(navigation image)
Home American Libraries | Canadian Libraries | Universal Library | Community Texts | Project Gutenberg | Biodiversity Heritage Library | Children's Library | Additional Collections
Search: Advanced Search
Anonymous User (login or join us)
Upload
See other formats

Full text of "De formatrice foetus liber : in quo ostenditur animam rationalem infundi tertia die"

^>A^t-2/)t/T^ 




\ 



L xvu 



N 



XX 



Digitized by the Internet Archive 

in 2011 with funding from 

Open Knowledge Commons and Harvard Medical School 



http://www.archive.org/details/deformatricefoetOOfeye 



FORMATRiCB 

F OE T V S 

L I B E R 

In quo oftenditur ariimam ratiO'* 

nalem infundi tertia die. 

A V T H o R E 

T H O A4 A P I E N O 

BELQlt ET BAVARI^ BVCVM 
}4edtco cuhkuUrio^ ^ in Academia, Lommenfi 
PfsffeJJ&re priwario. 




ANT VERP I M, 

Apud Gulielmum a Tongris» 
Sub iigno Qryphi. 



M. DC. XX 



Cum Gratia dr Pfiuilegio* 



i/ rf »*■ 



2ERILLVSTRI _ 

A T QV, E 

fe:}fCELLENTiSSIMO VIRO 

D- FRANCISCO PAZ 

REGI^ CATHOLIC^ 

M A I E S T A T 1 S 
S E REN IS S IMOR V M 

BELGII AR CH 1DVC\^M 

ARCHIATRO D. C. Q,^- 

RADO multa in hoG li- 
bro, Excellentiilime vir, 
contrariadocftrin^^non 
tantum Galeni & Arifto- 
telis , fed & communi 
omniumferetam Medicorum tum 
Philorophorum : fretus pondere ra- 
tionum , quibus fultincri videntur, 
Quidnienimliceat^ firatio fufFrage- 
tur /' Etenim raiio omnium quorum^ 

a 2 cum^ 




cumque dodtiilimorum virorum ali- 
thoritati loiigc eft anteponqnda. Au^ 
thoritas^ftimanda e^t^ non propter 
fe, fed propter rationem.cui inniti iu- 
dicatur : fi ea refragetur , nullo loco 
eft habenda. Etenim ftudium omne 
coniiftere debct in indagatione \^eri- 
tatis, vcritas enim Philofophise ac 
fcienti^ omnis aniilia eft ; illud au- 
tem maximc eft veritas ; non quod 
huius vel illius opmioni , fed quod 
ratiomacexperientix raaxime con- 
fentaneum eft. Quid rcfert,quis quid 
dixeritj fi non bene,ct[icontrariuni 
xc^x rationi ? Plato in Char mid. fic 
iiiquit;^^#/W refert^^o SocrateS:^ exquo 
audmertm?Nthtl profe^o. Nec enim 
confideradtim quts dtxerk^pfcd vtrum 
<njere dlcatur, Idem Galenus 6. Epi- 
dcm. com. 2. his vcrbis ; Ego non fo- 
hm in iftffocratts fcriptiss fed etiam 

in 



in amnihus mtiquori^m likis ohferm- 
ui.^t non iemere quidquifque ipforum 
dixerit.frohem-^fed experientia acra- 
tione njerumne fit anfalfum , quod 
firipfemnt^exammem^ Magni viri fue- 
runtHippocrates,Galenus,Ariftote- 
les^&nonnulli alij, quorum aduer- 
foropinionibus, fed hornines tamen 
fuerunt, & errare potaerunt, Difjicp- 
le ^y?, inquitGalenus 2. decompof, 
medicam. fec locacap.8. ^r qui ho-- 
moftty nork in multis -peccet : qu^^ 
dam n)id.eltcet penitus tgnorando ^ 
qu&dam male iudicando^ ^ qu/zdam 
tandem negligentius tradendo. Cur 
crgo non lice^t eis aliquando aduer- 
fari? Infinitado6ti(Iime & acutillime 
fcripferunt, in multis tamen erraue- 
runt: plurima fciuerunt, fed aliqua 
tamen ignorarunt. Anfatebimureos 
ita omnem fcienti^ puteum cxhau^ 

a 3 fiflc. 



fi^CyVt njhil pofleris rcliquerint hau^' 
xcndumi Dcfduerunt ipfi frequen- 
ter a dodtrina maiorum fuorum^eam- 
que impugnare, rcijccre ac exploderc 
non funt veriti ; eur non hccat & 
idem nobisfaccrcjaut cur nobis ipfis 
opprobrio vcrtamus, cadi:m qua ipfi, 
vti hbertatcf Annatafucrunt inge- 
nia corum libera, noftra vcro in fer- 
uitutC3 vtdebeanteiTc manGipia eo- 
rum ? Gloriatur Galenus dc fe, quod 
libcro femper ingcnio praedicusfoc- 
rit,&:vcritate dodtrinae Hippocraas, 
Platonis, Chiyfippi, Ariftotclis, alio- 
rumque antcpofucrit»jCur nobis igno- 
miniofurn fit vcritatis caufa aliquan- 
do quoque reccdcre a dodrina eo- 
rumdcm ? Quiiiimo 2. Mcthodi & 6. 
Epidemiorum vocat dodrinam illo.-f 
rum tyrannicam & illos fcruos , qui 
114 prxccptoribus funt addicfti, vt he 

latum 



latum vnguem a dodrina eorum rc- 
^edcre audeant, Equidem, fateor, illa 
quoque & ego femper fui ingenij li- 
bertate, vt nunquam magnopere cu- 
rauerim Hippocrates dixeritan Ga- 
lenusj Plato an Ariftoteles, fed qua 
ratione fulti. Scire eft rempercaufas 
cognofcere. &tum demum verc fci- 
mus,cum rerum omnium cognofci- 
mus rationem 5 non cum authorita- 
tem : authoritas cnim^ qua talis, ne- 
que rerum efTcntiam ncque caufas 
per (e demonftrat. Interim tamenea 
fseculi noftri infehcicas ac diffidentia 
cft 5 vt a maiorum opinione dilabi 
piaculum yideatur^&qui id facere 
aufus fuerit, omnium ora,dences,ca-, 
lamofqueincurrat. Ea ratio cft, Ex- 
cellentiflime atque EruditiiEme vir, 
cur hbrum hunc Ampl. Tuae dedicare 
non dubitauerim : vt, quia fumma 

a 4 poiles 



polles eruditione ingenijque perfpi- 
cacitate , a^quum iudicem 3 & quia 
jrnaxima apud omnes vales seftima- 
tione, fi iudicio fuffrageris, validum 
habcat protedborcm. Quis enim au- 
fus fucrit lacerare , fi tu probaueris, 
^ut commendaueris? Vel hoc maxi- 
mum efTet eius infcitiae argumen- 
tum, a tuoiudiciodifcrepare. Accipe 
crgo sequo animo 3 lege, examina , 
tuere $ & Ficnum tuum folito afFedbu 
profequere. Louanij hac 15. lanua- 
!:i|, anho 1620. 

*TuA ExcelkntU colentifsimm 
THOMAS FIENVS« 



AD CIARUSIMVM VIHVM 

D. THGMAM FIENVM 

COLLEGAM CHARISSIMVM 

De vi animse Formatrice fubtilit^r 
acnoue difiTerentem. 

LE G E R A T hmc librum Rerum 
i^ATVKhiFiemy 
Nef:io qmc^p, nomine prdterito. 
jiccernens operum pMefa^a^rcana 
fuorum^ 
jidduBohu dixit verha lupercilio^ 
Aut Egomet fcrtpfi h^c ^ datur aut 
Naturafemnda, 

AutGeniusnoUro maior Arifto- 
tele. ^ 



Gerardvs de Vileejrs 
Med. Profcfi; ordinarius. 



ErS TAS nZfl KYRSEflS aiaaesei.s 
T A r T o r A A M n p n T A T o, r 
©»MA tot ^Eiunar 

.jro TaN lATPaN kai soo.nN nANT» 

Y HTg5# ^(yoe 6uZ^tt^ «Aes^ r^^/ajj Ts,,Msy<f@- 
OvVtt AgtfflleAjji ISiJa'!»*]», «^^ r«;\>}»i$, 

Ov5* If«»g i^iig 'fft^ll^ «X«S-0|/j55» 

Hi ru TwWrw /^.«{j;^,,^ Ttf^/i<j„ 



PETRVS CASTELLANVS 
Doclor Medo 



AD CLARISSIMVM VIRVM 

D. THOMAM FIENVM 

I N 

ACADEMIA LOVANIRNSI 

MEDICIN^ COIVMEN, 

FAF L I c I s /3/4 fi^iper inTeni , pph 
StihmBiiS^ infamcs [eyAm ifavulgus puM) 
Jahas Comefarum tftrtces inttf choros 
Ctrcivolmtis ire^ vindique dtheris 
E ventre Ahortiim fideris f^mdumnouiy 
p/ 4t} emque^ fed ijui- ncn fug&x duumferat^ 
Gregts perennts^ horrid^ filentiA^ * ;• 
£lut no^is dteym ^egit conjiar/s face^ 
Ttene docmHi. Eelaffus nunc polo ^ 

FoUce penna^ (crthts e^ pngis fimuli 
Nen ampltus capace qticd celet ftnu 
€:ortim mundi ; paruula fed fornice 
^uem mifcet^ d^ tenerum coquit^ duraiparens 
Hkmmdfoetum, Hmt magna res^ in qtiam tdir^en 
Confumtt artemxfr vUimam extendit manum 
Natura fapiens. Machinas quis tfitiuge^ 
Jnfiruxit exigui modo cerpufculif 
^uis ohfequentemtorquet inneruos^velut 
JFunes^ Prometheusfragilis indolem Imi ? 
^i^A iextilesferit^ntj doila manu 

Tramas 



ffAmdsAYachne neUu ? mt mtlljefmo^ 

ConfptYAt ilU artifex volumine ? 

^j*9ci venuhrum tuhulos cxlum cauaf^ 

^m membra longe fmgmnans ri^at iecur ? 

Aut riuulos fingultientis corculi ? 

7tirb£^ fatehor^ ha0enus mixtusfui ; 

Et femindem hxut fcio fatis qmm vim daham 

MaieriA inerti. fed Ithfo nunc aureo , 

Etpuhlica ( haut duhium) fde animuUrn ajferis, 

Jjimo recenti : ^f4^ arte^ vel mAgis Deo 

Jnliin^apjacitum defodis fthi hrem. 

Sic vngue nidos ftgnifcelutat foror 

Parua PhilomeU^ circinaiqtie argenteo 

RoHro loqmcibus inftruens natis thoros^ 

Prius dedifli maximum miraculum 

Cdi capaciSf alterum nunc dasfoli. 

Plura erudita^ ctmofa (i manu 

Vir magne dones^ qttA ingeni isio acumine 

Difpfia hahes^ breui nihtl mirahimur. 



LIB. FROMONDVS 
Philof. Profeff: 



INDEX QV^STIONVM. 

Q^V iE S T I O I. 

QF"^ ftt caufa efficiem Ccnfor- 
mationisfc^tus in <vtero matris. 

2. oAn caufa Conformatrixft mrtus 
njteriy an femints. 

3. Gludis njtrtus feminiinexiftens fit 
Conformatrixo calorne tnnatus an 
altqua alta ? 

4. An generatlua farmtum fit effi^ 
ciens Ccnformattonis. 

5. An antmafeminisftt efficiens Con- 
formationis. 

<5. ^n altqua alia virtus ncn animd- 

ta^feu nulli animtz contunUa fit ef^ 

ficiens Ccnformationis. 
f.An anima Jemini foH conceptio- 

nem adueniensfit efficiens Qonfor^ 

mattonis. 



qmfemmpofi conctptwnem primo 
^duenit ac Conformationem facit^ 
njegetatiuaney fenfmua^ an ratiO- 
nalis, 

9. An fotentu Conformatrix fit gt- 
neratiHa^fiu fpectes eius^ 



F I N I s: 



A V T H O R E S; 

Q uorum ncm:nam hoc hbro ciPantuf, 

A. Fi 

Fabius Pacius. 

AI bcrtus Magnus. Ferdin. Mena. 
Akxader Apbro- Fernelius. 
difeus. Fonfeca. 

Argenrerius. Forliuienfir. 

Ariftoteles. Francifcus Picolomi- 

Auerrhoes. neys, 

D.Auguftinus. G. 

Auicenna. Galenus. 

Archang. Picoloixii- Gandauenfis. 
neus. Gentilis. 

C. H. 

Caieranus. t^ u- 

Capiuaccius. , g. Hxeronynaus. 

Cardanus Hippocrates. 

Carcrus. ' Hurtadus Mendoza; 

Chriftophorus Ve^. , . . ^" 
r^. j. '^ ° lanmnius^ 

Citadinus, » n- 

Commbricenfes. ^"f"^' 
eoftaeus. loubertus. 

^* Ladantius. 

Didacus Mafius, Laurentius. 

Liter» 



Litcirx Cxctx. 


Simplicius. 


M. 


t. 


Macrobius. 


Themiftius. 


Maflaria. 


D. Thomas. 


Mercenarius. 


Thomas de Garboc 


Mcrcuriaiis. 


Thomas a Veiga. 


O. 


Toletus. 


Occamus. 


Turilanus. 


P. 


V. 


Peramatus. 


Valefius» 


Philoponus. 


Varolius. 


Pinxus. 


Z. 


R. 


Zabarella. 


Ruuius Rhodeafis. 


Zegarra. 


s. 


Zoares. 


Saxonia. 


Zonziiias» 


Scotus. 





TBOMjE fieni 

D£ FORMATRICE 

F OE T V S 
Q^V JE S T I O L 

^j^^Jlt caufa efficiens Ccnjvrmdtio^ 
nis fcett^s^ in vtero matris. 

E R A R D V A atque obfcura rfes 
eft inueftigare efFeAricem cau-* 
iam conformationis rem.inis ia 
vtero matris. Nullt eamj meo 
iudicio^afTecutifunt^aut fi qui 
fint fubodorati , quod paucalis 
antiquorum contigit , faltem neqae eam fir- 
miter tenuerunt>neque clare apsrueruntjne-i 
que vUis rationibus adftruxerunt. Nos opi-» 
nionem noftram m medium afFeremus, eam* 
queira firmis, atque euidentibus , vtopinor, 
rationibus adftruemus , vt nullus cuipiarn 
deinceps fuperfuturus fit dubitaadi locu** 
Qupd dum facio,fi ia nonnullis, a communi^ 
ac antiquorum, tum Galeni, tum Ariftocelis 
dodrina re^edo; fciant meillum efie, qui la 
nullius magiftri vcrba iurarim, fed veritatem, 

A m 




2, DE PO ^ M ATRI CE roBTVS 

i^c ^Momm pondus omni quorumcumquc 
au hcrirari anrcponarr!. 

Vari^e fhcrurit circa c?ar! tum Med4corum^ 
tum i h.ilt-n^phorumopiniones, AJiqui dixe- 
runteinciencetT) conformationis caufam effe 
Deum ipfijn-i;a! j intclligentias^alijanimam 
mundi ; alij corpora cceleftia; alij vterum ; alij 
animam<eminis;aHj virtutem quandam di- 
uinam, & admirabilem vicariam atiims pa- 
renrum, (tmmi inexiftcntem ; ahj calorem 
jiatiuum. aliaque. PIato,tefte i^Iotino 8 ter- 
tia^ Enneados. 6c Themiftius commentaria 
deanimja, & ti, Metaphyficorum, 5r Piatoni- 
cj auqui, tc fte Galcno,^^ Ubro de Foitus for- 
mationc, capire z^., dixerunt efic animam 
mundi, &a;ternam mentemrerum omnium 
opiScem. Auerrhocs 2. Metaph} f. comment, 
51. 8cAmcenna 6. naturah pariic. 4. cap, 4, 
al ijqie i^rabes dixerunt, eiie qiaandam in- 
tclhgcnrjam Cholcodseam appellatam, quam 
crnnium formarum fubiunaruim eiFedricem 
efle Itatucbant AuicennaFen 1. primij do- 
firina 6. capite 2. & Fen z. tcrtij tradatu 
I. caf ite 1 videtur eam adfcribere Creato- 
Ti, ^^'dicit eile virtutem quandam proceden- 
tem a <. rcatore, quse operetur expr^cepto 
Crcatohs. Tnfmegiftus Philofophus libro 
depotentia, &fapientia capice y. dicit illam 
neque m femiae efte ^ neque in generante, 

neque 



qV.^.s Tio t. 5 

neque efTe natura^ opus, fed caufam fupe-^i 
norcm^ furnmo intelledu acprudentiapr^- 
ditam- Arilloteles, etfiz- Animse dicat ciTQ 
facultatem anim^ vegetanteni , tamen 12» 
Metaphyf. capite 18. adiungit intelligenciam 
c^leilem, & 2. de generatione anirnalium 
c^pite 3. dicit efle ca^Ieftem quandam vim^ 
cum cxlefticalorein fpiritu feminis reiiden- 
tem- Galenus etli variis locis ponat ipfam ef- 
fevim quandam femini parentum inexiften- 
tem • aliis tamen mulris ambigit. Secundode 
temperament. capite 14- dicic de hac etiam 
Ariftotelem dubitalfe, vtrum fcilicet diui- 
nioris originisfit, nccnc : aiferitque qualica^ 
tes primas minime formationis ei-Gcientem 
caufam efle, Ccd ipfas eiTc quidem inftrumen- 
tumjformatorem veroelle alium: quali etia 
cum Ariftotelediceretiilam originiseflelon- 
gc diuinioris. Decimo quinto de vfu par-- 
tium capite 1 8^9 deplacitis capite ij. caufi 
forniatricis fummani fapientiam > & potea« 
tiam admiratur; qu^nam veroiit, non dicitt 
dum autem fummam eipotentiam 6c%icn- 
tiam adfcnbit, abfque dubio eam diuinara 
quoque elfe vidptur agnofcere: dicitque Hip- 
pocratem eam naturani appellaire, non auf um 
dicere qualis. cuiufuefubftatixfit. Et f.defa*» 
cultatibus natural. capitey. diuma ohgine ha- 
bere fciiplic , 6c Iibro de Foetus formarion^ 






4 DE FORMATRICE F OE T V S 

cap 6.ad longudifpu^at qualis ipfa fir,an Deiis,^ 
ananima mundi, annarura, an anima femini 
iuperuenics; qux ftnim fibi domkiliu fabrice- 
rur, Nam cu confiderac fumma,qu« in foetus 
coformatione relucet/api€ntiam,6r potentiiy 
dubitat ao t^eus aliqius prudens, 6? potens 
faciat cam^ qui nrius fun inimenta fapientia 
confiderauent qu ^e, ^ quomodo partes onv* 
jies ad actiones lint fabricandae,& quod con- 
cepit fuaihfimtapotentia exequacur. Natura^ 
cnmi, feuanimam vegetatiuam, cum bruta 
fit, 8c fapientiie e^Apers ^ aflent tanti opcris 
auchorem sile non polfe. Quod anima ratio^ 
nalis fuumfibidomicilium j-abricetur., ex vna; 
parte videtur (ufpieari es eo, quod ipfa fciat 
vti partibus fuis folo inftindo, fine vUa do* 
d:rina, Sciciat moueremodo hunc, modo il- 
lum mufculumad vfum requifitum ; &: ex to|r 
centenis eligere eum, qui ad actionem inten- 
tam eft necelFarius : cum cainen nos nec muf- 
culos, nec firum eorum, nec numerum ^ nec 
vfum cognofcamus : & quod equi hinnulas 
vix natus foat fuis membns vti, pedibus cal- 
citrare^ceruus eoraibus petere, & afia ani- 
jnaha dentibus rnorderc ^ etiam antequaos 
cornra & dentes nata fint. Ex altera vero 
parte du^itur ad credendum oppofitum ex eOa 
quod amma partes fui corporis non cognof- 
sajri quod abique dubio effedcberet, fieas 

ipfaoiee 



QV ;e s T r o T, y 

ipramet eflet fabficata. Dubitat etiam aa 
anima mundipoffitefie noftri conformatrix. 
Sed cum confiderat, quodilla eadem debe- 
ret etiamcfle conforniatrixculicum, Scmu{^ 
carum, 5r viliffimorum vermium, in eam vc- 
nit opinionem, vt eam cred^r effe non poflei 
propcerea quod takum animalcalorum con- 
formatio illius nobiUracc,maieftate&:excel- 
ientia videa»-ar cQe indigna. Ec quamuis iucH- 
cauerit animam vegetatiuam, cjuam naturam 
appellat, non pofib efte cifectricem noftr^ 
conformationjs, propterea quod bruta 6c fa- 
pienti^ expers lit ; ramen quando ex altera 
parte confiderat, quod filij parentibuji limiles 
prodeanc, ludicat neque Deum, nequemun* 
di animam poireeile noftri conformatricemj, 
proptereaquod illi a parentibus non proce- 
dant ; ied peculiarem aliquam pctentiam ve« 
getaciuam a^ ipfis paremibas in femen ac foeo 
tum deiiuatam. Ec tandcm omnibus fediq; 
pcrpeniis ad.iuc concludic, & aperte fateair, 
ih caulam noftri conformatricem ignorare: 
qualilcunque tamen ea fit,infinita potentia,& 
jai>iencia pra:ditam efle ; dicitque fe nuUos 
vnquam Phiiofophos repenflre,quipotuerint 
fibivcram caufam conformatricemdefigna- 
re : rogatque omnes, vt fi quidquam de eare- 
perennc, id fibivehnt c^^mmunicare. Sacr^ 
Lcera. videntur eam Cre^tori adlcnbere, Pro- 

A 3 pheta 



^ bE FORMATRICE FQETVS 

phet^Dauid Pfalmo ii§. ii/4»«j-,inquir,/^/.-^ j^- 
mmt me t^ plafmauertfnt me. Et S- lob capite 
30. ficloquitur: Tua manus elabo? auerunt me^ae 
fecermt me quantus^ quarjtusfum ; an non "ueif^t 
lacfudiHime^ ^ velut cafeum me c&AgukUt f ofji^ 
htfS d- fsertiis me contexlfti ? Scotus in i* ^^VitQXi - 
tiarum diftindione 18. dicit potentiam con- 
formatriccm exeedere facultatem feminis 
connaturalem,pro eiufque inuentione ad vir* 
cutem diuinam efle rccurrendum. Inhac opi-^ 
nionum diuerfirate fit 

~ PRIMA CONGLVSIO : Neque 
Deus ; neque intelligentix ^ neque anima 
mundi fimt eiSciens confbrmatioms caufa. 
Hi^c conclufio fecundum omnes flias partes 4 
multis efrfatis^probara • quare non eft necef- 
fum anobisde nouo mukis rationibu^ ope- 
rofe probari. N6 negamus Deurn, ac cseleftia 
corporaad hommis ahorumque arnmahum 
confcHrmarionem concurrere, vt caufam pri- 
jTiam, &: vniuerlalein: nam^ vtinquic Arifto- 
teles 1. Phyiicor.2. Homo hominem, generat, 
iScSori led negamus concurrere vt caufam 
proxfmam de qua hicquxftio eft. Dcumno 
H^Q. caufim proximam , ex eo patet ; quod 
|ic nuUa vnquam in conformationemonftra 
conangei cnt . cuius contrarium patet in om- 
nium lum nnimalium , tum plantarum con- 
foi:ii.^tiuixc. i^eus cnim crrare nuquam pof- 



fet. Intelligentiasc^Iefte^ non conformarc 
probatur ; qui^ quod Qonformat illud ipfum 
etiam fcmims partes alterat, Sc immutat^ 
exiccat, calefacit, Sc ad formam offis, carnis, 
nerui difponit : fubjftanti^e vero abftrada:, vc 
inquit D.Thomas r parte qu^ft. ^''•^rticu- 
lo 1, non inducunt formas m materiam, fed 
folum corporess, forma^ & materia pr^ditse.;- 
Animam fnundi etiam nonconformare, ex: 
co eft manifeftum ; quod mundus minime iit 
animatus, eiufque anima iam diua Pliilufo- 
pliis omnibus (ir explcfa. Nullam earumco- 
formationis caufam elfc, vao argumento alij 
probant; quod iic non po fecdari ratio iimi* 
litudinis prolium cum parentibus. Sedargu- 
inentum non eft efHcax ; quia, vt infra dicc- 
mus, poteft illa iimilitudo contingere, noa 
primo &per fe radone caufse eiScientis; fed 
ratione materix, in qua luntdifpoationes, 6c: 
jpecies exemplares tali modo elrlicientem di- 
rigentes, vt fecundum eas valeat (emenali- 
ter atque aliter conformare. 

Ad rationeSj qux Galeni animum in di- 
uerfaegeruntjlic poteir rcfponderi. Ad hoc, 
quod Deum ahquem, vel mundi anima noftri 
cpificem efte fuipiceiur, ex eo quod in con- 
formatione infinira reiuceat pocenda, &" fa- 
pientia, dicipoteft, ex eo non coUigi iUas 
debere efle in ipiamet cauia conformatricc; 

A 4 feu 



8 VI FOPMATRICE FOETVS 

feu ipfatrsnet conformatricem debcre efle 
furpmelapientem5rpotenrem;fed illam fa- 
pientiam &potentiam eflein CreatorCj qui 
cauf^ feciind£e,ac facultaticonformatriciin- 
diderit vim folo quodam inftindu; 8c finevlla 
prudentia Velintelle6tu,tam admirabile opus, 
& tam artificiofam conformationcm edendi, 
qualem ipfe fua immenfa fapientia prseuidit 
ad reru animatarum, fingularu in fuo genere, 
perfectionem, atque adl.Tones necefTanam ef-. 
ie. Ad hocquodfufpiceturanimam embryo- 
nis conforinandi vim habere , fuumque fibi 
domicihum fabricari ; ex eo^quod ipfa fciat 
certis partibus vti ad cerra munia, quae ipfa 
neque fenfu neque intclledu cogn^fcit ; dici 
potefl:, eum non bene colhgere;quia Wc pof^^ 
fct anima facere folo inflindu naturah,e\iam- 
fi partes,quas itamoiiet^ quibufquefic vtitur, 
fabricata non fuiffet. Etenim , ficut artifex 
benepotefl vtiex arte ad varios vfus inflru- 
snentis a fe non fabricatis ; ita& anima ipfa 
inftinftu naturah, etiamfi ea non fuerit fa- 
bricata. Quod e contra coUigat animam cor^ 
pus fuum non fuiffe f^bricatam ; eo quod fin-^ 
gularum partium vfum, fitum, naturam, con^ 
formationem non cognofcat, falUtur, Pofl et 
enimt:fle, quod ipfum quidem fabricata fuif^ 
ietjVt reuera efl, nectamenearumvfum, fi«? 
Cwmjac mturaiPj feu fcnfujfeu intelleduco-F 

gnofceret? 



QV^STIO I. 9 

gnofcerct: jGcut infra latius oflcdetnus Qupd 
animam mundi nos mmuTie conformare fuf* 
picetur, ex eo, quod inde hoc ahfurdi fcque- 
retur, quod £c eadem omnium quoque vilif- 
iimorum animalculorum cimic^m, pediculo • 
rum conformatrix ftatui deberet ; non etiam 
bcne mouetur-quia hoc eius excellentiaat- 
que nobiUtate indignum minime foret.Nam, 
ficuti noneft indionumimmefaDei maiefta- 
te, ad eorum produdionem, omnefque eoru 
adioncs efrectiue ac immediate concurrere, 
(^ fi quidem non influxu particulari, (ed tan* 
tum vniucrfali ; ita quoque non eflet indignu 
excellencia animse mundi ( fi qua foret j ad 
eorum produd:ionem^ ac conformationem 
quoquo tandem intiuxu> fiue particulari, fiuc 
vniuerfali concurrere. Quapropter fepofitis 
hifcecaufis^quae non funt nifi caufse primas, 
vniuerfales, remocae, ac mediat^; qua;ramu« 
& Videamus . 

qj/" ^ S T I O IL 

^n caufa conformatrix fit ^trtus 
^teri anfemtnis. 

ET videtur multis rationibus probari eile 
aliqua virtusvteri, 

A j Primos 



lO DE FORMATRICE F OE T V S 

Primorquia Galenus i de fcmine capite 
i^.videtur faltem aliquampartialem vimco- 
formacricem vtero adlcribere. Etenim ibi 
reddens rationem^ cur m vtero parres (per- 
niaticse totse, &de nouoconfticuipoffint,ex- 
travterumvero & in adultis ne paru^ qui- 
dcm poffint regenerarr; fic mquit : ^/ m 
mfa primn ex jemi^e oem^atione ttim vniuerfus 
hu^HQT adhuc coUecltts e(^^ ix cjuo vaforum {orma^ 
ih exiHii^tum duplexfabrtcatrixvis adefi^^^fe" 
mintSy (^conceptaculorum vteri: ijtiihus femenpr&^ 
ierlum ad je ferat, Mox iterum repetithis ver- 
bis : Nihil igttuy mtrdndtm efl^ fi l^i foetibtis in 
viero ^rtm^ niitw&in[l^imier/ta ce-eriter formen' 
turiquivjre cnm 0* fnttcrtd copia^^ frocreanmim 
iffn faculiatum effiCdct^ maxime ddfit. Ouibus 
pon vnam, fed duas efle conformatrices; 
vnam feminis,alteram "vteri, ( licutante di- 
xerat) videtur in'muare. 

Secundo : Virtus conformatrix debec efle 
propmqua femini : nam Heilct remota, non 
poflet ipium confbrmare. Ergo vel debec 
ineife femmi vel vcero ; nam lUa fuat pro- 
pinqua: nonpoteft incife iemiai; ergo vtero. 
Mmorprobatur : quia fi ineilet femmi. femea 
cflet ipium conformaas ; atqai non eft con- 
fornians; quia eft ipium confbrmatum ; vnu 
autem&idem non poccit eife conformans, 5c 
conformatum limuij ageas fciiicec ^ & pa- 

tiens. 



QV j^ S T 1 O II. II 

tiens . Ergo. C onfirmatur primo : Materia Sc 
Forma funt caufe intnnfec^; c&cicnh&cR^ 
nis. excrinfecae ; at fi conformainx elfcc m fe- 
mine, cum conformatrix fii efficiens, efficies 
elTet intrinfeca. Confirmatur iecundotsife- 
men conformaret, & im.mutaret feipfurii, 
ageret ad fui deftrudtionem : femims enim 
ad naturam carnis, offi.s,nerui,&c, conuerfio, 
eft eius deftrudtio : at lioc eft abfurdum * quia 
nihil agit ad fui deftrudionem. Brgo. 

Terrio. Foetus eft pars matris ; ergo ope- 
ratio omnis quaefitin eo, fitabannria manis; 
ergoab eavt ineft vterOjleuvt iaeft liJiparti 
qUcS foetui eft proxima ; talis eft vterus . h rgo. 
Antecedens probatur, tum authoritate, tum 
ratione. Authoritare ; quia Galenus com- 
ment, fuperi. Aphorif. fectionis^, dicitfoe- 
tum itaaUigari matri, ficut frudus arbon ; 8>C 
Stoici, vt eft apud Plutardaum y, de piacitis 
eapite ij. dicebant foetum e(se partem ven- 
tris ficutfrudus arboris,cum'maturueritjin- 
quiunt, decidic. Ratione;quia ita videtur fs 
habere foeius ad mjatrem, ficut oua ad galli- 
iiam : at oua quandiu funt in galiinafunt par- 
tes galhnse ; 3c nutriuntur , 5c augentur , & 
formantur ab anima gallmXjfjcuc rehquae par- 
tes^ Ergo. 

Quarto. Si vterus non conformaret, fed 
ppni:ormatrix efsec intrinfcca femini ; fc- 

" queretur 



'^ DE FORMATRICE IFOETVS 

querctur quod femen virtute diabolica tranf- 
latum in ftomachum, thoracem, abdomen, 
inteftina poffct conformari •. hoc eft abfurdu, 
&abomni experientia aUenum.Ergo. Maior 
probatur; quia tum vterus nihil conferret, 
giifi locum, 6cfuum calorem natiuum : at ilia 
ceque pofTunt conferre thorax, ftomachus, & 
ah^ prrfatse partes , quam vterus. Ergo. 
Dices forte ideo non poife in iilis fieri 
conformationem , quia in iihs eft dcfed:us 
fenguinis mer^ftrui, &c'm iliis non poteft ita 
ad femen deriuari, ficut in vtero. S^d non va- 
let ; quia , etfi propter illam caufam non 
poflet quidem embryo euadere perfed:us, 
accarneus; poifet tamen aaimari, &ad lon- 
gumtempus, Sc vfque ad multos dies mci- 
pere conformari, quoufque eius reqaireretur 
"'*affluxus. Etenim vlque ad triginta dies eft to- 
tus albus, & femineuSjSc nuila in eo fanguinis 
nota apparec ; & tamen eft perfecte, &fe- 
cundum omnia membra conformatus:ex quo 
patet eum fangume menftruo vique ad iliud 
tempus opus non habere. 

CONCLVSiO fecunda. Virtus con- 
formatrix noncftinvtero. 

Hxc conciufio eft communis , vt inquit 
Thomas de Garbo in iumma, qu^ftione 57. 
quam exprefle tra^dunr, Auerrh\>cs z, Colli- 
get^ capite xo. Aibercui 9. dc animalibus 

* trac>a:u 



OV^JESTJO II, 13 

tradatu i. capite i.alijque omncs, qui vim lU 
lam fcmini adfcripferunt, Hanc nonnuUi pro- 
bant his argumentis. 

Primo. Si conformatrix eflet in vtcro , & 
non infemtne; nulla procederet virtus con- 
formatrix a patre, fed folum a matre : & nuU 
lum procederet principium adiuum genera- 
tionis a patre, fed folum paffiuum : Sc confe- 
quenter pater vere, Sc adiue non generaret, 
fed tantum mater : hoc eft abfurdum. ErgOo 
Immo fequeretur matrem folam poile in feip- 
la generare fine viro : quia haberet totum 
principium adtiuum , & faaberet fufficiens 
priricipium paffiuum : quia iiabet femen , Sc 
ianguinem menftruum , 6r locum , &c confc- 
quenter omnia requiiita. Neque poteft dici^ 
ideo non pofle per feipfam generare> quia n5 
haberet fufficientem quanritatem principi| 
paffiui,nempefeminis; propterea quod non 
haberet femen viri : quia certum eft, ipfam 
pofle fupplere quantitatem feminis mafcu- 
lini requifiti. Poffet enim mulier fanguinea, 
robufta,calida, magno corpore pr^dita, qu^ 
muitum feminis diuturna a coitu ceflatione 
congregallet, tantum ieminis fola fubmini- 
ftrare, quantum ab vtroque fexu requififum 
eft ad generationem. Verum argumentum 
non videtur efficaciter probare intentam. 
Mam prima fequelanihilvideturhabereab- 

furdi* 



14 DE F O R M A T R t C E F OE T V S 

flirdi. Non enim effet abfiirdam in natura; 
erfiquidecfretindodrina Galeni, 8c Arifto^ 
telis ; vinim nonconcurrefe a£ti.ue ad gene- 
rarionem ; vel muHerem ma9i;is concurrcre, 
dc magis aitiue concurrere, quam viria. Nam 
quidmiriefrer, cum mulieraviro fiaperetur, 
inulris anuTiirad^ionibus, virum ab illafupe- 
rari ad:ione g :nerationis ? 1'tenim, cum ma* 
lier locum prefter, calorem natiuum, fpiritus, 
alimentum pro toro tempore generatioms» 
infuper remen tam bene quam vir ; fateri 
equidem oportet inquacunque fere opinio- 
ne, ipfam plusyiroconcurrereadgeneratio- 
nem. Neque fequitur, quod ipfa folaper fe 
potfet gencrare : quia erfi quidem fupplere 
poiretfeminis virilis quantitatem, nonpoffet 
tamen fupplere eius virtutem , Sc proprieta- 
tem.Naia. etfinon differat virile femen fpe- 
cie &-e(Ienti3,amuIiebri , differt tamen ta!i 
proprietaLe,& tali perfectione nobis occultaa 
pendenx^^ a natura fexus , vt eam mulier qua- 
licumque fuo temperamento , ac robore at 
f equi, Sc adxquare nulla ratione poffit. 

Probatur etiam fecundo fic : fi vterus 
conformaret, non eiler ratio, cur vnquam 
far-us efset iimilis patri.Vterusenim nuilam 
babctnotitiamparris; &:fic nunquampofsec 
c6^3rmare ad fimiliiudmem eius. Sed contra 
ell • quia fcxtus ikpc fumlis eft patri , vt eft 

mani- 



Qv; jE s T 1 o lu 15 

n^anifcftum, Frgo ipfe non conforinat 5 fed 
aliquid necelsano a pacrc procedens , cui 
ctiam facultas illa inlit. Verum hoc etiam 
argumenturn non ftnngit, Nam fimilit:udG il- 
la vt iam dixi, non necefsario primo &per fs 
iiprincipioefFediuo>feu ipfa conformatrice, 
fed afJ3eciebus exemplaribus feminiinhseren-i 
nbu5, atque ab ipla materise difpofitione , ac 
conformabilitare poteft dependere. 

Probatur tertio ; &: argumentum eftfimile 
priori. Quia^ft vterus c6formaret,nunquac5- 
fbrmaretmafcuiu, fed femper foemella; quia 
femper coformVret mcbra genitaliaad fimili- 
tudinefuij^&noadfimilitudinemaris, Verum 
nec hoc etii efKcaciter probat: quia, ficutpo* 
teft vteruscoformaremultamebra fibino fi- 
milia,nepe brachia, manus, oculos, aures ; ita 
pofTet enam conformare genitalia viri,etfi ea 
n5 eilent fibi fimilia. Etenim produceret illa, 
operans n5 folu in virtute vteri^fed in virtute 
animi^ Vtero inexiftcntis. qux iicut vteroj ita 
& reliquis corporis partibus inexiftit:&ficuc 
liabct vim eminenter omnia reliqua corpo- 
rismembraconformandi, ita etiam habere 
pofrcc vim genitalia ; 6c tam bene genitalia 
viri, quam mulieris conformandi. 

Probatur quarto .- Vterus mulieris non ha- 
bet vim reproducendi, 6>c reftaurandi vel 
minimam partem deperditam lui indiuidui : 

crgo 



l6 DE FORMATRICE FOETVS 

crgo multo minus de nouo generandi , ac 
producendi omnes partes foetus. Sed neque 
hoc validius e(t. Nam, fi valeret ; valeret ia 
omni opinione , vbicunque demum vel ia 
quocunque fubiedro conformatrix refidere 
ftatuererur. Cerrum enim eft, vbicunque re- 
fidere ftatuatur, pofle quidem ipfam ex femi- 
ne, Sc in vtero parres omnes de nouo produ- 
eere ; deperditas vero in corpore lam geni- 
to non poiTe reftaurare Qux illius^caufa fit, 
ibi videndum eft; vbi difpwtatur, curdeper- 
ditse fpermaticx partes non p^iflint rcftaurari. 
itaque probatur cficacius argumentis quse 
fequuntur : lit ergo 

Quintum. Oua auium non conformantur 
virtucealicuius vteri : nan enim conforman- 
tur intra auem, fedextra ; ergo neque iemen 
animalium : fed ficut illa conformantur ab 
aliqua virtutc fibi intrinfeca, ita & hoc. 

Scxto. Terra inplantiseft licutvterus in 
animalibus ; at tcrra nullam habet vim pkn- 
tas coaformandi ; ergo nec vterus. Minor 
probatur : quia fi terra conformaret^non pof- 
fet mfi vnius fpeciei plantam producere: vna 
enim & eadem patticula rerras in eodem vafe 
contenta non pofset habere diuerfas facul- 
tates confi)rmacriccs, quarum vna betam, 
aha rofas,aliaarborem conformarec. Contra- 

riumeitverum. EigOo 

Septimo, 



QV JESTIO lU 17 

Septimo. Si vterus femen conformarer^ 
di berec femini efse propinquus,& ipfum tan - 
gere. adio enim fitperconcaAum:at moda 
non rangit, fed a femine eft feparacus,&mrec 
femen&ripfum, interiacent membranae fbe- 
tus, & vrina, &fudores. Ergo. Dices influcre 
vim formatricem ab vtero in femen per vaf^ 
vmbilicalia ; fed refponfio friuola eft * quia^ fi 
natura voluifset vim illamper ea ficinnuere> 
fecifset illa breuia, laca, concaua, ac red-a,quo 
facultas facilius influere pofset: modo vero tl^ 
cit contraria omnia. Ergo. Accedit, quod , ii 
ipfa per illa vafa fic influeret^ citius, 3c per* 
fediius conformarentur illse partes, ad quas 
vafa illaimmediacius perueniunt, nempe cor^ 
&hepar, quam ill^ead quas non pertingunr, 
fortior enim eft adio in propinquum, quam 
in remotum. Atitanoneft : tam cito enint 
conformantur pedes, brachia, caput, quam 
iam dida, vt experientiaanatomica eft mani« 
feftum. Ergo. 

Od:auo. Si vterus conformaret,non poft 
fct fieri fuperfoetatio. Etenim in fuperfaeca- 
tione, vno & eodem tempore diuerfimode 
Ht conformacio ; eodem enim tempore fit co« 
fbrmatioalitercirca femen iam biduo ^ tri.» 
duo, aut decem diebus concepcum.quamcir- 
ca concepcum ab vno menfe, duobus, aut tri<» 
bus* Atquificfuperfoetatio ; ergo vterus ooit 



iS DE TORM ;^ TR3CE roETvS 

conforrnar. Sequela probatur. Quia vtcru^ 
non poteft eodem tempore diuerla fcmina 
diuerfimode conformarc : vnum enim,6cidc3 
eodem modofehabens circa materiam eaa- 
dem , non potefl diuerlimode operari. 

Nono. Sequerctur vterum vno, Sc eodcm 
tempore conformare animalia diuerfse fpe- 
ciei ; nempe hominem Srmolam animatam t 
at hoc facere non poteft. non enim infunt 
vtero diltindte /pecie corjformatrices. Ergo, 

Decimo. Si conformatrix refideret in vte- 
rOj fequeretur ia foctu iam nato, 6c prsecipuc 
mafcuio nullam remanere pofTe facultatem 
conformatricem : hoc eft falfum, Ergo. Ma- 
ior probatur ; quia in fcctu non cft vterus;de« 
ficiente autem fubied:o,8corganodeficitpo« 
tentia. Minor probatur; quia in adultis re- 
iranet qu^dam vis formatrix^ per quam in 
t^m diucurna, &:reciprocarubftanti^noftras 
deperdiiione, & noui alimenti repofitione; 
in ccrporis increment6 ; infrequenti gracili* 
taris, ac obelitatis nonnunquam viciffitudi- 
nc, eadem fcmper corporis forma conferua- 
tur : per quam dentes nouiproducunturrpar- 
use venuia^^ vt (jalenus teftatur ^ in caui^ vl* 
eeribus aliquando regenerantur, 5rc. 

C O N C L V S I O tertia. Virtus coforma- 
tiix reiidet in feminc; eftq; femini intrinfe~ca. 

Hauc conciufionem tenent fere omnes 

Mcdici, 



Medicij ac Pliilofophi. Galcnus, et/i aliqnan- 
do dubiter, qusfitvirtus confbrmatrix ; an 
anima mundi, an Deus aliquis ; centum tams 
locis clare ac manifcite docec fi)rmatricem 
vim femini inefie^ Libro de farcus forma- 
tione cap. 1 iicinquit. FiclaA^^tem hac ifiorj^ 
ficits vuiux r^dicaiio*- € , cmfer/4A' e 'im xiiettir^ 
vt femerj^ cfttod ipfa formamt^ ipfis etUm exvHiu/t 
fitr^gui;em attrahcHd» dirrientum lupfedi^iet, Ec 
capite y fic inquit : Videamfis p<fi tac, q^om.i'^ 
doreliijuitmfoe:tmavipniiiis t^4nm (O iform^Yi 
comieniat. Et capite j. fic inquit:KWf ruvjum 
quernAdmodam fuperius ettam auebamus , feme^^ 
Bptficis rationem Jubihit. Et paulo poft : ^^o 
vero tempore jemmis vis hdc formxr ^cju.^dim etiam 
dliaverofimile esi^ tum his adiace^tta^ tirrsintcr 
h^c^ (^^vuluam fita firmAri, Idem dicit capits 
14. & 1. de jfemine capite 8. & 18. 6c 2.. de fcmi- 
ne capitei. i.&j. & i4.de vfu partium, capi- 
te^. & 8. &pIuribusaliislocis.idem infini- 
tis locis docet Ariftoteies ; fecundo de ge- 
neratione animal. capite i. fic ait ; Sed i 
^Hd partes corporis geiuefe»tu^' ^ (ju^rimus ; aut 
enim extrinfecus aliquid , Aut in g^niturn, (^ 
[emiae irfitum agit^ idofue mt pars a^tif^a an " 
m^, aut anima , aut hahens ammam ef-, Sed 
ab alicjuo extrinficus agente efjici cju^t{j^e aut 
vifcera , dut alta membra , remotum d ratW'^ 
ne fji, Fieri €/iimnonpoteJl vt motfeat^qfioino^ 



XO D E I O R M A T R I C E I OE T V S 

tangit i (^ qukqu.tm ah eo^ quod nen moueat^ dfji^ 
iUtuf. Igitur in ipfo conceftn AViqtiid iatn inefly 
auod atit pArs eius f!t, attt feorfim c»ntineatur. Sed 
aliud qHippiam efeabiunl^um^ a ratiffneefl. Et 
fiibiungit iPa^^s ^r^ ^ eiuseft quod protinus in fe* 
mine exiHit. Ec fabdit : Semen igitur tale eji ^ 
motumquehibet^ ^frincifttim tak^ vt motu pera- 
^opars exiHit^ qu£fje, eademquefit ani^nata, Et 
eodemlibrocapite^, dicic mfemine ejp quod 
facit^vt fasctindafint feminai^ Qodcvn capite fic 
inquit : Sequitur vt ^ duhitemus cr dica??ius , (i 
in qs quA femen emittunt in foemimm nulia pars 
conftituendi conceptus ftf quoi fuhiertt -^ quonam 
^ertatur corpulentia eius^ quando ipfum ftcultate , 
quam in fe continet , agit, Primo de partibus 
animalium fic aic : Semen namque prindpium eH 
t^ efficiens rci quA gigniiur, Porro i. de gene^ 
rationc animalium capiteio dicit femen viri 
effe ficut Fabrum refpedu lecti , & ficut coa - 
gulum in lacSe relpedu (eminis muliebris. Et 

2. degeneratione animalium capice6.&3. de 
generat. animal. capicen. 6r4.de generatio- 
neanimal. capite 4. &variis locis aliis dicic 
femini lianc vim ineffc femenque viri efl^; ef- 
ficienSjmulieris vero materiam. Jdem tenet 
Auicenna z. tertij tradatu i. capice 3. 6C9* de 
animalibus capite 8. &k. deanimalibus capi- 
te 2.. & Theophraftus 4. cte cauf plant. capite 

3, & Aucrrhoes z. Colfig^c capite 10. & Haly- 

Abbas 



r . 

Qv; ^ s T I o ir. it 

Abbas 5. theoric^ capite34. & Albertus 9. de 

animalibus tradatu i. capite i. & tradatu 2. 

capite j.&D.Thomaspartei.qu^ft. 118 ar- 

ticulo I. & partc 3. quseft. 31. articalo 4, &ibi 

Caictanus : & 2. contra gentes capite 89, 5c 

Zonzinas 8. Metaphyf. quseftione iS.&Iauel- 

lus quseft, vltima, Et inter Medicos Turifa- 

nus Fcrnelius, Vallelius, Peramatus, Laurcn- 

tius.Saxoma, Garrerius,Zegarra, Mercuria* 

lis, Maflaria, Archangelus,&reHquifere om- 

nes, excepto Fabio Pacio, qui comment. ia 

caput 3. libri 3. Ivlethodi, eam vtero impru- 

denter adfcribit. Porro quando dico confbr- 

matricemefTein femine, non loquor de fe- 

mine formaliter, feu vt elTentiaUter cft feme; 

fed materialiter, id eft de ilia materia femiaa- 

li quae in vtero eft recepra : non relpiciedo, 

an litanimaca necne; & an fit adbucforma- 

liter femen ; an vero iam embryo fadus : de 

quo poftmodum fum adurus. 

Probatur autem conclufio ratione: primo; 
conformario eft adlio vitaUs, id eft^ eft adus 
vit^ : adus vitas fiunt a principio interno^ 
non cxterno ;ergo non ab vtero,qui femini 
eft externus ; fed ab aUquo femini intrinfeco. 

Secundo. Semen vtero conceptum mo3C 
obducitur membrana,& includitur ei : in me- 
dio autem feminis incipit fieri conformatio 
embryQniS; qui non eft maior magnitudine 

B j grani 



't% PE TORMATRTCE roHTVS 

grani bordei ; illum embryonem circumftat 
rebqu^iT^^flafcminis concepti • adeo quod 
jnmedjototiu^ feminis , incjpiar illius con- 
fu3matio : ergo ibi in medio eft facultas c5- 
formatrix, & conftquenter in femine. Vbi 
crmi incipit rperatio, ibi certum eft confor* 
iratricem efle. QuJa, fi elfet extra • potius 
inciperetconfoi-mareexternamparrem , leu 
circumferentiam totius maflk feminalis m 
\ terum recept^^quam intimamjfeu illam quse 
cjftincentroeius. 

Tertio. Semen, fecundum omnes partes 
fuiincipinconformari ^qualirer^tam cito in- 
tern^- partes, quam externa?, &: contra : 8c ta 
cito iuperniSi quam inFerna% 8c contm: c€ 
tam cito digiti manus^quamdigitipedis ; Sc 
tr^m cito ilii , qyam renes, inteftioa, hepar, 
&:c, vt expenentia anatomica eftmanifcftu. 
Frgo virtus ipfum conformans ei incft.Q^ia, 
iinon incflet^ fcd efTer exm; citius conr>;r- 
mareniurmembnexterna, quam inierpa:5c 
citius illa quse vicmiora eflent loco, m quo 
facultas v^C/j^rct , quam qu^ ab eo re- 
rnouera. , ' 

Quarco. Semen auium ( quod cuo coii- 
tiiiCiur ) frpariiruin a parentibus confbrma- 
tur : ^ femina pi.:\ii.:Utan conUituta extr^ 
terraa: in ':^hi:]z{-^ U-p<^ inciDiunt srermma- 



QV JE STl o ir* ^i 

Quapropterratum indubitacumque fit,cori- 
fonnatricemineffb ei quod confotpiarur,!!- 
ue femini. An vero illud cum iam cbnfbrma- 
tur, adhuc vere^&rcalirer llc fcmen ; an ve- 
ro iam embryo : & iam animatum quid, aa 
vero adliuc inanime; hic, vti dixi, non difpu* 
to, difputarurus infra fuo loco. 

Ad argumcnta in contrarium , fic refpca- 
dco, Ad prirnum derumpcumabauthoritare 
Galeni; dico, Galenum ibi non efle incelli- 
gendum de formatricc proprie dida, fed Ib* 
lum de vircuce illa vteri ; quavterusfemea 
attrahit, retinet^fouer, ad:uar : quc^ideoim- 
proprie pbteft dici conformarriK ; quod ad 
conformarionem concurrac vt caufa adiu- 
uans, dcvt caufa, fine qua f )rmatrix proprie 
dida femini inexiftens npn p*_>iiet: operari, 
atque in adtum exirer. Nam prcecqrquara 
quod, yt fupra oftendi , vbique Galenus 
vim illam femini dicat ineile, aperte 6. de 
flacitiscapite^. dicir eam vtcro non inelle 
his verbis ; Si^ujdem fce^tbiis ex femine noi% 
€x vulua^faculiatum ipfos a,dmim[it$mmm cri'^ 
gQ ej}. . 

Ad fecundum, folet communicer refpon- 
deri; aliquid poile efie agCuSj & patiens^ 
confbrmaas, 6c confonnar.um fimui diuerla 
ratione, ac lecanduni diuerias parccs fui:Ie- 
men elle conformans fecunaum partem 

B 4 fi^cim 



%4 ^^ FORMATRTCE FOETVS 

fuain ipirituolani , conformatum^ fecuncfarn 
partem magis craflam , & terreftrem , Sc iic 
snihil fubefle abfurdi. Verum ego non fic ref- 
pondeo: fed dico : femen obtenta anima^ 
etiam animatum,6c vere iam fadum embryo- 
hem polle feipfum conformare, & perduce- 
re ad maiorem perfedioncm. Non enim fe* 
rnen,feu potius tenellus iam embryo , tum 
3git in feipfum adione aliqua corruptiua, fed 
perfeftiua. Talem autem adionern formani 
€dere in fua materia (ubieda, nihi! nequemi- 
ri, nequeabfurdi ^ft : ficenim anima incor- 
pore iam ad«lto, ipfum pcrficit, auger, nutnr, 
Sc quafiperpetuara quadam confdrmationej 
eamdem totavitafiguram conferuat. Et hoc 
rnodp ad confirmationes, qu^ ibidem fub-* 
iiciuntur, manifefta quoque eft refponfio. 

Ad tertium refpondeo : Foetum non eile 
partem matris, neque eodem modo^ fefaabe-? 
re ad matrem ficut fruitus ad arborem* Ete- 
mimfruftusquandiueftinarbore, eftparsar- 
boriSjCtfi contrarium dicat Galenus : foetus 
fion, Cuius ratip eft * quia frudtus e^c arbore 
enafcitur^&extruditurex arbore, abiplaanh 
piaarboris : foetusautem^matrenon enafci-? 
?ur,ied adngfcitur, tanquam res diftindla ab 
ra : di illam adnafcentiam pon focit anim^ 
STiatriSj fed anima foetus per vafa vmbilicalia, 
^use ipf^met, ^^ lubiepl^ nweria feminali 

gener^t^ 



QV^ STIO 11. ZJ 

generat, & ad riiatris vterum tanquam ramos 
m terram niittit. 

Ad argumentum a ratione 5c ab ouis auium 
defumptum, etiam refpondeo: nonitafcha- 
berc foetum ad macrem, ficut ouum ad galli- 
nam: fed ouumita fe haberead gaHinam,iicuc 
femen & menftruum ad matrem. Etenina 
ouum non eft gallinx foetus;fedeft quid fe- 
mini, &: menltruo muherum proportionale, 
Sicur enim fixtus ex femme generatur, 
menftruonutritur^ita auis primum c% albu* 
hiine, taaquam femine, generatur , Sc vitet- 
lo tanquam menftruo nutritur. Infuper nego 
ouum quamdiu ia gaUma eft, efTe iilius parte* 
Etenim albumenjSc vitelius iimulfumptalunC 
eirentiaUter ouum ; cortex &membrana, cui 
illa includuntur, non funt elTentialiter ouum; 
fed funtipfum continens oui, Sc capfula qua 
ouum continetur ne diffluat ac difpergatur. 
Membrana &* cortex, quamdiu corpori galli- 
nx connexa funt, funt pars eius ; non autetn 
ipfum ouum,fcuaIbumen; &: vitellus^ quxil* 
lis continentur. Membranaaugeturpervera 
nutritionem, 6c audionem, albumen , Sc vi- 
tellus folum per accumulationem ; ficut feme, 
rnenftruum,&:ahj humores.Sicut enim merrf' 
branae, quibusaliquando caIcuIi,gangliaAea- 
tomata, liquores,aii£eque fordes includuntiir, 
funt partes corporis^ non praui illihu)q:iores 



Z& bE FORMATRICE FOETVS 

in iis conrenti; ita membranai ouomm funt 
quoque gallinse partes ; non autem fubftaa- 
tia iisinclufa. Nam, cum vna pars exalianon 
generetur, ex vitello autem, &:albumine par- 
tes auium gencrentur ; cumque vitctlus 8c 
albumen liquida fint, 8c circumfGriptiQnem 
nullam habeant, neque to ti continuentur, 
feditafolummodo in fiia membrana conti- 
neantur, ficutvrinainvefica, chylus in fto^- 
^macho, humores in venis; manifeftum eft itla 
auiumparres minim.eeire,fed foiumefTe fu- 
pcrfluum alimenti quod natura auium fecer- 
jiitadlpecieipropagationem,& includit pe» 
cuHari foIUcuIo, ia quo vfque ad tempus ge- 
ner^rionis conieruccur. 

Porro fqetum non efle partem matris,ne- 

^queviuereaninia iUius,ficeuidentiffimis ra- 

/tionibus poteft probari. Pars. fzcit ad per- 

fcctionem totius, & ad perfectionem indiui- 

dui, cuius eftpars,&habecadionem ipfi toti, 

ieu indiuiduo.,-icuius eftpars, vtilem; fcetus 

non habet ac^ionem matri vtilem , aut fa- 

.cientem ad perfectionem eius. Ergo. Partes 

cum ipfb coto incipiunt ia vtero fabricari; 

cum fcmel fabricata func, permanent, & na* 

4:urahLer nequedecidunt, neque pereunt: co- 

-tfa fbetus , ^^bi rnaturuit^ naturalit.er debet 

decidere/^ a matre feparari- Ergo. Tertio; 

cum pars aliqua corporis dokt ^ corpus il- 

lius 



Qv: ;e s t I o ir. 17 

liu?;dolorempercipit; atmatcr non percipit 
dolorem foetus.Ergo.Quarto: pars nulla cor- 
pons motu volunrario mouetur^quin cerebru 
eius ac phantafia illum impercnt; at foetus 
mouetur motuvoluntario, peclibus calcitrat, 
matre non imperante^immo nefcia.Scmuita^ 
Ergo.Qumto. Moriente toto moriuntur om- 
ncs partes eius; at moriente matre, non fta- 
tim moritur fbctus; fed f^pe mortua adhuc vi-- 
uus cxecatur. Ergo^Non viuere autem fbetum 
animiamatris, fcd propria, prasterquam, quod 
apertis vcrbis dicat Galenus libro o. de placi- 
tis capite6- probat D-ThomasjL contragen- 
tes capite 89. his argumenus. Frimo, quiafi 
viuejet amma matns,rn^it,non elTet animal 
per fe, nec haberet propriam formam. quia d 
prbpriam fcrmam haberet, illa viueret, & no 
aliena. Sccundo. Quia, inquit, nutritur &: 
augetur, qu;^ funt opera vit^ .• opera au- 
tem vitx Junt a principio intrinfeco &:non 
externo. Sed vlterius, atque efficacius po« 
teft fic probari. Quiii edit adiones vofun- 
tarias , motum fcihcetmatre inuita, & noa 
iubente. Ergo afeipib. Q^rto : quia au- 
dicus fuit non raro foetus m vtero matris 
vagire, qui vagiius non eft vox matris, vt 
cft' manifeftum , fed ipfius foctus. Quin- 
to. Quja habet omnia organa propria; ocu-' 
ios Vauresj ftomachum 5 quibus certum eft 

»on 



iS DE FORMATRICE I OE T V $ 

nonpofTe operari animam matris,fed folum 
animam foetus, Sexto, Quia vidi cor tctielli 
cmbryonis ^tatis forte qumquaginta dierum 
delapfi a matre adhuc ad tempus palpitare; 
quam palpitationem m auulfo non poteft fa- 
cere anima matris, fed folum ipiius foetus. VI- 
timo. Quja, vt fupradid:umeft;(i viueretani- 
iTia matris , mortua matre deberet quoque 
mori, neque poffec vnquam fupereffe; cuius 
contrarium m iis qui Caefares appellantur, 
experientia non raro docuit. 

Ad quartum refj^ondeo negando fcquela 
maioris propofitionis. Adeius probationem 
refpondeo; vterurn plus conferre quam lo- 
cum : confert enim peculiarem quandam 
proprietatem, qua femen ampledicur , mif- 
cetjfermentat, fouet, & a£tuac^ qualem null^ 
ali^ parces prseftare poil unt. 

Q^V M S r lO IIL 

§ludis qjirtus femini inexlRens fit 
Conformatrix, calorne inmtus^ an 
aliqua alia\ 

Vldetur pofle dicinoneilealia, quacalor 
innatus feminis adiutus calorevteri, 6c 
alio per ven-4s vmbiUcaleSj&arteriasiniiuecee 
. Pfimo, 



QXiESTIO iir. t9 

Primo , authorirate* Etenim Galenus i. 

aphorif commenMj^ ficinquit; I^eque enim 

aliud quidquam anmd a frimo effcrmauit , (icuti 

^eque rnrfus adauxrt^ aut vfque ad mortem emtri'^ 

uit^ prxterqua,m ifle calor innatus. Et 1. de tern- 

peramentis capite iJ. &" lo. dubitat an optima 

conformatio, bonam quatuor elementorum 

temperiem fequatur, an diuiniorem fuperne 

habeat orjginem. Idem videtur dicere Ari- 

ftoteles 2. de generatione animaUum capite 

3. his verbis ; Jneft enim infemine cmniuntiqHod^ 

facitvt fcecunda ftnt feminaiVidelicet quod calor 

vocatur^ idque non ignis^ non talis facuhas aliqua^ 

fed fpiritus quiin femine ^ fpnmofoque corpore con^^ 

tinetur^ e^ natura^qud in eofemine efl^ proportion^ 

reffondens elemento fiellarum. Idem videturdi- 

cere Auerrhoes paraphraii 2. de generatione 

animalium capite 2 . & fequuntur nonnuUi re* 

centiores. Fabius Pacius in caput 3. Hb. 3. 

method.Mercenarius inelucidationibus, foU 

378. Zonzinas 7. Metaph. capite 29. aUique. 

Secundo^ ratione. Calor foliseftviuificus 
6ceirIiciensgenerationis 5 &* conformationis 
animaliumj&mfedorum: fole enimaduen- 
tante o-enerantur : recedente moriuntur. Er- 
go idcm dc calorc animaUum, qui cselefti fb- 
liscalorilimiUsefV, in foetus generatione, & 
conformatione eft ^ftimandum. 

Tertio. Auisin ouo conformatur a calorc. 

Ergo 



30 DE FORMATRTCE F OE T V S 

ErgoSrfoems irxvcero. .A.ntecedens proba* 
tiir : illui, q lo defi ciente oiia non efforman- 
tur, & quo prrxfente ftadm eff.)rmanrur, eft 
efBclens conformationis eorum : hoc eft ca- 
lor. nam quamdiu oua non incubantur a galli- 
na, tamdiu non efFormantur,mox vt incubaa- 
tur, efFormantur : gallina nihd aliui conF^rC 
ouoquam calorem: vt vel ex eo eft mani- 
fcftum . quod folo calorc fimetorum , oua ia 
^gyP^*^» ^efte Ariftotele 6.hiftori^ animaL 
cap.2. excubentur. Ergo. 

Qijarto. In generacione homini? non in* 
terueniunt nifi duasacftiones ; feminis nimiru 
conPormatio , ac figuratio, 5r eius alteratio, 
immutatio, feu in naturam carnis, offis, ner- 
«i conueriio; vtramque hanc adionem po- 
teftederelbluscalor. Ergo, conformacione, 
acfigurationem;quia illa efficitur his adtioni- 
bus,qu2e omnes funt in poteftate caloris;par- 
tium lcilicet congregatione,ac feparationc, 
dilaradone, perf )ratione, conftridlione , at- 
tradione, &c. alteracionem , & immutatio^ 
ncm ; quia in nobis lam natis alimentum ia 
os,carnem,neruos conuertit, quare &:in Vte- 
ro femen conuerterc poteft. 

Qujnto. Conformacio membrorum poteft 
effe fignum temperamenti hominis, ac partiii 
cius : ex partium enim phyfiognomia non 
pauca de temperameaus figna deliununturiac 

noa 



nonaliarationeeftfignum, quam in rationc 
effedus temperamenti 6ccalorii natiui^ ergo 
temperamentum & calor natiuus funt effi^ 
ciens eius. 

CONCLVSIO quarta. Calor natiuus 
non eft vera caufa efficiens principalis con- 
formationis. 

Hanc tenet Galcnus variis !ocrs,& maxime 
I, de facultatibus naturalibus, vbi praeter calo- 
rem conftituit in femine quandam potentiani 
generatricem^&c. Et i. de temperamentis ac- 
cuiat eos quipartiu formandaru caufam qua- 
litatibus tribuunt, afferes confentaneum efle^ 
qualitates quidem efle organa, formatoreve- 
ro elle alium. Et Ariftoteles i.de generatione 
animalium capite i. quaerit, Sc dubitat 5 quid 
fit illud, quod foetum conformat; an anima^a 
pars animse^an animam habes. Ex quibus vcr- 
bisfacile colligipoteft, eius mentem fuiflCj, 
confbrmatricem caufam efl e aliquid animsei; 
6c non fimplicem acnudum calorem» 

Probatur. Secundo , ratione. Quia con« 
formatio eft adio tam diuina, 6c admirabilis^ 
vt fitridiculum eam velle adfcribcrc calori^ 
&■ nud^5 ac fimplici qualitati. In conforma- 
tione debent infinitae generariparticulse, ia 
quarum fingulis peculiaris figura, quantitas, 
lituSj numerus ad amuffim debent obferuari : 
bgc omnia no poteft obferuare folus caior/ed 

virtus 



^t DE FORMATRICE FOETVS 

virtus aliqualonge diuinior, atque excellen- 
tior» Ergo, Dices forrecaioremquidemper 
fc non poflc tam varias, ac nobiles adionef^ 
exercere, ftd bene in virtuteanimseacf^rm^ 
fuperioris. Verum refponfionon valet ; quia, 
etfi calor quidem in virtute animse poflit no- 
biliorem producere adionem , quam poflit 
virtutepropria, vt exempligratia carnem,os, 
&:c. tampn tam nobiIem,ac tam diuinam,imo 
torditierlasadliones^ quam fiuntinfoetusco- 
fbrmatione; in nullius form^ virtute potefl: 
cxercere- Nam cum calor fit qualitas commu- 
nis; & fitinflirumentum animxcommune;& 
anima fitquoque caufa communis, & indiffe- 
rens adomnes fiias adiones ; nonpotefta 
caufa communi, &vniuerrali determinari ad 
tot peculiares adiones, nifi per aliquam aliam 
potentiam peculiarem, conformandi vim ha* 
bentem. Proindetalem aliquam pr^ter calo- 
rem ftatuere omnino neceflarium eft. 

Quod porro calor in virtute animae fic non 
operetur, patet ex auium in ouis conf^rma- 
tione. Etenim, fi illas conformarentur a ca- 
lore, confbrmarentur a calore proficifcente k 
gallina incubante : at calor qui a gallina pro- 
cedit , non poteft opgrari m virtute gallinas 
incubantis ; quia gallina eft externa, & calor 
illc qui intus confbrmat^gallina eft fepara* 
tus ; accides autem, quod pperatur in virtute 



iformae, operatur in virtute formx fibivnitas, 
Sc cidem fecum fubiedo inhserentis; non iri 
virtiiteformas, fufeledo, &'loco diftindae Ec 
quodin virtutc fotmae gallinae non bperetur, 
cx eo manifeftum eft; quod etiam fine galii^ 
na (blo calore fimeti aut aquae cepidse^aut ma- 
marum muliebrium poflint aliquadoexcuba- 
iri, atque eiFormari , vt fcribit Anft. ioco fu- 
prac. & tlinius libro lo. capite jj. 

Tertio. Si caloreiiret eificiensconfbrma- 
cionis hominis ; eflet etiam efficiens confbr- 
fnationis omnium aliorum animalium. atqui 
vna, & eidem fpecie qu^Utas non poteft ellc 
fefficiens conformationis toc animalium fpc- 
cie diuerforutn. Ergo. Diccs iterum pofle, 
fed non in virtiite propria, verum iti virtute 
fingularuin fo rmarum , quibus inferuit : iii 
virtute formas hominis polfe conformare 
hominem • in virtute formas equi, equum • iii 
yirtute formsc gallinae, gallinaai ; in virtutc 
Fjrmas rh^barbari, rhabarbarum,&c. Verum 
euamnonvalet. Qijia non pbteftvUaquali- 
tas ifblaaceiufdem Ipccici operari in virtute 
formarum fpecie 6c genere diftindarum, ac 
in virtutc earum producere animalia tam in* 
finitaj &■ edere tot infinitas, ac diuerfas a^ftio- 
nes, & partestam innuriieris modisj figura^ 
quanticate, numero, fitu inter fe differentes. 
Ec quod calor in vircute formse finguiorum 

C siainia* 



34 DE FORM^TRICE F OE T V S 

animalium fic non operetur, ex eo manifeflu 
eft;quod fic,quando gallina incubaretouis 
pauonis, deberent ex iUis ouis produci, atque 
efformari gallin^, Sc non^^paubnes ; eo quod 
calor efformans non in virtute pauonis , qux 
abeft, fedin virtute gallina^ inciibantis ope- 
raretur; cuius tontfariuin expericntia fatis 
eft manifeftum ^ 

Quarto. Sicalot dlct efficlens conforma» 
tionis; inquiblis fcminibus eliCt idem gra- 
dus &harmomacal6ns, ea deberent eodei^ 
modo conformari: atqui eft verofimile in ta- 
to numero feminum, tum plantarii, tij anima- 
liu fpecie diuerfori^i, exiftentium in mundo, 
plunma eire eode gradu, 6c barmonia caloris 
pr^edita ; quarc iila deberenc eode modo for- 
mari. hoc abfurdum eft : quia ex eo fequere- 
turquod femc vnius plataspoffetconfbrmafi 
ad figura plat^ akerius fpeciei, 8c femc vnius 
animalis ad figura animalis alterius ipcciQi: Sc 
confequenter quod ex femine endiui^ poffet 
produciacetoia; exfemine equi^vacca; 3c ex 
fcminc quadrupedis, auis ; ex femine homi- 
Kis, afinus ; & e contra: quia poffibile eft illa- 
rum^tum ftirpium> tum animaliumjfeminajia 
gradu,&fymmetria caloris couenire. Ergo. 

Ad argumetain eontrarium refJDondeo.Ad 
authoritates antiquorii;dico eosfolu adfcri- 
bere coformationem ealori^ vc inftrufjaento, 

non 



qV;estio llt. 3j 

hon aute vr caufse principali. Etenim,vtrupra 

oftendijGalenus i de temperamentis,apertis 

verbis dicit calore no elFe formatore,fed vim 

aliam loge diuiniore; &r in libris de facuitati- 

bus naturalib. dicit coformatricem efle pote- 

tiam anima^,& elfe fpecie facukatis generatri- 

cis. Ariftotelem vero,calore habere folum vt 

inftrumentum vitalium atSionum,manifeftu 

eft ex 2. de generatione animalium capite 4. 

vbi lic inquit : ^ncmddmodam ea qua ab arfr 

efpciuniur ^ fedvtrtus dixeris fermottitn eorum 

qni artis o^eratio eH^ ars autem fofmA eorumi quA 

effciens efi in alio : fic dfacu/fatey fiue virtute ani* 

ma, vegetahtlis agitur^ vt qti& tn animalibas ipfis^ 

^ fUntis posiea ex alimcnto vis eadem efficit 

incremcntum^vtendo caliditate cr frigiditaie vt 

ir,(irttmentis. Auerrhoes porro praetercalore, 

aliamquoqueagnofcir facultatem, hbroque 

ibi cirato capite 10. dicit femini ineffe facul- 

tatem cum calcre fixo: quibus verbis iodicac 

prxter calorem efleadhucahquamaliam vir- 

tutem conformatricem ab illo diftindam. ; 

Ad fecundum : Dico cajorem casleftem 

non confbrmare illa animaha qu2e.tem.por.Q 

aduentus fohs generantur ; fed aiiam quan- 

dam vim feminibus, feu materix feminum 

anabog^inexiftentem : calpre vero fohs fo- 

lum actuare calorem in eis fopitum ac laten- 

tem, vc vis conformacrix eis inexifces, eo pcr 

C z modum 



36 DE JORMATRICE FOETVS 

tnodum inftrumentiad adu conformdndiinS 
Taleat vti. 

Ad tertium rcfpondco , neg^ndo antccp- 
dcn$, &probationemcius. Falfumenim cft, 
illud cuius prsefcntia fit conformatio , & cu- 
ius abfentia non fit, eUe iplam conformatri- 
ccm»Poteft cnim ellefblummodoipfius con- 
formatricis inftrumentum. Nam in agentibus 
naturalibus, feu iis cjux agiiritdcs neceilitate 
naturae, pofitoinftrumento (modo alia om- 
nia refpondeant ) ponitur adio^ & deficientc 
non ponitur. 

Ad quartum rcfpondeb : calofcm ricquc 
immutationem , neqiie figuratioriem facere 
pofle , nifi vt inftirumcntum virtute propria 
potcft quidem congregarehoitiogenea- fepa- 
rare heterogeneai mflare, dilatare,&c. cx qud 
pcraccidens fequitur aliqua riidis, ac cdfualis 
in fubieda materia figura : fed illis folis adio- 
nibus non poffunt fieri tam infinitx, & lam 
artificiofe conformationcs , quacquc ex in- 
tentonaturaeproducuntur; nifi pro cis fpc* 
ciali$,& longe diuinioi: conforinacrixfacultas 
ftatuatur. 

QJlTiESTIO 



QV ;ESTi0 IV. J7 

qjr iE s T I o IV, 

\An generatiua p^entumpt efjicieas 
Conformati^nis. 

Vldetur quod fic. Primo. Generatiua 
parentufneftvera caufa efBciens gene« 
rationis ; conforniatio,&immuratiofeniinis 
funt ipfa gencratio : ergo illarum efficietis eft 
generatiua parentum. Maior cft certa: quia 
genera^tio eft adus ada^quatus potentise ge- 
fieratiuae. Minorprobatur : quiavnum iftoru 
trium eft generatio; vel ipla fcminis in tefti- 
busprodudio; veleius in vterum iaculatio; 
vel in vtero exiftentis conformatio, & im- 
mutatio : null^e enim alia: adiones in genc- 
ratione occurrunt , quibus eiTcntia genera- 
tionis pcffit adfcribi : non eft vlla duarum 
priorum : ergo vltima. Non enini eft femmis 
produdio: quia feminis produ^io nihil eft 
aliud, quajoi concodio, ficut produdio ladis, 
produiiio languinis, &c. Et eft actus ppten- 
tiae nutritiuae, non autem generatiuae. Non eft 
ctiam feminis in vterum iaculatip ; quia h^c 
noneftnifimotusadvbi, feu motus localis r 
generatio vero non eft motus Ipcalis, fed 
siotus ad fubftantJam* £rgo. 

" C 3 Secun* 



38 DE lORMATRICE Y OE T V S 

Secundo. Confbrrrsatrix, &c immutatrix 
funt gcneratiuae, 5c funt fpecies potentix ge- 
neratiuas, vtdocetGalenus i. defaculratibus 
n^turalibus capite 6. Auicenna Fen 1. primi 
dodtrina 6. cap. 2. Ergo conformatio eft ge- 
neratio.Sieftgeneratio;ergo^cfficiens illius 
eftgeneratiua paretum, vc ett oftcfum. Ergo., 
GONCLVSIO qumta. Generatiua 
par^ntu non eft veracaufa efficies coforma- 
tionis, vel immutationis feminis in vtero. 

Non difputo hic an generatiua parentum 
fit caufa remota, aut caula mediata^ aut caufa 
principalis, qu^aliam fui vicariam imprefle- 
rit femmi illius virtute operantem, cuiufque 
proindeadio generatiuse parentum tanquam 
principali poffit adfcribi : fed qu^ro , an fit 
caufaproxima, caufa per fe, &:caufaadualis 
conformationis feminis. An mediata fit, 
poftea difputabimus. 

Dico autcm non efle, & probo ; primo* 
Caufa adualis proxima, &:perfe conforma- 
tionis feminis debecelleinremine, vel pro- 
pinqua femini, vt eft oftenfum ; generatiua 
parentumnoneftpropinqua femini, neceft 
in ipfo fcmine, nequeinvtero. Ergo. Maior 
eft manifefta : agens enim debet efle propm- 
quum fuo cffecttui : nihil enim agitin diftans. 
IMinor probatur;generatiua parentum eft du- 
plex; alia generatiua patris j alia generatiua 
:- macris. 



QXiESTlO IV. ?5> 

matri5'. De generatiua patris Gertutn eft, eflc 
abrentc.illaenim cft m patre,qm velabeft,vel 
poteft eile mortuus. De generatiua matris 
probo^quiageneratiua parencum refidet ia 
teftibus. Sicurenimgeneratiuapatris refidet;- 
in teftibusjta &'matris.red teftesmatris logef 
abfunt, &: funt mukii feparati a femine quod ^ 
conformatur:ergo8cgeneratiua eius. Ergo 
illa immediare, iScproxime nequit coformare. 
Secundo. Qijod non eft adu, non poteft 
efle caufa ^Av : generatiua parentum poteft 
non elfe aftu , & poteit non efte ^n rerum 
natura, quando fic conformatio ; ergo non 
eft caufa adualis eius. Subfumptum proba- 
tur. Qiiiapoteft pater etiam anrequaincipiat 
fieri confbrmatio, ellemortuus.Idempoteft 
effedematre; vc patec in ouis, quse pofTunC 
excubari ab alia gallina poft mortem illius 
qu^ ouum peperit. Ergo. Dices, ficutmuW 
ri dixerunt , duplicem efle generatiuam ; 
aliam in parentibus , aliam qua^ femini a pa- 
rentibus eo tempore, quo in teftibus genera- 
tur, fic communicata. Sed non valet : quia 
an generatiua parentum poflit vim aliquam 
imprimere femini fui vicariam , a fe eflen- 
tia diuerlam, hic non difputo ; difputaturus 
ktius inferius :.faltem non poteft imprimere 
Sz comunicare feipfam. Quod probo. Primo: 
quiapotcti^e animse fiint incommunicabiles, 

C4 & 



^O DE fORMATRICE rOETVS 

& funt infeparabiles abanimacuius funtpo- 

tentise.Nequecnim pofluatcommunicari fo- 

Ix ; quia fic migrarcnt dc fubie<5to in fub- 

iedum : neque cum particula fubftantias ani- 

xnx ;quiaanimalaltem humana, eftindiuifi- 

biiis; Sc fitalisparticulaanimse femini com* 

municaretur ; fequei;etur animam elFe extra- 

duce, atque eflc generabilem & corruptibi- 

lem, &c non infundi a Deo, & efle mortalem: 

quae omnia funt abfurda, atque a vera religio- 

nealiena. P^-obo fecundo. Si m fcmine eflet 

potentia generatiuaj ipfum cflet vere gene- 

rans; &:generarct in virtutc propria, ac vir- 

tute potcnnsc, quam in fe realitcr haberet, &c 

non m virtute parentutn: & ageret vt cau& 

principalis, &non vt inftrumentahs , & eflet 

ipfum vcrum generans principalc, & paren- 

tcs non eflent verum generans, nequc gene- 

raps principale; fed folummodo caufse efli- 

cientes gencrancis principaUs : & (emcnagc- 

ret vtens vniuocum.haecomnia vtifunt ab« 

furda, ita quoque contrariantur AriftoteU, 

qui z.degeneratione animaUum capite i.di- 

cit ipfum vcrum generans efle hominem , fe- 

men folum efle mftrumentum, & homineni 

efle agcns vniuocum, nonleincnjhis vcrbis*' 

CertrAiergoquod eH vniu$ctim,nemfe homo h$'^ 

mhem, Ergo. 

Ad argumenta in contrarium rclpondeo^ 

' M 



QVJESTIO IV. 4t 

Ad primum ; concecjo maiorem, & ftteor 
gcneratiuam parentum efle cfKcicntcm cau- 
lam generationis ; illius fcilicet qu3c ab ipfa 
pqtcntiaeftattingibilis: fed nego minorem, 
Pro quo fcicndum eft duplicitcr confiderari 
generationem. Alia cnim eft genera^tio pro- 
prie dida, quae eft mutatio ad forman;i , feu 
generatio fubftantialis,& folumpiodo motio 
inftantanea, eftque ip(a anima^ introdudlio : 
alia eft generatioimpropriedida, fcix gene- 
ratio accidentalis, & fucceiliua • Sc illa non eft: 
vera generatio;fed folum eft alteratio,& pro- 
Judio difpofitionum ad animac introdudiio- 
nem neceflariarum, & folummodogeneratio 
accidentalis. Generatiua parenium non cft 
vera caufa efficiens generationis fubftantia-^ 
lis, inteliige in hominibas : quia ipfa non at- 
tingit introdudionem animae, nec facit eam j 
anima cnim humana non eft generabiUs,ne^ 
quc educibilisex potentia materias : fedcrea- 
tur, &infundituraDeo : fed eft folum ef5- 
ciens generationis improprie di(9:3e,id eft dif- 
pofitionum, & alterationum praeuiaruadani- 
mx introdudionem neceflariarum. C^od 
pro maiore folutionis argumenti claritatc eft 
praemittendum. Ratio autem cur negem mi- 
norem, eft; quia noneft verum, conforma- 
tionem atque mutationem feminis effe gene- 
rationem. Etenimnofuntgeneratio proprie 

C I diaa- 



42, DE roRMATRICE FOETv$ 

dicfta ; quia non funt ipfaanima? introduitiQ: 
non fuht etiam generatio improprie dida, 
quianon funt alterationum, ac difpofitiond 
ad animae introducftionem prseuiarum pro- 
dudio : fed> vt infra oftendemus, funt adio- 
nes,anim^introdudionepofteriores,&funt 
adiones fientes ab anima iam introduda, & 
abanimaipfiusembryonis, & nonabanima 
parentum. Ergo nuUa. Tum enim primum fic 
in fernine, velpotius in embryone cofbrma- 
tio,&iaimutatioadformam offis,carnis, ner- 
uij&rc. cum iam anima eft introduda, &: non 
ante; &:ficilia conformatiOj5r immutatio no 
funt adiones , altcrationes vel difpofitiones 
prseui^ ad anim^introdudlione; fed cfFedus^ 
^adiones animgintrodudtae. Si eflent adia- 
nes Sc difpofitiones prseui^, tunc ipfe eflent 
generatio; id eft, effent faitem generatio fuc- 
ceffiua, feu generacio improprie dida; & ge- 
neratio accidentalis ; &c tum generatiua pare- 
tum efTet vera caufa efEciens earUm; fed cum 
fmtpofteriores animaintrodudla, patet ipfas 
non effe generationem,&: confequenter, nec 
crencratiuam parentii efficientem earii.Dices^ 
vnicuique potentias fua refpodet a6:io;,6c.vna- 
queque potentia habet fuampfopria, 6cad^- 
quata adioncm; ergo & potentia geaeratiua. 
llla debet efTe generatio, aet poteic efle aliaa 
Ergo. Atqui fi aulla illaru trium in argumento 

enu^ 



QYJESTIO IV. 43 

cnumeratarum cfc generatio , quae eft ergo U- 
la^ §c quse cfc adsequara adio eius?Refpondeo, 
adgc|uatam adioncm potenti^ generatiuae 
efTe feminis produ(3:ionem,feu fpermatifica- 
tionem.Etenimpotentia generatiu^ noa eft 
a^ia quam fpermatjfica, vt mfra oftendemys. 
Si non efl alia^ ergo eius adio non eft quoque 
alia^ quam fpermatificatio. Quaeres, quomo- 
do fpermatificatio pofEr dici generatio, cum 
non fitaliud quam nutritio; generatio autem 
fit adio a nutritione diflincta. Refpondeo per 
hpc cffe generationem , quod fit produdio 
niacerise, ex qua generationis, ^ iimul fit in- 
troduclio difpohcionum omnium in eam, ne- 
ceilariarum adgenerationem propriediiVam, 
feu animae introdudionem: quod infralatius 
fumus explicaturi. 

Ad fecundum refpondeo negando antece- 
dens. Etenim conformatrix, &c immutatrix 
non funt fpecies potentise generatiu^.Potcn- 
tiaenim generatiua> eflpotentiaparentum:&' 
potentia generantis^hse func potenttei& vir- 
tutes gcniti atque embr}'onis; adeoque di- 
uerf^ : ac proinde earum adiones quoque 
funtdiuerf^ ;iti quo tum Galenum,tumaUos 
omnes Medicos errare oflendemus. Necef- 
fumenimeft, vc horum argumencorum oc- 
cafione , lacius de potcntia generatiua aga- 
mus^&: qu«, &c quahs ipfa iit, 5c qu^ propna. 



44 ^^ FORMATRICE ^OETVS 

^ adaequata eius adlio, videamus. Nifi enim 
hoc faciamus, argumcnta prastada folui mi* 
nime poflent. Q^avero difcepratio iUa lon* 
gior eft ; nc interim filum, & ordinem difpii- 
tationis noftrse principalis interrumpamus , 
Cam in finem huius libri diflFcremus: pro nunc 
fupponentesa rciponfionem iam datam fpli. 
diam aclcgitimam efl[e. 

QJT ^ S T I O V- 

^» ammajemwisjlt effciens Con- 
- formatioms. 

Hlcnon eft q.uaeftio, an animapoftcon.- 
ccptionem in femenintroduda fitefE- 
ciens eius; fed an feminiante conceptioncm, 
prseinexiftcns; &in teftibus parentum genita. 
;^artem affirm^ntem tenet varij Medici. Val- 
lefius 2. controuerfiarum capite % ArgentCf 
rius fuperarte parua,fol,vi34* editionis Venp- 
tae,titulo detemperamentis teftiunx. Chrifto- 
phorusa Vega Ubro de arte medendi capite 
$, Peramatus libro deanimaefacultatibus ca* 
pite j, loubertus comment. in caput y. hbrii. 
Galeni dc facultatibus naturalibus^ Mercatus 
I. Phyfiologiae, partc^. clafle i. quaeftione 98» 
icrionnullialij. & coi^entanee do(2:rinae fuas 

tenere 



QVJE^TIO V. 45 

itcncrc coguntur, quicumque fcmcn ftatuunc 
animatum. & probatur. 

Primo : quod conformat cft intrihfccum 
femini^vtiam eftprobatum ; quod confor- 
mateft aliquaanima; ergo cftanima femini 
in trinfeca, feu anima feminis . 

Secundo. Idem videturciQe principiuni c6- 
formans k immutans, feu quod fenien carni- 
ficat^offificatjmembranificat, &c. Sed pirin- 
cipium, quod femen carnificat, & offificat no 
poteft efle aliiid, quam anima feminisa ilias 
cnim funtaftiones vitales^&aaioncs anima:* 
Ergo&quod conformat. 

Tcrtio. Cum femen conformatur, fimul 
h eodem tempore nutritur & augetur. Au- 
getur, quia crefcit in omneni dimenfioriein. 
diecnim duodecimo eftinftargrani hordei^ 
vt fcribit Pingus ; die vigefimo quarto inftat 
iapis^&c. Nutritur ; quia augetur. augeri enim 
non poflet, nifi nutriretur. Atqui a quo prih- 
cipio augetur, & nutritur, ab eodemverofi-* 
xniliter & conformatur ; cu adioncs iilae fiant 
fimul,& eodem tempore. Nutritur & augetur 
ab ahima^ quiaiilas funt adiohes animas.Ergo 
& ab eaconformatur. 

Quarto. Inplantis aliquandot^adixfbrnaat 
nouam plantam; aliquando ramus abfciirus,& 
piantatus ; aliquando etiam vnum foliiim fd* 
lum, vt patec in ficu IndAca, ordinaric, & plc» 

rumquc 



4^ DE F ORM A TRt C E F OE T V S 

rumqueiprumfemen. Atquo principio ilfsc 
omnes partes plantat^ producunr nouam 
plantam, eodem veroiimile eftprbducere & 
ipfum femen. lite omnes producurit per fuarn 
animarn ; ergo 6cfemen. Sequela probatur. 
Quia fi per aliud principium produceret fe* 
men nouam plantam, quam iil^ alis^ partes, 
fequeretur in vna planra efle duas confor- 
matriees ; vnam femmis, aliam aliarum par- 
tium .• hoc eft abfurdum.Ergo. Etenim vel il - 
lae conformatrices eiTent folo numero vel 
fpeciediftindT^: nonfoio numero; quia acci* 
dentia folo numero diftindla non poifunt 
effe in eodem fubiedo, ac eaderri planta ; <Sr 
fiuftra ponerentur duse, cum v^na poffet fuffi- 
cere : &quando iic eilent duse. adhuc habe- 
retur mtentum. quia iic vtraque effet poten- 
tia anim^ : & fic faltem adhuc anima feminis 
Gonformaret, quod eft qusefitum. Non eciam 
fpecie.-quia in vna, Sc eadem arbore efTe duas 
fpecie diftind:as conformatrices non mmus 
videtur abfurdum. Quia, fi ita eliet , non 
polTent eddem fpecie arborem feu plantam 
producere; hoc eft falfum» Etenim eadem 
fpecie arbor producituraramoplaataco> ae 
afemineterrsecommiiro» Ergo. 

Quinto; Ssmen eft animatum: ergo eft ip- 
fa wus anima, quse in fuo f ubiecto facit con* 
formatione. Sequela probatun (^a quid ef^ 

opus 



QV; /E S T I o V. 47 

opus quserere aliam cauiam formatricem , li 
eft in femine anima,cuitalis aitio poffit ad- 
fcribi. Erenim cum confbrmatio lic acSio vi- 
taIis,proindec]uedebeat procedere aprinci- 
pid vic^, atque ab aliqua potentia anim2e;.vti- 
que debet proceder c a potentia animaefemi- 
ni inexiftentis. Num a quo alio principio pro- 
Cederet ? An poilec ftatui principium aliquod 
nobilius, & excellentius in femine, ipia ani- 
ma,iutprincipiurn aliquod, quod anim^ in 
exercenda tam nobili,ac peiie diuinafundio^ 
ne pra^uaieat; cum ipfa fit omnium formarum 
naturalium longe nobilillima? Porro femen 
cffc animatum probatur variis argumentis. 
Primo authoritate* Etenim Hippocrates li- 
bro dedixta, loquensde feminum in gene- 
ratione cojrimixtionej fic inqaic : Si^ quts non 
credtt anlmam amf/t^ mijceri^ vehemens eJi.Qiii-^ 
busverbisiniinuatfemina efle anuTiata. Ga- 
lenus libro de marafmo non folum fatetur 
iemen efle animatum , fed 5c vauere, Tria 
enim dicit eife viuentium genera, animaiia , 
plantas, femina. Secundo de facult. natural. 
dicit in femine efle facultatem attrad:oriam 
alimenti ; & j.d^e femine capite 7, dicit femen 
nutriri, & virile nutriri foemineo. Si in eo eft 
virtus attra(3:riXj&: viuit ; ergo eft animatum» 
Ariftoteles variis locis videtur flgnificare 
femen effeanimatum.Primo dcgeneratione 

capire 



48 DE FORMATRICE iroETVS , 

cafiicc 18. difputans atl fenien a coto decida- 
tur, iCprobans quod non, fic inquit : Item 
fi^AYtes iififiCidt in femine fint\ quonam fA^io vi* 
UAt? Sed (i afniff9t^£^paraum ^uodJa animalerif^ 
z. de gcnei^atione aninialium capite i. di^a- 
tans an femeri habeac animam, (ic inquit: 
Sed habeatne feme» animitm necne, ratio eadem 
dtque de paytibHS reddendt eft. necenimanimavlla 
efji pdteU in aliOy nift in eo i»ius eftlnequepars vl- 
la efte potejl^cfuod mim& particeps rw eft^ ni(ta<jiii'* 
uoce^vt moYtui ocul%s. Semen i^itur ^ hxbere ani-^ 
mim^ ^ ejfe potentia palam eft : vt Geometra dor^ 
miens remotius quam vipUns^ ifque remotius cjua 
^ui iam contempUtur^ Qmbus verbis videtur 
ckre dicere, femina eodcm modo effeanima- 
ta,ficutpartesip(as. Neque dici poteft eu ibi 
fblum velle femen efTe animatuiii potencia, 
nonactu, eo quod adJat illa verba, & ejfe pg^ 
tentia paiar/i ejf ; quia videriturilla vcrbanon 
cfle intelligcnda de potentia ad adum primu; 
feu ad animam, (ed folum ad aitum feciidum, 
feu ad operationes.vci videtureiremanifeftu 
cxfitnilicudineGeometra2,qua adfcrt. Dicic 
cnim femen eodem rriodo elfe potentia,ficuc 
Geometra dormiens : atqui Geometra dor- 
miens non eft iri potentia adaduni prinfium, 
nempe ad Geometriam; quia illam iam acflu 
habet 5 fed folum eft in potentia ad adum fe- 
cundum^id eft ad geometricas adionesjquarc 

neque 



neque remen. Vlterius z. de generationeani- 
jtnal. capis^e 3, quxrir an embryo habeat ma- 
teriam (uam ex femine, & an etiam a femine 
recipiat animam, & videtuf concludere quod 
iic, quodquea (emme recipiat vegetatiuam, 
ac proinde femen fk animatum. Yerba funjc 
hasc : SeijuifHr vt d^ dHbitemus , c^ dicamHS ft in 
ijs quz (emen emittu.n in fogmmnm ^ nulU pars 
tenflituendi conce^us fit qu$d fihierit : quomm 
vettetur corpulentia eius^ quxndo ipfum facultate^ 
qtMm infe coniine^^ agit. defimendum iptur prius 
ejl, vtrum quod infkmina conUttuitur acctpiat ali^ 
quid aheo, qmd [Merit^ an mhtl acciptat , afqu^ 
etiam de anim/t^^Hi aniinal dicitu^' { e/} au^em ani- 
malparte fenfmli ) vtrum in femtne (^ conceptu 
inefi^an non^ (f vnde, Conceptum ent n inanima* 
tum effe nemoflatn^nt^ vita omntbus modis priua* 
inm : cjuippe cum nihiiominus femina viumt^qmm 
fiirpes^r^ aUijuandiu prolffica /int, Ergo anlmAm in 
ys haheri vegetaletn palam eU, Et eodem capite 
infra fic inquic : Sedenim omnis anim^fue vir^ 
iusftue potentta corpus diquodparticipare videiur*^ 
. idpte magis dtuinumj quarn eaqu£ elementa vj* 
r cantur- Fcrum pront noUlitate^ ignobilttateque ani^ 
mA inter fe differunt^ ita (^ n^tura eius corporis 
diffeYtAmfi emm infemine^ quodfacit vtfcecunda 
fint femina ^ quodcalor vocatur ; idfjue non ignU^ 
non talis f&cdtas aliquay fed fiiritus qui infmt^ 
ne fpumofoque corpore co^Unetur; & n^^tura^ qu4 

D tn 



p DE J6RMATRICE FOETV» 

in e& flirituse^i^frof^rtione refpondens element^ 
fielknm, Et fubiungit : \^t vero folis calorck 
dnimaliim nonmodo qui i^tfemine continetur; vf" 
nm ettAmfi qtsid excrem^nii fity (]uanqudm diuer^ 
fum^ k n^tmk iamen id quoque pincipium hahet 
vitale. Quibus verbis manifefte videtur indi- 
care, in fpiritu feminis cselefti calore pr^di- 
to animam, ac priadpium vitaleinefle. Etin- 
fraloquens de menitruo , dicit menftruum 
etiam efle femen, fcdimpurum,&in eo afe- 
mine differre, quod fcilicet, vnum illud nen 
hihet eriginem c^ principium, Quail diceret 
in eo diflxrre , quod femen habeat ani* 
mam Sr principium vitse; menftruum non. 
Hanc fententiam infiniti tum Medici tum 
Philofophitenuerunt, Citadinus libro 2. ca- 
pite 69. fuper artem paruam, lacobus de For- 
liuipi.Tech. quseft.^S. Cardanusz. contra- 
dicentium tradtat. 6. contradicft.i^. Argente- 
rius fuper arte parua foLij^. titulo de tempe- 
ramentis teftium. Thomas a Veiga commet» 
fupercap. 47. artis paru^. Chriftophorus a 
Vega hbro Methodi capitc j.Vallefius i con- 
trouer(iarum capite ^.Peramatus Ubro de ani- 
mse facultatibus corpus noftrum difpejisati- 
buscapite 4. & hbro delemine, &hbrode 
hominis procreacione capite j. Mercatus lu 
bro I. partc 4. clafle 1. quxft.98. Capiuaccius 
libro de foetus fbrmatione^ loubercus aano* 
- tatio*^ 



QV .€ S T 1 O V. jl 

tationibus m capuc 5 libri i. Galeni de facul- 
tat. natural. Arcbaji^elus Piccolomineus li- 
bro I pr^ledtionuni anatomicaitim , prse- 
ledione 2. EtinterPhilofophos HatoinTi- 
m^o ; Themiftius z. anime textu ^. Zimara 2,. 
animsead textum 43. Zabarella 2, deanima 
cap. II. Fhiloponus, Caietanus, alijque. Ec 
probatur fecundo, radone. Semcn eft corpus 
heterogeneum , conftans diucrfis pardbus, 
craflaacterreftri; 6c fpirituofa, (eu tenui : 8c 
corpus pr^ditumcalore natiuo : taUum cor- 
porum forma eft anima : & nuUum tale poteft 
inueniri quodnon fit prseditumanimarergo 
femen eft animatum. Tertio. Semina planta- 
rum fijnt animata: eigo &animalium. Seque- 
la probatur Qijia non videtur elTe ratio^qua- 
fc vnum msigis debeat dici elTe ammatum, 
quam alterum inQc vidctur efse ratio , quare 
natura magis vbluifset , aut debuifset dare 
animam femini planrarum, quam feminiani- 
malium. Etenimrado quarenaturadebuifseC 
hoc facere, non pofset cise ahaj quam vC iti 
femine efs et principiuni efFectiuum limiUs ia 
ipecic; feu vcm femine , quando caderet ia 
terram, feparatum aproducente ipfum ; efsec 
virtus qua ipfum per fepofsct conformari 3c 
in fimilem plantam conuerti : eadem rado 
jnihcat m animalibus.jErgo, Antecedens pro- 
batur Yariis argumeatis, Primo. Quidquid 

D z piant^a 



5t D£ TORMATkiCE JoETvS 

plant2e,velarbori continuum eft, Sc pars eitili 
^ademque cum ipfa fbrma prasditum, eft ani- 
inatum: tale eft fenien &frud:us arboris .* er- 
go fiint animata. Coincidunt autem fepe fe-* 
rnina Sc frudus, ita vtvnuin fit alterum, vt iti 
caftaneis , glaridlbus ^ leguminibus, Scc^ eft 
manifeftuiii, quae iimul funt, 6c frucSrus, & fe- 
mina. Atfruiitus furitarborum &plantaruni 
partes. Quis enifn ncgabit Cucumeres,pomai 
diofque frudus plantaruni arborumque par- 
tes elie? Ergo eo cafu 6cfei1iinapartes arbo- 
rum, atque plantarum crunt, & confequentef 
animata. Viuunt coriimuni arboris anima ra- 
dix, tfuncus, ramij fiores^ folia; qu^re nori 
eadem ratione &:fruduS3 &femina> Semin^ 
omnia inter fe figura & conformatione diffei 
runt;adaliquodtempus funt foecundaj poft 
illud fuamfoccunditatemperdunt: quod non 
videtur alia* ratione fieri > quarri quod antca' 
animam habuerint , poftmodum vero eam^ 
perdiderint, &: fint embrtua. Qoatto : oua 
auium funt animata : ergo & femen aliorum 
animalium. Etenim oua funt femen auium. 
Nuilum enirii aliud fementebeiltauesquam' 
quod ouis cotinetur : vt ex eo patet^quod fic- 
ut alia anim-alia ex feminej 6c menftruo , it^ 
aues ex albumine, & vitello generentur.Oua 
efe animataprobatur ; tum authoritate, turii 
ratione. Authoritate; quia Ariftotcles 3* de 

hiftoria 



0X^5X10 V, ^ ss 

hiftoria anftnalium capitc /.ajDTerit in ouis fub- 
uentaneis, efle animam vegctatiuam ; quanto 
magis in foecundis : cum hxc dicat animam 
fenfitiuam recipere pofle, illa minime. Verb^ 
eius funt hasc^ Subuentaneii oua recifimt gene-^ 
YAtionem , quoad feri fotefi : feyfci enim^ vt 4d 
Anirndis ffcunditatem , imfofsibtle efi :. fenftbus 
tnifn cfus eft, At vegetakm anim^ virtutem obti" 
Kefit y (^fi^min£^ (^ ormtia qu<& viuunt^vtfnfe 
di^umesi. ^mmobrem hoc ouum^(\Qcpit\xt de 
fubuentaneo ) vt plant^ conceptus perfeffus efl^ 
vt anmdis imferfe$us, Idem dicit ^« cfcgene- 
ratione animalium capite 4. vbi ex profeflb 
hanc (juaiftionem tradat his verbis. j^^^i 
foteft quonammodo oua fubuentanea dicantHrvi" 
uerei neque enim ( inquit ) itavtot^a fcecunda 
foffuntificenim aliiimJmatumex ijs effTceretur*, 
neque ita fe hahent ifia vt lignum^ aut kfis; quip- 
pe quA corruptic»0 aliquapeccant^ vt qtta vitam an^.. 
tea qtiodammodo particifarint^ Confat igiitir hac 
(loquiturdefubuentaneis)^//y^*'4[/» habere po^ 
ientia animam. Sedquum) llUmvltim^m hAheant. 
animam neveffe efi^ quA vegetahiljs efl. h^c enim 
ftmmbustam animalibus qtiam flantis ineli, Prd- 
batur etiarn ratipqe.Oua adna(Suntur gallin^, 
&funtpartes eius ; ergo con^mujai cum illa: 
yitafruufaturXunt organizataiquiahabet cer- 
tam figuram externam, 6c i|iternam; habenc 
<forticem, membranam; vicelluseft rotuduSg 
' ' 1 - P 3' % 



54 ^ ^ F O R M A T RI C E F OE T V S 

intnedioalbuminisficu5,niembranula ab ip- 
fb feparatus,8rc. Denique in gallina fuerunt 
nutrita, & auda in omnem dimenfionem,ve- 
ro&vitali incremenro. Ergo. Si autemfue^ 
rut animata in gallina, ergo etiam lepararaab 
illa, quamdiumanentfbecunda.Etenim>fian- 
teaanimamhabuifrent, 6r eam perdidiirent, 
iam morcua eiTent : quare non poilent iterum 
animari, & de nouo animam recipere.a priua- 
tioneenim adliabitum nondatur regreirus» 
neque quidquam poteft duabus formis fblo 
numero diftindis fucceffiue informari. 
' C O N C L V S I O fexra. Anuna fcminis 
ppn eft efiiciensConformationis. 

Haec conclufio probacur vnico argumento 
demonftratiuo. In feminenon eftanima; er- 
go non eft efficiens conformationis. Etenim 
non ens nulliu^ cft caufa. Non efle animam in 
femine, tenuerunt tum Medici tum Philofo- 
phi non pauci. Auerrhoes li. Metaphyf textu 
iB' & paraphrafi fuper z. de generatione ani- 
rnalium capite 2. Gentilis fuper Fen i. primij 
dodrina 6. capite z. Cohciliator difFerentia 
48. Tliomas de Garbolibro i. tradatu j.quse- 
Itione 5, Fernelius libro 7. PhyfiologiiE capite 
5, Carrenus difputatione^^, fupcr Auicenna. 
]L^urentius libro 8. quseftione ir Segarra li- 
bro 1 de facultacibus naturalibus capitej. 5^ 
communitcr pmnes Medici, D. Thomas 

part^ 



parM,quxft. 119. art. vk. &qu2eft.3. de po^ 
rcntm avt.9 &-2, contra Gentescapite 89. in 
folutiorie ii . Scotus in quartu fent. diftindio*. 
ne 44. qu^ftione i. Albertus fumma de homi* 
pc part. 2. Conimbriceafes i de generatione 
capite^ qu^ftioneiy. articulo z, Ruuio 2, de 
anima quseftione ^.alijque. Probariporro po- 
teft ratione,5c variis argumentis; fcd qegnon 
funt omnia gqu^ efficada.Solct probari com- 
jDuniterfic/ 
Primo; femea n,on eft organicum; ergo ncc 
animatum. Verum dicit Carrerius argumen- 
tum non probare : latis enim dicit efse orga^ 
nicum per hoc, quod iit heterogeneu,conftas 
diuerfis partibus ; ipirituofa , 6c crafsa^ & fic 
praediturn calore natiuo. Sed refponiio noa 
elt fufficiens ; melius pofietreiponderincga- 
tione fequelae ; q.uia hxc conlfequentia non 
valet;;non.eftorganicuni;ergoaon eft ani^ 
matum* Boteft emm anima, &quoad adum. 
primuro, ^ etiam quoad aUquem fecundum 
effein corpore npn organico; vt infira latius 
oftendemus. 

Poflet probari fecundp fie. Si femen plan?- 
tx haberet anima vegetatiuam, eifec iam ef* 
fentialiter planta rat fi eiTet elFentiafiterpla- 
ta; eius in terra conformatio, & imm utatio no 
qftent generatio fubftantiahs. quia in terra. 
iipn actjuirej:etur noua forma, ncmpe anima,- 

D 4 quia, 



5$ Pt FORMATrICE fOETyj 

quia iam ante eam in arbore habuiflet; & ge- 
DeratfoefletfaifJainarbore, Sc non interrar 
Srinarbore iam efiet fad:a noua arbor, 5cn6 
Beretin terra .• hoc eft abfurdum, Srcontra 
captum>& inteliigentiam omrjiumhominum, 
qui omnes credunt ac dicunr arbore, 6>c plan- 
tam produci, ac crefcere in terra^ & non ia 
arbore,autplanta. Verum argunientum quo- 
que non vatde prol^at & facile etiam ei pofTet 
refponderi, dicendo: feminis in terra confor- 
mationem, non efle ipfam elTentialem gcne- 
fationem; fed folum nousepkntseiam confii- 
tutse, & in arbore genitae perfedionem; eiuf- 
que in adu impcrf edo adiiuc folum conftitu- 
tse, ad adum perfedlum perdudionem ; ne- 
queclTe curandum quid vulgus appellet ge- 
nerationem, aut non appellet,quidueeius in- 
telligentise, fed quid reftas rationi, & veritati 
fit confentaneum. Vulgus enim Philofophias 
eft ignarum^ nefcicque vbi, Sc quando fiat ve- 
reprududio formaeplantx, & eflentialis ge- 
neratio: Sc nefcit diftinguere inter adum pri- 
inumAfecundum,interimperfedum,&:per- 
fedum : Sc ideo vnum pro aho funiic ; & tum 
primum putatplantam generari, quando iam 
perficitur,6r operatur,& quando iam radices^ 
& folia producit ; quorum produdio non cit 
ipiaplantsegeneratiOjfediam geniras opera- 
tio^&perfectiu. 

Poteft 



Poteft probari tertio. Si femen eflet ani- 
Biatum, eflet viuens ; fednon eft viuens. Er- 
go. Non efle viuens probatur:quia nulia excr- 
Cet operarionem vitas. Nam fi viueret, falteni 
exerceret adum nutritionis : omne enim vi* 
iiens, qu^mdiu viuit nutritur, & tamdiu du« 
rat vita quam nutritio, vt inquit Atiftotelcs 
iibrode refpirat. capite vltirno. At femina 
plantarum polita in fcrinio vei tabulato, non 
nutriuntur. Ergo. Verum fecilisquoque axi 
hocpotcftefTerefponlio. Etenim vita fiimi- 
tur duplicit er 3 v el pto acSu primo, vel fecun* 
do : vel enim per vitam inteiligitur ipfum eA 
fe viuentium 5 vel ipfum opetAri. Si per vitam 
inteiligantur operationes vitae,fic non eft vc- 
rum , omnc animatum efle viuens : potefl 
enim anima efle, etiamfi non operetur : elTe 
enimeftpriusopcrari: prius autem nondc- 
pendetapofteriori. At fi per vitam intelli- 
gatur ad:us primus, feu ipfum efle viuentis; 
fic verum eft omne animatum efle viuens:fed 
tum non eft yeru, omnc viuens debere cxer-^ 
cere a(3:ionesvitae;quia>vt dixi, potcft eflc 
viuens, etiamfi nullas exerceat operationes; 
6ctari ratiorie dici poteft femen efle viuens. 
Sufficit enim pofle eascxercerefuo tempore 
& loco , etiamfi adu non cxerceat ; feu tum 
pofJc exercere, quando crit in terra conftitu- 
tum, & a c^lefti calore acaiaatum, Sc nacaum 

D 5 alimcn" 



j8 DE rORM^TRlCE TOETVS 

alitncntum, quod attrahere , Sc quo nutriri 

pojSit. Adhocjquod ex Ariftorele adfertur, 

omnc viuens quadiu viuit nutriri; refponderi; 

potelbAriftotelis verba eile intelligeada , de 

viuente c5pleto,5c de viuetibus iam natis iam 

conformatis, &:perfed:is; non de imperfedis. 

&:necdu conformatis, quale eft femen. Si di- 

catur, tuanima foreotiofam, quando effet ia 

fuofubie£to,&nonoperaretur:Refp6deripo- 

teft; nonforeotiofam, Etenim ii non opera- 

retur,quado efletfufficicter dxfpoiita^adope-. 

randum; & quando adeifent onmTa ad opera- 

dum reguifita; tum effet otiofe^ fed qa^do i!la 

npn adfuntj etiamfi tum nonopererur^no po- 

teft propterea dici efle ociofa- & fic quadiu fe^ 

men non eft plantatum in. terra^ fed iacet ia 

tabuIato,&: quamdiu non eft aduatum calore 

foliSjficut femina qux tota hyeme iacent ia 

terra^tamdiunonpoteftdici anima eis ine-, 

siftcns eflfe otioia : fed fi efs et plantatum ^ dc 

liaberet pr^efens alimentum quod attrahere. 

pofset, & c(sct ver, vel ^ftas, vel tale tempus 

quo pofset a calore fohs adtuari, &■ tunc non, 

operaretur, niec conformaret feipfum, pofsec 

anima eius tiim dici efsein eo otiofa. 

Solet probati quarto fic : inftrumentum 
non habet eandem formam quam habec 
agens principale ; quia fi haberet , iam non 
qfTetinftrumentumieius; fedeilet ages ^que 

princi- 



QV. ;e S T t O V. 59 

principale ac iliud : at femcn eft inftminen- 
tum generarionis : animal feu plama funt 
agens principale ; animal &c planta habent 
animam; ergo femen non habet eam. Ve- 
rum refponderi ei etiam facile poflec ; dicen- 
do femen non efle inftrumentum ad produ- 
cendum illud quoddebet generari; fed efle 
ipfiimmet genitum, 6c effe illud , quod per 
generationem iam eft produd:um. Qui tc- 
nent femen non efle animatum , i^teri pof- 
funr ipfum efle inftrumentum ad producen- 
dum animatum : fed qui tenent eife anima- 
tum , nuUa id ratione admittere poifunt. 
Proinde dicere poirent, femen cum opera- 
turid eftcumiam feipium per fuam animam 
conformat , nutrit & auget ; non operari vt 
inftrumentum generantis, fed Vt agens prin- 
cipale, quod vi propria, & virtuteanimx fibi 
inexiftentis fe perdiicit ad ftarum elfentise iuas 
perfediorem: inftrumentii porro generantis 
ad generationem eflealiud; nimjriipotentia 
gcneratiua generantis fiue animalis fiue pla- 
vx ; vna; cum caIore,fpiritu , & partibus ad ge- 
nerationem requifitis. Si organizado effet 
difpofitio pra^uiaadanimationejverum elTetj 
femen efle inftrumentum generationis : fed 
pofitoquod fit adio pofterior generationc, 
iicut verum effe mfra oftedemus- fequitur fe- 
men no effeinftrumentiij fedages principale- 

cxercens 



^O DE FORMATR?CE FQETvs 

cxercens opcrationes ftatui fuo conuenictes^ 
Solet probari quinto. Ex femine fit anima» 
tixm i ergo ipfuni non eft anima^^um. Refpgn- 
deripoteft negatione antecedentis. No enini 
fit exfemiineanimatum fimpliciter, fed fe- 
mcn guod eft animatum impejrfedum , fit 
animatum perfecftum ; leipfum vi anim^ fuae 
confbrmando, nutriendo, augendo. 

Sexto fic probat Carrerius. Nihil poteft. 

excogitari propter quid fit opus femen habe- 

reanimam adtu. Ergo non habet-Etenim ni- 

hil reperitur in generatione viuentis^quod na 

poflit fieri a femine tanquam infttumeato ; 

citm torum , quod in iplb poteft excogitari 

habere rationem principij eiScientis^ folum- 

modo habeat rationcm efficientis inftrumen- 

tali^. Verurhargumentnmnonbene prob^t. 

Poffet enim re^onderi ; rationem propter. 

guamfemendebuerit habere animam ad:u° 

cfle, quod alias &aliter non poflet affignari; 

vera caula efficiens confarmationis. Nam, 

dicendo femen efreanii^Liatum, cau&efficiens 

conformationis eft in promptu ; nempe ani- 

ma feminis, quae fuum libidomicilium archi- 

tedatur. At dicendo non eflre,animatum,re-: 

&giendum eft ad generantern vtad caulam 

principalem, Sc ftatuendum femcn, vt caufa 

inftrumentalis operansin virtute illius prin- 

cipalis i nempe generantis : quod falfum eft ; 

■ ' ' ' vtk 



civ ^ sxio t* Qi 

yti cxparte diximus, & infe latius oftendc- 
bius : propterea fcilicet quod fic feme v t cau- 
!a inftrumentalis deberet operari in virOite 
abfentis, imino non exiftentis in rerum na- 
tura ; quod videtui* impoffibile. PoflTet etiam 
irefponderi adhuc aliam efle rationern cur de- 
buerit efie animatum : nimirum, quia ii noa 
eflet animatum, fequerctur codformationem 
tjuasfitia vterovere non efle adionem vi- 
tale^ fedmere Phyficam, Qupd cum Ik longe 
abiardiiEmum^ quomodo admittere potueric 
Catrerius^ non video. Quapropter cum hsec 
argumenta non fufHciencerprobentcoriclu- 
fioncmj&nonnuUafaltem.non habeant ef- 
ficaciam in mca opinionei rcHquum eft, vt, 
cfficaciora & mese opinioni magis confenta- 
hea in medium adferam. 

Probo ergo feptimo. Nec fanguis nec fpi- 
fitus funt animati, Ergo necfemen. Arite- 
cedens fiippono ex ccmmuni dodtrina Me^ 
dicorum omni^um , Sc m^xime Galeni 7. de 
placitis, Scz.dc elementiSj & variis aliis lo- 
ds : qliibus expreHe dicit fpiritus &: languine 
non effe animata. Sequelaprobatur:qui^,qui 
ratione femen ellet magis animatum, quam 
illa ? llla producuntur in paMbus longe nobi- 
lioribusquamfintteftes; nimirum cerebrOj 
corde, hepate;qux finon potuenint animarri 
saguiniacfpiritibus iinpertiri^quomodo po- 

tcrunt 



Si t)E FORMATRICE FOETVS 

terunt ceftes ? Producimr lac ia certia con- 
cod:ione, m partibu^ glandulofis , in parci- 
bus excernis, & non eft animatum ; tales par- 
tc$ funt etiam teftes ; quare femen quod in iis 
generatur, nonpoteft quoque magis illo efTe 
animatum Ideo fpiritibus &fanguuiianima 
a Medicis denegatur, quia funt corpora flui- 
da , toti non coh^rencia , minitTic organi- 
ca, nullamdeterminatamrubftatia:fux mao;- 
iiitudincm vel circumfcriptionem haben- 
tia. Tale corpus etiam eft femen ; quare ea- 
dem quoque ratione & illi anima eft de- 
neganda. 

Odauo. Si infemineefletanima; (loquor 
modo de femine hominis ) qualis eifet r Vel 
enim efi^et vegetatiua, vel f enfitiua, vel rario- 
nalis ; nulla iliarum efle poteft. Ergo. Non 
pofTe efle racionalem, probo. Primo .• quia, 
fi efTet rationalis , iam femen hominis in tefti- 
btis, aut paraftatis exiftens efret homo ; quod 
enim animam rationalem habet eft homo. 
Secundo, femmis in terram emiffio, fcu mcl- 
licies eflet homicidium. Terrio Jcmen m ter- 
ram emifrum eiret baptizadum,ne anima eius 
in ^eternum periret; quas omniafunt abfur- 
da, Sc a rebgione Chnftiana aliena. Quarto, 
fii.men efTet animatum anima rationah, non 
minus efiet anmiatum femcnfocmina^, quam 
viri^ fi femenfbemmsej ergo ipiaper fe foiam 

genc- 



/ QVJtSTIO r- «^5 

generare, &: fine concubitu viri foetum in 

fucem producere poflet, & fic fruftra fexuum 

diuerfitas requireretur. QuintOjfi infemine 

cfTetanima rationalis ; vel effet anima paren- 

tum in femen extenfa^ &"per feminis diuifio- 

nem diuifa, & multiplicata ; vei eflet anima 

aliqua de nouo genita acin femine produdta: 

velaDeoinfufa. Nonanimaparentum , per 

fcminis decifionem multiplicata : quiaficfe- 

quereturanimam rationalem elle diuifibilem 

&: per confequens mortalem &omnium ho- 

minum eandem effe anim.am ; & animam 

noftram, effe particukm anim^ patris , & 

animam patris particulam anim^e aui , &fic 

deinceps : & tandem omnes noftras animas 

effe particulas anim^ primi hominis fiue 

Adami, & tandem animas efle extraduee. 

Quae omnia funt falfa , Sc abfurda, & a reii- 

gione Catholica aliena. Non eft etiam anima 

de nouo genita aut produda ab anima pa- 

tris • quia fic feqaeretur quod effet educibilis 

e potentia materi^a & producibilis per virtu- 

tern naturalem , 3c confequenter exftingui- 

bilis, &mortalis. Non etiam a Deo infufa. 

Quia, quid effet opus Deum infundere feu 

increare animam in teftibus? Ibi enim fruftra 

crearetur ; quia nunquam polfet ibi fe perdu- 

cere ad ftatum fuum perfedium; & omnes iil^ 

animse qux eflenc increatse teftibus eorum 

qu! 



^4 DE FORMATRICE FOETVS 

jquf vi^tnitacem nunquam pcrdideruntjefsee 
ifruftra crearse, Sc mifere omnes perirent. 4c- 
cedir,quod G Deus femini in teftibus adhuc 
contento animam incrcaret, deberer lingulQ- 
rum teftium femini fuam increare;Sr fic vniu- 
ctiiufijue honiinis femini fticreare duas arii* 
mas ; & iicut incrcaret duas animas duobiis 
teftibus pacris ; ita debcret etia increare dua^ 
animas duobus teftibus matris : Sc lic cum id 
coitua quamor teftibus femen deciderecur^ 
Vtplerumque fit, vnirenturquatuor amm^j 
&qui ex illo femine fbetus producerecur, vel 
haberet qiiatuor animas, vei vnim ex q«a- 
tuor fimul conglutinatis coagmentatam. Cui 
etiam hocaddipoteft, quod fiinfemine efsec 
anima rationahs, quando ex illo fierent ge- 
inelU, vel tergemini, anima illa deberec findis 
^ in tres diuidi : ex quo ipfem diuiiibilem ef- 
le manifefte fequeretur. Non poceft eciam 
diciinfemme hominis,feualiorumanimaliu 
efle animam vegecariuam. Primo, quia ecjami 
contra hoc milicac argumentum iam de pluri- 
bus animabus feminibus inexiftencibus ad-* 
du6T:um. Secundo, quia fic fetiien animahuml 
efletplanca: 6c fiomo ancequam peruenifleC 
ad animam racionalem debuiflec percranfuilc 
pc formam planc^,&mde per formam brutfj^ 
& femcl fuifle afinus vel canis ; quod mfra Ja^ 
tius ofteademus -k racionc elle alienum. 

Tertio^ 



Tertio, quia illa anjtna vcgeratiua ^eberet 
efTe produ(3:a ab anima rltionali teftibusine* 
xiftente, Jnteftibus enimnoneft alia,quani 
irationalis.At hoc eflTe non poteft, quia anima 
rationalis non potcft liabere vim, & proprie- 
tatem generandi ac producendi animam ve« 
-getatiuam. vnumquodque enim fibi fitnile 
pfoducit : aniiii^e autem illas Jfpecie inter (e 
diftinciaE fLint,quarum vnaalteram producere 
non poteft. Ergo. Sicut enim impoffibilc eft 
iformam equi producere formam vaccse^ vei 
pifcis; vel formarii ignis, foi^itiam aqu2e :ita 
impoffibile eft animam rationalem produce- 
re animam vcg^tatiuam, Cofirmatur. Tcftes 
coquUntfemen per aflimilationem, ftudenda 
illud conuercere in iuam fubftantiam^vtfcri- 
bit Galcrius i. defemine eapite i6. ergo im- 
primunt ei difpoficiones adanimam raciona- 
lem, 6c jhabent inftindum , 3c proprietatenl 
naturalem inducendi illas : ergo non poflTunt 
habere vim 6c proprietatcm inducendi difpo- 
fitiones ad animam vegetatiuam. Si tcftes ia 
femen poifent inducere animam vegetati- 
uam; cur non &" iam in fuumobiedumjfea 
alimentum,eam inducere potient mammse^Sc 
ofla,&membrana;, & rehqu^e parte$ ram li- 
milarcs, quam inftrumentaIcs?Quarto^anima 
rationalis femper producit in femme caloreni 
a(ituaiem ; & calor actu, ita eft de elTenta 

£ feminis^ 



M DE rOtHMATRiCE FQETVS 

feminis, vt fi femen vel in minimo perdcf ec 
cum,ftacim defineret eiJe femen, &de(inerct 
cfTe foecundum : at calor adu non eft difpofi- 
Cio ad animam vegetatiuam ; quia nullxpia* 
t^reperiunturin mundo habentcs calorenl 
adu: imo cator actu plantas interimit^ &■ mar« 
cefcere ftcit 5 quare anima rationalis non po- 
teft producere difpofitionem ad animam vc- 
getatiuam , nec confequenter illam ipfam, 
Quinto, potentia gerteratiua non eft alia, qui 
fpermatifica, Sc confequcnter nutritiua^vt m- 
fra iatius oftendemus : at potentia nutritiu^ 
non operatur ad aliam ammam,f eu ad difpofi* 
tiones alterius anim^ in afimentum intro- 
du(ftioni feruicntes, quam fu^, id eft rationa- 
lis.Ergo.Siteftes haberent potentiam inge^ 
nerandi femini animam vegetatiuam i habe- 
rent etiam potentiam ingenerandi & fenfiti- 
uam, Scrationalem. At hoc effenon poteft| 
quia vna Sceadem pars non poteft haberepo- 
tentiam introducendi in vnum, &c idem fuum 
obiedum tres animas fpecie diuerfas^aut triai 
diuerfa genera difpoficionum ad tam diuer- 
ias formas tendentium. Ergo* Quod autem 
haberentpotentiam producendi omnes tres 
animasjprobari videtur cx eo^quod Galenus - 
i.defeminecap. 16. iam citato doceat teftes 
feminenucriri:fifeminenutriutur;ergoeoip'* 
fo introducunt in femen anima rationalem.' (i 

crgQ 



■(XVjESTio vl 6y 

%'rgo ante nutritione ftiit introduda vegetati- 
Ua; ergofuic etiam iritroduda &" fenfitiua: 
quia non videtur pofle efle tranficus a vegeta- 
tiua ad rationakm, nifi per mediam fenfitiaae 
Sexco, fi in femine humano elretahima vege- 
tatiua ; homo per f^am pocentia generatiuam 
hon produceret fibi fimile. quia i^ltepater no 
producerec hifianimavegetatiua, qux noelt 
fimilis anim^e eius.Narh fi pofl: coitu rhorere - 
tur,&pofl:eanarcerecur exeofilius, fiUus illa 
no efl^capacregehitus;quiafiiius ille efltcho* 
mo,5chaberetanimaracionale:pateraucenon 
generalfec nifi pianta hdbetem animam vege- 
taciua.DiceSj leme patris cii illa fua anima ve- 
getaciua,qua pr^ditd eft: iuiile operacii in vir- 
tute anime parris , 6cvc infl:rumetii eius ad ani- 
tnii racionalc; 3<: ea racione acitione eius adfcri- 
benda eile pacri,caqud caufx principali t& hac 
fatione patreproduxifre homine, dcgeherafle 
fibi fimile. Sed non valec;quia,quomodopof. 
{ec anima vegetatiua feminis operata fuiileia 
Virtute animg rationalis; cu finc animss fpecis 
diuerfgjquomodo in virtuce animae abfencis,- 
veliaextindaer^Seme habes animapropria nd 
poteft operari in virture aicerius^ied debet o* 
perariin virtute proprise fbrmg,id eit eius vir*» 
tus debet operariin virtuceiui propnj fuppo* 
fiti &:noalieni.Nulluenim accides operacur 
in vircute alterius toxm^^ fed kilum in virtuce 



^S DE JFOKMATRICE fOETvS 

luae^feuinvirtute illiuscui eft vriitum, &cu«^ 
ius eft accidcns ^ 5c a qua dependec. Semeri 
autem decifum a patre cum fua anima Vegeta- 
tiua,eiret ens perfe; 6ceiusadio efTet adid 
propria, 6c non pollet efle adio patris, ne* 
4q|ue patri, vt caufe principali vlia rationead- 
fcribi.Sepcimo,qusero qua animaprxdita finc 
femina plantarum, & brutorum > Abfque du- 
bio dices/emen plantarum non eflepraeditum 
alia^quam vegetatiua: atqui fi planta potuic 
introducere in fuum femen animam vegctati- 
uam fimilem fu^; quomodo nonpoteftani- 
ma hominis eadem rationc introducere iti 
femen fuumanimam fimilem fu2!?autjfidicas 
id efle propter animae human^e excellentiam, 
quomodo faltem non potuit inducere fenfi« 
tiuam } Et quomodo illas dux animse, vegeta-» 
tiua plantas,& rationalis hominis,tam natura^ 
&agendiinftfumentisdiuerf2epoffunc in fm 
fcmina tarn natura, confiftentia, ac qualita* 
tibus diuerfaeandem fpecie animam induce- 
re ? Et brutorum lemina, qua qua:fo animai 
pr^dita funt? Non poteft dici, quod feniltiua* 
quia iam femen elTec brutum , & generatio 
fieretinteftibus,.quod eft abfurdum-5c cum 
teftes femine nutrirentur Cfinutriuntur) ia 
€a nutritione non fieret fubftantialis tranfinu- 
tatio. quia iam fcnfitiua ahimaante nutritio*' 
nemin femine pra^fuiflete Diceadum itaquc 

cires 



cfsetci animamquoque vegetatiuam inefse. 
At quomodo poteft omnium illorum viuen- 
tium femini ineflc eadem anima > Quom-odQ 
omnes illse tres anima^, tam elfentia, atque 
cxcellentia diuerf^, ac tam diuerfis vtentes 
inftrumentis ac temperamentis pofrunt m 
fuum femen eandcm (pecie animam intro- 
ducere? 

Ad argumenta contra conclufionem in 
principio quaeftionis allata; feu ad argumcnta 
principalia, ficrefpondeo. Ad primum:fateor 
praemiflas efle veras ° fed nego fequelam^ 
Bene quidem infertur efle aliquam animam 
femini intrinfecam, fed minime efle animam 
feminis. Eft equidem anima iemini intro- 
du6ta poftquam femen iam in vtero eft co.n- 
ceptum, vel plantatum in terra , vei ouum 
excubationi ^llinse fubditum. & cum iam 
omnia funt aduata ; fed illa non eft ani- 
ma feminisjfeu quasfelnini prasinexftitit auc 
in teftibus, arbore aut gallina genita fuic, 
fed anima foetus, (]^uae poftnaoduax fiiit in*. 
Jfrodudat 

Ad fecundum refpondeo eodem modo. 
Admitto enim vtriufqiie adionis idem effe; 
principium, illudque efTeanimam: fed ncgo^ 
efle animam feminis: id cft nego efle animan^^ 
femini ingenitam , vel qusc praeinexftite- 
rit conceptioni ^ fed dico efle femini poftea^ 

E 3 fup^:^;-». 



JQ SDE lORMATRICR F OE T V" g 

fuperindudiam , adeoquc formam embr^^oj? 
nis, non feminis. 

Ad tertium refpondeo eodein modo. 

Ad quartum refppndeo negando minore. 
Etenim non eft verum eodem principio de-? 
bere femen producere nouam pkntam, quo 
producunt eam radix, folia, rami. Alio eniin 
modo producitur noua planta cx illis , alio. 
modo ex ifemine. Ex illis non quidcm produ- 
citurnouapfanta; fed ip(acumiam{untapla- 
ta amputata, funt naua planta ; quia per ab- 
fciffionem a toto iam habet animam vegeta- 
tiuam multiplicatam per diuifionem , & noa 
acquirunt eam. Solum hac ratione dicuntut 
producere nouam planram > quod per fuam 
aoimam, quam in fe habent, paulatimin ter- 
ra feipfas augeant, conformeiit, &perducae, 
ad perfed-ionem, vt fiat plantse abfolut^ cum 
omnibus partibus fuis. Contraeftinfeminc/ 
femen enim non cft noua planta ; quia aiiima 
non habet;,fedfitnouaplanta peranimaspoft 
plahtationem in terra Itiperuentum : 6rcum 
eam acquifiuit, tum conformat feipfum ^ &• 
perducit fe ad perfeftam plantse figuram:non 
dico per animam,quam anre femper habait| 
fed quam poft plantationem acquifiuit. Et fic 
patet quomodo non fit eadem caufa efficiens 
confcrmationi^ vtriufque plantx; illiusfci- 
licctjqusefitaiadice^raxnojacc» & Ulius,qu^; 

- fe 



QV, JE 5 T I O V. 7^ 

ft ex remine. Etenini conformationis il- 
lius quai fit ex ramo efficiens efl: anima ra- 
■mo antc plantationem pr^inexiftens , ^C- 
que in ramo reli6ta , Sc per abfciffionem 
iDultiplicata, adeoque ipfius arboris animas 
pars : aft conformationis illi«s quxfit exfe- 
minc cfKciens cft non anima femini pr^- 
^nexiftensj feu quam retulit ab arbore^^fed 
de nouo in femine poft fadam ini terra 
plantationem prodii(9:a : proinde eadem qui- 
dem fpecie €um illa qux eft in arboi^e, fcA 
non eadem numero , ficut illa quse eft in 
ramo plantato. Nam qu^e eft in ramo feu 
talea plantata eft eadem numero cum illa^ 
quas cft in arbore, id eft, fuit eadem nume- 
ro ; etiamfi ppft abfciffionem ab arbore fit; 
multiplicata. Quapropter illo argumento. 
non probatur ferhen eiTe animatum, fed. 
folummodo pofl: pla.ntationem fieri ani" 
xnatum. Ac hoc quod dicitur in argu- 
mento , quod fic fequeretur duas efle in. 
arbore conformatricqs fblo numero diftin- 
d:as ; vnam in ramo, radice , auc folioi 
alteram in femine : vcCpondco minime fe«! 
qui ; quia ep modo. , quo dixi, non eft 
ia arbore , nifi vna conformatriK , nenj- 
pe illa quae eft in anima, arbpris , difperfa, 
vna cum iUa per omnes partes eius : at in fe- 
Uiine quamdiu adh^ret arbori^ & quadiu no», 

E4 ef^ 



9i DE FOILMATIIICE fOETV$ 

eftplantatum atque aduarum , nulla eft conr. 
formatrix, quia nulla eft anima .* fcd poftmo- 
dum fa6la aduacione, Sc anima introdudta 
primum fuperuenit. 

Ad quiritum relpondeo, iS^dico: Sequelam 
quidem fore bonam fi antecedens cffet veru ; 
fed eft falfum^Falfiim enim eft femeo effe ani- 
inatum,vt iam eft oftefoma Sc ita quoque fal- 
(iimeft &con{equens* Ad authoricates rcf- 
pondco. Ad Hippocratem ; locutionem eiu^ 
effe impropriam , & vcrba illa diuerfimode. 
polFe intelligi. vult folum Hippocrates diccrc 
lemina parentum ante conceptionem debe- 
re mifceri : an ante illam adu fint animata,aa 
poft fiant, ex illis verbis non colligitar. Ad 
Galenum dico : locum illum non de aftu fed 
potentia folum viuentibus efle inrelligedum; 
quod eo loco fatis eftad comprobandum Ga- 
leniintentum &oftendendum iila etiam mar- 
core affici poflS ,• vt quibus infit bumidum, 
aliquo d primigenium , quod calore exiccari 
paulatirt & c^pnfumi poteft* Cum dicit in fe- 
mineeifevim attracftricem impropria eft lo- 
cutio; non cnim vult dicere in ipfo cSb vim 
attradiuam vitalemg aut talem qu3e fit poten- 
tia animae, fed qualcm habentmultas alias res 
non animatse. Cum dicit mafculinum femen 
nutriri foemmeo, non vult diccre illud nutnri 
proprie^ ficut nutriuntur animata ; fed folum- 

modo 



^odo augeri, 6cfoueri a foemineo, & materia 
acquirere, qua partes aliguse minus nobiles, 
vt mcmbranae, $cc, conrormentur. Qupad 
Ariftotelem : eius opinio in hac parte valdc 
eft dubia ; quia & verba eius vbique fere funt 
obfcura, & loca reperiuntur adeo ambigua, 
vt fibi mutuo contrariari videantur. Intan- 
tum, vt qui hanc quasftionem tradtantjquam- 
Cumque partem teneat, omnes pro fc Arifto-r 
telem, ioio eadem ipfius loca allegarc non vc- 
reantur. Verior opmio eft, eum voIuilTe fe* 
mcti non adu, fed potentia folum efle anima* 
tum. Itaclaredicit i de generatione anima-^ 
lium capite 3 . his verbis : K^nimAm igitar ve- 
getdlem tn feminihus ^ conceptibus n^ndftm fipa'* 
^itts hxherifetentia fintuendum eH^ S* non a6iui 
frinfqmm eo mddo^<jua conceftus^qui feparatursd" 
hum trahant^ (jr officio eius anima fungantur, Et 
infra idem clarius dicit fic : De anima cj^emad- 
modum conceftus ^genitttra haheani eam iam ^^- 
fnitum eft : fotenti^ enim habenty aBu non hahet* 
Accedit, qucd variis locis, vt i. de genera,- 
tione capite 17. & 18 & 7. de hiftoria anima- 
lium capite i. dicat femen folum effc excre- 
mentum vltimi aUmenti : tale autem ipfum 
putafle adu efle animatum, non eft veritati 
confentaneum. Ad loca eius omnia reipon- 
dere, eaque interpretari ac conciliare nimis 
operofum & iongum & meo iudicio plane 

E 5 inutile:; 



74 ^E FORMATRIGE FoBTVS 

inutile : ac prseter pr opofitum eflTet ; quare id 
ornitto. maxime cum nouam & paradoxara 
ftatuenti dodrinam non fit neceflTum mukum 
autboritatcscurare;quin potius vcris&fir- 
mis rationibus cx rei natura defumptis ea fta- 
bilire^acprobare. Ad argumenta ergo a ra« 
tione (ielumpta refpondeo. Ad fecundum^, 
talem fubie<3:i conditionemfufficere,ut poP; 
fit efle animatum,modo reliqua omniarequi» 
fitaaecedant; nonautem argue^e^ neceflario 
cfl^eanimatum. Poteftenim reperiri corpus.- 
fimilijimo maiorc longe partium heterogc- 
ticitatc ac calore natiuo prxditum, & tamea 
minime animatum ; vt ianguis, kc; 6cc, A4 
tcrtium refpondeo negando antecedens. FaK 
fum enimefl: femen plantarum eflTe a^nimatu. 
Si femenefl"et pars plant^, eique continuumj 
& nutriretur nutritione proprie dida<> atque! 
a principio interno^ & efTet: organicum; equi- 
dem fequeretur efle animatum: at ita non cAi. 
quare neque efl animarum. Quod vjc bene in« 
telligatur, videndum quid proprie fit femen^ 
quid frudus ; & quomodo conueniant, quo- 
modo differant. Pro quo fciendura eft, illud 
propric effe femen, ex quo in terra plantato 
fit noua fl:irps. Semenaliquando voc^tiir fru- 
d:us, aiiquando non: id elt, aliquando femea 
6c frudus coincidunt^aliquando non. Semin^ 
parua anifij fcemcuIi,dauci^&c*nonqmdem 

vocaac.. 



Vocantur frudus ; fed maiora illa carneam 
pulparn , & prscipue comeftibilem haben- 
^ia, vc caftanese, glandes, amygdafe, pifta- 
cia, nuces ; vocantur. Diolcorides, Gale- 
nus , Theophraftus femma includunt in ra- 
tione frudus, dcf^epefolafeminafrudus ap- 
pellant. Gaienus 2. de facultatibus alimen^ 
torurn capite 1. fic inquit : quod filiqua fc- 
mineque compofitum eft, eft frudus. Theo- 
phraftus I. hiftor. plant. capite 3. fic aic^, 
cft autem frudus , quod carne , & fc-^ 
mine conftat. Ec Galenus 11. de fimplica 
Medic. faculc. titulo de facultatibus ouo- 
rum i frudum & femen confundit his ver- 
bis : Conceptus autem fiue fbetus frudibus 
proportione refpondent ; nimirum ad ge- 
neris propagationem a natura creati. Vbi^ 
nomine frudus intelligit femen. Semea 
enim eft ad ipcciei propagationem a na- 
tura creatum > non frudus, Et loco c^tato, 
de facultatibds alirnent. legumina, &r doly- 
chi femina Vpcatfruiftus. &: capiteij. 5c 38. 
& aliis ibidem glandes, pineas, piftacia^ 
amygdala appellat nomine fruduum , ac de 
iis inter alios frudus agic. Et Theophraftus 
2. decaufis plantarum capite 10. ii. 18. 3c li- 
bro 4» capite 3. & hbro 5, glandes amygda- 
la, fabasf&c» in numero fruduum collocat, 
& etiamtales appellat, Porro nomen frudus 

cft 



7^ t)E FORMATrXCE fOETV^ 

cfc valde aequiuocum.Etenim nomine frudrus 
appellatur vc plurimumjillapulpa carneaaqu^ 
plurima femina circumdac^ atque obuallat, ^ 
hominibus frequentiflime cedii in alimentu, 
vc in pyris, pomis, cycJoneis, &c. Aliquando 
frudus nomine veniunt filiquXj quibus femi- 
m, 8cleguminaincludunturj prsecipue fi co- 
meftibiles finC; vc piforumjfabarumj&c. ficut 
ttiox cx Galeno dixi.Quin Sc Galenus z.dcBt^ 
cultatibus alimencorum capice 5 ?.cappares,52 
capiceji. cynaram/eu arciococu inter frucftus, 
tecenfet. Sed 6cradiccs^ vt rapse, caryot^, tu- 
bera, feu glandes terrse , aliaque qux in vfum 
veniunt alimenti, non raro frucAus nomine 
cenfentur. Sic Theophraftus libro i. Hifcore 
plant. cap. IT. Arachidnse radicem, quae ea- 
dem efle putatur cum illa quam Itali taratuffli^ 
IndiPappasappelIant;quia comeftibiUs efc 3, 
nomine fruftus appellat. Adeo vt frudus co- 
meftibilitate fere cenfeatur. Et quidquid glo<» 
bofum carnea praeditum fubftantiaplantarum, 
acarboru extremis adnafcitur, ac hominibus 
ceditinalimentum, frudus appelletur. Ete- 
mm qux comeftibilia ^on ftmtjetiatnfi ciufde 
planefint naturse cum iis quae comedunturjVt 
filiquae lupinorum, lentium, cicerum ; peri-- 
carpia nucum , caftanearum frudus appella- 
tione excluduntur : adeo vt Gra^ci ^2*«^**^« 
voccnt illas arboreSj non quidem quse fru^au 

nullum 



tQ^^sTib V. 77 

fcuiium ferunt, ibd quae efuiinidoiieumrquafi 
kiihil fit fruduSj nifi quod comeftibile eft- 
£go fepofitahominumappellatione, fola rei 
hatura confiderata, iudico fbla femina vere, 
ac realiter effe frudus, reUqua omnia, quse 
femen cirtumftant ac muniunt^.vtpeliiculas, 
putamina, cortices, carneam puipam.non ef- 
fc vere frudius jfed foium opcrimentaj ad il« 
lud quod vere frudus eft, quodquc in medio 
omnium continetur, nempc femenj include- 
dum, conferuandum, atque ab iniuriis exter- 
nis protegendum comparata ; qu3e ideo a 
trheophrafto srse<««?^^» nomine appcliantur. 
Sciendum fecundo^ad efTentiam feminis ni- 
hil horum pertinere, neque pelhculas,neque 
cortices^neque quidquam ahud ; fed (emea 
elfe folummodo fimplicem illum nucleum,feu 
corpus illud homogeneumj quod in medio 
bmnium, atque intra vltimam pelhculam co-- 
tinetur. Qmbus poficis, facile eft intelligere^ 
an frudus & ieminaviuant, necne. Bulbos, 
tubera, &glandes terraSjaUafqueradic^eSjquas 
improprie nomine frudus appellantur, viue- 
re non eft dubitandum.Radices cnim vei ma* 
ximc inter rehquas plantarum partes viuere 
ccrtifiimum eft. An iiliquae, 6c frudus carnea 
pulpa prasditi, vt pyra, poma, perfica, Viuanc 
nccne, nonomnes coueniuncAhquiviuere 
«c veras ftirpium pactes eile autumanc; alij 

non. 



*?S DE FORkATRiCE FOETVS 

non. Galenus u.de fimplic. Medic. faculc. ti« 
tulo de ftcul. ouorum & commento in il 
^phorif; feca, 4. afTerit arboruni parces mini- 
meefTe. exquo requcretur communi earwm 
vira non frui. Si frudus parces arborum nori 
efrenCjmukominus eiTehc femina, quod pro 
ferttehtia mea, ac pofica conclufione^ quam 
maxime facercc. Verum _ ego nihilominus 
ciufmodi frudus omnes animatos ac veras 
ftirpium plantas efle , & qusecumque circa 
cos fiint putamina, filiquas, cortices,pedun- 
eulos,pelliculas omnes, &quidquid pericar- 
pij nomine potefl contineri, excepto folo fe- 
mine, communi flirpis vita, quamdiu ei ad- 
h^rent, prsedita efie pronuntio. ad quod 
eredendum indiicor variis rationibus. Pri- 
mo; quia arbori cohcinuantur; quia habenc 
fubftantiam fblidam circumfcriptam 5 quii 
habentdeterminatam^ac fpeciei fu^proprii 
magnitudinerh, & figuram ; quiafunthecero- 
genea> organica, & magno arcificio ^d adlio- 
nemjSc vf um (pecialicer a nacura incencu cort- 
formaca; quia nuttiuntur a principio incerno, 
S^augentur in orrinem dimenfionem. Qu^ 
otnnia func vitx euidenciirima argunlenca. 
Semen autem, id eft^nucleumi qui ihmedio 
pellicularuomniumconcmerur, quique for- 
maUtcr eft femen;dico non eifeanimatum. 
Ratio eft : quia ille nec eft arborij neq; fr udtui 

coaci^ 



totinuus, fed continecur iii pericarpio^ac cor- 
ticibus, & pelliculis ficut contentum in con- 
tinentc, Srficuc locatum in loco, & nonvC 
pars intoto; &"eftcorpus homogeneum, &: 
minimeorganicum. Obiiciet aliquiSstninime 
videri hxc ita fe habere. Nam frcut partes 
pericarpij heterogene^c fibl mutuo adh^rent^ 
^confequenter arbori^ita&nucleus mem- 
branseproximceum inuoluenti; 5c mediante 
illa reliquis quoque pericarpij partibus , SC 
candem toti ftirpi adhxrere videtur. Infuper 
iiabet fuam foliditatem , ficut ali^ frudus 
partes, &non raro maiorem, fuam propriam 
^ determinatam figuram, quibus fingula ab 
aliis alterius Ipeciei feminibus diftinguuntur 
ac dignofcuntur: nutritur a principio interno^ 
&proportionalitercrercitj &augetur in om- 
mem dimehfionem vfque ad magnitudinem 
ipecieifiise propriam; idque ex alimento c6- 
iBuni ab ipfaarboreattrado.Secundo:fiom- 
nes particula^ frudtuu viuuntjVt ia didum eft; 
ergoeaderatione viuut quoq; &femina,quae 
in iis continentur, &: eoru quoq; partcs funt* 
Tcrtio.fi frudus viuunt; multa femina funC 
frudus, vt amygdala^ caftanese, &c. ergo ilia 
quoq; viuer:fi illaviuunt,ergoidequoque&: 
de omnibus aliis feminibus^ erit pronuncian-» 
du.Na qug ratio eiiet cur aUqua femina viuere 
diceda efletjalian6?Ad obxeCtiones refpodeo, 

M 



Ad primam: nuclcus tion eft niriquidam fuc-^ 
cusl^ quem planta tanquam fuperfluumruiali- 
inenti fcparauic in vfum propagationis fpe- 
ciei, ^incluiit pelliculis & corticibus^ tan- 
cjuam capfulis,vt in illis congregaretur & co- 
fcruaretur, in iifqUe pauUatim cxficcaretur; vc 
in iogum tcmpus poflet perdurtre. Talis fuc- 
cus cumfit liquidus ^ non adha^ret pcllicul^^ 
nec eft pars eitis , fed in ea continetur vt iri 
foUiculo ac in vafculo, & vt contentu in cori- 
tinentes contentum autem non eft pars coji- 
tinentis. Sicut enim femcn animalium eft fu- 
pcrfluum alimentij &:feparatur a natura , 3t- 
tranfinittitur ad paraftatas, vt ibi conferuetur 
in vfurti & tempus generationis, 3c non eft 
p^rs coi-poris, neque adhaeret aut continua- 
tur eis ; fed in iis eft ficuti contentum in con- 
tincnte ; ita & femen plantarum. Solum hsec 
eft difFerentia,quod illud fuperfluum alilnenti 
plantarum, feu illc fuceus, m planta paulatim 
inlpifletur^ Sc confolidetur^in animalibus no: 
cuius ratio eft, nedeciduis fub aucumnum fo- 
liis,velplanta vento agitata,difilueret, pu- 
trefceret aut corrumpererur ; fed ab homini- 
buscoHigi^coaceruari, &: in longum tempus 
ac in vfum fationis vel alimenti poilit adfei- 
uari. Semen fcu illum nucleum eire taiem 
fuccum, manifeftuiii eftin nucibus, glandi- 
bus, caftaneiSj in quibus videre eft iilud quod 

poftea 



Qv ^ s 1 1 o V. Sk 

feoftea fit fcmen, & nucleus, in principio efle 
quid aqueum pellucidum , inftar albuminis 
oui, 6cpaulatim magis, magifque calore folis 
condenfarij&indurefcere. Infuperfuccus ille 
non nuttitun fed augetur folummodo per ac- 
cumulationem^licut femina animalium;&no 
habet propriam figuram acquifitam aprinci- 
pio intriniteco, fed figuramfolumcontinen- 
tis, mcmbranarum nempeac corticum^ quo- 
rum terminis fefe accommodat, Denique 
fuccus iile feu nucleus non eft organicus, 
led eft quid fiomogcneum • organizatio eft in 
jpartibus pericarpij, non in ipib nuclco. Ad 
fccundum refpondeo: ideo alixomnes fru- 
(3:uum particul^ viuuntj quia vere ilxm ftir- 
pium pattes ; nucleus vero non, quia non eft 
nififuccuS:, Sc fuperfluurn alimenti, & eft ia 
aliis partibus vt contentam in continente ; 
quod non debet continenris form.a prauditu 
cQcy vt in {anguincj fpiritibus ac femine ani- 
malium eft manifeftum. Ad tertiam relpon- 
deo.Nonomniaqux frudus nomine appel- 
lantur, verc ac efientialiter cSb frudus ; fed 
nomen frudus effe ^quiuocum, & ad plura 
extendi : &■ fic extendi poile^&ad ea quss ar- 
boris partes funt5& ad ea quse non funt:id eft^ 
<^ ad id quod eit animacum, & ad id quod no 
eft animatum. Cenfentur fere fruclus come- 
ltibilicate> & vlu alimeati. Potcit autem , m 

f pianta: 



it t)E ibRMATR ICE IFOETVS 

planta babere vftim alimenti, Sc quod anim|'* 
tumeft, 5tquod anima^um non eft. Et hoc 
in animalibus quoq; eft mariifeftu : na 6cpaf- 
tcs animalium qu^animatse funt pofTuntno-^ 
bis cederem alimentum.&qu^animatsenon 
funt, vtlac, (anguis, medulla; 6cadeps. Verus 
frudus arboris eft femen : ficuc autemvnum 
femen non eft animatum , ita nec aliud. &C 
ideo;finomine fru6lus non cenferentuf nili 
veri frudus, id eft fw^mina, eadem omnium 
fruduum conditio effet, nec vnus elTet ma* 
gis animatus quam alter. Atque ex fiifcepa- 
tet erralle dodliflimum a Veiga commentjo 
fuper caput 47, artis paruse, cum femina in ar- 
boribusj&plantis nutriri, &:ali, & partcs 
ftirpium eflc affirmauic 

Quod fi cui hxc omnia non arr ideant, quas 
meotameniudiciopulcherrima funtSc ane- 
mine vnqua, quod fciam, excogitara, putetqi 
per haecnon fufKcienter folui argumentum 
quintum fupra contraconclufionem allatum: 
refpondeo aliter ; Sc dato non conceffo antc- 
cedente^ nego fequelam : & dico, hanc con- 
fequentiam non valere; femen plantarum eft 
animatum ; ergo 6c animalium. Etenim di* 
uerfaplantarum&animaUumratio eft. Pof^ 
Xunt enimplant^in generatione, & fermnis 
produdionehabcre aUquid peculiare, quoi 
nonhabe^ntanioaaiia: nimirum , vc eorum 

femea 



QV: ^ S T 1 O V J 85 

ietnen fit ammatum , animalium vero non : 
rario autem curhoc merito ctrc poffit , eft; 
quiain plantis non eft fexus, ficut m animali- 
bus: diuerfitas duremfcxuseftcaufacurfeme 
non poffit effe animatum. Nam;cum in gene- 
ratione animalium debeant vtriufque fexus 
(emina concurrere;fi vtriufque femen efTet 
animatum;» femper in generacione concurre- 
rcnt duseanimae, tum viriliSjtumfoemineife- 
minis, ex quo fieretjquod in vnoquoquefbetu 
vel deberent efle dua^ animg , vel vna ex 
duabus coagmentara : quod abfurdum ac im- 
poffibile forec. In platis aute,cum n5 fic fexu^^ 
no producitur in femine nifi vna anima: & lic 
in generatione earu illud inconuenicns noa 
Gccurrit. Ad hoc,quoddiciturinprofecutio- 
ne argumenci, fcu in probatione antecedetis^ 
/cmina ad aiiquod tepus effe foecunda, Sc poft- 
ieaperdere fuam foLCunditacem^quodanim^ 
cis inexiftetis videtur eife argumentu Jlefpo- 
deonon eireeiusargumentum;nec hocfien^ 
quod anima feminis poitea pereat; fed quod 
nimia temporis mora, vel fpintus femini ine- 
xiftentes euanefcat; vel femen calore aeris m" 
tnium exficcecur^velfiigorecongeletur.vt te- 
peramentu eius pereat, vel alia: dilpolitiones 
adanim2eintrodud:ione neceflaria: nobis in- 
eognit^,extinguacur.Certum enim eftadfor- 
maru introduCtione logeplures dirpoiirione^ 

J^ z quam 



84 D E F O R M A T K i C E F OE T V ? 

^uam priinarum qiialitatum temperies ne- 
ceflarias effe, & fi nobis incognit^, nulloque 
fenfu perceptibiles fint^Ad quarcu refpondeo 
tiegando antecedens, ad probationem dico; 
Ariftotelem ibi folum velle oua elle animata 
potenria non adtu ; ficutetiam de feminibus 
iion femei dixit : Sc oua fubuentanea folum 
habereprincipium ad animam vegetatiuam^ 
nonautem adfenliriuam.Etenim.cum dicac, 
oua fubuetanea mmus perfecie viuere foecun* 
dis; fiillahaberentanimam vegetatiuaadu^ 
fequeretur fecundumilia verba, fbecunda ha'- 
bere animamfenficiuarnadai.quod nu!!a ra- 
tione^neque veritati, neque AriiloteHs opi^ 
nioni confentaneum eft. Accedit quod ipid 
dicat exfubuentaneisnon poiFe fien anima^ 
tumacftu. Namfifintram imperfeda, vc ex 
iis non poiTicfieri anunacum ad:u .* ergo mui* 
to minus (unt animataadlu. Dices ; Ariftote- 
lem veile non eife animata adu anima lenfiti- 
iia^fedbenevegetatiua. Contra: quia fic ie- 
queretur, vtiamdixij f^xcunda efie animata 
^du amma ienfitma : at non e0e ficanimata 
paret ex verbis Ariitoteiis, cum dicit ex fub- 
uentaneis non poife fieri animatum a£tu , fcd 
bene ex f(xcundis. NamjCum dicit exfoecun* 
dis poifefieri animatum adii, clare oftendit 
ipia non clTc animata. C^terum non clTe oua 
aaimaca a^Su^ fcd Iblum potencia ^ fiint ex- 

prefli 



Q^ JE S T I O V. % 

prelTa verba eius z. de generat. animai. capite 
4. vbi deiis licdicit. Conftat igittirh^calicjtiam 
hahere fotextia mim^m, Et capite 3. in fine: 
^^Apropter quihsis ammdihus ounfuhuentanea (lim 
gnuntuTjfHTtes qm4sm. vtroriique ffani^uinis fci- 
\xcQX, &:menftrui ) ohtinet mum inflitutum , fed 
frincipio caret : quaprc^Jer animatum non eH» 
Ad argumentuni a ratione defiimptum refp5 - 
deo eode modo, c}uo ad argumentu a femine 
plantarum defumptum : nimirum externas 
oui partes cortices , membranas efle partes 
gallmse, quamdiu gallia^ adb^reat : nutriri, 
&■ augeri a principio interno & ab anima : ha- 
bere determinatam figuram,<!^conformatio- 
nem, & efTe organica : minime autem ouum 
ipfum, ideftinternasouipartes, albumen & 
vitellu. lUacnim duo eflTenti^Iiterfunt ouum, 
&'nonputamen, autpellicula; quia hxcfunt 
tantum oui velamenta, ac capfula,qua conclu- 
ditur & retinetur^ rie vel intus vel foris dif^ 
fluat, velputrefcat, vel eius fpiritus, auc calor 
natiuus deftruantur, aut exhalent. Etenim ex 
ouo geaeratur gallina ; non autem ex corticc 
vel pellicula ; quia illa poft geaerationem fu- 
perfunt ; ergo ipiaouum noa funt. Qupd er-. 
go vere ouum cft, toci non adhaeret ; quia. 
aperto Gorticc effluit; fedin corticejficut vri- 
iiainvefica continetur: non habet fohdita- 
tQtn^ aut cirGumfcriptionem propriam , aut 

F 3 ^m 



fe.^ DX rOPwMATRICS F OE T V« 

figuram:,{ed folum per accidens; nimirum ta- 
lem, qualem habetlocatum ratione fui loci, 
&'contentum,continentis.Fluidum enim eft^ 
qux autem fluida funt , fuarum partium pro- 
priani circumfcriptionem non habent, ihd fc 
fblum terminis a^rcommodant alicnis : Sc- 
quiafiuiduni eft, idco quoque non eft orga- 
^icum.Nonetiamverenutritur, & augetur, 
iTedfolum peraccumulationem liquoris, licut 
augetur cereuifia in vafe, cum continuono- 
ux partes afFunduntur. Ouum ergo non eft 
corporis pars.fed cft fuperiluum vtiHs alime- 
ti; quod natura fecreuic ad fpeciei propaga- 
tionem, & repofuit in eiufmodi veficulam, 
aut capfulam, vt conferuari poflet in vfum 6c 
tempus> quo gallinse incubantis auxilio pofGt 
animarijSc in nouam auem conformari. Vtra- 
que opinionem noftram, Sc de piantis , & de 
Quis fconfirm.at Galenus ii. de fimpl. Med. 
faculit. capite de ouis , dicens neque foe- 
tum matris, neque frudus arboris, neque 
oua gallinse partes efle; vbi per frudum fe- 
me ipfum intelligere ex eo patet, quod ftatim 
fubiungat fru(3:usad generis propagationem 
a natura efle crearos.Obiiciet aliquis, no tan- 
tum ouum externum effe organicum, fcd &c 
internurn- Etenim vitellus eft rotundus, non 
latione continentis, fedpcr fe & ex natura 
iua^&exintento natur^: contincBS enim no 

dac. 



QV ^ S T I O V. ^7 

datei fotma il!a,nec poteft impedirequo mi- 

nuscliffluat,5ccLiaIbuminecomirceatur. De- 

niqueiacec in medio albuminis, abipfopro- 

pria mebrana feparatus: hasc funt aliqua orga- 

nizationis, ac proinde animai iigaa, Verum 

refpodeoAsec non efleex peculiari organiza- 

tione; fed ex alio priadpio,nepe pMtim ex di- 

uerfitate teperamenti,&- modi fubftatix eoru^ 

quibuF fir vc nof\ mifceanrur, feda feipfis ma- 

neant diuifa ; partim, ac praecipue, quia vitel- 

Iusiacetrotudjemebran^incfurus,a aua for- 

ma illa habec, 6c propier qua no poreft cu al-^ 

bumine commirceri.mebranaaateillafuic in 

primi oui^enerarione produda^Sc fuit parti-» 

cula corporis g^llinae, & abfque dubio aaima* 

ta;fed ilaicete ouo diuulla, & f la anima, vt Sc. 

Teliquse externi oui partes,deftituca. VicelluSj^ 

Bc albumenfunt fubftantig, eilentia diftinitx. 

Albumen eft materia conftitutionis oui,viteI«* 

lus nutritionisi 6c fic funt entiadiuerfa, nec suc 

partes vnius encis continui,3cita nonpofFunt 

coftituer^ vniiens organicu.Probac Carrerius 

difputatione 73. cap.^.fuper Auicenna ouano 

clleanimata. Primo, quianoafunt organica. 

Secundo,quia non nutriiinturjncqueaugetur^ 

nequefignii vllu vitse edunt. Tertio,quiafinis, 

corii eft, vt fintmateria viuetis;adeireautem 

materia viuetis n5 requiritur vt fint animata. 

yQr6.nullRiy[tpru probat intecu; non primumi 

F4 quia^ 



quia, vt infra oftendemus, ad effe animse noit 
rcquiritur organizatio. Non fecundum; quia 
ad effe fimplicicer non funt necellarias ope- 
yationes. poceft enim aliquid elle, etiamlina 
opcrecur.operari enim eft pofterius efle prius 
autem bcne poteft effe line pofteriori. Noa 
tertium; quia quicontrariamtuenturfenten- 
tiam poiTent dicere non eiFe verumo finem 
ouifolum elle, vt fit materia generacionis ^, 
fed eire,vt ipfutn liabeat in fe potentiam con- 
formatricem, qua poffit m abfentia generan- 
tis confotmari ; quam fine anima non vide- 
tur poflfebabere : cumpotentia illaneceffii- 
rio debeat efle vitalis, ficuti Sc a6tio cft : vita- 
lis autem potcntia nufpiam efle pofrir ^ vbi 
principium vitsE^ feu anima ipfa i)on fit. 

Q^V JE S T I O VI. 

"^jinailiqu^ aUa ^irtus non animat/t 
feu nulli amm^ coniun^ta ftt efji^ 
xiensConformationis. 

COmmunis opinio eft , femen non efle 
animatum, fed eflein eoquandam vin^. 
aCtiuiim admirabilem ac plane diuinam, im- 
preflam in teftibus ab anima parentum; qu^ 
jpfum in vtero exiftens conformet ^ atque 



orga^ 



organizet. Hanc dicunt ciTc vicariam genc- 

ratiu^ parentuili. Kam/quia generatiua pa- 

rentumnonpoteftefTe praefens loco in quo 

fit conformatio ;^ ideo 4icunt Deum, Sf natit* 

ram dedifle ei vim &* prserogatiuam imprl* 

mendi femini virtutem aliam, qu2e pofTet fu- 

bire vices eius abfentis, atque agere in vir^ 

ture eius, ac eile eius inftrumentura ad con- 

formandum. Qiii hanc fententiam tenentj 

afferunt illam fubiedtari in fpirimofa parte fe? 

mmis ; & ex illa agere in craffiorem, eamquc 

conformare. Differentia eft;quod Philofophi 

aflerant eam elFe folummodo in. femine ma- 

ris ; Medici vero m lemine vtriufque^tam fbe - 

minse, quammaris. Hanc opinionem tenent 

GenriUs Fen i.primi dodtrina 7. ca^ite 2.Fer- 

nelius Ubro 6, capite 4. 6. 9. Vallefius 2. con- 

troueriiarum capite 7. Laurentius 8. c^ntro- 

uerfiarum anacomicarumj quxftione z, & 12. 

Mercuriahs hbro de hominis generatione 

capite 9- Carrerius difputatione fiipcr Auice- 

nam 33. capite j. Sc^6. capite r. Archangelu$ 

in pf ^lec9:ionibus anatomiciSjpr^ledione 5» 

Mercenarius in elucidac.foi 379. Ec inter Phir 

iofophos D. Thomas i parte, quseftione 118, 

articufo i. & 3*parte, qu^ft. 32r.articulo 4. 6c 

z.contragentes cap. 89. Conimbricenfes i. 

de generacione , & corruptione , capite 4» 

quasft. z6o Zozinas 7. Metaphyf qu^ftione 29. 

F 5 Zoares 



90 DE FORMATRICE FOETVS 

Zoares tomo i.Metaphyf. dirputac.jS fedione 
2. textu 3i.Fonfeca tomo z. Metaphyf hb. y. 
capite z quseft. 7. Francifcus Piccolommeus; 
2. de anima textu 4S. 5r plerique omnes tam 
Medici, quam Philofophi. 

Etprobatur. In femine eft conformatrix - 
vt fupra conciufione tertia eft oftenfum : in 
femine non eft anima ; ergo in femiae eft aU- 
quaaliaconformatrixj qux non fit potentia 
animse. Confirmatur;officium generatiuaepa- 
i^entumeftproducere fibifimile in £pecie,6c 
inateriam conformaire, Sc immutare, quouf- 
que fimile in fpecie refuket: at generatiua pa-* 
rentum ipfamet per fe hoc iicere no poteft^ 
propterfuam aloco generationis abfentiam^ 
& ieparationem. Ergo hcit per ahud» tanqui 
perfuum vicarium,acfuum inftrumentu.Erga 
cft in femine ahqua virtus conformaitrix^ ioc^ 
tenens, & vicaria generatiu^ parentum , 6g 
inftrumentum eius ; cuius, adio, generatiu^ 
parentum tanquam caufe principaii merito. 
fit adfoibenda. Confirmaturfccundo-. quiaj^. 
finon eifet tahs ahqua virtus adiua confor- 
mationis in femine, parentes non ver^ gene* 
rarent : fed generant ; Sc non gencrant im- 
mediate : ergo mediate. Ergo per ahquam 
vin^ adiuam femini inexiftentem, quse faciac 
eoriformationem acgenerationem, Confir- 
matur clarius : adus adasquatus potentix ge^ 

ner%- 



qv;estio VT. 5>t 

mtztiux eft generatio.- fed conformatio, & 
akeratio fiint generatio: ergo conformatio & 
alteratio funt acilus adsequatus potentise ge- 
neratiu^ : ergo generatiua exercet eas : noa 
exercet per feipfam j ergo per virtutem vic^- 
nam femini impreflam. 

C O N C L V S I O feptima. In femine vt 
femen eft, & vt eft in teftibus, & priufquam 
iam anima in vrero recepit, nulla eft virtus 
adiua Conformationis aut generationisrnec 
femeningeneradone fe habet vt inftrumen- 
tum. aut vt efEciens,fed folu vt materia: &in 
neutrolemine parentu eft vllumprincipium 
adiuum generationis, fcd folum paffiuum. 

Haic conclufio eft admodum paradoxa; 
quia eft pr^eter communem fententiam om- 
nium tum Medicorum, tum Philofophorum, 
qui omnes vno ore ponunt in femine priaci - 
pium adiuum conformationis : Philofophi 
quidern in iblo femine viriU ; JVJedici ve- 
ro in vtroque. Eft nihilominus vera ; 6c 
probo multis argumentis irrefragabiUbus ; 
quorum 

Frimum eft hoc. Si in femine effet aUqua 
virtus adiua conformationis; vel iUa efletaU- 
qua potentia animse , & potentia vitaUs ; 
vei aUqua alia virtus phyiica non vita- 
lis, feu qux non fic potentia animse^non 
potcft efle potentia anim^ : quia , noa 

animae 



91 m FORMj^TRlCE FOETVS 

anim^ pr^fcntialiter exiftentis in femine i 
quia fupponimus, quod iam anre eft proba- 
tum,in femiiie nonejTeanimamrnon etiam 
anim^ abfentis, id eft anima generantiuma ^ 
quia, vt fupra oftenfum eft, potentise funt ab 
anima infeparabiles, necpolfunt migrare de 
/iibiectoin fubied:ujn. promananc enira ex 
iinu 5c efTentia eius,& in ipfa fubiedantur, dc^ 
iic non podunt elfe flae ea. Non poteft etiam^ 
effe aliquaajia virtus Phyfic^non vitalis:quia 
fi effet talis ; fequeretur feminis in vtero con- 
fbrmationem &immuratione non eiTeadio- 
nes vitales : hoc eft abfurdum ; Sc tam abfur- 
dum, vtnihilpoffitexcogitari abfurdius. Er- 
go. Maior probatur / quia a potentia non vi- 
tali nonpoteftprocederead:io vitalis. Minof 
probatur: quia^ quidpoteft dici abfiirdiuSj 
quam feminis in vtero conformationem non. 
cffe aAionem viix ? Ab eadena virtute fit fe- 
siiinisimmutatio,adnaturam offis, carnis, a 
qua fit confbrmatio : eodem enim tempore 
quofbetusincipitconformari, etiam incipic 
nutriri, Sc au^eri. Et ideo Galenus in libris 
de facult. naturaL docet facultatem genera- 
tricem effe duplicem^aliam conformatricem, 
aliam immutatricem. qua dodrina oftendic 
vtramque adionem eife eiufdem potehtias 
genera^iu^. Atquiimmutatio ad naturam of- 
fisj cajrnis,eft adioyitalis : quare & confor- 

matio. 



QV. ^ S T I O VI. S>5 

matio. HocargumentLUH ram validum eft, vc 

Carrerius difputatione 33. fuper Auicennam 

capite^.robore illius vidus, fateatur iilani 

adionem non eflc vitalem. Quod, etfi fateri 

quidem fit abfiirdum ; fateri tamen necefla- 

rium eft, fi virtus illa feminis ftatuatur non ef. 

fevitalis.Nam quomodo alioquin afacultate 

fion vitali poffet procedere a(3do vitalis? 

Refpondent Conimbricenfes 2. de genera- 

tione 3c corrupt. capite 4. quxftione 26. arti- 

culo 2. ad hoc vt adioaliqua dicatur cfle vi- 

talis, non requiri^vt proficifcatur immediate 

apotentia vitali; fed fuiEcere vt proficifcatur 

a virtute principio vit^ coniunda; feu virtute 

poten ti^ vcre vitali cognata^Sca potentia ve- 

rc vitali produdita, eiufque vicaria. Proinde 

dicuntconformationem elTeacftioncm vita- 

lem per hoc, quod fiat a virtute produda a 

potentiavere vitali ; nempe generatiua pare- 

tum, & qux fit inftrumentum feu vicaria il- 

hus, Sc operctur in virtute eius. Veru refpon- 

fio non valet. Primo, quia ad hoc vt adio fic 

vitalis, non fuiificit efle exercitam a virtute 

produda a potentia yitali, fed requiriturvt fic 

exercita adualiter ab ipfamet potentia vitali. 

Quia,fi fufliceret efie exercitam a virtute pro- 

ducta, feu caufataa potentia vitali^fequeretur 

quod calefadio afanguine, refrigeratio quse 

fitapituita, mordicatio, exulceraciOj quse fit 

ibi- 



^4 DE FORMATRICE F OE T V 5 

a bile, corrofio quse fic alixiuio, purgatio c]U2^ 
fit a rhabarbaro, volatus kpidis per aera; 
efTcnt adiones vere vitales : quiafuntadio- 
nes exercitae a virtutibus, produdtis poten- 
tiisvitalibus. At cernum eft tales aAiones no 
cflfe vitalcs* Ergo. Secundo, ideo non valet, 
quia fupponitfemeneflTe inftrumentum ani^ 
masgenerantis,quod eft fal(um,vtinfraoftc- 
demus.Et vt ira eflet,perhoc tamenadhuc 
non fequeretur, quod adio ab eo proficifces^ 
propterea efiTet vitahs. Eteniin; fi iemen clfec 
tale inftrumentum , quod a(3:u moueretur a 
principio vitse;, 6c cum quo anima^, quas eft 
principium vita^, adualiterj&pra^fentjaliter 
concurrerct ad agendtim ; tum bene fcque- 
retur, eiusadionempofTc dici, dc efle vere 
vitalcm; quiaad illam concurreret adiualis^ 
rnotio anim^ejfeu principij vic^. Aftquife- 
men afferunt eire animas mftrumentumj affe- 
runt ipfum efTeinftrumentum feparatum ; &r, 
vt ipfi exphcantj, tale, quod per fe fblum age- 
repoteft,quodqueagit m abfcntia fui agen- 
tis principalis, 6c quod poteft agere agente 
iprincipali etiam extindo , & non amplius 
cxiftente in rerum natura : &: ad cuius adiio- 
nem nulla omnino concurrit mocio auc influ- 
xus principij vicahs. Quare tahs inttrumen- 
ti a6tio nuUa racione pucett eife auc dici vi- 
tahs* Sic adiones ^ quas edunt fpiricus 6e: 

calot 



qV^stio VI. 9f 

Calor natiuus in viuentibus , funt ^dioncs 
Vitales : quia, etfi ipia non viuant, (unt ta* 
men inftrumentum anima^, Srpotenti^ vi- 
ralis ; &• funt tale inftrumentum^ quod aftu 
mouetur aprincipio vit^, & cum quo anima 
a(3:ualiter ac praefentialiter concurrit, & eu- 
ius ad:ioni coniungitur influxus eius* Ac 
a<ftipnes quas iidem fpiritus & calor poft 
mortem adhuc in cadauere fuperftites edunt, 
vt palpitatio, quse aliquando adhuc ad ali- 
quod tempus in mulculis animaduertitur a 
fpiritibus fua naturali virtute exire conanti- 
bus, &ralefa(3:iOa qu^ percipitur in manu, 
ab eius in abdomen recenter extiniti ani- 
malis impofitU) non funt adiones vitales , 
{cd adiones mere phyficse, & naturales : eo 
quod fpiritus & calor non amplius edant 
cas , vt inftrumentum animx, autin virtu- 
te iUius 5 fed in virtute propria, & vt enti^v 
mere phyfica • & quia ad eas nulla am- 
plius anim^ actio ^ directio aut influxus 
concurrunt* 

Eft fecundum argumcntum. Si in femi- 
ne eflet principium gencrationis, ignobiUus 
produceret nobilius, & lemen inanime pro- 
duceret animatum : &:virtus feminis , qu^ 
cft accidens , produceret fubftantiam ; hoG 
effe non potcft : quia nihilpotefta<rere fupra 
fuas vires^ & nihiipoteft aiteri dare, quod 

ipfum 



^g DE toRkATkicE FqETVI 

ipfumnon habet. Ergo. Confirmatur : fi cffeE 
infeminetalis virtus phy{ica,efrec virtus tacn 
diuina, Srtamadmirabihs, vt ht impoilibile 
comprehenderealiquam virtutcm mere phy- 
iicam tam prseceiientem eflTe poile. Etenim 
ederet ^dionesanim^proprias; &cfoh plu- 
res, quam omnes potentix nutritm^ fimul 
iuncta^. Ipfa ederetnucritionem,audionem; 
confbrmationem : faceret attradionemy re- 
tichtionem, concodionem, oflificationerri, 
carnificationem, membranificationem ; ad 
quas diuerfse animse potentiae funt requilitas; 
Hae enim omnes a(!iiones in prima feniinis 
conformatione fimui exercentur. Has adf cri • 
bere virtutimerephyficsB non vitaliaratione 
ahenum eft. Etenim nulla virtus poteft exer- 
cere adioncs animas proprias ; nulla virtus 
vnica poteft exercere adiones tam diuerfas^ 
Sc tot animcE potentias fimul fumptas , fua 
autiuitate, acque excellentia ad^quare. Ete - 
nim, ficut anima eft omniumformarumno- 
bihflima ; ita quoque eius potentias omnium 
aliarum formarum naturaUum potentiis ac 
virtutibus antecellunc. Solet communiter 
tefponderi ; non forepoffibile virtutem iftS 
omnia illa facere, fi in virtute propria opera- 
iretur ; fed operatur in virrute animx gene- 
rantis. &iic poteft. Poteft enim aiiquodages 
in virtute alterius producerc cjfectum longe 

aobi-? 



nobilioremjquam alioquin in virtute propria 
poflet. Verum re/ponfio non valet ; quia non 
eft vcrum femen agere in virtute animae ge* 
nerantis- Etenrmagitgeneranteabfentcimo 
generante extindto , &c non amplius exiftentc 
in rerum natura. Etenim pater abeft a ioco 
in quo fit conFormano : mater etiam potefl: 
abeffe, & elFe extinda, vt patet in ouis qu2e 
excubanturin furno & in fimetis,6cin ouis 
pauonis quae cxcubantur a galiina. At nihil 
poteft agere in virtute abfentis, Srnonexi^ 
ftentis : quia non exiftentis nulla eft adio. 
Ergo. Dfenique, quia inftrumentum honpo- 
teftagerej nifi prius motum afa agentcprin- 
icipali. nam vt inquit Ariftoteles ^. Phyfico- 
rum cap. j, textu 37. inftrumentu eftagens 
rnotum. Et itapacet in fecuri, penicilio, ca- 
lamo; quodnihilpolIintagere,nifiab agen- 
tc principali moueantur acdirigantUr. At fe-» 
men non poteft moueri ab agente abientCi 
velnonexiftente. Ergo. Refpondent duplex: 
efTe genus inftrumenci .• ahud coniundum^ 
ahud ieparatutn. ConiundiiimjinquiuntjOpe- 
rari non pofTe nifi moueatur ab agente prm- 
cipah/atfeparatupofie. Idco enim,inquiuntj> 
vocatur inftrumentum leparatum ; quia ab 
agente principah eft remotum ; & confe- 
quenter quia agerc poteft^ etiamfi ab ageii- 
tc pnacipali non moueatur. Nam quod rc- 

G motum 



'^8 CE rORMATRICE FOETVS 

motumeft, non poteft moueri ab alio, fcd 
debet agere per reipfum. Inftrumenta artis, 
inquiunt, funt inftrumenta,qux non poflunt 
agere nili moueatur ab agente principali,ea 
quodplerumque operentur per motum lo- 
calem>cuius principium non habenta feipfis, 
fed debent habere ab agente principali.Verii 
in inftrumentis naruralibus dicunt non fem- 
per efle neceflum ea adualiter ab agcnte 
prmcipali moueri ; fed fuflicere, femel fuif- 
fe moca, & ab eo recepifle illam, qua opere- 
tur facukatem- Sednonvalet ; & cft mera 
euafio; excogitatafolum ad (aluandum mo- 
dumad:ionis in femine apparentis, feucon- 
formacionis. Quia enim Philofophi ad ar- 
gumentum allatum refpondere non potuc- 
runt, nec potuerunt reperire veram caufam 
conformatricem , nec explicare , quomodo 
fcmen poflit facere viuens , & quomodd 
fubftantia tam ignobiU forma prasdita poflic 
efficere tam diuinam^ &• admirabilem con- 
formationem,&' tot alias adiones ci com- 
petentes, nifi dicerent eam hoc facere in vir- 
tute animse generantis • ideo illam inftru- 
mentiin coniundum, & feparatu diftindio- 
nem , aut potius illam inftrumenti feparati 
definitionem excogitauerunc. Fateor cquide 
dari mftrumentum coiundum & feparatum, 
fcdnegocomuadtum eireiUud quod operari 

fton 



QV « ST lO VI. _59 

non poteft.niii tangatur ab agentc principali^ 
&abeomatum ac influxum accipiat : fepa- 
ratum vcro efle illud quod operari poffit, 
etiamfi abfit ab agentc principali, &c ab ec> 
nonmoueatur; quia deratione inftrumenti 
cuiufcumque eft, vt ab agenteprincipaltmo- 
ueatur, & dirigatur, ab eoque recipiat influ- 
xum, &: acftualem caulalitatem, &c ab eo tan- 
gatur ; fi non quantitatiue^ faltem virtualiter. . 
Et iioc docet D. Thomas z- conrra gentes 
capite 2.1. liis verbis .' Ir^ftrumentum autem 
mnquam Mihnur ad caufandH aliquidr, nift fer 
ifiam motus. eft enim Yatio inflrHmenti quoi 
fit mouens motum. Et eft conforme dodtri- 
nx Ariftotelis loco fupra allato, vbi do- 
cec inftrumentum efie agens motum. Proin- 
de aliter D. Thomas definit inftrumen- 
tum coniundtum , & feparatum : dicitque 
coniund:um efle , quod agenti principa- 
li eft ynitum • vt lingua, manus, virtutes^ 
proprietates rebus inlitae.feparatu vcro,quod 
ab agente principali, fccundum fubftantiam 
fuam , entitatcm, & fitum eft feparatum : 
vt calamus , ferra, Scc. Et non dicit fe- 
paratum efle illud, quod ab agente principa* 
li eft feparatum caufahtate , &: actiuita* 
te; quia tale inftrumentum nifi in impro- 
pria fignificatione non reperitur, quia eft 
contra formalem rationem & eflentiam 

G 2 inftru- 



lOO DE FORMATRtCE iTOEtvS 

inftf umenti. Et k^ ilk eft vera iinftrumehtf 
coniundi & feparati definitio. Nam 11 illud 
effetfeparatumj quod agere poffetper fc, (i- 
neconcurfu,&motu aduali altetius^, fic nuU 
lum inmundo poflet dari, aut reperiri inftru- 
mentum fcparatum. &pr2eter exemplum fe* 
minis,de quo in prsefenti eft qu^ftio^non ef^ 
fet aliud. Zonzmas y. Metaphyf. capite 39» 
dicit inftrumentum poffe agere in virtute 
agentis principalis duplici modo ; vel per vir- 
tutem ab illo acceptam intentionaliter vel 
per virtutem acceptam per rriodum formsc 
realis, 5cpermanencis. Quandoagit per vir* 
tutem acceptam intentionaliter, tunc no po- 
teftoperari, nifi motum adtualiter abipfor 
fed quando agit per virtutem realem 6c per- 
manentem ab illo acceptam, 8c in fe fixam; 
tunc, inquit, poteiT: agere quouis tempore no 
motum ab agente principali / imo agentg 
principali abfente, &cxflin<a:o.Semen vero 
agit ficper virtutem permanentem &c in fe fi* 
2(am receptam ab agente principali^ Sc ideo 
poteft agere illo abfente^atque etia extindo. 
Et eodem modo Carrerius difputatione 3^. 
capite I. dicit aliqua efle inftrumenta quae 
agere poflint abfente principali agente, & no 
mota ab eo ; per hoc, quod receperint ab ip- 
fo aUquam virtutem fibi intrinfecam 8c eon- 
iaaturalcm. nam quia ilhm yirtutcm femper 

babeAC 



liabent in fe, ideo femper, inquit, poffunt per 
eamagere; ctiamiiagens pnncipale, a quo 
cam acceperunr, no fic prkfens, nequeacStua'- 
liter cancurrat. SuiEcit enim, inquit, ipfum 
femel eam vim inprincipiogenerationisfuae 
accepifle ab agentc principali ; 6r Cum femel 
fuiflemotum abipfo* Quotiefcunque enim 
poftea per illam operacur, toties cenfetur 
moueri ^h ipfo , eriamii tum adu non mo- 
ueatur :ex eo quod femel inprincipio fuerit 
motum;quandofcilicet ab ilk> vimillamac 
virtutem accepit ; & todes quoque cenfetur 
operariin virtuteipfius-quatenus virtus per 
quamoperatur^ab ipfo eft profei^a, ipfique 
imprefl&, Atque hanc folutionem kabent^ 
vti animaduerto, ex Aqerrhoei. de geherat. 
animal. commentvi.vbific inquit : Dmrfe-* 
i9tiHis prdHat femmi primo mrtutem quam hahet^ 
adeo quoi fungitur femm hac virtute of^cta #/?- 
^us feminificAntis. quod q.uidem iam efi fepara* 
^«/.Etfubdit: Bt/hocefi ftmik rebus admirabi- 
libi^s^ in qmbus datut mouens^ quod mauet AUqmd^, 
mox quiefcit , remmetque fecundum qmd de fe 
mouetury ^- mouetur eiufmodi mottiquem acquifi^ 
uiiaf^imo.^cetiaminmtura, Nam cumida.quo 
femen efficitur^vrdftiteritvirtutem naturalem fe^ 
mini qua mouet materiam^ a,d ferfeBionem ^ fro* 
creati onem^ qua quiefcente remanetfemen mouens, 
tAvmute • oh em. temnon esinecef[e vt primum 

G 3; mouen^, 



lOi D£ PORMATRICE F OE T V S 
mouem tdn^at id qmd mouetur ah ivfo vfcjue mfi* 
nem generAtionis, Verum doditrina eft falfa^ 
Falfum enimeft, alia efle inftrumenta ope- 
rantia per virtutem receptam intentionali- 
ter: alia per virtutem receptam permanen- 
tem, fixam ac fibi connaturalem. Etenim 
inftrumeta, qug operentur per virtutem rea- 
lem permanentem acceptam ab alio, noa 
dantur : omnia enim operanturpervirtutem 
acceptam intentionaliter/eu per intentiona- 
lem influ^um agentis principalis concurren- 
tis cum ipfo, & per ipfum. Etenim operari 
per virtutem realem pcrmanentem, &• fibi ia 
connaturalem, receptam ab alio, non cft eflTe 
inftrumentum, neque operari vt inftrumen- 
tum;fedeft operari vt agens principale^ 6e 
cperari per virtutem fibi propriam, & infita, 
6ciam fuam,&non per virtiite alterius,etiam-' 
fiillamab alio receperit. Nam ab alio iilam 
rccepifle, vel non recepilTe, eft impertinens 
ad racionem iaftrumeti. Neque enim per hoc 
aliquideftplus, velminus inftrumetum quod 
virtutemjper quam agit,ab alio acceperit;fed 
perlioc,quodvirtus,per quam agit, non fic 
virtus fua, fed virtus alterius. nam quod agit 
pervirtutem iam fuam, fibi inexiftentem& 
iaippropriamfaquocumque eam acceperit 
parum refert ) eft agens principale , & non 
inftrumentuip illius a quo accepit. Etenim 



quxcunque operantur, operantur per virtu- 
tem ab aliquo acceptam ; Sr. tamen nori ideo 
operantur vt inftrumentum: & contra mul- 
ta operantur vt inftrumentum alterius, quas 
tamen virtutem, per quamoperantur,abiU 
lo, cuius fmt iriftrumentum, non recepe- 
runt. Sic (ecuris operatur vt inftrumentuni 
fabri lignarij; 5r tamenvirtutem, per quam 
operatur, non a fabro lignario, fed a fer- 
rario , qu^ funt agentia diftinda , rece- 
pit. Agere in rationc inftrumenti, eft age- 
re per virtutem aliquam fibipropriam, fed 
adiutam ac diredam influxu aduali agea- 
tis principalis ; quo attollitur ad produ- 
cendum efFedum multo nobiliorem, quam 
virtute propria alfcqui poffet. & ita fem- 
per ad adionem inftrumenti feu ad age- 
re in ratione inftrumenti , requiritur pe- 
culiaris & adtualis influxus, & confequenter 
prsef ehtia agentis principalis. Hoc bene do- 
cet Ferrarienfis commento fuper caput 21, 
libri 2, D. Thomse contra gentes. Etenim, 
inquit, eriamfi fint diuerfa genera inftrumen-» 
torum, in hoc tamen omnia conueniunt^ 
quod non moueantur nifi mota a caufa 
principali. Non enim , inquit, effent in- 
ftrumenta , fi per ieipfa tantum operaren- 
tur. Agens enim , inquit , inftrumenta- 
le excquitur adionem principalis ageiKis, 

G 4 per 



X04 DE FORMATRIGE F O £ T V S 

per adionem aliquam propriam fibi. IdeO; 
enitn, inquit, adhibetur inftrumentum.vc in- 
fluentia principalis agentis perueniac per in- 
ftrumentum ad illud, quod ab ipfo inftru- 
mento eft caufi.tum. Porro li agere per vir- 
tutem realem permanentem, fibi intrinfeca^ 
<5r ab alio acceptam, efiet agere in virtute il- 
lius , & vt inftrumentum eius ; fequeretur 
quod omneagens mundi eflecinftrumenta- 
le, Sc quod omne agens efTet inftrumentum^ 
illius, a quo virtutem.per quam agit, recepif- 
(et: &confequentcr5 quod Vnumquodque 
effet inftrumentum caufe- , a qua eflec 
produdum, & a qua vna cum, elle etiam fuam^ 
agendi virtutcm recepiffet. Omne enim ages 
habet virtutem fuam ab aliquo: ab illo enim 
habet virtutem a quo habet efle : dc iic fe- 
queretur,quodcaaf2e fecund^e effent inftru-' 
menta caufe primas, Sc quod cmfx omnes ac- 
cidentaliter fubordinatae effent inftrumenta. 
caufarum fuperiorum: &: quod nunquam age- 
rent in virtute propria, fed femper m virtute 
earum: &tandemquod nullu darecurageas 
principale, praecer illud, quod m illo genere 
efl^c primum, &quod eflet caula. caufarurn 
omnium : & quod pater non eifec caula prin- 
cipalis filij flii^fed folum inftrumencum aui| 
i>c auus proaui, 6c tandem omnes hommes 
iaftrumentum Ad^mi| & qiuodfoius Adamus 

■■ dfeD 



QV^STIO Vi. 105 

^ffet caufa principalis generacionis omnium 

hominum : 5c quod hommes qui feciiti funt 

Adamum, folum eflent inftrumentum ipfiusj» 

&c quod generatio filij nunc nafcentis no pof- 

fet attribuipatrifed Adamo* eo quod pater 

virtutcm, per quam filium generaret, recepif- 

fet ab auo, a,uus a proauo, &c tandem omnes 

ab Adamo. Et eodem modo fequereturquod 

quando ignis accenfus in ftupa a radiis Solis 

accenderet domum, ftupa non accenderec 

domum, fed Sol ; ncc ftupa accenderet do- 

mum in virtute propria, fed in virtute Solis, 

Sc non vt caufi principalis, fed vt inftrumen- 

tum Solis: eo quod calorem, per quem domii 

acccnderct, aSolerecepiflet. Etquando bilis 

exuiceraret inteftina,, & pituita refrigeraret 

^erebrum; non facercntipfgehoc, fedliepar, 

& non facerent hoc vt cau^ principaliSjfed vc 

infl:rumentum hepatis, a quo fuas qualitates 

recepiflent. Quse omnia funt abfurdiffima , 

ac a ratipne aliena^ Vcrurn obiiciet aiiquis au- 

thoritatem Ariftotehs,locis variis aifercntis 

femenefleinftrumentum generatis; &inftru- 

mentum valens agere in virtute gencrantis, 

acagcntis remoti. Etenim 2. degenerationc 

animalium capite i. fic ait : Sed femen^ m id 

quo femen dkamus^ mhil refert ifcilicet qm mo^ 

tum^ qaem illud mouehdt^femen in feiffo continet^ 

JFieri miem fotefi vt hoc ab hocmoueatur^ ^ hoc ab 

Gy hor. 



106 I>E FORMATRICE F OE T V S 
^oc* Fit{jue ferinde , (^ ^«4// admirahilii itld 
ffantina^ Vartes enim hAhent vim modo quodam 
etiam cum cftmfcunt: quAmprimam vhi ^xtrinfe* 
cus Aliquii monerit^fldtm froxim^ aBu efficitur^ 
vt igituf in fpontinis illis quodommodo illud- 
mauet, cfuod nihil tunc tangit^ fed ante tetigit^ 
fie id a quo femen^ ant cjuod fenten efficit , mo* 
uet cum ali^uid tetigerit : quanquam non adhuc 
tangit^ e^motuSyqui ?W]?, quodam efficit modo^ 
zft adificatio ades. Quibus verbis manifefte 
videtur dicere remen cSh inftrumentum ge- 
nerantis, & agere invirtute generantis, 5e 

fenerantem generare,etiamfi lit abfens ; per 
oc, quod femel mouerit femen, id eft ie- 
mini iemei impreflerit vim , ratione cuius 
poffit agere in virtutegenerantis, etiam ab- 
fentis. EtJ.de generat. animaliuni cap. vlt* 
fic inquit; Itanatura etiam marts femen emit" 
tentis ^ vtttur eo femine qu^ifi i^firHmentd ^^ 
aBia habente motum^ vt in operibm artis. Et7» 
Metaphyf capite 9. comparat eodem moda 
femen inftrumentis fpontmis. Verum ref- 
pondeo» & fateor ex illis locis videri quidcm 
Ariftotelis mentem efre^ femen fe habere 
aliquo n^odo per modum inftrumenti : /ed 
quid referc mentem eius efle^ finonprobet 
cam I Srliargumentum feq exempIum,quod 
ad probandum aflljmit, fit impertinens , & 
ioualidum* Tale efTe probo dupliciter. Quia 

ad 



QJV; JE S T T O VI. 107 

ad probandum, quod femen poflit agereab- 
Tentc, quiefcente, ac non mouente patre, 
deberet oftendi quod in illis machinis vlti- 
mx rotas mouerent ceflance mouente primo: 
at ita non eft ; quiain illfs primum mouens 
perpetuo, &adualitermouet, & non ceflac 
a mouendo. corda enim tenfa, feu pondus, 
quse funt primum mouens,perpetuo trahunt: 
&: fi ceflarent a motu vel momento temporis, 
etiam ceffarentreUquaerotas. Secundo, quia 
ad probandum femen pofle agere in virtute 
generantis.deberetoftendi in illis rptis po- 
fterius mouens mouere in virtute prioris, 
&c vt inftrumentum ilHus : at ita etiam non 
eft ; quia pofteriores rotx non mouent in 
virtute priorum, neque mouent , vt inftru- 
mentum earum, neque illas fe habent ad fe 
mutuo, feu ad primum mouens, ficut inftru- 
mentum ad caufam principalem ; fed func 
omnes agens seque principale , nec vna 
nvouet in virtute alterius , fed omnes ia 
virtute propria. Et Iblummodo eft in iis 
ordo caufarum mouentium : quod fcilicec 
vna moueat alteram, & prior fecundam , & 
fecundatertiam, & fic deinceps : in qua cau- 
{arum fubordinarione eft quidem verum 
vnam effe primam , & caufam caufarum, &: 
motum pofteriorum , efle effedum prio- 
rum ; imo aliquo modo primi mouentis^ 

fed 



lo8' Dl FORM^TRlGE FOETvs 

lednon vt caufe principafis, Quando proa- 
uus gignit auun^ ^ atjus patrem, & pater ff- 
lium, cft ibi quoque tailis ordo caufarum, 6t 
fuperior cau(ac inferiores, fed fuperior tamen 
fion eft caafa pnncipaHs, nequc inferior in^ 
Itrumentalis aliarum ; fed omnes in agenda 
iunt ^que prtncipalcs. Cum igni-s calefacit ac- 
f em, aer cprpus noftrum^ corpus Iedu,Ied:us. 
alteriuS hominis corpus^^eft ibi etiam talis or- 
do cauGirumj &■ alia eft pdorjalia pofterior,& 
prima eft caufa omnium. Sed nulla t^tmn eft 
principaiis, nulla inftrumentalis, fed omne& 
inagendoaequeprincipales. Idemeflec fide«» 
ccmbacilliordineftarent, 5cprimiis truden!-. 
tdomoueret fecundum, fecundus tertium, dCr 
ficdeinceps. Nullus enim m mouendo eflet 
f rincipalior altero, fed omn^s xquales. Hur-H 
tadus deMendoza z. degeneratione, fecSip*. 
ne 6. habens pro certo, & indubitato, vti re- 
^eraefledebec, nullum inftruHientiim. poflfe. 
agere in virtute a.bfenti.s,6rnon;exiftentis;vr- 
cuaderet argumenti difficukatcm ; dixitfeme. 
©perariin virtuteanimasmatris, eoi^uod illav 
fitpr^fens, & fic poflit adualem feminicon- 
corfumprseftare» Verumfellitur variis de cais^ 
fis. Primo, quia etfi quidem anima matris ia 
pluribus animalibus non fit valde a femine 
f^emota tempore conformationis ; eft t^nea 
iiihdlominus adhuc remota;& qfl tajn r.emota, 

quod, 



iQVifisTio vr. i69 

^uodfaltemnullum poffit femini tohcurfwm 
prseftare; eo quod fcmen dum formatur k 
corporc, & vtero matris, adhuc multis fbr- 
dibus.&rmembranis intermediis fitfeparatu, 
Secundo, quia ad hoc vt polFet anima matris 
eoncurrere ad conformarionem, non fuffice- 
rerquod ipfiimremen deforis folum tagereti 
quodque Vterus femini efTet contiguui^; fed 
deberetipfaanima matris femini efle intrin- 
feca , quo iic vndique, dc ad intimas vfque 
feminis partes conformandas poflet pertin- 
gere , iiftjue virtutem fuam, atque influxum 
praeftare. TertiOjquia non raro fit feminis c6- 
formatio matre non praefente : vt cum oua 
cxcubanturinfurnOj vel cum oua pauonis k 
gaUina excubantur, matre, quse eagenuit, 
cxtincta: quocafuconftatmatrem nuliumad 
conformationem influxum praeftar^. 

Probo conciufionem tertio, Si eilet ptia- 
cipium aitiuum conformationis in femine; 
certum efi:, quod iliud principiu deberet effc 
in vtroquc femine tammaris,qLiam fbemin^e: 
&: confequenter, quod elfet duplex tale prin- 
cipium, Sc duplex conformatrix; vna in f emi- 
nc mariSj altera in femine foeminas.quod quia 
aMedicis ftifficienter eftprobatum, noloeo- 
rumrationes hic repetere, fed fuppono. At 
videtur abfurdum dicere in conformationef 
ieminis duas effe c^ufas efficientes , dc duas 

€on- 



IIO DE FORMATRICE FOETVS 

conformatrices eiufdcm ordinis folo riume- 

rodifferentes : ergo nulla ratione diccndum 

eftfemini virtutem conformatricem ineffe. 

Minorprobatur ; quia fieflent duse; vel im- 

pedircnt fe mutuo vel commifcerentur. Si 

primum; nunquampoffet fieri generatio. Si 

fecundum 5 ficut ipfac virtutes commifceren- 

tur^ ira & effedus earum,&ficfemper ef- 

f ed:us deberec cffc mixtus, & femper foetus 

lemimafculinus, & femifoemininus, & nun- 

quam neque patrem, neque matrem in vllo 

perfede referens, fed femper medio modo 

fe habens : pr^ecipue quando viribus, state, 

tempcramento parentes fe mutuo squarenc. 

Accedir^uod impoflibile videatur, quod il- 

l^e virtutes ita a^quabiliter, fcmper in vnum 

effedum poflTcnt confpirare, qum frequencer 

deuiarent, &pro vna parte frequenter face- 

rent duas, vel pro duabus vnam. vnafcilicet 

xoformatriceinhoc loco,5cexhac parce fe- 

minis,aUain aUo,&exaliaparce easfabrica- 

ri conante : Sc quin tandem frequentiflimd 

monftrain natura euenirent. Hancconfor- 

matricumpIuraUtatemadeopro abfurda ha- 

buit Auerrhoes i- ColUget cap.io.vteapro- 

bare voluerit in feminemulieris nullum efl^ 

pnncipium adliuum, fed folum in femine vi- 

ri» Quiafi, inquit, etiam in femine mulieris. 

eflet principium adiuum , fequeretur dari 

duas 



QVjf:sTIO VI. III 

duas conformatrices ; quod, mquit, eft ab- 
furdu^ ; quia fi dux efTent, non poflent 
vnum effedum neque vnum cor produ- 
cere. 

Probo quarto. In adultis eft aliqua virtus 
conformatrix. Etenim Galenus iibro i. de 
fcmine dicit fe vidifle in capite mulras , & 
iatis magnas venas regeneratas. Sexto me- 
thodi capite 5, aflent mollia ofla puero- 
rum coalefcere poffe. Denique virtus, quse 
dentes deciduos reparat in pueritia ; quae 
fbphronifteras producit in prouedla seta- 
te ; quse figuram corporis in nutritioiic 
conferuat , ne perpetuo partium m.utatio- 
ne atque incremento varietur ; qux vbc- 
ra non permittit crelcere ante debit^ra 
^tatem , & crefcere hcit illa appropin- 
quante ; quae in ceruis quotannis cornua 
regenerat , in arbonbus ramos quotannis 
multiplicat , expandit , & amputatos re- 
ftaurat ; in pauonibus deciduas quotan- 
nis plumas certa quantitate , proportione> 
fitu , colore , reponit , & pro annis xta- 
tisillas m figura, colore ;, quantitate , va- 
riat, &c. ^ion eft alia quam virtus con- 
formatrix. llla enim funt opera faculta- 
tis conformairicis. At illa eft eadem cum 
ea quse corpus noftrum in primo exordio 
contormauit : illa eft potentia Vitalis , ficuc 



ili DE FORMATkicE FOETVS 

& adiones verc futit vitale^. Quare Sc qiiae 
inprimoflrincipionos confprmauit, fuic vi- 
talis. Si vitalis , ergo non fuit aliqua virtus 
phyficanonvitalis ab anima diftindta : quad 
conclufijonoftraadftruxit. Elfe eandem con- 
fbrmatricem qu^ in adultis facitconforma- 
tionem cum illa, qux facic primam in nafcen- 
tibus; ficprobatur. Nam , quse in nafcenti- 
bus nobis fecit, quo cuafiflet .? Quomodo, 5c 
aquo, &qu6 tempore, & quareperiiilet? 
Nunquid eft eadem virtus^quse prima germi- 
na^ primas radiceSjprimafolia,primos ramu- 
los ficit in planta riafcenre, cum illa quse eof- 
dem facit in iam aduita? Quis illam confor- 
matricem dixerit mutari > Aut quo figno, 
<juo arguniento cognofcitur mutatio eius t 
Ridiculiimeft diccreprimam feininis oflifi- 
cationem, membranificationem ^ carnifica- 
tionem inceptam efie fieri ab vna conforma- 
tri^e non vitali , &c poftea cdncinuatam ac 
perfcdam fuifTe ab alia vicali.id eft.acon- 
formatrice toto genere , a prima diuerfi. 
<>iK)modo enim poteft fecunda conforma- 
trixita exade ac prsecife profequi filumco- 
formationis incepcae ^ virtute coto generc 
diftiri(fi^,vt in nulio deuiet, aut erret? Ec 
qiioniodo potelt vna cotinua numero aditio, 
quae nimirum durat aprincipio generationis 
vfque ad finem vit^^eire eauiata a principiis 

toco 



QX ^ STIO VU . JI$ 

t6C6 genere diuerfis ? Si virtutes adeo cflenc 
diuerfae, neceflarium forec & adipnes quo- 
que earum fpecie efle diftindas. Aflerereau- 
tem con farmationeim fadam in prima noArl 
generatione, 5c fientem adhuc perpetuo iti 
nobis adultis efle actiones Ipecie diftindas,;, 
hiniis ridigulum foret. Accedit, quod fi fa- 
culras conformatrix mutaretur, deberec ter 
qua.terue ( ialtemrecundumcommunern de 
animarum in fcmen fucceilione opmionem ) 
fuifle permutata,&: f::cundum illam debuiffcC 
in nobis non du^, fed quatuor fuiife confqr* 
matrices : vna fcilicet,ac primajqusefuifletiii 
femine; iecunda,qu^ fecuta fuillet animani 
vegetatiuarri, quam primumafleruncinfems 
induci • tcrtia, qu^ fenfitiuam;& vicima,qua£ 
fequeretur effentiam animse rationalis. Quse 
enim confbrmatirix vniu^ animse eflfentianl 
fequitur, non poteft perfeuerare, neque ia 
exiftendo neque in agendo fuperuentu al- 
terius. Conimbricenfes r. de generatione Sc 
corruptione capite 4. qu^ftione 26. dicunc 
duplicem efl^generatiuam, acformatricem, 
vnamin generante , aiteram in femine. Iii 
genera,nte dicunt efl^ generatncem Sc con-; 
j[brmatricemprimaria,m ac vitalem ; in femi*^ 
nequandam aliam non vitalem, vicariamta-, 
men illiuSi primae ; nil\\l9minus tanxen ah ill^ 
lpec;ie,4iftia.<3;ai]ci4ii i^Ljljij fatentur aiiquan% 

H cfle 



«4 I>£ lOkMATRifcE ldET\^5 

effc conformatricem, qux edat bpeta lii- 
pcrius a nobis commemorata ; Verum iU 
lam dicunt Hon effe illam eandcih quas 
fuic in femine : quia , qu^e fuit in fcmi* 
ne , non eft vitalis ; qux vcro in adul* 
tiscft vitalis ; fed dicunt cfle eiurdism ra-^ 
tionis eum illa primaria ^ qux crat inge- 
Herante . Sed haec funt abfurda : qiiia fal- 
fum eft, illam cdnfortnatrieem, qiias eft iil 
adultis 5 efle eiufdem rationis cuni illa pri-* 
maria , quse eft in gcnerante : quia illa pri- 
maria, qu^eft in generante, ett veta po- 
tentia gcneratiua , & rion eft alisi quam 
fpermatifica , vt infra oftendemus :at con- 
formatfix quae eft in aduitis , non cft ta- 
lis ; quia ndn eft potentia generatiua. Po- 
tentia enim gelieratiua ^ eft potentia pro- 
dudiua aiterius indiuidui {imilis in tpc 
cic, &c cxoritur, atque efflorefcit primum 
decitbo quarto anno setatis , 8c rcfidct 
in teftibus :■ harc cft pcrfediua fui pro- 
prij corporis , 8c eft nutritiua • a genera- 
tiua, ac fpermatihca diftirida, Sc viget ctiam 
in pueris reccntcr natis ; primo ^ ter- 
tio, quarto decimo anno ^tatis , & rcfidet 
non in teftibus, fed per totum eorpus cft 
difftjfa. 

Quinto. Si in femine clTet principiumr 
adiuum eonformationis , feu generationis. 



, ; . QV^^STIO vi. ^ IIj 

Vt alij confundunt , fcmen ageret in feip- 
furti : at nihil agit in feipfum, vt docec Arifto- 
iceles I. de generatione, & corrupt. eapite 7. 
Ergo. Qui^, fi aliquid agcrct in feipfymi 
efrec agens , &patiens , adu Sc potantia 
refpecStu eiuideni ^ qpod eft iitipoffibile* 
Secundo , quia elFet deftrudiuum fui ip- 
fius, & maxime femeh : quia illa adio eius 
tenderct per fe ad deftrudioaem ipfius. 
tendcret enim ad generationem viuentis, 
quce fieri non poceft abfque feminis deftru* 
xftione. Scotus in 2. fententiarumj diftindrb 
iS.in finc^ ppftquam dixiflet feriien non eP» 
fe principium adiuum vltimae formse/cilicec 
animx rationalis • quasrit an faltem poffic 
efle principium pr^uium alteratiucim cor- 
poris organici, quod generitiirj & conclii- 
dic quod nori. & inter alias ponit hanc ra- 
nonem; quia, inquit, fequeretur hoc abfiir- 
dum, ijuod aliquid ageret iri faipfum : quod 
argunientum tanti. fecit , vt eo coadus di- 
xeric prd iriueniendo principid confornia- 
tioms ad virtuterii diuiriaiti ac cseleftcm ef- 
feconfugienduin. Ad faluandum hoc argu- 
meritum folet communiter refponderl in 
iemiDc efle diuerlas fubftaritias * viiam tc- 
nuem &: fpirituofam.aliam craMrin, & ter- 
reftrem : in illa refidere viirtutcm adiuam ; 
hanc ^Sk materiam ^ & pririeipium pafliuumi 

H z ^ 



Il6 ' DE FOHMAtRtCE FOETVS 

6r illam virtacem adiuam ex rpiricuofa parte 
agere in parrem feminis cralliorem tanquS 
in matenam- 6c hacrationcvnum &idem no 
^gcre in (eipfum,iediri diuerfii: necvnum& 
idem habereraaonem principij adiui & pai^ 
fiui re(pccl;u eiufdem, fcd folurn re/pe<3;u di' 
uerforum ; quod non eftabfiirdum. Adiuum 
illud ptincipium feu illam virtuteni refiderc 
infpirKulciTiinisdocet Ariftorcles i. de ge- 
neratione, capite 3. his verbis .• I^eji in femi» 
H^ i^Hodfaat vt feeiunda, fnt jtmina, , videlicet ^ 
quod cAivYVocAlm ^tdijue nenifnis j^ mn taiis fa,-* 
caltas aliqua^ fed fpritus ^ui in fmint ffumo^ 
feque corfere continetur^ ^ natura quA in fpritd 
eft reffondens elemento fttllarum. Idem docec 
D. Thomas 1 parte qurEftione ii8. articulo 41 
ad 3. his verbis : Etidee non oportet cjuod tlU vt$ 
aBiu^ hheat aiiquod o^gamm in aciu^ fed funda- 
tur h iffo fpiritu iiiclufo in femine^^quodeji fpU" 
tnofum^^vt telhti^f eitsAlhede, Qu^ eadem dicit 
2.contragentes capitc ^9. ^ nonnulhs aliis 
1«. cis Vcrum iolutio non valet, & in rei yeri- 
tate non eft nifi mera euafio inuenra ad argu« 
mcnti elulioncm. Qina non cft verum talem 
virturem in Ipiritu leminis refidcrc. Quod 
probatur primo." quia fpirirus qui in feminc 
eft, vel elt pars ellenciahs eiui vcl non eft: fi 
eft, fequererur vna parrem efl^ntialem alicu- 
ius entis eiie deitructiuam aitenus partis 

diign-. 



QV^EsTio vr. ti? 

d^fintialis eiufdem ; /loc effc non potrfk: pri- 
xno, quia mfinitge inueniuntur res in mundo „ 
conftantes diuerfis,ac heterogeneis partibus» 
in quibus xamen non videtur vna vnquanji 
deftruere alteram, (eu vna effe ordinata ad 
deftructioneih-alreritfs Etenim fi vnaeflctor- 
dinataad deftruftionem alccnus, fcqueretu]^ 
quod cflccordinataaddeftrudiionem rocius, 
& confcquenter fiiiipfius. vna enim parte 
cirentiali deftructatotum deftruitur. At coa- 
tra cixi quiaparfes effentiales vnius entis n6 
llint qomparatsc ad pugad.ndum intQr fe, feu 
fe mutuo dcftruendumjled vtconcordinexu 
colligentur, & amica vnionej{aleant formam 
fuftentare: Sc formaviciilim compafata eft, 
vt partes illas teneat vnitas, & regat, ne a fe 
rnutuo fecedant^ vel fe mutuo deitruant. Ni- 
fi enim ita eflet, nunquam poffetformain re*=^: 
bus heterogeneis vet ad minimum tempus, 
fixbliftere^ac permaaere. Accedit, quod attio. 
omnis promanet ab ente toto , & ab ente 
perfedo, & a fuppofito ; partes autem eflenr 
tiales vnius entis, non fiint enstotum ne* 
que cns perfettuni nec fuppoiitum:&: itaper 
fe non ^gunt. Si non eflet pars eiTentuliS fc- 
minis; fbquereturquod iUa virtus non effeC 
in femine, hifi vt in continente, & vt in loco, 
& quod non eflet in femine^fedin aliquo alio 
^orporeinfemine contento; &quodfemea 

HI3 noi^ 



|lg BE rqilMATRICE FOETVS 

fton eflet vnum cns per fe , fed aggrc;*? 
gatum ex diuerfis enribus 6rens vnum pec. 
aggfegarionem &:non percffentialem com« 
pofitionem : quod efl: abfurdwm . Secun- 
do , fi virtus ilU refidcret in Colo fpiri- 
tu , 6c non in toto feniine ; hoc natu- 
ifa non feciflTet proptcr aliam cau(am, quam 
quia in vna , & eadem fubftantia non 
|fO0et efle principium acftiuum , ^ paffi- 
i^um fimuU, fi, crgo propter illam caufam 
eifet in fpiritu • iequer;etur quod propter 
eandem deberet qupqu^ e^ in fpiritu fe- 
minum reliquoTupi ornnium viuentium z 
at non eil in fpiritu feminis pifcium , a- 
uium , 6c plantarum , quare nequc ih fpi- 
ritu femiais aliorum anirnaliutp. Minor pro- 
batur : ijuia in ouis auium q\xx habeht ra- 
tionem feminis , 6c in feminibtus pifcium 
& plantarum, nuUa talis eft fubftantia fpi* 
rituoia. Nam quae fubftantia fpirituofa efl; 
in albumine ojui natura frigido, , &" bumi- 
do , & lam ab aere ad multos dies ^dua- 
li frigiditate refrigerato ? Quae lubftantia 
ipirituofa eft in feminibus piantarum iam 
diu an fcrinip cuftoditis 6c exiccacis , & in- 
tenm adhuc fcecundis l Tertio, ad boc vC 
illa virtus poflet cfCb, principtun^ adiuum 
conformationis ,' aut generadonis, dcberet 
incife tah fubftantia:, qax; femini maximo 
'- ■' ■ ' ' ^ : ■ '''■' ■' ' eflet 



f fiet intrinfcca ciquc cfT^ntialit^r vnita | 
quo in onincs cius partes agere eifque firmi- 
ter adhaBrere, ab eifque nunquam recede- 
rc ac diuelli poiTet^at ipiritus non funt fe- 
rnini fic intonfeci , nec funt (emini eflen- 
tialiter vniti, Ergo. Etenim propterfuam 
tenuitacem &: fluxibilicatem non pofTunt 
fubftantise femmis fic vniri , intrinfccan, at- 
que adglutinari, quin poffiat ab ea femper 
aualare. Et de fado non elfe fic vnitos & 
intrinfecatos, ex eo patet; quod quam ci- 
tiffime in aerena euane(cant5/6c fuo receifii 
relinqaan.t (emen aqijeum, albedine fua de- 
Ititutum;, 6c infbecundum : quod non eflet^ 
fi ei, ^Fenmliter vniti^ $^ p.?aitus. clTent in- 
tfinlecati. Quarrp* Virtus iila qux nos in 
prirno vitae exordio formauit , pnmamque 
carnem^ , oSh, neruos produxit , efl: abfquc 
dubiq ii:la eadem qux adhuc nunc aliquaa*» 
do in nobis partes deciduas rcponit , Sr. 
nondum genitas produ^^it , vl iam often- 
fiim efto 

Prima itaque illa remanfit in nobis. fed 
remanere non potuiflet , fi in fpintu fe- 
rninis refidentiam fuam habuiflet r quia 
fpiritus feminis in nobis non remanfic 
{ fuppoiiit . cnim heec opiniO: fpiritum ef- 
fe agen$ , & non materiam ) fed aublauic 
& periit 5 a.c cum eo vittus ejjis 5 nili 

H4 dicae^ 



^icamus migrafle d^ fabiecto iii fubiedum^ 
^exfpititufeministranifiiflre in (ubftantianx 
fnembtorum corporis noftri, quod eft ab- 
ftirdum- Verum obiiGiet aliquis « fi Hon eft 
principium adiuum iii fsmine, Sc fi non eft 
in co virtus aliqua docifa ii parentibus , quss 
jpc inftrumentum edrum : ergo parentes non 
Vere,& adiiue generabunt ; quia non genc- 
Ifabunt ncquc per fe immediate neque per ali* 
quam virtutem vicariam fui'ied folum gene- 
rabunt paffiue & materialiter, quatenus fub- 
ininiftrabunt materiam generationis, nempe 
lernenjin quo non eritaliudprincipium quan\ 
|)affiuum,faoc eft abfurdum.Ergo. Secundo, 
c(uia fequet ur fosrninam magis concurrere ad 
generationem niare ; quod eft prxter omniu, 
tum Medicorum,tum Philofophorum fenten- 
tiam; quianeuter prseftaret principium adi- 
uum : de paffiuo autem plus pr^ftaret mulier^ 
quam vir. Quia praet«rquam, quod prseftarec 
eodemmodo femen ficuti vir- etiam prsefta- 
ret menftruum, quod eft altera pars princi- 
pij paffiui; 5c infuper pr^ftaret iocurn gcne- 
rationis, nempe vterum. Ad primum r^fpon- 
deo, negandoatfiimptum. Vereenim &:ad:i- 
uegenerabunt, perhoc, quod fubminiftrabuc 
femen > feu materiem geaerationis, eiquc 
impnment diipofitiones omne« ad animae 
sntrodu^ionem neceirariasXonfoririatio 

equidcm^ 



QV^ JE S T J O yi. 12.1 

^quldem adiuum principium non praeftabuc; 
ncque vt pr^ftent, ad hoc vt dici pollint vere 
&av5tiue generare, eftneceflum. Quia con* 
foritiatio ad hoc vc fiat generatio, non eft nc- 
ccflaria ; neque eft d\ fpofitio ad eam , nequfi 
cft ipfa genera^iQ; vt infra oftendemus, fed 
eftactio poftetK r generacfone, 8cad:id fpe* 
d:ans ad officium geajri, &:non ad officium 
generantis. Si-confbrmario eflet ipia gcnc* 
ratio, vel difpolitio prxuia generacioni j tunc 
parentes ad hoc vt dici ppflenc verc gene- 
rare, deberent conferre aliquod principiun:^ 
a.d:iuum illius :. generans enin:i ad minimum 
debec conferre omnes difpoliciones nccef- 
iarias : at nunc cum neutra lit, minime, per 
hocvere, & effedtiue generanc> quod pro- 
ducant femen, & in ed omnes dilpofitiones 
vfque ad anim^ introdudiionem exclufiuc 
necefl&rias. Animam enim propter fuam ex- 
cellentiani attingere non poffunt ; quia illa 
aDeo infunditur .'idefl:, per hoc generant^ 
quod producanc fcmen , quod eft viuensin 
proximapptentia5&: tam propinqua, vt nulte 
vlteriores adformamei defintdifpofitiones^ 
fed folumvtioco, Sc tempore conueniente, 
nempein vtero fcemineo, ad adum educa- 
tur. Ad fecundum dico ; nihii abftirdi eflc;, fi 
hoG admictatur. Nam quid miri eft femina, 
qux a mare tot nobiliifimis animse aaioni-^ 

Hj bus 



m DE FORMATRICE F OB T V' 5 

bus fuperatur, ipfum in aliqua,ncmpc in g@* 
neracione fiiperarc } Equidem quascumqu^ 
opinio teneacur, omnino necelTum eft fateri 
foeminam marem in adugeaerationis longe 
fuperare ; cum prseftet ^quale femen cum 
ipfo, & infuper canferat menftruum 6c lo- 
cum, &vimfeminis aduatiuam, 6c fpiritus^ 
^calorem^ & poft naciuitatcm, nutrimcn-' 
tum vfqu^ ad dcntium generationem , ve 
iamfepius didum cft, quorum nihilmas fa- 
cit.Nihilominus tamcn, vt ne malam gratiam 
incurram virorum, qui infamiae adicribi iu- 
dicarenc, in aliquo, ^ pr^fcrtim in illoadu» 
qui naturaliffimu^ ed: omnium viuentiun> , i\ 
tnulierc. fuperari ; refpondcre aUter.ppfIiim; 
eatenus nimirum marem magia cQacurrere 
adgenerationcmfoemina. quod ipfc nobilio- 
rem qualitatem, ac nobiliorcmf^mim iaa, 
impertiatur diipdiitionem quam foemina, eo, 
quod & eius tempcramentum fit longe cali- 
dius, & eius fexus Ipngc foemineo pr^eftan- 
tior. Qup folo alia omnia quse a mulierc 
prasftantur, facilc compenfantur. 

Ad argumcntain contrariiim re/pondeo^ 
Adprimum, in femine, vt Ceraen eft, 6r ante 
conceptionem^ feu vc eftin ceftibus, non cf- 
fc conformatricem , fed folummodo poft 
conccptionem , & cum iam eft animatum. 
Tamautemnoneft apaplius femcn* fed cv^ 

b^0| 



QV.^STJO VU Ul 

bryo ; Sr illa conformatrix qux eft in ipfo, 
«on eft vlUvirtus imprefla feminiateftibus, 
neque eft virtus vicaria generatiuse , aut in- 
ftrumentum eius 5 fed eft potentia animse^^a 
fcmen. in'trodudas 5 qua anima poteft Kib* 
iedtum fuum c6hformare> 6c ad ttatum per- 
fedum viuentis feu animalisperducece. Ad 
coafirmationem refpondeo: eftquidempo- 
Venti.^ generatiuse producere fi,mile in fpc- 
cie, id eft produ,ccre aliquid cum omnibus 
difpofiiionibus ^d generationem,ac vt fimi- 
lein fpecie refuket, requifiris. (Iplam enim 
eflentialem generationsm fimilis infpecic 
genera,tiuaparentum npn attingit;^ eo quod 
anima a Dco creetur^, & infundatur ) fed npn. 
eft officiyraeius illam materiam conformare, 
&:immutare, ideftad formam, offi^^ carnis, 
ne^ui, Src. conuertcre : quia ilte non fixnt 
aitiones ad generationem faciendam rcqui- 
iit^e, neque adiones generationi prseuiae^fed 
generationem iam fa(Sam fequentes , 6c g^ 
pofteriores, &: fpedant folummodo adani- 
niam ecniti 5 &: non ad animam, feu virtutem 
generantis. Ad fecundam confirmationem 
yefpondeo, negando minprem ; quiaconfor- 
tnatio & immutatio non lunt ipfa generatio , 
fed adiones, vt; iam dixi, gencratione pofte- 
tiorcs» 



I|4 ®E f ©RMATRICE POETVS 

Qjy ^ s T I a VII. 

^^ amjma femjni pcfi comeftionem^ 
a^eniens^fit effcknj Confornm- 
tionis. 

Vldetujp quod non 'pritno, Gonforma.tio^ 
feu organizaiio eft prior amm^ intro- 
dudlionejergoanimainrroducitanon eft ef- 
ficiens eius : pofterius enim non poteft eir^ 
eificiensprioris, Antecedens probarur. quia 
omnium Philofophprurn conlenfusOrganiza- 
tio eftdifpofitio necelfaria ad animje incro- 
dudionem ; diipofitio autem ad formam ne- 
ceflaria., eft prior, forma introdud:i.probarur 
authoritate Ariftotelis,qui z Phylicorum tex- 
tu 6. definiensanimam dicit eam elieaclum 
corporis organici ; quibus verbis videtur 
oftendere organizationern eiredi(pofitionem. 
neceffariam ac pra^uiam ad eius introducStio- 
nem i & in eo fenfu expUcant illam definir 
tipnem plerique omnes» 

Sccundo. Virtus conformatriK eft in femi- 
ne,vtconclufione 3. eft conftituturn; atcum 
fenicn adhuc eft femcn, nuUa eft adhuc anima 
in ipib. Nam cum iamanimaeft introdudaj, 
non ^plius eft fcmen,fed cmbryo, atque 

animah; 



animal : ergo a nf rmarrix eft in femine,an- 
tcqu^tj anima fit ineo; & confequenter ani- 
ma non eoniformat* 

Tertio. Si amma femini adueniens ejnTet e£- 
ficiens confcrmationis, ciTct etiam efficiens 
alteradonis,5c immutationis qux in feminc 
fit Mllius nimirum,qua fcmen jp os,carneni, 
ncruum, &c. conuerticur. at iliius efficiens 
eire non jpoteft : ergo nec conJfermationis. 
i^Iinor probatur : quia fi eiret efficiens iliiusi 
agerer in fuam materiam; at hoc circ non po^ 
tcft;quia anima eft forma ; forma non geric 
caufalitatem efficientem erga fuam propriana^ 
materiam, fed folum fbrmalcm. Ergo. Secii- 
do, fianima fic ageretm fuam materiem, dc* 
ftrueretea: finis enimadioniselldeftrudio 
prioris ftatus^&introdudio noui, & fic de^ 
ftrueret feipfam. at forms non eft deftruere 
fuam materiam, fed perficere : eft enim cor'- 
poris iui Entelechia feu perfed:io. Ergo» 

Qyarto. Si anima femini adueniens con- 
formaretipfum,faeerethocper aliquam po-. 
tentiamfuam ; fednpn poiret facere per aJia 
quam per generatiuam : confoririatrix enim 
eft fppcies generatiu^^ vt docet Galenus i. 
de f^cultatibus natur. capitc 6 generatiusg 
cnim eft conformare : fed non facit per po,^ 
tcntiam generatiuam; quia ilJa adluic in femi. 
mmn eft ; potentia ^nim gener^tiua xefideir 
■' ■ '- ■ m 



H^ DE FORMAtR tCE f OETVS : 

inteftibus ; in feminc recenter animacb , acl- 

jhucnonfuiitteftes; ergo pernullam. Dcni- 

gue^quia potentia generaciua primum inci- 

1)ic efflorefcere anno decirdo (^uarco aetacis, 

kcih i^m adulcis^vteftrrianifeftum^ femcri 

recentcr anirriacum , feu cenelliis embryo, 

non habec eam seracerii, neque iam eftadul- 

tus. ErgOoDehicjue ; quia pocentia genera- 

tiu^non eft produdiua fiii indiiiidui, fed fo- 

lum alterius iithilis in fpeeie : it curh femeri 

aut tehellus iam embryo cohfotmdtur, noa 

producitlir fuiirii ihdiuidiitim, neque produ* 

*fcitur fimile ih fpecie ; fed ipfum indiuiduum 

ikm produdlum, folum perficitur.Ergo. 

Quihto. Ih femenvariae ex brdine intro- 
ducuntiir aninias, vt docet Ariftoteles z. dc 
generlitibne capite^. & D.lhomas parte i. 
quseftione 76. arciculo 3. ad 3. Primo ehim 
incf oducicu!* vegeCiiriu^, inde fenficiu^\ mdc 
racionalis. lc^^que fi aniriia inCtodu6ta con- 
formarec ; cohformarec illa , quse prihio in- 
troducicur.nempe vegecatiua. Atqui illa brc» 
uideletur, Scfup^ruenit (Srifiiiua; & poft li- 
lam ftatim racionalis» Poftquam ergo vege- 
taciuaincepic conforfnare, illa deleta ^ ,quid 
tunc vlrerius conformac ? CerCum enim eft 
fsi&a prima rudi coriforhlatione non ftatim 
ceffare ebhformacionem, ftd toto tempd^ 
re,quo foetus eft ih ttero, durafe, ac pau* 
. - ~ lacim 



htito magis , magifque ipfum perficcre^ 

Etenim vegetatiua deleta , eius confbrma- 

trix non facit illam amplius. deleta enim 

anima delentur potentiseeiusscertum cnim 

cft ipfas feparati tc tle anima in animani 

tranfire non polfe. Ergo necefrum eft vt 

vlteriorem facmt fenfitiua, 6c illa deleta^ 

rationalis . At hoc videtur abfurdum ; quia 

non videtur poffibile vnam numero con- 

fbrmationem fieri pofTe a tribus potentiis 

Ipecic diftindis ; feu potentiis trium anima- 

rum fpecie diftindarum ; vei tres animas fpc- 

cie diftinctas pofFe habere inftindtum eo- 

dem modo conformandi , vel incept^m 

a prima conformationem parili lege, ac te- 

nore profcquendi , ac perficiendi. videtur 

enim neceffarium eile tres animas fpecie 

diuerfas debere habcre diuerfos inftind:us 

conformandi, &vnamnonpoire habcrc in- 

ihnGium eodem modo conformandi ficut 

alia. Secundo, ii vegetatiua primo confor* 

marct; conformaret m ordine ad introdu- 

d:ionem lenfitiu^ ; & fi^c in ordine ad in- 

trodudionem racionalis : at videtur irnpoBi- 

bile eas confbrmando in ordme ad animas 

diuerfaSjpofleconfbrmarc eodemmodo: 3c 

pofteriorem pra^cife f oifc' profequi filum 

^ confbrmationis incept^ a priore. Denique a 

sratione alienum videcur vegetatiuam poflTe 

confbr- 



iiS DE FORMATRICEFOETVS 

confbrmarcinordine ad introdudione ferii- 
fitiuae; & fenfitiuam in ordine ad introduitio- 
tiem rationalis; quia vnaqua-que deberer po- 
tiusconformareinordineadanimarr' fui ge- 
heris : & vegetatina deberet potius conan ad 
produ(3:ionem figMrse cohuenieniis fibi , iS^: 
iuis actij::)nibus , fe ad prod \CtK»nem figurss 
plantalis, Sc fenfi lua ad prodtiCtionem btura- 
lis, quam alterius. Ergo. 

Sextum argumentum quod adfcrt D,l ho- 
masz.eontragentes capite ^^.eft : Si imrni 
introduc3:a conformaret ^ fequeretur aliquid 
generare feipfum; hoc eft abfurdum, Krgav 
C O N C L V S l O odaua. Efficiens coii^ 
fbrmationis , eft anima femini poft con- 
eeptionem adueniens. 

Hxc conclufio eft etiam paradoxa, fedvc ■ 
riffima. Et probaturtriplici via; ratione, ex^ 
perientia, & audioritate. Sumpto a rationc 
argutnento, omniurn efficaciffime ptobarur 
negatiorie cmnium aharum caufarum , qu^ 
vel poflunt excogitari, vel aquoquam lune 
excogitarx.Non enim Deus efc efficiens con-» 
formatioiiis ; non inteUigentia; non anima 
mundi; non vterus; non anima parentum; 
nonanimafeminis; non ahavircus lemtQis; 
ergo anima introducta. Quaxunque opinio 
tericatur, omnes inuoluune maximas difflcul? 
Cates^ & abfurdiateij, vc lam lepccm conelu* 

fionibus 



fionibii^ eft dftenfum : h^ec fola iis non efl 
obnoxia. Ergo, 

Probatur fecundo. fefficiens cbnformati6« 
his, Sc immutationis eft aliqua anima* noti 
eftanimaparentum,neque immediate,nequd 
mediate, vt eft oftenfum; non anima ferrii- 
his;quia femcn non eft animatumjVt quoque 
eft oftenfum^ergo animapoftmodumfuper- 
ueniens. Maior probatun Conformatio c& 
vera^dio vitalis • ergo fit a principio vitae^ 
atque abanima. Secundo^eo ipfo tempore 
quo fit conformatio fit etiam audio, & coa^ 
fequenter nutritio : vera enim audio fup^ 
ponit nutritionem. Etenim embryodie vn- 
decimo, eft inftar grani hordei- die vigefiitiofi 
magnitudine apis; die quadragefimo, inftar 
minimi digiti, 5cc.Ergo fiunt illse a(itiones ab 
Vno, &:eoderh principio. Sednutritio, 6cau- 
d:io funt adiones vere vitales,&fiunt aprirt- 
cipio vitx : ergo & conformatio. Gonfirma-^ 
tur. Ab eodem principio nutritur 5c augetur 
embryo primis decem diebus, quo die vige- 
fimo ; & die vigefimo, quo die trigefirno ; 3i 
eodem die tngefimo.quo nono menfe;5c eo« 
dem nono menfe, qup toto reUquo tempO* 
te vitae;& omncs illge nutritiones funt vnaat* 
que eadem numero nutiitio , continuata 4 
principio vitae vfque ad finem. Sub finem vi- 
t^&totovitsedecurfu fiunt ilias nutritiones 

I ab 



l^D DE iORMATRICE F OE T V S 

a.b anima ; ergo etiam primis vit^ diebufi" 
Nam fi fierent a diueifis (pecie principiis;noa 
eflet eadem (pecie adio , neque vna adid 
contiaua,red diuerfe : hoc eft abfurdum. 
Ergo. 

Probatuf etiam fcnru & experientia. Etc- 
tiim in plantis eft manifeftum conformatio- 
liemfieriabanimaintrodu6l:a. Nam tam ci- 
to quam femen, faba, pifum incipiunt germi- 
mre^abfque dubio iam funt animata36c anima 
iam eft introdufta. Tunc autem fere adliuc 
nulla germinis iliius cft fada conformatio^ 
fed poftca fit : paulatim enim tum radix, ra«* 
mijfolia, caudex, flores producuntur, Sc con* 
formantur. Ergo anima iam introdudla con- 
formatea- Confirmatur. In illa adione na«* 
tursenonfitconformatio totius fabseaut ca- 
ftaneae, quae non eftanimata ; quiailla f^pa 
pro maiore parte putrefcit in terra, velcon- 
uertitur in alimentum germinis ; fed con- 
formatur folum illud nouum germen quod 
iam viridelcit , eftque animatum, reliqua 
parte fabx veL caftane^ remanente infor- 
tnv Ergo eft anima quse conformat illud* 
Quiafi vel anima feminis, feu virtus aliqua 
aaiua femini inexiftens eonformaret ; con- 
formaret vtique totum femen : hoc non 
£t ; nam totum Ccmcn manet informes^ 
ac foiummodo attrahitur ^ abforbetur per 

modum 



'^jESTio vn. .. ... , ijt 

liiodaai alimenti in ipfum germen ; fed (b- 
ium in vnopundo feminis incipit fieti cori^ 
formacio ; nimirum inilto in quo animain- 
cepiteduci, &pullularc. Ergo. 

Probitur qiioque vltimo authoritate * 
nam etfi authorcs ih re tam ardua omnes 
fint confufi Sc obfcuri , nec manifefte & 
aperte exprirri^nt fententiam fuam , fcd 
diuerfis locis diueria fcribant ; nonnuUis 
tamen videritur dubitafle an anima intro- 
duda fic efficietis conformationis:imoali-i 
quibus videntur afFererc. Galerius libro d« 
foetus formatione capite 17. dubitac anip- 
fa efficiens caufa conformationis fit aliqui 
?inimanecne ; & an fit anima introducfta,^ 
necne ; & videtur inclinare in hoc quod 
fit anima introduda : dc probat-ex eo; 
quod puer mox natus ^ & animalia omnia 
fcianc vti fuis membris ad eos vfiis ^ ad 
quos a natur^ funt comparata. Nam qupmo- 
do, inquit, poffit alioqui anima eognofcer® 
vfum omnium, fi ipfamec ea non conftru^ 
xiSbt, fed audiamus verba eius. Hdc fane^ 
inquit, ivfa ojiendere videntur animam pdr-^ 
tihus vtentem noffe ipfarum vtilitAtem | vt qt/td 
iffa illas xonjiruxerit ^ ^ non ab alio faffis 
vtatur. Et capite 19. eiufdeni libri fic in«i 
quic : Bt videt^iT fane iuxta hmc rationerm 
in AnimmtiHm corforibfis , adhuc ipfa anima 



IJl t^E fORMATRlCE F OE T V S 

termanere^ ^ua fartes eormn finxit^ ^ formauif* 
mn enim popihile eU eam ^ua nmc adesi ftn- 
gf4is paftibus comteme^ter vti^perire autem iU 
Um cju^ eas exHrusit, Et capke 2U etfi opi- 
ficem dicat fe ignorare* Prdabile tamen^iti'' 
quit, mnxme opinor^ opifcem , pjuifquis tandem 
isefii autipfam aihuc in efihrmAtts fartihus mane^ 
YCy aut animalta ipfas partes ficijfe, vt qti^ cognof, 
cant voluntatem pri^cipaiis nofir£ parns, Et capi- 
te j". libri, cui ticulus eft, an animalfit quod m 
vtero continetur,quicumqae demum authoi* 
fit> fic habetur. Et perfpicuum cflvna cum iacia 
in vterumfemine^ infitam k Creatore vntuerfi Ani^ 
tnam e(fe vt guhernandi vim corporis habeat, Ari^ 
ftotelcs nonnulla quoque in eundem fenfuni 
dicere videtur, 2. de generatione capite 3. la* 
te diiputans de caufa efficiente conformatio- 
nisponithsec verbao Sed k quo partes corpori§ 
noftfi generentur qu^mmus : aut enim extrinfecus 
aliquid^Aut in genitura^ ^ femine infitum agit^ 
idque autpars aliqua amma^ aut anima^ aut hahes 
^mmam ejliSedahaliquo extrinfecus agente effict 
quAque autvifera^ aut aliA memhra remotum a ra^ 
ti$ne eli, Fieri enim non poteH vt meueat quod nt 
tangit^ ^ quidquam ab eo quodnon moueat afficia- 
tur, Igttur in ipfo conceptu aliquid iam inefi^ quoi 
mt pars eit*s fit, aut feorfim contineatur: fed aliud 
quicquam tam effe abiun^um^ irrationaleefi, Etf^ 
mm (renerato iam ammdicorrumpaturne illud a» 

mneat^ 



ffi4fJeB,At nihilinejfe 'viietur quoinon totiuspars 
(it^ atit pUntdt^ attt animalis, ^in etiam corrum" 
fi pofiqvAmvelomnes^ vel aitquot fAYte% effecit^ 
^bfuvdtimeH, Q^idenifn tffjctAtreltquas. Nam fi 
illud pcfi(juam effecevat cor , i^terijt ; cor autem 
ipfmp.%rt€m ali.\m cffcit^ eiufdem rationis eli^ vt 
velomnia intereant^vel otnnia feruentut. Ergo 
feYUdYi neceffum ejf^ Pars igttur eius eji id quod 
frotinm in fcmim inefi. ( id eft conformans 
principium quod femmi imfk \fed nihilantmA 
esi^ quod non aliqua, in parte ft cotporis, vt anima'* 
ta queque frotinus pars fit^ confeqtittur, Quibus 
verbis indicat primum illud principium co-» 
formans animam efle vel animae parcem, &: 
illud non mutari, fed permanere idem • atq^ 
idem efle quod cor formauit, & formato cor* 
de fbrniauit reliqua membra ; ex quo fatis 
manifefte coUigi poteft illud ellc animam in-^ 
trodudam. Idem dicit 2. de generat. animaL 
capite 5. Etenim ibi agens de cau(aconfor- 
matrice, dicit illann efle vegctatiuam, & ea- 
dem efle vim qusc in plantis & animalibus 
poftea facit nutritionem , & incrementum,^ 
cum illa quas fbetum in principio conftituit* 
Et adfert rationem : quia, ficut, inquiti eft; 
eadem materia ex qua augctur, 6c ex qua 
conftituitur primum ( quam communiter pu- 
tat menftruum eire ) ita, inquit, cft eadem 
fccultas agens. Cum crgo quas nutrit> & au-» 

1 3 S^«* 



134 ^B F O R M j^ T k 1 C E F pE T V^ g 

get, fit vegetatiua, fequitur eandem quoque 

tiTc qu^ generat ; nempq vegetatiuam. verb^ 

cius funt hsec. Bt cjuemadmodum (jua Arte ef- 

fpuntur^fed verius dixenm per motum eerum , 

qm drtis o^eratio efi^ nrsautem formAecrum qu^ 

affieiuniur^ efiinalio ! (tc a facultate (iue vi^tute 

mimavegetdt Agtiur ^ vt qu^ in animaltbus ip-^^ 

fs 5 ^ f[mtis foska ex dimento vis eadem eff" 

kit incrementurn ^ vtendo cdiditate c^ frigidita- 

te qmfi in[lrumentisc motus enim in §s ccnfiHit, 

^ ratione dliqua vnumquoique- effcttm^ fic etiani 

frincifi.o consiitMitid quod natt^ra effcitHr^ Ea" 

^dem enim materia efl ex qtta -au^etur^ ^ ex qu^^ 

i^mfiitmturfrimum* Itaquffacuhas. quoque agens 

^adem^qud principio (/?, fed nUior, Auicenna 

porro libro i6. de animaiit>us capite i. lic 

inquit. ^f pofiquam iUud coagulum fkerit ani- 

fnattm ^ mouebitur anima in illo ad complen* 

dum membrao Alexander Aphrodifasus 2. qule-. 

fttonum naturaUum capice 2j. dicic organi- 

cum corpus eile organicum ab anima , 6c 

animam pr^exiftere organizationi. Themi- 

ftius libro i. de anima capite zi, habet hgc 

verba : Anima fabricatur archite^aturque fi" 

hi domtcilium , ^ accommcidatum ij^Firumen^ 

tum. Marcilius Ficinus in Timxum Pla- 

tomsi Priufquam, inquit, adultum fit corfus., 

pnma tota iniliiusfdbricaoccupatur, 

Ad argumenta ia coat^riutti allata 
^ rcfpon^^' 



rcfpondeo, Ad primum : nego antecc- 
dens , & dico ; organizationem non ef- 
fc difpofitionem praeuiam ad animas in*. 
trodu<itionem , neque anteriorem animse 
introdudione fed pofteriorem : vti mox 
pftendemus^ vbi ad alia argumenta refpon- 
derimus. 

Ad fecundum dico : Quando didum 
fuit conclufione feptima vim conforma- 
tricem effe in femine,folum ibifuit didum 
& folum fuit intentio dicendi, ipfam non 
efl^e externam fed internam ; non fumen^ 
do ibi nomen feminis proprie prout eft iti 
teftibus, &C antc conceptionem, feu vt eft ve- 
re&formaliterfen^en, ficut ibiquoquedixi- 
mus 5 fed vt eft poft conceptionem , Sc 
cum iam eft animatiim : quo tempore et- 
ii non fit vere femen, fed embryo^ poteft 
tamen vocari femen , quia eft materia fe- 
minalis 5c immediate ante fuit femen , Sc^ 
adhuc quoad qualitates cxternas non dif- 
fert a femine, Non erdm fuit ilio ioco ad-^ 
huc tempus ftatuendi aa confb^matrix ef^- 
fet virtus animse introdudas necne : fed ftif^ 
fecit indicare non elFe externam , fed in-- 
ternam ; non confiderando an effet in ea 
quod vere adiiuc eft fenaen ; an in eo quod 
^immediate ante fiiit. 

Ad cejctium refpo0dQO3negando minorem a 



Ijg DE FORMATRICE FOETys 

Ad probationem dico : forma non pofle agc- 
|c in fuam materiam adione corruptiua, fed 
bieneadioneperfedliua. Tum autem form^ 
HQpdeftruit fuam materiam, fedperducit ad 
pcrfedionem. Non poteft forma agere ia 
ipniateriam iam complete habentem difpofi- 
tionem neceflariarn , ad fui (iiftentationem, 
litque adomnesfuasadiones; verum innon 
habentem complete, Sr in illam qux fbluiT^ 
tiabet dirpofitionem rudem,imperfe(3:am, & 
talem,quae nonpdfl^t fufficeread perfevitan^ 
formas fuftentationem aut edendas omnes 
cius ad:iones, Srqusefolumhabet difpoGrio- 
nem inchoatiuam , & quae fit folum via ad 
perfectam, 5c ordinata naturaliter ad illamj 
in iilam dicopoteft agere, & illam perficere, 
& tamdiu agere guoufque omnem perfeitio- 
nem naturae fux conuenientem fit adepta. 
Et ho.c non eft gercrc caufeUtatem effi^cien- 
teni erga fuammateriamsfedformaleni.Cau- 
fiilitas eniii) efficientis eii deftrud:iua,s& ten - 
dit ad deftruendum iliud, in quod fit adioj 
caufahtas vero formalis tendit ad perficien- 
dum. Etenim ratio caufae formalis non folura 
confiftit in informando, aut in dando eflfc 
materiasjfed etiam in dando ei perfcdionem 
ricceirariain ad fi^i in materia fuftentatio- 
nem, ^ conferuationem, Qu^ni adiionem. 
form«e ii^ niatenam^ etfi noix ica yidere fit ia 

^UiSi 



Qv^^sTio vn. 137 

aliis formis naturalibus, inanimatamenap- 
parere propter eius nobilitatem, atque cx-? 
cellentiam &: rfifpofitionum fe mutuoordi- 
ne fequentium vari^tatem, quas diucrfe eius 
requirunt adiones, &quas nuUu aliudagensf 
ita inducere valet, mirum non eft. Et fic vi- 
demus dc fado animam etiam in nobis iam 
natis & adultis corpus fi^um adhuc polire, 
perficere.nutrire, & ad maiorem quantitatemi 
perducere^ &: partes nouas non ante genitas 
adhuc creare.- 

Ad quartum refpondeo, facithoc perali- 
quaiii potentiam fuam, nempe conformatri- 
cem* Verum illa non eft fpecies generatiua?, 
vt mfra oftendemus : fed vel eft fpecies v^- 
getatiuae in generaU fumptse, CQntradiftincSa 
contr^ nutritiuam, & aucitricem ; vel Ipecics 
nutririusegenerice fumptse. Dequoinfrape* 
cuiiari quasftione late fumus acSturi, 

Ad quintum dico 2 nuUam introduci prx- 
ter rationalem* vt proxima quaeftione often- 
demus. 

Ad fextum dico ; cxinde non fequi, aliquid 
gcnerare feipfum. iam cnim genitum eft , 
cum anima eft introduda ^ fed fblumaliquid 
genitum perficere feipfum, quodnon eft ab- 
tiirdum. Non enim conformatio cft ipla ge- 
rreratio , {cd adio generatione pofrerior, '6c, 
adiq viuentis iam geniti • vt f^pe didum efc. 

I j Porro 



■J38 bE FORM A TRICE FOETVS 

t^orropropteFargamentum primum.qyocl 
l^rsecipuum eft eorum qu^ contra conclufip- 
nem poflunt afFerri, inquirendum eft, an or- 
ganizatio feu conformatio fit difpofitio ne^ 
cellaria & prseuiaad animse introdudionem 
necne-feuananimanonpoffic introduci niii 
incorpus iarnante organizatum. Nam fi non^ 
Vtique conclufio elTct falfa & tota libri do- 
^rina corrueret. 

EfTe JDeceffariarii eft communis opinia 
pmnium Philofophorum: quam tenent & do-? 
centThemiftiu^Zideanimacapite y, Alexa- 
der Aphrodifseus 2. dc anima capite^.D. 
Thomas 2. contra gentes capice%. Hcnricus, 
de Gandauo inquodiibetis^ quddiibeto -if^ 
quseftione 13. Occam 1, de generatione ani- 
mal. capite 3. Conimbricenfes 2. de anima 
quaeftione 4 . & plerique amnes tum Mcdici ^ 
tuni Philofoplii. Ec probatur authoritate^ 
tum AriftoteliSjtum Auicennse. Etenim Ari- 
ftoteles 2. Phyficorum textu ^. definit ani- 
mam effe adum corporis organici ; quibus 
verbis videtur indicare corpus antequam fiac 
animatum prius debere efle organicu, proin- 
de organizationem efle difpofiuoaem ne-* 
cef&riam ad eanio Idem dicit z^ dq genera^ 
tione animalium capitc 3, his verbis. Amma^ 
igitur vegetdlem in feminibus (^ effneepiihus fii- 



A, 



ffl^non (icltt.pnufquam eo modo quo coMeftus^qui 
um fefAratjfmt^cibtimtrAhant^^ officio eiusAni^ 
ma fungAntur. Quibus verbis indicac no prius 
anima ad:u inefle conceptibus, quam poffinn 
nutriri, & exercere operationess at operatiQ- 
nes exercere non pofTunt fine organis ; qua- 
re ante organa ineiTe non poteft. Auicenna 
porro iibro \G, de animalibus capite i. ficlia- 
bet : ^^uando cor ^ cerehrum tmenimtur in fcetUy 
tum coniungitur cum eo mima ratiomUs.Et libro 
deanima p. i. capite j. definit animam efTs; 
primarn aotionem corporis naturalisinftru- 
mentalis. Sc eodem iibro de anima parte ;• 
capite 3. iic inquit. Anima inciftt e[fe cum in* 
cipit rnateria, corporalis effk apta ad feruiendmn eii 
corfus creatum ejiregntm eius^iS^infinmentum 
eius^ (^fropter corpus. ilkd credtur anima. 

Probatur (ecundo ratione. Form^e quo fuat 
nobiliores, 6c excellentiores, eo requirunt 
nobiliores dilpofitiones ad fui introduciione: 
anima eft forma omnium aliarurn nobiliili- 
ma ; ergo rcquirit nobiliorem reliquis omni- 
bus difpofitionem ad (iii introdudionem. At 
prganizatio eft dirpofitio nobiliffimai&fi illa 
non requirereturj non daretur difpofitio no- 
bilior pro animajquampijo aliis formis.J^rgo. 
Tertio, Sine quibus difpofitionibus ani- 
ma nonpoteft conferuari, fme iis vcrifimi- 
!e eft ^Ei^txi non ppfle inwoduci: alioqui 

fruftra 



140 DE FORMATRICE FOETVS 

fruftra introduceretur- quia no poflet coftr- 
uari; Ted non poteft conferuari fine membro- 
rum organizatione. Nam Qrganizarione gra- 
uiter laefa fine vlioalio vitio fepe perit: ergo 
neque poceft iine praeum organizatione in- 
troduci. Confirmatur ; anima non poteft cd* 
feruari finc nutritione. tamdiu enim, vt in- 
quit Ariftoteles libro de reipirac. durat nutri-» 
tio quam vita : nutricio non poteft fieri fme 
organiSj, vt corde, liepate^-venia , &:c. erga 
«nimanpnpotcft conferuari fine prganis. 

Quarto. Sicut forma eft apta dare materiae 
tum efle tum operationem ; ita quoque e co- 
uerfo materia debet efle apta dare formaj 
fuftentatio^em ; fed materia non eft apta for- 
matn fuftentarenififit organi?:ata. Ergo. Mi- 
nor probatur : quia non poteft animafuften-. 
lari nifi per fuas operationes-ceflantibus opc-=f 
rationibus, vt celBnte pulfu,refpiratione,nu- 
tritione ftatim exftinguitur : operationes e- 
dcre non poteft nifi mediantibus organis^ 
Ergo. 

Quinto ; anima cft forma partium diuerfe 
naturx:ergooportet partes diuerfas naturfle 
prius efle conftitutas quam ipfa poflit adue- 
nire : at hab.ere partes diuerfie natura^ cft 
cfl^e organicuni ; ergo corpus debet efTe or- 
ganicum^ priufquam animapoflitaduenirc. 
Sexto. Sipofletanima^quamiaAaprimu 



iC^JBSTIb Vtt. m* 

(emcn fubintrare dicemusjfcmen ingfedi an* 
ce organizationem; femen iam eflet vere ho- 
mo ante omncm organizationenci ^ at hoc eft 
abfurdum. Ergo. Mmorprobatur *quia fihoc 
cffct verum, fcquerctur, quoddareturhomo 
fluidus , Sc hquidus; homo, in quo neque eflct 
cor^ neque cerebrum, neque heparjneque fto- 
machus, nequemanus^neque pedes, nequc 
ofla, neque caro; qui nullam haberet hominis 
operationem, neque pulfum arteriarum, nc- 
que fenfum vllum fiue externum, fiueinter- 
num 5 neque motum, &c. hoc videtur ridi- 
culum, & senigmacicum • quia nullus^ft in 
mundo, qui iudicaret talem hominem pofle 
reperiri. Ergo. 

Verum his non obftantibus dico^ & aflero. 
organizationem non efle difpofitionem ad 
anim^e introdudionem neceflariam ; quod 
probo variis argumentis. 

Primo ; eflTe organicum nihii eft aliud,quam 
taUteractaliter eife figuratum * & organiza- 
tionihilefta!iud,quamtaIis vel talis modus 
figuras in (ubiecto ac variis partibus cius : ac 
figura non eft difpofitio necefl^aria ad re- 
ceptionem formarum naturalium, fed folum 
artificialium,vt fcamni,domus, &:c. Ergo ne* 
que ad receptionem animae. Minor probatur. 
Formac vcl funt eflbntiales, velaccidcntalesj 
ftccidcat^es vel funt reak« vel intcntionalesl 

nullas 



i44 i>^ FORMATRrCE lOETVS 

nullas carum reperiuntur quse ad fiii intr d- 
dud"ionem opus habeantaliquadeterrninata 
figura, Etenim formas elementoruni, form^ 
I^idum, metallorum intrdducuntur in mate- 
riam fine vllafigura.Formse accidentales rea- 
les, calorjfrigusjumen.raritas^denfitas^mol- 
lities,durities grauitasjeuitas, color, fapor, 
odor; formse item inrentionales ^ vt fpecies 
colorum, foni, odorum,&:c. omnes recipiun- 
mr in fubie€tum fine vlla figura,id eft fine eoi 
quod in ipfo requiratur vlla determinata fi- 
gura, 3c funt iadifferentes ad omncm /igu- 
ram 5 ergo neque anima ad fui receptiorieni 
caopusfiabet* 

Secundo.Si figura efiet necefiaria ad form^ 
receptionem, no eifet ob aliam caufam quam 
quod partes quantitatiu^ materise deberenc 
peculiari modo applicari partibus quantitati- 
uis formss : atanima non habet partes quan- 
dtatiuas ; quia eft indiuifibilis, faltem huma- 

na. Ergo* 

Teriid. Si requireretur figura in fubiedo 
ad receptioriem animse, requireretur certa,& 
determinata: rion enimi omnis difpofitio eft 
idoneareceptioni cuiufuis formXj fcd deter- 
minata. at neque pro introdudione animas 
vc^etatiuse, neque pro introdudione fenfiti- 
use^requiritur vlla figura detcrminata; ergo 
iieque pro introduaione rationalis : eadem 

- enim 



qXj^ sTio VI rr 145 

€mm oinnium eft ratio.Minor probatur;quia 
iilx ^nimse funt indiffcrentes ad omnem fi- 
guram , 6c funt ac conieruantur in fubiedi^ 
cuiufcumcjue figur^. Vegetatiua enim eft iii 
iiibiedis mille, 6cdecem mille figurarum: eft 
in fungis, mufco arborum ^ thymOj abiete, 
quercu, *Sc infinitis aliis habentibus fingulis 
diuerfas figuras, &diuerfam organizationem. 
Pariter fenfitiuaeft in auibus^uadrupedibus, 
pifcibuSjin mufca, ftruthiocamelo, in mytilis^ 
fepia, fpongiis, accipenfere, batena, in muri- 
bus,&: elephantis, & infinitis ahis, quse omnia 
(diuerfillima figura prsedita funt. Ergo. 

Quarto. Figura corporum viuentium eft 

effee^tus formarum, eis inexiftentium ; erga 

non eft difpofitio praeuia ad eas. Sequela eft 

manifefta : quia difpofitio eft anterior forma^ 

effedus pofterior; nihil aute poteft effe prius^ 

5r pofterius fimul. Antecedens probatur.Ete- 

Bim figura niliil eft aliud, quam modus quan- 

titatis terminatas : at forma eft qu^ terminac 

quantitatem fui corporis; ergo iila figuram 

cfficit. Confirmaturexperientia: quia forma 

€ft, quse facic excrefcere animal vel plan- 

tam ad determinatam figuram \ 6r deter- 

jninatam quantitatem. torma pafleris fa-» 

cit crefcere pafferern ad talem figuram , 6c 

takm quantitatem;formaftruthiocameli in^ 

irQdu^aintenerumpuUu adhuc implumem 

m 



144 ^^ FOHMATkrCE tdETVJ 

in ouo , cft illa qu^ facit cxcrefcere fuurri 
corpus, ad talem figuram Sc talem quantita- 
tem, &: non ad figuram vel quanntateni 
aquilas , vcl columb^. Forma cuprefli facic 
J>lantam fuam excrefcere in talem altitudi- 
tiem, tali ordine ramorum cum talibus foliis, 
&c. 3c non ad figuranl rliabarbari^ cichorij,&r 
fic deinceps. Ergo. 

Quinto. Si conforhiatio effet difpoficio 
prseuia adanim^ introdudionem^animain- 
troduda celTaret conformatio. Etenim for^ 
ma introduda cefFat actio agentis, & omnis 
vlterior difpofitionum producfkio • quia cef^ 
fa^ fihis eius. At anima introdudta illis die- 
biis , quibus communiter aflerunt introduci, 
non ceflat conformatio, fed durat toto tem- 
pore^quo foetus eftin vtero. Etenim fimili- 
tudo indiujdualis , & ftigmata quse virtute 
imaginationis imprimuntur,foIum imprimu- 
turhominibus fexto, vcl feptimo menfe : 5c 
auibus diu poft animam introdudam adhue 
jprimum plumse miro artificio conformantun 
inhominibus iam natisprimum eonforman- 
turdentes, &c»Ergo. 

Sexto. Si organizatio rcquireretur vt dif- 
j)ofitio prseuia, non deberet fieri maior^quam 
liecefTaria eflet ad animae receptionem .- fed 
fitlongemaior. Multae enim partes fimul or- 
^anizanturj quse ad gAimag rcceptionem non 



QX-jE sT io. vn^ .^ - i|| 
funt ncceffarise; vt brachia, pedcs, nafui?, au* 
ires, &CC. Ergo non requiritiir prganizatid 
ad anim^ introdudionem fed fblumad exer- 
citiurn operationum fuo tempore ficien«> 
darum 

, Scptimo. Formse nobiiiores debent habe*» 
tc difpolitiones nobihofes formis ig;nobi< 
lioribus ' proinde li cpnformatio eflet difpo- 
fitio ad formam, feii ad animam ; anima fen- 
iitiua deberet habercnobiliorcrn cdnforma- 
tionerri profua difpofitionc, quam vegetatiu^ 
l^ro fua; &rationalis, quam fenfitiua: &quii 
rationalis infinitis pairazangis exceilit fenfiti-- 
uam,debcret, quando introducitiir , habcrc 
^ifpofitionem longe exccllentioremi, quani 
habeat ferifitiua^ ciim introducitur : fed ita no 
cft;quia confontiatio pro brutis fere eft gquc 
artificiofa, ficuc pro honiinibus. Nam eo die 
quo communiterafieruntintroduci rationa- 
lem, nuUa maior in embryone apparet per- 
fedio confbrmationis, qwam appareat in toc" 
ta bruta!i,eo ten1pore,quo ilh aiferunt incro - 
duci fenfitiuam ; ergo confbrmatio ndn eft 
tahs difpofitio. . ; 

Odauo. Efficiens cdnforniationis debec 
tOh ahqua anima, vt fupra eft oftenfum ; eo 
quod conformatio fi: vera adlio vi^'^ > qu:-^ 
neceiTario debet immediateproficiici apria- 
cipio viC», fcuab ariima ; ergo debet elfe vel 



i4€ DE fORMATRlCE fOETVS 

ab anima prxinexiftente femini ante cdii- 
ceptionem, vel a poft aducniente; vtmralibec 
clicatur, habetur intentum* fi a poft aduenie- 
te, res eft clara. fi a prseinexiftente * ergo il- 
la faltem eft ante omnem conformationern, 
Kamjfi ipfa eft efficieni eonformationisrerga 
eftanteeam; Stcon^equenter^ergo eftinfub- 
iccto non orgamzato. 

Nono. Anima per fe primo eft irt partibus 
fimilaribus <?c non in organicis. Inorganici^ 
enim folummodo eft, quatenus ipfae conftanc 
fimilaribus : atfimilares partes, vttales,funt 
informesj&nulla figura pr^ditse^ Ergo anima 
eft in partibus; non vt funt figura praeditas,fcd 
alia ratione. Etenim anima non eft in oiTe^ vc 
eft 'pars iiiftrumentalis, feu vt eft longum, vcl 
rotundum ; fed vc eft os : &* non eft in ve- 
nisvtfuntlong^, &cauac; fed vtfunt venx. 
Nam, fianima cflet inofle, vt eftiongum,^ 
rotundum ; non pofTet eire in eoquod eft 
planum,afpefumy adgulofum. Ateft in om- 
nibus, vt ofl^a funt ; ac vt funt talis fubftantia, 
tali temperamento, & qualitate pr^dita y ^ 
non vt fic vel fie figurata vcl conformata. 
Ergo. 

Decimo. Animain nutritione introduci-» 
tur in alimentufti informe, ac nulla prseditunt 
figura; ergofigura & conformatio non prae* 
f equirutur ad aaim« iatrodu£tioaem. proin^ 



Be ficutin inforrhealimentuih poteft intro^ 
duci ; ira 5r in infdrmeTenien. ^ ', 

Ad argumenta in contrarium rcfpondco; 
Ad pritnum ; autlioriratibus authoritates op*» 
pono. : plurimi enim funt qui ftnguinem , 
f inter quos cotnmuiiiter turlt omnesTHeo* 
logi) quijfpiritus^qui femen aflerunt efle ani- 
mara: qiii omnes neceflariofatericbguntur 
animam etiam inefTe rebus nonorganicis; 
nec Tcquirere ad fui intrddudionem vUairi 
conformatiohem, eo qiiod iri illisi nulla firit 
crgana aut figura. Dodiiff^imus a Yeiga faper 
eap. 47. artis paruse. Mercatus lib. i. Phy- 
fiolog, part. 4. clafF. i . in conclufione quaeftio- 
tiis 98. &- C^piiiaccius lib. dc fbetus fbrmat» 
&norinuili alij/atenturanimarh elle pofle a- 
diu in eorpofe^ etfi noh organico. Adidefini^ 
tionem Ariftotelis ex i. PHylicorum ailatam, 
te(pondeo; definitioriem illani elfe obfcu- 
fam, &ab omnibus coitlineritatoribus expli- 
eari in vario Sc multiplici fenfu : noh tantuni 
fecuhdunt fe totam, fed etiam fecuadum iin- 
gulas partes fui ; & ideo non defumi ab ea^ 
vali^um argumentum. Poteft enim explicari 
in tali fenlLi, vt nihii obfit noftr^ conclufio- 
ni. Simplicius 2l. de anima commento 6; dicic 
a^nimam eife aduhi corporis organici duplici 
f atione : vna.fecundum quam corpus etfingi- 
tur/ormaturquejVt inde fit a.nin:iae organu^ sc 



14^ ©E rO«.MATRiCE FOETVS 

hac f atioiie, inquit, anima eft a<3:us corpdr is 
organici in feminibus. Alia^ inquit, ratioric, 
fecundum quam vtitur organo iam formato^ 
&'fecundum quam eft adus corporis orga- 
nici in anirralibus iam formsttisi Ex quibus 
vefbis colligicur animam pofle cile in femi- 
ne^ non iam formato fed formando $ &:poirc 
dici adum corporis organici per hoc quod fic 
adus corporis organici m potentia^ 5cnon id 
adu. Ferrarienfis 2* contra gentes capite 70^ 
dicic etiam duplicitcrpofle verbum (organi- 
ci) intelligi;vel procorporehabentediuer- 
fa organa, comptexione, fitu, ^figuradiftin- 
^a; vel pro corpore quomodocunque ad ani' 
mam, &:operationes difpofito : vtnihil fit 
aliud corpus organicum,quain corpus habens 
vitam in potentiay cuiufcunque demum dif- 
pofitionis ratione id fit. Sic vt vndfquifque 5£ 
illa^&:reliqua definitionis verbainterpretetut 
pro fenfu mo. Permanendo autem m fcnfil 
communi, refpondeOj & dico : Ariftotelem^ 
ibi definirenonatiimam fimpHciter, fed ani- 
inam in ftatu fuo perfedo. Etenim in ftatU 
* perfedo , eft adus corporis organici ; quia 
tum folum eft in ftatu fuo pcrfedo, quando 
poteft operari : operari atrtem non poteft nifi 
perorgana: 8c fic debet haberc organa. Ac 
tiude, & fecundum fuam fimphcem eiTentiami' 
coafideratajfeGlufis operatioQibus, non eft 



QX ^ s T I o vn. J4.9 

:peceflariaa(5tus corporis organici, nifi fortc 
|n potenti^ / fed poteft efTe actus corporis no 
prganici, Quia poteft fecundum fuam clFen- 
^iam effe in cbrporc non organico, etfi in eo 
non operetur. Id eft : poteft efle in corpore 
non organicofecundum a(3:um primu; etiamr» 
a non ut fecqndum actum fecundum. Et fic, 
cum Ariftoteles ponit in degnicione verbum 
](organici,) pomt illudintuitu operationum, 
kc adus fccundi; nonintuituaclus primi :6c 
4efinit animam non folum yt eft forfna effen- 
tialis, fed etiam vt cft principium effecftiuum 
operationum ^ 8c pon folum vt eft adtus pri- 
muSjfed vt includit adum fecundum, qui eft 
pcrfedio primi ; tum enim adius primus eft 
perfedus cum poteft elicere fecundum. Ex 
guo patet, organeitatem non eilc difpofitio- 
jTiem neceflariam ad introductionem adus 
primi ; fed folum ad confecutionemfecundio 
& non elTe neceflariurn fubiectum elTe orga- 
nicum, quando anima introducitur,fedfutH-. 
cere tunc cfle organicum,quando debet ope^* 
rari. Si organeitas eflet neceilaria. adanimae 
introdudtipnem, deberet equidem praecede- 
^e introdu(5tionem| Sc notx polfet fieri ab ani* 
maintroduda. Sed quia folum eft neceflaria 
adopcrationes, quae fiunt poft animam in-' 
Uodudtam, ideo poteft fieri, & fufBcit fieri 
ppft animamintrodudiam. SufHcit enim tuncx 



|5Q DE fORMATRICE | OE T \r « 

efle Eidanijquando opcraciones fieri dcbene. 
pices.anima debet ftacim. 5r ipfo momenca 
operari^quo eftintrpduda^alioqui efletotio-' 
fa: ergo debetquoque ftatim, 6cipfo mome- 
to,quo iqtrodiicitur,organa effe paraca,Sc c5- 
fequenter^nteanimse iatrodudipjnem. Noa 
enim pofTunt illo ipfo momeco inrrodudio- 
pis fieriXed debent paulaiim, Sc decurfu tem- 
pqris pr^parari. Imo cle faito aninla vt intro- 
duAa eft,ftatim operatur-quia fecundumnosi 
ftatim coformat; ergo debetmoxia princi- 
pio habere aliqua organa pra^uia^per quse pof- 
fit operari coformationem reliquorum. Sed 
l*efpondeo no effe otiofam: quia vt iam didu 
eft,ftatim confbrmat:^d cpniforrnatioae vera 
no eft opus pr^uiis orgaois , fed, fufficiut calor 
mtiuns^tQmperzmcntu, fpiritus, 6r aliae cpdi- 
tiones &'quaiicates Ipnge nobiliores,femini 
inexiftenteSg nobis forte incognicae.Dico au- 
tedebere eSh in corporcorganico, adhoc vc 
poffic operari; rip quod debeac vti organis a4 
onmes operationesiquafi nullana lineorganis 
poffit excrceteifed quod.debeat vtiiis ad.om- 
ncSy excepta coformariorie. Hac enim folara 
necefiariu fuit poflee:^erceri fine organis, eo 
quodperilla prganaomnia debuerint fabri- 
cari. Na,fi prp illa quoque organa fuillent nc- 
ceilaria,fuiflet quoq; neceflana pccuharis ca- 
formacrix prafabnc^ eoru &:pro iUg opera- 



^ionc, qua illa c6ftruerecur,fui{lentttef ucp nc* 
freflaria alia & fic deinceps ac ficfuifl^t pifo- 
greffus in infinitu.Quiafleruc infeminenoani*» 
rna eire/cd peculi^re alia vim aftiua ac c6for-» 
matricqilh cquidcbene cogutur fateri eafine 
ope organorvi safkionc fua exercere;quidni er-» 
go licebiGetia nobis idem dicere de anima fe- 
miniinexifl:ere,quaeabfq;dubionobilior,&ini 
agedo efficacior elt quauis virtut? aiianarura- 
lif Obiiciet a!iquis:fi coformatrix poflet ope« 
rari fiac organis, eflct poretia non organi ja, & 
cofequenter feparabilis^atq; immaterialis, fic* 
uti voluntas, Srintellectus; proinde,cuip{a 
quoquefi.t in piati^ & brutis,fequeretur quod 
anima illoru fecundu iliam quoque pofl ec cSh 
feparabilis, & immortalis. IIoc eit abfurdum* 
Ergo, Veru rclfodeo.no ideo fore feparabile^ 
&• immateriale. Quia, etfi non vtatur organis 
quae fint partes corporis;opcratur tamen aliis^ 
organis materiaiibus, nepe fpiritibus^ tepera- 
metOjCaiorc natiuo,qu^ftintqualitates mate-- 
riales, ac inftrumeta matcrialia: &:illaration©^ 
eft materialis, &incfle ac fieria materia dci- 
pedens. Eodera modo facukatcsminiftrates^, 
proprias,&' nutritiuafpecifice dicta^quas 6c af* 
fimilatoriaappcll^ur, funt facultates is^iorga?. 
Bicxi&c edunt^^diones{uas,fineorganis : carur: 
cnim adiones funtfimilares,&:n6 inftrumetaf 
Ifs^eafq; ed^c mediat^folumodo teperamstOj 



^5? pi FORMATRICE VQZTVS 

^ calqrc natiuo s 5c non fiinc tai^ien pr<ipter-* 
iea immatcriales. Ohiiciet fecundo' anitxia cq 
Ipfo quoeft introdu(9:a^ nonfoludebetope- 
tari fecundum fuam facultaterh conformatri- 
ccm > ftd etiam fccundum hutritiuam. quid- 
(^uid cnina viuit, &:quamdiu viuit, debcCnu- 
triri. Et itaapparet quod rc ip&ftatim primis 
^uodecim^ quindeciM, &c. diebus, incipiaC 
augeri, & a quantitate gtani hordei mutari ad 
quantiratem apis,inde ad quantitatem fcara- 
bsei, 5cfic dciriceps> vci dicftum eft. Ad nutri- 
tionem autem opus eft variis organis, ftoma- 
tho, hepate,inteftinis, cordc, venis,arteriisV 
liene, vefica»renibus,&c. Nutntio enim fieri 
nonpoteft fine attradi0ne,retcti6neacod:io- 
lie, expulfione • prbquarum fingulis fua in 
protnptu efte debent organa» Verum refpon- 
deo : non efle ita ftatim opus nutritione fed 
primo opus eflc conformatione ; & cum cor- 
pufculumiam aHquo modo eft ruditer con- 
formatum;hemipe duodecimp, deciraoquin- 
to circiterab incepta coformatione die, tunc 
primum nutritiorii locurn eflfe, Ad iliam vero 
noriefttunc adhuc opus magna organorum 
varietateyaut perfedione, fed iis foium quse 
poffint pauculis diebus efie perfeda. No enim 
6utriturembr)^oprimis diebus,ficut in pro- 
greiru,cum iam eft perfecle conformatus; nc- 
quQ in progreilu^ficut poftquam iam eft natus 



QlV^stio vn. 153 

& adukus. Tunc enim ftatus eius adhuc eft: 
imperfeclus : in imperfe<3:o aucem natura no 
vtitur tam multis inftrumentis, ficut in per*- 
fcdo» fed vno & eodem faepe vtitur ad diuer- 
fos vfus;& fufficit pro ilio ftatu rudis qu^dam 
tnemhrorum confc>rmatio, qualis hon fufficc* 
rec corpore iam perfedo & abfoiuto. SiGut 
enin^ plantanimaiia,qua2 funt viujentia imper- 
feda, nutriuntur fihe vlio beneficio brgano- 
rum, aut laltcm paucorum,8cruditer confor- 
matorum/perfolam alimentia ioco, cui-a4'' 
nafcuntur^irnbibitionem; itafere &'tenellu$ 
cmbryo. Nam, cum laceac in medio fui alW 
menti^ ncmpe femiriis; vel vndiquaque im* 
mediate per fua extrema fugit, 8c imbibic il- 
lud, vt Alcmeon dixic 5 vel per aliquas tenues 
fibras, auc duos du^tu^ dorlaics, vc Varolius 
affirmauit illud ad fe traiiit: quod attradum, 
per modumrorisin omnes particulas di/per- 
gitur, imbibitur^ & agglutinatur j qupufque 
iliis organis iam perfeiilioribus {anguinem ^d 
feper vaia vmbilicalia trabere, & nobilior e 
quodammodo hutriri vaieat. Porro ininor^ 
apparatu, & per ionge pauciora inftruinenca 
fieri nutritionem in ftetu exiftente in vtero 
ip^iatris, quam inliomine iamaduitQ/manife* 
ftum eft ex eo, quod in foetu, neque gulae,he- 
que ftomacliij neq; puimoniSj aeq; diaphrag- 
alatis^ imo ne quidem cordis,vt muitis vide- 



154 P^ rORMATRIGE fOETvs 

tur, vfijNJ vllus fit. Sine quibus tamcn ne ma* 
inento quidem temporis iam n^tus in vir^ 
permanere poffet. 

Ad fecundu refpodeo,organizatione no eflc 
liobiliffima difpofitionem.-quia ne quidem eft 
difpofitio firnpliciter, vt ia eft oftenfum. At in 
(emi^e (unt alia abfque dubiaaccidetia ^ aliac 
qualitites nobilillinise ac diuiniflimaei tot in 
fk)macho,kepate,teftibiis,5ctot humorum ac 
ipirituu admixtioneproduct^, quse aiiis om-» 
.mbus omniu formaru diipofitiobibus longe,^ 
antecellunt vetiafl nobis incognitse, nuUoque. 
fenfu perceptibiles fint. S6 enim aUas dari ad 
fbrmaru introduv3:ionem,qua pnriiaru qualiH 
tatuteperies, Philofophia eft riimis meo iudi^ 
cio rudis &" vana. Alias occukas ia jfemine ef* 
fe ex ep patere pbreftjquod^ultorg animaha.. 
ftme quoad ihnfmn ab humano no differat; ia 
quo nifi lateret ahse difpc»fitiones occuk^Xe- 
dueretur ex feminehumanOgbrutu^.&exfemir 
ne brucoru hominem aUqundo pdfi e generari. 

Ad^tertiu^diftinguo maibremina/iiriteUiga- 
turnopofle iritroduci nid civcoditionibus,ca 
quibus poteft coferuari tototempore vit^jlfcii 
ad centu anfios^fic fal(a eft maior : certu enim 
eft pof& primuintroduci cu difpofitionibus, 
cu quibus no poteft cohferuari; vt nulh no eft 
j^anifeftu:nequenecefsiieft, vtciitaUbus in- 
t^odueaturiquxa fufficic^iatro^ucicuni t^hbus^ 



QVJESTIO VI r. ifj 

^mquibus poflit tam diu c6feruari,donec 5c 
^uoufque fit introduda difpofitio perfcdior, 
cumquapoffit conferuari vfque ad vltimara 
tirae naturalis perioduin. At fi intelligatur n6 
pofl!e introduci,nificuixi difpoficioncj cu qu^ 
illo momento, & breui tempore pofljt con- 
feruari, quoufque perfedtior difpofitio fitiuf 
duda; fic maior eft vera; & in illo fenfu ncgo 
minorem. Nam falfum eft,ad talem pro breui 
illo ten^po^e anima^ iam tecenterintrodudae 
conferuationem eflfe opus organizat:ionc, aut 
(alte efl"e opus organizatione valde perfe(9;a, 
^abfblurajaim enimin folutione argumenti 
primi oftenfumcft, cum paruaacvaldcrudi, 
imo cor^ nulla.animaiam recentcrintrodu- 
d:a,m }iojl& ad tempus conferuari , donec&: 
quoufque perfecStior fuerit fubfccuta 5r qiio- 
ufque nobiliore modo foetus nutriri, ac viuc- 
jf £ incipiat.Tum enim non^mplius poiletco.. 
feruari cii iUa rudi organizatione, cu qua fuic 
in ptindpio,& in ftatu fuo imperfectiore, c5- 
feruatuSe Ad conftrmationem dico, non efie 
veru ad nutritionem nouelli embryonis tam 
opcrofo tot membrDrjuapparatu opus ciTc^ vt 
iaoftcnsiieft. Tfidem qubmodocuquc fit ar- 
gumcntu.niliil peculiare probatc5tra conclu- 
lionem ailatiam>aut contra meam opiniooem, 
Quia fi aliquid probaret, non minus prpbaret 
coatra aliorum omnium opinionerB quam 



^^ D? FPRMATRICE POETy|. 

ipfieam.Nam eti^m in communi opinion^ anv 
jnaintroduciturcum illis difpofitionibus cii 
quibus toto vitae naturalis termino non pp- 
teft conferuari. Quia, fi nui^c corpus noftrum^ 
diuina virtute redigeretur ad iltum ftatum,in 
quo fuic die trigefimoquinto, vel trigefimoj 
guoaflTeruntanimam rationalem introduci^ 
iion poflet ne rnornento «juidem temppris 
perdurarc» 

Ad quartum refpondeo , aeg^ndo m.iqo-, 
rem. Ad pfobationem dico : verum efle,noii 
pofle conferuati, nifi per fuas operaticaes;fed 
«lon eft verun;! quouistemppredeberecon- 
feruari per eafdeni .Etcnim tempore,quo fcc^ 
tus adhuc eft in vtero, poteft conferuari fine 
refpiratione, fine chylificatione, fine alui de-' 
iedione ; imo etiam fine pulfii, vt aliqui cxi- 
ftimant 5 fine quibus noii pbflet confcruari 
poftquam iam in iuccm prodii t. Neque verum 
^ft illas operationes debere jTemper in em- 
bryone exerceri mediantibus organis , aiit, 
mediantibus laljcem tam multis, aut tam. per» 
iciko conformatis, ficut exercentur in pro- 
greflli generationis^aut in hpminibus iam na- 
tis. Nam, vt fupra di<3:um eft, coformatio po- 
teft exerceri fine organis; nutritio prima cum 
organis valdepauciSj 6c valde rudibus,& cum 
quibus non poflet cxerceri in adultis. 
Ad quiatumj conccdp maiorernu Sunt aia- 



QV ^ stio vit 1J7 

tetii ctiam heterogenese fubft^ntis in (emi* 
ne. Etenim fi non efTent^ non poflent ex bM 
bfla,ex aliis caro, nerui, membranse generari* 
Verum ncgo minorem. Diffcrunt enim eflb 
hcterogeneurn, &efle organicurn. CorpuS 
brganiciim eft hcterogeneum* fed heterogc- 
iieum non eft organicum, 

Ad fextum^nego minotem^ eft efiirn efleii<» 
tialiter homo, etiamfi ab hominibus hon iip^ 
pelietur tahs. Ssepe enimqu^ effentialiterea- 
dem fant, diuerfimode appellantur, vt vapor 
& nix, aqua & glacies, &c, Appeliationes ho* 
minum non riiutant eiTentias rctum. Ssepc 
cnimpropterdiuerlas diffetentias accidenta- 
les, ac conditioncs diuerla rebus nominairii- 
ponutltur. Hominis rioiiiine appellaturhpma 
iam natus, iam perfedus, & abfblutam fiiain 
nadlus conftittitionem* Semen recentet ani- 
fnatnitiribnvocaturadhuc homo, fed con- 
ceptus, embryo, foetus, &c. Dari autem ta« 
lcm hominem qui adhuc mollis fit dc fiuidus^ 
nec brachia, nec crura, necftomachum, nec 
hepar habeat, nec pulfum, nec moium, nec 
fenfiirn^&c. nihil eft abfurdi, ncc cuiquam ab« 
furdum videbitur,qui non de homineiam na- 
to, & perfedTio, fed primum incipiente ficri 
fcrmoijem teberiinteliexeric» 



|j8 ©E idkMATitaE toETVS 

(QJT iE S T I O VIIL 

feminl pnfi conceptiomm pftmo ad^ 
uenit. ac conformaticnem facih ^e- 
getatiume ^ fenfttiua i an ra^ 
tionalis. 



Vldctur autemcfle vegctatiua. Jlocdixci 
runt plerique omnes tum Mcdici tuni 
Philqfophi* Ita docet I). Thomas parte 1« 
qu^ftione 76. articulo tertio ad 3. & qu^ftio- 
ne iiS. articulo3^. ad .2.; & 2. contra geotes 
capiteS^. Albertus Magnu^ inlibrpdc ani- 
inalibus. Ferrarierifis ad caput D. XhQniiK ci" 
tatum, Conimbricenfes 2.deanimacapite u 
quaeftione4.arciculQ2.' Toletus 1. de anima 
capitc 4. quxftione 7. Fcrnejius hbro j. capi» 
teiS. 6c lib ro 7. capite j. Vallefius 2. contro- 
uetiiartim capite^ Ludouicus Mcreatus hbro 
3[*Phy(ipIogixparte4»claiIej. quasftione ^S, 
Peramatus libro de iaculcatibus corpus no-» 
ftrumdirperifantibus^capite 4. aUique.Et pro- 
batur primo : authoritate Galeni i. de femine 
cafite 9. vbi fic mqmt : M^^f^e tmen f^od tri'» 



"qv ^ s T I o rttu .. . . i^ 
'^litsm flantam vel fangmntam vel ^afnum htc 
vides (loquitur de embryone) aliud (juid gffff 
ijuam ^lant&m]^ hm eft vegetabile corjus debes exi^ 
Jiiwarey ctm vtraque eundem cpificem^^ eandemque 
vegetabiicm anifnam habeant. ilfud enim confide^ 
randuh ep:^plantam hahc nm ami(fa quam habe^^ 
batpvius facultate'jfidalia infuper ac^uifita ih anu 
fnd effeesiafuram^ & ^bi ferfe^a ^ abfolutaque k 
vuimfuerit^ eloco in toeum tranlituram^^Ethbro 
de foetusformatione capite^.vbific ait. >^- 
runtamen de ^lantarnm etiam ertn diquid ^rius 
epnfidetandum videtur : e'x iis enim qu£ necef* 
faria plantis funt, licebit cognofcere , quot ^ (^ 
qualia fmi ed quibus foetus indtget^ quoufquc 
vna anima^ perinde ac pUnta regiiur^ S* difpen^ 
fdtur, Probatur etiam autKoritate Ariftote<» 
iis variis locis ^ & prsecipue i. dc genera- 
tionb capite 3# vbi fic inquit : Conceptum 
inanimatum effe nemo fiatuerit^ ^ vita omnibus 
modii priuatum: quipfe cum mhilotriinus feminx 
& concevtus animalium viuant quam ftirpes^ 
^ aitquamdiu prolifica fint, Brgo animam w^ 
gctantem habete planum efi : fed qUath ob cdu^ 
.fam eam habere phmi^m necejjum ft^ ex iis 
qud altbi df anima dijjeruimus , dpertum eft: 
fenttentem etiam qua eli animal , temfore pro* 
cedente recipt^ ^ rationalem qua homo^ certum 
tft^ Non enim fimul dnimd fit ^ homo» Qui^ 
bus yerbis clariffime docet prjmujn in femea 



ifo DE FORMATRIC^ Fi^ETV^S 

Introducianiriiam vegetatiudm, fecundo fea^ 
fciuam, tertio rdtionilcm. 

Etprobatuiropinio ratione, lecundo : illc 
prdo natiirse conuenientiffimus eft, quo paa- 
latim fit progreiTas ab iniperfedo ad pcrfe- 
(Jtum, per medium ilie ordo optimeferuatur^ 
fi modo iam dido; ariimx femen fubingre- 
Hiantur^ minime vero fil primo in rani ignobi- 
lem materiam mox iiitroducatiir ratiorialis, 

Tertio. Qup fotrna eft nobilior^eo per plu- 
res, & rriagis varias difpofitiones ad eain per- 
iieniri eft conueriiens: fedperuenieturad ani- 
mam rationalcm pervarias, 6c diuerfas difpo- 
fition^s^ fi immediate ipfa non iubintret ie- 
xilcri, ftd multx aliae forinse ac anim^ per mo-» 
diim prseuiarurii difpofitionuiii eaiti pr jingre- 
diaritur. Ergo. 

(^^rto.PrimseacSiorics, qu^iil fixtiti excr-»' 
centur, furit vegetatiusej indc fenficiua;, vlti- 
xno fationales : ergo verofimile eft primo in« 
troduci animam vegetatiuam , indc fenfiti- 
uam;vltimo rationalem. Nam^quid opus fue- 
rit primum introduci rationalem^fi illa fecun- 
dum potentias fibi propriars adhuc ri^c de- 
beat, necpbllic operari. 

Qujnto. Primum & ante orririia in foetii 
COrifurmatur hepar,inde cor, vltimo cerebrUo 
^t docet Galenus libro dc &rmatione foetus; 



QVjE STIO Ylli^ M 

capite 3. ergo primumintroduciturvegetati^ 
ua,ijQde fenfitiua, inde rationalis,SequeIa pro-i 
vbarur. Quia rationalis non poiletrecipiin he- 
par: hepar enim non eft organum facultatuni 
racionalium, fed fotum vcgetatiuarum. Non 
poteftautem recipidniraarationalis in orga* 
pum, adionibus fuis propriis cxsrcendis noa 
idoneum. 

CONCLVSIO nbna. Anima rationa- 
iis prirha, 6c fold introducitur in fbetum , dc 
iiulla aUaprascedit cam. 

Hsec concliifio eft vera, &'cdntrariavide- 
tur mihi efle ionge abfurdiffima : vt adeo fu- 
|)ra modum mirer,nec mirari fatis pofflrai An-f 
gchcum Dodorem , tantum Philofophum^ 
eam potuilTe tenere. Probattir autem gtauills- 
mis rationibus. 

Primo. Si ariiilTiarh ratiorialerd prxcederet 
in embryonc ahqua vegetatiua,& aliqua feri- 
fitiua : fequeretur iilam vcgetatiuam , 8c illa 
fenfitiuam eile fpecie diftindlas ab illa vege- 
tatiua quse eft in plantis, &c illa fenfitiua qu.^ 
eft in brutis : hoc eftabfurdum; quia hoceft 
multiplicare entia fine neceffitatc. Ergo. Ma[- 
ior propofitio probatur. Qma illa vcgetati- 
Ua. quas eflTet in embryoi]te,non ellet eiufdeqt 
^iTencise cum illa quse eft in plands. Etenimj» 
quas eft in plantis, eft ralis animavqu^ aaa- 
tura cft ordinata ad crefcendum ia terra, 5c 

h ]^au<^ 



j6% £>E formatrice foetvs 
hauriendum alimentuni ex ipfa ; talis non eP 
fet t;;egetatiua embryonis.SeGundo, vegetari- 
ua planraru eft cns c6pletum;&' forma abfolu- 
ta,&fbrmaper fe fubfiftes infuo fubie(fio,nuI- 
lum dicens ordinem ad vllam aliam formam * 
taiis non euet vegetatiua embryonis. Ergo* 
Simile quidde anima feniitiua eiretdicedum. 
Secundo. Si in femme primo efleC vegeta^ 
tiua;inde feitiiitiua.indc rationalis; fcquere- 
tur illum qui nuncefthomo, priusfuilieplair 
tam,poftea bcftiam^ Sc tandem eife fadum 
liominem • htoc eft abfurdum. Ergo. Hoc 
ar^umentum ftudent omnes eludere ; fed 
nulius eius vimpotefteuadere. Soletreipo- 
deriyideonon polle dici fuiile plantam^quia 
homines appelktione planta^ intelliguntali- 
quod corpus viridecrefcensinterra, habens 
radices, folia^ramos, 6cc. 3c ideo non pofle 
vocari beftiam, aut brutum ; quoniam homi- 
nes per brutum intelligunt aHquid per (c 
fabfiftenSjliabens pedeSj caput^caudamjalas^- 
&c. TaUs non eft embryo eum habet anima 
vco-etatiuam, aut fenfitiuam ; quars merito 
nonpoteft vocari plantaautb^rutum. Verum 
refponfio non fufficit : quia non eft qu^eftio 
an fic poflit vulgo appellari. parum enim curo 
appellationem, fed an vere Sc eflentiaUter fit* 
Certum autem foret tunc hominem eflentia* 
litereffQ plantam: quQdabfurdum jaomodo 

diau. 



qvje: STIO VHT. I65 

didu, fcd Sc cogitatu eft. Namad hoc^ vc 
aliquid fit eflentialiter lixc vel illa res ^ nibil 
amplius requiriturquam vt habeat eflentiali'. 
tcr illius rei formamA illius formae adiones- 
id eft habeac ad:um pruiium, & fecundum. na 
quid aliud requiritur f ne quidem requiritur 
adus fecujidas ; redfuiiicit primus. Atqui em- 
bryo cum habet animam vegetatiuam, vere 
&eflentialiter habet formam plant^, Scha- 
bet ilhus form^e operationes • nimirum nu- 
tritionem,attrac3:ionem, retentionem , qu^ 
funtoperationes animx vegetatiux, adeoque 
^dum primum &:fecundum ; ergo vere & ef- 
ientiaUter eft planta: &iic de anima fenfitiua. 
Refpondentjideo non eile vere plantam aut 
brutum, quia eft ens in via, & ens incomple- 
tHm,& ens in ordinc vt fiat ahud : qualia noa 
fimt illa qu^ vere planta & brutu appellantur» 
Quia illa lant entia corxipleta per fe fubfiften^ 
tia, &• femper m illo ftatu manentia,& no ha- 
bentia ordine ; vt vnquam in aliud viues co- 
mutentur.aut vnquam recipiant anima fupe* 
norem» v erum npn iatisfacit refpofio:quia pa - 
rii eft vnum habere ordinem ad ahud, & fieri 
ahud,alterii noii : q^ia propter habere ordine 
ad ahud,yel no habere,& pofle fieri aliud, vel 
no pofle;n6 e^ft magis velminus id quod eft. 
Narn tadiu iaite qua rnanet (ub ilia forma pri- 
ma^efteflrentiaUtefidcuius formapr^ditu eft; 



l64 J^E JdkMATlliCE toET^S , / 

Multafuntentiaimperfe(3:a ofdidata ad Koc 
Vt conuertantur in aliud perfcAius ; 8c tameri 
quamdiu manent fub forma primi entis, tani- 
diu vere Sc cilentialiter funt iilud quod funn 
&funt illudprimum ens. Chylus, iangui.s 
iac^medulla.femen, funtentia incompletao* 
quia eorum fbrma tendit ad hoc, vt acquiraC 
aliam nobiliorem ; & nihilominus tamen,iri- 
tcrirft qu^m illain formam vlcimam non ac-^ 
quiliueruntj funt reueraidcuius formam hi- 
bent, &funt reucr^chylus,fangui«, lac, mo^ 
dullajfemen Pluuia ordinataeit^Dco vtca- 
«ertatur in liibftantiam plaiit3s;&" tamen qua-* 
diu non-eft conuerla, eit ver e ^ effenciahtef 
pluuif^ Frudus plStarum ofdfnati funt a natu* 
ra vt tonuerranturin fubftantiam animahum^ 
vtmelone?,pyra, pom^; &tameh quamdiu 
non funt conuerli, noncellantpropterca cSc 
eilentialiter frudus, mclones, pyra, pomt^ 
&c. Sic multa qiioque funtaccidentiaordi- 
nata a natura vt conuertantur in aliud: ari- 
ditas in frudibus eft ordinata vt conucrta* 
tur in dulccdinem , viriditas in flAuedinem , 
rubedinem, Scc. & tamen quamdiu non func 
tonuerfa, funt vere &c cflentialiter ariditas, 8C 
viriditas,5cc. & tales poifunt appellari,6c funt 
ciufdem fpeciei cum illis qux lempcr maner, 
qukque a natura minime funt ordinatas,vtia 
ali^m fuperior^^qualitai:ejEn conucjctanturo 



Tandem^quare embrj^o tanc efl ens ihconi- 
pletum? Etcnimvbiforma eflendalis efl:, & 
lic elt vt poffit operari, vbi eftens comple* 
tum : hoc effet m femine ;ergo efTet cns c6 • 
pletum. Et quse cft ratio , & quomodo fieri 
poteft, quod vna & eadem fpecie forma exi- 
ftensinvnofubiettonon tam bcne faciat,ac 
coBftituat ens completum, quam exiftens ia 
aUo>Vegetatiua,qu^eft in fun^o, in mufco 
arborum, in lenticula; tam bene facit iUa ef- 
fe entia completa,quam exiftens in cupreflu, 
vel quercuj vel quacumquc alia planta,etiam- 
ii iilae lint hifce innumeris modis ignobi- 
liores.PorrQjfihonfio eft prinio pIanta,poft- 
ea brutum , qualis planta eft, & quale bru- 
tum? & fub qua fpecie planta^, vel bruti c5- 
tinetur? Non enim eit vniueriale, aut planta 
in communi, fed fec yel ilkj ac ilib ahqua 
determinata ipecie contcnta.. Quahs crgo- 
planta eft >an herba, an frutex, an ai bor, aa 
^^h^m^ nullse enim aharum plantarum ipe- 
^iesrcperiuhtur» Et demum quale brutum? 
an auis^ ah pilcis, an animal quadrupes^ au 
zW^^vio»? Abfque dubipdeberet referri adaU** 
quam fpecieni nobiliffimam ; eo quod dilpo- 
fitiones, per quas fit planta in hommc, finc 
longe excellentiores iliis per quas fit planta 
dxtra hominem : effct ergo verifirniiiter vcl ^ 
canis-j yelequuS;>vd elephas, quia illafuni 
^'" '• ^ l: 5 inter' 



\GG DE ? O R M .^ T R I € E I OE T V § 

Inter animalia nobiliffima. Tandem non pof- 
fe eo ordine plures animas introduci, fic pro- 
bo 1 quia fecundum communcm dddrinam 
rationalisintroduciturdie trigefimo, vel tri* 
gefimoquintq. lllo tempore foetus eft adhuc 
ficutmueus^&ficut fcmen "paululum infpiflfa- 
tum^&tam mo!lis,vr mii ponatur inaquafri' 
gida,5c hac ratione nonnihii condenfetur>ap- 
pareatficut mucus ;SrnuUamembraaut or- 
ganizatioin co poffit :^pparere^ Denique, tii 
folum eft in magnitudine apis vel fcarabsei^elt 
adhuctotusalbus, &femineus ; nec vllaad- 
huc in co apparent ianguinis veftigia,vt ex- 
perientia docet, 6r nos ipfi vidimus, 8r fuo 
tempore, Deo volente, fumus oftcnfuri. Si 
ergo iilo tempore introducitur rationalis, 
quo introducitur fcnfitiua.^ vtique non po- 
teft nifi exiguo ternporcj &c fprte non nifi 
paucuUs diebus ante efTe introduda. Nam 
Gumj exceptis intellecSru &* voluntate . habeac 
fenfitiua omnes eafdem potcntias, &adio^ 
iics,quas rationaIis,& ^que perfedas; merito 
taperfeda pro fui introdiidione, quaratio^ 
nalis pro fiii^requirit organizatione. At ihter- 
medioillo exiguoi^pore,quomodopoteft eC 
fe fada vlla notabilis difpolitionu muratio?aut 
qus; nouse difpofitiones pofsct incerea teporis 
effe introdu(fle,propter quas ab vna anima ad 
altera tarepete tranfitus tieret; velpriori alia 

' ■ ' ndbU 



QVjE s f I o vnr* \&j 

]|iGbilior fuccederet? Illocxiguo teporcno po- 
teftelTe fadaalia difpofitionii mutatio, neq; 
vll^ealisedifpofitioneseire irrtrodudtse ;quam 
quod (eme feu illud viues interea fit fadii pau- 
io ficcius, &:pau}o maiusj &:partes paulo eui- 
Am.m appareat, pauloq; perfedius fintcofor- 
mat^ : nullaq; alia diuerfitas poteft effe fada, 
quafecundumagis5c minusrattalis no eft {u& 
ficiens adfaciendum^vtpropterea aliaexcel- 
letior animadebeatfupcrinduci. Maior enini 
velminor organorum perfedio feuorgani- 
zationis prouedlio non eft fufficiens difpo- 
fitio ad animam fpccie diftindtam, & infinitis, 
rjaodis nobiliorem inducendam ; fed neceffa- 
rio debercnt efle produ<^^ aHas difpofitiones 
longc exceUentiores/etfi lateates, & nobis 
forte incognits. Nam fi proptet exadtiorem 
leu proue<itioreorganizatione dcbcret nobi- 
lior anima fuperuenire; {cqueretur,quado fc- 
men ppr<^inij in vteto fuis eflet ia in fua orga^^. 
nizationeprduedius/eu exadius organiza- 
i^u^quam femen humanu in vtero bumano ia 
fua,hepe die trigefimo^ fcu i!lo quo dicut ani"^ 
marationaIeinftdi,quodtym deberetin ip? 
sii anima rationalis, extinda porcina,fiiper% 
induci. quod abfiirdum eft. Porro nullas alias 
diipofitiones interea temporispofle produ- 
ci^manifeftum eft exeo; quodmhil polfitad'» 
^gnari, quodillaa prpducere poflet.Naquid 

L 4 iUas 



X<SS DE FpRHATRjCE F©ETV§ 

ilks produxilTet? fi quid produxiffet, vel cSkt 
illa virtus adtiua formatrix^quam {eminiinef- 
icafleruntjVelanima pr^inexiftens : non ilk 
fprmatrix ; quia ilJa vnica atqueeadem efto' 
eadem autem virtus^ permanente eadem ma- 
teria, nempe femine, non poflet ram diuer- 
fas ordine producere difpofitioncs, quaJrum 
vna vegetatiua^,altera fenfitiu2e,vltima animg 
f ationali introducendse conueniret. vnu enim 
6c idem in eadem materia non poteft tam 
diuerfos producere etFedus, Et quomodo 
virtus profe(3:a ab anima generantis pollet 
producere difpofitiones iaoneas animabus 
vegctaduas, Scfenfitiuae? Non etiam anima 
prapinexiftens. Quia , quomodo poflet ipfa 
produceredifpofitionesad animam afe fper 
ciediftindram. Accedit, quod^fi propter exa-^ 
Ctiorem organizationem anima rationalis 
jfuperueniret, deberct ijil^ exadior organiza- 
tiomaxime effefada circa caput j quae eft 
fedes anima^^ fccundum quod eft rationaUso 
At circa caput talis exacftidr organizatio non 
apparet; quia coniparationead castera mem- 
bra nuUum^fl: quod rudiorem , & minus 
exadam iri principio habcai; confbraiatiD- 
nem ipfo. Erg|), 

Tertid. Cum ftatutum fit animani, qu^e 
primo ihtroducitur^ efle caufam cfficichtcm 
coafornjationis ; fi primo ixitroduceretur 

: vege^^ 



^JEkTtO TIIT. 165 

vcgetatitia; fequerctur quod illa facerctpri^ 
niam embryonis conformarionem : at hoc 
tGh noh poreft. Ergo.MnorprobaturoQiiia 
vegetatiua non poteft habcre inftindum or? 
ganizandi panes in ordine ad aliam anima% 
Anima vegeratiua habet mttinikum forman- 
di in fuo iiibiedo radices,ramos, foha,fru^ 
dus; non caput, pedcs, venircm, brachia, 
caudam aut plumas. Aut quomodo poilet 
eadem forma in vno fubiecto,nempe (eminc 
iiumano, habereinftindum orgahizapdi, in 
brdinead animam rationalem, ac operatio- 
iieseius>in aho hernpe plantah folummodo 
inordine ad operationes proprias.^ Aut quo? 
inodo poteft tam ignobilis anima forhiare 
drgana tarn excellentia , quatia cormeniunc 
anirhse ratipnali.Scficoperarifupravircs fuas3 
cum tameh in femirie exiftens non poilct di- 
ci operari in virtute alterius ; fed folum in 
vurtuue propria.Non enim pQtcft anima ve- 
getatiua operari in virtute znimx rationa- 
hs, fed folum in virtutc prppria<> 

QuartOo Si primo introduceretur vcge- 
tatiua, illa deberet prim am facere canforma- 
tionem,vtdidumeft. Verergoillam incepca 
perficiet totb reliquo tempbre permanfio- 
iiis foetus in ytero ; vel transferet munus ia 
fenfitiuahi, eo tempore quo illa fuperueniet. 
Et fi illa tr^sfcrat in fenfitiuatri, ergo eodc 
, ' ' ^ ^ ' L I " ^ quoque 



I^ BE yORMATRICE F OE T T S 

quoque modofenfitiuafuperueniens debebit 

pojftmodum illud quoque transferre in ra- 

tionalem, Non potefl: perficere ; quia fuper- 

uentu fenfitiusB extioguirur. Suppoao cnim^ 

vccertum acfiddiconlentaneum eft.rres fpe- 

cie diftihdas animas in nobis etrentialiter 

minime pefmanere. Non transferet etiam 

munus in fenfitiuarnj & illa in racionakm, 

quia fic fequeretpr, quod fcxtus corifof mare- 

tur ^ tribus conformatricibus fpecie diftin- 

&h j quarum vna elTet facukas animae vege- 

tatiu2e,aliafenlitiu3e, alia rationalis : iioc eft 

abfurdum; quia, vt fupra didum eft, eilet im- 

poffibile tres illas facultates nobilitate & ex- 

cellentia maxime differentes^pofTe vnum &c 

idem numero opus perficefe, eodem modo 

conformare, 6rfilumconformationis ab alia 

facultate,acaliaanima incoept^ , fine errore 

profequi. ErgOo 

Q^nro. Si primo introduccrctur vegeta- 
tiua;homonon produceretfibifimileinfpe- 
cic: hoc eft-abfurdum. Ergo. Maiorproba- 
tur. Quia, vtfupra probatum eft, homo non 
alia ratione producit fibi fimile in fpecie, qua 
producendo in femine omnes difpofitiones, 
vfque ad animse racionalis introdudionem 
necel&rias : animam enim non generat 5 quia 
creatur a Deo. At fi primo introduceretur ve - 
getatiua^ non introduceret omnes dilpofitia- 
^■- ' nes 



qv,;estio VI ir» iji 

fics ad animse rationalis introdudioncm rie- 
ceflParias : quia eius in generando adiuitas 
telTarec produda prima anima : vlteriores 
omnes difpoficiones caurarerit animse intro- 
duca:^, 6r quidem cauftrent in virtutc pro- 
pria, & non ii virtute animae generantis.Nul- 
ius enim modus potefl excogitari quo anima 
Vegetatiua introduda poflic dici operari in 
virtute animse generantis , & toulto minu$ 
fenfitiua, qua^ vegctatiuam fubfequeretur. 
Ergo. 

Sexto. Si in generatione horninis Vegeta- 
tiua pra:cederet rarionalem ; in generation^ 
bruti etiam prsecederet fenfitiuam, vt eft cer^ 
tum/Atfi hocefl[et; fequeretur quod gene- 
ratio plantarum efiec longe excellencior ge- 
neratione hominum, & brucorum : hoc c(^ 
abfurdum; quiaexcelienCiorumanimaru ope- 
racionesfuntexcellenciores. Ergo. Forcex- 
cellenciorem probatur. Quia vegetatiua, per 
fuam potentiam generatiuam generaret iibi 
fimile in ipecie, & attingeret vere, Sc imme- 
diate produ(9:ionem animx fibi limilis ; kn-' 
ficiua vero noh attingerec : qiiia in fao fe- 
piine non attingerec vere dc immediate 
nifi produifjtionem anima; vegetatiu2e 5, f^n- 
fitiu^ vero non attingerec. Quiaimp ver/ 
getatiua bruci non folum attingeret pro- 
dudionem anim^ fibi fimilis, i'ed infupej; 

pei^ 



perfe, &invirtute propria oper^retuc pro- 
dudionem animse fenfitiuse. Nam, vtiam di- 
xi, nulio modo poteft dici operari in virrutq 
animse fenfitki^ gencrantis. 

Septirno. Vei iite duse aqimse, quse rario^ 
nalcm in feminc prj£cederent,rernaherent fi^ 
rnul omnes ; vei anterior fuperuenientepo- 
ftieriorc pcriret: non remanent, quia con- 
frarium abEcciefiadecifum eil: §r fi rema- 
Berent,in homineiam genito adu^S^ eflen^ 
ti^Iiter cflent cres form^Sctres animg fpe- 
cie diftindaSg 5c homQ effet tres res. & nori 
eflet ens vnum per ft, fed ens compofitum 
€x diucrfis entibus in actu; & eilet fimul ho- 
mo & brutum, &" plapta ; 5c feyundum vn.)m 
animam eflet inortaUs, fecundum aliam im- 
jnortaHs;6r vel fingul^e poilent in nobis ede« 
re diuerfis adiones, vei omnes iimul ederet 
vnam, vel vna ederet omnes, &: reUquae re- 
jnancrcnt otiof^; quas omniafiintlongeab- 
furdiflima. Non percunt ; najii a quo periret:> 
Sc quid deftrueret eas > Non pofliint dici de- 
Itruere fe mutuo : quia in formis non eft c6* 
trarietas aut fimilitudo : non pofTunt etia dici 
perire, pcr hoc quod earum difpofitiones, 
quibus in materiadebent conferuari,pereat. 
f acn a quo perirent & quid deftrucret eas? 
pifpofitiones animas pofterioris noii pojjunt 
deftruere difpofitiones anterioris : quia dif- 

pQifitiO^ 



qv:^, stid viiL .. ^. 175 

pofitiones pofterioris efient effeOTts anima: 

anterioris.Animseenimanteriores funt illas 

quae , ex iquo indudtse eflent , producelrenc 

difpofitiones pro aniina pofteriore- Caufa 

autem hon ptoducit efFedus fibi contrarios^ 

aut efFectus quibus ipfa exftinguatur. Secun- 

do t quiaillss di{|$ofitiones cum quibus per- 

liftere deberent vegetatiua 5c fenficiua,necef- 

lario in foetu remanerent. Nam cum foetui 

debeat exercere, &■ operationes vegetatiuas, 

& fenfitiuas, necelfum eflet in ipfo remanere 

di/pofiriones, quibus illas ad:iones poflfec 

exercere. Si ergoramanerit difpofitiones ci3 

quibus earum adiones poflint exerceri; ergo 

renianentquoquedifpofitioiles cuin quibus 

ipfx fecundumfuam fubftantiam pofllnt pet-^ 

fifterej dc perdurare ; iifdem enim difpofitio- 

nibus,cum quibus forma eft apta operari,iifde 

eftquoque apta induci^ & perdurare. ErgOo 

Dices. Inducitur difpofitio perfedior, cunt 

qua non poteft ftare animainfefior, Sed hbn, 

Ibluit : quia indudio difpofitionis excellen^ 

tioris, non poteft efle cm& extindionis ani- 

inse anterions, quatndiu per eam non cxftin-* 

guitur difpofitio eias propria, eiufque eflen* 

tiae neceffaria. Tertio» quia^fi ilte animae fie 

ordine extinguerentur, fequeretur embr}^o- 

nem bis mortuum efle antequam animam ra« 

lionaieaa eflcc adepcus ; feiwl fecundun^ 



iy4 ^E FdRMATRICE FOETYS 

knimam vegetatiuam,&: femel fccundum {erS- 
iitiuam. nam in quo fubiedio anima extia- 
guicur,illud vere moritun hoc ridiculum eft. 
Ergo. Alij dixerunt neque perire anceriores 
animas neque manere^fed vnam fieri alterai 
vegetatiuam fierifenfitiuam, &fenfitiuam ra- 
tionalem. Sed doctrina eft falfa,&: eam pppu- 
gnat D. Thomas i. parte quseftione 118. ar- 
ticulo 2> ad fccundum, & 2.contra gentes ca- 
pite 8p. &'co0uincitur primo t quia, quando 
iam aduenirec a:nirha rationaIis,&conceptus 
fieret homo^illa produditio homini^ non eflfbc 
vefageneratio, nec eiret gcneratio fimplici- 
ter : qiM eius lubiedium elFec ens in a6fcu,nec 
efset nou^ formsc produdio , fed eiret fp- 
lum prseexiftentis perfe6l:io3&-ad gradumfu- 
blimiorem eleuatio. Secundo : quiafic dare- 
tur in formismagis Scminus^intenfio^&re- 
miilio :«5ceademformatranfiret de fpecie im 
Ipeciem. Namvvt inquit Ariftoteles j, Me- 
taph. cap. 3. fof mc^ func numeri : cum mutan- 
tur,&perliciantur,%eciem mutant : qu^.oni; 
jdiia funt falfa, & vere Philofophi^ repugnan- 
tm Neque dici poteft perfedtionem ill^rum 
aniniarum elfe (blummodo fecundum aliqua 
accidentia, & non fecundum ipeciem 6c eflen- 
tiani : quia fic fequeretur animam rationa- 
km eflentialiter folum elfe vegetaciuam| 6c 
confequenter moirtalera & hominem effen^ 

ti^liceif 



QV JE S T I d Tiit. ^175 

tialiter folum efle piantam, a reliquis plaa- 
vs foium accidentali perfe^ione diftin- 
£lam» Alij, quod longe abfurdius eft, afle- 
runt animas antcriores , fibi mucuo incor- 
porari, vhiri, &" adglutinari ; & ex tribus 
fieri vnam : fed lioc quoque ftultum eft^ 
quia fic fequeretur quod animanoftra non 
cflec adus limpiex , purus , 6r hQmoge- 
neus , fed quod eflet vnus adtus compoli» 
tusex multis adibus partialibus diueriige- 
neris , & quod conftaret portionibus ma- 
teriaiibus diuifibilibus , ac mortaiibus> &C. 
quod fecundum fe totam non efset incor« 
ruptibilis, aut immortalis. Alij dicunt ani- 
jnas illas mutare fuam naturam ac condi- 
tionem : & eorum aiiqul dicunt animam 
pr^cedentem fieri difpofitionem fucceden- 
tis : alij incorporari anim^ fuccedenti, 
&: fieri eius potentiam : fed seque friuolum 
eft vtrumque : quia fic fequeretur iteruni 
fchTias mutare efsentias fuas , 6c qux an-» 
tea fuifset fubftantia , poftea fieri acci-, 
dens : quod eft abfurdum. rerum cnitxi 
efsentias conftantes fuat 6c impefmuta^ 
bileSc 

Odauo. Si vegetatiua prsecedef et (enfiti- 
^am, & fenfitiua rationalem in generatione 
hominis ; fequeretur, quod etiam vegetati^ 
m prxcederec fenfitiuaia m generatib^e 

bruti: 



J^6' DE FORMATRICE FOKTvr 

bruti' athoccflenon poteft. Efgo. Mitlot 
{)robatur, quia iic fequ^retur quod vtraquc 
anima &fenfitiua, & rarionalis in gencratio- 
tie, & per fe producerent vnam &eandem 
knimam, nenipc vegetatiuam. Nam &:cquus 
iti fuofemine, &horaoin fuo primo & im- 
mediate producerent animam vegetaciuami 
hoc efTe rion potcft : quia cum fenlidua & 
rarionalis iiiit fpecie diftindae, & inter fe no- 
bilitate, &'exceilentia diuerfiiIim2e,non pof- 
funlin gerieratione vnarn 5c eandem animani 
f)roducere. Natri qux diuerfa fpecie funt,di- 
tierlbs qdoque vt producant effedtus, &c no- 
- biliora vt nobihores, neceilum efti Proinde, 
jficut anima fenfitiua equi poifet primo,5rim- 
mediate producere vegetatiuam, ita quoque 
proportionaliter deberet racionalis primo & 
immediate poffe producere fcnfitiuam Ref- 
pondet Carferius , cjuod argumentum tene- 
ret : fi iltedus animx vegecatiuae ; vna quas 
producitur ab equo , 6c alia quse pfoducitur 
ab homine, efFent eiufdem/peciei, fedfunt, 
inquitjdiuerfis, & diuerf^ perfeclionis , Sc 
ideo iton eft mirum eas ab ammalibus diuer- 
fefpeciei, & diuerfas perfedtionis pfoduci. 
Sed refponfio non valet ; quia in phmis mul- 
tipUcat entia Ime neceflitace. Secundo, quia 
M± vegetatiuag faon polfunt elfe fpecie di- 
ftiaCtie: quia & in generatione bruti , & m 



c^. ^sTio vnr, ^ 177 

generatione hominis tendercnt vt difpofi- 
tiones , 5c vt medium immediate ad intro- 
dudionem animas fenfitiu^. At animae quae 
fic tendunt ad eundem finem non polTunt 
clTefpecic diftihd^: nifi dicere velic etiana 
lUas fenfitiuas, ad quas tendunt, efle fpecie 
diftin<aas : qu^ omnia gratis, Sc finc funda» 
mento,atque etiam falio diccretur.Nam;ficut 
omnes anim^ rationales funt eiufdem fpe<* 
ciei, ita quoque & onlnes vegetatiuas,& fciv* 
fitiuas eiufdem efle fpeciei cenfendum eft» 
Differunt quidem bruta &c plants inter fe 
fpccie ; fed non differunt ipecie per hoc ^ 
quod habeant animas, fed quod alias forma* 
peculiares Phyiicas inter fefpecie diftindas* 
Si duse illseanim^vegetatiu^praedidse ipe- 
cie diTfcrrentjfcquereturquod eademratio* 
ne etiam illa vegctatiua, quam planta produ-* 
cit inluutn femen,differretfpecie a duabus 
illis vegetariuis predidis : Sc confequentec 
quodhacracione tres animas Vcgetatiux fpe-» 
ciediftind^in mundo reperirenturjquod c& 
abfurdum. 

Nono. Si in generatione totius fubftantiae 
de nouo, feu totius hominis prscederenc 
duse animx introdudionem animg rationa- 
lis : fequeretur quod etiam in generatione 
nou^ fubftantise partiahs , feu in aggcnera- 
tione nouse fijbftanti^^ ac in nutritione easdS 

M ^mnm 



iy% bE fOHMATRICE fOlTVl 

aiiittiasdeberent praecedere introduotionerm 
eius ; ar hoc nemo dixerit. Ergo. Relponderi 
poiTet^inquit Carrerius, non fequi quod po- 
nitur in maiorepropofitione,8crationcm di- 
ueriiratis efle in eo,quodmaiorfitperfe(!iia 
in agente q^iod efficit nutricioncni , quam 
in eoquod efticit gcnerarionem.Nam quod 
efficit generationem, eftjinquit, virtus fe- 
minis ; quod vero efficic nutricionem, eit 
ipfa anitna fenfitiua vcl rationalis 2 illa in 
brutis ; hac iri hominibus. animae autent 
iftse propter fuam cxcellentiam ^ & fuum 
adualem, & immediatum concurfiim benc 
pciifunt inducere immediate in nutrimcn* 
tumanimamvkimam, fiae alia anteriorein- 
rermedia : formatrix vero qux eft ignobi- 
iior, &fo}um agit in virtute animas abfen- 
tis, id non poteiL Refpondet fecundo ; aliant 
quoque rationem eSb cx eo , qiiod multa 
maioris mulimuiis fit producere nouum ho- 
minem, & iubftantiam totam de nouo,quam 
partcm cius. Nam quia illud maioris moiimi- 
nis eftjideo^inquit.illaproducinon poteftfi* 
ne magno ^pparatu, &c fineprsiuia iaboriofa 
introdudioncplurium jdifpofitionumj & plu* 
Tium animarum:ha:c vero,quiaminorismo- 
limmis, produci potelt apparacu minore, 8c 
vnius fohus aaimae ingrelfu. Verumrelpoa- 
fioaes friuoisefunt^ acimprimis quidepnmai 

proptei 



QV ssTfO rnu jy^ 

ftoptcr rarias rationes. Primo, qola fuppo-i 
tiic conformationem fieria viruite reminis, 
^od eft falfum ; vt iam eft oftenfum. SecuQ'» 
do, quia verifimiie eft eodem modo fieri in- 
trodudionem animarum in generacione^qua 
in prima nutritione. in prima nutritione na 
fit nill iritrodudio vhius animas,& nonplu-» 
rium, ideftanimsevltimas : ergo &ingene* 
ratione. Mjnor probatur. Etenim eodemo**' 
do, quo fit nutritio o<fio cuni dimidio men- 
fibus poftremis in vtero5&: toto reliquo Cem- 
pore vit^e extra vterum • eodem modo veri- 
fimilequoque eft fieriprimis quindccim vitaj 
diebus. At toto ilio tempore pofteriore fic 
fitvt non incrodacatur nifivnaanimainali'» 
mentum ; vt certum eft : ergo & in nutritio- 
ne prima. Nam quse ratio eiTet quare plures 
incroducerentur iailla prima nucritione, qua 
in poftremisf Sequela probatur- Generacio, 
& prima nurritio fiunt eodem fere tempore 
dc exeadem materia; ergo eodem modo , Sc 
ordjine introdudionis anirnarum: fiunt eo*- 
dem fere tempore 5 quia pauculis diebus 
poftqjjiam embryo genicus eft,iacipit nutri^ 
n ; augccur enim, quare & nutncur : fiunc 
€x eadem maceria ; quia embryo in quan* 
titate grani iaordei incipit ibrmari m me-^ 
dio femmis , ex reliquo (emine circumia* 
cecc nucricur. Sequela^icerum probatur: quia( 



l8d tti ibRMAtRlCE FOltVS 

ficut introducituraniniam vnatnportiunca-' 
lam femini^, ita venfimile eft introduci quo- 
que & m aliam ; & iicut introducitur in illas 

Eortiones feminis^ quae funt alimeiitum em- 
ryonis iam geniti;, ^materia nutritionis; 
ita verifimile qudque eft fuiffe introdudatxT 
inillamqu^materia eft conftitutionis eitis, 
feugenerationis. Tamenim eft apta primi- 
tus introduci in vna acftiode, qudm in alcera. 
Tertio -. quia in plantis eodcm modo intro- 
ducitur anima in gener^tione, ficut in nutri- 
tione : vtrobique enim primo, 6cimmediate 
introducitur. Si eodeiti modo introducitur in 
vtraque aiflione in plantis 5 ergo & eodem- 
modo introducetur in vtraque adione in 
brutis, atque in homine.NuUa enim ratio eft, 
quare in plantis in vtraque adione primitus 
§c immediate poflit introduci -, in brutis vero 
6r hominibus rion poffit nifi immediate iti 
nutritione^ ^rmediate folumingcneratione. 
Etenim ipfum viuens vegetatiuum,quod elt 
caula principalis produdionis anim^ m eo 
quod generatur, non imaiediatius concurrit 
ad produdJionem anim^ vegetatiu^ y quam 
viuens fenfitiuumi 6c rationale^ad productio- 
nemanimse fenfitiu^ ac rationahs. Secunda 
^uoque relponfio friuola eft, quiatam bene^ 
imo meiius, poteft effe difpofitum femen ad 
fcoi? yt #mima rationalis ipfum im^xediate 

valeae 



qv;;estio vm. 181 

yaleat ingrcdi in prima gencrationc,quam 
languis, vc ipfom valeac ingredi in nutritio- 
ne. Certum enim eft (cmen efle fubiedum 
nobilius, magi3 claboratu, &:magis capaxad 
immediate imimam wionalem recipiedam^ 
<juam languis. Secundo : quia non cft vcrura 
tnaioris moliminis efie aaimam fubintrare 
femen in prima generationc quam innucri- 
tionc Eodem enim molimine 6c cadem fa* 
cilitate fubintrat forma vnam matcriam dif- 
pofitam quam alteram, Eft equidcm maioris 
moliminis fcmcn rude ^ 6c infbrme confor-^ 
mare , & paruum illum embryonem totunx 
nutrire, & pcrduccre ad perfcdionem5&' ma* 
gnitudineni , quarn, iam genito folummoda, 
apponere alimentum. * fed ilk nutritio , 5c 
perdudiio ad perfeifiionem, Sc ad debitam, 
magnitudinem non fuat generacio , ncque. 
animasproduaioi fediam geniti perfeiiio. 
jjos autem loquimur de gencratione fim-^ 
pliciter, ac de animx iatrodudione. Non eft 
autem maiorismoiiminis eam fubingredtfe- 
mcn elaboratum, in vtero esiftcns m pnma 
generatione, quam fanguinem in nutritione«. 
Ec vCitaeflet,noa eficc tamen tanra dxuer- 
iitas illius mpliminis , quod proptet cana 
|i. 4ebercnt tres anim^ fabingrcdi femea m 
gcneratione, & non nifi vna in nutritione. 
Ad argupienta in contrarium^reijiondetur^ 

M 3 AA 



Ad authorimtes; refpondenr aliqui, Arifto^-^ 
telem non^ dc anim^ eflentiis , fed de ipfif 
folutn facultatibus e0e intelligcadum:neque 
eius opinionem eife,primum m femen fubin- 
gredi animam vegetatiuam, inde fenfitiuam, 
inde rationalem ; fed folpjtn fem^n primum 
viuerc vita plantas, id eft- fecundum poten- 
tinm vegctatiuam;, poftmodum etiam ftcun- 
dum fenfitiuam,\%imoyarionalem. Ita Ari- 
&otclcm intelligendum efle putant Albcrtus 
1 . de animalibus tradatu i.capite penuitimo. 
Marfilius i. generat, qu^ftionc 6. capite 5. 
Phiioponus,aliique. Verum qui confideratc 
Ariftotelem legerit, inueniet eum non folum. 
defacultatibuSjfed dcipfis animarum fubfta- 
tiis Uiqui. in eum fenfum intelUgit ipfum D. 
1 homas i. pas^te^qu^ft, 6. art 3 6c ahislbci^. 
Qiiapropcer quid ad eius authoritatem ref- 
pvnideam non habeojnifiiamicus PlatOjami- 
cus SocrateSjamicilBmus Arittoteles/edma- 
gis amica veritas- 

Ad(ecundum re%OEideo : ad hocvtorda 
feruetur in natura, non effe neceilijmjVt lem- 
per ab ignobili fotma ad nobihorem fiat tra- 
fitus pcr <>mnes tormas medi^ nobiUtatis* 
kd fufficere quod fiac,vclper ahquasformas 
€0cntiales intermedia^yelper .medias acci- ^ 
dentales, &: varias difpofitiuacs alias ahis no^^ 
biiiores. Nam fi iUud eiret neccifum/equcre- 



^MSTJQ riiu iSj 

tup quod qnando forma ca^li fuiffct inrro» 

duda, primum debuiflet fuifle fadus tranfi'* 
tus ad eam per omnes formas ignobilio-' 
Tcs , nempe elemencorunpij jariixtorum im- 
perfedorum , ac etiam Japidum , metallo- 
rum, &c. eo quod omnes finc nobilitati§ 
inferioris ipfo cxlo, quod ndicalum eft. 
Modo V ero a,ntequam materia feminis per*» 
ueniat ad animam rationalem , tranflc pet 
jnulras formas intermedias , & pcr varias 
di(poiitione^ chyli^ fanguinis, hepatis, quas 
in variis parcibus ac variis generacioni- 
bus eflentialibus acquihuit: quod fuflicicad 
allegarum narur^ ordinem aoa iaterpeW 
landum, 

Ad certiam patet refponfio ex didi^- 
Ad quarcum, nego fequelam : potclt cnim 
anima rationalis fola onines illas adiones 
excrcerc; fine co quod nceefliim fitdiftindas 
ipccie ad hoc, ordmc iatraduci.^ eo quod ipla 
eminenter in fe concineat potentias omnium 
aliarum. Neque neccfl^am eft cunc primun> 
ipfam incroduci, cum fecundum pocencias li^ 
bi proprias poceft incipere operari, quia R 
tumprimum introduci deberec^ fcquerecuiu 
quod aate fecundum vel tertium annum 
astatis non deberet introduci; eo qqod ante 
illud tepus vix pueri incipiunt ratione vti.Suf- 
licit no eflTe otip&m/ed operarifecuduiTialiaf 

M 4 poceA^ 



3B4 i^ ^ F O R M A T RI C E F Qf T V S 

potentias fibi intrinfccas 8c cflentiaks cq 
Cemporcquoiingularum adiones necefiarise 
funt ; etiamfi f€cun(:lum fibi proprias adHuc 
non operetur* Nam G. vbique fruftra eflet 
vbi non poteft operari, fruftraefletinoffi- 
i)us,mufculis,neruis, hepate, pulmone,cum 
quibus toto temporequofGetus eftinvtero 
mhil habet operari. 

Ad quintum refpondeo 2 expcrientia ana* 
tQmica clle manifeftum illas partes eo ordi- 
ne nonconformari, fed omnes fimuL Nori 
femel vidi tenelios embryones magnitudine 
nuclei ohuse, in quibus partes omnes,ocu!i^ 
gingiuae, lingua,aures,crura, brachia, digiti 
pedum manuumque, renes, heparjinteftma, 
cor.pnlmO;, & reiiqua membra erantexaiSte 
conformata ; in quibufque manifeftum erat 
videre membra, non ordine, aut vnum ante 
aliud, fed omnia funul & femel fuiSe con- 
formata. 

C O N C L V S I O decima. Anima ratio - 
nalis conformat & ofganizat carpus pro- 
pnum, feu ciiius eft forma. 

H^^cconclufioeuidenter /equitut ex dua- 
|)us prxcedeatibus.Namfianimafemini ad» 
ueniens conformet, 6c qu^ primo^aduenit fic 
tationalis, fequitur nece^rio iilan> confor- 
mare. Porro ficut rationalis conformat cor- 
pusfuum^id efthumanum; ita &Yegetatiua 
' ' '■' / ' ■ 'corpus 



qv.^sTio vnu %$$ 

corpus plantaej&fenfitiuabruti. Etfi autcm, 
vt dixi, h^c euidenter, & ncceflario fequa* 
tur ex pr^cedentibusquseiamprobatasfunt, 
^demonftrat^jfunt tamen adhuc nonnuU^ 
argumcnta, quse fpecialiter contra hanc vi* 
dentur potTe obiici. 

Primum defumptum ex Galeno libro i. d« 
foetus formatione capitc 6. fic fe hahct : ft 
anima noftra conformaffct membra noftra, 
cognofcerct ea, 5cfciret, quas^quo loco, & 
cui vfui conformaflet, & haberet memoriam 
^dtorum fuorum : artifcx cnim cognofcic 
opus fuum, at itanon eft>- nemo cnim eft 
nifiartefit edoctus,qui fciac , qu3e mcmbra 
habeat, quo loco fint collocata, & ad quem 
vfum comparata. Ergo. Hoc argumentam 
tanti fecit Galenus loco citato, vc illius oc- 
cafione dubitauerit an poffibile foret ani- 
mam fui corporis cfTe fabricatricem. 

Secundum. Si anima noftra conformaffeC 
membra noftra,ficuti potuifrer, in principio 
gcnerationis , cx rudi materia nuUo adhuc 
©rganorum apparatu adiuta> quafi deqihilo 
facereomnia fimul; itaquoque mulco faci- 
lius nunc in nobis adultis poflet formace, 8c 
reparare vnum aliquod deperditum vel am- 
putatum. nam qui poteft quod plus,pQteft 
ac quodminus: atnon poteftnuncne mini- 
mum quidem membrum organicum, digi- 



lt& ei BORMATRICE FOETYs 

tum,aur^iTJ,nafum,penem, aut vllam aliam 
parrem deperdiram reparare. Ergo nec tunc 
potuitomnia (imulfacere. 

Tertium, Si anima rationalis organiza- 
ret, non poflqi: adfignari ratio iimilirud!ni& 
prolium cum parentibus. hoc eftablurdum, 
Ergo.Maiorprobatur: quia fimilicudo pro- 
ccdit ex partc caufe agentis, Caula enim ages. 
eftiUa^quse conformat fccundum fimilitudi-- 
ncm cius dqBoproceditj at animaintrvjdu- 
&a non proccdit a parentibus > nec vnquaai. 
fuit in iist ergo ipfa non pofletconformarcad 
fimiUtudinem eorum. Islam fi nunquam fuic 
in parentibuE, quomodo cognolcet quaiira«% 
m$, & accidencia eorum, vt iciat ea imirari^ 
Sc exprimere in foetu ? 

<)uartum. IHud quod cotsfcnrjat foetum, 
cft illud ipfum quod conrbrmat femmis 
xnembranas5& vafa vmbiiica!ia:certum enim. 
eft ilia omniacffici ab eadem conformatri- 
ce. at membranasnon format anima ratio- 
mlis :quare neque foetum. JMiaorpFobaturo: 
qaia fi efformaret membranas ^ fequeretur 
quod tertio ad fummum die deberet QiTQ 
introduda: circa illud ®nim tempus mem- 
branae incipiunc conformari, vt infra oftea- 
detur ; hoc eft falfum. Ergo. 

Sed relpondeoadprimum, negando ma?. 
iorem» Non emm> eft neceiTum ^ vt quod 

aoima 



inima facitpervnam potentiam, ccgnofca^ 
jper alteram Hoc ita cCe experientia eft 
manifeftum : nam quid anima nunc in nobis 
agat ignoramus, fi hocignoramus, quidmi- 
j[i^ fi quid in prima fecerit generatione ctiam 
i^noremus. Maior cnim rano cft nuncfcien- 
<ii cjuid agat, quam tunc : quia nunc eft in 
adu fuarum potentiarum cognofcitiua- 
rum , tunc vero adhuc Iblum erat ia po- 
tentia. 

Ad fccundum ; ncgo maiorcm : nam 
quod non poffic nunc m corpore geni- 
to^vr • . ;^?rticulam folidam aut inftru- 
nientalcni dcperditam regencrare , proce- 
dit ex alia caufa, de qua agcre non cft bu- 
ius loci j fe^^. conrulendi funt authorcs ybi 
cx profejfo ' ^trit t Cur parrcs fpcrma- 
ticse non poilint rcgvnerari Mo4o dico 
argutxicntum nihil probare : nam fi pto-? 
baret, pxobaret contra quamcumque opi-- 
nionem : nam qualifcunque demum fta- 
tuatur conformatrix , fatendum eft cam 
ciufmodi partcs deperditas non pofle re- 
ftaurare* 

Ad tertium refpondeo aegando maio- 
rcm ; & dico : fimilitudinem fieri per hoc 
quod in femine fint ipecies intentionaIe$,na- 
turales, $c aliqua fimulachra impreila a pa- 
'^rentibts, fecundum quas anima intrpdudia 

prg^ 



X)rganizat i non aliter quam pidor plngit 
fecimdum figuram prototypi fibi obiedli. 
Anima enim introduda inftixada guodam 
«aturali vei^ diuino, & admirabili poteft iUa 
fimulachra appreiiendere/& cogaorcere^ & 
fecundum illa conformare. Imprimuntur au - 
tem illa femini rnediantibus fpiritibus , tum 
vitalibus tum anirnalibus, acorde & cerebro 
teflibus communicatis/ Ha^c dodrina poa 
debct viderimira, quia quaecuiTique alia opi- 
Bio tcaeatur joportet fateri fimilem aliquam 
-rationem, aqua fimilitudo iila indiuidualis 
foetuscumparentibus oboriatut. Etenim fi 
dicatur 5 virtuteni quandam ailiuam femini 
impreflarn eile efficientem conformationis 
caulamanunquid manet e^em difficultas? 
Quomodo enimvirtusilia Phyfica cognofcit 
qualitatcs indiuiduales generantis ? quo fen- 
fu,qudinteUe(3:u r^ An ndneft dicendum fe- 
nimi mediantibus fpiritibus aliqua fimula- 
chra,feu virtute cordis, fcuvirtute teftium 
cffe imprcila, fecundum qux optretur \ Sc 
quseipfa admirabili inftinau fciatcognofcc- 
rc,6cdifcernere? Sitcneatur fententia Ari- 
ftotelis^ nimirum principium aftiuum fblu- 
modo eflein femine maris &non foemin^; 
nunquidmanet eademdifficuitas?Nam fiefc 
fpjum ijn femine maris ; quomodo poteft c6- 
formari ad fiii^ilitudinc msPxis. a qua no pro- 



QViE sTio vm. W9 

fceffit^in qua nunquam fuit, ^ quarb ntinqua 

Vidic > An non debebunt neceflario fateri 

Ariftotelici, aliqua eiufmodi fimulachra inef- 

fe femini, feu menftruo foeminae repraeferi- 

tantia fimilitudinem matris, fecundum qusa 

virtus illa feminis virilis, tanquam fecundunv 

cxemplarpoffit operari? Sipoffint talia ejHfe 

infcminefoemineo, 6rlecundum ea confor-» 

mari virtus patris ; poterunt etiam efTe Sc 

in femine mafculino, & fecundum vtraqua 

operarianiiTU rattonalis infufa» Qui Deunij, 

qui intelligentias, qui cselos, qui vterum fta* 

tuunt conformatriccm eife feminis caufamj 

kn non funt eidem difficultati atque argu*^ 

mento obnoxij. Si virtus adiua feminis fta* 

tuerctur efficiens conformationis i Sc in Cc^ 

ixicn primumintroduci anima vegetatiua,ia- 

de fenfitiua, tandem rationalis, quae commu-^ 

nis eft Peripateticorum opinio ; nunquid 

multo minus pollet affignari fimilitudmis 

c^ufa ? Etenim fuperuenientc prima anima 

vel extinguetur adiua iila feminis,quam con-* 

formatricem ftatuunt, virtus, vel faltem non^ 

poterit amplius operari, fi alterutrum fit, er» 

<ro ipfa faltem non poterit efle illius fimili* 

tudinis caufa : quia illa primum circa vltimos, 

mcnfesproducitur : quo tempore anima ve- 

gctatiuaiamdudum cflTet introducfta & acStiu^ 

ilkvi^ iamdiu extia^a. Si erg9 iUanoneft 

caul^ 



Sfb DE FORMATRfCE fbBTvS 

caula eius,qu^na erit? Dicendu abfque dubiD 
fbret, eiTeanimas fuperindudas. Quj)d fi di- 
catur.an nontum crit eadem difEcuua^^Nam 
cum illas nunquam fuerint in parcntibus ncc 
ab iis fint decifae & fic nullo modo poflSnt co^ 
gnofcerc qualitates &accidetiaeorum; quo-» 
tnodd poterunt eas in fo^tu expnmere: niff 
afTerantur talia aliqua fiitiulachra fubied'^ ali- 
cui materi^ inhxrere,(ecundum quas confi.>r- 
matrixearum valcat confbrndare. Porro fu- 
pcruentu ariimse adiuam iTiam feminis vim 
debere pcrirejcx eo manifeftum eft^quod tuc 
femendefinateflefemen 6t pereat forma eP 
fentialis eius ; proindeqiie perire etiam de- 
beant virtutes ac proprietates eam coriiitaa- 
tes.Pereunte enimfubiedo pereunt acciden- 
tia eius. Virtus autemillaadiuafi qua forer, 
eflet abfque dubio feminis proprietas , pro- 
manas ab eflentia eius ab eaque iri elfe a(c ficri 
depcndens. Forro vt concederetur non ex- 
tingui^videtur tamen certum quod laltem nq 
pofiet operari. Etenim fupermduda fbrma 
nobiliore & vitali taliq; cui mcritp taUs adtio 
aHxqueomnes vitales pofljntSc debeaar ad- 
icribi,nullx amplias videntur ia cdnfbrma- 
cio partes potentix mortuae & non vitaH, ac 
Virtutifbrmse igaobiUoris pofleeire rehdaio 
ianninius libro de natura coeh cap. 2,4. agens 
devi imagiaauonis ^ Sc itudeas aoftram de 

^odq 



tncdo quo fbetus ab imaginationc matrisll* 

gnatur, cotouellere fententiam, a nobis in pe- 

culiari deilla materialibeilococlufionequa- 

dragefimafextatraditam; negat eiufmodifi* 

mulachra feminiaut (piritibusine{re;autfnr« 

marriccm (ecundum ca j tanquam fecundum 

cxemplar, poile operari : 5c probat nonnuili» 

argumentis-fed ita tamen obfcure propofitis, 

VC vix queant intelligi.Cbniicio autem eflc ta- 

lia. Primo: caufa exemplaris aPhilofophis re* 

fertur ad efficientem .• ergo fimulachra illa 

qu^ dicimus habere ratiooem excmplaris, 

non poiTunt cfTe in femine; quiafemen noir 

clt efficienii fed materia. Secundo ; fi exeplar 

cilet in femine ; adio agentis feu formatrici^ 

cCTet fruftra : quia iam prgeinexifteret fub- 

iedfoid, quod agens adione fuaftudcret in- 

ducere. Agens enim ftudct inducere femi-' 

ni figuram exempkris ac fimilitudinem pa- 

rentum ; fimulachra funt illud exemplar &• 

illa fimihtudo: ergo iam feminiinefient ante* 

quam inducerentur, 8c fie eius adio eflet fru* 

Itra.Tertio : exemplarconformandinonpo- 

teft eflt in inftrumento conformationis:ipi^ 

ritus funtinftrumetum coformaiionis. Ergo.. 

J^aiorprobarur* Exemplar eftid quoddiri-. 

gitagens ; mftrumencum contracftidquod 

dirigitur ab agente : vnum &: idemnoppreft 

^e dirigens 5c diredtum reipeitu eiufdem. 



i^i DE i^dRMATHicE FQETV9 

Ergo. Quarto : potentia conformatrix noelt 
dirigibilis ^b exemplari. Ergo. Antecedens 
probatur. Q^a vt cxemplar dirigat formatri- 
ccm, debet recipi in ea .° limuMchra iila, quas 
font vt exemplar, rion pofliint recipi in for- 
matrice; quia nonpofTuat rccipinifi in po- 
tentia cognitiua : formatrix non eft cogniti- 
ua. Ergo. Confirmatur. Excmplar nori poteffi 
dirigere nifi rcpr^fentando • repraefentatid 
non poteft fieri nifi potetiae cogjtiitiuse. Ergo, 
Confirmatur fecundo. Qu^ agunt ad extm- 
plar, agunt deliberando; formatrix no eft apta 
deliberare : ergo n©n agit ad exeplar* Priora 
tria argumentarprocedunt ex pliaretra lanni- 
nij; quartum,quod pr^cipuumeft, cft meum; 
^uod ego inlibcllodeViribus imaginationis 
per modum obiedionis contra poiitam ibi- 
dem conclufionem iri medium attuli. Verum 
refpondeo^ ad primum. Ad quod cauf^ genus 
referatur exei^plar, non fatis conftat inter 
Philofophos : afiqui ad nullum, ahqui,vt Pla- 
tonici,ad quintum ac proprium caufa? genus 
referunt : ahqui ad efEcientem , nonnulli ad 
finalem. Ariiioteles i. Phyfic. tex. 28. retuhc 
ad formalem* Quem fequuntur Albertus^ 
Caietanus,Durandus,Henricus,DidacusMa- 
iius.aluque.Pro elucidatione notandum eft^, 
duplex eile ex emplarjexternum & internum. 
ExcerriVDQa^ eft re^ externa, gculis obieda, 
~ tebQpa 



^ ^MSTJQ vni* 1^5 

iiabcns efle extra animam : quam artifex Tu^ 
adione ftudct imitarijCuiqueopusfuumco- 
hatur airiniilare. Tale exemplar eft ftatua, 
imago, ardificium, &-qua^ui$ alia res ad imi- 
tandum propolita. Internum eft aliqua idei 
bperis faciendi conccpta in rrieote artlficis^ 
fecundum quafnipfe ftudet pperari: Scillud 
!ion habet elle excra animam^ fed rolummo* 
(dorefidetinmente&iacellesatieius ; & in« 
telledus libi ipfi copficitiUud. Internumpb- 
teftHabere raaoncm caufe efficientis , ex-< 
ternum non : & ideo cum Philofophi tcfc'^ 
runt exeniplarad eFficieatem,inteliiguatd® 
intcrno Si non de exteirno ; yt pulchre docet 
Zoares in Metaphyf. difp- zj. fecit. i. Etcnimi 
internum eatenus refertur ad efficiencem, 
quacenus agens^per ipfum conftitiiitur ia etle 
perfedo ad operandum : per externiim nocl 
confticuitur in tali ctfe, quia noii eft inipfo 
igente fed extra ipfum ; quare illa ratif>n« 
non poreft ad efficiedtem referri. Non p teft, 
ctiam referri alia ratione : quia null: m habec 
adiuitatetii effediuam refpedu eifediis, f^d 
folummodo pbiediuam refpedu artificis. 
Ecenim ftatua fculptori ad imitandum pro^ 
potlta, quam efficientiani habet, quid agitj 
4j^id inflait, aut qua ratione effedtiue coa* 
curric ad illud opus , quod artifcx producic 
Imicaado eam? Modo vero limulaciura^qua^r 

U imt 



1^4 ^E fORMATRICE fOETVS 

func in femine^nbn funt ficut idese aut iicufc 
cxemplar intemum,fedficutexternum, Sic-^ 
ut ergo extcf num eft extra artificem dc ith 
diuerfis fubieclis materialibus , argento, au« 
ro, ferrOj ligno, &'c. ita qaoq; fimulachrailla, 
quac funt exemplar formatncis, poilunt efle 
extra eam, atque in fubftantia corporea;fe- 
mine fpirituquc.Nihilominus tamen poffiinc 
etiam dici effe in ipla formarrice; ficut hoc 
in libello de Viribusimaginationis non nc- 
gauijVtibidem in reiponfione ad fecundaot 
obie(3:ione:m eft manifeftum. 5c tah cafu ar- 
gumentunl oullatn habet vim:quia tum etiamt 
ad efficientem rcferri pofTunt. Etenim ficut 
fimihtudo Petri eftin rabula externa ocuiis 
obieda Sceadem vt apprehenfa, cft in mente 
artiflcis : ita quoque fimulachra illa pofiiint 
efle in femine fpirituque; Scvtmodo quoda 
naturali feu inftindu quodam admirabili 
comprehenfaaformatrice^pofflint etiam cA 
fe in ipfa. Etficutilla fimilitudohabctratio- 
nem efficientis vt eft in intclledu, & non vc 
eft in ftatua; inftatuavero fblum liabet ra- 
tionem obiedi ; ita quoquc fimulachra illsi 
vt comprehenfa a formatrice polfunt dici ha^ 
bere rationem efficientis ; non autem vC 
funt in feminc , fanguine menftruo fpiritu- 
quc.ln eis cnim folum habent rationem ob^ 
i^i^ non quide vt cognofcibilis aut agJiof- 

Qibilk 



CLv'jESTio vin. ■ .r9i 
cibilis per veram cognitionem, fed folum- 
,modo modo quodiam naturaii ac mero iri^ 
ftindu. Porro ^d inrentum meum & ad in-» 
tegritatem dodirin^ tum inlibcllo meo de 
imaginacrt^ne tum hocloco pofirx, nihil re- 
fert, vbinam Scin quo futiedio iimulachrail-" 
la refideant, fediufficic refidere alicubi 5cfuf- 
ficit conformacioriem fieri ad riormam & di- 
redionem eorum. vbicunque demum iint| 
iiue in femme fcu fpirirufeu porentiaipIa.Ad 
fecundum refpondeo radtionem agexitis feu 
formatricis non effe fruitraneami quia cona- 
tus conformatricis non eft inducere femini 
iimulachra rcprefentatiuaalicuius figurse,fcd 
figuram ipfam. Ad tertium : nihil impedit ali- 
i\uid dirigwre Srdirigi diuerft ratione. PojF» 
func Ipintus effediue dirigi a pbtentia vt in- 
ilrumentum eiusj §t obiectiue camen perali^ 
^uam quaUratem iatentionalem fibi inhse*' 
iencem, dirigere qucque potentiam. Acce*» 
dit^ quod ciim dico fpiricum efTe inftrumca- 
fum, velfequor communem doctrinam,ve! 
incelligo foiumniodo efle inftrumentum latsi 
^impropfia inftrumenti fignificatione:nepG 
vx ahquid ad operandum requifitu 5c ye caii- 
faadiuuans ; non vc verum acproprie didum 
inftrumentum. Teneo eninl ipiritum vel nui- 
larum vel paucarum ^nimx adionum elTe vc*= 
ru^effediuum acproprie dictii inftrumentu ; 



19^ DE f ORMATkiCE F OE T V S 

vcvolentcDeo etiam aliquando famus ofte* 
furi. Ad quartum,non eft opus multu refpoa* 
dere, cum abunde lefpohderimus in libclla 
noflro de Imaginatione quxftione decima* 
quinta,pagitia centcfima quiaquagefima.Ne- 
go tamen icer um fimulachra illa rion pofle re- 
cipi a formatnce, eo quod nonfit cognitiua: 
quia eftcognitiua fiio diodornon quidemco* 
gnitione prdprie di£i^^ quomodo cognitiui 
lunt fenfiis & inteliedus; fed impi-opriedidai 
fcuagnitionequadani ttaturali, qux non eft 
alia quam inftindus : qua eiiam plantse co- ' 
gnofcunt alimentum & vtile trahunt,inutilc 
reiiciunc.quem inftindum bruramque ac eoe- 
cam cognofcendi rationem velle negare coe- 
citatis ac amentise eft. Atque in hoc confiftic 
error lanninij, quodhunc inftindum Sc hanc 
<^ognitionem , qux folum met^phoric^^s & 
defecftu nominum taUs appellatur ; nequeac 
a cognitione proprie dic3:a difcernere, Ad 
confirmationem ; nego, non poflfe illam rc-* 
pr^fentationem fierinifi potentix vere co-» 
gnitiuas ; nihil enim impedit eam etiam fieri 
polTe cognitiu^ per inftindum. Nam ficuc 
formatrix comprehendit illam modo longc 
diuerfo ab co quo cognofcuntpotentiae ve« 
re cogoitiuse ; irafimulachra quoque faciunt 
illam formatrici modo longe diuerfo ab eo^ 
guo fit potentiis verc cognuiuis^ Qupmodo 

aucen^ 



QVjESTlO Vlll. 197 

mtem illam faciant &■ quomodo formatrix 
comprehendat ac agnofcat cam , in arcanis 
ac infcrutabilibus natur^eft relinquendum: 
in eoque 6c formatricis excqllentia ac diuini- 
tas &:Dcinatur2e authoris immenfa maiefta^s 
funt fufpiciendae. Ad fecundamconfirmatio- 
nemrefpondeo: agere deUberaado agentia 
ad exempJar per intelleclum, nonauteagen- 
tia per inftindlum. Eodem modo videmus 
agencia per inteUcdum,cum expluribus fibi 
propofi tis volunt feUger^ quod optimum eft^ 
agere deliberando: potentias verOj^^attractri- 
cem, retentricem, expukricem. & in animali- 
bus ac plantis, Qum imt brutse Sc nonagant- 
per intellcviturn fcdfoii^m periaftinctum; &- 
cere idem & eUgere quidem quod optimum 
cft, expeUere qubd peilimum ; &: tamcn non 
deUbenu^e* Verum,obiicietforte adliuc ian* 
ninius ex comoiujii doCXtim PhilolophorUa 
BuUum agens agere ad ex^mplar nifi intel- 
leftiuum» agentia naturajia non agere ad exe-, 
plar^vt pajtet indudiione. Etenim fol noa 
agit ad. exempiar ; ignis non generat alium^ 
ignem ad exemplar 5 magnes npn trahit fer-. 
Tum ad cxemplar^rhabarbarumnonpurgat 
bilern ad €;xemplar, & iic de aUis» Yerum, 
refpondeOj diuerfam elTe rationem agentiuni: 
per naturam & agentium per animam : agc<^ 
€1^ per naturam nun aii^unt ad exemplarj ag 



formatrix, cum fitagensperanimam ac po- 
tentia animse, poteft liabere illam prserogati- 
uam Ratio autem quare habeat eam pr^ il- 
lis, eft; quia agentia riaturalia funt determi- 
mta ad vnum effe(9:um, & r|on producunt nifi 
vnicum effedum 6c efjfed:um fimilerri form^e 
fux. ad illum autern habent fyfficientem fimi- 
litudinem, cxemplar & determin^tionem 4 
fua forma, nec hahetit opus alio determinan-' 
tei Verumformatrix producir figuras infini- 
tas 6r ex natura fua eft indcterminaca Scm-' 
difFerensadomnes; & ideQd-ebst de^ermi- 
nariabaHquo ad producendum poiius hanc 
quam illam, Scproducendum modo figuram 
ae fimiUtudinem aui, modo patris^modo ma- 
tris, modofiguram imaginacam: 5c ad pro- 
docendum figuras tani diueriarurri partium, 
cordis, cerebri^ hepatis &aUarum; oixinium; 
ad quas non poteft ab vllo praeterqua ab eiuf- 
modi fimulachris fuSjcienter dererm^nari. 
Etenim,ficuc Philofophi afferuiit neceflarium 
efle cbnftituere ideas Sc exempfoia cum ia 
mente diuina tum in mente f eUquorum arti- 
ficum i eo quod iritelledus corum ex fe fit in- 
difFerens & indeterrninatus ad infinita opera 
diuerfa &: ptopterea debeat decermihari ab 
ahquo ad hoc vel illud ^noii pofEc autem dc* 
terminari ab aho quam ab iUis: ita quoque 
f ropter eandem rationem, cum formatrix ex 



QX^STIO viir. 15^^ 

fefic mdifFerens ad diuerfa opera & diiierfas 
in foetu figuras edendas ; debcc ab aliquo de- 
terminari ad hanc potius quam ad illa : a nul- 
lo autem fufficienter determinari poteft pras* 
terquam ab eiufmodifitDulachris.Qupdani* 
Hiaduertens quoq; doctiffimus-aVejgacom» 
fupcr cap. 49. artis paru^^agens de caufa fimi- 
litudinis indiLiidualiSjeam^omncm refert ad 
eiur^iodi idola & iimulaclira a membris pa- 
rentum in femen deriuata ; fecundum quai 
formatrix opecetur. 

Ad quartum fiiteor fequi animam rationa- 
km debere introduci ad fiimmum tertio diei 
fed nego minorem : proinde eius occalio^ 
ne. fic. 

C O N C L V S 10. vndecima. Anima ra- 
tionalis infunditur tertio circiter i femini-5 
eonceprione die. In^eUigjs , fi conceptu$ 
abeat in vitam, & non fic irritus. 

Haecconclufio eft ornnium paradQxiffima: 
probatur, auceni nonnullis argumentis vali^ 
diffimis. 

PrimOjidem quodconformatfoetumrcon- 
formatmembranas> vt in argumentQ,d^ quo 
immediate ante conclufionem/uit aflumptu^ 
anima rariojialis formac foetum, vt iam eft 
demonftratum : crgo etiam format mem- 
branas. Sed quod format membranas^ de- 
bec tertip circiter dip efle ia lemine r 
' N 4 ^^S>^ 



crgo anima rationalis dehet tertio circite^ 
die efle in femine. dico circiter ; quia prse- 
cifum tempus, non poteft dici. Sufficit effq 
yel ipfo die tertio,velfinefecundi, velprm- 
cipio quarti, vel etiam ipfo fecundo aut quar- 
%o die. Sumo enim tempus ce^tum pro incer- 
to : Sc fufjficit cffe circa tertium dieni. Ego 
enim puto adhuccitius infundi. Subfumptum 
probatur .• quod conformat mernbranas, de- 
bet eife in femine^ antequam ipf^ confor- 
jtnentur, vel eo ipfo quo incipiunt confbr- 
nnari. Caufa enim efficiens vel eft prior te- 
pore , vel firnul cum fuo efFedu. at mem- 
branae funt confbrmatse ad fummu die quin- 
to autfe^to : ergo ad minimum incipiunC 
conformari die tercio: ergo quod conformac 
eas. nimirum anima rationalis^ad minimuni 
^ertiodiedebet femini ineiTe. Videtur eninn' 
ad minimum biduum, aut triduum requiri 
priuiquam ipfse poffint eflfe perfedas. l^abenC 
cnim ftrudiuranplatisartificioiam, & venulas 
ac arcerioks per fubftantiam fiiam decurre-» 
tes quas non poiTunt momcnto tcporis con- 
formari. Qudd cenformat foetup,illud ip-^ 
fumeriam conformare membranas, proboo 
Etenuii liun funt multiplicanda entia fini 
neceiTiiarc: vna&eadem conformatrix, at- 
que vDa eademque anima poteft oncinej quas 
circa fejmea peragitur^ pr^ftare coaforma* 



fionem : ergp vna fola 8c non plures funt flra-r 
tuendse. Ad quid enim plqres reguirerentur? 
pmniurn parcium conformatip funulac fe- 
rncl, &" eodemtemporeficri mcipit, etiamfi 
non omnes seque cito appareant perfedifiE^ 
ergo oqiniurn conformacio eft ab eadecau- 
la, Namfi effetadiuerns,&fihaecabhacc6* 
irormatrice,alia ab aiia fierec,neceffariQ errotj, 
& confufio contingeret, & non poffent om- 
nia in vnam,& determinacam totius confor- 
inationenfi confpirare, Er quae, &" vnde eflet 
illa aUa conformatrix ? velenim efletvirtus 
mimx^ §c virtus vitahs, vel non cflet. Si cf- 
fet ; cuius anirn^ eflet > non anim^ femiat 
prxinexiftentis ; quia nulla ei praeinexiftiCj 
vteftoftenfum:n6n parentum, quiapotcn- 
tix anim^e parentum non funt feparabilcs ab 
iis, ncque femini communicabiles t non alia 
virtus morcua 5cnon vicalis ; quia fic milita- 
^ent iam conti^a eam argumenca (iipra quse- 
ftione fexta allata ; & fcqueretur membrana- 
rum, Scarteriarumi 5c vehularumpereas de- 
currentium produclionem non effb vitalemj 
^uodeft abfurdum ' non yterus maternus ; 
<|uia non tangit eas : nufquam enim mem- 
branaeper fe vtero adneduntur; & vt exti- 
mam membranam tangeret, faltem noa tan- 
git vltimam ; 5c fic non pofl^ct eam confor- 
mare. Et quidimpediretquo minus illa feadc 

' N i ' ani- 



%0% m TOKM A T KiCE lOETvs 

anirn^ 3 qnx totum fbetum conformat poA 
fit ^tiam confarmare membranas ^ noa 
earum ignp.bilitas ; quia qui poteft, quod 
pius eft ? poteft & quod minus : non ea- 
rana ^xcelientia ; quia anima coaformae 
infinitas partes illis nobiliores. Deniquc 
anima conforrnat tot alias membranas foe- 
tui internas , quare & ilias externas & con- 
format , &• confbrmare poteft. Qmninao 
facere membranas incumbit munefi , Sc 
pfiicia illius conformatricis , qux foeturrt 
debec confermare. Primum enim quod 
fbrmatrix illa debet facctc , eft ; vt ob- 
^ucat , & obuallet tPtam fcminis fubftan-, 
t^iam fuis membmnis^ Sc foUicuIis, ae a for^ 
dibus vteri , 8c languine menftruo adla- 
bentibus confpurcetur eilque mifceatur t. 
ne fubftantia feminis. diffluat, 5r diffipetur, 
Sc itei-um ex vterp excidat : ne. calor Sc 
Ipiritus femini iaexiftentes exhalent , & 
tenerriiiius. em.bryo5 cumiam conforma- 
vi inceptus eft , ab vteri duritie attcra- 
tur , diftorqueatur , ac deftruatur. Secun< 
dum quod facere^ debet, eft>vt membra- 
nis produdi^ ad feminis iam muaitij 8c 
bene tecfii conformatioaem fe conuertac., 
Ergo. Secundo, raembran^ formantur ex ea- 
dem materia ex qua foetus , nempe femi- 
P^j ^tgo ab eadeai coaformatric^, XertiPy 



inembranse viuunt , ergo formatae funt ab 
illa anima qua viuunt, Sequela probatur * 
quia ficut foecus fbrmaturabilla anima qua 
viuir, ita & metnbranas formari verofimile 
eft. Anteccdens probatur : quia nutriuntur 
a principio interno^ & per introafTumprio- 
nemalimentijficui: omnia viucntia ^ & au* 
gentur propottionaliter in omnem dimen- 
lionem, & habent venulas, & arteriolas , per 
fubftantiano fuam difTeminatas, & determi- 
naram quantitatem fui incrementi. Ergo, 
Denique viuunt omnes intern^ membrana? 
foetus, e,rgo §c externse : fequeJa probaturi 
quia funt eiufdem naturse & fubflantise cu-r 
ius internse, Sc funt coniparatas ad vfum 6c 
adione^ foetus tam bene quam internse, 
Ergo. funt partes eius &commu|iicum illo 
vita coniundcx. Quarto. Vafa vmbilicalia 
conformantur ab eadcm cau^ a qua fpctus* 
ergo &: membran^. Sequelaprobatur. Ece- 
mm membranse debcnt ciim venis vmbi- 
licalibus apte coniungi, & va(a vmbiiicalia 
debenc veftiri ipfis , & ipfas perforare, Sc 
percranfire : illa Vnio dc coliigantia non 
poteft fieri a conformatriGibus diuerfis • 
quarc necefrario debet fieri ab vna , & 
eadem. Antecedens p^obatur» Vafa vmbi- 
iicalia fiintj quafi os , &; sefophagus, 6rpuImo 
fo^tus; per qu^ipfe.debet attrahcrQaercm, 



l©4 2)JE JFGRMATRICE f OE T V S 

6ralimentum:at animafetus&cicos 5r^fe- 
phagu in foetu in vfum affunaendialimentiia 
aduito. Ergo illa eadena facic vafa vmbilica- 
liain vfum alimentiaflunaendiinembryone. 
Dcnique vafa vmbilicalia idem funt in foetUj 
quod radiccs in tcnella plantarat radicesfa- 
cit anima plantae, feu illa qu^ facic reliquam 
plantam i ergo $c vaCa ymbilicalia facic an ima, 
foetui. Vlrimo ; vafa vmbilicalia funt vere 
parces fcetus ; nam. ingrediuntur abdoiTiea 
foetus, & vniuntur arceriis,6t venis ciusrergo 
ab eadem efficiente conformantnr, a qua re-. 
liquas partes , §c a qua reliqu^ ven^ eius. 
Obiicict aliquis: membranas non conforma; 
ri ab vlla vi formatrice, fed foluni. gensrarV 
icalore vteri,pcr cxficcationero externa^ fe- 
xninis partis, iicut generatur crufta in, panc k 
calore furni , 6?: pellicula in laAe^ a calore 
ignis : quod confirmatur authoritate Hippo- 
cracis lib. de natura pueri cextu 3, vbiiicia- 
quit : Ef gemsarA mflata mmhrAn^m ac^umf» 
Etfubdic : Circumtejsdimr emm quodfann^ecus- 
sirc4 ipfafn^ ejl^ continmnoque emditt vtpifU vifl 
€pfumexiHei9srqu€mxdm&dum mfAne^dur^torre' 
tur^ teme quidd&m pellicuU in fuperficie abfcedit 
(jf extat : cAlefms emm panis ^ infiuus elemturs 
qmparte vera inflaitsr^ifiic pellii^U fiecies exa* 
ratur^ (^cmfifiit. genitura autem calefa&4^ ^ in^. 
^ata ex Mo^pellkuUforinftcus. circMatm» Qupd 



Qy MSTIO VTII. 20J 

Idem dicit Galenus i. de femine capite j. Aui- 
cenna ^.deanimaL cdp,7. & Albertus libra 
9. deanimal. trad:atu 2. capite i. & Haly 5. 
5:heoricse capite 34. & videtur ctiam diccre 
Atiftoteles 2, de gcn^rat. animalium cap, 4» 
Verum rerpondeoridiculum nimis efTe cre* 
dere membranas fieri a folo calore per (emi« 
nis torrefav3:ionem. Primo; quianon eft tan- 
tus in vterd ^ftus^ vt poilic talem torrefa- 
<3:ionem facere:cumtalienim seftu nonpoC» 
fet vita^c foetus generatio confiftcre.Secun- 
ido; quia fic produ<ftio membranarum tio ef- 
fet adio viralis , fed mere Phyfica, ficut eft 
incruftatio panis. Tertioi quia fic mcmbrana- 
rum produckid nonfieretcxintentonatur^^ 
fediolum de neceffitate materix, quod eft 
falfum-Natufaenirn intenditfpecialiter pro« 
dudiohem iliarum, tanqu^m neceflariam^ ^ 
firiequibus conformatio feminis fieri mini.^ 
tnc pofTet i & ideo dcbuit earurh febricatio^ 
ticm committere (peciali conformatrici, 6c 
noncommittere fortuitss adioni primarum 
qualitacum, Qyartoj quia fabrica membra- 
natrum nimis eft artificio/a> quam vt dici pof» 
fit per fblam exficcationemj & ineruftatione 
kcalore fieripofle. Authores autem allegati 
iion fie funt inteiligendi, quafi putarint a folo 
Caiore earumprodudtionem fieri& non ab 
alia Gaufaformatrice ; ftd qtiod ad earii con« 

formg* 



iOS DE FdkMATkieE FaETvl 

formationem 6r prodaci:ionetr»5 atque exiic- 
tationemmuitum conferat vteri cirCumfta* 
tis calor, 5rrerhinis gtutinofitas. Ex craffio- 
reenim, Scmagis glutiilofa fcminis parte a 
facultate conforrnatticS ad feminis circurti- 
fercntiam protrufa , eas generarXverifimile 
eft : vti patet ex Galeno loto citaco ; vbi ^ 
€um diKifTet pelliculam fieri ficut cmfta in 
pane; fubiungit h^c verba : T^Jem imYhfe-- 
cus dperatar nAtura femmis pelitcidann Quibus 
verbis indicat illarn non a folo c^Iore , ft d 
a fcminis conforriiattice fieri ; & Auicenna 
loco citato exprefle negat membranas a ca*^ 
lore fieri, fed fdlum eam opinionem adfcri- 
bit Galeno, Sc Ariftoteli; eoque nomine re- 
jSreKendit eos, 6rdicit fieri apdtcntia con- 
formatrice^ §t probattribus rationibus. Pri- 
Hio : quiavteruseft calidus&rhumiduSj&fic 
eips actio fion poteil efTe aflatio. Seeundo * 
quia fi vterus per fuum calarenl circa femen 
producerec tales pelliculas, ctiam ftomachus 
& hepar , quse non minori calore pr^dita 
funt, circa cliylum, & fanguinem, quos in fe 
generant, tales quoque producere deberent. 
Tertio, inquit, quia fic fequetetur cau&m 
conformatricem efle externam, quod eft ab- 
futdum. Qu^ eadem ab Auicenna mutua« 
tus dicrt Albertus 9- de aiiimalibus trada- 
lu ^. capite t. adiungcns ^ ftuitum efle ,hoc 



^M s T I o vnii I07 

dicefc omninoque cflTe afferendum l om- 
tiium quae circa foetum funt operum , ef- 
fecftricem effe faculratem conformatricemo 
Quinto. Animam efle in femihe cum mem-» 
bran^ generantur probatur authoritate Hip- 
pocratis libro de natura pueri , vbi ait m 
hasc verba : Gemtura quidefn in ^trdque fim 
ficrlim eXiJlens felHcuUs tndult^ ^ 'viutjicaturx 
quibus vcrbis manifefte vidctur indicare^ 
tum femen viuificari, cum membranae inci- 
piunt produci. Cseterum membr^nas efTe 
conformatas die quinto, vel die fexto,quod 
fuit alfumptum, probatur experientia & au- 
thoritate : quinimd illis probatur non fo- 
lum die fexto , fed & quinto & quarto eflS 
confbrmatas : quo cafu fequeretur, non Ib- 
!um tertio fed fbrtc & fecunda a conce- 
ptione die inceptas efl"e conformarij eoquc 
tempore iam animam femini fuifle infa« 
fam. Dioclcs Caryftius, & Straton Peripa-» 
teticus apud Maerobium libro i. in fom« 
nium Scipionis capite 6. dicuot prima hebo 
domade femen foUicuIo includi. Hippoera- 
tes Ubro de natura pueri, agens de genitura 
^use Pialtrias fexto a conceptione die ex- 
eidcrat , dicit illam fuiflfe pelHcuIa ob- 
dudam* Alioioco habet haec verba» Geni^ 
iurA feftqu&m permixta efi, (^ retenta fuerit^ 
fHmmiiU€ dte ^ #• hQn cpicernatur $ pelltculd 

quaji 



- idS Dfe fOIlMATRXCE tOEfvi 
i^mficraFiiiferpetm teBAeernitur, Galenas x.H 
femiae capire 4, de tepore generationis Ccinl 
r ficinquit: Membrma, fi^uidem Appahi^q^JM f^'S 
i&fum ^Atim vbi frimufn concepttis eff^ (^i^-' p3,'tfo^ 
rum^fitie fkultorum ftt dierHm^^jnifcjM^rfe rircui.^ 
Hata continet. S^penimeri> enim mitli^rihus poji 
tres aut qmtuor aprincipio dies femen ippnn meml 
bratsa circimuoUtum excidere confueu^t Et ca- 
pite Jd eiufdem Iibri. poftquam rermonem 
BabuilTetde tribusfoemmmuoluenribas me«* 
branis fic inquit ; kulU^^iH ma or^ter hns ejl 
fnembrAm^ quai in p^imis fixtim dtehus necefjari^ 
genereiur : n^^ue enim dd omnes prnc^emdas fe» 
mmsfubllmtid a principiofairsficffjei. Et ibideiri 
cap. 14. difputans quxmembrana primo ge- 
ncretur, dicit agninani i. prima mox concc- 
ptione fieri;reliquarum nuilam in primis die- 
bus neceflariam habere generationem'. Nul- 
liis modcrnorumi Anatomicoruiti eft, qui no 
fateatur fexto vel feptimo die etie abfolutas • 
memini me legiile aliquem^ fed nominis noa 
recordor , qui fcrib;it fe vidiile geniturarri 
quarto a conceptione die elapfam , 62: fuiffe 
jnembrana contedam. 

Secutido principalitcrprobatuf conclufio, 
AdhoCj vtatiimaintroducaturj non eft opus 
Miai adione, quam vc ferhina in vtero virtute 
ac cdoreeius mifceantur, fermentcntur, 6£ 
adueptur. Eo ladto, ia medio eorumjin mi- 



Bimam par ticulam a Dcq Opt. Max. introdu- 
citur feu potius increatur aninja rationalrs» 
Ad talem mixtionem, fermentacionem , Sc 
actuationemnoneftopus longa mora teni- 
poris ; fed videtur ad jTummum tridui fufKce- 
re. Natura enim ne momento quidem eft ' 
otiola^red moK aconcepto femioe incipic 
operari in illud ; ergo illo tempore poceritj, 
imo debebitanima rationalis introduci. Co- 
firmaturo Cibus & panis,qui tam multas per- 
tranfeunt codtiones 6c gcnerationeSjpoflunt 
jbidui, vel tridui ipacio Sc.Ionge citius tranh- 
re in fubftantiam corporis noftri, v^.anima- 
ri,ergo 6c femen.In cauis vlceribus vna no6l:^ 
fepe caro .generatiir , & fanguis ad ipfurti 
liuensanimatur.Ergo..Gonfirmaturfecundo: 
fcmini in telVibus exiftenti func inducSlse vi- 
timse ad animse introdu£tionem difpoficio- 
nes : ergo non eft opus vlteriore magna eius 
in vtero altetatione^ aut elaboratione ; fed 
quam citiilime ppterit animari. Antecedens 
infra ptobabiturjpro nuncoftenditurexem* 
plo feminum piantalium, quibus iic vltimae 
difpofitiones funt impreiTse, vt fspe fponte 
fua in tabulatis valeant germinare. 

Obiiciec aliquis : pra^fatas conclufioni ad« 
uerfanturfacracliteras, ac faadorum Patruni 
authoritas , ac facri Canones: ergo eft fal- 
fa, Sequela eft cerca. Aacecedens proba-^ 

Q tujr. 



2T0 DE F0RM>^TR1CE tOETVS 

tur. Exodi 21. iuxt^ intcrprctarionem fe^ 
ptu^ginta habentur hasc verba : e^v ii ,^oi^.a,-:\cn 

Qme Latine fic ionanti Si autem fugmueHnt 
duuviri^(^ perctifferint muVtmm in ventre ha^ 
hentcm , .^7- egrefftrs fuerit infms eius nm fgurd^ 
fusymulch ntul&abituY^fectfndum cjmd impofuerif 
vir mtilieris^ c^ dAhit cum foHuhttone. Si vers 
Jjguratus erdt, dabit dnimam pre anima^ 0culum 
fro oculo^ dei^tem prn dfnte^ mAnum pro manu^ 
fedem pro pede. Hifcc enipi verbis indicat 
fcriptura, tunc folum fbetum viuere anima 
rationaii> cum cft perfecte organizatus. Mi- 
nime vero ; cum non eft organizatus : ideo 
cnim iudicat debere percuflbrem dare ani- 
mam pro anima curn foetus eft organizatuSj 
^ia tum foetus eft animacus, &: percuffbr 
tum perdidit animam eius ; &" debere folum 
dare muldam cum noneft organizatus;quia 
tunc non cft animatus^ &: non perdidit ani- 
mam eius. Denique in Genefi habetur Deum 
fecifle Adamum de hmo terr2e,& in eum iani 
fadum & organizamm infpiraire fpiraculum 
vit3e;finonmfpirauit nifi in lamfa^tum, & 
organizatum, ergo animaaQneftinfpirabilis 

niS 



ftiiii iticorpUs orgariizaturri. QuetH Ibcurri cx^ 
plicans D. Auguftinus libro u quieftionuai 
veteris Sc noui teftamenticapite 13. vt habe-» 
tur c. Moyfe.^ 32, q. z. dicit aninnam non pof- 
/e etTe, priufquam lineamenta corporis finc 
ftda, necprlus hdbiratoretn polTeincroduci, 
quam habiratio fit facl^. Etili Enchiridioad 
Laurcntium dicft: informcs foetits non eflc 
refjrrc<^uros,eo quod nbn fint animati.?or« 
ro 8c0. Hieronymus ad Algafiam quaeftionc 
4.vt eft in canoiie fequente, i'/V«//,dicit (enli- 
m paulatini cbriformari in vtero- &tathdiii 
lion reputari homirieiil , dqneC elementa 
confeda fuas imagines membraque fufci- 
piant. Et L.Si^uis§, cjUi^hortioms ff.de ^^-li^ 
habetur ; quod fi quis dedbrit poculum ama- 
tonum aut abortiuum 5c m ater vel foetus iani 
homoexiftens pereat^ eum fuiinimo fapplicia 
elTe afficiendurb : quibus veAis hoc laltem 
coUigi poiTe videtutj non omni ten:ipore effe 
homme; fed aliquod tetHpus longu mterce- 
dere qUo adhuc nbn fithomo,fedhomo fiat^ 
quo qui eu perdiderit homicidij reus no fit» 
Porro ^ Lactatius libro de opificio Dei eipi- 
tey. dicic non ftatim poft conceptuanimani 
in foetum mfinuari. (ed protinus tum inquic, 
Cum fxtuni in vtero netefsitxs dimyii formmt^ 
Qupd cap.iz.circa ide quadragefimij cile afle- 
jrit» Adeo V£ Commbriccicsz.deamma^q.t^» 

02^ aru^s 



ili DE lFORMAtki<CE FOETVS .^ 

articulo i. audeant afferere opinibnem d?- 
centium animam citiffime-5r ante organi:^a«» 
tionem itifundi.falfain accrroneanl cile. 

Aduerfari ctiam videntur nonrluUa Hip- 
pocratis, &• Galeni loca. Etenim Hippocra- 
tes libro de natura pueri confuluit pfaltriaa 
iam fcxtum diem grauid^:^, vt fakando femeti 
coicu receptum excuteret ^ quod non vide- 
tur fadiurus fuifTe, ii talem fex dicruni con- 
ceptum anima rarionaii prseditum efle iudi^ 
cailet, Nam quiinfuo lureiurandoiurauitfe. 
nunquam abortiuum elfe exhibicurutd, equi- 
dem religioni quoque habuilfec fetus iaoi 
animati deperdicionem infami mulieri fu*^- 
dere. Galenus Ubro de foetus formatione 
capite ^. & I. de femine capite 9. fecuciis 
Ariftoteiem, docet in femen primo animanl 
vegetatiuarbjdeindefenfitiuam, tdndem ra- 
tibnalem induci : cx quo manifeite colligi 
poteft eum voliiifre rationalem, non ftatird 
poftconceptionem,fed fero introduci. Ari- 
ftoteles porro cum illaili fUcceffionem ani- 
inarum in femen 2. de generatione animaliS 
tapite^. aliifqaelocis aperte tradiderit.eiuP 
dem quoque opinionis fuiflc cenfendus eft. 
Praeterquam quod aliud quoque opinionis 
erus argumentum defumi poffit,ex 7.Politico- 
fum capite 18. vbi dicit in repub. licerc finie 
imquitate ^^i^^^C'"^ id eft foetus deperditionemt 



inftituere, quamdiu foetus fenfu, ac vita pr^- 
ditus non Fuerit. Ex illo enim loco coUigi vi- 
detur opinionem eius QQhy aliquo longo Jfjpa- 
tio foetum fine vit^ e{{e, quo durante uu^XffQe 
inftitui poffiu. Namfifecundo.veltertio die 
eum animari ac viuere credidiiret, vtique 
nullo vnquam tempore ^itc^^^*" licitam efTe 
dixiflet, fed abfoiute eam vetuiflet, cum di^ 
cat ne&s eife foetum perdere, cum iam fenfii. 
ac vita prxditus eft. 

Verum refpondeo : & primum ad locum 
facrse fcripturs Exodi ir. dicotextum Grse- 
cumjqui eft ex tranilacioiie feptuaginta Jn- 
terpretumj ira quidem babete - fed Lacinum 
non. Tenerivero nosad credendum textui 
I>atino, qui authenticus eft &ab Ecclefia ap- 
probatus, & nobis ad legendum propofitus, 
&non texcui Gr2eco,qui aliquando habet er- 
i;ores. Te^ tus autem Latinus longe alicer ha-^, 
bet, ^ nuUam organizaiionis perfed^e aut 
imperfedJt^facitmecionem. Verbaeius fiinc 
hxc :, Si duo viri YiKAtifuerint^ ^ vms fercujje^ 
rit mulierem fr^gndniem c!r ^borium fecerit^ fed 
ipfi vixerit^ fubtacehit dmnoy quxntum mantus 
mulierisex^etiuerit^ 5cc* Si autem mcryeiusfHerit 
fuhfecuta^ddhit ammampfoamma^^c. Qu^ ver- 
banullam mortis foetus, fed folum matris &• 
ciunt mcntionem. Cui confentit & tranilatio 
Sapdtis Pagnini ex Hebraico, vt eft in editior 



^14 bE r0RMATE.IG£ fOETvs 

gie bibliorurn Keerbergianorum anni i6i4 

qui Tic habet. Ei(i rixm fuerint virt^ c^ fer^_ 

asjjerint mulieremfr/zgnmtenfi^egrejsifuerint. 

tgatieius^^non fuerit morsi pumendopMnietur 

auemnimoium impofurit ei maritus mulierjs , <^ 

dabftvt ftatuerint iudtces, Et (i-mors fuertt^ iahit, 

mimtm pro amma, Ex quibus yerbis coUigi 

pon po^eft de cuius morte fermo fit, mulie- 

ris an foetus ; 5c vt de foetu elfet intelligen Ja^ 

nulla tamen conformationis eius mentio fit. 

Nihilominustameni quia textus Gr^cus in 

Ecclefia magn^ (altem eft authpritaris i ideq 

etiamad cum refpondeo, &4ico eum coa- 

flufioni noftrae non refragari. Etenim noa 

vult ibi fcriprura diccre foetum, qui adhuc 

eft informis, & necdum organiza:u>, hon cf' 

fe anim^tum. i led folum qui adhuc neque \cvi* 

fum neque motum habet, noq efle adhuc ho- 

jjiinem perfcdurn, fedfolum imperfedum;&: 

ideo quideperditioaem, aut interemptionc 

illius caufauerit,non efTe caftigandum morte, 

acfiperfedum hominem interemifiet; (ed 

folum grauialiqua mulita mulctandui:u.Coa« 

tra, qui perfedum iam horpinem[ intereme- 

rit, §r tam perfedum, yt fenfum Sc motum 

liabeat, qualis eft, qui iam perfe(3;e eft orga- 

nizatus,morte efle mulctandum. Ad locuex 

Genefi aliegatum relppnd^o eam nibilpro- 

1)ate. NoA enijB fequitui: ; Deus.cuacin 



QV ;e STIO Tin. D^ 

mundi exordio in&dit animamin Adamum 
i^m organizatum ; ergo nunc etiam femper 
infundic in femen organizatum;quia Deus in 
prima mudi creatione non produxic res,ficuC 
nunc producit : tunc produxir hominem ia 
inftantji pertedum ; nunc paulatim nouem 
menfium fpacio perficiendum : tunc produxic 
arhores perfedtas, nunc ex femine generan- 
das.Si argumentum teneret,& fi necelT^rium 
cffet,nunc eodem planetemporeanimamin- 
fundi quo tunc fuit infufa ; fequeretur quod 
nunc quoque non deberet infundi nifi quado 
feomo inilia perfedion^ eflTct cpnftitutus^in 
qua fuit Adamus, quando eianima aDeo 
faitinfpir^ta. Hifce confentit D. Auguftinus 
fiiper Exo.dum,exphcas praeallegatum iocum 
2 1 . Exodi; vbi dicit fblcre agicari quasftioncji 
Vtrun:ifemen,quod fbrmatum non eft,non fic 
aaimatum, 8c vtrum expuhile foetum informq 
non fit homicidium. ; Sc dicic, quia corpus, 
qjuamdiu eftrudker oj:ganizatu,tadiu quoque 
non eft nifi rudicer a,nimatu;ideo lege ftaaiifle 
t^Ieabortus exp^lfioneno elFe habedampro 
hoinicidio: eo quod,& fi quide poflit reaiitec 
cilp animatus, tame ta rudic^r fc a^imatus,vc 
^dhuc fefum no habear,nec pro homme ger^ 
fedo poflit haberi,quianonprias cqfetui: foe-» 
tus eile hpmo perfedus, qua fenfum motuq; 
^iabeaf.Etit^noalTerit D, Auguftmus anim^ 

P 4 ^«^. 



%l& DE FO^MATRICE FOETVS 

tum primuni infundi cum corpus eft perfede 
organizatum, fed retinquit fub dubio, & dicic 
quaeftionem de introdudione animse non efl 
fe temereprascipitandam , velde ea atiquid. 
ftatucndum, In Encl)iridio autem ad Lauren- 
tium videtur qui^m dicere quod in argume- 
t:o eft allegatum : tan^efehHihil j-efoluitj 6c fub 
dubio relmquit, Sc declarat fciri non poffe 
quando anima infundatur. Verba eius fuat 
hxc : Jc per h0c fcrupulofifsme quidem inter do* 
Btfsimos qum , ac difputari potefl; quodvtrum 
ah howine inueniti fofsit ignoro : quarido incipiai 
homo tnvtero viuere: vtrum (it quadam vita^ c^, 
cccnlta 5 qu£ nondum motihus viuentis appareat» 
Quibus conforme & hoc eft, quod D. Hie- 
ronymus hbro %. Apologiae aduerfus RufHnii 
agens de animsproducStionc, dubitantem aa 
/?t ex traduce, an aprima mundi creatione 
coi-pori prsefuerit , an vere quotidiea Deo 
creetur, &c in corpus prasorganizatum infun« 
datiir;nihil refoiuit,fed rem fub dubio re- 
linquito Ex quibus omnibus manifeftum eft; 
nih^lin hac materiaeiOre definitum ; & nuUum 
a Sandis Patribus contra pofitam conclulio-' 
riem defumipofle argumentum , fed Hcere 
vnicuiquefupereaadhuepro ingenio philo- 
fophari. Patetetiamnimistemere^atque in^ 
confiderate loqui Conimbricenfes, quando 
pofitam in conclufione dodrinamptamfalfi^ 



Qv jE sTio yii^- 2.17 

ac friupHs ducfti argumentis, & tam dubia Pa- 
trum moti authoritate erroris audenc infi- 
mulare. 

Ad allegatas Hippocratis, Galeni, Sc Ari- 
ftotelis authoritates ; refpondeo • eorum do« 
ilrinam circahanc rem efle dubiam & obfcu- 
ram,verbaque talia^vt in omnem opinionem. 
trahi poffint. Piroinde ab eorum authorita- 
te non poffe quoque validum contra conclu- 
fionem depromiargurpentum.Etenim Gale- 
nus, etfi V ariis locis conform.ationem virtuti 
feminis adfcribat, plurimii tamen de eadu- 
bitat; &qua2qualifque fit, fatetur fe igno- 
rare. Et quamuis multis dubitet an anima 
fuum corpus conformet, multis tamen fe c6- 
tra, vr capite y. &(S.Ubri de foetus formationc 
ficdeeoloquitur,vt in partem aientem vi- 
deatur inclinare : vti fuprain probacionc co- 
clufionis odaus, vbi eius locain mediu funt 
allegara,eft oftenfum. In re tam dubia, & tacn 
difBcili, & de q^ua omncs ambigunc, non eft 
multum authoritati tribuedum.Ecenimalius 
iioc, alius aliud dicit. Audiamus nonnuUoru 
ppiniones. Soranus Ephefius antiquus Medi- 
cusinfualfagogecapitei^.dicit animam ra- 
tionalem primum iiifunditertio menfe. Aui- 
ccnna libro 16. de animal. capite i. ^^ndo^ 
inquit, cor & cerebrum in fatu refertuntm^ tunc 
tmungtm c^co mima rationdis, Auerrhi^es in 
^ '■ P 5 ' libris 



ZlB DE FORMATRICE BOETVS 

iibris deaniiTia, tum primum aflerit animam 

rationalem infundi, cjuando pueri patrem & 

matrempofluntappellare. 0(;.^camus z.de ge- 

neratione animalium capite 3. & Ferneiius 

libro 7. de procreatiooehominiscapite ij. 

tum primum alJeruntanimamrarionalemin- 

fundi, cum foetus non rudirer, vt alij putan]^,, 

fed perfedte lam eft conformatus : quod pu- 

tant demum effe tertio vel quarto menfe, 

Ferdioandus MenaRegius Medicus comme- 

to fuper caput 14. libri Hippocratis defepti- 

meftri parcu. aflerit eam die fepcimo infundi: 

cui videntur conjfentire verba Hippocr^tis 

libro de carnibus, qu^ fictiabeat* F^w vita, 

homims jeptem dkrum ejl, frimum enim fo.fitju'^ 

genitura tn vter^^feruenit inJePtem diehui lubet 

quMumque corfsf^s hnbere dehet, Et etiam quas 

habet Plinius iib, 10 . c. ^^ qu2e lic fonant. ^t 

tnulier feptimpdie conciperefkcile crsdi^ur. Qu^ 

non de tempore, quo mulier ppft partumice- 

rum concipere poffir,vt aliqui putant, fed de 

temporeanim^tionis funt incelligenda.Non,- 

nulli Tixeologi ac iurifperititenent animam 

racionalem mafculis infudi die quadragefimo» 

foemeUis dieodogeiimo: &colligunt ex eo 

quod Moyfes legem tulerit lu Leuitici, vc 

mulier quse rnarem peperifret,purificaretur ia 

quadraginta diebus ; quse vero foemellani, i^ 

odogintarpiicant enimhoj Moyfem feciffq 



e^ 



^xco, quod rnafculis die quadragefimo,foe« 
melli^ vero non nifi o£togefiii3o anima ratio- 
rialis iafunditar. Quod videntur fequi Zoa- 
yes tomo 1, in 3. parcem difputat. 10. fedio* 
ne z. Maldonatus in caput z Lucae, ScTo- 
letus ibidem annotat. 24. dc nonnuUi alij., 
Plerique ornnes Medici ac Philofophi tc- 
neribt eam infundi inafculis die trigefimo, 
fbemellis quadfagefinao fecundo. Ita Henri- 
cus de Gandauo quodlibeto 15, quseftione 
13. Laurentius libro 8^. quaeftione iS. Pera- 
rnacus libro de horninis procreatione capi- 
t^ 3. Mcrcatus kbro i. partcj. claflTei.quae* 
ftione 140. 

Atque h^c fufficiunt pro veritate huius 
conclufionis, Reftat modo examinare, quod 
fupra fuit promiffum, qualis potentia fit ge- 
ner^tiuas &aa conformatrix Rt generatiua, 
acfpecies eius, necne. Efle enim , fuit af* 
lumprum in argumento quarto allato in 
principio quaeftionis feptimas contra conclu- 
fionem odauam ; adprobandam, conforma- 
tricem non eire ia anima foetus, quod ia con- 
clufione erat poficum : ex eo , quod ipia fic 
fpeciesgeneratiua^ , quam conftac qoa ef- 
fe in foetu , fed ia generaate. Fuic aatpm 
ibi in refponfione ad argumentum nega- 
tum , formatricem cfle geaeratiuam^ ik\x 
Ip^ciem eius; veru non fuit probatum, neque 

oppofi- 



llO DE FORMATRECE EOETyS 

oppofitum fufEcienter refutatum , eo qupd 
illud ibi agitare nimis longum fuiflet, Sc or- 
dinem quaeftionum ac conclufionum nim.is 
turbaffet^&obfcuraffet. Quapropter vt hic 
probetur, dc examinetur, omnino ef^ necef- 
ium.Nifi enim ita fiat 6^'nifioftendaturfor- 
matricem non efle generatricem vcl fpecie 
eius , fed effe potentiam a generatiua di- 
uerfam; mane/ret argumentum ibi allatum ia 
Vigore> &:non (bluni veritas coaclufipnis ibi 
pofitse ; fed & reliquarum omnium fubfe- 
qucntium, ex illa, tanquarri fundamento de- 
pendentiuni^labefadaretur, ac deftrueretur? 
Sit ergo : ' ' 

Qjy ^ S T I O IX. 

^^n potentia Conformatrix fit gene- 
ratma ^ feu Jpecies eius. 

Vldeturquodfic. Primo autlioritate. Ete« 
nim Gatenus i. de facultatibus naturali- 
bus capite j. agens de potentiis animse ve- 
getatiusej dicit generatricem conftare ex for- 
matrice & al teratricc his Verbis : Verum gene- 
yatiofimj^lex quadam d&h naturs non efi^fed e^^ 
^lteYAtlcne fovmAUeneque comfofita, vt enim os 
fat^ item neruus^^vena^ drreliqmrum ^ttdibet^aU 
^ '' tera^ 



QViESTiO It. 2X1 

UfaUm ofortet ejje, vnde mimd ft^ fuhfimthm. 
Vivero comementem figuram e^pfituram ^ ca- 
nirates qmfdam^ ^ vel emta^ vel adnat^^ aliaqu^ 
idgems hahe&t^effingie&m oportet^quaalteratur^ 
Tnateriam^ Ec cajpite 6, dicic^j nacura, vc parces 
crearec,vfam generacrice, alceracriceque po* 
tencia ; vbi manifeftum eft ipfum per genera * 
tricem pocentiam incelligcre coriformatrice. 
Ideni docec Auicenna Fen i. primi, dodrin^ 
iS- capicc 2. his verbis : Generatm^ virtutis 
duAfmt ffecies : vm qua in mafculis ^ foemtnis 
fperma generati altera eH quA diuidit virtutes qnA 
funt ih ffermate i^fermtfceteAm temferando fe^ 
candum cjuodvnicuique conuenit memhro\ias ner^ 
uo compleximempropriarn^Cr ojsi comflexionem 
propriam, Moc tameh totum prouenit^ defpermafe 
fimdium partium.^ e^ ftmilis permixtionis, (^ han^ 
q-Mdemvirtutem ^ocant Medici^ viriutem immu* 
iatimmfrim^m. Virtus vero confbrmatiua impri" 
mens eH iila^ ex qtsaprJseepto fui creatoris proce^ 
dit membrorum lineatio^^ fguraiio, Ec libro de 
anima parce 2. capice i. habec hsec verba: 
Ceneratiua h.%bet duas acfiones ^ qnarumvna efi 
creare corpus, ^ figurare^ ^formare : dltera efi at* 
tribuere pariihcis eius inpermutationeficiidafcr*^ 
mas eartfm^ id efi virt^teSy dimenficnes^ ^rimne- 
rosy^fguras^ ^ afperitatem^ d^ ieuitatem^ dr his 
^dh^rentia^ cui inferuitint nutritiua ^ (jr au^iua^ 
^uxc^mmgium babet^aaf ad perfecli$nem cor^us^ 

refurgi^ 



^li DE FORMATRlCt FOETVS 
refurpt ^enerriuw^ ^ ^enetdt fmnm^ c^ femeh 
intfho^ufefitv^nusefufien ge^^eris vr^cyea^iil 
'ut conferuet fmies, Eaadeai clod:rinan3^-do- 
ceritomnes Me^jici, Fernelius, Peramatus^ 
Chriftoi5horus a Veiga, Vallefius, Zegarra, 
Hercatus, Carrerius, loubcrtiis, & alij in^ 
finiti. 

Probatur fecundo ratioric. OjSicium gc* 
ncratiuse eft generare fibi fimilerfimilege- 
neratur ex femine per ipfius t^onformatio« 
nem, &:iriimutatioDcm: ergo oflicium gene» 
ratiu^ eft ipfum cotiformare & immutare; & 
confequenrer conformatio, &c inrimtitalio 
funtadiones eius. Siillx funt a£tiones eiuSj^ 
ergo in qti^ntum conformat> meritovoca- 
tur conformatrix : 5r in quantum immutad 
partes feminis ad naCuram offls, carnis, &Co 
nierito vocatur immutatrixErgo confofma- 
trix & immutatrix funt generaciua ac fpe« 
cies eias. 

Tertio t dbnformatio & immiit^tio funtj 
ipfe generatio'ergoconformatrix &"immu- 
tatrix funt ipfa generatrix, Sequela eft bo* 
na. Antecedens probatur. Ahqua iftaruni 
trlum eft generatio ; velfcihcet fettiinis pt6« 
^uctio>vet eius emiiTio iri vterum, vel eius 
in vterd immucatio, 6e Cohformacio : non eft 
femiriis produd:io. narii femmis produdiOs; 
i^Ahil eft aliud quam cQncodio, qux it ge- 

nera* 



QjTjESTIO IXo 2?,3 

beratibn^ ejft diuerfa. Non feminis emiffio* 
quiaillanon eft nifi motus lacalis. genera- 
tio autem noneft motus localis,nequemo- 
tusadvbi, fed motus ac^ fubftandam; ergo 
cft ipla conformatio, &"immutatio.Confir- 
matur. Non prius dicicur foetus generari^ 
quam femen iam incipiat in vtero confor- 
mari : nam fi aliquot poft conceptioneni 
diebus effluat , & nulla in ipfo appareant fi- 
gna conformationis , nulla dicitur incepta 
fuiife generatio : at fi exeatcum notis con- 
formationis, dicitur generatioincepta ^erga 
conformatio eft generatio^Sc confequenter j 
Vt didium eft, conformacrix eft generatrix. 

Quarto. Produdtio vkimarum difpofitio- 
num m feminc, eft hominis generatio: effen- 
tiam enim animae rationalis, vt didum eft^ 
potentia generatrix non attingit. Scd orga^ 
nizatio, 6c immutatio funt vltimse difpofitio- 
nes ad animam ; ergo funt ipfa generatio: 
generatiua potentia facit generationem : er- 
go facit conformationcm5& immutationcm: 
Sc confequentcr generatrix eft eonfbrmatrix 
acecontrai 

Quinto, fi conformatrix non fitgenerati- 

ua, qualis potentia eft ?* abfque dubio debcC 

^contineri fub vegecatiua ae effe fpecics 

eius. At vcgctatjLuae fpecies non fiint ni- 

^ tres j gcncratiua^ autriXj & audrix ; noa 

eft 



224 D^ FORMATRICE F.OETVS 

eft nutrix,non audirix.- ergo generatrix, 
\ C O N e L V S 1 duodccima. Confor- 
matrix &: immutatrix nonfuntpotentia ge- 
neratiua, nec fpecies eiusa 

. Probatur primo. Conformatrix, &: immu« 
tatrix funt in iemiiiej vt conclufione tertii 
eft probatum: potentia generatiua npn eft iri 
femine, fed in corpore, &:teftibtis paj-entumj 
crgo confbrmatrix, 5c immutatrix non funt 
gencratiua. Hic ab aduerfariis alterum eft 
re(pondendum : velgeneratiuamjquae eft iii 
teftibus, etiam efle in femine, eique dfe com« 
municatam ; proindcque vitalem illam po- 
tentiam generatiua, qu^ eft irl teftibus, qua^- 
«gue eft potenria animx piarentuin , realiter 
endmcQh iri femine : vel non efle quidem il- 
Jamm femine, fed aliquam ^liam virtureni 
impreiram ab iila generatiua primam, vica- 
riam illius : quse ea ratione poffit aiiquo mo- 
do vocari g;:neratiua,quod illius primarise vi- 
ces gerat, in eiufqub Yitmie^ & tanquam eius 
inftruriientum operetur. Primumdici no po- 
teft : quia potentia rion migrat de fubiedro id 
fubiedtum, nec ab anima elt feparabilis , nec 
vlli aiteri corpori coriimunicabilis. Secundu 
non magis : quiafi hoc diceretur ; requeren- 
tur duo ; & quod vera generatiua non eilec 
alia cjuam ipermatifica^ fic liaberem inten- 
tuxD'^ hoc enim infira fump^obaturus:& quod 



illa generatiua, quam dicunt effe in fcmmc^ 
non cflet vera generatiua, necpotentia vita- 
lis, nec iUa eadem generatiua, quse eft in pa- 
rentibus, fcd folum vicaria, & ancilla cius, 8c 
nomine tenus folummodo generatiua : imo 
fpecie, &: eflentialiter ab illadiuerfa, Et con- 
fcquenter(cum fecimdum ipfos illa fitcoii- 
formatrix) quodconformatrix noneiret ge- 
ncratiua^quod eft pofitilm in quxftione, dciti 
eonclufioxie affertum. 

Sccundo* Potentia, quaspoteftdici con-^ 
jpormatrix vel immutatrix, debetefle illaquse 
facit conforniationem Scimmutationem : ac 
generatiua parentuin, quse eft vera genera- 
tiua, non facit confarmationeili & immuta- 
tionem; neque per fe, ncqueperaliud: ergo 
non eft Conformatrix vei immutatrix. Minor 
^obatur : non per fc- quia hoc eft probaturri 
Zonclufione quinra ; eft enim abfens : noa 
ijcraliud fcVi per virtutem fcmini imprcflam* 
^iiia hoc etiam eft probatum conclufione 
Jfeptima. Ergo nulia ratiorie. 

Tertio. In nobis cft qusdam conforrria- 
trix, &immutatrix ; nam in nobis eft qu^da 
virtus,quxadhuc ^Uquas parte> poftmoduni 
coriformat, vtdentes fophronifteras, &e. dc 
eft etiam quasdanvvircus, qu2eahmentumin( 
Ds & carnem commutat. lU^e abfque dubia 
unc e^dem virtutes , quae primam feminisl 

P fece-^ 



Zl6 t>t FbRMATRlCE FOEtvS 

fecerunt conformatiQnem , Sc primam eiiil 
in os,carnem,&c. mutationcms illae non funt 
generatiua; quia generatiua eft in parentibusi 
&noriin nobis, Ef go conformatrik 3c im-i 
mutatrix rion fuat generaciUa/ 

Quatto. Potentia generaciua eft in tefti- 
bus: at illa potentia quas eft iii teftibus noii 
facit aliud qiiam producere femen, 5c nori 
conformat vel immutat; id eft ad fubftantiani 
offis, carnis, &'c. non conuercit i ergogene- 
ratiua non feft conformatrjx vel immutatnXp 
Confirmatur - pocentia non fubiedatur nifi 
iniliis partibus^ acinillis organis inquibus 
eft apta operari; conformatrix, Scimmuta- 
trix non funt apt^ operari , id eft confo nia- 
re^&immutare iri teftibus •• ergo non fub- 
iedlantur in iliis; Scconfequenter ergonoa 
funt generatiua ; quia generatiua eft in iis. 

Quinto, Potentia refidens in teftibus pro- 
ducit femen, vt eft manifeftum • ergo non 
poteft facere conformationem velimmuta- 
tionem. Sequela probatur; quia facere fe- 
tnen, &f riien conformare, ac ad naturam 
offis, carnis, nerui conuertere > funt adiones 
toto genere diftmdsej atadiones toto ge- 
tiere diftmiksei non polTunt ab vaa,&: eadcm 
potentia proficifci. Etgo, quse refidct in te^ 
ftibus non eft conformatrix vel irnriiutatrix, 
lila tamen eft generatiua .• ergo eonforma- 

trix 



QVJESTIO IXJ tij 

trix 8r immutathx noh funt gcneratiua. 

Ad argumenfa yn contrarium refpondeo* 
Ad aathoritates Galeni 5r Auicenn^ dico 
eos loqui confentanee fuis fundamentis/ 
verum dodrinam efle falfam, Error autcni 
^cx eo procedit ; quod veram cau(am con« 
Formatricem non cogtioueriilt .• S^ cotxfox:- 
inationem^ quam debebant ad/cribere ani- 
mx introdudse, feu aiiimse foetus ^ adfcri- 
pfcrint anima? generantis. Etcnini politQ 
quod ^confofmatio effet aitio generantis, 
iiece^frum efiet dicere ^ cohformatricera 
efle generatiuam ; vel li non eftei: reali* 
ter gcneratiua, falremaliquo rriddo poire ap- 
pellari talem eo qiiod cflet virtiis vicaria ge- 
neratiuas. a generatiua produda5& inftryme^» 
tum eius^agens m virtute eius.At hoc eftfal- 
fum : falfum enim eft conformationem efle 
adioneni generanti^ *quare &: omnia reli- 
qaa falfa funt , quse exinde fequuntur. 

Ad fecundiim refpondeo. Gerieratlbiiem 
noii fieiri per femmis e-onformationem, auc 
immiitationem ; illae enim funt adiones ge» 
heratione pofteriores, vc fepe didum eft ^ 
fed folum per feminis produdtionerq, & vl- 
timarum in eo difpoiitionurn ad aninise re* 
ceptionem neccflkriarum, introdudioaemj 
atque ad loda conueniecem applicationem. 
. Ad tertiumsnego aatecedcns.Ecenim^vc ia 

F' ^ dixJtum 



il§ DE fORkATktCE F bE t V S 

dicStum eft. conformatio & immutacio ndti 
futit ipfa gencracio,fed feminis producflid. 
Ad confirmationem dico t exeO quod tuac 
colligacur , &" dicacur effe fada generatio, 
qtiandoapparetconformatio; non (equicuf 
conformatione.m elTe generationem; fedfo- 
lum efle fignu f^Cxx genei^ationisi Ideo enim 
coliigitur eife fadla generatio, quiacqnfor- 
matio eft. eiFedus generationis feu anim^ 
incrodudas, & adio generatione pofterior. 
exefFeduenim tanquam ex figno cognofci- 
tur caufa,^ ex acStione pofteriorc cognofci- 
tur prior. Quamdiu non apparet confbrma- 
tio^ fciri hon poteft an anima fit intfodud^ 
^rangeneratio fic fada necne : quia animse 
introdudio non poteft alio figno cognofei 
<|uarn fua operatione: prima autem eius ope- 
ratio, eft conformanio ; & ideo quando ilk 
apparet,colligitur ccrto efFe intfodudaralias 
non. 

Ad quarcum; n^gominorem. Conforma- 
tio enim, vt iam didum eft, nori cft difpofi* 
tio ad animx mtrodudiohem, fed operatio.» 
& effedus introdud^. 

^Adqumtumj refpondeo efle nutritiuam»'; 
jroquofit 

C O N C L V S I O decimatertia. Potentia 
generatiua non eft alia quarn fpermatifica. 

Potenti^m fpcf aiati&am pertin^readge- 



QV^M S^TIO IX. 5l2^. 

neratiuam, &includi fub illa, & munus ge- 
aeratiuse etiam efle producere femen^ docet 
Ariftotelcs i. de generarione capite i. his 
yerbis : At verofemen friusjlatoportet^idque of" 
pctumgeneyaptis ri7.EEAuieennaFenh primi 
dod:rina6. capitei. his verbis i Qenerattua. 
virtHtis dndfuntfpecies^ vnA fux in mafctilis (^. 
fceminisfpermAgensrat : dteta qu4 dimdit virUi* 
tes quajunt injperwate, &:c. Qtiod idem afle- 
runt Gandauenfis 2. de anima quxftione ij, 
Gentilis adlocum Auicennsecitatum • Carre- 
riuSjMercatuSj^ & nonnulJi alij. Verun;i in eo 
erranc omries, quod generatiuam faciatmul- 
^iplicem, &• vlcra hoc qupd dicant elfe fper- 
matificam etian;i dicant effeconformatricema 
6c immutatricefn ; quod eft falfum,6ccuius 
(pontrarium lam off endi. Porro efle fpermati- 
ficam^prsererquam quod fequaturex conclu- 
^one prsecedente , fic ipeciaUter adhuc 
probo. 

Primo. Potentia generatiua, eft potentia 
animaegenerantis, & eft in geaerante : fedia 
generante nulla inuenitur potentiaj quxpof- 
lit dici cffc generatiua, quam fpermatifica ; 3c 
nuilareperiturefreadio, qu2epofEt dici efl^ 
.generatio, quam illaqua producitur fpermai 
ergo illa eft generatiua. 

Secundo. Potcntia generatiua vel eft con- 
fornTiatrixj&immucatrix, veleft (permatifica^ 

P 3 coaclu- 



2-3© 53 E FORMATRICE 5 OE T V $ 

cpnclufionepr^cedenteprobatum eft, ne-? 
«que efle conformatriceni neque immutatri-; 
c^i;n : ergo eft fperraatifica. 
" Tertio.Pj-oducere aniii(iam in femine eft^ 
generareoproducereefIentialfteranimam,veI 
producere ipfam aniniaefijbftantiam, non eft^ 
in poteftate hominis ; quia ilia producitur a 
Deo, vt diftumeft: ergo producere animam 
difjvofitiue, id eft producere in femi»e om- 
hes di(pofitiones ad animi intro4uj^^^ 
iDeo ^ciendam neceflarias, eft generare: 
aliter enim, &alias homo generare non po- 
teft# At producere femen ; eft producerc in 
femine omnes difpoficiones neceffariass^qua- 
do enimproducitui! femcri, producuntur pa- 
fiter in ep otnhes difpofitiones adanimaein- 
trodudlibncm neceflarias : ergo produdio 
feminis eft jpia generatio ; & cbnfequenter 
crgo produdiuafeminis, feu fpermatifica efl 
generatiua, Qupdprodudioneli^minis pro- 
aucantur omnes dilpofitiones neceljarias ^d 
anihiam prpbo» Quja ahte ani^iae introdu- 
<3:ionemnuiiagahasproducuntur , quam quas. 
in tefiibus funt produd^ i &• praeter illas 
siuilse aUx funt neceflariae. Ergo. Etenim c6- 
formatio & immutatio non iiint difppfitio,- 
nes adanimam, vt didlum efl:, fedadiohes 
abanima, &ad:ionesanimaproduda pofte- 
ribres/ C^nam ergo alias diipoficionei 



QVJESTIO IX. 231 

feqmruntur? Vel vbi, & qup loco producun- 
tur ? Dices in vrero mulicris aidhuc alias pro- 
duci. Verum falfiam eft : & vt eflecverum; 
ialtcm per hoc non probaretur virtutemge- 
neratiuam^ efle cgnform^tricem vel feminis 
imrnutatricem, quodeft in quseftione ; fed 
foiuni genej:atiuam efle in vtero : quod c6- 
clufione fecunda^ oftenfum quoqiic cft efle 
falium : & nuUam ^fle in mare, fed fblum in 
fceniinaj vel faltem praecipuam elle in foe- 
miaa,quod facile concedo & nihil habet ab- 
furdi. Quia illa potentia, qix^ vltimas , ac 
nobilifllmas produceret difpofitiones, eflec 
maxime generatiua, acatiarum nobiliffima. 
Qupd aute vterus nulla vlterioreprodu^cat ia 
femine difppfitipne,praeter ilks qux in XQfti- 
bus funt prbdud^ieiprohoiprimo; ieminipro- 
dudo in^rbore nulla ali^ imprimitur dirpofi-- 
tio qua quae in ar;bore, ac femi^is generatio* 
ne fuit pf"oduda;^rgo neque femmianimalia. 
imprimitui alia qua qu^ m.teftii)U5^. fuit pror 
duda. Sequela eft bona* Antecedcnsproba-fi 
tur : nam a quo produceretur f Si ab aliqua 
produceretur, dtjbetet produciaxerra:at nai 
producitur ab illa:(juia (kpje femina germinat 
extra tcrram ; & cum iafinitaeherbae diuerfa^ 
ipeciei crefcant in terra 1 deberct terxa fin- 
guUs propri;as, ac diuerfas,6cfpecie ditFeretes 
imprimere di^ofitiQEes^quod eit impofTibilq, 
' ' ' •"•• -^ p 4; ■-/ Ergo, 



45X DE FORMATRICE FQETvS 

Ergo. Secundo : quia ouo,quod eft propat- 
^ioaalefernini, nulla alia imprimitur difpofi-' 
tio quam illa, quae in prima oui productio- 
i^efuitimpifeffa.Namaquo imprimeret^r: (i 
abaliquo; vtiqueabaueincubanterat ab il- 
lanonimprimitur; quia oua faspe viuifican- 
tur in fimetis, 6cin FurnOj vttradunt Arifto- 
teles, Scaligcr, &nonnulIi alij. Denique; 
quia fepe eis incubat auis alterius fpeciei, 
quse non poteft imprimere difpofitionem ad 
produdionem fpeciei diuei^fse. Tertio : quia 
auis incubans cft extra ouum; talis aute nul- 
lamei ampHus poceft imprimere difpofitio- 
nem, pra^ter illam quam ex ante habuit* 

Quarto^ femen infedorum & ranarum §c 
alia, Gum aqua impruden»ter potata aliquan- 
do in ftomacho animantyr, & viuificantur» 
Talibus a ftomacho nulla vlterior imprimitur 
ad fenfitiuam animam difpofitio. Erge. Etc- 
nim ftomachus non haber poteftatem impri- 
sinendi eam, fedfolum calore fuo acftuaf. quii 
aduationem.non efl^e ipfam generationemex 
^o pateti quod aUoquin ftomachus cilet ef- 
ficiens generationiseorum; quod eft falfum, 
Kon enim ftbmachus eft generahs eorum, 
fed rana quse femen produxit , ac in fofFam 
emifit. Eadem ratio eft de femine humano. 
Nuila enim excogitan poteft propter qiiam ei 
linagis debeant nou^e aliquas alicubi difpofi- 

• tiones 



Qv;ssTio IX, 235 

Xloms introduci, quam fcmini tum plantarii, 
tumauium, Ergo. Obiicies ; fi null^ noua 
difpolit>ones introduceretur, femine in tefti- 
bus e^nitoiameflet fada generatio .- at hoc 
eft fallum. Ergo. Nam fihoc effet vetum,Re- 
iigiofi, caftx virginesjcum iam fcmenin te- 
ftibus produxifrent,generafrent, & quoties 
nouumfemen in le producercnt, toties de 
nouo generarent. Hoc dicere ridiculumvi- 
detur&abfurdumoErgo. Verum refpojideo: 
ad hoc, vt fa.da eiFe dicatur generatio , fion 
fufficit fcmen eire produdum, 6c produdlras 
efle in eo difpofitiones omnes ad anims in- 
trodudionem neceffarias ; fed neceffum eft 
infuper fierifeminum adtuationem : ac laten- 
tes in eo difpoficiones, feu difpofitiones fo- 
lummodo adhuc folum exiftentes in poten- 
ua, fieri adu, Mox autem vtfunt fadteadUj 
^nimaintroducitur, vel in bruUs e potentia 
inateri^ educitur^ ac tum eft fada gencratio. 
Ad hoc autemvtfiantadu, feuad aduatio- 
nem plura requiruntur. Rcquiritut enim Vc 
^nt in vtero: in folo enim vtero eft iUa virtus 
3c proprietas femina aduandi : requiritur 
ctiam, vt femina vtriufque fexus mifceantur. 
lion poflunt enim aduarl nifi fint commixta, 
neceffum enim eft vt per rnixtionem difpo- 
fitiones, qusefuritin duobus feminibus, mifl 
^eancur^&exduabus fiat vna-alioquinnulla 

P I diucr- 



234 ^^ FORMATRICE FOETVS 

divierfii;atis (exunm in animalibus ncceffitas 
foret* Non poflunt autem femina in vte- 
m vniri, & mifceri, nifi per coitum; 5rita 
aduatio includit caitum : & confequen- 
ter gencratio qaoque includit & coitu Sc 
omnia ifta. Interim tamen eprum nul- 
lum eft eifcntialiter generatio : napfi ne- 
que coitus, neque feminum emiflio , auG 
^UT^&iio , neque eorum etiam permix- 
tip funt generatio t, quia illa non dicunc 
nifi motum loralcm eius ; qui non eft gc- 
neratio : neqae fencimis quoque aduatio; 
quia illa folummodo fefeMiabet. per mo- 
qum caufae adiuuantis. & fine qua non: 
fed fblummodo ipfa feminis produitio, &a 
quac ei induditur , qu^qwe tum. fit , cum 
femen producitur, omnium yitimarum ne- 
(^effariarum ad animjse introdudionem dif- 
ppfitionum in ipfum impreffio eft ipfa ve?, 
ra & eflentialis generatio. Hoc eft, mani- 
feftum in feminibxis tum plantarutxii , tum 
auium, qua^ ouo incliiduntur. Etenim, fe- 
ininis ex atbore ia terram cafus , v el eius, 
ab homine fada plantatio , vel gallinae ad 
ouum excubandum ambulatio. , ac feflia 
fuper co , quae refpondcnt coitui homin 
num; non funt ipfa generatio; fedfuntfo- 
lummodoapproximatipad iocum vbi debec 
aduari : nec ipfa ferRiai^; ia.terra. exiftenti?* 



aut oui a gaflina incubantc aduatio efl: ip- 
fa generatio ; fcd ifta oipnia folum habenc 
rationem caufe fine qua non, d>c caufae ad- 
iuuantis; finequibusgeneratiofieri non po- 
teft. Pprro aduatione fada confeftim atii- 
jna introducitur & tum eft abfoluta gcnera- 
tio. Etitaarborquandoproduxit femen^ & 
iinit illud cadere in terram ; iam generauit: 
nec aliter generat, quam producendp tUudo 
Etpater, qmndo femen produxit , 6cillud 
vtcro approximauit; iam generauit ; nequc 
liliud in generatione facit , neque aliud ad 
gcnerationem confert, Nam eo fado poteft 
inori vel abeiTe, & tamen gencratio (eque- 
tur, & ipft vere generauerit. Itaquc fi tum 
generauit, & fi tum eft feda generatio , &c 
ipfii approximatio non fit generatio ; er- 
go ipfa feminis producftio eft gener^tio. 
Ideo vero non dicimtur Religiofi Sc Virgi- 
nes gcheraiTe^ etiamfi femen in fe genue- 
tintj quia generatio includit adiuationem,^ 
& tum folum^ eft perfeda, & abfoluta, cutn 
adruatio eft fadla * adtuatio autem praefup- 
ponit coitumj quern caftae Virgines.,^ Rc- 
figiofi non commiferunt. 

Verum contra conclufionem polTunt ob* 
iici hgc argumcnta. 

Primo. Facultas fpermatifica , eft 
prioi: fcmine v gtiia eft efficiens qus .• 

poten- 



i^l^ DE FQRMATRIQE FOETVS 

potcntia generatiua non eft prior icmmQ, fcA 
fupponit ipfum, tanquam materiam, ex qua 
ipfa deher generationem facerq, Ergo fper- 
matificanoneft generatiua. 

Secundo. Si ipermatifica eiTet genteratiua;, 
etiam ladigca, chylifica, /anguifica^eiTent ge- 
neratiua: hoc pft falfum. Hrgo. Maiorpro-^ 
batur : quia fanguifica & ladifica idem faciutj 
quod generatiua. Ecenim ipermatifica nihil 
aliud ^cit, quam inducere formam efiTentia- 
lem feminis in alimentum : lajctifica idem fa- 
cit; quiaetiam inducic formam eiTentialeni 
ladis inipfui;n : idem^ facit /anguifica, fpiriti- 
fca, &;C. 

Tertioo Generatip hominis eft vna fim- 
plex adio : at fpermatificatio parentum eft 
duplex adio : vna eft fperrnatificatio maris, 
^ltera foemin^a Ergo. 

Quarto. Finis fpermatific^ eft conuertere/ 
femen in fubftantiam teflium : ille non eft 
finisgeneratiu2e;fed finis eius eft conuerte- 
te femen in nouum bominem * &: conuerte- 
feinneruum, oflaj carnem, caput, brachia^^ 
pedcs^&cErgo funtdiuerfe.Qusirum enim 
potcntiarum fines, 6c adus funt 'diuerfi , illa^ 
funtdiuerf^e, 

Quinto. Sipotentiageneratiua ciretlp<::r- 

matifica, gencratiua efTet nutritiua : hbc eft 

abfurdum. Ergo.Maioreft vera: fcquela eft 

' ^ ' ^ ' " "^ bonao' 



'qv^ sTio IX* ' 237 
boha. Minor probatur variis rationibus. Pri- 
mo, fi generatiua eflet nutritiuaj non cffent 
nifi du^ fpecies potenti^ vegetatiuse, nempe 
iiutrix, & au<a;rix : at communi oinhium fere 
tum Medicorum, tum Philofophorum con- 
fenfu fiint tres • generatiua^ nutritiua, Sc aii- 
clrix; &omnesponunt generatiuam, vtfpe-» 
ciem contradiitin(5tarri contra nutritiuam; 
Ergo. Etenim Gaienus hbro i, de facult^ti- 
bus naturaL capite 6. &S. ponittires potentiae 
vegetatiuae facuitates, dc tribus diftindis c^- 
picibus, dciistahquam dcdiuerfis facultati* 
bus agit. Idem facit AuicennaFen i. primi 
dodrina 7. fummai.capite 2. &* Auerrhoes 
2.1 Colliget capite j. Ariftoteles 1. de anima 
capite 4. textu ^4. & D. Thomas i. parte 
C|u^ftione 78- articulo 2. qui omnes docenfi 
generatiuam Qffh potentiam a nutritiua di- 
Itindam. Secundo, potentise habentbs diuer- 
fos fines, fiintdiuerfx : nutritiua&genera- 
tiua habent diuerfos fines. Ergo. Minor piro^ 
batur. Etenim finis nutritiu^ eft conferuatid 
indiuidui & referuatio fui fubiedii. Finis ge- 
iieratiuse eft confcruatio fpcciei & produdtio 
alterius indiuidui. Tertio, potentise, quarum 
adiones funt diuerfse^ funt etiam diuerfas: riS 
vt eft 2* anim. tex. 22. potentia; per adus 6c 
opera diftinguutur : at adiones generatiuse ^ 
nutritiuse sut diuerfge,Ergo,Minorprobatun 

Eteflim 



1^8 bE IbRMAtRlCE iOETVS 

EreniM nucritiu^e ad"io eft nutritio corporii 
iam exiftentis ; generatiuse generatio noti 
csiftentis, Infupcr adtio generatiuseeftpro* 
duttio /totius earnis, totius offi? denouo,5c 
ad nihil prasexiftcns; adid nutritiuse.cft pro- 
dudio particulae tantum carnis, 5c offis, Srad 
pr^exiftens, & eft adprodudio , fiue adge- 
neratio. hx adiiones omnino funt diuerras. 
Ergo. Qua'rto,potentix, quarum vna feruit, 
altera feruitur ; vna miriiftrat , altera mini- 
ftrattir, rion polTunt efle esedem : ules funt 
nucjriiCj 6c generatiua* Ergo»Minofprobatur 
authoritate Galcni i. de facult^tibus natu- 
ral. capitey. & Auicennse Fen i. primi do- 
d:rina 6. capite 2. D. Thomsei.partequxft* 
78.articulo2. &i. coiltra gences capitc %. 
qui orilnes dicunt nutriccm &: audlriceni 
feruire In vtero generatiuae. Quinto , po- 
tentias,quarum vnapoteft faccre, quodnon 
poteft altera, non poflunt efFe esedemi ge- 
neratiua poteft facere, quodribn potellnu- 
tritiua. Ergo, Etenim generatiua poteft face- 
re otnriespartes homiriiSjCaput, pedes, cor, 
ftomachurn, hepat , &c. nutritiua non po- 
teft vel vnum digitum deperditum reftau- 
rare. Sexto , potentise inter fe difFeren- 
tes proprio fubiedto, non poffunt efle vna( 
& eadem ; gencr^tiua, dc nutritiua diffe- 
runt proprio fubie<ilo : ngm generatiua non 

cft 



'cit nifi in teftibus ; nutritiua cft in to- 

to : nulla enim pars eft in qua non fub* 

icdetur potcntia nutritiua. Ergo. Septi- 

mo , potcntiae, quaruii) vna poteft fempcc 

operari ^ altera nonj non poflTuht efle eas- 

dem; fcd ita eft de geheraciua , & nutri- 

tiua : nutritiua enim opcratur toco tem- 

pore vitae ; generatiua non incipit opera- 

ri nifi decimo quarto anho ^tatis , & noit 

pbteft operari vltra quinquagefimum , fal- 

tem in mulicribus, Ergo. Odrauo , po- 

tehtiae, quarum vna operatur , Sc produ- 

cic tcrminum fuum per adionem imma« 

nentem , & altera per adionem tranfcun- 

t^mj feu, vt inquit D. Thomas i. par- 

te , qu^ftione 78. articulo 2. quarum vna 

habec eftedum fuum in eo in quo eft alia 

m alio j non poflunc efle easdem : -at ica 

cft de nutritiua & generatiua : etenimadio 

nutritiu^ eft immanens, &• ipfa agit in fuunn 

iubicdtum , 3c illud perficit 6c conferuat ^ 

adio gcncratiuse eft tranfiens : etenim ge- 

herans non generat feipfum, fed aliud y 8c 

cius adio non terminatur in feipfo , fed 

in alio, Ergo. Nono , potenti^ , qu?« 

rum obieda funt rcaliter, imo, vt in- 

quit D. Thomas i, parte quaeftione 77» air- 

ticulo 3. 6c quaeftione 80. articulo i. ad 

^lecundurh ^ foium formaiiccr diftincSta-, 



4^0 DE FORMATRrcE FOETVS ; 

funtdiuerfe: obieda geneiratiuse, vel rcali- 
ter.vel falrem formaliter funt diftinda ab ob- 
icdo nutritiua^. Ergo. Minor probatur. Ete- 
him obiedum generatiu^ eft femen; obiedii 
nutritiusc eft fanguis;illa funt obieda realiter 
diftinda. Ergo. Alij fubfumunt fic: obieduni 
nutritiuse eft alimentum vt conuertibile iri 
iRibftantiam viuentis ; generatiuse^vt conuer- 
tibile in femen : alij dicunt obiedum poten- 
tiarum vegetatiuarumj efle ipfum corpus Vi- 
Uens ; &c. fubfumunt fic : obiedum potentias 
hutritiu^,, eft ipfum corpus viuehs vt nucri- 
brie ; generatiuse, vt gerierabiic ; audricis, vc 
augibile^quam diuerfam obiedi pqtentiarum 
vegecatiuarum rarionem tradic D. Thomas 
parte i. queftione 78. arcic- 2. Hse rationes 
bbiedi funt diuerf^. Ergo. Alij mulco alir^r 
fubfutnunt, & longe diuerfas obiediharum 
potenciarum raciones proponunt; qu2e nul- 
lius funt momeriti:quod exeo c5cingit,quod 
omnes diuerlificentur in potencise generati- 
uas natura ac eifentiadefignanda. Alij enirii 
afletunt generaciuam eife fpermacificam , alij 
fbrmacricem, alij vtramque fimul, alij gene- 
ratiuam eife in pareritibus, ahj in femme,alij 
Vtrobique;alij eile pocenciam vicalem, afij 
nori vitaiem : & fecundum hoc coguntur di- 
tierfa earumadlignareobieda DecimOjpo- 
tcntix diuerfimode operantes funt diuerfe; 

geaeratiua 



generatiua diuerfimode operatur , quam nu- 
tntiua. Ergo. Etcnim generatiua producijc 
carnem^olla, &:omnes partes cum figurarnu- 
tritiua etfi producac cjuidem carnem , ofl&^ 
,&c. producic tamen ea fine figura. Etenim 
in nutritione quotidiana,particula^ qu^ ap* 
ponitur membns, non produeitur cum vll^ 
determinata ac propria figura, fed foluna 
€um. illa quam ex accidenti i^quirit afigu- 
ra partis cui adglutinatun , 
, Sod rcjfpondeo, Ad primum : nego po- 
tentiam generatiuam cSh pofteriorem fe- 
mine, Sc (upponere iprum. Etenim potentii 
generatiua generac femen in ordine vt fiac 
yiuens (fernen enim non difFert a viuente ni- 
ii per aduationem. cum eric aduatum eric 
yiuens ) & fic generando ipfum, generat vi« 
iiens in proxima potentia: quod autem^ge- 
neratyiuen:> eftprius ipfo, & non fupponic 
ipfum; &ficgeneratiuanon fupponit ipfum. 
y eriim potentia confortnatrix, & immuta- 
trix fupponunt femen^ vC iiiud quod debec 
conformari, 3c conuerti ia fubftantiam oflis, 
carnis^ 6cc. fed illse.vc fsepedidtum eft, noti 
iiinc pocentia generatiua, qux eftporentia 
generancis; ied pocentia geaiti. Ergo, 6cc. 

Ad (ecundum, fpcrmatifica rion eft gene- 
t atiua per iioc 5 quod inducat in iaRgument 
liQuam fornlam eiTentiaiem diftxnclam a 

Q^ forma' 



242^ DErORMATRlCE FOETvs 

formafanguiiiis,nempe formam feminis;fed 
per hoCj quod fit generatiua nouiiadiuidui 
viuentis;^d eft quod producat talem fubftan- 
tiam, qux eftinproxima potentiavtfiatno^ 
uum indiuiduum viuens,cuique nihil aUud ad 
hoc deeft, quam vt in vtero aduetur, Sc dif- 
pofitiones in ipfo latentcs fufficientes adani- 
mxintrodudionem^acad eflTe noui viuentis 
fiant aitu. Ah^ porentise in argumento com^ 
memoratx, vt ladifica, ianguifica, generant^ 
id eft faciunt Phyficam generationem., pro- 
ducendo nouam formam eflentialem m fuum 
obiedtum, nempe lac, & fanguinem ; qu^ eft 
generatio latefumpta, vt opponitur corru- 
prioni; fed non faciunt generationem'pro^ 
prie dictam ; id eft generationem viuentis,&: 
produc5tionemnouiindJ!uiduiviuentis , qua^- 
que fecundum communem doctrinam Phi- 
lofophoru, opponitur nutritioni, 5caud:ioni. 
Ad tertium : dua^ illa: fpermatificationes 
funt du3e generationes partiales tendentes ad 
vnam generationem cfrentialem , qu^ tune 
fit, quando femina in vtero a^anrur,&:aai- 
ma a Deo infurjditur.Subftantialem enim gc- 
nerationem,vt Isepe diclum eft,homines non 
pr2eftant,neque propter animx excellentiam* 
pr^eftare potfunt. iila generatio efRntialis 
quse fit in momento, &" tumprimum, cum 
Deus animffii racionaiem mfundit • eft vna 

fimplcK 



Bmplex adio : ied generationes accidenta- 
les, quas faciunt generantes^ quae non func 
nifi partiales productiones matcriae indiuji* 
duifuturi, &-n6n funtnifi alterationeSj&vi* 
rimarum difpofitionum introdudiiones pof. 
funt bene eiTe duplices : guia tamen tendunt 
in vnam finalem generationem eJQfentiaieni 
idco merito dici pofTunt rion efle hifi vna ge- 
neratio, &• vna fimplexadioo 
. Ad quprtum/refpondeo ; ifti fines func 
fubordinari : ideo vna potentia poteil habe-» 
re vtrumque. Fmis vltimus eft, vt produca- 
tur fimile in fp^cie, &nouum indiuiduum* 
riutritio teftium nori eft firiis vltimus, fed 
t<)ndit ih illum. Etenim teftesnori funtfadi 
vt nutriantur, fed vt inferuiant generatio- 
ni. vt autem inferuiant generationi & pot 
fmt femen quod potentia eft noiium vi- " 
uens producere, debentnutriri, crefcere, 
3c conferuari : & fic eorum riutritio eft pro- 
pter geherationem , & confequenter finis 
fubordioatus generationi. Verum quiapro- 
pter generationerh debuit in iis produci fe-» 
men , ideo natura volens facere com- 
pendium adionucn Sr inftrumeritorum, eo-s 
dem abutitur eadem opera etiam ad te- 
ftium riutritionem, & illius indiuidui par- 
ticulae conferuationem. Prascerquam quocl 
inininie cercum fit teftes iemine nucriri. 



244 ^^ PbRM AiTki CE BGETVS 

Kam ficuti ftomachus, etfi genercc chylum^ 
nonramen propterea riutriturchyloi 2^ma- 
Hi^etfigenerentlacj non tamen nutriuntur 
eo; ita forte teftcs non nutriuntur femine.et^ 
fiipftimgenerent, fed languine* Etenim Sc 
niammx, Sr teftes funt , & nutriuntur priut 
quam lat & fernen generenr; quod indiclum 
eil ea illis rion nutriri. Quod tamen hoc loco 
difpuraie ramis longum , 6c plane prseter pro- 
"pQiit:um'fdfer. Porro 'fincm generatiu^ effe 
ton^pftereuemen in os^carnem^tieruos^ca-» 
'pur,pedes-^\&:c. falfum eft. Etenim generati- 
ua xiv>n edir fHas adtiones, &:ita non funt fi- 
nis eiu'^. Generariuc fints eft intrbdudtio ani- 
nise viHa entm eft generario, non productid 
'.offisit^rnis. capitis, peduni, &c. ijuiaillae 
non funt generario^ ?ed actiones, vtminies 
didutn, g^^nerationepofteriores, dcadidnes 
animae inrrodu(Sx, 6c finis cius^ 

Ad quintum nego maiorem. Ad argumeii- 
ta eam probantia refpondeo : ad primum,di- 
ftindione formali meritb polfunt dici elFe 
tres. Nam in quantum nutritiua edit adiones 
ahquas tendcptes ad conferuationem & ali- 
tionem indiuiaui, eatenus dicitur riurfitiua: 
in quantumvero edit aliqiiam ad:ionem te- 
dentem adpfodudionem alterius indiuidui, 
^ocaturgeneratiua : diftindione vero reall 
npn lunc nifi duag^Nam eiTentialiter & fecun-i 
• ~ dum 



QV^ JE S T I O IX. 245 

dum rem JHa,qu2e facit nouum viuens,eft ca* 
dem cum ilia, quseruum proprium corpusco- 
feruat. Etenim quse producit nouum viueas 
eft fpermatifica ^ fpermarifica autem produ-K 
cit nouum viuens, per hoc quod producat 
femen,quod cft potentia nouum viuensjiicuc 
nondeiit ei nifi aciuario , ficut dixi : confer- 
uat autem indiuiduum propriuper lioc,quoci 
producat femen quo tcftes nutriuntur. Qua- 
tenps enim vnam partem feminis conucrcit 
in teftes,eatenus eft nutriciua,&' conferuatiua 
fui indiuidui;quatenus vero aliam fuperfluam 
feruat, vt fiat viuens nouum ex eo , eatenus 
eft generatiua. Quoad authoritates; nonnulli 
dicunt illos authbres de diftindionc formalijj 
&r. non reali, effe inteUigendos ; quo cafu ni- 
hil facerent contra poiiram conclufionem : 
verum egocredoeos, &m.axime Galenum, 
&D.Thomam5 de diftinctioue realiefTein- 
telhgendos. Vtiit fit, &c quomodQcunque in- 
tellexerint, parum refert : non enim in hac 
do(3:rinaparadoxamoror authoritates , fed 
Colum rationes. Homines fuerunt, & potue- 
runt errare. Ideo vero errauerunt ; quia vera 
potentiam conformatricem non cognoue- 
rut, &quiaconformatricem, & immutatri- 
ccm ipfam generatiuam efTe putauerunt:(quo^ 
cafu ipfa abique dubio a nutfitiua generantis 
eijfet diperfa : ) quod eft faifum. Ad iccundum 

l iam 



14^ BE ioRMATRlCE FOETVS 
lam data eft relponfio in folutione argument| 
quarti principalis. Ad tertium dicere poten-' ' 
tiam generatiuam efle nutritiuam , nihil eft- 
abfurdi, cum id quoque dixerit Ariftoteles 
3L.de anima capite^.textu 45. his verbis:Cww 
AUtemeademvis &mmdtvt^^ nutrkndi^^ genc» . 
wdi^ pYtmum de dimento determinAre necejjum 
tU. Dico autem .• licut nutritio eftaitionu- 
tritip^, itaefre& generationem. Pro cuius 
ihtelUgentia fciendum eft nomen potentias 
nutritiux efle sequiuocum. Etenim nomen, 
nutritiuse, dupliciter fumi poteft,&geacrice, 
6c fpecifice. gencrice ; pro potentia quadam 
vniuerfali, quse fit g;enus ornnium potentia^ 
ruin ad nutritionem aliquo modo fpcdtan- 
tium ac concurrentium. fpecifice ; pro fpecie 
quadam determinata nutritiuae in gcnere: 
fumpt^. Nutritiua illa quas folet a Medicis 
contradiftingui contra generatiuam , &■ au- 
<a:ricem,eft nutritiua generice, non fpccifi- 
ce fumpta. llla nonhabet proprium nome, 
fed appellatur nomine fux fpeciei , nerapb 
nutritiuae fpecifice fumptg, feu proprie didtae: 
quse eft omnium potentiarum nurri^iuarum 
nobiliffima &quafi domina,&: cuifoli ferere- 
liqu^omnesgenerice fumptx fpecies infer- 
uiunt. Hsec nutritiua eft fpecies potentis c6* 
codricis • & eft illa concod:rix quae refidet in. 
partibus fimilaribus,qux alimentu vkimatii' 

conuei^^ 



QV, ^ STIO IX. 247 

oonuertit in fubftan^iam membrofum & affi- 
jrjilatona poteft appellari, quseque vere, & 
propric ac immediate indiuiduum nutric 
5c conferuat. Talis nutririua totiplex eft^ 
quot funtfpecies partium fimilarium; offifi- 
ca in offibus, carnificaincarnibus, neruifica 
in neruis, & fic deinceps. Jliius enim adio 
eftadio fimilaris, &noninftmmcataria, 5r 
refidetin partibus vt fontfimilares^&noavt 
inftrumentarise. Nutritiua generice fiampta, 
eft potentia quse quaqua ratione verfatur cir - 
ca alimenti feu conuerfionem , feu praepara- 
tionem.Quaecumqu^ enim potentiae aliquam 
qualemcurriquecircaajimentum qdatit afStio* 
nem, ad hanc tanquam ad genus referuntufj^ 
ac funt fpccies qius.Tales plurimsefuntcali'-. 
quae vetfantu£circa alimena motum, vt re- 
tentrix , attracitrix , expultrix : aliquae circa^ 
alimenti alterationem , & efTentialem con- 
uerfionem, & vocantur conco<flrices. qua-? 
rum duse fiint Ipecies, vna quae coquic ali- 
mentum difpofitiue feu ad nutritionem , 
fcu ad generationem. , vt chylifica , & 
fanguifica ; aiia qu2e conuertit ipflim per-' 
fede & vltimate , 6c in fubftantiam vi- 
uentis ; quaUs eft illa nutritiua proprie 
didia , de qua iam egimus , quaeque ia 
iingulis membris refidet ;, Sc affimilato- 
^ia appellarurj & cuius toc funt fpccies quot 

Q^ partes, 



'%4$ t) E r O R M A T RI Q B I OE T V S 

partes fimilares: vt offifica,carnifica,&c.' Aliae 
infuper verfantur circa alimentuni,vtex eo 
confeructur fpecies, 5c fiat aliud viuens, ic 
genitumadtempusalattir, yt generatiua dc 
fadifica- Alisefolum pr^eparant alimentum ad 
hoc, vt ex eo producatur a,Iiqua fiibftantia> 
qusefit indiuidui ad varias acStiones inftru- 
tnentum ; vt fpiritifica tum coirdis, tum cere- 
brijfiquae fit. Hx ergo omnes funt fpecies 
hutritiu^ generice acceptae ; reliqua^ non nu- 
triunt, neque vltimate conuertunt alimetum 
in fubftantiam indiuidui ; fed vel difponunt 
adillam,vcl conuertunc inalium vfum, vt ia 
didum eft. Po|:ro ficut nutritiuas proprie di- 
dix refpondet fuaaftio, quae eft nutritio pro- 
priedicla : ita & nutritiuse genericc fumptas 
generice fumpta. Quas non eft quidem nutri- 
tio proprie diota, nec conuerfio alimentiin 
fubftantiam aliti, aut aliti conferuatio ; fed eft 
6mnis qualifcunqtie vitalis animas in alimen- 
tum adio^fiue fit akeratoria,fiue generatoria, 
fiiie motoria. Et hae ratione omnium poten- 
tiarum nutritiuarum ad:io,poteft nutritioap- 
peliari,fumpto nomiae nutritionis genericCg 
<S^:iri latafignificatione : Srinhac chylificatio 
eft nutritio,& languificatio eft ntitritio^&fpi- 
ndficatio,j&-retenti6, Scattradio, &c. quia 
fiint adiones potentia^ nutritiuas generaliter' 
fumptaso Eodem modo generatio ^ qux mhil 
^ \ • ■ ^: ^- ■■■ ^ ; eft' 



QX JE 3 T ji O 1% . 2.49 

eft aliud, quam conuerfio alimenti in fcmen^ 

id eft innouum viuens, (etfi non adti fed 

potentia tantum viuat, ) vefe eft nutritio; fed 

tion nutritio fpecifice;» fed generice fumpta: 

&confequenter5 ficut generatio cft nutritio, 

iraquoque generatiuaeft nutritiuaacfpecies 

cius. Et hac rarione patet refponfioadargu- 

mentum.Etenim non eft verum nutritionem^ 

<8r generarionem efle diuerfas adtiones , fed 

gericratio vere eft nutritio, & fe habet vC 

ipeciesadgenus- Proinde ficut adiones noa 

funt diuerfe, ita quoque ncque poteiitiae ; ac 

confequentergeneratiua eft fpecies nutriti- 

nx^ adeoque nutritiua, verum non illa nutri- 

tiua (pecifice didla, quse aflLimilatoria voca- 

tur^acindiuiduum aUt;fed generice: Scfpc- 

cies iliiusquae eftimrnediata fpecies vegeta,- 

tiu?e, & quam Medici ac Philofophi folenc 

communirer contra audricem, 8c gencratri- 

Cem, etfi f^ifo, contradiftinguere : de qua fo- 

lum qugftio eft. Ad illud quod fequitur inar- 

gumentb, refpondeo, & dico produdionem 

earnis,ofIis, &c. de nouo,Sr produdionem 

totiuscarnis,&:totius ofliSj&rcnon efle ge- 

lierationem, fed adtionem gcaeratione po- 

fterioreni, vti fxpe diduiii eft rfolamautem 

feminis produaionem efle generationem. 

^Adquartum refpondeo; dupliciter pofFe m- 

tcUigi nutricem & audricem inferuir e gene- 

Q^y ratiiT^. 



2fO DE FORM ATRICE r OETVS 

ratiu^. Vel enim poteftintelliginutricem &. 
audric^m generantis , inferuirc generatiuse. 
generantis, id eft mferuire generatiuse eiuf- 
dem numero animse, caius ip&funt poten- 
tias; feuinferuire fpermatific^ : in quantum 
nimirum corpus debet diu nutriri, &-augeri 
priufquam (itaptum generare^ &femenpEO- 
ducere / velpoteft intelligi nutricem &:.au^^ 
(Jtricem foetus inferuire generatiu^ paren- 
tum, feu formatrici; quam aircrunc eife ge- 
neratiuam. Si intelligatur nutricem Sc au- 
(Stricemgenerantis feruire generatiu^, id eft 
fpcrmatificas ^enerantis;.dico hoc quidcm. 
eflevefdim; fed ex eo non fequi generati- 
uam non dfe nutritiuam. Poteft enim efTe 
vnafpeciesnutritiu^ &:aliafpecies inferuire. 
ei: nam,vt dixi,nutritiua eii duplex, aliage- 
nerice, alia fpecifice fumpta, Generatiua eft. 
nutririua generice fimpta, icu,.ipecies eius. 
Hliusautem adhuc iunt plures alise fpecies|. 
chylifica, languifica, attractrix, retentrix ^ 
^c. Nihilautem impedir vnam earunn alteri 
inferuire. Etenim fpecics fubeodem generc 
contentrs nonfunt omnes gque riobiles; qua: 
autem ignobiUor eft, poteit alteri inferuire, 
Siccanis &equ.us,qui funtipqcies animalis, 
bene pofTunt mieruire hommi, quitameetia 
eiufdem fpecies eft. Ex hocautem quod vna 
ipecies fvrmat alterisnonfequitur-nonpofle 

vtram-. 



Qv i: sXio IX. i$l 

ytrainq; habere nomenacappelJ|^ttonem ge- 

neris; aiit non poffe nomen generis tam bene 

de vnaquadeakeraprxdicari.Naetfi, dico, 

canis &equus in(eruiantliornini,tamentam 

benevocantur animal,qua homo. Pari racio- 

ne;aliqu^ fpe^^ies nutriciua^ generice fumptse, 

Vtchylifica,fa0guifica,atcra6trix,rec6trix,&c. 

poflTunt inferuire alteri fpeciei illius, nempc 

generatiuas/eu fpcrmacific^;&: tamen niliilo- 

minus efle nutriciua, &c tam bene appellari 

nutritiuajqua ilte.Poteft generatlua,qua fper- 

matificam efle dicimus,eciam dici efle nuta- 

tiua fpecifice fumpta,' id eft nucritiua ceftium: 

fed curn illa nucriciua non inferuirec ei ; iquia 

efretvna& eadem.;5cficquoadeaargumencii 

rionhabereclocum. Siveiro intelligacur nu- 

trice, 6raud:rice foecus inferuire generaciuse 

generancis^ (eu formacrici,qaa dicuc elle ge- 

neratiua (in quo jfenfu intelligunt , Galenus, 

Auicenna, & D.Thomas nucricem5c auctri- 

cem inferuire generaciu^, ) cunc dico falfum 

effe illas ei inferuire, Ecenim potenciie animas 

foecusnonpoilunc inferuirepocenti^ anirn^e 

patris. & vCinieruirent illi conformatnci,n6 

^amen ideoverum eirct dicere eas^inferuire 

generatiux; quia illa conformatrix non eft 

eeneratiua,vt eft oftenfum. Si vrgearur , dici 

polTc inferuire generatiua: per hoc quod 

inferuiant conformatrici, quas eft" vicari^ 

gene- 



^5f . BE FORM ATRIGJ^ F OE T y $ 

gerieratiu^.epamfi non llc ipfamet vera ge- 
neratiua ; refpondeo illi non inferuirc, "eo 
quod talis conformatrix in fomjaenulla ik, ' 
vt eft oftenfum, Non cxiftenti aut^m nuili 
potenti^poflrunt infcrmre» Ec vtadhuc talis 
aliqua in femine efiet, non videtur tamen 
propterca quod nutris 8c audrix pofTenc ei 
inftruirc. Nam quomodo potenti.^ animx" 
inferuirej^it pptentias noa vitali & non ani- 
matae ? Nobiiius no4i poteft inferuirc ignobi- 
Jiori. Potentix autcm mm^^ ficut ipla ani- 
maeftnobiiior omnibus aliis formis, etiani 
fuiit oninium aliarum formarum virtutibus 
longe nobiliores. Accedit, quod eo tempo- 
re, quo illa conforniatrix, qyam aflerunt ef- 
fe generatiuam, operaretur, nutrix &'aud:riK, 
adhuc Hon eflent in rerum natura ; fi non ef- 
fcnt, quomodo poSbnt inferuire ? Tunc ad- 
huc non efle, eft manifeftum, quia ipf^ funt:, 
potentiae geniti : quando autem conforma- 
trix operaretur , genituin adhuc non cireto 
Conformatio enim fecundum ipfos eft antc 
produdionem geniti, & eft difpofitio ad eius 
produdionemo Ipfoautem produdlo cofor- 
siiatrix nonamplius poflTet operari, quia tunc 
forma feminis elTet dcftruda; qua deftructa. 
deberct quoquc deftrui,5c exftingui proprie- 
tas/& facultas ab ip(a promanans, abeaque 
dcpendens. Etquamuis mancretj adhuc ca- 
^^ ^ ' * ' ^^ mea 



knen non dcbetet operari, quia cius operatio 
eflet ad fbrmx inrrodudionem.Forma autem 
introduda deberct ceiTare ab omni opera- 
tione, Sc ab omni vltcriore difpofitionum in- 
trodudionc. Sircfpondeatur anitnam geniti 
tunc vltcrius conformarc; infto ; ergo lalteni 
falfum eiTet tum nutricem, dc audricem ge- 
neratiuae inferuire : quia forrnatrix anim^ 
geniti hon cft generatiua ; fed inferuirenc 
formatrici fuseproprie animse, qusenuUara- 
tionepbteftdicieiTegeneratiua: quia neque 
cifet gcneratiua generantis, vteftmanifeftuo 
quia potentia geniti non poteft efle potentia 
gencrantis : neque ciTct generatiua geniti ; 
quia generatiua geniti eo tepore adhuc non 
optrarur ; fed folum eft apta operari anno de- 
cimoquarto cetatis. Atque ex his patet ai-i 
lucioatio Galeni^ quando dicit nutricem, 6c 
^uttricem in prima generatione effe ancil- 
las,generatiuam vero dommdimppoftniodum 
iiutem dommam fieriaricillam, 6c eeneracri- 
Ccm ac nutncem , auctrici infcruire, £tenim 
gcnerariua illa^ cui dicit nutricem, & audtri- 
ccm inferuire, &c quam dicit facere confor- 
madonem in prima generatione,eft potentia 
generantis : ila autem quam dicic poftmQ"^ 
dum,hominc iam adulto, inferuire nutrici^ 
eft potentia geniti, & exiftit iam in genito^ 
§^ m genito iam aduitg, ia quo no poteft ciit 



254 DE FORMATRICE FOETvS 

velremanfiffe potentia generaatis : quomo-^ 
do aiitem potentia generantis poteft poft- 
modum fieripotentia geniti? Ad quintum, 
negominorem. Ad prpbatiojiem dico; fal- 
fum efTe gcneratiuam facere caput, pedes, 
k:or,.ftomachum, &c. Generatiua enim non 
aliud facit quamproducerefemen; ideft vi- 
ueris in proxima potentia, Caput, cor, pedes, 
facit non generatiua,qu^ eft potentia ariimse 
generantis, fed potentia aliquaanimsegeniti. 
Ad fextum. Nego nutririuam elFe in toto. 
Nirtritiua geiierice furnpta eft in toto ; fed 
Ipecialiter f umpta, feu proprie dida, minime, 
Gcnerice fumptaeftin toto fecundum om- 
nes fuas (pecies feparatim fumptas.Noenini 
quslibet fpecies eius leorfim fuinpta eft id 
tbtOiquia nec cliylifica eft in toto nec fangui- 
fica>neclpiritifica, iieque offifita, tieque re- 
tentrix,neqite attradtfix, fed vnaqu^que fO'' 
lum eft in determinata parte : fed fecunduni 
omnes fimulfiimptas eft in toto : quia fecun- 
dum cllyiificam eft iri ftomacho, fecundum 
jfanguificam in hepate^ fecundum (permatifi- 
cam in teftibus,fecundum fpiritificamince- 
rebro, fecundum offificam in offibusj; fccua- 
dum carnificam in carne, fecundum attra- 
d:riccm iri fibris rcdis, fecundum exipuitri- 
cem in fibris tranfuerfis, & fic deincepsr 
fic, vt miUa fic pars inquaAonfic fecundum 

aliquai^ 



QV;:*^STIO IX. tfS 

aliquam rpeciem fui. Verum nutritiua fpe- 

ciatim fumpta, feu proprie dicta non eft in 

toto, fed tantum in detcrminata parte. Sic 

offifica folum eft in offibus non in carne; 

carnifica folum in carne Sc iion in ollibus, & 

ixc de fingulis fimilaribus parribus inexiften- 

tibus. Caeterum ficut illas alise Ipecies nutri- 

tiu3e iam dida^ fcu potentise ilias miniftr2e,vt 

ciiylifica, fanguificaj fpiritifica, ladifica, re- 

tentrix, attradrix, &c. nonfunt in toto, Sc 

tamen nihiiominus funt potentia nutritiua, 

fcu fpecies nutritiuse generaliter fumpt^* ita 

quoque poteft generariua^ qux non eft alia 

quam fpermatifica non elFe in toto, fed fo- 

lum in determinata parrc, & nihilominus ta- 

meneircnutritiua/generice fumpta feu fpe- 

cies eius. Ad feptimum,fereiimilis eft ref- 

ponfio; nutritiua fpecifice fumpta operatur 

toto tempore vit3e;lcd gcncrice fumptajnpii. 

Operatur quidem toto cempore vita^ iecundu 

oilmes fuas fpecies fimulfumptas : nam fe- 

cundum vnam operatur hoc tempore vitse, 

jfecundum ahaAialio • ita vt nullum fit quo 

non operetur fecundum aliquam ; fednoa 

operaturtoto tempore vitxfecundum om- 

nes feparatim liimptas , ied vno tempo- 

re fecundum hanc , aho feeundum a- 

liam, Sic non operatur femper fecundum 

chylificam ; quia cbylifica aou operacuc 

totis 



Z^G DE FORM ATRICE FOETVS 

totis illis noitem meniibus quibus fetus ,eft 
invterotnon operacur etiam femperfeciiar 
dum ladificam, fed folum tunc cum foetniina 
grauidaeft '.nam ihmultis nullb vnquamte- 
pore vizx fecundum eam operacur.Eode mo- 
do non femperoperitur fecundum genera' 
tiu^. Porro, ficut illae omnes, etfi non ferri- 
peroperenturjproptereatamen non deimtic 
cfFe nutritiua^ feu fpecies eius ; ita quoq; ge- 
neratiua^ ecfinon femperoperetur,non pro- 
ptered tamen definit eife niitritiua; verum riu- 
tritiuayVri dico, in generefumpta ; de qua fo- 
lum quxftio eft. Aa odauum. Nego mino- 
rem : falfum enim eft potentiam nutriduam 
operari per adionem immanentem : opera- 
tur enim per tranfeuntcm. EtemiH omnis 
nutritiuaagicin aUmencumconuertendo vel 
moiiendo iUud : conuerfio, &motio alimen- 
ti funt adiones tranfeuntes, minime auteni 
immanerites. An nutriciua fpecifice fumpca, 
qux aflimilatoria vocatur, quseque immedia- 
tefuum corpus nutrit, & conferuat, agat per 
adioneill iiiamanentem.an tranfeuntem; non 
eft opus difputare; quia deca non eft quxftio. 
Qvx&io enim noneft an generatiua fit nu- 
tnciua fpccifice,fed an generice fumpta. Suffi- 
cit dicere genence fumpcam non agere per 
adionem immancncem,fed per tranfeuntemi. 
Omae^ femm fpecies nutriciuas genericc 

fumpcse^ 



fumptae, exxepta folummodo fere nutritiu^ 
propric didla leufpecifice fumpta, certq $c 
abfque dubio agunt per adionem tranfeur^- 
tctn. Sicexpuitrix,atrradrix, retentrix, con- 
codrix, fanguifica, cEylifica, fpiritifica, Jadti- 
fica, &c. omnesaguntperactionemtraieun- 
.tem : quia agunt in alirnentum quodeftdi-* 
uerfumaviuente. Dico tamen nihilominus 
etiam de nutritiua fj^ecifice fumpta ^ ipfani 
agcre per actionem tranfcuntem : agit enini 
etiam ii:} alimentum, vltiixiate iliud conuer- 
tendp^ &adglutinando coirpori viuenti,eiuf- 
ijue adtio terminatur &recipitur in ialimea'- 
to, &nonin corpore viuente. Per accidens 
fenim eft potentias, alimento aflimilato aniniS 
fe extendei-e in illud & corpus nutriri : per ife 
vero fblum terminatur in alimento. Et k:^ 
terminus intrinfecus eius eft alimentum- c^ 
trinfecus,corpus : vti bene Carrerius expli- 
cauit. Adnonum, poteftnegari>&niaior, & 
minor. Maior? quia calor riatiuus verfatuc 
circa obieda formaliter diftinda; &tamea 
ipfe non eft propterea a feipfo realiter diftia- 
£tus ; fed hoc parum facit ad folutioneni* 
Minor poteft negari pro vtraque parte. quia 
&falfum cft obiedtum nutntiuse effe fangui- 
nem,&faiiLim eciarri eft obiedum generati- 
iise eflefemen. Obiedum nutriciuae fpeciflce 
futtipt^ eft i&nguis j lcd gencrice, de qua hie 

R quaeftiei 



258 -^DE PORMATRICE TOETV^ 

quseftioeft, non» Sanguis enim non eft ob- 
ied:ufl[l omnium porenciarani nutritiuaru feu 
omnium fpecicrum Autritiux fed paacarum 
tantum. Etenim non eft obieitum chylificx ? 
quia illudeftcaro, panis,6tc. non etiam fpi- 
jicific^e, ialtem adxquatiim:quiaeius obiccla 
eft etiam aerexternus ; li nimiram verum 
lit iilumetiam m ipiritus conucrti; de quo 
plurimum eft dubi^andumt non 5c fanguificx, 
quia illud eft chylus. Porro generatiu:^ ob- 
iedtum non eft etiam (emen^ fed fanguis : ge- 
neratiua ennrt cum fit fpermatifica , verfatutr 
circa fangumem, vteum conuertatinfemen^ 
&:ficfemeneft efFedus eiuSj nonobiedum. 
SiveumeflTet formacncem, 8r immutatricS 
efle generatiuam, effet vefum obieitum ge^ 
neratiuas effe femen '; fed illud eft falfum ; 
quare &hoc.Adalterum fubfumptum:nega 
obiedium nutntiua; cQc ahmentum vt con* 
viertibile in fubftantiam aUti. Obie(S:um nu* 
tritiuse fpecifice fumpt^e, eft alimentum vt 
conuertibile fic : at genericc, minime. Ob- 
iedlum autem huius eft ahmentum eonfide- 
ratum in ratione magis vniuerfah^nimirum 
vt conuertibile velm fubftanriam ahti, feu 
indiuidui proprij, vcl in fubftantiarp aiterius 
indiuidui noui, vel in ahquam ah^fii , ipfi 
indiuiduo ad adion^s neceirariam. Etenim 
Ipiritifica^ Udifica^ funt mzxmm, ku Ipecies 

mtti- 



QV ^ STIO ixl Zp^ 

iintntiuae generice fumpras, &c tamen earum 
pbiedum nQneft aUmentum vt conuertibi- 
le ifi fubftantiam aliti ; quia indiuiduum ne- 
que (piritu ncque lacfte alitur; fed vt con- 
uertibile in fpiritum , qui eft fubftantia ad 
adhones neccilaria; vel in lae quod eft ali- 
mentumalterius ihdiuidui ac noui. Ebdem 
modo obiecftum generatiu^ eft alimentum 
non neceffiitio vt coriuerribile in fubftantiam 
indiuidui, fed yt conuertibile infemen, id cit 
in fubftantiarri noui viuentis. Ad liQC,quocJ 
fubfumit Carrerius ex D.TIioma obieCtuni 
potenLiarum vegetatiuirum effe ipfum cor- 
pus viuens, refpondeo, id effc falfum. Ete- 
nim corpus rlon eft obiecturh fuarum poten^ 
tiarum, fed fubieduni ; & eft illud quod agit 
per potentias- &noniJIud in quod autcirca 
rjuod potentix agunt, Si coirpus viuens eflet 
obiedum potentiarum , effet agens & pa- 
tiens fimul; eifet eriim illud quod agit, 8c 
illud in quod, & circa quod agitur, quod eft 
itnpoffibite, Porro ipfum non cSh obied:uni 
potentiarum vegetatiuarum, fe^ alitnentum; 
apertedocet Aniloteles i. de ariima cap. 4« 
his verbis^,- ^^odftitaftt, ^tque prMs etiAth ob-^ 
JeSlaqua ifta [jctlicef o^eratioms) comefUriopor-^ 
UAt ; primii pr&feofo de tllis proptdr emdt xmfAm^ 
vt de alimetOy de fenfibiif^ ie intelligibili determt^ 
tW€ Plprtct. Quibus maaifefte oftedic obiedu 

Jl z yecre- 



16Q t>E JFbRMATRICE FOETVS 

vegetatiuamtti fic elTe alimeiltum,ficut feii- 
libile fenfus, 5c intelligibile intdledus. Ad 
locum D. ThomXjdico, ipfumibi improprie 
jfiimerenomenobiecti pro fine, in quem po- 
tentiaintendit: quodfatis ciare videntur eius 
verbaindicare,qu^habenturparte i. quseft; 
78. articulo 2. & iic fonant. V^^^etjntiaum emm^ 
vt dt5ium eft^hdhet vro phie^o iffum corpus^oiuens 
ter ammam : adjuod quidem xorpus tri^kx o^erH" 
tio eH neceffarta ; vnk cjmdem ferquam effe acqui^ 
TAty (^ ad boc ordin^tur fotenitA ger/eratiua ; altA 
fer cjuam eorpns acquirat dehitam qnantitatem^ ^ 
ad illudordinyturvis augrnentkHuii\ alii vfro pef 
quam virtm viaentis jkluattdr in effe^i^ adhcc or^ 
dinatnr virti^s nutritiuaMhi exyerbo, ordma- 
tUr, patet ipfum Vellc illa elte potehtiaruiH 
vegetatiuarum Snem; feu elTc operationes ad 
quas tartcjuam in fineiti potentia; teridunt, & 
nonobieoturh. Finis enim geheratiusb eltvc 
viuens coniVituatur iri cfFc ; ill ud autem eofti- 
ttiere in eife eft operatib ipfius : 8r finis aug- 
itientatiuse eft vt corpus augeatur , augere au- 
tem eft operatio eius, in quam ip(a tendit ca- 
quam in finem ; & fic dc nutritiua. Ad deci- 
mum j nego potentiam generatiuam produ- 
cere membra cum certa figura. Etenim gcnc'- 
ratiua non producitaut conformat mebra| 
fcdanimageniti. Generatiua non facit nifi 
generacionem &nonproduciCflifi animami 

fubftan-i 



fubftantialiter quidem in plantis, &bruti$; 
diipofitiue vero in hominibus. Conforrna- 
tionem 5cimmutationemad fubftaiitiam of» 
fia^carnis, &c. faciunt formatrix, & immuta-^ 
tnx, quse fuatpotentigp anima^ geni^ci, no gc« 
nefantis. Forro varij funt tum MQdici tum 
Philofoplii aflcrentes geo^eratiuam reaUtcr e(- 
fe eandem cum nutriiiua, prout nos iam aP- 
feruimuSjQentilis, Valkfius.IoubeEtus, Car- 
rerius, Durapdus, Cojiimbricenfcs , Merc^- 
narius, Ruuip, alii<jue, Sc probant variis ar- 
gumentis. Verum quia proccdunt ex falfo 
f undamento, errant omnes;,eorumque argu- 
mentafuntvana,&nullius ponderis. Suppo- 
riunt enira effe generationemi quas non cfi: 
generatio; & effe generatiuam qux non eft 
generatiua. Gonirnbricenfes in z» Ariftote- 
li^ de anima capire j.tenentes hanc fententi^, 
probant eam iic : potcntiageneratiua no dif- 
fert in alioa nuttitiua, quam quod illa ge- 
nerer totam carnenQ^ 6c totum os dc nouo ; 
nutritiua folum generet particulam , &c ad 
jjrasexiftens , illge rationesnon fvifficiunt ad 
<:onftituenda5 potentias' realiter diftindaSo 
Ergo^ Verumargumentum nihilprobat;quia 
fupponitillampotentiarn, quae oV, carnem, 
totam de nouo producit, eilc gcneratiMam; 
hoc eft falfum, Yt oftendi, S^adhuc probo» 
Ergo. Etenim gQncratiua eft potentia^nimae^ 



%6i DE FOaM^TRiCE FOETyg 

generahris^ qux autqm os, carnem, in prin^ 
cipio generat, eft potentia anina^ geniti. De- 
rjiquc, quia productio offis, carnis d^e nouo, id 
eft in pnmo vitse exordio, non eft generatioi 
fe^(3:io generatione pofterior, & adio ge- 
nin,nongeneraatis„ Secundo, quia, quando 
airerunt generariuam efle realiter eandem ca 
nucritiuaj vel loquuntur dc generatiua prima- 
riaquxeftin parentibus ; veide ilia genera- 
tiua inftrumentaria, quam pphunr in femine, 
quam vocant conformatricera^ S quam ipfi- 
jtiet fatentur non ellc patentiam vualeni,nec 
potentiam; animse, fed folum virtutem quan- 
dam Phyficam>inftriimentij generatiux pria=? 
cipalis^ Si loquiintur de hac, errant &: nihil 
probant. Primo , quia certum eft vi] tuteiB. 
iliam Phyficam non vitaiem, non poife etie 
reaUter ipfius geniti nuf ritiuam ; eo quod 
jiutritiua geniti fit potentia vereyitalis. Se- 
cundo, quia cum illa fe teneat ex parte ge- 
nerantis, certuni eft non poffe effe reaUt^f 
eandem cum nutritiua geniti. Potentia enini 
feu virtus generantis non poteft efT^ virtus' 
geniti. Xertio, quia falfp afTumunt eam ge- 
nerare ofla &carnem, ficut nutritiua geniti. 
Quomodoenim potentia nonvitalis poteft 
g<;nerare ofTa &:carnem> Vnde cum nutriti- 
uageneretolTa 6ccarnem, iUa non;patet il- 
l^m noa poffe efie nutritiuam : quod pro- 
' ■ " '^ feare 



bafeintendunr. Gcrtum eft iHam, quse de 
nouo, &: in primo vitx exordio, totum os, 8c 
tiotam carnem, Scc, produxit, effe realiter 
eandem cum illa quse poftmodum nobis. 
natispardculasoffis, carnis, Scc, producit ad 
pr^eexiftens : fed faliiim^^eft ijlam quae hoc ia 
primo vit^ exordio fecit effe gen^ratiuam. 
Hoc cnjm fecit forma^trixaiimsegcniti^quse 
a potentia generatiiia plurimum efl: diuer- 
fa. Valkfius i, controuerfiarum capite 2?« 
candem t^nens opinionem probat eamfic: 
in nobis adultis remanet qua^dam virtus 
j&rmatrix , qu^ deciduos dentes regene» 
rat i Sophronift^res producit , arterio- 
las, venulas, nouam carnem in cauis vul*.= 
neribus reftaurat, 6rc. illaeft eadcm cum: 
illa, quae produxit membra in primo vitse 
exordio, :i\h eft vera nutritiua ; ergo & 
hsec. Verum. etiana male probat ; quia ex 
eodem fiindamento, quo eonimbricenfes, 
Supponit enimpotcntiam, quas prima mem- 
bra fecit>efle generatiuam, quod^eft falfum* 
Nam, vt oftcndi, ilia non eft generatiua> 
fed qii2edam.virtus immutatrix animse ge- 
niti , quse tum demum exoritur. cum ge^ 
mtum cft. facfium. 6c noui hominis gene- 
mio iaxn abfoluta, verum eft remanere ia, 
nobis quandam virtutem formatricem , 
& illaiji ciTe eandem cum illa qiaas ftci^ 

R 4 mem<^. 



%64 P^ F(>B.MATRICE FOETVS 

iriembra in prima generatione ; fed falfiim 
cft illam efle generatiuam. Si argumentum 
teneret, feq^ueretur gerieratiuam feu poten- 
tiam generahtis remanere in adutto, & gene- 
ratiuam generantis fieri riutfitiuani geriiti, 
$c gencratiuam parentum adhuc afxno o(5to- 
gefimo fletatis producere innobisfophroni-- 
fteres, poftcaquam ipfi feptuaginta nouem 
annis iani eflent riiortui, Qua^oriiniafuntlo-»' 
ge abfutdifljma. Coafirmac interim argume* 
tum exempio fumpto a plantis. Eadem, in- 
quit,virtus facit ramos, folia irihe^ba adu^ 
ta, quse fecit in primum nafcente : in primu 
siafcente fecit generatiua ; ergo &: in adulta, 
§:ecdntra. Sed mmoreftfalla* Nonenim; 
^rima ilia folia fecitgeneratiua^qusefe tenet 
cx parte generantis ; fed nutritiua geniti>qu^ 
i?eahrer eadem eft cum prima immutatrice« 
CaEtcrum argumenti error promanat a Gale- 
nolib. 1. de facultatJ natural. capiteS. dicen- 
te, atterationem fiue immutationem feminis 
tqusefit inv tero, efle fpeciem nutritionis, 6c 
cfle eandem, qua pofteaia adultis, caro,ofla, 
rierui regencrantur; in hdc folum diffcretems 
quod ea in vtero prdducantur oSjCaro,5tc.* 
de nouo ; in adultis/ ad pradexiftens. Qui vti 
errat,ita etiarii fuos fequaccs facit errare.fro- 
bat Vallefius fecundo , capite zOo fic. iifdem 
garticulanbus ad:ionibus cpmpletur gene-^ 
^ ' •' ' ^ • ''■ "■ - '■' ^- '- '-' '- ■~^'' • raciOj 



yatiQ> qmbus nutritio: cotnpletur cnim vtra- 
ijue alimenti attradione, retentione, couer- 
iione in fubftantiam aliti :^ ergo funt eadem 
idio. Verum argumentum etiani.eft nullum; 
quia (upponit primam offis, carnis produ- 
d:ionem effegenerationern, & pcriici iifdem, 
adionibus Dciiniftris, quibus nutritio in aduU 
tis, quod cft falfum ; vt iam didum eft. lou^ 
bertus comniento in caput 6. lib. i. Galeni de 
facult. naturai tenen^ candem opinionemalr 
lam conatur probare fic. Quarum aitionum 
terminuseftidem^illsefunt esedem. adtiones 
cnim fpecificantur A termino : & quarum po^ 
tentiarum adiones funt casdem, ill^iunc 
caedem : fedidem eft terminus nutritionis, & 
gcnerationis* vtriufque enim terminus eft 
caro, os, nerui, 5rc. ergo fiant ea^dem ; & c6? 
fequenter e^dem potetise earum. Peramatu& 
libro de facultatibus natural. corpus noftrun^ 
di(pen{antibus, conatur rcfpondere ad argu*^ 
mentuni, dicendp : ideo adiones effe diuer-* 
fas, quodvna faciat rem de nouo, 6c totum • 
dlia particdam, fead pr^exiftens. Veril ne- 
quc valet felponiio Peramati,neque argume- 
tum louberti : nOn refponfio Peraniati : quia 
terminum de nouo produci^ vel produci ad 
praeexiftens/non facit fpecificam, fed folum 
accidehtalem differentiam terminorum 6c 
cbiifequenceroecadionum. Non argumen- 
'■""■"' ^ ^ ' R 5 tum 



2^<5 BE SORMATRICE F-OETvi 

tum louberti : quia rupponit itidem.tefmihu. 
generationisei1e,os,c^mem, &:c. qaod eft. 
falfum. Torminus enim generationis.efl: ani- 
nia,noaos, caro, neruus ; qiMa iixc pr.odu-; 
cuntjar primum geaeratione iam ablbluta.' 
Qup loco illud etiam abfodi in iQuberto, 
etthotandum, quod illaaii generatiuamjquam 
eandem dicit eire cum numtiua,, dicat eire. 
potentiam animas vegetatiuas femini. inexir. 
ftentis ; & foetu genito, eam fieri ipfius nu- 
tritiuam. Nam^ fi eft potentia animse Vjege- 
tatiusefeminis^ quomodo fit poftmodiina-. 
tritiua rationalis foetus f. quam fuperuenkej, 
& a Deo infundi fe pie credere profitetui", 
AIij aliis argumentis probatit hanc opinionej, 
qug omnia recenfcre frufti^aneum fbret^quod^ 
pleraquefintirrita,&inania, quippe ex falfa. 
fiippolitioneprofeda ; quodnimirum eorum 
authores^nec quid vere fit generatiojnec qug. 
fijt yera generatiua, nec qua^ ilt yirtua confoE-, 
matrix intcUexerint. Etenim fiignoreturque 
fit generatiua, 6c quasiit genQratio^^&in quo; 
confiftat , quomodo poteit deQerni ac prpba- 
fian lit reaiiter eadem curn. nutritiua , aa 
diuerfa? 

Atque ita probatum hadenus eftpotetias 

confbrmatriccm &immu£atfice non efle ge-; 

neratiuam, aut ipecies eius, led geiieraauam. 

folummodo eirefpermatifica^ & confequ.etct> 

' . " autri- 



nutritiuam,& nullam aliam.-conformatriceni 
veroScimmutatricem elTe potentias animas 
fbetus. Reftac ergo modovidere; qualespo- 
rentix fint conformatrix, &immuratrix .• an 
fint vna eademque, an verp iater fe realiter 
diftind:^;&: an fint porentia nutritiua.nec ne* 
Atque hic militant argumenta qu^ comma* 
niteraMedicisac Philofophis folenc ia me- 
dium afFerrifuper inueftigationeillius quse- 
ftioniSi aji generatiua a nutritiua realiter iiz 
diftiacta. Nam,quibus ipfi vel negant , vei 
a:ffirmant generatiuam effe nutritiuam,ii{(iem 
videturppfTe negari velaffirmari conformA- 
tricem a.c generatricem effe nutritiuam ; ee> 
quod ipiiconformatricem, &'immutatricem 
eum generatiua confundant. 

Videturautem imprimi.sconformatrixnq 
pofle cffe n.utrit:iiia. Erimo, quia.termini ea- 
rum func diuerii. Etenim conformatrix ten- 
dit ad quantitatem , feu ad determinacunii 
modum quancitatis , id eft figuram ; nu- 
tritiua verp ad fubftanriam. Sccuadp , 
quia nutricio fupponic conformacioneoii 
& eft pofterior ea : prius enim debenc 
rnembra eire facftA 6c conformata, antequam 
poiEnt nutriri. Ergp. Tertip. Potentise, qua-t 
rpmvna poceft deieri&norioperari, alcera 
p^ermaneCi & femper operatur , func diuer- 
fe : ita eft^de.coafQnr.acriGe, & nucritiu^. 



2.^8 DE FaRMATB.ieE rOJETvs 

Ergo. Etenim nutritiua femper operatur, & 
toto tempore vitse ; conformatrix vel exftin- 
guitut, vel valde raro operatur ; imo ir\ mul- 
tis^ ex quo nati runt, vix vnqu^m. Quarto, 
nutritiule fedes eft in hepate, conformStricis 
vbique ; quia non efl: defignare parcem in 
quamagis principaliter i;efideat,quam in alia;, 
aut ex qua influat in alias, Ergo. Quinto, il- 
laspotentisevidentur plarimum difterre no- 
biiitate, & excellentia. Ergo, Etenimvidetur 
multodiuinius,multo artificiofiius eife, infi- 
nitas partes infinitis modis Qonfortxiare, ^ 
infimtis,d.iuerfis figuris ornare, quam folum- 
modo aiimentumin os^carnemgaeruum^&Co 
coinucrcere. Gonfirmatur; videtur longe ope- 
rofius & excelletius infinitas plantas^ quibus 
tnundus fcatet, tam infinitis ornare figuris, 
quam fuccum e rcrra^ttraher^^in fubftantiam; 
viridemaccarnemplantalem cbnuertere : 5c 
in pifcibus eorum omnium diuerfas figuras, 
&in auibus artificiofam plumarum diuerii-' 
^atem facere, quam alimentum in fubftantii 
^orum pcrmutare. 

Porro: quoad immutatriccm,videtur quo- 
q^eillaanutritiuadiuerfa. Primo, quia im- 
siutatioeft produdipcarnis, oflis denouo: 
nutritio cft produilio partis folum, ^ ad prse-^ 
cxiftens. Ergo.Sccundo, obiedum immuta- 
triciseftftmen; nutricis eft fanguis. Ergo. 
' ' ' ""■• ' ' TertiOj 



Tertio^ niitritiorupponit partes, non fecit; 
rmmutatio facit eas de nouo. Ergo. Quarto* 
nutritiua refidet in membris, itnmutatrix iij 
feminc, Ergo; Quinto, finis nutritiux eft 
membri conferuatio, immutatricis membri 
conftitutio. Ergo. 

Porfo coriformatricem non efte eandcrii 

cum immutatrice fed diuerfas: probari poteft 

^utfioritate Galeni i. de facultatibus naturali- 

buis capite j. & Auicerinx Fen i. primi do- 

"d:rina6. capite t, cjuorum veirba fupra quae- 

ftione^. funt recitata, quibus docent forma- 

tricem ab immutatrice effe diuerfam. ProbaC 

fecundb. Segarracommento in i. Galeni da 

facult. nacural. ratione : 5c eft ar^urbentum 

fupra fecundo loco ad. probandum confor- 

matricem non elTe nutritiuam, allegatum, &: 

eft hoc : conformatlo prseceditimmutatione; 

&:eft prior tempore illa. membru cnim prius 

eft formatum quam in fubftantiam ofEs, car- 

nis, conuertatur ; ergo funt diuerf^ & con- 

fcquentcr potentias quoque earum. C^rreriu^ 

difputatione 35. fuper Auicenn^cap^ut ^.afle- 

rit fpermatificam , qiiam dicit qUdque efle 

generatiuam, eflfe c;indem curii nuttitiua, pcr 

hoc, quod fit nutritiua teftiurii , & in cum fi^ 

nem femen gencret, vt ex ipfo teftes nutria-» 

tur. Sed quid finon eifet nutritiua teftium» 

&quid fi cxfemineteftes aon nutrirencur: 

m 



lyb DE FjdRMATRICE tOETVs/ 

an propter lioc rpermadfica cefrareteflenui 
tritiua > Chylifica non producit chylum ad 
hoc,vt exeo ftomachus liutriatur-teneo enini 
certiffiiilum cfCe ftomachum chylo non nu- 
triri: fpiririficacerebri non producit rpiritus^ 
vt ex iisccrebrum nutriatur/ladtifica mamil- 
Krum iion producit !ac,vt fex eo mammas nu- 
triantur; fuerunt enim nutririuse antequam 
lac produccrerlt : ideone ceiTant efie nutriti- 
ux> Pari modo etiMifi teftes non nutriren- 
tur femJne, ficuti non nutriri verofimilius eft» 
fuerunt cnini eti^m riurriri in infaritibus ac 
pueris priufqiiam femen generarentrideota- 
i^en fpermatificanon ceirareteffe nutritiua. 
Sunt omnes iiutritiu^ generice iumpta ; id eit 
llint fpecies notritiux generice fumpt^; de 
efla eit qu^ftio ; non autem fpecifice fumpta. 
Vt aliquapotentia pollitdici e^e nutritiua* 
non eit necelEsm effe nutrit^tiaiTi ipecifice 
fumptam, quia illa non eft nifi vna fpecies nu- 
'tritiu^generic^fumptx; fed {ufficiteire ali- 
^uam siiiam fpedeili : vna enim (peciCs nu- 
tritiu^ tam bene eft nutritiua , quam alia. 
Retentrix, attractrix, funt fpecies potentise 
nutritiux; &" lic merito funt 6c appeliantur 
nutritiu^; dt tamen non funt nutritiua fpe- 
cifice fumpta, quia nuUampartem perle, <Ss 
immediate nutrmnt, imo ne quidem ahmeft- 
lum vll^ ratioae coauercunc ^ fed folum 



QV JE STlO IX» 3t7I 

Idcaliter mouent : fed folum generice 
^mpta. 

C O N C L V S 1 decimaquarta. Poten^ 
tia immutatrix eft nutritiuse. 

Probatur prima* Immutatrix eft abfque 

dubio vegetatiua : fcd non eft gcncratrix , vt 

eft oftenfum tonclufione u. non audrix; er- 

go nutrix : nulte enim funt alias fpecies vege- 

tatiuas. Secundo. Vtraque potenria verfatur 

orca aUmentum conaertendo iliud in fub- 

ftantiam viuentis , vtraque tendit ad intror 

dudionemanimxiniliudobiedum in quod 

agit" vtriufque eft eadem adio. vtraque enim 

facit ofla, carncm, neruum, Scc. Ergo funt 

eaden^. DifFcrentia fotum eft in eo ^ quod 

vna producat de nouo, altera ad prseexiftens j 

vnacarnemtotam^os totum, &c. altera fb- 

ium partem. lUsenonfunt rationes fufficien- 

tes caufandi realem potcntiarum diuerlita- 

tem , vt benedocent C0nimbricenfes2.de 

anima capite 4. vna enim virtus poteft pro- 

dueere ar partem, drtotum, vt patet deigne. 

Ergo. Vlterius: ilia potentia quae producit os, 

carnemineruum, &c. in nobis iam adultis^ 

cft abfque dubio eade cu iila,quas produxit ea 

in primo vit^ exordio;h^c eit nutritiua:ei;ga 

& iila. Maior probatur ; quia li effent diuerf^ji 

fequeretur quod nunc in nobis eflent duse po-» 

ceAtiseoffific^,du^ aermfic^^du^ earnificasv 



i^i DE FORM ATRICE:BOEtvS ? 

Sc fic de aliis : hoc eft abfurdum. Ergo. Qupd 
hoc fequeretur probo: quia illa prima immu- 
tatrlx, quare, &aquo periifret>Tandempcir 
id conferuatur vnaquseqiie res in efie , per 
quod habet efle:idem enimoj^ifeXj qui pof 
teft facere opii^, pot^ft illud conferuare. Sic 
idem opifex facit nauim, domutn, &con£er- 
iiat cas ; os, carOjneruu%membranaei&:orn« 
nes partcs ilmilares habent effc per irnmii^ 
catncem: iUa enim primo produxit eas. ac 
conferuantur in eJGTe per nutritiuam : ergo im- 
inutatrix eft nutritiua. 

t O N C JL V S 1 b dccimaquinti. Proba- 
bile mihividetur confQrmatricem efle rea^ 
liter eandem cum immutatrice, Scconfeque- 
ter cum nutritiua, ac folummodo formaUter 
cfle diftiniilas : in quantum producit os,car- 
hemjneruum, vocatur immutatrix; in qua- 
tum producit cum taii vel tali %ura, voca- 
tur JronforiTiatrix, 

i?robatur. Non funt multiplicanda entia 
fine neceflitate : vna potentia videtur vtrum- 
quepoife facere. Ergo. Minorprobatur:quii 
vna cademque potcntia poteft producere re 
6cprbduGer€ cum taliveltahquantitatc,tali 
veltahfigtiras ideftporeft producendo rem 
fimul coinproducere figuram eius • nec vide- ^ 
tur id hocopuseffe diuerj&sconttituerepd- 
tentks j qu^tum Vna rei produttioni , at^ 



tera figuras concinnand^ intendat. 

Ad argumenta in contrarium refpondeo. 
Adprimumo Termini quidem funt diuerfii 
fed quia vnus comproducitur cum altero , 
ideo poffunt ab eadem potentia produci. Ad 
fecundum, nutririo qu^ in progreffu vitas fir, 
fupponit parrem produdam, &iam fad:am; 
fed non nutritio prima. Quia nutritio prima^ 
eftipfa partis produdio ab eadem potentia, a 
qua produda poilmodum conferuatur. Ad 
tertium refpondeo. Vna Sceadem potentia 
poteft flaccelcere fecunduni vnamrationem 
agendi; &non fecundum aliam. Quodidenx 
fateri coguntur, qui aflerunt nutntiuam ab 
audrice non nifi fecundum rationem differ- 
re: flaccefcit enim fecundum racionem au- 
gendi; fed non fecundum rationcm nutrien- 
di. Ideo autem flaccefcit audrix; quia no de- 
bet corpus femper augeri, fed benefemper: 
nutriri. Eodeni modoflaccefcitpaulatim c6* 
fbrmatrix & non nutrix, quia debet corpus 
femper nutriri,fed non femper conformari. 
quod enim femel conformatum eft, manet 
Gonformatum,& tlon debet iterum &:fempei! 
reformari. Conformac tamen nihilominus 
adhuc aliquo modo^ toto tempore witx^ pec 
hoc, quod in fubftantias noftr^e quotidiam 
deperdicione, & reitauratione faciat eandeni 
femper corpotis figuram ieu bonam pro- 

S porcio> 



174 ^^ FORMATRICE FOETV$ 

portionempermanere 5t no deperdi: Sc i^aod 
vfque adodrogefimum etiam annum setatis, 
dentes fophroni(leres,6t nouas venulas acar- 
tcriolas in cauisvlceribus aliquaado cum fe 
occalio ofFert,conformet. Gur partes inftru- 
mentales acfpermatic^ deperditx rio reftau- 
rentur peculiarem caulam habet ; de qaa agc- 
di hic noneft locus, Ad quartum: fedes nu- 
tritiuae non eft in hepace,fed in toto,{icut 5c 
conformatricis, Sedes (anguificse, quse eft 
fpecies nutritiuas eft in hepate, ficut chylificaa 
in ftomacho, ladificse in mammis : verum nu- 
tritiux generice fumptae, prout debet intelli- 
gi,fedes eftintoto : non quidem , vt fupra 
divfitum eft, fecundum omnes fuas (pecies fe- 
paratim, fed coniundim fumptas. Non enim 
cft in toto fecundum fanguificam,chyhficam^ 
aut ladificam ; fedeft intoto fecundum ali- 
quam : id eft, fecundunrfiancin hac, fecundu 
aliam in alia partc. iCd quintum refpondco;&: 
dico:produ(9:ionem formx effcntialis femper 
efle nobiliore produdione figurse, autformas 
accidetalis.Tamevtitaefretjquodcoformatio 
cfTet nobilior immutationc ; ex eo tamen 
propterea n5 fequeretur c5formatrice,& im* 
murarnce eiTc potentias diuerfas • fed folu iill 
potentiam vnica effe nobihorem fecunduoi 
yffam rationem agendi, qua fecundum aliam. 
j^dargumeacaprQbaatiaimmutatrieenort 

efls 



Qv;jEsTip IX. 27I' 

efle nutritiuamjrefpondeo. Ad primurn,ficuc 
fupra; nimirum illas rationes formalesadio- 
num diuerfas non fufBcere <kd conftituendas 
potentias rcaliter diuerfas. Propter produce- 
repartem de nouo,vel adprpducere- propter 
producere partcm vel tocum^non debent c6- 
ftitui potentiae realiter diftind:^.Vna& eadcj, 
quas poteft facere vnum^ poteft facere &alte« 
rum; &'quae pqteft facere totum , poteft fa- 
cere&partem : 3c qux potelt adproduccre, 
poteft & producere de nouo. Sic eademvir- 
tus ignis qux facit partes ignis, facit & totura 
ignem ; & quae apponit nouas jpartes a4 pr^e- 
f xiftentes^ producit etiam 8c partes primas 
&- primum ignem,&Cc Ad fecundum.Non cu- 
iafuis nutritiuas obied:um eft Janguis : fed (b- 
Jum fpecifice fiimpt^, ac horvnullarum aliaru 
ipecieru fub nutritiua genericefumpta coteu- 
taru; vt ladificae/piritificse. Nutritiuse gene- 
rice fiimptse obiedtum eftalimentuincond- 
muni ; vt conuertibile ab anima, & potentia 
nutritiua: veru diuerfarum fpecieru fub ea c5« 
tentaru obieda variat;prout alimetoru diuer-» 
ix sut coditiones,6cfpecies.Chilific^ obiedii 
cft caro,&panis;fanguific^ cHylusrlfpiritifici 
aer;& vaporfanguinis^velalius ipirftus; ladi«» 
ficse fanguis. Sicut autc omnes^ etli flnt nutri- 
tiuXahabent tamen diuerfa inter fe obied'a;ita 
immuts^trixScnutritiuafpecifice supta^etfi fiqt 

S z fpccies 



rj^ DE I^ORMATRICE FOEtvS 

fpecies putritiuas ^enerice fumptx , & fint 
vere nuttitiua,po{Fint tamen nihilomtnus di- 
uerfaintGrfehabcreobieaa. Adtertiumref. 
ponfumeftinfolutione adargumentum ter- 
tium immediatG pr^cedens^ Ad quartumi 
vtraque reLidec in eodem fubieilo; immuta- 
tiua in femine iam animato,quod virtuaUtei 
eft parSj etfi adhuc non conformata; nutri- 
tiua in parre iam conformata. Tum cnird 
vocatur nutriciuajCum iam eft in parte cofor- 
mata: immutariua cum in parte necdum con- 
fbrmata , etiamfi.reaUter lit vna &:eadem6 
Vocatur enim immutatrix cum primo vitse 
exordio partem immutat; nutritiua cum ia 
progreffu.Eadem autemrcaUter funtpoten- 
tia^ & quse primo vitse e^^ordio partem pro- 
ducit & quse in progreJLTu. Nam in primo vi- 
tae exordio vel in progreffu eam producere 
r)on mutat proptcrea agentis efFwntiam. Ad 
quintum,iicutvniusac eiufdem agentis po- 
teft effeproducere, arprodudum conferua- 
re ; ira vnius & eiufdem finis poteft efle pro- 
dudio, 6r conferuatio. Ad auchoritatem Ga- 
leni, & Auicennse refpondeo : cos quidcm 
dicere illas facuitates ac potentias efle di- 
ftindas, fcd non ideo dicerc.effe diftindas 
rcaUter. Ad argumentum i Scgarra aUatum 
reipondeo ; immutationem non fupponerd 
conformatioaen), fedfinaulac femel fieri, & 

fiiQu! 



qv^sTio iif. . 277 

fimul acpars incipic conformari , incipcrc 
quoque ad naturam offis, carnis, &:c. immu- 
tari, etiamfi non tam cito pcrfedle appareac 
immutata, ficut conformata. Interim tamen, 
quidquid lit de hac qugftione , fiue fcilicec 
conformatrix fitrcaliter ab immutatrice di-» 
fl:ind:a, fiue folum formajiter, parum refertj, 
&nihjlfacitad meum intentum. Ad meum 
intentum fufficit oftendiflc formatricem, Sc 
immutatricem non eile generatiuam,aut fpe- 
cies cius • fcd efie ahas potentias agenerati- 
ua diftindas. Si formatrix ftatuatur reahcer 
^Qh eadem cum nutritiua^fequitur folum duas 
elle fpecies potenci«e vegetatiuae^fciiicet nu- 
tritiuam & siudXmccw^Sc nullam efl^ propriani: 
Ipeciem^quse vocetur geaeratiua, fed eam fub 
nutritiua contineri^ Qusepotentiarum vege- 
tatiuarum diuifipj. etfi fore-t quidem coritra 
Galcni ac Ariilotelis , aliorumque omnium 
tum Medicorum,tum Philofophorum dodri- 
nam, non eflct tarnen proptereacontra veri- 
tatem ; quam omnibus omnium hominum. 
opinionibusj etfi multis feculis confirmacis,, 
ijudico eflTe pr^ferendam. 

Porro qu2eri etiam poteft : an immutatris^ 
fit vna fimplex potentia:; an.vero fint diuerfe 
:^ecies eius : feu an vna &: eadcm potctia pof» 
fit has partes feminis in os^ alias in carnem^ 
alias ia cartilaginem^ &c. couertere: an ver^ 

S 5:, ^ 



^7§ PE FORMATRICE roETVS 

id hoc plures immutatriccs fpecie diftindae 
fnfeminefintconftituendse, quarum vna fic 
ollifica tantum, alia carnifica tantum, alia me- 
branifica,&c. Plures efle, actot efle, quoc 
funt partes fimilareSjdocetFernelius 5. Phy- 
fiologiae cap. 3. St Zegarra com. i in "Galen. 
de facult. naturo 5r videturpofle colltgi ex 
AuicennaFeni. primi dodrina 6 capite 2,- 
Ec probatur ratione Primo : quia, fi immuta- 
trix fit realiter eadem cum nurririua, vt eft 
didum; ergo quot funcfpecies niitritiuge, roc: 
debebunt qtioque efic immufatricis: fjdfpc-' 
cies nutriduxfuhtplurim^jOflififca, carnifijaj 
&c, ergo totfuritquoqueimmutatrici:. Se-»' 
cundo, quia non videtur efleppfEbile vnam 
fpecic potentiam poflc eandem materiam c6-' 
uertcre in odo, aut nouem partes fimilares 
fpccie diftindas. Neque poteft dici hoc eife 
propter diuerfts, qu^ funt in fcmine, fub^ 
ftantias, quarurn vna magis fit cdhuertibiiis 
in os, &: ideo ex ea fiat os: alia magis conuer^ 
tibili^ in carnen^, dc idco ex ea fiat caro: eo- 
deni modo quo ab vna &^ eadem (anguifica: 
fiunt quatuor diftindas humorum fpecies,fo^ 
lummodo propter m^ccrix^ ex qua,diuerlita- 
tem t qaia non viderur eire taiita in femind 
Heterc geneitas, Vt illa fufficere pofljt, & fola 
poilit elfe caufaproducftionistot diuerlarum 
IpetiC partium, Tertio,quiadidumefteands 



c>yjESTro IX» 27P 

eflc potentiam, qu^primum os,prifnam car- 
nem, primam membranam fecit in primo vi- 
tx exordio cum illa qux facit poftea reliquo 
decurfu vitse. At illa quse toto decurfu vitx 
fecit carnem eft j^^ecie diftincfta ab iUa qux fa* 
cic membranam, cartilaginem, neruum^ &'e» 
Ergo & iWx quse os, carnem , neruum fecc- 
runt in primovitseexordiofiiiitintcr fefpe- 
cie diScindix, Sequelaprobatur ; quiafiantea 
fuiflent vna ipeciepotentia, quomodo poC.. 
fent decur&vit^e mutafle fpeciem , &:ellen* 
tiam fuam, Scqpx fuifiet femel vnaeademq; 
poftmodum fieri plures ac diuerfe > 

CONCLVSIO dccimafexta. Mihivc- 
rofimilius videtur immutatricem efle fimpli- 
cem, & ynicam fpecie poccntiam. Probatur ;. 
diuerfae {pecie potentia^ non poffunt refiderc. 
nifiiadiuerfis fiibiedisrat femen non.eftnifi 
fubie(3:um.vnicum,.& fimplex; ergo non pof- 
fiint in eo refidere tot diftinitx fpecie poten*^ 
ux. Nam cti^ femenquidem.non omni- 
no fit homog^neum , quippe genitum ex 
diuerfis tum ipiritibus tum humonbus ,. 6c 
fanguine tqm arteriofo, tum venofo ; ta^ 
mennon eft tanta.incp diuerfitas ^, vt il^ 
la videat.ur poffe fufticere tpt diuerfis Ipe- 
cie potentiis fuftentandis. Secundo, in priT 
inahominis conformatione fit immutatiQ 
adhuq valde rudis 3 &c aon tam perfeda 

S. 4 ficuti 



aSq Vi FOIIMATRICE TOl%v$ 

ficuti in iam adultis: at cum adione'» fiunt ka^ 
ruditef tum narura fepius vna parte vtitur 
adadiones diuerfasrficurividemu^- in plan- 
tanimalibus, 5r iafediSjac imperfedis anima-" 
libus in quibus vnum organum poteft infer- 
pire diuerlis fpecie adiofi')us;ergo viJe^iir, 
quod rurn eriam poterirvtivna potentia acl 
diuerfas/ed inter fetaipen confimilesadio- 
nes obeundas ac diuer^os rern-jinos produ- 
cendos : Sc quodad illam diuerfiratem fok 
parrium in femine exifLentium heterogenei- 
tas poterit fuiBcere. Tamdiuauteiii videtur 
illa immutatrix eire vna potenria , quamdiu 
partes fimilares fpecicm fuam &: eirentiam 
adhucperfede non funt adeptae. Qua.mdi^ 
enim coft^adhucnoo funt perfedum os, & 
quamdiu cor, renes, mufcuU adhuc non funt 
elTentialitcr caro ; Sc filameta i\ la feminis quas 
clebent fierivence^nerui, arteri^ adnuc non: 
funt effentialiter iUud, quod fieri debent ; ta-' 
diu videtur quod vna atque eadem potentia 
faciat eas : (hi mox vt fpeciem diftindam 
inter fe funt, adeptse , videntur npn amplius 
poffeproduciab eadem Ipecie potentia: kd 
potentiam qu^ fuit ante vnica mukiplicari ac 
in diuerfas fpecies mutari ; per hoc > quod m 
diuerfis fpecie parcibus tumrefideat, pere^4- 
que determinetur , reftringarur, ac parti- 
cularizecur ^ & ex communi^ Sc Vmuerfa- 

' iiora 



QV, ^ S T 1 O IX • 2:Sl 

liote rpecificam naturam induat. 

Ad argumenta in contrarium , quae certc 
ambiguam faciunt hanc dodrinam, Sc meri- 
to reddunt liominem dubium,ac hxfitantem 
in quam parcem debeat incUnare, tamen reJP- 
pondeo. Adprimum, nego fequelam maioris 
propofitionis : & ratio eft, quia potentia qu^ 
anteain primo vitx exordio erat coinmuniSp 
Sc vniuerfalis, per hoc quod in vno fimplici, 
&homo^eneo lLibie(3:o refidebat,diuerfifica- 
tur decurfu vit^ in diuerfas fpecies per hoc 
quod in diuerfis partibus fpecie diftind:is tum~ 
recipiatur, fecundum quarum naturam non 
producit deinceps femper,nifi diuerfas (pecie 
partes, Ad fecundum refpondeo : tanta pojP- 
fe eflTein femine heterogeneitatem, &li noQ 
appareat. Sic in lacte nulla ad oculum appa,- 
ret heterogeneitas , &: tamen in ipfo latent 
tres fubftanti;2e naturatatoperediuerf^. Chy-^ 
lus bene concodushomogeneusapparet, Sc 
tamen in eo funt tam diuerfk partes, vt ex iis 
diueriacxcrementa, &liumores genercotur. . 
Sanguiscum effluicevenis,vna homogenea 
apparet efle fubftantia^ §c tamen in eo funt fi- 
br^, ferum, & q jatuor diftindihiimpres. Ad 
Certium refpondeo ncgando fecjuelam : ad 
probationem dico, diucrfificari pro natura,6c 
4iuerfitate recipictis ac fubiedi cui mhxret. 

Hnircmjnifi rcftaret vnum dubium Di(3:um 
^ ^ S I eft 



iSi DE lORMATRlCE FOETVS 

eftinconclufione i^generatiuam efle fper- 
matificamj &c confequenter cfle nutritiuam : 
modo dico; inembryonc iam genito eft etia 
luageneratiua,icicft,eft in illo potentia illa 
perquamdecimoquartoanno xtatis autde- 
cin^iofcxto potcrit generare ^ideft ; eft in illo, 
faltem radicaliter.Si ergo illa eft nutritiua^et- 
fi conformatrix, &immutatrix quse funt in il- 
lojfint etiam nutritiua, ergo illa embryonis. 
gen.eratiiia, & cius conformatrix, 5c immutaf, 
trix funtvna 6c eadem potentia:ergo confbr- 
matrix & immutatrix funt generatiua •. ergo. 
felfum eft, quod affertum fuit conclufionc 12. 
conformatrlcem 6c immutatricem>non eflfe. 
generatiuam. Secundo : quiaj fi^eius confor- 
matrix, &: immutatrix fint eadem potentiacu: 
eiu3 generatiua; ergo ficut feipfum cofQrmat-. 
ita feipfum generat: hoceft abfurdum>tum, 
quia nihil generat feipfum: tum etiam,quia fic 
fequeretur potentiani generatiuamnpn eflfe 
potentiam ad generandum ahud, fed ad gene^ 
randum feipfum, quod eft falfum- Ergo, Ter- 
tio, quia fic fequeretut eandem potentiam 
producere femen, 6cillud in os,carnem^&c. 
conaerrere: hpcquoquevidetur elfeimpqf- 
fibile. Ergp. Verum refpondeo, 5cgenera- 
tiuam, & immutatricern, &c coafprmacricemi 
omnes efl^e nutritiuamgenerice fumptamjfeil 
efle fpecies nutriciuge generice iumptx^. Sed 

CK 



QV^ESTIO TX. l2$ 

exeonon fequi eireeandempotentiam.nam, 
etfi {pecies fub eodem genere contentae ha- 
beant denominationem generis : non tamen 
ideofuntvnares, fedfunt inter fe (pecie di- 
ftindse. Quiaenim funt diuerfe Ipecies vnius 
generis, ideo fpecie inter fe funt diftind:^, 
Sicut ergo offifica, chylifica,/anguifica,fpiritx- 
ficaomnesfunt nutritiua ; quia omnes funi: 
^ecies nutritiu2e5& tarnen inter fe fpecie funt 
cJiuerfg • ita &generatiuaembryonis, &:con-. 
formatrix eius funt nutritiua ac (pecies nu- 
tritiuse, &nibiIominus tamen inter fe (pecie 
diuerfae. £x quo patet potentiam nutritiuam 
^ffle duplicem; vnamjquse tendit ad indiuidui 
confetuationem^ quse magis proprie nutriti- 
ua i al.te.ram ^quse ad ^eciei propagationem^^ 
generatiua & fpermatificaappellatur. Quibus 
inferuiunt omnes aVix potenrise miniftr£e,t^m 
qua? circa alimenti motum , quam quae circa 
cohuerfionem verfantur: quales fiint chyUfi- 
Ca, fanguifica, fpiritifica, ladiifica, attradtrix, 
retentrix, expultrix,&:c, qusetamen omnes ad 
nutritiuam refenintur,vc(pccies eius. Finio 
nunCj&quidquid^ifandxRomanseEccle- 
fi^e iudicio^ az cen&rselubens, ac l;iumiliter 
fubmitto. 

F J N I S. 



C E N S V R A. 

ISte de FOETvs formatrice 
traBatm eruditus eft ac pr^h di- 
gnus^ nihtl habens quod EcclefiafiiciS: 
decretis aduerfttur. 



G^V I L f E L, F A B R IC IV J 

Apoftolicus 5c Archida' 
caUslibrorum Ccn&ro 



pRivitEGii svm;ma: 

ALBERTVS & ISABELLA Archidu- 
ces Auftris, Duccs Burgundiae, Brabah- 
ti^, &c. Diplomate fuo fanxerunt , nc quis 
citra voluntatem gvlielmi a ton- 
GR is> typographi Antuerpieafis, l i b r v M 

D£ FORMATRl€E FOETVb, Authote 

cl. viro T H o M A F lE N o 5 D. Medico, 
fexennio pr oximo vUo modo imprimat, auE 
alibi impreflum in fuas ditiones importet, 
Vwnalemue habeat. Qui fecus faxit, cohfifca- 
tione librorum &: graui poena multabituto 
vt latius patet in litteris datis Bruxeilx, 7* 
lanuarijj i6;^Q. 

■Sigmh Steenkijfe, 



I 



r i