,6; 45, 1;
50, 11; 51, 16. 17 6is; 52, 9; 65,28;
75, 11; 83,10; 84, 22; 85, 16; 90,
19; 98,20; 100,23; 103,15; 104,6.
1 his. 21; in seruum aeternum 11,
25; sibi 24, 6; fidem sermouibiis
31, 9; sed fid. h. dictorum 50, 11;
quod obiciam 41, 11; nasci 53, 25;
= aestimare 30,20; 70, 4; 80, 26;
81, 10; 102, 3.
habitaculum 54, 1; 62, 4; 64, 15; 65,
17. 21; 70, 11; 79, 28; 80,9; 82,
18; 83,4; 85, 12; 91,3.
habitare 21, 13; 83, 8.
habitatio 13,2; 16, 10; 73,8.
habitator 82, 19.
habitus, us 70, 5.
haedus 79, 1. 6.
haeresis: 132, 10; Oros. 151, 10; sed
in cod. Wirc. semper per e scri-
bitur: 6, 20; 7, 8; 21, 5; 23,9.13;
33, 7; 38, 8; 48, 20'; 49, 17; 56,
12; gen. heresis 44, 4.
haeretici: per ae scrib. 42, 9; 56, 9;
63, 10 (110, 4); per e: hereticus
3, 8; 5, 7; 22, 10; 23, 23; 24, 7;
38, 19; 39, 9; 41, 5; 46, 23 51,25;
56, 7; cf. erraticus.
harena uid. herena.
hebetare 73, 8.
hebrea littera 26, 4 ; hebreica litt. 26, 8 ;
hebreice 18, 6.
hei-barum pastuus 61, 2.
herena = arena Gl, 2.
heres 5, 24; 83, 16; 85, 2.
heteroclita, heterogenea, uid. decUnatio.
hie saepissime: pl. hi, his 8, 4. 6;
14, 13. 15; 15, 23; 29, 4; ~ 88,
1; 97, 15 al.; his ex hiis corr.
88, 17; hü, hiis 55, 7; 60, 18; 61,
2. 7; 64, 3. 6. 18; 96, 15; — sae-
pissime hie qui : 4, 8 ; 8, 5. 6 ; 14, 15 ;
25, 24. 25; 27, 17; 29, 4; 31, 4;
33,12; 36,4;44,7;46, 9. 21;50,4;
63, 19; 70, 6; 92, 8; 94, 25; 99,7;
(131, 13; 134,18; 136,12; 141,22;
146, 19) ; hi sunt enim (qui) 8, 4. 6;
15, 23; 29, 4; 31, 24; 60, 18; 61,
2. 7; 64, 6; latissime patet usus
gen. neutrius uelut: hoc 41, 18; 49,
17; 95, 7; ante hoc 23, 23; hoc
est quod est lesus Chr. 27, 17;
omne — hoc est de quo scribtum
est 44, 7 [cf. 11, 2); hoc est = id
est 79, 8; 95, 17; 102, 9; haec (pl.)
14, 13; 38, 5; 40,10; 50, 1.2; 54, 5;
56, 7. 25; 63, 18; 73, 18; 77, 11;
(in his quae fuimus 4, 8; in his
quae apparent 63, 19; al.); ad haec
4, 11; 17, 25; inter haec 35, 11;
per haec 42, 11 ; 75, 18; 97, 7; —
hine 40, 1. 27; 44, 8; 88, 23; hinc
una ex parte '~ hinc ex parte altera
51, 8-12; quater 87, 10—12; ter
hinc~inde 99, 10—14.
historia 47, 17. 20; 92, 3; sensata 100,
19; historiae sanctorum 100, 22.
holocaustum cf. olochaustum.
homo saepissime, ihelut: 23, 10; 45,
7. 15. 17; 48, 18. 19; 49, 5; 101,3.
hominumhomo Christus 24, 13 ; Christi
homines = Christiani 6, 18.
honesta uita 85, 12.
honos: nom. honor 27,3; 60, 11; 66,
10; — 71, 11; 96,26.
hortari 64, 21.
hospitium 62, 4; 65, 24.
huiusmodi 8, 21 ; 27, 12; 40, 2; 45, 23;
47,19.23; 51,8. 22; 54,11; 76,15;
77,9; 99, 10. 13; cf ellipsis.
humanus 4, 12; 5, 8; 52, 21. 24; 53, 5;
54, 14; 57, 3. 11; 58, 7; 60, 1. 2;
69, 11; 74, 16.25; 77, 14; 90, 17;
92, 5. 16; 94, 6. 20. 23; 95, 16;
96,5.8; 100,22; 104,2.
humidorum princeps 154, 12. 16.
humilitas sermonis 70, 2.
uerborum et locutiouum.
199
lacgre in petrosis Oros. 154, 10.
iactare se in haec ingenia 45, 19;
iactata, orum 88, 11.
iani 35, 3; 39, 9; 47, 21; 51, IG; 58,
14; 73, 12; 79,19.27; 95,6; iam
quidem Oros. 151, 5.
ibi 35, 20. 25; et ibi 11, 7; 13, 1 (4);
50, 19; (et) item ibi 19, 8; 50,
23. 26; 51, 1. 3. 4; 67, 1 (item sine
ibi 67, 3); tibi -~ ibi 77,22.
ictus irae 84, 1.
ideirco 112, 3.
idem, eadem, idem 40, 9; 83,9; 88,
12; 111, 7.
ideo 7, 1; 38, 5; 78,4; 94, 4; 99, 8;
Oros. 156, 8; nee ideo 56, 15;
saepissivie et ideo: 8, 10; 9, 16;
18, 17; 21, 21; 33, 7; 50,2; 54,
5. 29; 58, 6; 63,11; 64, 13; 67,8;
76, 11; 83, 18; 93, 13; 95, 11;
106, 1; 124, 9; 125, 12; — ideo-
que 36, 22; 110, 10; 112, 1; 116,
16; 119,4; 128, 17.
idest 65, 22; 74, 9; 78, 2; 79, 6. 22;
80, 14; 81, 4 bis. 5; 89,3; 96, 23;
99,6; 102,8; 111,2.12; cf. hoc est.
idolicus 14, 5; 15, 7. 19; 70, 14; 77, 8.
idololatra 39, 9; sed idolatria 21, 3;
cf. Koffmane, Gesch. d.Kirchenlat.
p.37.
idolura 14, 19; 15, 11; 17, 1; 26, 25;
54, 16; 76, 17; 77, 13; 101,21.
idoneus ad alqd 17, 25; Oi-os. 152, 16.
ieiunare 59, 1. 3; 60, 12. 19; 61, 9.
ieiunium 59, 5; 61, 3. 10.
ignarus deo 14, 18.
igniens spiritus Oros. 151, 13.
ignis 16, 10; 28, 4; 91, 3.
ignorantiae uesper 67, 15; tenebrae
64,4 et 86, 15; uox 80, 11; tur-
bines 88, 10.
ignorare 4, 5; 99, 5; 103, 15.
ignoscere 43, 8; 46, 8.
ille saepissime {semper illud, no7i illut) ;
crebro ille qui, icelut 6, 17; 13,
16; 44, 13. 14; 53, 19; — illud
autem quod = was dasbetrifftl4,b.
illic 35,21; 111, 15; 112,5.
imago 7, 3; 18, 19; 65, 23; 66, 1;
79,28; 83,20; 93,3.
imb . . . cf. inb . . .!
imitari 60, 12; 80, 10.
imp . . . cf. inp . . .!
in c. abl., sescenties; sensu locali 4, 3;
12, 22. 23 bis; 14, 13. 17 ; 16, 5 al. ;
— temp. 17, 12; 43, 12; 50,6; 58,
13 {cf 94, 20) al.; de die in die 57,
9; — ^;ro gen.: in sensu demon-
strator 9, 27; nihil in bis 63, 19
(ordo in psalmo 100, 14; poten-
tissimum in terris aelementum 60,
21; dux in Istrahel 31, 6); — pro
abl. solo: (3,5; 14,8); 28, 12; 61, 3.
13; 75,16; (99,18); Oros. 152,8;
— saepe pro in c. acc, cf. (abire),
adueuire, conuersus, conuerti, dare
(iacere), induere, mittere, operari,
ostendere, reddere, referre, uenire (in
carne); in perditione ibit 15, 20 ; facta
est inpraeuaricatione 20, 12; inqui-
bus exemplis nonnuviquam litt. M
in fine uocabulorum oppressa esse
uidetur; cf.praef cap.II;— am-
l)lecti mendacium in ueris 46, 25 ;
saepe in quo, cf. neutr. et qui ; —
tiid. etiam ambulare, credere, de-
lectari, fixus, gloriari, inscribere.
in c. acc, sensu locali: 40, 17; 61,6;
103, 11 al.; — sensu temporali:
87, 4; 94, 20 (ex abl. corr.); 156,
14 al., cf. usque; — sensu aduer-
satiuo: 4, 6; 6, 17; 19, 2; 41, 4;
43, 7 al. ; — sensu finali (interdum
pro nom. uelacc. solo): 26, 26 ; 27, 16 ;
53,26; 54, 13; 56, 2; 62, 17; 65, 17;
QQ, 14.15; 71,3. 8. 16. 20; 73, 12.
24; 77,14; 80,15; 85,2; 86,7; 90,8;
97, 24; 101,11; 102,6; 105, 17al.;
— in quantum = quantopere 75,
17; — 2^'''(' ^^ ^- ^^^- saepissime
(ubi hie illic M parasiticum ir-
repsit); ad quem usum spectant
exemplorum pleraque, quae totam
praepositionis IN prouinciam illti-
straturus hoc loco concjeram; cf.
igitur: agnoscere in intollectum,
ambulare in uitia, apparere in sae-
culum, aptari in introitum, confi-
teri in loquellam, conplere diem
in agnitionem, consecrare se in
glorias, crescere in gloriam et opus
(67, 24), disposita in nos natura, diui-
dere in omne quod dicitur, erudire
in omnem gratiam, esse in testimo-
nium, esse in unum (6, 6 ; opp. 6, 8),
exhortari in commemorationem,
exsistere in aliquid, exultare, factus,
flnire, flxus in lubricum (95, 25 ; opp.
200
Index
57,18),habere in seruum {cf.cod.ad
8, 18 in nobis corr.ex in nos),iactare
se in ingenia, ingredi, intrare, in-
uadere, ire (90, 5), laborare in
opus Christi, legere (in aures, in
canonem), mittere in calumniosas
fabulas, mori in crucein, ostendis in
ea quae agis paenitens nomen do-
mini 28, 4; pati in carneni, petere
(in pascha, in sacrificium), plaga,
plenus in omnes crepidines, ponere
in doctrinam, i'eformari, renasci in
salutem, reparari, reputari in semen
{opp. 119,22), resipiscere, respicere,
rex et dominus in omne, satiari
in omnia omnibus bonis, tendere,
uidere in canonem, uincitur omnis
homo in ea quae uidentur (78, 5;
opp. 78, 12; cf. rapi), uicit in pas-
sionem suam 92, 14; unitus; —
cf. etiam praef. cap. II de syllaba
IN uel a librario uel a me modo
addita, modo deleta.
inaccessibilis 112, 13.
inanis 5, 2.
inauditus 35, 24; 43, 4.
inbecillitas 57, 11; 58, 7; 94, 24; 95,
16; 100, 8; 104,3.
inber 24, 14. 17.
iubuere legem 79, 4.
inbutus 71, 1; 92,3; 141,21.
incauta praesumere 46, 9.
incendere 52, 7. 12. 13 bis. 15; <iu)cen-
sus studio animi fiagrantis 93, 1 ;
cf. Verg. Aen. IV, 54: incensum
animum inflammauit.
incertus 57, 18; 76, 18; 93, 19. 23;
96, 1.
incestare 38, 10.
inchoare 58, 9; 72, 2; 81, 3; cf Berl.
phil. Wochenschr. 1885, col. 241 sqq.
incidere in alqd 9, 25; incidere alqd
38, 24.
incipere 77, 25; (incipit 33, 13; 43, 14;
56,27;68,9;81, 16;85, 16;91,11;
102, 18).
inclinare = subuertere 83, 1.
incondite 87, 18.
inconpositus 104, 23.
inconpraehensibilis 74, 13.
inconsulta, orum 57, 12.
incontinens 134, 1.
incorporatum inuidiae uirus 88, 3.
incorruptibilis 9, 21 ; 68, 7 ; 76, 24.
incorruptus 36, 6; 97, 7. 27.
incredibilis 53, 25.
incrementum63,4; 66,14; Oros. 152,3.
increpare 19, 11.
inculpatus 79, 14.
incurrere in alqd 38, 7; tale alqd
101, 12.
indagare 86, 12.
indago 86, 8; 110, 6.
inde 48, 20; inde e.st quod 78, 17;
hinc~-inde ter 99, 10—14.
indecentia instituta 35, 26.
index 69, 12; 94, 22.
indifferens (et unus) deus 93, 17.
indigere interpraetatione 9, 27; sed
interpraetationem 69, 10; 87, 10.
indignus deo 57, 4; 92, 16; cf datiuus.
indisciplinatus 58, 15.
indissolubilis 31,29; {cod. dissol.) 82,4.
indoctus 51, 8.
indoles 93, 11.
indubitanter 54, 9.
inducere alqd = res noims, doctri-
nam nouam inducere 23, 13. 24;
24, 4 ; = afferre 95, 13 ; in domum
ind. 59, 15.
induere (Indulte in uobis) 67, 1 1 ; in-
dutus armis 61, 4; 90, 6; 93, 1;
95, 19.
indulgentissimus 88, 20.
indulgere 32, 17; 48,9.
iuduratio 121, 14.
inenarrabilis 70, 3.
inexplicabilis 104, 2.
inexploratus : inter inexploratas hu-
manae uitae conuersationes 57, 4 ;
inter tot inexploratas hum. uitae
molestias 92, 16.
inexterminabilis 106, 3.
infamare 41, 7; 42, 10.
infelicitas 14, 12; 15, 7. 19; 22, 11;
26,26; 31,23; 38, 13. 21; 39,4.
infelix, saepe de haereticis dictum
17,30; 23,2; 24,17; 27, 27; 28,
15; 30, 17; 46, 23; 56, 13; 99, 15.
inferi 22, 15; 66, 23; (in infernorum
corr. ?) 26, 11.
inferni (et mortis) claues 25, 25.
inferre 43, 5.
infldelis 6, 16; 49, 18; 83, 17.
infinitas, atis {cod. inlirmitas) 75, 17.
infinitiui exempla: nobis uiuere Chri-
stus est 15, 26; quod semper est
nee desistentis terminum in deo
nee inchoare coepit exhordium 72, 2 ;
uerborum et locutionum.
201
ef. facere, gloriari, habere, metuere,
metus, mittere, optare, persuadere,
praecipere; — interdum pro coni.,
uelut 36, 1. 3; cod. ad 52, 11 et
96, 27; — acc. c. inf.: uumeruin
dei esse meretur 73, 21 ; cf. credere,
dubitare, gaudere, perniittere, po-
stulare, piitare, recusare, scire, al.;
cf. quod, quoniam. — modorum
uariatione occurrit acc. c. inf. post
quia 114, 15; 116, 17; 134, 15;
156, 20 sqq. {post eo quod: Gros.
156, 19); — cf. modi.
iufinitus 57, 17; 95,25; 103,9.
infirmis 53, 14; 75, 2, cf. firmis.
infirmitas = morhtis 38, 16; 69, 11;
94, 20.
iüflatus 23, 12; 31,21.
informare 70, 15.
iiiformis 104, 26.
infusus in omuia 103, 18.
ingenium 14, 12; 34, 5; (53, 5); saepe
= malum ingenium hominis, deo
contrarium; iion ingenia, sed stii-
dia 37, 19; iiouitas ingeuii 44, 3;
quod autem ex nouo ingeniis et
calumniis repperitur 44, 8; for-
tassis aliquis in haec ingenia se
iactet 45, 18; ingeniorum opus
48, 17; ingenio, opp. deo 48, 21;
ingenia disputantum 63, 10.
ingredi in alqd 40,16; alqd 31,29;
61, 3; 77,13; cf. incidere, incurrere.
ingressus, us 100, 17; 103, 13; ingres-
sum constituere 71, 16; 90, 16.
inhabitare 5, 23.
inhabitatio 63, 24; 73, 10; 83, 25.
inhonorare 145, 13.
inimicitiae 33, 13.
inimicus 77, 21 ; 84, 2. 4 ; 89, 1 ; c. gen.
57, 8; 90, 17; 94, 16; c. dat. 94, 15;
110, 17; 112,8; 123, 1.
inique 129, 12.
initiari 13, 14.
initiuin 52, 19; 62, 18; 63, 12; 78, 19;
102, 16; 104, 20; cuius initium
mendacii natura dedit 64, 19.
iniuria 34, 8; 40, 13. 18; 42, 28; 43, 2.
iniustus 12, 8; 55, 21; 88, 19; (46, 1?)
inlecobra, sing. 88, 23; pl. 83, 21.
inludere c. acc. 25, 11; ad inludendum
plasmae nieae 12, 19.
inluminare 64, 13; 67, 16; 86, 14.
inmaculatus 73, 16; 76, 2; 79, 1. 24.
inmarcescibilis 95, 21.
inmensitas 142, 19.
inmensurabilis 103, 5.
innierito 87, 17 (cod. merito).
inmisericors 91, 2.
inmolare 69, 6; 77, 22: ex inmal.
corr. 74, 1 ; iramolatus 59, 22.
inuiolatio (ex inmal. corr.) 71, 18.
iumortalis 60, 6; immortalia 102, 1.
inmortalitas 59, 23; 71, 2; 112, 12.
inmutare 18, 4.
iunascibilis 74, 13.
inuocentia 87, 19.
innocuus 110, 16.
iunouatae iter gratiae 4, 19.
iunumerabilis 79, 5.
inpassibilis 76, 3.
inpatienter 98, 5.
inpeditus 3, 3; 54, 17.
inpendere 58, 1.
inperitia 54, 23.
inperitus 51, 9; 56, 6; deo 99, 16.
inperiura captiuitatis nostrae 78, 23;
imp. 36,9; 58, 12.
inpetrare 40, 30.
inpius 82, 8; 83, 15; 88, 19; impius
46, 13; 83, 22.
inplere 48, 9; 104, 17.
inpletio desiderati operis 89, 5.
iuponere 34, 8; 39, 7; 42, 28.
inpraesentes = absentes 43, 3.
inprobus 35, 22. 26.
inpudens Oros. 152,14; 157, 10.
inpugnare 92, 8.
inpulsus, US 89, 2.
inpuritas 22, 18.
inpurus ID, 24.
inputare 63, 14.
inquid 12, 1. 6; 18, 21; 33, 2; 44, 16;
51, 13; 86, 9; 87, 7, 88, 13; —
125, 6 al.
inquirere 45, 24.
inquisitio 86, 8 ; 88, 7.
inreprehensibilis 129, 1.
inrigare 85, 10.
inrogare alicui iniuriam 34, 7 et 42, 28.
inruere foueam 56, 10.
insanabilis poUicitatio 84, 2.
insania 51, 9.
inscribere in alqa re 26, 3.
inscrutabilis 116, 9.
insensibilis 104, 23.
insequenter 96, 7.
iuserere 22, 12; 46, 23; 49, 29; 84, 4.
insidiae 63, 1 ; 84, 4.
iusidiari 97, 9.
202
Index
insigne gernianum 101, 3; iusignia
passionis 44, 13.
insincerus Oros. 152, 4; opp. sinceres.
insinuare 6, 16; 62, 6.
insipiens 4, 9; 38, 24.
insitus 42, 27.
insolitus 69, 13 ; 94, 23 ; {cod. etiamiohV).
inspiramentum 20, 10.
instare 99, 11.
instituere 7, 25; 10, 1; 82, 3; 83, 20;
100, 11.
institutio 56, 21; 57, 6; 72, 7. 13;
78, 11.
institutum 6, 12; 7, 19; 22, 10. 14;
35, 26; 37, 18; 39, 11; 56, 14;
64, 17; 65, 16; 71, 10; 93, 10.
instructio ingenii 14, 12.
instruere 79, 15.
intellectus 12, 1 ; 13, 20; 14,4; 67,11;
70,9; 85, 11; 94, 20; 95, 14.
intellegentia 69, 8. 11; 70, 1; 72, 5
74, 25; 77, 1; 94, 6. 10; 95, 15
96,5; 97,5.26; 100,8. 10; 104,2
intellegere 8, 16; 9, 16. 17. 25; 11, 26
12, 4. 22; 13, 24; 15, 13; 19,21
20, 21; 28, 8. 25; 54, 12; 66, 13
70, 7.8; 71, 2. 12 (ut 72,3); 73,
1.2.18; 75,3. 18; 77, 25; 78, 8. 22
80, 1. 5. 14; 83, 7. 11. 18; 84, 22
90, 18; 92, 15; 93,4; 97, 7; 99,1
100, 13; 102, 15 (uno loco 83, 11
ex intelligere corr.).
intemporabilis 78, 22.
intendere 87, 14.
intenebratus 65, 8; 104, 23.
intentio 87, 11; 99, 11.
inter saepissime; inter haec {uel illa
tteHsta) 35, 11.21; 40, 11; 51,21;
74, 24; inter quae 21, 6; 23, 22;
39,8; 46,8; 51, 15; 80,25; inter
se 65,4; 98,3; 104, 14.
intercipere 32, 15.
interesse 43, 11; nihil interest diabolo
95,4.
internus 103, 17.
interpolare 22, 11.
intei-praetari sensu pass. 27,26; 36, 20;
— 34, 5.
interpraetatio 8, 16; 9, 26; 24, 7;
56, 13.20; 69, 10; 87,9.
interrogandi formulae rariores: quo-
niam '^quomodo 54, 12 — 14; quo-
uiam — qualiter 55, 24; aut pro
an,c/'. aut; — indicat. ininterrogat.
obliqua, cf. modi.
intra 57, 10; 58, 7; 103, 17; 104,2
(h. l. cum ahl.).
intrare alqd 5, 1; 52, 20; 58, 21; 65,
16; 71, 1; 85, 8; in alqd 4, 13;
67, 12; 93, 11; 97, 3; — 66, 15;
90, 13.
intremescere 46, 17.
intrepidus 55, 5.
introducere 76, 18.
introitus 79, 22.
introspicere 100, 7.
iutueri 76, 11; 87, 16.
inuadere in pleraque 51, 25.
inueniabilis error 4, 6.
iniienire 46, 24; 49, 20; 50, 12. 15
51, 19.20; 64, 14; 66,22; 71,24
75, 12; 79,8; 83,4. 17; 86, 7. 8
94, 14; 99, 9; 102, 7; 103, 19
104, 8.
iuuestigabilis 116, 9.
inuicem 96, 4 ; pro inuicem 127, 3.
inuictiacus 39, 10, cf. ind. rerum.
inuidere cum acc. 52, 4; 55, 6; —
c. dat. 54, 27.
inuidia 31,24; 33,9; 55,2; 88,3.
inuisibilis 74, 13; 86, 12; 94, 5; 103,
18; 112, 12; 116,2.
inuisibilitas 103, 6.
inuisus = unsichtbar 17, 6 (= Sirac.
41, 17).
inuitus 119, 11.
inuolutus 64, 4.
inutilis 14, 10.
ipse saepissime, uelut: 4, 12; 5, 3. 4.
21; 6, 19. 23; 9,3; 11, 18.21; —
ipse est qui 5,21; 25, 4; 26, 11.
14. 19. 23; 29, 16; 30, 1 al.; —
interdum ^= is, uelut 28, 5. 19;
31, 15 al. ; — et ipse (interdum =
idem) 8,23; 10, 17; 13, 4; 31, 4;
39, 19; m, 25; 71, 8; 72,7; 74,
6 al.; — ex se ipse 53, 17 ; 104, 18;
sibimet ipsis obiciunt 6, 19 ; sibimet
ipsi blandientes 63, 13; — neutr.
ipsud 125, 14.
ira 84 1
ire per singiila 6, 10; 23, 9; 38, 3; —
ire ad 40, 11; — ibo 15, 20; 20, 19;
90, 5; transiet et similia 24, 23;
49,24; 62, 13.
is saepissime, plerumque sequente qui :
3, 5:21, 13; 27, 9; 28, 3. 11; 33, 6;
38, 16 ; 47, 2 ; 48, 12 ; 49, 20 ; 98, 23 ;
141, 20; 144, 18 al.; — ea quae
6, 15. 18; 9, 25; 22, 19; 23, 11;
uerborum et locutionum.
203
28,5; 33, 10; 36,4; 38, 6; 46, 10;
47,26;50, 14; 51,24 al.; 91,11 ; —
id quidquid 27, 11 ; ahundat 74, 19;
110,9; 111,3; eo quod cf. quod;
— cf. idest.
iste 7, 4; 9, 17; 40, 11. 25; 47, 10. 19;
48, 7; 49, 26; 74, 24; Oros. 155, 19.
ita 4, 9;21, 1.9; 23, 2; 34, 18; 36, 13;
43,4; 62,5; 70, 18; 72, 5; 82, 12.
15; 83, 16; 100, 14; 102, 17.
itaque (sempersec. locopos.; — nusquavi
'igitur) 24, 6 ; 27, 26 ; 45, 22 ; 86, 1 1 .
item 5, 14; 19, 8; 50, 23. 26; 51, 1.
3.4; 67, 1; cf. ibi.
itemque 49, 7.
iter 3, 4; 4, 19; 6, 2; 20, 18; 32, 6
33, 1; 34, 3; 37, 18; 54, 18; 61,1.6
71,15; 77, 1; 85,8; 91,10; 100,10
101,23. geti. itiiieris 48, 11 ; iteneris
101, 8 et 101, 19.
iterum 5, 16; 6, 23; 11, 21; 22, 3;
36, 20; 57, 8; 94, 16; 96, 16; 97, 21.
iubere absol. 4, 2; c. in f. 78, 4; iubere
ut 78,27; c. dat. 134, 1.
iudex 35, 13; 41,6; 70, 17; 83, 10.
iudicare 16,19; (iudicium) 19, 5; (de)
37, 5; 41, 15. 19; 63, 19.
iudicium 22, 18. 19; 41, 12. 17; 46, 11;
55,21; 80,21; 81, 6.
iumenta 71, 12.
iungere 47, 2; 54, 7; 63, 4; 87, 3.
jus 51, 27.
iussa euangelica 35, 23; diuin. mau-
datorum 65, 26.
iussio 61, 7; 104, 19.21.26.
iustificare 13, 22; 70, 12.
iustitia 88, 14.
iustus 27, 10; 41, 15; 46, 7 (V); 85, 16.
iuueualis = iuuenilis 129, 2.
iuxta = secundum 35, 23; 85, 10;
109, 7. 9; 124, 12; Oros. 156, 12.
Labi 62, 9.
labium 11, 23.
labor 51, 23; 53, 6; 86, 14; 90, 18.
laborare iu opus Christi 64, 15; in se
66, 7; ut 87, 6; in Efreiii et Ma-
nasse 102, 4.
laetitia 72, 22.
laici 40, 5. 20; post professionem pe-
tuntur ad sacerdotium 40, 24; —
42,21. 23; 135,8.
lampas 24, 25.
lauguescere 90, 6.
lapideus 24, 11.
lapis 24, 12 ; 79, 15.
latere 22, 18.
latina littera 26, 4.
latius eloqui 6, 16.
latro 74, 20.
lauacrum 5, 1 ; 34, 20.
laus 44, 15.
laxare in alqd 58, 9; 94, 24.
lea = leaena 9, 6.
lectio lecta 65, 2; 67, 12; 72, 21; 80,
5. 17; 87, 16; 89,5.
legere saepissivte, tielut: 5, 6; 7, 26
9, 16. 17; 10, 24; 14, 13; 18, 2
22, 8; 2A, 3. 10; 26, 3; 28, 25
35, 2; iu aures 23, 24 ; non legentes
dicente Moyse 38, 10; in canonem
legere 48, 7 ; {opp. 49, 23).
lenire (ex lin. corr.) cliuo molliore 77, 1.
lenis : leuiori (ex lin. corr.) cliuo mol-
liens 100, 10.
leo 26, 13.
lex 55,23;71, 14;72, 8; 73, 11; 77,2;
78, 12; 81, 5; 83, 3; 86, 14; 98,23;
100, 23.
libellus 3, 8. 9; 35, 12; 38, 7; 39, 26;
41, 19.
liber, libri39, ll;a(i43, 14;46,2.3.22;
47, 13; 48, 13; 50, 12. 18; 51,22.
23 ; 52, 3. 16 ; 55, 13; liber doctrinae
Cciclöstis 81 *^.
liber ab alqa re 60, 16; 88, 16; 92, 11 ;
libera fides 3, 4 ; libera saluati in
Christo hominis uox 97, 9; liber
dolor 98, 5.
liberare 63, 3; 94, 1.
libere 32, 16.
liberi 36, 2.
libertas 55, 14; 75, 1; 78, 10; 88, 14.
libet exclamare 52, 25; clamare 55, 1
et 97, 8.
libido 29, 5.
licere 30, 17; 52,25.
licet c. coni. 4, 3; 6, 11; 34, 8; 35, 13;
42, 21 ; 49, 16 ; 69, 9 ; 80, 25 ; 86, 4 ;
— sapientia saeculari licet adhuc
inutiles nobis (cf. Philem. 11) 14, 10.
ligare (ex legare corr.) 46, 19; cf.
obligare.
lignum 79, 15.
liminaria 79, 14. 21.
limus 19, 24; 21, 1; 65, 20; 73, 5;
98, 15.
lingua 26,6; 27, 17; 54, 14.
linteameu 19, 9.
Iittera26,4.8;litterae40,2;43,l;110,3.
204
Index
litterare: diuinum deo testimouium
litteratur 26, 7.
locuples 91, 4.
locuplitatus 61, 8.
locus 4, 9; 21, 7 ; 49, 17; 65, 10; 76, 16;
77, 12; 94, 8; 97, 8; 100, 18 (V);
102, 12; 104, 6; loca 102, 13.
longe praecedere 76, 13.
longuiu est 23, 9; 38,3.
loquella 102, 11; 105,5.
loqui saepissime, uelut 11, 16.26; 31,
12. 14; 34,4; 38,16; 40, 4; 42, 2;
47,27; — c. acc. 3,8; 30,15; 71,
17; 106,2; totum seloquens 71, 10;
c. abl. 105,6; — de 8, 21; 32, 15.
17; 33,1; 37, 27; 42, 9; 84, 12; —
sensit pass. 70, 9 ; — testimouium
loquendorum 85, 5; — semel lo-
quens et duo praedicans 101, 2.
lorica cf. lur.
lorum saeculi (?) ; scripsi forum saee.
65, 17.
lubricus 57, 18; 95,25; 110, 12.
lucrifacere 127, 14.
lucta uel pugna 126, 9.
ludibria scaenae 45, 14.
lumbus 80, 5.
lumen profetici sermonis 38, 10.
lumiuaria 63, 25.
luna 14, 15; 16, 14; 22, 20; 24, 3;
39, 10; 63,25; 157,4.
luuaris cursus 78, 4.
lurica = Jorica 92, 17.
lusus uerhorum: (homo) 24, 13; (teueri)
36, 6. 7; (dicere) 49, 30. 31; (iu-
finitus — fiuis) 57, 17 ; (inmortal.
— mors) 71, 2; (uocare) 82, 13;
(incensus — flagrare) 93, 1 ; (incert.
— certamen) 93,19; (certus — in-
certus) 93, 23; (ortus — oriri)
103, 11.
lux domini 15, 14; 23, 19; 58, 8; 62, 5;
65,9; 67, 18; 71, 15; 85, 15.
luxuria 21,3; 29, 1; 125, 12.
M oppr. et M parasiticum, cf. praef.
p. XVIIIsq., XXXVIIII.
magicus 24, 1.
magis 41, 19; 53, 1; cf. plus.
magister 44, 11; 130, 7.
magisterium 82, 3.
maguifica ducere 87 , 5 ; ironice dictum
Oros. 155, 10.
magnitudo 5, 9; 48, 9; 53, 24; 104, 16.
maior 41, 20; cura 55, 20; metus 83,8;
poena 55, 9.
male 4, 6.
maledicere aliquem 27, 8.
maledicta, orum 60, 6.
maledictio 99, 1.
maledictus 24, 2.
maledicus 33, 11.
maleficus 24, 6; 39,9.
malitia 63, 14; 102, 17.
malitiosus 146, 16.
maliuolus (ex maleuolus corr.) 33, 9;
cf Zingerle, Wiener Sitzungsber.
108, p. 883.
malle 41, 17; 42, 11; 46, 9; 49, 2;
malluerit 36,3; malluisset 41, 13;
sed maluit 45, 8 et 51, 26.
malum Patripassianae heresis 6, 20;
raalorum uostrorum couuersationes
4, 13; in malis suis 16, 14; mala
prodita sunt 22, 19; malum uotum
41, 14; bona cum malis perdere
47, 3; hoc malum iudicare 63, 18;
mundiale malum 83, 14; malum
sacculare 88, 10 ; apparentiae malum
89, 1 ; metu malorura 95, 4 ; in pec-
cati mala cogere 97, 13; mala pec-
cati ?fci peccatorum 97, 13; 100, 12.
mamilla 19, 7.
mancipare institutione (?) 72,14; inter
duodecim milia signatorumpatriar-
cliarum numeris mancipati 81, 11.
mandatum 58, 18; 65, 26; 67,20; 78,
16; 80, 9; 85, 14; 92, 15; 99, 11.
manducare 9, 10; 12, 14.
mane (dies ? domini) 80, 12.
manere in alqa re 88, 1 ; in aeternum
94 20.
manifestare 6, 3; 71, 11; 98, 8.
manufactus 52, 6 bis; 73, 4; 79, 11.
manus 45, 14; 83, 19; gen. pl. manum
22,7.
maranatha 24, 4 ; maranata 56, 27.
mare 60, 21.
maritus 19, 4.
masculofemina deus 28, 15.
masculus 28, 16. 18.
massa 48, 20.
materia 65, 15. 27; 95, 5; 104, 25.
mathesis 153, 8.
matre eclesia editi 17, 20; — 19, 2;
44,4; 98,2.
maturus 88, 12.
mediator 30, 1.
medicina Oros. 152,20; 157,8.
nerborum ot locutionum.
205
medietas 10, 12; 78, 19; 112, 3.
medius ; in mediis tertiisque oonsistere
36,4; prima media postrema omnia
93, 13; in media eelesia 39, 24; qui
sunt, illi medii 47, 12; in medio
aquarum 61,4; in medio dentium
9, 9; a medio niamillarum 19,7;
in medio candelabrorum 25, 15.
melior 46, 26; 51, 21 ; 58, 15; 56, 20.
membra animae Oros. 153, 19.
meminisse 58, 3.
memor 105, 14; Oros. 157, 14; cf.
dignari.
memoria 46, 16; 52, 21. 24; 53,21;
56,2; 92,4; 101, 12.
memoriale saeculi scribtum 93, 20.
mendacium 22, 12; 46, 25; 49, 18;
64, 19.
mendax 64, 19; 118, 13.
mendum (fantasma) = adi. 15, 9;
cf. uet. transl. ep. Barnahae cd.
Hilgenfeld, cap. II: iuramentwn
mendum = üqxov ipevSrj.
mens 6, 16; 23,3; 75, 17; 86, 12; 87,
5. 11; 88, 7; 97,6; 104, 1.
mensis 71, 4; 73, 6. 20; 76, 17. 19;
77, 18 bis. 22; 78, 1. 12; 94, 8;
gen.: mensuum 10, 12; 70, 13;
72, 23.
mensura 17,24; 81, 12; 103, 5; me-
sura 81, 8.
mensurabilis 57, 4; 92, 17.
mentiri in alqm 6, 18; tota 41, 3; —
47 22" 50 9.
merces, edis 17, 17; 54, 6; 143, 14.
mereri: meriiit 42, 23; 45, 3; 62, 18;
101,18; ad 60,20; 101, 15; — mi-
merum dei esse meretur 73, 21 ; —
95, 22; quantum meriti est 87, 11.
merus 110, 14.
messor 46, 29; cf. cautus.
metaplasmi, cf. declinatio.
metiri 100, 23; pass. 101, 24.
metra 53, 25.
metuere audiri 41, 13 et 42, 11.
metus 41, 19; (c. inf.) 46, 23; 83, 8;
93, 21 ; 95, 4.
militia 31, 12; 77, 3; 95, 22; Gros.
153, 18.
mille: tot milia annorum 156, 21.
mineum = minium 111, 12; 112, 5.
minimus 46, 21.
ministerium 53, 26; 63, 26; 64, 17;
65, 11.27; 75,6; 104,16; 116,22;
in citatione hihi, opus ministerii
17, 21; sed opp. 71, 13 mj-sterii
opus; cf. niysterium et Ziegler, lat.
Bibelübersetzungen vor Ilieronym.
(1879), p. 92 sq.
minuere 78, 9. 23.
minus = purum 42, 10; minus in-
iustus 12, 7.
miraculum 53,25; saeculo datura mira-
culum 61, 1 et. 74, 23.
mirari 101, 9.
mirus 18, 18; 110,15; cf merus.
miscere 22, 12.
miseriae, arum 38, 4; 95, 7.
miseratio 57, 12.
misereri 97, 4.
misericordia 36, 12; 83, 12.
mittere ad inferos 22, 15; in scauda-
lum 34, 19; in calumniosas fabulas
41, 23; — 40, 22; 41, 6; 43, 5;
niissus ad euangelizandum 140, 6;
praedicaro missus 142,9; mittendae
in carne animae 153, 15.
moderari sensum suum ad alqd 97, 25.
modicus 48, 9; 125, 14; Oros. 155, 10;
ad modicum 60, 13.
modi: a) indic. pro coni. cf. cum,
ut, quanmis; ininterrogatione ohl.
27, 16; 46, 22; (88, 9); Oros.
152, 10. 21. 22; uideamus si lege-
runt 44, 10; {saepius autem rede
coniunct. usurpatur in interrog.
ohl, ueliit 11, 12; 18,28; 24, 18;
43, 9 ; 93, 21 —24 ; {cf ostendere)] ; -
b) coniunct. ex indic. corr. 3,
4. 11; 23, 20; 70, 7; — coni. pro
ind. : 60, 4 ; cf. (dum, etsi), quilibet,
siue -^ siue; — coni. pro infin.
40, 6 ; — cf. etiam depraecari, ne-
cesse est, uelle; —
[c) infin. cf. ut]; —
d) attract. modor. 9, 17; 31, 11 ;
43, 11; m, 20. 22 al; —
e) modorum uariatio 36, 1. 3.
{cod. ad 52, 11; 96, 27); 52, 15;
75, 3. 5; 82, 18; 83,4; 85, 13; (90,
15. 16); 91, 3 sqq.; 99, 23; 100,
8 — 11 ; 1 10, 10 ; saepissime in cano-
nibus, cf. quia, infinitiuus; — per-
mutatorum modorum saepius syl-
luha Ell causa fuisse uidetur, ue-
lut 4, 2; 32, 16; 85, 13; 140, 21;
152, 11; cf. praef. cap. II; — cf.
etiam Arch. f. lat. Lex. III, 320sq.
modo = nunc 20, 21.
modulatio cupiditatis 84, 1.
206
Index
modus 57, 14. 18; 76, 27; 95, 25;
100, 9; 104, 4.
moecatio 19, 7.
mola asinaria 46, 19.
molestia 92, 16.
moliri: intellegentiae opus moliens
95, 15 et 104, 2.
moUire cliuo leniori 100, 10.
moUis: (cliuo moUiore) 77, 1.
inomentum: post momentum 54, 20.
monere 51, 13; 64,21.
monile 134, 15.
moustrare 23, 14; 28, 12; 49, 7. 9;
62, 10; 70, 17; 75, 21; 86, 14;
90,3; 101,23.
monucerus 11, 17.
monumentum 52, 3.
mori 54, 20. 22 ; 7 1 , 2 ; (in crucem Christi)
73, 16; 74, 14; morientum 60, 7.
mors 4, 10; 5,24; [15,13]; 60,7; 74,26;
83, 10; 93, 12.
morsus, us, 15, 24.
mortalis 48, 14; 57, 9; 61, 11; 62, 12;
71,20; 92,5; 97,28.
mosl2,22;(15,13);35,26;39,ll;42,13.
motus, US 76, 12; 92, 6; 113, 9.
mouere alqm 34, 9.
mugitus, US Oros. 154, 18.
multifarie ex multifariae corr. 28, 11.
multiformis 58, 11; 103,3; 116, 10.
multimodus 23, 5; 60, 1; 128, 16.
multiplex 34, 16.
multiuolus 24, 8.
multus: multi ex his 40, 24.
mulus 8, 11.
mundare domum 80, 8.
mundialis 14,9; 30, 14; 76, 12; 83, 14.
mundus saepissime, uelut: 16, 13;
45, 6; 47,24; 58, 15; 63, 11. 18. 27;
65, 18.26; —81, 3; 92, 10; 98, 4;
102,3. 8; Oros. 156,8.
munus 48, 8; 92, 9; 100, 17; tanti
muneris deus 76, 21 et 92, 12.
muscipula 48, 1; 73, 8; cf. lioensch,
It. et Uulg. p. 218.
mutatio 10, 13; 87, 3.
mutus 105, 5.
myritis lapis 24, 23; cf. Arch. f. lat.
Lex. III, 327.
mysterium 8, 2. 8; 52, 10; 56, 23;
71, 13; 78, 17; 79, 18; 84,24; cf.
ministerium.
Nam21,7;34,19;41,21;43,7;48,l;49,8;
52, 5; 56, 12; 77, 17; 83, 12; 99, 22.
namque 49, 21; 66, 15; 101, 6.
nasci 62, 18; 65, 25; 74, 13; 77, 25;
88, 5; 101, 25; natus in carne 49,
4; 101, 16; nasci habere 53, 25.
natiuitas [saepe additur terrena) 26,
22; 60, 2; 70, 14; 73, 5; 75, 15;
77, 24; 78, 3. 13; 82, 17; 83, 13;
87, 19; 97, 24.
natura saepissime, uelut 8, 3; 12, 21;
18,18; 27,28; 29,2; 45,6; 52,8.
10;~60,3;71,24; 75,5; 100,13.18.
22; 101, 26; 104, 22; Oros. 153,12.
naturalis 97, 5.
naturaliter 54, 13.
naufragio uelut fine periclitari 57, 12.
naufragi a fide 23, 10.
ne 35, 9.23; 41, 6. 18; 43, 2. 12; 49,
7.15; 56,7; 58,12; 77,5; 84,7; 101,
12; 104, 19; cod. nee 61,7;- c/". nee.
nee (et ante uocal. et ante conson.
usurp.) saepissivie, tielut 23, 23;
40, 23; 48, 14. 15. 18; 50, 8; 56, 2;
nee enim 18, 22; 42, 8; 46, 25;
75, 12; 79, 16; nee ideo 56, 15;
nee tarnen 41, 12; 151, 11; nec~-
nec 42, 18; 72, 1; 102, 5 sqq.; nee
quidem 39, 12. 20; nec = «e quidem
7, 12; 35, 19 al.; nee = tie, cod. ad
61,7; nee = nev£ 12,6; 15, 16; 36,
1. 3; 64, 15; 85, 6; ut ~ non —
uec 81, 7; ut -~ nee — nee 83, 16;
ex neque corr. 56, 6; — neque 29,
13. Uquinquies; 30, 18^er; 31, 19;
59,2; 60,7; 93,17. 18; 104, 6. 7. 8 al.
necessario 40, 30; 51, 15; 53, 18; 73,
11; 76, 26; 78, 7; 82, 9; 84, 23;
93, 15; 100, 1; neccessario 58,9.
necessarius 35, 5; 70, 1; 92, 15; nec-
cessarius 70, 5.
necesse est c. cotii. 64, 19; 76, 13;
c. acc. et infin. 72, 4; Oros. 151,11.
necessitas 34, 7; 35, 19; 110, 3; nec-
cessitas 43, 6; 61, 10.
necne (cod. negne) 51, 10.
nefarius 24, 7; comp, neutr. nefarius
23 3
nefas 23, 24; 27, 11; 30, 16; 38, 8;
43, 12.
uegare 22, 1. 5; 29, 7; 30, 16; 54, 5;
55, 9; — non negare 31, 13; 51,
15; 55, 11; 66, 7; 98, 24; 105,6.
ueglegens Oros. 154, 9.
nemo 13, 20; 17, 25; 24, 10; 27, 10;
35, 16. nter. 18; 39, 20; 41, 1;
42, 20; 43, 4; nemo nostrum 35,
uei'boruin et locutionum.
207
21; 41, 4; 42, 19; nemo e nostris
35, 1(5; cf. nullus.
neologismi: uid. quae congessi inArch.
f. lat. Lex. III, p. S24—328.
neque cf. nee.
nequitia 13, 9; 27, 13; 56, 11; 96, 12.
24; 151, 14.
neseire 7, 4; 8, 8; 16, 28; 35, 20; 51,
10; 54,24; 63,21; 64, 12; 99,21.
nescius 99, 15.
neutrius generis ustis Intissime patet;
decliue scelerum 89, 2; incerta
certaminum 93, 19; ruina felicium
95, 7; diulsa temporum 64, 14; si-
milia: 26, 20; 46, 20; 57, 12; 58,
21; 59, 2; 88, 11; 91, 8; 95, 25;
105, 2. 3 al. ; sescenties occurnmt
substantiuoi-um loco huiusmodifor-
mulae: id quod, ea quae, hoc quod,
haec quae, illud quod, iuter haec,
in hoc, de quo, in quo, in quibus,
omnequod, quae omnia; cf. is, hie,
qui; — in nullo = nulla re 75,
16 (cf. 41, 13 masc?); cf. etiam me-
dius, omnis, totus, aduerbia, con-
gnientia, num. uariatio.
nihil 8, 18; 18,5; 31, 11.21; 42,22;
47, 16; 51, 9; 53, 4. 14; 63, 19;
68,9; 73,12; 75,8; 76,14; 91,5;
95, 4; 102, 6; 103, 20; ex uihilo
104, 22; de nihilo 0ms. 155, 13. 17;
— nil44,12; 48, 23; 81, 4; 104, 16.
nisi 14, 3; 32, 1; 39, 28; 45, 1; 46,
29; 51, 10; 52, 16; 53, 7; 60, 17;
97, 13; 100, 4. 16; 102, 5; 157,
10; nisi quod 95, 6; 102, 6; 105,
17; nisi ut 75, 11; 102,8.
niti 92, 16.
nocentes 35, 14.
noeiuus 77, 4; 146, 16.
noUe 16, 11; 48, 11; 100, 14.
nomen saepe, uelut 15, 12; 26, 23;
27, 16. 27; 28,4. 5.13; 30, 12. 19;
32, 2; di}, 14. 20; — nomen deus
26,3; (sed n. blasphemiae 8, 26;
n. Christiani 39, 8) ; sub nomine
33, 13 et 43, 12; supra omnem
nomen 30, 3.
nominatiuus: cf. dies mane, nomen
deus; interdum pro solo nom. in
c. acc. uel tamquam, qiuie confe-
ras; — nom. absol. (uelut nobis^ —
scientes, sim.) 16, 1. 13; 38, 19;
59,21.22; 61,5; 110,18; 118, 12;
155, 18 (cf cod. ad 74, 1); — 135, 21 .
non solum-^sed etiam 24,4; 40, 16al.
non ut ~ sed quia 77, 19; 78, 4
et non 20, 17. 19; 47, 17; 64, 24
72, 14; 78,27; 79,25; 90, 15.
nonne ecce 51, 2.
nos saepissime; = ego 3, 6. 10; 4,
5 al. ; nostri, orum == nos 35, 11 ; —
cf. autem.
nota in fronte 8, 23.
nouisse 4, 12 ; 7, 2 ; 20, 6 ; 24, 17; 40, 2 ;
43,8; 48,23; 82,12; 100,12; 104,5.
nouitas 44, 3; 94, 12; 100, 1.
nouus 23, 22; 26, 3; 58, 8; 71, 15;
72, 7. 10. 13. 24; 73, 23; 79, 7;
97, 24; 98, 20; ex nouo 44, 8; —
nouissimus 35, 6; 50, 16. 20. 24;
51, 1; 131, 4; 146, 18; nouissime
Oros. 156, 8.
nox 78, 23; 80, 11.
noxius 42,22; 43, 12.
nubere, nubi 81, 14. 15.
nubes testinioniorum 49, 19; — 64, 6;
82, 16.
nudare Oros. 155, 4.
nullus (interdum = nemo) 3, 3; 4, 4;
14,7; 15, 7; 31,31; 32, 15; 33,1;
35,11.17; 40,7; 41,13.17; 42,27;
43, 7; 69, 10; 95, 24; 104,5; 112,8;
dat. nuUae 15, 7 ( cf. solus); nullum
ab his 47,14; nullus uestrum 99,4;
in nullo = nulla re Ih, 16.
numerabile saeculum 77, 19.
numerus 51, 23; 52,22; 55,8.13; 64,
14; 73, 21; 76, 16; 77, 19.23; 78,8;
79, 5; 81, 7. 11; nummerus 60, 19.
numquid 45, 13; 55, 18.
numeri uariatio : zizania quod 46, 28 ;
omne ~ scribta 92, 12—14; cjf. 51,
10. 11; (54, 10); 104, 21; Oros.
157, 7; cf factus.
nunc 49, 19. 28; nunc ter 61, 10. 11;
sexies 74, 14—20.
nuncupare 54, 24; m, 6; 71, 18; 81,
12; 101,18; 110,18; 115,3; 118,5;
124, 3; 138,8.
nuucupatio 18, 4.
nuntius 31, 19.
nutrimentum 44, 5.
nutrire 34, 12; 63, 4; inlecebra nutrit
reatum 88, 23.
Ob 53, 1 ; 142, 19.
obaudirc, his locis biblicis: 4,17; 58,2;
67, 9 ; 80, 3 ; 85, 5 ; 90, 7 ; sed extra
citationem oboedire 54, 26.
208
Index
obdurare = ohturare 104, 25.
obicere 6, 19; 35, 18; 39, 26; 41, 11;
42, 21.
oblatio 71,3; 72,9; 75, 15.
oblectatio 90, 17; 94,8; 99, 16.
oblegationes inpotentiiim commercio-
rum 59, 10; {opp. conligatio 59, 9).
obligare 7, 4; 16, 18; 23, 3; 52, 8;
(ex obleg. corr.) 83, 14; Oros. 153,
13; — oblegare 78, 6. 21.
obnoxiari 93, 18.
obnoxius 15, 7.
oboedire cf. obaudire.
obponere 39, 27.
obpressus 23, 3.
obrepere 84, 5.
obscuritates 28, 9.
obscurus 4, 9.
obsequium 40, 13.
obseruantia confusibilis 8, 1.
obseruatio 4, 19; 58, 16; 70, 19; 78, 4.
obsessus 58, 7.
obsidere 10, 23; 11, 14.
obstetrieante sapientia 17, 20.
obtrectari pass. 35, 13.
obtrectatio 3, 5; 33, 10; 41, 7.
obtunsio 121, 14.
obumbrare c. acc. 36, 22.
occallatio corpoi-is 59, 4.
occasio 46, 7; 89, 1; 95, 5; Oros. 155,
10; occansio 101, 9.
oecidere faeere 47, 1.
occidere 71, 17; 73, 14; 77, 7. 8.
occisus 47, 12. 15. 23; 77, 14; 79, 15;
88, 19.
occulta siluarum 105, 3; per oceulta
{erat ociilta) 84, 4.
occupare 77, 9.
occurrere 57, 13.
oculus: iu oeulis esse 4, 3; in oculos
uenire 87, 4; oculorum uisus 101,9.
odibilis 7, 25.
odisse 41, 2.
odiiim 88, 5.
odoratus, us 104, 24.
offendiculum uitae 3, 3.
offensa Oros. 152, 19; 155, 16.
offensio 66, 15.
offerre (oblatus) 72, 26; 73, 12. 24;
77, 15; 80, 11.
officina 83, 23.
officium 95, 18.
olochaustum e.T olocaust. corr. 73, 24.
omittere 43, 6; non omittere 41, 16;
42,26; 53,20.
omiiipotens59,24;75,12; 103,3; 105,12.
omnipotentia 105, 6.
omnis saepissime; omne quod uiuimus
= omnis uita 4, 3; 58, 3; (c/'.totum
quod uiuimus 78, 24); omne quod
etiam 26, 4; 28, 25; 44, 5; 47, 13;
53,16; 63, 13; 64,12; 70,9; 73,2;
78, 22; 80, 11; (82, 5); 92, 12;
93, 18; 94, 11; 100, 21; — omnia
quae: 16, 12; 52,23; 53, 1; 56,19
(65, 3) ; 65, 18 ; 73, 6 ; 79, 20 ; 93, 14
— quae (haec) omnia 9, 15; 10, 6
12, 19 ; 22, 10 ; 39, 8 ; (46, 22); 80, 25
88, 21; — in omnibus = neutr.
35, 11; 66, 2. 21; 104,5,8; satia-
beris omnibus bonis in omnia quae
desiderat anima tua 59, 19.
opera, ae (8, 3.?); 70, 9.
operabilis 78, 24.
operari 8, 17; 17, 17; 71, 9; 73, 14;
77,4; 78, 20; 84, 25; 85, 4; 103,
13; 104, 6. 16; ine. abl, ubi Uulg.
in c. acc. 15, 25; 18, 10.
operatio 76, 13; 103, 7; 104, 11.
Operator 76, 14.
opinio 92, 7; 94, 10; 96, 6; 98, 1.
oportet 4, 8; 17, 18; 24, 2; 40, 3. 28;
61, 14; 70, 8; (76, 2); 87, 3.
optabilis 57, 13.
optare 35, 8; 41, 14; 60, 9; 79, 20.
opus, eris saejnssime, uelut 14, 13; 22,
13; 23,6; 27,17; 28,12; 36,8; 49,2;
62, 5; opus uerbi: 12, 5; (28, 26?>;
63, 6; factorum opera 63, 7; opus
laboris 86, 14; mundi opus 65, 26;
70, 10; 76, 1; 77,24; 78,26; sae-
culi opus 99, 6; 102, 10; discipli-
natum opus 102, 14; 104, 14; in-
tellegentiae opus 95, 15; 104, 2; —
opus c. abl. 28, 26[.?].
orare 79, 20.
oratio öbliqua: coni. pro infin. 40, 6.
orbis 22,20; 39,23; 78, 7.
ordinatio 45, 2; — Oros. 157, 11.
ordo41,20; 52,22; 65,10; 86,5; 87,
17; 100, 15.
origo 71,21; 103, 16.
oriri 35, 7; 103, 11.
orthographia, cf. praef. cap. II et IU;
Ar eh. f. lat. Lex. ed. Woelfßin
III, 311—314.
ortus, US 103, 11.
OS, oris 23, 17; 37, 20; 47, 20; 92, 19.
ostendere saepissime, uelut 6, 1 ; 15,
13. 19; 28, 6. 13; 31, 14; 32, 2;
uerborum et locutionum.
209
59, 22; 63, 7; 82, 6; 89,3; 98, 1;
102, 10; in salute = in salutem
73, 2 ; crebro cum interrog. obliqua,
uelut: qui cum operibus quis esset
ostenderet 6, 12; simiUter 11, 12;
38, 17; 52, 11; 61, 15; 88, 6; 96,
9. 17; 98, 12; ostendam quid con-
ualuit Oros. 152, 22.
ostensum, i 23, 5.
otiosus ad deum 14, 7; — Oro.s.456, 22.
otium: otii pigriscentis Studium 51,
12; — 53, 6.
Paciflcus 42, 18; 72, 5.
paene Oros. 155, 8. 19.
paenitens 28, 5; 58, 18.
paenitentia 28, 2; 141, 22.
palam facere 112, 8.
palmes, itis 85, 11.
palpabilitas Oros. 156, 24.
palpitare 54, 19.
pandere fidem catbol. 41, 21.
papyros 24, 20.
par beatis 88, 1.
parabola 56, 23; 69, 5; 98, 2; 154, C;
parabola ex parabula corr. 8, 17;
12, 22; 28, 8; — parabula 12, 5.
paradisus 74, 21.
parare 51, 26; 67, 12.
parasiticae litterae: M et S, cf. praef.
c. II, H cf. praef. c. III.
parcere alicui ab alieuis 94, 1.
pardus 8, 26; 9, 11.
parens, tis 36, 1; 92, 12.
parere = apparere 104, 23.
partem habere 7, 24; 21, 6; — 34, 8;
66,21; 100, 5; 104, 13; hinc una
ex parte -^ hinc ex parte altera 51,
8 sqq. ; ex alia parte ~- ex alia 99, 1.
particeps 83, 17.
participiorum usui niinis indulget
Prise, uelut 34, 19 sqq. ; 38, 9 sqq.;
53, 16sqq.; 65, 8sqq.; 71, 14sqq.;
73, 19 sqq.; 76, 27 sqq.; 82, 3 sqq.;
97, Isqq.; 98, 2 — 8; — saepissime
ablatiui absoluti, uelut: dicente
Moyse (Petro, apostolo, profeta,
sim.) 5,16; 6,21.23; 7,21; 22,2;
24, 21; 27, 22; 31, 15; 34, 6; 38,
19. 22; 47, 4; 49, 10; 50, 15; 55,
11; 57,7. 8; 58, 3; 59, 21 al.; do-
cente 23, 14; 97, 15; — quoniam
multis mansiouibus positis 36, 5;
— confunditur noviinatiuus parti-
cipii relatiui cum abl. abs. 59, 22 ;
XVIII. Priscill.
cf. 5, 16; nom. part. pro dat. 16,
1. 13; 110, 18; cf. 118, 12; Oros.
154, 13; 155, 18; uid. etiam novii-
natiuus.
partim — partim 93, 21; cf. pars,
partiri 5, 10; j)ass. 65, 11.
partitudo 74, 26.
parturire 17, 19; 19, 1; 53, 26; 98, 3.
partus, US 59, 24; 60, 3; 74, 24; 77,
15; 85, 1.
parui dies = pauci dies 39, 25.
paruoli 79, 3.
pascha: a) fem. cum gen. paschae (56,
27); 58, 10; 60, 10; 71, 1; cum gen.
pascharum 57, 15; 61, 13; abl.:
pascha 58, 17; —
b) neutr. 59, 21 bis; 60, 20; 69,
6; 71, 17; 72, 23. 26; 73, 23;
74,1; 77, 18; 78, 18.26; 79,7; 80,
10; (81,2).
paschalis 71, 13. 16.
passio 44, 13; 58, 1; 61, 12; 74, 17.
19; 79,24; 102,6; 142,20.
pastuus = acc. pl. 61, 2.
pater crebro, uelut 16, 19. 28; 75, 6;
88,20; 103, 3.
patere_49, 17; 54, 1; 65,8.
paternitas 115, 14.
pati 5, 4; 40, 22; 48, 10; 49, 4; 70,
17; 71, 15; 74, 1; in carne 71, 8;
72, 3; 75, 3; in carnem 39, 13.
patibulum 60,5; 72,26.
patientiae partes sequi 34, 8.
patienter 51, 8.
patria 94, 7.
patriarcha 81, 11; 153, 17. 19.
paulatim 91, 10.
pauci 52, 25; 53, 23; cf. parui.
pax 35, 5. 8. 10 ; 40, 3. 7. 12. 19 ; 45, 16.
peccamen 15, 12; 93, 22; 95, 17; 96, 25.
peccare 4, 6; 39, 6; 47, 14; 62, 12;
63, 13. 22; 66, 6; 96,8; 97, 17.
peccator 83, 14. 22.
peccatum 5, 4; 7, 9; 43, 7; 44, 5; 45,
6.7; 60, 16; 66, 15; 71,8; 73, 14;
74, 10; 82, 12; 83, 9; 85, 15; 88,
11.15; 97,12.13; 100,3.12.13.17.
peculiariter 22, 14; 51, 13.
pecus, oris 71, 19; 72, 9. 25; 76, 19;
77, 7. 13; pocorum formae 71, 4;
72, 23; pecoris ex pecodis corr.
79, 15.
penna uid. pinna.
per saepissime, uelut 4, 17; 6, 10; 9,
28; 12,5; 14,8; 15,2; ~ 71,23;
14
210
Index
84, 4; 91, G. 9; 94, 9 bis; 97, 7;
99, 19; 104,8. 12. 17; 106, 3 al.;
c. abl.: per procreatione 20, 12 (cf.
adl34,2cofZ(Z.^F);pernatura71,9.
peragere 4, 12.
pcrcussus, TIS? 97, 13.
porcutere 3, 5; 10,27; 84, 5.
perdere 40, 28; 47, 3; 52, 8; 85, 1;
92, 10.
perditio 7,21; 8, 6. 8; 18, 18; 24, 14;
25,4; 64, 5.
peregrina petere Oros. 155, 5.
perennis uita 7, 19; 83, 2. 16. ^
perfecta in 'uit' iwo fut. in 'bit' 14, 1 ;
17, 8; 27, 5. 7; 36, 22; h ex u corr.
41, 15; cf. 48, 6 et praef. de U et
B inter se perinutatis.
perfectio (an pcrfecti leg.?) 72, 16.
perfectus 36, 8; 55, 10; 67, 24; 72,
12; 75, 10; 76, 5; 77, 12; 95,23;
101, 15.
perficere 80, 15.
perfidia 23, 7; 45, 11; 99, 12; 101, 19;
102, 8.
perfidus 50, 8.
perfugium 110, 14.
perhorrescere 27, 15.
periclitari 57, 12.
periclum (ex periculum corr.) 64, 5.
perintellegere Oros. 155, 21.
perire 11, 1. 2; 14, 21; 16, 13. 20;
23, 7; 45,9; 47, 1; 64,13; 77,19;
perient 62, 13.
permanere 85, 11.
pormetiri Oros. 151, 14.
permittere c. inf. c. acc. 55, 19.
perpeti 88, 9.
perpetiius 63, 11; 85, 15; 93, 15.
perscribere 50, 17.
perscrutari 86, 7.
persecutio 92, 13.
persequi 22, 14; 24, 5; 33, 13; 42, 27;
88, 6. 20.
perseuerantia 101, 17.
perseuerare 102, 7.
perspicere 42, 13.
persuadere 23, 15; 97, 14; 155, 16. 17;
persuadit 30, 18; 99, 12; nos
Christo seruire persuadit 82, 16.
persuasio 48, 17; 56,14; 95,4; 99,19.
pcrtundere 11, 23.
periiersitas 13, 20.
peruersus 16, 12; 56, 13.
peruigelare (ita cod.) 80, 11.
peruigil 22, 16.
perurgere 53,7; 54, 16 ;perurguere 97,14.
pessimus 47,1.2; (= haereticus) 56, 11.
pestilentia 82, 9; 83, 22.
petere 6, 15; 39, 25; 40, 24. 30; 43, 2;
70, 6; 72, 10.24; 75, 16; 77, 22;
78, 17; 79, 2. 11; — ueiierabilcs
sensus tuos petimus 42, 15; — in
sacrificium petere 77, 7; in pascha
petere 77, 18.
petitio 40, 27.
petra 12, 17; 24, 12; 25, 5; 54, 12;
66, 12; petrosus 154, 9.
pharisaeus 54, 6.
philosophia 64, 24; philosofia 16, 6;
— philosofi 47, 22.
pictiira 47, 21.
pigriscentis otii studium 51, 11.
pinna (nusquam 'penna') 8, 10; 9, 6;
pinnarum itiuera 54, 18.
placere 16, 17.
plaga 22, 7; nee erit plaga exterminii
in uos 80, 20; — Oros. 152, 19;
157, 12 bis.
planctus, num 26, 9.
plangere se snper aliquo 13, 4.
plasma, ae [cod. plasme) 12, 19.
plasmare 15, 9.
plebs: plebe 40, 27; 41, 9; plebes pl.
33, 1.
plectere 97, 12.
plenare 105, 2 {leg. planare?)
plenitudo 63, 5; 103, 6.
plenus in omnes erepidines 61,5; —
ad plenum 56, 10.
Pleonasmus: inqiiid 18,21; 86, 9; us-
que in hoc tempuS'--adhuc 35, 12;
contra autem Oros. 153, 21; cf.
20, 15; 51, 8. 12; 79, 12; 93, 1 et
infra synonyma!
pleraque 51, 25 ; 56, 8.
plerumque 112, 3.
plures deos 38, 9; phira 6, 17; — plu-
rimi 39, 27.
plus 47, 13; pro magis 3, 6; 40, 27;
44, 14.
pluuia 24, 16; 67, 22; Oros. 154,
15. 17.
poena 55, 9; 62, 12; 66, 7. 15; 83, 9;
91,4; 97, 17.
poeta 47, 21.
poUiceri 74, 21.
poUicitatio insanabilis 84, 1.
poUutus 52, 5 ; 83, 23.
pompa zabolica 99, 18; cf. Koffmane,
Gesch. d. Kirchenl. p. 81.
uerborum et locutioiiui
211
ponere (et positus) saepissime 7, 1;
9,15; 18,8; 26,6; 35,21; 38, 15;
45,1; 46,4; 51, 15; 52, 17; 55, 8;
56, 1; 65, 22; (iö, 18; 67, 20; 70,
4 bis; 82, 7. 11; 87, 7; 88, 8;
91,4; 95, 13; 98, 19.21; 102, 12.
15; 103, 9; psalmus in (loctrinam
positus 95, 12.
populus, saepe adä. dei; 40, 16; Ol,
4.6; 63,2; 72, 22; 84, 25; 91, 11;
98, 7. 11 Ms. 12; 101, 12; 102,
18; ex pup. corr. 60, 22; 88, 4;
94,7.
portare iudicium 28, 14; tunicam 29, 5.
portus 4, 14; 57, 18.
poseere 4, 1; 71, 5.
posse, [saepe non possc) 11, 1 his;
18,5; 22, 15; 33,2; 35,13; 38,8;
40, 21; 41, 10; 42, 1. 22; 48, 13.
14; 52, 11. 16; 53, 15; 61, 12; 64,
20; 75, 11; 82, 15; 85, 16; 90, 3;
104, 16; 105,5; non possumus42,
19; 47, 16; 49,30; 60, 17; 100,4.
non possum 47, 26.
possibilis 74, 17; 80, 13.
possidere 34, 3; 65, 18; 82, 12; 98,
22; 101, 16; 153, 18.
post c. acc. 39, 25; 40, 24; 44, 13;
45, 7; 52, 15; 54, 20; 61, 8; 74,
23; 92, 9; 93, 11; 97, 13; post
Bahal abire 19, 13; post uoluntates
ire 29 8.
post = pos(ea 12, 4; 65, 24; 77, 12;
78, 10; 93, 14.
postea 63, 2; 104, 23.
posterior 61, 6; postremus 93, 13.
posteritas 53, 20.
posthaec his loc. hihi. : 5, 13. 20 ; 21, 15 ;
38,2; 49, 13; 67,2. 6; 104, 17.
postis 79, 14. 21.
postulare 41,12; 71,17 (uhi inf. c. acc.) ;
78, 19; 79, 12.
potare 22, 5. 9.
potens 17, 26; 28, 9; 60, 21; 78, 19.
potentia 27, 17.
potestas 34, 17; 35, 7; 37, 23; 62, 11;
63, 27; 65, 5.14; 66,20; 75,7.17;
78, 9; 96, 11.
potius 4, 11; 34, 4. 9; 40, 12. 14.
18; 45, 10; 48, 21; 53, 3. 6; 77,
24; 97, 12; — potissimum 35, 22.
praebere 61, 6; 64, 16.
praecantatio 24, 1.
praecari 88, 12; cf. depraecari.
praecedere 76, 14.
praeceptum, i 45, 25; 54, 28'; 55, 24;
57,6; 60,14; 62,3; 63,4; 65,16;
m, 16; 70, 19; 71, 20; 77, 6; 87,
14; 96,22; 102, 2; 104, 19. 20.
praeces 41, 15; preces 40, 28; cf. prae-
cari, depraecari.
praecidere = delere, Gros. 155, 11.
praecingere 80,6; praeciueti lunibos ih.
praecipere ne 35, 23 ; 58, 12; c. inf. 91,7.
praecipitium 8, 9.
praecludere 54, 15.
praecurrere 65, 11.
praedestiuare 32, 2.
praedicare 30, 13; 33,2; 41,26; 45,
12; 51,19; 62,3; 101,2; 102, 13.
praedicatio 52, 9; 67, 22.
praeduratus 29, 9.
praeferre sibi nomen sanctum 30, 19.
praemittere 71, 14.
praemium 59, 23; 86, 8.
praemortuus 54, 13.
praemmtiare 54, 21.
praeparare 48, 11; 61, 12; 05, 15; 78,
18; 80,9; 82, 19.
praeparatio 58, 9; 71, 16.
praepetes transitus auiiim 54, 17; cf.
Prudent., liamart. 535.
praepositiones usurpanUir , uhi gen.
desideratur : de 4, 1; in 100, 14;
pro 55, 20 ; (66, 22) ; al. ; ante aduerh.
a foris 20, 25; — praepositionum
insolitus usus, cf. a, absque, cum,
pro c. acc; intra, per, secundum
c. ahl. ; cf. etiam cata et 'ellijms'.
(34, 19 distinguitur ins'candalum).
praeposito homiue domino omuium
rerum 65, 22.
praerupta, orum 91, 6.
praescientia 54, 18.
praesens 40, 12. 14; 54, 10; 59, 22;
90, 18; — lectio 72, 21; 80, 5. 17;
— praesentia, um 62, 5.
praesentare QQ, 3.
praesertim cum 40, 9.
pracsidium baptismatis 7, 17.
praestantior 104, 1.
praestare 5, 5; 42, 23; 64, 15; 89, 1;
95, 5; 104,25; iter 32, 6 ci 61, 1;
praestaturus 55, 8.
praesumere 65,24; 71,22; praesumpta
accusatione 39, 21 ; incauta prae-
sumere 46, 9.
praesumptio 16, 12.
praeter his loc. hihi: 5, 12 his. 13. 16;
7, 11. 16; 67, 1.2.
14*
212
Index
praeterea 111, 6.
praeterire 62, 11 ; 96, 26; 101, 8; prae-
terita sunt 7, 14.
praetitulare 56, 8.
praeualere 35, 22 ; Oros. 152, 22 ; 156, 17.
praeuaricantis uitae cupiditas 93, 11.
praeuaricatio 20, 12.
prauus 109, 6; 110, 9; 113, 10; Oros.
152, 18.
presbyter 39, 24; 49, 25; praesbyter
39, 26; praesbyterium 40, 17.
pressa uestigia uinculorum 44, 14; —
praessa, orum 105, 2.
pretium ex praet. corr. 95, 24 ; prae-
tiosus 80, 24; (16,3).
priraitiuus 24, 1; 101, 15.
primogenitus 113, 1.
priraum adu. 41, 18; 70, 8; 77, 2;
78,9; 82, 11; 100, 16; 104, 22.
primus 36, 4 ; 42, 24 ; 46, 21 ; 67, 19 ; 77,
22. 24 ; 78, 1 ; 82, 5.10; 88, 23 ; 93, 13.
princeps 13, 7; 15, 18; 96, 11.
prineipatus 16, 25; 30, 1; 63, 26; 65,
14; Oros. 153, 13; gen. pl. priuci-
patiim 77,4; (principatuum 156, 4).
principium 16, 11 ; 32, 3; 45, 5; 47, 11 ;
63, 4; 71, 23; 75, 5; 82, 10. 18;
88,8; 91,5; 95, 17; 104, 11.
prior 61,6; 63,3; prius testamentum
72, 21.
prius = antea 39, 26.
priuare uita 88, 21.
pro saepissime, uelut 3, 12; 23, 12;
40, 7; 46, 26; 55, 1; 60, 7; 75,2;
76, 15; 88, 12; 93, 23; crebro pro
nobis: 5, 4; 22, 2; 32, 1; 58, 1;
70, 17; 71,2.8; 72,2. 26; 80,22;
cura pro Christo 55,20; aelemen-
tuni cui ipsa pro tempestate natura
est 60, 22 ; pro inuicem 127, 3 ; —
pro apostoios cod. L^ ad 136, 4.
probabilis 35, 27 ; 49, 20.
probare 3, 6. 12; 6, 14; 33, 12; 41, 14;
42,25; 43, b bis. 8. 9; 97,23.
probatio 42,21; 47, 17; 53, 13.
Processus 100, 15; gen. pl. processuum
104, 8.
procreatio 20, 13.
procuratio 104, 9.
prodere 22, 19.
prodesse 42, 22.
producere 17,20; 61,2.
profectu.s, us 100, 14; 103, 10.
proferre 14, 7 ; 23, 13. 23 ; 24, 3 ; 30, 13 ;
31, 23; 41,22. 25; 47,21.25; 52,
17; 53, 17; 63, 5; 65, 12; 85, 2;
104, 21. 22. 26.
profcssio 14, 13; 38, 7; 40, 6. 19. 23.
24.26; 42, 15; 67,23; 100,23.
profeta, sie saepissime, uelut 8, 9;
9, 15; 10,2; 11, 16; 20, 16; 24, 19;
30, 14. 17. 18; 33, 4; 37, 1; 41, 25;
rarius propbeta scribitur: 32, 20;
45, 13. 26; 46, 9; 56, 8; 130, 7;
cf. ind. rerum et pseudoprofeta.
profetare saepissime, uelut 26, 26;
27, 12; 30, 13 al.; prophetare 44,
15; 49, 31; 79, 19.
profetatio 29, 6; 54, 26.
profetia saepe, uelut 9, 26; 27, 10;
31, 18; 32, 3. 16; 44, 20; prophetia
46, 5; 48, 10; 53,11; 56, 12; 62, 5.
profeticus, interdum ex profiticus corr.:
62, 3 ; 92, 3 ; 100, 9 ; — sermo 38, 9 ;
82, 14; 83, 18; 92, 3; 94, 21; 95,
14; 101, 1; uox 57, 14; 94, 13;
104, 4; praeceptum 62, 3; opus
92, 9; 100, 9,
proficere ad alqd 59, 23 ; 94, 10.
profieisci 93, 2.
profiteri 39, 28; 74, 17.
prohibere 27, 10; 32, 15; 36, 1; 77,2.
prolixus 6, 18; 110,6.
prologus 109, 3; 110, 1.
proloqui: prolocuntur 41, 6.
promeruit 46, 6; — Oros. 156, 8.
promissio 61, 3; 90, 19; 98, 3; 99, 10.
promittere 33, 6; 48, 8; 62, 12; 66,3.
proraptus 75, 1; 100, 13; — 134, 19.
promptuarium 153, 3.
pronomina; gen. pron. pers. ucl reßex. :
ueritate sui 34, 5; ad praeben-
duin nostri ministerium 64, 17; in
agnitionem sui 67, 19; sui testem,
nostri iudicem 70, 16; subiugatio
nostri, corruptela sui 84, 3; nostri
typus 86, 13; nostri agnitio 87,12;
cognitio sui 100, 15; — cf. uos; . . .
met, pte cf. sui; — j^w. |)o.s,sess.
abundat: os suum claudat 47, 20;
— cf. abundantis pron. demonstr.
exempla sub is; — confunduntur
inter se sibi, se et ei, eum (uelut
31, 7. 12. 14); suus et illius (uelut
31, 9); — cf. alius ~- alter; nuUus
-^ nemo; quis -^ qui ~-uter; quis-
que -^ quisquis ; unumquid --^unus-
quisque; — uid. etiavi aliquantus,
singuli quique, sim.; — in huius-
modi et sim. uid. sub 'ellipsis''.
uerborum et locutiouum.
213
pronuntiare 46, 22; 92, 3.
prooemium 109, 1.
prope = fere 40, 21.
proplieta cf. profeta.
propiatus iuiinici trausitus 77, 21 ; cf.
Prudent., hamart. 542.
l)ropiiiqiiare 104, 10.
proponere 20, 8; 3G, 7; 49, 15; 53, 18;
62, 10; 64, 12; 92,4.
propositum et uita 35, 17; cf. Phaedr.
111,15: mutandum propositum et
uitae genus, al.
proprius 13,20; 65, 14; 97, 16.
propter 46, 28; 49, 5; 56, 11; 70, 2;
Orofi. 157, 9; propter quod 42, 15;
58, 24; 63, 18; 64, 20; 71, 7;
105, 16 ; (55, 12 ; 80, 1; 90, 6) ; propter
id quod 27, 9.
propterea 15, 11; 46,28.
propudiosus 137, 16; cf. Eoensch, It.
et Utdg. 125.
propugnaculum 110, 5.
prosthesis: aesternutatio 24, 24; ex-
spectaculum 99,18 ; uid. e.g. Schmitz,
Beiträge z. lat. Spruchhunde (1877)
p. 63; Scherrer, St. Galler Hand-
schriftenkatalog p. 323; Poetisch,
It. et Uidg. p. 467 ; Heraeus, quaest.
de uet. cod. Liuianis (1885) p. 39.
protestatio 101, 1.
prouehi 97, 6.
prouentus = euenttis 54, 18.
prouidentia sacrae lectionis 87, 16.
prouidere 40, 3; 87, 15; 94, 10.
prout 109, 7; 128, 17.
proximus 80, 14; 104, 10.
prudentium dictiones 28, 9.
prudentia 123, 1.
psalmidicus sermo 85, 8; 97, 3; 100, 5.
psalmus 26, 9; (81, 16); 82, 5. 10;
(85, 16); 86,4; 87, 17; 88, 18; 93,
24; 95, 13; 97, 2. 5. 8; 100, 1. 8.
14. 15.
pseudoapostoli 131, 19.
pseudoepiscopi 40, 30; 41, 1.
pseudoprofeta 13, 11; 96, 14; 131, 20.
publicum iudicium 41, 12; publica
opinio 92, 7.
pudenda, orum 8, 5 ; 99, 17.
pudicus 21, 7.
pudor 60, 1.
puer Gros. 151, 9.
pugiia 51, 26; 57, 4; 84, 25; 92, 17;
99, 21; 126, 9.
pugnantia uiscerum 98, 4.
pugnare 35,27; 95, 1; 96, 17.
puUus 26, 16.
pulsare tldem zabolicaobtrectatione 8, 5.
puluereus 60, 22.
puuire 101, 11.
punitio Gros. 156, 12.
purgare 7, 9; 39, 28; 42, 10; — Gros.
156, 9.
puritas 87, 19.
putare 23, 1; 24, 11; 28, 15; 33,8;
40, 18; 44, 13; 54, 2; 63, 21; 72, 8;
75, 13; 100,22.
putrescere 17, 10.
Quadragensimae, arum 58, 10 ; quadra-
geusimus 60, 19.
quadrageuta 60, 11.
quadripertitus 65, 6.
quadripes 9, 23 ; 76, 26.
quaerere 21, 8; 47, 13; 49, 29; 51, 14.
18; 53, 4; 56, 9; 59, 5; 69, 12
70,7; 72, 12; 75,3. 5 bis; 83,21
90, 19; 94, 22; 101, 16; 102, 5
queritur 14, 14; 41,23.
quaestio, cod. questio 48, 15; 75, 19.
quaestor 41, 15.
qualis 24, 18 ; 97, 23.
qualiter 40, 3; 45, 10; 46, 6; 50, 3;
52, 25; 55,25; 66, 14; 100,7; cf.
quomodo.
quam saepissime post comparatiuum,
post 'alius', 'malle' sim., uelut 4,11
7, 16; 18, 5; 34, 4. 9; 36, 3; 41, 17
45, 8 ; 49, 15 ; 52, 10 ; 53, 3 ; abundat
praeter id quam quod euaugelizatum
est 7, 11.
quamdiu c. coni. 99, 21.
quamuis 3, 7 ; 4, 8 ; 17, 25 ; 27, 9 ; 38, 3 ;
45, 19; 53, 11; 57, 15; 71, 12; 76,
11; 82, 14; 94,20; 97,23; 99, 2;
103, 11 ; 104, 1 ; quamuis -~ legitur
52, 13; (nusquam occurrit 'quatn-
quain).
quando 46, 1 ; 102, 5.
quantum 40, 4; 87, 11; iu quautum
75, 17.
quasi 7, 8; 74, 15.
quattuor 9, 3. 4. 12; 31, 21. 30.
. . . que saepe, uelut 28, 26; 71, 17;
72, 26; 73, 6; 74, 11; 76, 21; 78,
24; cf. sicque.
quemadmodum 53, 9.
queri 74, 15; quaeri 74, 20.
qui, saepissime coniungitur cum hie,
is, ille, omnis, quae uid. ; praeualet
214
Index
autein genus neutrum, uelut ea quae,
quae omnia ; — ad genus mase. u£l
neutr. spectant midti loci, quibus
occurrit de quo (15, 7; 18, 13; 26,
12. 14; 29, 15; 38, 15; 45, 9;
98, 8al.); de quibus (15, 18. 20;
18, 21; 42, 10 al); in quo 11,
12. 25; 16, 5; 20, 21; 26, 8; 32, 14;
34, 15; 42, 13; 49,20; 52,24; 54,
25; 55, 12; 59, 23; 61, 11; 85, 2;
90, 15; 97, 23); in quibus 81, 8;
— similiter inter quae, propter
quod, uid. inter, propter; — qui etsi
ef. etsi; — cumulantur relatiua
88, 8 — 18 al.; quique 111, 4. 13;
117,2; 123, 14; 124,2(0/-. 111,4.
13); — confunditur qui interdum
cum quis, quod uidesis.
quia (saepissime post uerba sent. et
declar.): a) c. ind. 3, 5. 12; 6, 10.
(11). 14; 8, 13. 19; 9, 26; 10, 21;
12, 21; 14,2; 17, 15 al.
^b) c. coni. 40, 20 ; 41, 1 ; 96, 5 sqq.;
155, 18; 157, 9; canones Priscül.
fere omnes (III— XC) a uerbo Quia
incipiunt atque sequitur rarius in-
dic, frequentius coniunct., inter-
dum utrique modi in uno canone
(140, 20. 21; 146, 16); in qua re
saepe etiam occurrit UMviatio quia
~ et quod(118,4. 10. 19; 119,21 al.;
— 116, 1 ; 119, 4; 140, 21); hie illic
et infinitiuus irrepsit pro indic. uel
coni., uelut 114, 14; 116, 15; 134,
15; — 156, 20 sqq.
quicumque 28, 14; 32, 13; 56, 4; Oros.
156, 3.
quidam 39, 26; 41, 22; 95, 21; 102, 15.
quidem 34, 16; 39, 20; 41, 10; 53, 5;
69, 3; 71, 19; cf. nee.
quies, etis 4, 14; 35, 5; 46, 14.
quietus 35, 14.
quilibet 18, 3; 41, 24; quilibet qui
huiusmodi est 45, 22; quilibet ille
sit qui 54, 5.
quin (post non recusare) 4, 7.
quintus 31, 22.
quippe qui 39, 19; 110, 17; 123, 14;
125, 13.
(quire): quaeuut 36, 4.
quis 5, 6; 6, 12. 13 bis; 18, 28 al.;
quis pro qui 30, 5 ; quid pro quod
27, 19; quid ex quod corr. 43, 9;
[quod eaj'quid corr. 6,1 0; [54, 6];
58, 20; 81, 13; — cf. 27, 16]; quis
pro uter 98, 11. 12; = aliquis 10,
21; 35, 9; 43, 2; 48, 16 al.; - si
quis 28, 14; 30, 12; 31, 21; 36,1;
46, 23; 47, 19; 83, 6; 94, 12; —
quid est quod 45, 24.
quisquam 30, 12; 35, 2; 53, 3; quic-
quam (ex quidq. corr.) 25, 10.
quisque = quisquis 7, 25; cf. 111,
4. 13.?; cf. quique sub qui; — sin-
guli quique 46, 8; 48, 20; 65, 9;
72, 5.
quisquis: quidquid 23, 12; 27, 11;
94,7. 14; 131, 14.
quo = ut eo 23, 3; quo mihi ista si
sie sunt 98, 6.
quod coni., saepissime, uelut post
agnoscere, cognoscere, recognoscere
10,6; 20, 14; 72, 10; 97, 15; 99,
23; liost intellegere 70, 8; 71, 3;
78, 22; 90, 18; 93, 4; — post scire
16, 1; 39, 7; 52, 7; 54, 6; — ex
quid corr. 54, 6 ; — non quod c. coni.
7,2; 23, 19; 65, 13sqq.; 90, 15; 91,3;
— cod. quod pro quam 47, 3; cf.
7, 11; — illud quod = tvas das
betrifft 14, 5; {cf 77, 17); — eo
quod 111, 19; 125, 4; 156, 18 (inf.)
al.; in eo quod 3,5; 61, 13; 74,1
{cf. 21, 13); — cf. propter quod.
quomodo 54, 14. 25 ; cf. interrog. form.
quouiam saepissime, c. ind. uel. coni.
post uerba sent. et declar. = dass
4, 14; 7, 17; 12, 13; 14, 1; 17, 7;
19, 22; 20, 6. 11; 29,11; 56, 26al.;
= da, weil 7, 15; 11, 2; 15, 17;
17,26; 24, 5; 28, 10; 33, 11 al.;
c. abl. abs. 36,5; — quoniam ^ —
qualiter 55,24; cf. interrog. form.
quotus 111, 10.
Raua 13, 11; 96, 14.
rapi in alqd 79, 23; 99, 19.
ratio 34, 10; 52, 22; 55, 13; 72, 14;
76, 17; 96,6; 101,22; 105, 6.
rationalis potestas Oros. 157, 5.
reatus, us 43, 6; 89, 1.
receptaculum 103, 9.
recipere 23, 7; 50, 4. 19; 54, 6.
reciproca merces 17, 17.
recognoscere 20, 13; 78, 21; 93, 24;
102, 16.
recte 49, 21; 52, 16; 67,20; — recte
ad testimonium 47, 25; recte ad
fidem 50, 1 ; — (leg. certe 9, 18 et
18, 29 ?}
uerbonini et locutiouuni.
215
rector 22, 20; 78, 7.
recusare : noii recusare quin 4, 7 ; iiou
recuso uec respuo inperitis haec
iiou <esse) committeiida auribus
5(3, 6; pudorem liumani exordii
uou recusaiis 60, 1.
redarguere 3, 7; 88, 15; 99,22.
redargiiitio 35, 0; 53, 14; 100, 16; ex
retarg. corr. 97, 18.
reddere 52, 15. 18; 79, 4; 80, 22; 93, 4;
102, 1 ; manufacta in manufactis
reddere 52, 7.
redemptio 5, 1. 5; 60, 18; 77, 14; 100,5.
redeiuptus 7, 19.
redire a 39, 18; 49, 19.
referre (relatus) 33, 10; 41, 3; 88, 22;
92, 7; contra alqm 39, 19; in ca-
uone 56, 20; — rettuli Oros. 155,6.
reformare 68, 1; 70, 20; 123, 15; re-
formari in alqd 97, 17; 98, 14.
refrigerari 27, 6.
refuga: tamquam anathema a nobis
habetur et refuga 30, 20.
refugere 41, 12; — 56, 17.
regeneratio uiui lauaeri 34, 20.
regeneratus 73, 23.
regio 101, 8; 102, 12. 14.
regnum 88, 8. 21; 92, 8; 99, 5; 102,
14; in regnorum = in libris regum
47,8.
reiectus 78, 11.
relatio 23, 23.
relaxare 55, 13.
relictus 42, 16; 74, 19; 76,20.
religio 8, 2; 78,4.
religiosus 21, 7; 23, 3; 33, 13; 40, 10;
46, 10; 58, 8; 70, 1; 76, 27; 88, 20;
94, 10. 24; 104, 3.
relinquere = non sequi 54, 28.
reliquus : de reliquo 40, 7 ; de reliquis
49, 21; et reliqua 86, 4 et 153, 18.
reluere: lordanis (= nom.) in poste-
riora sua reluens 61, 7.
remedium Oros. 157, 12.
reinissio 5, 4; 32, 2; 58, 19; nisi re-
missione baptismatis et diuinae
crucis redemptione saluemur 60, 17
et 100, 4.
renasci in salutem 83, 12.
renouari 87, 4.
reuuntiare: scimus nos reuuntiasse
quod renuntiauimus zabulo 13, 14 ;
alicui 83, 17; alicui rei95, 3; illud
renuntiamu.s 99, 9.
reparare 7, 19; 34, 20; 78, 16; in
cou])aginationem Christi 60, 14; in
deuni 78, 3; Christi in nos uati-
uitate reparata 82, 17; sed in nobis
78, 12.
reparatio baptismatis 26, 22.
repente 35, 5.
reperire: repporire 44, 8; 91, 3; —
110, 0; 111, 11.
repetere 4, 2 ; 7, 9 ; 21, 21 ; 38, 5 ; 39, 3 ;
52,22; 58, 19; 70, 13.
replere 12, 12.
reponere 17, 12.
repraehendere 35, 22 ; 49, 20.
reprehensibilis uita 35, 13.
reprobare 40, 20; 66, 11.
repromittere 28, 23.
repudiare 4, 13. 17; 12, 22; 48, 15;
56, 2. 16; 61, 14; 78, 2; 87, 12;
97, 1.
repugnare 43, 11; 84, 7.
reputari 5, 18; 37, 28; 49, 11; 67, 4;
in Isac semen 46, 15.
requies: requiem 65, 22; 66, 3; 85, 15.
requiescere 68, 9.
requietio 91, 1.
requirere 17, 6; 34, 5; 46, 14; 47, 24;
49, 8; 51, 12; 53,6.
res 34, 10 ; 47, 20 ; 48, 18 ; 49, 1 ; 86, 7 ;
90, 18; 94,21; 97,28; 98,2; 104,
13. 26; 105, 5; - res gesta 40, 28;
41, 20; — gesta rerum 40, 23;
52, 20.
rescribere 40, 4; rescribsit 52, 12; re-
scribtum est 40,4; rescribta 52, 13;
rescriptum 52, 14.
rescribtum, i 40, 29; 41, 3.
reserare 26, 20.
reseruare 52, 11 ; 53, 15; 56, 2; 100, 15.
resipiscere in intellectum Oros. 152, 13.
respicere in alqm 17, 18 et 104, 17; —
19, 13.
rcspondere 41, 15; 61, 15; 98, 6.
respuere 5, 3; 6, 18; 13, 23; 31, 23
35, 1; 46, 17.24; 51, 21; 54, 26
56, 3. 6; 57, 6; 75, 19; 85, 15
95, 17.
resurgere 5, 24; 49, 4; 74, 14.
resurrectio 6, 1; 29, 7; 102,3.
retentare 51, 24.
retinere 13, 14; 32, 5; 45, 7; 47, 18;
52, 18.20. 21; 56, 11; 93, 17.
reuerentia 40,22; Oros. 157,9.
reuerti e 39, 23; ad 78, 25; 91, 4;
95, 3; 103, 10.
reuocare 58, 16.
216
Index
reus 35, 16; 39, 24; 40, 15 bis; 42, 19;
43,3; 53, 1.
rex est in omne quod iiidetur 26, 5;
— 102,13.
ridere stultitias saeculares 14, 11.
rigare (ex reg. corr.) 31,30; Gros. 152,2.
ritus 14, 17.
rixa 21, 4; 63, 17; 96, 20; rexa 59, 2.
rogare: qualiter, rogo, — culpabiles
sunius? 52, 25; de uita mortuos
rogant 54, 22.
ros Oros. 157, 15.
rota geniturae 26, 21.
rudimenta prima acceptae fidei 13, 14.
rudis 45, 6; 87, 18.
ruere in alqm 41, 4.
rugire 10, 24; 11,4.
ruiua felicium 95, 7.
rursus 48, 1.
S parasiticum (mutum), cf.praef. c. II.
(III).
sabbatizato mundo 66, 2.
sabbatum 65, 22; 68, 8.
sacciüus 17, 4. 5.
sacerdos (= episcopus) 3, 6; 12, 20;
14, 5; 33, 7; 39, 28; 40, 26 Us;
41, 11; 42, 22; 43,9. 11. 13 &ts.
sacerdotalis reuerentia 40, 22.
sacerdotium 39, 14; 40, 24; 42, 22. 26.
Sacra lectio 87, 16.
Sacra, orum 14, 17.
sacramentum 8, 7; 71, 13; 118, 3;
121, 1; 128,2.
sacrarium 8, 10.
sacrificium 77, 7.
sacrilegium 7,25; 23, 2. 24; 30, 18;
54, 23; 56, 17.
sacrilegus 46, 26; 56,3. 21.
saeeularis 14, 9. 12; 22, 18; 35, 1;
57,10; 78, 11 ; 88, 9; 93, 22; 95, 18;
ex sec. corr. 83, 1.
sae-culum 4, 9; 5, 2. 22; 12, 22; 16, 7
32, 3; 36, 3; 41, 17; 45, 6. 15
52, 19; 61,1; 63, 14; 64, 22; 65, 17
28; 68,9; 71,20; 73,21; 74,23
77,4. 19. 25;78, 2. 15; 79,23. 27
81,4. 8; 91,7; 92,17; 93, 2. 10.20
96,27; 99,6.8. 12.21; 102, 10.
sagax 109, 10; 110, 6.
saluare 28, 6; 60, 18; 66, 6; 77, 16;
95, 14; 97, 9; 100, 5; 101, 2. 22;
102, 6. 18.
saluatio 61, 12.
saluator5,12;28,5;49,4;83,3;- 154,5.
Salus 4, 11 ; 5, 5; 34, 18; 58, 18; 66, 18;
71, 15; 73,2; 74, 12; 83,12; 85,2.
salutaris 37, 8; 58, 21.
sanare 33, 11; 38, 16.
sanctificare 18, 17; 100, 20; 101, 23.
sanctificatio 18, 1.
sanctitas Oros. 151, 5; 157, 10.
sanctus 11, 2. 12. 26; 16, 1; 30, 19;
41, 16; 45,20; 46, 16. 25. 26. 29; 56,
9.12; 90,15; 100,22; 101,5; 103,3;
105, 11 ; — 153, 14; cf. ind. rerum.
sanguis 47, 11. 24; 51, 14; 77, 7. 14;
79, 18. 24; 81, 6.
sapiens 65, 16.
sapientia 14, 9; 17, 20; 18,3; 54,23;
75,6; 78, 10; — 153, 11.
sapor 111, 8.
sarmentum 66, 19.
satanas 18, 15; 99, 5; 131, 20.
satiare 59, 18. 19.
satietas 11, 15.
satis 52, 5; 71, 18.
satisfieri 4, 5; 33, 7.
saturare 24, 14.
saxeus 24, 10.
scaenae ludibria 45, 14.
scandalizare 46, 18.
scandalum 26, 2; 27, 29; 34, 19; 44, 4.
scelus 5, 10; 89, 2.
Schisma 44, 4; cf. scism.
scientia 86, 14; 88, 12; 105,4.
scilicet 41,6; 63, 6; 77, 11.
scire saepissime, uelut 7, 11. 17; 8, 13;
9, 26; c. acc. c. inf. 13, 14; 16, 13;
05, 3 ; 82, 17 al. ; quia 8,13; 9, 26 ;
10, 21 ; 12, 20 al. ; quod 16, 1 ; 39, 7;
52, 7; quoniam 7, 17; 83, 7; sciens
conscientiam 55, 13.
scismatici 10, 24; 22, 10; 24, 8; 26, 2;
27, 27.
scribere saepissime, uelut 28,4; 31, 28;
33, 2; 40, 10; 50, 4; 52, 23; scribsi
38, 12. 13; 40, 22; — scribtum est
{uel scribta sunt) 126 locis, uelut
3, 13; 5,11; 6,3.20; 8, 15; 12,23;
13, 24 ; 14, 3. 20 ; — scriptum 17 locis,
MeZMn0,4;ll,3.5;24,5.11;25,19;
— cf. conscribtio, inscribtum, per-
scribsit, rescribtum, superscribtio,
suscribtio.
scribtum, i = liber 43, 10; — scrip-
tum, i 47, 17.
scribtura S8 locis, uelut 5, 6; 14, 8;
15, 5; 22, 11; — scriptura 11 locis,
tielut 7, 10; 8, 7. 13; 18,2.
uerborum et locutionum.
217
scrutari: sci'utate 47, 25; 51, 13.
scrutator 45, 24; 75, 10.
secreto 154, 6.
secretum 4,4; 54,3; 86, 12; 87, 14.
sectae 39, 4. 7. 10; 41, 3; 48, 17; 56,
14; 131,20.
sectari 4, 4; 23, 7; 65, 26; 98, 23.
sectator Gros. 155, 9.
seciuuliim6, 11; 8,7; 15,4; 20, 1.2.4;
22, 10; 24, 19. 20; 30, 13; 32, 4;
36,9. 10; 39, 14; 42, 9al.; — se-
cundum quod 15, 24; 17, 18; 24,
20; 42,16; — secundum carne 75, 2
sed opp. 32, 4; 60, 13; (117, 2).
secuudus 67, 20; 88, 3; 89, 4.
securus 3, 3; 4, 14.
sed saepissime, uelut 8, 18; 11, 3;
14, 13; 26, 12. 13. 16 his; 28, 1; sed
et 23, 22 ; 33, 4 ; 55, 10 ; 96, 23 ; sed
etiam 24, 5; cf. 100, 7; — etsi ~
sed 20, 26; (87, 3?>; 140, 13; —
sed magis 41, 19.
sedere 39, 24; 74, 16.
sedis apostolicae gloria 34, 11.
seductio 19, 3.
segregare 39, 27; 65, 10; 93, 15.
seiriel 7, 13; 58, 18; 101, 1.
seinen terrenum 71, 5 ; — 46, 15 ; 1 19, 22.
seminator 154, 8.
semper 7, 8 ; 21, 21 ; 34, 8 ; 35, 14. 25 ;
41,24; 57, 11; 63, 12; 72, 1; 92, 6.
senior 34, 11; 42, 24.
sensata historia 100, 19.
sensibilitas 104, 23.
sensus saepissime, uelut 3, 10; 9,27
11, 1; 22, 11. 19; 29, 1;^ 100,7
106, 1; pl seusuus 57, 10; 58, 7
uenerabiles sensus = uenerabilitas
42, 15.
sententia 30, 11; 41, 23; 42, 14; 45,
12; 47,2; 51,27; 57, 14; 76, 27;
104, 4.
sentire 9,28 ; 18,28 ; 28,14 ; 42, 2.19 ; 63, 2.
separare 143, 2.
septa, orum = saepta 26, 20.
Septem 8, 25; 18, 7; 25, 22; 81, 2.
septimaua perfecta 68, 1.
sequaciter 111, 6.
sequi 7, 26 ; 23, 17 ; 34, 8 ; 35, 5 ; 36, 8 ;
45, 15; 47,27; 48, 16. 21; 83, 16;
98, 17; 100, 19.
scrmo saepissime, uelut 12, 5; 21,21;
22, 11; 29, 1. 5; 31,9. 11; ~ 60,
20; 104, 19; 105, 1; 106, 2; saepe
additur profeticus uel psalmidicus
{tiel psalmi) uel apostolicus; —
falsiloquium sermonum 34, 19.
sermonari 20, 15.
serotinus 24, 17.
serpens 8,1; 10, 18; 18,8; 38,25; 84, 2.
seruare 51, 22; 57, 7; 62, 11; 64, 17;
76,3.
seruire 19, 12; 48, 21; 57, 16; 82, 16.
seruitus 88, 15; 104, 17.
seruus 39, 9; 56, 25; 85, 3.
seu 30, 12 his. 35,6; 95,2.
sexuum diuersitas 133, 4.
si saepissime, uelut a) c. ind. 6, 15;
11,1.16; 14,13; 18,19.28; = num
44, 10; — b) c. coni. 7, 4; 22, 15;
40,5; undecies ponitur 75,3—8, uhi
uariatur ind. et coni.; cf. 82, \1 et
99, 22; si autem 30, 16; sin uero
40, 15; cf. nisi.
sie saepissime, uelut 11, 15; 15, 22;
31, 10; 34, 10; 40, 27; ~ 103, 8;
104, 4; sie et 50, 12; 55, 10; 84,
12 al. ; cf. sicque, denique.
siccus 61, 5.
sicque 54, 23 (?); 65, 5; 79, 6; 99, 10;
102, 3; 104,7; cod. sique 55, 20;
sicquae 67, 23.
sicut {160 locis ita scriptum, sed si-
cud59, 5): 3, 13; 5, 14; 6,5; 8,9.
15 al. ; saepe sequitur et, uelut 8,21 ;
9, 2; 10, 9. 17. 21; 93, 7; decanta-
tissima est formula: sicut scriptum
est, uelut 10, 4; 11, 3. 5; 12,23;
13, 24.
Signare 79, 25 ; 80, 23.
signata signacula Septem 81, 9.
signatura 48, 23.
significatio 69, 7.
Signum (= Wunder) 63, 3.
silua 15, 1; 24,20; 105, 3.
similis c. dat. 16, 27. 28; 18, 20; 23, 8
(5, 15; 8,26; 9,8; 19,17; 24,25
25, 11. 16. 20; m, 27; 81, 16); 97
19; 111, 1.
similiter 61, 3; 93, 3.
similitudo 7, 3; 15, 7; 18, 19; 65, 23;
66, 1 ; 83, 20.
Simplex 76, 16; 87, 19; 99, 18.
simplicitas 39, 17.
(simultates 45, 12.)
sinceres 81, 4.
sine 71, 22. 23; 81,4; 139,5; 152,ll<er.
singuli 6, 10; 23, 9; 18, 28; 33, 2;
38, 4; 46, 8; 48,20; 65, 9; 72, 5;
104, 13; cf. ire et quisque.
218
Index
siue ter 26, 4; 35,5; 93, 10; c. coni.
18, 5 sqq.; 30, 11 sqq.; 94,12; {sub-
sequitur aut 18, 8; 94, 12); cf. seu.
sobrius (ex siihvius corr., cf. Bratnhach,
Orth.,!). 85)80,7; — Oros. 155, 14.
sofistica, orum 48, 15.
sol 8, 12; 14, 15; 16, 9. 12; 22, 20;
24,2; 39,9; 63,25; 73, 7; 78, 23;
Oros. 157, 4.
solidare 65, 4. 10.
solidus 48, 18.
solitus {cod. insolitus) 61, 1.
soUemnia paschae {ex solemii. corr.
71, 1); solemnis 58, 16.
sollcrs 111, 17.
sollicitudo 35, 19; 53, 18; 63, 22.
soUicitus 88, 7.
soluere 61, 13; 98, 19.
solum 41, 18; nou solum 40, 16; 55,
10; 56, 3; 96, 23.
solus 40, 6; 43, 5; 72, 10; 82, 15; dat.
masc. soll 82, 15; 105, 3; dat. fem.
solae 31, 7 {opp. umis).
solutio scripturarum Oros. 155, 14.
somniabunt, ex -buntur corr. 32, 9.
sonus 104, 24.
sordentes tenebrae 34, 20.
spargere Oros. 154, 11.
specialiter 49, 17.
species 13, 23; 18, 4; 41, 3; renim
species terreuarum tamquam supe-
riorum (uirtutum) indices quaerere
69, 11 et 94, 21.
speciosus 76, 12.
spectabilis uir 41, 2.
speculatio ('= Warte) 84, 18.
spes 4, 1 ; 6, 1 ; 36, 3. 7; 46, 27; 55, 25 ;
iiisi ut 102, 8.
Spina r= Bückgrat) 12, 18.
spiritalis 9, 26; 13, 9; 18, 23; 19, 22.
23; 67, 11; 87, 6 (18, 23; 19, 22;
80,1.4; 87,8; 96,12.23); 110,16;
116,1; 120,7; 126,9; 127,2; 128,
17; 137, 1. 15 al.
Spiritus 28, 16; 54, 19; 104, 15; spiri-
tuum 104, 11; — intercipere spiri-
tum 32, 15; spiritus sanctus saepis-
sime; spiritus (acc. pl.) ex spirituus
corr. 13, 11 {cf 13, 12; 96, 13. 15).
splendor 65, 9 ; 83, 2.
spondere deum testem Oros. 152, 3.
spungia 22, 8; Boensch, B.et tfulg.p.466.
spurcitia 19, 10.
statim, semper praefixo non: 69, 7;
80, 13; 96, 6 {cf 91, 5).
statio 57, 13.
statutum 91, 5.?; 105, 8?
Stella (ex stilla corr.?) 65, 6; — 10,
14; 25,22; — Oros. 157,4.
sterilis aestimator 54,1; — 61,2; 67,21.
Stipendium 10, 7; 76, 8; 85, 7; 95, 22;
96,26; 135, 21.
stipula 25, 5.
studere de alqo (= grollen?) 6, 11;
c. dat. 87, 5.
Studium 34, 9; 47, 22; 51, 11; 54, 23;
93, 1; 100, 6; = Parteileidenschaft
37,20; 41, 14.
stultitia 7, 7; 14, 9. 11; 23, 2.
stultus 5, 7; 15, 12.
Stupor 49, 29.
suadere 102, 11; — suadeor 58, 16;
90, 18.
sub (semper c. ahl.) 41, 3. 24; 46, 29;
sub sole 16, 12; 73, 7; sub nomine
33, 12; 43, 12.
subiacere 96, 9.
subicere 11, 13; — 157, 6.
subintellegere Oros. 154, 3.
subito 40, 2.
subiugare 101, 12. 14. 21; 102, 4.
subiugatio 84, 3.
sublimare 105, 2.
sublimis 34, 17.
suboles 101, 14.
subsannare alqm 15, 18; Koffmane
Kirchenlat. p. 100.
substantia 5, 9; 97,25.
substantiita, cf. declin., genus, adiect.
subter 109, 3.
subteradnotare 111, 9.
subtraeti gradus 91, 10.
subuertere 122, 6.
succedere 100, 15.
sudes 20, 17; sodes 25, 6.
sufficere 40, 6; 53, 4; 69, 3; 64, 11;
87, 15; sufficit = dQxtt 64, 11, uhi
Uulg. 'cessaf = ägyat.
sufficientia 23,21; 126, 1.
suggerere Oros. 151, 5. 6.
sui, sibi, se et suus cf. pronom; . . .
met 6, 18; 16,26; 63, 12; 126,2;
suapte natura 54, 15.
sumere 20, 14; 47, 11.
summus 91, 11.
super c. abl.(?) 13, 4; c. acc. 10, 19;
17, 1—3. 9; 30, 1. 5; 31, 27; 32,
7. 9; 40, 25; 64, 2; (pro genet.)
103, 2; Oros. 157, 15.
superabundare 44, 9,
uerborura et locutioiium.
219
superare 102, 12; Oros. 153, 14.
supereraiiiens 103, 17.
superflua (= lihri apocryiyhi) 42, 12;
— 49, 29.
superior 11, 13; 69, 12; 94,22.
supeniotare 111, 6. 15; 112,5.
superscribtio 82, 11; cf. scribere.
superstitio 15, 12
superuacuae bestiae 8, 1; 10, 19.
supplicare 41, 11.
supplicium 85, 15.
supra 15, 10; 30, 2; supra ea quae
scripta sunt 23, 11; cf. extra; —
supra = antea 76, 4.
suscipere 27, 10; 49, 18; 58, 9; 79, 7.
suscribtio 41, 9.
suspectus 40, 5.
sustiuere 34, 9; 60, 2; 92, 13.
susum 32, 11; 38, 28; sursum 144, 19.
susurratio 124, 10.
Syllogismus 110, 12.
symbolum 31, 29; 48, 21. 22. 23&/s;
49, 1.2his. 5. 6; — simbolum 4, 19;
— symboli iter 34, 3; 37, 18; sym-
boli fides 36, 6; 39, 14.
synagoga 11, 13; 99, 5.
syiibodus 39, 18. 23; 40, 8. 9; cf.
exodus.
Synonyma: error peccati 7, 9; perdi-
tioiiis excidia 8, 6; unita coguatio
18,30; falsiloquium sermomim 34,
18; pacis quies 35, 5; contentionis
conlatio 39, 5. 6; diuini sermonis
eloquium 60, 20; <uia itineris 48,
11); caligo teuebrarum 64, 10; re-
demptio expiationis 77, 14; tempo-
ris uetustas 79, 12; inqui.sitiouis
indago 86, 8; opus laboris 86, 14;
studio animi Üagrantis incensus
93, 1 ; bella certamiiium 96, 1 ; ti-
mores formidinum 96, 26 ; honores
diguitatum 96, 27; doctrina erudi-
tiouis 101,4; terra regiomim 101,7;
uisus oculorum 101,9; testimonium
memoriae 101, 11; uisibilitas agno-
scentiae 103,7; cf. sacerdos — episc,
syiihodus — concil., scismaticus —
haereticus, omiiis — totus.
syntaxis, cf. Ärch. f. lat. Lex. III,
p. 316-324.
Taberiiaculum 24, 9; 73, 12; 101, 18.
24; 102, 2; 103, 4. 12.
tacere 4,2; 40, 23; 54, 10.
tacituniitas 41, 18.
talaris 25, 17.
tali et tesserae 45, 14.
talis 16, 27; 17, 30; 18, 17. 29; 19,
19; 31, 23; 38, 4; 54,25; 62,18;
76, 20; 82, 19; 83, 18. 19; 97, 8;
101, 12.
tam [14, 7]; 50, 8; 53, 24; 54, 1. 9;
71, 10; 74, 24 bis; 99,20.
tarnen saepisslme, uelut 3, 5. 12 ; 4, 5. 9 ;
6, 11. 13; 8, 15; 11, 12; 12, 19;
14, 8; ~ 104, 3. 16. 19; 105, 5;
112, 6; — 155, 17.
tamquam saepissime, uelut 4, 13; 14,
12; 24, 13; 25, 18 bis. 19; 28, 3;
30, 19; 37, 22; ~ 97, 27; 101, 14;
non tam '~ quam 71, 10.
tangere 44, 15.
tantum 47, 17; non tantum, sed 100, 6;
tantum ut 43, 9 ; tantummodo 1 13, 2;
120, 7.
tantus 38, 21; 76, 20 = 92, 12; 105, 18.
tardare 41, 16; 57, 8; 88, 8.
tardus 110, 3.
tartarus 25, 9.
taurus 11, 2.
legere 105, 3.
tegumentum 126, 1.
temeritas 45, 11.
temperans sententiae modum 76, 27;
t. operis modum 100, 9.
tcmpestas 60, 22.
templum24, 9; 52,5; 83,3.8; 103,4.
temporarius 93, 15.
temptare 44, 14; 61, 10. 11. 14. 15.
temptatio 61, 16; 99, 11.
tempus 34, 6; 35, 6. 12; 49, 28; 65,
11; 69, 7; 72,8. 23; 73,6. 12. 20;
76, 16; 78, 6. 13. 21; 79, 11; 85,
13; 87,3; 92,5; 94,8; temporum
diuisa 64, 14; 65, 6.
tempus a) cf. acc, in c. uhl.; —
h) fuerim pro sim 28, 6; 41,
14; fueram pro eram 52, 12; 53,
10. 19; 82, 5; fuisset pro esset
40, 22; fuisse pro esse 40, 8;
47, 19; 49, 24.31; 50, 9; 52, 13;
64, 13; — erantiM-o fuerant 104,20;
— cf. 49, 6 fut. erat; m, 3 pro-
miserat; 77, 9 oecupauerat; 96, 17
pugnaret, al. ; — Uiariatio temj).:
tollere — perdidisse 46, 27; — cf.
jjerfecta.
tendere iter ad 3, 4; 91, 9; tendere
ad 17,20; — tendere in taberna-
culum 103, 12; tendere seuteutiam
220
Index
(iudicium) in alqd 45, 12; 55, 22;
— insidias 63, 1 ; se tendere 101, 22.
teuebrae 15, 13; 18, 18; 35, 1; G4, 4.
13; 86, 15; 87, 1; 96, 12; 98,22;
99, 14; 114, 15; 115, 2 bis; 120,17;
Oros. 154, 3; sing, tenebra 67, 17.
tenebrosus 4, 4; 18, 29; eaj tenebror.
corr. 104, 24.
tenere 5, 1; 8, 19; 24, 8; 35, 10. 16;
36,6.7.14; 38,14; 45,18; 47,16;
48, 2.23; 50, 5; 51,26; 62,4; 63,
23; 64, 20; 65, 17; 79, 5; 82, 12;
86, 5; 99,22; 101,6; 153, 17.
tenuare Oros. 157, 1.
terminus 72, 1; 103,9; 104, 14.
terra 22, 20; 54, 2; 61, 3; 65, 10. 13;
67, 13.14; 79, 27; 101,7.19; 102,
8; 104, 18 al.
terrenus 17, 4; 18, 29.30. 31; 54, 19;
63, 24; 65, 20. 26; 69, 9. 12; 70,
10. 14; 71, 5.6.7.20; 73,5. 8.10;
74, 9; 75, 15. 17; 76, 22; 83, 25;
94, 21 ; 98, 17. 21 ; ex terraen. corr.
60, 6; 62, 4; terraenus 73, 21.
terrere 84, 5.
terrigenis principatibus 65, 14; cf.
alienigenus.
tertius 88, 5. 18. 19; 89,4.
tessera 45, 14.
testameutum 52, 3. 7. 14. 15. 18; 71,
14; 72,6. 9. 11. 12. 15.21; 73, 11.
23; 83,3; 98, 18; 102, 10.
testari 7, 10; 22, 4; 45, 5; 47, 4; 49,
24; 50, 1; 93, 6.
testatio de catholica professione 40, 6.
testificatio 79, 24.
testimonium 6, 5. 25; 7, 2; 23, 18;
26, 7. 26; 27, 12; 33, 9; 38, 11;
42, 17; 43, 11; 44, 9. 19; 45, 19;
46, 5. 6. 14; 47,23.25; 48, 10.13;
50,3; 51, 14. 17; 52,9; 53, 7. 11;
54, 13; 63,5; 66,1; 69,4; 80,21.
24; 85,4; 97,27; 101, 11; 105,6;
129,12; — erit in testimonio 80, 18
(opp.e.g.n, IS).
testis 25, 14; 39, 4; 40, 12; 45, 21;
60,16; 70, 16; 83, 10; (c. dat.) 93, 3.
texere fabulam (cod. tegens) 40, 29.
textus 100,1 ('incan.cofi.Ttestus 111, 14).
thema propositum 92, 4.
thensaiirus 17, 4. 6; 116, 22; 123, 15.
timere 11, 2; 27, 28; 35, 8; 40, 28;
60, 21; 74, 15; c. aU.(?) 46, 11.
timor 43, 6; 51, 20; 61, 11; timores
formidinum 96, 36.
tiuia 17,7; cf. Bramhach, orth. p.l33.
tiniare 17, 4. 11.
titulus 26, 6; 31, 28; 82, 10. 12; 86, 4;
92,4; 95, 11. 13; 111, 9.
tolcrabilis ex toller, corr. 95, 6.
tolerantia 59, 22.
tollere spem ueuiae 36, 3.
tonitru 154, 18.
tormeutum 7, 4; 22, 16.
tot 57, 12; 92, 10. 16.
totum adu. 8, 18; in totum Oros.
156, 19.
totus 6, 2; 35, 1; 39, 15. 23; 41, 9;
71,9. 22; 79,4; 93,2; 97,2; tota
mentiri 41, 2; tota damnauda sunt
50, 3 ; unus pro totis 55, 1 ; unus
in totis 71, 24; 75, 9; onmiuni
Creator in totis 77, 20; omnis scrib-
tura homo totus est 93, 5.
tractare 45, 15.
traetatus in subscriptionibus 56, 27;
68,9;81,16;85,16; 91,11; 102,18.
tradere 35, 12; 36, 14; 41, 19; 42, 17;
48, 19; 49, 6.
traduce natura 65, 24.
trahere 47, 26.
tranquillus aeui 88, 11.
transcurrere 60, 4; 77, 16.
transducere 16, 25.
transferre 29, 5; 45, 8; 72, 22.
transfigurare se 131, 20.
trausfusus 69, 4.
transire: trausiet 24, 23.
transitus, us 54, 17; 77, 22.
translatio 45, 4.
transraittere 41, 9.
transuorare 11, 5.
trepidatio 74, 26.
tres 6, 6. 7; 45, 21; 78, 19; 129, 12.
tribuere 12, 5; 27, 17; 62, 6; 63, 27;
76,3; — tributapeccaminum96,25.
tribulare 86, 3; 146, 19.
tribulatio formidinum 95, 1 ; — 97, 20.
triformis 70, 9. 19; 76, 4; 78, 12.
trinitas 154, 18.
trinus: trina potestas 37, 23.
tripertitus 5, 10; 31, 30.
triturare 13, 19.
triuiales res 45, 13.
triumphare c. acc. 16, 26; triumfare
95, 13; 101,3.
triumphus 95, 20; 101, 5; triunifus
71,8.
tum 88, 6; 89, 2; cf. tunc.
tumultus 45, 10.
uerborum et locutioiium.
221
tuncl2,4;20,21;31,ll;73,24;c/'.tum.
tuniea talaris 25, 17; 29, 4.
turba 40, 16.
turbare 40, 3.
turbines 88, 11.
turgescere 110, 12.
turinum aeramentum 25, 20.
turpitudines 17, 17; 19, 9; 22, 14.
tuus 97, 12.
typus [ex tipus corr.) 29, 1; — 86, 13;
153, 11.
U pro B cf. 'perfecta".
uacuus 104, 19.
uagitus 60, 3; 77, 15.
uagus 79, 22.
iialere 45, 20; 49,8; 93,24.
uaniloquium 124, 11.
uaniloquus 132, 9.
uaiiitas 8, 2.
uariatio modorum, cf. modi.
— mimeri, cf. num.
— temporum, cf. temp.
uarietas uoluntatum 93, 22.
uas eloctum 87, 7.
ubi 45, 11; 48, 16; 49, 28; 65, 23;
73, 24; 77, 22; 90, 18; 93, 16; 100,
18; 101, 8; 104, 19; 106,4.
ubique 104, 25,
iiel = schon (36, 4); 38, 5; 39, 6;
58, 16 al.; = quamuis, auch noch
so 38, 24; cf 83, 15; = et 6, 13;
14, 16; 18, 17; 22, 5 bis; 23, 6;
30, 17 al. ; — disiunct. saepissime,
uelut 15, 11 sqq.; 23, 10; 24, 1;
31 , 22; — nullus uel ~ uel 35,
12. 13; 35, 17; cf. (36,4); 46, 24.
26 ; 66, 20 ; (non quod — uel — aut
65, 13; aut qualiter uel — uel ~-
nou 50, 3).
uelare 86, 15.
uelle saepissivie, nelut c. acc. c. inf.
6, 10. 14; 9, 16; 38, 17; 52, 12;
57, 16; m, 5; 70, 18; 79, 15al.; —
c. inf 5,8; 6, 13; 11,26; 18, 28;
21, 14; 23, 17; 24, 17; 31,14; 38,
14 al.; c. coni. 110, 14; 112, 7 al.;
c. acc. solo 3, 12; 38, 9 al, ; uellit
pro uelit 39, 2; 99,3; uellitis 85, 7.
uelocius 110, 8; 112, 9.
uelut 8, 2. 9; 17, 16; 35, 20; 40, 15
48,8;54, 18;57, 12;71, 14;72, 12
73, 15; 77, 1. 6.12; 79,24; 80,8
81, 9; 92,4; 95,21; 99, 18; 100,10
101, 3; 102, 4. 15.
uena 54, 19.
ueneficium {cod. beneficia) 96, 25;
ueneficia ex beneficia corr. 21, 3.
uenenum 97, 14.
uenerabilis 5, 10; 31, 28; 34, 17; 37,
23; 38, 5; 42, 15; Oros. 157,9.
uenerabilitas 39, 21.
uenerari 14, 19; 17, 5. 16; 18, 1 lis.
ueueratio 39, 16; 52, 18.
uenia 6, 14; 36, 3; 88, 19.
uenire saepissime, uelut 6, 2 ; 34, 10.
12; 36, 13; 40, 15; 41, 10. 17;
60, 10;71, 15;78,21;81, 6;87,5;
91,11; 102, 16 ; 103, 10 ; — in car-
nem 7, 20; 31, 2; 60, 4; 72, 2;
102, 7 ; in carnem corr. ex in carne
28,13; in carne 7,18; 21, 22; 31, 5;
55, 6 ; 62, 18.
uenter 114, 14.
uentus 54, 17; 65, 5.
uenumdatus 80, 2; uenundatus 19, 22.
uenustus 110, 7.
uerbera (ex ueru. corr.) 40, 17.
uerbum 8, 13; 12, 5; 27, 9; 28, 26
31,7; 33, 11; 40,4; 49,27; 50, 14
53,5. 26; 56, 9; 63, 6 bis; 65,7
66,6; 67,22; 74, 12; 82, 4; 92,3
98, 1; 99, 7.22; 102,2.
uere 52, 12. 13.
uergere 105, 2.
ueritas 8,4; 33, 9; 34, 5; 39, 17; 60, 2;
64, 20; 69, 4; 87, 14; 100, 6;
101, 15.
uoro = autem 36, 13; 40, 15; 49, 19;
99, 8; quasi uero 7, 8.
uersutiae sermonum 8, 16.
uersutus 110, 4. 11.
uerum = seid 35, 5.
uerus 16,28; 35, 11; 48, 18; 49, 1
75, 13; 88, 7; ueri fides 33, 12
34, 16; 50, 14; uera, orum 22, 12
45,2. 23; 93, 15.
uosper 65,9; 67, 15.
uestigium 44, 14.
ueterescere 62, 14.
uetus test. 71, 14; 72, 7. 12; 73, 11;
98, 20; abl. uetere 72, 9; ueteri
138, 1; 153,2.
uetustas 79, 12.
uexare 6, 20; 33, 11.
uia 19, 14; 20, 17; 64, 20; 66, 16; 83,
14.22; 92, 16; 102, 17; 103, 12.
uice anniuersaria 58, 2; — 65, 6. 12.
uicinus 80, 13.
uictoria 79, 26.
222
Index
uictrix militia 95, 22.
iiideus = uates 50, 25; 51, 7.
uidere 3, 6; 40, 12; 44, 10. 15; 54, 10;
63, 9; 84,25; 93, 16; 95, 16; in
canonem 50, 2 {sed in canone 50,
11); omne quod uidetur ^= uisi-
hilia 26, 5 ; 04, 12 ; ea quae uidentiir
78,5; cf.79, 20 (et 70, 3. 14); uideri
3, 11; 47, 12; 49, 21; 52, 23; 87,
17; 104, 1.
uiduare 43, 13.
uigiliae 80, 10.
uiucere 49, 17. 19; 60, 7; 61, 10; 65,
27; 77,24; 78, 13. 16. 18. 21; 92,
8. 14; 99,23; 101,24. 26; 102, 9;
— uictus 26, 24; 60, 13; ex uinct.
co?T. 19,25; [uincire (?) : in ea quae
uidentur omnis homo uincitur?
(uincTtur ?} 78 , 5 ; sed in quibus
homo uincitur 78, 11 sq.]
uinculum 24, 22; 44, 14.
uindictal0,20;51,14; 101,11; 146,19.
uinea 66, 18.
uipera 23, 8.
uir = maritus 19,6; 20,14.20; 28, 21 ;
religiosus 40, 9; spectabilis 41, 2.
iiirere 85, 11.
uirginalis 53, 25; 73, 13; 77, 13.
uirginitas 74, 25; 101, 10.
uirgo 27,24; 36, 17. 18; 59,24; 74,
22.23; 101,25; 154, 15.
uirtus 5, 9; 27, 16; 44, 9; 46, 7; 65, 7;
67, 12; 69, 4; 94, 22; 103, 16;
104, 12.
uirtutificatio 104, 12.
iiirus 88, 3.
uis 28, 26.
uiscera 54, 21; 98, 5; 123, 16.
uisibilis 69, 7. 13; 70, 3; 86, 12; 94,
22; 103, 19.
uisibilitas 103, 7.
nisio 9, 15; 50, 13.
uisus oculorum 101,9; 104,24.
uita 3, 3; 4, 12; 5, 3. 24; 7, 19; 15,26;
18,29; 33, 12; 34,11; 35,4.6.13.
18.21.27; 39, 15; 40, 2; 43, 10;
44, 11; 45, 24; 54, 21; 55, 23;
57,4; 63, 1; 65, 12; 75,8; 83, 2.
10. 16; 85,12; 88, 9. 21; 90, 19;
91, 9; 92, 10. 16; 93, 11; 95, 5;
96,9; 99,7; 101, 5; 102,15; 104,15.
uitare 9, 16; 100, 3.
uitis (sensus): uitim ex uitem corr.
14,22; — 66, 19.
uitium 18, 20; 30, 14; 60, 2; 70, 14;
73,7. 16; 77,8; 81,4; 83, 14; 84,
22; 95,20; 96,8.26; 98, 12; 102,
13; uitiorura bella 92, 11; 96,22;
morum uitia 12, 23; mores {cod.
mors) uitiorum 15, 13.
uitulus 10, 22; 11,2.
uiuere 14, 8; 15, 26; 19, 2; 28, 26;
35,26; 39, 17; 41,21; 71, 21; 78,
25; 81, 6; 82, 6; 93, 10.
uiuus 6,21; 34,20; 104, 18.
uix 52, 21.
uUus 23,28; 91, 5; 104, 6.
ultio 45, 12.
ultra 53, 4; 74, 16; 97, 5; 147, 7;
cf. Ar eh. f. lat. Lex. IV, 377.
ululare 17, 9.
um quam 56, 2.
unde 39, 22 his; 56, 20; 87, 15; 93, 2;
101, 16.
unguentum maledicti 24, 2.
unicornis 24, 12 ; 27, 3.
unicus 57, 13; 92,8 = 94, 13 = 104, 3.
unio Oros. 154, 19.
unitus 7, 16; 18, 30; 34, 17; 102,
17 his; in opus 103, 19; in uirtute
ex in uirtutem corr. 5, 9.
uniuersus 65,8; 71,23; 73, 16; 75,9;
96,22; 101,22.
unumquid 77, 6; 105, 1.
unus saepissime, uelut 3, 10; 5, 6;
7, 6. 9. 10 ; saejje apud 'deus', uelut
5, 7. 17; 7,5. 10; 34, 17; 35, 10;
36, 14; 37,23; 49, 3. 10; 62, 11;
66, 21 al. ; rede unius rei 66, 14;
uni rei 45, 20 (oj^pi. nullae, solae) ;
unus '~ alter 51, 8 sqq.; unus -^
alius 98, 19; unus -^ alter ~' alius
23, 12 ; — haec tria in unum sunt
6, 6; h. tr. unum sunt 6, 8; cf.
72 7.
unusq'uisque 13, 21; 66, 6; 97, 6; 111,
4. 15; 112, 6; 128, 18; 145, 3;
cf. unumquid.
uocare 8, 7 ; 41, 5 ; 73, 1 ; 78, 25 ; 100, 6 ;
uocatus 4, 10; quis uocat per se
uocitum (cf. e. g. Hom. 6 293 -i jj-e
a;:£u5ovxa xat auTÖv OTpüvsi?;) 82, 13.
uocatio diuersa 36, 12 et 103, 12,
uolatilia 8, 10; 10, 5.
uolucer 76, 19; gen. pl. uolucrum
9,23; 76,26.
uoluntarium opus 78, 10; terra uolun-
taria 67, 14; paupertas 125, 18.
uoluntas 24, 8; 48, 15; 54, 27; 55,
20; 64, 16; 65, 28; 70, 13; 89,
uerborum et locutionum.
223
2.4;90, 19;93, 22;95,1G;(18, 12;
29, 8; 63, 17; 72, 17; 94, 17; 95,
24; 96, 20; 99, 17; 122, 13;) cf.
uoluptas.
uoluptarium tempus 85, 13.
uoluptas 63, 13; cf. uoluntas, uelut
63, 17.
uotum malum 41, 14.
iiox 57, 14; 94, 13; 96, 2; 97, 10;
98,6; 104,4.
urgere 51, 9. 12; urguere 89, 2.
usque ad 42, 26; 48, 4; 74, 15; 79, 13;
97, 17; 102, 16; 119, 12; 122, 2;
156, 21. 24. 26; — usque in 35, 12;
111, 5; 152, 6; — usque nunc
155, 19; eo usque 156,22.
usurpare 56, 18.
usus 54, 14; 65, 5. 12; 71, 20; 104, 26;
usuus 61, 1.
ut -= uelut 4, 12; 74,14; 86, 15; 87, 6;
88, 18; 90, 13; = quomodo 47, 27;
103, 6 al.
ut = dass, 144 locis, uelut 4, 5. 10;
5,1; 6, 3. 10; 7,2; 8,15; 10, 2; —
post spes (102, 8), iubere (78, 27),
intellegere (72, 4), sim.; — cmnu-
latur 100, 11 — 101, 4; — cum
indic. 3, 7 — 4, 2; 30, 11 — 15;
67, 21—23; 75, 3. 4; — c. inf. 35,
26—36, 3; 41, 24—42, 1; cod. 96,
27; non sequitur uerhum 41, 11;
51, 22; ut non -= ne 22, 18; 43,
2—4; 58, 17 sqq. ; 70, 3 al.; ut nee
-^ nee 83, 16; de ut et ot per-
mutatis cf. et.
uterque 53, 21 bis; 72, 4. 7. 11 ; 98, 20;
116, 22.
Uterus 77, 13 ; 84, 25 ; 97, 21 ; 98, 2. 7.
uti 61, 16; 65, 28; 97, 27; 125, 14;
Oros. 156, 7.
utilis 57, 5 ; 92, 15.
utilitas 87, 15.
utrum 45, 23; utrum an 95, 4.
uulgi fabulae 39, 5.
Zabolus, zabulus, zabolieus uid. dia-
bolus {cf. etiam Zeu in ind. rer.)
zelus 42, 26.
zizania 46, 28; zezania 46, 27; 47, 1.
zona 25, 17.
COßßIGENDA.
jnig. 4, 6 uirgulis incluäas uerha credens male alteris
„ 10, 17 leg. cognoui pro cognovi
„ 11, 3 w app. I leg. p. 260, 5 pro 620, 2
„ 12, 19 leg. quae tarnen pro quaetam en
„ 13, 16 leg. diabulo pro zabulo
„ 15, 12 leg. stultas uel formas -^ uel mores ostendit iiitiorum pro
stultae uel formae -«- uel mors • ostenditur uitiorum
„ 19, 25—20, 1 leg. imaginem pro iraa-
„ 44, 6 in app. III add. ABApOSTOlOS
„ 68, 9 in app. II leg. ^exbobl^ pro exbobi
„ 78, 20 leg. euicerit pro evicerit
„ 84, 24 del. uirgulam ante cousequimur
„ 90, 6 leg. languesceiit pro languiscent
„ 99, 5 leg. synagogam pro sinagogam
„ 109, 1 in app. leg. L (fol. 231) pro L (fol. 232)
„ 136, 13 leg. legi erat n pro legi erat Mn
„ 137, 16 leg. pputiosam P pro pputiosam V
„ 159, col. 2 init. leg. Sap. Salom. 7, 17—21 ... 10, 9; <71, 4>
„ 159, „ 2 med. leg. Hos. 11, 1 ... 48, 6
„ 175, „ 1 fin. leg. Barbilon 29, 15 pro Barbilon 29, 14
„ 183, „ 2 leg. | adsimilare: adsimilaui ex adsimulaui corr. 19, 17;
adsimilatus ex adsirailitus corr. 71, 12
„ 205, „ 2 suh 'modi e)' leg. ... 52, 15; (70, 11); 75, 3. 5; (80, 12);
82, 18; . . .
J
DATE
DUE
!
i
CAT. KO. 1137
PRISCILLIM BR
6ü
:ü5 — -
TD • -IT .V- IS
Friscillian quae supersunt.
A1 6? , 7
DATE j ISSUED TO
vl2
