Skip to main content

Full text of "Delphin classics"

See other formats


? a »», ft) : 1- - 






Www\ 






ifwlf 











4mwwm 






REESE LIBRARY 



UNIVERSITY OF CALIFORNIA. 



Wo. ^^ OS - ^. CA/s.s- M) 







Southern Branch 
of the 

University of California 

Los Angeles 

Form L 1 

PA 
fcvoS 

vaA- 
v.w 



This book is DUE on the last date stamped below 



Form L-9-15m-8,'26 



Digitized by the Internet Archive 

in 2008 with funding from 

Microsoft Corporation 



http://www.archive.org/details/delphinclassics11valp 



ANlCII MANLII TORQUATI SEVERINt 

BOETHII 

DE CONSOLATIONE PHILOSOPHIC 

LIBRI QUINQUE 
EX EDITIONS VULPIANA 

CUM NOTIS ET INTERPRETATIONE 

IN USUM DELPHINI 

VARUS LECTIONIBUS 

NOTIS VARIORUM 

RECENSU EDITIONUM ET CODICtJM 

ET 

INDICE LOCUPLETISSIMO 

ACCURATE RECENStTI, 

75832 



T 



LONDINI : 

(URANTE ET IMPRTMENTE A. J, VALPY, A. M. 

1823. 

UNIVERSITY 
^UFORt% 



*Srt(isr5 



Mi 

V. If 



CONSPECTUS 



EORUM QUiE HAC EDITIONE 



CONTINENTUR. 



Pag. 

Petri Callyi Epistola Serenissimo Delphino . 1 

Petri Bertii Praefatio . . .4 

Boethii Vita, Jul. Martiano Rota scriptore . 31 

Tcstimonia de Boethio et ejus Scriptis . . 39 

Boethii De Consolatione Philosophise Lib. i. . 57 

Lib. ii. . 149 

Lib. in. . 224 

— Lib. iv. . 309 

Lib. v. . 368 

Pulmanni De Metris Boethianis Libellus . 412 
NotjE Variorum in Lib. i. De Consol. Philoso- 
phise . . • .421 

— Lib. ii. . • 454 

— Lib. in. . • 482 

— Lib. iv. . • 522 

— Lib. v. . .548 

Notitia Literaria de Boethio . 559 
Recensus Codicum Mss. Boethii qui in Biblio- 

thecis Britannicis asservantur . • 575 

Index . . • • * 







SERENISSIMO 

DELPHINO 

PETRUS CALLYUS. 



Quicquid Ludovicus Magnus, augustus parens Tuus, 
molitur, Serenissime Delphine, id orane magnum est : 
seu populos regit ; seu hostes expugnat ; seu utrisque con- 
cessa pace gratificatur. Sed indoles et institutio Tua re- 
giorum operum opera sunt maxima. Tu quidem, velut no- 
bile speculum, regales cum animi, turn corporis dotes ab 
ipso acceptas sic reddis, nihil ut in Te desideretur, quod 
imperatoriae majestatis esse possit : Tuam vero institutio- 
nem, quam Rex ille sapientissimis suis consiliis exorsus 
est, selectissimisque viris corroboravit, magnificentissimo 
librorum apparatu ita perficit, ut ineffabili quadam necessi- 
tudine quantum Alius parente, tantum parens filio Regum 
omnium praestantiam vincat. Ecce, continuato illius jussu, 
inter antiquos auctores emicat Severinus Boethius, seque 
Tibi sistit, ut meliori quodam jure, sic majori spe fructuum 
uberrimorum. 

Omnium certe ejusmodi auctorum meritissimo Boethius 
Tibi se sistit. Illi enim advenas Gallicoruraque instituto- 
rum pehitus ignari, praecone indigebant, qui prasdicata co- 
rum dignitate, aliquam in Aula iisdera compararet existiv 

Delpk. et Vur. Clot. Boeth. A 






2 El'ISTOLA. 

mationem : hie pridem a Philippo Pulchro Galliarum Rege, 
literarum litcratorumquc amantissimo Principe, honorifi- 
centissirae exceptus, prope domesticus est, aulicorumque 
morum tarn gnarus, quara ab Aulicis notus. Illi profani, 
nulla, nisi quam forte a novis interpretibus acceperunt, 
pietate commendantur: hie sacer, Christiana Martyris 
splendidius, quam Romana Patricii mieat purpura. Illi in 
uno dantaxat dicendi genere versati, aut solutara sine 
stricta, aut strictam sine soluta orationem habent: hie utri- 
usque sennonis seientissimus, ut persuadet orator eloquens, 
sic poeta suavis delectat. Illi Musis mollioribus inspirati, 
suis sententiis si non laedunt, laesam ostendunt nientem, 
quam sanare nequeunt : hie, docente severiori Philosophia, 
pcrturbationes, errorum vitiorumque causas, ita detegit, 
ut ad mentis salutem multum conferre posse videatur. 

Si vero Auctor ille faciles ad Te habuerit aditus, Sere- 
nissime Delphine, majorera doctrinae virtutisque acces- 
sionem se sperabit facturum, non solum in Te, sed in om- 
nibus etiam adolescentibus, ad quos, velut a capite ad 
membra, regiae Tuae institutionis forma derivatur. 

Magnum quidem est, Te Geographiam, Chronologiam, 
Historiam tarn profanam quam sacram, eximia Latinitate 
cumulatas perfectissime callere: sed longe majus, illius, 
quam insitam habes cum de Te, turn de Deo notitiae philo- 
sophicum, quod Boethius hie suggerit, accipere incremen- 
tum : illae etenim priores disciplines huic posteriori, non 
secus ac mancipia dominae famulantur. Hac informatione 
Princeps tanto altius populos supereminet, quanto sui 
conscius, Conditorisque intelligens, divitiis, honoribus, vo- 
luptatumque illecebris, quibus regale solium circumfundi 
solet, contemtis, et humiliores de semetipso et sublimiores 
de divina majestate concipit sensus. Non omittendae erant 
eae, quae animo Tuo verc regio impressae sunt, artes inge- 
nuae : sed ilia, quam Boethius inspirat, humanae divinaeque 
naturae notitia Tibi omnino necessaria videtur : suis etiam 
sceptra non carent miseriis, quibus philosophicum illud 
Consulis Romani remedium utiliter potest adhiberi. 



EPISTOLA. ;$ 

Quamvis autem augustum Tuum genus, et pracstantissi- 
ma Tua eruditio Te adeo evexissent, tit aureus hie liber 
magno Tibi deinceps usui esse non posset ; grande tamen 
Tuum Delphini decusid a Te videtur postulare, ilium ut 
librum Tibi legi cures ; cum alias ob causas, turn maxirac, 
ut Boethius Gallicis Academiis, a quibus pari, qua olim a 
Romanis mcenibus, injustitia dudum exulavit, Tuo regali 
exemplo restituatur : turpe nimirum regno Christianissimo 
sacrum hunc doctorem Virgilio, Ciceroni, Aristoteli, cete- 
risque religionis Christianae hostibus postponi, eoque ma- 
gis, quod ille non intelligendi solum, sed etiam dicendi gra- 
vissimus auctor et magister nostras Christianorum scholas 
aftluentibus doctrinarum omnium copiis ditaverit. Gram- 
maticam, fugata barbarie, sanctos fabularum usus docuit: 
Rhetoricam lectissimis verbis verissimisque sententiis orna- 
vit: Philosophiam obscuritate liberatam ita excoluit, ut 
quicumque huic parere voluerit, is omne aetatis tempus 
possit sine molestia transigere. 

Patere ergo, Serenissime Delphi ne, virum pariter 
nobilem, doctum, et sanctum Regiam ingredi, ceteris auc- 
toribus Tuis annumerari, et inter illas, quas in Uteris felici- 
ter consumis, operas Tibi audiendum proponi : sanctitatem 
hie cum doctrina, utramque cum nobilitate sic animadvertes 
conjunctam, ut quicquid ibidem erit obvium, id augusta 
Tua haud indignum origine, et ad Tuam scientiam augen- 
dam et ad coronam aeternam, cui reges omnes studere de- 
bent, consequendam conducere plurimum possit. 

•Cadomi, Kal. Novemb. 

A.D. MDCLXXIX, 



AD GENEROStf: INDOLIS, 
PRISC/EQUE NOBILITATIS JUVENEM, 

D. RUTGERUM BOETZELERIUM 

AB ASPEREN, 

LIBERI BARONIS ASPERANI FILIUM, 

PETRI BERTII 
PR^EFATIO. 



Libros Anicii Manlii Torquati Severini Boethii 
de Consolation e Philosophic, quos in tanta dignati- 
one viri eruditi semper habuerunt, ut in illis legendis, enar- 
randis, recensendis, evulgandis, laudem non exiguam posi- 
tam existimarent, (scripsere enim in eos ex antiquioribus 
Albertus Magnus, et Thomas Aquinas: Deus bone, qui 
viri, et quanti ! post illos Rodulphus Agricola Frisius, et 
Joannes Murmellius Ruremundanus, ac nuper admodum 
Joannes Bernartius, et Theodorus Sitzmannus :) libros igi- 
tur Boethii de Consolatione Philosophia? nuper a me pub- 
licis lectionibus in Academia explicatos, tibi inscribo, Ju- 
venis Nobilissimc : exiguum mole munus, sed ingens pon- 
dcre. Etsi enim brevitati ipse quondam studuerit Boethius, 
brevitatemque operis contractiorem adhuc fecerit typographi 



P. BERTH l'RJEFATIO. 5 

nostri solertia : tamon ubique adhuc effulget magnum illud 
et ccelo affine ingenium. Ccrtc inter postcrioris aevi scrip- 
tores Graecos pariter ac Latinos, nemo i'uit in omni gcnere 
sapientiae Bocthio nostro par. Philippum Pnlchrum Fran- 
corum Regem constat tanti hos libros fecisse, ut quamvis 
ipse Latine intelligent, tamen pro beneficio habuerit quod 
ipsi Joannes Magdunensis, pocta (ut tunc ferebant tem- 
pora) eruditus, eos Gallice a se redditos, inscripsisset : 
asservaturque ejus operis exemplar adhuc hodie Lutetiae in 
Bibliotheca Augustinianorum. Merito autem auctorem 
istum tanti fecit magnus Rex. Nihil quippe in eo non est 
eximium. Religionem spectamus? Christianus est, et 
quidem, inter Christianos, fidei Orthodoxae sectator atque 
assertor. Patriam? Romanus. Dignitatem? Patricius, 
Exconsul Ordinarius, Exmagister Officiorum. Familiam? 
Anicius, Manlius, Torquatus, Severinus, Boethius. Studi- 
um et vitae genus ? Logicus acutissimus, Theologus gra- 
vissimus, Mathematicus solertissimus, Mechanicus artifi- 
ciosissimus, Musicus suavissimus : adhaec Orator et Poeta 
optimus. Dictionis modum ? Utroque in genere, fuso pa- 
riter et numeris astricto, egregius; sed in hoc praecipue 
excellens. Argumentum scriptionis ? Id vero est Conso- 
latio in rebus adversis, quod ille argumentum tractavit in 
carcere Ticinensi, cum jussu Theodorici Ostrogothi, Regis 
Italiae, captivus illic detineretur, ubi etiam postea resecto 
capite vitam finiit ; suntque huic tractationi multa alia ca- 
pita annexa, de Summo Bono, de Malo, de Fato, Provi- 
dentia, Concordia liberi arbitrii cum praescientia divina, 
aliaque. Usum? Solus hie auctor sufficere potest compo- 
nendis controversiis omnibus quibus hoc tempore multorum 
ingenia agitantur. 

Sed priusquam ipsum inspicias operis contextum, viden- 
tur mihi praamittenda quaedam qua? huic nostrae tractationi 
lucem aliquara possunt affundere. Principio igitur illud 
occurrit; plures olim fuisse Boethios: nam et Stoicum 
quendam nominat Laertius in Vita Zenonis ; et Epicureum 
Plutarchus loquentem facit in Symposiacis, et Cretensem 



6 P. BERTH 

alium citat Galcnus Aristotelis studiosum, virum consula- 
rem : nostcr quoque iste in Commentario in Porphyrium., 
qucndam nominat Bocthium Philosophum, citatum pridcm 
ab Ammonio ct Simplicio. Patrcm quoque Bocthii nostri 
Boethium appellatum fuisse suspicio est, sicut postea Ii- 
quebit. Sed nostrum istum ab aliis omnibus distinguunt 
adjecta nomina: vocatur enim Anicius, Manlius, Torqua- 
tus, Sevcrinus : adduntur tituli ex honoribus in Republica 
gestis, Exconsul Ordinarius, Exmagister Officiorum, Vir 
Clarissimus, et Illustrissimus. 

Sed unde tot unius hominis nomina? Fuit illius saeculi 
moribus receptum ut praestantes viri nomen suum ad alios 
transmitterent. Haec res tot Antonios inter Caesares dedit, 
tot Aurelios, Severos, Flavios, Valerianos, Valentinia- 
nos, Constantes, Constantios, et Constantinos : tot longa 
serie Othones, Henricos. Putaverunt enim grata in vulgus 
nomina commendationem personis afferre posse. Video 
etiam assumta interdum nomina excellcntium virorum ab 
iis qui extra familiam erant. Illius ergo temporis more 
factum est, ut noster iste Anicius, Manlius, Torquatus, Se- 
vcrinus, Boethius vocaretur, abavi, proavi, patris nomini- 
bus conjunctis. 

Primum ergo nomen referendum est ad Anicios, quorum 
genus antiquum et nobile non uno loco praedicat beatus 
Hieronymus. Emicuit autem inter eos prae ceteris Boethii 
nostri atavus, Anicius Sextus Petronius Probus, cujus 
frequens est et honorata mentio apud Ammianum Marcel- 
linum, Ausonium, Symmachum, inque Codice Theodosia- 
no. Gessit enim consulatum cum Gratiano Imperatore, 
anno Christi ccclxxi. idemque, cum in Italia Praetorio 
Praefectus esset, provincias Insubriam, ^Emiliam, atque Li- 
guriam cum insignibus consularibus Ambrosio (ei qui postea 
Mediolanensis Ecclesiae Episcopus factus est) admini- 
strandas dedit. Qui Hieronymum et Augustkium legunt, 
oil'endunt crebra Aniciorum familiae elogia. Claudianus 
non dubitat illam ceteris omnibus Romac viventibus nobili- 
tate praiferre : 



PRjEFATIO. 7 

Quemcumque requires, 
Hac de stirpe virum, certum est de Consule nasci. 
Per fasces numerantur avi, semperque renata 
Nobilitate virent, et prolem fata sequuntur, 
Continuum simili servanda lege tenorem. 
Nee quisquam procerum tentat, licet aere vetusto 
Floreat, et claro cingatur Rorna Senatu, 
Se jactare parem. 

Fuere autem Anicio Sexto Petronio Probo filii duo, Pro- 
binus et Probus : filia unica, Turriana Anicia Juliana, quae 
nupta Quinto Claudio Hermogeniano Olybrio, mater fuit 
Demetriadis, Christianorum Rhetorum praeconiis decanta- 
tissimae virginis, utpote cujus in laudibus praedicandis cer- 
tatim laborarint Pelagius Monachus, Hieronymus Presby- 
ter, Augustinus Episcopus, et post illos Prosper quoque 
Aquitanicus: quemadmodum mat rem Julianam viduam 
celebrarunt idem ille Pelagius, Hieronymus, Augustinus. 
Hieronymi ad Demetriadem verba de gente Anicia haec 
sunt : ' Scilicet nunc mihi Proborum et Olybriorum clara 
repetenda sunt nomina, et illustris Anicii sanguinis genus, 
in quo aut nullus aut rarus erit qui non meruerit consula- 
tum. Proferendus Olybrius, virginis nostras pater, quern 
immatura morte subtractum Roma congemuit.' Uxor Ani- 
cio illi fuit Faltonia Proba, dicta quoque ipsa Anicia, Con- 
sulis uxor, Consulum filia, Consilium mater, mulier eru- 
dita, cujus hodieque extat Cento Virgilianus. Honores 
illius quern dixi Anicii, indicant auctores a me citati ; sed 
inprimis crebrae inscriptiones Romae : unam tibi hoc tem- 
pore in medium proferemus, ex basi statuae ipsi positae a 
filiis Probino et Probo : 

SEXTO. PETRONIO. PROBO. V1R0. CL. PROCONSVL. AFRI- 
CA. PRiEFECTO. PRiETORlO. QVATER. ITALIC. ILLYRICI 
AFRICA. GALLIARVM. CONSVL1. ORDINARIO. PATRI 
CONSVLVM 

ANICIVS. PROBINVS. V1R. CL. 
CONSVL. ORDINARIVS. ET. ANICIVS. PROHVS. VIR. CL. 



8 P. BERTIE 

QViESTOR. CAND1DATVS. FUJI. MVNVS. SINGVLARI. R E- 
LIGIONE. DEBITVM. DEDICARVNT 

Cui similis etiam alia inscriptio conspicitur, posita ab Her- 
mogeniano Olybrio, et uxorc Anicia Juliana. 

Praecipuum autem familiae Aniciae dccus fuit, quod Christi 
fidem amplexa, multis aliis Romas cxcmplum dcdit dese- 
rendi Gentilismi. Prudentius: 

Fertur cnim ante alios generosus Anicius urbis 
lllustrassc caput. Sic se Roma inclyta jactat. 
Quin et OJybriaci gentisque et nominis haeres, 
Abjectis fastis, palmata insignis ab aula, 
Martyris ante fores Bruti submittere fasces 
Ambit, et Ausoniam Christo inclinare securim. 

Spectatur Roma3 adbuc Anicii Petronii et Faltoniac 
Probae scpulcrum, adeo magniiicum, ut vix aliud splendi- 
dius credatur in ea urbe extare. Ejus inscriptionem unam 
carmine factam, quia id meretur, et quia ad Aniciae gentis 
gloriam facit, apponam : 

Sublimes quisquis tumuli miraberis arces, 

Dicas, quantus erat qui Probus hie situs est! 
Consulibus proavis soceroque exconsule major, 

Quod geminas consul reddidit ipse domos. 
Piaefectus quartum toto dilectus in orbe, 

Sed fama emensus quicquid in orbe hominum est. 
iEtemos, heu, Roma, tibi qui posceret annos, 

Cur non vota tui vixit ad usque boni ? 
Nunc cum sexdenos mensis suspenderet annos, 

Dilectae e gremio raptus in aethra Probae. 
Sed periisse Probum meritis pro talibus absit 

Credas, Roma, tuum : vivit, et astra tenet. 
Virtutis, fidei, pietatis, honoris amicus, 

Parens opum nulli, largus at ipse fuit. 
Solamen tanti conjunx tamen optima luctus 

Hoc Proba sortita est, jungat ut urna pares. 



I'R/EFATIO. 9 

Felix, heu nimium fclix ! dura vita manerct, 
Digno juncta viro, digna siraul tumulo. 

Atqui hie quidem Anicius atavus fuit nostri Boethii. 
Filii istius Anicii, ut ante diximus, fuere Probus ct Pro- 
binus, quorum ille, Boethii nostri abavus, tanta fuit per 
orbem universum virtutis fama, ut Persac duo potentissimi 
et sapientissimi, teste Paullino in Vita beati Ambrosii, Ro- 
raam venerint ipsius videndi ac salutandi gratia. 

Hujus Probi filia nupta fuit Manlio Theodoro, quern 
codices quidam Mallium vocant: et quia gens Manlia 
Torquata fuit, eo factum est ut Boethius noster dictus 
fuerit Anicius Manlius Torquatus. Fuit autem Manlius 
iste Boethii nostri proavus : eumque Fasti Consulem sig- 
nant cum Eutropio. Ejusdem Manlii memoria extat apud 
Augustinum, qui matrem suara Monicam alloquens, ' His,' 
inquit, ' temporibus (ut omittam ceteros) vir et ingenio, et 
eloquentia, et ipsis insignis muneribus fortunae, et, quod 
ante omnia est, mente praestantissimus, Theodoras, quern 
bene nosti, id agit ut et nunc, et apud posteros, nullus ho- 
minum de Uteris nostrorum temporam jure conqueratur.' 
Ejusdem Manlii consulatum luculento carmine Panegyrico 
celebravit Claudianus, cujus in extrema parte, ubi vota 
sua exponit pro gente Manlia, quasi de Boethio nostro 
vaticinatur. Sic enim canit : 

Consul per populos, idemque gravissimus auctor 
Eloquii, duplici vita subnixus, in aevum 
Procedat, pariter libris fastisque legendus. 
Accipiat patris exemplum, tribuatque nepoti 
Filius, et coeptis ne desit fascibus haeres. 
Decurrat trabeata domus, tradatque secures 
Mutua posteritas, servatoque ordine fati 
Manlia continuo numeretur Consule proles. 

Adhaesit autem Genti Manliae Torquatorum nomen, ex eo 
quod Titus Manlius L. F. A. N. Imperiosus, Sulpicio Dic- 
tatore tribunum agens militum, Galium provocantem sin- 



10 P. BERTH 

gulari certaminc prostravit, corporcquc ejus ab omni alia 
vexationc intacto, unum torquem abstulit, eoque se induit, 
ut est apud Livium. Sic igitur Boethius noster ab atavo 
nomen habet Anicii, ab avo Manlii Torquati. 

Severini noinen unde tractum sit, video dubitari. Sunt 
qui ex gentis Manlias severitate illud petitum cxistiment. 
Constatque, severam inprimis atque iraperiosara hanc 
familiam fuisse. L. Manlius Titnm filium suum, qui postea 
Torquatus dictus fuit, rus ab hominum conversationc rele- 
gavit : idem Dictator tanta severitate delectura habuit, ut 
Imperiosi nomen retulerit. Ipse T. Manlius Torquatus, 
filium suum, quod provocatus a Geminio Metio, duce Tus- 
culanorum, ad dimicandum se ignaro descenderat, abripi a 
lictore, et in modum hostiae mactari jussit, satius judicans, 
patrem filio forti, quam patriam militaris disciplinae exem- 
plo carere : quo quidem facto Manlius usque adeo invisum 
se atque exosum juventuti Romanae effecit, ut ipsi de La- 
tinis, Campanis, Sidicinis, Auruncis triumphum agenti 
nemo adolescens nol)ilis obviam processerit. Ad hanc 
severitatem respexit Virgilius, cum scripsit : 

saevumque securi 
Aspice Torquatum. 

L. quoque Manlius Torquatus, is qui Consul cum Cnaso 
Octavio fuit, filium suum, accusatum a Macedonum legatis 
quod in praetura sua provinciam pecunia spoliasset, vetuit 
in conspectum suum prodire, negans eum videritali ingenio 
fuisse quales ejus majores l'uissent : quam quidem notam 
filius tarn acerbe tulit, ut eadem nocte se laqueo internment. 
Ab liac igitur Manliae gentis severitate credunt quidam 
Boethium nostrum dictum fuisse Severinum : quibus tamen 
ego astipulari nou possum : eo quod nusquam videam 
cognomen istud genti Manliae tributum : nam Imperiosos 
quidem Manlios lego, Severos aut Severinos non lego. Et 
quia Severinonim familiam nobilcm tunc lemporis fuisse 
constat, quae tamen non i'uerit gentis Manliae, malo ego ad 
Severinos illos nomen istud reicrre. Fucrunt autcm hoc 



FR/EFATIO. 11 

nomine Consulcs- plurcs Fastis notati, sub imperaloribus 
Leone et Zenone. Ac fieri potest, ut vel Manlii Thcodori 
filia Severino alicui nupta fuerit, avo nostri Boethii, vel 
filius Manlius adoptione transient in familiam Sevcrinorum, 
ex quo natus sit Boethius, nostri Boethii pater ; is qui cum 
Praefecturam gereret Praetorii, a Valentiniano Imperatore 
una cum iEtio Patricio innocens in palatio interfectus est. 
Hie ille est cujus mentionem facit in Chronico suo Cassio- 
dorus : ' iEtius,' inquit, ' Patricius in palatio raanu Valen- 
tiniani Tertii Imperatoris extinctus est, Boethius vero 
Praefectus Praetorio amicis ejus circumstantibus interemtus.' 
Haec refert Cassiodorus ad consulatum iEtii et Studii : 
qui incidit in annum Christi cccclv. quo ipso anno Boe- 
thius noster natus esse creditur. Eodem anno Fl. Anicius 
Petronius Maximus, qui Valentinianum, justo nxoris ab 
ipso vitiatas dolore ardens, occidit, ejusque contra uxorem 
Eudoxiam stupravit, et imperium sibi vindicare conatus 
est, a Genserici militibus interemtus occubuit. 

Referenda sunt igitur ad Boethii majores, a quibus 
petita sunt, ista nomina : Anicii, ad Anicium Petronium 
Probum atavum ; Manlii Torquati, ad Manlium Theodo- 
rum proavum ; Severini, ad avum Severinum ; Boethii, ad 
patrem Boethium. Duravit vero etiam post Boethii et 
Theodorici obitum Aniciorum gens : Justinus enim et Jus- 
tinianus Imperatores Anicii dicti sunt : fratrem quoque 
Justiniani, nomine Germanum, ait Jordanes, ducta Mal- 
hasuenta, Witigis Gothi vidua, Aniciorum gentem cum 
Amala stirpe conjunxisse. 

Praenomen Boethii nulli libri praeferunt. Mihi dubium 
non est, praenomen ipsi fuisse Flavii, ita enim vocari video 
in Actis Ecclesiasticis, quae sic habent : ' Fl. Boethio 
V. C. Consule, die in. Iduum Martiarum, in Basilica Con- 
stantiana, residente venerabili viro, Papa Felice,' &c. Quae 
verba ad primum Boethii Consulatum referenda sunt. 

Floruit autem Boethius noster Theodorici Amali Regis 
Ostrogothi temporibus. Hie ille est Theodoricus Theode- 
miri filius, qui delatum sibi a Zenone Imperatore Italia? 



12 P. BERTH 

regnum, quod tunc quidcm Odoaccr Herulus occupaverat, 
cum ingcntibus Ostrogothorum copiis invasit, ipsoquc intcr- 
fecto, regni Gothorum in Italia scdcm Ravennae fixit, atque 
inde toti Italiae et Siliciae jus dixit, rescripta sua quaqua- 
versuni mittens, quorum magnam partem M. Aurelius Cas- 
siodorus libris suis Variarum inseruit. 

Fuit autem tempestas ilia gravis admodum Romanas 
urbi : nam inter tot magnos et prasstantes viros, quos ad hue 
habebat Respublica, optimus quisque dignitatem Imperii 
et majestatem summam alio translatam tacite indignabatur. 
Imperatoris enim sedem aulamque habebat Constantino- 
polis, quae tunc nova Roma dicebatur. Italiam vero om- 
nem occupatam primum a Vandalis, postea ab Herulis, 
tenebant tunc Gothi, qui regni sui sedem non Roma?, sed 
Ravennae posuerant. Una in tanto dignitatis naufragio 
supererat tabula, Consulatus : sed et is quoque altera parte 
erat imminutus, cum a Constantini inde temporibus alter 
Consulum Constantinopoli, alter Romas designaretur. 

Natus est Boethius anno Christi (ut ante dixi) cccclv. 
hoc est, quinquaginta annis post captam ab Athalarico 
Gotho Romam. Ex quo apparet, non multo ipsum poste- 
riorem fuisse Hieronymo et Augustino, quorum astas inci- 
dit in extremos annos Anicii Petronii Probi. Coaevus fuit 
Cassiodori, Caesarii Arelatensis, Fulgentii, Vigilii, Pris- 
ciani, Victoris Africani, Sidonii Apollinaris, Sancti quoque 
Benedicti, a quo fertur in monte Cassino una cum Tertullo 
Placidi monachi patre, senatore Romano, mensae monas- 
ticae adhibitus. 

Puerum Deus miris ingenii dotibus imbuerat: sed et 
aliis omnibus instruxerat rebus quae ad vitam bene beate- 
que degendam exoptari solent : opes enim dederat, vale- 
tudincm, formam, amicos. 

Sed, orbatum patre, amicorum fides atque industria ad 
eruditionis et sapientiae templa perduxit. Missus est 
enim infans statim Athenas, ubi jam restaurata literarum 
et Philosophies studia magno praestantissimorum ingenio- 
rum confluxu atque ardore agitabantur. Ibi ille totos annos 



1'RiEFATIO. 13 

xvin. cum aliorura Philosophorum, turn Aristotclis inpn- 
rais atque Euclidis et Ptolemaei, lectioni vacavit. Ac 
videtur quidem Eleaticae primum, postea Academicsc, 
tandem vero Pcripateticae sectas addictus fuisse. Hue 
illud refero quod initio hujus libri legitur: ubi Philosophia 
Poeticas Musas apud Boethium in carcere conspiciens, 
fingitur aegre ferre illarum praesentiam, et dicere: 'Hunc 
vos, Eleaticis atque Academicis studiis innutritum, ausas 
fuistis adire?' Quod de annis XVIII. Athenis exactis 
dixi, confirmatur ipsius Boethii testimonio, ex libro de 
Disciplina Scholarium. Exercuit autem in prima ilia 
aetate studium Poeticae ; itaque ipse de se : 

Carmina qui quondam studio florente peregi, 
Flebilis, heu, moestos cogor inire modos. 

Sic ergo Boethius pueritiam et juvenilem aetatem con- 
sumsit. Atque hue pertinent ilia Fortunae ad ipsum verba : 
' Cum te matris ex utero natura produxit, nudum rebus 
omnibus inopemque suscepi, meis opibus fovi, et, quod te 
nunc impatientem nostri tacit, favore prono indulgentius 
educavi, et omnium quae mei sunt juris affluentia et splen- 
dore circumdedi.' 

Reversum Athenis in Urbem, statim egregia animi vir- 
tus, moresque ad humanitatem facti commendavere pra> 
cipuis in Republica viris, qui juvenem ad summa natum 
ambire, et affinitates suas ipsi ultro etiam offerre, non 
inhonestum sibi putavere. Duxit autem uxorem primam 
Elpidem Siculam, virginem nobilem, ex eaque duos filios 
Patricium et Hypatium suscepit. Fuit autem Elpis ista 
non probitatis tantum, sed etiam literarum laude Celebris, 
inprimisque Poeticae amans. Ejus creduntur esse Hymni 
duo qui in Ecclesia canuntur, ' Aurea luce/ et ' Felix per 
omnes.' 

Elpidis istius quis pater fuerit, nescitur : primas ilium 
dignitatis virum fuisse, constat ex iis quae libro secundo 
Philosophia Boethium alloquens dicit : ' Taceo,' inquit, 
'quod, desolatum parente, summorum te virorum cura 



14 P. BERTH 

suscepit, delectusque in affinitatem principum civitatis 
(quod pretiosissimum propinquitatis genus est) prius cams 
quam proximus fuisti. Quis non tc felicissimura cum tanto 
splendore socerorum, cum conjugis pudore, turn masculae 
quoque prolis opportunitate praedicavit ? ' 

Ita ille juvenis admodum admotus est pra3cipuis in Re- 
publica honoribus, acper eos tandem ad summum fastigium 
hoc est, Consulatum, pervenit. Hue spectant ista Philo- 
sophiae verba : ' Praetereo (libet enim praeterire communia) 
sumtas in adolescentia, negatas senibus, dignitatcs.' Inci- 
dit autem primus ille Boethii Consulatus in annum Christi 
cccclxxxvii. quo anno, ut auctor est Cassiodorus 
in Chronico, Odoacer Herulus Phceba, Rugorum Rege, 
victo captoque potitus est. Ex quo apparet, Boethium, 
ante occupatum a Theodorico regnum ltaliae, Consulem 
fuisse. Biennio enim post Consulatum Boethii ingressus 
est Italiam Theodoricus, et postea imperante Anastasio, 
Consuleque Albino, Ravennam venit, et Odoacrem inter- 
emit. 

Filii Boethii Patricius et Hypatius annis XIII. post 
patrem Consules facti sunt. Fuit autem is annus a Christo 
nato quingentesimus, Regis Theodorici octavus. Scribit 
autem Cassiodorus in Chronico, eo anno Theodoricum 
Romam cunctorum votis expetitum advenisse, et senatum 
suum mira affabilitate tractasse, Romanae urbi donasse an- 
nonas, atque admirandis mcenibus, deputata per annos 
singulos maxima pecuniae quantitate, subvenisse. Hie 
ille est annus quo Boethius noster, filiis suis curules insi- 
dentibus, Theodoricum Regem diserta admodum oratione 
in Curia laudavit: cui ille respondens, Senatum mira comi- 
tate appellavit, ac se dignitati et commodis ejus nunquam 
defuturum ostendit. Progressus tunc e Curia in Circum 
Theodoricus, ad locum qui ' Palma aurea' dicebatur, con- 
cionem habuit ad populum cum senatoribus in gradibus 
considentem. Hie vero Boethius, medius inter filios suos 
consistens, congiarium populo dedit. Profectus autem e 
Circo Theodoricus, triumphale epulum senatoribus dedit, 



Pil-EFATIO. IS 

ac plebi Romanae frumentum donavit. Quanta vcro fueiit 
illius actus celebritas, €X eo cognosci potest, quod beatus 
Fulgentius, qui tunc temporis nova Trasiniundi sncvitiaex- 
aniuiatus, deserta Africa Romam venerat, pom para illam 
conspiciens, acclamationes audiens, ordincmquc rcrum ad- 
mirabilem secum expendens, exclamavk : ' Quam speci- 
osa debet esse Jerusalem ilia coelestis, si sic fulgct Roma 
terrestris ! et si in hoc saeculo datur tanti honoris dignitas 
diligentibus vanitatem, qualis honor et gloria tribuetur 
Sanctis contemplantibus veritatem !' Sed splendorem illius 
actus eleganter descripsit ipse Boethius hujus operis libro 
secundo, ubi Philosophiam sic loquentem introducit : ' Si 
quis rerum mortalium fructus ullum beatitudinis pondus 
habet, poteritne illius memoria lucis quantalibet ingruen- 
tium malorum mole deleri, cum duos pariter Consules libe- 
ros tuos domo provehi sub frequentia patrum, sub plebis 
alacritate vidisti ? cum, eisdem in Curia curules insidenti- 
bus, tu regios laudis orator, ingenii gloriam facundiaeque 
meruisti? cum in Circo duorum medius Consulum circum- 
fusae multitudinis expectationem consularis triumphali lar- 
gidone satiasti ? Secundus Boethii nostri consulatus inci- 
dit in annum Christi dx. Theodorici Regis xvm. Hoc 
anno Boethius Consul praedicamenta Aristotelis commen- 
tariis illustrare aggressus est Testatur id ipse initio sui 
Commentarii. ' Etsi,' inquit, ' nos curas officii consularis 
impediunt quo minus in his studiis omne otium, plenamque 
operam consumamus, pertinere tamen videtur ad aliquam 
Reipublicae curam, elucubratae rei doctrina cives instruere ; 
nee male de civibus meis merear si, cum prisca hominum 
virtus urbium ceterarum in hanc unam Rempublicam im- 
perium transtulerit, ego, id saltern quod reliquum est, 
Graecae sapientios artibus mores nostras civitatis instruxero. 
Quaro ne hoc quidem ipsum Consulis vacat officio; cum 
Roraani moris semper fuerit, quod ubicumque gentium 
pulcherrimum esset atque laudabile, id magis ac magis 
hnitatione honestare.' Judicabat enim gravissimus vir, 
non posse a se tempus, quod a Republica vacuum habebat, 



16 )'. BERTH 

melius collocari quam si illud maximorum virorum, Cato- 
nis, M. Tullii, Senecae, aliommque oxcmplo, sapiential 
studiis, atque Aristotelis inprimis, Philosophorum maximi, 
lectioni, versioni, atque explication! tribueret. Nam et 
ipse a prima setate illis studiis i'uerat delectatus, et intelli- 
gebat, nihil esse quo eeque humana mens gaudeat, atque 
veri cognitio: et sperabat, Romanam juventutem sua opera 
ad priscam illam virtutem posse excitari. Habebat autem 
bibliothecam optimorum utriusque lingua? librorum copia 
instructissimam, cujus parietes ebore ac vitro comti nite- 
bant, neque in carcere postea quicquam tulit molestius 
quam quod ea carere debuerit : quocirca ipse cum Philo- 
sophia sua de hac re ita in catenis conqueritur : ' Haeccine/ 
inquit, ' est bibliotheca ilia quam certissimam tibi sedem 
nostris in laribus ipsa delegeras? in qua mecum saspe 
residens de divinarum humanarumque rerum scientia dis- 
serebas V 

Hisce igitur praesidiis instructus Boethius omnem Phi- 
losophiam Latinis Uteris illustrare instituerat. Sic enim 
scribit: 'Ego omne Aristotelis opus quodcumquein manus 
venerit, in Romanum stylum vertens, eorum omnium com- 
menta Latina oratione perscribam : ut siquid ex Logicae 
artis subtilitate, vel ex Moralis gravitate peritiae, et ex 
Naturalis acumine veritatis, ab Aristotele perspicuum est, 
id omne ordinatum transferam, atque id quodam lumine 
Commentariorum illustrem.' 

Hac ille contentione multa in universa Philosophia vel e 
Graecis vertit, vel ipse Latine scripsit. 

in logicis ista: 

Ad Isagogen Porphyrii libros II. 
Secundac editionis librum i. 
In Categorias Aristotelis lib. II. 
In librum 7rep* spjuHjveiag lib. I. 
Editionis secundae libros vi. 
De Divisione librum I. 
De Definitionibus librum I. 



PRiEFATIO. 17 

Ad Categoricos Syllogismos introductionis librum i. 
In Topica Ciceronis libros VI. 
De Differentiis Topicis libros IV. 
De Syllogismo Categorico libros n. 
De Syllogismo Hypothetico libros n. 

IN RHETORICIS : 

De Locis Rhetoricis lib. I. 

IN ARITHMETICS : 

Transtulit Nicomachum Arithmeticum. Cassiodorus dc 
Arithmetica : ' Hanc apud Graecos Nicomachus diligenter 
exposuit : quern primum Madaurensis Apuleius, deinde 
magnificus vir Boethius, Latino sermone translatum, Ro- 
manis contulit lectitandum.' 

De Arithmetica lib. II. 

in musica: 

Transtulit Pythagoram Musicum. 
Scripsit de Musica libros v. 

in geometria: 

Transtulit Euclidem. Cassiodorus loquensde Geometria: 
' Cujus disciplinae/ inquit, ' apud Graecos Euclides, Apol- 
lonius, Archimedes, nee non et alii scriptores probabiles 
extiterunt: ex quibus Euclidem translatum in Romanam 
linguam idem vir magnificus Boethius dedit, qui si dili- 
genti cura relegatur, hoc quod de divisionibus prasdictis 
apertum est, manifesta intelligentia et clara veritate cog- 
noscetur.' 

Scripsit in Geometriam Euclidis libros tres. 

De quadratura Circuli. 

IN GEOGRAPHIA, ET ASTRONOMIA: 

Transtulit Ptolemaeum Alexandrinum. 

IN METAPHYSICIS: 

De Unitate et Uno lib. I. 

Delph. et Var. Clas. Bu'eth. B 



18 P. BKRTII 

IN MBCHANIC1S: 

Transtulit Archimcdem Mechanicum. 
Edidit praeterea Platonem a se versum. 
Epistolarum ad divcrsos librum I. 

Concordiam quoque Philosophiac Aristotelicac cum Plato- 
nicis scriberc aggressus est. 
De Hebdomadibus lib. I. 

Crediderim etiam, Romas vcl ipsum extra ordinem quos- 
dam nobiles juvenes docuissc, vcl doccntibus aliis praefu- 
issc, et varia omnis sapicntiac excrcitia domi suae institu- 
isse. Fuit enim tunc temporis ipsa etiam Roma literarum, 
ct philosophise, et humaniorum disciplinarum artiumque ce- 
Icbritate clara: quemadmodum ex rescripto Theodorici 
Regis ad Symmachum, Boethii socerum, apparet, in quo 
ille Romam eloquentiac vocat fcecundam matrem, virtu- 
tumque omnium latissimum templum : vetatque, ne Vale- 
riani liberi e Syracusana civitate studiorum causa Romam 
deducti, ipso inconsulto aut inscio ad patrem redeant. 

Nota quoque exteris fuit Boethii nostri eruditionis fama: 
nam cum Theodoricus Francorum Regi Chlodoveo, et Bur- 
gundionum Regi Gundibaldo affinitate junctus esset, quod 
illius quidem sororem Audafledam uxorem ipse duxisset, 
alteri vero ipse filiam elocasset, forte evenit ut Gundibal- 
dus, qui Ravennae socerum inviserat, Romam quoque ex- 
curreret, urbis fama et Boethii nominis celebritate exci- 
tus ; cui cum Boethius inter alia mechanici operis organa 
ostendisset horologia duo, quorum alterum in sphaera mo- 
bili cursum Solis significabat, alterum aquis stillantibus 
indicabat horarum spatia, cujusmodi Graeci clepsydras vo- 
cant, obstupefactus eorum conspectu homo barbarus, simul- 
atque in suum regnum rcversus est, missis legatis petiit a 
Theodorico ejusmodi ad se horologia transmitti. Theodo- 
ricus Boethium, ut talia affini suo concinnaret, rogavit ; con- 
cinnata vero misit. Extant ejus apud Cassiodorum Episto- 
lae dua?, harum rerum testes, quas operao pretium est cog- 
nosces, turn ad coniirmandam fidem eorum qua? dixi, turn 



1'RiHFATlO. 19 

quia eximiam continent Boethii praedicationcm. Audi ergo 
quid priore Epistola Theodoricus scribat : ' Burgundionura 
dominus a nobis magno opere postulavit, ut horologium 
quod aquis sub modulo fluentibus temperatur, et quod solis 
immensi comprehensa illuminatione distinguitur, cum ma- 
gistris rerum ei transmittere deberemus.... Merito siquidem 
respicere cupiunt quod legatorum suorum relationibus ob- 
stupescunt. Hoc te, multa eruditione saginatum, ita nosse 
didicimus, ut artes quas exercent vulgariter nescientes, in 
ipso disciplinarum fonte potaveris. Sic enim Atheniensi- 
ura scholas longe positus introisti, sic palliatorum choris 
miscuisti togam, ut Graecorum dogmata doctrinam feceris 
esse Romanam. Didicisti enim, qua pvofunditate cum suis 
partibus Speculativa cogitetur; qua ratione Activa cum 
sua divisione discatur : deducens ad Romuleos senatores 
quicquid Cecropidae mundo fecerant singulare. Translati- 
onibus enim tuis Pythagoras Musicus, Ptolemasus Astro- 
nomus leguntur Italis : Nicomachus Arithmeticus, Geome- 
tricus Euclides audiuntur Ausoniis : Plato Theologus, Aris- 
toteles Logicus Quirinali voce disceptant: Mechanicum 
etiam Archimedem Latialem Siculis reddidisti: et quas- 
cumque disciplinas vel artes fcecunda Graecia per singulos 
viros edidit, te uno auctore, patrio sermone Roma susce- 
pit : quos tanta verborum luculentia reddidisti claros, tanta 
linguae proprietate conspicuos, ut potuissent et illi opus 
tuum praeferre, si utrumque didicissent. Tu artem prae- 
dictam, ex disciplinis nobilibus natam, per quadrifarias 
Mathesis januas introisti. Tu illam in Naturae penetrali- 
bus considentem, auctorum libris invitantibus, cordis lu- 

mine cognovisti Haec quia studiosius te legisse compe- 

rimus, praedicta nobis horologia quantocius transmittere 
maturabis ; ut te notum in ilia parte mundi facias ubi ali- 
ter pervenire non poteras. Agnoscant per te exterae gen- 
tes, tales nos habere nobiles, quales leguntur auctores. 
Quoties non sunt credituri qui viderint ! quoties hanc veri- 
tatem lusoria somnia putabunt ! et quando fucrint a stu- 



20 r. BEftTii 

pore conversi, non audebunt se aequales nobis dicere, apud 
quos sciunt sapientes talia cogitasse.' 

In Epistola Theodorici ad Gundibaldum Burgundionum 
Regem leguntur ista : ' Qnapropter salutantes gratia con- 
sueta, per harum portitores, praesentiaj vestra?, horologia 
cum suis dispositoribus credidimus destinanda. Unum, in 
quo humana solertia videtur colligi quod totius cceli nos- 
citur spatia pervagari ; aliud, ubi solis meatus sine sole 
cognoscitur, et aquis guttantibus horarum spatia terminan- 
tur. Habetote in vestra patria quod aliquando vidistis in 
civitate Romana. Dignum est ut bonis nostris vestra 
gratia perfruatur, quas nobis etiam affinitate conjungitur.' 

Sed et citharcedum missurus Theodoricus ad Chlodove- 
um Francorum Regern, Boethium nostrum consuluit, de- 
ditque ipsi curam deligendi alicujus idonei. Apparet id 
ex Epistola ipsius Theodorici ad Boethium, in qua haec 
leguntur: ' Cum Rex Francorum convivii nostri fama pcl- 
lectus, a nobis citharcedum magnis precibus expetisset, sola 
ratione complendum esse promisimus, quod te Eruditionis 
Musicae peritum esse noveramus. Adjacet enira vobis 
doctum eligere, qui disciplinam ipsam in arduo collocatam 
potuistis attingere.' 

Idem quoque ad Chlodoveum (quem Cassiodorus Luduin 
vocat) victoria Alemannica elatum scribens ; eum, ut mo- 
deratione et dementia victos sibi devinciat, hortatur, ac 
tandem addit: * Citharcedum etiam arte sua doctum pariter 
destinavimus expetitum, qui ore manibusque consona voce 
cantando, gloriam vestras potestatis oblectet: quem ideo 
fore credimus gratum, quia ad vos eum judicastis magno 
opere dirigendum.' Hose igitur studia fuere Boethii. 

Quae dum tractat, eripitur ipsi morte Elpis, fida curarum, 
et gaudiorum, et studiorum socia. Ejus Epitaphium (in- 
certum, scriptumne a Boethio, an ab alio aliquo) tale 
lejiitur : 



PRjEKATHfc 'J I 

Elpis dicta fui, Sicula? regionis alumna, 
Quam procul a patria conjugis cgit amor. 

Quo sine moesta dies, nox anxia, flebilis hora, 

******* 

Porticibus sacris jam nunc peregrina quiesco, 
Judicis aeterni testificata thronum. 

Defuncta Elpide, Boethius secundam uxorem duxit 
Symmachi senatoris et consularis viri filiam, Rusticianam, 
ex qua duos filios paterni avitique ingenii speciera praefe- 
rentes suscepit. Atque hos quidem consulares vocat, non 
quod Consules fuissent, sed quod viro consulari essent 
progeniti. 

Secutus est postea Boethii tertius ultimusque consulatus, 
quern ille cum Symmacho socero suo gessit, anno Christi 
dxxii. aetatis suae lxvii. Ad eum vero petenduin, ut et 
alios quoque honores, non ambitio Boethium, aut lucri spes, 
sed bonorum commune studium impulit. Ac videtur, 
Symmachum quidem Consulem dedisse Senatus Romae 
Novae, Boethium vero Senatus Romae Veteris. Huic 
Symmacho Boethius libellum inscripsit a se compositum, 
' de S. Trinitate adversus Nestorii et Eutychetis errores.' 
Fuit enim S. Theologiae inprimis studiosus Boethius; ac 
tunc quidem eo impensius, quod videret Orthodoxam de 
S. Trinitate sententiam vehementer ab Ostrogothis Arianis 
ipsorumque Rege Theodorico oppugnari. Scripsit ergo 
* de Unitate Trinitatis : utrum Pater, Filius, et Spiritus 
Sanctus de divinitate substantialiter praedicentur.' Prae- 
terea, * de Fide, ad Joannem Diaconum : et de duabus in 
Christo naturis.' Sed Boethius editis istis operibus odium 
sibi Theodorici Regis conflavit, et in suspicionem apud 
ipsum venit capti de mutando Reipublicae statu, et vindi- 
canda in libertatem Italia, consilii. Nee defuere, qui hac 
occasione in ipsum aperte insurgerent, Consulisque aucto- 
ritatem aperte oppugnarent: quibus omnibus Boethius, 
fretus recti animi conscientia, fortiter sese opposuit, neque 
est veritus, pro tuenda Republica et privatorum civiirm 
jure, inimicitias potentiorum suscipere. 



22 I'. BERTH 

Primum ergo Conigastum cxactorcm rcprcssit, misero- 
rum civium fortunas nefarie invadentera, neque id semel 
tantum fecit suo consulatu, sed sa;pius. Postea Triguil- 
lam, regiae domus praefectum, ab incepta, jamque perpe- 
trata injuria revocavit. Bona et innocuos cives, quos in- 
finitis calumniis effrenis Gothorum avaritia divexabat, ob- 
jecta periculis nominis sui auctoritatc protexit. Provinci- 
alium quoque fortunas privatis prajfectorum rapinis et 
publicis vectigalil)us pessumdari, apud Ilegem Theodori- 
cura questus est. Cumque acerba fame fervente, gravis 
atque inexplicabilis indicta coemtio profligatura Campa- 
niam provinciam videretur, ipse communis commodi causa 
certamen adversus praefectum praetorii suscepit, et Rege 
ipso cognoscente pro Campanis acriter contendit, et ne 
coemtio ilia exigeretur, orationis suae vi eflecit. Paullinum, 
consnlarem virum, cujus opes Palatinae hirudincs jam spe 
atque animo exsuxerant, faucibus accusatorum famelicis 
eripuit. Albinum quoque, et ipsum virum consularem, 
Cypriani delatoris accusatione pressum, defendit Veronae, 
derivato etiam in se Cypriani odio : cumque Rex ipse ma- 
jestatis crimen in Albinum delatum, aduniversum Senatum 
transferre conaretur, facerctque pro uno reos plures, Boe- 
thius noster ingenti cum securitatis suae periculo Senatum 
omnem gravissima oratione defendit. Sed audiamus gesta 
a se in suo consulatu referentem Boethium : ' Susceptae 
sunt mihi cum improbis graves inexorabilesque discordiae : 
et, quod conscientiae libertas habet, pro tuendo jure spreta 
potentiorum semper offensio. Quoties ego Conigastum in 
imbecillis cujusque fortunas impetum facientem obvius ex- 
cepi ! Quoties Triguillam regiae praepositum domus ab 
incepta perpetrataque jam prorsus injuria dejeci ! Quoties 
miseros, quos infinitis calumniis impunita Barbarorum 
semper avaritia vexabat, objecta }>ericulis auctoritatc pro- 
texi ! Nunquam me ab jure ad injuriam quisquam de- 
traxit. Provincialium fortunas turn privatis rapinis, turn 
publicis vectigalibus pessumdari, non alitor quam qui pa- 
tiebantur, indolui. Cum acerba) famis tempore gravis 



PR/EFATIO. 23 

atquc incxplicabilis indicta coemtio profligatura inopia 
Campaniara provinciam viderctur, certamcn adversum pra> 
fectum praetorii communis commodi ratione suscepi, liege 
cognoscente contendi, et ne coemtio exigeretur, evici. 
Paullinum, consularem virum, cujus opes Palatini canes 
jam spe atque ambitione devorassent, ab ipsis hiantium 
faucibus traxi. Ne Albinum, consularem virum, pra?judi- 
catae accusationis poena corrigeret, odiis me Cypriani dela- 
toris opposui. Satis ne magnas in me videor cxaccrbasse 
discordias V 

Hisce a Bocthio tempore sui consulatus gestis, cum Re- 
gis et aulicorum odia in ipsum flagrarent, sequente anno, 
qui in Fastis Maximum Consulem habet, accusatus est a 
Basilio, Opilione, et Gaudentio, hominibus flagitiose im- 
probis, et (quia ipsi impium quoque Arii dogma ad exem- 
plum sui Regis sequebantur) Orthodoxo nomini infensissi- 
mis. Ex his Basilius olim regio ministerio depulsus, in 
delationem Boethii aeris alieni necessitate, et spe regii 
favoris, descendit : Opilio vero et Gaudentius, qui ob multa 
flagitia exilio destinati, aedium sacrarum, ad quas confu- 
gerant, se praesidio tuebantur, (etsi Rex edixisset, nisi 
intra praestitutum diem Ravenna excederent, futurum ut 
extracti e templis, frontibus suis inusti Urbe pellerentur,) 
simulatque Boethii accusationem professi sunt, (quod qui- 
dem eopse die quo Rex id ipsis comminatus fuerat, acci- 
dit,) repente admissi, auditi, in gratiam Regis recepti, ac 
pristinae dignitati restituti sunt. Summa vero accusationis, 
vel delationis potius, haec fuit : ' Quod Boethius salvum 
Senatum, ejusque auctoritatem esse voluisset. Quod de- 
latori obstitisset, ne documenta afterret quibus Senatum 
reum laesae majestatis probaret. Quod restitutionem Im- 
perii Romani molitus fuisset ;' ad cujus capitis confirmati- 
onem ipsi literas quasdam tanquam a Boethio scriptas 
proferebant, cum essent a se confictae. Dicebant etiam, 
Boethium ob ambitum dignitatis conscientiam suam sacri- 
legio polluisse. Theodoricus autem Ostrogothorum Rex, 
qui hactenus, etsi ab Ecclesiae sententia dissideret in arti- 



'24 P. BERTH 

culo de Sancta Trinitate, aequum se atque humanum Or- 
thodoxis praebuerat, ab hoc inde tempore coepit ingenium 
a dementia ad crudelitatem, et ab humanitate consueta ad 
barbariem tyrannidernque transferre, sive blandientis for- 
tunae aura elalus, sive odio eorum quos intelligebat a sua 
sententia in rcligione alienos, sive quod ab illis, praetextu 
religionis propagandas, et oppugnandas haereseos, mutatio- 
nem Reipublicas metuebat. Tantum enim falsis accusati- 
onibus et fictis criminibus tribuit fidei, ut Boethium, quo 
vix alius, sicut antea intelleximus, ipsi fuerat dilectior, 
etiam insontem condemnarit, et publicatis ejus bonis omni- 
bus, Ticinum (quod posteriores Papiam vocaverunt) rele- 
garit, quingentis, ut ipse conqueritur, ab Urbe passuum 
millibus. Ipse ait, se bonis omnibus pulsum, dignitatibus 
exutum, existimatione fcedatum, ob beneficium supplicium 
retulisse : et ob studium propensius in Senatum, morti pro- 
scriptionique damnatum fuisse. 

In hoc carceris pasdore, remotus a bibliotheca, pressus 
catenis, non fuit otiosus, neque dolori succubuit, sed raedi- 
cinam petiit ex studiis sapientiae, quas sola animi aegritu- 
dinem lenire potest, et in summis malis sola est viri boni 
haereditas. Primum ergo scripsit, ad exemplum Socratis, 
' Apologiae, vel defensionis suae librum, contra falsas male- 
volorum accusationes :' id enim ipse indicat his verbis : 
' Cujus rei seriem atque veritatem, ne latere posteros 
queat, stylo etiam memoriaeque mandavi.' Scripsit quoque 
in eodem carcere ' ad Symmachum librum de S. Trinitate,' 
quo sententiam B. Augustini breviter expressit. Scripsit 
leniendo dolori suo ' libros istos quinque de Consolatione 
Philosophiae.' Neque vero opus ille totum, prout institu- 
erat, absolvit: habeo enim certissima argumenta quibus 
possum evincere, propositum Boethio fuisse, ex doctrina 
quoque Christiana ea superioribus addere quibus ad consi- 
derationem aeternag vitae animus humanus attolli posset. 
Nam primum, non est verisimile, partem istam a Christiano 
homine, mortem ob oculos habente, fuisse praeteritam ; 
<'iimque qui de S. Trinitate in carcere scripsit, consolatio- 



PR^ PATIO. 35 

nem in adversis non petiisse ex disciplina Christi, et doc- 
trina rerura credendarum ac sperandarum libris sacris ex- 
plicata: deinde, ipse philosophica ista proponcns, pollice- 
tur quaedam altiora. ' Haec,' inquit, ' riondum morbi tui 
remedia, sed adhuc contuinacis adversus curationem doloris 
fomenta quaedam sunt. Nam quae in profundum sese pe- 
netrent, cum tempestivum fuerit, exponam.' Videsne, 
Nobilissime Juvenis, Sapientiam ipsi promittere majora 
quaedam, et emcaciora? Adhaec, libro quarto Boethius, 
Philosophiam compellans, earn vocat * veri praeviam lumi- 
nis :' non igitur in parte ilia statuit subsistere, sed progredi 
ulterius ad majus lumen. Jam, quod paulo post dicitur : 
' Decursis omnibus quae praemittere necessarium puto, viam 
tibi quae te domum revehat ostendam. Pennas etiam tuae 
menti, quibus se in altum tollere possit, affigam, ut, pertur- 
batione depulsa, sospes in patriam, meoductu, measemita, 
meis etiam vehiculis revertaris.' Nemo non videt, rerum 
tractandarum propositionem hisce verbis contineri. Promit- 
tit autem, se primum praemissurum quaedam, postea se quae- 
dam subjuncturum. Quae praemissurum se ait, habemus : al- 
teram partem desideramus in qua erat ostensurus viam quae 
hominem domum, id est in ccelum, ducat ; quaeque pennas 
ipsius menti affixura erat, quibus se in altum posset tollere, 
atque ita sospes in patriam, hoc est ccelum, reverti. Ex 
his apparet, libros istos nondum esse perfectos. Sed quid 
cesso valido et inconcussae auctoritatis argumento idem 
probare ? Initio libri quinti sic loquitur Boethius de Philo- 
sophia : ' Dixerat, orationisque cursum ad alia quaedam 
tractanda et expedienda vertebat.' Quaenam ? ilia scilicet 
quae ex Christianae religionis mysteriis peti possunt ; cum 
Boethius sermonem injicit de Casu, de Libero arbitrio, et 
Concordia praescientias divinae cum libertate arbitrii, quae 
tractatio usque ad finem libri sese extendit. Sequitur 
igitur, nondum id quod docere instituerat, plene esse abso- 
lutum, sed desiderari partem illam quae viam ad ccelum 
monstrat, quae ex sola Christi doctrina peti debet. Indicat 
hoc ipsum clarius postea Philosophia, cum ait : ' Festino 



2v> V. HKRTII 

debitum promissionisabsolvcrc,viamquetibi qua in patriam 
eveharis, aperirc. Haec autem etsi pcrutilia cognitu, tamen 
a propositi nostri tramitc paulisper aversa sunt ; veren- 
dumque est ne deviis fatigatus, ad emetiendum rectum iter 
sufficere non possis.' Devia vocat disputationem de Casu, 
de Libertate arbitrii humani, ct Concordia divinae prae- 
scientiae cum libertate arbitrii. Emensio autem recti itineris, 
et via quas in patriam ducit, quam nos desideramus, erat 
futura pars ilia propria Christianitatis in qua Philosophia 
ipsum per infamiam, accusationes, carceres, mortem, ora- 
niaque adversa duxisset ad vitam aeternam, et bcato 
Christi Servatoris, ac Prophetarum atque Apostolorum 
choro conjunxisset. 

Neque vero quia Christi et Apostolorum non meminit in 
his libris Boethius, propterea minus efficax Consolatio ejus 
videri debet, quandoquidem eaipsa quae dicuntur, vera, et 
scripturis divinis sunt congrua. Magis autem aestimanda 
est divina Veritas ex ratione, quam ex verbis hoc aut illo 
modo prolatis. Ratio enim semper uniformis est, verba 
pro scribentis aut loquentis arbitrio mutari possunt. Joan- 
nes Sarisberiensis, vir, etiam cum de nugis scribit, gravissi- 
mus, ' Licet,' inquit, ' liber ille Verbum non exprimat incar- 
natum, tamen apud eos qui ratione nituntur, non mediocris 
auctoritatis est, cum ad reprimendum quemlibet exulceratae 
mentis dolorem congrua cuique medicamenta conficiat/ 

Cetera, quae ad Boethii nostri in carcere Ticinensi agentis 
statum conditionemque pertinent, possunt intelligi ex ser- 
mone Philosophise ad Boethium : * Viget,' inquit, ' incolu- 
mis, illud pretiosissimum generis humani decus, Symma- 
chus socer, et, quod vitas pretio non segnis emeres, vir totus 
ex sapientia virtutibusque factus, suarum securus, tuis 
ingemiscit injuriis. Vivit uxor, ingenio modesta, pudicitiae 
pudore praecellens, et, ut omnes ejus dotes breviter inclu- 
dam, patri similis. Vivit, inquam, tibique tantum, vitae 
hujus exosa, spiritum servat, et, (quo uno felicitatem minui 
tuam vel ipsa concesserim,) tui desiderio lacrymis ac dolorc 
tabescit. Quid dicam liberos consulares, quorum jam, ut 



PR/EFATIO. 07 

in id aatatis pucris, vcl paterni, vcl aviti specimen elucet 
ingenii 1 ' Atque haec quidem ita sese habent. Nunc ea 
videamus quae ad ipsius obitum faciunt. 

Praeerat in Oriente rebus humanis Justinus Imperator, 
ipse etiam ex gente Anicia, vocatus enim fuit Fl. Anicius 
Justinus ; atque ita nomen ejus nummi referunt. Hunc 
necesse est cognatum fuisse nostro Boethio. Proposuit 
autem Justinus edictum, ut Arianorum ecclesiae ubiquc 
Catholicis cederent. Per id aegrc tulit Theodoricus Italian 
Rex, quod et ipse Arianus esset, et toti sectae faveret. Is 
idcirco Joannem Episcopum Romanum Constantinopolira 
misit, qui ipsius verbis Imperatorem Justinum moneret ut 
ereptas Arianis in Graecia et Asia ecclesias restitueret, 
neque ullum ipsis negotium facesseret ; sin minus, se eadem 
omnia Catholicis in Italia illaturum qua? Arianis intellige- 
ret in Asia omnique Grascia facta esse. Profectus ad 
Justinum Joannes Papa, non paruit Regis mandatis, 
sed, ex consilio et jussu Justini, quacumque iter fecit, 
ecclesias omnes sententiae orthodoxae consecravit. Itaque 
reversum Theodoricus Ravennam ad se evocavit, una cum 
Symmacho Boethii socero : atque illic primum Joannem, 
tanquam reum majestatis, carceri inclusum, fame, siti, 
aliisque incommodis interemit : postea etiam Symmachum, 
ut conscium rerum ad versus Arianos gestarum ; ac tandem 
quoque Boethium : quern ille Ticini, resecta in carcere 
cervice, occidi jussit, anno Christi dxxvi. qui Theodorici 
Regis fuit xxxiv. Justini Imperatoris nonus, Boethii vitas 
lxxi. Joannis Papae ultimus, et Felicis primus. Osten- 
ditur hodieque Ticini turris lateritia, in qua Boethius de- 
tentus in vinculis fuit. Corpus ejus cives in templo B. 
Petri condidere, sub ccelo aureo, sacello B. Augustini, qua 
parte in adytum templi ascensus incipit, estque ejus mouu- 
mento insculptum hoc Epitaphium : 

Maeoniae et Latiae linguae clarissimus, et qui 
Consul eram, hie perii, missus in exilium. 

Sed quern mors rapuit, probitas evexit ad auras; 
Et nunc famaviget maxima, vivet opus. 



'2$ »'. BKRTIl 

Nec superfuit diu Joanni, Symmacho, Bobthio, Theodo- 
ricus ; ipso cnim illo anno mortuus est. 

Post obitum ejus Amalisuenta, Theodorici filia, Athala- 
rici mater, vidua Eutharici, omnes Boethii statuas prostra- 
tas Romae erexit, et haeiedibus patrimonium incolume red- 
didit. Theodobatus quoque Rex, quern Amalisuenta soror 
ad regnum promoverat, Maximum quendam ex gente Ani- 
cia ad primiceriatus provehens dignitatem, ascivit in regiae 
stirpis conjugem, ut est apud Cassiodorum lib. v. Epist. 

XI. 

Denique quadringentis septuaginta post annis, hoc est, 
anno Christi cmxcvi. Otho ill. Augustus, ossa Boethii, 
sepulcro in quo eum in diem usque abdita jacuerant, 
educta, elevari, et in tumba marmorea exaltari fecit. In 
cujus rei memoriam Gerbertus, is qui Rhemensi Archiepis- 
copatu abdicato Episcopus Ravennas, ac tandem Pontifex 
JVIaximus assumto nomine Silvestri n. factus est, hoc car- 
men eo tempore condidit : 

Roma potens, dum jura suo declarat in orbe, 
Tu pater et patriae lumen, Severine Boethi, 
Consulis officio rerum disponis habenas, 
Infundis lumen sludiis, et cedere nescis 
Graecorum ingeniis : sed mens divina coercet 
Imperium mundi. Gladio bacchante Gothorum 
Libertas Romana perit. Tu Consul et exul 
Insignes titulos praeclara morte relinquis. 
Nunc decus Imperii, summas qui praegravat artes, 
Tertius Otho sua dignum te judicat aula, 
JEternumque tui statuit monumenta laboris, 
Et bene promeritum meritis exornat honestis. 

Exposui breviter, Nobilissime Juvenis, ea quae de vita Fl. 
Anicii Manlii Torquati Severini Boethii dicere habui. 
Superest ut de hoc opere pauca subjiciam. Sunt quidem 
omnes Boethii libri graves et eruditi, sed in his de Conso- 
latione Philosophia?, nescio quomodo noster auctor seipsum 
vicerit. Ac puto homines quo sunt morti viciniores, eo 



PR.fcFATIO. *2J) 

plus experiri in sc divinitatis ; eoquc communem vitae ordi- 
nem egressos, raajora dicere, i'acere, videre, cogitare, quam 
in omni vita acta fecerint; quae res ingens momentum 
habet ad probandam immortalitatem animorum. Boethius 
igitur in carcere animum suum a rebus aliis omnibus ab- 
ductum rcvocavit ad considerationem beatitudinis ; scrip- 
sitque Consolationem istam verbis sententiisque ita nume- 
rosam, ut nihil possit concipi elegantius. Accipe Julii 
Caesaris Scaligeii judicium, ex ipsius Hypercritico : ' Boc- 
thii Severini ingenium, eruditio, ars, sapientia facile pro- 
vocat omnes auctores, sive illi Gra^ci sint, sive Latini. 
Saeculi barbaria ejus Oratio soluta deterior invenitur: at 
quae libuit ludere in poesi, divina sane sunt: nihil illis 
cultius, nihil gravius : neque densitas sententiarum, vene- 
rem, neque acumen abstulit candorem. Equidem censeo, 
paucos cum illo comparari posse. Valla docet eum Latine 
loqui : at Vallam Boethius bene sapere.' 

Forma libri est Dialogistica, non novoirpoeooiros: et in 
Dialogo ipso non interloquuntur nudae personae, sed inter- 
cedit saepe ipse Boethius, narrans multa, et filo orationis 
suae consuens atque contexens ea quae a se, quaeque a 
Philosophia disseruntur. Dictio est varia, modo soluta, 
modo pedibus astricta ; ipse Prosam vocat, et Metrum. 

Libri sunt quinque. Primus habet querelam et lamen- 
tationem Boethii, ex collatione status prioris cum pra> 
scnte. 

II. Secundo libro applicat Philosophia leviora quasdam 
fomenta, docctque, injuste Boethium de fortuna queri. 

III. Tertius liber certiora continet adversus animi aegri- 
tudinem remedia, et rejecta falsae felicitatis specie, veram 
beatitudinem ostendit. 

IV. Quartus docet, omnes malos infelices et imbecillos 
esse, bonos vero semper beatos et potentes, Deo cuncta 
regente. Hie agitur de Providentia et Fato ; doceturque, 
nullam esse fortunam malam. 

V. Quintus est de Casu, de Libertatc arbitrii, et Con- 
cordia libertatis cum pracscicntia divina. 



30 P. BERTH I'R.EFATIO. 

Quibus si sextus acccssisset de vita aeterna, in quo 
ostendisset, ad vitam illam contendentibus ferenda esse 
multa adversa, exeraplo Christi, Prophetarum, Apostolo- 
mm, haberemus plenam et consummatam adversus omnia 
hujus vita3 mala Consolationem. 

Habes, Nobilissime Juvenis, ea quae ad aureolum hunc 
Boethii libellum prasmittenda duxi. Haec autem sub tuo 
nomine publice conspici volui, ut extaret aliquod mei in 
te affectus, amicitiaeque ab utroque avo, patreque insuper, 
et patruo, viris omni saeculorum memoria dignissimis, ad 
te usque cum vero cultu derivatae, testimonium. Si jam 
haec usui non sunt, proderunt forte olim. Non debet autem 
te offendere quod partes docendi Boethius tribuat Philoso- 
phiae ; neque enim vel alienum est a Philosophiae munere 
tractare res divinas; vel proprium ejus tractare tantumres 
profanas. Omnis veri consideratio pertinet ad Philoso- 
phum. Philosophatur Physicus de rebus naturalibus; 
Ethicus de moribus ; Mathematicus de quantitatibus ; 
Metaphysicus de supernaturalibus ; Theologus de rebus 
divinis. Nulla veri consideratio a Philosopho aliena, 
nulla non ejus propria est. Philosophatur Paulus, phi- 
losophantur Prophetae : ipse etiam Dominus noster in di- 
vinis suis et salutaribus concionibus philosophatur. 

Quae cum ita sint, cogita, Philosophiam nostram, dum 
adversus animi aegritudinem remedia proponit, proprio suo 
fungi munere ; et Boethium nostrum aestima vel propter 
se, vel propter me, vel propter remedia adversus ancipites 
humanae vitae casus. Vale. 



ANICII MANLII TORQUATI 

SEVERINI BOETHII 

VITA, 

JUL. MARTI A NO ROTA 

SCRIPTORE. 



Anicius Severinus Boethius, Romanus, et nobilitate 
majorum, et animi dotibus clarus, in ea tempora incidit qui- 
bus Italia a Barbaris oppressa tenebatur. Natus est enim 
non ita multis post annis quam ab Alarico Roma caperetur, 
floruitque Theodoriei Regis tempestate. Theodoricus hie, a 
Zenone cum ingentibus copiis missus, ereptam Odoacri 
Italiam sibi vendicaverat; Ravennaeque regni sede locata, 
cuncta pro libidine administrabat : quod videos Boethius 
honestis disciplinis animum applicuit, id sibi tantum su- 
peresse intelligens quod homine libero dignum foret. Eru- 
ditus itaque Graecis et Latinis literis ab adolescentia cum 
esset, quaedam primum ex Euclide transtulit, atque ita 
transtulit, ut et dimetiendi rationes, et alia quaedam de 
suo adjungeret ; ac quod nondum Aristotelis aetate reper- 
tum fuerat, aequale circulo quadratum astruere docuerit. 
Arithmeticam postea, Nicomachum, non ut interpres, se- 
cutus, sed suo usus judicio, Latinis verbis reddidit. Et 
inde Musicam, perplexam et involutam disciplinam, ex op- 
timis quibusque collegit : qua in re et Aristoxeni copiam, et 
Pythagora? judicium cxpressit. Extat Theodoriei Regis 



32 BOETHll VITA, 

ad Boethium Epistola, quae ct Ptolerasei Syntaxin, et Ar- 
chiinedis Mechanicen ab co Latinitate doEatam aflirmat. 
Verura prseludia hasc fuisse credidcrim corum qua? vir tan- 
tus raente agitabat. Philosophiam enim Latinis literis 
illustrare constituerat, non ut Varro Stoicam, nee ut Tullius 
Academicam, sed cam quae ceteras obscuravit, ab Arislo- 
tele invectam, ct a totpraestantibus ingenio viris, actatc tarn 
Ionga celebratam. Id ipse his verbis significat: 'Egoomne,' 
&c. [Vid. Bertii Praef. sup. p. 16*.] Igitur Porphyrium, queni 
Victorinus Apher corapendio transtulerat, explanavit, et 
cundem a se mox interpretatum no vis rursum expositioni- 
busillustravit. Praedicamentis manum admoverat, cumecce 
Consul Romae creatur: hoc ipse suis verbis significat : 'Etsi 
nos curse,' &c. [Vid. Bertii Prajf. sup.p. Ja.] Usee ille. Ex 
quibus illud etiam falsura esse convincitur quod aliqui me- 
moriae prodiderunt, Boethium omnia, non pleraque, relega- 
tum scripsisse. Ad consulatum autem juvenis pervenit 
favore principum civitatis : puerum enim a patre relictum 
curandum susceperant, quod et antiqua Manlii Torquati 
familia prognatum scirent, et novam Anicii proavi indolem 
perspectam in ipso haberent. Primo ejus consulatu, Rex 
Hunnorum et Italiae, Odoacer, Phoeba Rugorum duce 
victo captoque potitus est, sicuti Cassiodorus tradit ; qui 
bis solum, cum Symmacho semel, ipsum in Consulibus 
nominat. Non solum autem dignitatem hanc ipse adeptus 
est, sed duos etiam filios suos, quod nunquam antca contige- 
rat, Consules eodem tempore vidit, Patricium et Hypatium. 
Anno illo Boethius in curia Theodoricum turn primum Ro- 
mam accersitum, S.P.Q. R. nomine, magna facundia lau- 
davit, et in circo duorum Consulum medius triumphale con- 
vivium multitudini exhibuit. Collegam in ultimo consulatu 
Symmachum socerum habuit ; cum quo magistratum ita 
gessit, ut commune bonum privatis amicitiis praeferret. 
Accidit ut Paullini consularis opes regii satellites appete- 
rent : hominem ingenue tutatus est. Albinum falso Cyprianus 
accusavit : innocentem consularem virum ostendit. Acerba 
fames Campaniam urgebat, ct acerbiorem coemtionem 



BOETHII VITA. 33 

Tyranni procurators indixerant: earn exigi Consul non sus- 
tinuit. Triguillam quoque regiee domus pracpositum mullo- 
ties ab injuria dcjecit, et Conigastum fortunas optimi cujus- 
que insectantem compescuit. Hisce rebus facluni est ut Re- 
gis indignationem incurreret, perditorumque delationibus in 
exilium pelleretur. Accusationis sumraa hacc fuit : Quod 
senatum laesae majestatis accusaturum prohibuerit ; quod 
ad Anastasium imperatorem literas miserit de recuprranda 
libertate. Delatores, perditis moribus homines tres exti- 
terunt; Gaudentius et Opilio, tunc ob innumeras fiaudcs 
exilio damnati, Basiliusque, pridem a procuratione domus 
regiae dejectus, obaeratusque plurimum. Purgasset facile 
Severinus objecta crimina, si coram delatores arguendi 
facultas sibi a Theodorico data fuisset. Sed vel iratus 
oblatam sibi ultionis occasionem amittere, vel improbus a 
se excitatam calumniam dissolvere noluit. Absens itaque 
vir, et innocens, etgrandis natu Boethius, malorum conspi- 
ratione relegatus est ; nee a bonis in patria retentus, Tici- 
num secessit, urbem in Insubribus positam, et sibi a tyran- 
no pra3scriptam. In quam simul atque venit, quo posteris 
etiam innocentiam suam cognitam faceret, pulcherrimum 
illud de Consolatione volumen, Ciceronem imitatus, con- 
scripsit. Nam sicut ille, quo filiae desiderium levaret, de 
Animorum Immortalitate disceptans, Tulliam supervivere 
monstrat : ita Severinus de falso et vero Bono, deque 
Providentia disputat, et omnia voluntate divina mortalibus 
evenire declarat. Verum in eo opere Cicero carmen non 
attigit. Boethius utramque orationem admiscet, atque ita 
admiscet, ut facile unicuique ostendat, ingenium sibi, quic- 
quid tentasset, nunquam defuisse. Sed quid naturali Phi- 
losophia difficilius ? quid Dialectica spinosius 1 at utram- 
que disciplinam sic oratione sua pervagatus est, ut abditis- 
sima quasque cuivis promta reddiderit. Neque vero se- 
lectum unum aliquod argumentum oratione consectatus est, 
sed Philosophise penetralia ingressus, ea Latinishominibus 
primus reseravit qua? priuceps Aristoteles de industria 
pluribus occultaverat. Qua in re optimos quosque consu- 
Delph.etVur.Clas. Boeth. C 



34 BOETHIl VITA. 

luit : Theophrastum dico, Eudemum, Andronicum, Aspa- 
sium, Herminum, Alexandrura, Syrianum, Porphyrium, 
Themistiura ; de quorum sententiis, tanquam honorarius 
arbiter, dijudicat. Attestatur hoc expositio in librum Ari- 
stotelis de Enuntiatione, tam prima duobus, quam secunda 
sex libris absoluta ; in quorum tertio cum de tribus contin- 
gentium modis se melius scripsisse dicat in libris Physicis, 
suspicandum rcliquit, se Naturalem quoque Philosophiam 
enuclcasse. Verum hactenus tam hi desiderantur commen- 
tarii, licet fuerint Tarvisium hinc nuper asportati, quam 
illi quos in Analyticen et Topicen emisit. Siquidem et hos 
ipse citat, et in Topica Ciceronis septem libros a se con- 
fectos profitetur, opus varium, difficile, eruditum, nee a 
quoquam antea quam a Victorino frustra tentatum. Platonis 
Dialogos ipse Latinos facturum se recepit, factos Cassio- 
dorus asseverat. Mirarcr quomodo tanta praestare potuerit, 
nisi divina ilia in librum Aristotelis de Interpretatione 
commentaria biennio scirem ab eo confecta : quod tempus 
vix evolvendis tot expositoribus satis fuisse videtur, nedum 
eorum sententiis plerumque controversis, et dijudicandis, 
et eligendis, et accommodandis. Inter Peripateticos enim 
Celebris est ierme nullus qui in hunc librum non scripserit : 
quod et magnopere quidem necessarius sit, et multa doctri- 
na refertus, sed acumine sententiarum et verborum brevi- 
tate perobscurus. Commentabatur autem haec quo tempore 
Theodoricus superatis Alpibus Clodoveium socerum Fran- 
corum Regem ingenti praelio profligavit. Ceterum Severi- 
nus non tantum in interpretando et exponendo Aristotele 
versatus est, sed pleraque etiam ipse veluti procreavit. Ho- 
rum innumero sunt pulcherrimi illi quatuor de Difierentiis 
Topicislibri, quibus Dialecticos locos a Rhetoricis dirimit; 
et totidem alii de utroque Syllogismo, item de Divisione et 
Definitione singuli : nam qui ad Syllogismos Categoricos 
introductorius inscribitur, titulum subornatum habet, cum 
libri Aristotelis de Enuntiatione vel breviarium sit, ut ipse 
appellat, vel certe idem quod primus de Categoricis Syllo- 
gismis. Opus quoque de Scholastica disciplina, non 



BOETHII VITA. 35 

titulum raodo, sed et elocutionem et inventionem mentitur: 
aliter enim Boethius scripsisset si ea de re scribere voluis- 
set. Sed ipsum mittamus, ac de Hebdomadibus aliquid 
potius in medium afferamus. Sunt autem Hebdomades 
opera septem partibus distributa; sicuti decern libris 
Decades, et novem Enneades. Hebdomadas Varro primus 
inscripsit, deinde hie ipse : ex quibus libellus de Substan- 
tias bono, et alius de Unitate et Uno sumtus est ; reliqua 
aut edita non sunt, quod ea sibi, ut significare videtur, 
commentatus esset, aut ad nos usque non pervenerunt. 
Hebdomadas juvenis composuit, velut et de duabus naturis 
et una persona Christi. Hoc ut ita existimem, ejus verba 
faciunt : ' Episcopus/ inquit, ' scriptor epistolae tanquam 
valde necessarium cum praeterire noluisset, e duabusnatu- 
ris Christum consistere, et in duabus aequaliter, Catholicos 
credere, novitate dicti perculsus, meditabar omnes animo 
quaestiones.' Decretum hoc fuerat Concilio Chalcedone ce- 
lebrato, illucque Leo Romanus Episcopus venerat : cujus 
Epistola Romam missa, cum postea nitentibus acephalis 
condemnatum jam dogma revocare, pluribus convocatis 
Romae legeretur, nee satis jam quid decerneret intelligere- 
tur, ansam Boethio dedit eum librum componendi contra 
Nestorium, qui duabus naturis personas totidem adjunge- 
bat, et Eutychetem, qui unicam naturam et personam 
tuebatur. Ergo si quis ab Imperatore Leone, qui rejectam 
sub Martiano Nestorii et Eutychetis opinionem fovebat, ad 
Justinum usque supputet annos, paulo minus quinquaginta 
deprehendet ; quibus de Boethii Vita detractis, prima 
juveututis tempora relinquentur. Verum haec ut libuerit 
quisque accipiat; illud certe non admittendum contenderim, 
Boethium morte praeventum Musicam non absolvisse. Nam 
quod objiciunt aliqui, titulos eorum quae desunt adhuc 
superesse, id nos in contrariam sententiam potius trahit, 
absurdum esse existimantes, nondum conscriptis rebus 
velle nomen imponere. Quod si quid imperfectum Seve- 
rinus reliquit, id ipse Theologiam iuisse censuerim : satis 
enim superque Philosophiam illustraverat. Itaque divina 



3G BOETHII VITA. 

restabant : et jam multum processerat, Augustinum secu- 
tus, ut ipse de Trinitate ad Syramachura scribens affirmat: 
' Vobis,' inquit, ' inspiciendum est, an ex beati Augustini 
scriptis semina rationum in nos venientia fructns aliquos 
intulerint.' Ex quibus illud etiam conjicere possumus, cur 
nono demum anno Theodoricus Severinum et Symmachum 
necarit : an quia senex in opinionem Arii dcfecit, et inimi- 
cus adeo Catholicis evasit, ut eorum templa diruere in 
Italia voluerit, si Justinus Arianos in Asia non restitueret? 
Propugnatores autem sani dogmatis cum alias semper, turn 
praecipue eo tempore, Boethius et Symmachus extiterunt. 
Quamobrem tyrannus conjcctos in carcerem obtruncari 
jussit. Ticini incolae semper a majoribus traditum con- 
stanter asseverant, Severinum, cum regius spiculator letale 
vulnus intulisset, utraque manu divulsum caput sustinuisse, 
interrogatumque a quonam se percussum existimaret, Ab 
impiis, respondisse ; atque ita cum in vicinum templum 
venisset, et flexis genibus ante altare sacra percepisset, 
post paulum expirasse. Extinctus divinos honores a 
nostris consecutus est, quod pro Catholicis contra perfi- 
diam Arii mortem sustinuerit. Sunt qui scribant, ipsum 
antea Ravennam accersitum, Praetorioque Regis praeposi- 
tum, mox cum aliquot senatoribus occisum : quod Symma- 
cho potius convenire videtur. Turris enim lateritio lapide 
fabrefacta etiamnum Ticini monstratur, Boethii career ; 
sepulcrumque ejus in aede beati Augustini visitur, qua 
parte in adytum templi ascensus incipit, hoc Epitaphio 
incisum: 

Mceonia et Latia lingua clarissimus, et qui 
Consul eram, hie perii, missus in exilium. 

Et quia mors rapuit, probitas me vexit ad auras. 
En nunc fama vigct maxima, vivet opus. 
[Vid. Prasfat. Bertii supra p. 27.] 

Circumfertur et aliud Elogium, quo sepulcrum ejus 
exornabatur antequam illic a Luitprando Longobardorura 



BOETHII VITA. 37 

Rege collocaretur. Ipsum, quia paucis raulta continet ad 
ejus vitam facientia, subjunxiraus : 

Ecce Boethus adest in coelo magnus, et omni 
Perspectus mundo, mirus habendus homo. 

Qui Theodorico Regi delatus iniquo, 
Ticini senium duxit in exilio. 

In qua se mcestum solans dedit urbe libellum ; 
Post ictus gladio, exiit e medio. 

Hie finis viri clarissimi fuit, qui facundia, probitate, 
doctrina, plurimum excelluit : ultimus omnium qui ex 
antiquis Romanis aliquid literarum monumentis consecra- 
rint ; primus omnium qui Aristotelicam disciplinam Lati- 
nis literis illustrare cceperint; tantse apud posteros aucto- 
ritatis, ut ab ejus sententiis nulla ferme sit provocatio. 
Hujus morte magnam rem amisimus, et frustra a multis 
postea tentatam, Platonis et Aristotelis concordiam, quam 
utriusque Philosophic peritissimus et pollicitus fuerat, et 
nisi vitam eripuissent improbi, praestare solus potuisset. 
Ultio tamen paulo post insecuta est divinitus. Nam 
coenanti Theodorico cum piscis caput illatum esset, visus 
est sibi Rex in eo videre Symmachi faciem inferius labrum 
mordicus apprehendentem, torvisque oculis subinde mini- 
tantem : eo spectaculo consternatus tyrannus in morbum 
incidit, et, simulatque quod viderat id se vidisse confessus 
est, expiravit. Ictu sanguinis mortuum sui divulgarunt: 
verum Amalisuenta rei conscia, cum in regno successisser, 
patris acta contra jus et fas decreta rescidit ; et Severini ac 
Symmachi bona in fiscum redacta, eorum liberis restituir, 
paucis annis antea quam Belisarius a Justiniano missus, 
Italia Gothos omnes expulit. Porro Boethii multi fuerunt: 
primus Stoicus, de quo mentionem facit Diogenes in Zeno- 
nis Vita : secundus Epicureus, quem Plutarchus in Convi- 
viis iutroducit : tertius Cretensis, Aristotelis studiosus, et 
vir consularis, a Galeno celebratus. Praeter hos alii duo 
fuerunt et Philosophi ambo et Peripatetici ; unus hie ipse, 

7E* Q ^ Q 



38 BOKTHJI VITA. 

de quo satis jam dictum est, Patricius Romanus; alter Gra> 
cus ct antiquior, quem et hie ipse in Porphyrio, et Ammo- 
nius atque Simplicius ut Aristotelis inter])retem agnoscunt. 
Fuerunt itidem et duo Symmachi, magnae in literis existi- 
raationis uterque: primus Gratianiet Valentiniani tempori- 
bus; secundus Zenonis et Anastasii. Illius Epistolas cir- 
cumferuntur, crebraque de eo in Macrobii Saturualibus 
mentio habetur. Hujus nihil quidem extat : sed, ut Boe- 
thii testimonium praeteream, Priscianus Csesariensis de 
jionderibus scribens, sic eum laudat, ut omnes omnium 
disciplinarum apices consecutus videretur. 



TESTIMONIA VARIORUM 
DE BOETHIO ET EJUS SCRIPTIS, 

AB IPSA BOETHII jETATE AD NOSTRA USQUE TEMPORA, 
NON INTERRUPTA SjECULORUM SERIE, 

CONTINUATA. 



(Juamvis non idem fuerit saeculorura, quae a Boethio ad 
nos usque fluxerunt, in literas amor, saepiusque idcirco 
interrupta fuerit virorum literatorum memoria, singulari 
tamen Dei privilegio factum, ut sua sint quibuslibet his 
saeculis de mentis Boethii testimonia. Praecipua selige- 
mus. 

QUINTUM SPECULUM ; 

Nimirum a nato notoque Boethio ad annum Christi 500. 

Priscianus Grammaticus, patria Cassariensis, vir non 
solum in grammaticis et rhetoricis, vernm etiam in phi- 
losophicis mathematicisque vcrsatissimus, libro de ponde- 
ribus et mensuris, 'Boethius,' inquit, 'probitatis et omnium 
scientiarum verticem attigit.' 

SEXTUM SPECULUM ; 

Nimirum ab anno 500. ad an. 600. 

I. 

Eunodius, sive, ut quibusdam legitur, Evodius, Episco- 
pus Ticinensis, vir cum stricta turn etiam soluta oratione 



40 TKSTIMON1A VARIORUM 

sua clarissimus libro septimo Epistolarum, Epislola deci- 
ma lertia Boethio, ' Tu,' inquit, ' in me, emendatissime 
hominum, dignaris praedicare virtutes, quera in annis 
puerilibus, sine aetatis praejudicio, industria fecit antiquum : 
qui per diligentiam imples orane quod cogitur ; cui inter 
vitae exordia Indus est lectionis assiduitas, et deliciae su- 
dor alienus. In cujus manibus duplicato igne rutilat, qua 
Veteres face fulserunt: nam quod vix majoribus circa 
extremitatem vita3 contigit, hoc tibi abundat in lumine.' 

Ejusdcm Episcopi, libro octavo Epistolarum, Epistola 
prima eidem Boethio Consuli facto, ' Optima? spei ple- 
nus,' inquit, ' cui fautum cupio, ad curam officii epistolaris 
aspiro. Decet enim vestris fascibus hac Praefatione deli- 
bari ; et inter purpuras possessors luce crescentes, quali- 
cumque non abstinere colloquio. Numquid solius doctri- 
nae beneficiis amor agnoscitur, nee fas esse credendum 
est, prodire in medium desideria rusticantis? Simplicius 
innotescunt vota nullo peritiae velata praestigio. Ergo nos 
hoc sumus ore, quod pectore. Non amara praecordiorum 
delenificis possumus mutare sermonibus. Pudens laudator 
est, cui in concinnatione blandimenti dicenda mens suggerit. 
Deo ergo omm'potenti gratias, qui in vobis, dum Vetera 
familiae vestrae bona custodit, nova multiplicat ; et quod 
plus est apice dignitatis, dignos tacit esse culminibus. 
Redditur quidem vestrae gloria ista origini, sed quod est 
clarius, merito impetrante persona?. Fuerit in morem 
Veteribus, curulium celsitudinem campi sudore mercari, et 
contemtu lucis honorum luce fulgere ; sed aliud genus 
virtutis quaeritur, postquam praemium facta est Roma 
victorum. Noster candidatus post manifestam decertatio- 
nem, debitum triumphum, dum nunquam viderit bella, 
sortitur. Judicio exigit laureas, et congredi non necessa- 
rium duxit armatis. Inter Ciceronis gladios et Demosthenis 
enituit, etutriusque propositi acumina, quasi natus in ipsa 
artium pace, collegit. Nemo dissonantiam Atticae per- 
fectionis metuat et Romanae ; nee praecipua gentium bona 
in societatem dubitet convenire. Unus es qui utrumque 



DE BOETHIO ET EJUS SCRIPT IS. 41 

complecteris, et quicquid viritim distributum polerat satis 
esse, avidus maximarum rerum possessor includis. Elo- 
quentiam Veterum, dum imitaris, exsuperas. Dicendi for- 
raam doctissimis tribuis, dura requiris. Est apud me 
Epistolae vestrae, qua3 hujus rei fidem faciat, veneranda 
compositio. Utinam qua3 a vobis diriguntur, tarn esscnt 
crebra quam suavia ! Dicatis forsitan, Par fuit propinquum 
laudare, in commune augmentum laborantem : quia non 
est proprium, quod quasi singulariter videtur palmata con- 
ferre. Venit ad me equidem portio de curuli ; sed si mihi 
conceditis, plus erigor de genio et studiis sublimati. In- 
terdum accesserunt ista de casibus, soli contigerunt ilia 
virtuti. Prope inops ad scipionem adducitur suffragii Con- 
sularis, qui tantum de parentibus gloriatur. Tibi utrumque 
in peculio est, Latiaris scientia, et vena purpurarum.' 

ir. 

Cassiodorus, qui intelligentiam sacrorum cum notione 
profanorum, utramque cum summa sanctitate conjunxit, 
nomine Regis Theodorici, cujus Cancellarius erat, plures 
ad Boethium misit Epistolas. Una est quadragesima 
quinta libri primi Epistolarum Cassiodori, sicque effertur, 
( Boethio viro illustri Patricio Theodoricus Rex. 

' Spernenda non sunt, quae a vicinis Regibus praesum- 
tionis gratia postulantur : dum plerumque res parvas plus 
prasvalent prasstare, quam magna? possunt obtinere divitiae. 
Frequenter enim quod arma explere nequeunt, oblectamina 
suavitatis imponunt. Sit ergo pro Republica et cum lu- 
dere videmur : nam ideo voluptuosa quasrimus, ut per 
ipsa, seria compleamus. Burgundionum dominus, &c. lu- 
mine cognovisti: [Vid. Praefat. Bertii sup. p. 19.] cui 
ardua nosse usus miracula, monstrare propositum est, 
molitur ostendere, quod obstupescant homines evenisse : 
miroque modo naturis conversis facti detrahit fidem, cum 
ostentet ex oculis visionem. Facit aquas ex imo surgen- 
tes, praecipites cadere ; ignem ponderibus currere, organa 
extraneis vocibus insonare ; et peregrinis flatibus calaraos 



42 TBSTIMONIA VARIOIU M 

complct, ut musica possint arte can tare. Vidcmus per 
earn defonsiones jam nutantium civitatum subito tali 
firmitate consurgere, ut niachinamentorum auxiliis superior 
reddatur, qui desperatus viribus invenitur. Madentes 
fabricae in aqua rnarina siccantur: dura cum fucrint in- 
geniosa dispositione solvuntur : metalla mugiunt : Diome- 
dis in aere grues buccinant : seneus anguis insibilat : aves 
simulate fritiuniunt ; et quae propriam vocem nesciunt, ab 
aere dulcedinem probantur emittere cantilenas. Parva de 
ilia referimus, cui ccelum imitari fas est. Haec enim fecit 
secundum Solem in Archimedis sphaera decurrere : haec 
alterum zodiacum circulum humano consilio fabricavit. 
Haec Lunam defectu suo reparabilem artis illuminatione 
monstravit : parvamque machinam, gravidam Mundo, cce- 
lum gestabile, compendium rerum, speculum naturae, ad 
speciem aetheris incomprehensibili mobilitate volutavit. 
Sic astra, quorum licet cursum sciamus, fallentibus tamen 
oculis, prodire non cernemus. Stans quidam in illis transi- 
tus est : et quae velociter currere vera ratione cognoscis, se 
movere non respicis. Quale est, hoc homini etiam facere, 
quod vel intellexisse potest esse mirabile ? Quare cum vos 
ornet talium rerum praedicanda notitia, horologia nobis, 
publicis expensis, sine vestro dispendio, destinate. Pri- 
muni sit, ubi stylus diei index per umbram exiguam horas 
consuevit ostendere. Radius itaque immobilis et parvus, 
peragens quod tarn miranda magnitudo Solis discurrit, et 
fugam Solis aequiparat, quod motum semper ignorat. 
lnviderent talibus si astra sentirent, et meatum suura for- 
tasse deflecterent, ne tali ludibrio subjacerent. Ubi est 
illud horarum de lumine venientium, singulare miraculum, 
si has et umbra demonstrat ? Ubi praedicabilis indefecta 
rotatio, si hoc et metalla peragunt, quae situ perpetuo con- 
tinentur? O artis inaestimabilis virtus, quae dum se dicit 
ludere, naturae praevalet secreta vulgare. Secundum sit, 
ubi praeter Solis radios hora dignoscitur, noctes in partes 
dividens : quod ut nihil deberet astris, rationem cceli ad 
aquarum potins fluenta convertit : quorum motibus ostendit, 



DE BOETHIO KT EJUS SCRIPTIS. 43 

quod coelo volvitur: et audaci praesumtione concepta ars 
elementis confert, quod originis conditio dencgavit, uni- 
versal disciplina; cunctus prudentiura labor naturae poten- 
tiam, ut tan turn possint nosse, perquirit. Mechanisma 
solum est, quod illam ex contrariis appetit imitari : et si 
fas est dicere in quibusdam etiam nititur velle superare. 
Hoc enim fecisse dignoscitur Daedalum volare. Hoc 
ferreumCupidineui in Dianae templo sine aliqua alligatione 
pendere. Hoc hodie facit muta cantare, insensata vivere, 
immobilia moveri. Mechanicus, si fas est dicere, paene 
socius est naturae ; occulta reserans ; manifesta conver- 
tens, rairaculis ludens ; ita pulchre simulans, ut quod com- 
positura non ambigitur, Veritas asstimetur. Haec quia stu- 
diosius,' &c. [ Vid. Prasfat. Bertii sup. p. 19.] 

Altera Epistola ejusdem Cassiodori est quadragesima 
libri secundi, quae sic se habet. 

' Boethio Patricio Theodoricus Rex. 

' Cum Rex Francorum, &c. attingere. [Vid. Bertii Praef. 
sup. p. 20.] Quid enim ilia prasstantius, quae cceli machinam 
sonora dulcedine modulatur, et naturae convenientiam ubi- 
que dispersam virtutis suae gratia comprehendit V Et paulo 
post : * Sed quoniam nobis facta est voluptuosa digressio 
(quia semper gratum est de doctrina colloqui cum peritis) 
citharcedum, quem a nobis diximus postulatum sapientia 
vestra eligat praesenti tempore meliorem, facturus aliquid 
Orphei, cum dulci sono gentilium fera corda domuerit. 
Et quantae nobis gratiae fuerint actae, tantae vobis ex 
nostra aequabili compensatione referentur, qui et imperio 
nostro paretis, et quod vos clarificare possit efficitis.' 

Idem Cassiodorus ad finem libri Dialecticae de eodem 
Boethio ita loquitur. ' Illud,' inquit, ' competens judicavi- 
mus recapitulare breviter, quorum labore in Latium elo- 
quium res istae pervenerint : ut nee auctoribus gloria suape- 
reat; nobis plenissimerei Veritas innotescat. Isagogen trans- 
tulit Patricius Boethius, commentaque ejus gemina dere- 
linquens. Categorias idem transtulit Patricius Boethius, 
cujus commenta tribus libris ipse quoque formavit : Peri 



44 TI'.STJMONIA VARIORUM 

hermenias supra memoratus Patricius Boethius transtulit 
in Latinura, cujus commenta ipse duplicia minutissima 
disputatione tractavit . . . Supra memoratus Patricius 
Boethius de Syllogismis Hypotheticis lucidissime per- 
tractavit,' &c. 

III. 

Procopius, Caesariensis ex Palaestina, rhetor et sophista, 
inter varias suas historias scripsit de bello Gothorum 
libros tres, in quorum primo quod Greece dixit de Boethio 
sic Latine redditur. 

'Symmachus et ejus gener Boethius Patricii, alto majo- 
rum sanguine, principes vero Senatus Romani, et Consules 
fuere, philosophiae et aequitati supra ceteros mortales stu- 
duerant, multisque egeuis, turn Romanorum turn exter- 
norum, opibus suis subvenere. Hi, ad ingentem gloriam 
evecti, deterrimos quosque in sui invidiam concitarunt : 
quibus delatoribus Theodoricus Rex persuasus, viros cla- 
rissimos perinde ac res novas molientes occidit, eorumque 
bona omnia publicavit. Sed paucis post dicbus ccenanti 
illi cum ingentis piscis caput ministri apposuissent, illud 
Theodorico visum est caput esse Symmachi nuper occisi, 
dentibus quidem in inferius labrum impactis, oculis vero 
torve et furibunde intuentibus minari sibi plurimum vide- 
batur. Unde prodigii novitate perterritus, membrisque 
praeter modum tremebundus et horrens, in lectum citato 
gradu se recepit, identidemque sibi togarum vim magnam 
ingeri jubendo paulum quievit. Elpidio deinde medico 
omnibus, quemadmodum accidissent, explicatis, in Sym- 
machum Boethiumque patratum a se scelus deflebat : quo 
denique deplorato ex accepta calamitate dolore ingenti 
aftectus, haud longe post moritur : cum primum hoc et 
ultimum injuria? exemplum in sibi subjectos idcirco exer- 
cuisset, quia non, uti consueverat, diligenter pervestigata 
causa, in tantos viros animadverterat.' 

Idem auctor libro tertio prasdictas historias de uxore 
Boethii superstite locutus haec ait: 'Undevel Rusticianae, 



DE BOETHIO ET EJUS SCRIPTIS. 45 

Boethii quondam uxori, et Symmachi filiae, id reliquura fuit 
ad vitara et ad miseriarum cumulum, ut servili et rustico 
habitu induta, qua? egentibus facultates suas erogaverat, 
panem ceteraque ad victum necessaria ab hostibus mendi- 
caret: domos enim circumeundo foresque oppulsando, 
cibum dari sibi suppliciter precabatur, nil prorsus huic 
ignominiae ea re afferente. Et certe Gothi in Rusticianae 
mortem conspiraverant, illi objicientes quod, exercitus 
Romani ducibus pecunias largiens, Theodorici statuas 
disturbasset, caedem Symmachi patris Boethiique mariti 
ulta. Totilas tamen nulla hanc affici injuria permisit, sed 
earn aliasque oranes ab contumelia immunes conservavit. 

SEPTIMUM SPECULUM; 

Nimirum ab anno 600. ad an. 700. 

Beda, Venerabilis dictus propter vitas sanctitatem morum- 
que gravitatem, tanti fecit Boethium, ejusque doctrinam, 
ut commentarios scripserit in Boethii librum de Trinitate. 
De eodem Boethio honorate et honorifice multa passim hie 
auctor praedicat. 

OCTAVUM SiECULUM; 

Nimirum ab anno 7C0. ad an. 800. 

Paulus Diaconus, qui rogatu Adelburgae filiae Desiderii 
Regis multa ad Eutropii historiam addidit, libro septimo 
hujus appendicis, postquam dixisset Joannem Papam, 
Theodorum, Importunum, et Agapitum, consulares viros, 
aliumque Agapitum Patrieium ad Justinum Legatos in 
itinere demoratos fuisse, addit : * Theodoricus rabie suae 
iniquitatis stimulatus, Symmachum exconsulem ac Patri- 
eium, et Boethium seniorem et exconsulem, Catholicos 
viros, gladio trucidavit.' 



4fi TESTIMONIA VARIORUM 

NONUM S JECULUM ; 

Nimirum ab anno 800. ad an. 900. 



Ado, Viennensis Archiepiscopus, qui breviarium Chro- 
nicorum ab origine Mundi ad sua usque tempora productum 
composuit, loquens dc Joanne Suramo Pontifice ait : ' Cum 
rediens Ravennam venisset, Theodoricus eum cum comi- 
tibus ceteris carceris afflictione peremit, invidia ductus, 
quia Catholicae pietatis defensor Justinus eum honorifice 
suscepisset. Quo tempore Symmachum atque Boethium 
consulares viros pro Catholica pietate idem Theodoricus 
occidit.' 

II. 

Anastasius, Apostolicaebibliothecae custos et instaurator, 
qui propterea dicitur Bibliothecarius, in sua Pontificum 
Historia ad Joannem i. haec de Boethio scribit : ' Eodem,' 
inquit, 'tempore, cum hi suprascripti, id est, Papa Joannes 
cum Senatoribus, Theodoro exconsule, Importuno excon- 
sule, Agapito exconsule, (Agapito Patricio defuncto Thes- 
salonicse,) positi essent Constantinopoli, Theodoricus Rex 
haereticus tenuit duos Senatores praeclaros et exconsules, 
Symmachum et Boethium, et occidit interriciens gladio.' 

DECIMUM SPECULUM; 

Nimirum ab anno 900. ad an. 1000. 

Cum ossa Boethii multis abhinc saeculis jacerent neg- 
lectu temporum minus honorata, Otho tertius Imperator 
cadem marmore includi jussit: inscripto elogio, quod 
composuit Gerbertus Ravennas Archiepiscopus, Ma- 
gister olim Augusti, is qui Summus Pontifex creatus, Syl- 
vester secundus dictus est, quique non secus ac Boethius 



DE BOETHIO ET EJUS SCRIPTIS. 47 

ob exquisitam rcconditarum rerum scientiam Magus falso 
est habitus ab impends. Elogium autem illud his ver- 
sibus expressit, 
' Roma potens,' &c. [vid. Praefat. Bertii sup. p. 28.] 

UNDECIMUM S.ECULUM; 

Nirairum ab anno 1000. ad an. 1100. 
I. 
Sigebertus Monachus Gemblacensis, ordinis S. Bene- 
dicti, qui inter historicos non ultimura locum habet, in suo 
de Scriptoribus lllustribus opere, dubitat, num Boethius 
conferendus, an praeferendus philosophis et saecularibus et 
Ecclesiasticis. 'Boethius/ inquit cap. 37. ' vir consularis, 
conferendus, vel praeferendus philosophis et saecularibus 
et Ecclesiasticis ; quia nos ambiguos esse facit, an inter 
saeculares, an inter Ecclesiasticos scriptores fuerit illustrior? 
Laudent eum saeculares, quod Isagogas, quod Peri herme- 
nias, quod Categorias transtulerit de Graeco in Latinum, et 
exposuerit; quod Topica Ciceronis exposuerit, quod 
antepraedicamenta, quod libros de topicis difFerentiis, de 
cognitione Dialecticae et Rhetoricae, et distinctione rhe- 
toricorum locorum, de communi praedicatione potestatis 
et possibilitatis, de Categoricis et Hypotheticis Syllogismis 
libros, et alia multa scripserit, quod Arithmeticam et Mu- 
sicam Latinis scripserit. Nos Ecclesiastici laudamus eum, 
quod librum de Sancta Trinitate scripserit, quod exiliatus 
a Theodorico Gothorum et Italorum Rege, pro eo quod 
tueri volebat libertatem Romanae urbis, scripsit librum de 
Consolatione Philosophise. Hie ab eodem Rege Theodo- 
rico occisus est. 

II. 

Honorius Augustodunensis Ecclesine Presbyter in Chron. 
' Boethius,' ait, ' Patricius vel Consul scripsit librum de 
Sancta Trinitate, et alium de Consolatione, et quadrivium 
de Graeco transtulit, id est Arithmeticam, Musicam, Geo- 



4H TESTIMONIA VARIORUM 

metriam, Astronomiam. Dialecticam vero explanavit. 
A Theodorico Gothorum Rcge Mediolani interficitur.' 



DUODECIMUM SPECULUM; 

Nirairum ab anno 1100. ad 1200. 

I. 

Joannes Saresberiensis, nalione Anglus, Episcopus Car- 
nolensis, qui inter alia opera scripsit policraticum, sive de 
nugis curialium et vestigiis philosophorum, in hoc eodem 
opere, libro septimo, capite decinio quinto, hunc Boethii 
librum de Consolatione Philosophise plurimum commendat. 
' Si,' inquit, ' mihi non credis, liber de Consolatione Phi- 
losophise revolvatur attentius, et planum erit hasc in con- 
trarium cedere. Et licet liber ille Verbum non exprimat 
incarnatum, tanien apud eos, qui ratione nituntur, non 
mediocris auctoritatis est ; cum ad reprimendum quemlibet 
exulceratae mentis dolorem congrua cuique medicamenta 
conficiat. Nee Judaeus quidem nee Graecus sub praetextu 
religionis medicinae declinet usum, cum sapientibus in fide 
et in perfidia desipientibus sic vividae rationis confectio 
proficiat artificiosa, ut nulla religio quod miscet abominari 
audeat, nisi quis rationis expers est. Sine difficultate 
profundus est in sententiis, in verbis sine levitate conspi- 
cuus, orator vehemens, eflicax demonstrator. Ad id quod 
sequendum est, nunc prolabitur suadens, nunc quasi stimulo 
necessitatis impellens.' 

II. 

Huic addi potest auctor libri de Spiritu et Anima, qui 
inter opera S. Augustini refertur : si tamen vera est con- 
jectura Vincentii in Speculo historiali, et AbbatisTrithemii, 
qui asserunt hunc auctorem esse Hugonem a Sancto Vic- 
tore, quippe qui florebat anno Christi 113!). hie enim 
auctor, quisquis sit, non solum ducit honoii reierre cogi- 
tationes et verba Boethii capite undecimo dicens : ' Mens 
nunc caput summis inserit, nunc desidit in infima/ et 



Dli BOETHIO KT EJUS SCRIFT1S. 49 

cetera quae habentur Metro iv. libri quinti Gonsolationis 
Philosophise; sed capite trigcsimo septimo ejusdem Boe- 
thii auctoritate utitur : 'Boethius,' inquit, ' dicit intelligen- 
tiam solius Dei esse admodum paucorum hominum.' 



DECIMUM -TERTIUM SPECULUM; 

Nimirum ab anno 1200. ad an. 1300. 

Sanctus Thomas, omni nostra praedicatione major, mirum 
in modum commendat merita Boethii, non quidem suis 
in libros de Consolatione Philosophica commentariis, 
siquidem haec, ut probavimus, germana non sunt Sancti 
Thomas opera, sed sua potius frcquenti hujus auctoris 
laudatione, qua Boethium aequans summis Ecclesiae doc- 
toribus, ejusdem auctoritate utitur ad faciendam fidem. 
Sic i. p. q. 10. a. 1. aeternitatis definitionem, quam ipsedicit 
a Boethio positam, ceteris posthabitis, particulatim ex- 
plicat : ' iEternitas,' inquit, ' est interminabilis vitas tota 
simul et perfecta possessio, ut habetur v. de Consol. Prosa 
II. circa principium.' Sic q. 29. ejusdem partis in argu- 
mento ' sed contra,' affert personae definitionem quam dicit 
esse Boethii lib. de duab. Nat. hancque particulatim expo- 
nit : ' Persona,' inquit, ' est rationalis naturas individua 
substantia.' Et sic de ceteris. 



DECIMUM-QUARTUM SJ^CULUM; 

Nimirum ab anno 1300. ad an. 1400. 

I. 

Philippus Pulcher, Francorum Rex, ut refert Petrus 
Bertius Prasfatione in libros Boethii de Consol. tanti fecit 
hos Consolationis Philosophicas libros, ut quamvis ipse 
Latine intelligeret, tamen pro beneficio habuerit, quod ipsi 
Joannes Magdunensis, poeta, ut tunc ferebant tempora, 
eruditus, eos Gallicc a se redditos inscripsisset. Asscrvatur 

Detph. et Var. Clas. Boeth. D 



50 TESTIMOHIA VARIORUM 

ejus Operis exemplar adhuc hodie Lutetian in Bibliotheca 
Augustinianorura. 

II. 

Maximus Planudes, Monachus Constantinopolitanus, 
nihil moratus superbam Graecorum consuctudinem, qui 
Latinos libros Grrece reddere non solent, tanti habuit 
libros Boethii de Consolatione Philosophic, illos ut Grasco 
sermone fuerit interpretatus. Et hoc exemplar servatur 
in Bibliotheca Regis. 

DECTMUM-QUINTUM SPECULUM; 

Nimirum ab anno 1400. ad an. 1500. 

I. 

Laurentius Valla, Patricius Romanus, vir ipse eruditis- 
simus, non modo ait, Boethium Latineloqui, quemadmodum 
refert Julius Scaliger, verum eundera Boethium vocat 
eruditorum ultimum, Praefatione in libros suos Dialecticos. 
'Nee,' inquit, 'aliter sentit eruditorum ultimus Boethius, 
raagis, ut mihi videtur, Platonicus, quam Aristotelicus : 
quos auctores parum inter se distare docturum se quodam 
loco promisit.' 

II. 

Sanctus Antoninus Archiepiscopus Florentinus, Ordinis 
Praedicatorum, 2. parte Histor. Titul. xi. cap. 2. §. 4. de 
Boethio honorificentissime scripsit. ' Cum,' inquit, ' The- 
odoricus, Rex Gothorum, Rempublicam in Italia opprimeret 
temporibus prioribus, Boethius, senator clarissimus, ut infra 
dicetur de sapientia ejus, amator Reipublicae, in multis 
Regi se pro justitia opponebat, cumque et propter generis 
nobilitatem et eloquentiam apud omnes de eo magna esset 
opinio, etiam ab ipso Rege timebatur : quare, ut creditur, 
subornatis quibusdam ut ipsum crimine laesao majestatis 
accusarent, dixerunt quod ipse prodita civitate Romana 
Anastasium principem in ltaliam evocaverat, ut Rempub- 
licam de manu Theodorici liberaret: quamobrem sumta 



Dli BOETHIO ET EJUS SCRIPTIS. 5L 

occasions ipsum cum quibusdam aliis Romania nobilibus 
apud Papiam exilio relegavit, ubi in carcere positus librum 
de Philosophiae Consolatione scripsit : ubi dcmum ab eo 
interficitur.' 

Et capite 15. citans Sigebertum, ' Eo tempore,' inquit, 
' Symmachus Patricias Rempublicam Romanam illustravit, 
et cum eo gener ejus Boethius, vir consularis, conspicuus 
in utraque lingua, eruditione omnium artium liberalium, 
quas paene omnes e Graeco in Latinum transtulit eloquium.' 

III. 

Jacobus Philippus Bergomensis, Ordinis Eremitarum S. 
Augustini, in Supplem. Chronic, ad aim. Christi 500. ' Boe- 
thius,' inquit, ' Anicius Manilius Severinus, Christianissi- 
mus vir, et consulari dignitate insignitus, poetaque ac phi- 
losophus celeberrimus, Symmachique Patricii gener, iisdem 
temporibus Romas clarissimus fuit. Hunc quidam Mani- 
lium vocant, eo quod a Manilio Torquato originem duxisse 
tradant. Qui cum vere Catholicus esset, nee Arianis etiam 
perssepe rogatus obtemperare vellet, et ipse a Theodorico 
Rege sub velamento affectatae libertatis postsocerum suum 
Ticini exulare jubetur, et postmodum instigantibus haere- 
ticis perpetuo carceri damnatur : in qua quidem calami- 
tate constitutus, ad recreandum animum suum, cum in ma- 
thematicis doctissimus esset, Chiterinum e ncrvo primus 
excogitavit et excidit, quod quidem, modernis temporibus, 
musicis celebre instrumentum habetur. Ibidem quoque 
constitutus ad multorum utilitatem praeclarissima atque in- 
numerabilia quasi edidit opuscula, et quae ad manus deve- 
nere haec ipsa sunt.' Et postea : ' Hunc denique virura op- 
timum et sanctum Theodoricus Rex, cum in sententiam 
suam omnino flecti non posset, Arianorum rabie concitatus, 
post longum carceris squalorem, imperante Justino seniore 
Augusto, anno scilicet Domini nostri 520. apud Papiam 
pro Catholica fide occidi jussit : cujus corpus ibidem in 
Divi Augustini templo adhuc habetur conditum. Et sunt 



52 TEST1MONIA VARIORUM 

qui dicant cum in Catalogo Sanctorum earn ob rem fuisse 
relatum, et Sanctum Severinum vocitatum.' 

IV. 

Hermolaus Barbarus, Patricius Venetus, Archiepisco- 
pus et Patriarcha Aquilegiensis, in sua Praefatione quam 
habuit, cum libros Aristotelis domi coepit praelegere, ' Qui/ 
inquit, ' putant, hunc aditum patcrc nemini, qui Scholas 
illas Philosophise nunqnam intraverit, in magno versantur 
errore : quandoquidem tales Scholas nee Marcus Varro, nee 
Brutus, nee Plancius, nee Chalcidius, nee Bocthius in- 
gressi : non Alexander, non Themistius, non Porphyrins, 
non lamblichus, non Siniplicius, philosophi tamen eminen- 
tissimi, et Aristotelis interpretes juratissimi fuere.' 



Angelus Politianus, qui, excellens cum poeta turn orator, 
multa tarn Graece quam Latine edidit opera, in suis Miscel- 
laneis cap. 1. de Boethio sic loquitur: ' Quis Boethio vel 
in Dialecticis acutior? vel subtilior in Mathematicis ? vel 
in Philosophia locupletior? vel in Theologia sublimior? 
Quern tanti juniores etiam Philosophi longe (arbitror) om- 
nium perspicacissimi fecerunt, ut Aquinatem Thomam, 
divum hominem, Magnumque ilium Thomas prasceptorem 
(Deus bone, quos viios!) habere meruerit enarratores :' 
nimirum in his, inquit Valiums, quae S. Thomas in Boethii 
libros de Trinitate et de Hebdomadibus scripsit ; quod 
commentaria in libros Boethii de Consolatione Philoso- 
phiae, quae vulgo Sancto Thomae tribuuntur, hujus sanctis- 
simi doctoris non sint. 



DECIMUM-SEXTUM SyECULUM ; 

Nimirum ab anno 1500. ad an. 1600. 

Joannes Tritenhemius, Abbas Spanheimensis, in Catalogo 
Seriptorutn Ecclesiasticorum, ' Bocthius,' inquit, ' Man- 



DE BO KT II 10 BT EJUS SCRIPT IS. ">3 

lius Severinus, Consul ordinarius Romoe, Philosoplms, 
Orator, et Poeta insignis, in divinis scripturis doctus, et in 
saecularibus Uteris omnium suo tempore cruditissimus, 
gener Symmachi Patricii fait. Vir Grseco et Latino copi- 
osissime imbutus eloquio, quippe qui multa volumina tarn 
Aristotelis quam aliorum Philosophoruin de Attica lingua 
transtulerit in Latinam ; ingenio subtilis, sensu promtus, 
atque Catholicus; sermone nee Tullio inferior; quern 
Sancti Benedicti constat amicitiam habuisse, et in monte 
Cassino cum Tertullio, Placidi Monachi patre, senatore, in 
ejus mensa comedisse. Scripsit multa pra'dara volumina, 
de quibus ego repperi subjecta : 

Ad Symmachum Socerum suum Romanae urbis Patrici- 
um de Sancta Trinitate lib. I. incipit : ' Tnvestigatam diu- 
tiss.' &c. 

De Unitate Trinitatis lib. I. incipit : ' Quaero an Pater et 
Filius,' &c. 

De duabus naturis in Christo lib. i. ( Anxie te quidem,' 
&c. 

De fide ad Joan. Diaconum lib. i. ' Christianam fidem 
novi.' 

De Unitate et Uno lib. I. ' Unitas est qua,' &c. 
De Eisagogis Porphyrii lib. n. ' Hyemantis anni temp.' 
In secundam ejusdem editionem lib. I. ' Secundus hie.' 
In Categorias Aristotelis lib. n. ' Expeditis his,' &c. 
In Perihermenias ejusdem lib. i. ' Magna quidem libri.' 
In editionem ejusdem secundam lib. VI. ' Alexander in.' 
De Divisionibus lib. I. ' Quam magnos studiosos.' 
De Defmitionibus lib. i. ' Dicendi ac disputandi.' 
Ad Categoricos Syllogismos Introduct. lib. i. ' Multa ve- 
teres Philosophi.' 

In Topica Ciceronis lib. vi. ' Exhortatione tua/&c. 
De Differentiis Topicis lib. iv. ' Omnis ratio disserendi.' 
De Syllogismo Categorico lib. n. ' Multa Grasci veteres.' 
De Syllogismo Hypothetico lib. n. 'Cum in omnibus.' 
De Hebdomadibus lib. i. ' Postulas ut ex hebdom.' 
De Arithmctica lib. n. ' Inter omnes priscae.' 



54 TESTIMONIA VARIORUM 

De Musica lib. v. ' Omnium quidem perceptio.' 

De Philosophica Consolatione lib. v. ' Carmina qui 
quondam.' 

In Geometricam Euclidis lib. m. 'Qui vcro, mi Pa- 
triti.' 

De Disciplina Scholarium,ut aliqui volunt, lib. i. ' Ves- 
tra.' Indignus est ille liber, qui tanto viro tribuatur, nee 
etiam docti hunc Boethio tribuunt. 

De Locis Rhetoricis lib. I. 

De Praedicatione Potestatis lib. I. 

Epistolarum ad Diversos lib. I. 

Alia quoque nonnulla scripsisse dicitur: sed ad notitiam 
meam non venerunt. Moritur eodem anno, quo Syrama- 
chus Patricius, et Joannes Papa sub Anastasio Impera- 
tore, jussu Theodorici Regis ad Ravennam post diuturnum 
cxilium in carcere jugulatus, Anno Domini dxxjv. Indict. 
2. et sub nomine Severini Catalogo Sanctorum insertus di- 
citur.' 

II. 

Julius Caesar Scaliger, vir in Republica literaria celeber- 
rimus, Boethium saepissime laudat: ut in Hypercritico, 
' Boethii Severini/ inquit, ' ingenium/ &c. [Vid. Praefat. 
Bertii sup. p. 29.] Hinc idem Scaliger de eodem Boethio 
canit, in Divis : 

Divinae enumeres ingentia semina mentis : 
Dotibus accedant Curia, lingua, lares. 

Haud satis est : appone polum, pars esse Boethi 
Coeperit : at nondum munera tota capis. 

III. 

Lilius Gregorius Gyraldus, etiam inter doctos notissimus, 
Boethium pariter summis laudibus extollit, de Poetar. 
Histor. Dial. 5. 'Sed,' inquit, 'hujus astatis alios affera- 
mus, quos inter Boethius Anicius Manlius Severinus, Ro- 
manus Patricius et exconsul, qui a nostris plerisque in 
Martyrum Catalogo ascribitur. Hie cum Symmacho, et 



DE BOETHIO ET EJUS SCRITTIS. 55 

ipso Patricio, Boethii, ut plerique omnes tradunt, socero, a 
Theodorico, Gothorum Rege, primumTicinum relegati,dein- 
de necati sunt, quod in libertatem populum Romanum vi- 
derentur velle vindicarc. Fuit Boethius, ut scitis, in omni 
disciplina egregie doctus, quod vobis liquido ex ejus mo- 
numentis constare potest. Sed quod ad praesentem mate- 
riam attinet, in pangendis versibus mira usus est facilitate. 
De illo plura colligere supervacaneum, quando ejus volu- 
mina nota sunt omnibus. Ejus ccrte ingenium ad eas artes, 
quae supra literas sunt, mirum in modum celebratur ab 
ejus occisore Theodorico Rege.' 

IV. 

Magdeburgenses, Centuria 6. cap. 10. de Episcopis et doc- 
toribus, ' Boethius,' inquiunt, ' Anicius Manlius Severi- 
nus, Patricius et Consul, vir Graece et Latine doctissimus 
fuit, et multos in Philosophia aliisque disciplinis, turn so- 
luta turn ligata oratione conscriptos, libros posteris reliquit.' 

V. 

Justus Lipsius, qui, cum ob eximiam suam doctrinam, 
turn maxime ob ingenuum animi candorem, doctis pariter ac 
probis omnibus colitur, non solum laudat Boethium in Ci- 
vili sua Doctrina aliisque suis operibus, sed scribens ad 
Janum Bernartium cognatum suum, de Consolatione ab 
hoc illustrata et emendata, hos protulit Phaleucos : 

En Boethius ille, qui sophorum 
In primis sophus esse gloriatur : 
Qui doctum nimis, et satis disertum 
Scriptum hoc edidit, omnium bonorum 
Bonum judicio. Sed id tenebras 
J3vo aut ingenio suopte habebat ; 
Quas Bernartius ille, flos meorum 
Belgarum, pepulit, facemque claram 
A se praetulit : hanc sequere, quisquis 
Doctrina; sapientiaeque cultor 
Non audire, sed esse, concupiscis. 



5() TKSTIMQNIA VARIORUM DE BOETHIO, &C. 

DECIMUM-SEPTIM UM SPECULUM; 
Nimirum ab anno JGOO. ad hanc nostram actatem lG79.f 

Infmitior sim, si qurc hoc nostro saeculo in laudem Boe- 
thii dicta sunt, ha^c omnia recensendo ennmerare velim ; 
nullus enim est aut historiographus, aut thcologus, qui de 
illustrissimo illo auctore non fuerit ornate et honorifice lo- 
cutus. Consule, si placet, Baronium Annal. Ecclesiast. 
T. vii. ad an. 522. D. Petrura a sancto Romualdo in The- 
sauro Chronologico T. II. ad an. 510. aliosquc omnes histo- 
riographos : vide reverendum Patrcm Caussinum in libro 
quern inseripsit la Cour Sainte, ubi proponendo ideam viri 
quem vocat homme d'etat, pluribus agit de nobilitate, de 
doctrina, de consiliis, de morte Boethii. Lege etiam, si 
lubet, Gerardum Joannem Vossium de Poetis Latinis cap. 
5. ' Quibus,' inquit, ' temporibus in Oriente Zeno, postea- 
que Anastasius, in Italia Odoaccr, et exinde Theodoricus 
rexit, claruit Anicius Manlius Boethius Severinus, vir La- 
tine et Graece doctissimus, in omni disciplinarum genere 
excellens, quoque Roma a Varronis temporibus non habu- 
erit undecumque doctiorem. Quantum idem carmine va- 
luerit, ostendunt libri quinque de Consolatione Philoso- 
phic, quos exnl Ticini scripsit. Omnino nihil in poesi 
venustius habuit illud aevum, vel etiam quod proxime an- 
tecessit.' 

t Haec Testimonia, scilicet, ex ed. Delph. desumta sunt. 



ANICII MANLII TORQUATI 

SEVERINI BOETHII 



DE CONSOLATIONE 



PHILOSOPHIC 



LIBER f. 



METRUM I. 

Carmina a qui quondam studio florcnte peregi, 
Flebilis, heu, moestos cogor inire modos. b 

Ego, qui olim per/eci po'emata, dum skidia mea Jlorerent, lieu, ipse rtfflictus 



NOTjE 



8 Carmina] Carmen a canendo dic- 
tum : ut, sicut, auctore Vossio, a ' ge- 
nimeu' est ' gerroen,' sic a ' canimen' 
sit ' carmen,' n in r converso, quem- 
admodum in pluribus aliis. Hinc 
Carmen est stricta oratio, ex pluri- 
bus versibus composita, quam Poe'tae 
canere dicuntur : sicut Virgilius JE~ 
neida incipiens ait, ' Arma virumque 
cano :' Carmen enim voeatur longius 
quoddam vatis opus : ut Epigram- 
ma ; sic Catulli Epigrammata inscri- 
buntur ' Carmina:' ut Ode ; sic Odaj 
Horatii appellantur ' Carminum li- 
bri :' ut qnodlibet poema; sic liber 
primus Lucretii ab eodein dicitur 
1 Carmen,' 1. vi. 'Commemorate quod 
in primo quoque carmine claret.' At 



unicus versus nonsolet appellari Car- 
men : nisi forte hie, sententia inclusa, 
poemati non impar videatur : sicut 
Virgilius ill. JEa. vs. 287. canit : 
* Postibus adversis figo, et rem car- 
mine signo : /Eneas base de Dauais 
victorious arma.' 

b Modos] Versus : modus enim ge- 
nerating est mediocritas, quam ultra 
citraque non est rectum : quemad- 
modum docet Horatius, lib. i. Serin. 
Sat. 1. ' Est modus in rebus : sunt 
certi denique fines, Quos ultra citra- 
que nequit consistere rectum.' Hinc 
moderatus idem quod temperatns ; 
modestus, quasi modum servans ; 
commodum, quasi cum modo. Si au- 
tem alicubi, niaximc in sensu, medio- 



58 



HO LH Hi 1 DE CONSUL. 



Ecce mihi lacerae dictant scribenda Cainenoe,' c 
Et veris Elegi d flctibus ora rigant. 

compellor aggredi versus irisles. En l\Jiis<e laceratee suggcrunt mihi, qua: oportet 
scribere ; versusque flebiles asperg-unt vultum meum lacrymis sinceris. Nullus 



1 Camence scribendum monet Editor 

NO 

critas servanda, prapsertim vero in eo 
qui fit auribus, quarum judicium, auc- 
tore Tnllio, est superbissimum : ex 
quo fit, ut Musica et Poesis, quae in 
hoc saltern cognatae dicuntur, quod 
eodem auditu percipiantur, in qui- 
busdam ' modis ' versentur : ' in mu- 
sicis,' inquit Tullius i. de Or. ' nume- 
ri, et voces, et modi :' Horatius 
vero Carm. 1. II. Od. 1 . vs. nit. ' Quae- 
re modos leviore plectro ;' Od. 12. 
vs. 4. ' aptari citbarae modis:' 1. m. 
Od. 3. vs. tilt. ' magna modis tenn- 
are parvis:' Od. 9. vs. 10. ' dnlces 
docta modos et citbarae sciens :' et de 
Arte Poet. ' Accessit numerisque 
modisque licentia major.' Propter- 
ea qui versus componit, hie Virgilio, 
Ovidio, Horatio, et ceteris dicitur 
' modulari ;' sicut Ciceroni n. de Nat. 
' Tibiae ' dicuntur ' modulate canen- 
tes' et ' fidiculae numerose sonantes.' 
Sicnt autem Carmen non dicitur, nisi 
de integro quodam poemate, ita t mo- 
dus ' non videtur dici, nisi de versi- 
bus, bujus opcris partibus : unde Boe- 
tbius, qui verba haec inter se opposue- 
rat in duobus his primis versibus, 
\ peregi,' et ' cogor inire;' 'studio 
florente,' et ' flebilis,' amldera conti- 
nuans nunc opponit etiam ' Carmina,' 
et ' uiodos mcestos;' sicque lectorem 
docet, qualis erat afflict us, quantum- 
que mutatus a Boethiosive seipso 
florente. 

c Camenaf] Musap, quae dicun- 
tur ' Camenap,' non a cantu amceno, 
ut quidam aiuut, sed non secus ac 
Carmen, a canendo, ita ut prius di- 
cerentur Carmenae : quod nimirum, 



Delph. non Camcence.—2 ' Mss. et ed. 

TJE 

Musis veluti inspirantibus, fiant Car- 
mina sive Cantus; aut quod, inquit 
Festns, canant Musae antiquorum 
laudes: quamobrem scribendum Ca- 
mence, non Camama. Hae autem Mu- 
sae nunc perhibentur ' lacerae,' quod 
sortis Boetbianae participes, illo flo- 
rente florerc,eodemqueafflictoaffligi, 
pannosae etlaceris similes viderentur: 
antiquus enim erat afflictoruin mos, 
vestes scindere : unde lib. lob. cap. 1. 
vs. 20. • tunc surrexit lob et scidit 
vestimenta sua :' et lib. I. Reg. cap. 
4. vs. 12. ' Vir de Benjamin ex acic 
venit in Silo in die ilia, scissa veste et 
conspersus pulvere caput.' Ipse Vir- 
gil. JEn. xii. vs. 609. ' Demittunt 
nientes : it scissa veste Latinus, Con- 
jugis attonitus fatis, urbisque ruina.' 
Hae tandem Musae ' dictare ' dicun- 
tur Boetbio ' scribenda;' quod Poetae 
fingant, nihil a se sive ore sive scrip- 
tura emitti, nisi quod sibi fuerit, in- 
spirantibus Musis, cognitum : quare 
hi magnum quoddam Carmen non so- 
lent aggredi, nisi iisdem Musis invo- 
catis : sic Homerus Iliad. B. : ' Dicite 
nunc,' inquit, ' mihi, Musae, quae do- 
mos ccelestesincolitis : vos enim Deae 
estis, et adestis, et omnia novistis. 
Nos autem famam duntaxat accepi- 
mus ; neque quicquam scimus :' sic 
Horatius Sat. 1. I, Sat. 5. ' Musa, ve- 
lim memores:' sic Virgil. JEn. vn. 
vs. 641. ' Pandite nunc Helicona, 
Deae, cantusque movete....Et me- 
ministis enim, Divae, et memorare 
potestis : Ad nos vix tenuis famae 
perlabituraura.' 

rt Elegi] Versus flebiles sive misera- 



PHILOSOPHISE LIB. I. 



59 

5 



Has saltern e nulhis potuit pervincere terror, 
Ne nostrum comites prosequerentur iter. 

Gloria f felicis olim viridisque juventae 
Solatur 2 mcesti nunc mea fata senis. 



metus potuit adducere has saltern musas, ut non comitarentur mcam viam. Eadem 
Musae, qua fuerunt gloria meae juventa quondam fortunatce et vivida, consolan- 



Floreutina Solantur: quae lectio et verior et melior, pra?sertim si antece- 
dentia excutiantnr.' Sitzmannus. Solantur etiam legendum putat Editor Delph. 

[vid. inf.] et in textum suae editionis, Lugd. Bat. 1671. receperunt Hackii 
Fratres. 

NOTvE 

biles : Elegus enim, node Elegia, est quaeque sunt vel exteriora, ut di vitiae, 
Carmen versuum hexametrorum pen- honor, amici, liberi, et parentes ; vel 
tametrorumque alternis dispositorum iuteriora,sive corporis, ut robur, pul- 
ad tristitiam praesertim significan- cliritudo, et sanitas ; sive mentis, ut 
dam: hinc Horatius,]. de Arte Poet, scientia et virtus : sola mentis bona 
' Versibus impariter junctis querimo- hostium incursibus non suntobnoxia: 
nia prinmm ; Post etiam inclusa est qnare Ovid. III. Trist. El. 7. ' Nempe 
voti sententia compos : Quis tamen dat et quodcumque libet fortuna, ra- 
exignos elegos emiseritauctor Gram- pitque: Irus et est subito, qui modo 
matici certant et adhuc sub jndice lis Croesus erat. Singula quid referam ? 
est.' Idem Carm. 1. i. Od. 33. ' Al- nil non mortale tenemus, Pectoris 
bi, ne doleas plus nimio memor Im- exceptis ingeniique bonis. En ego 
raitis Glycerae, neu miserabiles De- cum patria caream, vobisque, domo- 
cantes elegos.' Unde Ovidius 1. n. que ; Raptaqne sint,adimi quae potu- 
Fast. in initio. ' Nunc primum velis ere, mihi : Ingenio tamen ipse meo 
Elegi majoribus itis : Exiguum, me- comitorque fruorque : Caesar in hoc 
mini, nuper eratis opus.' Scilicet potuit juris habere nihil.' Id exper- 
versus illi idcino vocantur Elegi, tus est Boethius, qui, agente Theodo- 
quod iidem in funeribus pra?sertim rico, non solum opes, dignitates, bo- 
adhiberentur : ekeyos enim fletus di- namque valetudinem amisit, sed asuis 
citur airb rov t e Xeyeiv, quae flentium etiam desertus amicis, quippe qui 
vox est apud Aristophanem: quam- terrore Imperatoris, qui Romam quo- 
obrem Ovidius m. de Arte Eleg. 1. que non dubitavit evertere, victi fa- 
ait, ' Flebilis indignos Elegeia solve gerunt : quamobrem Boethius solis 
capillos : Hen nimis ex vero nunc ti- animi bonis in suo exilio comitatus 
bi nomen inest.' Quemadmodum fie- est, scientia videlicet et virtute : sed 
tus Elegorum nunc a Boethio vocan- cum de sua virtute aperte loqui non 
tur ' veri ;' quod nimirum ex tristitia, ita deceret virum modestissimum, no- 
quae solita est Elegorum materia, minatis Musis, scientiae saltern comi- 
oriantur, hisque • Elegi' dicuntur tis meminit. Sic Ovid. iv. Trist. El. 
'orarigare/sicutaVirgiliovi. /Eneid. 1. ' Me quoque Musa levat, Ponti 
vs. 699. 'Sic meinorans, largo fletu loca jussa petentem : Sola comes nos- 
simul ora rigabat.' tra? perstitit ilia fugae. Sola nee in- 
e Has saltern] Musas: nam ex om- sidias inter nee niilitis ensem, Nee 
nibus bonis, quibus homo affici potest, mare, nee ventos, barbariamqne ti- 



GO 



I'OETHII DE CON SOL. 



NOT/E 



met.' Non omittam, quod Gramma- 
tici docent, 'saltern' natum esse a 
captivis, qui nihil aliiid praeter ' sa- 
luteni' a victore petunt. 

f Gloria] Honos, bona fama, et 
gloria ita inter se difl'enint, ut lionos 
quoddam sit genus, cui subjiciatur 
primum quidein bona fama ; deinde 
gloria: quare sicut lionos, sic gloria 
generatim est bona virtutis alienae 
existiruatio,signo aliquo manifestata : 
sed honos potest esse unius; bona 
fama, non nisi multitudinis ; et gloria, 
etiam Optimatum bene de te existi- 
mantium : hinc, auctore Scaligcro, 
gloria dicitur quasi 'glosia:' quomo- 
do ara, lares, arena, quasi ' asa,' ' la- 
ses,' ' asena :' ' glosia' autcm oritur 
ex y\a>a<ra, id est, lingua, quod gloria 
sit fama ingens de alicujus virtute ac 
meritis. Hinc de se Ennins : ' Vo- 
lito vivu' per ora viruni.' Quod imi- 
tatur Virgil. /Eneid. xn. vs. 235. 
' Succedet fama, vivusqne per ora fe- 
retur.' Fama autem non alia de cau- 
sa habetur ingens, nisi quod ha?c per 
mentes et per ora quoque Optimatum 
vagatur: hue respiciens Tullius pro 
Mar. ' Gloria,' inquit, ' est illustris 
el pervagata multorum et magnorum 
vel in suos cives, vel in patriam, vel 
in omne genus hominum fama nieri- 
torum.' At quteritnr hie scientiae- 
ne, an virtutis fuerit ingens ilia Boe- 
thii fama? Qui pro virtute Boethii 
sentiunt, hi legend urn putant, solatia; 
quod Syntaxis alioqui non staret : 
quasi Boethius laudator temporis acti 
se puero, dixerit se senein ea conso- 
latione sustentari, quod per juven- 
tam, et virtute et gloria virtutis prae- 
mio, afFectus fuerit. Nos autcm pro 
scientia pugnantes, arbitramnr, glo- 
riam banc fuisse Musarum, de quibus 
in versu ultimo agitur : unde legen- 
tl in i) putamus, sicut in omnibus anti- 
tjuis codicibus legitur, solantur: quasi 
ab eodem Boethio dicatur : Musa?, 



obquas, dum juvcnisflorerem.gloriam 
consecutus sum, nunc afflictum senem 
me consolantur. Et ceite, cum mens 
humana pluribus simul cogitalionibus 
vehementer affici nequeat, propterea 
dum in juciindam cogitatioiiem sedu- 
lo incumbit, sappius tristi cogitatione, 
veluti hujus iiiimemor, non videtur 
affici: sic qui perfecto scelere con- 
scientia; stimnlis vexantnr, iidem lu- 
do, colloquiis, aut qualibetalia exer- 
citatione, tanquam consolatione tris- 
tem banc cogitatioiiem permulcent : 
sic pater inopinata rilii dilectissimi 
morte afHictus, diligenti venationis 
labore tanquam consolatione luctum 
ita abstergit, ut hujus immemor vi- 
deatur : Ovidius iv. Trist. EI. 1. ca- 
nit: ' Exul eram, requiesque niihi, 
non fama petita est : Mens intenta 
suis ne foret usque nialis. Hoc est 
cur cantet vinctus quoque compede 
fossor, Indocili nuniero cum grave 
niollit opus. Cantat et, innitens li- 
mosa3 pronus arena 5 , Adverso tar- 
dain qui vehit anme ratem. Quique 
refert pariter lentos ad pectora re- 
mos, In mimerum pulsa brachia ver- 
sat aqua. Fessus ut incubuit baculo, 
saxove resedit Pastor, arundineo 
carmine niulcet oves. Gantantis pa- 
riter, pariter data pensa trahentis 
Fallitur ancillie decipiturque labor. 
Fertur et abducta Lyrneside tristis 
Achilles JEmonia curas attenuasse ly- 
ra. Cum traheret sylvas Orpheus et 
dura canendo Saxa, bis amissa con- 
juge mcestiis erat.' Sic ergo Musa 
levat Boethium : veruni tria hie su- 
persunt observanda. Primum qui- 
deni observanda vis casurie in his 
verbis, ' felicis olim :' caesura enim, 
(|ii.i nihil aliud est in versu, quam 
residua prions scansionis syllaba, qua 
posterior scansio incipitur, syllabam 
alias brevem producere potest ; quod 
nimirum, veluti initium sequentis vo- 
cabuli, ita elevari debet pronuntian- 



PHILOSOPHIC LIB. I. 



01 



Venit enim propcrata malis inopina senectus, g 
Et dolor aetatcm jussit inesse suam. 



10 



tnr nunc adversam Jurtunam senis trislis. Nam senectus festinata arumnis, acces- 
sit 7nihi improvisa, et mecroi" effecit ut atas Sua esset in me. Canities prematura 

XOTJE 

qua? aiitea motu distendebatur, mo- 
ratae alia? aliis sic incutnbant, ut sul- 
cum mentita?, vultum ararc videan- 
tur. Denique senes tremere solent, 
propter inopiain spirituum a cerebro 
per nervos diffnsorum. Duplex au- 



do, ut reliquas ejnsdem vocabuli syl- 
labas sustinere possit : exempla sunt 
cuiqueobvia: Virg. /En. iv. vs. 64. 
' Pectoribus inhians spirantia consu. 
lit exta.' Deinde observandnm dis- 
crimen, quod nonnulli ponunt inter 
'juvenilis,' ' juventas,' et 'juventa:' 
nam 'jnventus,' inquiunt, est multi- 
tudo jnvenum, 'juventas' est Dea, 
et 'juventa ' a?tas : sed ha?c non con- 
stant : nam Sallustius jiiventutem vo- 



tem est senectus, nempe naturalis, 
et violenta : prior annorum, posterior 
aerumnarnm longaserie accidit : unde 
Ovid. 1. 1, de Pont. El. 5. ' Jam mibi 
deterior canis aspergitur aetas, Jam- 



cavit a?tatem. Postremo observanda que meos vultns ruga senilis arat 
aetas Boethii, qui qnamvis hie seipsum Confiteor facere boc annos : sed et 



dicat senem, turn tamen, cum haec 
scriberet, nondum attigerat quinqua- 
gesimum aetatis suae annum : prop- 
terea addit se non tarn annorum, 
quam aerumnarnm serie senuisse sic. 



altera causa est, Anxietas animi con- 
tinuusque labor.... Me quoque debi- 
litat series immensa labonim : Ante 
meum tempus cogor et esse senex.' 
Atqui Boethius non de annosa sua se- 



Venit .... senectus] Rationem af- nectute conqiieritur, si quidem base 

fert Boethius, cur se dixerit senem. non incipit ante annum vita? qnin- 

Senectus quippe, quae auctoreTullio qiiagesimum, quern nondum attigerat 

definiri potest ' occasus vita?,' ex eo Boethius; quando haec scripsit : sed 

contingir, quod fibris, ex quibus soli- de aerumnosa solum sua senectute 

da? corporis animati partes constant, hie loquitur, quam idcirco dicit 1. 

retardatis, eaedem partes solidae ad ' properatam malis,' quod aerumna? 

tantam dnritiem perveniant, ut non fuerint illius senectntis causae : 2. 



modo non crescant, sed nee nutriri 
possint. Hinc canities, ruga?, et tre- 
mor oriuntur. Canities quidem a se- 
nectute oritur, quod succus, ex quo 
fiunt capilli, minus actus, corpnsculo- 
rum rotundorum fignram induit : 



'inopinam;' quod haec ante tempus 
affuerit: 3. ' a?tatem doloris,' quod 
cum aetas senilis dolorem afterre so- 
leat, dolor Boethio attulerit aetatem 
senilein: hinc canities Boethii vocatnr 
' intempestiva,' quod exilio, carcere, 



propterea enim albescunt nix, ova, ceterisque calamitatibus acciderit 



cliarta, ipsum etiam atramentum in 
spumam conversum : propterea can- 
descunt lintea rori Solique exposita: 
hinc si eadem capillorum materia, re- 
cuperato suo pristino motu, banc fi- 
gnram mntet, canities exuitur : ut in 
lis aliquando contigit, qui valetudi- 
nis vitio canuerant. Rugae etiam a 



quemadmodum Scaliger. Exercit. 312. 
in Cardan, narrat, quendam sub- 
ito mortis terrore correptum unius 
noctis spatio canuisse. Cum porro 
canities, rugae, et tremor senectntis 
non minus aerumnosa? quam annosa? 
sint comites, propterea horum fit 
mentio versibus 1 Let 12. quasi fuerint 



senectute oriuntur : quod fibrae cutis, effoeti corporis effecta. Nempe ef- 



62 



BOETHII DE CONSOL. 



Intempestivi fanduntur vertice cani, 
Et treinit effceto corpore laxa cutis. 

Mors hominum felix, 11 quge se nee dulcibus annis 
Inserit, et mcestis saepe vocata venit. 

Eheu, quam surda miseros avertitur aure, 1 
Et flentes oculos claudere k sseva negat ! 



15 



spargitur per meum caput, et mea pcllis, confectis membris, rugosa contremiscit. 
Ilia mors hominum est fortunata, qua non sese immittit florentibus temporibus, et 
adest afflictis frequenter implorata. lieu quantum inexorabilis mors recedit ab 
hominibus calamitosis, et quantum crudelis recusat obstruere oculos lacrymantes ! 

NOTiE 

fceta vocatur primum quidem parens loquitur suadente praejudicio, volup- 
quaecumque, quae factum edidit, dein- tate nimirum et aegritudine, quibus 
de parens, quae frequenti partu las- mens huinana in prospera adversa- 
sata parere tandem desiit, denique que fortuna afficitur : qui enim vo- 
res quaevis, quae exhaustis viribus ita luptate afficitur, buic mors ilia vide- 
languet, nihil at possit producere. tur ' felix, quae se dulcibus annis non 
Sic Virgil, i. Geor. vs. 81. 'Effoetos 
cinerem immundum jactare per a- 
gros.' 

'' Mors hominum felix} Cum locu- 
tio sit cogitationis interpres, qualis 
est cogitatio, talis esse debet hominis 
locutio : vere enim Cbristus Matt. 
xii. vs. 34. ait: ' ex abundantia cor- 
dis os loquitur.' Sic Dido iEneid. 
iv. pro diversis, quibus in /Eueam 
afficitur, cogitationibus diversa lo- 
quitur, ut banc modo a Diis, modo a 
feris genitum dicat: ' Credo equidem, 
nee vana fides, genus esse Deo- 
rum. . . . Nee tibi Diva parens, gene- 
ris nee Dardanus auctor, Perfide : 
sed duris genuit te cautibus liorrens 
Caucasus, Hyrcanaeque admorunt u- 
bera tigres.' Cum igitur Boethius 
nondum consuluerit Philosophiam, 
non intelligentia sed praejudicio duc- 
tus loquitur. Non, inquam, loquitur 
duce intelligentia : diceret enim in 
prospera fortuna cum Tullio mortem 
propter incertos casus quotidie im- 
minere, et propter vitae brevitatem 



inserit:' qui vero aegritudine animi 
laborat, eidem ' mors,' qnae ' saepe 
vocata venit,' ita felix videtur, ut eo 
crudelior sit, quo veluti surda, vitam 
sinit duci longiorem. Atque inde 
Boethius colligit, ne quidem bis le- 
gibus mortem sibi fuisse felicem : 
cum mors in prospera preeceps volu- 
erit, in adversa autem fortuna tarda 
noluerit vitam auferre : quod satis 
manifestum erit observatis quibus- 
dam, quae sequuntur, vocabulis. 

' Surda . . . aure] Surdus dicitur 
homo, qui aure impedita non audit : 
quare cum auris insitis praisertini 
sordibus impediatur, propterea ' sur- 
dus,' sive, ut Veteres loquebantur, 
'sordus' videtur dici per contrac- 
tionem quasi ' sordidus.' Sed, no- 
mine hinc ad solam mentein transla- 
to, ille etiani dicitur mente surdus, 
qui qnodam affectu contrario impe- 
ditus orantem non exaudit : undo 
Stat. ii. Silv. « Odistiqne chelyn, 
surdaque averteris aure.' Mors au- 
tem a Poetis fingitur veluti quaedam 



nunquam longe abesse: in adversa persona, quae, pro diversis suis affec- 

veroeandem mortem moras compen- tibus,invocantes possit exaudire, vel 

sare aeternitate melioris vitae, in non exaudire. 

quam introducit. At idem Boethius k Oculos claudere] Tantum est ocn- 



PHILOSOPHIC LIB. I. 



63 



Dumlevibus malcfida bonis fortuna 1 faveret, 
Paene caput tristis merserat hora m raeum. 

Nunc quia i'allacem mutavit nubila vultum, 
Protrahit ingratas impia vita n moras. 

Quid me felicem toties jactastis, amici? ° 
Qui cecidit, stabili non erat ille gradu. 



20 



Cum fortuna ob inconstantem gratiam temere credita mihi aspiraret, non multum 
abfuit, quin dies mcesta terminaverit meam vitam : jam vero, quoniam fortuna 
adversa convertit aspectum mendacem, anima mea improba producit meos dies 
injucundos. O amici, quare dixistis tarn scepe, me esse beatum? qui lapsus est, 
ille nonstabat vestigio Jirmo. 



KOTJE 



lorum in vita hominis servanda mo- 
mentum, ut vita in motu, mors in 
quiete oculorum versari vulgo dica- 
tur: propterea is censetur vivere, 
qui fruitur, mori vero qui caret luce, 
quae oculis percipitur. Hinc iEneid. 
iv. vs. 450. 'Tum vero infelix, fatis 
exterrita Dido IMortem orat : taedet 
cocli convexa tueri. Quo magis incep- 
tum peragatjlucemque relinquat. . . .' 

1 Malefida fortuna] Cui male creda- 
tur : cum euim fortuna insana sit, 
caeca, bruta, globosique saxi instar 
volubilis, sicut perhibent Philosophi, 
propterea quos attollit, eosdem sta- 
tim deprimit. Unde Horatio, Carm. 
1. i. Od. 35. fortuna est 'Praesens 
vel imo tollere de gradu Mortale cor- 
pus, vel superbos Vertere funeribus 
triumphos.' 

m Caput tristis merserat herd] Tem- 
pus Poelis dicitur causa rerum : un- 
de aliud prosperum quod favet, aliud 
adversum quod nocet. Hora autem 
qua-darn est temporis pars, qua? quod 
fere ' mergat ' Boethium, idcirco vo- 
catur ' tristis.' 

n Impia vita] Impius est, qui de 
Deo, parentibus, aut iis qui paren- 
tuni vices gerunt, male meretur : un- 
de herba quaedam, quae quod nata 
parentes surculos suff'ocet, 'impia' 
appellatnr. Vita autem, quam hac- 
tenus Boethius instar cujusdam pa- 



rentis, fovere studuerat, de eodem 
videtur male mereri in hoc, quod re- 
cessum suum procrastinans, ejusdem 
Boethii zerumnasproducat. SicQuin- 
tilianus in Prooem. 1. vi. Institut. 
' impiam ' vocat ' vivacitatem.' 

Amici] Boethius alloquitur suos 
amicos, utpote qui cum antea Boethi- 
um felicem dixissent, ipso exitu nunc 
sui erroris convinci possunt. Scili- 
cet hominum animis insita est felici- 
tatis et miseriae notio : unde miseri- 
am fugimus, felicitatein prosequimur 
naturaliter. Cum autem ut ilia no- 
tio, sic haec propensio sit Dei illus- 
t rant is moventisque munus, propter- 
ea utraque ilia cogitatio ratione sui 
ita recta est, et uniusmodi in omni- 
bus hominibus, ut non nisi propter 
perversam hominis male applicantis 
voluntatem iniqua sit et multiplex. 
Hinc, pro vario perturbationum im- 
petu, alius divites, alius potentes, 
alius aliis bonis creatis affectos pntat 
esse felices. Sic ergo ex amicis Boe- 
thii, dum hie lion-ret, nonnulli ipsum 
dixerant beatum, quod opibus abun- 
daret ; ceteri, quod magistratum ge- 
reret: sed onines nunc exitu con- 
vincuntur, Boethium non propterea 
dici debuisse felicem : lapsus quippe 
certum est instabilitatis argumentum, 
et miseria praesens probat nullum 
fuisse pra?teritatn felicitatem : siqui- 



CA 



B0ETH1I DE CON SDL, 



dem cum mettis amittendae prosperi- 
tatis quaedam sit miseria, idciroo 
nulla hominis pi osperitas liaberi po- 
test felicitas, nisi liaec f'uerit parti- 
ceps constantiae, cujus ille sit con- 
scius : jactata auteni ilia Boethii 



notve 

prosperita3 constans non fuit, quan- 
doquidem ille dc gradu dejectus est : 
liincque manifestum est aliquem 
potuisse cadere, quod idem cecide- 
rit. 



PROSA I. 



Htec dum mecum tacitus 3 ipse reputarem," qucrimo- 
niamquelacryraabilem styli officio* designarem/ 4 astitisse b 
mihi supra verticem' visa est mulier reverendi admodum 



° Recogitarem. b Calami ope notavem. c Caput meum. 



3 Tacitus mecutn edd. Delph. et Hack 

NOTVE 

* Styli officio] Stylus est graphiuin, 
quo Veteres in cera exarabant : hoc 
auteni veluti calamo se usum dicit 
Boethius ad scribendos versus prae- 
dictos, quos vocat 'querimoniam la- 
crymabilem,' quod sint Elegi : Elegi 
enim sunt versus miserabiles. 

b Astitisse'] Est hoc in more posi- 
tnm, non modo apud Poiitas, verum 
etiam apud Oratores, ut quod sensu 
percipi non potest, id objecta qua- 
dam re sensili, sibi primuiu, deinde 
auditoribus suis cogitandum propo- 
nant : ut quae Veritas primum hie la- 
tere videtur, haec difficultate inveni- 
endi magis arrideat inventa. Hinc 
• familiare est Syris et inaxime Pa- 
la'stinis,' inquit S. Hieron. in cap. 
18. Matth. ' ad omncm sermonem 
suum parabolas jungere, ut quod per 
simplex praeceptum teneri ab audi- 
toribus non potest, per similitudinem 
exemplaque teneatur.' Hinc vulga- 
ta apud Auctores ' symbola' quae vel 
rebus, vel verbis, vel picturis sive 
rerum imaginibus fiunt. Qua de re 



-4 'Veteres, signarem: plane 



doctius nihil dici potest, quam quod 
a nobilissimo Huetio, conquisitis tin- 
dique exemplis dicitur in opusculo 
' de Origine Romanensium,' quod, 
si placet, consules. Atqui Philoso- 
phia, utpote quae in quadani mentis 
cogitatione versatnr, sensu percipi 
non potest : quamobrem banc, objec- 
ta quadani re sensili, Boethius arbi- 
tratus est sibi primum, deinde nobis 
esse proponendam. Philosophiae au- 
teni hie proponuntur, 1. Origo, 2. Na- 
tura, 3. SubjectaMateries, 4. Voces, 
5. Species, 6. Usus. 

I. Igitur Origo Philosophiae in hoc 
proponitur, quod 'mulier visa' sit 
Boethio ' astitisse supra verticem :' 
cum enim Philosophia nihil aliud sit, 
quam lumen naturale paulo longitis 
diffusum, haec a Deo, a quo lumen 
naturale est, oritur : undc Tiillins i. 
Tuscnl. 'Philosophia,' inquit, ' om- 
nium mater artiiim, doiium et inven- 
tum Deornm.' Quare haec Philoso- 
phia non nisi in sublimi loco et supra 
caput videri debuit, tanquam dc ca-lo 



IMIILOSOl'HI.E LIB. I. 



G5 



vultus, oculis ardentibus, c et ultra communem hominum 
valentiara perspicacibus/ colore vivido, atque inexhausti 
vigoris; quamvis ita aevi s plena 6 foret, ut nullo modo 
nostras crederetur aetatis : statura discretionis ambiguae.^ d 
Nam nunc quidem ad communem sese hominum mensuram 
cohibebat," nunc vcro pulsarc ccelum summi verticis ca- 
cumine videbatur : quae cum caput altius cxtulisset, ipsum 
etiam ccelum penetrabat, respicientiumque hominum frus- 



d Communes hominum tires tidendi. 
diffcrentice. s Continebatur. 



Antiqua. f AUitudo ejus erat varia 



id germanum est.' Bernart.—5 Sic distinguendum monet Sitzmannus ex 

NOTiE 
lapsa. Hinc antem Philosophia vi- inexhausti vigoris,' intelligitur Philo- 
detur 'reverendi admodum vultus' sophia esse veri certique judicii pro- 
sive honorandi : id qtiippe reveren- creatrix et quasi parens ; sed quod, 
dum sive honorandum putamus, quod quamvis ' aevi plena, inexhausti vi- 
aut origine, aut aetate, aut sapienlia, goris ' dicatur esse, intelligitur eadem 



aut virtute, aut quacumque dignitate 
ceteris prapstare jiidicamns. ' Phi- 
losophia,' inquit Cicero, ' virtutis 
continet, et officii, et bene vivendi 
disci plinam, quani qui profitetur, 
gravissimam sustinere personam vi- 
detur.' 

c Oculis ardentibus] 11. Natura Phi- 
losophia; hie proponitur : nam in eo 



Philosophia continuata ineditatione 
ita firmari, vires ut acquirat eundo. 
Quaedam hie observare potei it Gram- 
maticus : Prim urn quidem banc ver- 
borum constructionem, ' reverendi 
vultus, oculis ardentibus :' quamvis 
enim Valla dicat, rarum esse in una 
locutione utrunique hunc casum re- 
periri ; id tamen vitiosum non est : 



versatur ipsa Philosophiae natura, quandoquidem Plinius, teste eodem 



quod sit cognitio clara et distincta, 
qua mens humana, vitatis preecipita- 
tione et pra^judicio, quibus homines 
vulgo falluntur, veram certamque de 
rebus subjectis ferat sententiam : 
' omnis enim,' inquit Tullius ill. de 
Or. ' optimarum rerum cognitio at- 



Valla, ita loquitur : et Cicero dicit 
' Lentulum eximia spe, summas vir- 
tutis adolescentem.' Vid. Nov. Meth. 
Deinde nomen hoc ' valentiam,' quo 
Boethius utitur quoque I. in. Pros. 9. 
et 1. iv. Pros. 2. non videri ita usita- 
tum apud Latinos. Idem valet quod 



que in iis exercitatio Philosophia potentia 'Pc^utj : hinc Romanae urbis 

nominatur.' Atqui quod Philoso- interpretationem nonnulli inferunt, 

phia nunc dicatur ' oculis ardentibus auctore Solino c. 2. ' Sunt/ inquit, 

et perspicacibus,' inde intelligitur « qui videri velint Roma; vocabulum 

cognitio esse clara et distincta; quod ab Evandro primum natum, cum op- 

dicatur ' ultra communem hominum pidum ibi oft'endisset quod exstruc- 

valentiam,' intelligitur liac vitari prae- turn antea Valentiam dixerat juven- 

cipitatio et prapjudicium, quibus ho- tus Latina; servataque signiricatione 

mines in errorem induci consueve- impositi prius nominis'Pa^Tji/ Graece, 

runt; quod dicatur 'colore vivido, et Valentiam Latine nominatam.' 

Delph. et Var. Clog. Boeth. E 



M 



BOETHII DK CON SOL. 



trabatur intuitum/ Vestes erant e tenuissimis filis, subtili 
artificio, indissolubilique 6 ' materia perfectse ; quas, uti 
post eadem prodente cognovi, suis manibus ipsa texuerat. 
Quarum speciem/ veluti fumosas imagines solet, calico 
quaedam neglectae vetiistatis obduxerat. Harum in extremo 
margine f n, in supremo vero 6 legebalurintextum. Atque 
inter utrasque litems, in scalarum modum, gradus quidam 
insigniti ' vidcbantur, quibus ab inferiors ad superius ele- 
mentum m esset ascensus. Eandem tarn en vestem violen- 
torum quorundam sciderant manus, et particulas, quas 



h Fugiebat aspectum- 
summam literam. 



Individua. * Formam. l Inscripti. m Ab ima ad 



Mss. inexhaiisti rigoris. Quamvis ita cevi. — 6 Indissolubili legunt duo codices 
Victorini, teste Vallino, qui ait, prior est e bibliotheca S. Victoris Parisiensis. 



NOTiE 



d Statura discrctionis ambigucs] in. 
Proponitur Subjecta Philosophise Ma- 
teries : Philoso(>liia eniin primuni 
versatur circa ipsum hominem, con- 
siderando Mentem et Corpus, ex qui- 
bus homo constat : notio quippe ho- 
minis omnium videtur prima: prop- 
terea prccdicta mulier ' nunc ad com- 
nninem sese hominum mensuram co- 
hibebat.' Deinde Philosopliia, cog- 
i>ilo humano corpore, versatur circa 
reliqua corpora, etiam circa ccelum : 
quatenus horum corporum cognitio 
ad vitam hominis conservandam con- 
ducere potest : unde eadem mulier 
1 nunc pulsare caelum summi verticis 
cacumine videbatur.' Postremo Phi- 
losopliia, cognita praesertim mente 
humana, versatur circa Mentem om- 
nium perfectissimam Deum : a quo 
ita docemur intrinsecus, ut quamdiu 
non cognoscitur summe verax, tam- 
diu ignoretur prima Veritatis regula : 
hinc ista mulier, ' cum caput altius 
extulisset, ipsum etiam codum pene- 
trabat.' Verum quod Deus percipi 
nequeat sensu, quo homines vulgo 
percipere dicuntur, idcirco eadem 
mulier cogitando Deum ' respicien- 



tium hominum frustrabatur intuitum.' 
e Vestes eranf] iv. Voces Philoso- 
phise mira hie arte proponuntur: nam 
i. Voces Philosophical sunt ipsius 
Philosopliia? ' vestes:' quia voces 
sunt integumenta et involucra cogi- 
tationum : Philosophiaautem, utpote 
cognitio, qnoddam est cogitationis 
genus. 2. Voces Philosophicae sunt 
' tenuissimis filis, subtili artificio, in- 
dissolubilique materia perfectae :' 
quoniam ha; dictiones sunt bundles, 
ad intelligentiam potius, quam ad 
pompam accommodatae, et individua 
inter se necessitudine conjunct3e ; 
quas cum Philosophi ipsi, maximam 
partem, invenerint ; ideo Philosopliia 
has ' suis manibus texuisse ipsa' per- 
hibetur, earumque propterea ' spe- 
ciem, veluti fumosas imagines solet, 
caligo quaedam neglcctaj vetiistatis 
obduxisse.' Quo fit, ut Boethius, cu- 
jus eximiaLatinitasin versibusemicat, 
barbaras quasdam dictiones, non nisi 
apnd Philosophos usitatas, in soluta 
sua oratione usurpare non dubitave- 
rit. 

f Harum in extremo margine] v. Spe- 
cies Philosophic nunc proponuntiir. 



PHlLOSOl'III/E LIB. I. 



<)7 



quisque poluit, abstulcrant. 7 Et dextera quidem ejus 
libellos, sceptrum vero sinistra gestabat. 8 Quae ubi poe- 



— 7 Abstulerat codex Victorinus secundus. — 8 Nullis remediis foverent Delph. 

NOT7E 



' Est enim,' inquit noster Boethins 
Praefat. in Porpyhr. ' Philosophia ge- 
nus : species vero ejus dua? : una, 
quae Beupnrudi dicitur; altera, quse 
TTpcucTtKr]: id est, speculativa etactiva.' 
Prior ilia species, qua 1 litera signi- 
ficatur, in mera veritatis contempla- 
tione : posterior autem, quae litera 
n, in exercitatione virtutis versatur, 
ut docet S. Aug. 1. vm. de Civ. D. c. 
4. nbi ' Socrates,' inquit, ' in activa 
excelluisse menioratur. Pythagoras 
vero niagis conteinplativae quibus po- 
tuit intelligentiae viribus institisse. 
Proinde Plato utrumque jungendo 
Philosophiam perfecisse laudator.' 
Theoria quidem ' in supremo, Praxis 
in extremo margine legebatur,' quod, 
judice ipso Aristotele, contemplative 
praestet actuosae : gradus tamen sunt, 
quibus ab una ad alteram ascensus 
fiat et descensus : quia nee exercita- 
tio virtutis sine veritatis coutempla- 
tione potest; nee contemplatio veri- 
tatis sine exercitatione virtutis debet 
esse. Tandem 'mantis' homiuum 
' violentornm,' qui scilicet pra?eipi- 
tatione aut pra?judicio philosophati, 
neque veritati considerandae, neque 
virtuti exercendae studuerunt, voces 
philosophicas partitas sunt, et ' parti- 
culas, quas quisque potuit, abstule- 
unt.' Rom. i. * Qui rum cognovissent 
Deuin, non sicut Deum glorifieave- 
runt, aut gratias egerunt, sed evanu- 
ernntin cogirationibus suis, et obscu- 
ratum est insipiens cor eorum : di- 
centes enim se esse sapientes, stulti 
facti sunt.' 

s Dextera . . . libellos . . . sceptrum si- 
nistra gestabat] vi. Denique Philoso- 
phize Usus proponitur: nam Philoso- 



phia utilis est ad ceteras disciplinas 
capessendas, et ad regendos animos, 
quod libellis sceptroque significatnr. 
Primum quidem Philosophia utilis est 
ad ceteras disciplinas capessendas: 
quatenus hinc erroiis vitandi, inde 
vero veritatis invenienda? leges prae- 
scribit : unde Tullius saepe, ' Philo- 
sophia,' inquit, 'omnium mater arti- 
u m : laudandarum omnium artium 
procreatrix et quasi parens : nee ve- 
ro siue philosophorum disciplina ge- 
nus et speciem cujusque rei cernerc, 
neque earn definiendo explicare, nee 
tribuere in partes possumus, nee judi- 
care quae vera quas falsa sunt, neque 
cernere consequentia, repugnantia 
videre, ambigua distinguere :' quod 
Philosophia? officium ' libellis' signi- 
ficatnr : ' libellus ' enim dicitur a 
'liber:' 'liber' autem, auctore Isi- 
doro lib. vi. c. 12. ' est interior tuni- 
ca corticis, quae ligno cohasret, in qua 
antiqui scribebant :' unde Plin. 1. 
xiii. c. 11. 'In palmarum,' inquit, 
' foliis primo scriptitatum, deinde 
quarundam arborum libris,' quod et 
Cassiodorus indicat 1. II. Var. Ep. 
38. nbi de charta : ex quo factum est 
ut liber et libellus ea significarent, 
quae in iis scriptacontinerentur. De- 
inde eadera Philosophia utilis est ad 
regendos animos : animi quippe re- 
guntnr cum sedatis perturbationibus, 
turn veritate detecta, quibus Philo- 
sophia vacat: hinc, ut postea dice- 
tur, Plato docuit turn beatas fore 
respublicas, cum aut Philosophi re- 
gerent, aut Reges philosopharentur : 
quod alterum Philosophic officium 
' sceptro ' significatur : sceptrum 
enim imperii signum est : unde Lu- 



G8 



UOKTIIli DE CONSUL. 



ticas Musas nh vidit, nostro assistentes toro," fletibusque 
meis verba dictantes, commota paulisper, ac torvis inflani- 
mata luminibus/ Quis, inquit, has sceuicas* nieretriculas 
ad nunc asgrum permisit accedere? quas dolores ejus non 
modo nullis foverent reraediis, 8 verura dulcibus insuper 
alerent venenis ? Ha; sunt enim quas inf'ructuosis T aflee- 
tiuim spinis, uberem' iructibus rationis segetem necant, 
hominumque mentes assuefaciunt morbo, non liberant. At 



■ Prasides carminum. 
Fcecumlam. 



» Lecto. p Oculis. i Thtatrales. 



Sterilibus. 



NOT/E 



cretins 1. v. ' Ergo regibus occisis, 
subversa jacebat Pristina majestas 
soliorum, et sceptra superba.' Quod 
porro dextra sit sinistra agilior, nt 
Philosopbia ad docendum paratior, 
quaiii ad regendnm ; propterea ' dex- 
tra quidem ejus libellos, sceptrum 
vero sinistra gestabat.' 

h Qua ubi po'eticas Musas] Musae fe- 
runtui' esse Viigines qua?dam, quae, 
Plioebo praeside, carminibus operan- 
tur. Hoc Boethio sunt duplicis ge- 
neric, nempe ' Poeticae,' et ' Philoso- 
phies :' illae perturbatione, Ira? no- 
tione clara et distincta dueta? judi- 
cant. Poeticae Musa? dicuntur, quae 
perturbalionibus obea?catae quicquid 
perturbationis est, illud piobant et 
loquuntur : nude pro diverso genere 
ant pertnibationiim, ant eorum fjni- 
bus perturbationes excitari possunt, 
hat Musae vulgo novem numerantur. 
Hinc eas Plato 1. x. de Rep. putat 
e sua civitate esse expellendas. 
'Recte,' inquit Tullius II. Tusc. ' a 
Platonc educuntnr Poetae ex ea civi- 
tate, qnam finxit ille, cum mores op- 
timos et optimum Reiptiblicae statum 
cxquireret :' cui conscntiens S. Aug. 
1. u. de Civ. D. c. 14. * Platoni,' 
inquit, ' potius palma danda est, qui 
cum ratione formaret, qualis esse 
civitas debeat, tanquam adversarios 
civitatis poetas censuit urbe pellen- 



dos.' Homo qnippe sen veritati seu 
virtuti studeat, exuere potius debet 
veteres, qnam novas indnere pertur- 
bationes. Hinc Musae ista? nunc di- 
cuntur ' assistentes toro' Boethii, il- 
liusque ' fletibus verba dictantes :' 
quia nunc Boethius vi letur pertur- 
batione obrui, nihilque aliud, quam 
quod perturbatio dictat, proferre. 
Hinc eaedem Musae 'torvis' Philoso- 
phise 'luminibus' aspici feiuntur: 
quoniam veiitas, cui inveniendum Fhi- 
losopbia studet, pertui bationibus, 
quibus h?e indulgent Musae, impedi- 
tur. ' Vetus est,' ait Plato 1. 10. de 
Repnb. ' Philosophies ct Poet ices 
dissensio.' Hinc ipsae Musae nunc 
vocantur 'Meretriculas Scenicae, et 
Sirenes usque in exitium dulces,' 
qnod blanditiis, rebus fictis, et canti- 
bus snis in errorem vitiumque indu- 
cant : Sirenes enim quibusdam sunt 
meretricGs,quae deceptos navigantes 
ad summam ei;esiatem redigant : a- 
liis sunt monstra marina mulicribus 
partim similia, qua; vocis suavitate 
praetereuntes nautas sopiant, sopitos- 
que devorent: unde Ovid. in. de Art. 
'Monstra maris Sirenes erant, quae 
voce canora Quaslibet admissas deti- 
nncre rates.' Propterea eaedem Mu- 
sae dicuntur 'dolores' Boethii 'dulci- 
bus insuper alere venenis ; afTectunm 
spinis rationis segetem net-are ; men- 



PHILOSOPHIC LIB. L (JO 

si quem profanum/ ' uti vulgo soli turn, nobis 9 bland iti as 
vestrae detraherent, minus moleste ferendum putarem. 
Nihil quippe in eo nostrae operas " laederentur. Hunc vero 
Eleaticis atque Academicis " k studiis attigistis innutri- 
tum? 10 Sed abite' 1 potius, Sirenes lz usque in exitium 

' Exiraneum et vulgarem. " Labores. v Dialect ids et Platonicis. 



Hack. — 9 Solitum vobis, blanditiee eanlem edd. et Mas. — 10 Restitui, inquit 
Bernartius, ex scriptis A posiopesi, Academicis studiis enutritum. s Mss. et 
ed. Flor. non habent voculam attigistis, et pro enutritum ponitur innutriium, 
quae lectio praestabilior.' Sitzm. 'Hie variantibns libra, innutrition potius 
qiiam enutritum retinuimus ; quod eodem, quo hie, sensu ab anliquis saepins 
videamus usurpatum.' Vallin. Academicis studiis innutritum exhibent edd. 
Delpli. et Hack. — 11 Abite, sine vocula potius, legit codex Thnanaeus primus. 

NOTvE 

tes assuefacere morbo, non liberate.' I. ' Odi profanum vulgus, et arceo : 

Philosophies 5 autem Musae dienntur, Favete Unguis; carminanon prius Au- 

quae perturbationibus exutae nt clare dita, Musarum sacerdos Virginibus 

distincteque cognoscunt, sic judi- puerisque canto.' Quare Pbilosophia, 

cant : unde nunquam falluntur : has quae nunc utitur hac loquendi tbr- 

P'ato 1. x. de Rep. laudans vocat ma quae Graeeis awoa-icimjo-is, Cicero- 

' divinum genus,' easque in sua civi- ni Reticentia dicitur, qua videlicet 

tate arlmittit. Hap, fugatis Musis oratio sic contrabitnr, ut vix appa- 

Poeticis, Boethium deince.ps doce- reat quid dictnrus fuerit Orator, ita 

bunt. videtur loqni : Si, o Musae Poeticap, 

' At si quem profanum] Profanus aliqnem Philosophiae ignarum, ut 

dicitur et locus et homo. i. locus pro- vester mos est, a ratione ad pertur- 

fanus is vocatur, qui, quasi procul a bationis obsequium detraheretis, id 

fano positus, sacer non est: quo mo- minus molestum mihi videretur : sed 

do JEn. xn. vs. 777. ' Tuque optima Boethium in omni Philosophia? ge- 

ferrum Terra tene : cohii vestros si nere versatissimum . . . cetera reti- 

semperhonoreSjQuos contra iEneadae centur. Sic Juvenalis : ' Major um 

bello fecere profanos.' 2. Homo pro- primus quisquis fnit Hie tuorum : Ant 

fanus i lie habetur, qui quasi etiam a pastor fnit, aut illud quod dicere no- 

fano procul, sacris non est initiatns : |o.' Sic Virgilius versu notissimo, 

quemadmodum iEneid. vi. vs. 258. < Quos ego : sed motos praastat com- 

' Procnl o, procul este, profani, Con- ponere fiuctus.' 

clamat vates, totoque absistite luco.' k Hunc vero Eleaticis atque Academi- 

Philosophia ergo nunc eum hominem cis] Dialecticis et Platonicis. Studia 

vocat profanum, qui praeceptis philo- enim dialectica vocantur ' Kleatica :' 

sophicis non imbntus, ab ipsa Philo- quia Dialectica fertur inventa a Ze- 

sophia alienus est : sic Horatitts im- none, qui quod ortus sit ex Elea, vo- 

peritos homines et a Musis alienos, a catur Eleates. Est vero Elea, auc- 

suis Carminibus, tanquam profanos a tore Strabone 1. vi. civitas Lucaniaa 

sacris, arcens, canit. 1. in. Carm. Od. a Phocensibus coudita, Parmenidi* 



70 



HoJOTIIII DE CONSOL. 



dulces, 1 meisque cum Musis curandum sanandumque relin- 
quite. His ille chorus increpitus/ dejecit humi racestior 
vultum, confessusque rubore verecundiam, limen tristis 
excessit. At ego, cujus acies lacrymis mersa caligarat, 
ne l3 dignoscere possem, quaenam haec csset mulier tarn 
imperiosaj auctoritatis, obstupui, visuque in terrain defixo, 
quidnam deinceps esset actura, expectare tacitus ccepi. 
Turn ilia ,4 propius accedens, in extrema lectuli rnei parte 
consedit, meumque intuens vultum luctu gravem, atque in 
humum mcerore dejectum, his versibus l5 de nostra? mentis 
perturbatione conquesta est. 

" Turba objurgatu. 



—12 Seirenes Delph. Hack. [vid. inf.]— 13 Mss. ealigaret, nee: non male, cen- 
sente Vallin. — 14 Ms. Erfurt, omittit voculani ilia,— 15 His verbis idem Ms. 



et Zenonis Pythagoricorum patria. 
Studia auteni Platonica appellantur 
' Academiea,' quod Plato primus in 
Academia philosopliiam professus sit. 
Est vero Academia nemorosus extra 



NOTiE 

rum genus, nostris Physicis dicuntur 
air b rod atipecrOai, quod bestiolae illae 
contracta membrana curvata? jace- 
ant : de his loquitur Flinius 1. ir. 
cap. 16. sed de his nunc non agitur. 



et prope Athenas locus, qui prius Marina?, sic dicta- vel airb tt)s ffapas a 

dictus fuit cKaSefxia ab Ecademo He- vinculo, vel airb rod avpeiv a decipien- 

roe : unde Horat. Epist. 1. n. Epist. do, quod cantu suoiniprudentesadve- 

2. ' Scilicet ut possem curvo dig- nas devinciant decipiautque, ferun- 

noscere rectum, Atque inter sylvas tur Acheloi fluvii et Calliopes filife ; 

Ecademi queerere verum.' Atqui superne virginibus, interne piscibussi- 

Boethius in Dialecticis et Platonicis miles. Tres numerantur, Pai thenope, 



doctrinis exercitatissimus fuit: in 
Dialecticis quidem; quia dialecticos 
libros Aristotelis (qui judicio Cicero- 
nis I. i. de Orat. de ratione disseren- 
di mul to plura, quam omnes magistri, 
multoque meliora dixit) transtulit et 
commentariis illustravit. In Plato- 



Leucosia, Ligea, quarum una voce, 
altera tibiis, tertia lyra canat, omnes 
tanta cantus dulccdine, ut nautas so- 
pitos naufragio perdant. Ovid. III. 
de Art. ' Monstra maris Seirenes 
erant, quae voce canora Quaslibet 
admissas detinuere rates.' Ex quo 



nicis vero; progressu enim patebit, factum est, ut quicquid animos ho- 



Boethiom Platonicorum opiniones 
recte intellexisse, iisque fuisse addic- 
tissimuni. 

1 Sirenes [Seirenes'] usque in exitium 
dukes'] Seirenes, Giiece aeip^ves, unde 
et per ei et per i longum scribitur, 
duplicis sunt generis, nempe terres- 
tres et marina?. Terrestres, fuco- 



minum corrumpit, illud Siren voce- 
tur, sicut Horatio Serni. 1. II. Sat. 3. 
' vitanda est improba Siren desidia.' 
Sic igitur Mnsae Poetieae pertnrbati- 
onum parentes, aut saltern nutrices, 
nunc vocantur 'Seirenes ad exitium' 
sive ad perniciem 'usque dulces:' 
bine eirdem Musa? jubentur abire,sub- 



PUILOSOPHI/E LIB. I. 



71 



NOT/E 



euntibusque Musis Pliilosophicis lo- 
cum cedere, lion ante tamenquam 
ab ipsa Philosophia pergraviter re- 
prehensEc, suamque tristitiam tes- 
tate: unde 'chorus ille' dicitur ' in- 
erepitus' ( increpari idem quod ver- 
bis aliisve signis gravibus reprehen- 
di) et ' dejecisse humi mcestior vul- 
tum.' Abiit tandem chorus ille et 
' limen tristis excessit ;' optimis e- 



nim Philosophic institutis non prius 
imbui possumus, quam Musas illas 
similesque pertuibationum veritati 
inveniendum contrariarum causas va- 
lere jusserimus. Quanquam illas per- 
turbationes sa?pe remotis his cau- 
sis adhuc perseverant : unde Philoso- 
phia de mentis Boethiana? 'perturba- 
tione sic conquesta est.' 



METRUM II. 



Heu, quam praecipiti mersa profundo 
Mens 1 " hebet,* et propria luce relicta," 
Tendit in externas ire tenebras, 



Heu, quantum mens humnna immersa perturbationum mari rapido altoque 
obtuuditur, suoque lumine posthabito, nititur ruere in caligiyiem exteriorem, cum 



NOT/E 

'" Prcecipiti mersa profundo Mens] 
Quae mens suis perturbationibus, 
praeseitim vero nimia rerum caduca- 
rum solicitudine afficitur, ha?c ab iis 
immergitur, veluti quodam mari, quod 
sit et profundum et praceps. Pro- 
fundum quidem; quod ilia affectio 
menti sit altissimis radicibus infixa: 
praeceps vero, quod eadem affectio, 
instar cujusdam furies concitata,pr£e- 
cipitem mentem in errorem vitium- 
que abripiat. 

* Hebet] Hebere proprie dicitur 
gladius, cujus acies retusa est, trans- 
latione vero, illud omne, cujus motus 
languet. Sic Virgil. /En. v. vs. 395. 
1 Sed enim gelidus tardante senecta 
Sanguis hebet, frigentque erTatas in 
corpore vires.' Sic Tullius i. Tuscul. 
' quemadmodum,' inquit, ' qui acutis 
oculisdeficientemsolem inttienttir, as- 
pectum omnino amittuut, sic mentis 
acies seipsam intuens nonnunquam 



hebescit.' Atqui mens humana quanto 
magis perturbationibus obruitur, tan- 
to minus veritatem contemplari pot- 
est : adeoque hebet. Hinc S. Gre- 
gor. Prol. H. part, in Ezechielem : 
' Mens,' inquit, ' quanto circa terrena 
plus satagit, tanto in his quae sunt 
crelestia, minus videt.' 

n Propria luce relicta] Menti nostra; 
insitum est ab ipso nostras mentis 
auctore Deo quoddam lumen, quo 
ipsa se mens erroribus vitiisque ex- 
utam cognoscere conjunctamque cum 
divina mente sentire possit: sed hoc 
lumine frui nolunt ii, qui suis obse- 
q u u nt sir perturbationibus. 

° In externas ire tenebras] Licet quae- 
dam menti nostra; insita vel potius 
innata sit cognitio, quod tamen mens 
eadem finita sit suisque perturbatio- 
nibus obnoxia, propterea duplici sub- 
jactt tenebrarum generi, domestico 
videlicet et extemo. Domestic* te- 



T2 



BOLTHU DE CONSUL. 



Terrenis quoties flatibus acta ,6p 

Crescit in immcnsum noxia cura ! 5 

Hie quondam q ccelo liber aperto, 

snlicitudo nocens, aspiralionibus terrestribus turgidn, augelur summo incremento: 
Hie Boithius olim non impeditus ccelo patentc, solitus sua cogitationc ascendere 



16 Aucta Delph. et Hack. Acta ed. Florentina.— 17 ' In numeris, id est, 

NOT7E 

nebrae versantnr in ignoratione eo- haec rerum caducarum cura, agente 

corpore, nascitnr, agentibusque cum 
rebus turn personis corroborata cres- 
cit : res quidem aguiit suo contactu : 
persona? vero sua de rebus istis existi- 
matione, quain exemplo demonstrant : 
sed liac crescente cura minuitur vir- 
tus mentis : unde divinus pra?ceptor 
Christus Mattb. G. banc solicitudinem 
pluribus confutat argumentis, sum- 
inam Dei providentiam commendatu- 
rus : unde S. Paul, ad Philip. 4. ' ni- 



rum, qua? nee possumus nee debemus 
cognoscere : de his tenebris vulgo di- 
citur, ' Nescire qua?dam magna pars 
sapientia?.' Externa? vero tenebra? 
sunt ignorantia eorum, qua? cum pos- 
simus debeamusque cognoscere, per- 
turbationibus obcaecati nescimus : sic 
quidain in summa sui Deique ignora- 
tione versautes, quas cogitationes in 
solum Detim cont'erre deberent, has 
in res creatas conferunt. Ut autem 



ceteris perturbationibus, sic nimia hil,' inquit, ' soliciti sitis :' unde S. 
praesertim rerum caducarum solicitu- Petrus Ep. i. c. 5. ' oninem,' ait, ' so- 



dine obca;camur : unde nunc mens 
humana dicitur ' in externas ire tene- 
bras, quoties in immensum ejusmodi 
cura crescit.' Cum porro eademmens 
humana ex ignoratione ilia in erro- 
rem, ex errore in vitium, ex vitio in 



licitudinem vestram projicieutes in 
Deuni : quoniam ipsi cura est de vo- 
bis :' quibus positis, nihil mirum, si 
ha?c 'cura' hie dicatur 'noxia.' 

i Hie quondam] Boethins. Nimi- 
> um a qna?stione infinita, quam Grac- 



poenasa?ternaslapsacadat,propterea ci Qt<nv appellant, ad definitam con- 

auctor noster ha?c scribens potuit ea troversiam, quam iidem dicunt vndde- 

eogitare qua? referuntur Mattha?i 22. aw, progressa Philosophia, comnien- 

• ligatis mauibus et pedibus ejus, mit- dat earn, quae quondam fuit in Boe- 

tite eum in tenebras exteriores :' ubi thio, rerum naturalium notitiam, pra?- 



S. Gregor. ' interiores tenebra?,' ait, 
' sunt ca?citas cordis : exteriores te- 
nebra?, a?terna? damnationis nox.' 

p Terrenis . . . flatibus acta'] Vo- 
luptate niniirum, et hominum, qui- 



sentem ejusdem ignorationem statim 
dictura. Prasterita autem Bocthii 
notitia, ut nunc dicitur, magna fuit 
tarn de ccelo, quam de terra. Pri- 
mum enim Boethius cceli sciens, cog- 



buscum vivimus, existimatione, qui- novit i. Solem, Lunam, et Stellas. 2. 

bus, ut ignis flatibus, nostra pertur- Ventos, qui a sideribus velut effectus 

batio alitur. Nimirum cum mens hu- a causis oriuntur. 3. Spiritum Uni- 

mana conjungatur primum quidem versi, a quo, velut a causa ipsa sidera 

cum corpore, deinde cum illis sive moventur. Deinde vero idem Boe- 

rebus sive personis, quibus prima ilia thius terra? sciens, cognovit varias an- 

coujunctio videturservari, propterea ni tempestates, 1. vernam, 2. autum- 



FHILOSOFHI/K LIU. I. 



73 



Suetus in aetherios ire meatus, 
Cernebat rosei lamina Solis, r 
Visebat gelidae sidera Lunae/ 
Et quaecunique vagos stella recursus* 



10 



ad regiones calestes, aspiciebat radios Solis purpurei, intuebalur formam Luna- fri- 
gidec, et qitotquot stellcc hubent reversiones err antes, cunverscc per circuitus diver- 

NOTjE 

nalem, variasquc naturae causas. Hinc nieda, &c. Quia, inquam, aid us dicitur 

idem Boetliius nunc dicitur 'liber corpus omne, quod splendida sua for- 

coeloaperto;' quatenus ejus mens, vel- ma a communi ceterorum turba dis- 

nti excusso corporis jugo, factoque tinguitur : sic enim eleganter dicitur: 

sibi per abditas ipsius a?theris plagas ' et habet sua sidera tellus :' sidus 

itinere, cogitatione non modo attin- quippe dicitur ab elSos forma sive. 

git, sed etiam pervadit coelun) : quare species, Spiritu ' in s mutato, quod 

additur, 'Suetus in aetherios ire mea- rarum non est. Cur vero 'Luna' 



tus.' Qua? omnia seorsum exponenda. 
r Cernebat rosei lumina Soils'] I. Boe- 
thius cognovit Solem ; cujus doctri- 
na?,utet sequentium,melior testis es- 
se non potest, quam ipse Boetliius de 
se sub persona Philosophia? locutus. 



vocatur 'gelida?' nisi quod Luna 
praeest nocti, qua?, absente Sole, vi- 
ciuo die est frigidior. 

1 Et qutecumque vagos stella recursus] 
in. Boetliius, se etiam teste, cognovit 
pariter Stellas: non solum quod spec- 



' Sol,' autem, inquit Tullius i. de Nat. tat earum qualitatem, quod magnum 
Deor. 'dictus est, vel quia solus ex esset; verum etiam, quod majus est, 
omnibus sideribus est tantus : vel quia quod attinet ad earundem quantita- 



ciim exortus est, obscuratis ceteris si- 
deribus solus apparet.' Quare, qui 
hujus sideris naturam perspectam ha- 
buerit, hie in cogitatione rerum cce- 
lestium versatissimus haberi potest. 

' Visebat gelidce sidera Lunai] u. 
Boetliius cognovit Lunam: sicut ipse 
etiam testatur. ' Luna,' autem, in- 
quit Tullius n. de Nat. Deor. ' a lu- 
cendo nominata: eaest enim Lucina: 
itaque ut apud Gra?cos Dianam eam- 



tem. Stella? autem duplicis sunt ge- 
neris, nempe inerrantes, et vaga?. 
Stella? inerrantes, qua? vulgo dicun- 
tur fixa?, sunt sidera lucida, qua? ean- 
dem inter se distantiam, sensu arbi- 
tro, semper servare videntur : hae 
autem stella? innumerabiles sunt : un- 
de Genes, xv. ' Numera Stellas, si 
potes :' et S. Aug. xvi.de Civ. D. c. 
23. • nee,' inquit, ' omnes eas videri 
posse credendum est : nam quanto 



que Luciferam, sic apud nostros Luci- quisque acutius iutuetur, tanto plu- 



nain in pariendoinvocant, qua? eadem 
Diana,' &c. Scilicet ut Sol per diem 
solus, sic Luna per noctem sola lucere 
videtur, unde vocatur noctiluca: un- 
de etiam ejus notitia magnam astro- 
logia? Boethii affert accessionem. Sed 
cur Philosopbia hie vocat ' sidera 
Luna??' turn Luna unica sit, sidus au- 
tem videatur signum ex plurihus 
stellis compositum, ut Aries, Andro- 



res videt :' quin ' omnes Philosophi 
fatentur in lactea via innumeram 
esse ejusmodi stellarum multitudi- 
nem : quare banc mnltitudinem per- 
spectam habere non potuit Boetliius. 
Stella? autem vaga?, qua? vulgo dicun- 
tur planeta?, sunt sidera opaca, qua?, 
invicem modo accedunt, modo rece- 
dunt : quare inter ilia Sol, utpote si- 
dus lucidum, a receutioribus Philoso- 



74 



BOETIIII DE CONSOL. 



Exercet, varios flexa per orbes, 
Comprensam niimeris ' 7 victor habebat. 
Quin etiam causas, undc sonora 
Flamina u solicitent aequora ponti, 

sos, has summa collectas peritus tenebat. Praterea consueverat inquirere cau- 
sas, quibus venti frementcs turbent ylanitiem maris aquatam, easque rcddere : 



' in numerato habebat : ' lectio est omnium codicum.' Vallin. sic etiam exlii- 

NOT/E 

phis non recensetur. Illi vero planeta? veri,' ' ventus ' autem aims motus. 

alii sunt majores, qui palam ante ocu- At ventus duplicis est generis pro 

los omnium versantur, nempe Satur- duplici modo, quo aer hue illucque 

nus, Jupiter, Mars,Venus, Mercnrius, effluere potest. Alter ventus fit uube 

Luna; ethos 'numero comprehendere' corruente, non secus ac videmus casu 

potnit Boethius: alii sunt minores, qui arboris, turris, aut cujusdam alterius 

non nisi summo cum labore animad- ingentis corporis ventum excitari, ni- 

vertuntur : quales sunt prope Satur- mirum, propter ilium corporum nio- 

num, Jovem, et Martem, qui prop- torum circuitum, sine quo nullus in 

terea dicuntur Satellites Saturni, Jo- mundo fieri potest motus. Hoc modo 

vis, et Martis. Immo, ut cum Seneca oriuntnr tempestates saepe quidem in 

loquar, multi prater hos per secretum terris, sed saepius in mari. Alter 

eunt,nunquam humanis oculis euntes: ventus fit vaporibus a Sole per aiira 

neque enim omnia Deus humanis rarescentibus, quemadmodum vidc- 

oculis nota fecit. Quod tandem Phi- mus ventum fieri in porno, ligno vi- 

losophia hie non loquatur nisi de pla- ridi, et vulgato vase, quod ' /Eolipi- 

netis, iisque majoribus, velexeopatet, lam' vocant, dum haec igni admo- 

quod dicat has stellas ' vagos recursus ventur. Atqui Boethius, cognitis side- 

exercere,' quatenus recurrendo ab eo ribus, praesertim vero Sole, ejusmodi 

quod prinium tenuerunt iter, rece- ventorum causas cognovit: quando- 

dunt, et 'varios per orbes flecti,' qua- quidem Sole movente aliqnando fit> 

tenus sni sunt singulis, quos animad- ut aut nubes corruat, aut vapor rares- 



vertimus, planetis circuit us. Deni- 
que ' victor' idem est quod voti 
compos : sic enim, auctore Servio,in- 
telligendus est Virgil, hi. Georg. vs. 



cat per aiira, quod cum f'requentius 
contingatin mari quam in terris, prop- 
ter majorem aut nubium immiucntium 
aut vaporum exsurgentium copiain, 



8. ' Tentanda via est, qua me quoque ideirco ' sonora Flamina ' nunc per- 
possim Tollere humo, victorque virum hibentur ; aequora Ponti solicitare :' 



volitare per ora.' 

u Umle sonora Flamina] Iv. Boethius 
se quoque fatetur cognovisse vento- 
rum causas. Ventus enim generatim 
est motus aeris hue et illuc effluen- 
tis : hinc • ventus' Scaligerode Cans. 
L. L. c.07. pluribusque aliis, dicitur a 
' veniendo ;' quod ' venire ' sit ' mo- 



mare enim appellatur et aequor et 
Pontus : ae(juor quidem, quod aquae 
superficies, a^quatis undiqne ponderi- 
bus, planissima sit : unde Tullius II. 
Acad. qq. ' Quid tarn planum videtur,' 
inquit, ' (mam mare ? ex quo etiam 
a?(juor illud poeta: vocant.' Pontus 
vero, si quibusdam credamus, ab 



PHILOSOPHIC LIB. I. 



Quis volvat stabilem spiritus orbem, v 
Vel cur Hesperias sidus in undas 



75 
15 



non seats ac quisnam spiritus convertat caelum constans, aut quare astrum in 



NOTiE 

Eaxino : nisi tamen ipse Euxiuus 
dicatur Pontus, ex eo quod mare 
omne nominatur Pontus, forte a ttSvos 
labor, quoniam plenum est laboris. 
Virgil. Eel. ix. vs. 57. ' Et nunc omne 
tibi stratum silet aequor, et omnes, 
Aspice, ventosi ceciderunt murmuris 
aura?.' Et Eel. vi. vs. 35. ' Turn du- 



rare solum, et discludere Nerea pon- 
to.' Ex quibus patet quam ingeniose 
venti dicanttir ' solicitare ' sive tur- 
bare ' aequora Ponti :' cum aequor 
proprie non tarn mare notet, quam 
ejus planitiem, quae flantibus ventis 
turbatur. 

T Quis volvat stabilem spiritus orbern] 
v. Boethius additse cognovisse ilium 
Universi spiritum, quern Plato, Aris- 
toteles, Cicero, Virgilius pluresque 
ex antiquis auctoribus agnoverunt : 
qni quidem spiritus nihil est aliud, 
quam corpus quoddam subtilius, quod 
per cetera corpora diffosum haec jux- 
ta leges mot us a Deo ipso statutas 
movet. Virgil. iEn. vi. vs. 724. ' Prin- 
cipio coelum, ac terras, camposque 
liquentes, Lucentemque globum Lu- 
nae, Titaniaque astra Spiritus intra 
alit, totamque infusa per artus Mens 
agitat molem, et magno se corpore 
miscet. Inde hominum pecudumque 
genus, vitaeque volantum, Et quae 
marmoreo fert monstra sub aequore 
Pontus. Igneus est ollis vigor, et 
ccelestis origo Seminibus: quantum 
non noxia corpora tardant, Terreni- 



sidera oriantur et occidant, verum 
etiam cur ' rutilus' siteorundem or- 
tus. Primum quidem ' volvit sta- 
bilem orbem :' quia convertit cnelum, 
quod cum eadem semper magnitu- 
dine, figura, et motione, sensu jn- 
dice, afficiatur, idcirco dicitur sta- 
bile: proptereaenim terra ipsa, mare, 
et aer, in quibus tamen magna est 
formarum vicissitudo, stabilia cor- 
pora vocantur. Deinde causa est, 
cur sidera oriantur et occidant : sicut 
enim navis ab ea, qua circumfundi- 
tur, aqua abripitur, ita sidera, prae- 
sertim opaca, cujusmodi sunt Plane- 
tae, et Cometae, ab eo quo circi;m- 
fiinduntur, spiritu converti possunt. 
Poetae autem ortum obitumque as- 
trorum describentes, haec et ab aquis 
emergere, et in aquas peracto cursu 
reverti fingunt : sic aiunt : ' Eois 
qua Sol exsurgit ab undis.' ' Sese alto 
qua gurgite tollnnt Solis equi.' ' Cro- 
ceum linquens Aurora cubile.' ' Ruit 
Oceauo nox.' ' Sol quoque et exo- 
riens et cum se condet in undas,' <&c. 
iidemque aquas illasin quas sidera se 
condunt, vacant ' Hesperias,' ab ea 
Stella quae vocatur Hesperus : ' inn- 
ma ' enim, inquit Tull. n. de Nat.D. 
' quinque errantium terraeque prox- 
ima Stella Veneris, quae faxrcpSpos 
Graece, Lucifer Latine dicitur, cum 
antegreditur Solem : cum subsequi- 
tur autem, Hesperus.' Unde Virgil. 
Eel. x. vs. 77. 'Ite domum saturae, 



que hebetant artus, moribundaque venit Hesperus, ite capellaj.'Denique 

membra. Hincmetuunt, cupiuntque ; idem spiritus erRcere potest cur ' or- 

dolent, gaudentque : nee auras Re- tus' siderum sit * rutilus,' deusando 

spiciunt, clausa? tenebris et carcere scilicet vel relaxando nnbes, quibus, 

caeco.' Hinc Philosophianuncdocet lumine varie modificato, varii exhi- 

spiritum ilium ' volvere stabilem or- beri possunt colores. 
bem ' et causam esse non solum cur 




76 



BOETIIII DE CONSUL. 



Casurum rutilo surgat ab ortu : 
Quis Veris l8 w placidas temperet horas, 
Ut terras ,9 roseis floribus ornet : 
Quis dedit io ut pleno fertilis anno 
Autumnus x gravidis influat uvis, 
Rimari y solitus, atque latentis 
Naturae varias rcddcre causas : * 



20 



aquas vespertinns lapsurum eminent ab oriente purpurea: quid mod 'eretur dies tran- 
auillos Veris, lit decoret terras floribus purpurea: quid fecit, ut Autumnus abun-' 
danter facundus instillet vinum racemis tumidis, suetus scrutari, et occultce Na- 
ture causas dicersas referre. IHe, inquam, Boethius cosli quondam terrarumque 



bent Uelph. Hack. — 18 Quid veris edd. eaedem.— 19 (It terrain Mss. et edd. 
Delph. et Hack.— 20 Ms. Erfurt. Quid d edit, quam lect. etiani exhibent Delph. 
Hack. 

NOTiE 

w Quis [Quid'] Veris] vi. Boethius opes, coactis agrornm fructibus : 

subjungit se teuipestatein vernamcog- unde Virgil. II. Georgic. vs. 520. 

novisse. Ver, ut ait Varro 1. iv. de « Glande sues leeti redeunt : dant ar- 

L. L. sic dicitur, ' quod turn virere buta sylvae, Et varios ponit foetus 

incipiunt virgulta, ac vertere se tem- autumnus, et alte Mitis in apricis 

pus anni, nisi quod Ioncs dicunt fSrjp.' coquitur vindemia saxis.' Unde etiam 

Tem pus omnibus nottun, quod hie • Autumnus ' nunc a Philosophia di- 

cominendatur cum a propria ratione, citnr 'pleno fertilis anno gravidis in- 

tum ab eflectibus suis. A propria fluere uvis :' ' Plenus ' enim hie idem 

quidem ratione, quae in hoc versatur, quod nfertus: sicut Virgil. II. Georg. 

(juod Ver sit placida tempestas, Sole vs. 4. ' Hue pater, o Lena?e : tuis hie 

uimirum tunc dies noctibus aequante : omnia plena Muneiibus, tibi pampi- 

unde dicitur: 'Quid veris placidas neo gravidus autumno Floret ager, 

temperet horas :' ab eflectibus vero, spurn at plenis vindemia labris :' ' In- 

nempe a floribus, quibus moderata fluere' vero idem quod abundare : 

ilia anni tempestas ' terram ornat,' sicut Seneca ait ' fortunae influentis 

quique, quod rosarum colores refer- dona.' 

ant, vocantnr ' rosei,' ut eleganter >' Itimari] Perscrutari, penitus in- 

explicat Virgil, n. Georg. vs. 123. quirere: qui enim naturae causas peni- 

' Ver adeo froudi nemornm, ver utile tns inquirit, is, instar canis venatici, 

Sylvis : Vere tument terrae, et geni- omnia debet lustiare : unde ' Physi- 

talia semina poscunt,' itc. ens,' inqurt Orator i. de Nat. D. est 

* Quis [Quid] dedit ut . . .Autumnus] ' speculator, venatorque naturae.' 



vii. Boethius concludit se pariter 
cognovisse autumnum. ' Autumnus' 
autem,sive, ut nonnulli scribere ma- 
luut, ' Auctumnus,' quibusdam, re- 



z Natural cartas reddere causas] Na- 
tura a nascor dicitur, nt <pvais a <pva> : 
quare Natnra, in genere causae effi- 
cientis, est causa, a qua res, pra?ser- 



ferente Festo, sic appellatur, quod tim sensilis, nascitur : in genere vero 
tunc maxime augeantur hominum forma', Natura dicitur insita cujus- 



PHILOSOPHIC LIU. I. 



77 



Nuncjacet" efloeto lumine mentis, 
Et pressus gravibus colla catenis, 
Declivcmque gerens pondere vultum, 
Cogilur, heu ! stolidam cernere terrain. 



25 



peritus, nunc luce mentis debilitata jacet stupidus, et veluti constrictus vinculis 
ponderosis circa collum, habcnsque faciem depressant propter gravilatem vinculo- 
~um, proh dolur! cogitur specture terrain tanti stuporis. 

NOT/E 

libet corporis forma, qua illud a ce- utpote ab infinitis propemodum ad- 
teris distinguatur. Sic conciliari pos- juuetis pendens, difficillime obtineri 
sunt discrepantesPhilosophorumopi- potest. Suas tamen natura ha-chabet 
nioues : ' Namque,' inquit Tullius n. causas : nihil enim fit sine sua causa, 
de Nat. D. ' alii naturam censent His causis inquirendis student Phy- 
esse vim quandam sine ratione,cien- sici, ut quandam, qua a ceteris ho- 
tem motusiri corporibus necessarios : minibus secernantur, felicitatem sibi 
alii autem, vi n participem rationis, possint comparare : nam ' Felix qui 
atque ordinis ...Sunt autem, qui potuitrerum cognoscere causas.' Has 
omnia natura? nomine appellent, ut denique causas perspectas babuit 
Epicurus, qui ita dividit, omnium, Boethius, quippe qui ' rimari solitus' 
qua? sint, naturam esse corpora, et crelum, terramque, consueverat ' la- 
inane, qua>que bis accidant.' Scilicet tentis Naturae varias reddere causas.' 



natura in genere causa?, duplex est, 
nimirum prima, nempe Dens, 'enjus 
solertiam,' inquit idem orator ibid. 
• nulla ars, nulla mantis, nemo opifex 
consequi possit imitando :' et secunda, 
videlicet quoddam corpus divinitus 
motum : hoc enim ' vis est sine ra- 
tione, ciens motus in reliquis corpo- 
ribus necessarios.' At natura in ge- 



Sed heu ! 

a Nunc jacet] Menshumana sic me- 
dia est inter Deum, a quo condita 
conservatur, et corpus, enjus est for- 
ma, ut quo magis Deo, ant corpori 
moventi obsequitur, eo magis gnara 
fiat, aut ignara : ' Corpus enim,' ut 
dicitur Sap. ix. ' quod corrumpitur, 
aggravat animam, et terrena babitatio 



nere formae, est unumquodque cor- deprimit sensum multa cogitantem.' 

pus, et si ita placet Epicuro, atomi Deus vero Joan.i. 'illuminat omnem 

et inane. Qnicquid sit, non agitur hominemvenienteminhnncmundum.' 

hie nisi de natura, in genere forma>. Hinc perturbatio recte nunc perhi- 

Ha?c autem natura obsenra qnidem betur reddere ' effcttum lumen men- 

est, sed suas habet causas, quibus ut tis,' et instar 'gravium catenarum 

Physici student inquirendis, sic in- vultum ad terram deprimere :' sed 

qnisivit eas invenitque Boethius. Boethius dicitur ' catenis pressus 

Ha?c, inquam, natura obscura est: colla,' supple 'secundum:' sicut 

quia non generali duntaxat, sed sin- Virgil. ' Os humerosque Deo sinii- 

gulari debet percipi cogitatione, qua?, lis.' 



78 



HOKTHII DK CONSUL. 



PROSA II. 

Sed medicinae, inquit/ potius' tempus est b quam que- 
relas.* Turn vero totis in me intcnta lnrainibus/ c Tunc 
esille, ad ait, qui nostro quondam lacte nutritus, nostris 



Philosophia. 



y Tempus est sanandi, non invehendi. z Oculis. 



1 Edd. ea?dem omittunt voculam potius, et pro quam legunt non. — 2 Tune 



NOTIE 



b Medicina, inquit, potius tempus 
cst~\ Ut corporis sic mentis suae sunt 
aegritudines, quamobrem sua est utri- 
usque medicina : unde Cic. in. Tusc. 
qq. ' Medicina animi,' inquit, ' cur 
non tarn desiderata, tarn culta, tarn 
grata, et probata quam corporis?' 
Philosophia autem, utpote que in 
cogitatione versatur, mentis exercet 
medicinam; observatis tamen iis quae 
a medicis corporum observari solent: 
bi enim 1. aegros attentius conside- 
rant: nam ' medico diligenti,' in- 
quit Tullius ii. de Or. ' prinsquam 
conetur acgro adhibere medicinam, 
non solum morbus ejus, cui mederi 
volet, sed etiam eonsuetudo valentis 
et natura corporis cognoscenda est.' 
2. apgros allo(|uunlur, ut quod sua 
meditatione cognoscere non potue- 
runt tarn de mcrbo, quam de consue- 
tudine valentis et natura corporis, 
percunctando et interrogando elici- 
ant. 3. aegris praesertim silentibus 
inamini admovent, ut, tactu judice, 
pradicta evidentius cognoscantur: 
inventa enim morbi causa curatio- 
nem esse inventam niedici putant. 4. 
apgros consolantur, causati aut nul- 
lum esse morbnm, aut curationem 
ejus esse facilem : 'Medici' enim, 
inquit Orator tl. de Div. ' quan- 
qnam sa?pe intclligunt, tamen nun- 
quam a-gris dicunt, eo morbo eos 



esse morituros.' Atqui ita Philoso- 
phia nunc se gerit erga Boethium. 

c Turn vero totis in me intenta lumi- 
nibus] i. Pbilosophia Boethium at- 
tentius considerat : ut facta atten- 
tione non solum inorbum Boetbii, cui 
mederi vult, sed etiam consuetudi- 
nem valentis, et naturam mentis 
cognoscat: attentio quippe animi ita 
propria est Philosophic, ut hac prae- 
cipitatio et praejudicium, infensissimi 
veritatis inveniendae hostes, viten- 
tur : mens porro dicitur 'totis in' 
aliquid ' intenta luininibus,' cum 
aliquid ita cogitat, nihil ut ei super- 
sit viriuiu ad aliud cogitandum. Sic 
Virg. lEn. iv. vs. 100. ' Habes tota 
quod mente petisti.' 

d Tuneesille~\ n. Philosophia Boe- 
tbium alloquitur, ut quod attenta 
meditatione de statu mentis Boetbii 
videtur non potuisse cognoscirc, il- 
lud ab eodem Boethio percunctando 
et interrogando eliciat. Ac primnm 
quidem Philosophia Boetbium inter- 
rogat de praterito mentis philoso- 
pbiani doctae statu, cujus initium, 
progression, et perfectionem optime 
comparat cum homine, qui, virilem 
a^tatem adcpturus, lacte primum, 
postea cibo graviore alitor : ' Nostro 
quondam lacte nutritus, nostris edu- 
catus alimentis, in virilis animi ro- 
bur evaseras.' Sic S. Paulus similes 



PHILOSOPHISE LIU. I. 



79 



educatus alimentis, in virilis animi robur evaseras ? " Atqui 
talia contuleramus arma/ qua? nisi prius J abjecisses, in- 
victa te firmitate tuerentur. Agnoscisne me ? Quid taces ? 
pudore, an stupore siluisti ? mallem pudore ; sed tc, ut 
video, stupor oppressit. Cumque me non modo taciturn, 
sed elinguem prorsus mu turn que vidisset, admovit pcctori 
meo leniter manum, e et, Nihil, inquit, periculi est: f lethar- 

° Puer primum ; deinde adolescens ; postea vir Philosophies. b Tibi dederamus. 
ille es edd. eaedem. — 3 Omnes codices, excepto Florentino, prior. — 4 Cogno- 



NOTiE 



Christiana vita? periodos describens, 
i. Cor. 3. ait: ' Tanquam parvulis in 
Christo lac vobis potnin dedi, non 
escam : nonduin enim poteratis :' et 
Hebr. v. • facti estis, qnibus lacte 
opus sit, non solido cibo :' ad quod 
respiciens S. Petrns Ep. I. cap. 2. 
• Sicut modo geniti infantes,' inquit, 
1 rationabile sine dolo lac concupis- 
cite, ut in eo crescatis in salutem.' 
Lac autera Philosopbia?, sunt prin- 
cipia, qua? sola animi attentione in- 
notescunt; cibus autem gravior, sunt 
conclusiones, quae ex ejusmodi prin- 
cipiis majori quodam labore inferun- 
tur. Deinde eadem Philosopbia Boe- 
thium interiogat de praesenti statu 
illius mentis, qua? non ob aliam cau- 
sam dicitur cecidisse, perturbationi- 
bus victa, quam quod ' abjectis ar- 
mis Philosophicis,' his noluerit titi. 
' Arma' autem ilia sunt pracepta 
Philosophica. Sed Philosophiee inter- 
roganti non respondet Boethius, non 
' pudore' quidem, qui teste Horatio 
aliqnando ' infans prohibet profari,' 
sed ' stupore,' qui quod sit veluti du- 



' tacitus, sed elinguis prorsus, et 
mutus ;' quasi 'tacitus' intelligatur 
qui linguani habens lingua non utitur ; 
' elinguis,' qui lingua captus saltern 
balbutire potest; 'mutus' denique,qui 
nullatenns potest loqui. Sic Tullius 
dixit ' mutuni forum,' ' elinguem cu- 
riam,' et ' tacitam civitatem.' De 
stupore locutus Virgilius Georg. m. 
vs. 520. canit detauris, ' Non umbrae 
altortim nemornm, non mollia pos- 
sunt Prata movere animum, non, qui 
per saxa volutus Purior electro cam- 
pum petit amuis : at ima Solvuntur 
latera, atque oculos stupor urget in- 
ertes.' 

e Admovit pectori meo leniter manurn] 
in. Philosopbia Boethio admovet ma- 
nurn, ut evidentius percipiat morbi 
illius causam. Sicut autem IMedici, 
cognito corde,bonam vel malam cor- 
poris valetudinem cognoscunt, quod 
cordis motus causa sit reliquarum 
corporis affectionuin ; ita Philoso- 
pbia, cognita hominis voluntate, rec- 
tam aut pravam mentis cogitationem 
percipit, quod voluntas causa sit re- 



rities mentis, quae etiam solicitata liquarum cogitationum, tarn laudabi- 

uon sentit, propterea et cogitatio- lium, quam vituperabilium, ita ut non 

nera et locutionem, cogitationis sig- ante in errorem aut vitium labi pos- 

nnm, impedit : hinc Boethius • stu- simus, quam voluerimus : propterea 

pore oppressus' dicitur non modo Philosopbia nunc 'manurn' dicitur 



80 BOETHII DE CONSUL. 

(film patitur,' communcm illusarum mcntium morbuih. 
Sui paulisper oblitus est; recordabitur facile, si quidem d 

nos ante recognoverit. 4 Quod utpossit, 6 paulisper lumina * 

c Lethargia sopitus est. d Dummodo. « Oculos. 

verit Delph. Hack. 

NOT^E 

* admovcre pectori :' pectus cnim Apollinis, quo monet ut se quisque 
significat voluntatem: qucmadmo- noscat : non enim credo id praecipit, 
dum apud Ciceronem : ' Amicus per ut membra nostra, aut staturam, ri- 
se amatur toto pectore.' gnramve noscamus; neque nos corpo- 

f Nihil, i>i<i)i)t,perkuli est] iv.Pliilo- ra sumus, neque. ego tifai dicens hoc 

sopliia consolatur Boethium, ut ipse corpori too dico : cum igitur, nosce 

Boethius, spe salntis concepta, quae te, dicit, hoc dicit, nosce anitnum 

illi deincepsproponentur remedia,his tuum: nam corpus quidem quasi vas 

utatur lobentius : proptorea Philoso- est, aut aliquod animi receptaculum : 

pliia ait 1. ' nihil esse periculi :' quia ah animo tuo quicquid agitur, id agi- 

enm mens nostra sit immortalis, haec tur a te : banc igitur nosse nisi divi- 

Dullis, nisi errorum vitiorumqoe, est nuin esset, non csset lioc acrioris cu- 

ohnoxia periculis : hie autcm nihil jusdam animi praeceptum, sic, ut tri- 

advertitur, nisi oblivio quaedam, quae butum Deo sit, hoc est, seipsum pos- 

imniinentis erroris aut vitii nota non se cognoscere.' Ex quibns sequitur, 

est : 2. mentem Boetliii generatim mentem liunianam non prius posse 

♦ pati letbargum :' nam lethargus est philosopliari, quam seipsam noscat ; 
violenta cerebri compressio, unde ut, qua? oblita sui est, haec speciatim 
torpor et inexpugnabilis fere somni lethargo laborare morito dicatur : 4. 
necessitas, terum omnium oblivio, ct mentem Hoethii ' paulisper ' tantum 
mentis defectio nascitur: hinc qui 'esse oblitam sui,' quod antecepta 
hoc morbo afficiuntur, hos jNIcdici animo nolio sui sit innata : unde ad 
tamdiucurant percuti, pungi, uri,ali- primam Philosophiae admonitiouem 
isque modis cruciari, donee, relaxato eadem mens recordabitur sui. 
eerebro, vigilia, attentio, et memoria e Quod itt poasit] Denique Philoso- 
iii iisdem renovata nascatur : mens phia, Boethium deineeps curatnra, 
igitur propter quandam similitudi- ejusdem ' oculos, mortalium rerum 
item turn dicitnr pati letliaigum, cum nubccaligantes,fletil)iisqueundantes, 
rerum ante cognitarum immemor he- contractain rugam veste abstersit, et 
bere vide tur: quod 'communis' di- siccavit:' quae, continuato praedicto 
citur ' illusarum mentium morbus,' Philosophiae symbolo, non tain de 
quatenus mentes nunquain errant, corpore, quam de mente intelligenda 
nisi, immemores primorum veritatis sunt. Piimuni igitur' ocnli ' Boethii 
principiorum, pra?cipitatione et prae- ' mortalium rerum nube caligabant,' 
judicio judicent : 3. mentem Boethii quod ejus mens caducarum rerum 
speciatim esse ' oblitam sui :' est enim pertnrbationibus, amore v. g. aut de- 
' vel maximum,' inquit Tullins i. siderio, obscurata videbatur. Deinde 
Tihc.' animo ipso animum viderc : et iidem oculi 'rletibus undabant;' quod 
nimirum banc habet vim praeceptum ejusdem mens propter amissas ret 



PHILOSOPHISE LIB. I. 



81 



ejus, mortalium/ rerum nube caligantia, tergamus. Ha3c 
dixit, oculosque meos fletibus undantes, contracta in rugam 
veste, siccavit. 



/ Caducarum. 

not#: 

caducas afneeretur tristitia, cujus 
signa sunt ' fletus.' Praeterea Phi- 
losophia ' oculos ' Boethii ' contracta 
in rugam veste abstersit siccavitque.' 
' Abstersit' quidem et' siccavit,' quia 
men tern exuit perturbationibus prae- 
cipuis, uncle przedictae tenebrae et 
tristitiae : 'contracta' vero 'in ru- 
gani veste,' hoc est, verbis philoso- 



phicis oratione conjunctis : usu quip- 
pe cogitationes cum verbis, qui bus 
significari soleut, ita conjunct* sunt, 
ut sappissime has cogitationes, non, 
nisi verbis in memoriam revocatis, 
recordemur : supra autem dictum est 
vestes Philosophize esse voces philo- 
sophicas. 



METRUM III. 

Tunc me h discussa liquerunt nocte tenebrae., 

Luminibusque prior rediit vigor : 
Ut cum ' praecipiti glomerantur sidera Coro, 

Nimbosisque polus stetit imbribus,™ 

Tunc, inquit Bo'ethius, tenebrce discesserunt a me, caligine dissipata, et lux pris- 
tine rerertit oculis meis : quemadmodum quando stellce invwlvunlur a Coro rapido, 
cento occiduo, et caelum velatur nubibus pluviarum fcecundis, Sol absconditur, ei 

HOTJE 

h Tunc me] Mens Boethii pertur- 
bationibus ubscurata suum prius lu- 
men amiserat : non secus ac oculi cor- 
poris, accedente nocte, tenebris invol- 
vuntur. Sed vix Philosophia, ceu 
novum sidus, emicuit, cum ejusdem 
Boethii mens, perturbationibus seda- 
tis, suo priori lumine recreata coepit, 
ut ante consueverat, videre. 

1 Ut cum~\ Eximia similitudo sive 
oratio traducens ad mentein ex cor- 
pore dispari simile : hie autem terra 
refert mentem ; Sol, Philosophiam ; 
nubes, perturbationes ; venti, spiri- 
tus perturbationum parentes ; nox et 
dies alterni, alternas ignorationem et 
intelligentiam referunt. 



Glomerantur sidera] ' Glomero ' di- 
citur a glomus, mb peloton defil; quare 
cum glomus ex eo fiat, quod filum filo 
circumacto involvatur, 'sidera' nunc 
dicuntur ' glomerari,' quod haec nu- 
bibus circumfundentibus involvan- 
tur. Neque enim putandumest, Boe- 
thium existimasse Stellas posse ventis 
ita moveri, ut iisdem ad se invicem 
accedentibus quoddam fiat stellarum 
agmen. Hoc fere modo Virgil, i. 
Georg. vs. 323. canit : ' Et fcedani 
glomerant tempestatem imbribus 
atris Collects ex alto nubes.' 

Coro] Corns, sive Caurus, ventus 
est flans ab Occasu aestivo: unde hie 
ventus sic contrarjus est motui, quo 



Delph. el Var. Clus. 



Boetlf. 



82 



HOKTHII DK CONSOL. 



Sol later, ac nondura coelo venientibus astris," 5 

Desuper in terrain nox funditur ; 
Hanc si Thrcicio Boreas emissus ab antro 

Verberet, et clausumt reseret diem, 

vox irruit ex sublimi in humum. Si Boreas ventus ex spelunca Thracia ortus 
flagellet hanc tenant et apeviat lucem absconlitam, Sol apparet, et emissus luce 



t clarum Wakefield, ad Lucrct. VI. 111. 



NOTjE 



aer ab Ortu in Occasum cietur, ut 
nubes contratiis liinc et inde moti- 
bus compressae cogantur, copiosum 
imbrem, nisi aliter dissolvantur, 
emissurae. Virg. v. /En. vs. 125. 
1 Quod tumidis subniersuni tunditur 
olim Fluctibus, hyberni condunt ubi 
sidera Cori.' 

m Nimbosisque imbribus] Imbres 
nitnbosi dicuntur, quod hi nube tan- 
(jii.im sua materia inclusi continean- 
tur : nimbus enim non secus ac nu- 
bes generatim illud dicitur quod nu- 
bit sive operit : unde ' nimbus,' in- 
quit Isidorus 1. xix. c. 31. 'est fas- 
ciola transversa ex auro assuta in lin- 
teo, quod est in fronte focminarum.' 
Ex quo Plautus 'nimbatnm' mere- 
tricem dixit, Scilicet nubes, quae ni- 



53. ' Slant et juniperi, et castaneae 
hirsutae.' /Eueid. vi. vs. 300. de Cha- 
ronte, cujus oculi flanima tegi vide- 
bantur : ' Canities inculta jacet ; stant 
lumiiia flamma.' iEueid. xn. vs. 407. 
de coelo quod pulvere obductum erat : 
' Jam pulvere coelum Stare vident.' 
Hinc additur vs. 5. ' Sol latet.' 

n Nondum ccelo venientibus astris] 
Nox enim,Po(tis praesertim, duplicis 
est generis. Altera nascitur occi- 
dente Sole, emicantibusque ceteris 
astris, quae propterea oriri dicuntur : 
de hac nocte loquitur Virg. II. JEn. 
vs. 250. ' Vertitur interea ccelum, 
et ruit Oceano nox, Involvens umbra 
magna terramque polumque.' Altera 
oritur, etiam ante Solis occasum, ip- 
so ceterisque astris latentibus, de 



lnl est aliud quam vapor caliginosus, qua loquitur idem Virg. i.IEn. vs. 92. 
in sublimi aeris circunifundentis pon- ' Eripiuut subito nubes coelumque 
dere libratus, deorsum ferri potest diemque Teucrorum ex oculis: ponto 



duobus modis, et pro diverso descen- 
sus sui modo, diversos babere effec- 
tus : vel enim nubes integra descen- 
dit, vel frustatim; si integra descen- 
dat, fulguris, fulminis, tonitrni, pi ae- 
sertim vero tempestatis parens esse 
potest. Si autem frustatim descen- 
dat, hujus tres esse solent forma? ; ni- 
mirum nix, pluvia, et grando : nam 
villosi nubia globuli cadendo vel ser- 
vant, vel mutant suam formam : si 
servant, ningit: si vero mutant, hi 
aut liquescunt tantuni, tumque plait; 
aut durescunt liquati, tumque cadit 
grando. 

I'olus stelit] Coehim obductum 



nox incubat atra.' Et de hac nocte 
nunc agitur : unde dicitur 'fundi in 
terrain desuper, nondum coelo venien- 
tibus astris,' quae scilicet occidente 
Sole emicare solent. 

Boreas] Boreas est ventus flans 
ab Ortu aestivo: quamobrem simili 
motu, quo aer ab Ortu ad Occasum 
circumactus, cietur. Hinc autem 
omnia, quae de isto vento dici solent, 
possunt inferri. Primo enim ventus 
hie e regione Cori spirat : quia Co- 
rus flat ab Occasu aestivo : unde utri- 
usqtie hujus venti noster auctor 
nunc meminit. Secundo idem ventus 
veliemens est : quoniam una cum aere 



foit. Sic enim Virgilius Eel. vn. vs. fertur ad Occasum : cum autem oni- 



PHILOSOPHISE MB. I. 



Emicat, et subito vibratus himinc Phoebus, p 
Mirantes oculos q radiis ferit. 



10 



repentina, perstringit splendore suo oculos stupentes. 



NOT7E 



ni3 ventus vehemeus, sit frigidus, 
propterea Virgilius Eel. vn. vs. 51. 
canit, ' Hie tantum Boreae curamns 
frigora, quantum Aut numerum lu- 
pus, aut torrentia flumina ripas.' At- 
que hinc forte norainis istius inter- 
pretatio : &op4as enim videtnr dici a 
fSoaai ' clamo ' et pew l decurro,' quod 
ventus ilie, utpote vehementior, cum 
sonitu currat. Tertio iile ventus se- 
renus est, quod cum aere concurrens 
nubes coactas, materiam imbriiim, 
dissipet. Unde Ovid. vi. Metam. 
' Apta mihi vis est, qua tristia nu- 
bila pello, Et freta concutio, nodosa- 
que robora verto.' Unde etiam nunc 
dicitur ' clausum reserare diem,' hoc 
est, fugare nubes, quibus, etiam ante 
Solis occasuni, nox facta est. 

Emissus ab antro] Optime Boreas, 
aut quilibet alius mundi ventus, a 
tempestate diversus, ' ab antro emit- 
ti ' dicitur, ut i. JEn. vs. 64. ' Sed 
pater omnipotens speluncis abdidit 
atris.' Quemadmodum enim ventus 
pomorum, castanearum, ligni viridis, 
immo et globi aenei, quern /Eolipilam 
vocant, movente igne, ex quibusdara 
veluti antris, vaporibus scilicet, qua 
data porta, raresceudo ruentibus ori- 
tur : sic praedictus mundi ventus ex 
circumstantibus terra, monlibus, et 
nubibus, veluti ex magnis quibusdam 
speluncis, agente Sole, vaporibus ni- 
mirum, qua minus resistitur, rares- 
cendo currentibus flare consuevit : 
unde Virgil, i. JEn. vs. 55. ' Nimbo- 
rnni in patriam, loca foeta furentibns 
Austris, jEoliam venit. Hie vasto 
rex /Eolus antro Luctantes ventos 
tempestatesque sonoras Imperio pre- 
mit, ac vinclis et carcere franat. IUi 



indignantes magno cum murmure 
montis Circum claustra fremunt,' 
&c. 

Threicio'] Sive Thracio: quod Bo- 
reas quidam eodem, quo ventus hie, 
nomine donatus, fuerit Thrax : vel, 
quod ventus hie, comparatione loci 
ubi scribebat Boethius, ex Thracia 
videretur flare. SicVirg. xn. /Eneid. 
vs. 365. ' Ac velut Edoni Boreae 
cum spiritus alto Insonat /Ega:o, se- 
quiturque ad littora fluctus Qua venti 
incubuere, fugam dant nubila ccelo.' 
Edoni enim, Gra?ce 'HSuuol, Straboni 
gens est Thracica. Porro ' reserare ' 
idem est quod * aperire :' ' reserare ' 
enim contrarium est ' seris :' sicut 
' claudo,' et ' recludo ;' ' velo,' et ' re- 
velo ;' * tego,' et ' retego ' sunt con- 
traria : serae autem sunt, quibus re- 
molis fores panduntur, ut ait Varro, 
vel ut ait Festus, fustes, qui opponun- 
tur foribus : Ovid. i. 6. Amor. 'Ex- 
cute poste seram.' Hinc Virg. xn. 
JEn. vs. 584. ' Urbem alii reserare 
jubent, et pandere portas.' 

p Phoebus] Phoebus, sive Apollo, 
fertur Jovis et Latonae fllius, eodem 
partti cum Diana editus in insula De- 
lo. MedicinaB inventor; divinandi, 
cantandi, et versificandi adeo peritus, 
ut harum artium Deus habitus sit. 
Poetis, ut nunc, saepius Solem signi- 
ficat, ut ipsius nominis interpretatio 
probat: <po7fios enim Graece, Latine est 
' splendidns/ hinc dicitur ' emicare' 
et ' subito vibratus lumine:' ' emi- 
care ' quidem dicitur, quatenus fid- 
get ; mico enim est a mica, quatenus 
haec dicitur de arenulis fulgentibns : 
at dicitur ' subito vibratus lumine,' 
quatenus Sol continuato lumine ad 



84 



HOliTHII DM CONSdL 



terras usque emittitur. Sic Virgil. 
JEn. viii. vs. 524. ' Namque impro- 
vise- vibratus ab aethere t'ulgor.' 

i Mirantea oculos] Admiratio non 
nisi mentis est : quaudoquidem ad- 



NOTjE 

fixi octili etiam mirari dicuntnr. Sci- 
licet ' arguti nimis oculi,' inquitTul- 
lius, ' quemadinodum animo afiecti 
sumus, loquuntur.' Claudian. Carm. 
xxiv. vs. 69. ' Quantum proftferis, 



miratio in quadam mentis cogitatione quantam servaveris urbem Attonitis 
versatur : sed hac mentis arTectinnc metire oculis.' 



PROSA III. 

Haud aliter« r tristitiae nebulis dissolutis, hausi caelum/' 
et ad cognoscendam medicantis faciem mentem recepi.' 
Itaque ubi in earn deduxi oculos, intuituraque defixi, 3 re- 
spicio nutricem raeam,' in cujus ab adolescentia laribus k u 



t Simili inodo. 
libus. 



h Respiravi. * Animum erexi. * Domesticis penetra- 



NOT\E 



r Haud aliter] Non secus ac, nu- accipit, conscia assensionem et qnod- 
bibus afflatu Boreas dissolutis, Sol dam votum emittere vidctui : sic Tul- 



emicat, suoque lumine oculos spec- 
tantium in sui admirationem conver- 
tit, ego Boethius nebulis perturba- 
tiouum,pra?sertim vero tristitiasmea?, 
instinctu Philosophiae fugatis, coepi 
paululum respirare, animumque erige- 
re ad contemplandam earn, quae, quod 
extrahat errores et vilia radicitus, 



litis pro Sext. ' Respirasse homines 
videbantur, nondum re sed .»pe Rei- 
pnblica? recuperanda?.' 

9 Intuitumqve dejixi] Attenta cogi- 
tatione consideravi : utenim cognitio 
clara et distincta qua?dam est verita- 
tis, cui iuvenienda? vacat Philoso- 
phia, norma ; ita nee pltilosophicas 



' medici officium exercere ' videtur, res nee ipsam Philosopbiam cognos- 

Philosopbiam. Sua autem haec verba cendo a>sequi possumus, nisi atten- 

Boethius videtur mutuatus a Virgil, tiori eaque frequenti mentis medi- 

JEn.x. vs. 898. ' Coi)traTyrrlienus,ut tatione : qui secus fecerit, hie in 

auras Suspiciens hausit coelum, men- pra?cipitationemetprajudicium,pra:- 

temque recepit.' Ubi • ham he ca> cipua errorum vitiorumque capita, 



lum ' idem, quod ' respirare ;' • men- 
tem' vero 'recipere' idem, quod 
'animum erigere :' respirare enim 
proprie corporis est, quatenus hoc 
pulmonuiii ope per asperam arteriam 
spiritum alternis excipit ac reddit: 
sed propter quandam similitudinem 
dicitur etiam de mente, quatenus no- 
tionuni, quas a rebus cognosce, ndis 



labatur necesse est. 

1 Respicio nutricem meam~\ Meae ni- 
mirum mentis : cum euim vita huma- 
na? mentis sit cogitatio ; propterea 
Pliilosophia, cujus ope cogitatio fove- 
tur auctisque viribus adolescit, non 
immerito mentis human-.'.- 'niltrix' 
vocatur. Sic Ovidio ' nox ' dicitur 
' curarum nut t ix.' 



PHILOSOPHIC LIK. I. 



85 



vcrsatus 5 fueram, Philosophiam. Et quid, inquam,' tu in 
has exilii nostri solitudines/ o omnium magistra virtutum/ 
supero cardine m 6 delapsa x venisti 1 an ut tu quoque rae- 

' Ego Bo'ethius. " A ccelo. 



5 ' Probe scripti : laribus obversatus.' Bernart. sic etiam exliibent Delph. 
etHack. Solus Florentinus, inquit Vallin. legit versatus.—6 'Vetus : super- 



NOTIE 



u In cujus . . . laribus] Id est, scho- 
lis : lar enim focus est : hinc Lares 
Poetis sunt Dii patrii sive domestiei, 
et, si credamus Apuleio, mentes pa- 
rentum, qui quod olim domi huma- 
rentur, suam putabantur semper cu- 
rare familiam : unde Tullius, 'Dii,' 
inquit, ' quos Graeci Safytoi/es appel- 
lant, nostri, opinor, Lares.' Atqui 
scholae philosophical, non abs re 
dicuntur ejusdem Philosophiae focus : 
quandoquidem ibi lumen naturale, 
quod potest dici quaedam mentis hn- 
manae vita, ab ipsis praecipitationis 
praejudiciique incursibus tutum, cu- 
rantibus optimis praeceptoribus, fo- 
vetur. Quare cum Boetliius infans 
missus fuerit Athenas, ubi annos de- 
cern et octo cum aliorum Philosopho- 
rum, turn Platonis praesertim et Aris- 
totelis,lectioni vacavit, recte dicitur 
' Laribus Philosopbiae ab adolescentia 
obversatus :' propterea Pbilosopbia 
supra a?gre ferebat 'Musas Poeticas' 
eidem Boethio assidere. 

T In lias exilii nostri solitudines'] Theo- 
doricus Ostrogothorum Rex, cui Boe- 
thius antea fuerat dilectissimus, tan- 
tarn impiis quibusdam, Boethium fal- 
so accusantibus, adhibuit fidem, ut 
ille hunc Ticinum vulgo Papiam rele- 
garit, tanquam in exilium : quam in 
solitudinem idcirco accedit Philoso- 
phia, quod in solitudine praesertim 
mens ab onini honiinum commercio 
liberata, suis cogitationibus forman- 
dis unice vacare possit : sic Plato 
philosophaturus non Athenas, sed A- 



cademiam, suburbanum Gymnasium, 
elegit : Sic Musae desertissimos mon- 
tes incolere finguntur. 

w Omnium magistra virtutum] Pbi- 
losopbia enim, auctore Tullio, ' vir- 
tutis continet, et officii, et bene Vi- 
vendi, disciplinam, quam qui profite- 
tur, gravissiinam sustinere personam 
videtur.' Et certe virtus generatim, 
juxta ipsius Aristotelis mentem, de- 
finiri potest affectio mentis ut volun- 
taria sic recta. Dnplicis est generis, 
nempe ' dianoetica ' et ' moralis.' 
Prior est affectio mentis notioni claras 
et distinctae consentientis. Posterior 
affectio ejusdem mentis mediocrita- 
tem laudabilem in humanis cogitatio- 
nibus, locutionibus, operibusque con- 
stituentis : quare prior ' prudentia ;' 
posterior ' temperantia ' a Cicerone 
vocatur : utriusque auteni praecepta 
praescribit Philosophia, adeoque ' om- 
nium ' est ' magistra virtutum.' 

* Supero cardine delapsa] Divinitus 
data : lumen enim naturale, utpote 
quod ab ipso mentis bumanae condi- 
tore ortum est, divinitus est datum. 
Philosophia autem nihil est aliud, 
quam lumen naturale modificatum : 
' lumen' quidem, hoc est, notio, quae 
sola est mentis lumen: 'naturale' 
vero, id est, ab ortu divinitus datum, 
sive a natnra insitum ingenitumque : 
' modificatum' denique, quatenus est 
primum clarum et distinctum ; dein- 
de paulo longius diffusum; postremo 
veri certique judicii norma. Sic So- 
crates, referente Themistio Orat. I. 



86 



ROETIIII DK CON SOL. 



cum veto, falsis criminationibus y agiteris? ? An, inquit ilia," 
te, o alumne, 8 desererera, nee sarcinam," 9 quara mei 
nominis invidia sustulisti, communicato tecum labore par- 
tirer? Atqui Philosophic fas non erat/ incomitatum* 
relinquere iter innocentis. Meam scilicet criminationem T 
vererer? et quasi novi IO aliqnid accident, sic perhorres- 
cerera?" Nunc enim primum censes 1 z apud improbos 

" Philosophia. ° Onus. p Non licebat. » Solum. r Accusationem. 
* Putasne nondum. 



no cardinc, quod non displicet.' Bernart.—l ' Mss. Rittershusii : agit arts': 
forte, (quod etiam in Gloss.) agitareris.' Sitzm. — 8 Te, alumne Delph. Hack. 
— 9 Mss. Rittersh. ne sarcinam. — 10 Quasi novum Victorious secundus, et Flo- 
rentinus : sic etiam edd. Delph. et Hack, reliqui codd. legunt novi. — 11 Codex 
Reg. Vict, secundus, et Mss. Rittersh. sic perhorresceretn. Delph. et Hack. 
perlvorrescerem. 

NOTjE 
Philosophiam • in hominum genus di- ad vestem victumque secum solet de- 
vina duntaxat sorte delapsam fuisse ferre profecturus: ex quo factum est, 



testatns est.' Sic Cicero passim : 
' Philosophia,' inquit, ' donum et in- 
ventum Deoruni ; quo bono nullum 
optabilius, nullum prapstantius, ne- 
que datum est mortalium generi De- 
orum concessu atque munere, neque 
dabitur.' 

y Mecum rea falsis criminationibus'] 
Gaudentius, Opilio, et Basilius apud 
Theodoricum Regem falso accusarunt 
Boetliium : 1. quod hie impedivisset, 



ut quodlibet onus inutile et molestum 
'sarcina' diceretur: unile Ovid. Ep. 
in. ' Non ego sum classi sarcina mag- 
na tua?.' A teasdem criminationes Boe- 
thius philosophic! ' nominis invidia 
sustulit:' quod philosophicis praecep- 
tis addictissimus, talis esset, qualis 
ab Horatio describitur, Carm. 1. m. 
Od. 3. ' Justum et tenacem propositi 
virum Non civium ardor prava juben- 
tium, Non vultus instantis tyranni 



quominus Senatus laesae majestatis Mente quatit solida, neque Auster,' 



convinceretur : 2. quod de vindicanda 
in libertatem Italia scripsisset : 3. 
quod ad obtinendas dignitates suffra- 
gia corrupisset, quod crimen Latinis 
'ambitus,' Graecis ST^o/cowia vocaba- 
tur, latisque legibus puniebatur; aut 
saltern quod ad hunc finem impiis ar- 
tibus nsus fuisset. Atque haec, teste 
ipsa Philosophia, sunt ' sarcina,' quam 
Boethius ' nominis ' philosophici ' in- 
vidia sustulit,' quamque propterea ea- 
dem Philosophia 'communicato' cum 
Boethio ' labore partiri ' cupit, ejus- 
modi 'criminationibus' assueta. Sunt, 
inquam, hac criminationes * sarcina :' 
flam sarcina' onus est, quod homo 



&c. Quare, coutinuatis ejusdem Phi- 
losophiae praeceptis, eo majori cum 
patientia Boethio hae criminationes 
ferendae sunt, quo antiquior est ilia 
Philosophiae et Philosophorum sors. 

z Nunc enim primum censes] Interro- 
gate, quasi dicat, Censesne ? mo- 
dus loquendi Latinis non inusitatus. 
Notandum non extinctam, sed ' la- 
cessitam ' duntaxat dici ' sapientiam :' 
extinctis enim sapientibus non prop- 
terea extinguitur sapientia, quippe 
qua> versatur in cogitatione, cui vel 
tyrannorum furor nocere non potest: 
in hoc similis virluti, qua 1 , ut ait Clan- 
dian. Carm. XVII. vs. 1. ' Pietium sibi, 



PHILOSOPHI/E LIB. I. 



87 



mores lacessitam periculis esse sapientiam ? Nonne apud 
veteres 3 quoque, ante nostri Platonis aetatem, b magnum 
saepe certamen cum stultitiae temcritate certavimus ? ' 
eodemque superstite, praeceptor ejus Socrates c injustae 
victoriam mortis me astante " promeruit? Cujus haeredi- 



Nos Pliilosophia. 



Philosophia. 



solaque lale Fortunae secura nitet.' 
Lacessitur tamen : quoniam dictis 
factisve improbis provooatur : quod 
lacessiri est : unde Virgil. Eel. in. vs. 
51. ' Efficiam posthac ne quenquam 
voce lacessas.' Sicque lacessita fuit 
primum qiiidem apud veteres, deinde 
apud reeentiores Philosophos. 

a Nonne apud veteres] i. Sapientia, 
quae ab ipsis Pythagora? temporibus, 
dici coepit Philosophia, apud veteres 
■sapientes et Philosophos ex eo laces- 
sita fait, quod praestantissimi inter 
illos exilio et morte ipsa a stultis im- 
probisque hominibus affecti fuerint. 
Notari potest hie loquendi modus: 
' certamen certavimus:' non enini id 
Graecis duntaxat familiare est, ut 
nonnulli aiunt, sed etiam Latinis: sic 
Terentius dixit ' vivere vitam; gau- 
dere gaudium :' Cicero ' servire ser- 
vitutem ;' Horatius ' ludere ludum :' 
ut noster auctor infra dicet ' ludere 
ludum,' 'ornare ornamentis.' 

b Ante nostri Platonis cetatem] Plato 
natus est Athenis circa annum Mundi 
3626. Hie in omni doctrinarum ge- 
nere, sed in Philosophia praesertim 
excelluit : unde Philosophia nunc vo- 
cat 'suuin,' illnmque statuit tanquam 
notissimum Philosophum, in quo, ante 
quern, et post quern sapientia sive 
Philosophia male excepta fuit. In 
ipso quidem Platone sapientia male 
excepta fuit : nam ipse Plato iniqni- 
tate Dionysii Siciliae Tyranni, cui se 
ille commiserat, inquit Cicero, in 
maximis periculis insidiisque versa- 
tus est. Ante eundein Platonem sa- 



NOTVE 

pientia male etiam excepta fuit: si 
quidem Solon Atheniensis, Anaxago- 
ras, et Pythagoras in exilium acti fu- 
erant : Zeno vero Eleates aliique op- 
timi viri morte damnati : sed ejusdem 
Platonis praeceptor Socrates : ut sta- 
tim dicetur, eodem supplicio affectus 
fuit. Denique posteundem Platonem 
sapientia male excepta fuit in Caniis, 
in Senecis, in Soranis, in ipso Boe- 
thio : quae omnia seorsum probanda 
sunt. 

c Praeceptor ejus Socrates] In Socrate, 
inquam, ante Platonis aetatem sapi- 
entia male excepta fuit : nam Socra- 
tes, cujus tanta sapientia fuit, ut hinc 
praeceptor Platonis fuerit, inde vero 
Epicurei ac Stoici ab illius partibus 
stare gloriarentur,obsuam sapientiam 
morte damnatus est. Primum qui- 
dem Socrates circa annum Mundi 
3600. natus, adeoque ante Platonis 
aetatem florens, fuit sapientissimus : 
nam a rebus occultis et ab ipsa na- 
tura involutis avocavit Philosophiam, 
ut de virtutibus et vitiis quaereret, 
causatus qu33 supra nos, nihil ad nos 
pertinere : is non solum verbo sed 
exemplo etiam ad honeste vivendum 
suos auditores hortabatur : tantam 
quippe in omni vita servavit aequabi- 
litatem, ut sive in prosperis, sive in 
adversis rebus, eundein semper vul- 
tum, nee hilarem magis, nee magis 
turbatum ostenderit. Deinde idem 
Socrates 'praeceptor' fuit ' Platonis:' 
unde Tullius III. de Orat. 'Socrates,' 
inquit, ' cujus ingenium variosque 
sermones immortalitati scriptis suis 



88 



HOIiTHIl DE CONSOL. 



tatem v cum deinceps Epicureum valgus, ac Stoicum, 
ceterique pro sua quisque parte raptum ire molirentur, 
meque reclamantem renitentemque, velut in partem praedae, 
traherent, 1 * vestem, quam meis texueram manibus, disci- 
derunt, abreptisque ab ea panniculis, totam me sibi ces- 
sisse credentes, abiere. In quibus, quoniam quaedam 
nostri habitus vestigia videbantur, meos esse familiares " 
imprudentia rata, nonnullos eorum profanae * multitudinis 
errore pervertit. Quod si nee Anaxagoras fugam, d nee 



' Doctrinam. 



Domesticos. 



■ r Alienee. 



12 Ms. Rittersh. detraherent.— 13 ' Mas. Rittersh. respnit voculam, est, quae 



NOT,E 



Plato tradidit, literam nnllam reli- 
quit.' Postea idem Socrates accusa- 
tus, quod de Diis male sentiret, ' ca- 
pite damnatus est,' sed 'injustissime:' 
si quidem, auctore ipso Tullio, I. de 
Or. ' omnium sapient issimus sanctis- 



hi Zenone duce philosophantur : nam 
duaj praecipuae sunt philosophorum 
antiquorum sectae, a quibus cetera 
promanarunt : nempe Ionica, cujus 
auctor dicitur Thales Milesius ; et Ita- 
lica, cujus caput fuit Pythagoras. 



simeque vixit :* propterea populus Ionicae duae celeberrimae extiterunt 
mortem ejus ita doluit, lit ejusdem familia?, nempe Academicorum,et Pe- 



accusatores partim morte, partim ex- 
ilio punierit, ipsique Socrati statuam 
»?ream posuerit : 'obiit' tamen 'as- 
tante Philosophia :' nam, ut ait Ttil- 
lius ibid, 'elegantissimam Lysiae ora- 
tionem, qua pro se in judicio utere- 



ripateticorum : Italicae pariter dua?, 
nimirum Stoicorum, et Epicureorum, 
' qui,' ut loquitur S. August. 1. VIII. 
de Civ. D. c.7. ' posuerunt judicium 
veritatis in sensibus corporis, eorum- 
que infidis et fallacibus regulis om- 



tur, respuit, et ita in judicio ca- nia qua; discuntur, metienda esse 



pitis pro se ipse dixit, ut non sup- 
plex aut reus, sed ut magister aut 
dominus videretur essejudicum.' In 
quo ' victoriam mortis promeruit :' 
quod, judicio ipsius Ciceronis, mors 
ilia, quae naturae debita, non solum 
pro patria, sed etiam pro veritate 
est potissimum reddita, aut melio- 
rcm quam qui est in vita, ant certe 
non deteriorem affert statum. Deni- 
que ipsius Socratis doctrinam, qua? 
quoniam instar pecuniae ejus morte 
ad aliqnos pervenit, idcirco vocatnr 



censuerunt ;' quique propterea * re- 
clamantem renittntemque' Philoso- 
pliiam experti, philosophicam vestem, 
id est, dictiones, quibus tegerentur, 
' disciderunt ' verosque philosophos 
mentiti sunt. 

d Anaxagorce fugcuri] In Anaxagora 
etiam ante Platonis aetatem sapientia 
male excepta fuit. Anaxagoras enim 
ipso Socrate antiquior, docente Tul- 
lio, dixit maleriam infinitam, sed ejus 
particulas similes inter se minutas, 
eas primum cont'usas, postea in ordi- 



< liisdcm'lKpreditas/partitisunt Epi- ncm adductas mente divina. Ex quo 
enrei ac Stoici, quorum illi Epicuro, confecit, Solem non esse Deum, sed 



PHILOSOPHISE LIB. I. 



89 



Socratis venerium,' nee Zenonis tormenta/ quoniam sunt 
peregrina/ novisti, at Canios, g at Senecas, h at Soranos/ * 
quorum nee pervetusta, nee incelebris memoria" est, ,? 

y Remota loco et tempore. * Senecam et Soranum philosophos. a Indicia. 



NOTiE 



lampadetn ardentem : ac propterea 
in exilium pulsus, aut potius libenter 
profectus est : fertur quippe agros 
et patrimonia sua reliquisse, ut dis- 
cendi quaerendique divinae delecta- 
tioni toto se amino dederet. Consule 
Diogenem Laertium. 

e Socratis venerium] De Socrate jam 
dictum est : superest genus mortis 
illius : decessit antem hausto succo 
cicuta? venenato, quo Athenienses ad 
publicum mortis supplicitim uteban- 
tur: hinc 'Socrates,' inquit Cicero, 
1 cum pa?ne jam in tuami mortiferuni 
illud teneret poculum, locutus ita est, 
ut uon ad mortem trudi, verum in 
ccelum videretur ascendere :' et Se- 
neca Epist. 67. ' Calix,' inquit, ' ve- 
nenatus, qui Socratem transtulit e 
carcere in ccelum.' 

f Zenonis tormenta] In Zenone etiam 
ante Piatonis aetatem sapientia male 
excepta fuit. Zeno enim ipso quo- 
que Socrate antiquior multa propter 
suam sapientiam tormenta passus est : 
sed quaenam ilia fuerint, quisve illo- 
rnm auctor, non constat. Probabi- 
lius est Zenonem, dum hie Eleam pa- 
triam in libertatem vindicare cona- 
retnr, Nearchi tyranni jussu crucia- 
turn, inter tormenta linguam dentibus 
praecidisse et in Cyprii Regis inter- 
rogantis faciem exspuisse. ' Anaxar- 
chum, Democritnm a Cyprio tyran- 
no excarnificatum accepimus,' inquit 
Tullius, ' Zenonem Eleatem in tor- 
mentis necatum,' nempe a Nearcho 
tyranno. Sicque apud veteres philo- 
sophos lacessita est sapientia. 

e At Canios] II. Eadem sapientia 
etiam apud recentiores philosophos 
lacessita fuit : nam Julius Canius. 



sive, ut vult Lipsius, Canus, eodem 
quo Seneca saeculo natus, praestantis- 
simus philosophus, a Caio, cum quo 
diu altercatus fuerat, morte damna- 
tus, banc cum incredibili animi con- 
stantia subiit, ut refert ipse Seneca 1. 
de Tranq. c. 14. 

h At Senecas] Seneca philosophus, 
S. Paulo 3?quaevus, primo a Christi 
nativitate saeculo floruit, praeceptor 
Neronis, a quo cum ingentibus divi- 
tiis cumulatus fuisset, morte damna- 
tus est : c Quamvis,' ut ait Suetonius 
in Vita Neronis, ' saepe commeatum 
petenti, bonisque cedenti, persancte 
jurasset, suspectum se fiustra, peri- 
turumque potius, quam nocitiirum 
ei.' Hie philosophus ' sibi venas prae- 
secans,' inquit vetus interpres Juve- 
nalis Sat. v. ' crurumque venas ab- 
rumpens, et durante tractu lentitu- 
dineque mortis, hausto veneno, et 
postremo calidae aquae stagnum in- 
troiens, exanimatus est.' Nimirum, 
ut ipse Seneca amicos admirabili con- 
stautia, antequam moreretur, allocu- 
tusait: • Neroni sa?vienti nihil aliud 
supererat, post matrem fratremque 
interfectos, quam ut educatoris prze- 
ceptorisque necem adjiceret.' 

' At Soranos] Bareas Soranus, prae- 
stantissimus item philosophus, Se- 
necae aequalis, justitia atque indus- 
tria offensiones ejusdem Neronis ita 
auxit, ut ad mortem actus fuerit ab 
eodem tyranno, qui magnitudinem 
imperatoriam caede insignium viro- 
rum, quasi regio facinore, ostentare 
videbatur, ut ait Cornelius Tacit. 
Annal. 1. xvi. Ne putes hie ' Canios,' 
' Senecas,' et ' Soranos' significare 
imitatores et sequaces ejusmodi phi- 



90 



BOETHII DE OONSOL. 



scire potuisti. Quos nihil aliud in cladem detraxit, 14 nisi 
quod, nostris moribus instituti, 4 stndiis improborum dissi- 
millimi k videbantur. Itaquc nihil est quod admirere, si 
in hoc vita? salo cl circumtlantibus IJ agitcmur procellis, 
quibus hoc maxiinc propositum est, pessimis displicere."' 
Quorum quidem tametsi est numerosus exercitus,' 6 n sper- 



6 Philosophicis . 



c Mart. 



tcmere etiam in sequentia verba irrepsit. Ita enim ex d. Ms. ut et Erfurt. 
Norimbergensi itidem editione, Omnium quas equidem vidi vetustissima, le- 
gendum: Quorum quidem, tametsi numerosus exercitus, spernendus tauten est.' 
Sitzm. — 1-1 Ms. Rittersb. dejecit. — 15 ' Crescius et Pulmannus ex vettistiss. 
libris banc vocem eruerunt, cum in aliis editionibus legeretur circumstantibus. 
Eandem correctionem sibi ascribit Fr. Juretus in Miscell. ad Symmach. lib. 
vii. Epist. 114.' Sitzm — 16 Tametsi immerosus exercitus edd. Delph. et Hack. 

HiOTJE 

Poetis, quod salum ciet, et ' insula,' 
quasi ' in salo,' dicitur. Caesar 1. in. 
Bell. Civ. ' Multitudine,'inquit,'na- 
vium perterriti, et salo nauseaque 
confecti.' Vita autem hominis quod- 
dam mare est, quod, ut hoc, sic ilia 
' circumflantibus agitetur procellis.' 
Propterea Cicero Orat. in Pisonem : 
' Alios,' inquit, ' ego vidi ventos, alias 
prospexi animo procellas: aliis im- 
pendentibustempestatibusnoncessi.' 

m Pessimis displicere] Philosophorum 
enim propositum, sive votum, in hoc 
versatur, quod virtuti studeant : vir- 
tus autem, utpote qua improborum 
vita damnari videtur, pessimis dis- 
plicet. 

D Numerosus cxercilus~\ Stultorum 
major est, quani philosophorum, nu- 
inerus, juxta illud Eccl. i. ' per- 
versi difficile corriguntur, et stulto- 
rum infinitus est numerus.' Nimirum 
philosophorum est vitare praccipita- 
tionem ct prajudicium ad invenien- 
dam veritatem, quod, Ut difficile, sic 
pancorum est. Stultorum vcro prae- 
cipitatione et prarjudicio in errorem 
primum, deinde in vitia, labi, quod, 
ut iufinitis fere modis fieri potest, 
sic et facillinium et plurimorum est. 



losophorum, quemadmodum arbitra- 
tur Thomas Anglicus : ipsi sunt phi- 
losophy qui propter majorem c/xtyacriv 
numero plurali exprimuntiir. Sic di- 
cimus ' Alexandres,' ' Augustinos,' 
&c. 

k Stndiis improborum dissimillimi] 
Idcirco enim improbi odio babent 
probos, eisque nocent, quia horum 
illorumque cogitationes, locutiones, 
et opera inter se sunt contraria: 
quemadmodum docemur Sapientiae 
II. * Circumveniamus ergo justum, 
quoniam inutilis est nobis, et contra- 
rius est operibus nostris, et impro- 
perat nobis peccata legis, et diffamat 
in nos peccata disciplinaj nostras. 
Promittit se scientiam Dei habere, 
et filium Dei se nominat. Factus est 
nobis in traductionem cogitationum 
nostrarum. Gravis est nobis etiam 
ad videndum, quoniam dissimilis est 
aliis vita illius, et immutatae sunt viae 
ejus. Tanquam nugaces ;estimati 
sumus ab illo : et abstinet se a viis 
nostris, tanquam ab immunditiis, et 
praefert novissima justorum, et glo- 
riatur patrem se habere Deum.' 

1 Vila: salo] Salum est mare, sic 
dictum a salis sapore: hiuc ' Salacia' 



PHILOSOPHIC LIB. I. 



91 



nendus tamen est ; quoniam nullo duce regitur, sed errore 
tantum temere, ac passim lyniphante d raptatur. Qui si- 
quando contra nos aciera struens* valentior incubucrit, 
nostra quidem dux copias suas in arcem contrahit 'J illi 
vero circa diripiendas inutiles sarcinulas ^ occupantur. 
At nos desuper irridemus, vilissiraa rerum quaequc rapi- 
entcs, securi totius furiosi tumultus, coque vallo muniti, 
quo grassanti stultitiae aspirare fas non sit. 



d Bacchante. 



Militans. 



f Ratio 

NOTjE 

Sed miiltitudo non absolvit still ti- 
tiani, nee minus sunt vituperabiles, 
quod plures sint stulti. Hinc ilia 
stultorum turba ' spernenda est; 
nullo duce regitur, sed errore temere 
lymphante,' adeoque ' circa diripien- 
das inutiles sarcinulas occupatur.' 1. 
'Spernenda est:' nam virtus vera? 
sapientiae comes individua et semper 
et sola libera est, quae, etiamsi cor- 
pora capta sunt armis et vinculis con- 
stricta, jus tamen suum atque om- 
nium rerum impunitam libertatem 
tenet. 2. 'Nullo duce regitur:' in 
hoc enim vitii et virtutis asseclae dif- 
ferunt, quod hi certis, illi nullis te- 
neantur legibus; quod virtus uno 
modo, vitium infinitis haberi possit: 
norma enim unica sit, necesse est. 
3. ' Errore lymphante raptatur ;' hoc 



s Onera. 



est, errore in furorem agente : ' lym- 
phatus ' enim dicitur, qui, ceu a 
Nymphis lympharum preesidibus ac- 
tus, in furorem abreptus est : ita 
Virgil, vii. JEn. vs. 377. ' Immen- 
sam sine more furit lymphata per 
urbem.' 4. ' Circa inutiles sarcinulas 
occupatur :' suis qnippe obsecuta per- 
turbationibus, omnes suas curas cogi- 
tationesque ponit in caducis rebus, 
quae velut pondus inutile mentem ita 
opprimunt, hanc ut non sinant veri- 
tatem virtutemque colere. Contra 
vero sapientia, quae ratione tanqnani 
duce regitur, spretis caducis rebus, 
veritati virtutique sic vacat, ut non 
modo instar siderisemicet, sed turns 
instar inexpugnabilis ab omnibus stul- 
titiae telis sit tuta. 



METRUM IV. 

Quisquis composite serenus aevo, 

Quicumque, composita stia vita, tranquillus contemsit mortem imperiosam, et, in- 

KOTJE 

Serenus] ' Serenus' dicitur a ' Denique fluctifrago suspensae in lit- 

Graeco fyphs, quod est siccus. Hinc tore vestes Uvescunt, eaedem dis- 

a serum, est sereo ; a quo serescere, pans;c in soleserescunt.' Propterea 

quod estsiccari : unde Lucretius 1. i. quae nubes in auras vancsceutes ttr- 



02 



BOETHIl DE CONSOL. 



Fatum 1 ' sub pedibus dedit supcrbum, 
Fortunamquc tuens utramque rectus, q 
Invictum potait tenere vultum ; 



spiciens const anter fortunam prosperam adversamque, valu.it servare faciem indomi- 

NOT.E 



ram siccari sinunt, has vocantur se« 
renae Virgilio I. Georg. ' serenas Ven- 
tus agit nubes.' Ex quo factum est, 
ut frons excussis rugis ' serena' dice- 
retnr Martiali et aliis. A fronte de- 
nique vox ilia translata est ad ipsam 
mentem, quatenus hapc libera est a 
perturbationibus, quibus turbari so- 
let. Sic nunc accipitur : sicque a 
Latinis auctoribus accipi solet. Lu- 
cret. lib. n. ' Quae placidum dticunt 
aevum, vitamque serenam.' 

JEvo] Id est, vita. /Evum enim di- 
eitur a Graeco alwi>, hoc autem quasi 
altl ov, semper existens : sed res vi- 
vens non censetur existere, nisi qua- 
tenus vita sua afficitur: bine, pro di- 



etiam Cbristianis vocari potest ' fa- 
tum:' ut nunc vocatur: ' fatum' an- 
tem sive mortem ' sub pedibus dare' 
videtur, qui, enmmissus Dei arbitrio, 
nee petit vivere nee metuit mori : 
' libera te,' inquit Seneca Ep. 80. 
' primum metu mortis ; ilia nobis 
primum jugum imponit; deinde metu 
paupertatis.' Sic Virgil. II. Geor. vs. 
490. ' Felix, qui potuit rerum cog- 
noscere causas ; Atque metus onines 
et inexorabile fatum Subjecit pedi- 
bus, strepitumque Acberontis avari.' 
i Fortunamque tuens utramque rectus'] 
Fortuna Ethnicis erat numen, a quo 
illud omne putabant procedere,cujus 
causam ignorabant: nam ' Fortuna,' 



verso genere vitae, aevum aliud est inquit Tullius i. Acad. ' efficit multa 



perpetuum, quod mentiumest; aliud 
certo definitum tempore. Hie agitur 
de aevo sive vita hominis : quemad- 
modum ab Horatio dicitur homo 
• ap.vi brevis:' et a Virgilio de api- 
bus, iv. Geo. vs. 206. ' Ergo ipsas 



improvisa nobis propter obscuritalem 
ignorationemque causarum.' Hinc 
illam saxi instar globosi prapdicabant 
volubilem, quod globosi circuitns non 
citius, quam eventus, quorum causas 
ignoramus, sese excipiant. Hinc il- 



quamvis angustus terminus aevi Ex- lam fecere duplicem, secundam sci- 

oipiat : neque enim plus septima du- licet, a qua bona saltern exteriora ; 

citur a?stas.' jEvum autem, sive vita et adversam, a qua mala contraria 

hominis, turn dicitur componi, cum proficiscerentur: quod ignorata causa 



secundum ipsam Dei voluntatem, 
quae prima est morum regula, regi- 
tur : ex quo summa oritur animi trail- 
quillitas. 

p Fatum] Id est, mortem : ' fatum' 
enim a fando videtur dici, quasi vo- 
luntas, decretum, jussum, et dictum 



saepius ab uno ad alterum statum 
transeamus. Rejecto autem falso illo 
numine, hie intelliguntur res prospe- 
ra> et adversae, quas,qui virtutem co- 
lit, sic intuetur ' rectus,' ut neque 
deprimatur atrlictarum pondere, ne- 
que vento prosperarum erigatur : le- 



Dei : nam ' quid aliud est fatum,' in- gitur ex ' vultu,' qui, cum nee tristior 



quit Minutius Felix in Octavio, 'quam 
quod de nnoquoque nostrum Deus 
fatus est?' quamobrem cum divina 
voluntate sit ' statutuin omnibus ho- 
minibus mori,' Hebr. ix. idcircomors 



adversis, nee hilarior secundis fiat, 
'invictus' manet. Non possum ta- 
cere verba Horatii in. Carm. Od. 3. 
quamvis omnibus nota, ' Justum et 
tenaccm propositi virum, Non civium 



PHILOSOPHISE LIU. I. 

Non ilium rabies, minaque ponti r 
Versum funditus excitantis aestura, 17 
Nee ruptis quoties vagus caminis 
Torquet fumificos Vesevus s ignes, 
Aut celsas soliti ferire turres 



tarn ; hunc non solicitabit aut furor terrorque maris agitantis summos imosque fluc- 
tus suos, aut mons Vesuvius, cum inconstans emittit Jiammas fumantes facto exitu, 



17 ' Cod. Thuan. primus, Reg. et uterque Vict, legnnt : exagitantis cesium: 



NOTiE 



ardor prava jubentium, Non vultus 
instantis tyranni Mente quatit solida, 
neque Auster Dux inquieti turbidus 
Adriae, Nee fulminaiitis magna Jovis 
mantis : Si fractus illabatur orbis, Im- 
pavidum ferient ruinae.' 

r Non ilium rabies minceque ponti] 
i. Mare ventis praesertim agitatum 
turbatumque adeo terribile est, ut 
viris etiam fortissimis metum incu- 
tere posse videatur : nnde Horatius 
Carm. 1. i. Od. 3. ' I1H robur et aes 
triplex Circa pectus erat, qui fragi- 
lem truci Commisit pelago ratem 
Primus : nee timuit praecipitem Afri- 
cum Decertantem Aquilonibus, Nee 
tristes Hyadas, nee rabiem Noti.' 
Hinc dicuntur ' rabies minaeque' ma- 
ris : ' rabies' quideni, quod more ra- 
bidi furentisve canis hue et illuc ra- 
piatur : ' minae' vero, quod sublimes 
fluctus mortem intentent: sic enim 
Virgil. I. iEn. vs. 166. ' Hinc, atque 
hinc, vastae rupes geminique minan- 
tur In coelum scopuli.' Atqui ' quis- 
quis pedibus subjecit fatum,' ille his 
maris pericnlis non movetur: quod 
haec nihil aliud sint, quam praesagia 
mortis, quam ille contemnit. Mare 
autem vocari ' Pontum' jam diximus 
Met. II, vs. 14. 

s Vesevus} n. Terra etiam, ea prae- 
sertim quae e suo sinu emittit ignes, 
terribilis est : neque tamen banc, 



propter prapdictam rationem, metuit 
qui ' sub pedibus dedit fatum.' Hu- 
jusraodi est Vesevus. Vesevus autem, 
qui et Vesuvius, mons est Campaniae 
prope Nolam, ex enjus cacumine sae- 
pius erumpunt ignes, morte praeser- 
tim Plinii infames : aiunt enim cele- 
berrimum hunc auctorem, qui cognos- 
cendi hujus ignis studio eo se con- 
tulerat, fumo flammisque inde emissis 
extinctum fuisse. Hujus montis me- 
minit Virgilius u. Geor. vs. 224. ubi 
ejus fertilitatem commendat : ' Ta- 
lem dives arat Capua et vicina Ve- 
sevo Orajugo.' Ignes quidemVesevi 
sunt ' funnfici :' quia oriuntur ex ter- 
restri exhalatione, quae quamdiu ter- 
ris inclusa constringitur, fumus est, 
at liberius per aera iter nacta flam- 
mam concipit, statim propter majo- 
rem partium concretioneui pristinam 
fumi formam resumtura : propterea 
' exeo' monte, ut aiunt Conimbric. 
Meteor. Tract, xu. cap. 3. ' aliquando 
nubes ascendere visa est, quae pini 
similitudinem et formam referebat.' 
At ignes hi non emicant, nisi ruptis 
caminis, sive exitu sibi facto : quo- 
niam si exhalatio, praedicta ignis sub- 
terranei materia, viam invenisset fac- 
tam ; in auras potius abiisset, quam 
in ignem : quod cum fiat, interruptis 
vicibus, propterea mons ille nunc vo- 
catur vagus. 



94 BOETHII DI! CONSOL. 

Ardcntis via fulminis ' movebit. 
Quid tantum miseri feros tyrannos ,8 tt 



10 



nut iter fulminis accensi, quod consucvit percutere ulta adificia. Cur infelices ita 



sed male, et contra, rationem versus.' Vallin. — 18 c Thuan. primus, et 
uterque Vict.habent : sccvos tyrannos: item male.' Idem. 



NOTjC 



1 Via fulminis'] ill. Ccelum, prceser- 
tim fulminans, adeoque fulgnrans, et 

tonans maxime terribile est ; quod 
praesentem intentare mortem videa- 
tur. Hinc qui mala? conscientiae sti- 
mulis sive potius furiis agitantur, lii 
fnlmina praecipue, adeoque fulminum 
prapsagia, fulgnra et tonitrua metu- 
unt : sicut C. Caesar Caligula, ' qui,' 
at loquitur Suetonius, ' Deos tanto- 
pere contemneret, ad minima toni- 
trua et fulgnra eonnivere, caput ob- 
volvere; ad vero majora proripere 
se e strato, sub lectumque condere 
solebat.' Sicut etiam quilibet im- 
pius, judicio Juvenalis 1. v. Sat. 13. 
fulmine terretur: ' Hi sunt qui tre- 
pidant et ad omnia fulgnra pallent 
Cum tonat : examines primo quoqne 
murmure cceli : Non quasi fortuitus 
nee ventorum rabie, sed Iratns cadat 
in terras et judicet ignis.' Fulmen 
autem et fulgur non solum origine, 
verum etiam natura conveniunt. Con- 
veniunt quidem origine, quod utrum- 
que, Varronis arbitrio in iv. de L. L. 
a ' fulgore' dicatur. Conveniunt etiam 
natura, quod ntrumque sit exlialatio 
accensa. At different, quod fulgur 
vix natum, perit: fulmen non prius 
extinguitur, quam ad terras usque 
pervenerit, simile his stellis, quas, in- 
quit Virgil. I. Geor. vs. 3C5. ' Vento 
impendente videbis Praecipites coelo 
labi, noctisque per nmbras Flamma- 
rum longos a tergo albescere tractus.' 
Propterea nominatur hie ' via ful- 
minis ardentis,' diciturque fulmen 



' solitum celsas ferire tunes.' Ni- 
mirum accensa ilia exlialatio nubibus 
excussa, ant per nnbium latera emit- 
titur, ant per inferiorem nubis sub- 
jectae partem. Si priinum : fulminis 
via sic obliqua est, illud at sublimia 
potius quam humilia sibi obviam ha- 
beat. Si vero alterum : quemadmo- 
dum mensa,corio supposita, corium 
reddit perforatu facilius ; sic corpus, 
sublime nubi subjectum, nubem, qua 
illud huic respondet, reddit fragi- 
liorem, adeoque viam sibi parat, qua 
fulmine ruente percutiatur. Verum 
nee fulmen illud potest malum in- 
ferre gravius morte, quam cum non 
metuat ille, de quo nunc agitur, id- 
circo nee fulmine movetur. Senec. 
in Thyest. vs. 347. ' Rex est qui 
posuit metus . . . Quern non concu- 
tiet cadens Obliqui via fulminis . . . 
Qui, tuto positus loco, Infra se videt 
omnia, Occurritque 800 libens Fato, 
nee qneritur mori.' 

u Quid feros tyrannos] Denique qui 
neque lluctuum marinorum furoribus, 
neque ignium subterraneorum incen- 
diis, neque Jovis fulminantis ictibns 
terretur, hie multo minus metnit ty- 
rannos, quorum minor esse videtnr 
nocendi potestas. ' Tyrannus' apud 
Veteres idem erat quod ' Rex' sive 
' Princeps :' atque ita forte vocatus 
a tnrribus sive sublimibus asdificiis, 
in quibus manere solent Reges : unde 
Horatius paupcrum tabernas Regum- 
que turrcs opponit 1. i. Carm. Od. 4. 
1 Pallida mors asquo pulsat pede pau- 



PHILOSOPHISE LIB. I. 



95 



Mirantur sine viribus furcntes ? 

Nee speres aliquid, nee extimescas : v 

Exarmaveris iuipotentis iraui : 

At quisquis trepidus pavet, vel optat, w 15 

Quod non sit stabilis, suique juris, 

Abjecit clypeum, locoque motus 

Nectit, qua valeat traki, catenam. 

stuperit tyrannos crudeles, accensos furore inani ? Nihil optes, nihilque metuas, 
tumque exarmabis furorem iffrcenati infirmique tyranni : sed quicumque metuit 
tremens, aut sperat, is, quoniam non est constans et compos sui, deposuit scutum, et 
sua sede disjectus componit vinculo, quibus rapi possit. 



NOTjE 



perum tabernas Regumque turres, 
o beate Sexti.' Sic Virgilius de ty- 
ranno loquitur vn. JEn. vs. 26G. 
' Pars mihi pacis erit dextram teti- 
gisse tyranni.' Sed apud recentiores 
anctores tyrannus ille solum dicitur 
princeps, qui suprema sua potestate 
abntitur: quo modo idem Virgil, ix. 
j*En. vs. 365. ' Conveniunt, quibus 
aut odium crudele tyranni, Aut nie- 
tns acer erat.' Neque vero ejusmodi 
tj'rannos timet, qui, magnitndine et 
fortitudine animi prajditus, nihil a 
rebus creatis aut sperat aut metuit : 
' Harum' enim ' virtutum,' inquit 
Cic. in. de Offic. ' est proprium nil 
extimescere, omnia humana despi- 
cere ; nihil quod homini accidere pos- 
sit, intolerandum putare.' Ex quo 
idem Orator conficit ' fortitudinem 
esse dolorum laborumque contem- 
tionem.' Quaremagnanimis viris'ferl 
tyranni' habentur ' sine viribus fu- 
rentes.' Igitur 

T Nee speres aliquid, nee extimescas~\ 
Haec est sententia Platonis, quam 
sibi deinceps usurpaverunt Stoici, 
unanimique consensu approbarunt 
omnes cum oratores turn poeta?. Plato 
enim in Philebo ait ' oportere eum, 
qui intelligendi sapiendique vitam 
elegit, nullatenus gaudere vel dolere.' 
Seneca ille Stoicus de Beata Vita 



c. 5. ' potest,' inquit, ' beatus diciqui 
nee cupit nee timet, beneficio ratio- 
nis.' Cicero, versu 11. et Virgilius, 
versu 2. hujus metri citatus : qui- 
bus addi potest Martialis 1. x. Ep. 47. 
* Quod sis, esse velis, nihilque malis : 
Summumnec metuas diem, nee optes.' 
Scilicet mens caducarum rerum spei 
metusque libera, hinc a corpore,erro- 
rum vitiorumque fonte, liberatur,inde 
vero Deo veritatis virtutisque princi- 
pio conjungitur : quare ' exarmat 
iram,' cujus est dnntaxat aut auferre 
bonum quod optes, aut inferre ma- 
lum quod timeas ; quique tibi iras- 
citur, hie ' impotens' est: sive quia 
quo ira libidoque rapiunt, sequitur, 
(talis enim homo etiam Ciceroni ' im- 
potens' dicitur,) sive quia nocere non 
potest. 

w Quisquis . . . pavet, vel optaf] E 
contrario quicumque metu aut spe 
caducarum rerum afficitur, is, 1. 'non 
est stabilis,' quod vel supplicio vel 
praemio mens ejus a prima veritatis 
virtutisque norma recedere sit pa- 
rata ; 2. ' sui juris non est,' quod 
mancipia non tarn servi dominornm, 
quam ille cupiditatum vel timorum; 
3. ' abjecit clypeum,' quod magnitudo 
fortitudoque animi, quam abjecit, sit 
ipsius animi robur et tutela ; 4. • loco 
motus,' ut miles extra suura agmeD; 



96 



BOETH1I DE CONSUL. 



NOT 

(|iiod tranquillitas animi, a qua re- 
cessit, propria sit ejusdem animi 
sedes ; 5. ' nectit catenam qua valcat 
tralii ;' quod spem metumque, quibus 
ut ceteris perturbationibus mens hu- 
mana rapitur, conceperit, concep- 
tosque fovere studuerit. Neque aliud 
nobis hie videtur annotatione dig- 
num, nisi forte interpretatio, et usus 
liujus vods ' cly pens' vs. 17. • Cly- 
peus ' autem, clupeus, clipeus, cly- 
peiun, clupeum, et clipeum, neque 
origine neque usu nobis differre vi- 



JE 

dentur. Oiigiue quidem ' clypeum,' 
(idem dicas de ceteris,) judice Sal- 
masio, dicitur kclto. fxtridtcnv f ex 
kvkKiov in orbem actum' sive ' ova- 
tum;' quod ea sit figura liujus cor- 
poris. Usu vero ' clypcus' sive 4 cly- 
peum' est textum rotundum,quod, ad 
pompam, insculptis coelatur imagini- 
bus, et, ad pugnam, laevam militis 
partem tegit: unde a corpore ad 
mentem translatum id nomen, nunc 
magnitudinem fortitudinemque ani- 
mi, ut dictum est, signifieat. 



PROSA IV. 

Sentisne, inquit/ haec," atque anirao illabuntur tuo? 
Esne ovoc irgbg Xvpuvl* I9 Quid fles? Quid lacrymis manas ? 
'EZuvZol, [jly) xeDSe voo).* Si operam medicantis expectas, opor- 

h Philvsophia. ' Asinus lyra. * Die, neque mente tegas. 



19 Omnes vett.libri ovos \ipas, non irpbs \vpav : sic etDelph. Hack. vid. inf. 



NOTiE 



x Sentisne, inquit, hac\ I. Boethius 
interrogatur a Pliilosophia de intelli- 
gent praedictorum : cum enim, anc- 
tore Tullio i. Acad. ' neque hoc 
quicquam sit turpius, quam cogni- 
tioni assertionem approbationemque 
praecuri ere ;' propterea Boethius non 
ante debuit de pra?dictis ferre judi- 
cium, quam ilia animo illapsa suo 
perceperit : hinc Pliilosophia rogat 
Boethium, sitne istorum, sicut • asi- 
nus' est ' lyrae,' auditor tantum, 
Svos \vpas. Nimirum tanta est tam- 
que nota asini stupiditas, hie ut 
Grzecis Latinisque hominibus in pro- 
verbio saepius fuerit, ad significan- 
dam hominis ignorationem. Sic dici- 
tur fvos iv irt6r)Kois, ' asinus inter si- 



mias :' ovo s iv ixeXlrrais, ' asinus inter 
apes,' dum stultus inter callidos, aut 
piger inter sedulos occuirit. Sic Svov 
KecpaX^v ft)] irAvveiv vlrpcp, l asini caput 
ne laves nitro,' dum prohiberis ope- 
ram perdere in docendis rudibus : 
quemadmodum Horatius ait lib. i. 
Sat. 1. ' Infelix operam perdas : ut 
si quis ascllum In campo doceat pa- 
rentem currere freenis.' Sic bvos irpbs 
aii\bv, ' asinus ad tibiam :' ovos Xvpas, 
* asinus lyras' suppl. 'auditor;' sive, 
ut alii legunt, ovos irpbs \vpav ' asinus 
ad lyram :' prior lectio non solum est 
nostri Auctoris, sed ipsius etiam 
Varronis in Satyra quas testamentum 
inscribitur apud Agellium I. in. c. 1G. 
' liberi,' inquit, ' si erunt 6voi \vpas 



PHILOSOPHIC LIB. I. 



97 



tet ut vulnus detegas tuum. i0 Turn ego' coflecto in vires 
ammo," Anne adhuc eget admonitione, nee per se satis 
eminet fortunae in nos saevientis asperitas ? Nihilne te n 
ipsa loci facies* movet % Haeccine est bibliotheca quam 

1 Boethius. m Respondeo. » O Philosophia. 



Quidam codd. etiani pro Esne liabent An ovos, &c— 20 Tlmaii. primus, 
Reg. Flor. et uterque Vict, codex, edd. Delph. Hack, oportet vulnus 
detegas: quod etiam Ms. Erfurt, succincte eleganterque, censente Sitz- 
manno. In Ms. Rittersh. et ed. Flor. t& tuum abest.— 1 'Interpo- 



NOT/E 



exhaeredes sunto.' Alterutrum autem 
ex bis dicitur ad significandum homi- 
nem, qui, quamvis voces patulis auri- 
bus excipiat, verborum tamen signi- 
ficationem non percipit. Praeterea 
idem Boethius ioterrogatur de causa 
suorum • fletuum,' suarum ' lacry- 
inarum :' ' Quid fles ? Quid lacrymis 
manas V quod vocatur ejus * vulnus,' 
quodque ' medicanti Philosophic 
oportet detegere;' morbus enim non 
sanatur indicta ignorataque ejus cau- 
sa. Hinc Philosophia Boelhium ad 
loquendum hortatur bis Homeri ver- 
bis, "E^avda, ^ Kevdf v6y, ' Fare, nee 
occultes animo.' 

1 Loci fades'] n. Boethius memi- 
nit adjunctorum, quibuscum ante, et 
tunc excepit Philosophiam ; ut ex 
utriusque status discrimine ' fortunae 
in ipsum saevientis asperitas' cognos- 
catur ab ipsa Philosophia, cujus na- 
tura et species, quibus Boethius in- 
structus fuerat, proponuntnr. Pri- 
mum quidem adjuncta haec, sunt lo- 
cus, habitus, et vultus Boethii. " Lo- 
chs' ante fuit 'bibliotheca' sive lo- 
cus librorum, cujus • parietes,' ut 
infra dicetur, erant ' ebore ac vitro 
comti:' quales esse consueverant 
aedes divitum, teste Horatio 1. it. 
Carm. Od. 18. * Locus' tunc est sor- 
didus et obscurus career. ' Habitus' 
ante bona, tunc mala corporis ani- 



Delph. tt Yar. Clas. 



mique affectio. ' Vultus,' qui ut men- 
tis sic reliqui corporis sermo quidam 
tacitus est, ante hilaris, tunc tristis. 
Deinde natura Philosophiae aperitur, 
antiqua hac Philosophiae definitione, 
' divinarum humanarumque rerum 
scientia:' ' Philosophus' enim, inquit 
Tullius I. de Orat. ' is est, qui om- 
nium rerum divinarum atque hu- 
manarum naturam causasque noscit.' 
Sed non una est apud auctores horum 
vocabuloruin interpretatio : noslro 
judicio hie ' res divinae ' sunt mentes ; 
' res' vero ' humanae* sunt corpora: 
cum enim mens omnis sit aut Deus 
aut Deo similis, non abs re vocabitur 
' res divina : ' similiter cum corpus 
omne sit aut humanum aut humano 
simile, poterit etiam dici * res hu- 
mana.' Omnis autem Philosophia 
versatur in scientia mentis et corpo- 
ris, eorumque, quibus duae ilia; res 
affici possunt, modorum. Denique 
Philosophiae species, quibus Boe- 
thius instructus dicitur, hie nume- 
rantur tres, nempe • Physica,' quae 
1 naturae secreta rimatur,' hoc est, 
' valde quaerit, vel in rimis quoque :' 
sicut hoc verbuin interpretatur Fes- 
tus; ' Astronomia,' quae ' siderum 
vias radio describit ;' hoc est, virga, 
qua desoiptis quibusdam figuris va- 
riae terrarum crelique partes ob ocu- 
los ponuntnr; et ' Ethira'sive 'Mo- 



Bn't'th. 



G 



98 



BOETHll DE CONSOL. 



certissimam tibi sedem nostris in laribus ■ ipsa delegeras ? 
in qua mecum saepe residens, de divinarum humanarumque 
rerum scicntia disserebas ? * Talis habitus/ 1 talisque vul- 
tus erat cum tecum naturae secrcta T rimarer, cum mihi 
siderum vias ' radio describeres, cum mores nostros,' to- 
tiusque vitae rationem ad ccelestis ordinis exemplar for- 
mares? Haeccine praemia* rel'erimus tibi obsequentes? 



Domo nostra. 
' Muralem. 



P An. i Habitudo. r Physicam. 



Astronomiam. 



nendac hie interrogationes ex Ms. Rittersh. Talis habitus secrcta ri- 
marer? cum mild ... describeres? cum . . . . fvrmares'i ' Sitzm. — 2 Thuan. pri- 

NOT7E 

mores nostros totiusque ninnt : ' vel earum rectores studere 



ralis,' quas 
vita? rationem ad ccelestis ordinis ex- 
emplar format;' hoc est, ad volunta- 
tem divinam, qua; sicut est prima 
omnium causa, sic prima est actio- 
nnm humanarum regula. Hinc Pro- 
pheta Rex, Psal. 142. ' Doce me fa- 
cere voluntateni tuam, quia Dens 
meus es tu.' Hinc S. Paulus Act. 9. 
' Domine, quid me vis facere?' Hinc 
etiam noster Auctor 1. n. Met. ulti- 
mo : ' O felix hominum genus, si ves- 
tros anitnos amor, quo coelum regitur, 
regat.' 

z Haeccine prcemia] m. Boethius 
meminit praeceptorum philosophico- 
rum, quorum tanta est ad Rempubli- 
cam optime administrandam utilitas, 
nt idem Boethius cum ipsa Philoso- 
phia merito conqueri videatur de 
suis calamitatihus : ' haeccine,' in- 
quit, ' prremia referimus tibi obse- 
quentes?' Summa, inquam, est prae- 
ceptorum philosophicorum ad Rem- 
publicam optime regendam utilitas; 
quod his veluti prineipiis nitatur vir- 
tus, ut praesentis sic futurae felicita- 
tis semen. Hinc Plato 1. v. de Re- 
pub, snggerente ipsa Philosophia, 
ait, ' beatas fore respublicas, si eas 
vel studiosi sapicntiae regerent;' qua- 
tenus Philosophi in magistratum ve- 



sapientiae contigisset ;' quatenus qui 
in magistratum venerunt, Philosophi 
fliint. Hinc 'ejusdem viri,' nimirum 
Platouis dialogo vi. de Republ. ' ore 
hanc sapientibus capessendaeReipub- 
licas necessariam causam esse mo- 
nuit' Philosophia, ' ne improbis fla- 
gitiosisque civibus urbimn relictagu- 
bernacula, pestem bonis ac perniciem 
inferrent:' ut enim optimi modera- 
tores suis praeceptis exemplisque sub- 
ditos ad virtutem ducunt ; sic mali 
suo saltern exempload vitium. ' Nam 
ita profecto est,' inquit Lipsius in 
Praefatione Politicornm, ' arcta qua- 
dam catena devincti sumus, qui im- 
peramnr cum imperante. Et ut in 
corpore mens sana aut insana esse 
non potest, nisi lit pariter vigeant 
aut langueant ejus functiones : non 
item in hac societate princeps. Ad 
virtutem ille prosit? sequimur : ad 
vitia? inclinamus. Bene beateque 
agit i floremus. Improspere? labi- 
liiui aut ruimus cum illo. Atque ut 
a Sole in subjecto hoc orbe lux aut 
tenebrac : sic a principe apud sub- 
ditos prava pleraque aut recta. Cae- 
sar ille non animose magis, quam 
vere dixit : Procerum motus haec 
cuncta sequuntur. Humanum paucis 



PHILOSOPHIC LIB. I. 



99 



Atque tu hanc sententiam Platonis ore sanxisti, Beatas 
fore Respublicas, si eas vel stndiosi sapientiae regerent, 
vel earum rectores studere sapientias contigisset." Tu 
ejusdeni viri ore hanc sapientibus capessendae v Reipub- 
licae necessariam causam esse monuisti, ne improbis 
flagitiosisque civibus urbium relicta gubernacula, pestem 
bonis ac perniciem inferrent. 2 Hanc igitur auctoritatera 
secutus, quod a te inter secreta otia didiceram," transferre 
in actum publicae administrations optavi. Tu mihi, 3 et 
qui te sapientium mentibus inseruit Deus, estis 5 conscii,' 
nullum me ad magistratum, y 4 nisi commune bonorum 



" Philosophi regerent, aut Reges philosopharevtur. v Administranda, 

w Studendo. x Testes estis. V Procurationem muneris publici. 



mus, Reg. et Flor. codex habent, ferrent: quod rectum putat Bemart.— 
3 In Mss. et ed, Florent. abest vocula estis.— 4 ' Monuimus supra scriben- 



NOT^E 
Hinc ipse Boethius venerit : qua de re ut nnlhis super- 



vivit genus 
' banc auctoritatem secutus,' quod a 
Pbilosopbia inter secreta otia, sive 
ceterorum bominum colloquiis et in- 
terpellationibus non inipeditus, ' di- 
dicerat, transferre in actum publicae 
administrationis optavit,' a theoria, 
uti loquuntur, ad praxini progressus. 
a Tu mihi] iv. Boethius addit se 
praecepta philosopliicadiiigenterexe- 
cutum fuisse, seque eo duntaxat rine 
'ad magistratum' accessisse. Val- 
linus monet scribendum bic esse ma~ 
gisteriatum ; quod Boethius fuerit 
magister officiorum, quae dignitas 
passim magisteriatus appellatur,quod- 
que ea, quae Boethius praeclare a se 
facta mox recenset, in ea dignitate 
constitutus fecerit. Sed haec ita fue- 
rint, nihil hie mutandum arbitramnr, 
quod generalis hie loquendi modus 
aptior sit ad probandum Boethium 
praeceptis philosopbicis semper fuisse 
addictissimum, ita ut ne ad unam qui- 
dem dignitatem, ' nisi commiini bo- 
norum omnium studio' impulsuSjper- 



esset dubitandi locus, jusjurandum, 
affirmationem religiosam adhibet : 
' Tu mihi et Deus conscii.' Sic S, 
Paulus Roman, i. et ad Philipp. i. 
jurat : • testis mihi est Deus.' Sic 
jurat Nisus iEneid. ix. vs. 428. 'O 
Rutuli, mea frausomnis: nihil iste, 
nee ausus, Nee potuit : coelum hoc et 
conscia sidera testor.' Oplime tan- 
dem ' Deus ' dicitur ' Pbilosophiam 
sapientium mentibus inseruisse :' nam 
Philosophia cognitione et amore op- 
timaium lerum continetur. Sicut 
autemDeus creando materiam,eidem 
figuram et motum sic impressit, ut 
quicquid snbinde buic materiae acce- 
dit figurae et motus, id nihil aliud sit, 
quam quidam prions figurae et motus 
modus, sive, ut loquuntur ' determi- 
natio:' hand aliter Deus creando 
meutem bumanam, eidem notionem 
et inclinationem de eo quod 'Est' 
sive de ipso Deo ita impressit, ut 
quicquid postea in eadem mepte ori- 
tur notionis et inclinationis, saltern 



100 



KoETtlli I)L CONSOL. 



omnium stadium, detulisse.. lade cum improbis b graves 
inexorabilesque' discordiae, et quod conscientiac libertas 
habet, 5 pro tuendo jure spreta potentiorum 6 semper 
oftensio." Quoties ego Conigastum c in imbecillis cuj usque 
fortunas impetum iacientcm obvius 4 excepi! 7 Quoties 
Trigullam 8d regies prsepositum domus e ab incepta, per- 
petrataque 9 jam prorsus iujuria dejeci! Quoties miseros, 



* ImplacabUes. 
Mai son Roy ale. 



Inimicitia. 



Occurrcns. 



Vulgo, Intendant de la 



Uuni hie esse Magisteriatum.' Vallin. Vid. Not. inf. — 5 Ms. Erfurt, quod 
scientia libertas habet. — 6 Flor. habet potent um : nostram lect. exhibent Delph. 
et Hack, etiam Ms. Rittersh. — 7 In Mss. Erfurt, ha-c ita leguntur: Quo- 
ties ego, obvius ei C facientem excepi. — 8 Codex Vict, secuudus habet, 

Trigguillam : edd. Delph. et Hack. Triguillam. — 9 ' Reg. et Vict, secundus 
habet, et perpetrata : sed uptime Vict, primus imperalaque jam.' Vallin. 



NOIVE 



optimarum rerum, id nihil aliud sit, 
quam quidam prioris notionis et in- 
clinationis modus, sive, nt aiunt' de- 
terminatio.' Hinc Lucretius lib. v. 
' Nam si, ut ipsa petit majestas cog- 
nita rerum, Dicendum est : Deus ille 
fnit, Deus, inclyteMemmi,Qui prin- 
ceps vita? rationem invenit earn, qua; 
Nunc appellatur sapientia: quique 
per artem Fluctibus e tantis vitam, 
tantisque tenebris, In tarn tranquillo, 
et tarn clara luce locavit.' 

b Indecum improbis] Quod videlicet 
praceptis philosophicis addictus non 
' nisi communi bonorum omnium stu- 
dio ' ad magistratum accesserit Boe- 
thius, eidem ftierunt ' cum improbis 
graves inexorabilesque discordiae :' 
hinc enim diversa; Boethii et impro- 
borum cogitationes : hinc ' pro tu- 
endo jure spreta potentiorum semper 
offensio :' qua; est ' conscientia; li- 
bertas :' conscientia enim hie nihil 
est aliud, quam mens vcri bonique, 
ut conscia, sic convicta : tanta est an- 
tern hujus conscientiaa libertas, ut ab 
omnibus hominum injuriis sit tuta. 
Hinc plurima fuerunt Boethii in suos 



cives beneficia, de quibus seorsum 
dicendum est. 

c Quoties ego Conigastum] Primum 
Boethii in suos cives meritum. ' Coni- 
gastus,' sive, ut scribit Cassiodorus, 
' Cunigastus,' vir fuit potens apud 
RegemTheodoricum, quod vel ex eo 
patet, quod, referente Cassiodoro 1. 
viii. Ep. 28. Athalaricus Rex ad 
eum scripserit, eundemque illustrem 
appellarit. Hie autcm Conigastus 
ea, qua apud Thcodoricum pollebat, 
auctoritate abusus, in imbecillis cu- 
jusque fortunas faciebat impetum, 
quern Boethius pro sua virtute sapius 
repressitmagisterofficiorum 'obvius :' 
unjus quippe Magistratus erat Prae- 
fectos provinciarum judicare, et, que- 
relis provincialium acceptis, de iis 
ad principem, cuj us in aula versaba- 
tur, referre. 

d Quoties Trigullam [Triguillam] Se- 
cundum Boethii meritum, primo tan- 
to majus, quanto Trignilla, Conigas- 
to non impar improbitate, eodem erat 
Conigasto potentior : Triguilla enim 
erat regia Theodorici domus Prwfec- 
tus. 



PHILOSOPHI.-K LIB. I. 



10L 



quos infinitis calumniis impunita Barbarorum ** semper 
avaritia 6 vexabat, objecta periculis auctoritate protexi ! 
Nunquam me ab jure ad injuriam quisquam detraxit. 
Provincialium fortunas turn privatis rapinis, turn publicis 
vectigalibus • pessumdari, non aliter, quam qui patic- 



d Gothorum. 



Tributis iniquis. 



NOTjE 



'-Impunila Barbavorum semper ova- 
rii ia] Tertium Boethii mciitum pri- 
oribus eo niajus,quod plus sit turbo 1 , 
quam iinius improbi nialis consiliis 
resistere. 'Barbarus' autem anti- 
quitus ille cuilibet genti dicebatur, 
qui, quod extraneus, vulgarem lo- 
quendi modum non tam pronuutiare 
quam murmurando coufundere vide- 
batur : liinc nonnulli conjiciunt vo- 
cem banc, ' barbarus,' esse de nu- 
uicro eorum vocabulorum qua?, quod 
rem a se significatam aemulari videan- 
tur, ireirotr]fj.iva sive 'factitia' vocari 
solent, ut ' balare,' ' boare,' ' hiunire:' 
alii ejus originemint'erunt ex Arabico 
barbar, nmrmuro. Hinc Grrecis qui- 
cumque Groeci non erant, ' barbari ' 
dicebantur : sicut Latinis, quicum- 
que non erant Latini. Uude Hora- 
tins Epod. ix. 'Sonante mistum ti- 
biis carmen lyra, Hac Dorium, illis 
Barbarum?' Quod autem extranei 
illi, utpote moribus dissimiles, in cives 
suam crudelitatem exercere consue- 
verant, fieri potuit usu, ut ' barbarus' 
idem esset quod ' crudelis :' bic an- 
tl'm ' barbari ' et extranei et crudeles 
sunt: siquidem intelliguntur Gothi, 
quorum ' impunita avaritia' cives 
' semper vexabat,' nisi h#c Boethii 
curis reprimeretur : cives autem illi 
dicuntur ' Provinciales,' quia alienis 
vivebant legibus, ac insuper vesti- 
gales erant sive stipendiarii. Nimi- 
rum cum provincia proprie sit regio 
a populo Romano, ut distans, sic ar- 
mis devicta, aut quomodor unique in 



potestatcm adducta, quam magistra- 
te suo adnainistrandam subjecerat ; 
(Provincia enim sic dicitur quasi regio 
procul vincenda aut potius victa ;) 
propterea Romanis alii erant ' Socii,' 
alii ' Provinciales ;' ' .Socii' suis, ' Pro- 
vinciales ' alienis vivebant legibus : 
uncle Cicero Verr. VI. et inManiliana 
bos merito distinguit: ' Bellinn,' in- 
quit, 'grave et pcriculosum vestris 
vectigalibus atque sociis.' Atquehos 
'Provinciales' Boethius tanta aninii 
magnitudine protexit, ut neinini iil- 
lam passus f'uerit inferri injuriam : 
' Nunquam me,' inquit, ' ab jure ad 
injuriam quisquam detraxit;' aut si 
non obstante ejus diligentia,cnntige- 
rit, 'Provincialium fortunas turn pri- 
vatis rapinis,' (uta Conigasto ctTri- 
guilla,) ' turn publicis vectigalibus,' 
(utab ipsoTbeodoiico, qui a^ud Cas- 
siodorum Var. v. Ep. 39. ' ad suum 
conunodnni amplius testinat cxigere,) 
pessumdari, non aliter, quam qui 
patiebantur, indolmrit:' velitt Job, 
qui cap. 29. ' pater fait pauperum; et 
causam quam nesciebat, diligentis- 
sime investigabat : conterebat rfaolas 
iniqui, et de dt ntibus illius auferebat 
pradam.' Denique vectigal sic dic- 
tum quod e vectura pendatnr, tribu- 
tum erat quod Provinciales Homanis 
solvebant pro commercio, pro agris, 
pro sylvis, nee non etiam pro sale : 
unde quatuor erant vectigalium ge- 
nera ; nempe portoiium, decunue, 
scriptura, et salinarum reditus. 



102 



L'OETHIl DE CONSOL. 



bantur, indolui. Cum acerbae famis tempore gravis 
atque inexplicabilis indicta coemtio-' f profligatura ino- 
pia Campaniam provinciam videretur, certamen adver- 
sura praefectum pra3torii e communis commodi ratione 
suscepi, rege* cognoscente contendi, et ne coemtio 

/ Vulgo, rmnopole. s Vulgo, Capitaine des Gardes. h Theedorico. 

KOTJE 

f Indicta coemtio'] Qtiartum Boottiii pia Campaniam provinciam videre- 



nicritum praedictis idcircomajus,quod 
Boi'thio tunc pugnandum fuit, non 
solum adversus quosdam privatos, 
verum etiam 'adversus praefectum 
praetorii,' et adversus ipsura princi- 
pem ; sine cujus auctoritate haec 
'coemtio' non fiebat. 'Coemtio' ali- 



tor ;' cum 'commune comniodum' hac 
Irederetur ; propterea arbitramurhae 
' coemtione' utrumqne significari, et 
Provinciates pra>dictas species fisco 
Tendere minori pretio, et ab ipso 
easdem majori pretio emere cogen- 
dos : bine Boethius ' adversus prae- 



t.em Romanis certa erat connubii fee turn praetorii certamen suscepit, 



forma, qua nterqite conjux alterius 
bona ita emebat, ut alter alterius 
hanres fieret: ( Jnrisconsultorum in- 
genio,' inquit Cicero pro Mur. ' senes 
ad coemtiones faciendas interimen- 
dorum sacrorum causa reperti sunt.' 
Hinc ' coemtio ' dicitur etiam illud 
coinmereium, quo Provinciates etiam 
inviti, urbi vel exercitui annonam 
parvo nnllove pretio suppeditare 
coguntur. Sic, auctore Suida, ' onus 
illud, quod Justinianus Bithyniae, 
Phrygiae, etThraciae incolis frumenti 
Byzantium perferendi conditione du- 
rissima imposuit, coemtio.' Graecis 
trwuvii vocatum fuit. Ex quo rursus 
fieri potuit ut commercium illud, quo 
omnibus speciebus ab uno coemtis 
omnes species non nisi ab uno vendi 
possunt, ' coemtio ' diceretur, vulgo 
tnonopolium. Constat bic non intelligi 
' coemtionem ' conjugum : sed non 
eeque constat, inquit Sitzmannus, ' u- 
trum Provinciales a fisco species an- 
nonarias einere cogerentur, an eas 
fisco vendere forensibus pretiis com- 
pellerentiir.' Verum cum ' coemtio' 
haec ' indicta' fuerit ' acerbae famis 



Rege' Theodorico ' cognoscente con- 
tendit, et ne coemtio exigeretur, evi- 
cit.' Sed quid ' Campania ?' quid 
' praefeetus praetorii?' Campania re- 
gio Italiae fertilissima : hanc post 
Plinium describit Florus 1. I. c. 16. 
'Omnium,' inquit, 'non modo Ita- 
lia, sed toto orbe terrarum, puleber- 
rima Campaniae plaga est. Nihil 
mollins ccelo : denique bis floribus 
vernat. Nihil uberius solo: ideo Li- 
beri Cererisque certamen dicitur. 
Nihil bospitalius maris hie illi no- 
biles portus, Caieta, Misenus, et te- 
pentes fontibus Baiae : Lucriuus, et 
Avernus, quaedam maris otia. Hie 
amicti vitibus montes Gaurus, Faler- 
nus, Massicus, et pulclierrimus om- 
nium Vesuvius, /Etnaei ignis imitator. 
Urbes ad mare, Formiae, Cumae, Pu- 
ieoli, Neapolis, Herculaneum, Pom- 
peii, et ipsa caput urbium Capua, 
quondam inter ties maximas, Uomam 
Carthaginemque numerata.' Pra?fec- 
tus autem praetorii, ut ait Rosinus, 
' dicitur, qui militibus lis praeerat, 
quos Imperatores in Bill custodiam 
allegerant.' Nimirum apud Roma- 



tempore;' cum dicatur ' gravis atque nos, Regibus exactis, iidem qui, quod 
inexplicabilis ;' cum 'piofligatuia ino- cousulercntScnatum, Consules, quod 



PHILOSOPHISE LIB. I. 



103 



exigeretur evici. Paullinum consularem s virum,' cujus 
opes Palatini 10 canes* jam spe atque ambitione devo- 
rassent, ab ipsis hiantium faucibus' traxi. Ne Albi- 
num consularem virum praejudicatas "• accusationis poena 
corriperet, odiis me Cypriani delatoris opposui. Satisnein 
me niagnas videor exacervasse " discordias? Sed esse 
apud ceteros" tutior debui, qui mihi amore justitiae nihil 

' Qui alias Consul fuit. * Aulici, canibus impudentiores. ' Virorum 

cupidius optantium. m Falsa. ° Eos prasertim, quibus opem tuleram. 



10 Thuan. primus, et uterque Vict. Palatince.— 11 Ms. Rittersh. exacuisse dis- 



NOTiE 



judicarent, Jndices sunt appellati, 
Praetores quoquesunt dicti, quod po- 
pulo prasirent : sed crescente populi 
Romani imperio, magistratus ita mul- 
tiplicati sunt, ut qui in urbe prjees- 
sent, Consules, qui vero in exercitu, 
Pra?tores dicerentur : • a Praetore ' 
autem est ' Praetor'uim.' 

8 Paulinum consularem] Quintum 
Boethii roeritum omnibus preedictis 
tanto prasferendum/quanto apud Ro- 
manos Socii prasstabant Provinciali- 
bus : non enim hie de Provincialibus 
tantum, sed de Sociis, immo et de con- 
8iilaribus viris ' Paulino ' et ' Albi- 
no,' quos ' Palatini canes' et ' Cy- 
prianus delator' impugnabant, bene 
meritus est Boetbius. Primum qui- 
dem ' Paulinus,' qui, quod ex Decio- 
rum familia fuerit, vocatus est De- 
cius, Consul fuit anno Christi 498. 
unde nunc appellatur ' consularis :' 
consularis enim virest, qui aliquando 
Consul fuit, apud Tullium. Deinde 
1 Albinus,' qui, quod ex eadem De- 
riorum familia fuerit, etiam dictus est 
Decius, Consul fuit anno Christi 493. 
quare nunc quoque dicitur ' vir con- 
sularii :' hunc ' Albinum' oderat ' Cy- 
prianus' frater Opilionis, de quo sta- 
tim dicetur: quamobrem ipsum ac- 
cusavit, dictusquc proptcrea ' dela- 



tor :' deferre quippe in foro, accusare 
est. At * Paulinum' insectabantur 
quidam aulici, qui nunc vocantur 
' Palatini canes :' 'Palatini' quidem, 
quod palatium sive domum principis 
habitent, aut saltern frequentent : 
domus autem principis ex eo dicta 
fuit palatium, quod ab Octavii Au- 
gusti temporibus Imperatores omnes 
Romani habitarint in monte Pala- 
tino. ' Canes' vero vocantur, sive quia 
praefecti custodiae, instar canum, ad 
fores assistunt : sive quia canibus im- 
pudentiores, eos a quibus laesi non 
sunt, mordent, eorumque ' opes,' si 
non reipsa, saltern ' spe atque am- 
bitione devorant hiantes.' Postremo 
utrumque hunc consularem virum 
Boe'thius a tantis periculis liberavit, 
in quo prajsertim prascepta philoso- 
phica executus est: quamobrem me- 
rito nunc suas exaggerat discordias 
hac interrogatione : ' Satisne in me 
magnas videor exacerbasse discor- 
dias ?' ubi non legendum, ut plures 
legunt, exacervasse : quandoquidem 
verbuin hoc (quod sciam) Latinum 
non est : sed potius exacerbasse, ut 
legunt Valdericus, Bernartius, Sitz- 
mannus,qui ait, in manuscriptis Rit- 
tershusii legi exacuisse: quod verbuin 
idem est quod exacerbasse. 



104 



BOETH1I UE CONSUL. 



apud aulicos, quo rnagis essem tutior, h servavi. 1 * Quibus 
autem dcferentibus ' perculsi sumus?'"' quorum' Basili- 
us I+k olim regio rninisterio depulsus, in delationem nostri 
nominis, alieni seris r necessitate corapulsus est. Opilio- 



p Exsulacimus. 
dtbtes. 



« Viris scilicet iniquis, inter quos. r Vulgo, accabli de 



cordias. Vid. Not. inf.— 12 Mss. etiam edd. Delph. Hack, reservavi: Ed. No- 
rirab. observavi. — 13 ' Ita rectissime veteres : excusi perverse percussi.' Ber- 
nard Edd. Florent. Norimb. Delph. Hack, nostram lect. exhibent. Vid. 
inf. — 14 ' Ita omnes libri. Solus Flor. una voce auctior, Basilius wius.' Vallin. 
Ed. Norimb. Quorum unus Basilius olim a Regis depulsus rninisterio. — 15 Mss. 



NOTvE 



h Magis essem tutior'] Pleonasmus, 
quo usus est Plautus cum dixit : ' ma- 
gis majores nugas agere, hoc magis 
est dulcius :' Valerius Maximus ; 
' magis invidia quam pecunia locuple- 
tior :' Cicero ; ' se ab omnibus de- 
sertos potius, quam abs te defensos 
esse nialunt :' et auctor Cnlicis apud 
Virgilium ; ' Quis magis optato queat 
esse beatior aevo :' nisi tamen 'ma- 
gis' construatur cum 'optato' po- 
tius, quam cum ' beatior.' Ex his 
omnibus constat, quanta diligentia 
Boethius executus fuerit pra?cepta 
philosophica. 

1 Quibus autem deferentibus] v. Boe- 
thius injustas refert sui exilii causas. 
Exilii quidem sui meminit his verbis, 
* perculsi sumus :' neque enim Iegen- 
dmn, ut quidam recentiores legunt, 
percussi ; sed potius, ut veteres, per- 
culsi: sic autem Cornelius Tacitus 
Annal. 1. xiv. n. 57. ' Perculso Se- 
neca, promtum fuit Rufum Fenium 
imminuere.' At injustas memorat 
ejusdem exilii causas ; primum qui- 
dem ex parte accusantium, quos nunc 
vocat ' deferentes ;' ' defero' quippe 
in foro idem est quod ( accuso,'in 
causa capitali, judice Tullio : deinde 
ex parte criminis, quod aut non alle- 
gatur, aut allegatum nuUatenus pro- 
batur; iicut deinceps probabitur. 



k Quorum Basilius] Primum igitur 
delator sive accusator in causa capi- 
tali, ipsius Ciceronis judicio, verus 
esse debet: quaraobrem si aliquo 
praejudicio actus videatur, omnino 
audiendus non est : hinc Tullius pro 
Mnr. • Nolo,' inquit, ' accusator in 
judicium potentiam afferat, non vim 
majorem aliquam, non auctoritatem 
excellentem, non nimiam gratiam :' 
cum igitur judicium ex ipsa pertur- 
batione ante captum sit praejudicium 
vei itati maxime contrarium, quicum- 
que non nisi quadam perturbatione 
actus videbitur deferre sive accusare, 
ille, utpote falsus delator accusa- 
torve, ita rejici debet, ut qua? inde 
sequeretur poena, lute iniqua habenda 
esset. Atqui delatores Boethii ita 
se habuernnt. Hi enim ties dun- 
taxat numerantur, nimirum, Basi- 
lius, Opilio, et Gaudentius ; quo- 
rum Basilius alieni eci is necessitate, 
Opilio et Gaudentius fraudibus, ob 
quas ' in exilium ire jussi sacra- 
rum sese aedium defensione ' tueban- 
tur, Boethium detulerunt. Basilius 
apud Cassiodorum modo laudatur, 
modo vituperatur. Laudatur quidem 
1. ii. Variar. et Epistola decima, in qua 
de ejus uxore Agapita, quae dicitur 
* spectabilis foemina,' agitur ; et Epis- 
tola undecima, in qua legitur : ' Ba- 



PHILOSOPHIC LIB. 1. 



105 



nem 1 vero, atque Gaudentium, m cum ob injurias, atque 
multiplices fraudes' 5 ire in exilium regia censura ' decre- 
visset, cumque illi parere nolentes sacrarum sese aedium' 
defensione n tuerentur, compertumque id Regi u foret, edix- 



Edictum principis. 



Templis velut asylis. u Theodorico. 



et edd. Norimb. Delph. Hack, innumeras multiplicesque fraudes. Nostratn 



NOTJE 
silius vir spectabilis datis precibus est 



intimavit, Agapitam conjugem suam 
de propriis penatibus a quibusdam, 
vitio solicitationis, abductam. Et 
certe in bis versata rebus firmum do- 
cetur perdidisse consilium. Quid e- 
iiim facere potuit probum, qua? millis 
culpis extantibus reliquit maritum ?' 
Vituperatur vero Variar. 1. iv. turn 
Epist. 22. ubi ipse Theodoricus dicit 
' Basilium et Praetextaturn artis si- 
nistra? jam diu contagione pollutos,' 
turn Ep. 23. ubi idem princeps ' Prae- 
fectum urbis declarasse Basilium at- 
que Praetextaturn magicis artibus in- 
volutos ' scribit. Si autem Basilius 
hie idem fuerit, qui nunc a Boethio 
nominatur, potuit propter 'magiae' 
crimen ' regio ministerio depelli:' 
unde ' alieni aeris necessitas,' qua 
Boethiuni injuria detulit. 

1 Opilioneiri] Fuit Opilio pater, et 
Opilio filius. Prior, ut ait Sirmon- 
dus, comes sacrarum Largitionum 
fuerat sub Odoacre, quod indicare 
videtur Theodoricus apud Cassiodo- 
rum Variar. 1. v. Ep. 41. * Gloria- 
tur,' inquit, Cyprianus • etiam non 
extrema luce natalium ; nam pater 
huic, sicut meministis, Opilio fuit, 
vir quidem abjectis temporibus ad 
excubias tamen Palatinas electus. 
Qui multo amplius crescere potuit, 
nisi fides sub avidissiina remunera- 
tionis sterilitate jacuisset.' Poste- 
rior vero, frater hujus Cypriani, non 
secus ac pater fraterque, ad idem sa- 
crarum Largitionum eulmen evectus 



sed post mortem Boethii, nimi- 
rum sub Athalarico, anno Christi 
528. Unde idem Athalaricus apud 
Cassiodorum Var. 1. vm. Ep. 16. 
quae inscribitur ' Opilioni comiti sa- 
crarum,' sic loquitur : ' secure tibi 
credimus quod toties tuo generi com- 
missum fuisse gaudemus. Pater his 
fascibus praefuit, sed et frater eadem 
respleuduit claritate :' quod non ob- 
stat quin hie Opilio filius, a Theodo- 
rico, ' ob innumeras multiplicesque 
fraudes, ad exilium ' damnatus fuerit, 
una cum Gaudentio. 

m Gaudentium] Gaudentius homo 
vix notus nisi suis fraudibus, suaque 
hac iniqua Boethii delatione. 

n Sacrarum sese tedium defensione] 
Ut quaedam apud Ethnicos, sic om- 
nia apud Christianos templa semper 
fuerunt asyla; loca scilicet adeo sa- 
cra, ut nemo, qui ad ea confugisset, 
inde ad supplicium trahi posset : 
&av\ov quippe dicitur quasi ' ubi spo- 
liare nefas.' Nonnulla, inquam, tem- 
pla apud Ethnicos asyla fuerunt : 
nam Virgilius canit II. JEu. vs. 761. 
• Et jam porticibus vacuis, Junonis 
asylo, Custodes lecti Phoenix et durus 
Ulysses Praedam asservabant.' Si- 
militer JEn. vm. vs. 342. ' Hinc lu- 
cum ingentem quern Romulus acer 
asylum Retulit, et gelida monstrat 
sub rupe Lupercal.' At omnia apud 
Christianos templa asyla semper fue- 
runt: ut constat ex codice Theod. 1. 
ix. Tit. 47. 'de his qui ad Ecclesias 
confugiunt :' et Concilio Toletaco 



106 



BOETHI! Dli CONSOL. 



it," ut nisi intra ,6 praescriptum diem Ravenna urbe p dece- 
derent,' 7 notis ,8 insigniti w frontibus a pellerentur. Quid 
huic severitati posse astrui videtur? Atqui eodem die "9 
deferentibus eisdem, nominis nostri delatio suscepta est. 
Quid igitur? nostraene artes ita meruerunt? an illos accu- 
satores justos feeit praemissa damnatio? Itane nihil for- 
tunam puduit, si minus accusatae innocentiae, at accusanti- 



• Statuit. 



w Stigmatici. 



lcct. habet codex Flor. — 16 Ut nisi infra vulgg. ' Ms. Rittersh. ut nisi intra. 
Proclivis prolapsio fait a t ad/.' Sitzm. Edd. Delph. et Hack, ut ni intra. 
Uterque codex Vict, uli ni. — 17 ' Ms. Rittersh. Ravenna urbe discenderent : 
forte legendum discederent.' Sitz. — 18 Ms. Erfurt, et edd. Norinib. Florent. 
Delph. Hack, notas. Ms. Rittersh. notis. — 19 Cod. Vict, primus : eo die. 



SOTJE 



vi. Can. 12. Hinc Cassiodorus Var. 1. 
ii. Ep. 11. et lib. in.Ep.47. eorum me- 
niinit.qui'conscii facti sui, intra Ec- 
clesiae septa refugientes, declinare se 
crediderunt pracscriptam legibus ulti- 
onem:' non secus ac ' Opilio atque 
Gaudentius,' de quibus nunc agitur. 

Id liegi foret] Theodorico Regi 
Italiae : postquam enini hie Odoa- 
creni Italomm Regem vicisset inter- 
fecissetque, Italiae Rex factus est, an- 
no Christi 409. 

p Ravenna urbe'] Ravenna iirbs est 
Italiae in ora littoris Adriatici, quae 
exundante mari non mediocrem acci- 
pit cceni palustris partem : nnde Si- 
lius 1. vni. ' Lenta paludosae pro- 
scindunt stagna Ravenna?.' Hinc 
orti femntar phi res illustres viri, ut 
Cassiodorus Senator, Sancti Apolli- 
naris, Vitalis, Gervasius, et Prota- 
sius, nee non Petrus ille Ravennas in 
sacra Theologia celeberrimus. In 
hac autem urbe regni sui sedem The- 
odoricus post Odoacrem constituit, 
eandemque successores quoque Re- 
ges Gothi incoluerunt : sed in ea- 
dem urbe Opilio et Gaudentius ina- 
nere sic constituerant, ut hinc nota- 



runi, quas Threicias vocat Cic. poena 
excedere jussi fuerint. 

a Notis [nolas] insigniti frontibus"] 
Supplicium hoc primum quidem fuit 
servorum; deinde quorumlibet reo> 
rum, infamium, viliumque. Suppli- 
cium fuit servorum : cum enim Domi- 
ni in servos, tanquam in homines 
quos occidere potuissent, servatos 
jus vitae necisque habere se putarent, 
propterea in eosdem servos quod pla- 
cuisset supplicium exercere se posse 
arbitrabantur. Unde Juvenalis 1. v. 
Sat. xiv. vs. 21. ' Turn felix, quo- 
ties aliquis, tortore vocato, Uritur 
ardenti duo propter lintea ferro.' Et 
Martialis 1. n. Epig. 29. ' Et nume- 
rosa linniit stellantem splenia fron- 
tem : Ignoras quis sit? splenia tolle, 
leges.' At supplicium idem reorum 
postea infamium, viliumque fuit ; Se- 
neca enim 1. III. de Ira cap. 3. ' Va- 
ria,' inquit, ' vinciilorum genera, va- 
ria poenarum, lacerationes membro- 
rum, inscriptiones frontis, et bestia- 
rum immanium caveae :' inter hos 
Cujacius Observ. 1. VII. cap. 13. re- 
censet ' calumniatores.' Hi porro 
dicuntur ' notas insigniti :' sicut Ho- 



PHILOSOPHISE LIB. I. 



107 



urn vilitatis 1 * t0 At, cujus criminis arguimur, » q sum- 
mam qtiaeris? Scnatum dicimur salvum esse voluisse. 1 

* In/amice. v Accusnmiir. 



Cod. Vict, secundus in eo die.— 20 * Thuan. primus, et uterque Vict. vilita$. 



NOT/E 

ratio, • Qnodlibet indutus ;' et Vir- 
gil. * Flores inscripti nomina Re- 
gum,' more Graecorum intelligendo 
RaTck, c secundum,' ' per,' <&c. Ex liis 
autem omnibus patet delatores Boe- 
thii injustos audiendos non fuisse: 
unde addit: ' quid huic severitati 
posse astrui videtur?' quasi dicat : 
cum in ejusmodi homines tarn severe 
actum fuerit, cognitis eorundem vi- 
tiis, iisdem deferentibus fides non de- 
buit adhiberi, et tamen ' quo die nos 
detulerunt,' inquit Boethius,' eodem 
nostri nominis delatio,' veluti justis- 
sima, ' suscepta est.' ' Nostraene ar- 
tes ita merueruntf non certe cum 
veritatem virtutemque semper colere 
studueriiuus. ' An illos accusatores 
justos fecit praemissadaninatio?' Nul- 
latenus : imrao vero damnati, suo cri- 
mine id saltern mernerunt, at ipsis, 
etiam verum dicentibus, fides nulla 
adhiberetur : quare si tbi tuna caeca 
non foret, ' banc puduisset, si minus 
accusatae innocentiae, at accusantium 
vilitatis.' Injusta ergo haec exilii 
causa ex parte accusantium. 

i At, cvjus criminis arguimur'] De- 
inde injusta est praedicti exilii causa 
ex parte criminis ; quippe quod aut 
allegatum non est, aut non probatum: 
1 Summa'enim sive numerus crimi- 
num qua? Boethio objiciebantur, in 
his versatur : 1. quod ' Senatum vo- 
luerit esse salvum :' 2. quod ejusdem 
' Senatus delatorem impediverit.' 3. 
quod ' Ad restituendam Rempubli- 
cam Romanam literas composuerit.' 
4. quod ' Sacrilegio conscientiam pol- 
luerit.' Sed hxc omnia aut crimina 



sicut 



non sunt, aut a Boethio aliena : 
deinceps demonstrabitur. 

r Senatum dicimur salvum esse voluis' 
se~] Prinuim Boethii crimen. Sena- 
tus apud Romanos crat consilium 
constans ex senioribus : unde Tullius 
in Catone : ' consilium, et ratio, et 
sententia nisi essent in senibus, non 
summuin consilium majores nostri 
Senatum appellassent. Apud Lace- 
dasraonios quidem ii, qui amplissimum 
magistralum gerunt,ut sunt, sic etiam 
appellantur senes :' quare Ovid. v. 
Fast. vs. 57. ' Magna fuit quondam 
capitis reverentia cani, Inque suo 
pretio ruga senilis erat. Martis opus 
juvenes, aniinosaque bella gerebant, 
Et pro Diis aderant in statione suis. 
Viribus ille senex, nee habendis uti- 
lis armi6, Consilio patriae saepe fere- 
bat opem. Nee nisi post annos pa- 
tuit tunc Curia seros, Nomen et aeta- 
tis mite Senatus habet. Jura dabat 
populo senior, finitaque certis Legi- 
bus est Eetas, unde petatur honor.' 
Scribit autem Plutarchus, Romulum 
ex optimatibus centum creasse Sena- 
tores, eorumque collegium ex aetate 
Senatum appellasse : quod, forma 
saltern continuata, usque ad ipsa Boe- 
thii tempora perseveravit : primum- 
que Boethii crimen dicitur, quod vo- 
luerit amplissimum hunc Ordinem 
esse salvum, turn scilicet, cum inno- 
centem Senatum ' majestatis crimine ' 
accusatum defendit ac liberavit : quod 
non negat Boethius a se factum : 
' Volui,' inquit, ' nee unquam velle 
desistam :' sed negat esse crimen : 
' an optasse illius Ordinis salutem ne- 



108 



BOETI11I I)E CONSUL. 



Modum desideras ? delatoreni, ne documcnta defend, qui 
bus Senatum majestatis ■ reum 3 faceret, impedisse crimi- 
namur. Quid igitur, o magistra/ censes? inficiabimur * 
crimen, ne tibi pudori simus ? at volui, nee unquam velle 
desinam. 1 Fatebimur? sed impediendi delatoris opera* 
cessabit. An optasse illius ordinis c salutem nefas vocabo? 
ille quidem suis de me decretis, uti hoc nefas esset, effece- 
rat. Sed sibi semper mentiens impmdentia rerum, 3 mc- 
rita non potest immutare : nee mihi Socratico decreto fas 
esse arbitror, vel occuluisse veritatem, vel concessisse 



Philosophiu. a Negabimusnc. b Cura objecta. c Senatus. 



Flor. utilitatis: male.' Vallin. — 1 Quibus Senatum Icesa majestatis vulg. 'Ms. 
Rittersh. omittit dictionem l<escc: non dubito quin elegantius.' Sitzm. Nos- 
tram lect. exhibent Delph. et Hack. — 2 Velle desistatn edd. eaedem. — 
3 Hunc locum ita distinguenduin ex ed. Florentina monet Sitzmannus : 
mentiens imprudentia, rerum. Sic etiam apparct in edd. Delpb. et Hack. — 



not#: 



fas vocabo?' quanquam enim ipse Se- 
natus ' suis de ' Boethio ' decretis ef- 
fecerit,' ut qui perturbatione judica- 
ret, is ' nefas ' putarct ' optasse illius 
Ordinis salutem :' Boethius tamen, 
ratus aliorum in se peccatum sibi 
non dare peccandi licentiam, ' nefas ' 
putavit sibi, • vel occuluisse verita- 
tem,' silendo bona quae in Senatu no- 
verat, ' vel concessisse mendacium,' 
loquendo mala, quae de Senatu finge- 
bantur. Optime Socrates apud Pla- 
tonem 1. vi. de Repub. 'oportetodis- 
se mendacium, diligere veritatem.' 

' Delatorem, ne documenta deferret, 
quibus Senatum majestatis reum, SfC.J 
Secundum Boethii crimen, quod ta- 
men cum primo ita conjunctum est, 
ut si illud crimen non fuerit, quemad- 
modum crimen non fuisse dictum est, 
hoc etiam crimen non possit : quare 
si ' fatebimur,' inqnit Boethius, 'nos 
voluisse Senatum esse salvum ; im- 
pediendi delatoris opera cessabit.' 
Sed,ut hoc percipiatur.dioendum quid 
majestas, et quid majebtatis crimen i 



Majestas est supremus houos, quo 
populus tenetur afficere principem, 
velut spirantem Dei imaginem : ' sub- 
jecti estote,' inqnit S. Petrus Epist. 
I. cap. 2. • omni hunianae creaturae 
propter Deum : sive Regi quasi prac- 
cellenti ; sive ducibus tanquam ab eo 
missis ad vindictam malefactorum, 
laudem vero bonorum : quia sic est 
voluntas Dei . . . Deum timete : Re- 
gem honorificate.' Quod autem ho- 
nos, cujus majestas est quaedam pars 
sive species, sit honorantis, reveren- 
tia vero, circa quam cadem majestas 
versatur, honorati principis ; prop- 
terea Poetae finxerunt Majestatem 
filiam esse Honoris et Reverential : 
audi Ovidium 1. v. Fast. vs. 23. 
' Donee Honor placidoque decens 
Reverentia vultu Corpora legitiinis 
imposuere toris. Hinc sata Majes- 
tas, quae mundum temperat omnem : 
Quaque die partu est edita, magna 
fuit. Nee mora, consedit medio sub- 
lines Olympo, Aurea, puipuico con- 
spicienda sinu.' Crimen ergo majes- 



PHILOSOPHIC LIB. I. 



109 



mendacium. 4 Verum id quo modo s sit, tuo, sapientium- 
que judicio, aestimandum relinquo. Cujus rei seriem, at- 
que veritatem, ne latere posteros queat, stylo d etiam, me- 
moriaeque mandavi. Nam de compositis falso Uteris,' qui- 
bus libertatem arguor sperasse Romanam, quid attinet di- 
cere? Quarum fraus aperta patuisset, si nobis ipsorum 
confessione delatorum, quod in omnibus negotiis maximas 
vires habet, uti licuisset. Nam quae sperari reliqua liber- 
tas potest ? Atque utinam posset ulla ! respondissem Ca- 
nii verbo: qui cum a C. Caesare Germanici filio u conscius 

d Calamo. 



4 Thuan. primus: consensisse mendacio. — 5 Ms. Erfurt. Verum id quoquo modo : 



tatis illud dicitur, quod est adversus 
honorem principibus debitum : quare 
cum forma imperii Romanialiquando 
fuerit ' populi status,' ideo crimen ma- 
jestatis apud Jurisconsultos est, quod 
adversus populum Romanum, vel se- 
curitatem ejus commit titur : et Rei 
majestatis d. I. i. ff. ad le. jul. maj. 
dicuntur qui ejusmodi crimen com- 
mittunt : quanquam enim honor sit 
genus majestatis, sermone tamen 
communi, ut loquitur Vives, honor et 
majestas ita distinguuntur, ut majes- 
tas dicatur persona ipsa quam supre- 
mo honore afficimus : sicut Cicero II. 
de Nat. D. 4 sustinendi, ' inquit, 
' muneris propter imbecillitatem diffi- 
cultas minime cadit in majestatem 
Deorum :' sicut etiam nos Galli lo- 
quendo de Rege dicimus ; Sa MajestL 
Senatus porro Romanus temporibus 
Boethii accusatus fuit, quod adver- 
sus Theodoricum Italiae Regem, ho- 
noremque illi debitum, aliquid moli- 
tus fuerit : sed hunc innocentem de- 
fendit liberavitque Boethius, quod 
criminieidem vertitur : ' delatorem,' 
inquit,' ne documenta deferret, qui- 
bus Senatum majestatis reum face- 
ret, impedisse criminamur.' 



NOTtE 

I De compositis falso Uteris] Tertium 
Boethii crimen in hoc versatur, quod 
feratur composuisse literas, quibus 
Romanam libertatem sperasset : sed 
literas istas non a Boethio, sed ab 
ejus inimicis scriptas probasset vel 
ipsa delatorum confessio, si eidem 
Boethio datafuisset delatorum inter- 
rogandorum facultas. 

II C. Ccesare Germanici filio'] ' Ger- 
manicus,' ex Suetonio in Caligula, 
4 Drusi et minoris Antoniae filins. 
omnes corporis animique virtntes 
habuit, et quantas nemini cuiquam 
contigisse satis constat. A Tiberio 
patruo adoptatus, quaesturam quin- 
quennio antequam per leges Uceret, 
et post earn consulatum statim ges- 
sit. Habuit in matrimonio Agrippi- 
nam, ex qua novem liberos tulit, inter 
quos fuit Caius Caesar, qui, quia ma- 
nipulario habitu inter milites educa- 
batur, Caligulae nomen castrensi loco 
traxit.' Hie autem 4 non minore li- 
vore ac malignitate, quam superbia 
saevitiaque paene adversus omnis aevi 
homines grassatus est :' sed eundem 
4 bacchantem atque grassantem non 
defuit plerisque animus adoriri : una 
vero alteraque conspiratione detect a, 



110 



BOBTHII Dl£ CONSOL. 



contra se factae conjurationis fuisse diceretur ; Si ego, in- 
quit, scissem, tu nescisses. Qua in re v non ita sensus nos- 
tros mceror hebetavit, ut impios scelerata contra virtutem 
querar molitos : sed quae speraverint eflecisse, vehementer 
admiror. Nam deteriora velle, nostri fuerit fortasse delec- 
tus : w posse vero contra 6 innocentiam, quae sceleratus 
quisque conceperit, inspectante Deo," raonstri simile est : * 
unde hand injuria-^ tuorum quidam familiarium ? y qua^si- 
vit: Siquidem Deus, inquit, est, unde mala? A bona vero 
unde, si non est?" Sed fas fuerit 2 nefarios homines," qui 
bonorum omnium, totiusque Senatus sanguinera pctunt, 



» Et veluti paradoxum. f Non irmnerito. t O Philosophia. 
qute a Deo esse non possunt. i Cum bona sine Deo tsse nequeant. 



Quippe 



quod etiam Delph. Hack. — Thuan. primus, et uterque Vict, posse contra. — 



NOT7E 



aliis perinopiam occasionis cunctan- 
tibus, duo consilium communica- 
verunt perfeceruntque.' 

T Qua in re] Accusatione sive no- 
minis delatione in Boethium facta. 

w Nostri . . . defectus] Cur bonum 
meliusve velimus, causa quaerenda 
extra nos, quippe qui II. Corinth. 3. 
1 non sumus sufficientes cogitare ali- 
quid a nobis, quasi ex nobis: sed 
sufficientia nostra ex Deo est.' At 
cur malum deteriusve velimus, causa 
est in nobis, quorum utpote infirmo- 
rum est posse peccare. 

* Inspectante Deo] Quod Deus sit 
summe bonus, admiratione videtur 
dignum,probos ab improbis, Deo in- 
spectante, opprimi: unde id 'mon- 
stri simile' videtur, quasi prseter or- 
dinarium naturae ordinem. 

y Tuorum quidam familiarium] Plato 
quidem x. de Leg. et post ilium Se- 
neca hoc argumentum tractavit. 
Quisquis autem fuerit auctor hujus 
dilemmatis: 'Si Deus est, unde mala? 
at si non est, unde bona ?' melior vi- 
detur conditio ejus, qui ex bonis ait, 



quam illius qui ex malis negat Deum 
existere : quoniam quot bona, tot 
sunt Dei existentis argumenta: nullo 
autem malo conjici potest Deum non 
existere. 

z Fas fuerit] Id est, liceat : ' fas ' 
enim, inquit Festus, dicitur a ' fando : 
quasi fa turn a Diis, vel saltern a De- 
orum ministris, Sacerdotibus : sicut 
'jus' a ' jubeo' quasi jussum a Magis- 
tratu : unde Virgil. Geor. i. vs. 268. 
' Quippe etiam testis quapdam exer- 
cere diebus Fas et jura sinunt.' Cum 
igitur nihil magis licitum sit, quam 
quod aDeojussum dictuinque fuerit, 
idcirco ' fas fuerit' idem quod liceat. 

& Nefarios /iomin?s]In)probos. Ne- 
fandum, inquit Asconius Pedianus 
in in. contra Verrem, est ' non fan- 
dum :' nefarinni, quod sacra polluit 
farre pio solita celebrari : ergo ne- 
farii sacrilegi. At putaverim ' nefa- 
rium' ab eadem esse origine, a qua 
' nefandum,' quod vir iniprobus dig- 
nus non sit, qui fando celebretur : 
sic dicitur detestabilis, quern testarl 
nefas. 



PHILOSOPHIZE LIB. I. 



Ill 



nos etiam, quos propugnare bonis Senatuique 6 viderant, 
perditum ire c voluisse. Sed nura idem de patribus* d quo- 
que merebamur ? Meministi, ut opinor/ quoniam me dic- 
turura quid, facturumve prassens ipsa semper I dirigebas : 
meministi, inquam, Veronae e cum Rex m f avidus commu- 
nis exitii, majestatis crimen in Albinum g delatum ad cunc- 
tum Senatus ordinem transferre moliretur, universi innocen- 
tiam Senatus quanta mei periculi securitate" 8h defenderim. 
Scis me haec et vera proferre, et in nulla unquam mei 

* Senatoribus ipsis. ' O Philosophia. m Theodoricus. " Contemtu. 



7 Semper ipsa Delph. Hack. — 8 Quanta mei securitate periculi edd. eaedeui. 



noi\e 



b Propugnare bonis Senatuique] Id 
est, pro bonis et pro Senatu. Sic 
Terentius : ' mihi peccat, si quid 
peccat :' sic vulgatum illud, ' tibi 
militat aether.' 

c Perditum ire] Non perditos ire: 
quoniam, ut grammatice loquar, su- 
pina sunt nomina substantiva, quare 
nee genus mutant pro diverso genere 
alterius nominis snbstantivi: ait e- 
nim Tullius ' madefactnm iri Graeciam 
sanguine:' nee etiam numerum; cum 
Livius dicat, ' latrocinia iri subla- 
tum :' sed nemo haec nescit. 

d De patribus] Senatoribus: Sena- 
tores enim dicuntur patres et state 
et officio, ut docet Sallust. initio Bel- 
li Catilinarii: ' bi/inquit, ' vel aetate 
vel curas similitudine, Patres appel- 
labantur.' ./Etate quidem, quod in- 
star patrum sint natu grandes : sic 
quippe ab aetate senili dicti sunt Se- 
natores, ut jam monuimus. Officio 
vero, quod sicut patres filios suos, 
ita ill i Rempublicam curent : bos e- 
nim, inquit Festus, ' initio Urbis con- 
ditae Romulus centum delegit, ut a- 
grorum partes attribuerent tenuiori- 
bus, proinde ac liberis, ac pecunias 
dividerent.' Vide, ut crescat injuria 
Boetliio illata : nam magna est inju- 



ria, innocentem Boethium odio ha- 
beri ab improbis, major eundem ab 
bis revera opprimi ; maxima, ab iis 
qui et aetate et officio tenebantur ip- 
sum tueri : sed incomprehensa et 
ineffabilis, ab iisdem, de quibus ipse 
Boethius dictis factisve optime me- 
ritus fuit. 

e Veroncc] Verona est civitas Ve- 
netiae quae, a Gallis condita, duce 
Brenno, a quo Brenona primum, de- 
inde Verona, auctore Justino 1. xx. 
dicta est. Ex hac urbe praestantes 
viri orti sunt ; ut Catullus, Julius 
Scaliger, et, ut quibusdam placet, 
Plinius. 

f Cum Rex] Theodoricus, qui erat 
Rex Italiae. 

s Majestatis crimen in Albinum] De 
crimine majestatis dictum est in hac 
prosa Annotatione ", de Albino vero 
Annot. e, sicut et de Senatu Annot. r 

h Quanta mei periculi securitate] Se- 
curitas, inquiunt Philosophi,est recta 
placidaque mentis, mala impenden- 
tia non enrantis, constitutio : ut 
enim a • cura' dicitur ' curiosus ' qui 
4 cura praeter modum utitur,' teste 
Varrone v. de L. L. sic a cura est 
securus, qui est sine cura : hinc se- 
curitas hie est periculi incuria sive 



112 



SOKTUII DE CONSOl.. 



laude? jactasse. Minuit enim quodammodo se probantis 
conscientiae secretum, 1 quoties ostentando quis factum re- 
cipit ,0 famae pretium. Sed innocentiam nostram quis ex- 
ceperit eventus/ k vides. Pro verae virtutis praemiis falsi 

• Quismm fuerit exitus et Jinis nostra: integritatis. 



9 M9. Erfurt, et ed. Flor. nullum umquam mei laudcm. — 10 Ms. Erfurt recepit. 



contemtus. Sic Virg. JEn 
302. ' Quid Syrtes, ant Scylla niihi, 
quid vasta Charybdis Profuit ? opta- 
to conduntur Tibridis alveo, Securi 
pelagi atque mei.' 

' Se probantis conscientice secretmri) 
Conscientia generatim nihil aliud vi- 
detur, quam mens cum sui turn suae 
cogitationis sciens : undo Tullius in. 
de Off.' Cum jurato,' inquit, ' dicen- 
da sententia sit, meminerit Deum se 
habere testem, id est, ut ego arbi- 
tror, mentem suara:' unde etiam ut 
clara distinctaque cognitione, sic con- 
scientia convincimur : quare Quintil. 
Inst. Orat. 1. v. ' conscientia,' ait, 
' mille testes : senstis interprete non 
eget.' Hinc autem conscientia du- 
plicis generis est, nempe bona et 
mala: ' Conscientia? in utramque par- 
tem magna vis est,' ait Cic. pro 
Mil. ' ut neque timeant qui nihil 
commiserunt, et poenara semper ante 
oculos versari putent, qui peccarint.' 
Conscientia bona, recte factorum con- 
vincimur: unde recordatio jucundis- 
sima, quae nunc dicitur ' conscientia? 
se probantis secretum,'quod ut laude 
sui communicatur, sic minuitur, at- 
pote minus secretum : propterea sta- 
tunnt Stoici ' ne te quaesiveris extra:' 
et Macrobius in Somn. Scip. 1. n. c. 
10. ' Virtutis,' inquit, ' fructum sa- 
piens in conscientia ponit, minus 
perfectus in gloria.' Sed divine magis 
SpiritusSanctus,cum Proverb, xxvn. 
Maudette alienus, etnon o«tuum;ex- 
traneus, et non labia tua,' turn etiam 



NOTyE 
vii. vs. Matthaei vi 



cum facis eleemoay- 
nam, noli tuba canere ante tc, sic u t 
hypocrita? faciunt in synagogis, et in 
vicis, ut honorificentur ab hominibus.' 
Conscientia vero mala,malefactorum 
convincimur : unde recordatio tris- 
tis : ' suum' enim ' quemque scelus 
agitat amentiaqueafficit,' inquit Tnl- 
lius proSext. Ros. ' suae malae cogita- 
tiones conscientiaeque animi terrent.' 
k Exceperit eventus] Interceperit 
exitus: nam * excipere' inter plures 
alias significationes idem est atque 
• incautum comprehendere:' ut apud 
Ciceronem ad Att.' admoniti snmns,' 
inquit, ' ut caverimus ne excipere- 
mur a Cassare, quod is in eadem loca, 
quae nos petebamus, celerius etiam, 
quam nos possemus, eo quo intende- 
rat venturusesset.' Et apud Virgil. 
JEn. x. vs. 386. ' Nam Pallas ante 
ruentem, Dum furit, incautum, cru- 
deli morte sodalis, Excipit: atque 
ensem tumido in pulmone recondit.' 
Eventus autem Ciceroni 1. de Inv. 
est alicujus exitus negotii : unde n. 
de Orat. ' Consilia,' inquit, ' primum; 
deindeacta; postea eventus:' prop- 
terea quicquid sive boni sive mali 
casu accidit, id eventus solet dici : 
quare idem Orator: 'qui sciunt/ 
ait, ( quid aliis acciderit, facile, ex 
aliorum eventibus,suis rationibus pos- 
sunt providere :' Virgil. ./En. x. vs. 
159. ' Hie magnus sedet /Eneas, se- 
cumque volutat Eventus belli varios.' 
Et Ovid. n. de Ponto : ' Nam timor 
eventus deterioris abest.' 



PHILOSOPHISE LMJ. I. 



113 



sceleris poenas subimus. Et cujus unquam facinoris ' ' 
manifesta confessio ita judices habuit in severitate Concor- 
des,™ ut non aliquos" q vel ipse humani error ingenii, vel 
fortunae conditio cunctis mortalibus incerta suminitteret ? Si 
inflammare sacras aedes voluisse, si sacerdotes impio ju- 
gulare gladio, si bonis omnibus necem struxisse diceremur, 
praesentem tamen sententia confessum, convictumve pu- 
sset. p Nunc quingentis fere passuum millibus q procul 



p Gravioris alicujus sceleris. i Ut ne units quidem judex a communi reli- 

quorum sententia, aut humano errore, aut misericordia discederet. 

NOTE 

1 Facinoris] Grandioris alicujus cri- 
minis : ' facinus' enim a verbo ' facio' 
deducitur : quamobrem est insigne 
aliqnod factum, sive bonum sive ma- 
lum : in bonam quidem partem acci- 
pitur a Sallustio in Bello Jugur. 
' Multa,' inquit, ' et pra?clara rei mi- 
litaris facinora fecerat:' in malam 
vero a Tullio m. Offic. ' ab hoc,' ait, 
'nulla fraus, nullum facinus aberit:' 
atque hoc ultimo niodo nunc acci- 
pitur. 

m In severitate Concordes'] ' Severi- 



tas' proprie judicis est, quatenus bic sit, dolentis. 



sua infirmitate, errantis instar,modo 
huc,modo illuc inclinatur : error enim 
proprie eorum est, qui v\x ignari ex- 
tra institutum iter deflectunt : unde 
Virgil, v. JEn. vs. 590. ' Mille viis 
habuisse dolum, qua signa sequendi 
Falleret indeprensus et irremeabilis 
error.' Misericordia vero notatur 
' fortunae conditione cunctis mortali- 
bus incerta :' nam misericordia est 
affectio hominis adversas alterius res, 
seu casus, quibns propter maximum 
fortunae inconstantiam ipse obnoxius 



nihil de supplicio, aut levitate aut af- 
fectu animi, remittit : propterea se- 
veritati et facilitas et misericordia 
opponuntur: propterea etiam, qui in 
sua sententia permanet, is perseve- 
rare dicitur. At ' Concordes' ii ha- 
bentur, qui inter se consentientes 
unius videntur esse animi : quod e- 
nimjudice Tullio i. Tusc. quibnsdam 
' cor ipsum animus videatur, ex hoc 
cxcordes, vecordes, concordesque di- 
cuntur.' Sic Virg. Eel. iv. vs. 46. 
' Talia saecla, suis dixerunt, currite, 
fusis Concordes stabili fatorum Nu- 
mine Parca?.' 

a Ut non aliquos] Voluit Auctor hie 
notare et facilitatem et misericor- 
diam, quibus severitas judicis mutari 
potest. Facilitas quidem notatur 



Si inflammare, $;c] In enumeran- 
dis sceleribus base crescit oratio : nam 
grave scelus, ' inflammare sacras ae- 
des;' gravius, sacerdotes ' impio ju- 
gulare gladio;' gravissimum, ' bonis 
omnibus necem struxisse.' 

p PrcBsentem tamen sententia confes- 
sum, convictumve punisset] Homo ju- 
dex sententiam non fert, nisi aucto- 
ritate Dei, cujus vices agit: quam- 
obrem ille sententiam Deo dignam 
ferat necesse est: sicut ergo Deus 
neminem nisi convictum damnat : sic 
homo pariter neminem nisi convic- 
tum damnare debet. Convincitur 
autem reus vel sua coufessione, vel 
aliis testimoniis, quibus satisfacere 
nequit ; quod cum non possit fieri, 
nisi reo praesente, propterea reus 



' humani errore ingenii,' quod innata inprimis citandus, deinde intcrro- 
Delph. et Far. Clas. Bo'etk. H 



114 



1J0ETHII UE CONSOL. 



moti, atque indefensi 1 " ob studiura propensius in Senatum, 
morti, proscriptionique r damnamur. O meritos, J de simili 
crimine neminem posse convinci ! 3 cujus dignitatem reatus 
ipsi etiam qui detulere viderunt : quam uti alicujus scele- 
ris admistione fuscarent, ob ambitum dignitatis sacrilegio 4 



r Ah iisjudkibus, a qvibus damnamur. * O nostri judices : nullus vestrum 

potest convinci simili crimine; quod nimirum ipsis etiam delatoribus nullum ita 
vidctur, illud ut futo sacrilcgii scelere larvatum proponere studuerint. 



NOT/E 



gandus, audiendusque, quod tamen 
Boelhio negatur : usque adeo injusta 
est ea, qua afficitur, poena. 

*> Quingentis fere passuum millibus] 
Tantuni ab nrbe in quadauinatus est 
Boethius distabat Ticinum, ubi idem 
Boethius inclusus detinebatur. Est 
autem Ticinum Insubriae civitas, 
quam recentiores Papiam vocant, a 
Ticino fluvio praeterlabente nomen 
habens. 

r Morti, proscriptionique] Proscrip- 
tio duplicis generis etiam apud Cice- 
ronem. Alia est proscriptio 'rerum,' 
quatenus ha?, inscriptis quibusdam 
tabulis, venales significantur. Sic 
Tullius pro Flacco dixit ' praedio- 
riini proscriptiones.' Alia proscriptio 
' personarum,' quatenus ha? scriptura 
in exilium ita relegantur, ut bic tuta 
non sit earumsalus: sic idem Tull. 
pro Rose. ' cavete,' inquit, ' per 
Deos immortales, ne nova et multo 
crudelior per vos proscriptio instau- 
rata esse videatur.' Cum autem hie 
Boethius 'mortis proscriptionisque' 
meminerit, idcirco locutus videtur 
de ultimo hoc proscriptionis genere. 
Ex quo patet Ennodiuin in Panegy- 
rico Regis Theodorici, oratorie magis 
haee, quam vere dixisse : ' Nullus in- 
comiuoda proscriptionis ingemiscit.' 

■ O meritos, de simili crimine nemi- 
nem posse convinci] Quasi dicat : O 
Senatoies liujus in nos lata? sentential 
conscios, (vos enius jam nostra com- 



pellatoratio,)o meritos neminem ves- 
trum posse convinci simili crimine ; 
quod nimirum ' propensius' habuerit 
4 studium in Senatum:' quo nihil ele- 
gantius esse possit ad exaggerandam 
hinc magnanimitatem Boethii, inde 
omnium Senatornm ignaviam. 

1 Ob ambitum dignitatis sacrilegio] 
Quartum Boethii crimen est ' sacri- 
legium:' sed in quo versetur hoc ' sa- 
crilegium,' non ita manifestum est. 
Gallicus Boethii interpres de la 
Boucherie id vitii in hoc versari arbi- 
tratur, quod Boethius suffragia ad ma- 
gistratum cousequendum necessaria 
dolo sibi conciliaverit, quod Latini 
' crimen ambitus,' a circumeundo 
supplicandoque, Graeci 8-nfioKoiciap vo- 
cant ; quodque latis legibus punieba- 
tur. Alii vero, ut Thomas et As- 
censius, id vitium putant fuisse, quod 
vulgo dicimus ' sortilegium,' quo 
nomine videtur uti ipse Plinius 1. 
xxviii. c. 4. ad significandas quas- 
dam magicas superstitiones : unde 
forte pro sacrilegio legendum, sorti- 
legio: qua? quidem opinio his rationi- 
bus coufirmari potest. 1. enim ipsis 
Boethii temporibus, qui arte quadam, 
ut praestabat Boethius, ceteris pra?- 
stare videbantur, hi non raro artis 
magica; acensabantur : testis Cassio- 
dorus 1. iv. Var. Ep. 22. et 23. ubi 
Basilii et Praetextati hujus criminis 
accusatorum causa quinque Senato- 
rum judicio committitur, ' ut nee op- 



PHILOSOPHISE LIB. I. 



115 



me conscientiam polluisse mentiti sunt. Atqui et tu ' in- 
sita nobis," omnem rerum raortalium cnpidinem de nostri 
animi sede pellebas, et sub tuis oculis sacrilegio locum esse 
fas non erat. Instillabas enim auribus, cogitationibusque 
quotidie meis Pythagoricum illud, l-nou &ea>. u Nee convc- 
niebat vilissimorum me spirituum praesidia captare, quern 
tu in hanc excellentiam componebas, ut consimilem Deo 



' O Philosophia. * Sequere Deum. 



not#: 



primantur innoxii, nee leges evadant 
criminosi.' 2. quibus argumentis se 
Boethius de ejusmodi crimine purgat, 
liaec tantam non habent pro ' demo- 
copia,' qnantam pro ' sortilegio' vir- 
tutern; ut statim videbitur. 3. non 
tain • ambitus,' qnani ' sortilegii' 
crimen in Philosophiam refundi po- 
test : quandoquidem prius etiam ig- 
narorum ; posterius non nisi docto- 
rum dicebatur esse. Atqui ' hoc ip- 
so,' inquit Boethius postea, ' vide- 
bimur affines fuisse malehcio, quod 
tuis imbuti disciplinis, tuis instituti 
moribus sumiis.' Verum, inquis, 
crimen ' ambitus ' recte dicitur ' sa- 
crilegium :' quod hoc violentur leges, 
et sacramentum, sine quo ad Magis- 
tratus antiqui non pervenire sole- 
bant. Crimen vero ' magize ' nou 
ita bene dicitur l sacrilegium.' At, 
inquam, primum si legendum fuerit 
pro sacrilegio, sortilegium, ut forte 
legendum ; ha?c difficultas nulla est. 
Deinde ' Sortilegii' non minus, quam 
' ambitus' crimine violantur leges et 
sacramentum, quo nimirum aquis 
lustralibus initiati malos Genios eju- 
ravimus : bine Cassiodorus praedicta 
Epist. xxn. ' versari,' inquit, ' non 
licet in magicis artibus, temporibus 
Cbristianis.' Postremo sacrilegus, 
unde sacrilegium, dicitur quasi sacra 
legens sivefurans: legere enim etiam 
furari est: unde Virg. Eel. ix. vs. 
21. ' Vel quae sublegi tacitus tibi 



carmina nuper.' Sed qui praedictaa 
superstitioni vacat, is cultum Deo 
debitum ftiratur. Nunc videnda ar- 
gumenta, quibus illud crimen Boe- 
thius purgat. 

" Tu insita nobis'] Primum argumen- 
tum, quo Boethius se a praedicto 
purgat crimine, desumitur ex parte 
ipsius Philosophia?, quae menti hu- 
manae insita hanc ila sejungit a rebus 
caducis,uteandem conjungat cum re- 
bus perpetuis, non iis quidem vilissl- 
mis, sed earum uni et prima?, nimi- 
rum Deo, cujns similitudiuem habet. 
Est quidem Philosophia menti hu- 
manae, id est ' nobis insita;' quia 
tota versatur in eogitatione, cogni- 
tione scilicet clara et distincta, et 
judicio quod hac cognitione funda- 
tur: cogitatio antein optime dicitur 
qualitas mentis humanae, sive ' nobis 
insita.' Eadem Philosophia mentem 
humanam sejungit a rebus caducis, 
hoc est, ' omnem rerum moitalium 
cnpidinem de nostri animi sede pel- 
lit : ' quoniam omnibus moderatur 
mentis aft'ectibus, adeoque huic prae- 
sertim rerum caducarum cupiditati, 
quae et ' homines reddit caecos' apud 
Ciceronem, et ' radix omnium ma- 
lorum est ' apud Apostolus, i. Tim. 
6. Ipsa Philosophia mentem huma- 
nam conjungit cum rebus perpetuis: 
ut videlicet parte ilia, cum qua mens 
humana, instinctu Philosophia?, so- 
cietatem init, a?ternum perseverante, 



11G 



BOETHII DE CONSOL. 



faceres. Praeterea penefralc" M T innocens domus, hones- 
tissimorum coetus '" amicorum, soccr Symmachus 11 sanc- 
tus, ct ajque actu ipso I} revcrendus, ab omni nos hujus 



" Locks interior secretiorque. 



Societas. 



—11 Penetral Delpli. Hack.— 12 Socer etiam Sym. edd. eaedera.— 13 Ac 
tu ipsa Delpli. Hack. Deest ipsa in cod. Vict, primo. 'Mire heic variant 
exemplaria : si liceat ita legerem et distinguerem : et aque, ac tu ipsa, 



NOTyE 



aetemus esse possit amor, aeternaque 
idcirco ilia, quae illius anioris comes 
est individua, voluptas. At Philoso- 
phia non sinit mentem humanam sic 
adhxrere rebus perpetuis creatis, 
qnas malos Genios vocamus, ut sub 
ejus ' oculis sacrilegio locus' sit: 
' instillat enim auribus cogitationi- 
busque quotidie nostris Pythagori- 
cnm illud ewov&eai:' sequere Deum : 
quod etiam habetur Deuteron. xm. 
1 Dominum Deum vestrum sequimini, 
et ipsum timete, et mandata illius 
custodite, et andite vocem ejus: ipsi 
servietis, et ipsi adhaerebitis.' De- 
nique cum Pliilosophia hominem 'fa- 
ciat Deo consimilem ;' non quidem 
corpore, quemadmodum expressit 
Virgilius, ' os liumerosque Deo si- 
milis ;' Deus quippe est corporis ex- 
pers ; sed mente; efficiens scilicet 
ut mens nostra instar Dei cogitans 
nee erroribns nee vitiis indulgeat; 
propterea eadem Pliilosophia men- 
tem nostram ita conjungit cum Deo 
tanquam cum primo veritatis virtu- 
tisque magistro, ut ' non conveniat 
vilissimorum nos spirituum prapsidia 
captare.' Vilissimi autem i 11 i spiritus 
sunt mali Genii, quorum ope homines 
quidam perditi mira prapstare cre- 
duntur, non solum a Christianis, do- 
cente saepius sacro textu, sed etiam 
al> ipsis Paganis. Unde Virg. Eel. 
viii. vs. 69. ' Carmina vel ccelo pos- 
sunt deducere Lunam : Carminibus 
Circe socios mutavit Ulyssei : Frigi- 



dus in pratis cantando rumpitur an- 
guis.' Horat. Epod. Od. 17. * An 
quae movere cereas imagines, Ut ipse 
nosti curiosns, et polo Deripere Lu- 
nam vocibus possim meis, Possim 
crematos excitare mortuos Desiderl- 
que temperare poculum,'&c. Ovid, 
et alii. 

v Prceterea penetrale] Alteram ar- 
gumentum, quo Boethius se pnrgat a 
praedicto crimine, accipitur ex vir- 
tute praestanti domesticorum, amico- 
rum, et affinium, cum quibus idem 
Boethius antiquam habuit necessitu- 
dinem. Cum enim virtus et vitiuiu 
ita sint contraria ut nulla esse possit 
virtutis vitiique societas ; si arcta 
fuerit inter quendam virum, et pro- 
bos domesticos, amicos, affinesque 
societas, certe vir ille non debet esse 
suspectus illius praesertim criminis 
quod illis familiaribus nee ignotum 
esse potuit nee irreprehensum. Cum 
ergo crimen 'sortilegii,' utpote quod 
ut gravius, sic et frequentius et ma- 
nifestius est crimine ' ambitus,' non 
possit non cognosci et non repre- 
hendi a sanctissimis familiaribus, si 
Boethius arctissimam habuerit fami- 
liaritatem cum probis domesticis, 
amicis, et affinibus; is certe reus 
esse nequit criminis ' sortilegii :' ha- 
buit autem Boethius banc familia- 
ritatem : I. quidem cum probis do- 
mesticis : nam ut dicitur Prosa 3. 
lib. ii. ' felicissimus' ftiit ' cum con- 
jugis pudore turn masculas prolis op- 



PHILOSOPHIC LIB. I. 



117 



criminis suspicione defendunt. Sed o nefas ! ill L vero de te* 
tanti criminis fidem capiunt," a(qne hoc ipso affines fuisse 
vidcmur malencio, 1 * quod tuis inibuti disciplinis," tuis in- 
stituti moribus sumus.' 5 Ita non est satis nihil mihi pro- 
fuisse tuam reverentiam, nisi ultro tu mea potius oflensione 

* Tu, o Philosophia, nostra es criminationis occasio. 



reverendus.' Sitzm. — 14 Mss. qiios sequiintur edd. Delph. et Hack, atqut 
hoc ipso videbimur affines fuisse maleficio.—lo * Vetus, quem sequor : tuis 



NOTC 



portunitate,' ita ut ' duos pariter 
Consules liberos suos domo provehi 
sub frequentia patrum, sub plebis 
alacritate viderit:' hinc nunc dicitur 
' penetral innocens domus:' pene- 
tral quippe est locus interior, dictus 
a penu: • penus' autem, inquit Fes- 
tus, ' vocatur locus intimus in aede 
Vestae, tegetibus septus:' unde Vir- 
gil, i. Georg. vs. 379. ' Saepins et 
tectis penetralibus extulit ova An- 
gustum formica terens iter.' 2. cum 
probis amicis : affuit enim semper 
111 I ' lionestissimorum ccetus amico- 
nira.' 3. cum probis affinibus : nam 
socer ejus ' Symniachus sanctus, et 
ajque ac ipsa Philosopbia reveren- 
dus fuit.' Quantns autem fuerit ille 
socer Symniachus colligi potest turn 
ex Cassiodoro, qui ait Var. 1. iv. Ep. 
C. Theodoricum Regem ad ipsum ut 
virum patricium scripsisse, ' petenti 
non concedatnr liceutia recedendi de 
urbe,' et Ep. 22. eundem Regem vo- 
luisse ut idem Symmachus cum qua- 
tuor aliis Senatoribus de causa prse- 
dictorum Basilii et Praetextati judi- 
cium ferret ; et Ep. 51. eundem Re- 
gem Symmacbo iterum scribentem 
dixisse ' Symmachum Romam deco- 
rasse domuum pulchritudine ;' turn 
etiam ex Prisciano Cassarieusi 1. de 
Ponderibus et Mensuris, et Ennodio, 
quibus dicitur ille ' Symmaclius omni 
virtutis luce fulgere, et ceteris tan- 



quam virtutum exemplar proponi 
posse.' Propterea Philosophia infra 
1. ii. Pro. 4. ' Viget/ inquit, in- 
columis pretiosissimum generis liu- 
mani decus, Symmachus socer.' 

w De te tanti criminis fidem capiunt] 
Id est, propter te, o Philosophia, 
tantum illud crimen de me crednnt : 
sic enim Seneca : ' majora monstra 
veris vix capiunt fidem :' sic ipse Vir- 
gil. Cn. v. vs. 604. ' Hie primum 
Fortuna fidem mutata novavit.' 

x Quod tuis imbuti disciplinis] Solent 
nimirum ii, qui aut pra?cipitatione 
aut prapjudicio judicanf, temerarium 
de iis quae ipsi ignorant proferre 
judicium : quemadmodum S. Judas 
in sua Epist. his expressit verbis : 
1 quaecumque ignorant, blasphemant.' 
Sic ignara plebecula insolitos motus 
eorum, quos aut Sortiarios aut lycan- 
thropos vocat, qui saepius perturbati 
cerebri aut laesaj imaginationis sunt, 
malis Geniis refert acceptos. Sic 
nonnulli existimarunt artem confi- 
ciendi ami a Daemonibus esse, ut ait 
Delrio Disquis. Mag. 1. I. Sic Gale- 
nus ii. de Diff. Feb. c. 17. et cap. 
10. de Simpl. Med. Fac. de semetipso 
locutus ait se propter singnlarem 
suam eruditionem positum fuisse in 
numero eorum, qui malornm Genio- 
iiim artibus atljuti morbos depellant. 
Sic ergo Boethius, qui, ut loquitur 
Theodoricus Rex apud Casfiodorum 



118 BOETIIII DE CONSOL. 

lacereris. At vero hie etiam nostris malis cumulus acce- 
dit, quod cxistimatio plurimorum yy non rerum merita, sed 
fortunae spectat eventum ; eaque tantum judicat esse pro- 
visa 2 qua? felicitas commcudavcrit. Quo fit, ut existima- 
tio bona prima omnium deserat infelices. Qui nunc populi 
rumores, quam dissonae/ multiplicesque sententiae," piget 
reminisci. Hoc tantum dixerim : ultimam esse adversas 
fortunae sarcinam/ quod dum miseris aliquod crimen affin- 
gitur, 16 qua3 perferunt, meruisse creduntur. a Et ego qui- 
dem bonis omnibus pulsus, dignitatibus exutus, existima- 
tione fcedatus, ob beneficium supplicium tuli. 1 ? Videre 

v Plures fortunes veluti assenlientes, non ut judicandum, sed ut a fortuna judicari 
videtur, judicant de merito. z De Boethio, " AliisdamnantibuSjdefcndenti- 
bus aliis de plebe viris. b Onus. 



institulionibus eruditi sumus.' Bernart. — 16 Thuan. primus, Flor. et Vict, se- 
candus : affigitur. ' Aliquod crimen affigitur] Ms. Rittersh. affigitur, male. 
Malim, si quid mutancluin sit, legere affngitur.' Sitz. — 17 Et ego, siquidem 
bonis omnibus pulsus ob beneficium pertuli suppliciuin Ed. Norimb. Et ego 

NOT/E 

1. i. Var. Ep. 45. ' multa eiuditione Job, quod hunc viderent ralamitati- 

saginatus tuit, ut artes, quas exer- bus oppressum, eundeni judicarnnt 

cent vulgariter nescientcs, in ipso improbum : ' quo fit, ut existimatio 

disciplinarum fonte potaverit ;' prop- bona prima omnium deserat infe- 

ter summam suani eruditionem visits lices :' bine vulgus, quae felicitas 

est huic aflinis fuisse maleficio. commendaverit, ea tantum judicat 

Quare cum nemo dici possit ex eo esse prudentis. 

esse affinis crimini ambitus, quod i Esse proviso] Ab bomine: solet 

sit eruditissimus, sicut de crimine quippe vulgus ab eventu prudentiam 

sortilegii dicitur, inde concluditur bominis ita inferre, ut cujus videt 

Boetltius non ambitus, sed ' sorti- exitum intelicem, bunc male adeoque 

legii' crimine accusatus fuisse; sed imprudenter incepisse negotinm con- 

intmerito : sicut ex praedictis de- cludat : id quidem sibi objicit Ovi- 

monstratur: bine tamen non desinit dius, sed idipsum statim refutat ; 

ipsa Boethii existimatio apud pluri- ' Exitus acta probat : careat succes- 

mos minui. sibus opto Qttisquis ab eventu facta 

y Quod existimatio plurimorum, fyc] notanda putat.' 
Scilicet plurimi judicando, non cog- a Quee perferunt, meruisse creduntur] 

nitione clara et distincta, qua? in Quod uimirum pr;vdicti bomines vi- 

nobis est prima veri judicii regula, deriut quosdam propter sua scclera 

sed praecipitatione et praejudicio fe- juste punitos fuisse, idcirco boc prae- 

runtur : sic qnod amore divitias, odto jutlicio ducti, qtioscumque vident 

pattpertateni prosequantur, de diviti- propter delatum crimen atfligi, bos 

bus bonam, de pauperibus vero ma- judicant ' quae perferunt, meruisse.' 

lam liabcnt existimationem : sic amici Sed id tcmcritatis est : cum enim 



PHILOSOPHIC LIB. F. 



119 



autem videor nefarias sceleratorum officinas eb gaudio lae- 
titiaque fluitantes : c perditissimum quemque novis delati- 
onum fraudibus imminentem:'' d jacere bonos, e nostri discri- 
rainis terrore f prostratos : flagitiosum quemque ad auden- 
dum quidem facinus impunitate, ad efficiendum vero 
praemiis incitari : l8 insontes* autem non modo securitate, 
verum ipsa etiam defensione privatos. Itaque libet ex- 
clamare : 



' Domos. 



d Intenlum. 



Innocentes. 



siquidem Delph. Hack. Supplicium pertuli Vict, primus.— 18 In ed. Delph. in- 
vitari. 

NOTjE 



homo judex tarn injustitiae quam jus- 
titiae possit esse particeps, idcirco 
sustinenda assensio de causis mise- 
riaruni, ne praecipitet judicaturus. 

b Sceleratorum officinas] Officina, sic 
dicta quasi ' opificina,' quaedam est 
domus pars, in qua opus fit : unde 
differt ab ' apotheca,' in qua serva- 
tur, et a taberna, in qua venditur 
opus jam factum. Domus igitur vel 
etiam mentes impiorum hominum, in 
quibus causa adversus Boethium per 
summam malitiam ficta est, non abs 
re vocantur ' officinae.' 

c Gaudio latitiaque fluitantes] Sicut 
enim vas prae liquoris copia effluere 
sive exundare dicitur, sic mens pra? 
gaudii copia fluitare dici potest : nam 
' animus,' inquitTerentius, ' luxuriaet 
lascivia diffluit ;' quodque latius at- 
que uberius excrescit, id effluere di- 
citur Virgilio n. Geor. vs. 367. ' Inde, 
ubi jam validis amplexae stirpibus 
ulmos Exierint, turn stringe comas, 
turn brachia tonde : Ante reformi- 
dant ferrum ; turn denique <lura 
Exerce imperia, et ramos compesce 
fluentes.' 

d Perditissimum . . . fraudibus immi- 
nentem~\ Impunitas enim perditorum 
similium hominum fraudes parit. 

e Jacere bonos] Quia, ut dicitur 
Lucaj xiii. ' si in viridi ligno haec fa- 



ciunt, in arido quid net?' si tantus, 
tantaque virtute praeditus, Boethius 
tarn male excipiatur, quid sperare 
possint ceteri virtutum cultores ? 

f Discriminis terrore~] Discrimen 
idem est quod periculum: sicut enim 
crinis est a Graeco Kplveiv, quod pro- 
prie est dirimere, sic discrimen est 
a SiaKplveiv, quod etiam dirimere est 
sive separare : unde capillos a se in- 
vicem distinctos vocamus discrimina- 
tos. Claudian. de Nupt. Hon. 'Ha?c 
morsu numeiosi dentis eburno Multi- 
fidum discrimen arat.' Atqui quo 
periculo aliquis jactatur, hoc a cete- 
rorum hominum ccetu videtur sejungi. 
Ceterum Boethius paucis hie resumit 
suas calamitates, earum causam, et 
quae ex his consequuntur mala. Ca- 
lamitates sunt 1. quod ' bonis omni- 
bus sit pulsus.' 2. quod ' dignitati- 
bus exutus.' 3. quod ' existimatione 
foedatus.' Causa calamitatum est 
multiplex ejusdem Boethii, in Sena- 
tum praecipue, ' beneficium,' pro quo 
' supplicium tulit.' Mala quae ex his 
consequuntur, sunt primmn quod 
sontes 'impunitate' non modo ' ad 
male deferendum,' sed etiam ' ad 
audendum,' immo ' ad efficiendum 
quodlibet facinus' ferantur : inson- 
tes vero ' et severitate et defensione' 
priventur. ' Itaque libet exclamare :' 



120 



BOETHII DE CONSOL. 



METRUM V. 

O stelliferi conditor orbis, 8 
Qui perpetuo nixus solio h 
Rapido coelum turbine ' versas, 
Legemque pati sidera cogis ; k 



O Deus creator cwli stellati, qui considens in solio sempiterno, converts ipsum 
coelum vertigine celeri, et adigis astra subire tuum imperium, ita ut Luna modo 

not#: 



B Stelliferi conditor orbis] Coeli : Coe- 
lum enim, etiam judice Tullio, dupli- 
cis est generis. Alteram aeritim, in 
quonubes,iinbres, ventiqtiecogontur. 
Alteram stelliferum, quod a domici- 
liis noslris altissimum, omnia cingit 
et coercet, extrema ora et determi- 
natio mundi. De hoc autem secundo 
rceli genere ideo nunc loquitur Boe- 
thius, quod dicturus sit de legibus, 
qua? cum in inferioiibus corporibus, 
turn etiam in astris observantur, quas 
quidem leges Deus ipse statuit a pri- 
mo momento, quo ha?c corpora con- 
didit : propterea Deus nunc cogita- 
tur, ut conditor. 

h Qui perpetuo nixus solio] Solium 
generatim est sedes in qua plures si- 
mul considere nequeunt : ' Solia,' 
enim, inquit Festus, ' appellantur se- 
dilia in quibus non plures singulis 
possunt sedere :' quasi solium dicatur 
quod solum iiniim capit. Speciatim 
vero solium est sedes regia, vulgo un 
Trone : sic accipitur a Virgil, sa>pius ; 
ut yEneid. vn. vs. 169. ' Imperat et 
Solio medius consedit avito.' Deus 
autem nunc spectatur, quatenus est 
Rex : unde versu 27. dicitur ' merito 
rector cobibere modo ;' et vers. 46. 
' Rapidos, rector, comprime fluctus.' 
In hoc autem regnnm Dei differt a 
ceteris, quod haec mutationi sint ob- 
noxia, illud vejo aeternum sit et im- 
mutabile: quare nunc dicitur ' per- 



petutim ;' cui favet ilia vocis inter- 
pretatio, qua solium dicitur sedes 
solida ; ut terra, quod solida sit, ap- 
pellatur solum. 

1 Rapido ccelum turbine] Turbo, Gal- 
lice un tourbillon, a turbando dicitur, 
quod, facto quodam circuitu, materia 
sic turbetur, ut summa imis,anteriora 
posterioribus, dextra sinistris succe- 
dant. Sic ventus qnidam, qui Lucre- 
tiovocatur' versabundns,' quiquecor- 
para obvia circumagit, vocatur ' tur- 
bo:' unde Virgil. &n. ti. vs. 416. 
' Adversi rnpto ceu quondam turbine 
venti Confligunt.' Sic trocbus, vul- 
gatum puerorum ludibrium, appella- 
tur ' turbo ' Virg. Sic fusi pensilis 
circuitio Catullo dicitur 'turbo.' Sive 
autem coelum credatur solidum, sive 
Jiquidum, ibi perennis est materiae 
niotae circuitio, adeoque ' turbo.' 

k Legemque pati sidera cogis] Ut cor- 
pus primuin non movetur, nisi ab ip- 
so Deo, a quo conditum est ; sic idem 
corpus non movetur nisi secundum 
eas, quas ipse Deus statuit immotas- 
que servat motus leges : optime enim 
Ovidius, ' Nil ita sublime est supra- 
que pericula tendit, Non sit ut in- 
ferius suppositumque Deo.' Sic cor- 
pus quod movetur, ab aliquo alio rao- 
veatur necesse est : sic corpus ini- 
niottim, non movet, &c. ejusmodi de 
quibus in Philos. Hinc Sapientia ;v- 
terna Proverb, vm. • Quando ' Deus,. 



PHILOSOPHISE LIB. I. 

Ut nunc plcno lucida cornu, ' 
Totis fratris obvia '' flammis, 
Condat Stellas Luna minores ; 
Nunc obscuro pallida cornu, 
Phcebo propior, lumina perdat. 
Et qui primae tempore noctis m 



121 

5 



10 



integro orbe illuminata, cunctisque ignibus fratris sui Solis opposita occultet parva 
sitkra ; modo obducto orbe pallens amittat lucem vicinior Soli. Ut ctiam Hespe- 



19 Delph. Hack, fratris et obvia. 

N017E 
inqnit, ' prxparabat coelos, aderam : 
quando certa lege et gyro vallabat 
abyssos : qnando aetherafirmabat sur- 
suin, et librabat fontes aquarum : 
quando circumdabat mari terminum 
aimm, et legem ponebat aquis, ne 
transirent fines suos,' &c. Cum igi- 
tur sidera corpora sint, haec non so- 
lum a Deo sunt, sed legibus ab ipso 
Deo constitute servatisque moven- 
tur : adeoque Deus ' cogit sidera le- 
gem pati :' propterea Deus nunc di- 
citur regere alternas Lunae, Veneris, 
Dierum, Tempestatumque annuarum 
vices : sicut deinceps explicandum. 

1 Ut nunc pleno lucida cornu] i. qui- 
dem agitur de Luna, cujns vices in 
hoc versantur, quod modo sit plena, 
modo curvata in cornua. Plena est 
Luna, sive ' pleno lucida cornu,' cum 
Soli, interjecta terra, e diametro op- 
posita lumen solare media sui parte 
ad nos remittit : hoc est, ' totis fratris 
obvia flammis:' poetis enim Diana, 
quae alio nomine dicitur Luna, et A- 
pollo, qui alio quoque nomine dicitur 
Sol, sunt soror fraterque, ab Jove ex 
Latona eodem partu progeniti. Tunc 
autem ' Luna condit stellas minores;' 
quia minus lumen obscuratnr offundi- 
turque majori lumine : quamvis au- 
tem stellae, maximam partem, mag- 
nitudine Lunam superent, stellae ta- 
men, utpote magis dissitae, minus lu- 



minis quam Luna ad nos diffundimt : 
hinc ' Luna,' nt ait Varro iv. de L. L. 
dicitur quasi ' lucina,' quod sola noc- 
tu lucet: hinc etiam Luna vocatur 
majus sidus, et stella?, minora sidera, 
non solum in Sacro Textu, sed etiam 
vulgo, et apud Latinos auctores. Ho- 
rat. Carm. 1. i. Od. 12. • Crescit, oc- 
culto velut arbor aevo, FamaMarcel- 
li : micat inter omnes Julium sidus, 
velut inter ignes Luna minores.' Ea- 
dem vero Luna curvatur in cornua, 
sive 'obscuro' est 'pallida cornu,' 
cum a praedicto plenilunii loco rece- 
dens,ad Solem ita accedit, ut hinc de- 
crescendo ad interlunium, inde cres- 
cendo ad plenilunium redeat : prop- 
terea ' Phoebo propior lumina perdit :' 
non omnino, siquidem semper media 
Luna?, pars a Sole illuminatur, sed qua 
nos respicit : unde melius homo quam 
Luna diceretur lumen solare perdere. 
m Et qui prima tempore noctis] n. 
agitur de Venere, cujus vices in eo 
consistunt, quod modo subsequatur 
Solem occidentem, ' Hesperus;' modo 
eundem Solem orientem antegredia- 
tur, ' Lucifer :' sed ad clariorem hu- 
jus sideris intelligentiani sua ad Gram- 
maticos, Historicos, Poetas, et Philo- 
sophos de hac stella referenda est doc- 
trina. Graminaticis Hesperus, Hes- 
perugo ; Vesper, Vesperugo ; Lucifer 
<puv<popos ; stella tain seiotina quam 



122 



BOETH1I DE CONSOL. 



Agit algentes Hesperus ortus, 
Solitas iterura mutat habenas, 
Phoebi pallens Lucifer ortu. 
Tu frondifluas frigore brumae " 



rus, qui ortus primo noctis spatio ducere videtur agmen stellarum frigidarum, idem 
Lucifer mutet rursusframa consucta in ortu Salts pallidus. Tu contrahis diem in 



NOTiE 



malutina, idem sunt Veneris sidus: 
nam Cicero II. de Nat. D. ' Infima 
est,' inquit, 'quinque errantium, ter- 
raeque proxima stella Veneris, quae 
<puiff(p6pos, Latine Lucifer,dicitur, cum 
autegreditur Solem, cum snbsequitur 
autem, Hesperus :' unde Martialis 
Epig. 1. viii. Ep. 21. ' Phosphore, 
redde diem.' Et Virgil. Eel. x. vs. 
77. ' Ite domum saturae, venit Hes- 
perus, ite capellae.' Historicis Hes- 
perus, Atlantis peritissimi Astronomi 
frater, Astronomias pariter studiosis- 
simus, qui cum altissimiim montem, 
eum forte quern a fratre Atlantem 
nominaverunt, conscendisset, ut inde 
sidera diligentius contemplaretur, sen 
morte, seu morbo, sen quodam alio 
casu impeditus, in patriam nunquam 
rediit: unde plebecula, superstition! 
dedita, ipsum inter astra in ccelo col- 
locatum fuisse existimavit, ipsique 
propterea divinos honores exhibuit : 
bine diia? Hesperiae : altera Hispania, 
altera Italia. Prior Hesperia dicitur 
a sidere cognoniine, quod regnum hoc 
Graecis, instar bujus sideris, sit occi- 
dentale : de hac loquitur Horatius i. 
Carm. Od. 3G. ' Qui nunc Hesperia 
sospes ab ultima.' Posterior Hespe- 
ria vocatnr a praulicto Hespero At- 
lantis fratre, qui a germano pulsus, 
Italiam tenuit, cique nomen sive a se 
sive a sua patria desumtum imposuit. 
De bac Virg. /En. i. vs. 534. ' Est 
locus, Hesperiam Graii cognoniine 
dicunt.' Poetis Hesperus in stellani 
conversus, qua; quibusdam Venus; 
aliis Auroras filius. Cum autem iis- 



dem Poetis Sol quadrigis, Luna bi- 
gis vehatur, Hesperus uno seorsum 
equo ntitur, sed hunc ita altemat, 
ut mane album, sero fuscum ascen- 
dat: propterea Hesperus nunc dici- 
tur ' solitas iterum mutare habenas.' 
Philosophis denique Hesperus sive 
Venus est planeta, qui per ccelum li- 
quidum, ut paleai per aquas abripi 
solent, raptus modo supra, modo in- 
fra Solem, sic movetur, ut emendicato 
Solis lumine relucens, easdem fere, 
quas Luna, luminis vicissitudines sub- 
eat. Fatentur autem hanc stellani 
modo antegredi orientem, modo sub- 
sequi occidentem Solem : sed id di- 
verso modo explicant, pro diverso 
Mundi systemate, de quo dicere non 
vacat. Constat ergo apud omnes Hes- 
perum subsequi occidentem Solem : 
unde nunc merito dicitur ' primae 
tempore noctis agere algentes ortus ;' 
sive ducere nocturna sidera, quibus 
regnantibus terra frigescit. Constat 
pariter Luciferum, qui idem sidus est 
quod Hesperus, antegredi orientem 
Solem : unde nunc optime dicitur ' so- 
litas iterum mutare habenas' in ' or- 
tu Phoebi' sive Solis. 'Pallet' ta- 
men propter majus Solis orientis lu- 
men. 

n Tu frondifluce frig ore brumal HI. 
agitur de diebus, quorum praecipme 
vices in hoc versantur, quod hyeme 
breviores, testate longiores sint. Ni- 
mirnm dies hie est mora Solis supra 
nostrum horizontem ab Ortu ad Oc- 
casum progredientis: quare nox liuic 
diei opposita est mora ejusdein Solis 



PHILOSOPHISE LIB. I. 123 

Stringis lucera breviore mora : 15 

Tu, cum fervida venerit aestas, 

Agiles noctis dividis horas. 

Tua vis varium temperat annum, 

minus spatium frigore bruma detondentis frondes : tu distinguis horns noclis prom- 
tas turn, cum cestas calida accessit. Virtus tua sic moderutur annum diversum, ut, 



NOT\E 



infra nostrum horizontem ab Occasu 
in Ortum regredientis. Cum igitur 
Sol non aequali semper intervallo a 
duobus polis distans terram circum- 
eat, sed nonnunquam ad Austrum 
magis, aliquando magis ad Aquilonem 
accedat, secutus orbem, qui Zodiacus 
dicitnr; proptereadiesmodo brevior 
est, modo longior. Brevior est Sole 
accedente ad Austrum, quod fit ab 
/Equinoctio autumnali ad Solstitium 
hybernum, scilicet a vigesimo tertio 
Septembris ad vigesimum secundum 
Decembris : quod tempus vulgo ap- 
pellatur ' bruma/ a brevitate dierum, 
ut ait Vossius post Varronem et Fes- 
tum ; quae propter recessum Solis et 
frigida est, et arbores frondibus exu- 
it : hinc dicitur, ' Tu frondifluae fri- 
gore brumae Stringis lucem breviore 
mora.' Longior autem est Sole acce- 
dente ad Aquilonem, quod fit ab JE- 
quinoctio vemo ad Solstitium aesti- 



' Quam multa in sylvis autumni fri- 
gore primo Lapsa cadunt folia.' De- 
inde boras, ex quibus sive dies sive 
nox brevior componitur, vocari ' agi- 
les' sive ' promtas :' quia horae dn- 
plicis sunt generis ; aliae aequales, 
alia? inaequales iuter se. iEquales di- 
cuntur ilia?, quae sive hyeme sive aes- 
tate sexaginta semper, ut aiunt, mi- 
nutis aequalibus constant : qua ratione 
dicimus Solem per viginti quatuor 
horas ab uno cceli puncto ad idem 
regressum totam circuivisse terram. 
Inaequales vero dicuntur, quae cum 
sint duodeciina tantum sive diei 
sive noctis pars, crescentibus de- 
crescentibusque sive diebus sive 
noctibus crescere debent et decres- 
cere. 

Tua vis varium temperat annum'] 
iv. agitur de ipsis anni tempestati- 
bus, quarum vices in hoc versantur, 
quod ut Ver reddit frondes, quas 



vum, videlicet a vigesimo primo Mar- Autumnus abstulerat, sic TEstas ma- 

tii ad vigesimum secundum Junii; quo turet, quas Hyems vidit seri, sege- 

tempore incipit aestas calida, adeo- tes : duae priores tempestates signi- 

que noctes brevissimae sunt : prop- ficantur ventis, qui tunc temporis 

terea nunc dicitur, ' Tu, cum fervida regnare solent; Autumnus quidem 

venerit aestas, Agiles noctis dividis Borea, Ver vero Zephyro : duae au- 



horas.' Sic Ovidius Trist. 1. v. El. 
11. ' Nee mibi Solstitium quicquam 
de noctibus aufert, Efficit angustos 
nee mihi bruma dies.' Hie duo ob- 
servari poterunt. Primum quidem 
vocem banc, ' frondifluap,' quamvis 



tem aliae tempestates signis exhiben- 
tur coelestibus ; Hyems Arcturo,/Estas 
Seirio. Boreas airb ttjs j3ot}s dictus, 
quod sit turbulentus ac sonorus, ven- 
tus est (apud eos quidem, qui octo 
duntaxatventosagnoscebant, quorum 



non ita fuerit in usu apud antiquos unus a Meridie, alter a Septemtri- 

auctores, aptissimam tamen esse ad one; ties ab Ortu,totidemque ab Oc- 

significandum id quod pluribus ex- casu flarent) ab Ortu spirans; sed 

pressit Virgil, ^neid. vi. vs. 309. (apud eos qui duodecim vel plures 



124 



M0ETH11 DE CONSOL. 



Ut, quas Borese spiritus aufcrt, 
Revehat raitis Zephyrus, frondes 
Quaeque Arcturus semina vidit, 
Seirius altas mat scgetes. 



20 



qua folia flatus Borece tollit, hwc Zephyrus lenis reddat, et quas scgetes Arcturus 
sidus inspexit satas, easdem canicula sidus alterum comburut messes adultas. 



not,e 



ventos posueriint) Septemtrionalis : 
quare propter accessum Solis ad Sep- 
temtrionem per ./Estatem, quam ex- 
cipit Autumnus, ventus ille per Au- 
tumnum flare consuevif, adeo ut ill i 
referri possit acceptum, quod arbores 
frondibus exuantur, quodque tunc 
oriantur procellae : unde Virg. 1. 
Geor. vs. 311. 'Quid tempestates 
autumni et sidera dicani ?' Zephy- 
rus, sic dictus quasi £wri<p6pos, sive 
to £tji> <f>epof ' vitam fereiis ;' quod eo 
plantae redivivae germinent pnllulent- 
que, unde Plinio dicitur ' genitalis 
Mundi spiritus ;' est ventus ab Occa- 
su iEquinoctiali flans. « Hie,' inquit 
Plinius 1. xviii. c. 34. ' Ver inchoat 
aperitque terras, tenui frigore salu- 
ber. Hie vites putandi, frugesque 
curandi, arbores serendi, poma in- 
serendi, oleas tractandi jus dabit, 
afflatuquenutritiumexercebit:'prop- 
terea Latinis vocatur Favonius, a 
favendo, quia faveat geniturae. Lu- 
cretius 1. m. ' Viget genitabilis aura 
FavomY Et Catullus Carru. de Nupt. 
Pelei et Thet. ' Quos propter flumi- 
nis undas Aura parit flores tepidi 
1"m cuiida Favoni.' Arcturus, quasi 
&pKTou ovpa, 'ursae Cauda,' est Stella 
in signo Bootis prope caudarn Majo- 
ris Ursae. Observant autem sidus 
illud ortu suo comitari Soleni orien- 
tem a mense Octobri, quo tempore 
terra semina suo sinu infusa fovere 
solet: propterea nunc dicitur: 'quae- 
que Arcturus semina vidit.' Sic Vir- 
gilius i. Georg. vs. 07. 'At, si non 
fuei it tellus foecunda, gub ipsumArc- 



turum tenui sat erit susprndere sulco.' 
Et versu 204. ' Praeterea tarn sunt 
Arcturi sidera nobis Haedorumque 
dies servaudi.' Seirius denique, sive, 
ut alii scribunt, Sirius, sic dictus a 
o-elpco ' exsicco,' unde et Sol, teste 
Suida, af\p vocatur, est Stella fulgeu- 
tissima in ore Majoris Canis, quae ortu 
suo Solem orientem comitatur a men- 
se Julio, quo tempore seges matura 
arescere videtur. Quod autem stella 
haec in ore Majoris Canis appareat, 
idcirco vulgo appellatur ' Canicula :' 
sed quod tunc Sol, cujus orientis 
comes est, majori suo aestu terras 
urat, propterea sidus hoc tanti caloris 
accusatur, ita ut Seirius a poiitis di- 
catur 'aestifer.' Sic noster Auctor, 
' Seirius altas uratsegetes.' Sic Vir- 
gilius iv. Georg. vs. 425. ' Jam ra- 
pidus torrens sitientes Seirius Indos 
Ardebat ccelo, et medium Sol igneus 
orbem Hauserat ; arebant lierbae, et 
cava flumina siccis Faucibus ad limum 
radii tepefacta coquebant.' Et ^Eneid. 
in. vs. 141. ' Turn steriles exurere 
Seirius agios : Arebant herbae, et 
victuin seges aegra negabat.' Opti- 
me autem notat Gassendus ' Canicu- 
lam ' falso accusal i ejusmodi ajstus : 
quemadmodum canities falso accu- 
saretur mortis, quam obierunt senes 
castai Susannae delatores. Scilicet 
tantum abest, ut Canicula causa sit 
hujus aestus, ut potius apud populos, 
quibus per nostram aestatem immi- 
net, frigus magis vigeat : quare, ait 
idem philosophus, melioii jure po- 
puli illi ' Caniculam' accusare possent 



PHILOSOPHISE LIB. I. 



123 



Nihil antiqua lege solutum p 
Linquit propria; stationis opus. 
Omnia certo fine gubernans, 
Hominum solos respuis actus q 
Merito rector cohibere raodo. 
Nam cur tantas lubrica versat 
Fortuna vices? Premit insontes 
Debita sceleri noxia poena : r 
At perversi resident celso 
Mores 3 solio, sanctaque 1 calcant 



25 



30 



Nihil ^ liberum a veteri lege omiltit operam suce conditionis. Tu moderatus omnia 
stabili modo, dedignaris tantum continere actiones hominum, ut decet, instar sapi- 
entissimi moderatoris : quare enim fortuna instabilis altemat tarn magnas varieta- 
tes ? Supplicium crimini deb Hum vexat innocentes. Sed mores improbi sedent in 



NOTiE 



»ui frigoris, quam nos nostri caloris : 
si virtus de coelo lapsa, quam barbari 
' influentiani ' vocant, id effecti, ut 
Tulgo praestare creditur, reipsa prze- 
itaret. 

p Nihil antiqua lege solutum] Prae- 
dicta corpora, ad quorum exemplum 
de ceteris judicandum est, certis ita 
continentur legibus, ut quo modo 
legimus sese habuisse apud Majores 
nostros, eodem haec nunc videamus 
se habere : Deus quippe ' omnia ' haec 
'certo fine gubemat:' sive ut dicitur 
Sap. vin. ' attingit a fine ad finem 
fortiter, et disponit omnia suaviter.' 

i Hominum solos respuis actus] Quasi 
dicat : Cum cetera divina providen- 
tia ita administrentur, ut suae singu- 
lis vicibus respondeant vices, unus 
tamen homo ita videtur a Deo dere- 
lictus, ut res humans temere ac for- 
tuito agi videantur, siquidem cum 
bonis prospera, malis adversa debe- 
antur, contra bonis adversa, malis 
prospera accidunt : unde nonnulli de 
divina providentia dubitant: Claudi- 
anus lib. i. in Rufinum, vs. 1. 'Saepe 
mihi dubiam traxit sententiamentem, 



Curarent Superi terras, an nullus in- 
esset Rector, et incerto fluerent 
mortalia casu.' &c. Hinc noster 
auctor : ' Nam cur tantas lubrica ver- 
sat Fortuna vices ? ' De fortuna dic- 
tum est Metro i. 

r Premit insontes Debitas celeri noxia 
poena] Ut supremus omnium modera- 
tor Deus infinite Justus est, sic sua 
quibuslibet vitiis, Deo ita statuente, 
debentur supplicia, qua? quia nocent 
sen corpori sen menti, propterea vo- 
cantur • poena noxia.' At poena haec 
insontes premit, quatenus hi nocen- 
tium imperio subditi, ab iisdem in- 
justa patiuntur, ita ut eorum virtus 
poena vitiis debita veluti involuta 
lateat. Sic Claudian. loco cit. • Sed 
cum res hominum tanta caligine vol- 
vi Aspicerem, laetosque din florere 
nocentes, Vexarique pios : rursus 
labefacta cadebat Religio.' 

' Perversi . . . Mores] Modus hie no- 
minatur pro re modificata : non enim 
tam mores perversi, quam qui mori- 
bus perversis atficiuntur homines in 
celso solio resident, ornati nimirum 
prints dignitatibus. 



126 



BOETHII DE CONSUL. 



Injusta vice" colla nocentes. 
Latet obscuris condita virtus 
Clara tenebris/ justusquc tulit 
Crimen iniqui. w 
Nil perjuria/ nil nocct ipsis 
Fraus mendaeii cornta colore. 
Sed cum libuit viribus ufi/ 



35 



summo tribunals, et sontes iniqua vicissitudine proterunt capita pia. Virtus splen- 
dida delitescit abscondita caligine opuca, et pins habet infamiam impio debitam. 
Perjuria non nocent ipsis nocentibus ; fraus velata specie fallaci nun nocet iisdem. 



NOT7E 



• Sanctaque . . . colla] Similiter pars 
hie ponitur pro toto : siquidem sanc- 
tos potius homines, quam illorum 
colla calcant nocentes. Sed nt pos- 
terior hie, sic ille prior loquendi 
modus poetis praesertim usitatissimus 
est. 

Injusta vice] Quod injustum vi- 
deatur probos ab improbis premi : 
vicem enim dicimns quod alternis 
facimus patimurve : bine ' vicissim,' 
et ' vicarius.' 



quo aliquis a ceteris distinguitur se- 
paraturve : unde ' discrimen.' Cum 
autem infamia ba:c improborum esse 
deberet, ha?c proborum nunc esse 
dicitur ; additurque modos, quibus no- 
centes ceteros affligere solent, vide- 
licet ' perjurium,' ' fraudem,' et ' vim,' 
nihil i psis nocentibus nocere. 

* Nil perjuria] 1. Perjurium est, ant 
falsum jurare, aut quod ex animi sen- 
tentia juraveris, id non facere : hinc 
in perjurio, auctore Tullio, fides jus- 



r Latet obscuris condita virtus Clara juramlumqiie negligitur: hinc sua est, 



tenebris] Paradoxum videtur ' virtu- 
tem claram obscuris conditam tene- 
bris latere :' haac tamen ex eo pos- 
sunt conciliari ; quod virtus obscura 
fit aliis hominibus ; clara vero cum 
menti ejus qui virtutem colit, turn 
Deo qui virtutem ipsi menti infudit. 
Sic 'virtus,' aitTullius pro Sest. ' in 
tempestate quieta est, et lucet in 
tenebris, et pulsa loco manet tamen 
atque ha;ret in patria, splendetque 
per sese semper, nee alienis unquam 
sorclibus obsolescit.' 



eodem auctore, n. de Leg. perjurio 
poena ; divina quidem, exitium ; hu- 
mana vero, dedecus. Nocentibus ta- 
men, inquit Boethius, ' nil nocent 
perjuria:' usque adeo 'injustas' sunt 
' vices.' 

Nil nocet ipsis Fraus] II. Fraus dici- 
tur adulatio dolosa : propterea nunc 
dicitur ' mendaci comta colore.' Sci- 
licet homo vulpeculam imitatus, quod 
vi obtinere nequit, id mendacibus 
factis dictisve assequi conatur: quod, 
inquiebant Veteres, odiodignmn nia- 



Justusque tulit Crimen iniqui] Cri- jore, adeoque suo afficiendum sup- 



men hie non significat culj)am, quippe 
qua; solis inest nocentibus : sed po- 
tius infamiam, qua: culpam sequi de- 
beret, nt honos virtutem. Sic Tul- 
lius in Verrem ait '. laudem imperato- 
riam criminibus avaritiae obteri.' Ni- 
mirum crimen generatim id omne est, 



plicio : uihiloniinus, ait Boethius, or- 
do rerum ita praposterus videtur, ut 
ipsis fiaudulentis • fraus nil noceat.' 
> Cum libuit viribus uti] ill. Vis, in- 
quit Uomanus Orator, pro Case, est 
qua; periculo, aut deccdere nos ali- 
cunde cogit, aut prohibet accedere : 



PHILOSOPHIC LIB. I, 127 

Quos innumeri metuunt populi, 40 

Suramos gaudent subdere Reges. 

O jam miseras rcspicc terras/ - 

Quisquis rerum foedera nectis. a 

Operis tanti pars non vilis 

Homines, 6 quatimur fortuna? salo. c 45 

Rapidos,t rector, comprime fluctus/ 

£t, quo coelum regis immensum, 

Firma stabiles foedere terras. 6 

At ubi placuit ipsis, xiti suis viribus, turn gestiunt subjicere sibi principes magnos, 
quos gentes innumerabiles timent. O Deus, qui moderaris necessitudines rerum, 
nunc intuere terras calamitosas. Nos homines, portio non abjecta operis tui tain 
magni,jactamur test u fortunes : compesce, moderator, procellas violentas fortuna?, et 
qua lege gubemas ingens ccelum, eadem con fir ma firmatas terras. 



t Rabidos, et mox stabili, Wakefield, ad Lucret. v. 1001. 



NOTjE 

et hoc a ratione eo magis alienum est, 
quod mutatis rerum vicibus etiam illi, 
quibus debetur obsequium, vi subji- 
ciantur : ut nunc dicitur : 'Quos in- 
numeri metuunt populi, Summos gau- 
dent subdere Reges :' quamobreinne- 
que id crimen impunitum esse de- 
beat : cum tamen prcedictis nocenti- 
bus ' nihil' videatur ' nocere.' 

1 O jam miseras respice terras'] Ad 
Deum, a quo carmen incepcrat, re 



quod nimirum in mari multus sit salis 
sapor: Iiinc 'Salacia* et 'Venilia' 
apud Poetas usitantur ad significan- 
da ea maris decrementa et incremen- 
ta, quibus bis in die detumere et tu- 
mere solet Oceanus. 'Salacia' quippe 
sunt fluctus maris a littore ad salum 
redeuntis : ' VenHia' autem flnctus 
ejusdem maris ab alto salo ad littus 
venientis. Non immerito autem di- 
citur * fortunae salum ' cum ab aliis 



vertitur Poeta, ipsumque rogat, ut auctoribus, quod sicut a mari sic a 



' miseras respiciat terras,' quas nimi- 
rum incoluut homines, indigna feren- 
tes. 

* Quisquis rerum fcedera nectis] Pra> 
dictas scilicet eausarum effectorum- 
que naturalium vicissitudines. 

b Operis tanti pars non vilis Homines'] 
Homo quidem 'pars' est rerum a 



fortuna plnra sunt bona et mala sed 
inconstantissime : turn praesertim a 
nostro auctore ; quod hie amaros ex- 
periatur fortunae casus. 

d Rapidos, rector, comprime fluctus] 
Id est, violentos motus fortunae, quae 
est veluti insanum mare. 

e Quo ccelum regis .... foedere terras] 



Deo conditarum : siquidem neqne a Homines sic moderare, ut quemad 

semetipso, neque a nihilo fieri po- modum non solum in coelo, sed in re- 

tuit : sed idem homo pars est ' non liquis operibus tuis, suss suis respon- 

vilis :' quod ea etiam, a quibus cogi- dent vicibus vices, sic apud homines, 

tari non potest, ipse cogitet. et virtutibns praemia et vitiis suppli- 

c Quatimur fortuna: salo] Ut Poetis cia reddantur. 
sic Oratoribus ' salum ' est mare ; 



128 



liOliilill DE CONSUL 



PROSA V. 

HiEC ubi continuato dolorc delatravi/ i0 f ilia* vultu 
placido, 8 nihilque meis questibus mota : Cum te, inquit/ 
uioestum,' lacrymantemque vidissem, h illico miserum,' ex- 
uleraque k cognovi. Sed quam id longinquum csset exili- 



/ Stulte locutus sum. 
urn distaret. 



s Philosophia. h O Bo'ethi. 



Quantum hoc exili- 



20 Deblateravi Delph. Vid. inf. ' Deblateravi : alii legnnt, delatravi, sive 
dilatravi : sed minus bene.' Vallin. — 1 Vict, primus : inquit, alumne moestum. 



NOT/E 



f Delatravi [deblateravi] Aliilegunt 
delatravi, sive dilatravi : sed vox qua 
utiinur tarn apta est ad significandaui 
earn, quam nunc Boethius habet de 
praedictis, cogitationem, tamque fa- 
cile potuit propter siniilem pronnn- 
tiationem in vulgatas voces mutari, 
nt hap. illam obliterasse videantur : 
quod attendenti patebit. Niminim 
' deblaterare,' inquit Festus, ' est 
stulte loqui :' nam /SAaKas stultos vo- 
cant Graoci : hinc Blaterones sunt 
• homines in verba projecti,' inquit 
Agellius 1. i. c. 15. ' iinportuni locu- 
tores, qui nullo rerum pondere in- 
nixi verbis humidis et lapsantibus 
diffluunt.' Normani vocant buvards; 
nee ita inepte : qui enim praecipites 
sic loquuntur, hi infantiiim instar, 
saliva effluente buccas et vestes as- 
pergere solent. 

e Ilia vultu placido] Philosophia sci- 
licet ; quippe qiue omnium rerum 
moderatrix est. Hinc ' sapiens' sive 
philosophus Ciceroni iv. Tusc. ' is 
est, qui modcratione et constantia 
quietus animo est, sibique ipse pla- 
catus, at neque tabescat molestiis, 
neque frangatur timore, nee sitienter 
quid appetens ardeat desiderio, nee 
alacritate futili gcstiensdtliquescat.' 

b Cum tc, inquit, mcestum, lacryman- 



temque vidissem] Inquit Philosophia. 
Lacrymae quidem seipsas produnt : 
tristitia autem et lacrymis et oculo- 
rum situ noscitur : ' oculi enim sunt,' 
inquit Orator HI. de Or. ' quorum 
turn intentione, turn remissione, turn 
conjectu, turn hilaritate motus ani- 
monim significamus.' 

• Miserum . . . cognovi] Miser, ut 
Cnjacio pluribusque aliis placet, dici- 
tur a fucrw ' odi,' quod misera conditio 
omnibus sit exosa. Miseram autem 
illam Boethii conditionem Philosophia 
cognovisse potuit ex lacrymis et 
tristitia praedictis : hae enim sunt mi- 
seriae comites. 

k Exulemque] Exsul, sive, ut Ve- 
teres legebant, exsol, ille dicitur, qui 
ex solo deturbatus abest : hinc aiunt 
scribenduni exsul, non exul: sed id 
tanti non est, cum litera x ex li- 
teris c et s componatur. Cognovit 
autem Philosophia hoc Boethii ex- 
ilium, non ex tristitia et lacrymis tan- 
tum : his quippe non exilium potius, 
quam qua'libet alia miseria significa- 
tur: sed ex ipso, in quo Boethius 
lacrymabatur, loco : qui utpote Boti- 
thio eonjsinctus potuit et ab auctore 
reticeri, et a lectore facile intelligi. 
Verum cum exilium dicatur patriae 
privatio, cumque hominis patria alia 



PHILOSOPHISE LIB. I. 



129 



um,* nisi tua prodidisset oratio, nescieljam. Scd tu pro- 
cul 1 a patria non quidem pulsus es, sed abevrasti. At si 
te pulsum existimari mavis, te potius ipse pepulisti. 3 Nam 
id quidem de te nunquam cuiquam fas fuisset.* Si enim 
cujus oriundus sis patriae reminiscaris, 1 non, uti Athenien- 
sium m quondam, multitudinis imperio regitur : l u\X'l el$ 
(3>x<ri\e6s Ictiv, els xo»p«vo?, m 4 qui frequentia civium, non de- 

* Nemo potuisset te pellere. ' Tuapatria non regitur imperio multitudinis ; 
sicut olim Athena regebantur : sed hujus. m Units est Dominus, units Rex. 



—2 'Sed tu quam procut] Ejice particnlam quant, suadente Ms. Rittersli.' 
Sitzm. — 3 Ms. Rittersli. te ipse repulisti. — 4 Sed eh Kolpav6s etrriv, eh fiaaiXevs 



NOT/E 



dicatur corporis, alia mentis, propter- 
ea exilium non solum de corporibus 
a natali solo expulsis, sed etiara de 
mentibus a coelo sive potius a Deo 
remotis intelligi potest : unde quam- 
vis Boetliius in pra?dictis suis Carmi- 
nibus de priori duntaxat exilio locu- 
tus fuerit, Philosophia tame.n, occa- 
sione accepta, de posteriori exilio 
loquitur, simulataque sua ignoratione 
innuit ' exilium non adeo longinquum 
esse,' quod nimirum mens hominis, 
quamcumque is ineolat terrarum re- 
gionem, nee iongiori propterea, nee 
breviori intervallo a coclesti patria 
distet : bene quippe Anaxagoras qua?- 
renti, nullane patria? ipsi esset cura, 
Mibi, inquit, patriae cura et quidem 
summa est : digitum in ccelum inten- 
dens. Optime S. Paulus n. Cor. 5. 
monet ' nos habere domum aeternam 
in coelis:' quod apud Christianos est 
vulgatissimum. Propterea ab hac pa- 
tria nemo pellitur: ' tu procul a 
patria non quidem pulsus es :' nam 
hoc est discrimen inter patriam cor- 
poris et patriam mentis, quod etiam 
inviti possimus a patria corporis ex- 
pelli : a patria vero mentis, nimirum 
a coelo sive potius ab ipso Deo non 
nisi volentcs reccdamus : hue enim 



Delph. et Var. Clus, 



tendimus, hie commoramur affectibn.s 
mentis, quorum sumus domini. A 
patria tamen ccelesti aberramus ali- 
quando: ' sed aberrasti :' quatenus 
libere voluntas nostra deficit a divina 
voluntate, qua? ut est prima rerum 
omnium causa, sic prima est actuuni 
Immanorum regula : quamobrem ' si 
te pulsum existimari mavis, te potius 
ipse pepulisti,' tua scilicet voluntate, 
tuo consensu, cujus ita dominus es, 
nt ' id de te nunquam cuiquam fas 
fuisset.' Tanta quippe est mentis hu- 
mana? libertas, ipsa ut nee errore nee 
vitio, quibus a ccelesti patria arcemur, 
nisi cadem libere voluerit, contami- 
nari possit. 

1 Cujus oriundus sis patria reminis- 
caris] Inceptns de patria coelesti 
seimo continuatur: hnjus autem pa- 
tria? reminisci duntaxat Boetliium 
oportet: quia Boetliius sive a Deo, 
sive suo Marte, sive etiam magistro- 
rum adminiculisiustructus, niultis ab- 
hinc annis noverat ccelum suam esse 
patriam : sed notio hapc affectibus 
forte obscurata: hinc illud non tarn 
scire primum, quam reminisci de- 
bebat. 

m Non, uti Atheniensimn) Triplex 
est patria?. regendae modus, sive 



Boelh. 



130 



KOETHIl DI! CON SOL. 



pulsione laetatur: cujus agi frsenis," atquc obtemperare jus- 
titiaa, ° sumina libertas est. An ignoras illam tuaj civita- 
tis ^ antiquissimam legem qua sancitum est, ei jus cxu- 



Habenis, id est, imperio. 



Lcgibus< p Romce et call. 



NOT,£ 



triplex imperii forma, videlicet Prin- 
cipatus, Status optimatum, et Sta- 
tus populi : nam 'ctinctas nationes 
et nrbes,' ait Cornel. Tacit. Ann. 



gis volnntate regi, ' summa libertas 
est:' sed ill longiori quadam inter- 
pretatione videtur indigere. 

n Cujus agi fronts, atque obtemperare 



iv. 33. ' populus, aut primores, ant justiticc, summa libertas est] Libertas, 



singuli regunt.' Atlienienses quidem 
ab Optimatibus prinium, a Populo 
deinde leges acceperunt, unde non 
solum ' depulsione civium bene meri- 
torum laetati,' sed mori eos aliquando 
coegisse feruntur. At ccelestis nostra 
patria neque Populo, neque Optima- 



inquit Tullius i. de Off. et Parad. v. 
' est potestas vivendi ut velis ;' non 
solum extrinsecus, inquam, motibus 
scilicet corporis; sed etiam intrinse- 
cus, nimirum cogitationibus mentis. 
Duobus autem modis bomo potest 
velle, adeoque vivere. Prinium qui- 



tibus, sed uno duntaxat Principe re- dem sequendo divinam voluntatem, 

gitur : ut enim ait Homerus Iliad, /3. quae ut prima causa, sic prima est 

efs Kolpavos eoTw, Efs PacriXevs, ' Herns nostrae voluntatis regula : et base est 

aniens esto, unions et princeps.' Sci- summa libertas, qua? est in nobis, dum 

licet ut solus Dens est mentis hu- volumus esse felices, qua? fuit in 

manx conditor, sic solus Dens est Cbristo, cmn aeterni Patris mandata 

ejusdein mentis moderator ; propter- viator implevit, quae erit in omnibus 

ea Deus i. Timoth. G. et alibi dicitur beatis Deum sterna felicique neces- 

' rex regum et dominus dominan- sitate amatnris. Deinde deflectendo 

titim.' Rex autem ille supremus ' lae- a divina voluntate sive peccando : et 

tatur frequentia civium:' propterea ba^c est infima libertas, quam opta- 

eniin bumanum genus condidit, per- remits felici quadam necessitate Dei 



ditumque Unigeniti filii morte rcpa- 
ravit : bine Christus Joan. 10. ' Alias,' 
inquit, ' oves babeo, quae non sunt ex 
hoc ovili, et illas oportet me addu- 
cere, et vocem meant audient, et fiet 
unum ovile, et unus pastor.' Idem 
Rex supremus ' non laetatur depul- 
sione civium :' nam i. Timoth. 2. 
' Salvator noster Deus omnes homines 



semper amandi permntari. Quoniam 
autem divinam voluntatem sequi pos- 
sumus et vitando malum et faciendo 
bonuin, juxta illud Psal. 36. ' declina 
a malo, et fac bonum ;' bine summa 
libertas bominis est non solum in hoc 
quod declinet a malo, sive Dei ' frae- 
nisagatur;' sed in hoc etiam, quod 
faciat bonum sive ' divina? justitiae 



vult salvos fieri, et ad agnitionem ve- obtemperet,' servans nimirum legem 



ritatis venire.' ' Vivo ego, dicit Domi- 
nus Deus,' Ezechielis 33. ' nolo mor- 
tem itnpii, sed ut convertatur iiu- 
pius a via sua et vivat. Converti- 
mini, convertimini a viis vestris pes- 
sintis ; et quare moriemini, domus 
Israel ?' Hujus denique summi Re- 



Dei bonesta imperantis et probiben- 
tis contraria. • Lex Domini,' Psal. 
18. ' immaculata, convertens animas ; 
testimonium Domini fidele, sapien- 
tiam pra?stans parvulis ; justitiae Do- 
mini rectae.' 

Tua civilatis antiquissimam legem] 



PHILOSOPHIC LIK. I. 



131 



lare non esse quisquis in ea sedem fund are maluerit? 
Nam qui vallo? ejus, ac munimine 5 continetur, v nullus 
metus est, ne exul esse mereatur. At quisquis inhabitare 
eani velle desierit, 6 pariter desinit etiam mereri.' 1 Itaque 1 
non tarn me loci hujus/ quam tua facies movet. 5 Nee bi- 



'i Prcesidio. 



Ticini, ubi te dicis exulare. 



Delph. et Hack.— 5 Ms. Rittersh. pro munimine legit munitione, — C Idem Ms. 



NOTjE 



Philosophia duplici signifieatione hu- 
jus vocis ' civitas' utens, id notat 
quod et Romae et coelo, unde oriun- 
dus Boethius, possit convenire. Sci- 
licet antiquissiinaj Romae leges ne- 
minem exilii damnabant : unde Tul- 
lius proCaecina: « Exilium,' inquit, 
' non supplicium est, sed perfugium, 
portusque supplicii: nam qui volunt 
pan am aliquam subterfugere aut ca- 
lamitatem, eo solum vertunt; hoc 
est, sedem et locum mutant : itaque 
nulla in lege nostra reperietur, ut 
apud ceteras civitates, nialeficinm 
ullum exilio esse mulctatum.' At cce- 
lestis patriae leges multo minus quem- 
que exilii damnant : quicumque enim 
intra regui ccelestis limites voluerit 
permanere, summo illius Regi obse- 
cuturus, hie nunquam exulabit: si- 
quidem nemo ab illo regno nisi vo- 
luntaria rerum caducarum contra- 
riarumque affectione arcetur. Porro 
de civitate ccelesti passim loquitur 
S. Augustinus in libro quem inscrip- 
sit' De Civitate Dei.' 

p Qui vallo tjus, ac munimine conti- 
netur'] Vallum est murus e terra, ad 
fossae oram aggestus, crebris sudibus 
sive palis munitus. Mnnimen vero 
generatim illud omoe castrorum prae- 
sidium, quo hosti aditus praecludatur : 
hjec autem nunc accipiuntur non so- 
lum proprie, quatenus intelliguntur 
de patria corporis ; sed etiam qua- 



de ca?lesti mentis patria intelligi pos- 
sunt. Cum autem Boethius Christi- 
anissimus fuerit, is noniinato civitatis 
ccelestis vallo Christum cruci affixum, 
munimine vero gratiam quam Chris- 
tus sua ruorte nobis prOmeruit, potuit 
intelligere : quicumque enim hoc 
pra?sidio munitur, huic ' non est me- 
tuendum, ne patriae coelestis exul esse. 
mereatur.' Hac fere ratione locutns 
S. Paulus ad Ephes. c. 6. ' Couforta- 
mini,' inquit, ' in Domino, et in po- 
tentia virtutis ejus. Induite vos ar- 
maturam Dei, ut possitis stare adver- 
sus insidias diaboli.' 

i Quisquis inhabitare earn velle desie- 
rit, pariter desinit etiam mereri] Non 
enim patriam ccelestem inhabitamus 
meremurque, nisi bona voluutate : 
' totum habet,' inquit S. Aug. 1. L. 
Homil. Homil. 8. ' qui bonam volun- 
tatera habet. Ipsa est quae potest 
sufficere, si cetera non sint. Si au- 
tem sola desit, nihil prodest quic- 
quid habitum fuerit. Sola sufficit, si 
adsit : cetera omnia nihil prosunt, si 
sola caritas desit.' 

r Itaque] Facta mentione duplicis 
patria?, duplicisque propterea exilii, 
positoque horum omnium discrimine, 
Philosophia iis omnibus, de quibus 
Boethius Prosa iv. hujus lib. con- 
questus fuerat, responsura, optimas 
quasdam infert conclusiones. 

Non tarn me loci hujus, quam tua 



dam loquendi translatione, quatenus fades movet] I. Boethius quaesierat 



1:3-2 



BOF.THII DE CON SOL. 



bliothecre potius* comtos ebore ac vitro parietes, quam 
tuse mentis sedem rcquiro. In qua non libros, sed id quod 
libris pretium facit, librorum quondam rneorum J senten- 
tias collocavi. Et tu quidem de tuis in commune bonum 
mentis u vera quidem, sed pro multitudine gestorum tibi/ 
pauca dixisti. De objectorum tibi vel honestate, vcl falsi- 
tate," v cunctis nota memorasti. De sceleribus IVaudibus- 
que delatorum w recte tu quidem strictim" attingendum 
putasti, quod ea melius uberiusque recognoscentis " omnia 



* Philosophicorum. ' A te. " Eorum qua vitio vertebantur. v Com- 

pressius. w Considerantis. 

NOTvE 

' nihilne te ipsa loci facies movet?' u Detuis in commune bonum meritis] 

respondet Philosophia : ' non tarn,' III. Boethius dixerat, nullum se ad 
inquit, 'quam tua facies,' in qua, velut magistratum nisi commune bonorum 
in speculo, mentis tuae dejectio vi- omnium studium impulisse. ' Tu 



detur: quod tanta Philosophia? non 
sit cura teirena?, quanta coelestis pa- 
triae ; nee tanta corporis, quanta 
mentis a natali solo exulantis. 

* Nee bibliotheca potius] n. Boe- 
thius quaesierat : ' heeccine est bib- 
liotheca quam certissimam tibi sedem 



mihi,' inquit, ' et qui te sapientium 
mentibus inseruit Deus, conscii, nul- 
lum me ad magistratum, nisi com- 
mune bonorum omnium studium de- 
tnlisse :' respondens Philosophia id 
non fatetur modo, sed etiam exag- 
gerate ' de tuis,' ait, ' in commune 



nostris in Laribus ipsa delegeras ? re- bonum mentis vera quidem, sed pro 



point Philosophia : ' non tain,' ait, 
1 bibliotheca?, quam mentis tuae orna- 
menta, sentential scilicet pliilosophi- 
cas, require' Consueverant autem 
olim potentes ornare suas domos 
auro, ebore, ant saltern vitro, eo sci- 



multitndine gestorum tibi, pauca dix- 
isti.' 

T De objectorum tibi rel honestate, 
velfidsilate] iv. Boetliius addiderat, 
sibi objecta fuisse cum honesta, turn 
falsa : honesta quidem, ut quod inno- 



licet fine quo nunc plur.es magnificas centem Senatum majestatis crimine 



habere a 5 des, sumptuosa parare con- 
vivia, numerosa satellitum turba co- 
raitari student, ut in ceteris homini- 
busadmirationem,l:onorem, timorem, 
et ceteras ejusmodi cogitationes ex- 
citent. Sic Vire. JEu. 1. 729. ' Fit 



postulatum defenderit ac liberaverit : 
' Senatum,' iuquit, ' dicimur salvuin 
esse voluisse:' falsa vero, ut quod 
magicis artibus studeret : ' ob ambi- 
tuni,' ait, ' dignitatis sacrilegio me 
conscientiam polluisse mentiti sunt :' 



strepitus tectis, vocemque per ampla quibus respondens Philosophia as- 

volutant Atria : dependent lychni la- serit neminem latere ilia et honesta 

quearibus aureis Incensi : et noctem et falsa: ' cunctis,' inquit, ' nota me- 

ilammis funalia vincunt.' Sic Hora- morasti.' 

tins Carm. 1. II. Od. 18. seipsum a w De sceleribus, fraudibusque delato- 

potentibus secernit, ' Non ebur, ne- rum] v. Boethius dixerat, se injuste 

que auieiim Alea renidet in domo la- delatum a Basilio, Opi'.ione, et Gau- 

cunar,' &c. dentio. quorum primus ' in delatio- 



PHILOSOPHISE LIB. 1. 



133 



vulgi ore celebrentur. Incrcpuisti r etiam vehementer in- 
justi factum Senatus.* De nostra etiam criminatione^* 
doluisti, la?saeque opinionis* 7 damna flevisti. z Postremus 
adversus fortunam dolor a incanduit," conquestusque es non 
a?qua meritis prasmia pensari. In extremo b Musae saevi- 
entis, uti quae ccelurn, terras quoque pax regeret, vota po- 
suisti. Sed quoniam plurimus tibi affectuum tumultus in- 
cubuit, diversumque te dolor, ira, mceror distrahunt, uti 
nunc mentis es, nondum te validiora remedia contingunt. c 



* Redarguistl. 9 Accusatione nostri. 

Denique. c Commovent. 



Existimutionis. 



Efferbuit. 



destiterit. — 7 Ed. Delpb. doluisti. Lcesce quoque. Ed. Hack, doluisli, kesce quoque. 

NOTiE 

nera alieni apris necessitate compul- affines fuisse maleficio, quod tuis im- 

buti disciplinis, tuis instituti moribus 
sumus : ' Philosopliia autem, veluti 
memor htijus Boethii in seipsam af- 
fectus, questuin probat : ' de nos- 
tra,' ait, ' etiam criminatione dolu- 
isti.' 

z Ltesaque opinionis damna Jlcvisti] 
viii. Boethius subjunxerat, se imme- 
rito bonam apud inultos existima- 
tionem amisisse : ' quod,' inquit, 
' existimatio plnrimornm non rerum 
merita, sedfortunaa spectat eventum.' 
Et boc immerito fieri annuit Philoso- 
phia. 

a Postremus adversus fortunam dolor] 
ix. Boethius praesertim conquestus 
fuerat de injustitiafortunas/non aequa 
meritis pra?mia' rependentis: ' videre,' 
inquit, ' videor nefarias sceleratorum 
officinas gaudio la?titiaque fluitantes ; 
insontes autem non modo securitate, 
verum ipsa etiam defensione priva- 
tos.' Hiuc idem Boethius Deuni 
compositis versibus rogavit, ut qua 
pace ccelurn regit, eadem terras re- 
gere dignaretur: Musa autem haec 
nunc dicitur • saeviens,' quod ne ipsi 
quidem Deo videatur parcere, dicens 



sus est:' duo alii ' ob innumeras 
fraudes ad exilium danmati sacrarum 
sese aedium defensione tuebantur:' 
respondet Philosopliia, ' recte ha?c 
strictim attingi, quod ea melius ube- 
riusque recognoscentis omnia vulgi 
ore celebrentur.' Scilicet cum lo- 
quamnr non solum verbis, sed et 
nutu, et gestu, et ceteris ejusmodi 
vocis humana? adjunctis, ipsum etiam 
vulgi silentium aliquando eloquens 
plura sijjnificat, quam multa loqua- 
citas ; quas tamen his de rebus vulgo 
non defuit. 

* Injusti factum Senatus~] vi. Boe- 
thius meminerat, Senatum usque adeo 
ingrati animi fuisse, ut sua in ipsum 
Boethium decreta emiserit. ' Suis,' 
inquit, ' de. me decretis, uti hoc nefas 
esset, effecerat :' respondet Philoso- 
pliia probatque, Boethium ' incre- 
puisse etiam vehementer injusti fac- 
tum Senatns.' 

y De nostra etiam criminatione] vn. 
Boethius conquestus fuerat, quod 
cnjus maleficii ipse accusaretur, idem 
in ipsam Philosophiam refunderetur : 
' de te,' inquit, ' tanti criminis fidem 



capiunt, atque hoc ipso videbimur Metro v. hujus libri, ' Omnia certo 



134 



jmETHII DE CON SOI;. 



Itaque lenioribus 8 paulisper utemur, b ut qure in tumorem 
perturbationibus influcntibus indurucrunt, ad acrioris vim 
medicaminis rccipicndam, tactu blandiore mollcscant. 



— 8 Thnan. primus : Itaque levioribus. 

NOTiE 

fine gubemaus, Hominum solos respuis rcsccndo infletur, coque magis quo 

actus Merito rector cohiberc modo.' major bumorum copia illuc affluens 

Quibus querelis deiuceps respondebit inotum quiete permutaverit; sic tu- 

Pbilosophia : sed antea ipsius Boethii mor mentis ex eo contingit, quod 

mens quibusdam praejudiciis exuatur perturbationibus illic insitismens vel- 

necesse est. Praejudicia autem ilia uti durcscendo infletur, coque magis 

nascuntur ex affectibus, v. g. dolore, 

ira, mcerore, et ceteris, quibus idcirco 

remedium aliquod adhibendum est: 

' quoniam,' inquit Philosophia, ' plu- 

rimus tibi affectuum tumultus incu- 

buit, diversnmque te dolor, ira, mce- 

ror distrabunt, uti nunc mentis es, 

nondiim te validiora remedia contin- 

gunt.' 

b Lenioribus paulisper utetnur] Egre- 
gia comparatio ex corporibus desum- 
ta : quemadmodtim enim corporis 
tumor ex eo accidit, quod bumoribus 
alicubi quiescentibus corpus illic du- 



quo major perturbationum copia eo- 
dem affluxerit ibidem permansura. 
Quare sicut tumor corporis non prius 
aufertur, quam hoc in mollitiem quan- 
dam, blandioribus remcdiis, redacto, 
prajdicti humores majori corporum 
subeuntium motu abripiantur; ita 
mens tanto peiturbationum agmine 
non prius liberatur, quam, ipsa cres- 
centibus paulalim argumentis veluti 
mollita, pnrdictae aftectiones majori 
cogitationum sanctarum virtute pro- 
cul pellantur: hoc et illud prudentis 
est medici. 



METRUM VI. 



Cum Phoebi radiis grave 
Cancri sidus c inacstuat ; 



Quando signum cceleste Cancri inardescit perniciosum lumine solari, tunc qui 

NOTyE 

leo, virgo; Libraque, scorpius, arci- 
tenens, caper, amphora, pisces:' qua- 
que Sol, annuum cuisum conficiens, 



c Cancri sidus] I. Exemplo messis 
probatur suum cuilibet rei tempus 
convenire : ut negatis segetibus ad 
glandes contngias. Cancer igitur 
liic est untim e duodecim signis Zo- 
diaci,quacexprimi solenthis versibus: 
' Sunt aries, taurus, gemini, cancer, 



iinnm quolibet mensc, percurrere di- 
citur. Cancer autem in ea est cceli 
parte, quam nbi Sol versus Septem- 
trionem profectus attigit exeunte 



PHILOSOPHISE LIB. 1. 



135 



Turn qui larga negantibus 

Sulcis semina credidit, d 

Elusus 9 Cereris fide, e 5 

mandavit terris sterilibus sementem copiosam, deceptus promisso Cereris, Numinis 



9 Vict, primus : illusus.- 



Junio, turn nobis diem aestatis longis- 
simum ita efficit, at non ulterius ver- 
sus Septemtrionem progrediens, ad 
Meridiem deflectere incipiat : hinc 
circulus, quern Astronomi ponunt 
per primum hujussigni gradum trans- 
ire, vocatur Tropicus Cancri, ubi 
Solstitium aestivum: unde Manil. I. 
in. ' Cancri cum sidere Phoebus Sol- 
stitium fait, et sumnio versatur 
Olympo.' Atqui hoc ' Cancri sidus ' 
nunc dicitur ' ina?stuare,' quod terra? 
tunc maximo ignis ccelestis niotn sive 
338tu commoveantur : sic Horat. 
Epod. Od. xi. ' Quod si meis inaes- 
tuat pra?cordiis Libera bilis.' Di- 
citur etiam ' grave radiis Plicebi :' 



10 Edd. Delph. et Hack. per gat. 

NOT/E 

dici possit ' elusus Cereris fide ' sive 
promisso. Sic Virg. Geor. i. vs. 221. 
' Ante tibi Eoa? Atlantides abscon- 
dantur, Gnosiaque ardentis decedat 
Stella coronae ; Debita quam sulcis 
committas semina, quamque Invita? 
properes anni spem credere terra?. 
Multi ante occasum Maiae ccepere : 
sed illos Expectata seges vanis elusit 
avenis.' SicTibullus 1. n. Eleg. ult. 
' Spes sulcis credit aratis Semina qua? 
magno fcenore reddat ager.' Sic ergo 
propter nimium ' Cancri ioaestuantis ' 
ardorem, ' qui larga negantibus sulcis 
semina credidit,' hie 

e Elusus Cereris fide'] Ceres Poetis 
est Saturni et Opis filia, ex qua Ju- 



quod, Sole illud ingresso, vix ferri piter Proserpinam suscepisse fertur : 



possit, cum corpore propter nimium 
a?stum, turn etiam mente propter 
earn, quam urendo segetes statim per- 
hibebitur afferre, sterilitatem. Silius 
1. 1. ' /Estifero Libye torquetnr sub- 
dita Cancro.' Grave euim generatim 
illud habetur quod geri vix potest, 
sive corpore, sive etiam mente : ex- 
emplasunt cuique obvia. 

d Sulcis semina credidit] Sulcus, un 
seiZZcm, judicioVarronis, dicitur a sus- 
tollo, quod aratri vomer terram sus- 
tollat: sicut arvum et arationes ab 
arando ; et porca, le rayon sur lequel on 
sSme, quod terra porrecta sive jacta 
utrinque. Quicquid autem sit de in- 
terpretationibus nominum istorum, 
Poetis agricola qui serit dicitur se- 



sed hanc Cereris filiam Pluto postea 
rapuit : nnde Ceres accensis in /Etna 
monte taydis totum orbem peragravit 
filiam qua?situra: in laborioso autem 
illo itinere Triptolemum, Eleusii Re- 
gis filium, serendorum seminum rati- 
onem docnit : hie vero orbem pariter 
peragrans, eandem artem ceteris ho- 
minibus communicavit. Philosophis 
autem, si Tullio n. de Nat. D. cre- 
damus, Ceres nihil est aliud quam 
ipsa terra, sic dicta vel a ' gerendo,' 
quasi ' Geres,' immutata litera, a ge- 
rendis frugibus ; vel a ' creando,' qua- 
si frugum creati ix. Qui porro id vo- 
luerit attentius considerare, is cau- 
sam inveniet, cur terra dicatur Sa- 
tin ni et Opis fllia, et cur Jove feeenn- 



mina, sive anni spem, sulcis vel terra? data genuerit Proserpinam, a Plu- 
credere : adeo nt, si semina, injuria tone postea raptam. Sed haec nos- 
teinporum, ante messem evanuerint, tri non sunt instituti. 



uhi 



BUKTilll DL (ON SOL. 



Qticrnas pcrgit l0 ad arborcs/ 
Nunquam purpuveum neraus s 
Lccturus violas petas, 
Cum saevis Aquilonibus 
Stridens campus inhorruit : 



10 



frugum, is tendat <«/ quercus glatidiferas, Nunquam adeus sylvain pulchram ad 
colligtndm violas, ubi ager turbatus fuerit crepitans Aquilonibus crudelibus. Ne- 

NOTiE 

f Quernas pcrgit [pergat] ad arborcs] apud Homeruni mors atra dicitnr 



Hoc est, ad quercus glandiferas, tan- 
quam ad primas homitium altrices, 
eonfugiat. Quercus arbos cuique 
nota. Haec ante inventas fniges 
poptilis quibusdam dicitnr victnm 
suppeditasse : unde Virgil, i. Geor. 
vs. 159. ' Concussaque fa mem in 



purpurea: nunc 'candor,' sicut Ho- 
ratio olores ptirpurei, et Ovidio nix 
vocatur purpurea : nunc ' rubor,' ut 
omnibus Poe'tis genae purpurea?, et 
sanguis purpureus : nunc ' color coe- 
ruleus,' ut apud Virgilium ' violae 
sublucet purpura nigrae :' nunc co- 



sylvis solabere quercu.' Qtiare cum lor quilibet, quique ex illo nasci so- 

glans, liujus arboris fructus, non nisi let decor : ' pulchritudo ' enim, ju- 

post segetum messem adolescat, haec dice Tullio iv. Tusc. ' est quaedam 

diversis temporibus ita astricta sunt, apta figura membrorum cum coloris 

tit si te seges expectata fefellit, a quadam suavitate.' Sic Virgil. Eel. 

quernis arboribus olim glandiferis ix. vs. 40. ' Hie ver pnrpurenm, 

fruges sperarc possis. Sic ergo ex- varios bic fluniina circum Fundit hu- 

emplo messis probatur, sua esse sin- mus flores : bic Candida populus an- 

gulis rebus tempora, divinitus praa- tro Imminet, et lenta? texunt umbra- 

seripta. eula vites.' Atque hoc ultimo modo 

i Nunquam purpureum nemus] II. credimus, nemos nunc vocari ' pur- 

Exemploflorum probatur etiam, strain pureuni.' Violarum duo sunt genera, 

cuique rei convenire tempus : signifi- ut colligitur ex Plinio 1. xxr. cap. 6. 

caturenim,floresquisponte nascicon- Aliae natura, aliae arte nascuntur : 

sueverunt, quique nunc nominatis posteriores in liortis, primes etiam 

' violis ' intelliguntur, non esse quae- insylvis: de iis autem agitur, quaj, 

rendos tempore hyemali, quo sa?vi- ut ait idem Plinius, ' sponte apricis 

unt Aquilones, per purpureum ne- et macris locis proveniunt purpureaa 

mus : quare. aliquid dicendum de latiore folio.' Aquilo denique est 

purpureo nemore, de violis, et de ventus, qui teste Plinio 1. II. c. 47. 

Aquilonibus. Purpureum dicitnr a inter Septemtrionem et Ortum Sol- 

purpura. Est veto purpura conchae stitialem e regione Cauii flat. Ven- 

genus, cujus liquore olim vestes tin- tus autem ille freqnens est liyeme : 

gebantur. Quod autem jam a longo quare liyenis Plinio dicitnr ' Aquilo- 

tenipore Veterum purpura desierit, nia,' et Poe'tis, * rigidis Aquilonibus 

propterea inducta linjua vocis ambi- horrens :' unde ' saivis Aquilonibus ' 

uuitate, purpureus vocatur nunc qui- nunc significatur, violas in sylvis non 

dein < nigror,' ut apud Ciceronem esse qnapiendas hyeme: usque adeo 

mare nigricans, purpureum ; apud exemplo florum probatur, suum cui- 

Ovidium uvae nigrae, purpurea; ; et que rei convenire tempus. 



i'iiilosoi'HIjE lib. r. 



137 



Nee quaeras avida manu '' 

Vernos stringere palniites, 

Uvis si libeat i'rui ; 

Autumno potius sua 

Bacchus munera contulit. 15 

Si gnat tempora propriis 

Aptans officiis Deus ; ' 

Nee quas ipse coercuit, 

Misceri patitur vices. 

que tentes verno tempore vincire aut put are rites manu veluti cupida, si possis po- 
tiri racemis: nam Bacchus dedit sua hac dona Autumno potius, quoin Verno tem- 
pore. Deus notat momenta omnia, sua singulis muneribus accommodans,neque sinit 



NOT/E 



h Nee quccras avida manu] ill. Ex- 
emplo viudemiae probatur, sua sin- 
gulis rebus tempora convenire : cum 
enim vindemia Autumno fiat, frustra 
hoc tempore ' quaeras vernos strin- 
gere palmites :' quibus verbis dis- 
tincta Veris et Autumni officia pro- 
ponuntur. Primum quidem verno 
tempore alii palmites amputantur, 
alii vinciuntur tantum : quod utrum- 
que dum praestat agricola, stringere 
dicitur : stringit enim et frondes 
quas colligit, ut I. Georg. vs. 305. 
' Sed tamen et quernas glandes tunc 
stringere tempus, Et lauri baccas, 
oleamque cruentaque myrta.' Et ra- 
mos quos ligat, ut ibid. vs. 317. 
' Agricola et fragili jam stringeret 
hordea culmo.' Atque idipsum dici- 
tur fieri ' avida manu :' cum enim ho- 
mo aliquid valde appetit quadam sui 
corporis parte exequi, turn translata 
quadam significatione, pars ilia dici 
solet ' avida.' Sic aures Ciceroni di- 
cuntur avida? : ' Demosthenes,' in- 
quit de Orat. ' non semper implet 
aures meas : ita sunt avida? et capa- 
ces, et semper aliquid imniensum in- 
finitumque desiderant.' Sic mantis 
ipsa? Horatio dicuntur avidae. Carm. 
1. iv. Od. 7. ' Cuncta manus avidas 



fugient haeredis, amico Quae dederis 
ammo.' Quicumque autem vernos 
palmites stringit, hie ita appetit strin- 
gere, ut videatur timere, ne desinat 
stringere. Deinde Autumnus sic uvis 
colligendis accommodatur, his ut ille 
a Poetis soleat describi : quod vul- 
gatissimum est : Lucret. 1. i. ' Prae- 
terea cur Vere rosam, frumenta Ca- 
lore, Viteis Autumno fundi sudante 
videmus, Si non certa suo quia tem- 
pore semina rerum. Cum conflux- 
erunt, patefit quodcumque creatur.' 
Hinc ' Autumno sua Bacchus munera 
contulisse' dicitur, potius quam Ver- 
no tempore : quod enim Bacchus in- 
ventor vini habeatur, munus Bacchi 
est vinum, vinum autem non Vere, 
sed Autumno compressis uviseffluere 
consuevit: usque adeo messe, flori- 
bus, et vindemia constat, sua singu- 
lis rebus praescripta esse divinitus 
tempora. 

' Signat tempora propriis Apta?is of- 
Jiciis Deus] Deus enim est prima cau- 
sa non solum rerum ceterarum, sed 
modorum etiam omnium quibus res 
illae recte se habent, adeo ut nihil 
eorum contingat, nisi secundum leges 
divina voluntate statutas : propterea 
Ecclesiastaeiii.'omniatempushabent, 



138 



BOETHII DE CONSOL. 



Sic quod praecipiti via k 
Certum deserit ordincm, 
Laetos non habet exitus. 



20 



ordincm, quern ipse itislituit, turbari. Propterea quicquid inconsiderata ratione 
linquit ordinem pra-saiptum, id non obtinct jucundos eventus. 



NOTiE 



et snis spatiis transcunt univcrsa sub 
coelo. Tempus nascendi et tempus 
moriendi. Tempus plantandi et 
tempus evellendi quod plantatum 
est,' &c. Hinc ' quas vices Deus 
coeicuit ' sua nimirum constantissima 
voluntate, has non patitur misceri 
sive turbari. Sic Pliaedrus 1. i. Fab. 
2. loquitur : ' Athenae cum florerent 
jequis legibus,Procax libertas civita- 
tem miscuit.' Hiuc Pliilosophi eru- 
eie potuerunt quaedam principia qui- 
bus innitantur demonstrationes quas 
de materia Philosophise subjecta con- 
fidant. 

k Sic quod prcecipiti via, fyc] Prae- 
cipitatio alia est corporis ; alia men- 
tis. Praecipitatio corporis, inquit S. 
Thomas 2. 2. q. 53. a 3. in hoc versa- 
tur, quod corpus ' a superiori in ima 
pervenit secundum impetum quen- 
dam proprii motus, vel alien jus im- 



pellentis non ordinate descendendo 
per gradus.' Prascipitatio vero men- 
tis est inconsiderattun de ignoto ju- 
dicium : interior quippc veri certi- 
que judicii regnla, est evidentia : 
sine qua si sententiam ferat, aut er- 
rabit, aut errandi periculum subibit 
Pliilosophus : adeoque ' praecipiti via 
certum deserens ordinem laetos non 
habebit exitus.' Hie porro agitur 
non de priori sed posteriori dnntaxat 
praecipitatione : quaerit enim Philo- 
sophia remedia, quibus haec. mederi 
possit menti Boethii laboranti: la- 
borat autem errore, qui sanari non 
potest, nisi veritate contraria. Cum 
igitur primum veritatis inveniendae 
impedimentum, adeoque prima erro- 
ris causa sit praecipitatio, optime 
monet Phitosophia non esse praecipi- 
tandum ; sed a levioribus primum re- 
mediis incipiendum. 



PROSA VI. 

Primum igitur paterisne me pauculis rogationibus dl 
statum tuas mentis attingere, atque tentare ; ut qui modus 



d Quibusdam quastiunculis. 



NOT/E 



1 Rogationibus] t. Pbilosoplria inter- 
rogat I'lOethium : quia homo interro- 
gatus (nisi hie fuerit pracceps et 
amtntissimus, quemadmodum loqui- 
tur Cicero) aninio attendit ad cam, 



quam habet de materia proposita, no- 
tionem, snamque, cujus ipse conscius 
est, hac de re sententiam profert : 
nnde auditor potest quaedam alia 
eonficcre. Sic ' Socrates, qui parens 



PHILOSOPHISE LIB. I. 



131) 



sit tuae curationis intelligam? ' Tu vero arbitratu, inquam, 
tuo quae voles, ut responsurura rogato/ Turn ilia/ Hunc- 
cine, inquit, inundum temerariis 1 " agi, fortuitisque casibus 
putas? an ullum credis ei inesse regimen " rationis? A At- 
qui, inquam/ nullo existimaverira modo, ut fortuita teme- 
ritate tam certa moveantur. Verum operi suo condito- 
rem 12 pisesidere Deum scio : nee unquam fuerit dies, qui 
me ab hac sententiae veritate depellat. Ita est, inquit/ 
Nam id etiam paulo ante cecinisti/ hominesque tantum di- 
vinae exsortes curae esse 15 deplorasti. Nam de ceteris, quin 
ratione regerentur, nihil movebare. Papas autem vehe- 
menter admiror, cur, in tam salubri sententia locatus,™ ae- 



e Inquit Philosophia. f Qucere quod placuerit, inquit Boethius, tibi re- 

spondebo. e Tunc Philosophia ait. h Mentis ratione praditcc. * Ipse 

Boethius. h Philosophia. l Lib. i. Met. 5. v. 25. m Sana opinione 

versatus. 



11 Regimen inesse edd. eaedem. — 12 Vict, primus : Creatorem. — 13 ' Dele- 
ft OT\E 



Philosophitp jure dici potest,' ut lo- 
quitur Tullius ii. de Fin. ' percon- 
tando, atque interrogando, elicere 
solebat eorum opiniones, quibuscura 
disserebat, ut ad ea quze ii respondis- 
sent, si quid videretur, diceret ; qui 
mos cum a posterioiibus non esset re- 
tentus, Arcesilas eum revocavit : in- 
stituitque, ut ii qui se audire vellent, 
non de se quaererent, sed ipsi dicerent 
quid sentirent, quod cum dixissent, 
ille contra.' Hac arte nunc Philoso- 
phia ' statum mentis' Boethii ' attin- 
git et tentat,' ipsum videlicet revo- 
cando ad primas, quas in se experiri 
possit, notiones ; quarum beneficio 
et ab errore veteri liberari et in no- 
vam veritatem introduci queat : ' qui 
modus est curationis:' sed liuic arti 
consentit ipse Boethius : ' arbitratu,' 
inquit, ' tuo quae voles, ut responsu- 
rum rogato.' 

m Hunccine, inquit, mundum temera- 
riis'] ii. Pliilosophia cogit Boetbium 
fateri, se Deum partim cognoscere, 



viso saltern ordine, quo hie mundus 
regitur. Scilicet quemadmodum ami- 
ci alias cogniti recordamur, audita 
ejus voce, vel visa ejus scriptura : 
non quod vox vel scriptura hujus 
amici notionem inferat ; sed potius 
quod adjuncta haac veterem amici 
ideam veluti sopitam excitando re- 
novent : ita Dei uaturali lumine jam 
cogniti reminiscimur viso hoc mundo 
spectatoque ordine, quo universa eti- 
am corpora reguntur : hinc ' nullo 
existimaverim,' inquit Boethius, 'mo- 
do, ut fortuita temeritate tam certa 
moveantur : verum operi suo condi- 
torem praesidere Deum scio:' hinc 
quod evidens ejusmodi notio optima 
sitveritatis sivejudicii veri certique 
norma, propterea ' nee unquam fue- 
rit dies,' addit Boethius, ' qui me 
ab hac sententia? veritate depellat:' 
hiuc paulo ante, Metro soil. v. vs. 25. 
cecinit Boethius : ' Omnia certo fine 
gubernans Hominum solos respuis 
actus Mcrito rector cohibere modo,' 



140 



BOETHU I)l<: (JONSOL. 



grotes ! Veram altius perscnitemtir ; ■ ncscio quid abesse 
conjeeto." Sed die niihi, quoniam a Deo ,+ mundum regi 
nou ambigis, quibus etiam gubernaculis regatur advertis ? 
Vix, inquam, rogationis tux sententiam nosco, nedum ad 
inquisita respondere queam." Num me, inquif,/ fefellit* 
abesse aliquid, per quod, velut hiante valli robore/ in ani- 
mum tuura perturbationura morbus' irrepserit? Sed die 
mihi, meministine, quis sit rerura finis? quove totius natu- 

" Penitus inspiciamus. ° Tantuni abest itt tuce quastioni respondere pos- 
sim, tit qtuestienem vix intelligent, inquit Boethius. p Philosophia. « Nonne 
rede jtidicavi. r Rimas agente. s Error. 



atur to esse, adminicolante Ms. Erfartensi.' Sitzm. — 14 Vict, uterque : Deo 

NOT JE 

Hinc Philosophia, prolata hominis intelligere declarari lioras, arte non 

mirasubito Recipient is interjectione, casu: mundum autem, qui et lias ipsas 

vehementer admiratur, cur positis artes, et earuui artifices, et cuncta 

ejasmodi principiis Boethius in erro- complectatur, consilii et rationis esse 

lis tenebras pra?ripitet, ant instar expertem putare ? Quod si in Scy- 

languentis in veram sententiam ire thiain, ant in Britanniam sphaeram ali- 

dubitet de Deo rebus, etiam humanis, quis tulerit banc, quam nuper t'anii- 

provideute : ' Papa?,' haec est inter- liaris noster effecit Posidonius, cu- 

jectio lioininis mira subito accipieu- jus singula? conversiones idem effici- 

tis, 'vehementer admiror, cur, in tarn unt in Sole et Luna et in quinque 

saiubri sententia locatus,' de Deo res stellis errantibus, quod effkitur in 

ceteras regente, ' aegrotes,' aut ne- ccelo singulis diebus etnoctibus : quis 

gando, aut saltern dubitando circa in ilia baibarie dubitetquin ea spha?ra 

ipsum Deum res humanas sumnia sua sit pert'ecta ratione ? Hi autem dubi- 

providentia administrantem. Nimi- tant de ninndo, ex quo orinntur et fi- 

rtim cum dua? aut plures sententia? unt omnia, casune ipse sit eft'ectus, 

aicta qoadam necessitudine conjun- an necessitate aliqua, an ratione, an 

gontur cum priori quadam sententia, mente divina: et Archiniedem arbi- 

qua? propterea habere possit ratio- traniur plus valuisse in imitandis 

nem principii, minim est, hominem sphsera? conversionibus, quam natu- 

praestanti ingenio praeditum, cujus- ram in efficiendis, praesertim cum 

modi erat Boethius, concessa priori mult is partibus sint ilia pert'ecta, 



ilia sententia, posteriores in dubium 
revorare. ' Qui enim convenit,' in- 
quit Tullius ii. de Nat. D. 'signum 
aut tabulam pictaiu cum aspexeris, 



quam hive simulata solertius,' &c. 
' Quid tain furiosuni est,' ait Salvia- 
nns 1. iv. de Gubern. Dei,' quam ut 
aliquis, cum Deum creatorem omni- 



scire adhibitani esse artem, ciunque una non neget, gubernatorem neget? 

procul cursum navigii videris, non et cum f'actoreni esse fateatur, dicat 

dubitare quia id ratione atque arte negligere qua? fecit?' 
nioveatur: aut cum solarium vel de- u Nescio quid abesse conjecto"] m. 

scriptum, aut ex aqua contemplerc, Philosophia cogit cuudem Boethium 



PHILOSOPHIC I.I li. I. 



141 



ras tendat intentio ? Audieram, inqaatn/ sed raemoriam 
moeror hebetavit. At qui" scis, unde cuncta processe- 
rint?* Novi, inquam, 2 " Denmque esse respondi. Et qui 
fieri potest, ut principio cognito, quis sit rerum finis, igno- 
res? x Verum hi perturbationum mores sunt, ea valentia* 
est, 15 ut movere quidem loco hominem possint; convc-1- 
lere autem, sibique totum extirpare non possint. Sed hoc 
quoque respondeas velim ; hominernne te esse meministi ? ° 



' Ego Boethius. u Quomodo. 
Inquit Philosophia. v Virtus. 



Inquit Philosophia. 



Ego Boethius. 



sine prsp. — IS ' Verum hi perturbationum mores, et ea valentia est] Phoenicia 
Belgii, clarissimi virorum J. Lipsii, amici el cognati nosti i scriptus codex, ad 
alium sensum prsit : Verum his perturbationum morbis ea valentia est : quid- 
ni recte ?' Bernart. Mss. Rittersh. Vict, secundus edd. Delph. et Hack, 
nostram lect. cxhibent, quani etiam optimum censet Vallin. citans utemen- 

NOTC 

fateri, se Deiim partim ignorare. Ni- illo lumine ; non ' advertit vero qui- 

mirtim mens nostra Deum inter et bus gubernaculis' mundus ' regatnr,' 

corpus nostrum media, et a Deo et a perturbationibus tenebras indncen- 

corpore nostro quibusdam cogitatio- tibus: idem ' scit, unde cuncta pro- 

nibus informatur. A Deo quidem cesserint, Deumque esse respondit:' 

accipit primam notionem veritatis, affulgente prsdicto naturali lumine : 

primumque felicitatis appetitum, ita ' non meminit quis sit rerum finis, 



ut Deus primus sit mentis humans 
magister et moderator. A corpore 
vero accipit cum sensum, turn per- 
turbationes ; quibus mens ipsa ita 
aliquando occscatur, hsc ut illis 
in errores et vitia, qus voluntarii 



quove totins naturs tendat intentio,' 
perturbatione, prssertim vero ' mop- 
rore memoriam hebetante.' Prop- 
terea 'nescioquid abest,' clara sci- 
licet et distincta cognitio Dei,quate- 
nus Deus ultimus est ut ceterarum 



suntmentis humans morbi, deduca- sic humanarum rerum finis, cnjusqui- 



tur. Piopterea'hi perturbationum,' 
ut nunc dicitur, 'mores sunt, ea va- 
lentia est, ut movere quidem loco 
hominem possint/ obscurando prs- 
dictas cogitationes, ' convellere au- 



dem finis maximum est in moribus mo- 
mentum : quod quicquid est virtutis 
aut vitii in nobis, illud a bono vel ma- 
lo fine cujus gratia agimus oriatur : 
atque ' per hoc quod abest, veluti 



tern, sibique totum' hominem ' extir- hiante valli robore,' ut etiam dicitur, 

pare non possint,' extinguendo omni- ' in animuin' Boethii 'perturbationum 

no prsdictas cogitationes : quamdiu morbus irrepsit :' illeenim animinior- 

enim mens humana a Deo, a quo pri- bus nihil est aliud, quam error et vi- 

mum condita informataque fuit, con- tium, quae ex his tenebris sive igno- 

servabitur, tamdiu naturali et lumine ratione uascuntur. De hoc nomine, 

et appetitu afncietur. Hinc Boe- 'valentia,' dictum est Prosai. Not. c . 

thins ' a Deo mundum regi,' ut etiam ° Hominernne te esse meministi] iv. 

dicitur,' non ambigit,' vigente adhuc Philosophia addit Boethium semet- 



142 



IIOETIIII Dli CONSOL. 



Quidni, inquam,* meminerim ? Quid igitur homo sit, po- 
terisne proferre ? a Hoccinc intcrrogas? * an esse nesciam 
rationale animal, atque mortale ? Scio, et id me esse con- 
fiteor. Et ilia : c Nihilne tc aliud esse novisti? Nihil. 4 
Jam scio morbi tui, inquit," 6 aliam vol maximam causam ; 
quid ipse sis, nosse desisti. p Quare plenissimc vel aegritu- 



* Ego Boethhts. " Imjuit Philosophia. b Inquam ego Bo'elhius. " Ait. 
Inquam ego Boethius. < Philosophia. 



datio pro : Verum hi perturbationibus mores sunt, ca. — 16 Edd. Delph. Hack. 

NOTVE 

milior erit, hutnana erit perfection, 

si, propugnaiidae praedictae definitio- 



ipsum partim cognoscere, ipsumque 
ad hanc suiipsius raemoriam revocat, 
quod homo in primis de semetipso 
convinci debeat : hinc praeceptum 
Apollinis, quo monet, ' ut se quisque 
noscat.' Verum id ultro pi aestat Bo- 
ethius, non dubitans se ' esse ratio- 
nale animal atque mortale :' quae 
quidem hominis definitio et veterum 
et recentiorum Philosophoriun est: 
nihilominus ut animadvert! potest, sic 
anostro Anctore videtur rejici. Ani- 
madverti quidem potest ilia hominis 
definitio, non solum quod obscurissi- 
masit, ut attendenti patet : sed etiam 
quia si bestiae cogitare dicantur, 
quemadmodum dicuntur ab ipsis hu- 
jus definitionis patronis, quippe qui 
putant bestias non'inadaequate' solum 
sed 'adaequate,' uti loqunntur, sentire 
adeoque cognoscere, ejusmodi defi- 
nitio etiam bestiis conveniet. Canis 



nis causa, dicatur canis cognoscere 
quidem, nee tamen ratiocinari. At 
vero eadem hominis definitio a nostro 
Anctore videtur rejici; aut potius at) 
ipsa Philosophia, qurc Boethium nunc 
alloquitur : postquam enim Philoso- 
phia a Boethio quaesivisset, ' Nihil- 
ne te aliud esse novisti ?' et Boethius 
respondisset, 'Nihil: Jam scio,' in- 
quit, 'morbi tui aliam vel maximam 
causam ; quid ipse sis, nosse desist i.' 
Igitur, 

P Quid ipse sis, nosse desisti] v. Phi- 
losophia cogit Boethium fateri,se se- 
metipsum partim ignorare : nam, ut 
eleganter ait Tullius i. Tusc. 'est il- 
lud quidem vel maximum, aninio ipso 
animum videre : et nimirum hanc ha- 
bet vim praeceptum Apollinis, quo 
monet. ut se quisque noscat: non 



enim v. g. fatentihus istisPhilosophis, enim credo id praecipit, ut membra 

est ' auimal mortale :' si vero, ut vo- nostra aut staturam figuramve nos- 

lunt, idem canis sentiendo cognoscat, camus : neque nos corpora sumus : 

iK'gari non potest, quin rationis sit neque ego tibi dicens hoc, corpori tuo 

particeps, proindeque vocandus ' ra- dico. Cum igitur, Nosce te, dicit ; 

tionalis:' siquidem ratiocinari qui- hoc dicit, Nosce animum tuum : nam 

dam est cognoscendi modus, et qui- corpus quidem quasi vas est, aut ali- 

dem minus perfectus, quam clare et quod animi receptaculum : ab animo 

distiucte percipere : propterea enim tuo quicquid agitur, id agitur a te : 

Deus, qui clare et distincte percipit, hunc igitur nosse nisi divinum esset, 

negatur ratiocinari : quamobrem cog- non esset hoc acrioris cujusdam ani- 

nitio canina, utpote qua? divinae si- mi prseceptum, sic, ut tributum Deo 



PHILOSOPHISE LIB. I. 



143 



dinis tuae rationem, vcl aditum rcconciliandae sospitatis^ 
inveni.i Nam quoniam tui oblivionc confunderis/ et ex- 
ulem, et exspoliatum '7 propriis bonis esse doluisti. Quo- 
niam vero, quis sit rerum finis, ignoras/ nequam homines, 
atque neiarios, potentes, felicesque arbitraris. Quoniam 
vero, quibus gubernaculis mundus regatur, oblitus es, has 
fortunarum vices ? existimas sine rectore fluitare. Magnae 
non ad morbum modo, verum ad interitum quoque causae. 
Sed sospitatis '' auctori grates/ quod te nondum totum na- 



/ Salutis. 
sunt. 



8 Fortunce prospers et adversa. h Salutis. 



Hahenda 



Scio, inquit, morbi tui. 



sit, hoc est, seipsum posse cognos- 
cere.' Atqui Boethius, quod quibus- 
dam praejudiciis occupatus sese a 
bestiarnni conditione nou satis secer- 
nebat, aniiiiuni sive mentem suam 
non satis videbatur cognoscere : 
hinc in varios lapsus esterrores, quos 
Pbilosophia hie suscipit enumeran- 
dos. 

i Plenissime vel cegritudinis tucc ra- 
tionem, vel aditum reconciliandte sospita- 
tis inveni] vi. Philosophia ex eo, 
quod Boethius Deum et semetipsnm 
partini cognoverit partimque ignora- 
verit,colligit, primum quidem causas 
aegritudinis Boiithii, deinde modum 
recuperandae sanitatis ejusdem. Cau- 
sa? morbi sunt ignoratio ; modus ve- 
ro recuperanda2 saluti s, notio cum 
Dei, turn sui ipsius : sicut jam dicen- 
dum. 

r Quoniam tui oblivione confunderis] 
Primnm enim quod Boethius suam 
mentem partim ignorans, hujus sua? 
mentis veluti oblitus fuerit, propter- 
ease'et exulem et exspoliatum pro- 
priis bonis esse doluit,' Prosa iv. qui 
enim mentem suam optime novit, hie 



17 Et exulem te, et expoliatum Mss. Rittersh. et edd. 
NOTiE 

dem mentis bona, scientiam et vir- 
tutem, hostibus inaccessa esse cog- 
noscit. 

6 Quoniam vero, quis sit rerum finis, 
ignores - ] Deinde quod idem Boethius 
Deum partini ignorans, Deum non 
cogitet ultimum rerum omnium fi- 
nem; idcirco 'nequam homines at- 
que nefarios, potentes felicesque ar- 
bitratur :' qui enim sui finis memor, 
Deum jiistum cogitat, hie prosperam 
impiorum fortunam miserias aeternaj 
potius, quam ullius felicitatis argu- 
mentum esse non dubitet. Ignorato 
autein ultimo rerum omnium fine, 
ignorentur necesse est modi, quibus 
Deus res omnes ad suos fines desti- 
nat : qui vero modos illos ignorat, 
hie perspicua negans quod obscura 
animo non comprehendat, ipsum 
Mundi rectorem negat: propterea 
nunc additur : ' quoniam vero, qui- 
bus gubernaculis Mundus regatur, 
oblitus es, has fortunarum vices ex- 
istimas sine rectore fluitare.' Verum 
ilia cum mentis human a?, turn etiam 
Dei ignoratio principium est erroris 
et vitii : non secus ac clara distincta- 



et mentis patriam, ccelum, a quo que mentis humanae et Dei cognitio 
nemo exulat nisi volens, et ejus- principium veritatis et virtutis: unde 



... 



114 



1SOETII1I DE CON SOL. 



tura* dcstituit. Habemus maximum tusc fomitcm ' salu- 
tis, ' vcrara de mundi gubematione sententiam, quod cam 
non casuum temeritati, sed divina^ rationi subditam credis. 
Nihil igitur pertimescas. Jam tibi ex hac minima scintil- 
lula vitalis calor u illuxerit.'" Sed quoniam firmioribus re- 
mediis nondum lempus est uti, et l8 earn mentium constat 
esse naturam, v ut quoties abjccerint vcras, 1 ' falsis opinio- 
nibus* induantur," ' ex quibus orta perturbationum caligo 



h Auctor naturte Deus. 



1 Rmlimentum. 



Exorietur. 



" lmbunntur. 



Flor. Delpb. et Hack.— 18 Nondum tempus est, et Delph. Hack.— 19 Vict. 
primus : vera. — 20 ' Manuscripti : Falsis opinationilms : belle.' Bemart. — 
1 Quid si imbwmtur, qnaerit Sitzm. Vid. inf. 

NOTiE 



tenebra; illae nunc dicuntur ' magna?, 
non ad morbum modo,' videlicet er- 
rorem, ' verum ad interitum,' nimi- 
rum vitinm, ' quoque causa?.' 

1 Habemus maximum hue fomitem 
salutis] Postremo quod Boettaiusmen- 
tem suani praesertimque Deum sti- 
premnm Mundi moderatorem agnos- 
cat,ideo niodum recuperandac sal uti s 
sive ut minus Latine dicitur, ' sospi- 
tatis' obtinet : quod optime explica- 
tur exeniplo fomitis: nam fomes est 
materia ignescere sic apta, ut una 
ejus parte ignita, cetera? facillime 
ignescant : sicut expressit Virgil, t. 
/En. vs. 178. ' Ac primum silicis 
scintillam exendit Achates, Suscepit- 
que ignem foliis, atque arida circum 
Nutrimcnta dedit, rapuitque in fo- 
mite flammam.' Cum igitur mens 
Immana aliqua notione sive lnminc 
afl'ecta, facillime possit pervenire non 
solum ad perfectiorem scientiam, 
qua?, nihil est aliud quam lumen n;i- 
turale paulo longitis diftusum, verum 
etiam ad veiitatein virtutenique ex- 
colendam, in quo tota ejtisdein men- 
tis Inimana? saius versatur, idein o 



• vera de mundi gnbernatione sen- 
tentia' naturali Inmiue fundata ' max- 
inms estsalutis Immana? fomes.' 

11 Ex hac minima scintillula vitalis 
calor] ' Ex hoc minimo ' mentis tuae 
' tontine' Veritas virtusqne, quae pri- 
ma sunt apternae vita? semina. 

v Earn mentium constat esse naturam, 
gfc.~\ Modus enim sive corporis, sive 
etiam mentis non nisi contrario modo 
fugatus obliteratur : quamobrem ut 
vera opinio a mente nostra non rece- 
dit, nisi falsa accedente ; sic falsa opi- 
nione recedente, vera mentem subit. 
Ea autem est inter perturbationes et 
falsas opiniones necessitudo, ut sicut 
falsa- opiniones ex perturbationilms, 
ita perturbationes ex falsis opinioni- 
bus oriantur : propterea nunc dici- 
tur ' ea mentium natura, ut quoties 
abjecerint veras, falsis opinionibus 
induantur,' ant, ut alii legunt, imbu- 
antur: ' ex quibus orta perturbatio- 
num caligo.' Quocumque autem mo- 
do oriantur perturbationes, his nuns 
hum ana offunditur : ita ut recte nunc 
dicatnr ' perturbationum caligo ve- 
rum mentis iutuitum coufundere.' 



PHILOSOPHIC LIB. I. 



145 



verum ilium confundit intuitum," hanc paulispcr lenibus" 
mediocribusquc fomentis* atlenuare tentabo, ut dimotis 
fallacium aftectionum tencbris, splendorcm venc lucis pos- 
sis agnoscere. 

" Ulentis. P Remediis. 

NOT/E 

" Hanc panlisper lenibus] Evanes- diocria primum, deinde firmiora re- 
centc quidem pertnrbationum cali- media adhibenda sunt : sicnt jam 
gine, vera lux menti affulgebit : sed, dictum est. 
ut in corporibus, sic in mentibus me- 



METRUM VII. 

Nujhbus atfis* 
Condita nullum 
Fundere possunt 
Sidera lumen. 



Antra involuta caligine nigra nequeunt mittere ullam lucent. Si Auster turbu- 



KOTJE 



Mens nostra, veritatem assecutura, 
primum ab aliquo veluti Sole infor- 
metur necesse est, quod ipsa sni lu- 
minis origo esse nequeat : deinde 
hujus informationis eadem sit prox- 
ime conscia, quod auctor bujus infor- 
mationis non informet nisi monendo: 
postremo ipsa informationis evidentia 
convicta, quo auctor hujus luminis 
ducit, eo proprio nutu feratur con- 
sentiens ; quod in hoc consensu ver- 
setur ipsius veritatis forma. Atqui 
perturbationes lr#c omnia impediunt : 
sicut triplici exemplo deinceps de- 
monstrabitur : quamobrem recte con- 
cludit Pliilosophia, veritatis assequen- 
dae causa, mentem exuendam esse 
ejusmodi pertnrbationibus. 

* Nubibus atria] i. Igitur, sicut ' mi- 
bes atrae ' caelum inter et terras inter- 
jectae impediunt, quominus sidera 



suos radios ad terras usque emittant ; 
quod nimirum nubes illae corpora sint 
opaca, quorum est lumen remittere ; 
ita perturbationes Deum inter et men- 
tem humanam veluti interjectae im- 
pediunt, quominus Pater ille Iumi- 
num, Deus, suos radios ad mentem 
usque humanam emittat; quod pra> 
dictae perturbationes, ceu opaca quae- 
dam corpora, lucem ccelestem r emit- 
tant. Hue referri potest quod dici- 
tur Sap. ix. ' Etsi quis erit consum- 
mates inter filios hominum, si ab illo 
abfuerit sapientia tua, in nihilum 
computabitur. .. Mitte illam de ccelis 
Sanctis tuis et a sede magnitudinis 
tuae, ut mecum sit et mecum laboret, 
lit sciam quid acceptum sit apud te. 
...Quis enim hominum poterit scire 
consilium Dei ? aut quis poterit co- 
gitare quid velitUeus? cogitationes 



Delph. et Vur. Clus. 



Kvieth. 



i: 



146 JJOETHII DK CONSOL. 

Si mare volvens y 5 

Tnrbidus Auster 

Misceat aestum, 

Vitrea dudum, 

Parque serenis 

Unda diebus, 10 

Mox resoluto 

Sordida cceno, 

Visibus obstat. 

Quique vagatur 2 

Montibus altis J 5 

Defluus amnis, 

Saepe resistit 

Rupe soluti 

Objice saxi. 

lentus, versans aquora, turbet fluctum, aqua prius perspicua, et similis luciclarce, 
ttatim disperso luto impura,impedit aspectum. Et qui Jiucius discurrit e locis sub- 

NOTiE 

enim mortalium timida?, et incertas magis videtur perturbare. 

providential nostras : corpus enim z Quique vagatur] ill. Quemadmo- 

quod corrumpitur, aggravat animam, dum flumen e montibus altis prajci- 

et terrena inhabitatio deprimit sen- pitans opposita montis soluti rupe 

sum multa cogitantem.' sistitur, ita mens humana, magno 

r Si mare volvens] II. Sicnt aqua quodam naturae impetu ad assensio- 

marina, prius instar vitri pellucida, nem veritatis propensa, opposita per- 

coeno postea ventis resoluto ita sor- turbatione retardatur. Hie autem 

descit, ut lumini sit impervia, proin- Grammaticis observari possunt liae 

deque immista corpora oceultet ; non voces, ' amnis,' 'defluus,' ' obex,' ct 

aliter mens humana, ccelesti prius lu- ' saxum.' l.enim 'amnis,' teste Var- 

mini penetrabilis, commotis postmo- rone iv. de L. L. est flumen, quod 

dum perturbationibus ita obscuratur, circuit aliquid : quasi dicatur ex 

ut nullo se lumine videat perfundi, ap.<pl et v4w, vel potius ex ' am' cir- 

et familiaria proinde ignoret. Neque cum et 'no,' hoc est 'nato:'quam 

vero abs re et aqua marina ceteris forte ob causam Oceanus, quod or- 

aqnis,et 'Auster ' rcliquis ventis, hie bem and)iat universum, Poetis voca- 

praefertur: nam aqua marina, utpote tur 'amnis.' Sic Tibull. 1. in. El. 4. 

quas salsa rectam luminis trajectio- ' Jam nox, aethereum nigris emensa 

nem magis quam dulcis aquajuvat, quadrigis Mundum, ccercdeo laverat 

ceteris paribus, est quacumque alia amne rotas.' 2. « defluus ' idem quod 

aqua pellucidior. ' Auster' vero ' labens :' antiquiorem tamen aucto- 

ventus a Meridic flans, quod calidior rem, qui hac voce, 'defluus,' nsus 

tit, aquam marinam, commoto cceno, fuerit, invenire non potui: banc ex- 



PHILOSOPHISE LIB. I, 



147 



Tu quoque si vis a 21) 

Lumine claro 

Cernere verum, 

Traraite recto 

Carpere callem ; 

Gaudia pelle, b 25 

Pelle timorem, 

Spemque fugato, 

Nee dolor adsit. 

limibusfluens, hie non raro sistitur scopulo opposito montis fracti. Similiter si tu 
cupis intueri veritatem notione evidenti, et tenere judicando iter tritum semita 
recta, remove Icetitiam, remove metum, expelle spem, neque cegritudo pertineat ad 



NOTjE 



citare potuit Virgil, in. Georg. vs. 
446. • udisqiie aries in gurgite villis 
Mersatur, missusque secundo defluit 
amni.' 3. 'obex' dicitur ab objicien- 
do, quiaforibus objiciatur : nine apud 
poetas seepius scribitur ' objice,' et, 
mutata etiam hac scriptura, prima 
sj'llaba producitur, ut apud Virgil. 
iv. Geor. vs. 422. ' Intus se vasti 
Proteus tegit obice saxi.' Et Clau- 
dian. 1. I. de Raptu Proserpina? : 
' Sive quod obicibus discurrens ven- 
tus opertis.' 4. ' saxum ' hie niontem 
significat: ut ./Eneid. n. vs. 307. 
• Accipiens sonitum saxi de vertice 
pastor.' 

* Tu quoque si vis] Cum ergo prae- 
dictas perturbationes tantum sint im- 
pedimentum, ut claras distinctaeque 
cognitionis, sic etiam verae sententiae 
habendae ; si cupias et evidenti cog- 
nitioue veritatem percipere, et quo 
evidentia ilia recta ducere potest 
judicando seqni, tu mentem praeju- 
diciis sic exue, ut neque gaudio, ne- 
que timore, neque spe, neque dolore. 



gilius, significaturus animum his affec- 
tibus obscuratum suae etiam originis 
oblivisci,canit. lEn. \\. vs. 733. 'Hinc 
metuunt, cupiuntque, dolent, gau- 
dentque ; nee auras Respiciunt clau- 
sae tenebris et carcere caeco.' 

b Gaudia pelle] Perturbatio versa- 
tur in quadani commotione mentis a 
corpore orta : quamobrem cum com- 
motio ilia infinitis prope modis fieri 
possit, definitns esse non potest per- 
turbationum numerus. Hie tamen 
numerantur quatuor perturbationnm 
genera, quod novum non est: nam 
Cicero passim docet, perturbationes 
esse quatuor, nempe ' lastitiam,' ' li- 
bidinem,' ' metum,' et ' zegritndinem :' 
ex quibus duas priores ait nasci ex 
duobus opinatis bonis, laetitiam qui- 
dem ex praesentibus, libidinem ex 
futuris ; duas vero postei iores ex 
duobus malis opinatis, metum qui- 
dem futuris, aegritudinem praesenti- 
bus. Sic Horatins Epist. 1. i. Ep. 
6. * Gaudeat, an doleat ; cupiat, 
metuatve ; quid ad rem?' Ejusdem 



neque qualibet alia perturbatione numeri meminit S. Augustinus, S. 

ductus sententiam feras : ut enim Hieronymus, pluresque alii post Vir- 

liis affectionibus, veluti quibusdam gilii\m loco mox citato. Et certe 

nebulis, mens perceptura obscuratur, quemadmodum quatuor principalibns 

sic iisdem tanquam fraenis recte jn- venti.=, reliqui venti, sic quatuor 

dicatura cohibetur. Propterea Vir- principalibus perturbationibus reli- 



14S 



BOETHII DR CONSOL. PHILOSOPHIC LIB. I. 



Nubila mens est, c 
Vinctaque fraenis, 
Ilajc ubi regnant. 



30 



tuam mentem : cum enim hce perturbationes dominantur menti, turn eadem mens 
vbscuratur, et detinetur, veluti totidem vinculis. 



hotje 



quae, perturbationes possunt signifi- 
cari ; quod uon nemo, testimonio 
Conimbricensium,sicexpressit: 'Spes 
levat arrectos ; nictus alto a vcrtice 
fluctns Dejicit : hinc animuni pulsat 
furibunda voluptas; Inde dolor: flue- 
tus ceu fracti fluctibus altum Clamo- 
rem ingeminant : piceis abscondita 
nimbis Nee radios fundit ratio, nee 
vela gubernat.' 



c Nubila mens est] Mens enim hu- 
mana, praedictis perturbationibus 
commota, ant veritatem non percipit, 
aut, si illam percipiat, ab assensione 
veritati perceptae danda prohibetur : 
quaniobrem, veritatis ejusdem gratia, 
mens hnmana ejusmodi perturbatio- 
nibus, tit reliquis praejudiciis, libere- 
tur necesse est. 



ANICII MANLII TORQUATI 



SEVERINI BOETHII 



DE CONSOLATIONE 



PHILOSOPHIC 



LIBER II. 



PROSA I. 

Posth.ec paulisper obticuit:" atque ubi attentionem 
meara modesta taciturnitate collegit, a sic exorsa est. Si 
penitus aegritudinis tuae causas habitumque b cognovi, 
fortunae prions affectu desiderioque tabescis ; c ea* tantum 



Philosophia. 



b Fortuna. 



NOTiE 



* Attentionem meam...collegit~\ Qui- 
cumque enim voluerit mentem non 
solum pra?judiciis exuere, sed etiam 
veris informare disciplinis, is animo 
attcndat necesse est : primum qui- 
dem ad causas praejudiciorum : de- 
inde ad viam veritatis inveniendae : 
hac enim attentione, veluti prece 
quadam, Auctorem luminis veritatis- 
que Deum rogamus, ut mentem nos- 
tram, qua in nos propendet, benevo- 
lentia instruat. Hapc autem mentis 
atteutio non auditoris solum, sed ip- 
sius etiam loqnentis silentio excitari 
solet : ' modesta,' ut nunc dicitur, 



1 taciturnitate.' 

b JEgritudinis tuce causas habitumque'] 
Hoc est, id a quo sit, idque in quo 
versetur ilia aegritudo, qua mens 
Boethii afflicta jacet. 

c Fortuna prioris affectu desiderio- 
que tabescis] Cum jam constet ex 
praedictis causam hnjus aegritudinis 
esse perturbationem, superest dun- 
taxat dicendum, quaenam sit ilia per- 
turbatio. Optime autem profertnr 
fortunas prioris affectus et deside- 
rium. Boetliius enim videtur, hacte- 
nus fortunam prosperam expertus, 
hanc temere credidisse immutabilem : 



150 



BOETHII DE CONSOL. 



animi tui statum, sicuti tu ' tibi fingis, mutata pervertit. 
Intelligo multiformes illius prodigii fucos ; ed et eo usque* 
cum iis quos eludere nititur blandissimam familiaritatem 
exercere/ dum z intolcrabili dolore confundat quos inspe- 
rata* reliquerit: cujus si naturam, mores, ac meritum* 
reminiscare, nee habuisse te in ea pulchrum^ aliquid, nee 
amisisse cognosces. Sed, ut arbitror, haud multum tibi 
haec in memoriam revocave laboraverim. Solebas enim 



e Varias hujus monstri prwstigias. 
familiariter. e Ex inopinato. 



d Novi fortunum eo usque blandiri 
f Grande. 



1 Ed. Norinib. non habet particulam tu. — 2 'Nititur, et blandissimam fa- 
miliaritatem exercet] Bene Ms. et Edd. Norinib. et Flor. omittnnt conjunc- 
lioni'in et.' Sitzm. Cod. Reg. familiaritatem exercet, dum. Edd. Delpb. et 

NOTiE 

nnde tanto mine illius desiderio tene- hominis fallendi causa, instar Protei 

tur, ut dissipatis solidioris ejus cor- formas se vertit in oinnes : qnociiea 

poris partibus, ut metallum igne so- Pliilosophia dicere nierito potest hie 

let, liquefieri et solvi videatur, quod * multiformes fortunae fucos.' 

tabescere est. e Et eo usque, fyc] Locus hie non- 

d Prodigii fucos'] Prodigium, si ere- nullis ita videtur obscurus, ut gratia 

damus Ciceroni, id vocatur quod hujus intelligendi putaverint adden- 

praedicit fnturum : ' praedictiones ' dum esse, exercet, aut saltern exer- 

enim, inquit II, de Nat. D. ' et prae- cere. Sed nihil addendum putainus : 

sensiones rerum futuranim,quid aliud sic enim reddi potest : Intelligo for- 

declarant nisi hominibus ea quae sint tunae fucos, et familiaritatem cum 

ostendi, monstrari, portendi, praedi- iis quos eludere nititur, eo usque 

ci ? ex quo ilia ostenta, monstra, por- blandissimam, dum, &c. Blandus 

tenta, prodigia dicuntur.' Cum igi- autem ille dicitur, qui suavibus sed 

tur fortuna ita sit inconstans ut pros- fallacibus utitur verbis : quo nomine 

pera adversam, adversa prosperam nullum aptius imponi potuit fortunap, 

veluti praedicere videatur, idcirco quippe quae si non verbis, saltern 

fortuna potuit hie vocaii ' prodigium.' factis non minus fallacibus quam sua- 

Fucus vero herbaa marinae genus, vibus uti consuevit: ut ' intolerabili 

quo vestes tinguntur : nnde Horatius dolore confundat quos insperata re- 

Carm. 1. in. Od. 5. ' Neque amissos liquerit.' 

colores Lana refert medicata fuco.' f Naturam, mores, ac merituiti] Phi- 
Quod autem mulieres pnesertim illius losophia adhuc loquitur de fortuna, 
herbae colore uti soleant ad mentien- Ethnicorum more, veluti de quodam 
dum oris colorem, inde fieri potuit, Numine : unde, quemadmodum de 
ut quodcumque mendacium vocare- quadam mente diceret, sic de for- 
tur ' fucus:' sicut simulata apis tuna nunc dicit ' naturam, mores, et 
'fncus' appellatur. Varia autem meritum.' ' Natura ' hujus falsi Nu- 
sunt mendacia fortunae, quippe quae, minis cssct res cogitationis parti- 



PHILOSOPHIC LIB. II. 



151 



praesentem quoque blandientemque virilibus s incessere h 
verbis; eamque do nostro adyto prolatis' 8 insectabare 
sententiis. Verum omnis subita mutatio h rerum non sine 
quodara quasi lluctu contingit 5 animorum. Sic factum 
est, ut tu quoque paulisper a tua tranquillitate discesseris. 
Sed tempus est,' haurire te * aliquid ac degustare molle" 
atque jucundum, quod ad interiora l transmissum validio- 



* Generosis. * Reprehendere. ' Philosophicis. * Animo. 



3Ientis. 



Hack, familiaritaiem, dum. Vid. inf. — 3 Reg. contigit. — 4 Quce turn tantum 

NOTC 



ceps ; ' Mores' ejusdem, modus co- 
gitandi ; ' Meritnm ' denique, bonum 
vel malum, quod ab hoc numine sit: 
quern enim fortuna erigit prospera, 
eundem adversa deprimit. 

e De nostro adyto prolans'] Id est, 
philosophicis. Adytum enim est sa- 
cer locus, quo nulli, praeterquam Sa- 
cerdoti, adire fas est : adytum quip- 
pe nomen Greecum ab a, quod vocant 
privativum,et5i/o), quod est ingredior, 



magis sentitnr, quanto magis subita: 
nam, ut ait S. Gregor. Homil. 35. 
' minus jacula feriunt qua?, prajviden- 
tur:' gravius nocet quodcumque in- 
expertum accidit. 

' Tempus est] Continuata ea, quam 
Philosophia supra adhibuit, compara- 
tione, a corporibus notis ad mentes 
cognoscendaseadem Philosophia nunc 
progreditur. Scilicet quemadmodum 
gustus organa, haustis primum te- 



ortum : quamobrem Ethnici locum, nuioribus mollioribusque cibis, ipso 



ex quo oracula reddebantur, voca- 
bunt HSvtov : iEn. it. vs. 114. ' Sus- 
pensi Eurypylum scitatum oracula 
Phoebi Mittimus : isque adytis haec 
tristia dicta reportat.' Cum igitur 
suum dicatur esse Philosophia?. tem- 



usu ita disponuntur, ut gravioribus 
postea sustinendis riant apta, juxta 
illud Martialis, Epigram. 1. v. Epig. 
77. • Profecit poto Mithridates saspe 
veneno, Toxica ne possent sa?va 
nocere sibi. Tu quoque cavisti cce- 



plum, sua oracula; suum etiam erit nando tarn male semper, Ne posses 

Philosophia? ' adytum,' ex quo suas unquam, Cinna, perire fame ;' sic 

sententias proferat: quibus senten- mens hum ana, auditis primum le- 

tiis Boethius, dum prosperitatem ha- vioribus argumentis, aptior reddi- 



beret, ceterorum oratorum more, uti 
4 solebat ad incessendam praesentem 
blandientemque fortunam.' 

h Omnis subita muiatio, fyc] Mens 
bumanatantanecessitudineconjuncta 
est, primum quidem cum humano cor- 
pore, deinde cum rebus externis, his 
ut mutatis ilia mutetur cogitando: 
sic corpore male afTecto mens dolet : 
sic non sine quadam animi a?gritudine 
avellimur a patria, ab amicis, ab 
opibus : atque haec mutatio tanto 



tur ad percipienda graviora argu- 
mcnta, quibus ab eiroribus suis 
possit liberari. Propterea Philoso- 
phia, firmiora deinceps argumenta 
propositura, nunc incipit a levioribus, 
qua? soluta partim, partimque stricta 
oratione exponit. Leviora autem 
ha?c argumenta dicit esse et ' sua- 
dela?' et ' rhetorica? dulcedinis :' 
'suadela?' quidem; ' suadela' enim, 
sive ' suada,' est virtus persuasionis, 
qua? antiquis dicebatur Dea : hinc 



i:>2 



ISOP.THII DE CONSOL, 



libus liaustibus'" viam f'ecerit. Adsit igitur rhetoricae sua- 
dcla dulcedinis, quae tunc tantum 4 recto calle procedit," 
cum nostra institute, non deserit; cumque haC musica/ 
laris nostri vcrnula/ 5 nunc leviorcs, nunc graviores modos 
succinate Quid est igitur, o homo, k quod te in mcestitiarn 
luctumquc dcjecit? novum credo' 1 aliquid inusitatumque 
vidisti. Tu, si ibrtunam putas erga te esse mutatam, erras. 6 
Ifi semper ejus mores; hsec natura est. 7 Servavit circa te 



'* Remediis. " Recte clisserit. 
componendi canendique curminis. 
tantet. ' Forte. 



Philosophica. p Rlietorica. i Ars 

r Mancipium Philosophia. v (arminu 



Delph. Hack. — 5 Mss. et ed. Flor. vernacula. — 6 ' Non male : tamen in scrip, 
lis suo et probo item sensu : Tu fortunam putas erga te mutatam'/ erras.' Ber- 
nart. Sic etiam longe melius esse censet Sitzm. et exhibent edd. Delph. et 
Hack. Nostra est lect. ed. Florentinir.— 7 Mss. edd. Delpli. Hack, mores sunt. 



NOTjE 



Graeeis vocatur irei0a>, id est, persua- 
sio : 'rhetoricae' vero ' dulcedinis,' 
quia rlietores, iitpote qui latins lo- 
quuntur, ad discrimen dialecticorum, 
qui compressius, praesertim placere 
student : nee persuadent, nisi clara 
distinctaque notione, quani philoso- 
phies praeceptis acceptam reierimus, 
utantur: bine Tullius ait ' sine Phi- 
losophia non posse fieri eum, quern 
quaerimns, eloquentem:' hinc ipsa 
Fhilosophia nunc asserit, suadelam 
' turn tantum recto calle procedere, 
cum' philosophica ' inslituta non 
deserit.' Deniqne quod Fhilosophia 
rhetorica haec argumenta proposi- 
tura sit stricta oratione, idcirco 
Musica Laris' Philosophici ' ver- 
uula modos succinat, necesse est.' 
Musica cnim est ars non solum ca- 
nendi, scd etiam componendi car- 
minis : 'musica' quippe non secus 
ac ' museum' dicilur a musis : at 
mu&iea est Laris Philosophici ' ver- 
niila :' qiioniain ' vcrnula' sive ' ver- 
ua' est mancipium ex mancipio na- 
luin : in quo ditfert a servo, qui non 
iiascitur,scd fit altering juris: musica 



autcm dici potest mancipium ex man- 
cipio Philosophise Datum : si quidem 
musica orla e<t a Musis, quae Fhilo- 
sophia?, veluti aneillae quaedam, famu- 
lantur. De Laribus vide 1. i. Pros. 
3. Not. ». 

k O homo] Modus iste loquendi est 
su periods, ant ejus saitein qui signifi- 
cat, se nullam cum eo, queru alloqui- 
tur, familiaritatem habere. Sic Te- 
rentius, ' pro Juppiter,' inquit, ' tu 
homo adigis me ad insaniam.' Sic 
Petrus Lucae 22. ' o homo, non 
sum :' mon ami,je n'en suis point. Hinc 
aiitem Fhilosophia incipit suas ratiun- 
culas rhetorice proponere, quas si ad 
dialecticam tbrmam revocare cona- 
tns rueris, nonnullas animadvertere 
poteria repetitiones : nee minim : no- 
tum quippe, quod Zeno dixit, Rhe- 
toricam palnia?, Dialecticam puguo 
similem esse, quod latins loqucrentur 
Rlietores, Dialectici autem compres- 
sius : sic loquitur Seneca. Qnicqukl 
sit, duas praesertim hie advertimus 
pjusinodi ratiunculas. 

1 Novum credo] Prima rhetorica; ra- 
tiuncnla, quae, sic videtur posse con- 



PHILOSOPHIC MB. II. i')'-i 

propriam potius in ipsa sui mutabililatc constantiam. 
Talis erat cum blandiebatur,* cum tibi falsse illcccbris 
f'elicitatis alluderet. Deprehendisti caeci numinis ambiguos 
vultus." Quae sese adhuc velat aliis,? tota tibi prorsus 
inuotuit. Si probas," utere moribus/" ne qucraris. Si 
perfidiam perhorrescis, 10 sperne, atque abjice perniciose 
alludentem." Nam quae nunc mceroris tibi causa tanti 
est, 11 base eadem tranquillitatis esse debuisset. Reliquit 
enim te, quam non relicturam nemo unquam poterit esse 
securus. An vero tu pretiosam aestimas abituram felici- 
tatem? et cara tibi est fortuna praesens, nee manendi fida, 
et cum discesserit allatura 15 mcerorem? Quod si nee ar- 
bitrio 14 retineri potest, et calamitosos fugiens facit ; quid 

" Fortuna varias fortnas. " Fortunam. "' Ejusdem fortunes. 



ista natura. — 8 Mss. Rittersh. ffwSea/jUfi auctior : Talis enim erat, cum bland. — 
9 Aliis velat Delph. Hack.— 10 Ms. Erfurt, edd. Delph. et Hack, si perfidum 
perhorrescis : non male, censenteSitzmanno. Perjid iam legunt Codd. Vict, se- 
ciii)dus,Thnan. primus, Reg. et Flor. — 11 Mss. Rittersh. et edd.Florent. Delph. 
et Hack, abjice pernkiosaludent em. Ms.TLrfmt.pernicioseludentem. — 12 Mss. edd. 
Delph. Hack, ita transposita habent haec verba : Nam qua nunc tibi est tanti 
causa mceroris. — 13 Ms. Rittersh. illatura.— 14 Idem cod. et edd.Florent. Delph. 

NOTjE 

train. Cum mens humana, quemad- Antiquis eratl. quidemNumen,quod, 

modum et corpus, veteribus usitatis- ignoratis plurium effectornm cansis, 

que non commoveatnr ; tua mens, o haec non nisi a fortuna, quam prop- 

Boethi, non debuit fortuna? eventu terea Numen vocabant, oriri posse 

commoveri, nisi hie novus fuerit et arbitrabantur. 2. Numen caecum, 

inusitatus. Atqui nihil hie novi, nihil sive quod temere nunc probos malis, 

inusitati : cum semper et ubique for- nunc improbos bonis afficeret ; sive 

tuna fuerit in sua mutabilitate con- etiam quod eos plerumque efficeret 

stans, ut nunc experiris. Quare tan- caecos quos complecteretur. 3. Nu- 

tum abest, ut fortuna ha;c debuerit men gerens ambiguos vultus, quod 

tibi esse tanti causa mceroris, ut po- saxi instar globosi, cui idcirco insis- 

tins eadem tranquillitatis causa esse tere fingebatur, volubilis, quos paulo 

debuisset : ' reliquit enim te, quam ante benigno vultu erexerat ad glo- 

non relicturam nemo unquam poterit riam, eosdem severo ad infamiam tra- 

esse securus:' immo quam esseabitu- dnceret. Sic Horat. de Gyge cecinit 

ram certus esse debet prudens, quip- Carm. I. II. Od. 5. ' Quern si puella- 

pe qui etiam futura prospicit. Hie rum insereres choro, Mire sagacesfal- 

porro addendum duntaxat, cur Phi- leret hospites Discrimen obscurum, 

losophia nunc dicat 'caeci Numinis solutis Crinibus, ambiguoque vultu.' 
ambiguos vultus ?' Fortuna nimirum 



154 BOETHIl UE CONSO!,, 

est aliud fugax, quam futurae quoddam calamitatis indi- 
cium ? Neque enim quod ante oculos situm est, suftecerit 
iotueri. llcrum exitus prudentia metitur ; eademque in alter- 
utro mutabilitas, nee formidandas fortunae minas, nee exop- 
tandas facit esse blanditias. Postremo aequo animo 1 " tolercs 
oportet, 15 quicquid intra fortunae aream* geritur, cum semel 
jugo ejus colla summiseris. Quod si manendi, abeundique 
scribere legem velis ei quam tu dominam sponte elegisti, 16 
nonne injurius" fueris, et impatientia tua sortem exacer- 
babis quam permutare non possis? Si ventis vela commit- 
ters/ non quo voluntas peteret, sed quo flatus impelleret, 17 
promovereris. 18 Si arvis semina crederes, feraces inter 
se '9 annos, sterilesque pensares. Fortunae te regendum 

" Regnum. V Jnjuriosus. z Navigares. 



Hack. Quod si ex arbitrio. — 15 Idem cod. tolerare oportet. — 16 Ms. Rittersh. 
quam tu tamen Dom. s. e. Ms. Erfurt, et ed. Norimb. quam tu tibi Dom. s. e. 
' Quam tu dominam sponte delegisti, ... et impatientia sortem tuam exacerbabis. 
Numquid purius in manuss. tu si dominam sponte legisti.' Bernart. Impatientia 
tua sortem exacerbes] Mss. Rittersh. et edd. Florent. [Delph. et Hack.] non 
recipiunt to tua. Thuan. primus, et Reg. exacerbabis. — 17 Ms. Rittersh. im- 
pellei-ent: sicetiam edd. Delph. et Hack. — 18 Thuan. primus, etVict. primus : 
promoveres. — 19 'Ed. Norimb. si aivis semina traderes, fertiles inter se : quae 
lectio non omnino fastidienda : nescio tamen, quomodo magis recepta pla- 
cet.' Sitzm. 

NOT/E 

m Postremo cequo animo, tyc] Altera te regendum dederis, a?quo animo to- 

rhetoricae ratiuncula, qua sic videtur leres oportet, quicquid intra fortunae 

posse exprimi. Quicumque scse al- aream geritur ; dominannoribus opor- 

terius 'jugo sponte summisit,' is mo- tet obtemperes.' Area autem dicitur 

res ejus patienter ferat, necesse est: locus vacuus: quasi exaruerit nee 

'injurius' alioqui 'fuerit' cum sibi, possit quicquam generare. Sic vici- 

tum suo principi : principi qnidem, nitas s?dium aedibus vacans dicitur 

si ' eidem manendi abeundique legem ' area.' Sic etiam locus frumentis 

velit scribere :' sibi vero, si ' impa- terendis destinatus vocatur ' area.' 

tientia sortem exacerbat, quam per- Potuit autem Philosophia propter 

mutare non possit.' Sic navigantes hujus ultimi loci similitudinem, mun- 

et seminatores, quod se suaque ele- dum hunc appellare fortunae ' aream ' 

mentis commiserint, ad nutum non quod sicut in area fiumentum a 

appellunt, metuntque. Cum igitur, tritore, sic in mundo homines a for- 

o Boelhi, ' te fortunae jugo sponte tuna nunchuc nunc illuc, prosperitate 

summiseris; cum tu fortunam doini- vel adversitate, versentur. 
nam sponte elegeris; cum fortunaa 



PHILOSOPHIZE LIB. 11. 



155 



dcdisti, domina) moribus oportet obtemperes. Tu vero 

volventis rotte n impetum retinere conaris ? At, omnium 

mortalium stolidissime, si manere incipit, fbrs a esse de- 
sistit. 



a Fortuna. 



n Volventis rota'] Fortunae : Vete- 
res quippe fortunam, non niodo cae- 
cam et furenti simileni, verum etiam 
volubili saxo pendentem effinxere ; 
quod fortuna iisdera videretur omnia 
non solum temere et caeco impetu ad- 
ministrare bonis adversa, malis ho- 



NOTiE 

minibus prospera, sed instar globi 
vaga, necessitate quadam naturae 
volvi: adeo ut non minoris esset still- 
titiac, fortunae, quam siderum reluc- 
tari conversionibus. Propterea Bap- 
tista Mantuan. ' Fidite virtuti, fortuna 
fugacior undis Non manet.' 



METRUM I. 



Hjec cum superba verterit vices ° dextra, 
Et asstuantis zo more fertur Euripi,*' 

Ubi hac fortuna alternaverit vices manu imperiosa, eadem rapitur instar Euripi 



20 e Ms. Erfurt, et ed. Basiliens. [Uelpb. Hack.] Excestuanlis, quae vox 
reddenda Boethio.' Sitz. Vict, uterque, Reg. et Flor. Et astuantis. — 1 Mss. 



NOT/E 



° Verterit vices'] Quae alternis fieri 
aolent, baec appellamus ' vices :' hinc 
vicissim idem quod alternis. Fortuna 
autem propter nativam suam incon- 
stantiam omnia alternis mutat, modo 
pluribus, modo uni prospera et ad- 
versa: quod ita frequens et notum, 
ut Latini 'fortunam' appellent ' vi- 
cem :' ita Cicero passim, ' mihi,' iu- 
quit, ' necesse est et meam et aliorum 
vicem pertimescere : valde et meam 
et vestram vicem doleo.' 

Superba dextra] Pars pro toto: 
fortuna autem Horatio et aliis dicitur 
superba ; quod hominibus altior, bos 
ad nutum videatur regere. Sic Se- 
neca in Med. vs. 205. ' Sceptris su- 
perbas quisquis admovit manus.' 



p Et cestuantis[Excestuantis] Euripi] 
Euripus vox Gra?casignificansfretum. 
Duplicis est generis : alius arte ; a- 
lius natura factus. 1. Euripus artifi- 
ciosus, alveus est magnifico opere 
aquas in morem fluvii deducens, qui 
in hoc ditfert a Nilo pariter artificio- 
so, quod Nilus hie sit major, Euripus 
vero minor: de utroque loquitur Tul- 
lius ii. de Leg. ' ductus,' inquit, 'a- 
quarum, quos isti Nilos et Euripos 
vocant, quis non, cum haec videat, 
irriserit?' 2. Euripus naturalis est pars 
maris inter Aulidem Boeotiae portum, 
et Eubojam insulam, enjus meminit 
Strabo 1. ix. et Plin. I. ii. Hoc mare 
non instar Oceani aestuat,sed septies 
saepiusque, unius diei et uoctis spatio, 



lf>(> 



UOliTlIM DK CONSUL. 



Dudum trcmendos saeva proterit Reges, q 

Humilemque victi sublevat fallax vultum; r 

Non ilia miseros audit : s haud curat ' fletus ; 5 

Ultroque geraitus dura quos fecit, ridet. 1 

Sic ilia ludit, u sic suas probat vires ; v 

exundantis ; fortuna crudelis conculcut subito principes metuendos, et stalim men- 
dax erigit caput abjectum hominis subacti. Hcec non audit affiictos: non fiectitur 
lacrymis, et ridet sponte quest us, quorum ipsa crudelis est causa. Sic fortuna ludit, 



NOTflS 



tanto impetu recurrit, ut ventos etiam 
ac plenis velis navigia frustretur : 
quod niminim aquae hue prapcipites 
objicibus insulisundique remittantur: 
propterea nunc dicitur ' exapstuans.' 
Atque inde factum est, ut fortuna, co- 
gitatio huiuana, aut quaplihet alia res 
mutationi valde obnoxia, diceretur 
instar Euripi inconstans. Philosophia 
demum earn, quam soluta oratione 
inceperat, fortuna: inconstantis pro- 
bationem versibns continuans, ejus- 
dem inconstantiam ostendit etiam in 
Regibus. 

•» Proterit Reges] Fortuna aliquando 
ipsos etiam Reges et imperatores im- 
perio et potestate exuit. Sic ' Lace- 
daemonii,' ut ait /Elianus, ' cnmTlie- 
banornm domini esseut, adeo rursus 
ab illis fuernnt subacti, ut Thebani 
non solum Peloponnesum perveni- 
rent, veruiii etiam Eurotam transi- 
rent, et Laceda?riioniornni terram de- 
vastarent.' Sic, referente Ammiano 
Marcellino, Dionysius gentium quon- 
dam terror Corintiti literario ludo 
pra:fectus fuit. 

r Victi sublevat fallax vidtum] Ea- 
dem fortuna victos nonnunquam di- 
git. Sic ' Amyntas Macedo' ex praj- 
dicto jEliano, ' cum ab accolis finiti- 
misque Barbaris victus regnum per- 
di«lisset,statuebatapud animum suum 
regionem etiam in universum relin- 
qnere, tantuni ut vitam salvam et in- 
coliunem servare posset. Dum in his 
anxius agerct, quidam ad euiu dictum 



Hellopidae protnlit. Itaque occupato 
illo loco collectisque militibus, recu- 
peravit imperium.' Sic ex eodem 
auctore, ' Dion Hipparini Alius in ex- 
ilium missus a Dionysio cum bis mille 
militibus eum rursus expngnavit. Ita 
effecit, ut in quo statu ipse fuisset an- 
tea, in eum jam suae calamitatis auc- 
torem detruderet.' Atque haec for- 
tune vicissitudo tantum malum vide- 
tur, banc ut inter ceteras calamitates 
imprecetur Megaera apud Senecam 
in Thyeste vs. 33. ' Dubia violentae 
domus Fortuna reges inter incertos 
labet. Miser ex potente fiat, ex mi- 
seropotens, Fluctuque regnum casus 
assiduo ferat.' 

*' t Non ilia miseros audit] Fortunam 
quippe insanam esse et caecam et bru- 
tam perhibent Philosophi, ex Cice- 
rone. 

* Ultroque gemitus dura quos fecit, 
ridet] Durum est te ridere eum prae- 
sertim qui ex beato factus est miser; 
tuain enimniisericordiam potiusquam 
risum ille deberet provocare : durius 
eum, cujus miseriae injustus auctor 
fueris ; tanti enim criminis te potius 
oporteret poenitere : sed durissimum 
id sponte exequi ; rjecessitas enim 
qua aliquando etiam inviti ridemus, 
posset ejusmodi risns atrocitatem mi- 
miere : cum igitur fortuna ultro ri- 
deat miseros, quos ipsa fecit inique, 
nierito nunc vocatur ' dura.' 

u Sic ilia ludit] Lndere ille dicitur, 
qui temere hue illucque disctirrit : 



PHILOSOPHISE LIH II. 



157 



Suique magnum 2 monstrat ostentum/ si quis 
Visatur una stratus ac felix hora. x 

sic probat vires suns ; et ostentat ingens miraculum suce virtutis, quundo, hue agente, 
idem homo tidetur miner et Oeatus eadem hora. 



aut curat. — 2 Sic, inquit Vallinus, ex conjectura reposuimus : cum id ratio 
Scazonis necessario postularet: nee mini dubiiim, quin sic scripserit Boe- 
thius. 

NOTjE 



verbnm enim a Lydis, qui ex Asia, 
Tyrrheno duce, in Hetruriam conces- 
sere, ibique extraordinarios illos mo- 
tus, quos postea ludos sive Circenses, 
sive Tbeatrales vocaverunt, invexere. 
Hinc Ludiones sive Ludii, nimirum 
pueri puberes, elegantibus tunicis in- 
duti, galea insuper, ense, et parma 
armati, qui Circensibus et Theatrali- 
bus pompis ordine incedere solebant, 
veluti pompae duces, Saliis similes : 
quorum meminit Ovid. i. de Art. 
1 Dumque rudem prsebente modum 
tibicine Thusco Ludius aequatam ter 
pede pulsat humum.' Propterea Ho- 
ratius bellum vocat ludum Mai tis 1. 
i. Carm. Od. 2. ' Hen nimis longo sa- 
tiate ludo, Quem juvat clamor, gale- 
aeque laeves, Acer et Mauri peditis 
cruentum Vultus in bostem.' Quam- 
obrem cum fortuna non solum rideat, 
ut jam dictum est, sed etiam temere 
nunc hue, nunc illuc discurrat, in- 
star Martis, piospera modo, modo 



adversa, optime perhibetur ludere. 
Sic fortunae accessum recessumque 
idem Horatius vocavit ludum Carm. 
1. ii. Od. 1. ' Motum ex Metello con- 
sule civicum Bellique causas, et vitia, 
et modos Ludumque fortuna? graves- 
que Principum amicitias et arma.' 
Sicut Virgil. JEn. xi. vs. 420. cecinit : 
' Multos alterna revisens Lusit, et in 
solido rursus fortuna locavit.' 

v Sic suas probat vires] Continuatur 
praedicta similitudo : qui enim lu- 
dunt, hi suas certando experiuntur 
vires. 

w Ostentum] Opus tantum ut dig- 
num videatur, quod veluti admirabile 
digito ostendatur. 

x Una stratus ac felix hora'] Maxi- 
mum sane levis inconstantisque for- 
tunae argumentum. Putant nonnulli 
' horam' hie significare ' diem :' sed 
quo brevius temporis spatium ' hora' 
notabit, eo magis mentem loquehtis 
Philosophise manifestabit. 



PROSA II. 

Vellem autem pauca tecum fortuna? ipsius verbis y 



NOTVE 



1 Fortunes ipsius verbis] i. Philosophia 
loquentem fortunam introducit : nam 
*■ in omnibus rebus,' inquit Cicero i. 
de Inv. ' similitudo est satietatis ma- 



ter :' qnare Philosophia varietate 
occurrens satietati, deinceps utitur 
illo loquendi modo, quem Rhetores 
vocant ' Confoi mationem,' quae tunc 



158 



BOETIIII UK CONSOL. 



agitare. Tu igitur an jus postulet/ animadvertc.' Quid 
tu, ohorao/'" ream me quotidianis 43 agis querelis ? Quam 
tibi fecimus injuriam ? Qua? tua tibi detraximus bona? 
Quovis judice b de opum dignitatumque meeum posses- 
sione c contende. Et, si cujusquam mortalium d proprium 
quid horum esse monstraveris, ego jam tua s i'uisse quas 



1 JEquum sit. 



c Dicet fortuna. 



3 ' Tu igitur an jus postulet anhnadrertere] Ita in Ed. Pulmanni, et recen- 
tiss. Fr. Raphelengii legitur. Mss. item Norimb. et Basil. Edition, rectius 
animadvertc.' Sitzm. ' Hanc lectionem, ut liqiiido veram, in contextual rece- 
pi : vulgati inepte unimadvertere.' Bernart. — 4 Edd. Delph. et Hack, cotidi. 

NOTjE 

est, cum aliqua, quae non adest per- * O homo] Jam monuimns, nos sic 
sona,confingitur quasi adsit. Et certe compellare eos, cum quibus voliimus 



cum injustum videatur, quempiam 
damnari inauditum, non immerito 
fortuna nunc introducitur, suam in 
Boethium de ipsa fortuna graviter 
conquestum causam defensura : at 
Philosophia vult, se praeside, verba 
fortunae a Boetbio attentius consi- 
derari, ne hie aut praecipitatione aut 
praejudicio actus sententiam iniquam 



videri nullam nos babere familiari- 
tatem. Pros. I. bujuslib. 

a Quot. [cotidianis] Alii scribunt, 
quotidianis : pro diversa scilicet hujus 
vocis intcrpretatione : si enim ' quo- 
tidianum' dicatur a ' quot' sive sin- 
gulis ' diebus,' ut placet Cornuto 
apud Cassiodorum ; quemadmodum 
dicitur ' quot Kalendis, quot mensi- 



de ipsa fortuna ferat. Potest autem bus, quot annis' optime scribitur 



hie fortunae sermo sic contrahi. Si 
iniquum est,inquit, te de eo conqueri 
N umine, a quo non modo nullam in- 
juriam, sed quodenmque babueris bo- 
num, acccpisti, injustae sunt prorsns 



' quotidianum :' si vero dicatur a 'con- 
tinenti die,' sicut dici putat Marins 
Victorinus 1. i. scribenduni erit 'co- 
tidianum.' 

b Quovis judice] Cum nemo judex 



et iniquas illae, quibus me quotidie fuerit in sua causa, bene fortuna ad 
afficis, querelas; siqnidem non modo jndicem provocat : sed ad quemlibet 



nullam tibi intuli injuriam; opes et 
dignitates, utpote meas, aufevendo : 
verum etiam quicquid babueris boni, 
opum videlicet et dignitatum, illud 
tot mil mibi,tanquam illarum dominae, 
debes : quemadmodum ccelo, unde 
nox, debetur dies ; ten ae, unde ste- 
rilitas, debetur fertilitas ; mari, unde 
tempestates, tranqnillitas; Jovi ipsi, 
unde mala, bona debentur. Sic doe- 
sum, sic Regem Persarum, absque 
ulla eorum injuria, excepi. ' Tu igi- 
tur an jus postulet, animadvertc' 



melius, ne ulla sit anteoccupationis 
suspicio. 

c Possessionem Possessio bic jus est 
possidendi. Sicut Ttill. pro Quin. 
' bonorum possessio spectatur,' in- 
quit, ' non in aliqua parte, sed uni- 
versis qua; teneri et possideri pos- 
8 tint.' 

d Si cujusquam mortalium] Fieri 
posset, ut quae Boethii non sunt bo- 
na, liaec quorundam aliorum honii- 
num essent ; tamen ne nllus snpersit 
con(|uerendi locus, fortuna ponit nul- 



PHILOSOPHIC LIB. II. 159 

repetis, sponte concedam. Cum te matris ex 6 utero na- 
tura produxit, nudum rebus omnibus, 6 inopemque suscepi, 
meis opibus fovi, et, quod te nunc impatientem nostri facit, 
favore prona d indulgentius educavi, et omnium 7 quae 
mei sunt juris affluentia,* et splendore circumdedi. Nunc 
mihi retrahere manum libet - / habe gratiam, sf velut usus 
alienis. 5 Non habes jus querelas, tanquam tua prorsus? 
perdideris. Quid ergo ingemiscis 1 I0 nulla tibi a nobis 
illataest 11 violentia. Opes, honores, cetera que talium lz 
mei sunt juris. 1 ' Dominam famulae cognoscunt; mecum 
veniunt, me abeunte disced unt. Audacter affirmem, si tua 

d Officivsissima. ' Abundantia. f Placet. 



amis: sed vid. Not. inf. — 5 Lipsii codex: ego ea tua. — 6 Mss. etedd. Norimb. 
Florent. non liabent voculam ex. — 7 Vict, uterque: omniumque. Thuan. pri- 
mus, et Reg. omnium. — 8 Thuan. primus, Reg. et uterque Vict, habes gratiam. 
— Prorsus tua Delpli. et Hack. — 10 Quid igitur ingemiscis edd. eaedem. — 11 
Est ailata vulg. — 12 Ceteraque talia Delph. Hack. — 13 Mss. prohibebor ; sic etiain 

NOTjE 

litis hominis propria esse, quae dein- opibus fovi, indulgentius educavi, et 

ceps enumerabit bona. omnium, quae mei juris sunt, affluentia 

e Nudum rebus omnibus] it. Fortuna et splendore circumdedi.' 

causatur, sua esse bona, quae Boethi- f Habe gratiam] Habere, agere, et 

us conqueritnr se amisisse. Cum ho- referre gratiam saepius sic differuut, 

mo ex duplici parte constet, mente ut habere sit cogitationis, agere sit 

nimirum et corpore, propterea bo- verbi, et referre sit operis boni in 

num hominis, quod vulgo definitur id eum a quo beneficium accepimus. 

' quod homini est conveniens,' dupli- Propterea Tullius pro Corn. ' omni- 

cis est generis : alterum mentis, al- bus,' inquit, ' amicis saluti meaj, si 

terura corporis. Bonum mentis ver- minus ad referendam gratiam satisfa- 

satur in cogitatione, ea praesertim cere potui, ad praedicandam certe et 

cujus homo dominus est : atque in habendam satis sum facturus:'et alibi 

ejusmodi bonum fortuna nihil potest, passim. 

Bonum vero corporis in hoc praeser- s Velut usus alienis] Bona enim ani- 

tim consistit,quod homo ex utero sus- mi, ut jam diximus, nostra sunt ; ce- 

cipiatur ; susceptus foveatur ; fotus tera aliena, et ipsis, si placet, fortunae 

educetur ; educatus opibus et digni- nutibus subjecta. 

tatibus cumuletur : quae omnia for- b Opes, honores, ceteraque talium mei 

tunae esse dicuntur: unde fortuna sunt juris'] Jam fortuna probat, praa- 

liic ; ' cum te,' inquit, ' matris ex dicta corporis bona sua esse : id au- 

utero natura produxit, nudum rebus tem probat argumento vulgari : ef- 

omnibus inopemque suscepi, meis fectum censetur illius causae, qua 



100 



HOKTHll DJi CONSUL. 



forent, quas amissa conquereris, nullomodo perdidisses. An 
ego sola 1 meum jus exercere prohibeor ? ,3 Licet ccelo ' 
proferre lucidos dies, eosdemque tenebrosis noctibus con- 
dere. Licet anno terrae vultum ' nunc floribus frugibusque 
redimire, nunc nimbis frigoribusque confundere. Jus 
est mari, m nunc strato s aequore blandiri, nunc procellis, 
ac fluctibus iuhorrescere. Nos ad constantiam nostras 
moribus alienam inexpleta* hominum cupiditasalligabit? ' 4 
Hsec nostra vis est, hunc continuum ludum ludimus. Ro- 
tam volubili orbe versamus, infima suramis, summa infimis 
mutarc gaudemus. Ascende si placet, sed ea lege, ne uti/ 5 
cum ludicri' mei ratio poscet, descendere injuriam putes. 



s Placidu. 



'' Insatiabilis. 



Ludi. 



edd. Delph. et Hack. — 14 Vict, uterque alligavit. — 15 Utine Delph. Hack. — 
10 Perses edd. easdein. 

NOTflS 
accedcnte aut recedente, efl'ectum tern' facit ' tenebrosam :' de die gra- 
illud adest aut abest : propterea dies tulantur, de nocte non qiieruntiir ho- 
censetur effectus solis, quod pi absente mines. 

aut absente sole, dies est aut non ' Licet anno terra vultum] Secun- 
est: sed ilia est, inquit fortuna, inter dum fortuna? exemplum. 'Terrae 
me et pra?dicta bona necessitudo : vultus,' juvantibus astris, ' nunc flori- 



si quidem ' mecuni veniunt, me ab- 
einite discednnt.' Adde quod haec 
bona aut tua sunt, inquit, aut mea : 
sed tua non esse ex hoc est evidens, 
quod ' si tua forent,' eadem ' nullo 
modo perdidisses :' quandoquidem 
bonorum, qua? tua sunt, ita domiuus 
es, hzec ut, nisi prius volueris per- 
dere, non perdas : haec autem bona, 
quae amissa conquereris, nunquam 
voluisti amittere. 

1 An ego sold] in. Fortuna probat 
exemplis, se praedicta corporis bona 



bus frugibusque redimitnr, nunc nim- 
bis frigoribusque confunditur :' de 
floribus frugibusque gratias homines 
habent : de nimbis et frigoribus que- 
relas non proferunt. 

111 Jus est »nnn] Tertium fortuna? 
exemplum. 'Marenunc strato arquore 
blanditur : nunc procellis ac flucti- 
bus inhorrescit,' tranquillitatem homi- 
nes arbitrantur favorem ; sed procel- 
lam non putant injuriam : quaie ergo, 
inquit fortuna, ' nos ad constantiam 
nostris moribus alienam inexpleta 



jure posse dare et auferre : quod de- hominum cupiditas alligabit ?' De 
terior esse non debeat fortunze, quam ' ludo' et de ' rota' fortunes jam dic- 



ceterarum causarura conditio. Exem- 
pla autem ista sunt quatuor. 

k Licet cceto] Primum fortuna? ex- 
emplum. Ccelum sole, quern eonti- 
net, praesente ' diem lucidum' facit: 
sed idem ccelum, sole absente, ' noc- 



tum est hoc libro. Hie autem fortu- 
na dicitur 'ludum ludere,' sicut Te- 
rentius dixit ' gaudere gaudium,' Ci- 
cero ' servire servitutem,' vulgus 
' vivere vitam.' 



PHILOSOPHISE LIB. If. 



1G1 



An tu mores ignorabas meos ? * Ncsciebas, Croesum n Re- 
gem Lydorum Cyro paulo ante formidabilem, mox deinde 
miserandum rogi flammis traditum, misso coelitus imbrc 
defensum ? Nnm te proeterit, Paullum Persi l6 Regis ° a 
se capti calamitatibus pias impendisse lacrymas?' Quid 
tragcediarum clamor p aliud deflct, nisi indiscrcto ictu 
fortunam felicia regna vertentem? Nonne adolescentulus 
Z6o tovs TrlSovg^ to]/ [x.h evct xaxcbv, tov Ss srsgov x«Awv/" in Jovis 
limine jacere didicisti? Quid si ubevius de bonorum parte 
sumsisti? quid si a te non tota discessi? quid si haec ipsa 
mei mutabilitas justa tibi causa est sperandi meliora ? 
Tamen " ne animo contabescas, et intra commune omnibus 
regnum locatus, proprio jure vivere desideres. 



h Menm ludendi consuetudinem. l Miseriasflevisse non sine pietate. 
dolia, unum quidem malorum, alterum autem bonorum. " Quicquid sit. 



Duo 



NOTME 



n Nesciebns, Crwsum] Croesus ulti- 
mas Rex Lydia?, ditissimus, a Cyro 
Rege Persarum victus fait ; cumque 
iterum rebellasset, iterumque victus 
esset, ignibus addictus, de pyra cla- 
mavit, O Solon, Solon, Solon; inter- 
rogante Cyro, quis ille Solon esset, 
ait Croesus : Solon vir sapientissi- 
miis olim me monuit, neminem esse 
in hac vita felicem, qaod nunc expc- 
rior. Tunc Cyrus varietatem fortu- 
nee cogitans, ignem quern jusserat 
extingui, vidit cceiofamulante repri- 
mi : quod Ausonias sic expressit 
lib. de ludo septem Sap. ' Clamore 
magno ter Solonem nuncupat : Qaa 
voce Cyrus motus extingui jubet 
Gyrum per omnem, et destrui arden- 
tem pyram : Et commodum profusus 
imber nubibus Repressit ignem.' 

° Num te pncterit, Paullum Persi 
Regis'] Perses Philippi fiiius, ultimas 
Macedonum Rex, victus fuit apud 
Samothracas a Paullo /Euiilio, Roma- 
no Consule, et cum tiliis in trium- 
phnm ductus : banc at captum ad se 
rapi vidisset Paullus, ejus fortunam 



miseratus flevit, et assidere sibi jus- 
sit. Plutarchus in vita jEmilii addit, 
victum Persen inedia se confecisse, 
ant certe ob ereptum somnum inter- 
iisse. 

p Quid tragcediarum clamor'] Tra- 
goedia est carmen gravissimum, quo 
principum virorum calamitates luc- 
tuoso quodam exitn terminatze de- 
pinguntur: quamobrem Tragcedia 
differt a Comocdia, qua* tranquilb. 
lactoque exitu continetur : unde Ho- 
rat. ii. Carm. Od. 1. ' Paulum se- 
veral Musa tragoediae Desit tbeatris.' 
Hinc tragcedias movere dicuntnr illi, 
qui tumultus quosdam excitant: cui 
favet nominis interpretatio : aiunt 
enim nonnulli tragcediam dici quasi 
rpaX'uo'toLV a rpaxvs asper, quod agat 
de rebus duris atque asperis, uti de 
caedibus ac mortibus Herouiu. Prop- 
tcrea nunc merito dicitur 'tragoedi- 
arum clamor' nihil ' aliud deflere, 
nisi im'.iscreto ictu fortunam felicia 
regna vertentem.' 

'i Avo tovs -niGovs, &c] Duo dolia, 
unum quidem malorum, alterum au- 



JDelph. et Var. Clus. 



Boeth. 



L62 



HOF.TH1I DE (JONSOL. 



NOT/E 

tern bonorum. Nimirum Platonici quia placita Platonicorum doctus 

videntes hoininum mentes, quas con- fuerat. Quartnm porro illud est cx- 

ditas Ionge prius, quam corporibus empliim, quo fortuna utitur ad pro- 

conjunctas arbitrabantur, miseram bandum se merito potuisse Boethio 



unas, alias felicem vitam agere, iinx- 
erunt, duo ante fores Jovis esse va- 
sa plena, nnum quidcm bonorum, al- 
terum nialorum, quorum alterutro 
potae mentes in corpora infundcren- 



prospera et adversa inferre : ex quo 
concludit, se propter bona, gratia 
potius, quam propter mala, injuriis 
debere affici. Praesertina cum nul- 
lum sit tempus, quo fortuna non vi- 



tur, felicem propterea aut miseram deatur Boiitbio magis favere, quam 

in tcrris sorteni babiturae : quod Ho- nocere: praeterito enini, quo opibus 

merus Iliad. H. sic expressit : ' Prae- et dignitatibus donatus ftiit, plus bo- 

terea posuisse Jovem duo vasa lo- ni accepit, quam mali : ' uberius,' 

quuntur Ante fores, primoque domus inquit fortuna, ' de bonorum parte 

in limine coeli, Qua; sint muneribus suinsisti :' prajsenti, quo constantes 

dandis mortalibus aegris Plena, bonis saltern amicos babet, etiam aliqnid 

aliud, pejoribus illud abundet: E qui- boni obtinet : 'a te,' inquit eadem 

l)iis, ut voluit, Deus omnia sortibus fortuna, 'non tota discessi :' futuro 

acquis Distribuit generi bumano, si- denique, quo pristinas suas opes dig- 



mnl omnia miscens, Nunc bona, nunc 
mala ; nunc laeva, nunc lance secun- 
da : Cui mala contigerint, curae 
bunc exponit iniquae, Tristibus a?rum- 
nis, miserique laboribus aevi : Vivet 
enim neque Diis gratus, neque gen- 
tibus ullis.' Doctrinam banc ' didi- 
cerat' Boetbius ' adolescentulus :' 
sive quia Atbenis, ubi ab adolescen- 
tia studuerat, vasa bajc in templo Jo- 
vis descripta proponebantur : sive 



nitatesque recupeiare potest, feli- 
cior forte crit : ' baic ipsa mei muta- 
bilitas,' inquit fortuna, ' justa tibi 
causa est sperandi nieliora.' Quan- 
quam autem nibil liorum esset, du- 
randum : quaelibet enim societatis 
alicujus pars communibus tenetur 
suae societatis Iegibus : ' ne ' igitur 
' animo contabescas, et intra com- 
mune omnibus regnum locatus, pro- 
prio jure viveie ' non ' desideres.' 



METRUM II. 



Si quantas rapidis flatibus incitus 
Pontus r versat arenas, a 



Quamvis maxima ubertas afferat tarn multas divitias, 7nanu nunquam cessante 

NOTyE 

r Pontus] Speciatim Euxinus est, 
generatim mare, quod frequentissi- 
muna est apnd Poetas : vide Metr. 
2. lib. T. vs. 14. 

a Arenas] Quid sit arena, nemo ne- 



scit : sed alii ' arenam ;' alii ' bare- 
ii.nn,' pro duplici nomiuis biijus in- 
terpretatione, scribunt: vel enim 
vox ista oritur ab ' arendo,' quod 
arida bibulaque sit : sicut Horatius 



PHILOSOPHI/E LIB. II. 

Aut quot stellil'eris cdita noctibus s 

Ccelo sidera fulgent, 
Tantas fundat opes, nee retrahat manum 

Pleno Copia cornu ; l 
Humanum miseras baud ideo genus 

Cesset Here querelas." 
Quamvis vota libens excipiat Deus 

Multi prodigus auri, 
Et Claris avidos ornet bonoribus ; 

Nil jam parta videntur : v 



IG3 



10 



fundere, quam multas arenas mare commotum vehementibus vends volvit, aut 
quam multa astra, producta noctibus stellatis, in ccelo micant: homines tamen non 
propterea desistent qucri misere. Etiamsi Deus plurimce pecuniae largus, annuat 
iibenter hominum precibus, decoretque homines cupidos honoribus illustribus ; bona 

NOTVE 

' arenas' saepins vocat 'arentes;' riis cupediis instructa; liber multo 

ttimque scribitur ' arena ;' vel oritur doctrinae genere refertus; epistola 

ab ' haerendo,' quod aquas bauriens plurimi commodi parens ; liomo ipse 

haereat, fugato nimirum liquido alio multiplici virtute praeditus, dicatur 

corpore, quo insito mollescebat: et ' cornu Copiaj.' Horatius passim : ut 

tunc scribitur ' barena:' quemadmo- Carm. 1. 1. Od. 17. ' Di me tuentur : 

duni in veteribus libris Iegitur. Dis pietas mea Et Musa cordi est : 

8 Stelliferis edita noctibus'] Nox poe- bine tibi copia Manabit ad plenum 

tis mater siderum habetur : sicut benigno Ruris honorum opulenta cor- 

Tibullo lib. it. El. 1. « Ludite : jam nu.' 

nox jungit equos, currumque sequun- " Flere querelas] 'Nova pbrasis,' 

tur Matris lascivo sidera fulva cboro.' inquit Sitzmannus, ' quam non facile 

Propterea sidera nunc dicuntur ' edi- apud alios invenias auctores. Neu- 

ta' sive producta ' noctibus stellife- trum active ponitur, addito nomine 

lis,' id est, Stellas fereutibus. cognatae significationis.' Sed nihil 

* Pleno Copia cornu] Cornu copiae hie novi : ' nentrum ' enim semper 

Kepas a.fia\9eias, est summa ubertas. regere potest ' accusativum nominis 

Nimirum Diodorus scribit, Hammo- cognatae significationis,' quemadmo- 

nem perambulantem juxta Ceraunios dum dicitur, ' vivere vitam,'' gaudere 

montes conspectam a se virginem gaudium,' ' ludere ludum,' 'servire 

forma pnlcherrimam, Amaltheam no- servitutem,' 'peccare peccata.' Quin- 

mine, adamasse, filiamque ex ea ge- etiam nomina haec quoties suppri- 

nuisse, specie ac robore corporis in- muntur, toties debent veluti expres- 

signem, Amaltheam vero propinqua? sa intelligi. 

praefecisse orae, qua?, quia referebat v Nil jam parta videntur] Tantus 

cornu bovis, occiduum cornu nomi- est mentis humana; in consols corpus 

nata fuit. Quoniam vero regio ilia amor, ut divitias et dignitates, quibus 

vineis ceterisque fructiferis arbori- veluti totidem propugnaculis mutua 

bus referta erat, factum est, ut ager corporis mentisque conjunctio vide- 

omnis frugum abundans; mensa va- tur servari posse, mens ipsa cupiat 



104 



BOETHIl J3E CONSOL. 



Sed quaesita vorans sacva rapacitas 

Altos pandit ,y hiatus. 
Quae jam praecipitem fraena cupidinem 

Ccrto fine retentent, 
Largis cum potius muncribus fluens 

Sitis ardescit habendi? 
Nunquam dives agit, 18 w qui trcpidus gemens 

Sese credit egentem. 



15 



20 



nihilominus ante acquisita flocci penduntur. Quin cujriditas crudehs, absumens 
porta, apcrit profundus voragines. Quales nunc habena contineant stabih iermmo, 
avaritiam inconsideratam : quandoquidem ardor habendi amplis donta cumulatus 
crescit magis ac magis. Quicumque pavidus et suspirans sese existimat puuperem, 
hie nunquam vivit dives. 

17 Thuan. primus, Vict, uterque, et Reg. Alios pandit.— 18 Vict, secundus 
dives erit. 

NOTjE 
non modo, sed verbis cogitationem instar cujusdam monstri insatiabilis, 
referentibus Deum saepius roget : perhibetur « quaesita vorare ' et • altos 
qnare virtutis fuit, et quidem Deo hiatus pandere.' Propterea etiam 
gratissimae; quod Solomon, optione ' nulla fraena' possunt ' praecipitem 
ejusmodi bonortim sibi delata, iisdem cupidinem certo fine retinere ;' quod 



contemtis sapientiam a Deo petierit 
III. Reg. cap. 3. quare etiam Cliristus 
Dominus pluribus argumentis illud 
desiderium reprimit Matth. 6. ' In 
toto Evangelio/inquiunt interpretes, 



nimirum ' sitis habendi acceptis mu- 
neribus crescens ardescat.' 

w Nunquam dives agit] Fortuna ex 
dictis infert, eos, qui haberi solent 
divites, revera divites non vivere 



« nullus animi affectus tanto studio ac (< agere ' enim hie, ut apud Teren- 

tot argumentorum machinis a Chris- tium, idem est quod ' vivere') quod, 

to oppugnatur et evellitur.' At amor inquit, ejusmodi dives, praeterquam 

ille, adeoque bona existimatio homi- quod ' sese credit egentem,' et ' ge- 

nis in divitias et dignitates, non ver- mit' amissas opes, et ' timet,' ne 



satur nisi circa ejusmodi bona, quae 
nondum habentur : postquam enim 
homo, facto experimento, novit, haec 
bona augere potius, quam minuere 
miserias, habita temnit, mutataque 
subjecta suae existimationis suique 
amoris materia, nondum habita simili 
desiderio prosequitur : ' nil jam par- 
ta videntur.' Juvcnalis : ' Interca 
pleno dam crescit sacculus acre, Cres- 
cit amor nummi, quantum ipsa pe- 
cunia crescit.' Propterea avaritia, 



praesentes amittat : ' trepidns ge- 
mens.' Id prius exposuerat Claudi- 
anus libro i. in Ruff. vs. 196. ' Quo 
vesane ruis ? teneas utrumque licebit 
Oceanum, laxet rutilos tibi Lydia 
fontes, Jungantur solium Crcesi, Cy- 
rique tiara. Nunquam dives eris, 
nunquam satiabere questu : Semper 
inops quicumque cupit.' Scilicet 
cum dives, ut ait Varro iv. de L. L. 
a divo dicatur, ille tantum dives, qui 
tanquam Deus, et aliis et sibi nihil 



quaj nunc dicitur ' sceva rapacitas,' indigere videtur. 



PHILOSOPHISE LIB. II. 



1G5 



PROSA III. 

His" igitur si pro se tecum fortuna loqueretur, quid 
profecto contra hisceres'"' non haberes. At si quid' 9 est 
quo querelam tuam jure tuearis, proferas oportet ; dabiraus 
dicendi locum. Turn ego/ Speciosa y quidem ista sunt, 
inquam, oblitaque T rhetoricae, ac musicae melle dulce- 
dinis ; ' 20 turn tantum, cum audiuntur, oblectant. Sed 
miseris malorum altior sensus est. Itaque cum haec auri- 
bus insonare desierint, insitus animum moeror praegravat. 
Et ilia/ Ita est, inquit. 2 Haec enim nondum morbi tui 
remedia, sed adhuc contumacis adversus curationem do- 
loris fomenta quaedam sunt. Nam quae in profundum sese 



Verbis. 
Philosojihia. 



p Reponeres. 



s Bo'ethius. 



Et illita. 



Poeseos. 



19 Aut si quid edd. Delpli. et Hack. — 20 Ms, Rittersh. mellis dulcedine. 



NOT.E 



* Hisceres] Hiscere dicitur ab hi- 
are : liiare autem proprie est spiri- 
tura aperto ore emittere : qttare his- 
cere is proprie dicitur, qui loquendi 
gratia, diductislabris, osaperit. Hinc 
Tullius v. Philip. ' responderene ad 
ha?c, aut omnino hiscere audebis?' et 
Virgil, m. JEa. vs. 313. ' Implevit 
claraore locum. Vix pauca furenti 
Subjicio, et raris turbatus vocibus 
hisco.' 

y Speciosa] Quae scilicet a fortuna 
introducta, sive soluta sive stricta 
oratioue dicta sunt ; haec, si non vera 
sunt, saltern quandam veri speciem 
hal>ent. Sic Horatius de Arte • In- 
terdum speciosa locis, morataque 
recte Fabula.' Et Ovid. ' Speciosa- 
que nomina culpae Imponis Medea 
tua?, quin aspice quantum Aggrediare 
nefas.' ' Speciosus ' enim est a ' spe- 
cie :' ' species ' ab antiquo verbo 
' specio,' video : unde ' aspicio,' ' in- 



spicio,' &c. quamobrem species La- 
tinis, Graecis t5e'a nihil est aliud quam 
notio. Hinc quod obscura confusave 
alterius notione propouitur, id aliena 
specie proponi dicitur : sicut Philo- 
sophi aiunt, malum specieboni amari : 
sicut etiam dicta fortuna? nunc dicun- 
tur ' oblita rhetorica? ac musics mel- 
le dulcedinis:' ita at, utpote voce, 
nutu, gestiijCeterisque adjunctis gra- 
ta, ' turn tantum, cum audiuntur, 
oblectent,' statim propter graviorem 
moeroris sensum e memoriapellenda: 
nam ' malorum altior sensus est : in- 
situs animorum mceror pra?gravat.' 

z Ita est, inquit] i. Philosophia fate- 
tur, quicquid hactenus sive soluta 
sive stricta oratione dictum est, illud 
nullum, aut leve quoddam esse doloris 
remedium : ' nondum,' inquit, ' morbi 
remedia, sed adhuc contumacis ad- 
versus curationem doloris fomenta.' 
Ubil. 'Remedium' est corpus, quod 



1GG 



BOKTHII DE CONSOL, 



penetrent, cum tempcstivum fuerit, admovebo. Verum- 
tainen ne te miscrum existimari ' velis ; an numerara mo- 
dunique tuae felicitatis* oblitus es ? Taceo quod desolatum* 
parente," b summorum te virorum cura suscepit, dclcctusquc 
in affinitatcm principum civitatis/ quod prctiosissimum 
propinquitatis genus est, prius carus, quam proximus esse 

" Defuncto pat re. 



Wakef. ad Lucret. in. 948. legit sint ... mellea dulcedine. — 1 Existimari mi- 
terum Delph. et Hack.— 2 Mss. Rittersh. Taceo quod derelictum.—Z ' Duorum 



NOTjE 



morbo contrarium, morbuni expellit : 
propterea ' remedium ' dicitur a 're,' 
quod est 'contra,' et ' mederi :' prop- 
terea etiam Ciceroni ' nulla reniedia 
qua; vulneribus adhibentur, tarn fa- 
ciunt dolorem, quam qua; sunt salu- 
taria.' At remedium a corporibus 
transfertur etiam ad nientes, quae 
contrariis quoquesanantur. 2. 'Con- 
tumax ' dicitur, quod contracto quo- 
dam sive animi sive corporis tumore, 
et difficilius disjicitur, et majori im- 
petti incurrit commotnm : sicut enim 
ab audeo, audax ; a teneo, tenax ; 
sicacontumeo, contumax: hinc etiam 
oritur ' eontnnielia,* quod liaec sit 
injuria ab animo, qui fastu tumeatac 
turgeat, profecta. 3. 'Fomentum' 
Hind appellatur, quod doloris causam 
leviter movendo, tumorem videtur fo- 
vere ac mollire. Hie auteni Philoso- 
phia fidem suam libcrat: promiserat 



dem Boethins puer perhibetur felix 
fuisse curatoribus. Nimirum Boe- 
thius hujus nostri Boethii alius fuit 
avus, alius pater. Avus, cum Prae- 
fecturam Praetorii gereret, a Yalen- 
tiniano impeiatoie una cum Actio 
Patricio innocens in Palatio interfec- 
tus est, anno Christi 455. ait enim 
Cassiodorus in Chronico: ' Actio et 
Studio Consnlibus, Aetius Patricius 
in Palatio manu Valentiniani Impe- 
ratoris extinctus est: Boethins vero 
Praefeetus Praetorii amicis ejus cir- 
cumstantibusinteremtus.' Pater vero 
eodem Boethio puero, obiit. Hinc 
noster Boetbius dicitur ' desolatus 
parente :' at ejusmodi anucorum cura 
puer Boetbius cducatus, et Athenas, 
discipliuarum omnium notitiam adep- 
turns, missus est. 

c Delectusque in affinitatem principum 
civitatis] Deinde Boethins dicitur fe- 



enim fore ut Boethio curandoleviora lix soceris, Festo nimirum, et Sym- 



primum, deinde graviora adhiberet. 
Propterea, ' quae in profundum sese 
penetrent,' inquit, ' cum tempesti- 
vum fuerit, admovebo.' 

a An numerum modutnque tuce felici- 
tatis] ii. Philosopbia enunierat bona, 
quae Boetbius, velnti duce fortuna, 
videtur accepisse, afierenseorum 'nu- 
merum' et ' modum ;' sive, ut loquun- 
tur, quantitatem et qualitatem : ninii- 
i inn (|iiot, et qualia fnerint. 



macho, principibus civitatis. Festus 
quidem, et Symmachusfueiunt prin- 
cipes civitatis Komana? : nam ' Pa- 
tricii Festus et Symmachus,' inquit 
Ennodius Paranesi didascalica, ' om- 
nium discipliuarum materia et con- 
stants forma sapiential, ab urbe sa- 
cratissima non recednnt. In ipsis 
est nobilis Curia; Principatus, quos 
vidisse, erudiri est.' Iidem fueiunt 
soccri Boethii, quippe qui duxerat 



Disolaluin parente] Primtim qui- Elpidem fdiam Festi, et hac defuncta 



PHILOSOPHISE LIB. II. 



167 



coepisti. Quis non tc felicissimum cum tanto splendore 
socerorum, cum conjugis pudore/ turn masculae quoque 
prolis opportunitate e praedicavit ? Praetereo (libet cnim 
preeterire comrnunia) sumtas in adolescentia negatas se- 
nibus dignitatis : f ad singularem felicitatis tua3 cumulum 
venire delectat. Si quis rerum mortaliura fructus ullum 
beatitudinis pondus habet, poteritne illius menioria lucis v 
quantalibet ingruentium malorum mole deleri ? cum duos 
pariter Consules liberos tuos domo provehi, sub frequentia 
patrum/ sub plebis alacritate vidisti ; cum eisdem in Curia 
curules insidentibus/ g tu regias laudis orator, ingenii glo- 



Diei. 



w Senatorum. 



Scllas, supra quas in curru insiderent. 



N01\£ 



Rusticianam, Syinmachifiliam ; qua- 
rum uxoruni prior dicitur non probi- 
tatis tantum, sed etiam literarum 
laude Celebris, inprimisque Musarum 
anians. Tantis demum soceris Boe- 
tliius fuit felix : siquidem felicitatis 
est honorari ab honoratissimis viris : 



tunc superstes erat, cum haec scribe- 
rentnr. 

e Mascula quoque prolis opportuni- 
tate] Insuper Boetliius commemora- 
tur felix liberis ; ' mascula' przeser- 
tim ' prole.' Filii enim Boetbii, si 
non Patricius et Hypatius, saltern 



' maxima jucundissimaque laus est,' Symmachus et Boetliius Consules 

inquit Tullius pro Mur. 'quae ab iis facti sunt : propterea hie ' Consules,' 

proficiscitur, qui ipsi in laude vixe- et infra ' consulares liberos' vocat 

runt.' Boetliius autem ex eo honora- Philosophia : propterea eadem Phi- 

tus fuit praesertim ab his honestissi- losophia nunc addit, 'memoriamhu- 

mis viris, quod ab iisdem primiim fuit jus diei, quo ' nimirum Boetliius ' vi- 

dilectus, deinde 'delectus in amnita- dit duos pariter Consulesliberos domo 



tern : pnus earns, quam proximus : 
quis ' ergo Boetbium non pracdicet 
4 felicissimum cum tanto splendore 
socerorum.' 

J Cum conjugis pudore] Pra2terea 
Boetliius dicitur felix conjuge : quod 
ntraque ejus conjux, Elpis videlicet 
et Rusticiana, summa fuerit virtute 
pra?dita : quod ' pudore ' optime sig- 
niricatur : ' pudor' enim, ait Tullius 
II. de Fin. ' est moderator cupidita- 
tis.' Cum autem Philosophia, quae 
numero plurali dixerat ' soceros,' 
nunc singulari tantum dicat 'conju- 



provehi sub frequentia patrum, sub 
plebis alacritate, quo idem regiae 
laudis orator, ingenii gloriam facun- 
diaeque meruit, quo circumfusae mul- 
titudinis expectationem triumphali 
largitione satiavit, non posse quan- 
talibet ingruentium, malorum mole 
deleri.' 

f Sumtas in adolescentia . . . dignita- 
tes] Boetliius, antequam videret suos 
liberos Consules, ipse, adbuc adoles- 
cens, fuit Patricius, et forte etiam 
Consul : quae dignitas raro ante an- 
num trigesimum conferebatur: quam- 



gem,' idcirco crediderim, non fieri obrem populi etiam suflragiis felix 

hie mentionem, nisi unius ex uxoribus nunc significatur. 

Boetbii, nempe Rusticianae, qua: sola * Curules insidentibus] Curules vo- 



1G8 



BOETHIl IJ li CONSOtf. 



riam, i'acunducquc mcruisti: cum in Girco c duorum raedius 
Consilium 311 circumfusae multitudinis cxpectationcm, lii- 
umphali lavgitione satiasti? Dedisti, ut opinor, verba 
fortuna?/ dum tc ilia demulcct, dum te, ut suas delicias, 
i'ovet. Munus quod nulli unquam private ' commodaverat, 
abstulisti. 4 Visnc igitur 5 cum fortuna calculum ponere ? ' k 



v Fortunam turn tibi faventem laudavisli. 
compter avec la fortune. 



Repetere rationes a fort una , 



mediiis Conmlaris] Mss. et edd. Norimb. Florent. Basil. Duorum medius Con- 
sulum, quod lectins procul dobio.' Sitzm. Reg. medius considens: male, judice 
Vallin. — 4 ' Ms. Rittersh. Munus, quod mmquam nlli privato obtulerat, abstu- 
listi: quae lectio elegantior videtur.' Sitzm.— 5 In Ms. eodem deest igitur. 



KOTJE 



cantur non soluni homines, qui jus 
babebant ponendac imaginis ; sed 
ftiam sellae, supra quas illi in curru 
insiderent, quae sellae propterea vi- 
dentur a curru dictae ' curules ;' sic- 
ut ab ebore coelato vocantur ali- 
quando ' ebur :' unde Horat. 1. I. 
Epist. Ep. 6. ' Cuilibet hie fasces 
dabit, eripietque curule Cui volet 
iuiportunus ehur.' Et Ovid. iv. de 
Pont. El. 9. ' Signa quoque in sella 
nosscm formata curuli, Et totuin 
Numidae sculptile dentis opus/ 

c In Circo] Circus, Graece kvk\os, 
generatim est omnis ambitus, gyrus, 
orbis, circulus: unde Cicero in Arat. 
* Vidisti magnum candentem serpere 
circnm, Lacteus hie nimio serpens 
candore notatur.' Hie autem Circus 
est locus ovatus, in quo, auctore 
Tarquinio Prisco, Romani ludos faci- 
« limit : quamobrem ludi illi a loco 
dicti sunt Circenses. Usu vero re- 
ceptnm erat, ut quicumque Consul 
creatus fuisset, hie profusis opihus 
ejusmodi ludos instituerit : alioqui 
nee populogratus nee amplissimi ma- 
gistratus personam, ut par est, susti- 
nere videbatur. 

h Duorum medius Consilium'] Nempe 
filiorum. Primus apud Romanos lo- 



cus, inquit Lipsius, est medius ; prox- 
imus, dexter. Inter Consulares vero 
non qui saepius, sed qui prius fuerat 
Consul, alteri pracferebatur : quare 
Boethius non solum ut pater, sed 
etiam ut Consul medius sedere de- 
buit. 

' Munus, quod nulli unquam privato'] 
Nnllus enim, etiam princeps, eo f'eli- 
citatis pervenit, ut eodem anno duos 
filios, aetate solitanondum proveetos, 
Consulum dignitatibus ornatos vide- 
ret: quemadmodum vidit Boethius. 
Vidit quidem Roma eodem anno vi- 
delicet 395. Olybrium et Probinum, 
duos Probi filios, in consulatti colle- 
gas : sed hi puerum exuerant : unde 
possnmus exclamare cum Claudiano 
Carm. i. vs. 72. ' Quis Deus anibo- 
bus tanti sit muneris atictor?' 

k Calculum ponere] Calculus gene- 
ratim lapillus est: speciatim vero 
signum notissimum,quo computantes 
utimur : hinc Plinius jun. 1. n. Ep. 
Epist. 14. ' in conditionibus,' inquit, 
deligendis ponendus est calculus :' 
Juvenalis Sat. ix. ' Ponatur cal- 
culus, adsint Cum tabula pueri.' 
Cum fortuna igitur calculum di- 
citur ponere, qui facta bonorum 
malorumquc a fortuna ac eptorum 



PHILOSOPHIC LIB. II. 160 

Nunc tcprimum livcnli oculo praestrinxil." 61 Si numerum, 
modumque laetorum, tristiumve considcres, adhuc te feli- 
cem negare non possis. Quodsi idcirco te fortunatum esse 
non existimas, quoniam quae tunc laeta videbantur, abierunt, 
non est quod te miserum putes ; quoniam, quae nunc moesta 
creduntur, praetereunt. An tu in hanc vitae scenam * m 
nunc priraum subitus, hospesque venisti? ullamne humanis 
rebus inesse constantiam reris, cum ipsum saepe homi- 
nem velox nora* dissolvat? Nam etsi rara est fortuitis 
manendi fides, 7 ultimus tamen vitae dies mors quaedam 
fortunae est etiam manerttis/ Quid igitur referre putas, 
tune illam moriendo deseras, an te ilia fugieudo ? 8 

° Incipit te iniquo oculo intucri. b Theatrum. c Brevissimum tempus, 

d Constantis. 

— 6 ' Haec vera est lectio : prtestrinxit, id est, leviter et sine aliqua laesione 
ant pericnlo tetigit: al. perstrinxit.' Sitzm. Tliuan. primus, Reg. et uterque 
Vict, prcestrinxit : edd. Delpli. et Hack, perstrinxit. — 7 'Nam etsi rara est 
fortuitis rebus m. f.~] Expunge rb rebus, suadentibus Mss. edd. Norimb. et 
Basil.' Sitzm. — 8 ' Ilia an te fugiendo] Hzec ex Mss. et ed. Flor. ita disponi 
debent: Ante ilia f. Idem. 

NOTjE 

comparatione, digitis, articulis, la- pore, a pastoribus carmina diversis 

pillis, aut quibuslibet aliis notis com- sonis cantabantur: unde Virgil, i. 

putat, utrorum major sit snmma. jEn. vs. 166. ' Hinc, atque bine, vasta» 

1 Nunc te primum liventi oculo pra- rupes, geminique minanturln co2lum 

strinxit] Innuit Philosophia, adver- scopuli: quorum sub vertice late 

sitatem praesentem Boethii longe mi- iEquora tuta silent : turn sylvis scena 

norem esse praeterita ejusdem pros- coruscis Desuper, horrentique atrum 

peritate : quasi dicat : Fortuna a te- nemus imminet umbra.' Deinde 

neris annis prospera, nunc adversa scena fuit occultus tlieatri locus, in 

esse incipit, eaque non factis, sed quo actores, sive aulaeis sive aliis qui- 

ocvdo tantnm invidente, nee graviter busdam velis tecti, latere solebant: 

quidem, sed perstringendo leviter ; postremo brevis sed integra tlieatri 

quin si quid intolerabile videatur, actio, in qua saepius idem homo di- 

Illud citius evanescet : quare ' si nu- versas personas, tristes inodo, modo 

merum modumquelastorum tristium- lactas agit : quaratione vita hominum 

ve consideres, adliuc te felicem ne- dici potest 'scena:' 'cum ipsum saepe 

gare non possis.' hominem velox bora dissolvat,' et in 

m Vitce scenam] Scena, Graecis ounv^, vita liumana laetis succedant tristia; 

umbraculum, primum fuit camera ex ut inmundo, dieinox,Zephyro Aus- 

arborum in se cubantium ramis ac ter, tranquillitati tempestassuccedit: 

frondibue, sive natura sive arte com- qua de re sequitur carmen, 
posita, in qua, verno praesertim tem- 



170 



KOJiTHIl DE CONSOL. 



METIIUM III. 

Cum polo* " Phoebus roseis quadrigis 

Luccm spargerc coeperit, 
Pallet albentes hebetata vultus 

Flammis stella preraentibus. 
Cum nemus flatu Zcphyri ° tepentis 5 

Vernis irrubuit rosis, 
Spiret insanum nebulosus Auster, 

Jam spinis abeat decus. 

Ubi primum Sol rubeo curru quadrijugo rectus inccpit iliffundere diem per cae- 
lum, nocturna sidera retusa ignibus mstantibus Solis, contraclo candure, patient. 
Ubi sylra spiritu Zephyri plackle calcntis purpuravit rosis verncc tempestaiis, si 
Auster caliginosus flet petulunter, stalim ornumenlum a rosariis recedut necesse 



+ ' Lege poll: i. e. lucem poli.' Wakef. ad Lucret. II. 143. 

KOTJE 

ea Sol nunc perliibetur ' Iticemspar- 
gere ;' et ' stella ' secundum ' alben- 



n Polo] Polus, Graece *6Xos, gene- 
ratim est omnis circuitus : nam dici- 
tur airoTov 7roAe7j', quod est vertere : 
speciatim vero est cceluni, quod coe- 
lum vertatur : quare immota axis 
extremitas, non nisi ko.t' aurlcppacnv 
ab Astronomis vocari potuit ' polus.' 

Phoebus] Sol : de Phnebo 1. I. Met. 
3. vs. 9. Sic Lucretius lib. v. ' Dum 
rosea face Sol inferret luniina coelo.' 

Roseis quadrigis] Sol a Poe'tis fin- 
gitur curru vebi quadrijugo, sive 
quern rapiant quatuor equi: nempe 
Pyrois, Eous, jEthon, et Phlegon, 
quibus ignis, lux, ardor, et flamma, 
quatuor praecipua Solis eft'ecta, nee 
nou etiam quatuor praecipuae diei ho- 
rae significentur. Ovidius ii. Metam. 
vs. 153. ' Interea volucres Pyroeis, 
Eous, et jEtlion, Solis equi, quartus- 
que Phlegon, hinnitibus auras Flam- 
miferis implent, pedibusque repagula 
pulsant.' Sol antem oriens majori 
lumine suo diciturliinc diemspargere, 
hide vero Stellas minores, qua; per 
noctem regnabant, fugare : proptcr- 



tes' suos ' vultus, hebetata prementi- 
bus ' Solis ipsius ' flammis, pallere :' 
qua3 est vicissitudo noctis et diei ; 
de qua hie primum agitur. 

° Zephyri] Secunda vicissitudo, de 
qua hie agitur, est ventorum, Ze- 
phyri ni mini m et Austri, quorum hie 
ilium ita excipit, ut quod prioris flatu 
oritur, hoc spirante posteriore inter- 
eat. Zephyrus ergo est veiitus flans 
ab occasu acquinoctiali : unde lenis 
estet tepens, terrasque propterea di- 
citur fcecundare : hinc Graecis dici- 
tur freepvpos, quasi frorjcpSpos, vitam fe- 
rens ; Latinis vero Favonius, quasi 
genitalis mundi spiritus, a fovendo, 
inquit Plinius 1. XVI. C. 25. Virgil, ii. 
Geor. vs. 330. ' Pai turit alnuis ager, 
Zephyrique tepentibus auris Laxant 
arva sinus.' Propterea ' nemus' nunc 
dicitur ' vends rosis irrubuisse, flatu 
Zephyri tepentis.' Auster vero est 
ventus a Meridie flans : unde quibus 
populis marc est ad Meridiem, his 



PHILOSOPHISE LIB. II. 



17 1 



Seepc tranquillo p radiat scrcno 
Immotis mare fluctibus : 

Saspe ferventcs q Aquilo proccllas 
Verso concitat asquore. 



10 



est. Non raro pelagus quiescentibus undis splendct sercnitate tranquilla ; nee raro 
Aquilo excitat tempestates vehementes, turbato mari. Si ergo in unicerso terrurum 



NOTiE 



Auster vocatur transmarinus. Hie 
atitem vent us et humidus et calidus 
babetnr. 1. Humidus habetur, quod 
bumores, quos Septemtrio disjicit, 
colligat : sic Virgilio ' bumidus ;' 
Horatio ' udus ;' Ovidio ' aquaticus ;' 
Claudiano ' madidtis ;' S. Augnstino 
' pinceina pbiviarum ;' et Boethio 
' nebulosus ' est. 2. Calidus habetur, 
quod a Meridie flet. Sive autem hu- 
more suo, sive calore, sive utroque 
ventus bic animalibus, plautis, pree- 
sertimque floribus dicitur nocere : 
unde Virgil, i. Geor. vs. 444. ' Arbo- 
ribusque satisque Notus pecorique 
sinister.' Et Eel. n. vs. 38. ' Ebeu, 
quid volui misero milii ! floribus Au- 
strum Perditus et liquidis immisi 
fontibus apros.' Praesertim vero ro- 
sis Auster noxius : bine Statins Sylv. 
in. 3. ' Pubentesque rosae primos 
moriuntur ad Austros.' Propterea 
Auster bic dicitur c spirare insanum,' 
hoc est, insano modo ; et hoc eodem 
veuto spirante perhibetur ' decus 
abire spinis :' hoc est, rosa interire : 
rosa enim, florum regina, spinarum 
ut progenies sic decus est : quamob- 
rem Antonius Hallajus, nostras Uni- 
versitatis Normanaa quondam decus, 
in carmine de rosa cecinit, ut solebat, 
elegantissime : ' Ortus tamen ipsa 
memento, O rosapulchra, tui: infor- 
mis te spina creavit.' 

p Seepe tranquillo] Tertia vicissitu- 
do, quae hie adducitur in exemplnm, 
est tranquillitatis tempestatisque ma- 



quilla,' sive tranqnillitate serena, 
(' tranquillum ' enim et ' serenum ' 
Grammaticis sunt nomina substan- 
tiva,)quod mare tranquillum sit ven- 
torum expers : 2. • immotis flucti- 
bus :' quod absentibus ventis mare so- 
lito duntaxat motu actum non turbe- 
tnr : 3. ' radiis,' quos mare tranquil- 
lum remittat: mare enim pro diver- 
so modo, quo radios prarsertim solares 
remittit, nunc luminis, nunc coloris, 
et quidem varii, videtur particeps : 
unde Tullius Acad. ' mare,' inquit, 
' illud quod nunc, Favonio nascente, 
purpuieum videtur, nobismetipsis 
coeruleum videbatur, mane flavum, 
quodque nunc, quia a Sole collucet, 
albescit, et vibrat, dissimileque est 
proximo ei continenti.' Lumen igi- 
tur incurrens in fluctus tranquillos 
sive quietos, ab his eo fere modo, quo 
a speculo, remittitur : quare, sicut 
speculum, ita aqua placida potest et 
oculos perstringere et adversis ori- 
bus ora referre pro diversa ratione, 
qua lumen his corporibus remissum 
oculos afficit : bic autem non agitur 
nisi de radiatione : qnippe quaa lon- 
gius quam alter eftectus speculi dif- 
fundi potest. Ita describitur tran- 
quillitas maris. 

i Sccpe ferventes] Deinde ejusdem 
maris tempestas versatur in vehe- 
menti motu, quo mare a ventis, prae- 
sertim ab Aquilone, cietur. Aquilo 
autem, Graecis Boreas, ventus est ab 
ortu a?stivo spirans. Hie ventus ve- 



ris. Primum (juidem tranquillitas hementior est: forte quod eodem, quo 
inaris describitur: 1. 'serenitate tran- aer ab Ortu in Occasum ferri solet, 



172 



boltiiii Dli CON SOL. 



Rara si constat sua forma mundo/ 

Si tantas variat vices, 
Crede fortunis 3 horainura caducis, 15 

Bonis crede fugacious. 
Constat, aeterna positumque lege est, 1 

Ut constet genitum nihil. 

orbe eadem forma est infrequens, si mundus mutat tantas vicissitudines, ito nunc, 
confide divitiis fragilibus nwrtalium, confide bonis Jhuis. Stahitum est, et setn- 
yiterno Dei decreto stabilitum, ul nihil, quod genitum fuerit, constanter perse- 
veret. 

NOTjE 
motu feratur : hinc, anctore Festo, catur positiva. Lex aeterna est di- 
Aqtiilo vocatur, quod ' instar aquila vina voluntas, quatenushacnonsecus 
vehementissimo volatu feratur :' liinc 
judice S. Augustino, ' terrarum scopa 
est.' Notari potest hac antithesis 
marina? tranquillitatis et tempestatis : 
iterata enim hac voce, ' sape,' ' Aqui- 
lo' opponitnr ' tranquillo ;' ' ferventes 
procella,' 'sereno;' 'versum aquor,' 
' inunotis fluctibus.' 

1 Constat . . . mundo'] Sic Plinius 
Jun. ' constat magistratibns reveren- 
tia.' Et Virgil, fca. v. vs. 748. ' Quae 
nuncanituo sententia constet.' 

* Crede fortunis] Faceta et elegans 
dissimulantia, quam Graeci elpwvelav 
vocant, qua Philosophia aliud, quam 
sentiat, dicens, eo niagis de bonis ca- 
ducis detrabit, quo magis eisdem vi- 
detur tribuere fidei. Sic Seneca in 
Medea vs. 221. ' Confide regnis, cum 
levis magnas opes Hue ferat et illuc 
casus.' 

1 Constat, ecterna positumque lege est] 
Lex est voluntas principis honesta 
irapcrantis et prohibentis contraria : 



ac Deus, cnjus est, ex omni aterni- 
tate fuit: de hac lege locutus Ci- 
cero n. de Legibns : ' Hanc video,' 
inquit, ' sapientissimorum fuisse sen- 
tentiam, legem neque hominum inge- 
niis excogitatam, nee scitum aliquod 
esse populorum, sed sternum quod- 
dam, quod universum mundum re- 
geret, imperandi prohibendique sa- 
pientia.' Lex naturalis est cadem di- 
vina voluntas, quatenns, insita atque 
innata specie, lioniinibus innotescit : 
de hac loquitur idem Tullius i. de 
Leg. ' Lex,' inquit, ' est ratio insita 
in natnra, qua? jubet ea quae facienda, 
prohibetque contraria.' Lex qua? 
vulgo dicitur positiva, est eadem Dei 
voluntas, quatenus hac signo niani- 
festata innotescit : sed hac Christia- 
nis alia est vetus, alia nova. Cum 
igitur nihil fiat, nisi ilia Dei aterni 
voluntate, nihil etiam fit, nisi aeterna 
lege. Sed apud philosophos eorum 
qua fiunt quadam dicuntur ereari ; 



quamobrcm quot voluntatum princi- quadam generari. Creantur ea, quo- 



pum, tot legum genera esse possunt. 
Duplex autcm est ejusmodi volun- 
tas, divina scilicet, et humana ; quare 
etiam duplex est lex, nimirum di- 
vina, et humana. De humana hie 
non agitur. At lex divina pro tri- 
plici modo, quo considerari potest, 



rum nulla est, nisi exterior causa : 
nimirum Res. Generantur vero ea, 
quorum prater exteriorem causam, 
quadam est materia; nempe Modi. 
Res perseverant, sed modi mutantur : 
' aterna positumque lege est, ut con- 
stet genitum nihil.' Unde Seneca in 



triplicis rursus est generis, videlicet Hercule CStao vs. 1099. • Quod na- 
aterna, naturalis, quaque vulgo vo- turn est poterit mori.' 



PHILOSOPHISE LIB. II. 



173 



PROSA IV. 

Tum ego/ Vera, inquam, commemoras, o virtutum om- 
nium nutrix, u nee inficiari v possum prosperitatis meae ve- 
locissimum cursum. Sed hoc est quod recolentem^ me 9 
vehementius coquit. ? w Nam in omni adversitate fortunas 
infelicissimum genus est intbrtunii, fuisse felicem. x Sed 



Bo'ethius. 



f Memorem. 



Affiigit. 



9 In Ms. Rittersh. edd. Del ph. et Hack, meomittitur.— 10 Tlman. primus, 

NOTjE 

* Virtutum omnium nutrix] Philo- bum illud translatum fuerit ad signi- 
sophia : cum enim Philosophia sit ficandani earn, qua mens nostra vel- 



cognitio clara distinctaque eorum, 
qua? ad optimam vitae morumque ra- 
tionem pertinent, cumque evidentia 
sit veri et certi judicii norma, prop- 
terea eadem Philosophia instar pru- 
dentissimas matris ad benejudican- 
dum primo, deinde ad honeste viven- 
dum auditores alumnos inducit. Hinc, 
judice Tullio, Philosophia est ' mater 
omnium benefactorum et benedicto- 
rnm ; est cultura animi, quae extra- 
hit vitia radicitus: virtutis continet 
et officii et bene vivendi disciplinam.' 
r Inficiari] Vel, ut alii malunt, 
infitiari, pro diversa nimirum nomi- 
nis interpretatione, idem est quod 
negare. * Inficior' enim oritur ab 
'in' et c facio,' quasi fecisse negem: 
tumque scribendum per c ' inficior;' 
aut potius oritur ab ' in' et ' fateor,' 
quasi ' non fateor : ' Latini enim dixe- 
runt aliquaudo, ' infiteor,' sicut etiam 



uti commovetur, cogitationem : hinc 
cultus parentum, qui in cogitatione 
praesertim versatur: hos quippe ex 
eo dicimur colere, quod eosdem mente 
pra?sertim vencremur : hinc etiam re- 
colere idem est, quod iteratamedita- 
tione cogitare, in memoriam revo- 
care, reminisci. Exempla passim oc- 
currunt. ' Coquere' vero idem quod 
angere, sive etiam cogere : similitudo 
sumitur a corporibus ; quod quemad- 
modum corpora, quae coquuntur co- 
gunturve, partibus ad sese invicera 
accedentibus, magis comprimi, adeo- 
que ad minores loci angustias redigi 
soleant, ita mens tristi sua cogitatione 
ita constringi videtur, ut, ceteris re- 
bus cogitandis minus apta, ulterius 
diffundi nequeat cogitando. 

x Genus est infortunii, fuisse felicem] 
Non qnidem re, (quod enim praeteriit, 
id non est amplius, adeoque, ceu ni- 



hodie dicunt, ' confiteor :' tuncque hilum, te non potest reipsaaffligere,) 



scribendum per t' infitior:' mallem 
hoc ultimum. 

w Recolentem me vehementius coquit] 
Memorem magis affligit : ' recolere' 
enim dicitur a colere: colere autem 
proprie est arare : sed quod terra 
arando versetur, fact\im est, ut ver- 



sed cogitatione : sicut enim memo- 
riamalorum praeteritornmrecreamur: 
• haec olim meminisse juvabit,' Virg. 
quod hac de quadam nostra potes- 
tate, industi ia, aut quadam alia bona 
qualitate admonemur : sic bonorum 
praeteiitoruin memoria afliigimur, 



174 



COET1III DE CONSOL. 



quod lu, inquit/ falsa? opinionis supplicium y luis, 10 id re- 
bus jure imputare non possis. Nam si te hoc inane nomen 
fortuitae felicitatis z movet, quam plurimis, maximisque 
abundes, mecum reputes licet. Igitur si quod in omni for- 
tunac censu 4 " pretiosissimum possidebas, id tibi divinitus 
illaesum adhuc, inviolatumque servatur, poterisne meliora 
quaeque retinens, de infortunio jure causari 1 hA Atqui viget 
incolumis, illud pretiosissimum generis humani decus, 
Symmachus socer : b et quod vitac pretio non segnis ' eme- 
res, vir totus ex sapientia, virtutibusque fact us, suarum 



* Philosophia. 
1 Lubens. 



' Inter omnia fortunes tues bona. 



h Accusare calamitatcm. 



Reg. et uterque Vict. luas. — 11 In omni fortunes tiies censu Mss. edtl. Delph. 



NOT,E 



quod liac nostras infirmitatis convin- 
camur : quemadmodum enim placet 
potuisse, sic displicet homini glorize 
avido non posse. 

y Falses opinionis suppliciutri] Est 
qnidem snpplicium sive pama men- 
tis, memoria praeteritac prosperitatis: 
siquidem, ut dictum est, mens hac 
memoria affligitur: sed snpplicium 
illud falsaj opinionis est : cum ex hoc 
oriatnr, quod mens praecipitatione et 
praejudicio acta falso judicaverit prae- 
teritam illam prosperitatem constan- 
tis alicnjus boni rationcm obtinere. 
Quamobrem ' id' supplicium ' rebus 
jure imputare non possis:' nemo 
quippe errat nisi volens. 

1 Inane nomen fortuitee felicitatis'] 
Cum metus amittendac ejus, qua; in- 
coustans foret, felicitatis sit vera nii- 
seria, idcirco nulla reipsa est felici- 
tas, nisi constans : quod igitur for- 
tuita felicitas instar fortunae, a qua 
oriri dicitur, sitinconstans,propterea 
haec nihil habet ' felicitatis' nisi ' in- 
ane nomen.' 

a Poterisne meliora ejuesque retinens, 
de infortunio jure causari] Sed esto, 



vera felicitas: cum maximam par- 
tem bonorum, quae fortunae aecepta 
referri debere arbitraris, retineas, 
felix potius quam infelix ' de infor- 
tunio jure non potes causari.' ' Caus- 
sari,' vel utnunc apluribus scribitur, 
'causari,' proprie nihil estaliud quam 
causam alicujus effecti quaarerc aut 
afferre : sic Virg. Eclog. ix. vs. 56. 
' Causando nostros in longum ducis 
amores.' Quare Boethius, qui hac- 
tenus de adversa fortuna conqucstus, 
ab ea videtur tantae inconstaiitia; 
causas qujesivisse, non male nunc di- 
citur 'causari:' q nam vis immerito 
' causetur : ' nt jam Philosophia de- 
monstrabit, enumerando bona me- 
liora, qua? Boethio supersunt, nompe 
socerum, uxorem, liberos, ipsum 
quoque animum. 

b Symmackus socer] I. Philosophia 
commendat Symmachuin socerum 
BoiHhii. Plures fuerunt Symmachi, 
quorum stemma, si placet, legere po- 
teris apud Jacob. Sirmondum ad 
vii. lib. Epist. Ennodii. Hie autem 
agitur de Symmacho, qui Consul fuit 
sine colleL'asub Odoacreanno Clnisti 



inquit Philosophia, quae fortuita, sit 485. quique a Theodorico Hcge inter 



PHILOSOPHISE LIU. II. 



175 



securus/" tuis ingcmiscit injuriis. Vivit uxor" ingcnio 
modesta, pudicitias pudore praecellens, et, ut omnes ejus 
dotes breviter includam, patri ° similis. Vivit, inquam, ti- 
bique tantum vitae hujus exosa spiritura servat. Quo uno 12 
felicitatem minui tuam vel ipsa concesserim, tui desiderio 
lacrymis ac dolore tabescit. Quid dicam liberos d consu- 
lates/ quorum jam, ut in id aetatis pueris, vel aviti, ? vel 
paterni' 1 ' specimen elucet ingenii? Cum igitur e praeci- 
pua sit mortalibus vitae cura retinendae, o te, si tua bona 
cognoscas, felicem ! cui suppetunt etiam nunc quae vita 
nemo dubitat esse cariora. Quare sicca jam lacrymas. 



"' Nihil injuriarum sibi timens. " Rusticiana. ° Symmacho. f Qui 
jam Consules fuerunt. i Symmachi. T Boethii. 



Hack. — 12 Servat, quoque uno edd. eaulem. — 13 Haec verba sic disposita in 

notte 



alios delectus est judex in causa Ba- 
silii et Praetextati, qui magicarum 
artium accusabantur : ut refert Cas- 
siodor. 1. iv. Var. Ep. 22. Hujus enim 
Symmaclii duae fuerunt filiae ; nempe 
Galla, de qua praeter Fulgentium 
loquitur Gregor. Magnus iv. Dial. 
13. et Rusticiana Boethii uxor, ex 
qua alter Symmachus natus est, Boe- 
thii parentis collega in consulatu, et 
praedicti Symmachi nepos. Neque 
vero praestantissimus ille vir ' suarum 
injuriarum securus' ita erat, ut vide- 
batur Boethio propter earn, qua apud 
Theodoiicum valere videbatur, gra- 
tiam et auctoritatem : incoustans 
eniin ille Rex, impiis delatorum cri- 
miuationibus incitatus, Symmachum 
socerum una cum Boetbio genero oc- 
cidi jussit, auctore Procopio 1. i. de 
Bello Goth. 

c Vivit uxor] n. Philosophia lau- 
dat uxorem Boethii, earn scilicet, quaj 
vocabatur Rusticiana, Symmachi filia. 
Duae quippe fuerunt alternis Boe- 
thii uxores : prima Festi filia, dicta 
Elpis ; mulier doctissima, qua: absque 



liberis deccssit: altera filia Symma- 
chi, vocata Rusticiana; ' ingeniomo- 
desta; pudicitiae pudore prascellens ; 
uno verbo patri (Symmacho) similis.' 

d Quid dicam liberos] in. Philoso- 
phia celebrat liberos Boethii, me- 
nior cum dignitatis, turn etiam inge- 
nii, quo praeditifuerunt. Meminitqui- 
dem dignitatis, qua instructi fuere; 
nimirum consulatus : nam consularis 
apud Latinos dicitur vir, qui ali- 
quando Consul fait: hos autem Boe- 
thii ' liberos' nunc Philosophia vo- 
cat ' consulares.' Meminit etiam in- 
genii, quod in his etiam pueris tan- 
tum erat, ut in his ' vel paterni,' vi- 
delicet ipsius Boethii, ' vel aviti,' 
nimirum Symmachi,' ' specimen elu- 
ceret ingenii.' Quod demum dicitur, 
* in id aetatis pueris,' modus est lo- 
quendi Tullio etiam familiaris : ' Ita 
viximus,' inquit 1. VI. Epist. Ep. 20. 
' et id aetatis jam sumus, ut omnia, 
quae non nostra culpa nobis accidant, 
foi titer ferre debeamus.' 

c Cum igitur, §c] Ex prapdictis 
Philosophia conclndit, Boethium ad- 



176 



fcOETHII DE CONSOL. 



Nondum est ad unum omnes * exosa fortuna, nee tibi niml- 
um valida tcmpestas f incubuit; quoniam tenaces haerent 
anchorac,' 4 quae nee prgesentis solamen, nee futuri spem 
temporis abesse patiantur. Et haereant, inquam,' precor : 
illis namque mancntibus, utcumque se res habeant, enata- 
bimus." Sed quantum decus ornamentis ,s nostris deces- 
serit, s vides. Et ilia, Promovimus, inquit, 8 aliquantu- 
lum, K,l6h si tc nondum totius tuae sortis piget.' Sed deli- 
cias k tuas T ferrc non possum, qui abesse aliquid tuae 
beatitudini tam luctuosus, atque anxius conqueraris. Quis 



s Anchoras. • Ego Bo'ethius. u Evademus. 
quern fecimus progression. ■ Mollitiem tui unimi. 



Philosophia. 



w AH- 



odd. praedictis: relpalerni, velaviti.—H Ms. Rittersli. Quoniam tenaces hwse- 
rivt ancora. Quaiido tenaces hcerent Delph. Hack.— 15 Bene Ms. Rittersli. 
rensente Bernartio : sed quantum ornamentis : quod etiam codd. Vict, secun- 
dus, et Reg.— 1G Aliquantum Delph. Hack.— 17 Vict, secundus: copiosa.— 



NOTiE 



hue esse felicem : quasi dicat: Cui- 
cumque suppetuntea, quae vita nemo 
dubitat esse cariora, ille felix haberi 
potest: felix enim qui snmmo fruitur 
bono ; quale esse videtur illud, quod 
est ipsa vita carina : siquidem vitae 
rctinenda?, utpote pracstantissimo 
bono, praecipua est mortalibus cura. 
Atqui tibi Boethio suppetunt ea 
quae vita nemo dubitat esse cariora ; 
socer videlicet, uxor, et liberi omni 
virtutum gencrc prasstantissimi. Cre- 
diderim haec verba, ' o te, si tua bona 
cognoscas,' non fuisse dicta sine me- 
moria istorum Virgilii ir. JEn. vs. 
458. ' O fortunatos nimiuin, sua si 
bona norint, Agricolas!' 

f Tempestas] Allegoria ipsi Ciceroni 
usitatissima: ubi nominata ' tempes- 
tate' intelligi debet fortunic saevien- 
tis impetus, quod utroque homines 
videanturobrui : nominatis * anchoris 
tenacibus,' familiares constantissimi, 
quod utrisque < et praesentis solamen, 
et futuri spes temporis adesse possit.' 
Quamobrem sicut, maneutibus ancho- 



ris, nautis remanet spes 'enatandi;* 
sic, remanentibus pra-dictis familiari- 
bus, Boethius meliorem sperare po- 
test fortnnam. 

e Quantum decus ornamentis nostris 
decesserit] Amissis videlicet opibus 
dignitatibusque nostris. 

'' Promovimus, inquit, aliquanlulum] 
Aliquem in tui consolatione profec- 
tuin fecimus, inquit Philosophia : 
'promovere' enim aliquando idem 
quod proficere : ut apud Terent. in 
Hecyr. ' abibohinc; praesens quando 
promoveo parum.' 

' Si te nondum totius tua; sortis piget] 
Si nondum te omnino inf'elicem pu- 
tas : differunt ' pudet' et ' piget," 
quod prius turpi tudincm, postering 
noxam rei vidcatnr potius significare: 
unde Cicero pro Dom. ' me non so. 
him piget stultitiae meae, sed etiam 
pudet.' 

k Delicias] Hoc est, animi molli- 
tiem. Delicia; enim ab eo videntur 
dictae, quod animus Ii is alliciatur; di- 
cuntur enim ab, de, et lacio, traho : 



PHILOSOPHISE LIB. If. 



177 



est enim tarn composite *' 7 felicitatis, ut non aliqua ex 
parte cum status sui qualitate rixetur? sl Anxia" enim 
res est humanorum conditio bonorum, m et quae vel nun- 
quam tota proveniat, vel nunquam perpetuo ,8 subsistat. 
Huic census exuberat," sed est pudori degener sanguis/ 

y Perfects. * Disceptet. a Acerba. b Units opibus abundat, sed 

eum pudet siue ignobilitatis. 



18 Delpli. Hack, perpetua. — 19 Ms. Rittersh. amaritudinibus vita humana 



NOTjE 



inde lactat, illectat, delectat, oblec- 
tat, allicit, illicit, elicit. Sic Lucret. 
I. v. ' Quae lacere in fraudem pos- 
sent, vinctosque tenerent.' Unde forte 
nostrum Gallicum lacer, un lacet. Hinc 
quod animus qualibet perturbatione, 
sed amore praesertim et voluptate, 
alliciatur, propterea quaelibet pertur- 
batio, sed amor praesertim et volup- 
tas, deliciae vocantur: quo fit ut de- 
licia; modo in bonam, modo in malam 
partem accipiantur : sicut ergo mol- 
lities corporis in hoc versatur, quod 
illud facile possit in quemcumque 
locum versari ; sic delicatus dicitur 
ille animus, qui contrariae affectioni 
obnoxius undique potest facile flecti : 
qualis Plulosophiaa videtur Boethius, 
utpote qui ' abesse aliquid suae beati- 
tudini tarn luctuosus atque anxius 
conqueratur.' 

1 Rixetur] Disceptet. Rixa, lis est 
sive contentio inter duos pluresve 
homines, quorum alter repetit quod 
alter reddere renuit: quale nisi lux 
divina affulgeat, in omni hominum 
genere perpetuae sunt rixae : quod 
homo et status ejus, ceu quaedam 
partes, ita opponantur, ut ille homo 
quaedam videatur a sno statu repe- 
tere, quae status hie renuit reddere : 
nemo hie ex omni parte beatus. 

m Anxia enim res est humanorum con- 
ditio bonorum] Anxium dicitur illud, 
quod solicitudine mcesta premit ; an- 

Delph. et Var. Clas, Boeth 



xium enim dicitur ab ango : hoc a 
Graeco &yx<» suffoco, constringo, pri- 
mum quidem fauces, deinde mentem : 
hinc angustus et angustia, cum quis 
tantis difficultatibus premitur, ut quo 
se vertere debeat, ignoret. Atqui 
humanorum conditio bonorum solici- 
tudine mcesta animum premit : quod 
enim humana haec conditio aut nun- 
quam absoluta fuerit, ant nunquam 
perennis, semper locum relinquit aut 
appetendve absentium bonorum adep- 
tionis, aut timendae praesentium jac- 
turae : unde animi anxietas : ut pluri- 
bus exemplis deinceps confirmabit 
Philosophia. 

n Huic census exuberat] Pri mum ex- 
emplum est de divitibus, iis scilicet, 
quibus, quod hi opibus abundent, 
' census ' dicitur ' exuberare.' ' Cen- 
sus 'enim, a censendo dictus, opes 
significat : unde Claudian. Carm . 
xvn. vs. 231. ' Addictoque hominum 
cumulent aeraria censu.' ' Exuberare' 
autem abundare est, quasi extra ubera 
profluere. Sic Virgil, i. Georg. vs. 
191. 'At si luxuria foliorum exu- 
berat umbra.' Et Georg. n. vs. 516. 
' Nee requies quin aut pomis exube- 
ret annus, Aut foetu pecorum.' Atqui 
ejusmodi divites in hoc sibi videntur 
infelices, quod quibus sanguine con- 
junct', sunt, hi nobiles non sunt : ' sed 
est pudori degener sauguig.' 



M 



178 



J10ETHII Dli CO N. SOI-. 



ITimc nobilitas notum facit,° sed angustia rei familiaris in- 

clusus/ esse mallet ignotus. Illeutroque circunifluus p vi- 
tam ccelibem deflet. rf Ille nuptiis felix,* 1 orbus libcris, 



c Alter nobilis est, sed pauper tat e premitur. 
conjuge car ere dolet. 



d Tertius et dives ct nobilis se 



NOT\E 



° Ilunc nobilitas notum facif] Secun- 
dum exemplum est de nobilibus vi- 
ris : liic autem Philosophia videtur 
vim facere in verbo, dum dicit, ' no- 
bilitas notum tacit,' ' nobilis ' enim a 
'notum,' sicut a ' motiim ' 'mobilis' 
dicitnr, nt nobilis sit, quasi nominis 
claritate notns. Atqui et his nobili- 
bus sua esse potest paupertas suppli- 
cium : ' angustia rei familiaris inclu- 
sus, esse mallet ' nobilis quidam 
* ignotus :' optime autem paupertas 
vocatur ' angustia rei familiaris.' Nam 
sicut dives suis palatiis, agris, viti- 
bus, nummis, armentis, hominibusque 
subditis, qtiibus veluti circumfundi- 
tur, eo auctoritatis potestatisque 
videtur dilatatus, nt se facile credat 
inexpugnabilem, juxta illud Proverb. 
8. ' substantia divitis nibs roboris 
ejus ;' sic pauper sua taberna, agello, 
viticula, et pnerorum sarcina veluti 
obrutiis coangustatur : bine Hora- 
tius Carm. 1. in. Od. 2. pauperiem 
vocat angustam : 'Angustam, amici, 
pauperiem pati Robustus acri militia 
puer Condiscat.' 

i' Ille utroque circumfluus] Tertium 
exemplum est de iis, qui pariter divi- 
tes sunt ct nobiles ; sed qui in hoc 
se putant intelices, quod vitam du- 
cant conjugii expertem : ' vitam cceli- 
bem detlent:' vita enim conjugii ex- 
pers vocatur ccclebs : forte quia coe- 
lesti similis. 

i Ille nuptiis felix] Quartum exem- 
plum est de eo qui uxore felix est: 
quod praedictis ' nuptiis' optime sig- 
nificatur: quamvis enim nuptiae non 
sint sine utroque conjuge, melius 



tamen nuptia? dicuntur de uxore 
quam de marito : quod cum ilia spoil- 
sa deduceretur ad maritum, faciem 
ilammeo nuberet sive velaret : bine 
nnpta, connnbium, &c. Magna por- 
ro felicitas mariti, enjus est optima 
uxor: donum creleste est. Proverb. 
xix. ' domus et divitiae dantur a pa- 
rentibus, a Domino autem propria 
uxor prudens.' At felicitas ha?c sae- 
pius orbitate turbatur : ' orbus liberis, 
alieno censum nutrit h.eredi :' Seneca 
in Hippolyto vs. 1248. ' O triste 
fractis orbitas annis malum!' Haeres, 
ab hero dictns, quasi is sit bonorum 
dominus, apud Jurisperitos duplicis 
est generis : nempe suns, et exter- 
num. ' Sui Haeredcs,' ut dicitur In- 
stit. 1. ii. Tit. 19. §. 2. ' ideo appel- 
Iantur, quia domestici haeredes sunt, 
et vivo quoque patre quodammodo 
domini existimantur, veluti films, 
filia, nepos, neptisve ex filio, et dein- 
ceps ceteri liberi.' Extranei vero, 
qui hie vocantur ' alieni,' hae redes 
' dicuntur ceteri,' ait Viunius, ' qui 
non sunt sui et domestici.' At quan- 
tum homo se suosque amans 'suis' 
hieredibns laetatur, tantundein de 
' extraneis ' sive ' alienis' afilictatur. 
Ecclesiastae 4. ' Considerans reperi 
et aliam vanitatem sub Sole. Unus 
est, et secundum non habet, non 
filiuin, non fratreni, et tamen labo- 
rare non ccssat, nee satiantur oculi 
ejus divitiis, nee recogitat dicens : 
Cui laboro et fraudo animain meam 
bonis ? in hoc quoque vanitas est et 
afflictio pessima.' 



PHILOSOPHIZE LIB. II. 



179 



alieno censum nutrit* haeredi. Alius, prole laetatus/ filii 
filiaeve delictis-^ moestus illacrymat. Idcirco nemo facile 
cum fortunee suas couditione concordat. Inest enim sin- 
gulis, quod inexpertus ignoret, expertus exhorreat. Adde 
quod felicissimi cuj usque delicatissimus sensus est, et, nisi 
ad nutum s cuncta suppetant/ ' omnis adversitatis inso- 
lens/'" minimis quibusque prosternitur : adeo perexigua' 
sunt qua? fortunatissimis beatitudinis summam detrahunt. 



* Opes paral. f Vitiis. e Ad arbitrium omnia adsint. 

adversituti assuetus. » Usque adeo parva. 

HiOTJE 

T Alius prole lcetatus~] Quintum ex- notat, ut apud V r irg. 11. 



h Nulli 



emplum est de eo qui prole nata lae- 
tatur. Quod homo ad Dei imaginem 
conditns aeteruitatem appetat, quod- 
que hanc in terris assequi non valeat, 
hinc fit ut parens uterque orta prole, 
veluti magna sui parte sibi olim suc- 
cessura, laatetur: Joan. 1G. 'ninlier 
non meminit pressurae propter gau- 
dinm, quia natus est homo in mun- 
duni.' At quanta laetitia parentes 
perfunduutur natis liberis, iisdemque 
virtutem colentibus, tanta iidem afrl- 
ciuntur tristitia, si hos liberos vide- 
rint vitiis indulgere : parens ' filii 
filiaeve delictis moestus illacrymat :' 
nt nunc dicitur : Proverb. 10. 'filius 
sapiens lastificat patrem: filius vero 
stultus mcestitia est matris sudb.' 
Nimirum quod liberi videantur sa- 
nior perenniorque parentum pars, 
hos parentes optant semetipsis meli- 
ores. 

5 Ad nutuni] Ad voluntatem. Nu- 
tus, a nuendo sive movendo dictus, 
proprie niotum corporis significat: 
sic movendo caput oculosve dicimur 
annuere etabnuere vel renuere. Quo- 
niam vero ille corporis nostri motus 
nostram voluntatem consuevit indi- 
care, hinc factum est, ut, signo pro 
re significata accepto, nutus non mo- 
do humanam, sed divinam quoque 
voluntatem significaverit : ex quo 
etiam numen ipsam Dei voluntatem 



Ma. vs. 336. 
' Numine Divum In flammas et in 
arm a feror.' Et versu 777. ' Non 
haec sine numine Divum Eveniunt.' 

1 Suppetant] Adsint : quia enim 
quod petitur, id sacpius impetratur, 
usus obtinuit, nt suppetere idem sit 
quod adesse, quasi petendo impetra- 
tum. Hinc suppetia?, quas sibi sup- 
petere rebus adversis periclitantes 
expetunt. 

u Omnis adversitatis insolens~] Nulli 
adversitati assuetus. Insolens enim 
quasi non solens : solens autem is 
dicitur, qui id, in quo totus est, facit; 
quasi in solo, unoque hoc uegotio ver- 
satus: q u are 'insolens adversitatis' 
is est, qui adversitati non est assue- 
factus. Atque hie, ut nunc additur, 
' minimis quibusque prosternitur' ad- 
versitatibus ; quod mens ejus, his mo- 
tibus non assueta, minimo turbetur : 
ut enim 'ab assuetis non fit,' sic ' ab 
insuetis fit passio :' quemadmodum 
loquuntur Philosophi : usque adeo 
' perexigua sunt, quae fortunatissimis 
beatitudinis summam detrahunt.' 
Summa Arithmeticis est universitas 
quaedam, quae ex pluribus minoribus 
addendo conficitur, aut ex qua mino- 
rem subtrahendo quaedam restat : 
quamobrem ' summa beatitudinis ' 
hie nihil est aliud, quam beatitudinis 
fastigium: le comble du bonhenr. 



180 



BOETHII DE CONSOL. 



Quam multos v esse conjectas* qui sese coelo proximos' 
arbitrentur, si de fortunae tuae reliquiis pars eis minima 
contingat 1 Hie ipse locus, quern tu exilium vocas, inco- 
lentibus patria est. Adeo nihil est mi serum, nisi cum pu- 
tes:'" contraque beata sors w omnis est aequanimitate tole- 
rantis." Quis est ille tam felix, qui, cum dederit impatien- 
tiae manus," x statura suum mutare non optet? y Quam mul- 
tis amaritudinibus z humanoe felicitatis dulcedo »9 respersa 
est ! quae si etiam iruenti jucunda esse videatur, tamen, quo 
minus cum velit, abeat, retineri non possit. io Liquet igitur ■ 
quam sit mortalium rerum misera beatitudo, quae nee apud 

* Non dulitas. l Beatos. m Aliquid in eo esse miseries. n Felix 

quiclibet conditio, si aequo animo feratur. ° Putaierit impatibilem. 



respersa est dulcedo. — 20 Ed. Norhnb. retineri non potest. — 1 Amittere unquam 



NOTjE 



v Quam multos'] Sextum exemplnm 
est de ipso Boethio, de cujus ' for- 
tunae reliquiis si pars minima ' pluri- 
bus aliis hominibns 4 contingeret,' hi 
felices ' sese coelo proximos arbitra- 
rentur:' cum tamen ipse Boethius 
sese putet infelicem. 

w Beata sors~\ Beatus liomo, cujus 
mens cogitaudo ita constans est, ut, 
instar librae a>quatis ponderibus fir- 
mata, nee erigatur prosperis, nee ad- 
versis deprimatur. Sed bomo ille 
rarus est in tenis : nam quis est ille 
tam felix, qui, cum 

x Dederit impatienticp manus'] Impa- 
tientia vinci se passus fuerit: sic lo- 
quitur Tullius de Amic. ' atque,' in- 
quit, 'ad extremum dat manus, vinci 
se patitnr :' nimirum cum maiiibus 
pra?sertim homo sese tueri soleat,ubi 
primum intelligitur victas manus de- 
disse, hie intelligitur victas : 

y Statum suum mutare non optet ?] 
Instar hominis segl'i, qui cujnslibet 
situs impatiens, partes se vertit in 
o nines. 

* Quam multis amaritudinibus, Sfc.~\ 



Jam monuimus, mentem bumanam, 
veluti mediam inter Deum huma- 
nuniqne corpus, quatenus est opus 
Dei et forma hujus corporis, et a Deo 
et a corpore humano commoveri : 
bine autem putamus oriri amaritudi- 
nem et dulcedinem humanae felicita- 
tis ; dulcedincm quiclem a Deo com- 
movente ; amaritudinem vero a cor- 
pore: quare cum homo, quanidiu per- 
severat, ab utraque hac causa afticia- 
tur, idcirco nihil homini dulce est 
nisi cum amaro conjunctum : quam- 
obrem de quacumqne corporis volup- 
tate dici potest, quod Lucretius de 
Amore dixit 1. iv. ' Eximia veste, 
et victu, convivia, ludi, Pocula cre- 
bra, unguenta, corona?, serta paran- 
tur, Nequicquam : quoniam medio 
de fonte leporum Surgit amari ali- 
quid, quod in ipsis floribus angat.' 
Quin ipsa etiam dulcedo in hoc 
ainara, quod, invito ipso nomine qui 
ilia affici videtur, abeat irrevocabilis ; 
• nee retineri possit' ad nutum, 'quo 
minus abeat :' ut hie dieitur. 

a Liqmt igitur, Sfc] Philosophia ex 



PHILOSOPHISE LIB. II. 



181 



aequanimos perpetua perdurat, nee anxios tota delectat. 
Quid igitur, b o mortales, extra petitis intra vos ? positam 
felicitatem ? Error vos, inscitiaque confundit. Ostendam 
breviter tibi? surarnas cardinera felicitatis. Estne aliquid 
tibi te ipso r pretiosius? c Nihil, d inquies. Igitur si tui' 
compos fueris/ possidebis f quod nee tu unquara amittere ' 



p Vestram mentem. 



? O Boethi. 



Tua mente. 



Tuce mentis. 



NOTyE 



praedictis exemplis concludit, quod 
probandum susceperat a Nota m , feli- 
citatem horninum praesentem nee 
adeo absolutam esse, ut ' non anxios 
tota delectet,' nee adeo perennem, 
ut ' apud aequanimos perpetua per- 
duret.' jam ipsa Philosophia ad 
id, unde digressa fuerat, reversa, 
ipsum Boethii animum considerabit. 

b Quid igitur, fyc] iv. Philosophia 
commendat animum Boethii, aitque 
primum ' Mortales ' frustra ' extra se 
petere,' ut in amicis, uxore, liberis, 
uno verbo in corpore, quam habent 
' intra se,' videlicet in mente, ' posi- 
tam felicitatem :' deinde addit eos- 
dem mortales ' errore inscitiaque 
confundi :' quod nimirum extra se 
quaerant, quam intra se habent, feli- 
citatem : nbi notandum errorem et 
inscitiam differre cum in aliis, turn 
in hoc, qnod error omnis ab inscitia 
oriatur, ita ut possit esse inscitia sine 
errore, sed non error sine inscitia: 
postea promittit se ostensuram Boe- 
thio summae cardinem felicitatis ; sive 
id in quo praecipue versetur summa 
felicitas : quod enim cardo sit, in quo 
janua vertitnr, in usu est, ut id in 
quo negotium aliquod vertitur, voce- 
tur cardo. Virg. i. /En. vs. 676. 
' Hand tanto cessabit cardine rerum.' 

c Estne aliquid tibi feipso pretiosius] 
Quanquam Boethius, ut quilibet alius 
homo, corpore constet et mente con- 
junctis, nihileminus relicto corpore 
Philosophia Boethium ad unam men- 



tis suae considerationem revocat, qua- 
si ad primum beatiludinis, quam 
quaerit, fontem : idque vocat totum 
Boethium : ' tibi, te ipso:' sicut A- 
postolus Roman. 7. ' infelix horo«,' 
inquit, ' quis me liberabit de corpore 
mortis hujtis ?' ' Estne igitur,' inquit 
Philosophia Boethio, ' aliquid tibi 
te ipso pretiosius ?' 

d Nihil] Inquit Boethius : Quicquid 
enim divinitns factum naturali lu- 
mine novi, id aut mea mens est, aut 
corpus quod vulgo dicitur materia : 
sed mea mens vel ex ipso est cor- 
pore sive materia pretiosior, quod 
materiam banc, a qua ipsa cogitari 
neqnit, cogitet, ipsamque ad arbitri- 
um hue illucque, saepius cogitando, 
verset. 

e Igitur si tui compos fueris] Si tuae 
mentis tantam habueris et notionem 
et potestatem, ut ilia notione ductus 
hac potestate nunquam abutaris : 
compos enim et impos dicuntur a 
potis : unde dicimus compotem et 
impotem : sicut ratiocinatur Varro : 
potis autem dicitur vel a pateo, quod 
pateat ill i quicquid velit, vel a Dori- 
ca praepositione irorl juxta, quod quae 
juxta nos sunt, in nostra censentur 
potestate, ut placet Vossio : nam, in- 
quit Servius ad Eel. ix. Virg. ' quo- 
modo victores dicimus voti compo- 
tes, qui quod volunt faciunt ; sic 
victos e conlrario vocamus impotes, 
qui non possunt facere quod volunt.' 

f Possidebis'] In tua potestate erit, 



182 



TJOUTHII DE CONSOL. 



velis, 5 nee fortuna possit auferrc. h Atquc ut agnoscas' in 
his fortuilis rebus beatitudinem constare non posse, sic 
collige. Si beatitudo k est summum naturae bonum ratione 
degentis/ nee illud est summum bonum quod eripi ullo 
modo potest; quoniam praecellit id, quod nequeat aufcrri; 
manifestum est, quod ad beatitudinem 2 percipiendam for- 



Mentis ratione pradilu: 



Delph. Hack. — 2 Thuan. primus, Reg. et uterque Vict, quin ad beatitudinem. 



NOTvE 



S Quod nee tu unquam amittere velis] 
Crescente enim tuae mentis aileoque 
tuae originis notione, crescet et tuns 
in tuani mentein tuamque originem 
amor : cum exteriora bona tanto mi- 
nus amentur, quanto magis cognos- 
cuntur. 

h Nee fortuna possit aufcrrc'] Mens 
enim tua tuaque proinde cogitatio 
ita sunt tui juiis, niliil ut in eas in- 
constans fortuna possit. Potest qui- 
dem fortuna quani jactat suam feliei- 
tatem tibi optandam proponere ; sed 
persuadendo te fallere non potest 
nisi volentem : non prius autem id 
volueris, quam,immemor tuae mentis 
ej usque originis, specie caducorum 
bonorum veluti occaecatus fueris. 

' Atque ut agnoscas, fyc] Philoso- 
phia tandem, proposita mente hiinia- 
na bonisque externis, quibusdam ar- 
gumentis probat veram felicitatem in 
mente potius, quam in ceteris bonis 
versari : quae quidem argnmenta ut 
percipiantur, notandum apud Philo- 
soplios morales summum bonum du- 
plicis esse generis: aliud quidem in 
genere Rei : aliud in genere Modi. 
Prius est res summe perfecta : unde 
nihil est aliud qnam Dens : qnare 
Prophet a Rex Psal. 143. descriptione 
facta potentum, quorum ' filii,' in- 
quit, ' sicut novella; plantationes in 
juventutc sua ; filinc composite?, cir- 



cumornatae sicut similitudo templi ; 
promtuaria plena eructantia ex hoc 
in illud; oves foetosae abundantes in 
egressibus suis; boves crassae ; in 
quorum plateis non est ruina mace- 
riae, neque transit us nequc clamor;* 
quos denique ' beatos dixerunt,' ad- 
dit: ' beatus populus cujus dominus 
Deus ejus.' Posterius vero, quod 
aliter vocatur felicitas sive beatitudo, 
nobis videtur posse definiri cogitatio 
mentis Deo constanter adhaerentis: 
quod huic solum cogitationi conve- 
nire possit, quicquid natnrali lumine 
cognoscitur couvenire felicitati : sic- 
ut fusius alibi probavimus. Hie au- 
tem non agitur de priori, sed tan- 
tuni de posteriori summo bono, quip- 
pe quod dicitur ' naturae ratione de- 
gentis,' hoc est mentis humanae mo- 
dus. 

k Si beatitudo, fyc] Primum argu- 
mentum, quod potest sic proponi: 
Quod bonum eripi potest, hoc est, 
invito eo cujus est, amitti, illud non 
est summum bonum ; ne quidem in 
genere modi : quaudoquidem in hoc 
ipso genere melius est illud quod 
eripi non potest. Atqni omne for- 
tunse bonum eripi potest: propterea 
enim fortuna instabilis est. Contra 
vero bonum mentis cujusmodi est 
virtus, non potest eiipi, hoc est, in- 
vito eo cujus est, amitti. 



PHILOSOPHIC LIB. II. 183 

tunee instabilitas aspirare non possit." Ad haec,* 1 quera 
caduca ista felicitas vehit/ vel scit earn, vel nescit esse 
mutabilem. Si nescit, quaenam beata sors esse potest ig- 
norantiae in caecitate?* Si scit, metuat necesse est, ne 
amittat, quod amitti posse non dubitat ; quare continuus 
timor non sinit esse felicem. An vel si* amiserit, negligen- 
dum putat? Sic quoque perexile bonum est, quod aequo 
animo feratur amissum. Et quoniam m tu idem es cui 
persuasum esse, 4 atque insitum permultis demonstrationibus 
scio, mentes hominum nullo modo esse mortales ; cumque 
sit clarum, 5 fortuitam felicitatera corporis morte finiri ; 
dubitari nequit, si haec^ auferre beatitudinem potest, 6 quin 
omne mortalium genus in miseriam, mortis fine, labatur. 
Quodsi multos scimus beatitudinis fructum non morte so- 
lum, verum etiam doloribus suppliciisque quaesisse, quo- 
nam modo praesens vita facere beatos potest, quae miseros 
transacta non efficit? 

" Fortuna inconslans esse non possit beatitudo. " Praterea. w Qui hac 
felicitate mortali officii ur, hie. x Etiamsi. v Mors. 



— 3 Edd. Delph. et Hack, omittunt voculam in. Ms. Rittersli. sors esse pot erit 
ignorantice in c. Vict, secundus cacitati: quae et forsan vera lectio est, judice 
Vallin. — 4 Edd. Delph. et Hack, omittunt esse. Ms. Erfurt. Et quoniam idem 
es, cui persuasum atque insitum. — 5 Clarum sit Delph. Hack. — 6 Ms. Rittersli. 
si hac beatitudinem auferre non potest. Ed. Flor. si hac afferre beatitudinem non 
potest. Vict, primus, et Flor. afferre. 

HOTJE 

1 Ad hac] Secundum argumentum, non sinit esse felicem, nee magni 

quod potest sic institui: Quicumqne, faciendum, ' quod aequo animo fera- 

fortuna dante, felix habetur, hie vel tnr amissum.' 

scit vel nescit, se invito, hanc fortu- m Et quoniam, fyc.~\ Tertium argu- 

nae felicitatem esse mutabilem : sed mentum, quod sic disponi potest : 

quovis modo se habeat, revera felix Quaecumque felicitas morte finiri 

non erit : si enim nescit, hanc for- potest, ha?c non nisi nomine te- 

tunae felicitatem sic esse mutabilem, nus felicitas est: siquidem felicitas 

hie versabitur in ' ignorantia? casci- vera, non secus ac ipsa mens hnma- 

tate,' qua stante nulla ' beata sors' na, c.njus est, quamqne ut ' insitum' 

esse potest. At si scit, hanc fortunae sic ' multis demonstrationibus per- 

felicitatem sic esse mutabilem, idem suasum est esse immortalem,' im- 

hanc felicitatem aut timebit amitten- mortalis esse debet. Atqui felici- 

dam, aut dolebit, aut saltern negli- tas fortunae, utpote quaa corpo- 

get amissam ; sed ut timor, sic dolor ris est, morte finiri potest : unde 



184 



HOETHII 1)E CONSOL. 



NOTVE 

pluresalterins ' beatitudinis fiuctum, credatur felicitas : si enim vita liaec 

noD morte solum, verum ctiam dolo- felicitas vera fuerit, necesse est, nt 

ribus suppliciisque quapsierunt ;' id- mors, qua? est bujns felieis vitae pri- 

que eo potius, quod vita ba?c temere vatio, vera miseria habeatur. 



METRUM IV. 



Quisquis volet perennem 
Cautus ponere sedem, n 

Stabilisque ° nee sonori 
Sterni llatibus Euri, p 



Quicumque optat tutus locure domum perpetuam, quique studct constans, et non 

KOTJE 

n Perennem.. .sederri] Domum per an- peccata putem mea, tutus et intra 

nos pluies duraturam : ' sedes ' enim Spem venia? cautus? vitavi denique 

apud Latinos anctores, praesertim culpam.' Et lib. i. Carm. Od. 10. 

poetas, significat domum : ' perenne' ' Mercuri, facunde nepos Atlantis, 

vero a pluribus annis, per quos durat, Qui feros cultus hominum recentum 

dicitur : bine perennare idem quod Voce formasti catus, et decorae More 

diu perseverare : bine Anna Peren- palaestra?.' 



na, cui Veteres vota faciebant, nt 
annare perennareque commode lice- 
ret, auctore Ovidio m. Fast. 

Cautus'] Tutus : nam cautus a ca- 
vere: cavere autem judicio Varro- 
nis a cavo ; quod < prisci illi,' in- 
quit Pontanus, ' qui Latium etiam 
ante Aborigines tenuere, pleriqne in 
cavernis babitabant, quae a cavando 
essent dictae; iis autem et zestus 



Stabilisque'] Immotus et constans, 
suis, videlicet, sedibns. Cum autem 
corpus quiete semel donatum aeter- 
num quiescat, donee ab alio de sua 
quiete dimoveatur, ideo duobus dun- 
taxat modis domus fundata potest 
mere : primum quidem motu sensili 
corporum incurrentium, v. g. vento : 
deinde proprio pondere, fluentibus 
scilicet iis, quibns domus niti vide- 



cavebant et frigora, pleraque etiam batur, fundamentis: bine nunc fit 



alia incommoda, in illisque se et sua 
cantins tutabantur :' bine cavere, 
cautio, cautor a Jurisconsultis di- 
cuntur de iis, quibus divitiae tu- 
tae finnt et securae. Quoniam vero 
vir prudens, cogitationibus suis vel- 
uti prospiciens, se suaque tuetur, 
idcirco cautus catusque vocari solct. 



mentio ventorum, fluctuum marino- 
rum, cacuminis montis, et bibularum 
arenarum. 

p Flatibus Euri] Eurus, inquit Agel- 
lius, ventus est ab oriente verno, id 
est, aaquinoctiali veniens. Latinis 
dicitur subsolanus. Hie non abs re 
dicitur sonorus : quod enim vehenien- 



Horat. de Arte : ' An omnes Visuros tiori impetu feratur, solitum aeris ab 



PHILOSOPHISE LIU. II. 

Et fluctibus minantem 

Curat spernere pontum, q 
Montis cacumen alti/ 

Bibulas vitet arenas.' 
Illud protervus Auster 

Totis viribus urget : * 
Hae pendulum solutae 

Pondus ferre recusant." 



185 
5 



10 



diyicijlaminibus strepentis Euro, et temnere mare exundans veluti intentans rui- 
nam suisastibus, ille pariter fugiat verticem montis elnti, et arenas bibaces. Aus- 
ter impetuosus omni conatu vexat ilium verticem : lice vero arena disjunct a renuunt 



NOT7E 



Ortii ad Occasura fluentis cursum se- 
cutus, propterea sonum ingentem 
edit. Unde Virgil, n. Georg. vs. 441. 
' Quos animosi Euri assidue frangunt- 
que feruntque.' 

,i Pontum] Pontus generatim quod- 
libet mare, speciatim Euxinum : forte 
quia utruruque plenum laboris : vivos 
enim labor potuit esse origo rod irov- 
rov : quicquid sit. 

T Montis cacumen alti] Cacumeu, 
vertex est cum arborum turn mon- 
tium : quod plures ejusmodi corpo- 
rum partes surgendo in unum acu- 
men coeant : cacumen autem nunc 
dicitur ' montis alti;' quia quo mons 
altior est, eo pradictis ventorum fla- 
tibus magis impellitur, adeoque do- 
mus hie fundata ruinae magis foret 
obuoxia. 

s Bibulas vitet arenas] Qua? videli- 
cet aquas sorbere possint : quod enim 
his areuis intercipiatur aer, velquod- 
libet aliud corpus quod aquas sub- 
eunti, utpote graviori, locum cedat, 
propterea si arenis istis iraponantur 

aedificia ipsis aquis longe graviora, 
eadem aedificia fatiscentibus funda- 
mentis statiin corruent. Lucretius 
lib. ii. ' arenam' dixit ' bibulam ;' 
' Littoris incurvi bibulam lavit aequor 

arenam.' 

1 Illud protervus Austcr...urget] Il- 



lud montis cacumen Auster impetit. 
Auster est ventus ex plaga cceli me- 
ridiana flans. Quod autem Auster 
ex terris in sublime saepius flet, 
quemadmodum Boreas oppositus e 
contrario ex snblimi in terras; id- 
circo Auster rectum iter, quoad po- 
test, insistens in summos montium 
vertices saepius videtur incurrere : et 
propterea nunc appellatur ' proter- 
vus ' a proterendo, quia altiora cor- 
pora sibi objecta solet proterere. 
Seneca in Agam. vs. 90. ' Nubibus 
ipsis Inserta caput turris pluvio Va- 
pulat Austro : densasque nemus Spar- 
gens umbras annosa videt Robora 
frangi.' 

u Hce pendulum solutce Pondus ferre 
recusant] Hae arenae a se iuvicem dis- 
junctae impositum pondus non pos- 
sunt sustinere. Nimirum sicut librae 
duae sunt lances alternis sic mobiles, 
at, si altera graviori pondere onusta 
deorsum deprimatur, altera sursum 
attollatnr necesse sit; ita in terra, 
aqua, et aere quem spiramus, corpora 
adeo sese sustinent aequatis ponderi- 
bus, ut si alterum fuerit gravius, id 
propendeat, altero depresso : sicut 
infinitis exemplis demonstrari posset. 
iEdes autem arenis impositae longe 
graviores sunt eo liquore, quo inter- 
posito arenae mollescuut. Hoc eodem 



186 



B0ETH1I DE CONSOL. 



Fugiens pcriculosam 

Sortem sedis amoenae, v 
Humili domum memento 

Certus Agere saxo. w 
Q nam vis tonet ruinis 

Miscens aequora ventus ; x 
Tu conditus y quieti 

Felix robore z valli, 
Duces serenus aevum, 

Ridens eetheris iras. a 



15 



20 



jiortnre onus suspension. Sic tu vitam eventum incertum conditionis, ut videtur, 
grata, rccogila stabilis fundare cedent petra depressa. Turn licet ventus rebo'et, tur- 
bans maria naufragiis, tu abditus munimine conslantis aggeris, eris beatus, contem- 
tistjue caii furoribus, ages vitam trauquillam. 

NOTJE 

excmplo usus est Christus Dominus vera, ut tempestalibus minus sit ob- 
Matth. 7. ' Omnis,' inquit, 'qui an- noxia. 

dit verba mea ha?c et non facit ea, x Quamvis tonet ruinis Miscens cc- 

similis erit viro stulto, qui ajdificavit quora ventus] Ventus tonat, cum toni- 
domuni suara super arenam : et de- Iruo similis magnum excitat sonitum. 



scendit pluvia, et venerunt fhimina, et 
flaverunt venti, et irruerunt in do- 
mum ilium, et cecidit, et fuit ruin a 
illius magna.' 

v Fugiens periculosam Sortem sedis 



Miscet autem requora minis, cum 
naufragiis naves ceteraque corpora 
mari imposita prosternit. 

y Conditus] Absconditus : quemad- 
modum Virgil, i. Georg. vs. 441. 



amana] Hand aliter qui vitare cupit ' Ille ubi nascentem maculis varia- 

eventum incertum conditionis, qua? verit ortum, Conditus in nubem.' 

videtur jucunda: 'Sors' quippe, in- z Felix robore] Robur quamcum- 

quit Tiillius 1. ii. de Divin. 'idem que corporis fortitudinem significat : 

propemodum quod micare, quod ta- unde quod quercus sylvestris inter 

los jacere, quod tesseras : in quibus ceteras arbores fortissima videatur, 

temeritas et casus, non ratio et con- idcirco hrec ' robur' appellatur. 

silium valet.' Hinc sortilegi dice- Valli quieti] Vallum murus est e 

bantur, qui ductis, pueri manibus, terra ad t'ossse oram aggestus, crebris 

sortibus pnvdicerent tutura. Hinc sudibussive palis munitus : quamob- 

etiam quod in imam vel oppositam rem duae sunt valli partes, nenipe 

partem flecti potest incertum, illud agger sive terra, et pali sive sudes : 

sors dici consuevit: hujnsmodi autem quare vallum quietum est. 



est sedes amcena, quam idcirco i'hi- 
losopliia bic vocat ' periculosam.' 

w Humili domum memento Cuius 
figere saxo] Loca domum in ' saxo 
liuniili:' in 'saxo' quidein, ut firmo 
doinus nitatur t'undaniento : ' humili ' 



a Duces serenus arum Widens ailieris 
iras] Vitam duces trauquillam, con- 
temto cn:li impetu. '/Evum' enini 
signilicat vitam, nt apnd Virg. iv. 
Geor. vs. 206. ' Ergo ipsas quamvis 
angustus terminus aevi Excipiat." Et 



PHILOSOPHIC LIU. II. 



187 



NOT/E 



' ira,' quippc quara insolitus corporis 
motus comitari solet, non raro vio- 
lentos non solum bominis, sed et 
bestiarum, immo etiam inanimatornm 
corporum motus significat. Et hoc 
etiam cxemplo ususestChristus, prae- 
dicto cap. 7. Matth. ' Omnis,' in- 



quit, ' qui audit verba mea et facit ea, 
assimilabitnr viro sapient!, qui redifi- 
cavit domum suam supra petram : et 
descendit pluvia, et venerunt flumi- 
na, et rlaverunt venti, et irrueruut 
in domum illam, et non cecidit : fun- 
data enim erat supra petram.' 



PROSA V. 



Sed quoniam rationum jam in te mearum fomenta de- 
scendunt,* paulo validioribus utendum puto. Age b enim, 
si jam caduca c et momentanea " f d fortuna3 dona non es- 
sent, quid in eis est, quod aut vestrum unquam fieri queat, 
aut non perspectum 8 consideratumque vilescat?* Divi- 



z Mentem subeunt. 



" Fluxa. 



b Sordescat. 



7 ' Magis arridet scripta lectio : momentaria.' Bernart. Momentaria etiam 
suaserunt edere codices Vict, primus, Thuan. primus, et Reg. quos sequun- 
tur edd. Delpb. et Hack.— 8 Thuan. primus : prospectum.—Q Ms. Rittersb. 



NOT.E 



b Age]' Age' ad verbium dici solet : 
sed nobis videtur imperativum verbi 
ago : non secus atque fac verbi facio : 
propterea si uni tantum loquamur, 
dicimus, ' age ;' si pluribus, ' agite :' 
bine voce bac exhortamur auditorem 
ad cogitandum, loquendum, aut fa- 
ciendum. Ad cogitandum quidem: 
ut apud Virgil. Geor. in. vs. 42. ' Te 
sine nil altnm mens inchoat: en, age, 
segues Rumpe moras.' Ad loquen- 
dum : ut iEneid. vi. vs. 343. ' Die, 
age : namque mihi fallax baud ante 
repertus.' Ad faciendum : ut Gcorg. 
i. vs. 63. ' Ergo age, terra Pingue 
solum primis extemplo a mensibus 



anni Fortes iuvertant tauri.' 

c Caduca] Caducum a cadendo dic- 
tum : unde id significat, quod aut 
lapsum est, aut labitur, aut lapsurum 
est. Sic Virgil. iEn. vi. vs. 481. de 
lapso: ' Belloque caduci Dardanida?.' 
Geor. i. vs. 368. de labente : ' Saepe 
levem paleam et frondes volitare ca- 
ducas.' Et /En. x. vs. 622. de lap- 
suro : ' Si mora prasentis Ieti teiu- 
pusque caduco Oratur juveni.' 

d Momentanea [momentaria] Fluxa : 
bac voce utitur S. Ambrosius : sed 
eandem non potui invenire apud 
Latinos auctores, quos vocant classi- 
cos. 



188 UOETIIII DE CONSOL. 

tiaene vel vestri/ vel sui 9 natura pretiosae e sunt? Quid 
earum potius'' aurumne, an vis congestae pecuniae? Iof At- 
qui haec" cfFundcndo magis, quam coacervando melius 
nilent: siquidem avaritia semper odiosos, claros largitas 
facit. Quod si manere apud quenquam non potest, quod 
transfertur in alteram ; tunc est pretiosa pecunia, cum trans- 
lata in alios largiendi usu desinit possideri. At eadem si e 
apud unum, quanta est ubique gentium congeratur, ceteros 
sui inopes fecerit. £t vox quidem tota pariter multorum 
replet auditum : vestrae vcro divitiae, nisi comminutae, in 
plures transire non possunt: quod cum factum est, 1 * pau- 
peres necesse est faciant quos relinquunt. O igitur angus- 
tas inopesque divitias, quas nee habere totas pluribus li- 
cet, et ad quemlibet sine ceterorum paupertate non veniunt ! 

* O homines. d Pretiasius. e Tanta. 



Divitiane vel vestra, vel sui: quod etiam codd. Thnan. primus, Keg. et Vict, 
primus. — 10 Vulg. congesta pecunice. — 11 ' Atqui ha~\ Germanius quod in 
scriptis: atqui luec.' Ber. — 12 Ms. Rittersh. Quod cum factum sit. — 13 In 

NOTiE 

c Divitiane vel vestri, vel sui natura sunt et distinctae, nihil ut involvant 
prctiosce'] i. Philosophia probat, gene- praeter id quod a rebus cogitationi 
ratim divitias non esse aliquod men- subjectis, utpote earumdem causis, 
tis humanae bonum, non solum quod acceperunt. Deinde vero propter 
oranc fortunae bonum, cujusmodisunt ' vestri,' o homines, 'naturam :' cum 
divitiae, extra mentem est, attentius- videlicet illae idea?, praeter id, quod a 
que consideratum sordescit, utjam rebus cogitationi objectis habent, 
dixit ; sed etiam quod nulls divitiae ipsum judicantis pra?judicium invol- 
pretiosae sunt. Pretiosum ergo nobis vunt. Optime igitur Philosophia 
id dicitur, quod in nostra existima- quaerit, an ' divitiae pretiosEe' sint 
tione versatur: hac enim nostra ex- ' vestri, vel sui natura ;' turn pro com- 
istimatione fit, ut illius comparandi pei to ponens divitias 'sui natura pre- 
causa, quod a nobis poscitur, pre- tiosas' in numero bonorum non esse, 
tium solvamus : unde pretiosum die- sequenti pecuniae, gemmarum, agro- 
turn est. Duobus autem modis ali- rum, vestium, et famulorum enume- 
quid versari potest in nostra existi- ratione probat easdem divitias ne- 
niatione, pro duplici modo, quo sese quidem ' vestri natura pretiosas' inter 
habere possunt ideas, ex quihus veluti bona esse recensendas. 
ex qnadam materia ilia existimatio, f Aurumne, an vis congesta pecunia} 
utpote judicium, constat. Primum n. Philosophia speciatim dictura de 
quidem propter ' sui naturam :'quan- quibusdam divitiarum generibus, ni- 
do scilicet praedictae ideae ita clarae niiriim de pecunia, gemmis, agris, 



PHILOSOPHISE LIB. II. 



1S9 



An gemmarum fulgor oculos trahit? g Sed si quid est in 
hoc splendore praecipui, gemmarum est lux ilia, non homi- 
num : quas quidem mirari homines vehementer admiror. 
Quid est enim carens animas motu, atque membrorum' 5 
compage, quod animatae ralionabilique naturas pulchrum 
esse jure videatur? Quas tametsi conditoris opera, suique 
distinctione postremae aliquid pulchritudinis trahunt, intra 
vestram tamen excellentiam collocatas, admirationem ves- 
tram nullomodo merebantur. An vos agrorum pulchritudo 
delectat? h Quidni?^" Est enim pulcherrimi operis pul- 
chra portio. Sic quondam sereni maris facie gaudemus : 
sic Ccelum, Sidera, Solem, Lunamque miramur. Num te 

/ Dicit Boethius. 



Thuanaeo primo, et utroque Victorino deest membrorum. — 14 Ms. Rittersh. 



notve 



vestibus, et famnlis, incipit a pecu- 
nia ; quam idcirco Hicit non haberi 
posse pretiosam, quod nee diffundi 
possit, juxta ejus institutum, quin 
' largiendi usu desinens possideri' 
ipsum dantcin pauperet: nee 'con- 
geri avaritia,' quin ' ceteros sui ino- 
pes faciat,' in hoc ipsa voce, rerum 
omnium tenuissima, tennior, cum 
' vox tota pariter multorum repleat 
auditum :' nee mirum : quandoqui- 
dem vox, utpote sonus, versatur in 
quodam tremore aeris, qui quod li- 
quidus sit, ab uno homine Ioquente 
undique commoveri potest : peeunia 
autem est nummus ex acre primum, 
deinde ex auro argentove coufectus, 
quo statutis legibus res propter fa- 
cilius commercium permutari pos- 
sunt : licet autem plura corpora si- 
mul moveri possint, idem tamen cor- 
pus non potest pluribus simul locis 
circumscribi. 



non sit hominum,sed illorum duntax- 
at affectio corporum, quo?, cum ' ina- 
nimata'sint, sic infra mentis huma- 
ns ' excellentiam collocata sunt,' ut 
liominis ' admirationem nuilo modo 
mereantur.' Nimirum gemma est la- 
pis, qui instar vitri pellucens, lumen 
ideo transmittit, quod ante liquatus 
fnerit, quam lapidesceret. Hinc si 
aliquid metalli, alteriusve corporis 
opaci, gemmae adhuc liquescemi in- 
fundatur, gemma pellucere minus 
apta coloratur : hinc snus est gem- 
marum sive pellucentium, sive relu- 
centium fulgor, quo oculi ita moven- 
tur, ut mens ipsa ad gemmas primum 
spectandas, deinde admirandas, et 
aliquando etiam amandas excitetur ; 
donee exuta omni prajudicio, adver- 
tat hie nihil aliud esse, quam motum, 
non solum ipsa mente, a qua cogita- 
tur, inferiorem ; sed ipsi etiam cor- 
porum vitae, quae in perenni continu- 



s An gemmarum fulgor oculos trahW] ataque motione versatur, longe post- 

iii. Philosophia gemmas dicit menti ponendum. 

humanae non debere esse pretiosas, h An vos agrorum pulchritudo delec- 

quod lumen, quo gemmae splendent, tat] iv. Philosophia addit, neque 



100 



BOICTHII DK CONSOL. 



horum aliquid attingit?- mini audes alicujus taliura splen- 
dorc gloriari? An vernis floribns ipse distingueris? aut 
tua ,+ in aestivos fructus intnmescit nbcrtas ? Quid inani- 
bns gaudiis raperis ? quid externa bona pro tuis amplexa- 
ris ? Nunquam tua i'acict esse fortuna, quae a te natura 
rcrum fecit aliena. Terrarutn quidem fructus, animantium 
proculdubio debentur alimentis. Sed si, quod naturae satis 
est, replere indigentiani velis, nihil est quod fortunae afflu- 
entiam petas. 15 Paucis enim niinimisque natura contenta 
est: cujus satietatcrn si superfluis urgere velis, aut injucun- 
dum, quod infuderis, fiet, aut noxium. Jam vero pulchrum 
variis fulgere vestibus ' putas : quarum si grata intuitu 
species * est, aut materiae naturam, aut ingenium rnirabor 

e Ait Philosophia. h Forma. 



An tua. — 15 Petis Delpb. Hack.— 16 An vero te longus edd. praedictae. Ms. 

NOTiE 

etiam agios pradictae menti esse de- planius est : ' quid enim tarn planum 
here pretiosos : quia cum ager dica- videtur,' ait Tullius n. Acad. ' quam 
tur territorium, quod diligentius col- mare ? ex quo etiam a?quor illud poe- 
tum fruges affert, ager pietiosus tie vocant.' Non denique suo motu, 
menti haberi nequit, nisi aut sua mag- sive ' florens,' sive etiam ' fructuo- 
nitudine, quatenus terminis longissi- sus :'quoi)iam floies, fructusque agro- 
mis circuinscribitur ; aut sua figura, rum extra homiuem sunt; aut si ho- 
quatenus tumoiis expers, ceu cylin- rum pars quaedam ipsum hominis 
dro arquatus fuerit ; aut suo motu, corpus instar alimenti subeat, haec 
quatenus non modofertilis, sed etiam tain parva esse debet, ut ' si naturae 
fructuosus fuerit : ' agio bene culto,' satietatem superilnis urgere velis, aut 
inquit Tullius, ' nil potest esse nee injucundum, quod infuderis, fiat, aut 
usu uberius, nee specie ornatius.' noxium.' Lucretius 1. v. ' Quod si 
Atqui nullo ex bis modis ager menti qnis vera vitam ratione gubernet : 
bumanae pretiosus esse potest. Non Divitia? grandes homini sunt, vivere 
sua magnitudinc : nam ' Luna,' ' Sol,' parce, jEquo animo : neque enim est 
' Sidera,' 'Coclum,' quae tamen ipsi unquam penuria parvi.' 



menti pretiosa non videntur, ' pul- 
cberrirai operis portio ' sunt quolibet 
agio major. Non etiam sua figura 
plana: siquidem mare : quod niliilo- 
minus tanto in pretio non est, dum 
tranquillum est et serenum, aquis 
aMjuali pondcre libratis, non solum 
agio, sed quolibet alio corpore piano 



Pulchrum variis fulgere vestibus'] 
v. Pbilosopbia probat, neque etiam 
vestes menti nostrae liabendas esse 
pretiosas; quod quae ' vestium grata 
intuitu species est,' baec non ad nos- 
tram mentem, sed aut ad ' materiae 
naturam,' aut ' ad ingenium ' spectat 
' artificis.' Imo pulcberrima Testis 



PHILOSOPHISE LIB. II. 191 

artificis. An vcro longus ,6 ordo famulorum k facit esse 
felicein? qui si vitiosi moribus sunt, perniciosa domus 
sarcina,' I7 et ipsi domino vehementer inimica : sin vero 
probi, quonani niodo in tuis opibus aliena probitas numera- 
bitur? Ex quibus omnibus nihil horum quas in tuis ,8 com- 
putas bonis, tuum esse bonum liquido monstratur. Quibus 
si nihil inest appetendas pulchritudinis, quid est, quod vel 
amissis '? doleas, vel laeteris retentis 1 Quod si natura pul- 
chra sunt, quid id tua refert? Nam heec per se a tuis quo- 
que opibus sequestrata * ' placuissent. Neque enim id- 
circo sunt pretiosa quod in tuas venere divitias, sed quoni- 
am pretiosa videbantur, tuis ea divitiis annumerare maluisti. 
Quid autem tanto fortunae strepitu desideratis ? l Fugare, 
credo, indigentiam copia quaeritis. m Atqui hoc vobis in 

1 Onus. k Sejuncta. l Fortunnm tuum frequenter appellando, tantuque 

concursu qucerendo. 

Rittersh. An vero longus .... moribus sinl. — 17 Ms. Erfurt, jierniciosa domus 
est sarcina. — 18 Tuuan. primus, Reg. uterque Vict, et Flor. quce tui in tuis. — 

NOTjE 

ne a minima quidem febre te poterit rito concludit beatum hominem noil 

liberare. Lucretius 1. n. ' Nee ca- esse, quod pecunia, gemmis, agris, 

lidae citius decedunt corpore febres, vestibus, et f'amulis abuudet. Horat. 

Textilibus si in pictaris, ostroque ru- Carni. iv. Od. 9. ' Non possiden- 

beuti Jactaris, quain si piebeia in tern multa vocaveris Recte beatum : 

veste cubaudiini est.' rectius occupat Nomen beati, qui 

k An vero longus ordo famulorum] Deorum Muneribus sapienter uti, 

VI. Philosopliia pariter demonstrat, Duramque callet pauperiem pati, Pe- 

famiiloruin turbam prasdictae menti jusque lelo rlagitiiim timet, Non ille 

non esse pretiosam : quia famuli isti pro caris amicis Ant patria timidus 

vel improbi sunt, vel probi. Si im- perire.' 

probi, tautum abest nt domino pre- ' Sequestrata'] Sejuncta. Seques- 

tiosi sint, ut potius ' perniciosa do- tratus autem dicitur a sequestro, hoc 

mus sarcina, et domino vehementer a sequester, qui est arbiter inter 

inimica,' quippe qui lege divina te- utramque partem, sic medius, ut neu- 

netur famulum et a vitio retrahere trius praejudicio actus judicet: quem- 

et ad virtutem promovere. Hebr. admodum JEn. xi. vs. 133. ' Bis 

IS. 'ipsi enim doniiui pervigilaut, senos pepigere dies, et, pace seques- 

quasi ratioueui pro auimabus reddi- tra.' Sed vox ista, 'sequestiatus,' 

tuii.' Si vero probi : ' quonam mo- qua Arnobius 1. v. adv. Gen. et Cas- 

do in tuis opibus aliena probitas nu- siodorus 1. i. Var. cap. 3. utuntur, 

merabitur ?' Quare Philosopliia me- purioris Latinitatis non videtur. 



LD2 



EOETH1I DE CON SOL. 



contrarium cedit Pluribus quippe adminiculis opus est n 
ad tuendam pretiosae supellectilis ° varietatem : vcrumque 
illud est, permultis indigere eos 20 qui permulta possideunt : 
contraque minimo,"' ■ qui abundantiam suam naturae neces- 
sitate, non ambitus superfluitate p metiantur. Itane autem 
nullum est proprium vobis atque insitum bonum, ut in ex- 
ternis ac sepositis rebus bona vestra quseratis ? Sic reruni 
versa conditio q est/ ut divinum merito™ rationis animal/ 
non alitor sibi splenderc, nisi inanimatae supellectilis pos- 

m Indigere eos. n Titulo. 



19 Quid est, quod amissis vulg.— 20 Eos indigere Delph. Hack.— 1 Thuan. 
primus, et utcrque Vict, contraque minimum.— 2 Auctior lectio Ms. Rittersli. 

NOTjE 

m Fugare, credo, indigentiam copia studemus comparandis, rati nimirum 
quceritis] Id unum praetexuntquicum- nos eo majorcm de nobis existinia- 



que vehementiori praedictorum studio 
afficiuntur. Scilicet unusquisque ho- 
mo suae tenuitatis conscius, pecunia, 
gemmis, agris, vestibus, et famulis, 
veluti totidem satellitibus circumda- 
tns, his putat se posse ab omni hos- 
tium injuria liberari : sed fallitur. 

n Pluribus quippe adminiculis opus 
est] Adminiculum est auxilium, quod 
ad manum, sive pracsto est : quod 
autem praedicta bona perpetuae sint 
corruption! obnoxia, ideo quo plura 
possidemus, eo ad ilia conservanda 
plura nobis ad manum esse debent 
auxilia. 

° Supellectilis] Supellex propiie est 
ornamentum aulae, cujusmodi sunt 
aulaea, sedilia, lintea, vasa, ceteraque 
domus utensilia, quod nimirum haec 
pellibus involuta, a militibus, et for- 
te etiam a Legatis, ad snos usus por- 
tarentur : hie autem supellectilis va- 
rietas est praedictorum bonorum ex- 
ternerum multitiulo, nomine partis 
ad tot urn translate. 

p Non ambitus superfluitate] Non 
solum prapsidii causa, ut dictum est, 
sed ambitu etiam praedictis divitiis 



tionem in mente ceterorum hominum 
excitaturos, quo pluribus majoribns- 
que ejusmodi bonis fruemur: atque 
id ex eo evidens est, quod, si arbi- 
traremur fore ut a nullo unquam ho- 
mine viderenmr, nee gemmis, nee 
vestibus, nee ullis ejusmodi bonis ita 
inhiaremus. 

'i Sic rerum versa conditio] Mens 
quippe mea mei corporis forma est, 
sed a Deo et propter ipsum Deum 
creata: quamobrem veluti media in- 
ter Deum conditorem, corpusque 
consols, ab utroque sic informatur 
notionibus.ut ab utroque in suas tra- 
hatnr partes : sed lieu ! cum Deo 
unice diligendo vacare deberet, infe- 
lici cum propria^ infirinitatis, turn 
perturbationis pondere ad corpus 
primum, deinde ad cetera corpori fa- 
mulantia truditur; qua quidem in re 
homo,' divinum merito rationis ani- 
mal,' ceteris rebus creatis insipien- 
tior, injuriam facere videtur et Deo 
et sibi. Primum quidem bomo est 

r Divinum merito rationis a?d:nal] 
Homo enim ut nemo nescit, constat 
ex mente et corpore mutuo conjunc- 



PHILOSOPHISE LIB. II. 



193 



scssionc vidcatur? Et alia quidem suis contcnta sunt: s 
vos autcm * Deo mcntc consimiles, ab rebus infimis cxcel- 
lcntis naturae ornnmenta caplatis: nee intclligitis quantam* 
conditori vestro i'aciatis injuriam. Hie genus humanum' 
terrenis omnibus praestare voluit: vos dignitatem vestram 
infra infima quaeque detruditis. Nam si omne cujusque 
bonum, eo cujus est, 4 constat esse pretiosius, cum vilissima 
rerum vestra bona esse judicatis, eisdem vosmetipsos vestra 
aestimatione s summittitis : quod quidem baud immerito 
cadit/ u Humanae quippe naturae v haec conditio est, tit 

Homines. p Contingit. 



sic rerum versa lex et conditio est. — 3 Quantum Dclph. Hack. — 4 Ms. Rittcrsh. 
Nam si omne, quad cujusque bonum, id eo cujus est. — 5 TJterque Vict, et ed. 



NOTjE 



tis : mens ' ratio,' corpus ' animal' 
non raro appellatur : sed mente ho- 
mo similis est Deo : sicut statuitur 
Genes. 1. ' faciamus,' inquit Deus, 
' hominem ad imaginem et similitu- 
dinem nostram :' quatenus videlicet 
mens nostra res est, instar Dei, cogi- 
tans: nnde homines n. Petri l.'divi- 
nae consortes naturae ' dicuntur : 
propterea nunc liomo vocatur ' animal 
merito,' sive titulo ' rationis divinum.' 
' Homines,' inquit Tullius de Un. 
' Deorum immortalium quasi gentiles 
sunt, et divini generis appellantur, et 
omnium animantium tenent principa- 
tum.' Deinde idem homo est cete- 
ris rebus creatis insipientior: quan- 
doquidem 

s Alia quidem suis contenta sunt] 
Nam corpora inanimata, plantar, bes- 
tiac ipsae finibus sibi divinitus prae- 
scriptis ita continentur, ut nee pecu- 
niae, nee gemmarum, nee agrorum, 
nee vestium, nee t'amulorum deside- 
rio teneantur. Praeterea idem homo 
injuriam videtur facere Deo. 

' Ille genus humanum, §c.~\ Cum 
enim Deus, utpote cujus sapientia 
inhnita est, quolibct hominc etiam 



sapientissimo sit sapientior ; propte- 
rea ille homo injuriam facit Deo, qui 
ausus suum judicium divino antepo- 
nere, quarn dignitatem Deus terrenis 
omnibus praestare voluit, banc infra 
infima quaeque detrudit. Atqui ho- 
mo praedictis bonis inhians ita se ha- 
bet. Bonum enim ita in perfectione 
versatur, ut quod cuique bonum, illnd 
eidem, semetipso videatur perfec- 
tius, utpote a quo perfici possit : ne- 
que etenim perfici potest, nisi a per- 
fection. Quamobrem cum pretio- 
sum, ut supra dictum est, illud ha- 
beatur, quod in nostra est existima- 
tione, cumque haec existimatio non, 
nisi crescente rei subjectae perfec- 
tione, crescere debeat, idcirco quic- 
quid alicui bonum videtur, illud ei- 
dem pretiosius videatur, necesse est : 
quare homo summo famulorum, ves- 
tium, agrorum, gemmarum, pecuniae, 
et ceterarum ejusmodi rerum abjec- 
tissimarum desiderio occupatus, res 
istas sua etiam iv.ente pretiosiores 
perfectioresque esse existimat, adeo- 
que suo conditori facit injuriam suo 
illo falso judicio ; 

u Quod quidem haud immerito cadit] 



Delph, et Var. Clas. 



Bveth. 



N 



194 BOETHII DE CONSOL. 

turn tantuin ceteris rebus, cum se cognoscit, excellat: ea- 
dem tamen infra bestias redigatur, si se nosse desierit. 
Nam ceteris animantibus sese ignorare, natura est : homi- 
nibus vero, 6 vitio venit. Quam vero late patet vester hie 
error, w qui ornari posse aliquid ornamentis existimatis 
alienis ! At id fieri nequit. Nam si quid ex appositis lu- 
ceat, ipsa quidem? quae sunt apposita, laudantur: illud 
vero his tectum atque velatum in sua nihilominus fcedi- 
tate perdurat. 8 Ego vero nego, illud esse' bonum quod 
noceat habenti.* Num id mentior? Minime, inquies. 10 
Atqui divitia3 possidentibus persaape nocuerunt, cum pes- 
simus quisque, eoque alieni 11 magis avidus, quicquid us- 
quam auri, 12 gemmaram IJ est, se solum, qui habeat dig- 



Delph. existimatione. — G In Thuan. primo, Reg. et utroque Vict, decst vero. 
— 7 ' Ferri potest: cur tamen a veteri non stem? ipsa siquidem.' Bernart. — 
8 Ms. Rittersh. et ed. Flor. Nihilominus in sua fceditate perdurat. — 9 Mss. nego 
nllum esse. — 10 Thuan. primus, Reg. et uterqne Vict, minime, inquis. — 11 Vict. 
secundns: atque alieni. — 12 Auri usquam Delph. Hack. — 13 Gemmarumque est 
edd. eaedem. 

NOTjE 

Quod quidem falsum judicium nee ror~] Est quidem hie ' error ' sive fal- 

sine aliqua causa est, nee sine aliquo sum judicium, quatenus homo arbitra- 

effectu : oritur quippe ex voluntaria tur, mentem suam ornari posse orna- 

humana? mentis ignoratione, quae ig- mentis alienis, videlicet pecunia, a- 

noratio, crescente illo judicio, cres- gris, gemmis, &c. ' ipsa enim quae 

centibusque adjunctis illi perturba- sunt apposita, laudantur, quod vero 

tionibus, crescit. his tectum atque velatum in sua ni- 

v Humana quippe naturae, fyc] Ho- hilominus fceditate perdurat :' cada- 
mo in hoc differt a ceteris animanti- vera putes pulchris condita sepul- 
bus, quod ille possit, cetera? vero ani- cris ; stercora nivibus obducta. At 
mantes non possint cogitare : quare ille ' error late patet,' non solum ra- 
quod cetera? animantes ' sese igno- tione multorum hominum, qui illo in- 
rent,' hoc illarum ' natura ' est : quod ficiuntnr, verum etiam ratione diver- 
vero homo se 'ignoret,'id ejus ' vi- sorum motuum cum animi turn cor- 
tium ' est, quatenus praecipitationi poris, quorum error ille est causa : 
et prsejudicio obsecutus, ad suam quamobrem homo hoc ipso errore non 
mentem animo non vult attendere : modo Deo, ut probatum est, sed et 
nude justo Dei judicio fit ut ' infra sibi ipsi facit injuriam. 
bestias redigatur: nolite fieri,' inquit * Ego vero nego illud esse bonum 
David Psal. 31.' sicut equus et mu- quod noceat habenti] Ha?cPliilosophiaj 
lus, quibus non est intellectus :' ut ni- ratiocinatio interpretationc non indi- 
mirum sui immemor, instar bestia>, get. Quod, inquit, nocet habenti, 
tfflc feratur, quo corpus rapit. illud habentis bonum esse non potest : 

w Quam vero late patet vester hie er- bonum quippe favere debet, non no- 



PHILOSOPHIC LIB. II. 



195 



<* 



nissirnum putat. Tu igitur, qui nunc contain,? s gladiumquo 
sohcitus pertimcscis, si vitaa hujus callem T vacuus viator 
intrasses, coram latrone cantares. O praeclara opum mor- 
taliura beatitudo, quam cum adeptus fucris, securus esse 
desistis ! 



9 Longum fust em. 



Semitam. 



notc 



cere. Atqui praedictae divitiae nocent 
habentibus, cum in aliis, turn in hoc 
praesertim, quod ' pessimus quisque 
eoque alieni magis avidus, quicquid 
auri usquam genimarumque est, oe 
solum, qui habeat, dignissimum pu- 
tat :' sua videlicet perturbatione 
praesertimque avaritia occaecatus : 
unde per fas et nefas opibus studet 
acquirendis. Plautus in Captiv. Act. 
u. Seen. 2. ' Odi ego aurum : multa 
multis suasit perperam.' 

s Qui nunc conturn, £(•<?.] Philosopbia 
alludit ad hos versus Juvenal. Sat. 10. 
1. iv. vs. 19. ' Pauca licet portes ar- 
genti vascula puri Nocte iter ingres- 



sus, gladium contumque timebis, Et 
mot33 ad Lunam trepidabis arundinis 
umbram, Cantabit vacuus coram la- 
trone viator.' Latro autem nunc ille 
dicitur, qui vias obsidens viatoribus 
aufert opes, saepe etiam vitam. Ni- 
mirum latro olim erat miles conduc- 
tus sive satelles, sic dictus quasi la- 
tero, quod stiparet principis sui la- 
tus. Quoniam vero ejusmodi bomines 
sua apud Reges auctoritate abusi, 
viatores aggredi pecuniamque auferre 
non dubitabant ; factum est, ut qui- 
cumque viarum obsessores, dicti fue- 
rint latrones. 



METRUM V. 

Felix nimium prior aetas/ 
Contenta fidelibus arvis/ 

JEtas prima hominum priscorum erat nimis beata, contenta suis arvis fertilibus, 

NOTiE 

mox daturos Progeniem vitiosiorem.' 
Hie autem agitur de aetate aurea,quai 
idcirco vocatur ' prior:' de qua aetate 



y Prioj- cetas\ i. Pbilosophia ponit 
discrimen inter vetera et nova tem- 
pora. Poetis quippe quatuor sunt 
Mundi aetates, nempe aurea, argentea, 
aerea, et ferrea ; quod quemadmodum 
ferrum ab a?re, aes ab argento, ar- 
gentum ab auro; sic nepotes a vir- 
tute majorum degenerant : unde Ho : 
rat. 1. in. Carm. Od. 6. ' Damnosa 
quid non imminuit dies? ./Etas paren- 
tum. pejor avis, tulit Nos nequiores, 



quae nunc dicuntur, haec maximain 
partem dicta fuerunt a Virgil, i. et 
in. Georg. Tibullol. i.El.3. Lucre- 
tio 1. v. Horatio Epod. Od. 16. Ovid, 
i. Metam. Juvenali Sat. vi. &c. 

z Contenta fidelibus arris] II. Philo- 
sopbia tractatura de victu, nimirum 
cibo potuque aureae illtus sive prioris 



10(3 



BOKTHII DE CONSOL. 



Ncc inerti pcrdita luxu ; a 

Facili quae sera solcbat 

Jcjunia solvere glande : b 5 

Ncc Bacchica munera norai I+ 

ncquc dissoluta httemperie ignava, quce consumer at, post lon?<i jejunia, pasci gland e 
cxpedita. Hi nesciebant vina, Liberi sive Bacchi dona, permiseere cum mdleflut- 



11 Non . 



norant Vnlg. nostra est lect. cod. Thuanaci, et Flor.- 

noi\e 



-15 Tliuan. 



ffitatis, incipit ab ipsa cjusmodi vic- 
tus causa, nempe ab 'arvis fidelibus,' 
quibus veteres illi contenti erant. 
' Arvum' auteni, inquit Festus, * a- 
ger est nccdum satus:' fidele vero id 
dicitur, quod votis rcspondens, ex- 
pectationem possessoris non frustra- 
tur : atqui aurea ilia aetate agri nee 
•rati nee sati idipsum praestabant. 
Lucret. 1. v. ' Nee robustus ei at cur- 
vi moderator aratri Quisquam : nee 
scibat ferro molirier arva, Nee nova 
defodere in terrain virgalta, neque 
altis Arboribus veteres decidere fal- 
cibu' ramos : Quod Sol, atque imbres 
dederant, quod terra crearat Sponte 



bus rctatis, brcviter notat ea, quae 
nostram inter et priscaiu viclus ra- 
tionem animadvert! possunt discri- 
mina ; quorum alia ad ipsa cibaria, 
alia ad liorum niodum pertinent. Pri- 
mum enim nostra cibaria exquisita 
esse solent et arte parata: prisca 
erant f'acilia et ab ipsa natnra sup- 
peditata. Deinde nostra cibaria fre- 
quenter sumuntur, et saepius nulla 
instigante fame : prisca non nisi post 
'jejunia,' eaque 'sera,' sive ad ulti- 
mum usque diem servata. Postremo 
nostra cibaria esse solent carnes, pis- 
ces, et optimum quodque fructuum 
terrestrium genus : prisca erant glan- 



sua, satis id placabat pectora do- des, ignobile frngum vulgus ; quod 
Ovid. I. Metam. vs. 109. ' Mox pluribus aliis cum Oratorum, turn 



etiam fruges tellus inarata ferebat.' 
a Nee inerti perdita luxu] Luxus 
liic vitiuin est dissoluti animi, quod 
bic variis suis cogitationibns, in con- 
trarias veluti partes distractus, instar 
liquoris motu evanescentis dilui videa- 
tur : ut enim a fluo est fluxns, sic a 
luo est luxus; unde luxuries : sic Te- 
rentio ' adolescens ' dicitur ' luxu per- 



Poetarum testimoniis confirmari po- 
test. Virgil, i. Georg. vs. 8. ' Cbao- 
niam pingui glandem mutavit arista.' 
Et vs. L59. ' Concussaque famein in 
sylvis solabere quercu.' Lucretius 1. 
v. ' Glandiferas inter curabant cor- 
pora quercus . . . Ast odium ccepit 
glandis.' Ovidius i. Metam. Fab. 3. 
vs. 103. ' Contentique cibis nullo co- 



ditus.' Ille autem luxus non abs re gente creatis, Arbuteos f<etus mon- 

tanaque fraga legebant, Cornaque,et 
in dinis baerentia mora rubetis, Et 
quae deciderant patula Jovis arbore 



vocatur iners : nam incrs quasi sine 
arte generatim significat rem omnem 
qua; est motus expers : sicut Ovidio, 
' ncc quicquam nisi pondus iners.' 
Atqui ille animi luxus piimum qui* 
tie m cogitationcs, deinde corporis 
ipsius buniani motus rectos impedit. 
■ Jejunia solvere glande] III. Pbilo- 
sopliia comincndaus cibum prioris il- 



glandes.' Hinc primi homines voca- 
bantur Ba\avo<p&yoi Kcd vSponSrai, glan- 
dis edaces et aquae potores : hinc 
etiam communi adagio antiquitus di- 
cebatur o\is Spvbs, satis quercus. 
c Nee Bacchica munera] iv. Philo- 



PHILOSOPHISE LIB. II. 



197 



Liquido confundcrc melle, 
Ncc lncida vellera Serum d 
Tyrio miscere veneoo. 

Somnos dabat hcrba salubres ; 
Potum quoque lubricus amnis ; 
Umbras altissima pinus. 



JO 



do ; ncquc injicere lanas Candidas Serum populorum succo purpureo Tyri. Gramen 
iisdem tribuebat sopurem salutiferum ; fluvius liquidus tribuebat putiuncm ; pinus 



NOTjE 

sophia memiiiit potus aniens illius as- 
tatis, quern dicet versa undecimo t'u- 
isse aquam, ' Potum quoque lubricus 
amnis :' unde praemittit hos veteres 
nee vinum ' Bacchica mnnera,' nee 
mulsum ' vinum melle mistum ' no- 
visse. Vinum enim dicitur munus 
Bacchi,quod Dionysius vini inventor 
dictus fuerit Bacchus sive "1o.kkos, ab 
laidi, quod clamorem notat ; quia forte 
vinum ad Ioquendum primum, deinde 
etiam ad clamandum potores excitet. 
Horat. Epist. 1. i. Ep. 5. ' Quid non 
cbrietas designatf operta recludit; 
Spes jubet esse ratas : in praelia tru- 
dit inermem : Solicitis animis onus 
cximit : addocet artes. Fcecundi ca- 
J ices quern non fecere disertum ?' 
Mulsum autem est potio ex vino et 
melle permistis facta : unde Graecis 
olv6p*\i et p.i\iKpaTov appellatur. Ni- 
mirum quemadmodum vino recens in- 
vento aqua, prior hominum potio, in- 
fusa fuit, juxta illud Virg. I. Geor. 
vs. 9. ' Poculaque inventis Acheloia 
miscuit uvis ;' sic crescente gulonum 
libidine, eidem vino mel fuit immis- 
tum, sive ad voluptatem, sive etiam 
ad producendam vitam : potus quippe 
ille venas vacuas sua lenitate mulcere 
fertur : ex quo forte a mulcendo di- 
citur mulsum. Hinc Catius apud 
Horatium reprehendit Aufidium, non 
quod mel Falerno misceret, sed quod 
Falerno austero : ' Aufidius forti mis- 
cebat mella Falerno Mendosc, quo- 
niam vacuis committere venis Nil nisi 



lene decet, leni praecordia mulso Pro- 
lueris melius.' Hinc etiam Asinius 
Pollio centesimum excedens aetatis 
annum, cum ab Augusto hospite ro- 
garetur, quanam maxime ratione il- 
ium corporis animique vigorem ser- 
vasset, respondit, ' intus mulso, foris 
oleo.' 

d Nee lucida vellera Serum] v. Phi- 
losophia transit ad primas Majorum 
vestes, quas designavit nominatis il- 
loruin toris et tentoriis : tori, erant 
berbae, ' somnos dabat berba salu- 
bres ;' tentoria, arbores, ' umbras al. 
tissima pinus:' quamobrem prius dix- 
it, hos veteres non novisse vestes se- 
ricas, aut purpuram, qua tingerentur. 
Seres ergo sunt populi, quos inter 
duos amnes Hydaspem et Indum 
coustitutos Orosius scribit 1. Hi. c. 
23. Apud hos quaedam sunt arbores 
tenuissima quadam lana ontistae : sic* 
ut plurimis gravissimorum Auctorum 
testimoniis probatur : ut Virgilii n. 
Georg. vs. 121. ' Velleraque ut foliis 
depectant tenuia Seres.' Senecae in 
CEt. vs. 6G7. ' Nee MaBonia distinguit 
acu, Quae Phcebeis subditus Euris 
Legit Eois Ser arboribus.' Claudiani 
Cann. i. vs. 179. ' Stamine quod molli 
tondent de stipite Seres.' Sed gravis 
est disputatio de origine ejusmodi 
lanae, an haec ab arboribus, an potius 
a vermiculis illic degentibusr hoc ul- 
timum videtur probabilius, ut bom- 
byces apud istos populos, veluti apud 
nos, stamen ab alvo gravida ducant. 



198 



BOETHII DE CONSOL, 



Nondum maris alta secabat/ 
Ncc mercibus undiquc lectis 
Nova littora viderat hospcs. 
Tunc classica saeva tacebant/ 



15 



procera iribucbul umbras. Nondum ullus homo scindebat navi mare profunJum, 
neque peregrinus, opibus undequaque qucesilis, conspexerat oras ante ignotas. Tunc 



NOT7E 



Eleganter rugosum ac sordidum ilium 
vermemdescripsitgrande nostras Uni- 
versitatis decus Antonius Halla?us, 
his versibus, ' Est olli mater sanies, 
dat frondea nutrix Pabula, Thysba:o 
Morus polluta cruore. Queis avidam 
wt clausus latebroso in carcere pavit 
Ingluviem, totoque satnr jam corpore 
turget, Viscera turn vacuans panlatim 
bine mollefiguratLanicium; illuviem- 
que modis in tenuia miris Net flla, et 
teretem glomerans convolvit in or- 
bem. Ut vero emeritus perfecit no- 
bile pensum Exanimosimilis,pretiosa 



contemserat undas, Effusnm ventis 
praebueratque sinum. Nee vagus ig- 
notis repetens compendia terris Pres- 
serat externa navita merce ratem.' 
Sic Ovidius r. Metam. • Nondum 
caesa suis peregrinum ut vlseret or- 
bem Montibns in liquidas pinns de- 
scenderat undas : Nullaque mortales 
praiter sua littora norant.' Tria sn- 
persunt hie notanda vocabula, vide- 
licet ' alta,' • mercibus,' et ' hospes.' 
4 Alta maris' significant mare pro- 
fundum et a terris remotius. Sic 
Virgil. jEn. I. vs. 38. ' Vix e con- 



ut conditus urna Hie jacet: at luci spectu Siculae telluris in altum Vela 

mox redditur ; induit alas, Jamque dabant lati.' Et /Eneid. n. vs. 203. 

avis, et vermis, neutrumque, et deni- ' Ecce autem gemini a Tenedo tran- 

que monstrum est.' Purpura autem, qnilla per alta.' Merx, sive, ut anti- 

qua vestes sericae tinguntur, vocatur qui loquebantur, mercis, a mercando 

' venenum Tyrium :' venenum quidem, dicitur : unde rem venalem significat , 

quia liquor est e concha eductus, qui eamque praesertim, quam nosti'i mo- 

lanas, instar veneni viscera et venas bilem, du meuble vocant, qualis vendi 



subeuntis, ingressus has inficit : Ty- 
rium vero, quod Tyrus urbs Phoeni- 
ciae, muricis, praedicta? conchae, pis- 
catu fuerit Celebris. Virg. n, Geor. 
vs. 465. 'Alba nee Assyrio fucatur 
la«a veneno.' 

e Nondum maris alta secabaf] vi. 
Philosophia commemorat aurum, 
quod commercio praesertim compa- 
ratur: commercium autem fit prae- 
cipue ope famulantis maris, de quo 
nunc agitur. Sic Lucretius 1. v. ' At 
nou multa virum sub signis millia 
ducta Una dies dabat exitio : nee 
turbida ponti /Equora lacdebant na- 
ves ad saxa virosque.' Sic Tibullus 1. 
i. El. 5. ' Nondum coruleas pinus 



emique solet in nundinis bine et hide 
lecta. Propterea Numen, quod ve- 
teri superstitione credebatur lucro 
rebusque istis emendis vendendisqne 
prsaesse, dicebatur Mercurius, nee 
aliam forte ob causam hie pingeba- 
tur sinistra virgulam, dextra saccn- 
lum nummarium tenens, nisi quod 
mercatores his instructi proficisci 
solent. Hospes denique, sive, ut pri- 
mi latinitatis auctores dicebant, hos- 
tis, is est, quern nunc peregrinum di- 
cimus, Gallice un hoste. 

f Tunc classica satva tacebanf] vii. 
Philosophia agit de regno, cujus ob- 
tinendi vcl amplificandi causa bucci- 
nac inflantur, arma sumuntur, mul- 



PHILOSOPHISE LIB. II. 



190 



Odiis ncquc fusus acerbis 
Cruor horrida tinxerat arm a. IS 
Quid enim furor hostibus ,6 ulla 
Vcllet prior arma movere, 
Cum vulnera sasva videret, 17 
Nee praemia sanguinis ulla ? 
Utinam modo nostra redirent g 
In mores tempora priscos ! 
Sed saevior ignibus JEtnve 
Fervens amor ardet habendi. h 



20 



25 



comua belli crudelia silebant, nee sanguis gravibus inimiciiiis effusus, consperserat 
arma horrenda : quare etenim ira hostilis tentasset a prima illis temporibus trac- 
tate ullum ferrum? quandoquidem primi Mi homines animadvertebant fore tit infii- 
gerentur plagcE crudeles, absque mercede ulla cruoris effusi. Utinam nostra atas 
nunc rerertatur ad antiquum ilium modum vivendi ! Verum astuans libido bono' 
rum caducorum, asperior fiammis JEtnceis, fervet apud 7ios. Heu, quisnam illefuit 



primus, Reg. et uterque Vict. acta. — 16 Mss. quos sequuntur edd. Delph. 

NOT,E 
tnsque sanguis funditur. Classica 
igitur,quasicalassica,abantiquocalo, 
voco, inqnit Isidorus 1. xvm. c. 4. 



sunt comua, qua? convocandi causa 
or ant facta : quemadmodum classis 
ab origine eadem dicta, earn signifi- 
cat hominum multitudinem, quae sive 
mari sive terra, sive donii sive mili- 
tiae, signo aliquo solet convocari : sic 
nostras etiam scholae, quod sint ccetus 
discipulorum convocati, vulgo classes 
appellantur. Hie autem classica sunt 
signa militias, at apud Virgil. Georg. 
II. vs. 538. ' Aureus hanc vitam in 
terris Saturnus agebat, Necdum eti- 
am audierant inflari classica, necdum 
Impositos duns crepitare incudibus 
enses.' Cruor vero sanguis est, non 
solam qui corde ruit, sicut qtiibusdam 
placet, (quandoquidem sanguis omnis 
e corde egressus ruit,) sed qui extra 
veoas effusus nt quiescit sic friget : 
cruor quippe dicitur a Kpvos frigus : 
unde xpvepbs frigidus. Quod cum 
horrorem incutcre soleat, sanguis 
propterea et ' acerbis' duutaxat 



' odiis fundi, et fusus arma, quaa tin- 
git, facere horrida' nunc perhibetur: 
propterea etiam nemo, sanguinis 
fundendi gratia, ' arma primum vo- 
luerit movere,' nisi aliquod videatur 
sanguinis fundendi ' praemium ;' ut 
nunc dicitur, non fuisse in ilia priori 
aetate aurea. Ovid. Metani. i. ' Non 
galeae ; non ensis erat, sine militis 
usn: Mollia securae peragebant otia 
gentes.' Scilicet ut canit Lucretius 
1. v. ' Sic aliud ex alio peperit dis- 
cordia tristis, Horribile humanis quod 
gentibus esset in armis : Inque dies 
belli terroribus addidit augmen.' 

s Utinam modo nostra redirent, fyc] 
Ita quidem prior aetas moderata fuit 
circa victum, vestitum, aurum, et 
regnum : sed nostra in bis omnibus 
cupiendis nullum videtur modum te- 
nere : hinc minus felicem vitam du- 
cimus, justissimuinque est illud Phi- 
losophize votum. 

h Savior ignibus JEtnae Fervens amor 
ardet habendi] Mens quippe humana, 
hinc sui suaeque perfectionis amans ; 



200 



UOLTHIl DE CONSOL. 



JTcu, quis primus ,8 fait ille ' 
Auri qui pondera tecti, k 
Gemmasquc latere volcntes, 1 

omnium primus, qui emit pondera auri nbsconditi, ct gemmas abscondi natas ; qua 



et Hack, hosticus ulla. 
legunt. 



-17 vidcrcnt edd. eaedem, qu<c etiam — 18 primus quis 



not^e 



inde vero suae tenuitatis conscia na- 
turaliter, non modo suum corpus, sed 
extcrnas etiam res ainore prosequi- 
tur, adeo ut ex se ceterisque ejusmo- 
di rebus quacdam sibi videatur fieri 
societas, cujus ipsa sit pars non ulti- 
ma. Hiuc ceteris hisce rebus studet 
aut conservandis, si habeat, ant 
comparandis, si iisdem careat ; ita ut 
si contingat, hanc aliqua ejusmodi 
rernm aut possessione aut spe spo- 
liari, veluti de parte suae societatis 
dctracta doleat, magis aut minus, 
prout pars ilia pluris aut minoris ha- 
bebatur. Nee immerito amor ille 
nunc dicitur ' ignibus /Etnas saevior :' 
nam /Etna mons Siciliae, vulgo mont 
Gibel, perpetuo clarus incendio, fre- 
quentique strage a poetis celebra- 
tus. Virgil. Geor. i. vs. 472. ' Vidi- 
mus undantem ruptis fomacibus /Et- 
nam, Flammarumque globos lique- 
factaque volvere saxa.' Ilia autem 
perturbatio, quae non minus perennis 
est, quam ignis /Etnaeus, longe plu- 
res gravioresque inducit calamitates. 
Virgil. /En. vm. vs. 324. ' Aureaque, 
ut perbibent, illo sub rege fuere Sae- 
cula : sic placida populos in pace 
regebat : Deterior donee paulatim ac 
decolor aetas Et belli rabies et amor 
succcssit habendi.' Ovid. Metam. I. 
vs. 128. ' Protinus erupit venae pe- 
joris in aevum Omne nefas : fugere 
pudor, verumque, fidesque; In quo- 
rum subicre locum fraudesque, doli- 
que, Insidiaeque, et vis, et amor sce- 
leratus babendi.' 

' Quis primus fuit ille] Elegans lo« 



cutio ad significandam vim pracdictae 
perturbationis. Sic Tibullus 1. i. El. 
10. ' Quis fait horrendos primus qui 
protulit enses?' Sic Horatius Carm. 
I, i. Od. 3. ' Illi robur et xs triplex 
Circa pectus erat, qui fragilem truci 
Commisit pelago ratem Primus, ncc 
timuit praecipitem Africum Decer- 
tantem Aquilonibus, Nee tristes Hy- 
adas, nee rabicm Noti.' 

k Auri qui pondera tecti] Recte au- 
rum suo notatur pondere, non solum 
quia aurum omnium metallorum est 
gravissimum, sed etiam quia est om- 
nium praestantissimum : recte quoque 
aurum dicitur tectum, praesertim in- 
ventori, de quo nunc agitur ; siqui- 
dem aurum intra viscera terras in- 
clusum f'ormatur. 

1 Gemmasque latere tolentes] In gem- 
mis, utpote qua 1 cogitationis sunt ex- 
pertes, neque voluntas est, ncque 
nllus appetitus : sed si gemmarum 
originem naturamqne advertas at- 
tentius, bas credideris ' velle latere.' 
Prime quidem gemmae sua originc 
videntur ' velle latere :' bae enim ori- 
untur in locis abditis, in aquis scili- 
cet et in terra, ubi instar vitri liques- 
cunt primum, deinde in fragilitatem 
duratae perlucent. Secundo eaedem 
gemmae sua natura videntur ■ velle 
latere :' ha? enim aut transmisso lu- 
mine pelluccnt, aut remisso eodem 
lumine relucent. Si pelluceant, has 
aera, quern spiramus, referentes, mi- 
nus sunt aspectabiles. Si vero re- 
luceant, eaedem oculorum aciem ita 
pcrstringuut, ut fixis oculis undique 



PHILOSOPHIC Lib. II. 



L>01 



Prctiosa pcricula 11 ' fodit? 



30 



ambo sunt pcricula cam ? 



NOTC 



nnn possint aspici. 

m Pretiosa pericula] Aurum et gem- 
mae pretiosa quidem sunt, saltern 
propter illud, quod homo de his ha- 
bet praejudicium. At sunt pcricula, 
non modo quamdiu inclusa latent in 
uatali sede, ex qua non sine magno 



fodientis periculo possnnt erui ; sed 
etiam postquam effossa ab hominibus 
aut tenentur, aut quaeruntur: quippc 
quae nt corpori sic menti mortem 
saepius afferunt. Virg. /En. in, vs. 
57. ' Quid non mortalia pectora co- 
gis, Auri sacra fames !' 



PROSA VI. 



Quid autem de dignitatibus, potentiaque" disseram, 
quas vos, verae dignitatis ac potestatis inscii, ccelo exae- 
quatis?* Quas si in improbissimum qucmque ceciderint, 



1 Ad caelum usque laudando attollitis. 



NOTiE 



* De dignitatibus, •potentiaque] Dig- 
nitates et potentia sive potestas hie 
conjunguntur : quoniam non diffe- 
runt nisi nomine: 'Dignitas,' autem, 
inquit Tullius ir. de Inv. est 'alicu- 
jus honesta auctoritas, quae cultu, 
honore, et verecundia, digna est.' 
Nimirum Dignitas dicitur a digno: 
dignus, sive ut Veteres scribebant 
dicnus, a nomine Graeco Ski;, jus, ut 
dignus sit ille, cui aequum est obse- 
qui : cum autem homo homini sit par, 
ajquum non potest esse hominem ho- 
mini obsequi, nisi Deo, omnium ho- 
minum conditore et rege, jubente : 
hinc omnis dignitas ita a Deo est, ut 
Regi magistratibusque imperantibus, 
tanquam personis vices Dei gerenti- 
bus, subditi teneantur obsequi : Joan- 
nis 19. ' non haberes potestatem ad- 
versum me ullam, nisi tibi datum csset 



desuper.' ' Omnis anima,' inquit A- 
postolus ad Rom. 13. ' potestatibus 
sublimioribus subdita sit : non est 
enim potestas nisi a Deo : qua? au- 
tem sunt a Deo ordinata sunt. Ita- 
que qui resistit potestati, Dei ordi- 
nationi resistit : qui autem resistunt, 
ipsi sibi damnationem acquirunt,' &c. 
Dignitas ergo, sive potestas, est quae- 
dam veluti forma, quae propterea 
spectari potest ex parte Potentis, 
ex parte Subditi, et ex parte proprie- 
tatis, quae Philosophis minus Latine 
loquentibus dicitur • effectus forma- 
lis :' atque ex triplici hoc capite Phi- 
losophia deinceps probabit non so- 
lum divitias, de quibus jam egit, 
sed ipsam etiam Potentiam non ita 
habere rationem boni, ut, qui his ca- 
ruerit, ille propterea habendus sit in- 
felix. 



202 



BOETH1I DE CONSOL. 



quae incendia flammis JEtnac eructantibus,' * quod diluvi- 
um" tantas strages dederit? z " Certe, uti meminisse te ar- 
bitror, consulare imperium, quod libcrtatis principium fu- 
erat, ob superbiam Consulum vestri veteres abolere cupie- 
runt : * qui ob candem superbiam prius regium de civitate 
nomen abstulerant. At, si quando, quod perrarum est, 1 
probis honorcs defcrantur, quid in cis aliud, quam probitas 
utentium, placet? Ita fit, ut non virtutibus ex dignitate, 

' Igne voraciores. a Aqua rapidiores. 



19 ' Qua; flammis /Etna eructantibus. Ea lectio fuit veternm omnium codi- 
enm, quae et vera est: tan turn pro JEhur legcndum est, JEtna.' Valltn. 
Qua; flammis Delpli. Hack. — 20 Dederint odd. eaedem. — 1 Vict, secundus 
aqiicerunt. Thnan. primus, et Reg. cupivere. — 2 Ms. Erfurt, omittit voculam 

xiotje 

Qua; si in improbissimutn] i. Phi- virtute 



sosophia agit de viro potente,sive, ut 
aiunt Philosophi, de subjecto potes- 
tatis. Potens autem ille receus fac- 
tus vel improbus est, vel probus. Si 
improbus fuerit, tantum abest, ut 
hie accedente'potestate melior fiat, 
ut potius, instar ignis vehementissi- 
mi, et aquae rapidissimae, idem mag- 
nas strages edat, abusus nimirum sua 
auctoritate : testes sunt Reges Con- 
sulesqne Romani. Si antem fuerit 
probus, non propter potestatem pro- 
bitas hujus; sed propter probitatem, 
potestas laudatur : vernm ad intelli- 
gendum id, quod nunc dicitur de Re- 
gibus et Consulibus Romanis, aliquid 
dicendum de imperio, et de varia 
ejus forma apud Romanos. Imperi- 
um, Graecis iroMreia, auctore Lipsio 
I. ii. Polit. cap. 1. « est certus ordo in 
jnbendo, et parendo. Triplex est,' 
inquit, ' Principatus, Optimatum, et 
Populi status. Miscentur inter se, 
fateor, et remittuntur aut intendun- 
tur : sed sic ut propendeat et pra2- 
pondcret semper aliqua pars, a qua 
jure ei nomen.' Principatus est im- 
periam unius, qui proptcrea vocatur 
Rex aut Princcps. Status Optima- 
turn est imperium planum, qui quod 



ceteris videntur pra?stare, 
electione adipiscuntur magistratus. 
Status denique Populi est imperium 
plurium, qui sorte solum magistratus 
obtinent. Has omnes Imperii for- 
nias experti sunt Romani. Primum 
enim habuerunt Reges, quorum ■ pos- 
tremus,' inquit Florns 1. 1. c. 7. ' fuit 
Tarquinius, cui cognomen Superbo 
ex moribus datum. Hie regnumavi- 
tum, quod a Servio tenebatur, rapere 
maluit, quam expectare, immissisque 
in eum percussoribus, scelere partam 
potestatem non melius egit, quam 
acquisierat.' Deinde habuerunt Con- 
sules : nam inquit idem cap. 9. ' Bru- 
to Collatinoque ducibus, et auctori- 
bus, quibus ultionem sui moriens ma- 
trona mandaverat, populus Romamrs 
ad vindicandum libcrtatis ac pudici- 
tiaa decus, quodam quasi instinctu 
Deorum concitatus, Regem repente 
destituit, bona diripit, agrum Marti 
suo consccrat, imperium in eosdem 
libertatis suae vindices transfert, mu- 
tato tamen et jure et nomine. Quip- 
pe ex perpctuo annuum placuit, ex 
singulari duplex : ne potestas solitu- 
dine vel mora corrumperetur : Con- 
sulcsque appellavit pro Rcgibus, tit 
consulcre sc civibus suis debcre mo- 



PHILOSOPHISE LIB. II. 



203 



sod ex virtutc dignitatibus honor acccdat. Quae vcro est 
ista vestra expetibilis B ac praeclara potentia? p Nonne, o 
terrena animalia," consideratis, quibus praesidere videami- 
ni 1 Nam si J inter mures videres unura aliquem jus sibi 
ac potestatem pra3 ceteris vindicantem, 4 quanto * movereris 
cachinno ! Quid vero, si corpus spectes, imbecillius ho- 
mine q reperire queas, quos saepe 5 musculorum ■" 6 quoque 
vcl morsus, vel in secreta quasque reptantium necat introi- 
tus? Quo vero quisquam jus aliquod in quempiam, nisi in 



* Desiderabilis. 
minimarum. 



w Homines. ' Quantum rideres. 



v Muscarum vel 



est. — * Thuan. primus, Reg. et uterque Vict. Nunc si. — 4 Ms. et edd. Flor. 
Delph. Hack, vendicantcm. — 5 Ms. Rittersh. imbecillius in homine reperire 
queas, quod scope. — 6 Muscularutn Delph. Hack. Vid. infra. — 7 Thuan. pri- 

NOTyE 

divina voluntate, qua alii aliis pra:- 
sunt, non minus sit ridiculum boini- 
nem sibi arrogare auctoritatem in 
alios, quam si mus in murem Strom 
videres exercere imperium : quod hie 
dicitur. At hsec subjecta materies 
tanta non est : licet enim subditus 
ex mente et corpore constet, non 
secus ac vir Potens, tamen,sicut Po- 
ten3 suam non exercet potentiam, 



mlnissent.' Denique ut imperii Ro- 
mani forma ab Regibus ante ad Con- 
sules venerat, sic, auctore Livio, ite- 
rum mutatur ab Consulibus ad De- 
cemviros. Scilicet crescente prae- 
dictorum Consulum superbia, aut 
potins nonduin domita ilia populi Ro- 
mani, quae ex pastoribus originem 
dnxerat, feritate, tandem aliquando 
Consulibus successerunt Decemviri, 



qui quod multa tyrannice agerent, nisi corpore, verbo nimirum, aut fac- 



datnnati sunt, eorumque potestas 
tertio ex quo in Rempublicam 
introducta fuisset anno sublata 
eet. 

p Qua; vero est ista .... prceclara po- 
tentia] n. Philosophia tractat de 
snbditis, sive de materia circa quam 
pra2tlicta potestas exerceri potest : 
quod Philosophis vocari solet objec- 
tum potentiae. Subjecta autem ilia 
potentiae materia neque absolute sub- 
est Potenti, neque tanta est, ut 



to, sic homo viro Potenti non subest 
nisi corpore : quemadmodum Chris- 
tus docuit Luca; 12. ' Ne terreamlni 
ab his, qui occidunt corpus, et post 
haec non habent amplius quid faci- 
ant :' posse autem in corpus huma- 
num tanti non est: partim quia 
corpore humano nihil imbecillius ; 
partim etiam quia quod superior 
potest in corpus inferioris, idip- 
sum inferior! esse potest materia 
virtutis; aut injuria tamen potest 



propterea potentia sit maximi faci- inferior in ipsum superioris corpus 

enda. Non, inquain, materia ilia exercere. 

absolute subest Potenti : quandoqui- 1 Quid vero, si corpus spectes, bnbe' 

dem omnes homines, utpote ab ea- cillius homine~\ Primum enim corpore 

detn causa et propter eundem finem humano imbecillius nihil reperiri po- 

comliti, ita sunt pares, ut seclusa test : quandoquidem mu3ca, exigu- 



^04 BO ETUI I DE CON SOL. 

solum corpus, ct quod intra corpus est, fortunam loquor, 
possit cxcrccrc? Num quicquam unquam libcro 7 impo- 
rabisanimo? Num mentera firma sibi ratione cohaeren- 
tcm de statu propriae quietis amovebis ? Cum liberum 
quondam virum * r suppliciis se tyrannus adacturum puta- 
ret ut adversum sc factae conjurationis conscios proderet, 
linguam ille momordit atque abscidit, ct in os tyranni sae- 
vicntis abjecit: ita cruciatus quos putabat tyrannus mate- 
riam crudelitatis, vir sapiens fecit ctiam virtutis. 8 Quid 
autem est, quod in alium 6 quisquam facere possit, 9 quod 
sustinere ab alio ipse non possit? Busiridcm accepimus, 10 
nccare hospites solitum, ab Hercule hospite fuisse macta- 
turn. Regulus plures Pcenorum" bello captos in vincula 
conjecerat : sed mox ipse victorum catenis manus prav 
buit/ Ullamne igitur ejus hominis potentiam putas qui 

1 Zenonem, ut quidam aiunt ; Anaxarchum, ut alii. " Carthaginensium. 

b Ab ipsis victis i?i vincula conjectus est. 



miis : Num quid unquam. Vict, uterque: Num quidquam libcro. — 8 Mss. et 
edd. Flor. Dclph. Hack, fecit esse virtutis. — 9 Ms. Erfurt, et edd. praadictae 
facere potest. — 10 Accipimus Delph. Hack. — 11 Improbissimum qnemque cdd. 

NOTyE 

urn animal, humano corpori mortem esse possnnt materia virtutis : sicut 
affene potest, sive pungendo : sicut contigit Anaxarcho philosopho, De- 
apes, praesertim vero crabrones vulgo mocriti scctatori, de quo nunc Philo- 
froilons : Virg. iv. Geor. vs. 23G. * Ulis sophia mentionem facit. Anaxarchus 
ira modum supra est, lajsaeque vene- enim ille, ut ait Cicero ii. Tuscul. 
num Morsibus inspirant, et spicula cum in manus Cyprii Nycareontis 
caeca relinquunt Affixae venis, ani- Regis incidisset, nullum genus sup- 
masque in vulnere ponunt :' sive plicii deprecatus est, neque recusa- 
etiam viscera subeundo, ut canlhari- vit. Hie autem in pilam .saxeam 
des, de quibus Cicero Epist. 1. 9. Ep. conjectus, ibique ferreis malleis con- 
21. 'Cains,' inquit, ' accusante L. tusus, tunde, inquit, ttinde Anaxarchi 
Crasso cantharidas sumsisse dicitur,' follem : Anaxarchum enim non tun- 
Notari possunt hie duo hiec nomina, dis : Tyranno porro amputationein 
' expetibilis ' et ' muscularum,' quo- linguae minitante, linguam dentibus 
rum testem Latinum non novi : mihi abscissam in tyrannum exspuit. 
diceretur desiderabilis et muscarum. e Quid autem est, quod in alium, fyc] 
Tu videris. Postremo quod superior potest in 
r Cum liberum quendam virum, §c.~\ corpus inferioris, idipsum non raro 
Dcinde cruciatus, quos superior in inferior in corpus supcrioris potest: 
corpus inferioris cxercet, quaedam enjus rci multa sunt cxempla : memi- 



PHILOSOPHISE LIB. n. rj05 

quod ipse in alio potest, nc id in se alter valcat, efftecre non 
possit? Ad hsec/ ' si ipsis dignitatibus ac potestatibusin- 
esset aliquid naturalis ac proprii boni/ nunquam pessimis 
provenirent. Ncque enim sibi solent adversa sociari. Na- 
tura respuit ut contraria qua3que jungantur. Ita cum pes- 
simos plerumque dignitatibus fungi dubium non sit, illud 
etiam liquet, natura sui bona * non esse quae se pessimis 
haerere patiantur. Quod quidem de cunctis fortunas mune- 
ribus dignius existimari potest, quae ad improbissimum 
quenquam 11 uberiora proveniunt. 1 * De quibus etiam il- 
lud considerandum puto, quod nemo dubitat esse fortem 
cui fortitudinem inesse conspexerit : et cuicumque veloci- 
tas adest, manifestum est esse velocem. Sic musica qui- 
dem musicos, medicina medicos, rhetorica rhetores facit. 
Agit enim cujusque rei natura quod proprium est : nee con- 
trariarum rerum miscetur effectibus, sed ultro IJ quae sunt 

« Praterea. d Hce. e Secundum sua?n naturam. 



eaedem. — 12 Vict, seciindus : perveniunt. — 13 Et ullro vulg. Mss. sed ultro : 

NOTE 

nit Philosophia Busiridis et Reguli. Salentinistriumphavit,primusqueRo- 

Busiris, Neptimi ex Libya Epaphi manorum ducum in Africam classem 

filia natus, crudelissimus fait iEgyp- trajecit, ab ipsis Carthaginensibus, 

tionim tyrannus : hie enim hospites (quos hie Philosophia vocat Pcenos,) 

suos Jovi immolabat, ne illi quidem quos vicerat, resectispalpebris inter- 

vati, a quo id consilii acceperat, par- fectus est. 

cens : sed cum easdem insidias Her- l Ad hcec, <5fc] III. Philosophia, con- 

culi pararet, ab eodem Hercule, una sideratis ' subjecto ' et • objecto,' 

cum Amphidamante filio, praecone transit ad ' effectum formalem ' Po- 

Chalbe, et ministris, ad ipsas aras tentiae ; quemadmodum loquuntur 

interfectus est. Virg. m. Georg. vs. Philosophi. Sic autem contrahi po- 

4. 'Quis aut Eurysthea durum, Aut test haec ipsius Philosophiae ratioci- 

illaudatinescit Busiridis aras?' Clau- natio. Quicquid natura sua bonum 

dian. Carm. m. vs. 254. ' O mites est, illud habentem facit bonum, at- 

Diomedis equi ! Busiridis ara? Cle- que adeo ab eodem contrarium ma- 

raentes!' Idem Carm. xvm. vs. 159. lumfugat: 'agit enim cujusque rei 

1 Sic multos fluvio vates arente per natura quod proprium est, nee con- 

annos, Hospite qui caeso monuit pla- trariarum rerum miscetur erTectibus, 

care Tonantem, Inventas primus Bu- et ultro, qua? sunt adversa, depellit :' 

siridis imbuit aras, Et cecidit saevi, sic ' fortitudo fortem ;' ' velocitas 

quod dixerat, hostia sacri.' Regulus velocem ;' 'musica musicum ;' ' medi- 

vero Consul, qui, ut ait Plinius, fusis cina medicuni ;' ' rhetorica ihetorem 



206 



BOETHII DE CONSOL. 



udvcrsa, dcpcllit. Atqui nee opes" inexplctam restinguere 
avaritiam queunt: nee potestas sui compotem fecerit quern 
vitiosae libidines insolubilibus astrictum retinent catenis. 
Et collata improbis dignitas, non modo non efficit dignos, 
scd prodit potius, et ostentat indignos. Cur ita provenit?^ Y 
Gaudetis enim sese res aliter habentcs falsis compellare 
nominibus, 1 * quae facile ipsarum rerum rcdarguuntur ef- 
fectu : itaque nee illas divitiae, w nee ilia potentia, nee hasc 
dignitas jure appellari potest. Postrerao idem de tota 
fortuna concludere 1S licet, in qua nihil expetendum, nihil 
nativae g bonitatis x inesse manifestum est : quae ncc se 
bonis semper adjungit; et bonos quibus fucrit adjuncta 
non efficit. 

/ Cur res ita se habet ? s Propria?. 



rectius, censente Sitzm. — 14 Ms. Rittersh. appellare nominibus. — 15 Conclu- 
dere fortuna Delph. Hack. 



NOTjE 



facit.' Atqni non solum Potentia, 
de qua nunc agitur, sed etiam cunc- 
ta fortunae inunera, habentem non 
faciuut bonum, nee ab eo contrarium 
malum fugant : ' cum pessimos ple- 
rumque dignitatibus fungi dubium 
non sit ;' et ' cuncta fortunae munera 
ad improbissimum quemque uberiora 
proveniant.' 

u Atqui nee opes, 4"c] Quinetiam 
prtedicta fortunae bona nequidem il- 
lud, cujus speciem nomenque in pri- 
mis gerunt, praestare videntur : cum 
neque divitiae divitem, neque potes- 
tas potentem, neque dignitas dignum 
faciat. Non quidem divitiae faciunt 
divitem : quia hue ' inexplctam re- 
stinguere avaritiam nequeunt :' quip- 
pe quae avaritia cresccntibus divitiis 
crescit : ita ut copia faciat inopem. 
Non etiam potestas potentem facit : 
quoniam ha^c eum quern potentem 
dicunt, utpote ' quern ' saepius ' vitio- 
sae libidines insolubilibus astrictum 



retinent catenis,' sui compotem non 
facit. Non denique dignitas dignum 
facit : siquidem ' dignitas improbis 
collata, non modo non efficit dignos, 
sed prodit potius, et ostentat indig- 
nos.' Juvenal. Sat. vni. vs. 140. 
' Omne animi vitium tanto conspec- 
tius in se Crimen habet, quanto ma- 
jor, qui peccat, habettir.' 

v Cur ita proveriit] iv. Philosophia 
ex dictis concludit, praedicta male 
cum peculiari, turn etiam generali 
nomine ab hominibus donari : ' gau- 
detis,' inquit, o homines, ' res sese 
aliter habentes falsis compellare no- 
minibus, quae facile ipsarum rerum 
redarguuntur effectu.' 

w Nee illce divitice, $c] Primum 
enim praedicta male peculiari suo no- 
mine donantur : quandoquidem quae 
vocantur divitiae, potentia, et digni- 
tas, contrariis potius nominibus, ut 
dictum est, notari deberent. 

x Nihil expetendum, nihil nativce 6o. 



PHILOSOPHIC LIB. II. 



207 



NOT/E 

jiitatis, §c] Deinde vero praedicta adjungant, nee cos, quibus fuerint 
maleqiioque generali nomine vocan- adjuncta, bonos efficiant/sicut etiam 
tur bona : ' cum nee se bonis semper dictum est. 



METRUM VI. 



Novimus j quantas dederit ruinas, 
Urbe z flamrnata, patribusque caesis, 

Scimus, quam mugnas strages Nerofecerit, qui Roma accensa, Senatoribus inter - 



NOTjE 



* Novimus] Neminem quippe latet, 
et, ut ait Horat. i. Serm. 7. ' Opinor 
Omnibus et lippis notum et tonsori- 
bus esse.' 

Quantas dederit ruinas] Nero. Hie 
Romanis imperavit anno a nativitate 
Christi circiter quinquagesimo sep- 
timo. Quamdiu Senecae, cujus prae- 
ceptis instructus fuerat, consiliis usus 
est, tamdiu optimus babitus est im- 
perator. At, praeceptore remoto, in 
omuia probra ac dedecora lapsus 
est: suae quippe dignitatis immemor, 
inaudita dedit infamise, luxus, avari- 
tiae, et crndelitatis argumenta. Pri- 
mum enim in scenani non tragoedus 
modo, verum etiam citharcedus pro- 
diit. Deinde nullam vestem bis in- 
duit; nnnquam carrucis minus mille 
iter fecisse traditur, soleis quidem 
mulojum argenteis ; aureo rete, pur- 
pura coccoque funibus nexis piseaba- 
tur. Praeterea omnium opibus inhi- 
ans, solus optabat videri dives. Pos- 
tremo Romae, quam incendi jusserat, 
culpam pojnamque transtulit in Chris- 
tianos, quorum Principes Petrum et 
Paulum Apostolos morte mulctavit : 
quin Senecam magistrum; Antoniam 
anaitam; Britannicum fratrem; Octa- 
viam conjugeni ; Agrippinam ma- 



trem; seipsum tandem, dignum tautae 
crudelitatis facinus, interfecit. Vide 
Suetonium 1. vr. Praecipua hujus 
tyranni facinora deinceps exponen- 
tur. 

z Uriel Urbs est oppidum muro 
cinctum. Sic vocatur, inquiunt, ab 
' orbe,' quod urbem condituri, taurum 
et vaccam futurae frecunditatis spe 
jungere solerent, et aratro circum- 
ducto designare sulcum, intra quem 
urbem aedificarent. Sed, quod inter 
omnia oppida mcenibns cincta Roma 
quondam principem locum obtinue- 
rit, idcirco Roma tear' e'|oxV Urbs 
dicta fuit, judice Quintiliano. Virg. 
Eel. I. vs. 20. ' Urbem quam dicunt 
Romam, Meliboje, putavi Stultu6 ego 
huic nostras similem, quo saepe sole- 
musPastores ovium teneros depellere 
fetus . . . Verum baec tantum alias 
inter caput extulit urbes, Quantum 
lenta soleut inter viburna cupressi.' 

Flammata'] Pars accipitur pro toto : 
non enim integra Roma flammis ab- 
sumta fnit, sed ea tantum urbis istius 
pars quae obscoenis aedibus videbatur 
informis; quam per ludum accendit 
Nero, ut Trojae reprajsentaret incen- 
diuin. 'Per sex dies,' inquit Sue- 
tonius 1. vi. 'septemque noctes ea 



ao8 



UOKTHJI DE CONSUL. 



Fratre qui quondam fcrus intcrcmto," 

Matris cfl'uso maduit cruore, b 

Corpus ct visu gelidum pcrerrans/ 5 

Ora non tinxit lacrymis, sed esse 

fectis, ctfratre occiso, olim immanis, fuit linctus sanguine sua matris, quum ipse 
occuiit, et lustruns oculis cadaver frigidum matris, non rigaj^it genas ullis ftetibus ; 



HOTJE 



clade saevitum est, ail inonumcntomiu 
bustorumque diversoria plebe com- 
pulsa. Tunc, prater immensum nume- 
ruin insuiarum, domns priscoruin du- 
cuni arserunt, hostilibus adhuc spoliis 
adornatae ; Deorunique oedes ab Re- 
gibus ac deinde Pnnicis ac Gallicis 
bellis vota dedicataque, et quicquid 
visendum atque memorabile ex anti- 
quitate duraverat.' 

Patribusque casts'] * Stella enim cri- 
nita,' iuquit Suetonius, ' quae summis 
potestatibus exitium portendere vulgo 
pntatur,pcr continuas noctes oriri cce- 
perat. Auxins ea re, ut ex Babilo 
astrologo didicit, solere Reges talia 
ostenta ca?de aliqua illustri expiare, 
atque a semet in capita Procerum de- 
pellere, nobilissimo cuique exitium 
destinavit. Constat quosdam cum 
paedagogis et capsariis uno prandio 
pariter necatos ; alios diurnum vie- 
turn probibitos qurerere. Nullus post- 
hac adhibitus delectus aut modus in- 
terimendi : quoscumque libuisset, 
quacumque de causa,' &c. 

a Frutre . . . intercmto~\ Britannico 
scilicet, quern Claudius ex Messalina, 
ut Neronem ex Agrippina suscepe- 
rat, quemque ut ait Suetonius, ' non 
minus zemulatione vocis, qua} ill! ju- 
cundior suppetebat, quam metu, ne 
quandoque apud hominum gratiam 
paterna memoria pracvalcret, veneno 
aggressus est : et cum ad primum 
gustum concidisset, comitiali morbo 
ex consuetudine correptum apud con- 
vivas ementitus, postero die raptiin 
inter maximos imbres translatitio ex- 



tulit funere.' 

b Matris effuso . . . cruore] ' Matrem 
dicta factaque sua exquirentemacer- 
bius et corrigentem,' ait idem Sue- 
tonius, ' ita gravabatur ut minis ejus 
ac violentia territus banc perdere 
statuerit. Et cum veneno pertentas- 
set sentiretque antidotis pramnni- 
tam, lacunaria, qua? noctu snper dor- 
mientem, la::cta macbina, decide- 
rent,paravi'i,quod,pluraque alia, cum 
videret votis non respondere, pugione 
matrem occidit : uncle ill i versus : 
Quis negat /Eneae magna de stirpe 
Neronem ? Sustulit hie matrem, sus- 
tulit ille patrem. 5 

c Corpus ci visu gelidum pcrerrans'] 
* Adduntur ' prtedictis ' atrociora,' 
inquit Suetonius, ' nee incertis auc- 
toribus,' Neronem scilicet ' ad vi- 
sendum interfectae matris cadaver ac- 
currisse, contrectasse membra, alia 
vituperasse, alia laudasse, sitique in- 
terim oborta bibisse.' Hinc nunc 
dicitur ' censor extincti decoris,' 
quod quemadmodum censor de unius- 
cujusque facultatibus facere solebat, 
Nero singulas materni corporis par- 
tes lustrarc, et de singulis sententiam 
ferre non dubitaverit ; non lacrynia- 
tus, quod mirum : conscientia enim 
ilia, qua contessus est exagitari sc 
vcluti verberibus Furiarum ac tacdis 
ardentibus, quaque agente sitis prae- 
dicta oborta fuit, eundem ad lacry- 
mas fundendas cogere debuisset : sed 
vox conscientia; tunc propter majo- 
rem perturbationis impetum, credo, 
ab ipso vix audiebatur. 



PHILOSOPHIC LIU. II. 



209 



Censor cxtincti potuit decoris. 
Hie tamen d sceptro populos regebat 
Quos videt condens radios sub undas 
Phoebus, extremo veniens ab Ortu ; 
Quos premunt septera gelidi triones; 
Quos Notus sicco violentus aestu 
Torret, ardentes recoquens arenas. 
Celsa num tandem valuit potestas e 
Vertere insani l6 rabiem Neronis ? 



10 



lo 



at non erubuit esse censor mnjestatis inleremta: Nihilominus hie (yrunnus modem- 
batur imperio gentes, quas Sol oriens occidensque cernit, quas sept em triones urgent 
suo frigore, quasque Auster calore arido vehemens urit, magis nc magis coquens 
arenas ferventes. An porro potentia sublimis potuit mutate furorem Neronis 



16 Mss. et ed. Norimb. Vertere pravi. 

NOT IE 

d Hie tamen, £fc] Scelestissimus 
tamen ille Nero, utpote Ronianorum 
Imperator, populos ab Ortu ad Occa- 
sum, et a Septemtrione ad Austrum 
regebat. Nimirum Romanum impe- 
rium longe lateque diffusum ad qua- 
tuorpraecipuasMundi partes, Ortum, 
Occasum, Septemtrionem, et Meri- 
diem pervenerat : unde Virg. JEn. 



signa sequentur.' Septemtrio vero 
et Meridies, 'Septem trionibus et 
Noto torrente arenas :' nam ' Septem 
triones ' sunt constellatio borealis, 
qua? vulgo ' major ursa' dicitur, qua±- 
que ex septem praecipuis stellis con- 
stans, referre videtur plaustrum, bo- 
ves trahentes, et bubulcum ducen- 
tem : boves quippe ab officio olim 
VI. vs. 782. ' En, hujus, nate, auspi- dicebantur teriones, quia solum te- 



ciis ilia inclyta Roma Imperium ter- 
ris, animos aequabit Olympo . . . Hie 
vir, bic est, tibi quern promitti saepius 
audis, Augustus Ceesar, Divuin ge- 
nus : aurea condet Saecula qui rursus 
Latio, regnata per arva Saturno 
quondam : super et Garamantas et 
Indos Proferet imperium : jacet ex- 
tra sidera tellu.«, Extia anni Solisque 
vias, ubi coelifer Atlas Axem humero 
torquet stellis ardentibus aptum.' 
Has autem quatuor Mundi partes bic 
optime notantur : Ortus quidem et 
Occasus, ' Pbrebo qui veniens ab ex- 
tremo Ortu, condit radios sub undas :' 
Sic Virg. i. Georg. vs. 438. <Solquo- 
que et exoriens, et cum se condet in 
undas, Signa dabit : Solem certissima 



runt, aut terriones, quia terrain arant, 
aut striones, quia striam faciunt. No- 
tus autem ventus est a Meridie flans, 
qui ideo cum magno calore conjunc- 
tus dicitur. 

e Celsa num tandem valuit potestas} 
Hoc praesertim Neronis exemplo pro- 
batur potestas habeutem non efficere 
meliorem, quod pra?sens est Pbiloso- 
phiaa institutum : si qua enim magna 
unquam fuerit inter bomines potes- 
tas, qnneque adeo potuerit potentem 
reddere meliorem, haec tuit potestas 
Neronis, quippe qui universum terra- 
rum orbein imperio suo regebat ; haec 
tamen potestas, quanta quanta fuit, 
' insani Neronis rabiem non potuit 
vertere.' Rabies proprie morbus 



Delph, et Vur. Cluf, 



Bo'cth. 







210 



BO ET Jill Uli CONSUL. 



Hcu gravcm sorlem/ quoties iniquus 
Additur saevo gladius vcneno ! 



amenlis? O miseram hominum condilionem, quando auctoritas injusta conjungitur 
cum crudelitatefera ! 



NOT/E 



caninus, quo scilicet canis hue illuc- 
que raptus obvia quxque ag'.reditur : 
sic Nero omnium tyrannorum Grade* 
lissiinus. 

f lieu gravem sorleiii] Sic Virgil. 
TEneid. vn. vs. 293. dixit : ' Heu stir- 
pern invisani,etfatis contrarianostris 
Fata Phrygum !' Sic optime dicitur: 
' O me perditum! Pro Deuin atque 
hominum fidem !' 



Quoties iniquus Additur saevo gladius 
veneno~\ Quoties potestas iniquacuin 
crudeli voluntate reperitur conjunc- 
ta! nam signum hie accipitur pro re 
significata. Sic provcrbii instar dici 
solet: 'Gladiumacutumavertas:' 'Ne 
puero gladium,' nt ostendatur potes- 
tas iis, quibus noceat, non esse com- 
mittenda. 



PROSA VII. 



Tum ego/ Scis, inquam, ipsa g minimum nobis ambiti- 
onem mortalium rerum fuisse dominatam : sed matcriam 
gerendis rebus optavimus. quo ne' virtus tacita consenes- 



h Boethius. ' Ut non. 

NOTJE 

s Scis, inquam, ipsa] i. Quidem Boe- inter se distant : in mentibus vero est 

circiimducta quxdam cogitationuiu 
primnm, deinde verborum tactoriim- 
que series ad consequendumhonorem. 
■ Ha?c erit ambitio,' inquit Tertullia- 
nus de Hab. Mul. c. 4. ' unde et no- 



thins testatur Philosophiam, utpote 
consciam omnium cogitationum quas 
Boethius habucrit, de modo quo Boe- 
thius ipse ad dignitates pervenerit, 
aitque se ' optasse matcriam geren- 
dis rebus, non ambitione, sed ne vir- 



men ejus interpretandnm, quod con- 



tus tacita consenesceret.' Ambitio cupiscentia apud animuni ambiente, 

et ambitus ab eadem origine prode- nascatur, ad glorix votum.' Hanc 

ant, nimirum ambe circum, et ilio ambitionem Boethius ait sibi nun- 

itusque a vcrbo eo : qiiamobrem de quam fuisse dominatam. Vcruni cum 

corporLbus piinuim, postea de men- virtus in bona pra^sertim verseturco- 

tibus propter quandam similitiidincm gitatione, qnamceteri homines non vi- 

dienntur. Ambitus sive ambitio in dent.quamque tamen aliquando decet 

rorporibus est locus duorum pedum reteros homines cognoscere ; Matth. 

<t semipedis, quo interjecto vicina 5. 'Sic luccat lux vestra coram ho- 

irdificia ad circumeimdi faciiltatem minibus, ut videant opera vestra 



PHILOSOPHIC LIB. H. 



211 



ceret. Et ilia:' 1 Atqui' hoc unum est 1 ' quod prostatites 
quidem natura mentes, sed nondum ad extremam manura 
virtutum perfectionc pcrductas '" allicerc possit, gloriae sci- 
licet cupido, et optimorum in Rempublicam fama merito- 
rum : quae quam sit exilis et totius ponderis vacua,' 7 sic 
considera. Omnem terrae ambitum," ' sicuti astrologicis 
demonstrationibus accepisti, k ad cceli spatium/ puncti con- 
stat obtinere rationem: id est, ut si^ ad ccelestis globi 
magnitudinem cont'eratur, nihil spatii prorsus habere judi- 



* Philosophia. 
scriptionem. 



1 Inquit. 
Magnitudinem. 



Perfecta virlttte prceditas. 
p Terra. 



" Circum- 



17 Vacua ponderis edd. Delph. Hack. — lb Uterque Thnan. et Reg. quce a 



bona, et glorificent Patrem vestrum, 
qui in crelis est ;' propterea putavit 
Boethius sihi ' optandam materiam 
gerendis rebus, ne virtus tacita con- 
senesceret.' 

h Hoc unum est, fyc] u. Philosophia 
respondet hac fama duci mentes, quae 
natura videntur praestare, sed quae 
perfecta virtute nondum pijeditas 
sunt. Praestant quidem natura illae 
mentes : quoniam corpoi um, quibus 
conjunguntur, motibus, instar vo- 
luptariarum, non obsequuntur. At 
eaedem mentes nondum perfecta vir- 
tute sunt praeditae : nam Matt. G. 
' Attendite, ne justitiam vestram fa- 
ciatis coram hominibus, ut videamini 
ab eis: alioquin mercedem non habe- 
bitis apud Patrem vestrum, qui in 
coelis est:' unde Apostolus ad Gal. 
i. ' Si adhuc hominibus placerem, 
Christi servus non essem.' 

' Omnem terra ambitum, fyc] m. 
Philosophia addit, famam hanc flocci 
faciendam esse propter breviores 
loci, quo contineri possit, angustias. 
Is >imit nm cum fama hacc nihil sit aliud, 
quam optima alterius hominis in tua 
nierita cogitatio, dictio, aut actio; 
propterea fama haec latins diffundi 



NOTC 

non potest, quam liominum sic cogi- 
tantiuni, loqiientium, et agentium 
genus. Atqui illud liominum genus 
angustissimis coarctatur loci liuiiti- 
bus: non eniin diffunditur ultra ter- 
rain, quae collata cum ccelo instar 
puncti est : non ultra terram habita- 
bilem, qua? est quarta duntaxat pars 
illius puncti : non ultra earn hiijus 



quartae partem, in qua mores nostri 
vigent: non denique ultra earn mo- 
rum nostrorum portioncm, ad quam 
tuum nomen tuaque nierita pervene- 
rint, quas quam sit exigua ex eo pote- 
ris conjicere, quod ipsum Romanum 
nomen, quod tamen longe tuo cele- 
biius est, pluribtis ignotum sit, quam 
notum ejusmodi terrae portionibus : 
quae quidem omnia seorsum probanda 
sunt. 

k Astrologicis demonstrationibus ac- 
cepisli] Primum quidem globus ex 
terra et aqua constans, non modo 
cum extrema ora ac deterniinatione 
cceli, sed etiam cum illo ccelesti, cui 
stellre fixie inhaerere vulgo cogitau- 
tur, orbe collatus instar puncti ad 
sensuni se habet : quia cum pnnctum, 
auctore Euclidc, dicatur illud, cujus 
pars nulla est, ideo ill e orbis instai 



2V2 



KOETMII DE CONSUL. 



cetur. Hujus igitur tarn exiguae in mundo rcgionis quarta 
fere portio 1 est, sicut Ptolemaeo pvobante didicisti, quae a 
nobis l8 cognitis animantibus incolatur. 2 Huic quartae/ si 
quantum maria m paludesque premunt, quantumque siti 
vasta regio distendituiy cogitatione subtraxeris, vix an- 
gustissima inhabitandi hominibus area relinquetur. In hoc 
igitur minimo puncti quodara puncto circumscpti atque 
conclusi, dc pervulganda fauna, de profcrcndo nomine cogi- 
tatis? At quid habet amplum magnificumque gloria, tarn 
angustis exiguisque limitibus arctata? Adde quod hoc 
ipsum brevis habitaculi septum plures incolunt nationes," 
lingua, moribus, totius vitae ratione distantes : ad quas turn 
difficultate itinerum, turn loquendi diversitate, turn eom- 
mercii insolentia, non modo fama hominum singulorum, sed 
ne urbium quidem pervenire queat. iEtate denique Marci 



i Qua; habitetur ab Us animalibus, qua: a nobis cognoscantur. 
* Loca deserta patent. 



Portioni. 



nobis. Vict, sccumlus : quce nobis cognitis ab animalibus. — 19 Uterque Thuan. 

not#: 

puncti se habebit, cujus diametri im- ' Hujus regionis quarta fere 

motaj utraque extrcmitas et medium portio] Deinde quamvis iste terra? 
ab uno extranei altei ius globi puncto et aquae globus ita exiguus sit, ut 
aequaliter distabunt : iste quippe glo- puncti rationem liabeat, integrum 
bus simplex videbitur ct ciijuscumque tamen fama non potest occupare : si- 
partis expers. Atqui pracdictus terras quidem non major quam quarta ejus 
et aqua? globus cum pra?dicto stella* portio, Ptolemaeo probante, ab iis, 
rum fixarum orbc comparatus ita se qua? a nobis cognoscantur, animali- 
habebit : cogita enim diametrum hu- bus terrestribus, hominibus videlicet 
jus terrestris globi, quae a nostris pe- et bestiis incolitur. Aut si major 
dibus ad antipodas per centrum du- quam quarta pars hujus orbis incola- 
catur, quo spatio observabimus a tur, ut nautis longius indies progre- 
nostris, eodemobservabunt antipodes dientibus nova? terrae habitabiles de- 
ft suis pedibus distare stellas fixas,et prehenduntur; ha?c lamen portio non 
utrique videbimus hujus cu?li medie- desinit minima haberi : nam 
tatem, non secus ac si in cenlro orbis m Huic, . . . si quantum maria, tyc] 
terraruni versaremur. Propterca Ci- Prapterea pars ilia non potest inte- 
cero 1. i. Tusr. ' persuadent,' inquit, gra ab hominibus inooli : sunt enim 



1 Matheniatici terrain in medio mundi 
sitam ad universi coeli complexum, 
quasi puncti instar obtinere, quod 
Hivrpov ill i vocant.' 



ibi maria plura ; sunt plures paludes ; 
sunt plura loca deserta. 

" Hoc .... septum plures incolunt 
nationes, iVc] Adde quod brcvissimuni 



PHILOSOPHISE LIB. II. 213 

Tullii, sicut ipse quod am loco ' signiticat, nondum Cauca- 
sura montem Romanae reipublicse fama transcenderat, ct 
erat tunc adulta," Parthis etiam, ceterisque id locorum 
gentibus formidolosa. Videsnc igitur quam sit angusta, 
quam compressa gloria quam v propagare ac dilatare I9 la- 
boratis ? An ubi Romani nominis transire fama nequit, 
Roraani hominis gloria progredietur? Quid, quod diversa- 
rum gentium mores inter se, atque instituta discordant; 
ut quod apud alios laude, apud alios supplicio dignum ju- 
dicetur. Quo tit, ut si quern famae praedicatio delectat, 
huic in plurimos populos nomen prof'erre, nullo modo con- 
ducat. Erit igitur pervagata 20 inter suos gloria quisque 
contcntus, et intra unius geutis terminos praeclara ilia famas 
immortalitas coarctabitur. Sed quam multos p clarissimos 
suis temporibus viros scriptorum inops delevit oblivio ! 
Quanquam quid ipsa scripta proficiunt, 1 quae cum suis 
auctoribus* premit longior atque obscura vetustas? Vos 
autem immortalitatem vobis propagare videmini, cum futuri 
fomara temporis cogitatis. Quod si ad aeternilatis infinita 
spatia pertractes,* quid habes quod de tui nominis diuturni- 
tate laeteris? Unius enim z mora momenti, si decern milli- 

' In somnio Scipionis. * Romana rcspublica. v Vos homines. "' Non 
secus ac suos auctores. x Proferas conferendo. 



et Vict, uterqne: dilatare ac propagare. — 20 Ms. Rittersh. pervidgata. — I Idem 
cod. prof erant edd. Delph. et Hack, projiciant. — 2 Unius etenim edd. eaedeni. 

NOTiE 

illud terrae habitatae punctum tan- foret alicujns nomen, hoc at perve- 

tuni est, ut ad illud, ne urbium qui- nire posset ad onines niuudi populos, 

dem celeberrimarum, fama perveuire non propterea ejusdem gloria taiitti 

queat. ' Nam ex his ipsis cultis no- esset: quoniamquod apud alios laude, 

tisque tcrris,' inquit Tullius in som- id apud alios supplicio dignum jiuli- 

nio Scipionis, ' num aut tuum aut catur : quod nimirum populi pnvju- 

cujusquam nostrum nomen ultra Cau- diciis potius et praecipitatione, quam 

casum hunc, quern cernis, transcen- evidenti ratione ducti judicent : sic 

dere potuit, vel ilium Gangem trans- qnaa nobis placent vestes, epulee, 

natare ?' Est autem Caucasus mons ceteraeve agendi patiendique forma;, 

Asia?, inter mare Euxinum et Caspi- ha; exteris nationibus displicent sae- 

um, vulgo Mont de Circassie. pius. 

Quid, quod divertarum gentium p Quam multos, fyc.~\ iv. Philoso- 

tnorcs, &-c] Denique quamvis tantuin phia snbjungit, praedictam famam 



214 BOETHll DE COMSOL. 

bus conferatur annis, quoniam utrumque spatium definitum 
est, minimam licet, habet tamen aliquam portionem." At 
hie ipse Humerus annorum, cjusquc quantumlibet 3 multi- 
plex, ad interminabilem • diuturnitatem ne comparari 4 qui- 
dem potest. Eteuim finitis 5 ad se invicem fuerit quaedain ; 
intiuiti vero atque finiti nulla unquam poterit esse collatio. 
Ita fit, ut quamlibct prolixi" temporis fama, si cum inex- 
hausta aeternitate cogitetur, non parva, sed plane nulla esse 
videatur. Vos autem nisi ad populares auras, 6 inanesque 
rumores/ recte facere nescitis ; et relicta conscientiae vir- 
tutisque praestantia, de alienis praemia sermunculis postu- 
latis. Accipe in hujusmodi arrogantiae levitate quam fes- 
tive aliquis illuserit. Nam cum quidam adortusesset c ho- 
minem contumeliis qui non ad verae virtutis usum, sed ad 
superbam 7 gloriam falsum sibi philosophi nomen induerat, 
adjecissetque jam se sciturum, an ille pliilosophus esset, 
siquidem illatas injurias leniter patienterque tolerasset; 
ille patientiam paulisper assumsit, acceptaque contumelia 
velut insultans, Jam tandem, inquit, intelligisne me esse 8 

v Proportionem. : Infinitum. " Quantumlibet longi. b Concitandos. 

e Affecisset. 

— 3 Uterque Thuan. et Reg. ejusque quamlibet. — 4 Uterque Thuan. et Flor. 
nee comparari. — 5 Vict, sccnndns Etenim si finitis.— G * Mss. Vos autem nisi ad 
populares aures: videtur tamen reeepta lectio esse plausibilior.' Sitzm. — 
7 'Ita scripti : excusi insulse superbiam.' Bern. — 8 Mss. et edd. Florent. 

NOT/E 

niliili putandani esse propter brevi- levit, oblivio delebit. Sic Romano- 
ores temporis, quo durare possit, li- rum merita veluti sepulta jacuerunt, 
mites. Cum enim fama haec ab alie- auctore Sallustio in bello Catilinario, 
na de tuis meritis existimatione pen- quod ' prudentissimus quisque maxi- 
deat, tamdiu duntaxat ista fama du- menegotiosus erat : ingenium nemo 
rabit, quamdiu in aliis liominibus sine corpoie exercebat : optimus 
vigebit meritorum tuoriim memoria : quisque facere, quam dicere, et sua 
atqui baec memoria perennis esse ab aliis benefacta laudari, quam ipse 
nequit : nam vel deerunt sciiplores, alioruin narrare malcbat.' Sic viro- 
(;uibus cerebrum mentenique liomi- rum fortium, qui ante Agamemnona 
mini identidein commoventibus, im- vixerunt, quod bi caruerint scriptori- 
pressa tuorom meritorum vestigia bus poetis, virtus celata latet, judi- 
rehoventnr; vel aderunt. Si defuerint cio Horatii I. iv. Carni. Od. 9. ' Vix- 
scriptores, te, non scens ac plures ere fortes ante Agamemnona Mnlti ; 
loifl temporibui clarissimos viros dc- sed omnes illacrymabilcs Urgentur 



PHILOSOPHISE Lib. II. 



215 



philosophum? Turn ille nimium mordaciter, Intellexeram, 
inquit, si tacuisscs. q Quid autera est quod ad prascipuos'* 
viros (de his enim scrmo est) qui virtute gloriam petunt:? 
quid, inquain, est quod ad hos de fama post resolutum 
raorte suprema corpus attineat ? Nam si 10 (quod nostras 
rationes credi vetant " r ) toti moriuntur homines, nulla est 
omnino gloria ; cum is cujus ea esse dicitur, non extet om- 
nino : sin vero sibi mens bene conscia/ ll terreno carcere 
resoluta," ccelum libera petit, nonne omne terrenum ne- 
gotium spernet, 14 quae se, ccelo fruens, terrenis gaudet ex- 
emtam? 



d Prcestantes. 



* Suarum cogitationum. 



Delph. Hack. Intelligis me esse: ne omisso. — 9 Ms. Rittersh. Qui virtute glo- 
riam qucerunt. — 10 ' Nam sit] Falsissima lectio. Recte Ms. cum ed. Norimb. 
et Florent. Nam si.' Sitzm. — 11 Vict, secundus: credi prolribent. — 12 Ed. 
Delpli. et Hack. ha?c verba sic disposita habent : Sin vero bene mens sibi con- 
scia. — 13 ' Nemo damnet : nee illud quoque, quod in Lipsii codice, resoluto.' 
Bernart. — 14 Uterque Thuan. et Reg. spernat. Vict, primus : sperneret. 



HOT IE 



ignotique Ionga Nocte, carent quia 
vate sacro.' Si vero adfuerint scrip- 
tores, quod eoruni libri, aut injuria 
temporum, aut hominum ipsorum 
nejjligentia saepius pereant, nondum 
cons tare poterit tibi, tuam famam 
horum beneftcio fore perpetuam. Sed 
maneant libri, maneatque scriptorum 
niemoria, ita ut de tuis mentis di- 
cere possis, quod Ovidius cecinit 
de suisCarminibus xv. Metam. ' Jam- 
que opus exegi, quod nee Jovis ira, 
nee ignes, Nee poterit ferritin, nee 
edax abolere vetustas,' Sec. Tua ni- 
liilominus fama, ipsi etiam Mnndoae- 
qua? va,brevior esset, quam ut propter 
earn obtinendam agerc possis: prae- 
sertim si ilia famre diuturnitas cou- 
feratur cum aetemitate, q-.iani mens 
linmana dnratura est. Nam si bre- 
vissima unius momenti mora, cum de- 
cern millibtis annis collata, parva est 
diuturnitas ; certe integra non modo 
vita; hominis senioris, sed ipsius quo- 



que Mundi diuturnitas, cum a?terni- 
tate comparata, minima, imo nulla 
est diuturnitas : quandoquidem inter 
priores diuturnitates, utpote ambas 
finitas, est aliqua ; sed inter posteri- 
ores, quarum altera infinita, nulla est 
proportio; sive,utnunc dicitur, por- 
tio: sic enim loquitur Curtius : ' prae- 
mium,' inquit, ' erit ei, qui primus 
occupaverit verticem, talenta decern. 
Uno minus accipiet qui proximus ei 
venerit, eademque ad decern homines 
servabitnr portio.' Vox, ' intermi- 
nabilis,' quam non semel adhitost Bo- 
ethius, minus Latina videtur : Ci- 
cero diceret intevminatam ; sicut i. 
de Nat. D. 'si immensam,' inquit, 'et 
interminatam in omnes partes mag- 
nitudinem regionum videietis.' 

i Si tacuisses] Simile est illud Ci- 
eeronis pro Arch. ' Philosophi,' in- 
quit, ' in libris, quos de contemnenda 
gloria scribunt, nomen suum inscri- 
bunt, et in eo ipso, in quo praedica- 



JIG 



UuIiTHII DB CONSOL. 



NOT.3J 

tioncm nobilitatemque despieiunt, dem substantia : quia allei i non inhae- 

prajdicati de se ac nominari volunt.' it us, suis subjacet qualitatibus : at 

r Nostra) rationes crcdi vetant] Plu- ejnsdeni nulla est nisi exterior causa ; 

res enim sunt rationes, quibus Philo- eiriciens, et finis : quandoquidem ex 

sophia probat mentem humanam esse materia non pendet. Atqui hujiis 



immortalem/ddeoque bominem totuni 
non niori : unicam proferimus ex 
ipsa mentis Datura desumtam. Om- 
nis res sive substantia, cujus nulla 
est nisi exterior causa, est perennis 
et perpetua : Deo nimirum, a quo 



suae immortalitatis mens humana ita 
conscia est, lianc ut semper appetat, 
quamque sibi tantum deberet attri- 
buere, banc temcraria quadam as.- 
sumtione caducis etiain rebus, cum 
quibus se quandam put at habere ne- 



est, suuin agendi moduin, quo ilia cessitudincm, tribuat : sic parentes 

substantia condita est, continuante : in liberis ; auctorcs in scriptis ; omnes 

sic Genios tarn malos, quam bonos in superbioribus sepulcris iinmor- 

perpetuos tore credimus : sic ipsa talem quandam vitam habituros spe- 

inateria, qua? vulgo dicitur prima, rant: quare Tullius de Senect. * Op- 

ab omnibus habetur perpetua. Atqui timi,' inquit, ' cuj usque animus max- 

mens humana ita se habet. Est qui- ime ad iiumortalem gloriam nititur.* 



METRUM VII. 



Quicumque solam ,y raente pra3cipiti s petit, 
Summumque credit gloriam;' 



Quisquis inconsiderato ammo tendit tantum ad gloriam. el illam put at esse sum- 



15 Ms. Rittersh. Quicumque solum. 



NOTjE 



5 Mente prtecipiti] Sive praecipita- 
tione. Est autem praecipitatio incon- 
sideratum de ignoto judicium: prima 
err oris adeoque vitii origo. 

Petit] Petere aliquo, proprie cor- 
poris est ab una in alteram viciniam 
translati : sed propter quandam simi- 
litudinem dicitur etiam de inente, 
quatenus haec voluntate sua aliquo 
inclinat. 

' Summumque credit gloriam] Sum- 
mum scilicet bonuin : cum enim omnc 



quod expetitur, id quandam habeat 
boni speciem, propterea necesse est, 
ut quod pra omnibus expetitur, illud 
summi boni speciem habeat: fieri 
autem non potest, ut gloria mortalis 
videatur summum bonum, nisi iis, qui 
pra cipites, notionc obscura aut con- 
fusa ad judicandum ducuntur: iis ni- 
mirum, qui, innata notionc, qua om- 
nes volumus esse felices, iuducti, falsa 
assumtione homini potius, quam Deo 
unice adhaerent. 



PHILOSOPHISE LIU. IIt 



212 



Late patentcs aethcris ceinat plagas, u 

Arctumquc terrarum situm : v 
Ercvem replcre non valentis ambitum 

Pudcbit aucti nominis. 
Quid o supcrbi colla mortali jugo 

Frustra levare w gestiunt? 
Licet remotos fama per populos means 

Diffusa linguas explicet," 
Et magna titulis fulgeat y Claris domus, 

Mors spernit altam gloriam. 2 



10 



tnumbonum; is consideret liinc quidem spatia cceli ingentia; inde vero positionem 
terrw angustam, certe eundem pudebil rumoris dispersi, qui non potest occupare par- 
vam circumscriptionem tcrrurum. Proh! quare homines arrogantes ambiunt 
incassum liberure corpus swum a servitute mortis? Quamvis fama undique dispersa 
per gentes dissitas explicet linguas omnium istarum gentium, grandisque familia 
splendeat illustribus honoribus, mors tumen temnit hunc summam gloriam : includit 

NOTjE 

Magnum puduit ex mundis, quos pu- 
tavit innumerabiles, ne unicum qui- 
dem subegisse. 

w Superbi colla mortali juga...levare] 
Immortalitatem sui nominis sibi in 
terris comparare : hoc enim desiderio, 
ut dictum est, tenentur illi, qui famae 
apud posteros acquirendae student. 

x Fama per populos means... linguas 
explicet] Fama Poe'tis fingitur habere 
rationem persona?, quae pennis in- 
structa per loca etiam remotissima 
citissime feratur, et solutis ore lin- 
guaqne populi, hunc ad loquendum 
excitet. Virg. jEn. i. vs. 461. ' Bel- 
laque jam fama totum vnlgata per or- 
bem.' 

y Titulis fulgeat] Titulus idem quod 
honor: oritur enim a Graeco rnos, 
hoc airb tov rUiv, honorare : unde rifj.7}, 
honor. Hinc stemmata, imagines, 
aut quaecumque alia honorum signa, 
lituli solent appellari. Clandian. 
Carm. xxvi. vs. 144. ' Et duplices 
signat titulos commune tropaaum.' 

z Mors spernit altam gloriam, 2fc.~\ 
Nam ' statu turn est hominibus semel 
mori,' ad Hebr. 9. Horatius I. I, 



11 Late patentes cetheris cernat plagas] 
Tanta est aetheris sive cceli undique 
diffusi magnitudo, hanc ut imagina- 
tioue assequi non possimus, quo fit 
ut coelum a quibusdam Philosophis 
non infinitum quidem, sed indefini- 
tum vocetur : hoc est, latius diflfu- 
sum, quam ut mens nostra imaginan- 
do illud possit definire. Hinc ccelo 
attentats considerato, homo poterit 
suae infirmitatis convinci, maxime si 
cum ccelo veluti immenso conferat 
exiguam, cujus ille sit minima por- 
tio, terrain, sive 

v Arctumque terrarum situm] Ut 
enim integer terrae et aqua? globus 
cum ccelo collatus rationem puncti 
habet, quemadmodum diximus; sic 
terrae habitabilis portio, in qua pri- 
vati alicujus hominis merita cognos- 
cantur laudenturque ab hominibus, 
comparata cum reliquo terrarum 
orbe, in quo idem homo nee cognosci 
nee laudari potest, exiguum est 
puncti illius punctum : quare hunc 
homineni turn ' pndebit aucti nomi- 
nis, ' quod tamen' non valet repleie 
brevem ambitum.' Sic Alexaiidrum 



21S 



BOETHII DE CONSOL. 



Involvit lmmile pariter, ct cclsum caput, 

iEquatque summis infima. 
Ubi nunc fidelis ossa Fabricii a jacent? 

Quid Brutus, b aut rigidus Cato? 



15 



eodem similiter tumulo abjectas suhlimcsque cervices, ct ccquat ima supremis. Ubi 
ossa Fabricii Jidi nunc jacent? Quid nunc est Brutus, aut Cato severus? Levis 

NOTjE 

Carm. Od. 2S. ' Sctl omnes una ma- tus propter stupiditatem, quam metu 
net nox, Et calcanda semel via leti. Tarquinii simulabat. Ille, Tarquiniis 
Dant alios Furiae torvo spectacula ob violatam Lucretiam expulsis,liber- 
Marti : Exitio est avidis mare nautis. tatem Romanis asseruit, una cum 
Mista scnum, ac juvenuin densantur Collatino : nnde populus Romanus 
funera : nullum Sa?va caput Proser- imperium in eosdem libertatis sua? 
pina fugit.' Et eodem lib. Od. 4. vindices transtulit, mutato tamen et 
' Pallida mors aequo pulsat pede pau- jure et nomine : quippe ex perpetuo 
perum tabernas Regumque turres, o annuum placuit, ex singulari duplex : 
beateSexti.'Quod feliciter vertit nos- ne potestas solitudine vel mora cor- 
ter Malherbrcus, lib. vi. ' La mort a rumperetur, Consulesque appellavit 
des rigueursannlleautrepareilles,On pro Regibus, ut consulere se civibus 
a beau la prier, La cruelle (juelle est suis debere meminissent. De boc 
se bouclie les aureilles, Et nous laisse Bruto sa?pissime loquitur Claudia- 
crier. Le pauvre en sa cabane, ou nus, ut Carm. xxn. vs. 322. ' Sit tra- 
le chaume lc couvre, Est sujet a ses beis ultor Stilicbo, Rrutusque reper- 
loix, Et la Garde, qui veille aux tor. Libertas populi primo tunc Con- 
ban ieies du Louvre, N'cn defend sule Bruto Reddita per fasces: liic 
pas nos Rois.' fascibus expulit ipsis Servitium : in- 

a Fidelis. ..Fabricii] Fabricius Con- stituit subliinem Brutus honorem.' 
sul Romanus,apud plurimos cum ora- Rigidus Cato] Sicut Brutus a si- 
tores turn poetas snam pra?sertim mulata stultitia, sic Cato a vera 
ob (idem celeberrimus, merito nunc prudentia cognomentum est: catus 
vocatur fidelis. Primum quia a Pyr- quippe, unde Cato, est sapiens. Au- 
rlio Epirotarum Rege magnis mnneri- sonius in Mosella, ' legumque catos 
bus, etiam quarta regni parte pro- fandique potentes.' Propterea plures 
missa tentatus, adduci non potuit, ut a sua sapientia dicli sunt Catones. 
patriam desereret. Deindequia medi- Juvenal. Sat. n. vs. 40. ' Tertius e 
cum Timocbarem contra ejusdem ccelo cecidit Cato.' Duo tamen sunt 
Pyrrlii Regis sni caput spe pramiii prapstantissimi viri, qui boc coj-no- 
venenum deforentem ad dominum mine donati fuerint, quosque Pbilo- 
suiim reduei curavit, quod admiratus sopbia liic potuit intelligere ; Major 
Rex ait, Fabricinm dirficilius ab bo- videlicet, et Minor; ambo, sed diver- 
nestate quam solem a suo cursu 
averti. Unde Claudian. Carm. XXVI. 
vs. 130. ' Et nnlli pervia culpa^ Pec- 
tora Fabricii donis invicla vel ar- 
niis.' 

b Quid Brutus] L. Brutus, sic die- 



sis temporibus, e Portia, gente Tus- 
euli obscura, orti. Cato Major, qui 
Censorius dictus est, florebat anno 
I'rbis conditai 570. et ad extremam 
usque senectutem pervenit. Cato 
autcm Minor, qui vocatus est Pra- 



PHILOSOPHIC LIB. If. 



219 



Signat superstes c fama tenuis pauculis 

Inane noraen Uteris. 
Sed quod decora d novimus vocabula, 

Nura scire consumtos datur? 
Jacelis ergo prorsus ignorabiles, 

Nee fama notos efficit. 
Quod si putatis e longius vitam trahi 

Mortalis aura nominis, 
Cum sera vobis rapiet hoc etiam dies, 

Jam vos secunda mors mauet. 16 



20 



25 



eoruvi memoria notat vanum nomen paucis Uteris. At quia cognoscimus nomina 
h<£c pulchra, nonne ex eo fas est nobis, nosse homines, quorum sunt ista nomina, 
esse extinctos? Ergo, homines, jacetis omnino incogniti, nee fama reddit vos cog- 
nitos. Quod si existimatis vitam vestram magis product favore humana: existima. 
tionis ; quandoquidem atas tandem aliquando ventura abripiet vobis hanc quoque 
existimalionem ; nunc altera mors vobis est expectanda. 



16 Mss. manent. 



NOT7E 



tonus, vivebat ipso belli Caesariani 
tempore : de hoc Lueanus impuden- 
ter cecinit, • Victrix causa Deis pla- 
cuit, sed victa Catoni.' Et Horatius 
1. ii. Carm. Od. 1. ' Audire magnos 
jam videor duces Non indecoro pul- 
vere sordidos, Et cuncta terrarum 
subacta, Prater atrocem auimum Ca- 
tonis.' 

c Signat superstes, §c.~\ Mortuo ho- 
mine superest hujus cadaver, quo 
corrupto nomen superstes, paucis li- 
teris comprehensum, scribitur ab iis 
saltern, qui memoria praestant : sed 
absque ullo defunctorum sensu aut 
commodo: quare hoc non immerito 
' inane' vocatur. 

d Sed quod decora, fyc] Quod nomina 



haec superbis sepulcris inscripta vi- 
deamus, argumenta sunt non esse 
amplius eos, quorum sunt nomina : 
praRScriptum quippe legitur: Hie 
Jacet. Unus est Christi tumulus, 
cui fas fuerit inscribere : Non Jacet 
Hie : Matth. 28. 

e Quod si putatis, fyc."] Si in super- 
stite illo nomine vitam aliquam ver- 
sari existimatis, cum illud etiam no- 
men tandem aliquando, inducta obli- 
vione, perire debeat, secunda morte 
afficiemini. Sic Sulpitius Cartliagi- 
niensis de Virgilii iEneide, quae ab 
auctore flammis destinata fuisse fer- 
tur: ' Infelix gemino cecidit prope 
Pergamon igni, Et paene est alio 
Troja cremata rogo.' 



220 BOSTHII UK UONSOL. 



PROSA VIII. 

Sed ne me inexorabile' contra fortunam gerere bellum f 
putes, est aliquando cum de hominibus ilia fallax I? non ni- 
hil bene mereatur ; s turn scilicet cum se aperit, cum fron- 
tem detegit, moresque profitetur. Nondum forte quid lo- 
quar, intelligis. Mirum est quod dicere gestio, coque* 
sententiam verbis explicate vix queo. Etenim plus homi- 
nibus reor ; ' adversam quam prosperam prodes.se lortu- 
nam. h Ilia' enim semper specie felicitatis,' cum videtur 
blanda, mentitur : haec * semper vera k est, cum se insta- 
bilem mutatione deraonstrat. Ilia' fallit; haec m instruit: 
ilia" mendacium specie 18 bonorum mentes fruentium li- 
gat; haec" cognitione fragilis felicitatis absolvit. Itaque 
illam*' videas ventosam, fluentem, suique semper ignaram: 
banc 7 sobriam, succinctamque, et ipsius adversitatis exer- 

/ Implacabile. s Ideoque. * Puto. ' Prospera fortuna. * Adversa 
fortuna. l Prospera. m Adversa. " Prospera. " Adversa. 

p Prosperam. 'J Adversam. 



17 Fallax ilia Delph. Hack. — 18 Ms. Rittersh. Ilia mendax specie.— 19 

NOTvE 

f Gerere helium] Declamando in prodest, illud picestat alteri, quod al- 

fortunain. teruni si menti non noceat, soli dun- 

s Bene mereatur] Mereri est id age- taxat corpori prodest. Atqui for- 

rc, propter quod praemium aut poena tuna adversa menti prodest; pros- 

rependi debet : liinc cibus prandio pera vero, si menti non noceat, ipsi 

posterior, ccena autem prior, quod tantum corpori prodest : quod dein- 

hic debeatur mercenariorum labori- ceps probanduin. 

bus, merenda appcllatur : hinc etiam ' Ilia enim semper specie felicitatis] 

qui propter crimen aliquod punitur, Prospera enim fortuna notione ob- 

poenae dicitur dare, quasi debitum scura confusaque, qua mentem infor- 

reddens. Sic Cic. HI. de Leg. ' per- mat, eandem mentem inducit, pri- 

niciose,' inquit, ' merentur de Repub- mum quidem ad errorem, quo judicet 

lica vitiosi principes.' bona caduca sumnii boni rationem 

11 Plus hominibus reor adversam quam habere, deinde ad vitium, quo eadem 

prosperam prodesse fortunam] Homo, mens, coutemto Deo, iisdem bonis 

ut saepius dictum est, constat ex unice adhsereat. 

mente et corpore, quorum ilia hoc k Hac semper vera] Adversa autem 

(onge nobilior est : quare quod menti fortuna notione, quam aut invenit, 



PHILOSOPHIZE LIB. IT. 2'2l 

citatione prudentem. Postrcmo felix/ a vcro bono dcvios 
blanditiis trahit : adversa, plerumque ad vera bona redu- 
cens/ unco' retrahit." 3 An hoc inter minima 1 aestiman- 
dum putas, quod amicorum tibi fidelium mentes haac aspe- 
ra, haec horribilis fortuna detexit ? hacc tibi eertos sodali- 
um vultus, ambiguosque u secrevit ; discedens, suos abstu- 
lit, tuos reliquit?" Quanti hoc integer," et, ut videbaris 
tibi, fortunatus emisses ? Desine nunc amissas 20 opes 
quaerere : quod pretiosissimum genus divitiarum * est, 
amicos invenisti. 

r Prospera. s Redeuntes. ' Pedo, sice baculo retorto. « Incertosque. 
v Familiares. w Incolumis. 

*Assentiorlibens scriptis: reduces unco retrahet.' Bernart. Reducesedd. Delph. 
Hack.— 20 Nuncet amissas Vict, secundus, Reg. et edd. praedictae, quae etiani 
— 1 divitiarum genus. 

NOTiE 

aut facit evidentem, mentem ipsam amicorum mentes, alias tibi occultas, 

inducit, primum quidem ad verita- detegit, id bonorum saltern exterio- 

tem, qua judicet solum Deum habere rum pretiosissimum potest haberi ; 

ratiouem summi boni ; deinde ad vir- hoc quippe veri a falsis amicis secer. 

tutem, qua, ceteris posthabitis, Deum nuntur. Atqui Fortuna adversa id 

unice diligat. Sic dicitur Proverb, prasstat, quandoquidem, fortuna fa- 

29. ' Virga atque correctio tribuit vente, falsi una cum veris amicis ad- 

sapientiam : puer autem, qui dimit- sunt ; sed eadem fortuna indignantp, 

titur voluntatisua?, confunditmatrem amicis veris remanentibus, falsi rece- 

suam.' dunt. Notissimum illud Ovid. ' Do- 

1 An hoc inter minima, $c] Quern- nee ens felix, multos numerabis ami- 

admodum inter bona exteriora amici cos : Tempora si fuerint nubila, so- 

prajcipuum locum obtinent, sic quod lus eris.' 



METRUM VIII. 

Quod mundus stabili fide m 
Concordes variat vices ; 

Aniori debetur quod mundus constanter mulat vices Concordes; quod elemenia 

NOTjE 
Occasione accepta ex ultimis ver- sophia significavit, amicos Boetliii, 
bis Prosae superioris, quibns Pliilo- fortuna adversa probatos, ipsi Boe- 



•)O0 



1IOKTHII DK CON SOL. 



Quod pugnantia semina 

Foedus perpetuum tenent ; 

Quod Phoebus roseum diem 5 

Curru provehit aureo ; 

Ut quas duxerit Hesperus 

Phoebe noctibus impcret ; 

Ut fluctus avidum mare 

Certo fine coerceat ; 10 

Ne terris liceat vagis 

Latos tundere terminos ; ■ 

Hanc rerum seriem ligat, 

contraria hahent inter se pacem aternam ; quod Sol defert lucem splcndidam curru 
aureo; quod Luna dominatw tenebris, quas Hesperus egit ; quod mare cupidum 
aquarum contineat fluctus limite prcescripto; ne iisdem diffusis liceat per terras 



2 'Latos tundere terminos] Ms. Erfurt, et ed. Norimb. Latos tendere t. 
Alteram tamen lectionem rectam esse, probo hisce,' &c. Sitzm. Vid. Not. 
Var. Tundere legunt edd. Delph. et Hack. 

NOTiE 

thio adesse, eundem Boethium ex- amor, nisi quatenns est modus men- 

citat ad spectandum amorem, ejus- tis. In liomine est amor, quatenns 

que effecta. Amor autem non secus est modus et corporis et mentis. Agi- 

ac qinvlibet liominis affectio spectari tnrhic primo de amore corporis, qui 

potest duobus modis. Primo quidem, non tain amor, quam amoris Simula* 

ut loquuntur Philosophi, inada>quate, crum ; secundo de amore liominis ; 

quatenns quidam corporis modus est, tertio de amore Dei. 

v. g. commotio sanguinis, spirituum, "' Quod mundus stabili fide, 5fc] I. 

ceterarumque corporis humani par- Agitur de simulacro amoris, quod in 

tium ad conservandam societatem corporibus animadverti potest : huic- 

naturaliter instituta. Secundo, ut que refertur acceptum : i. quod mun- 

aiunt iidem Philosophi, adequate, dus, qui nihil est aliud quam univer- 

quatenus, praeter praedictum corporis sitas corporuin materia quidem con- 

modum, versatur in voluntate homi- venientium, forma autem discrepan- 



nis adhaerentis rei, velut alteri so- 
cietatis, cujus ipse homo reliqua pars 
sit, parti. Hioc pro triplici genere 
opinionis, quam homo habere potest 
de parte ilia, (pluris scilicet, tanti, 
vel minoris, quam seipsum, faciendo 
hanc partem,) amor triplieis est gene- 



tiuni, in sua vanetate concors perse- 
veret. 2. quod elementa, quae nihil 
sunt aliud, quam corpora primo for- 
mata, ex quibus cetera constent, foe- 
dus perpetuum teneant, sive intra, 
sive extra corpora, qua?, quod ex de- 
mentis constent, vocantur mista. 3. 



ris, videlicet pietas, amicitia, et amor quod coelum sidera suis temporibus, 

simpliciter dictus. In corporibus et mare fluctus suis locis contineat. 

non est amor, nisi quatenus hie est De Phoebo et Hesperojam diximus. 
modus corporis. In Deo Don est 



PHILOSOPHIC LIB. II. 223 

Terras ac pelagus regens, 

Et ccelo imperitans amor. 15 

Hie si fraena remiserit, 

Quicquid nunc amat invicem, 

Bellum continuo geret ; 

Et quam nunc socia fide 

Pulchris motibus incitant, 20 

Certent solvere machinam. 

Hie sancto populos n quoque 

Junctos fosdere continet : 

Hie et conjugii sacrum 

Castis nectit amoribus : 25 

Hie fidis etiam sua 

Dictat jura sodalibus. 

O felix liominum genus, 

Si vestros animos amor 

Quo ccelum regitur, regat! 30 

latius extendi. Amor imperans ccelo, mari, et terra nectit hanc seriem rerum : hoc 
cessante, quae consenthent nunc, statim dissentient, et tentabunt destruere machi- 
nam, quam nunc constanter cicnt pra'daris molibus. Amor continet populos inter 
se conjunctos pace incorrupta ; amor confirmut sacramentum conjngiale fiammis 
pudicis : amor denique reddit fidelibus amicis, quod suum est. O vos beatos homi- 
nes, si idem amor Dei, quo ccelum gubernatur, gubernet veslras mentes. 

NOTJE 

n Hie sancto populos~\ u. Agiturde sic regnntur, ut hzec adivina volun- 

amore humano. Hie multiplicis est tate ne latum quidem tinguem disce- 

generis: triplicis duntaxat nunc me- dant. Una est mens humana, qua 

minit Philosophia, nempe i. amoris, quod ab ipso Deo sic fuerit dilecta, 

qui est inter populos, quo populi ae- ut libertatis sit particeps, a prima vo- 

terna in pace continentur ; 2. amoris, lendi amandique norma, voluntate 

qui est inter conjuges, quo sacrum divina, recedat. Quare id unum esse 

sive sacramentum conjugiale confir- debet Pbilosopbiae votum, ut eadem 

matur ; 3. amoris, qui est inter ami- mens humana, contemta propria vo- 

cos, quo amicus, ' amico tanquam Imitate, proprioque amore, ad volun- 

alter idem,' inducitur ad benefacien- tatem amoremque Dei sese accom- 

dum amico, cogitatione, verbo, et modet, ut sanctos viros imitata, voce 

opere : lnec quippe sunt ' sodalium cognitationeque summissa, dicat cum 

jura.' Propheta Rege : ' doceme facere vo- 

° O felix hominum genus, ^c] m. luntatem tuam,' et cum Apostolo : 

Agitur de amore divino, quo non mo- ' Domine, quid me vis facere ?' 
do ccelum, sed omnia etiam corpora 



ANICII MANLIF TORQUATI 

SEVERINI BOETHII 

DE CONSOLATIONE 

PHILOSOPHISE 
LIBER III. 



PROSA I. 



Jam cantum* ilia finierat/ cum me audiendi avidum, 3 
stupentemque arrectis adhuc auribus, carminis mulcedo dc- 
fixerat. Itaque paulo post, O, inquam/ summum lassorum 
solamen animorum/ quantum me 2 vel sentcntiarum pon- 
dere, vel canendi etiam jucunditate refovisti ! adeo ut jam 
me posthac d imparem fortunae ictibus non arbitrer. 3 Ita- 
que remedia, qu as paulo ante acriora 4 esse dicebas, non 
niodo non perhorresco, sed audiendi avidus vehenienter ef- 

° Carmen. b Ego Boethius. e Philosophia. d Vinci posse. 



1 Uterque Tlman. Reg. et Vict, secundns : finiverat. — 2 Tlman. primus : 
quam tu me. — 3 Mss. non esse arbitrer. — 4 paulo acriora Delph. Hack, quae 

NOT/E 
a Me audiendi avidum, fyc."] i. Boc- mulsi suave etim ' defixerat stupen- 
Ihius praedictis rationum pliilosophi- tern arrectis adlmc anribns,' hoc est, 
carum momentis commotus dicitnr immotis et rcliquo corpore et auri- 
ciim corpore, turn etiam meote. Cor- bus, ad facilins audiendum ; qui lo- 
pore quidem : quod carmen instar quendi modus a canilms, leporibus, 



PHILOSOPHIC LIU. 111. 



225 



flagito. Turn illa, e Sensi, inquit, cum verba nostra tacitus 
attentusque rapiebas, eumque tuae mentis habitum b vel ex- 
pectavi, vel, quod est verius, ipsa perfeci. Talia sunt 
quippe quae restant, ut degustata quidem mordeant, inte- 
rius autem recepta dulcescant. Sed quod tu te audiendi 
cupidum dicis, quanto ardore flagrares, si, quonam te du- 
cere aggrediamur, 1 agnosceres? Quonam, inquam V Ad 
veram, inquit/ felicitatem, c quam tuus quoque somniat 
animus : d sed occupato ad imagines visu, ipsam illam non 
potes 6 intueri. Turn ego : h Fac, obsecro, et, quae ilia vera 



Philosophia. f Ego Boethius. s Philosophia. h Boethius repono. 



etiam— 5 aggredimur, — 6 potest, — 7 perspecta—8 specimen beatitudinis, legunt. 

NOTjE 



aliisqne bestiis, quanim aures sponte 
moventur, translatusest ad homineni, 
cujus aures non ita moventur: pre- 
dicts enim bestiis ad sonum melius 
excipieudum et sistere et aures eri- 
gere consueverunt. Mente etiam; 



do judicium, sed etiam desiderium 
legitimum oritur: ' eumque tuas men- 
tis habitum vel expectavi, vel, quod 
est verius, ipsa perfeci,' inquit Phi- 
losophia. 

Ad veram felicitaterri] in. Pbilo- 



quod haec ' vel seiitentiarmn pondere sophia promittit, fore ut Boethium 



vel canendi etiam jucunditate' ita 
recreata sit, ' ut jam se posthac im- 
parem fortune ictibus non arbitre- 
tur:' quo fit ' ut remedia qua? Philo- 
sophia supra dixit esse acriora, non 
modo non perhorrescat, sed audiendi 
avida vehementer etflagitet.' 

b Eumque tuae mentis habitum, Sfc] 
n. Idem Boethius praedictis rationi- 
bus paratus dicitur ab ipsa Philoso- 
phia. Paratus quidem est praedictis 
rationibus, quibus sensim tolluntur 
praejudicia, propter qua?, dicenda in- 
grata displicerent, non secus ac pa- 
lato male affecto cibus etiam suavis- 
simus displicet : ' talia sunt quippe, 
quae restant, ut degustata quidem 
mordeant, interius autem recepta 
dulcescant.' At ab ipsa Philosophia 
paratus est : cognitio enim philoso- 
phies, utpote qua? clara et distincta, 
principium est, a quo omne non mo- 



ducat ad felicitatem ; cum enim hie 
agatur de moribus instituendis, eum- 
que optima morum institutio a fine 
praesertim pendeat, propterea Philo- 
sophia tractationem suscipit de feli- 
citate, quae morum recte formando- 
rum finis est : hujus autem felicitatis 
notio animis hominum insita est : id- 
circo eadem Philosophia addit. 

d Quam tuus quoque somniat animus] 
Mens enim turn dicitur somniare, 
cum,sopitis exterioribus organis sen- 
saum, spiritibus impressa cerebro ves- 
tigia relegentibus,commovetur,ji'.xta 
illud Claudian. Carm. xxvn. vs. 1. 
' Omnia qua; sensu volvuntur vota 
diurno, Pectore sopito reddit arnica 
quies. Venator defessa foro cum 
membra reponit, Mens tamen ad syl- 
vas et sua lustra redit,' &c. Qnare 
in somniis hominum, ut saepe est ali- 
quid falsi, ita semper est aliquid veri. 



Delph. et Var. Clas. 



Boeth. 



220 



BOETHII DE CONSOL. 



sit, sine cunctatione ' demonstra. Faciam, inquit ilia,* tui 
causa libentcr : scd quae tibi causa notior est, 6 earn prius 
designare verbis, atque informare couabor : ut, ea per- 
fecta, 7 cum in contrariam partem llcxeris oculos/ verae 
beatitudinis specimen 8 possis agnoscere. 



Mora. h Philosophia. 1 31entis. 
NOTVE 



insita, clare et distincte non perci- 
piatur: liinc falsa assumtione in di- 
vitias, aut quodlibet alind a Deo di- 
versum, velut in Minimum bonuni 
suumque ultimum finem, inclinata 



In his, inquam, saepeest aliquid falsi, 
quod sirpe mens somnians exteriori- 
bus corporibus tribuat, quod ill is non 
convenit. At in iisdem semper ali- 
quid veri est, v. g. somniantem cogi- 

tare : sicut ergo homo non somniat tendit : propterea qua?reuda 

nisi ante captis ab ipso corpore spe- e Quce tibi causa notior eat] IV. Ea- 

ciebus, sic mens qua* nullum peculiare dem Philosophia mouet, sibi initium 

bonum appetit, nisi duce felicitatis sumendum esse a notioiibus : in onini 

notione, ab ortu divinitus insita, non quippe methodo semper fit progres- 

male dicitur banc felicitatem somui- sus a notioiibus ad minus nota: ut 

are: quamobreni, sicut per soinnum nimirum hac evidenti notione duca- 

contingit, ilia insita felicitatis notio mur et ad investigandum, et ad dis- 

alienis iniaginibus ita obscuratur, ut cernenduni id, quod quanitur, ab eo 

ipsa felicitas ab ipsa mente, cui est de quo uon est quastio. 



METRUM I. 

Qui serere ingenuum volet agrum,' 

Quicumque cupit seminare campum libcrum, Me in primis purgat fundum arbus- 

NOT^E 
f Serere ingenuum volet agrum] i. ut Virg. n. Georg. vs. 177. ' Nunc 
Philosophia utitur exemplo agri, qui locus arvorum ingeniis.' Sic fontcs 



non prius potest esse ferax, quam ex- 
tractis virgultis cultus fuerit. 

Ingenuum] 'Ingenuus' fit ex pra;- 
positione 'in' et verbo ' geno,' quo 
usi sunt Varro, Lucretius, pluresque 
alii pro 'gigno:' quare 'ingenuus' 
idem videtur esse quod ' ingenitus : ' 
quemadmodum ' ingenium ' saepius u- 
surpatur pro natura cujusque rei : sic- 



dicuntur ' ingenui ' sive nativi a Lu- 
cretio 1. 1. Sic homo dicitur ' inge- 
nuus,' cum a priino ortu, nullo servi- 
tutis jugo pressus, liber est. Simili- 
ter ergo 'ager' ille dici potest 'in- 
genuus,' qui nullis plan tis consitus 
sic liber est, ut ad quodlibet semen 
eoncipiendum videatur aptus; quem- 
admodum a primo ortu fuisse credi- 



PHILOSOPHISE LIB. III. 



'227 



Liberat arva g prius fruticibus, 

Falce rubos, filicemque resecat, 9 

Ut nova fruge gravis Ceres eat. h 

Dulcior est apium IO mage labor," 5 

Si malus ora prius sapor * edat. k 

Gratius astra nitent, 1 ubi Notus 

Desinit imbriferos dare sonos. 

tis, rcscinditque fake spinas et filicem, ut Ceres recens proceclat, onusta fractu. 
Mel opus apum videtur multo suavius ; si palatum ante imbuatur sapor e ingrato. 
Sidera fulgent jueundius, cum Notus ventus meridianus ccssut cdere fragores plu- 



9 Ms. Rittersh. felicemque resecat. — 10 Tiiuan. secundus, et Reg. apum. 



NOTiE 



derim. Sic gula, quam nulli sapores 
praeoccupaverunt, ' ingenua' vocatur 
Martiali Epigr. 1. vi. Ep. 11. ' Non 
minus ingenua est et mini, Marce, 
gula.' 

s Liberat arva'] ' Arvum,' inquit 
Festus, ' dicimus agrum nondum sa- 
tum :' in agio autem nondum sato 
nasci soleut filix, rubi, et frutices, de 
lafougere,desronces, et toutes sortes de 
broussailles ; quaj propterea resecanda 
sunt. 

h Ut nova fruge gravis Ceres eat] Ut 
terra sit fcecunda. Ceres enim terra 
est, quod, ut ornnes sciunt, frugum 
inventrix habetur et nutrix. Virg. i. 
Geor. vs. 147. ' Prima Ceres ferro 
mortales vertere terrani Instituit, 
cum jam glandes atque arbuta sacra? 
Deficerent sylvas, et victum Dodona 
negaret.' 

1 Dulcior est apium mage labor] n. 
Philosopliia utitur exemplo palati, 
aut cujuslibet alterius gustus organi, 
cui dulce eo magis arridet,quod ama- 
rum gustaverit : ut nimirum signifi- 
cet, veritatem fugato errore fieri gra- 
tiorem. Hie autem 'labor apium' 
est mel : apes enim liquentia mella 
stipant, auctore Virgilio. Non modo 
dieitur 'apum;' sed etiam 'apium:' 
quandoquidem illud est ex hoc con- 



tractum : sic dieitur ' Quiritiuin' et 
' Quiritum ;' ' loquentium ' et ' lo- 
quentum.' Sed labor ' mage dulcior ' 
modus est loquendi, quem Gramma- 
tici vocant pleonasmum : sic Plautus 
dixit ' magis majores nugas agere.' 

k Si malus ora prius sapor edat] For- 
ma elocutionis, quae Gra?cis owa?<\ayT] 
vocatur: qua, propter mutuam par- 
tium necessitudinem, quod de una 
dici solet, id aliquando de altera quo- 
qne dieitur. Sic Virgilius dixit ' dare 
classibns austros :' alius dicere potu- 
isset ' dare classes austris.' Ea au- 
tem est inter saporem et ora necessi- 
tudo, ut, sicut sapor partes oris pe- 
netrans, has veluti partitur, ita eae- 
dem oris partes saporem admittentes 
hunc dividant : vel (ut cum Philoso- 
phis loquar) si organa gustus modifi- 
centur ab escis, sic escee ab organis 
gustus modificentur. Optime tandem 
post amara mel dieitur dulcius : quem- 
admodum in musica concordia bre- 
vem discordiam excipiens videtur 
suavior : quod nimirum ingrato lllo 
motu quoddam organo sensifero in- 
fligatur vulnus,quod excipiente grato 
alio motu reparatur. 

1 Gratius astra nitent, fyc] m. Phi- 
losopliia utitur exemplo aeris, quate- 
nus hie contrarias vices duplicis ge- 



J. JS 



15()1 1H1I DE CONSOL. 



Lucifer ut tencbras pepulerir, 
Pulchra dies roseos agit equos. 
Tu quoque m falsa tuens bona prills, 
Incipe colla jugo retrahere ; n 
Vera dehinc animum subicrint. 



10 



vios. Poslquam slclla referens lucem fugavit noctem, dies formosu ducit equos 
rubentes Soils. Sic tu, o Boethi, qui antea animo attendebas ad bona ementita, 
incipius tandem subducere animum ub eorum tyratenide: turn vera buna intrabunt 
saltern notione mcntem tuam. 

NOTjE 

bus ventis pluviisquc juciindius ful- 
geant ; cum deniqtte dies non oriatur, 
nisi fugatis tenebris ; propterea tu, o 
Boethi, non nisi depositis prajudiciis 
assequi poteris de bono veritatem : 
sed haec eo tibi gratior erit, quod er- 
rorem excipiat : ergo 

n Incipe colla jugo retrahere'] Ut cor- 
poris, sic etiam mentis quredam est 
captivitas: sed in hoc mens differt a 
corpore, quod corpus possit, mens 
vero non possit, invito homine, ciijus 
est, quibusdam vinculis detineri : 
propterea non abs re Philosophia 
bortatur Boethi tun, ut ' incipiat colla 
jugo retrahere:' jugutn enim illnd 
mentis est. Veruni duobus modismens 
humana intelligi potest vinculis deti- 
neri. Primum quidein i atione notio- 



neris altcrnis subit. Primum quidem 
quatenus pluviam excipit tempus se- 
renitm : ubi Notus, idem qui Auster, 
ventus est a Meridie flans, qui, quod 
cogat nubes in aquam abituras, idcir- 
co ' imbriferos' sive pluvios ' sonos' 
dicitur emittere. Atqui quod cadente 
pluvia lumen impeditum sit minus, 
idque, interrupts vicibus oculos fe- 
riens, nativain oculorum temperiem 
turbet, idcirco lumen cessantem No- 
tum excipiens tttrbatam oculorum 
complexionem sic reparat, ut idem 
lumen gratius videatur. Deiiide qua- 
tenus dies succedit nocti : ubi ' Lu- 
cifer' est stella matutina, qua? voca- 
tur Venus: ' intima est quiuque er- 
rantium,' inquit Cic. II. de Nat. D. 
' terraeque proxiina stella Veneris, 
qua; (pocrf6pos Graece, Lucifer Latine nis, quatenus haec obscura est, aut 



dicitur, cum antegrediatur Solem, cum 
autem subsequitur, Hesperus.' Vir- 
gil. Eel. vni. vs. 17. ' Nascere, prae- 
qtte diem veniens age Lucifer almum.' 
Sol potto, diet parens, Poctis fingitur 
vehi quadrigis equis, qttos dies, ut- 



confusa ; deinde ratione suae volun- 
tatis, quatenus ignoratione ducta in 
errorem aut vitium labitttr. Non- 
dum agitur de posteriori hoc vincu- 
lorttm genere : sed tantttm de priori. 
Cum autem eadem mens ita sit par- 



pote Solem antecedens, nunc fingitur ticeps cogitationis, haec ut nequeat 



ducere. 

m Tu quoque] Qua? cum ita se ha- 
beant, cum arva non serantur uberes 
fructus allatura, nisi prius fruticibus 
avulsis; cum mel post saporem ama- 
rtun sit dulcius ; cum sidera cessanti- 



exui obscura, quin clara notione in- 
duatur, propterea Philosophia nunc 
ait fore ut mens Boethii, si hajc bona 
falsa desinat intueri, vera inspiciat. 
' Tu quoque falsa tuens bona prius, 
....Vera dehinc animum subierint.' 



PHILOSOPHIC LIB. III. 



22.0 



PROSA II. 

Tum defixo paululum visu, et velut in augustam"'" 
suae mentis sedeni p recepta, sic ccepit : Omnis mortalium 
cura, q quam raultiplicium studiorum labor exercet, diverso 
quidem calle " procedit, sed ad unum tamen beatitudinis 
finera nititur pervenire. Id autem est bonum/ quo quis 
adepto nihil ultevius desiderare queat. Quod quidem est 
omnium summum bonorum, cunctaque intra se bona con- 
tinens : cui si quid abforet," summum esse non posset ; 
quoniam relinqueretur extrinsecus quod posset optari. 
Liquet^ igitur, beatitudinem esse 14 statum bonorum omni- 

m Regiam. * Diversa quidem via. ° Abesset. p Patet. 



11 l August am a Lipsii bono boni scriptoris libro est: vnlgati angustam.' 
Bernart.— 12 Esse beatitudinem Delph. Hack.— 13 Ms. Rittersh. verendi. — 



Defixo paululum visu] Sicut oculi 
line illucque voluti inconstantem, sic 
fixi constantem mentis ad aliqnid at- 
tendentis cogitationeni significant. 

p In augustam . . . sedeni] Quod enim 
Philosophiasitquaedamregina,idcirco 
banc decet ' augusta' sive regia sedes. 
Verum Philosophia instar Pbilosophi 
sive, ut loqunntur, ' in concreto' consi- 
derata et corpore et mente videtur 
constare. Quamdiu autem mens, cor- 
pore abrepta, pro hujus suasione co- 
gitat, tarn diu errat, aut saltern erran- 
di periculo subest, quod prreripitati- 
one aut prapjudicio ducatur. Quamob- 
rem si mens philosophica voluerit op- 
time cogitare,necesse est, ut ipsa, cor- 
pore veluti valere jusso, ad se redeat, 
suasque cogitationes attentius medi- 
tetur. 

i Omnis mortalium cura, §*c] Haec 
est propositio, quam Pbilosopliia 
nunc suscipit probandam, videlicet 
onmes homines ad beatitudinem ten- 
dere,seddiversavia, quod ut exequa- 



NOTiE 

tur, priraum proponit summi boni no- 
tionem. 

r Id autem est bonum'] Bonum ge- 
neratim vocatur illud quod beare vi- 
detur: bonum quippe, ut censet Ul- 
pianus, a beando dicitur : unde anti- 
qni pro ' bonus' dixere ' benus ;' ex 
quo in usu remansit ' bene ' et ' bel- 
lus.' Sed quod beare videtur, Phi- 
losophis duplicis est generis : unum 
dicitur Res, alteram vocatur Modus: 
prius beatitudo objectiva: posterius 
beatitudo forma'.is iisdem appellatur : 
utrumque hie definit Philosophia. 
Prius sic: ' bonum, quo quis adepto 
nihil ulterins desiderare queat,' atque 
hoc dicit 'summum bonum,' nimirum 
in genere rei. Posterius vero sic : 
' statum bonorum omnium congrega- 
tione perfectum :' et hoc vocat ' bea- 
titudinem.' Prius nobis dicitur De- 
u s : posterius, cogitatio mentis Deo 
constanter adhcerentis. Sed de his 
postea. 



2:30 



BOGTIIII DE CONSOL. 



urn congregatione perfectum. Hunc, uti dixiraus, diverso 
tramite 9 mortales s omnes conantur adipisci. Est enim 
mentibus hominum' vcri boni naturaliter inscrta 7 cupidi- 
tas : sed ad falsa devius' error abducit." Quorum quidera 
alii v summum esse bonum nihilo indigere credentes, ut di- 
vitiis affluant, elaborant : alii vcro bonum, quod sit dignis- 
simum veneratione," judicantes, adeptis honoribus, reve- 
rendi' ,J civibus suis esse nituntur. Sunt qui summum 
bonum in summa potentia x esse constituant : hi vcl reg- 



i Variis modis. 



' Insita. 



Abcrrans. 



' Ilonorabiles. 



not#: 



■ Hunc .. .diver so tramite mort ales'] 
Deinde Pliilosophia probat, homines 
diversa via tendere ad beatitadinem ; 
quod innatani suinrai boni notionem 
male applicent. 

1 Est enim mentibus hominum, §c.~\ 
Ut enim Dens mentem humanam 
propter semetipsuni condidit, sic ei- 
dem menli statim ab ortu indiditnon 
solum notionem, sed etiam volnnta- 
tern summi boni, quod nihil est aliud 
quam ipse Deus. 

" Ad falsa devius error abducit] 
Quamdiu mens humana Deum et ma- 
gistrum audit, et ducem sequitur, 
tamdin et erroris et vitii est expers : 
sed vix eadem mens divina ilia lege 
soluta est, cum consols corpus, im- 
perari impatiens,in ipsa mente plu- 
res excitat perturbationes, quibus 
obscuritas primum et confusio ; de- 
inde multiplex error ejusdem mentis 
oritur. I lie autem error dicitur 'de- 
vius :' non solum quod ille sit cogi- 
tatio mentis a vera judicandi norma 
aberrantis ; sed etiam quod idem 
causa sit, cur appctitio, judicii ante- 
cedents comes, a sua etiam lege aber- 
ret : hinc dicitur ' abducerc' ad falsa ; 
falsa scilicet assumtione : ut jam 
prohandum est de divitiis, honoribus, 
potentia, gloria, et voluptatibus, pri- 



mum quidem seorsum, postea com- 
parate spectatis. 

v Quorum quidem alii, Sfc] I. Agi- 
tnr de divitiis : qui his inhiant, sic 
argumentari videntnr: summum bo- 
num est ' nihilo indigere :' qua? pro- 
positi est verissima : sed qui divitiis 
affluunt, hi nihilo indigent: qua> est 
assumtio falsissima: immo quo ditior 
est homo, eo pluribus indiget. 

w Alii vero bonum, quod sit dignissi- 
mum veneratione, tyc."] n. Agitnr de 
dignitatibus sive honoribus, quibus 
qui student sic videntnr ratiocinari: 
summum bonum est ' veneratione 
dignissimum :' vera propositio : sed 
veneratione dignissimus homo non 
est, nisi is magistratu decoretur: 
falsa assumtio : siquidem ipse ma- 
gistratus non colitur, nisi fuerit cum 
virtute conjunctus. 

x Stmt qui summum bonum in summa 
potentia, fyc] III. Agitur de potentia, 
quam qui appctit, sic vidctur argu- 
mentari: summa potentia est indivi- 
dua comes summi boni : vera propo- 
sitio : sed homo non habet summam 
potent iam nisi regnando, ant regnan- 
tibus adhaerendo : falsa assumtio: 
quandoquidem ipsi Reges non sunt 
potentes, nisi suis imperent pertur- 
bationibus. 



PHILOSOPHISE LIB. III. 23L 

nare ipsi volunt, vel regnantibus adhaerere conantur. At 
quibus optimum quiddam claritas y videtur, hi vel belli vel 
pacis artibus gloriosum nomen propagare festinant. Plu- 
rimi vero boni fructum gaudio 2 laetitiaque metiuntur: hi 
felicissimum putant voluptate diffluere. Sunt etiam qui 
horum fines a causasque alterutro" pcrmutant : I+ ut qui di- 
vitias ob potentiam voluptatesque desiderant, vel qui po- 
tentiam seu pecuniae causa seu proferendi nominis petunt. 
In his igitur, ceterisque talibus, humanorum actuum voto- 
rumque versatur intentio/' b veluti nobilitas, favorque popu- 
laris, quae videntur quandam claritudinem comparare, uxor, 
ac liberi, qui jucunditatis IJ gratia petuntur. Amicorum 
vero, quod a sanctissimum quidem genus est, non in fortu- 
na, sed in virtute numeratur. Reliquum vero vel potential 
causa vel delectationis assumitur. Jam vero corporis 
bona promtum est * ut ad superiora referantur. Robur 
enira magnitudoque videntur praestare valentiam : y pul- 
chritudo atque velocitas celebritatem: salubritas volupta- 

" Ex prcedictis bonis. v Summa. w Bonorum. * Omnibus patet. 

9 Efficere ut valeas. 

14 Mss. permutent. — 15 Uterque Tliuan. Reg. et Vict, second ns : qua jucun- 

NOT^ 

y At quibus optimum quiddam clari- ter se comparatis: qoibos modo pin- 
fas, §c.~] iv. Agitor de fama, qnam ribus, modo paocioribos, modo his, 
qoi desiderant, sic videntor ratioci- modo illis homo adliaret, pro diversa 
nari: Sommi boni est esse clarnm ; assomtione qoain facit : qnod ex solo 
qood verum est : sed clarus homo esse orationis contextu videtur nobis no- 
neqoit nisi vel belli vel pacis artibos; tissimom. 

qnod falsnm est: com hae artes sa;- b In his .. .humanorum actuum voto- 

pius sint vitiornm materies. rumque versatur intentio'] Summa sive 

z Plurimi vero boni fructum gaudio, qoicqoid est desiderii operisqne hn- 

^•c.] v. Agitor de voloptatibos, qoi mani: sicot enim opos homanom se- 

bus qoi indulgent, hi vere proponont quitur homanom desideriom, sic de- 

summnm bonom non esse sine laeti- siderium homanum sequitor prtrdic- 

tia, sed falso assumont, hanc laeti- tarn mentis assomtionem proposi- 

tiam accipi posse a rebus cadocis. tioneoiqoe : siqoidem non agimos 

Sicque actum est seorsum de bonis extrinsecus, nisi quod intrinsecus 

cadocis. volumus; nee volnmus, nisi quod 

a Sunt etiam qui horum fines, Sfc.~\ judicavimus praestare; nee judica- 

vi. Agitur de praedictis omnibus in- mas, nisi quod sic visum est, sive 



232 BOETHII DE CONSOL. 

tem. Quibus omnibus solam beatitudincm desidcrari li- 
quet. 16 Nam quod quisquc pra? ceteris petit, id summum 
judicat ' 7 bonum. Sed summum bonum beatitudincm esse 
definimus. 18 Quare beatum esse judicat statum quern prae 
ceteris quisque desiderat. Habes igitur ante oculos* pro- 
positam fere formam felicitatis humanae, opes, honores, 
potentiam, gloriam, voluptates. Quae quidem sola consi- 
derans Epicurus, consequenter sibi summum bonum vo- 
luptatem esse constituit, quod cetera omnia jucunditatem 
animo videantur aflerre. Sed ad hominum studia revertor : 
quorum animus, etsi caligante" memoria, tamen bonum 
summum repetit ; '9 sed, velut ebrius, d domum quo tramite 

z Mentis. « Obscurata. 



Sitzm. 
sum- 



ditatis.—\6 ' Desiderare liquet] Emenda ex Mss. desiderari liquet.' Sit; 
1 Reposni ex veteribus, oratione flagitante, desiderari.' Bernart.— 17 Id sum- 
mum esse judicat Delpli. Hack. Ms. et ed. Norimb. id summum judicat esse.— 
18 Edd. Delph. et Hack, definicimus. Ms. Reg. decrevimus. — 19 Uterque 

NOTjE 

obscure, sive evidenter: quod Philo- rentis ratiocinationem. Sicut enim 

sopbia confirmat exemplis primum ebrius liouio 1. quandam babet suae 

quidem qnotidianis; deinde antiqui- domus ideam, quani, antequam egres- 

oribus, ut Epicnri. sus f'uisset vinum bibiturus, ab ipsa 

c Qua quidem sola considerans Epi- domo acceperat : 2. hujus idea? sem- 
curus, Sfc] Epicurus, Pliilosophus sa- per nienior doinuni siiain ceteris prae- 
tis notus. Ille in pbysica quidem fert, etiam scpultus vino ; unde ean- 
docuit, corpora ex atomis et inani demrepeterestudet : 3. vino turbante 
coinponi : in etbica vero, summum memoriam, viam solum modo, qua re- 
bonum in voluptate versari statuit, vertatur, ignorat : 4. tenebris sensim 
quasi sic argumentatus : cum nulla crescentibus, alienis a?dibus, ut suis, 
alia siut bona praeter opes, bono- adhaeret immotus : ita mens bumana 
res, potentiam, gloriam, et volup- 1. quandam habetsui principii suique 
tates, quod bonum inter haec om- finis, nimirum Dei, ideam, quam, an- 
nia ceteris praestat, illud summum tequam ab eo recessisset, corporeas 
censeri debet. Atqui voluptas inter voluptates haustura, ab ipso suo Auc- 
ba?c omnia ceteris praestat: quod tore acceperat: 2. hujus idea? nun- 
hac omnia non quacrantur, nisi quia quam omnino immemor, Auctorem 
jucunditatem animo videantur affer- suum ceteris rebus pr£eferendum pu- 
re. Hinc homines voluptarii dici tat, etiam voluptatibus corporis in- 
consueverunt Epicurei. dulgens ; unde ad eundem reverti 

d Velut ebrius] Optima similitudo cupit: 3. corpore impedicnte notio- 

ad exponendam pracdictam uniuscu- nem orficii, viam, qua ad Deum re- 

jusque hominis bono caduco adhae- deat, nescit: 4. caligine sensim auc- 



PHILOSOPHIC LIB. III. 233 

revertatur, ignorat. Num cnim vidcntur crrare hi e qui 
nihilo indigere nituntur? Atqui non est aliud quod aeque 
perficere beatitudinem possit, quam copiosus bonorum 
omnium status ; nee alieni egens, sed sibi ipse sufficiens. 
Num vero labuntur * hi qui quod sit optimum, id etiam re- 
verentiae cultudignissimumputant? 20 minime. Nequeenim 
vile quiddam, contemnendumque est quod adipisci omnium 
fere mortalium laborat intentio. An in bonis non est nu- 
meranda potentia? Quid igitur? Num imbecillum' ac 
sine viribus aestimandum est quod omnibus rebus constat 
esse praestantius? An claritudo nihili pendenda est? Sed 
sequestrari ° nequit quin omne quod excellentissimum sit 
id etiam videatur esse clarissimum. Nam non esse anxiam 
tristemque beatitudinem, nee doloribus molestiisque sub- 
jectam, quid attinet dicere ? quando in minimis quoque re- 
bus id appetitur quod habere fruique delectet. Atqui haec 
sunt quae adipisci homines volunt ; eaque de causa divi- 
tias, dignitates, regna, gloriam, voluptatesque desiderant, 
quod per haec sibi sufficientiam, reverentiam, potentiam, 
celebritatem, laetitiam credunt 2, esse venturam. Bonum 
est igitur quod tarn diversis studiis d homines petunt : in 
quo quanta sit naturae vis/ facile monstratur, 5 cum licet 

b Judicando, id est, errant. c Negari. d Affeclionibus. 



Vict, bonum suum repetit.— 20 Vict, secundus: putent.— 1 Thuan. primus, et 
Vict, secundus : Numquid imbecillum. — 2 Mss. edd. Delpli. et Hack. Iceti- 
tiamque credunt. 

NOTjE 

ta externis caducisque rebus, ut suo errare nisi assumtione. De verbo 

principio suoque proinde fini adharet ' sequestrari ' supra dictum est. 

immota : quamobrem ut ebrias, sic f Natures vis] Nempe ideae natura- 

mens humana non errat nisi assum- liter insitae mentibus humanis : in 

tione praecipiti. qua unusquisque videt compreben- 

e Num enim videntur errare hi, fyc."] sum, quod praedictis propositionibus 

Pbilosophia deniijue seorsum expen- asseritur. 

dit pra?dictas propositiones de opi- s Facile monstralur] Saltern a con- 
bus, honoribus, potentia, gloria, et seqnentibus, sive, ut Philosophi lo- 
voluptatibus, basque probat esse ve- quuntur, a posteriori, 
ras : ex quo conficit, homines hie non 



234 



liORTIIII DE CONSOL. 



varias dissidentesque sentential,' 1 tamcn in dcligcndo boni 
fine' conscntiunt. 1 



» Summo bono. 



h Licet varice dissidentesque sentential] 
Praedictae nimirum assumtiones. 

' In deligendo boni fine consoiliiinl ] 
Propter praedictani Biimmi boni ideam 
unicuique insitam, rationc cujus pra- 



NOTiE 

dictac propositiones fiunt: ut sa>pins 
dictum est: usque adeo ut in ceteris, 
sic in Iiomine finis ad ortum debet 
recurrere. 



METIIUM II. 



Quant as rerum flectat habenas k 
Natura potens, 1 quibus immensum 
Legibus' 11 orbem provida servet, 
Stringatque ligans irresoluto 
Singula nexu, placet arguto 
Fidibus lentis promere cantu. 



Volo argute canere chordis tardis, quantas inclinationes rerum natura potens ver- 
tat, et quibus legibus ead em natura prospiciens tutetur mundum ingentem, contineat- 



NOI\E 



k Habenas] Habenae proprie dicun- 
tur de equis, quippe qnos liis instru- 
ments ad nutuin habemus tracta- 
musque. Quod autem equi habenis 
hue illucque flectantur, factum est, 
nt habenaj dicantur inodo de legibus, 
quibus res cetera reguntur ; modo 
de ipsis rerum inclinationibus, quibus 
tanquam fraenis, res ipsae flectuntur. 
Sic Tullius de Aniic. ' commodissi- 
mum est,' inquit, ' quam laxissimas 
habenas habere amicitia?, quas vel 
adducas cum velis, vel remittas.' Sic 
etiam Virg. /Encid. xir. vs. 498. 'Ter- 
ribilis saevam nullo discrimine caedem 



catur a nasci, idem est, quod princi- 
pium : quare, ut principium, sic na- 
tura multiplicis generis. Hie Deus 
est, a quo primae rerum omnium in- 
clinationes ut a primo principio ori- 
untur. Sic Tullius II. de Nat. D. 
' Natura,' inquit, ' est, quae contineat 
mundum omnem eumque tueatur.' 
Sic Lucret. 1. 1. ' Denique ni minimas 
in partes cuncta resolvi Cogere con- 
suesset rerum natura creatrix.' 

m Quibus . . . Legibus] Ut enim cor- 
poribus ad movendum, sic mentibus 
ad cogitandum suae sunt leges, ab eo, 
a quo res istae habent primum ut 



Suscitat, irarumqne onines effundit moveantur et cogitent, Conditore 

habenas.' constitutae : quare, ut Deus est im- 

1 Natura potens] Natura, quod di- mutabilis, sic leges istac firma, sunt, 



PHILOSOPHY LIB. III. 



235 



Quamvis Poeni pulchra leones" 
Vincula gestent, manibusquc datas 
Captent escas, mctuanlque trucem 
Soliti verbera ferrc magistrum ; 
Si cruor horrida tinxerit ora, 
Resides olim redeunt animi," 
Fremituque gravi meminere sui ; 
Laxant nodis colla solutis, 
Primusque lacer dente cruento 
Domitor rabidas imbuit iras. 



10 



15 



que omnia conncctens vinculo indissolubili. Licet leones Africani gerant catenas 
splendidas, et capiant cibos jtorrectos manibus domini, el. timeant ipsum dominion tcr- 
ribilem, soliti al> eodem vapulare : si tamen sanguis, rcrbcribus prcesertimfusus,im- 
buerit vultus corum horrendos, spiritus jampridem otiosi recurrunt, et leones memores 
sui, murmure ingenti, liberant sua colla, vinculis rnptis, et ipse dominus, primus 
discerptus ore crudeli, satiat furores scetos eorumdem. Si volucris, qua; loquax 

NOTiE 

dignae propterea, quae tanquam pro- lis, prapsertim naribus, perceperunt, 



pria philosophicae meditationis mate- 
ries,ab ipsa Philosopliia consideren- 
tur, suisque auditoribus sen stricta 
seu etiam soluta oratione proponan- 
tur : ' arguto' autem hoc ' cantu' 
Philosopliia ad probandum, id qnod 
sibi proposuit, quatuor adhibet argu- 
ment ornm genera : primum a leoni- 
bns, secundum a volucribns, terti- 
um a plantis, quartum ab ipso Sole 
desumitur. 

" Poeni pulchra leones] I. Philoso- 
phia probatura, perpetunrn esse cu- 
juslibet rei ad suum principium re- 
meantis circuitum, argumentatur a 
leonibus, quos vocat Poenos sive 
Africanos, quod nt populi, sic leo- 
nes Africae ferociores esse soleant. 
Virg. i. jEneid. vs. 306. ' Et jam 
jussa facit, ponuntque f'erocia PcEni 
Corda, volente Deo.' Seneca in Hip- 
pol. vs. 347. ' Pce.ni qiiatiunt colla 
leones, Cum movitamor ; turn sylva 
gemit Murmure saevo.' Quasi dicat : 
Quemadmodum leones feroces,vincu- 
lis, escis, et verberibus mansuefacti, 
statimatquesanguinem missum, ocu- 



veluti immemores suae captivitatis, 
prioris vero suae indolis memores, 
fremunt, vincula rumpunt, et ipsum 
domitorem lacerant : sic homo suae 
originis memor ad suum principium 
conatur regredi : sic Martialis Epi- 
gram. 75. lib. ii. ait, leonem cicurem 
sanguine ferarum gladiatorumque in 
arena amphitheatri etfuso commotum 
pueros invasisse et miserabiliter in 
conspectu omnium laceravisse: 'Ver- 
bera securi solitusleo ferre magistri, 
Insertamque pati blandus in ora ma- 
num,Dedidicit pacem, subito feritate 
reversa, Quanta nee in Libycis debu- 
it esse jugis : Nam duo de tenera 
puerilia corpora turba Sanguineam 
rastris quae renovabat humum, Sae- 
vus et infelix furiali dente peremit : 
Martia non vidit majus arena ne- 
fas.' 

° Resides olim redeunt animi] Ilia 
scilicet corpuscula, quaa sunt pars 
sanguinis subtilior, quarque cerebrum 
ingressa nervos hinc exortos sube- 
unt, ut ventus organa musica : ha?c 
quippe corpuscula propter quandam 



23(> 



BOETH1I DK CONSOI,. 



Quae canit altis garrula ramis 
Ales, p caveae clauditur antro : q 
Iluic licet illita pocula melle, 
Largasque dapes dulci studio 
Ludens hominum cura ministrct; 
Si tamen arcto saliens tecto/ 
Nemorum gratas viderit umbras, 
Sparsas pedibus protcrit escas, 
Sylvas tantum mcesta requirit, 
Sylvas dulci voce susurrat. 



20 



25 



cantare solet in summis arboribus, includitur cavea, veluti carcere : quamvis homo 
diligens illic suppeditet (idem potum melle condition, et escus copinsas, anivii causa ; 
eadem nihilominus volucris, si angusta in domo sua saltans, conspexerit umbras ju- 
cundas sylvurum, conculcat dapes dispersas, tristis repetit solum sylcas, et suavi 



NOTJE 

similitudinem, quam liabcnt cum ven- 
to ejusque motu, ' anitui ' vocantur 
et 'spiritus.' Virgil, i. Georg. vs. 
415. ' Hand equkleni credo, quia sit 
divinitus i His Ingenium, aut rerum 
fato prudeutia major: Verum ubi 
tempestas et coeli mobilis liumor Mil- 
tavere vias, et Jupiter humidus Aus- 
tris Densat, erant qua? rara modo, 
et quae densa, relaxat ; Vertuntur 
species animorum, et pectora motus 
Nunc alios, alios dum nubila veutus 
agebat, Concipiunt: bine Hie avium 
concentus in agris, Et laeta? pecudes, 
et ovantes gutture corvi.' Similiter 
ergo illi spiritus in leonibus cicuribus 
propter vincula, escas, et verbera a 
solito itinere ita deflectuntur, ut oti- 
osi et quasi resides videantur. At 



missi Dea facta potens, ubi sanguine 
bellum Imbuit, et primae commisit 
iunera pugnaj.' 

P Qua? canit . . . Ales'] ii. Philoso- 
phia propter prjedictnm finem argu- 
mentatnr a volucribus, quae caveis 
inclus;r, quamvis ibi summabominum 
cura nutriantur,omni quo possunt mo- 
do sylvas requirunt. Ales ergo hie, nt- 
pote quae ab alls vocatur. est avis alis 
utens; quippe quae ad altissima us- 
que loca ascendere solita, difficilius 
ceteris mores alienos induit. 

n Cavea clauditur antro] Cavea ge- 
neratim est qnilibet locus cavatus 
obscurusque, bic autem 'cavea?' sunt 
carceres, quibus aves prsesertim in- 
cludere solemus, vulgo ties cages: vo- 
luit vero Philosophia ' ramis altis,' in 



novo sanguinis fusi seu colore, sen quibus ales garrire solet, opponere 



odore, seu utroque via; hactenus ob- 
structa? aperiuntur : unde hi spiritus, 
qua data porta ruentes, iter a natura 
sibi praescriptum tenent, leonemque 
insolito quidem sed non minus natu- 



' caveae antrum,' quo ales includitur, 
ut magis denotaret, quantum hie alitis 
status a naturali distet. 

r Arcto saliens tecto] In tecto, in- 
quam, non e tecto saliens : alioquin 



rail motu commovent : hinc leones nee 'sparsas pedibus proterere escas,' 

fremunt, rumpunt vincula, et ipsum nee ' mcesta,' nee ' sylvas voce su- 

domitorem lacerant : ita ut hie dica- surrare,' sed potius deseruisse escas, 

tur illorum ' iras imbuere:' sicut laeta, et sylvis adesse diceretur. Ni- 

Virgil, ait vn. lEne'id. vs. 541. ' Pro- minim cavea ceteraque corpora, qui- 



PHILOSOPHIC LIU. III. 



237 



Validis quondam viribus acta, 
Pronum ilectit virga s cacumen : 
Hanc si curvans dextra remisit, 
Recto spectat vertice ccelum. 
Cadit Hesperias Phoebus in undas ; l 
Sed secreto tramite u rursus 
Currum solitos vertit ad ortus. v 



30 



garrulitale murmurat sylvas easdem. Qui ramus (dim couctus forti robore, demit- 
tit ad terras verticem curvatum, hie, statim at que manus flectens laxavit ilium, 
respicit ccelum cacuminc erecto. Sol labitur in aquas vespertinas : at iterum detor- 
quet plaustrum ad Orientem consuetum, occulta via. Omnia requirunt regressus 



NOTC 



bus ales inclnsa circumdatur, sic mu- 
tant vias, quibtis aninii sive spiritus 
diffundi solent, ut hi spiritus otiosi 
videantur. At ubi recens ant color, 
aut sonns, aut odor umbrosi nemoris 
ad cerebrum usque diffiisus aut ra- 
rum densavit, aut relaxavit den- 
snm, tunc mutatis meatibus vertnn- 
tur cursus animorum, ita ut liis et 
alee ad saltandum, et pedes ad prote- 
rendas escas, et fames ad susurran- 
das sylvas commoveantur. Ovid. 1. 
II. de Ponto, Eleg. 4. ' Cum bene 
sint clausae cavea Pandione natae, 
Nititur in sylvas quaeque rediresuas.' 

6 Validis quondam viribus acta . . 
virga'] in. Philosophia prredictum ob 
fiuem aigumentatur a plantis, quibus 
inest vis ilia, quam philosophi elasti- 
cam vocant, vertu de ressort ; quae- 
que in hoc versatur, quod corpus com- 
pressum tensumveultro citroque qua 
minus resistitur, facta libertate re- 
siliat. Haec virtus occurrit non so- 
lum in quibusdam metallis, verum 
etiain in pluribus plantisr quare si 
virga hnjus generis ' recto suectans 
vertice ccelum,' ad terram majori 
' dextrae' virtute curvetur, eadem, 
facta redeundi facilitate, ad ccelum 
recurrit. 

1 Cadit Hesperias Phoebus in undas, 
fyc.] iv. Philosophia hanc ob causam 



aigumentatur a Sole, quern Poetae 
fabulantur occidentem sese in undas 
aequoreas condere, ut pulvere cete- 
risque sordibus, quas per diem con- 
traxerit, purgatus, manepurior oria- 
tur. Hesperias undae sive vesperti- 
nae dicuntur ab Hespero, sive stella, 
quae prima post occasum Solis nobis 
apparet. Phoebus vero Sol dicitur, a 
Graeco <J>o7/3oy, splendidus, ut sajpius 
diximus. 

u Secreto tramite] Via quippe, qua 
Sol ab Occasu ad Ortum remeat, ig- 
nota est, omnibus quidem hominibus, 
quos sibi ex adverso stantes antipo- 
das ceteri homines habent : quod Sol 
his et illis hominibus simul non appa- 
reat, sed praesertim Poetis, qui et 
occidentem Solem in aquas praecipi- 
tare, et orientem ab iisdem aquis 
consurgere nientiuntur. 

v Currum solitos vertit ad ortus] Nam 
Sol ab iisdem Poetis vehi fingitur 
curru, enjus sint axis, rotae, equi : 
Ovid. it. Metam. vs. 63. ' Ardua 
prima via est, et quavix mane recen- 
tes Enituntur equi ; medio est al- 
tissirua ccelo . . . Ultima prona via 
est, et eget moderamine certo. Tunc 
etiam quae me subjectis excipit undis 
Ne ferar in praeceps Tethys solet ipsa 
vereri.' 



238 



BOETHII DE CONSOL. 



Rcpetunt proprios quseque recursus, v 
Redituque suo singula gaudent. 
Nee manet alii traditus ordo, 
Nisi quod iini junxerit ortum, 
Stabilemque sui fecerit orbem. x 



35 



suos, et cuncta deleclantur recursu suo. Ordo unicuique rei prccscriptus non sena- 
tur, nisi hcec conjutixerit suum finem cum suo principio, et fecerit circulum sui 
constantem. 

NOT/E 

et ad locum suum revertitur : ibiquc 
renascens gyrat per Meridiem, et 
llectitur ad Aquilonem. Lustrans 
universa in circuitu pergit spiritus, 
et in circulos suos revertitur. Om- 
nia flumina intrant in mare, et mare 
non redundat : ad locum, unde exeunt, 
flumina revertuntur, ut iterum flu- 
ant.' Atque ex his omnibus Pliilo- 
sophia concludendum relinquit ho- 
mines a Deo tanquam a principio 
ortos, quendam sui orbem facturos, 
instar ceterorum, ad Deum tanquam 
ad suum finem recurrere. 



w Repetunt proprios queeque recursus, 
fyc] Singula conantur ad euni, mule 
digressa sunt, statum recurrere, hoc- 
que statu recuperato veluti gaudent : 
sic bestia?. priores mores, plants pri- 
ores situs, Sol ipse priorem locum 
appetere et quantum in se est repe- 
tere videtur. Horatius Epist. 1. I. 
Ep. 10. ' Naturam expellas furca, 
tamen usque recurret.' 

x Stabilemque sui fecerit orbem] Ut 
unus sit cujuslibet rei in suum prin- 
cipium remeantis circuitus. Sic Ec- 
clesiastze 1. ' Oritur Sol et occidit, 



PROSA III. 



Vos quoque, o terrena animalia/ y tenui licet imagine,* 2 
vestruni tamen principium somniatis/"' verumque ilium 
beatitudinis finem, b licet minime perspicaci, qualicumque 



/ Homines. e Obscura quamvis cogitatione. h Cogitatis. 

not^: 

y Terrena animalia] Homines rebus b Verumque .... finem~] Ut homo 

terrenis addicti. instar ceterarum rerum ' stabilem sui 

* Tenui licet imagine] Specie sive faciat orbem,' necesse est ut quod 

idea ingenita, qua; corporis consortis t'uit illi principium, idem sit finis co- 

impressionibus obscuratur. gitandi : quamobrem si homo, obs- 

a Vestrum principium somniatis] cure saltern, suum agnoscat principi- 

Deum obscure, instar somniantium, urn, idem homo, obscure pariter, 

percipitis : sicut jam cxplicuimus. suum finem cognoscat, necesse est. 



PHILOSOPHISE LIB. III. 239 

tamen cogitatione c pcrspicitis,* eoqne vos et ad verum bo- 
num naturalis ducit intcntio,' 1 et ab eodern multiplex error 
abducit. 6 Considera namque, an per ea quibus se homines 
adepturos beatitudinem putant, ad destina(um finem valeant 
pervenire. Si enim vel pecuniae, vel honores, 4 ceteraque 
tale 5 quid afferunt 6 cui nihil bonorum abesse videatur, 
nos quoque fateamur fieri aliquos horum adeptione felices. 
Quod si neque id valent efficere quod promittunt, bonisque 
pluribus carent, nonne liquido 1 falsa in eis beatitudinis 
species deprehenditur ? Primum igitur teipsum, qui paulo 
ante divitiis affluebas, interrogo/ Inter illas g abundantis- 
simas opes nunquamne animum tuum concepta ex qualibet 
injuria confudit anxietas ? Atqui, inquam, tarn libero me 
fuisse animo, quin aliquid semper angeret/ 7 reminisci ne- 
queo. 8 Nonne quia vel aberat quod abesse non velles, vel 

* Evidenter. k Cruciaret. 



3 Prospicitis edd. Delph. Hack. — 4 Pecunia, vel honores edd. eaedem. — ■ 
5 * Meus codex : talia, bene.' Bernart. — 6 Ms. Rittersh. quid appelant. — 
7 Mss. omittunt particulars tarn: et pro angeret habeut angerer. — 8 Keg. et 

NOTiE 

c Licet minbne perspicaci, qualicum- de eo, cui ante captae summi boni 

que tamen cogitatione'] Praedicta scili- proprietates non conveniunt : sicut 

cetobscuraque specie sive idea, qua} de unoquoque seorsum probandura 

quod sit in nobis et hujus proxiuie est, videlicet de divitiis, dignitatibus, 

conscii sumus, merito vocatur ' cogi- regno, gloria, et voluptatibus: ac 

tatio.' primo quidem de divitiis. 

d Ad verum bonum naturalis ducit in- f Primum igitur teipsum, qui paulo 

tentio] Quod enim mens nostra divi- ante divitiis affiuebas, interrogo] Boe- 

uitus informetur praedicta specie, in thius quippe, priusquam apud Tlieo- 

qua qii3?dam attributa naturaliter vi- doricum male audiret,ditissimus fait: 

det comprehendi, propterea eadem unde expertus novit, quomodo homo 

nostra mens judicando veras natura- afficiatur erga amissas, amittendas, 

liter format de summo bono proposi- et praesentes quoque divitias, potest- 

tiones, quas, propter necessitudinem, que propterea interroganti Philoso- 

quve est inter judicium appetitumque phis respondere, divites nee anxie- 

boni, 'naturalis intentio' sequitur. tate animi, nee metu, nee pluribus 

e Ab eodem multiplex error abducit] aliis affectibus vacare. 

Nimirum dum eadem mens praedictis e Inter illas, $c] i. Ergo argumen- 

propositionibus convicta, prapjndiciis tatur Philosophia ab anxietate animi. 

ita deflectitur, at falsis assumtioni- ' Anxietas,' quasi ' anctietas,' a supi- 

bus judicium intentionemque habeat no ' auctum :' hoc autem ab ' ango,' 



240 BOETIIII DE CONSOL. 

adcrat quod adesse noluisses? Ita est, inquam. Illius 
igitur praesentiam, hujus absentiam desiderabas. Confiteor, 
inquam. Eget vero, inquit, eo quod quisque desiderat 7 9 
Eget, inquam. Qui vero eget aliquo, num est usqucqua- 
que sibi ipse sufficiens? 10 Minime, inquam. Tu itaqne 
hanc insufficientiam plcnus, inquit, opibus sustinebas? " 
Quidni? inquam. Opes igitur nihilo indigentem, suffici- 
entemque sibi faccre ncqueunt ; et hoc erat quod promittere 
videbantur. Atqui hoc quoque maxime considerandum 
puto, h quod nihil habeat suapte natura pecunia, ut his a 
quibus possidetur, invitis nequeat auferri. Fateor, inquam. 
Quidni fateare, cum earn quotidie valentior aliquis eri- 
piat invito ? Unde enim forenses querimoniae,' nisi quod 
vel vi vel fraude a nolentibus pecuniae repetuntur ereptae? 
Ita est, inquam. Egebit igitur, inquit, extrinsecus petito 
praesidio, quo suam pecuniam quisque tueatur. Quis id, 11 
inquam, neget? Atqui non egeret eo, nisi possideret pe- 
cuniam quam possit amittere. 13 Dubitari, inquam, nequit. 
In contrarium igitur relapsa res est : nam quae sufficientes 
sibi'" facere putabantur opes, alieno potius prassidio faci- 

1 Liles. m Hominibus. 

Vict, secundiis : non queo. — 9 Ms. Rittersh. Eget vero quisque, inquit, eo, quod 
desiderat. — 10 Mss. sibi ipsi sufficiens. — 11 'Hie meus : opibus sustentalms: 
placet.' Bernart. — 12 Edd. Delph. et Hack, omittunt voculam id. — 13 Posset 

quod est constringo : quamobrem tetur. ' Insufficientia ' vox Latina 

' anxietas' hie idem quod' animi an- non videtur. 

gor :' sed angor, teste Tullio, est ae- h Hoc quoque maxime considerandum 

gi itudo premens ; ita ut animus, in- puto~\ II. Eadem Philosophia argn- 

star partium corporis compressi, vi- mentatur a timore, cujns divitesnun- 

deatur « confundi ' propter ' aliquam quam sunt expertes, hac fere ratione. 

injuriam :' unde sic argumentari vi- Ubicunque est timor, ibi non est feli- 

detur Philosophia. Ubi est animi citas : quod timere sit malum : felici- 

anxietas, ibi felicitas non est : anxie- tas autem omne malum expellat. At- 

taseniin ilia, utpote animi aegritudo, qui in divitibus semper est timor; 

est felicitati contraria. Atqui in di- saltern ne ipsi ' a potentioi ibus spo- 

vitibus semper quaedam est animi an- lientur inviti :' cum ' pecunia vel vi 

xietas : quod his vel absit, quod abes- vel fraude invito domino quotidie eri- 

se non vellent, vel adsit, quod adesse piatur, ut forenses qnerimoniae pro- 

uollent : sicut Boethius expertus fa- bant,' et ipse Boethius expertus est : 



PHILOSOPHIC LIB. III. 



241 



unt indigentes. Quis autem modus ' est quo pellatur divi- 
tiis indigentia? Numenim divitcs csurirc nequcunt? num 
sitire non possunt ? num frigus hybernum pecuniosorum 
membra non sentiunt? Sed adest, inquies, opulentis quo 
famem satient, quo sitim frig usque depellant. Sed hoc 
modo consolari k quidem divitiis indigentia potest, auferri 
penitus non potest. Nam si hvee " hians ,4 semper, atque 
aliquid poscens, opibus expletur, 15 maneat necesse est quae 
possit expleri. Taceo, quod naturas minimum, quod ava- 
ritiae nihil satis 1 est. Quare si opes nee summovere indi- 
gentiam possunt, et ipsae suam faciunt, quid est quodeas" 1 
sumcientiam praestare credatis ? 

" Indigentia. 



amitlere\i\]g. — 14 Ms. Rittersh. Nam si hac inhians. — 15 Vallinus ait se 
edendum putasse, non expletur, ut ex serie orationis stet Boethii sententia : 
licet libri repugnent : quanquam, ait, et sensus aliquis esse potest disptincta 
negativa dictione. Non explctur exhibent Delph. Hack. 



NOTC 



qnare tantum abest, ut divitiee satis- 
facere possint, ut' alienopotius prae- 
sidio faciant indigentes.' 

' Quis autem modus, <$-c] in. Philo- 
sopbia argumentatur a pluribus aliis 



apud optimos anctores: Asinius in 
Epist. Cic. ' consolabar ob ea quaj 
timui.' 

1 Natural minimum, .... avaritite 
nihil satis} Natura hie corpus est, 



affectibus, quos opes impedireneque- avaritia est mens appetens : corpori 

unt, imnio saepins excitant augent- autem mininiiim snfficere potest : si- 

que : quod potest sic contrahi. Ubi cut minimus cibus famem, minimus 

est fames, sitis, frigus, ceteraeque potus sitim, minimus calor frigus 

ejusmodi affectiones menti incommo- expellere potest: at menti appetenti 

dae, ibi non est felicitas : quod bo- nihil satis est : nam, ut ait Juvenalis, 



num his malis contraiium absit. At- 
qni in divitibns, non secus ac in pau- 
peribus, est fames, sitis, frigns, et 
cetera hujusmodi, quae quamvis opi- 
bus possint differri, opibus tamen 
omnino auferri non possunt. 

k Consolari] Verbum hoc saepius 
actionem significat : sed in contra- 
riam etiam partem dictum invenies 



' Crescit amor nummi, quantum ipsa 
pecunia crescit.' 

m Quid est quod eas, Sfc] Quare, o 
homines, arbitramini divitias in3tar 
summi boni vobis posse snfficere ? 
Vere quidem proponitis, illud esse 
summum bonum quod snfficere po- 
test. : sed falso assumitis, divitias 
posse sufficere ; nam — 



Velph, et Var. Clns. 



Boelh, 



! 



242 



BOETH1I DE CONSOL. 



METRUM III. 

Quamvis fluente dives auri gurgite " 
Non cxpleturas cogat avarus ° opes, 

Ornetque 16 baccis colla p rubri littoris, 
Ruraque centeno q scindat opiraa bove : 



Etiamsi dives auri flumine manante avidus congreget divitias non satiuturas ip- 
sa m ; etiamsi idem gravet suum collum unionibus maris rubri ; etiamsi colat agros 



1(5 Ms. Erfurt, et edd. Norimb. Delph. Hack. Oneretque baccis. ' Nee darn- 

N0T7E 



n Fluente dives auri gurgite"] I. Agi- 
tur de pecunia. Hie autem primus 
versus tanta iudustria compositus est, 
tit duplex esse possit legitima illius 
signification Primum enim recte in- 
telligitur ' dives ami:' sicut apud 
Virgilium dicitur' dives pecoris/ et 
apud Horatimvj, rerum multaruni ' di- 
ves.' Deinde non male intelligitur 
' fluente auri gurgite,' cogitato quo- 
dam auri flumine, quemadmodum 
Pactolus et Tagus dicuntur auro flu- 
ere : gurges enim a sono sic dictus, 
significat profundiorem quondam lo- 
cum, in quern aqua, aliusve similis 
liquor affluens volvendo murmurat. 
Sic suprema faucium extremitas vo- 
cari solet gurgulio : unde qui abdo- 
mini natus helluatiouibus indulget, 
hie ' gurges' et ' vorago ' patrimonii 
dicitur ipsi Tullio. Sic etiam mare 
et tinmen apud Poetas nomine gur- 
gitis signifkatur. Virgil, i. yEneid. 
vs. 122. ' Apparent rari nantes in 
gurgite vasto.' 

° Avarus] Avarus, quasi avidus ae- 
ris, ex quo antiquitus pecunia fiebat, 
non satiatur opibus: quod expertus 
praesentes parvi faciat ; inexpertus 
vero absentes magni ducat. 

p Ornetque baccis colla] n. Agitur 
ile genuuis : ' bacca ' enim primum 



est minutus rotundnsque arboris fruc- 
tus, cujusmodi sunt olivaj, ut baccai 
distinguantur a pomis, qua? majores 
sunt arborum fructns. Virg. Eclog. 
x. vs. 27. ' Sanguineis ebuli baccis 
minioque rubentem.' Deinde bacca 
est gemma rotunda, sive unio, sic vo- 
cata quod instar bacca; arboreae ro- 
tunda ant saltern ovata, figurae sit 
uniusmodi: propterea enim cepa 
Gallis vocatur oignon. Horatius Epod. 
Od. 8. ' Nee sit marita quie rotun- 
dioribus Onusta baccis ambulet.' Ma- 
re autem rubrum, quod Graicis dici- 
tur 'Epvdpaiov, cjusmodi unioues mag- 
nitudine, figura, et colore prostatitis- 
simos ferre asserunt inter alios Pli- 
nius 1. ix. cap. 35. et Tibullus 1. iv. 
Carm. 2. ' Quascumque niger rubro 
delittore conchas Proximus Eois col- 
ligit Indus aquis.' 

'i Ruraque centeno] III. Agitur de 
agris, quorum eximia turn quanti- 
tas, turn etiam qualitas exprimitur : 
quantitas quidem centeno numero 
bourn, quibus agri colantur : centum 
enim apud Auctores Humerus mag- 
nus est. Horat. I. n. Carm. Od. JO. 
' Te greges centum Siculaeqne circum 
Mugiunt vaccaj.' Qualitas vero agris 
' opimis.' 



PHILOSOPHISE LIB. III. 243 

Nec cura mordax r deserit superstitcm, 1 ? 5 

Defunctuinque leves non comitantur opes. 

pingues bobus innumeris: ha divilia ut mordaces angunt viventem, sic inconstaides 
non comitantur mortuum. 



nes scriptum, Oneretquc.' Bernart.— 17 Reg. et Vict, primus : deseret super- 
stitem. Vict, secundus : deserut. 

NOTiE 

r Nec cura mordax, fyc] Quamvis, opes enim, utpote caducae vitae famu- 



inquit Philosophia, dives abundet pe- 
cimia, gemmis, et agris opimis, non 
propterea felix erit : nam vel super- 
stes vitam aget, vel vita defunctus 
morietur. Si vivat, anxiferis crucia- 
bitnr curis, sive ad conservandas ve- 
teres, sive ad comparandas novas 
opes. Si vero moriatur, quicquid ex 
suis opibus sperare poterat consola- 
tionis, illud ipsum ' non comitabitur :' 



lantes,hac recedente recedunt,traris- 
iturae ad haeredem, quern similibus 
curis ita afficient, ut si te tangat il- 
lius amor, opes novum tibi esse de- 
beant doloris argumentum : falso ifiii- 
tur assumes earn, quam naturaliter 
cognoscis appetisqne, felicitatem in 
divitiis reperiri. Videamus dignita- 
tes. 



PROSA IV. 

Sed dignitates ° honorabilem reverendumque, cui prove- 
nerint, reddunt. 3 Num vis ea est magistratibus** ut uten- 
tium mentibus virtutes inserant, vitia depellant ? Atqui q 
non fugare, sed illustrare potius nequitiam solent : quo fit 
ut indignemur, eas saepe nequissimis hominibus contigisse : 



° Objicit Bo'tthius. p Reponit Philosophia 

NOTiE 

s Dignitates honorabilem reveren- 
dumque .... reddunt] Id quidem ob- 
jicit Boethius Philosophiae : sed ha?c 
reponit, has dignitates non tarn ra- 
tione sui, quam opinione vulgi hono- 
rabilem reverendumque Magistratum 
reddere ; ex quo fit, ut nec ubique 
nec semper Magistratus honore affi- 
ciantur. 

' Num vis ea est magistralibus, $-c] i. 
Philosophia reponit dignitates rati- 



i Non certe. 



one sui non reddere hominem hono- 
rabilem et reverendum. Cum enim 
honor et reverentia sit intriusecus 
quidem cogitatio, extrinsecus vero 
nota optima meriti alieni, idcirco ho- 
nor et reverentia ita comitantur vir- 
tutem, ut quicquid ratione sui homi- 
nem reddit honorabilem et reveren- 
dum, illud, si virtus ipsa non sit, ' vir- 
tutem mentibus inserere ' debeat ad- 
eoque ' vitia depellere.' Atqui digni- 



2-14 



BOETHII DK CONSOL. 



unde Catullus u licet in curuli Nonium sedentem/ strumam 
appellat. 18 v Videsne quantum dedecus malis ' 9 adjiciant 20 
dignitates? Atqui minus eorum patebit indignitas si nullis 
honoribus inclarescant. 1 Tu quoquc num tandem tot peri- 



Mazislratum. 



18 Edd. Delph. et Hack, strumam tamen appellat. — 19 Malts dedecus edd. 
eaedem.— 20 Thuan. primus adjiciunt. — 1 Veteres: clarescant. — 2 Vict, se- 



NOT/E 



tates sive magistrates non ita se ha- 
bent: quandoquidem ' illustrare po- 
tius nequitiam solent, quam fugare ; 
quo fit ut iudignemur eas saepe ne- 
quissimis contigisse :' sicut Catullus 
' Nonium,' et ipse Boethius ' Deco- 
ratnm' aegre tulit magistratum ge- 
rere. 

" Unde Catullus'] Poeta notissimus, 
qui, quod in versions ita fuerit mor- 
dax,ut ne Ceesari quidem pepercerit, 
non dubitavit Nonium Magistratum, 
sive, ut nunc dicitur, ' in curuli seden- 
tem,' ejusdem cognomini alludens, 
convitio consectari. Carm. 53. ' Quid 
est, Catullc, quid moraris emori ? Sel- 
la in curuli struma Nonius sedet : 
Per consulatum pejerat Vatinius. 
Quid est, Catulle, quid moraris emo- 
ri ?' 

v Licet in curuli Nonium sedentem, 
strumam appellat] Plures liic putant, 
Boethiuiu ignorasse strumam esse 
cognomentum Nonii: ' Boethius allu- 
cinatur,' inquit Josephus Scaliger ad 
pradietos versus Catulli, ' qui stru- 
mam non cognomen Nonii putat, sed 
convitium.' Unde Sitzmannns hie, 
' notanda,' ait, ' lioc loco avLffroprjcria. 
nostri Boethii, in eo quod strumam 
non cognomen Nonii putat :' et Ber- 
nartius hie quoque, ' vidcanius,' in- 
quit, ' ne guttulam hauserit e flumine 
Lethesvirmaximus.' Idem putat Mur- 
melius. At Boethius, pace tautoriim 
virorum, accusandus non est hie ant 
ignoraotite aut erroris : quamvis enim 



' struma' cognomen fuerit Nonii, No- 
nius tamen a Catullo instar convitii 
' struma ' vocari potuit. Scilicet quod 
cognomen ab aliquo, sive corporis, 
sive mentis, vitio desumitur, illud 
potest velnti convitium proponi, iis 
pra?sertim quibus primo impositum: 
ut ei qui primum dictus est Servius a 
servo, un esclave ; Spur his a spurio, un 
bastard; Brutus a bin to, un stupide, 
cognomen tanquam convitium objici 
potest. Immoid cognominis nunquam 
reperias apud veteres Romanos cum 
nomine eorum, in quos invehuntur, 
conjunctum, nisi convitii causa. Sic 
' Marrucinus,' quo cognomine dona- 
tur Asinius Asinii Pollionis frater, 
judice prredicto Scaligero, ut convi- 
tium eidem Asinio objicitur a Catullo 
Carm. 12. ' Marrucine Asini manu 
sinistra Non belle uteris in joco 
atque vino.' Sic ' Supeibus,' cogno- 
men Tarquinii, ut convitium ipsi Tar- 
quinio proponitur a Propertio I. III. 
Eleg. 10. ' Quid nunc Tarquinii 
fractas juvat esse secures, Nomine 
quern simili vita superba notat?' At- 
qui ' struma' cognomen est Nonii, et 
quidem ipsi primo datum, quod cog- 
nomen ex vitio corporis, strumis vi- 
delicet, Gallice des cscrouclles, desu- 
mitur. Adde quod ad strumas, hujus 
cognominis originem, eo potius allu- 
dere visus est Catullus, quod Nonio 
1'nvtori in praedicto Carmine Catul- 
lus conjungat Vatinium Consuleni, 
qui, quod strumis laboraret, ab ejus 



PHILOSOPHISE LIB. 111. 



245 



culis adduci potuisti 2 ut cum Decorato w gerere magistra- 
tum putares, cum in eo mcntem nequissimi scurray dclato- 
risque respiceres ? 3 Non enim possumus ob honores re- 
verentia dignosjudicare, quos ipsis honorihus judicamus in- 
dignos. At si quern sapientia praeditum videres, num pos- 
ses eum vel reverentia, vel ea qua prseditus est, sapientia, 
non dignum putare? Minime. Inest enim dignitas pro- 
pria virtuti, quam protinus in eos quibus fuerit adjuncta, 
transfundit. Quod quia populares * nequeunt facere 4 ho- 
nores/ liquet, eos propriam dignitatis pulchritudinem non 
habere. In quo illud est animadvertendum magis : nam si 
eo abjectior est, quo magis a pluribus quisque contemnitur, 



' Sannionis, qui videlicet omnibus modis risum movere nitUur. 
a populo. 



Exhibiti 



cundus abduci potuisti. — 3 ' Melius Mss. vidisses.' Bernart. — 4 Facere' nequeunt 
Delph. Hack.— 5 Mss. cum edd. Norimb. Floreut. Delph. et Hack, facere 



NOTjE 

inimico Cicerone saepius ' struma?' 
aut ' stnuuosi tumoris' nomine deno- 
tatur. Pro Sestio : ' medentur civi- 
tati, qui exsecant pestem aliquam 
tanquam strumam : ' in Vatin. ' stru- 
ma? denique ab ore improbo deuii- 
grarunt:' et alibi: ' tumid nm habe- 
mus oratorem.' Haec de Nonio. 

" Cum Decorato'] Decoratus hie est 
ille, ad quern Theodoricus apud Cas- 
siodorum Var. 1. v. Ep. 31. scribit, 
ut compellat quosdam pecuniam sol- 
vere postulatam, si revera eos forte 
constiterit debitores : quod Adjutor 
Magistro OfHciorum judicanti ades- 
set : et propterea, solito officii no- 
mine, ibidem vocatur ' devotus,' ' de- 
votio tua : ' quod non obstat quin vere 
nunc dicatur ' nequissimus scurra' 
et 'delator :' (' Scurra' quidem, quod 
potentes secutus,dicteriis sibi victum 
aut aliud commodum aucuparetur. 
Juvenal. ' Mimum agit ille, TJrbani 
qualem facundus scurra Catulli.' ' De- 
lator' vero, quod alios calumniatus 



occulte accusaret :)ejusmodi enim ho- 
mines puniri jussit Domitianus : 
' princeps,' inquiebat hie Imperator 
apud Suetonium, ' qui delatores non 
castigat, irritat.' Propterea Boethins 
convictus Magistratum non efficere 
meliores, ' adduci,' etiam ' periculis, 
non potuit, ut cum illo Decorato ma- 
gistratum gereret.' 

x Quod quia populares vequeunt facere 
honores] n. Eadem Philosophia in- 
nuit, honorem dignitatum ab opinione 
vulgi pendere : unde nunc vocatur 
' popularis,' sive a populo exhibitus. 
Scilicet honor et reverentia, utjam 
monuimus, nihil est aliud, quam in- 
trinsecus quidem cogitatio, extrin- 
secus vero nota optima meriti alieni : 
unde sive ilia cogitatio, sive hapc nota 
ita honorantis est, ut honoratum ne- 
queat reddere ' honorabilem et reve- 
rendum;' solius virtutis est honora- 
tum reddere honorabilem : unde sola 
virtus est ' propria dignitatis pul- 
chritudo.' 



246 BOETHII DE CONSOL. 

cum " reverendos facere nequeant, J quos pluribus ostentat 
despectiores, potius" dignitas improbos 6 facit. y Verum 
non impune : B rcddunt namquc improbi parcm dignitatibus 
vicem, quas sua contagione commaculant. Atque ut ag- 
noscas z veram illam revcrcntiam per has umbratiles digni- 
tates non posse contingere, sic coilige. 7 Siquis multiplici 
consulatu functus in Barbaras nationes forte devenerit, 
venerandumne Barbaris honor faciet? * Atqui si hoc na- 
turale munus dignitatibus forct, ab officio suo quoquo gen- 
tium 3 ' nullo modo cessarent : sicut ignis ubique terrarum, 
nunquam tamen calere desistit. Sed quoniam id eis non 
propria vis, sed hominum fallax annectit opinio, vanescunt 
illico cum ad eos venerint qui dignitates eas esse non 
sestimant. Sed hoc apud exteras nationes. Inter eos vero 
apud quos ortae sunt, num perpetuo perdurant? z Atqui 
praefectura" 8 magna olim potestas, nunc inane noraen 3 

■ Dignitates. " Eadem. w Sine pcena. x Non sane. v Ubique. 

z Minime vero. a Dignitas Prcefecti. 



vcqueat. — 6 Improbos dignitas duae edd. ultimaa praedictee. — 7 ' Mss. posteri- 
ora ilia verba, sic coilige, non habent ; et omitti sane optinie possunt.' Sitzm. 
omittunt etld. Delph. et Hack. Nostra lect. est ex ed. Florent. — 8 ' Pra- 
tura: Ea lectio fuit codicis Thuanaei secundi : male alii omnes, prafectura, 
qnod nomen nihil, tempore qnidem Boethii, significabat.' Vallin. ' Rectissime 
Ms. Erfurt. Atqui Prcetura.' Sitzm. Prcetura dant edd. Delph. et Hack, et 
idem probat doctiss. Ja. Cujacius. 

not^: 

y Despectiores . . dignitas improbos dignitatibus afficerentur, hi semper 

facit] Contemtus enim, utpote, honori et ubique essent honorabiles : sed res 

contrarius, intrinsecus quidem est non ita se habet. Primum enim qui 

cogitatio, extrinsecus vero nota pes- dignitatibus afficiuntur, hi non sunt 

sima meriti alieni : quare cum im- ubique honorabiles : nam ' si quis 

probus eo vitiosior videatnr quo sub- multiplici consulatu functus in Bar- 

limiori dignitate affectus est, sicut baras nationes forte devenerit,' non 

dictum est Pros. 6. lib. II. propterea propterea his videbitur honorabilis ; 

' dignitas improbos facit abjectiores sediis solum, qui quodam prsejudicio 

despectioresque.' consulatum honore dignum existi- 

7 Atque ut agnoscas, fyc. - ] m. Inquit mant. Deinde qui dignitatibus de- 

Philosophia, si dignitates ratione sui corantur, 111 non semper videntur ho- 

potius, quam vulgi opinione homi- norabiles : siquidem apud easdem 

nem redderent honorabilem et vene- gentes, quae uno tempore magni, 

randum, sicut ' ignis semper ct ubi- baa alio parvi penduntur dignitates: 

que terrarum calet,' sic quicumque nam 



PHILOSOPHISE LIB. III. 247 

est, et senatorii census gravis sarcina.* Si quis quondam 
populi curasset annonam/ b magnus habebatur. Nunc ea 
praeiectura quid abjectius ? Ut enim paulo ante diximus, 
quod nihil habet proprii decoris, opinione utentium nunc 
splendorem accipit, nunc amittit. Si igitur reverendos fa- 
cere nequeunt dignitates, si ultro improborum contagione 
sordescunt, si mutatione temporum splendere desinunt, si 
gentium aestimatione vilescunt, quid est quod in se expe- 
tendae pulchritudinis habeat, neduni aliis praestent? 

6 Onus. c Prccfectus annonce. 

not#: 

*Prcefectura[prcetura]magnaolimpo- gustus ipse acceptam a populo anno- 

t est as, nunc inane nomeri] Praetores Ro- nae praefecturam, quoad vixit, tenne- 

mani, ut docent Jurisperiti, ab initio, rit, aut certe paulo ante mortem sub- 

jure magistrates edicta tantum propo- stituerit sibi C. Turrianum, qui inter 

nebant, de quibus rebus, etqnomodo primos in verba Tiberii juravit, quasi 

jus dicturi essent: progressu autem inter praecipuos Magistratus : sed 

temporis, non obnitente populo, hoc Boethii temporibus Praefectus anno- 

simul usurparunt, ut edicendo etiam use nullam nisi in pistores urbisnego- 

jus constituerent: sed tandem suis tiatoresque suarios rensuram et anim- 

sumtibns Circenses et Scenicos dun- adversionem habebat : ut colligitur 

taxat ludos exhibebant : unde ' inane ex formula hnjus praefecturae quam 

nomen et gravis sarcina' tunc erat refertCassiodorus 1. vi. Variar. form, 

ilia Praetoris dignitas. Similiter 18. Falluntur ergo sua assumtione 

b Si quis quondam populi curasset an- qui suinmum bonum putant versari in 

nonam, fyc] Prajfectus annonae tan- dignitatibus sive magistratibus. 
tns olim erat apud Romanos, ut Au- 



METRUM IV. 



Quamvis se Tyrio superbus ostro c 
Comcret, d et niveis lapillis, 

Etiamsi Nero se adornaret, insignis purpura Tyria, gemmisque candidis, idem 

NOTiE 

c Tyrio superbus ostro] Ostrum ab clusum latet. At inter ista conchylia 
ostreo dicitur. Ostreumautem, Grae- unum est, inquit Plinius, ex cujus 
cis icrrptov, generatim illud omne ani- concha incisa colligitur succus tin- 
malis genus significat, quod testa in- gendis vestibus expetitus; et hoc 



248 



BOETHII DE CONSUL. 



Invisus tamen omnibus vigcbat e 

Luxurise Nero sacvientis/ 
Sed quondam dabat improbus verendis 

Patribus indecorcs curules. 5 



mhilominus imperator luxusfurentis,vivebatodiosuscunctis. At idem imperator 
sceleratus, olim tribuebut fasces infames Senatoribus venerandis. Quis ergo credat, 

HOTJE 
proprie dieitar ' ostium.' Hinc ' os- fructiim non alium putabat, quam 
tnim' accipitur non solum pro con- profusionem ; ' certe credibile est, 
cha, sed etiam pro colore purpureo, ipsum oneratum fuisse ' gemmis et 
qui ex concha; istius sanie conficitur, margaritis, quaruni,* auctore eodem 
immo'pro vestibns, qua- hoc colore im- Suetonio, ' per onmes dies singula 
buuntur. Tyrus an tern urbs Phceni- quotidie millia populo spargebat.' 
ciae ejusmodi conchylii piscatu cele- e Invisus tamen omnibus vigebat] Id 
berrima fuit: quare ostrum dicitur patet non solum ex maledictis convi- 
Tyrium ab urbe, et Phceniceum a tiisque, quae dum viveret, patientius 
provincia. Est porro purpura alia tulit; sed etiam ex eo, quod mors il- 
rubra, alia violacea. Virgil. Geor. lius tantum gaudium publice pracbuit, 

ut plebs pileata tota urbe discurre- 
ret. 

1 Luxurice Nero savientis] Summa 
fuit Neronis luxuria, ut jam diximus: 
sed non minor ejus crudelitas ; nam 
pan icidia ,et ceedes a Clandio exor- 
sus est. Britannicum non minus 
aemulatione vocis, qua; ill i jucnndior 



II. vs. 506. ' Ut gemma bibat, et 
Sarrano dormiat ostro.' Et III. 
Geor. vs. 17. ' Illi victor ego, et 
Tyrio conspectus in ostro.' Et JE- 
neid. i. vs. 643. ' Arte laboratae 
vestes, ostroque superbo.' 

d Comeret} ' Comere' ornare est, 
generatim quidem corpus, speciatim 



vero capillos: dicitur enim a Graeco suppetebat, quam metu ne quando 



Koafj.elv : unde comtus, ornatus ; et 
coma, capilli studio exculti. Id au- 
tcm merito dicitur de Nerone, quippe 
qui, ut ait Suetonius, ' circa cultum 
habitumque adeo pudendus, ut co- 
mam semper in gradus formatam, pe- 
regi inatione Achaica etiam pone ver- 
ticem summiserit : ac plerumquesyn- 
thesinam indntus, ligato circa collum 
sudario prodierit in publicum sine 
cinctu, et discalceatus.' 

Niveis lapillis] Hoc est, gemmis 
pretiosissimis. Si eniin, ut de eo lo- 
quitur Suetonius, 'nullam vestem bis 
induit;' si ' piscatus est rete aurato 



que apud hominum gratiam patema 
memoria praevaleret, veneno aggres- 
sus est : inatrem, amitam, uxores, et 
conjunctissimos occidit. 

e Dabat ...Patribus.. .curules] Cii- 
rulis erat sella eburnea coelataque, 
currui, quo praestantiores Magistra- 
tus in Curiam vehi solebant, impo- 
sita, supra quam iidem Magistratus 
considerent. Hinc ' ebur curule,' 
' sella curulis,' et ' curulis,' substan- 
tive saepe, ut nunc, major em Senato- 
rs dignitatem significant. Horatius 
Epist. 1. 1. Ep. 6. ' Cuilibet hie fasces 
dabit, eripietque curule Cui volet im- 



purpura coccoque funibus nexis ;' si portunus ebur : Frater, Pater, adde.' 

' nunquam carrucis minus mille fe- Ovid. 1. iv. de Pont. El. 9. ' Signa 

cisse iter traditur, soleis mularum ar- quoque in sella nossem formata curuli 

genteis;' si ' divitiarum et pecuniae Et totum Numidae sculptile dentis 



PHILOSOPHISE LIB. 111. 



249 



Quis illos igitur putet beatos ? 
Quos raiseri tribuunt honores? h 

dignitates Mas, quas homines inf dices dant, afferre felicitatem ? 



9 Quis illos igitur putes beatos Vulg. 



opus.' Lucanus 1. in. 'Praetor adest, 
vacuaeque loco cessere curules.' Has 
autem Senatorum dignitates Nero 
lis, qui magis placerent, patribus 
conferebat, causatus quenquam prin- 
cipum non scisse quid sibi liceret : 
sed has dignitates nequissiuii Impera- 
toris arbitrio potius, quam meritis 
delatae ipsis Magistratibus erant ' in- 
decores.' 

h Quis . . . put et beatos Quos miseri 
tribuunt honores] Beatutn nunc dici- 
tur quod beatitudiuem afferre potest: 
quemadmodum ' rus et arva beata' 



NOT.E 

ab Horatio; ' eommoda beata' a 
Catullo ; ' terra beata' ab Ovi- 
dio ; et ' opes beatae ' a Statio vo- 
cantur. Atqni tales non sunt ma- 
gistratns, quos Philosophia nunc ap- 
pellat ' honores;' praesertim ' si hos 
miseri tribuant :' causa enim non dat, 
nisi quod ipsa aliqua ratione in se 
contineat: fallitur ergo quisquis te- 
meraria assumtione, quam naturaliter 
sibi proponit amatque summi boni 
proprietatem,hanc magistratibus sive 
dignitatibus attribuit. Videamus, 
utrum melius judicetur de regno. 



PROSA V. 

An vero regna Regumque familiaritas ' efficere poten- 
temvalent? k Quidni/ quando eorum felicitas perpetuo 
pcrdurat ? Atqui plena est exemplorum vetustas/ plena 
etiam prsesens setas/ 1 qui Reges felicitatem calamitate 

d Dicet aliquis. e Inquit Philosophia. f Eorum hominum. 



NOT 

• An vero regna Regumque familiari- 
tas'] Inter omnes imperii formas prae- 
stantissima et potentissima ea est, 
quae principatus sive regnum appel- 
latur : quandoquidem ceterae pluri- 
um, haec unius duntaxat est : et vis 
collecta seipsa dispersa major est: 
quare si quae naturaliter cognoscitur 
appetiturque summi boni potentia 
cuiquam hominum imperio merito at- 



7E 

tribni possit, maxime regno atque iis, 

qui regni aliquatenus sunt partici- 

pes. Sed neque regno neque regni 

participibus id convenit: quia nulla- 

tenus 

k Efficere potentem talent] Eo scili- 
cet modo, quo naturali summi boni 
notione et judicamus et appetimus 
potentiarn : haec enim potestas et 
perpetua, et immensa, et secura esse 



250 



nOETHII DE CONSOL. 



mutaverint. O praeclara potentia, quae nee ,0 ad conserva- 
tionem quidem sui satis efiicax invenitur ! Quod si haec 
rcgnornm potestas beatitudinis auctor = m est, nonne, si qua 
parte defuerit, felicitatem minuat, miseriam importet? Sed 
quamvis late n humana tendantur * imperia, plures necesse 
est gentes relinqui quibus Regum quisque non iuiperet. 

' Causa. h Proferantur. 



10 Ne Delph. Hack. 



NOTiE 



debet: perpetna quidem, ne aliquan- 
do fatiscens infirmitatemutetnr : ini- 
mensa, ne finibns circumscripta ma- 
joribus vincatur, ant impediatur a> 
qualibus ; secura deniquc, ne quibus 
prajest, mutatis vicibus, mctuat sub- 
esse. Atqni neque regno neque 
regni participibus id convenit : ut 
seorsum probandum est. 

1 Plena est exemplorum vehislas, plena 
etiam prasens (Etas'] i. Regnum per- 
petuuin non esse et antiquioribus et 
recentioribus demonstratur exemplis. 
Antiquioribus quidem: nam Diome- 
des Rex Tbracia?, dum equos suos 
humana carne aleret in Tyrida op- 
pido truculentas, ab Hercule equis 
ipsis ad devorandum objectus est. 
Agis Laceda?moniorum Rex, qui cum 
Atheniensibus cruentissima bella ges- 
sit, a suis tandem civibus in carceie 
necatusest. Perses Macedonum Rex 
ab ^Emilio victus Romamque ductus 
periit iu carceie. Croesus Lydorum 
Rex a Cyro in servitutem redactus 
est, &c. Recentioribus vero qua? 
nimirum circa tempora Boethii con- 
tigerunt. Alaricus Tolosensium Rex 
a Francis: Syagrius Romanorum Rex 
a Clodovaeo : aliique ab aliis occisi 
sunt. ' Sic nimirum,' inquit Vallinus 
hie, ' mortales agi sinit Deus, et mo- 
ribus priucipum populorumque offen- 
sus urbes arrligit, provincias pessum- 
dat, regna evertit.' 
m Potestas beatitudinis auctor~\ Id est, 



causa. Sic Plautus dixit ' auctorem 
babererem:' quamvis Servius malit 
dicere auctricem. Hanccontroversiam 
videtur dirimere Valerius Probus : 
' auctor,' inquit, ' si sit tractum a 
verbo angeo, auctrix facit: si non 
venit a verbo, sed significat princi- 
pem, quod nomen non venit a verbo, 
ctiam fceminino genere auctor facit : 
sicut Virgilius ex persona Junonis : 
Auctor ego audendi, princeps: non 
quae augeat, nam auctrix diceret.' 
Scilicet triplex est sententia de ori- 
gine hujus vocis, ' auctor.' Alii pu- 
tant banc oriri a Graeco avrbs, ut ' ali- 
tor ' idem sit quod aurovpyos : alii ab 
inusitato supino verbi ' aveo ;' ut ab 
' autum ' dicatur ' autor ;' sicut a 
' cantum,' ' cautor,' et a ' tautum,' 
' fautor :' quomodo ' autor' is erit qui 
avet ac cupit aliquid fieri sive a se 
sive ab alio: alii denique arbitran- 
tur oriri ab ' augendo :' ita ut primum 
1 auctor ' dictus fuerit ille, qui rem 
ab alio cceptam promo veret; deinde 
ille etiam qui inciperet ac suaderet : 
cui ultimje sentential favent antiqui- 
ores inscriptiones, in quibus non ' ali- 
tor,' sed ' auctor' scribitur. Quic- 
quid sit : potestas regia non potest 
esse beatitudinis auctor sive efficax : 
quoniam haec certis continetur fini- 
bus : nam 

" Quamvis late, *fc] n. Regnum 
hominis immensum non est, quod, 
quamvis Rex vel maximus tnultis 



PHILOSOPHISE LIB. III. 



251 



Qua vero parte beatos faciens desinit potestas, hac impo- 
tentia subintrat, quae miseros facit : hoc igitur modo majo- 
rera Regibus inesse neccsse est miseriae portionera. Ex- 
pertus sortis suae periculorum Tyrannus,* regni metus 
pendeutis supra verticem * gladii terrore siruulavit. Quas 
est igitur hrec potestas quae solicitudinum raorsus expel- 
lere, quae formidinum aculeos vitare nequit ? Atqui vel- 
lent ipsi vixisse securi, sed nequeunt : dehinc de potestate 
gloriantur. An tu potentem censes quern videas velle 
quod non possit efficere ? Potentem censes qui satellite 
latus ambit : qui quos terret ipse plus metuit : qui ut potens 
esse videatur, in servientium manu situm est? " Nam quid 

' Dionysius Sicilies Rex. k Damoclis ex ejus assentatorum numero. 



11 Vict, secundus et Flor. situs est.— 12 ' Sic Vict, secundus, recte.' Vallin. 



not^: 



gentibus iraperet, pluribns tamen 
non imperat: quare si felicitatem 
imperio metiaris, plus in hoc Rege 
miseriffi inest, quam felicitatis. 

° Expertus sortis suce~\ in. Regnum 
hominis securum non esse satis evin- 
cit notissima Dionysii Tyranni his- 
toria : ' nam,' inquit Cicero v. Tusc. 
1 cum quidam ex ejus assentatoribus 
Damocles, commemoraretin sermone 
copias ejus, opes, majestatem, do- 
miuatus, rerum abundantiam, mag- 
nificentiam aedium regiarum, ne- 
garetque unquam beatiorem quen- 
quam fuisse : Visne igitur, inquit, 
Damocle, quoniam haec te vita 
delectat, ipse eandem degustare, 
et fortunam experiri meam ? Cum se 
ille cupere dixisset, collocari jussit 
hominem in aureo lecto, strato pul- 
cherrimo textili stragulo, magniricis 
operibus picto : abacosque complures 
ornavit argento auroque ccelato. 
Turn ad mensam eximia forma pue- 
ros delectos jussit consistere, eosque 
ad nutum illius iutuentes diligenter 



ministrare. Aderant unguenta, co- 
rona : incendebantur odores : mensse 
conquisitissimis epulis exstruebantur. 
Fortunatus sibi Damocles videbatur. 
In hoc medio apparatu fulgentem 
gladium e lacunari seta equina ap- 
pensum demitti jussit, ut impenderet 
illius beati cervicibus. Itaque nee 
pulchros illos administratores aspici- 
ebat, nee plenum artis argentum, nee 
manum porrigebat in mensam : jam 
ipsa? defluebant coronae : denique 
exoravit Tyrannum, ut abire liceret, 
quod jam beatus nollet esse. Satisne 
videtur declarasse Dionysius nihil 
esse ei beatum, cui semper aliquis 
terror impendeat ?' Id respiciens 
Horatius 1. in. Carm. Od. l.canit: 
' Districtus ensis cui super impia 
Cervice pendet, non Siculae dapes 
Dulcem elaborabunt saporem, Non 
avium citharajque cantus Somnum 
reducent.' Falsa igitur ilia assumtio, 
qua judicas summum bonum versari 
in regno. Sed felicior non est Re- 
gum familiaritas. 



252 



BOETHII DE CONSOL. 



ego de Regum familiaribus disscram,' J cum regna ipsa 
tantas imbecillitatis plena demonstrem, quos quidem regia 
potestas saepe incolumis, saepe autem lapsa prosternit? 
Nero Senecam, familiarem q praeceptoremque suuni, ad eli- 
gendae mortis coegit arbitrium. Papinianum, diu inter auli- 
cos potentem, militum gladiis Antoninus ,2 r objecit. Atqui 
uterque potentiac suae renuntiare voluerunt : quorum' Se- 
neca opes etiam suas tradere Neroni, seque in otium con- 
ferre conatus est. Sed dum ruituros moles s ipsa'" trahit, 
neuter, quod voluit, effecit. Quae est igitur ista potentia, 

1 Inter quos aulicos. "* Divitiarum et potestatis. 



NOTE 



p Quid ego de Regum familiaribus 
disseram, tyc] Regum familiares ma- 
jorem habere non possnnt potesta- 
tem, adeoque felicitatem, quam ii, 
quorum familiares sunt, Reges, quo- 
rum tamen, ut probavimus, potestas 
infirma est : immo multominorem ha- 
bent: vel enim regia potestas inco- 
lumis perseverat, vel labitur. Si Iaba- 
tur, hffic Regum familiares sua secum 
ruina involvit. Si vero stet, eadem 
praedictos familiares sa?pe prosternit. 
Testis Seneca, testis Papinianus : 
nam 

i Nero Senecam familiarem] ' Nero,' 
inquit Suetonius, ' Senecam pracep- 
torem ad necem compulit : quamvis 
saepe commeatum petenti bonisque 
cedenti persancte jurasset, suspcc- 
tum se frustra, periturumque potius, 
quam nociturum ei.' ' Postquam 
enim unus ex Centurionibus,' ait 
Tacitus, < necessitatem ultimam Se- 
necas denunciasset: neque aliud in- 
quit superesse post matrem fratrem- 
que interfectos, quam ut educatoris 
prseceptorisque necem adjiceret: post 
qua? Seneca et uxor ejus eodem ictti 
brachia ferro exsolvunt. Seneca, 
quoniam senile corpus, et parvo victu 
tenuatum, lenta effugia sanguini prae- 



bebat, crurum quoque et poplitum 
venas abrumpit.' 

1 Papinianum. ..Antoninus'] Papini- 
anus legum ita peritus, utomnesante 
pariter et post se Romanos Juriscon- 
sultos superasse dicatur. Hie prae- 
terquam quod Screvolae, cujus disci- 
pulus fuerat, inadvocatione fisci suc- 
cessit, Severo imperatori per secun- 
dam uxorem affinis, et eidem adeo 
familiaris et amicus, ut Severus 
moriens huic suos filios commendave- 
rit. At Antoninus cognomine Cara- 
calla, qui post Severum tenuit impe- 
rium Romanum, occiso Geta fratre, 
praulicto Papiniano mandavisse fer- 
tur, ut in Senatu et apnd populum 
facinus dilueret: Papinianus renuit, 
causatus parricidium facilius fieri, 
quam velari ; aliudqueesse parricidii 
genus, accusare innocentem occisum : 
quod Antoninum Papiniano infestum 
adeo irritavit, hunc ut ille a militibus 
occidi imperaverit : gladione an se- 
cmi, cujus poena gravior ignominio- 
siorque censetur, peractum facinus, 
incertum. Non dicitur liic interfec- 
tus, sed tantum ab ' Antonino objec- 
tus militum gladiis.' 

6 Moles] Hoc est, ingens cum divi- 
tiarum turn potestatis sarcina, quae 



PHILOSOPHIC LIB, III. 



253 



quam pertimescunt habentes : quam nee cum habere velis, 
tutus sis, et cum deponere cupias, vitare non possis? An 
prgesidio sunt amici/' quos non virtus, sed fortuna conci- 
liat? Sed quern felicitas amieum fecit," infortunium faciet 
inimicum. Qua3 vero pestis efficacior ad nocendum, u quam 
familiaris inimicus ? 

" Nomine tenns. ° Tibi. 

NOTjE 

ruentes sua ruina Senecam et Papini- et amat : quamobrem hie inconstantis 

anum prostraverunt. instar fortune est volubilis : adeo ut 

' An prtesidio sunt amid, fyc] Ami- ' queni felicitas amieum fecit,' eidem 

corum duplex genus hie notatnr, pro ' infortunium faciat inimicum:' eoque 

duplici nimirum modo, quo alius et magis noceat: 

aliena aestimari amarique possunt, u Qiue vero pestis efficacior ad nocen- 

amicus scilicet virtutis, et amicus for- duni] Quod enim familiaris sit, hinc 

tunap. Prior cetera bona flocci faci- novit modum, quo tibi nocere possit ; 

ens solam virtutemalterius a;stimat et inde vero tu non cogitas, quomodo 

amat: unde hie aequo semper animo ejusdeminsidias vitare possis. Usque 

est erga amieum virtute praeditum. adeo falsa est assumtio, qua putas, 

Posterior virtutem parvi ducens cete- regnum Regumque familiaritatem ha- 

ra quas vulgo habentur bona aestimat bere rationem summi boni : quare — 



METRUM V. 

Qui se volet esse potentem, v 
Animos domet ille feroces, w 

Quicumque cupit haberi potens, hie subigat suos spiritus contumaces, neque sub- 

NOTiE 

v Qui se volet esse potentem] Pra?ci- quam subtilior sanguinis vapor e ce- 
puasui parte, nimirum mente, haberi rebro per nervos, qua data porta, 
potentem. egressurus. Sic Virg. i. Georg. vs. 

w Animos domet illeferoces] Animus 420. ' Vertuntur species animorum, 
prima significatione ventus est, non et pectora motus Nunc alios, alios, 



secus ac Graeca vox dve/xos, unde vi- 
detur oriri. Quare quemadmodum 
ventus, quatenus hie a tempestate 
difFert, nihil aliud est, quam tenuis 
aquae vapor hue illucque, qua minus 
resistitur, discurrens ; ita animus 
prima significatione nihil est aliud, 



dum nubila ventus agebat, Concipi- 
unt.' Et Georg. iv. vs. 86. ' Hi mo- 
tus animorum atque haec certamina 
tanta Pulveris exigui jactu compres- 
sa quiescent.' Sic etiam nunc po- 
tentia dicitur versari in animis do- 
mandis : quod nimirum Mens nostra 



254 



BOETIIII DK CONSOL. 



Nec victa libidine colla " 

Foedis summittat habenis. 

Etenira licet Indica longe 5 

Tcllus y tua jura tremiscat, 13 * 

Et serviat ultima Thule ; a 

Tamen atras pellere curas, b 

jiciat sc voluptati superatum imperiis turpibus. Nam quamvis India procul dissita 
metuut tuam ditionem, et Thule ultima imperii Romani insula parent tibi } nihil- 



13 Mss. Rittersh. timescat. 



N0T7E 



nihil possit in nostrum corpus, nisi 
ope spiritunm illonim : at quod ii- 
dem spiritus, iter tritum facto agmine 
subire contendentes, instar ferarnm 
difficilius regi et veluti mansuefieri 
possint ; idciico nunc dicuntur ' fero- 
ces,' ita ut ipsornm moderamen ma- 
jus sit fortitudinis et potentiae argu- 
mentum. 

* Nec victa libidine colla] Similitudo 
desumta excaptivis, qui colla catenis 
vincta solent gerere : quamobrem 
colla hie intelliguntur et de mente et 
de corpore, libidine sive mala volun- 
tatevictis: libido quippegeneratim est 
mala voluntas, quasi mens malo libitu 
a recta via deflectens labatur. ' Om- 
ne, quod male libet, libido est,' inquit 
S. August. 1. iv. Hypogn. 

y Indica . . . Tellus] India, ab Indo 
flumine sic dicta. Est autem vasta 
terrarum regio Asiam ad Ortum ter- 
minans ; quamobrem hie accipitur 
pro Ortu. 

1 Tua jura tremiscat] ' Jus,' sicut 
docet Sanctius, prima sua significa- 
tione signat olera aut pultcm : sed 
quia in conviviis pares unicuique par- 
tes dabantur, ideo ' jus' translatum ad 
siguificandum quod cuique suum est: 
ex quo socictas hominum instituta 
ad reddendum unicuique quod suum 
est, 'jus' f'orense dicitur ; ita ut ho- 



mo dicatur vocari in 'jus.' Quoniam 
vero principes pra?sertim a Deo con- 
stituti sunt, ut popuii suum quique 
haberent, propterea principum vo- 
luntas et edictum appellatur ' jus,'et 
ad hujus similitudinem ali.v leges 
'jura' dicuntur : hinc 'jura' hie cu- 
juslibet potentis jussa sunt. 

* Serviat ultima Thule'] Thule insula 
terrarum, quas Romani olim noverint, 
ultima, et maxime Septemtrionalis 
versus Occidentem : unde hie notat 
Occasum. Vulgo dicitur Islandia. 
De hac regione loquitur Virgil, i. 
Georg. vs. 29. ' An Deus immensi 
venias maris : ac tua nautaj Numina 
sola colant, tibi serviat ultima Thule.' 

b Atras pellere euros] ' Cura atra' 
nunc vocatur praedicta libido. Est 
quidem libido cura, quod mens libi- 
dine praesertim sauciauratur ; unde 
Virg. iv. yEneid. vs. 1. ' At regina 
gravi jam dud u m saucia cura.Vulnus 
alit venis, et ca?co carpitur igui.' At 
eadem libido est cura atra sive dam- 
nosa: namapudantiquos candor boni, 
nigror mali ominis est : unde /Ethio- 
pis occursus infortunium credebatur 
portendere : hinc melancholia, quae 
pluribus malis effectibus infainis est, 
' atra bilis'appellatur : praedicta au- 
tem libido noil solum corpori, sed 
ctiam nienti est damnosa. 



PHILOSOPHISE LIB. III. 

Miserasque fugare querelas c 
Non posse, potentia non est. d 



255 
10 



o minus non eris potens, quamdiu non poteris removere libidinem funeslam et repel- 
lere uuerimonias miseras. 

NOTiE 

c Miserasque fugare querelas] Quere- 
las nunc dicuntur miserae et a causa 
et ab effectn, quod a miseriis orte 
producant novas miserias. 

d Non posse, potentia non est] Mens 



enim ex eo solum potens est, quod 
sui domina perturbationibus modere- 
tur : quod nisi praestent Reges Re- 
gumque familiares, falso assumunt, 
se esse felices. Sequitur gloria. 



PROSA VI. 

Gloria e vero quam fallax saepe/ quam turpis est ! Unde 
non injuria Tragicus*" exclamat : T /2 Ufa, Ufa, pvploKri 8>j (3po- 
tuiv, Ovdh yeyuxri, filorov wyxcucras psyuv.? Plures enim magnum 
saepe nomen falsis vulgi opinionibus abstulerunt : quo 
quid turpius excogitari potest ? Nam qui falso praedicantur, 



p Euripides in Andromacha. 
nullius meriti magnam vitam. 



« O gloria, gloria, fecisti millibus mortalium 



NOTjE 

e Gloria] Gloria est bonos cum lau- 
de pervagatus alienorum nieritorum. 
Primum quidem gloria est bonos: 
videlicet judicium significatum de 
excellentia alterius : ' sumnia enim 
et perfecta gloria,' inquit Tullius n. 
Offic. ' constat ex tribus bis, si dili- 
git multitudo, si fidem babet, si cum 
admiratione quadam honore nos dig- 
nos putat :' quamobrem Metro I. vs. 
7. primi libri diximus honorem esse 
genus glorias: vide sis. Deinde ea- 
dem gloria est bonos cum laude con- 
jnnctus : nam ' gloria,' inquit Cic. 
in. Tusc. ' est consentiens lausho- 
norum, incorrupta vox benejudican- 
tium de excellente virtute.' Atque 
iu hoc gloria differt ab honore sim- 



pliciter dicto, qni non est semper 
cum ista laude conjunctus. Postre- 
mo honor ille, qui dicitur gloria, de- 
bet esse cum laude pervagatus, ita lit 
etiam ad optimates pervenerit : in 
quo gloria diflert a fama, quae vulgi 
solius esse potest. Hinc gloria alia 
est falsa, quaa est dissentanea, alia 
vera, quae consentanea est meritis 
sive propriis sive externis ejus, qui 
praedicatur. Atqui neque falsa ne- 
que vera gloria, sivehaec propriis sive 
externis tuis meritis fundetur, ratio- 
nem habet summi boni : sicut seor- 
suni probandum est. 

f Quam fallax sccpe] I. Agitur de 
gloria falsa : hapc autem, quod meri- 
tis sit dissentanea, tantum abest »t 







256 BOETHIJ DE CONSOL. 

suis ipsi necesse est laudibus erubescant. Quae si ctiam 
racritis s conquisitae sint, quid tamen sapientis adjece- 
rint conscientiae, qui bonum suum non populari rurao- 
re, r sed conscientiae veritate metitur? Quod si hoc ip- 
sum propagasse nomen, pulchrum videtur; h consequens 
est ut fcedum non extendisse judicetur. Sed cum, uti 
paulo ante disserui, plures gentes esse necesse sit ad quas 
unius fan) a homiuis nequeat pervcnire, fit ut quern tu aes- 
timas gloriosum, 14 proxima parte IJ terrarum videatur in- 
glorius/ Inter haec vero popularcm ' gratiam ,6 ne com- 
memorationc quidem dignam puto, quae nee judicio pro- 
venit, nee unquam firma perdurat. Jam vero quam sit 
inane, quam futile" nobilitatis nomen,' quis non videat ? 
quae 1 ' si ad claritudinem refertur, aliena est. Videtur nam- 
que esse nobilitas, quaedam de mentis veniens laus paren- 
tum. Quod si claritudinem praedicatio facit, illi sint 
clari necesse est qui praedicantur. Quare splendidum te, 

r Vulgi. s lnhonoraius. l Vulgi. u Leve. v Nobilitas. 

14 Uterque Thuan. Reg. Vict, secundus, et Ms. Rittersli. astimus esse gh- 
riosum. — 15 ' Pro maxima parte: Hactenus editi et uterque Tlman. Iiabebant, 
proxima: sed lectionera codicis Victorini secundi et Regii scqui maluit Val- 
iums, ut e quibus haiiriretur sensus priEstantior.' Editor Delpk. Pro maxima 
exhibent Delph. et Hack. — 16 Ms. Rittersli. gloriam. 

NOTjE 

liabeat rationem summi boni, ut poti- eadem mens sit conscia. 

us sit error, adeoque malum: unde b Quod si hoc ipsum propagasse nomen, 

1 non injuria' Poeta ' Tragicus,' scili- pulchrum videtur] At dermis, quod ta- 

cet Euripides, ab Archelao Macedo- men non est, inquit Philosophia, ipsi 

nuni Rege sumnio in honore habitus, etiam sapienti videri bonum, et ex- 

in Andromacha cecinit: T n 86£a, 5<5|o, trinsecus laudari et intrinsecus mag- 

&c. hoc est, ' O gloria, gloria, fecisti ni fieri a populis, necesse crit, secun- 

millibus mortalium nullius meriti dum legem contrariorum, non laudari 

magnam vitam.' et non magni fieri a populis, eidem 

s Quce si etiam meritis~\ n. Agitur sapienti esse malum : quare cum ex 

de gloria vera meritis propriis funda- dictis longe plures sint homines, a 

ta, quae idcirco non habct rationem qnibus ille sapiens ignoratur, quam a 

summi boni, quod hasc, utpote extra quibus cognoscatur laudabilis honora- 

cum qui honoratur, nihil boni adjiciat bilisque, idem sapiens plus habebit 

menti sive conscicntias sapientis; qui mail, quam summi boni. 

tamen, utpote peritus suae mentis, * Futile nobilitatis nomen] in. Agi- 

nihil sibi esse bonum existimat, nisi tur de gloria vera meritis alienis, 

quod iu sua mente fuerit, et cujus nempe genere, fundata: quae vulgo 



1'HILOSOPHI/E LJJJ. 111. 



257 



si tuam non habes, aliena claritudo non cfficit. Quod si 
quid est in nobilitatc bonum, id esso arbitror solum, ut 
imposita nobilibus necessitudo videatur ne a majoruni 
virtute de"enerent. 



NOT.E 



dicitur nobilitas, quajque nunc defi- 
nitur 4 quaedam de meritis vcniens 
laus parentuin ;' sed haec inane et 
futile nomen est, nisi quorum san- 
guinem participas, horum imiteris 
virtutem. Juvenal. Sat. vni. vs. 19. 
1 Tota licet veteres exornent undiquc 
cerae Atria, nobilitas sola est atque 



unica virtus. Panllus, vel Cossus, 
vel Drusus moribus esto: Hos ante 
effigies majoruni pone ttiorum: Prae- 
cedant ipsas illi te Consule virgas. 
Prima milii debes aniuii bona : sanc- 
tus liaberi Justitkeque tenax factis 
dictisque mereris, Agnosco proce- 
rcm.' 



METRUM VI. 



Omne hominum genus ,7k in terris 

Simili surgit ab ortu : 
Unus enim rerum pater est, 1 

Unus cuncta ministrat. 



Universum genus humanum in terris oritur ab eodem principio : nam unus eat 
parens rerum omnium Deus, unus gubernat omnia. Hie dedit splendorem Soli, 



17 Omne humanum genus Vnlg. 



not^: 



k Omne hominum genus] Homo non 
est corporeus solum, ut bestia, neque 
solum incorporeus, ut bonus malusve 
Genius : sed admirabilis quaedam est 
animi corporisque conjunctorum com- 
positio, quae ' in terris surgit,' ubi 
cum corpore instar cujusdam hospitii 
parato mens divinitus infusa jungi- 
tur, et quidem ' simili ab ortu : ' cum 
idem sit principium non solum men- 
tis et corporis istius, verum etiam 
mutuae utriusque conjunctionis. I- 
dem, inquam, est principium corporis 
et mentis hominis, videlicet Deus : 



cum enim tam hajc, quam illud res 
sit; cumque res non possit nisi a 
Deo creari; propterea idem Deus 
mentis corporisque hominis princi- 
pium sit necesse est. At Deus etiam 
est principium mutuae mentis corpo- 
risque illi us conjunctionis : quod ne- 
que corpus in mentem, neque mens 
in corpus, nisi Deo dante, agat. At- 
que haec omnia speciatim nunc dicet 
Philosopliia,postquam geDeratim dix- 
erit omnia esse a Deo. 

1 Unus enim rerum pater est] I. Ge- 
neratim omnia ita sunt a Deo, ut Deus 



Delph. et Var, Clas. 



Boeth, 



R 



258 



BORTHll l)E CONSOL. 



Hie dcdit Phoebo radios," 1 5 

Dedit et cornua Lunae." 
Illc liomines ctiam terris 

Dedit, et sidera ccelo. 

et Luna rultum crcscentis decrescent isque. Ilk quoque dedit homines terris, et 

NOTjE 



sit omnium pater : pater qnippc 
idem est, quod causa non solum pro- 
ducens, sed etiam conservans : Deus 
vero est omnium causa producens et 
conservans. Hinc Deus vocatur ' pa- 
ter' a Cliiistiauis, Judacis, et ipsis 
etiam Ethnicis : Chris ti an i enim oran- 
do dicunt,' Pater noster qui es in cee- 
lis.' Matlh.6. Judapis dicitur Deute- 
ron. 32. 'Numquid non ipse est pater 
tuus, qui possedit te, et fecit et crea- 
vit te ?' Deniqne Horatius ait, ' Gen- 
tis humana^ pater atque custos :' et 
Virg. ' Pater ipse colendi hand faci- 
lem esse viam voluit.' 

n ' Hie dedit Phcebo radios] Sol Poe- 
tis vocatur Phoebus a specie et ni- 
tore : (po7flos enim adjectivum, est 
splendidus, lucidus, purus. Soli au- 
tem Deus dedit radios : quamvis 
enim a corporibus obviis Sol videatur 
habere, (piod hoc vel illo modo lu- 
ceat, idem tamen a solo Deo habet, 
quod luceat. Scilicet duo observaii 
possunt in Mundo effectorum genera : 
generalia qmvdam ; alia, ut barbare 
loquuntnr philosophi, particularia: 
priorum generalis, posteriorum vero 
peeuliaris causa qucerenda est. Sic 
qua?renti cur me loquente auditor 
moveatur, non generalis, sed peeu- 
liaris causa afferenda, ut quod aer a 
meo ore ad illius aures continuatus 
meis pulmonibus, lingua, dentibus, et 
labris sic moveatur, ut eodem aures 
auditoris commovcantur. At quae- 
renti cur commoto auditoris cerebro 
cogitationes in ejtisdem auditoris 
mente excitentur, non peeuliaris, sed 
generalis cau^a responderi debet. 



Similiter quaerenti cur iris ' mille tra- 
bat vai ios adverso Sole colores,' causa 
peculiar^, nempe pluvia cadens re- 
spondetur : sed quaerenti cur Sol ra- 
dios mittal, causa generalis, nimirum 
Deus, optime redditur. Sic Deus 

" Dedit et cornua Luna;'] Luna, quod 
hare sit corpus opacum, lumen a Sole 
acceptum ita remittit, ut modo cres- 
cens, modo decrescens, modo silens, 
modo plena videatur : si ve, ut ait Pli- 
nius, * modo curvata in cornua, modo 
a^qua portione divisa, modo sinuata 
in orbem, maculosa eademque subito 
praenitensimmensa orbe pleno, ac re- 
pente nulla.' Virg. ill. JEn. vs. 645. 
4 Tenia jam Luna: se cornua lumine 
complent.' Verum quod corpus illud 
opacum lumen sic remittat, hoc ut- 
pote eflectum generale Deo tanquam 
causae generali acceptum referri de- 
bet. 

Hie homines etiam terris Dedit] II. 
Speciatim homo a Deo tanquam a 
patre oritur, primum quidem ratione 
corporis, quod ex terra formatum in 
terris collocavit Deus, (Genes. 1.' for- 
mavit Dominus Deus hominem de li- 
mo terra?,') non secus as sidera ex 
ccelo formata in ccelo posuit : Genes. 
1. ' fecitque Deus duo luminaria mag- 
na; luminare majus,ut praeesset diei, 
et luminare minus, ut praaesset nocti, 
et Stellas.' Hinc Psal. 113. ' Cce- 
luni cceli Domino, terram autem dedit 
fdiis hominum.' Quin ipse Tullius 
n. de Nat. D. ' homines,' inquit, ' hu- 
mo excitati quasi cultores terrac con- 
stituti sunt.' 



PHILOSOPHIC LIB. III. 

Hie clausit membris animos p 

Celsa sede petitos. 
Mortales igitur cunctos 

Edit nobile germen. 18 q 
Quid genus, et proavos strepitis ? 

Si primordia vestra, 
Auctoremque Deura spectes, 

Nullus degener extat, 
Ni vitiis pejora fovens 

Proprium deserat ortum. 



259 
10 



15 



astra cwlo. Hie inclusit corporibus humanis mentes ortas ex loco sublimi. No- 
bile ergo semen emittit omnes homines. Quare jactatis originem Majoresque ves- 
tros, Mortales 7 si consideretis vestrum principium et vestrum conditorem Deunt, 
nemo ante degencrat, quam peccando recedat a Deo suo primipio. 



18 * Edit, nobile germen] Ita lego, ut sit appositio.' Sitzm. sic etiam ecL 
Hack. 



NOT/E 



p Hie clausit membris animos'] in. 
Idem homo a Deo tanquam a patre 
oritur etiam ratione mentis, quippe 
quae, cum htijus nulla sit, nisi exterior 
causa, judicio philosophorum crea- 
tur : solius autem Dei est creare : 
hinc Philosophia nunc dicit ' animos 
celsa sede petitos.' Neque vero cor- 
pus et mens humana a Deo solum 
creantur, sed a Deo veluti a causa 
generali mutuo conjunguntur : quae- 
renti enim cur mens humana aliquan- 
do et aliquamdiu cum corpore huma- 
no conjungatnr, nulla alia generalis 
afferri potest causa, nisi voluntas 
Dei, qui ' omnia quapcumqne volnit, 
fecit in ccelo et in terra.' Psal. 113. 
Hinc Deus, judicio Philosophia?, 
' clausit membris animos.' Lactan- 
tius 1. i. Div. Instit. cap. 21. ' Cor- 
pusculum hoc,' inquit, ' quo induti 
sumus, hominis receptaculnm est. 
Nam ipse homo neque tangi, neque 
aspici, neque comprehendi potest, 
quia latet intra hoc quod videtur.' 
Claudian. 1. I. de Raptu Proserp. vs. 



55. inducit Lachesim sic loquentem : 
' O maxime noctis Arbiter, umbra- 
rumque potens, cui nostra laborant 
Stamina ; qui rinem cunctis et semina 
prsebes, Nascendique vices alterna 
morterependis ; Qui vitam letumque 
regis : nam quicquid ubique Gignit 
materies, hoc te donante creatur, 
Debeturque tibi, certisque ambagibus 
aavi Rursus corporeos animae mittun- 
tur in artus.' 

i Mortales cunctos Edit nobile ger- 
men] Quod germen sit et praeeuntis 
effectum, et subeuntis causa corpo- 
ris, idcirco video duplicem esse hu- 
jus textus interpretationem. Prima 
est Theodori Sitzmanni, qui arbitra- 
tus germen hie significare sobolem, 
ait nobile germen esse appositionem, 
ut significetur Deus, de quo in supe- 
rioribus versibus agitur, edere ' cunc- 
tos mortales,' qui mortales sunt* no- 
bile germen,' quod potest confirmari 
ex eo quod ' germen,' quasi ' geni- 
men,' dicatur id quod ex semine ' ge- 
nitur.' Altera est aliorum, qui, pu- 



2G0 



BOBTHIl Dli CONSUL. 



N01\E 



tantcs germen hie significare princi- 
pium, dicunt esse syntaxim, quam 
Grammatici dicunt ' Nominativi et 
verbi,' nt signiticetur nobilis origo 
mortalium : quod potest confirmari 
etiam ex eo quod ' germen ' quasi 
' gerimen ' dicatur, quod soboleiu ge- 
rit : sed quicquid sit de utraque hac 
nominis hujus interpretatione, poste- 
rior sententia nobis videtur lectins 
et concludi ex dictis, et statui pro 
principio statim dicendorum. Quasi 
dixerit Philosophia : Cum homines 
omnes, cum ratione corporis mentis- 



que, turn etiam ratione mutuae harum 
partium conjunctionis, a Deo orian- 
tur, propterea homines omnes a no- 
bilissimo parente oriuntur : quarc 
iidem homines, contemtis gencre et 
proavis terrestiibus, nohilissimi sunt, 
nisi ' vitiis proprium deserant or turn.' 
Falsa ergo assnmfione falluntnr, qui 
quam summi boni naturalitei norunl 
appetuntque nobilitatem, banc in so- 
la Majorum mortalium nobilium serie 
versariputant. Supersunt voluptates 
corporis. 



PROSA VII. 



Quid autem de corporis voluptatibus r loquar 1 quarum 
appetentia ° s quidem plena est anxietatis/ satietas* vero 
poenitentiae Quantos illae * morbos, quam intolerabiles 
dolores, quasi quendam fructum nequitiae, fruentium solent 
rcferre corporibus ! quarum motus quid habeat jucunditatis, 



Appetitio. 



Angoris. ? Usus. 



Voluptates. 



NOTVE 



r Quid autem de corporis voluptati- 
bus] Volnptas est cogitatio, cujus 
mens conscia, jucunditate quadam 
perfunditur : ' in eo enim,' inquit Tul- 
lius II, de Fin. ' voluptas omnium La- 
tine loquentium more ponitur, cum 
percipitur ea, quae sensum aliquem 
moveat, jucunditas.' Quare quod 
mens nostra et effectum Dei, et for- 
ma nostri corporis, jucundam cogi- 
tationem habere possit dupliciter; 
primum quidem ab ipso Deo, a quo 
et propter quern condita est, deinde 
a corpore, cum quo conjungitur ; 
propterea voluptas duplicis est gene- 
ris. Una animi, dc qua bic non agi- 



tur : altera corporis, in qua rationem 
summi boni non versari sie Philoso- 
pbia videtur probare. Hsc corporis 
voluptas vel lege prohibetur, vel non. 
Si lege prohibeatur, et desideriis an- 
tccedentibus, et doloribus conse- 
quentibus ita circumfunditur, tit plus 
amari quam jucundi admistum ha- 
beat. Si vero lege permittatur, hu- 
jus fructus liberi parentibus saepe 
adeo sunt infensi, ut carens liberis 
suo videatur infortunio felix : qua? 
omnia seorsum nunc exponentur. 

8 Quarum appetentia] i. Agitur de 
illieita corporis voluptate, cujus fu- 
ture concipitur • appetentia :' ' du- 



PHILOSOPHIC LIB. Hi. 



2G1 



ignore Tristes vero esse voluptatum exitus, quisquis 
reminisci libidinum suarum volet, intelliget. Qua3 si beatos 
explicare" possunt, nihil causae est quin pecudes l quoque 
beatae esse dicantur ; quarum omnis ad explendara corpo- 
ralem lacunam * '? festinat intentio. Honestissima quidem 
conjugis u foret liberorumque jucunditas ; sed nimis e na- 
tura dictum est/ nescio quem filios invenisse tortores : 
quorum quam sit mordax quoecumque conditio/ neque 
alias expertum te, neque nunc anxium necesse est admo- 

a Demonstrare. h Indigentiam. c Experientia rerum naturalium nimis 
probat. d Quorum Uberorum conditio quantas excitct in parentibus curas. 



19 Sic omnes libri. 



NOTjE 



plex enim,' inquit Tullius i. Offic. 
' est animorum vis atque natura. 
Una pars in appetitu posita est, quae 
est 6pp.ii Grace, quae hominem hue 
atque illuc rapit. Altera in ratione, 
quae docet et explanat quid facien- 
dum fugienduinque.' Ilia autem vo- 
luptatis illicitae ' appetentia' plus 
mali admistum habet quam boni : 
quoniam ' plena est anxietatis,' illius 
nimirum cogitationis, qua mens ve- 
luti compressa angitur : sicut ' ejus- 
dem satietas pcenitentiae.' Pceniten- 
tia enim, a pcenitendo dicta, est cogi- 
tatio mentis, ea quae suo consilio et 
voluntate facta sunt dolentis : quae 
quidem tristis cogitatio individua est 
voluptatis illicitae comes, quod Deus 
turn hominem de peccato commisso 
moneat. Neque vero in sola mente 
versantur pcenitendi hujus voluptatis 
fructus ; sed in corpus etiam diffun- 
duntur : hinc morbi, dolores, mortes, 
et cetera id genus. 

1 Nihil causes est quin pecudes] Prae- 
terea beari ita videtur proprium ho- 
minis, ut nemo putet beatitudinem 
versari in eo quod bestiis etiam con- 
venire potest : vacare autem lis unde 
voluptates corporis nasruntur, hnmi- 



ni et pecudibus commune est, quan- 
doquidem hue omnes pecudum motus 
videntur tendere, nt satisfaciant cor- 
pori ; quod idcirco nunc appellator 
' lacuna,' quia, quemadmodum lacu- 
na aquam continet, sic corpus nihil 
alind sit, quam plurimum vas suum 
quodlibet liquorem continens. Nisi 
dicas ' lacunam ' hie esse indigentiam, 
ut apud Tullium iv. in Verr. ' ut il- 
lam lacunam rei familiaiis exple- 
rent.' 

u Honestissima quidem conjugis, $c] 
ii. Agitur de licita corporis voluptate, 
nimirum conjugii: haec autem 'ho- 
nestissima ' dicitur, quatenus volun- 
tate divina, quae est prima morum re- 
gula, capitur : ' pertinet quippe ad 
virtutis officium,' inquit S. Aug. 1. 
xix. de Civ. D. cap. 1. ' et vivere pa- 
triae, et propter patriam filios pro- 
creare ; quorum neutrum fieri potest 
sine corporis voluptate.' Ilia tauien 
voluptas sEtpius etiam tristifica est-: 
quandoquidem liberi non raro sunt 
parentum ' tortores ;' si non quod 
spectat corpus; quemadmodum aiunt 
CEdipum orta inter Phocenses sedi- 
tione ignarum occidisse patrem Lai- 
um Thebanorum Regem, qui tumul •• 



2(j> 



BOKTIlll DE CONSUL 



nere. In quo Euripidis mei * sentcntiam probo/ qui ca- 
rentem liberis infortunio dixit esse f'elicem. 



Philosophi. 



NOTvE 



turn conabatur reprimere ; saltern 
quoad mentem attinet, quateims pa- 
rentes propter Liberos perpetuis cru- 
ciantur curis, quibus ceu quihusdam 
canibus videntur morderi : unde 
' mordax conditio ' nunc appcllatur. 
Hinc apud Plutarchum : ' Tristitia 
ex nato tempus in omne patri.' 
v Euripidis mci sententicun probo] 



Euripides, poeta licet, fuit tamen 
Philosophus, teste Tullio, Anaxago- 
raj discipulus : unde non immerito 
Pliilosophia nunc ' suum' vocat, ejus- 
que probat sententiam quam in An- 
dromacha exponit, scilicet, ' caren- 
tem liberis infortunio esse felicem :' 
quia, inquit, habere liberos dulce 
inexpertis, expertis triste. 



METRUM VII. 

Ha bet omnis hoc voluptas, 

Stirnulis agit fruentes ; 

Apiumque par volantum, 

Ubi grata mella i'udit, 

Fugit, et nimis tenaci 5 

Ferit icta corda morsu. 

Voluptas omnis id obtinet, quod pungit aculeis eos, qui kuic indulgent, et similis 
upibus abeuntibus, postquam emisit mella jucunda, evolat, et dente tenaciori lacerat 
pectora, quce tetigit. 

SOTJE 

tini vero observabis haec verba : ' fe- 
rit icta corda :' his quippe et modus, 



Pulclierrima liacc allegoria, in qua 
similitudinem babes cum translatione 
conjunctam: namet voluptatesapibus 
similes perhibentur, et voces apibus 
propria? transferuntur ad voluptates: 
quemadmodum Ciceroni pro Mur. 
'major' dicitur 'Comitiorum quam 
Euripi inconstantia.' Voluptates, 
inquam, apibus dicuntur similes in 
hoc, quod sicut apes sic voluptates 
jucunditatem et tristitiam eidem lio- 
niini afferant. Voces vero apibus 
propriae, videlicet ' stirnulis,' ' volan- 
tum,' ' grata mella,' ' tenaci morsu,' 
transferuntur ad voluptates : prapser- 



quo aculeus corpora, et modus, quo 
voluptas corporea mentem pungit, 
optime videtur significari : sicut 
enim illic continuato motu apis car- 
nem; ita hie continuata cogitatione 
voluptas mentem, repetitis veluti ic- 
tibus, videtur lancinare : unde ut 
prior motus corporis, sic posterior 
cogitatio mentis haberi potest. Quam- 
obrem fallitur, quisquis, praecipitati- 
one et prajudicio assumens, putat 
summum bonum versari in voluptate 
corporis. 



PHILOSOPHIZE LIB. III. 2(>3 



PROSA VIII. 

Nihil igitur dubium est, quin hae ad beatitudinem via? 
devia^*° quaedam sint, nee perducere eo quenquam ' va- 
leant ad quod se perducturas esse promittunt. Quantis 
vero implicitae malis sint/ brevissirae monstrabo. Quid 
enim ? pecuniamne congregare conaberis ? sed eripies 
habenti. Dignitatibus fulgere velis? danti supplicabis : 
et qui praeire ceteros honore cupis, poscendi hurailitate 
vilesces. Potentia'mne desideras? subjectorum insidiis 
obnoxius, periculis subjacebis. Gloriam petis? 3 sed per 
aspera quaeque distractus, securus esse desistis. 4 Volup- 
tariam vitani degas : sed quis non spernat atque abjiciat 
vilissimae fragilissimaeque rei corporis g servitium? 5 Jam 
vero qui bona prae se corporis ierunt, quara exigua, quam 
fragili possessione nituntur ! Num enim elephantes 6 mole, 
tauros robore superare poteritis? num tigres velocitate 
praeibitis? Respicite cceli spatium, firmitudinem, celerita- 
tem, et aliquando desinite vilia mirari. Quod quidem 
ccelum non his potius est, quam sua, qua regitur, ratione h 
mirandum. Formae vero nitor ut rapidus est, ut velox, et 
vernalium ' riorum mutabilitate fngacior ! Quod si, ut Aris- 
toteles ait/ lynceis oculis w homines uterentur, ut eorum 
visus obstantia penetraret, nonne, introspectis visceribus, 

/ Aberrantes. e Cujusmodi est corpus. * Arte. ' Vernorum. 

k Liber ille Aristotclis nunc videtur desiderari. 



20 Via device ed<\. Delph. Pt Hack. — 1 Quenquam eo edd. eiedem. — 2 ' Quam- 
vis vero implicitte malis sint~] Tenebras tibi lias illuminavi literula inutata 
ex scriptis: Quantis vero iinplicitce.' Bernart. Sitzm. — 3 Uterque Thuan. et 
Reg. gloriam petas. — 4 Ms. Rittersh. securus esse desistes. — 5 Corporis servant 
oiunes veteres et recentiores libri. — 6 Elephantos Delph. et Hack. — 7 Hedi- 

NOTjE 

w Lynceis oculis] Lynceis ocnlis vi- genti, et auri : hinc enim fabnlati 
dere, Lynceo perspicacior : prover- sunt Lynceum usque adeo fuisse per- 
bium est ex eo, ut arbitiamur, ortum, spicaceni, ut etiani terrain ipsam ocu- 
quod Lynceus primus feratur repe- lorum acie penetraret, quaeque apud 
riisse fodinas metallorum, aeris, ai- Inferos fierent, pervideiet. ' Quis 



Mi 



KOETHII Dli CONSUL. 



illud Alcibiadis superficie pulcherriimim corpus/ turpis- 
simum vidcretur ? Igitur te pulchrum videri,' non tua tia- 
tura, sed oculorum spectantium reddit infirmitas.' Sed 
{estimate, quam vultis nimio corporis bona ; dum sciatis 
hoc quodcumque miramini, triduanae febris ignieulo* posse 
dissolvi. Ex quibus omnibus illud in suminam redigere 7 
licet : quod hasc, qua} nee praestare, quae polliccntur bona, 
possunt, nee omnium bonorum congregatione perfecta sunt, 
eanecad beatitudinem, quasi quidam calles/" f'erunt, nee 
beatos ipsa perficiunt. 



' Quod pulcher videaris, id. 



Vice. 



gere in summam etld. eaedem. 



NOTVE 



est tam Lynceus,' inquit Tullius, ' qui 
in tantis tenebris nihil offendat, nus- 
quam incurrat V Horatius Epist. 1. 
i. Ep. 1. ' Non possis oculo quan- 
tum contendere Lynceus, Non ta- 
men idcirco contemnas lippus hum- 
s' •' 

x Alcibiadis superficie pulcherrimum 
corpus] Alcibiades non fuit * mulier 
pulcherrima,' quemadmodum ait Tho- 
mas Anglicus, auctor commentario- 
rum Boethii, sed imperator Atheni- 
ensium, ingenio prrestans, et corpore 
pulcherrimus, qui vitiis primum, de- 
inde, docente Socrate, virtutibus stu- 
duit. 

' Oculorum . . . infirmitas] Si enim 
tanta esset oculorum perspicacitas, 
ut etiam viscera iisdem paterent, cor- 



pus, propter majorem derormium 
quam formosarum partium multitu- 
dinem, deforme potins quam formo- 
sum haberetur : et eo quidem cer- 
tius, quod pulchritudo non nisi iutc- 
gra perfectione, deformitas vel mini- 
mo defectu oriatur. 

z Triduance febris igniculo] Quse- 
cunique enim tuerit corporis amplitu- 
do, quodcumque robur, quacenmque 
agilitas, quaecumque pulchritudo, 
ha?c corpore per triduum aistu febri- 
que jactatoevancscuut. L^sque adeo 
verum est rationem summi boni, quod 
homo naturaliter ccgnoscit appetit- 
que, non versari in ullo ex prsdictis 
bonis, quibus homines falsa assumti- 
one ducti adhaerent. 



PHILOSOPHIC LIU. III. 



265 



METRUM VIIL 

Eheu, quam miseros tramite dcvio 8 

Abducit ignorantia ! a 
Non aurum in viridi queeritis arbore, b 

Nee vite geramas carpitis ; c 
Non altis laqueos d montibus abditis, 

Ut pisce ditetis dapes ; 
Nee, vobis capreas si libeat sequi, 

Tyrrliena captatis vada. e 



lieu qualis ignoratio avertit vos infelices a via recta aberrantes ! Non quaritis 
aurum in arbore viridi, neque accipitis uniones ex vinea. Non absconditis retia in 
montibus altis, ut addalis piscem epulis. Neque ingredimini mare Tyrrhenian, si 



8 Eheu, qua; miseros tramite devios Delph. et Hack. 



NOT^E 



a Tramite devio Abducit ignorantia] 
Errant quidem homines praecipiti as- 
sumtione putantes sumnium bonum 
versari in divitiis, voluptatibus cor- 
poris, et ceteris ejnsmodi, ut saepius 
dictum est : sed causa istius erroris 
ignorantia est : ut enim, praesertim 
in Philosophia, cognitio clara et dis- 
tincta ita est veritatis regula, ut si 
banc sequamur, nunquam erremus; 
sic ignorantia ita est erroris princi- 
pium, ut nunquam erremus, nisi quia 
ignoramus. 

b Non aurum in viridi quceritis arbo- 
re] Aurum in visceribus terra?, non in 
arboribus, praesertim virentibus, ge- 
nerari solet, quod nee semen auri hue 
adduci, nee adductumformari possit. 

c Nee vite gemmas carpitis] Unio- 
nes in terris aut in aquis, non in plan- 
tis consueverunt reperiri, propter 
praedictamde auro rationem. 

d Non altis laqueos, §c.~] Homines 
non piscantur in aere, nee apros ve- 
nantur in niari. Hnec ah omni ho. 



minum cogitatione adeo aliena sunt, 
ut adagii loco usurpentur ' ad signi- 
ficandos cos,' inquit Erasmus, ' qui 
pra?postere ibi quaerunt aliquid, nbi 
ne sperari quidem possit : ut si quis 
in magistratibus vitam tranquillam, 
in voluptatibus beatam, in opibus fe- 
licem quaerat. Itaque Libanus ser- 
vus (apud Plautum in Asinaria) ab 
hero suo Demaeneto jussus, ut uxo- 
rem ipsius argento defraudaret, sig- 
nificans nulla ratione fieri posse, ut 
a muliere tenacissima quicquam au- 
ferretur : Jube, inquit, una me opera 
piscari in aere, venari autem jacu- 
Ioin medio mari.' 

e Tyrrhena . . . vada] Mare Tyrrhe- 
num : est autem ilia maris Mediter- 
ranei pars, quae Meridionale Italian 
latus, sicut sinus Adriaticus Septem- 
trionale alluit : unde hoc superum, 
illud inferum mare vocatur. De hoc 
loquitur Virgil. I. ./En. vs. 71. 'Gens 
inimica mihi Tyrrhenum navigat ae» 
qnor.' 



266 



HOET1II1 \)\i CONSUL. 



Ipsos quinetiam fluctibus abditos 

Nornnt rccessus acquoris, 10 

Quae gemmis niveis unda feracior, 

Vcl quae rubentis purpuras : f 
Nee non quae tenero pisce, vel asperis 

Pracstcnt echinis g littora. 
Sed quonam lateat, quod cupiunt bonum, 15 

Nescire caeci sustinent : 
Et quod stelliferum trans abiit polum, h 

Tellure deraersi petunt.' 



rultis venari capreas. Immo vero homines cogtwscunt ipsos secessus maris abscondi- 
tos aquis : cognoscunt quanam aqua abundantior sit unionum candidorum, aut 
qucenam abundant ior purpura; rubra : cognoscii7it quanam maria anteccllant piscibus 
mollibus, aut echinis crustatis. At caci homines non indignantur se ignorare, ubi- 
nam occultetur bonum, quod desiderant ; quodque transcendit Olympum stcllanlem, 



NOTVE 



f Gemmis . . .feracior, Vcl qua ru- 
bentis purpura"] Valla quidem ait ra- 
rum esse duos casus, licet ab eodem 
seorsutn regi possint, cum eodem si- 
mul conjungi: ut hie conjuuguntur, 
' gemmis et purpura? feracior:' id ta- 
men vitiosum non est ; quod in Syn- 
taxi, quam figuratam vocant, non 
tarn voces conjungantur, quam ea- 
ruin sens\is. Sic Tullio dicitur : ' emi 
centum aureis et pluris.' Est vero 
purpura proprie conchae genus, cu- 
jus liquore vestes olim tingebantur : 
liunc liquorem nigrantis rosae colore 
sublucere docet Plinius I. ix. c. 36. 
unde nunc vocatur ' rubens :' cceru- 
leus tamen, violaceus, et quicumque 
tbrmosns color non raro dicitur pur- 
pureus : sic fluctus, viola?, et gene- 
ratim flores omnes vocantur purpu- 
rei: sicutjam dictum est. 

t Qua tenero pisce, vel asperis Pra- 
stent echinis] Quemadmodum canente 
Virgilio, ' non omnis fert omnia tel- 
lus,' sic non omnia littora omnes fe- 
runt pisces ; illic molles, hie felicins 
veniunt crustati pisces. Echinus ge- 
neratim est bestia asperis undique 



capillis armata : hinc propter quan- 
dam similitudinem spinosum casta- 
nea? operculum, nee non etiam aspe- 
rum quoddam architecturEe opus ap- 
pellatur' echinus.' Sed bestia, qii32 
vocatur echinus, alia est terrestris, 
alia marina. Echinus terrestris ca- 
pite pedibusque implexis globi spe- 
ciem ita induit aliquando, nt anteri- 
ores posterioresque ejus partes dis- 
tingui non possint. Marinas autem 
echinus, judicio ipsius Aristotelis, in 
cibum apponi solet : Thomas Angli- 
cus hie piscem hunc male vocat ' re- 
moram,' qua? dicitur ' echeneis,' de- 
ceptus videlicet similitudine vocabu- 
lorum : melius Horatius Satyr. I. II. 
Sat. 4. ' Sed non omne mare est 
generosaj fertile testae. Murice Bai- 
ano melior Lucrina Peloris : Ostrea 
Circaeis, Miseno oriuntur echini ; 
Pectinibns patulis jactat sc molle 
Tarentum.' 

h Stelliferum trans abiit polutn] Est 
enim Deus. 

' Tellure demersi petunt] In rebus 
caducis ' animus ex altissimo domici- 
lio depressus et quasi demersus in 



FHILOSOPHI/E LIU. III. 



267 



Quid dignum stolidis mcntihus imprecer ? k 

Opes, honorcs ambiant, 1 
Et cum falsa gravi mole paraverint, 

Turn vera cognoscant bona." 1 



20 



Mud in tenia involuti quccrunt. Quid infausti petam, dignum stultis mentibus 7 
Vtinam quarant mdique divitias et honores, cumque accumulaverint bona falsa 
tnagno labore, turn agnoscant bona vera. 



terram,' ut loquitur Tullius, falsa as- 
sumtione putat versari suuimum bo- 
num. 

k Quid .... imprecer'] Imprecari 
est aliquid maliin caput alicujus pre- 
cari. Sic Virgil, iv. iEneid. vs. 628. 
' Littora littoribus contraria, flucti- 
bus undas Imprecor, arma armis : 
pugnent ipsique nepotes.' 

1 Opes, honores ambiant] Circumcun- 
do supplicent : ambio enim dicitur 
ab ambe, circum, et eo ; quod Roma- 
ni undique irent populorum aut etiain 
judicum captaturi suffragia : et hoc 
est malum, quod Philosopliia in ca- 
put hominum stolidorum precatur : 
sed quia non decet Philosophiam, 
magistram illam virtutam, imprecari 
malum, nisi propter bonnm, quod ex 
hoc oriri possit, addit, 

m Et cum falsa . . . paraverint, Turn 



NOTjE 

vera cognoscant bona] Exemplo scili- 
cet Solomonis,qui postquam omnibus 
praedictis bonis impiain operam de- 
disset, tandem aliquando ad Deum 
rediit, exclamans, ' vanitas vanita- 
tum, et omnia vanitas.' 'Gravi mole' 
interpretamur magno labore : nam, 
ut puto me jam monuisse, ' moles ' 
primum dicitur de corporibus, quae 
ob insitam plnrimarum partium quie- 
tem difficulter moveri possunt : un- 
de non inepte moles derivatur a Grae- 
co fiox^evu, vectibus summoveo : hinc 
lapis ingens dici solet molaris : hinc 
etiam moliri idem est quod viribus 
collectis aliquid movere. Deinde mo- 
les propter quandam similitudinem 
dicitur de omni negotio difficili : sic- 
ut Virg. i. iEn. vs. 37. ' Tanta? mo- 
lis erat Romauam condere genteni.' 



PROSA IX. 

Hactenus" mendacis formam felicitatis ostendisse 



NOTjE 



11 Hactenus] i. Quidem Philosopliia 
nunc utitur transitione, cujus frequens 
est et utilisususapudOratoreset Po- 
etas. Sic Tullius: ' quoniam,' inquit, 
' de genere belli dixi, nunc de magni- 
tudine pauca dicam.' Sic Virgil. II. 



Georg. vs. i. ' Hactenus arvorum 
cultus et sidera coeli ; Nunc te, 
Bacche, canam, nee non sylvestria 
tecum Virgnlta, et prolem tarde cres- 
centis olivae.' 



'268 HO ETUI I 13 E CON SOL. 

sufteceril; quamsi perspicaciter ? ° intuearis,'- ordoest dein- 
ceps, qua; sit vera monstrare. Atqui video, inquam," nee 
opibus suflicientiam, nee regnis potentiam, nee reverentiam 
dignitatibus, nee celebritatem gloria, 11 nee laititiam volup- 
tatibus posse contingere. An etiam causas cur id ita sit, 
deprehendisti ? ° ll Tenui quidem veluti riraula f mihi videor 
intueri : sed ex te q cognoscere apertius malim. ,} Atqui 
promtissima ratio est/ Quod enim simplex est, p indivi- 
sumque natura, id error humanus separat, et a vero atquc 
perfecto, ad falsum imperfectumque traducit. An tu arbi- 
traris, quod nihilo indigeat, egere potentia? Minirae, in- 
quam/ Recte tu quidem : • nam si quid est quod in ulla 
re imbecillioris valentine u sit, in hac praesidio necesse est 
egeat alieno. Ita est, inquam/ Igitur sufficientia3 po- 
tentiaeque una est eademque natura. Sic videtur. Quod 
vero hujusmodi sit, spernendumne esse censes, an contra 
rerum omnium veneratione dignissimum ? At hoc, inquam, 

n Ego Boethius. ° Inquit Philosophia. p Inquit Boethius. ? O Phi- 
losophia. r Inquit Philosophia. * Ego Boethius. * Inquit Philosophiu. 
u Virtutis. " Ego Boethius. 



9 ' Mens : si veraciler.' Bernart.— 10 Intueris Delph. et Hack. — 11 ' Malim : 
celcbritati gloriatn.' Bernart. — 12 Ms. Rittersh. An etiam causas, cur ita sit, 
dcp. — 13 Malim apertius Delph. Hack. — 14 Quid igitur? edd. eaedem. — 15 

NOTiE 

° Perspicaciter] An vox ista La- fignra, quies, et motus sunt modi cor- 

tina est ? dicerem, perspicue, evidenter. poris, quod neque figura, neque quies, 

p Quod enimsimplex est, ^'c] n. Phi- neque motus possit clare et distincte 

losophiaproponit, copiam, potentiam, cogitari, non cogitato corpore. Sic 

et cetera ejusmodi esse modos summi etiam notio et voluntas, quarum neu- 

boni, non partes, ut vulgo putantur: tra potest, non cogitata mente, dare 

quare ut hrec et sequentia intelli- et distincte cogitari, sunt modi men- 

gantur, animadvertendum discrimen tis. Atqui pra'dicta bona, qua? ho- 

quod occurrit inter partem, et mo- mines falsa assumtione tribuunt rebus 

dum. In hoc autem differunt, quod creatis, non possunt clare et dis- 

pars possit, modus non possit, sua tincte cogitari non cogitata aliqua re 

seorsum idea clare et distincte cogi- superiori, videlicet Deo, ut seorsum 

tari. Sic mens et corpus sunt partes Philosophia probat, et quidem itaevi- 

hominis, quod mens sine corpore, et denter, ut nulla alia interpretatione 

corpus sine mente, sua quodlibet idea videatur indigere. 
rlare et distincte cogitari possit. Sic 



PHILOSOPHIC LIB. 111. 26i) 

ne dubitari quidem potest. Addaraus igitur sutiicientia;, 
potentireque reverentiam, ut haec tria unum esse judicemus. 
Addamus, siquidem vera volumus confiteri. Quid vero,' 4 
inquit, obscurunine hoc, atque ignobile censes esse, an 
omni celebritate clarissimum? Considcra vero, ne quod 
nihilo indigere, quod potentissimum, quod honore dignissi- 
mum esse concessum est, egere claritudine, quam sibi 
praestare non possit, atque ob id aliqua ex parte videatur 
abjectius. Non possum, inquam, 15 quin hoc uti est, ita 
etiam celeberrimum esse confitear. Consequens igitur est 
ut claritudinem superioribus tribus nihil differre fateamur. 
Consequitur, inquam. Quod igitur nullius egeat alieni, 
quod suis cuncta viribus possit, quod sit clarum atque 
reverendum, nonne hoc etiam constat esse laetissimum? 
Sed unde huic, inquam, tali mceror ullus obrepat, ne cogi- 
tare quidem possum : w quare plenum est laetitiae, siquidem 
superiora manebunt, necesse est confiteri. Atqui illud 
quoque per eadem necessarium est, sufficientise, potential, 
claritudinis, reverential, jucunditatis, nomina quidem esse 
diversa, nullo vero modo discrepare substantiam/ Necesse 
est, inquam. Hoc igitur quod est unum simplexque natu- 
ra, pravitas humana y dispertit, et, dum rei quas partibus 
caret, partem conatur adipisci, nee portionem, quae nulla est, 
nee ipsam, quam minime affectat, assequitur. Quonam, in- 
quam, modo ? Qui divitias, 16 inquit, petit penurias fuga, 
de potentia nihil laborat : vilis obscurusque esse mavult, 
multas etiam sibi naturales quoque subtrahit voluptates, 
ne pecuniam quam paravit, amittat Sed hoc modo ne ' 7 
sufficientia quidem contigit l8 ei, quem valentia s deserit, 
quern molestia pungit, quem vilitas abjicit, quem recondit 
obscuritas. Qui vero solum posse desiderat : profligat '9 

w Nulla tristitia vidctur inesse posse rei, qua ejusniodi est. x Ista omnia 

esse unicam rem pluribus affectum 7nodis. v Malejudicando. z Vis. 



Non possumus,inquam,\ nig. Mss. cum ed. Flor. et Norimb. Non possum, inquam. 
— 16 ' Veteres duxere ad veri latebras : vulgata lectio confusa, nee sanae 
mentis, Quid divitias.' Bernart. Ms. Rittersli. Qui divitias. — 17 Nee ed. 
Hack. — 18 Contingit eadem ed. et Delph. — 19 ' Mens cod. profligit.' 



270 BOETHII DE CONSOL. 

opes, despicit voluptates, honoremqne potentia carentem, 
gloriarn quoque nihili pendit. Sed huic quoque i0 quain 
multa deficiant, vides. Fit enim ut aliquando necessariis 
egeat, ut anxietatibus mordeatur ; cumque haec depellere 
nequeat, etiam id quod maxime petebat, potens esse de- 
sistit. 1 Similiter ratiocinari de honoribus, gloria, volup- 
tatibus licet. Nam cum unumquodque horum idem quod 
cetera, sit," quisquis horum aliquid sine ceteris petit, ne 
illud quidem quod desiderat, apprehendit. Quidigitur? 
inquam. Siquis 2 cuncta simul cupiat adipisci, summam 
quidem ille beatitudinis velit : sed num in his cam repe- 
riet quae demonstravimus, id quod pollicentur, non posse 
conferre ? Minime, inquam. In his igitur quae singula 
quasque 3 expetendorum praestare creduntur, beatitudo 
nullo modo investiganda est. Fateor, inquam, et hoc nihil 
dici verius potest. Habes igitur, inquit, et formam falsae 
felicitatis, et causas: deflecte nunc in adversum mentis 
intuitum ; * ibi enim veram, quam promisimus, statim 
videbis. Atqui haec, inquam, vel caeco perspicua est 
eamque tu paulo ante monstrasti, dum falsae beatitudinis 
causas 4 aperire conabaris. 5 Nam, ni fallor, ea vera est 
et perfecta felicitas, quae sufficientem, potentem, reveren- 
dum, celebrem, laetumque perficiat. Atque ut me interius 
animadvertisse c cognoscas, quae unum horum, quoniam 
idem cuncta sunt, veraciter praestare potest, hanc esse 
plenam beatitudinem sine ambiguitate cognosco. O tc, 
alumne, hac opinione felicem sentio, 6 siquidem hoc, inquit, 
adjeceris. Quidnam? inquam. Essene aliquid in his 

° Unica res pluribus modis se habeas. b Cogita contrarium. c Ipsa 

mentis attenlione. 



Bernart.— 20 Ms. Erfurt, item Edd. Norimb. Flor. Delph. ct Hack. Sed 
hunc quoque. — 1 Mss. cum edd. prsedictis : potens esse desistat. — 2 Sic locum 
hunn restituit Vallinus ex conjecture, quam postea libri conlirmarunt. — 
3 ' Nonne melius Mss. ? quw singula qucedam.' Bernart. — 4 ' Dum falsas cau- 
sas aperire conabaris] Przetuli jure quod in scriptis : dum falsce beatitudinis 
causas.' Idem. Mss. cum edd. Norimb. Flor. et Hack : dum falsce causas. — 
5 Thuan. secundus : conaris.—6 'Mss. et ed. Flor. [Delph. ct Hack.] non 
habent voculam sentio: et, ni fallor, melius.' Sitzm. 



PHILOSOPHISE LIl!. III. 



271 



mortalibus caducisquc rebus putas quod hujusmodi statum 
possit afterre ? Minime, inquam, puto ; idque a te, nihil ut 
amplius desideretur, ostensum est. Haec igitur vel ima- 
gines veri boni, vel imperfecta quaedam dare bona mor- 
talibus videntur: verum aulem atque perfectum bonum 
conferre non possunt. Assentior, inquam. Quoniam igi- 
tur agnovisti, quaa vera ilia sit, quae autem beatitudinem 
mentiantur, nunc superest ut unde veram hanc petere pos- 
sis, agnoscas. Id quidem, inquam, jam dudum vehementer 
expecto. Sed cum, uti in Timaeo Platoni, inquit, nostro 
placets in minimis quoque rebus divinura praesidium de- 
beat implorari ; quid nunc faciendum censes ut illius sum- 
mi boni sedem reperire mereamur ? Invocandum, inquam, 
rerum omnium patrem, quo praetermisso, nullum rite 
iundatur exordium. Recte, inquit ; ac simul ita modu- 
lata est: 

NOT/E 



■) Uti in Timceo Platoni, inquit, 
nostro placet] Timanis inter sua Car- 
mina lioc retulit Pythagorac prajcep- 
tuni, ' Finein dein ante precatus Nu- 
mina, opus facito.' Ex quo Plato 
ait in libro qui inscribitur ' Timaeus:' 



' omnes qui vel minimani sanae mentis 
particulam habent, cum aliquid sive 
parvum sive magnum aggrediuntur, 
semper solent Deum invocare : ' quo 
nihil melius dici, fieri, cogitari po- 
test. 



METRUM IX. 

O r qui perpetua mundum ratione gubernas, 

O Creator cceli et terra, qui regis mundum lege immutahili, qui imperas tempus 



NOTVE 



r O] Est ha?c precatio et Philoso- 
phise et materia? tractandae dignis- 
sima. Est quidem precatio ; cogita- 
tio scilicet mentis aliquid recte desi- 
deratum petentis a Deo: hinc quae a 
S. Thoma 1. 2. q. 83. at. 17. proban- 
tur esse precationis partes, videlicet 
' ascensus intellectus in Deum ; gra- 



tiaruin actio ; et petitio,'hae hie anim- 
advertuntur: ' O' enim interjectio 
nt admirantis sic invocantis, notat 
primum; enumeratio rerum condita- 
rum, et modorum quibus reguntur, 
secundum ; lux rogata, tertium. Est 
etiam precatio haec Philosophia? dig- 
nissima : cum enim Philosophia sit 



272 



ISOKTIIII DE CONSUL. 



Ten-arum coelique sator,' qui tempus ab aevo 

Ire jubes, 1 stabilisquc manens das cuncta moveri ; u 

(lucre a prima estate muntti, et constanter immotus facts omnia moveri, quern causa 

NOT/E 



naturale lumen, tenebris sensim re- 
cedentibus, eliicens, nihil aliiul nunc 
petitnr, quam aliquod Philosophise 
incrementum. Est denique eadem 
precatio materiae nunc tractandie 
dignissima: nt enim decet mentem 
sui finis notioneni rogare, sic decet 
lianc notioneni rogare mundi Condi- 
torem, qnippe qui et prima causa et 
primus doctor ejusdem mentis est. 
' Nolite putare,' inquit S. August. 
in Joan. ' quenquam hominem aliquid 
discere ab homine ; admonere possu- 
nius per strepitum vocis nostrae : si 
iion sit intus qui doceat, inanis fit 
strepitus noster.' 

6 Terrarum coelique sator'] Philoso- 
pbia precatur Creatorem mundi : sa- 
tor enim sive seminator primuni est 
ille, qui parato effecti seniine sive 
materia ejusdem effecti auctor est ; 
qua ratione ' mundus ipse,' judice 
Tullio it. de Nat. ' omnium rerum 
sator ct seminator est,' deinde est 
quicumque auctor: Deus autem est 
primus auctor cceli et terrae. Virg. i. 
JEo. vs. 258. ' Olli subridens homi- 
num sator atque Deorum.' Sed quod 
Deus sit mundi creator, propterea 
mundus legibus a Deo constitutis re- 
gitur: unde nunc dicitur: ' perpe- 
tua mundum ratione gubernas.' 

' Tempus ab ccvo Ire jukes'] Diffc- 
runt apud Pliilosophos aeternitas, ae- 
vum, et tempus ; quae dicuntur quac- 
dam genera diuturnitatis,sive, ut lo- 
quuntur, durationis, Gallice dure'e, 
quae nihil est aliud, quam perseve- 
rantia rei existentis. iEternitas est 
rei sine principio et sine fine exis- 
tentis, nimirum Dei. ^ivuui est rei 



sine fine quidem, sed non sine princi- 
pio existentis : nimirum rei creatae, 
qualis est mens et corpus, quorum 
nulla est nisi exterior causa : hoc 
enim et ilia a Deo aliquando creata 
aeternum persevcrabnnt. Tempus est 
rei nee sine principio ncc sine fine 
existentis : formae videlicet corpo- 
reae, qualis est forma bestiae, forma 
plants-, et forma corporum inanima- 
torum : hae enim formae nt fugatis 
contrariis aliquando incoeperunt, ita 
aliquando a contrariis formis fugatae 
evanescent. Atqui vix materia mun- 
di facta est sevum habitura, cum haec 
quibusdam formis per aliquod tem- 
pus duraturis juxta leges divina vo- 
luntate sancitas, afTecta fuit : quam- 
obrem Deus ' tempus ab aevo Ire 
jubet.' 

u Stabilisque manens das cuncta ?no- 
veri] Deus etenim immotus omnia 
movet. Primum quidem omnia quae 
moventur, a Deo moveantur necesse 
est: cum enim motus nihil sit aliud, 
quam corpus quod sua extremitate 
extreraitatem tangit majorem, ab eo 
habent omnia ut moveantur, a quo 
habent quod et extremitatibus cir- 
cumscribantur, et extremitatibus suis 
majores tangant extremitates : sed 
id non possunt habere nisi ab eo, a 
quo ut creantur sic conscrvantur, cu- 
jusmodi est solus Deus. Deinde Deus 
mo vend o omnia immotus inane t: si- 
quidem Deus est mens perfectissima. 
Malachiae 3. ' Ego Dominus et non 
mutor:' Jacobi 1. ' apud quern non est 
transmutatio, nee vicissitudinis oburu- 
bratio.' 



PHILOSOPHIZE LIU. III. 



274 



Quern non externa? pepulerunt ilngere causae v 
Materia; fluitantis opus, w verum insita summi i 

Forma boni, x livore carens : tu cuncta supcrno 
Ducis ab exemplo : pulchrum pulcherrimus ipse 
Mundum mente gerens, similique in 7 imagine formans, 



exteriores non induxerunt ad formandam machinam materia mot a, sed polius spe- 
cies tilri insita summi boni, expers invidia : tu products omnia ab exemplari sum- 
mo. habeas in mente mundum pruclarum ipse praclarissimus, quern mundum simili 



7 Voculai» omittitur in ed. Delph. Vid. Not. inf. 



NOT/E 



v Non externa pepulerunt fingcre 
causes] Philosophis vulgo quatuor 
sunt cans*, nimirum finis, efficiens, 
materia, et forma; qnarum duae 
priores, exteriores; duae vero poste- 
riores, interiores appellantur. Cor- 
pora quae vocant physica, cujusmodi 
est coelum et terra, et interiores et 
exteriores habent causas; mentes 
creatae non habent quidem interio- 
res, sed habent exteriores. Deus 
vero neque interiores neque exte- 
riores habet : unde neque fine neque 
efneiente pelli potuit ad creandum 
mundum; sive 

w Materia fluitantis opus~\ Mundus 
quippe recte dicitur ' materia flui- 
tans.' ' Materia' quidem, cum Mun- 
dus sit res quoquoversus extensa, cu- 
jusmodi est materia. ' Fluitans' vero, 
quandoquidem coelnm, terra, et ce- 
tera corpora, ex quibus constat Mun- 
dus, perpetuis motibus cientur, si 
non ratione omnium, saltern ratione 
plurinm suarum partium. 

x Verum insita summi Forma boni] 
Licet Dei natura simplex sit et unius- 
modi, non solum quatenus est expers 
partium, instar cnjuslibet alterius 
mentis, sed etiam quatenus ne plu- 
ribus quidem cogitationibus sibi suc- 
cedentibus afficitur, mens tamen hu- 
mana, utpote Deo comprehendendo 
impar, Deum veluti quibusdam affec- 



tum cogitationibus, adeoque formis, 
idea nimirum et voluntate cogitat : 
adeo ut nulla alia sit causa ' materia; 
fluitantis,' praeter ideam et volunta- 
tem Dei : ha?c rationem habent non 
solum finis, et efficientis, verum etiam 
exemplaris causae. S. Thomas 1. p. q. 
15. a. 1. ' Mundus,' inquit, ' non est 
casu factus, sed est fact us a Deo per 
intellectum agente, unde necesse est 
quod in mente divina sit forma, ad 
similitndinem eujus Mundus est fac- 
tus, et in hoc consistit ratio idea?. . . 
Deus secundum essentiam suam est 
similitude omnium rerum : unde idea 
in Deo nihil est aliud, quam Dei 
essentia.' Quod autem Deum, ad 
creandum mundum, ' externa; non 
pepulerunt causje, sed insita summi 
boni forma,' sive infinita Dei sapien- 
tia et voluntas, propterea recte Deus 
dicitur 'livore carens:' cum enim, 
effectu pro causa posito, livor hie 
nihil sit aliud quam invidia, ille recte 
dicitur livore carere, qui non habet, 
cui invidere possit : Deus autem (ut- 
pote summum bonuin) a quo et prop- 
ter quern Mundus factus est, non 
habet, cui invidere possit : quando- 
quidem summo bono melius nihil ex- 
cogitari potest. Hinc etiam Deus 
' cuncta superno Ducit ab exemplo,' 
videlicet a divina idea et voluntate, 
quae cum sit Deus, hac nihil superins 



Delph. et Var. Clas. 



Boeth. 



S 



274 



BOETHII DE CONSOL. 



Perfectasque jubens pcrfcctum absolvcre partes.* 
Tu numeris elementa ligas, 2 ut frigora flammis, 
Adda conveniant liquidis : ne purior ignis 
Evolet, aut mersas deducant pondera terras. 



10 



imagine fonnas, et prcecipis eundem perfectum perfcerc suas partes. Tu conc'dias 
elementa talibus modis, utfrigida cum calidis, et sicca cum liquidis conveniant, ne 
ignis purior sursum abcut, aut gravitas ferat deorsum terrain depressant. Tu con- 



NOTVE 



esse potest. Hinc Dens ' Mundiim 
mente gerit, similique imagine for- 
mat.' S. August, lib. lxxxiii. qq. q. 
4G. ' singula propriis sunt crcata ra- 
tionibus. Has autein rationes ubi 
arbitrandum est esse nisi in ipsa 
mente creatoris ? Non eniin extra se 
qiiicquaui positum intuebatur, ut se- 
cundum id constituent quod consti- 
tuebat, nam hoc opinari sacrilegum 
est.' Nonnulli putant hie legendum 
similique in imagine propter versum. 
Sed a pluribus omittitur vox ilia, in, 
qua sublata rectius signitieabitur, 
ideam esse niodum, quo Deus Man- 
dura format, et stabit versus, ut apud 
Virgil, i. Georg. vs. 281. ' Ter sunt 
conati imponere Pelio Ossam.' 

J Perfectasque jubens perfectum ab- 
solvcre partes] Ut eniin divina sapien- 
tia, divinaqite voluntate Mundtis pri- 
nio forniatus est; sic eadem divina 
sapientia et voluntate Mundus per- 
fectus suas partes perfectas videtur 
absolvcre, servatis scilicet quibusdam 
Iegibus corporum divinitus constitu- 
tis. Sic ex eo quod materia, ratioue 
quaruudam partium, ab initio fuerit 
in orbem mota, servatis quibusdam 
Iegibus motus, oriri potuerunt pri- 
nnim quidem elementa, deinde gene- 
ralis quaedam aninia Uuiversi,postea 
peculiares quaedani aniline corporeae, 
de quibus omnibus deinceps tracta- 
bitur. 

x Tu numeris elementa ligas] I. Agi- 
tur de elementis : quae enim corpora 
ex ' materia Huitante' primum oriun- 



tur, haec vocantur elementa, quoniam 
ex his insitis reliqua corpora, quae 
propterea dicuntur ' mista,' compo- 
nuntnr: haec autem elementa cum 
niultitudiue, turn etiam qualitatibus 
sive modis ita inter se aptantur, ut et 
frigida cum calidis, et dura cum li- 
quidis conveniant, uec levia a gra- 
vibus inani quodam hiatu separentur : 
ubi Philosophia videtur facere men- 
tioneni qualitatum, quas Philosophi 
vulgo agnoscunt in elementis, quas- 
que minus Latine vocant ' alterati- 
vas' et ' motrices.' ' Alterativae,' 
inquiunt, ' sunt calor et frigus, sic- 
citas et huniiditas,' quae significan- 
tur his verbis, ' ut frigora tlammis, 
Arida conveniant liquidis.' 'Motrices 
vero sunt levitas et gravitas,' quaruni 
effecta inerito hie timerentur, nisi 
elementa niiro quodam niodo a Deo 
certis locis continerentnr; praesertim 
juxta vulgatain Peripateticorum opi- 
nionem. Si enim, ut Peripatetici 
optant, qnatuor haec elementa, nimi- 
rura ignis, aer, aqua, et terra, sive 
appetitn, sive inclinatione, sive qua- 
litate naturali ita afficiantur, ut aer 
et ignis sursuin sua levitate, aqua et 
terra deorsum sua gravitate tendant, 
quid obstat, nisi Deus perpetuo quo- 
dam miraculo, quin quatuor haec ele- 
menta, quantumlibet permista, tan- 
dem aliquando a se inviceni liberata, 
si non iutercepto quodam inani hiatu, 
saltern suis qua^que locis continean- 
tur: quemadmoduin aqua et oleum, 
quantumlibet permista, ita a sese iu- 



PHLLOSOPHIdS LIB. III. 



275 



Tu triplicis mcdiam naturae a cuncta movcntem 
Connectens animam per consona membra resolvis. 

jungens animam inter mentes insem'des et corpora sensilia medium, moventemque 
omnia, distribuis eundem per membra consentanea, qua: anima instar corporis liquidi 



NOT7E 



vicein Hberantur, nt aqua deorsum 
subjiciatur, oleum vero sursum emi- 
neat : quamobrem recte Philosophia 
addit : ' ne purior ignis Evolet, ant 
mersas deducant pondera terras.' 

a Tit triplicis medium naturce, fycJ] 
ii. Agitur de spiritu Universi, qui, 
positis ipsis naturae legibus, statini 
post producta Mundi element a nasci 
debet. Hie autem spiiitus, de quo 
plura diximus in physica, merito hie 
dicitur, 1. ' anima,' 2. ' triplicis na- 
turae media,' 3. ' cuncta movere,' 
4. ' a Deo connecti,' 5. ' per consona 
membra resolvi,' 6. ' secta circnire,' 
primtim quidera per majores, deinde 
per minores mundi vortices, et tan- 
dem ad smim reverti principium, nt 
hoc exemplo demonstretur, hominein, 
qui a Deo tanquam a principio pro- 
cessit, ad Deum tanquam ad finem, 
facto quodam circuitu, revocandum 
esse : qua? omnia postquam exposita 
fuerint, ' ilia suscepti operis pars,' 
non erit, sicut Vallino videtur, 'diffi- 
cillima.' Primum quidem spiritus 
ille Universi agnoscitur non solum 
a sacris auctoribus Ecclesiastae 1. 
' lustrans universa in circuitu pergit 
spiiitus et in circulos suos revertitur ;' 
sed etiam a profanis, ut Platone, 
Aristotele, pluribusque aliis : citabo 
umim Virgilium, qui vi. jEneid. vs. 
724. canit, ' Principio ccelum, ac ter- 
ras, camposque liquentes, Lucen- 
temque globum Luna;, Titaniaque 
astra Spiritus intus alit, totamque in- 
fusa per artus Mens agitat inolem, et 
magno se corpore miscet. Inde ho- 
minum pecuduinque genus, vitaeque 
volantum, Et qua; marmoreo fert 
wonstra sub aequore poutus. Igneus 



est ollis vigor et ccelestis origo Semi- 
nibus: quantum non noxia corpora 
tardant, Terrenique hebetant artus, 
moribundaque membra. Hinc me- 
tunnt cupiuntque, dolent gaudenl- 
que: nee auras Respiciunt, clausaj 
tenebris et carcere caeco.' Deinde 
idem spiritus recte dicitur ' anima :' 
cum enim ' anima' dicaiur ab ' ani- 
mus,' hie ab &ve/.ws ventus ; cumque 
ventus quoedam sit occulta pluriuni 
motuum causa; propterea usus obti- 
nuit, ut insitum occultumque peren- 
nis et continuatze motionis princi- 
pium vocaretur 'anima:' praedictus 
autem spiritus ita se habet, non so- 
lum in plantis et bestiis, sed in ipso 
quoque homine, in quo mens, sine illo 
spiritu famulaute, manus et pedes ad 
nutum movere non potest. Praeterea 
haec anima dicitur ' triplicis naturae 
media:' non quod ex insitis tribus 
elementis constet, qtiemadmodum 
putare possent illi Philosophi, quos 
ex arte vocant Chymicos, aut alii 
quos propter ducem appellant Car- 
tesianos, quibus tria sunt Mundi ele- 
menta, sed potius quod ex tribus 
rebus, quas naturali lumine cognos- 
cere possumus, ha?c anima una sit, et 
quidem media: quandoquidem ha?c 
media est inter mentem insensilem, 
et corpus sensile; ut et, instar corpc- 
ris sensilis, sit res quoquoversus ex- 
teusa, capax figurae, quietis, et mo- 
tus, et, instar mentis insensilis, sen- 
sum fugiens pluriumque efFectorum 
principium : propterea a Virgilio 
supra vocatur ' spiiitus' et ' mens.' 
Hie enim dici potuit ' anima media 
triplicis naturae,' sicut lib. II. Pr. 3. 
dicitur ' duorum medius Consilium ;' 



•276 



HOETlllI DE CONSOL. 



Quae cum secta duos moUun glomeravit in orbes, 
In scmet reditura meat, mentcmque profnndam 
Circuit, et simili convertit imagine coelum. 



15 



dirisn in minutas partes, postquam perfecit duplicem circuit inn, per suum corpus 
iterum movetur, rcversura in semetipsam, et circuit animam infimam, et circumagU 

NOT/E 

et a Cicerone,' duorum fratrum me- ma divinitus ' per cor.sona membra 
dins ;' et ab Horatio ' belli pacisque resolvitur :' Resolvitnr, inquam, per 
medius;' potnitque anima ilia banc membra: anima enim ilia corpus est 



' triplicis naturae ' cnumerationem in- 
star partis subire, quemadmodiiin 
Capua subivit ternum maximarum 
iirbium nnmerum, cujus tamen nu- 
nieri ipsa fuerit pars : ' Capua,' in- 



liquidissimum, cujus partes ut mo- 
ventur, sic in varia loca resolutae va- 
ria subeunt corporis inforniati mem- 
bra. Sed membra baec sunt consona, 
sive convenientia, cum inter se, torn 



quit Florus supra citatus, ' quondam cinn ipsa anima, a qua movenda sunt 



inter tres maximas Romam Cartba- 
ginemque numerata.' Insuper ista 
anima perliibetur ' cuncta movere:' 
non quod cuncta corpora ab hac 
anima moveantur : plura enim solida 



ut scilicet minora primum ab anima, 
deinde majora et a miuoribus et ab 
ipsa quoque anima moveantur: sic 
sal amari, navis ab utroque contrita 
fatiscit. Immo praedicta anima ' secta 



sunt, quorum idcirco partes quies- circuit,' ita ut finem jungens princi- 



cunt : sed quod nulla corpora, nisi 
hac anima movente, moveantur: sic 
Joan. 1. ' omnia per Deuin facta' di- 
cuntur, non quod omnia simul facta 
fucrint a Deo, sed quod qucecumque 
facta sunt, bscc non nisi ab ipso Deo 
facta sint. Scilicet ut videmns qua2- 
dam corpora sensilia movcri ab aliis 



pio sua? motionis, ' motum' videatur 
' glomerare in orbem ;' enfairecomme 
un ploton de fit : glomus enim Gallice 
est un ploton de Jil. Est quidem ilia 
anima secta : quia, instar aqua?, ai-ris, 
et ipsius ignis, liqnida, est congeries 
planum corpusculorum, quae, ut mo- 
ventur, sic sepai antur a sese invicem. 



corporibus scnsilibus, v. g. bacnlum a At ipsa anima ' circuit' per corpus, 



mann, sic haec sensilia ab insensilibus, 
v. g. manum a spiritibus, commoveri 
conjicimus, a notis ad minus nota 
progressi: donee aliquod primum in- 
venerimus corpus quod ab ipso Deo 
moveatur, juxta illud Philosopliorimi 



in quo repentur : quoniam generatim 
corpus omne, qua minus resislitur, 
suum continuat motum : sic snecus 
aiboris ad summum potius arboris 
verticem ascendit, quam per tenui- 
orem corticein exeat : sed eidem ani- 



efTatum : corpus quod movetur, ab mae, corporibus diversis undique re- 



alio moveatur necesse est. Adde 
quod eadem anima dicitur a Deo 
'connecti:' cum enim corpus non 
moveat nisi contactu, ba^c anima non 
posset movere, nisi cum corpore mo- 
vendo connecteretur : connectitur au- 



sistentibus, facilius est intra suum 
corpus circuire; quam extra idem 
corpus egredi. Eccl. 1. ' Lustrans 
nniversa,' inquit Spiritus Sanctus, 
' in circuitu pergit spiritus, et in cir- 
cnlos suos revertitur :' quare, utnunc 



tern a Deo, a quo primum facta mo- dicitur, baec anima ' in semet redi- 
vctur, iis, quas ipse Deus constituit, tura meat.' Verum lia^c anima, ha- 
naturae legibus. Quinetiam bare ani- bita ratione macbiua;, quam informal , 



PHILOSOPIII/E LIU. III. 



277 



Tu causis animas paribus, vitasque minores b 
Provehis, et levibus sublimes curribus aptans 
In coelum terramquc seris : quas lege benigna 
Ad te conversas reduci facis isnie reverti. 



20 



coelum forma uniusmodi. Tu producis animas et vitas minores simili mado, accom- 
w.odansque altas corporibus levibus, casdem disseminas per caelum et terrain ; quas 
animas blanda lege facis ad te conversas redire, instar ignis, ad locum unde venerat, 



NOTVE 



duplicis est generis : major una, qua? 
per majoreni raundi vorticem, altera 
minor, quae per minorem ejusdem 
mnndi vorticem diffusa circuit: at- 
que inter minores una est, circa quam 
coelum, veluti rota circa axem, con- 
vertitur, quamque nunc Philosopbia 
' menteni profundam' vocat; 'men- 
tern' quidem, sicut ipse Virgilius 
' mentein' nominavit, quoniam haec, 
instar mentis, insensile est motus 
principium: 'profundam' vero, quia 
centri locum liabet : in globo autem 
nulla pars est centro profundior. 
Forte hsec machina, qua; profunda 
ilia mente nunc significatur infor- 
mal, terra est : quamvis enim nulla 
deir.onstratione probari possit terra 
esse mundi centrum, terra tamen dici 
potest centrum illius vorticis, quern 
incolimus : ita ut major anima circa 
terram ' simili imagine convertat coe- 
lum:' nam aer saltern, qui saepius 
tarn apud sacros, quam apud profa- 
nos auctores vocatur coelum, terram 
circuit, nee ab alio corpore quam ab 
isto spiritu aerem circumagi satis 
probabile est: sicut simili semper 
imagine converti videtur: licet enim 
in isto aere sive ccelo nubes, imbres, 
ventique cogantur, constans tamen 
est et uniusmodi bujus cadi circa ter- 
ram circuitus, constansque ejusdem 
coeruleus color, qui nihil est aliud, 
quam lumen obviis vaporibus exbala- 
tionibusque modificatum. At nisi 
profunda ilia anima fuerit terra, alia 
erit ex minoribus animabus, de qui- 



bus jam Iocutura est ipsa Philoso- 
phia. 

b Causis animas paribus, vitasque mi- 
nores'] m. Philosophia agit seorsum 
de animabus corporeis, quas dicit 1. 
' animas, vitasque minores ;' 2. ' cau- 
sis paribus a Deo provectas ;' 3. ' le- 
vibus curribus aptatas ;' 4. ' per cce- 
lum terramque dispersas ;' 5. ' ad 
coelum conversas reverti.' Primum 
agitur hie duntaxal de animabus cor- 
poreis, utpote quae similes sunt spi- 
ritui, de quo statim agebatur, aut 
quaedam illius portio : ut enim spiri- 
tus Universi, sic animoe bae adducun- 
tur in exemplum, ut his cognitis mens 
humana suis cogitationibus ad Deum, 
unde egressaest, revertatur. Deinde 
ha 3 vocantur ' anima;, vitasque mino- 
res;' quod, minoribus niacin nis inclu- 
sa3, minores circuitus absolvant, ut in 
plantis, in bestiis, etin ipso homine : 
cum hoc tamen discrimine, quod in 
homine prater hunospiri turn corpore- 
um, sit mens sive res cogitans, cni spi- 
ritus ille famulatur : quofitutspiritus 
ille corporeus, utpote format princi- 
pal famulatus, in homine nomen dig- 
nitatemque animas amittat, dicatur- 
que propterea in homine una dun- 
taxat esse anima, eaque ratione pra> 
dita. Virgil, iv. Georgic. vs. 220. 
' Esse apibus partem divine mentis 
et haustus iEtherios dixere : Deum 
namque ire per omnes Terrasque, 
tractusque maris, ccelumque profun- 
dum. Hinc pecudes, armenta, viros, 
genus omne ferarum, Quemque sibi 



278 



UOETHII DE CONSOL. 



Da, paler/ augustam mcnti conscendere sedem, 
Da fontem lustrare boni, da luce reperta 
In te conspicuos animi defigere visus. 
Disjice terrena? nebulas et pondera molis, 
Atque tuo splendore mica: tu namque serenuni, d 
Tu requies tranquilla piis : e te cernere, finis, 



25 



regrcdientis. Da, pater, da tnenti nostra asmrgere in Solium tuum regale ; da 
quarere originem boni ; da, taurine detecto, defigere in te claros conspectus mentis. 
Expelle nubem et gravitatem machines terrestris; et corusca tuo fulgore : nam tu 
serenitas es, tu quies tranquilla probis ; et nostra de te notio finis ; quod sis princi- 



NOT7E 



tenues nascentem arcessere vitas.' 
Postea ha niinores anima iistlein 
causis, quibus praedictus spiritus Uni- 
versi, fiunt, videlicet ex eadeni ' ma- 
teria fluitante,' et ab ipso Ueo, ser- 
vatis iisdem naturae legibus. Pra- 
terea eapdem anima dicuntur ' ap- 
tatae levibus curribus,' boc est, cor- 
poribus, quibus includuutur, quaque 
ipsa movere et regere videntur, ut 
vector movere et regere enrrum so- 
let: anima enim planta v. g. diversa 
est ab anima bestia : et anima bes- 
tia pro diversis bestiarum generibus 
iterum diversa est. Sic anima apum, 
de quibus jam loquebatur Virgilius, 
dici possunt ' levibus curribus apta- 
tae.' Insuper his, pradicta anima; 
' per ccelum terramque dispersae' 
sunt: nam praeterquam quod etiani 
in coelo stellifero forte occurrere po- 
test similis quidam spiritus, qui per 
corpus in quo includitur pradictos 
circnitns agat ; minores ilia anima 
sunt in bestiis, quarum alia? in terris, 
alia? in ccelo aerio vivunt. Tandem 
ha? animae ' ad ccelum conversa re- 
vertuntur :' ha? enim anima?, utpote 
qua? generali corporum motorum 
lege, qua nunc vocatur ' benigna,' 
qua minus resistitur, tendunt, in cce- 
lum, qua minus resistitur iisdem, ni- 
tuntur: veluti ' igne reduci :' maxi- 
ma quippe est similitudo inter has 



animas et ignem: unde Virgilio pra- 
dictus spiritus appellatur ' igneus 
vigor.' Quoniam vero ccelum habetur 
altissimum Dei domicilinm; Matth, 
5. ' non jurandum per ccelum, quia 
thronus Dei est;' propterea Deus 
nunc dicitur ' facere has animas ad 
se conversas reverti :' et propterea 
nunc in exemplum adducuntur. 

c Da, pater] Sic vocatur Deus non 
solum a Christianis, sed etiam ab 
Ethnicis, ut jam notavimus. Hac 
est autem petitio Philosophia, cujus 
gratia pra>dicta pramisit. Rogat 
vero Deum, ut bine liberet mentem 
tenebris ab ipso corporeortis : ' cor- 
pus enim,' Sap. 9. 'quod corrumpi- 
tur, aggravat animam, et terrena in- 
habitatio deprimit sensum inulta co- 
gitantem :' inde vero infbrmet cog- 
nitione summi boni, ejusque amore. 

rt Tu namque screnum] Serenans 
mentes : ut, quemadmodum tempus 
serenum fingitur fugare nubes, sic 
Deus mentis tenebras pellat. 

e Tu requies tranquilla piis] Dans 
cogilationes tranquillas ; iis nempe, 
qui, dante Deo, suo erga Deum officio 
funguntur. 

Te cernere, finis] Mens humana eo 
fine a Deo creata est, ut cogiter, 
adeoque ut cognoscat, Deum: Joan. 
17. ' Hac est vita aeterna, ut cog- 
noscant te Deum verum.' 



PHILOSOPHISE LI 15. III. 270 

Principium/ vector, dux, semita, terminus idem. 

pium, vector, dux, via, et terminus. 

NOTjE 

f Principium] Non minus necessa- Terminus] Id vocatur terminus, ul- 

rium est, mentem nostram suum prin- tra quod res, eodem finita, non dif- 

cipium, quain semetipsam cognos- funditur : sicut caecis nationibus, rn- 

«erc : at, videlicet, primi beneficii a dis informisque lapis, ultra quern 

suo conditore accepti non immemor, ager, hoe lapide finitns, non diffundi- 

se suaque eidem suo conditori devo- tur, vocabatur ' Deus Terminus.' At- 

veat. Deus autem ita mentis nostra? qui Deus est id ad quod mens humana 

principium est, ut quamvis mens pos- cogitando diffundi debet; sed ultra 

set dubitare, utrum Deus foret prin- quod eadem mens cogitando versari 

cipium corporum, eadem tamen, sua? non potest. Joan. 6. ' Domine, ad 

tennitatis conscia, semper convinca- quern ibimus? verba vita? asterna? 

tur, se non ab alio quani ab ipso Deo babes.' Sicut autem omnia ha?c recte 

fuisse creatam. Hinc Deus dixit dicuntur de Deo, ut jam expositnm 

Apocal. 1. ' Ego sum o et w, princi- est, ita non male dicerentur de ipsa 

pium et finis.' cognitione Dei, menti nostra? insita, 

Vector] Quia Deus conservat nos- qua; notatur his verbis, ' Te cernere.' 

tram mentem : cumenim conservatio Primo enim ilia de Deo insita cog- 

nihil sit aliud, quam continuata pro- nitio recte dicitur ' finis :' quoniam 

ductio, Deus conservando nostram eo fine facti straws a Deo, ut Deum 

mentem, banc videtur portare sive ipsum cogitemus. Secundo eadem 

vehere. Ad Hebr. 1. Deus dicitur cognitio recte dicitur ' principium ;' 

' portans omnia verbo virtutis sua?.' quia, ut omne nostrum bonum opus a 

Dux] Deus enim mentem huma- bona nostra cogitatione, sic omnis 

nam non tantum creat conservatque, nostra bona cogitatio ab ipsa Dei 

sed eandem, etiam ab ortu, quibus- cognitione, velut a principio, oritur : 

dam informat cogitationibns, nimi- « ignoti nulla cupido,' quod vulgo 

rum intelligentia et inclinatione, quas dicunt. Tertia eadem Dei cognitio 

si, neglecto corporis impetu, mens recte dicitur ' vector,' ' dux,' et ' se- 

ipsa sequatur, nunquam aberrabit. mita ;' quod ha?c nostras cogitati- 

Semita] Nam semita mentis alia in ones, nostraque omnia tarn dicta, 

genere forma?, alia in genore causae quam facta, ad Deum videatur ferre, 

efficientis. Prior est cogitatio, qua movere, et ducere. Denique ha?c 

mens a rebus caducis recedens ad Dei nostra cognitio recte dicitur 'ter- 

Deum accedit. Sic Proverb. 4. 'jus- minus:' siquidem comparata ea, qua 

torum semita, quasi lux splendens, defuncti frui speramus, perfectaDei 

procedit, et crescit usque ad perfec- cognitione, veluti coniparato vita? 

turn diem.' Posterior est ipse Deus, nostra? termino quiescemus. Joan, 

recta? cogitationis auctor : sic Chris- 17. ' Ha?c est vita a?terna, utcognos- 

tus Joan. 14. ' Ego,' inquif, ' sum cant te solum Deum verum, et quem 

via, et Veritas, et vita.' misisti Iesum Christum.' 



280 bOETHH Dli CONSOL. 



PllOSA X. 



Quoniam igitur quae sit impcrfecti, quae etiam perfecti 
boni forma, vidisti, nunc demonstrandum reor, quonam 
haec fclicitatis perfectio constituta sit. rf In quo illud pri- 
mum arbitror inquirendum, an aliquid 8 hujusmodi bonum, 
quale paulo ante definisti, in rcrum natura possit existere, 
ne nos praeter rei subjectae veritatem cassa " cogitatiouis 9 
imago dccipiat. Sed quin existat, sitquehoc veluti quidam 
omnium fons bonorum, negari nequit. g Omne enim quod 
imperfectum esse dicitur, id deminutione 10 perfecti imper- 
fectum esse perhibetur. Quo fit ut si in quolibet genere 
imperfectum quid esse videatur, in eo perfectum quoque 
aliquod ,l esse necesse sit. Etenim perfectione sublata, 
unde illud, quod imperfectum perhibetur, extiterit, ne fingi 
quidem potest. Neque enim a deminutis, 12, inconsummatis- 
que^ natura rerum cepit exordium, sed ab integris, abso- 
lutist] ue procedens, in haec extrema atque effcetas dila- 
bitur. Quod si, uti paulo ante monstravimus, 15 est quae- 
dam boni fragilis imperfecta felicitas ; esse aliquam 
solidam, perfectamque/ non potest dubitari. Firmissime, 

d Cognito modo turn imperfecti, qiiam perfecti boni, demonstranda est res ilia 
qu<e sit summe bona. c Inanis. f Imperfectis. t Debilia. 

h Felicitatem. 



8 Aliquod Delph. et Hack. — 9 Mss. cognitio7iis. — 10 Ms. Erfurt, et ed. 
Norimb. id in minutione. Veteres: id imminutione. — 11 Aliquid ed. Hack. — 
12 Mss. Neque ab diminut is. T\man. primus: abimminutis : uterqueVict. et Reg. 
deminutis. edd. Delph. et Hack, ab diminutis. — 13 Mss. Rittersh. memoracimus. 

NOTjE 

s Quin existat... negari nequif] i. tur demonstratione. Imperfectum in 

I'hilosopliia demonstrat, aliquod esse aliquo genere existere nequit, nisi in 

sumimini bonum: quia cum ex dictis eodem genere aliquod perfectum ex- 

constet summum bonum idem esse istat : quandoquidem illud imperfec- 

quod perfectum, si existat aliquod turn nee dicitur, nee cogitatur, nee 

perfectum, necesse est, ut aliquod est, nisi facta comparatione cum hoc 

snnuanm bonum existat : existere perfecto, cujus illud dicatur cogite- 

autem aliquod perfectum hac proba- turque imminutio, et a quo ceperit 



PHILOSOPHIC LIB. III. 2S1 

inquam,' vcrissimcque conclu.sum est. Quo vero, inquit, 
habitet/ h ita considera. Deum, rerum omnium principem, 
bonum esse, communis humanorum conceptio' probat 
animorum. Nam cum nihil Deo melius excogitari queat, 
id, quo melius nihil est, bonum esse quis dubitet? ita vero 
bonum esse Deum ratio demonstrat, ut perfectum quoque 
bonum in eo I+ esse convincat. Nam ni tale sit, rerum 
omnium princeps esse non poterit : erit enim eo prajstan- 
tius aliquid, perfectum possidens bonum, quod hoc prius 
atque antiquius esse videatur : omnia namque perfecta 
minus integris m priora esse claruerunt: quare ne in infi- 
nitum ratio prodeat, confitendum est, 15 summum Deum, 
summi, perfectique boni esse plenissimum. Sed perfectum 
bonum veram esse beatitudinem constituimus : veram igi- 
tur beatitudinem in summo Deo sitam esse, necesse est. 
Accipio, inquam," nee est quod contradici ullo modo queat. 
Sed quaeso, inquit," te, vide quam id sancte atque invio- 
labiliter probes, quod boni summi summum Deum diximus 
esse plenissimum/ Quonam, inquam/ modo? Ne r hunc 
rerum omnium patrem' illud summum bonum, quo plenus 
esse perhibetur, vel extrinsecus accepisse, vel ita naturaliter 

* Ego Boethius. h Cuinam ret insit ilia felicitas, ait Philosophia. l Nolio 
Dei omnibus humanis mentibus insita. m Imperfectis. " Ego Boethius. 

Philosophia. p Deum habere rationem summi boni. i Ego Boethius. 

r Inquit Philosophia. 

— 14 In eo bonum ed. Hack. — 15 Confitendum esse eadem ed. — 16 Reg. Vict. 

HOTJE 

exordium. Atqui in genere boni ex- conceptio probat animorum :' cum 

istit aliquod imperfectum : illud sci- enim haec conceptio nee de nihilo, 

licet quod fragile est et caducum, de nee a niliilo esse possit, si conceptio 

quo hactenus disputatum est. ilia fuerit in omnibus mentibus hu- 

h Quo vero, iriquit, habitet] II. Phi- manis, (ut revera esse unusquisque 

losopliia demonstrat, banc summi hujus conscius experitur,) necesse est 

boni qualitatem, Dei esse: quoniam ut existat Deus, ille rerum omnium 

rerum omnium princeps rationem princeps, de quo et a quo sit ilia 

sive qualitatem summi boni habeat ' communis animorum humanorum 

necesse est: alioquin erit aliquid eo conceptio.' 

melius, perfectius, prius, atque anti- » Ne hunc rerum omnium patrem] 

quius; adeoque ille non erit princeps. in. Philosophia demonstrat, banc 

Atqui Deus est rerum omnium prin- summi boni rationem sive qualitatem 

ceps : ut 'communis humanorum esse ab ipso Deo indistinctam : quia 



282 UOKTHII DE CONSOL. 

habere praesumas, quasi, habentis Dei, habita3que beatitu- 
dinis diversam coxites esse substantiam. Nam si extrin- 
secus acccptum putes, praestantius id quod dederit eo quod 
acceperit, existimare possis. Sed hunc esse rerura omnium 
praeeellentissimum, dignissime confitcmur. Quod si na- 
tura quidem inest, sed ratione ,6 diversum, cum de rerum 
principe loquamur Deo, fingat qui potest, quis ha3C diversa 
conjunxerit. Postremo quod a qualibet re diversum est, 
id non est illud a quo intelligitur esse diversum. Quare 
quod a summo bono diversum est sui natura, id summum 
bonum non est : quod nefas est de Deo cogitare, quo nihil 
constat esse praestantius. Omnino enim nullius rei natura 
suo principio melior poterit existere : quare quod omnium 
principium sit, id etiam sui substantia* summum esse bonum 
verissima ratione concluserim. Rectissime, inquam. Sed 
summum bonum beatudinem esse concessum est. Ita est, 
inquam. Igitur, inquit, Deum esse ipsara beatitudinem, 
necesse est confiteri. Nee propositis, inquam, prioribus 
refragari' queo, et abillis 17 hoc illatum consequens esse 

* Ratione sni. * Adcersari. 



secundus, et edd. Dclph. Hack, sed est ratione. — 17 Mss. et illis.— IS Ms. Er- 

NOTJE 

cum Philosophise nefas sit judicare cus acceptam, adeoque esse aliquam 

nisi praeeuntibus notionibus, quasjn- Dei causam, qua? Deum et summi 

dicando inter sejungat aut separet, boni rationem inter se conjunxerit: 

haec non potest judicare rationem non secus ac mens humana, qua cor- 

sunimi boni esse a Deo distinctam, pus informatur, est extrinsecus ac- 

nisi et summum bonum, et Deum, cepta, agnoscitque aliquam sui cau- 

sua quemlibetseorsum notione, clare sam, quae mentem ipsam et corpus 

et distincte cogitare possit : ita at ve- inter se conjunxerit. Atqui Philoso- 

se cogitare possit summum bonumnon phia non potest summum bonum et 

esse Deum, et Deum non esse summum Deum sua quemlibct seorsum notione 

bonum: propterea enim eadem Phi- clare et distincte cogitare ; quando- 

Josophia judicat mentem nostram esse quidem at Deus, sic summum bonum 

distinctam a nostro corporc : ex quo cogitatnr, <|uo nihil constat esse prac- 

scqueretur rationem summi boni, stantius, melius, prius. 
quam Deus haberct, esse extrinse- 



PHILOSOPHISE LIB. III. 283 

perspicio. Respice, inquit, an hinc quoque k idem fir- 
mius approbetur, quod duo surama bona, quae a se diversa 
sunt, esse non possunt. Etenim quae discrepant bona, 
non esse alterum quod sit alterum, liquet : quave neutrum 
poterit esse perfectum, cum alterutri alterum deest. 18 Sed 
quod perfectum non sit, id summum non esse manifestum 
est : nullo modo igitur quae summa sunt bona, ea possunt 
esse diversa. Atqui et beatitudinem, et Deum, summum 
bonum esse collegimus : quare ipsam necesse est summam 
esse beatitudinem quae sit summa divinitas. Nihil, inquam, 
nee re ipsa verms, 1 ? nee ratiocinatione firmius, nee Deo 
dignius concludi potest. Super haec, inquit, igitur, veluti 
geornetrre solent, demonstratis propositis, aliquid inferre, 
quae it opt? pur a. u 20 ' ipsi vocant, ita ego quoque tibi veluti 
corollarium dabo. Nam quoniam m beatitudinis adeptione 
fiunt homines beati, beatitudo vero est ipsa divinitas, divi- 
nitatis adeptione fieri beatos, 1 manifestum est. Sed uti 
justitiae adeptione justi, sapientiae sapientes fiunt, ita divi- 
nitatem adeptos Deos fieri simili ratione necesse est. Ora- 
nis igitur beatus, Deus ; sednatura 2 quidem unus, parti- 
cipatione vero nihil prohibet esse quam plurimos. Et 
pulchrum, inquam, hoc, atque pretiosum, ? sive •xopiapcL* 

u Consectaria. v Consectarium. 



furt. Cum alteri alterum deest. — 19 Mss. Nihil inquam, nee hue re verius — -20 
' Reg. quod n6pi(Tfjia, bene.' VaUin.—l Beatos fieri Hack.— 2 Mss. Omnis igitur 
beatus est Deus, sed nut. — 3 Mss. Et pulchrum quidem hoc atque est prcciosum. — 

NOTiE 

k Respice, inquit, an hinc quoque'] iv. nisi illnd cui nihil deest: cumque ex 

Philosophia demonstrat, aliquid non duobus summis bonis, si adessent, al- 

posse cum Deo comraunicare prae- terutrum alteri deesset. 

dictam summi boni rationem, sive, ' Quce Tropic /tara] v. Philosophia 

quod idem est, non posse esse duo more Geometriae ex demonstratis 

summa bona: quia ex jam dictis qii3?daminfert,qtiae GrcecisTropiV^ara, 

quod habet rationem summi boni, Latinis consectaria, vocantur, sive 

sive quod est summum bonum, illud etiam corollaria, qusedam scilicet 

perfectum sit, necesse est. Atqui prater debitum data, Normanis le 

fieri non potest nt sint duo absolute repiquet. 

perfecta: cum perfectum absolute m Nam quoniam, 8fc.~\ Primum con- 

nec dici nee cogitari nee esse possit, sectarium est, homines adeptione be- 



284 B0ETHI1 DE CONSOL. 

sive corollarium vocari mavis. Atqui hoc quoque " pul- 
chrius nihil est quod his annecteadum esse ratio persuadet. 
Quid? inquain. Cum multa, inquit, beatitudo continerc 
videatur, utrumne haec omnia in unum veluti 4 corpus bea- 
titudinis quadam partium varietateconjungant, an siteorum 
aliquid quod beatitudinis substantiam compleat/" ad hoc 
vero cetera referantur ? Vellem, inquain, id ipsarum rerum 
commemoratione patefaceres. Nonne, inquit, beatitudinem 
bonum esse censemus? 5 Ac summum quidem, inquam. 
Addas, inquit, hoc omnibus licet. Nam eadem sufficientia 
summa est, eadem summa potentia, reverentia quoque, 
claritas, et voluptas beatitudo esse judicatur. Quid igitur? 
Ifaeccine omnia bona, sufficientia, 6 potentia, ceteraque 
veluti quaedain beatitudinis membra sunt, an ad bonum, 
veluti ad verticem, cuncta refcruntur ? Intelligo, inquam, 
quid investigandum proponas : sed quid constituas, 7 audire 
desidero. Hujus rei 8 discretionem sic accipe. Si haec 

w An hac omnia suit unum et unum ; an potius unum pluribus modis sc habens. 



4 ' Corruptns locus. Mens liber duabus vocibns auctior est : cum multa mem- 
bra virtutum beatitudo: quatn lectionem liquido veram nemo abnuet, qui totani 
sententiam ponderabit. Cum multa ... .utrumque,' §c. Bernart. Mas. Iiit- 
tersh. edd. Delph. et Hack. Utrumne haec omnia vnum veluti corpus. — 5 Ms. 
Erfurt, bonum esse censuimus. — 6 Omnia, bonum, s. Delph. Hack. — 7 Ms. Kit- 
tersli. quid investigandum proponas. Sed quid const. — 8 ' Olere nieuduin quis 

NOTjE 

atitudinis fieri Deos : quod quidem cogitatione divinjp simillima afficiun- 

sic infertur. Est Deus 'natura;' tin; qua quidem cogitatione Dii fiunt 

est Deus ' participatione. ' Deus participatione : sicut Justus, justi- 

' natura,' est res summe perfecta : tiae, et sapiens, sapientiae adeptionc 

unde cum ex dictis non possit esse fit. 

multiplex res summe perfecta, idcir- n Atqui hoc quoque, Sfc] Secundum 
co Deus 'natura' ita aniens est, lit consectarium est, hominem qui Dei 
non possit esse multiplex. Dens vero adeptione beatus, adeoque Deus 'par- 
' participatione ' dicitur ilia mens, ticipatione ' est, divitiis, potentia, 
qua? cogitatione divinai simillima claritate, et voluptatecumulari: quod 
praedita est: sic Psalmo 81. 'Ego sic infertur. Si divitiae, potentia, et 
dixi, Dii estis et filii excelsi omnes.' cetera id genus quaedam essent sum- 
Sic 2. Pet. 1.' ut per hate efficiamini mi boni membra, haec possent ita a 
divinac consortes naturae.' Atque summo bono separari, ut summum 
hoc modo beati fiunt Dii: quoniam bonum esse posset sine illis: ut cnim 



PHILOSOPHIC I.I 13. III. 285 

omnia bcatitudinis membra {brent, a se quoque invicem dis- 
creparcnt. Haec est enim partium natura, nt uiuim corpus 
diversa componant. Atqui haec omnia idem esse mon- 
strata sunt. Minime igitur membra sunt : alioquin ex uno 
membro bcatitudo videbitur esse conjuncta, quod fieri 
nequit. Id quidem, inquam, dubium non est : sed id quod 
restat, expecto. Ad bonum vero cetera referri palam est. 
Idcirco enim sufficientia petitur, quoniam bonum esse ju- 
dicatur ; ° idcirco potentia, quoniam id quoque esse credi- 
tur bonum. Idem de reverentia, claritudine, jucunditate, 
conjectare licet. Omnium igitur expetendorum summa 
atque causa bonum est. Quod enim neque re neque simi- 
litudine ullum in se retinet bonum, id expeti nullo modo 
potest. Contraque etiam quae natura bona non sunt, 
tamen si 10 esse \ideantur, quasi vera bona sint, 11 appe- 
tuntur. Quo fit uti summa, cardo, atque causa expeten- 
dorum omnium, bonitas esse jure credatur. Cujus vero 
causa quid expetitur/ id maxime videtur optari. Veluti 



neget ? Mss. Cujus rei. Non male.' Bernurt. Sitzm. — 9 Ms. Rittersli. quod 
bonum esse credatur. — 10 Uterque Vict. Ms. Rittersli. edd. Delph. et Hack. 
tamen etsi. Proba lectio, censente Sitzmanno. — 11 Thuan. primus, et Vict. 

hotje 

partes sive membra sua qtiaelibet modo afficitur, quo possit carere ; 

seorsum idea cogitari possunt, sic alioqui non esset absolute perfectum: 

a se invicem separari et separatim quare necesse est, ut,qui summo bono 

coDservari possunt: quemadmodum fruitur, hie et voluptate, et claritate, 

constat de mente et corpore, qua? et ceteris ejusmodi fruatur. Immo 

sunt bominis partes : quin si haec neque divitias neque alia ejusmodi 

praedicta essent de genere modorum, expetimns, nisi quia videntur habere 

sine quibus res, cujus sunt, potest rationem sunimi boni, sive beatitudi- 

existere ; sicut corpus potest exis- nis. 

tere sine quiete; posset etiam sum- ° Quce natura bona non sunt] Quic- 

mum bonum existere sine praedictis, quid ab homine expetitur, id aut re- 

adeoque non sequeretur eum, qui ipsa aut specie saltern bonum est: 

fiueretur summo bono, frui propterea unde aiunt Pliilosophi,' nee bonum, 

praedictis: sed praedicta neque sunt qua' bonum est, odio haberi, nee nia- 

membra summi boni, neque etiam him, qua malum, amari.' 

modi, sine quibus esse possit summum ■' Cujus vero causa quid expetitur, $-c] 

bonum ; quandoquidem summum bo- Hoc est axioma, quod a Pliilosophis 

num ex dictis nee partes habet, nee solet sic exprimi : ' propter quod 



280 BOETHII DE CONSOL. 

si salutis causa quispiam velit equitare, non tarn equitandi 
motum desiderat, quam salutis effectual. Cum igitur om- 
nia boni gratia pctantur, non ilia potius, quam bonum ipsum 
desideratur ,z ab omnibus. Sed propter quod cetera op- 
tantur, beatitudinem esse concessimus: IJ quare sic quoque 
sola quaeritur beatitudo. Ex quo liquido * apparet, ipsius 
boni et beatitudinis imam atque eandem esse substantiam. 
Nihil video, cur dissentire quispiam possit. Sed Deura ve- 
ramque beatitudinem unum atque idem esse monstravimus. 
Ita, inquam. Secure ' 4 igitur^ concludere licet, Dei quo- 
que in ipso bono, nee usquam alio, sitam esse substantiam. 

1 Evidenter. v Certo. 



primus: vere bona sint. — 12 Ms. Ritlersh. quam bonum desiderantur. — IS 'Non 
improbo veterem scripturam, esse censuimus.' Bcrnart. — 14 Uterque Tliuan. 
Reg. et Vict, uterque: securo igitur. 

NOTjE 

unumqnodque tale, illud magis tale nere tamen finis, in quo genere nunc 
est;' quod etiamsi in aliis forte cau- adhibetur, constat, 
sarum generibus fallcre possit ; in ge- 



METRUM X. 



Hue q omnes pariter venite capti, 
Quos fallax ligat improbis catenis 
Terrenas hebetans 15 libido mentes. 

Convenite hue omnes decepli, quos libido mendax, occupans mentes terrcstres, 



15 Ilabitans Vulg. Regius : hebetans: quod verbum quia Boetbio familiarc 
est, haec genuina Vallino loci liujus videtur esse scriptura. 

NOTjE 

i Hue'] Ad praedictam summi bo- venite ;' vel cum participio ' capti,' 

ni notionem. ut significetur, 'similiter decepti:' 

Omnes pariter venite capti] 'Pari- ' captus' cnim generatim is dicitur, 

ter' intelligi potest jungi vel cum qui in alterius potestate est : unde 

verbo ' venite,' ut significetur, ' con- ' captivus :' speciatim vero is est, qui 



PHILOSOTHIiE LIB. III. 

Hie crit vobis r requies laborum, 
Hie portus placida manens quiete, 
Hoc patens ununi miseris asylum. 
Non quicquid Tagus aureis arenis s 
Honat, aut Hermus * rutilante ripa, 
Aut Indus" calido propinquus orbi, 
Candidis miscens virides lapillos, 



287 
5 



10 



constringit vinculis criulrlihus. Hie quits laborum erii vobis: hie statio fruens 
tranquillitate perpetua : hoc unum refugium apertum miseris. Nee Tagus suis 
arenis aureis, nee Hermus suo littore rutilo, nee Indus, vicinus regioni calidce, suis 
gemmis candidis viridibusque illuminant mentes, quineasmagis occcccatas invol- 



NOTjE 



corpori suo morem gerens suis duci- 
tur pertnrbationibus. Virg. iv. ^Ene- 
id. vs. 194. ' Kegnonim immemores 
turpique cupidine captos.' Hiuc ' li- 
bido,' quae uierito dicitur ' fallax,' 
perhibetur ' ligare mentes terrenas 
iuiprobis catenis.' ' Libido,' inquam, 
quae nihil est aliud, quara cogitatio 
mentis motibus corporeis obsequen- 
tis, merito dicitur ' fallax,' quia men- 
tern a Deo, qui est prima Veritas 
primaque bonitas, abducens,in erro- 
rem vitiumque tlncit. Eadem libido 
Migat mentes improbis catenis ;' quia 
men te in impedit, quominus haec ad 
summi boni, quod naturaliter cognos- 
cit appetitque,adeptionem perveniat. 
At ' mentes,' quas ' libido habitat,' 
sive,utsappius Auctor noster loquitur, 
hebetat, sunt ' terrenae ;' quod terreno 
corpori obsequantur. 1. Cor. 15. ' Pri- 
mus Iiomo de terra, terrenus : secun- 
dus homo de ccelo, ccelestis. Qualis 
terrenus, tales et terreni : et qualis 
ccelestis, tales et ccelestes.' 

r Hie erit vobis, £fc.~\ Evidens enim 
summi boni notio, utpote principium 
cum veritatis turn virtutis, menteni 
liberabit a procellis errorum vitio- 
runique : unde erit ' requies,' ' por- 
tus,' et ' asylum.' 

s Tagus aureis are7iis~\ Tagus est 



fluvius Lusitanise, qui, in Celtiberis 
ortus, Lusitaniam dividit, et ultra U- 
lyssiponem, Lisbone, inOceanum pro- 
rumpit. Hie, non secus ac Pactolns 
et Hermus, aureas arenas fertur vol- 
vere : unde hie versus : ' Aurifer est 
amnis Tagus, et Pactolns, et Her- 
mus.' Juvenal. 'Quod Tagus et ru- 
tila Pactolus volvit arena.' 

1 Aut Hermus] Hermus est fluvius 
minoris Asiae, qui juxta Dorylaum 
Phrygiae civitatem ortus, Pactoloque 
junctus, Smyrnae campos irrigat, tan- 
demqne in Phocaicum sinum illabitur. 
Hie etiam aureas arenas trahere fer- 
tur : unde Virgil, n. Georg. vs. 137. 
' Nee pulcher Ganges, atque auro 
tuibidus Hermus.' 

" Aut Indus] Indus fluvius Oiien- 
tis, qui, Indiam ab Occasu definiens, 
ei nomen dedit : hie autem fluvius, 
aut saltern tellus, cui nomen dedit, 
gemmis abundat: quamobrem Clau- 
dianus significaturus vestem gemmis 
contextam Carm/vm. vs. 584. canit : 
* Asperat Indus Velameuta lapis.' 
Gemmae porro aliae sunt candidae, 
alias virides, alia; coerulea;, aliae alte- 
rius coloris, pro varia luminis modifi- 
cati ratione : unde ' Indus' hie dici- 
tur ' miscere virides lapillos candi- 
dis :' et Lucret. 1. II. ' Interdum quo- 



288 



B0ETHI1 DE CONSOL. 



Illustrant aciem/ magisquc caecos 
In suas condunt animos tcnebras. 
Hoc quicquid placet, excitatque mentes, 
Infimis tellus aluit cavernis. 
Splendor w quo regitur, vigetquc ccelum, 
Vitat obscuras animae ruinas.* 
Hanc quisquis poterit notare lucem/ 
Candidos Phcebi radios negabit/ 



15 



vunl in surnn caliginetn. Terra nutrivit in suis antris inferiorilnts hac corpora, 
qua; delectant commoventque animos. At vero lumen, quo caelum gubernalur et 
viget, caret lapsus caliginosos mentis : quare quicumque valebit animadvertere hoc 
lumen, ille negabit radios Solis esse ceque puros. 

NOTjE 

dam sensu fit iiti videatur Inter cce- x Vitat obscuras animaruinas] Men - 

ruleum virides miscere Smaragdos.' tis utpote immortalis nulla est ruina, 

v Illustrant acieni] Nempe mentis. quoad rem spectat, sed duntaxat 

Magisque ccecos~\ Alludere videtur quoad inodum, nimirum cogitatio- 
ad oculos, qui niniio ami, gemmae, nem. Est autem cogitatio mentis 
aiteriusve corporis lucentis relucen- 
tisve splendore offonduntur, necnon 
inducta caligine aliquando exca?can- 
tur : aurum enim et gemma?, quani- 
vis multo splendore oculis videantur 
splendere, mentis niliilominus aciem 
non illustrant, immo potius inducta 
perturbationum caligine mentem ita 
excaecant, ut hanc in obscura terra?, 
unde lia?c corpora eruta sunt, viscera 
condere videantur ; quatenus mens 
horum amore capta nil nisi terrain 
cogitat. 

w Splendor'] Summum boniini, sive 
Dens, qui ad Heb. 1. dicitur ' splen- 
dor gloria?,' et Sap. 7. ' candor lucis 
a?terna?.' 

Quo regitur, vigetque ccelum] Deus 
enim non solum corpora, sed mentes 
omnes creat, conservat, et regit. 
Speciatim vero Caelum viget rcgitur- 
que motu, cujus Deus ita auctor est, 
ut hie non incipiat continucturque 
nisi statutis abipso Deo legibus. 



ruina turn, cum mens a recta judi- 
candi et eligendi norma recedens, in 
errorem et vitium labitur. Vitium 
mentis nullum sine errore, error nul- 
lus sine obscuritate ; quamobrem rui- 
na mentis ita obscura est, ut ab hac 
Lux aeterna, Dens, longius distare, 
bancque propterea vitare dicatur : 
unde Deus efficit, ut quos illuminat, 
hi ejusmodi ruinam etiam vitent 

y Hanc quisquis poterit notare lucem] 
Deum, qui est summum bonum. 

z Candidos Phcebi radios negabit] 
Candor color est omnium luci simil- 
limus : bine sive corpora sive mentes 
eo majori candore affici dienntur, quo 
majori perfunduntur luce: sicut Stel- 
la, scriptio, cogitatio, Horatio, Ci- 
ceroni, Ovidio dicitur modo magis, 
modo minus Candida. Radii autem 
solares, quantumvis lucidi videantur, 
tantum niliilominus non lucent, quan- 
tum Deus, qui 1. ad Tim. 6. ' lucem 
inhabitat inacccssibilem.' 



PHILOSOPHISE LIB. III. 889 



PROSA XI. 

Assentior, inquam. Cuncta enim firmissimis nexa 
rationibus constant. Turn ilia, Quanti, inquit, aestima- 
bis, si bonum ipsum quid sit, a agnoveris? Infiniti, in- 
quam: 16 siquidem niihi par iter Deum quoque, qui bonum 
est, continget agnoscere. Atqui hoc verissima, inquit, ra- 
tionc patefaciara, maneant modo quae paulo ante conclusa 
sunt.-' Manebunt," inquam. Nonne, inquit, monstravi- 
mus, b ea quae appetuntur a pluribus, 17 idcirco vera per- 
fectaque bona non esse, quoniam a se in vie em discreparcnt, c 
cumque alteri abesset alterum, plenum, absolutumque 
bonum afferre non posse? Turn autem verum bonum fieri, 
cum in imam lS veluti formam atque efficientiam colligun- 
tur, ut quae sufficientia est, eadem sit potentia, reverentia, 
claritas, atque jucunditas. Nisi vero unum atque idem 
omnia sint, nihil habere quo inter expetenda IO numerentur. 
Demonstratum est, inquam, nee dubitari ullo modo potest. 
Quae igitur cum discrepant, minime bona sunt ; cum vero 
unum esse cceperint, bona fiunt : nonne haec ut bona sint, 
unitatis fieri adeptione contingit ? Ita, inquam, 10 videtur. 
Sed omne quod bonum est, boni participatione bonum esse 
concedis, an minime ? Ita est.* Oportet igitur idem esse 

2 Si memor prceteritorum, hcec concesseris. " Hcec ita erunt. * Quod 

bonum est, id bonitate afficitur. 



16 'Mamfeste verum est quod in scriptis, infinito inquam.' Bernart. — 17 
Vict, secimdus: appetuntur pluribus. — 18 Ms. Rittersh. Turn autem verum bo- 
num fieri dicimus, cum in unam. — 19 Tbnan. primus, et Vict, secimdus : quod 
inter expetenda. — 20 Ms. Rittersh. Nonne hcec ut bona sint, adeptione unitatis 

NOTjE 

a Bonum ipsum quid sit] Bonum sim- ponit, bonum (quo nomine intelligit 

pliciter, de quo nunc agitur, est sum- summum) esse unum hoc fere modo. 

mum : id sufficiat dixisse semel pro Cum inter unum et multa nullum ex- 

toto isto capite. cogitari possit medium, necesse est 

b Monstravimus~\ Prosa ix. hujus ut summum bonum sit unum aut mul- 

libri. riplex. Atqui summum bonum non 

c Bona non esse, quoniam a se invi- potest esse multiplex : idcirco enim 

cem discrepareni] i. Pbilosopbia pro- probatnm est divitias, potestatem, et 
Delph. et Var. Clas. Boeth. T 



290 BOETHII DE CONSUL. 

unum atque bonum simili ratione concedas. Eadem nara- 
qae substantia est eorum quorum naturaliter non est di- 
versus effectus.* 1 Ncgare, inquam, nequco. Nostine igi- 
tur, inquit, orane quod est, 6 tamdiu manere atque subsis- 
tere, quamdiu sit unum ; sed interire atque dissolvi pariter 
atque unum ■ esse destiterit? Quonam modo ? Ut in ani- 
malibus, inquit, cum in unum coeunt, ac permanent anima 
corpusquc, id animal vocatur. Cum vero haec unitas 
utriusque separatione dissolvitur, interire, nee jam esse 
animal, liquet. Ipsum quoque corpus cum in una forma, 
membrorum conjunctione, permanet, humana visitor species. 
At si distributee segregatasque partes corporis distraxerint 
unitatem, desinit esse quod fuerat. Eoque modo percur- 
renti cetera procnldubio patebit subsistere unumquodque, 
dum unum est : cum vero unum esse desinit, interire. 
Consideranti, inquam, mihi plura, minime aliud videtur. 
Estne igitur, inquit, quod in quantum naturaliter agat, 
relicta sustinendi 2 appetentia/ venire ad interitum, cor- 
ruptionemque desideret? Sianimalia, inquam, considerem, 
qua3 habent aliquam volcndi nolendique naturam, nihil in- 
venio quod, nullis extra cogentibus/ abjiciant manendi 
intentionem, et ad interitum sponte festinent* Omne nara- 

c Fugata sua conscrralionis appetitione. d Absque ulla causarum exteriorum 
vi atque violcntia. 

fieri contingitl Ita est, inquam. — 1 Postquam unum vulg. Reg. cum unum. — 
2 'Spurium hoc et spurciitn depuravi ex Mss. relicta subsistendi.' Bernart. 
subsistendi dant Delph. Hack. Norimb. et Florent. — 3 Mss. et duae edd. prio- 

not^: 

cetera ejusmodi non habere rationem sno quaeqne modo, suinmnm bonum 

Bummi boni, quia sunt multa. appetere, sic : Cum unum et bonum 

d Eadem namque substantia est eorum sint eadem substantia, qnicquid appe- 

quorum naturaliter non est dicersus ef- tit unum, illud etiam appetat bonum 

fectus] Non judicamus de causa nisi necesse est. Atqui omnia appetunt 

per ejusdem effectus : nude quorum unum: siquidem appetunt esse ; ut 

non videmus diversos effectus, nul- videre est in animalibus, in plantis, 

lum argumentum habemus, quo judi- in corporibus inanimatis. Qua: om- 

cemus liaec esse res diversas. nia tarn clare proponuntur, ut cxpli- 

e Nostine igitur, inquit, omne quod catione nostra non indigeant. Mo- 

est~] ii. Philosophia proponit, omnia, neo solum duplicem liic distin- 



PHILOSOPHISE LIU. 1M. 



20L 



que animal tueri salutem laborat : mortem vero perniciem- 
que devitat. Sed quid de herbis arboribusque, quid de 
inanimatis omnino consentiam rebus, prorsus dubito. Atqui 
non est quod de hoc possis 4 ambigere," cumherbas atque 
arbores intuearis, primum sibi convenientibus innasci locis, 
nbi quantum earum natura queat, cito cxarescere atque 
interire non possunt.* Nam alias quidem campis, alias monti- 
bus oriuntur, alias ferunt paludes, alias saxis haerent, alia- 
rum fbecundae sunt steriles arenas, quas si in alia quispiam 
loca transferre conetur, arescant. Sed dat cuique natura 
quod convenit, et ne, dum manere possunt, intereant, ela- 

■ Dubitare. 
res praedictae: abjiciat . . . .festinet. — 4 De hoc quoque possis ed. Hack. — 



NOTiE 



guendnm esse appetitum ; volunta- 
rinm unum, alterumnaturalem. Ap- 
petitns voluntarius est ipsa mentis 
cognoscentis voluntas, cujus ita su- 
musconscii,docente ipso nostrae men- 
tis voluntatisque auctore, majorem 
ut hujus intelligentiam a nullo nomine 
accipere possimus. Talis est ille 
appetitus, quo volumus esse bea- 
ti : talis est iste appetitus, ' quo,' 
inquitnunc Philosophia, ' saepe mor- 
tem, cogentibus causis quam natura 
reformidat, mens bumana amplecti- 
tur ; aut gignendi opus interdum co- 
ercet.' Sed ait Philosophia, ' se 
nunc non de his voluntariis animae 
cognoscentis motibus tractare.' Ap- 
petitus autem naturalis est instinctus 
rei etiam insciae ad ipsius conserva- 
tionem divinitus impressus. Primum 
quidem hie appetitus dicitur instinc- 
tus : est enim impulsio ; et quaelibet 
impulsio recte dicitur instinctus : 
cum instinctus dicatur ab instigando, 
hoc ab instando ; quod qui instigat, 
hie instat et urget. Deinde idem 
appetitus est rei etiam insciae : quan- 
doquidem in corporibu9 inauimatis, 



in quibus nulla potest esse cognitio, 
locum habet. Praeterea hie appeti- 
tus divinitus impressus est: non se- 
cus ac voluntarius : Deus enim mo- 
vet omnia. Denique idem appetitus 
est ad rei conservationem : ' dedit 
enim divina providentia,' ut hie dici- 
tur, ' creatis a se rebus banc vel 
maximam manendi causam, ut quoad 
possunt, naturaliter manere deside- 
rent.' Hoc appetitu, ' ut quodam 
naturae principio, animalia manere 
amant.' Eodem ' semper appetunt 
gignendi opus, quo solo mortalinm 
rerum durat diuturnitas.' Hoc ap- 
petitu ' acceptas escas sine cogita- 
tione transigimus.' Eodem, ' in som- 
no spiritum ducimus nescientes.' Hoc 
denique appetitu ' cuncta quae sunt, 
appetunt naturaliter constantiam 
permanendi, devitant perniciem.' Sic 
in ove, viso lupo, spiritus a cerebro 
per nervos fluere soliti ad eas decli- 
nant ovis partes quae ad fugam des- 
tinantur: in formica vero, viso fru- 
mento, iidem spiritus deturbantur ad 
eas formicae partes, quae ad capien- 
dum dispositae sunt. 



202 BOETMll DE CONSOL. 

borat. Quid dicam, quod 6 omnes, velut in terras ore 
demcrso, trahunt alimenta radicibus, ac per medullas robur 
corticemquc difl'undunt? Quid, quod mollissimum quod- 
que, 7 sicuti medulla est, interiore semper sede reconditur, 
extra vero quadam ligni firmitate tegitur ; 8 ultimus autem 
cortex adversum cceli intemperiem, quasi mali patiens 
defensor,^ opponitur ? Jam vero quanta est naturae diligen- 
tia, ut cuncta semiue multiplicato propagentur ! qua? om- 
nia non modo ad tempus manendi, verum generatim quo- 
que, quasi in perpetuum permanendi, veluti quasdam 
machinas esse quis nesciat ? Ea etiam qua? inanimata esse 
creduntur, nonne quod suum est quaeque simili rationc 
desiderant? Cur enim flammas quidem sursum levitas 
vehit, terras vero deorsum pondus deprimit, nisi quod haec 
singulis loca motionesque conveniunt ? Porro autem quod 
cuique consentaneum est, id unumquodque conservat: 
sicuti ea qua? sunt inimica, corrumpunt. Jam vero quae 
dura sunt, ut lapides, adhaerent tenacissime partibus suis, 
et ne facile dissolvantur, resistunt. Quae vero liquentia, 
ut aer atque aqua, facile quidem dividentibus cedunt, sed 
cito in ea rursus a quibus sunt abscissa, relabuntur. Ignis 
vero omncra refugit sectionem. Ncquc nunc nos de volun- 
tariis animae cognoscentis motibus, sed de naturali inten- 
tione tractamus. Sicuti est, quod acceptas escas sine cogi- 
tatione 9 transigimus, quod in somno ,0 spiritum ducimus * 
nescientes. Nam nc in " animalibus quidem manendi 
amor ex animae voluntatibus, verum ex naturae principiis 
venit. Nam saepe mortem cogentibus causis, quam natura 
reformidat, voluntas amplectitur: contraque illud quo solo 
mortalium rerum durat diuturnitas, gignendi opus, quod 

' Validius resist ens. s Respiramus. 



3 Non possint eadem cd. cum Delph. — 6 Quid, tjiwd vulg. — 7 Uterque Thuan. 
et Vict, uterque : quid<iue. — 8 ' Tegitur abest in Thuan. et Vict, utrisque, 
necnon in Plor. et ttito pxpnngi potest.' Vallin. — 9 Vict, secundns: sine cog - 
nitione.— 10 ' Quod in summo] Falsa lectio. Recte Mss. et c<l. Flor. quod in 
tmno ' Sitzni. idem censet Beinait.— 11 Ms. Erfurt. Nam nee in. Ms. Rit- 



PHILOSOPHIZE LIB. IIL 293 

natura semper appetit, interdum coercet voluntas. Adeo 
hajc sui caritas A non ex animali motione, sed ex natu- 
rali intentione procedit. Dedit enim providentia creatis a 
se rebus hanc vel maximam manendi causam, ut, quoad 
possunt, naturaliter manere desiderent: quare nihil est 
quod ullo modo queas dubitare, cuncta quae sunt, appetere 
naturaliter constantiam permanendi, devitare perniciem. 
Coufiteor, inquam, nunc me indubitato cernere quae dudum 
incerta videbantur.* Quod autem, inquit, subsistere ac 
permauerc appetit, id unura esse desiderat : hoc enim sub- 
lato, ne lz esse quidem cuiquam permanebit. Verum est, 
inquam. Omnia igitur, inquit, unum desiderant. Con- 
sensi.' 3 Sed unum idipsum monstravimus esse quod bo- 
num est. Ita quidem. Cuncta igitur bonum petunt: 
quod quidem ita describas licet, ipsum bonum esse quod 
desideretur ab omnibus. Nihil, inquam, verius f excogitari 
potest. Nam vel ad nihilum cuncta referuntur, et uno veluti 
vertice destituta, sine rectore, fluitabunt ; aut si quid est ad 
quod uni versa festinent, id erit omnium summum bonorum. 
Et ilia, Nimium, inquit, o alumne, laetor: ipsam enim 
mediae k veritatis g notam mente fixisti : sed in hoc patuit 
tibi quod ignorare te paulo ante dicebas. Quid ? inquam. 
Quis esset, inquit, rerum omnium finis.' 1 Id est enim 1 * 

* Amor erga semet ipsum. * Me jam animadvertere tarn evidenter ea de 

quibus antea dubitabam, ut de his non possim amplius dubitare. k Manifestce. 



tersh. et ed. Flor. Nam neque in. — 12 ' Mss. sublata, nee, scilicet, szepe in his 
libriswe pro nee vel neque perperam editum fuisse.' Sitzm. — 13 Ms. Concessi. 
— 14 Is est enim vulg. ed. Hack. Id enim est. 

NOTjE 

f Nihil verbis] Nam praedictus na- dem nihilum non potest esse ullina 

tiualis appetitus vel est a nihilo, vel rei causa. 

est ab aliquo summo rectore, ad s Media veritatis'} Manifestae : sic 

quern propterea veluti ad prinium enim, interprete Servio, Virgil. JEn. 

principium et nltimum finem revo- n. vs. 533. ' Hie Priamus, quan- 

candus est. Atqui fieri non potest, qnam in media jam morte tenetur.' 
nt iste appetitus sit a nihilo : si qui- ■' Rerum omnium Jinis] in. Philoso- 



294 



HO ETUI 1 HE CONSOL. 



profecto quod desideratur ab omnibus: quod quia bonum 
esse collegimus, oportet, rerum omnium finem bonum esse 
fateamur. 

NOT/E 



phia concludit rerum omnium finem 
esse bonum et quidem siinimum : 
quia quod ab omnibus rebus deside- 



ratur, id rerum omnium finis est. 
Atqui ex dictis sunmnim bonum ab 
omnibus rebus desideratur. 



METRUM XI. 



Quisquis' profanda mente vcstigat verum, 
Cupitque nullis ille deviis falli, 
In se revolvat k intimi lucem visus, 



Qui inquirit veritatem alto ammo, idemque optat nullis decipi erroribus, hie 
rcvocet lumen interioris aspectus ad swan mentem, et convertens cogitatiomm Ion- 



NOTiE 



' Quisquis] Philosophns : nam Phi- 
losophus, spectata nominis interpre- 
tatione,isappellatur, qui ' tota mente 
vestigat verum,' sapientiae studio- 
sus. Nimirnm, inquit Tullius Tusc. 



Vestigat verum] Verum sive Veri- 
tas duplicis est generis, nempe res, 
et modus. Res vera est extra, modus 
verus est intra, mentem : unde pos- 
terius hoc verum sive Veritas definiri 



v. ' Pythagoras ingenium et elo- potest cogitatio mentis recte perci- 



quentiam cum admiratus esset Leon, 
quaesivit ex eo, qua maxime arte 
confideret? ille artem quidem se 
scire nullam respondit, sed esse Plii- 
losophum ...raros esse quosdam, qui 
ceteris omnibus pro nihilo habitis, 
rerum naturam studiose intucrentur, 
bos se appellare sapientiaa studiosos, 
id est enim, Philosophos.' 

Profunda mente] Profundum dici- 
tur prinmni quidem de corpore cujus 
porro fundus dimensionem terminat : 
sic profundum pelagus dicimus. De- 
inde vero propter quandam similitu- 



pientis ant jndicantis. Agitur au- 
tem hie de hoc posteriori vero : unde 
statim dicetur vs. 6. ' animum id suis 
retrusum possidere thesauris.' 

k In se revolvat, §c.] Suam mentem 
inspiciat : mens enim humana in his, 
qn-dB naturali lumine cognoscenda 
sunt, nullum potest habere judicium 
verum certumque (quod nunc dici- 
tur verum investigandum) nisi pra?- 
eunte et regente evidentia, quae nihil 
est aliud, quam cognitio clara et dis- 
tincta : evidentia autem ha^c non 
ante haberi potest, quam mens seip- 
sam cognoverit: unde illud, No9ce 



dinem de ipsa mente, cujus cogitatio 

penetrans est: sic consilium vocatur teipsum, de quo jam locuti .sumus 

profundum a Quintil. Decl. II. 



PHILOSOPHISE LIB. III. 



205 



Longosque in orbem l cogat inflectens motus, 
Animumque doceat™ quicquid extra molitur, 
Suis rctrusum possidcre thesauris." 
Dudum quod atra texit erroris nubes, 
Lucebit ipso perspicacius Phoebo. 
Non oranc namque mente dcpulit lumen, 
Obliviosam corpus ° invehens molem. p 



10 



gam seriem disponat in circuitum, et inslruat mentem habere reconditum in suis 
thesauris id omne, quod extra se quwrit : turn quod jampridem culigo nigra erroris 
telavit, id clarius ipso Solefulgebit. Nam corpus, quamvis machina oblivionis 



not#: 



1 Longosquein orbem, 8fc.~\ Habeat co- 
gitationem cogitationis, ipsiusque se- 
cundse cogitationis tertiam cogitatio- 
n em, et sic deinceps, ita ut fiat veluti 
circuitus cogitationum : hac enim so- 
lum ratione prsecipitatio et praejudi- 
cium, duo veritatis inveniendae impe- 
dimenta, vilari possunt. 

m Animumque doceat] Animum do- 
cere proprie solius Dei est, a quo ani- 
mus conditus conservatusque primum 
jnformatur : frequenti tamen medi- 
tatione mens humana suas cogitatio- 
nes attentius cogitans, ipsum etiam 
animum eo putatur docere, quod, 
mente veluti Deum interrogante, 
Deoque eidem respondente, naturale 
lumen sic difFundatur, ut quod ante 
latebat, id fugata caligine animad- 
vertatur. Inter alia autem mens 
nostra, attentahac suarum cogitatio- 
num meditatione, docetur, se in se 
possidere thesaurum, quem extra se 
invenire tentabat: unde additur 

n Quicquid extra molitur, Suis retru- 
sum possidere thesauris] ' Molior ' di- 
citur a ' mole :' ' moles ' forte a fwx- 
tevttv, ' vectibus summovere :' quare 
quicquid majori sive corporis sive 
mentis virtute agimus, illud dicimur 
' moliri :' sic corpore iter, mente insi- 
dias ; utroque arcem dicimur 'moliri.' 
Mens ergo extra se turn intelligitur 
moliri verum, cum spretis suis cogita- 
tionibus, subjectam ipsis cogitationi- 



bus materiam considerat attentius : 
quod quidem vitium non est : cum 
nostra cogitatio, ntpote quae non est 
nibili, a rebus exterioribus pendeat, 
velut erfectus a causa, nee vitiosum 
sit, cognoscendi effecti gratia, cau- 
sam cousiderare. Verum cum plura 
esse possiut in causa, quam in effecto, 
nihil vero in effecto, quod non sit in 
causa ; propterea mens humana, in- 
veniendo veritatem, melius suas co- 
gitationes, quam subjectam cogitati- 
onum materiam primum contempla- 
bitur: sicque in se, sive suis in the- 
sauris cognoscet, se possidere, quod 
extra se reperire tentabat : sic inve- 
niet evidentiam sive claram distinc- 
tamque cogitationem, qua inventa 
non solum ' atram nubem,' hoc est, 
ignorantiam, erroris causam, fugabit, 
sed ipsitm etiam errorem vitabit. 
Nimirum 

Non omne namque tnente depulit lu- 
men, Obliriosam corpus] Homo non est 
sola mens, neque solum corpus ; sed 
compositio mentis et corporis in sese 
invicem agentinm : nine corpus sua 
in mentem actione innatum ipsius 
mentis lumen non extinguit quidem, 
sed offnndit. Non extinguit, inquain : 
ut enim Deus, hujus luminis natura- 
lis auctor, constantissimus est; sic 
lumen illud tamdin, quamdiu mens 
durabit, dnraturum erpetnum est. 
At offnndit : ' corpus enim quod cor- 



296 



liOETIHI DK CONSUL. 



Tficrct pro fee to semen introrsum veri, q 
Quod excitatur ventilante doctrina. 
Nam cur rogati' sponte recta censetis, 
Ni mersus' alto viveret femes corde ? 



parens, nonfugavit ex unimo omnein lucem. Cerle semen verilalis intus manet, 
tjiwd diffunditur, agent e magistro. Quomndo enim interrogati recte responde- 
retis propria marte, nisi f onus veritatis menti profunda insitus vigeret? Quod 



not#; 



rumpitur,' Sapientiac 9. ' aggravat 
animam, et terrena inhabitatio de- 
primit sesisum multa cogitantem :' 
liinc corpus nunc dicitur 

P Obliviosam . . . invehens moleiri] 
Cujus propositionis explicandaj du- 
plex est modus : alter Platonicus et 
falsus: alter philosophicus et veins. 
Platonici quidein existimaruiit,omncs 
liominum mentes, anteqnain hae cum 
corporibus conjungerentur, conditas 
fuisse, omnique doctrinarum genere 
instructas ; sed propter aliquod suum 
crimen in corpora immissas infelici 
commercio omnia, veluti hausto ob- 
livionis poculo, oblitas fuisse, ita ut 
et corpus oblivionis causa, ct mens 
ipsa deinceps addiscens reminisci 
dicatnr : sed sententia lia?c falsa est, 
cum mens humana non pi ins creata, 
qnam ipsius corporis forma fuerit. 
Philosophi vero, saltern ii qui pra?- 
judiciis non duenntur, putant, men- 
tem humanani inter Deiim, cujus ip- 



cogitatio autem ilia est notio; siqui- 
dem judicium verum non fit nisi ex 
piEeeuntibus notionibus : quamobrem 
si non obstante impetu corporis, in 
mente nostra supersit semper aliqua 
notio sive idea, ' haeret profecto se- 
men introrsum veri :* at ejusmodi 
notio semper superest, ea saltern, 
quam ab ortu divinitus accepimus, 
ab eo et de eo ' quod est ;' nimirum 
Deo: liinc ' verum 'judicium 'exci- 
tatur ventilante doctrina,' quatenus, 
Magistro monente, naturale illud lu. 
men, in star ignis aura commoti, pan* 
lo longius diffunditur. Seneca Ep. 
94. ' omnium enim lionestarum rerum 
semina animi gerunt, quas admoni- 
tione excitantur, non aliter quam 
scintilla flatu levi adjuta ignem suum 
explicat.' 

r Cur rogati, fyc] Cur quicumque 
Uteris operam non dedistis, interro- 
gati de iis, qua? vulgo vocantur ' axio- 
mata,' ut ' an totum sit sua parte ma- 



sa est effectus, et corpus, cujus ea- jus ; an alteri faciendum quod tibi 



dem est forma, mediam a Deo qui- 
dem statim ab ortu optimis informari 
cognitionibus affectibusque de snm- 
mo bono, sed a corpore adversis co- 
gitationibus ita turbari, his ut illae 
aut pcllantur aut saltern obscurentur : 
tamen 

i Haret profecto semen introrsum 
veri] Semen, illud dicitur, ex quo in- 
sito aliquid fit ; quare semen veri, 
introrsum sive intra nostram mentem 
existens, nihil est aliud quam cojiita- 
tio, ex qua insita fit verumjudicium : 



fieri non visr' recte responderetis ? 
Sic Socrates et Plato feruntnr, pue- 
ros de Mathematicis interrogasse, 
quilms pueri, ceu periti, responde- 
rint. 

8 Ni mersus, § c] Nisi in mente ipsa 
quaedam prsesset notio, qua? sit vel- 
uti fomes et materia hujus veri rec- 
tique judicii : quod enim in mente 
ejus, qui casens natus est, nulla pra?- 
sit talis colorum notio sive idea, id- 
circo fmstra ejusmodi caecum doce- 
bis frustraque interrogabis de colo- 



PHILOSOPHIC LIB. III. 



Quod si Platonis Musa ' personat verum, 
Quod quisque discit, immemor recordatur. 



207 
15 



si Musa Platonis dicit verum : quod unusquisque addiscit, hujus reminiscitur ante 
oblilus. 



NOT.E 



ribus, uunqnam verum rectumque de 
his feret judicium. Propterea Logici 
docent, in omni methodo semper fieri 
progressum a notioribus ad minus 
nota. 

1 Platonis Musa~\ Non approbat 
quidem Pliilosophia sententiain Pla- 
tonis, in hoc quod docuerit, mentes 
humanas conditas fuisse antequam 
liae conjunctae fuerint cum corpori- 



bus ; siquidem id natural! lumine 
cognosci non posse videtur ; sed in 
lioc quod putavei it, cognitionem Vh\- 
losophicam ita ab innata oriri, ut 
Philosophica nihil aliud sit, quam 
modus innata?, sive innata modifica- 
ta : quemadmodum appetitio libera 
divitiarum nihil aliud est, quam mo- 
dus necessariae appetitionis circa bo- 
num generatim. Propterea — 



PROSA XII. 

Tum ego, Platoni/ inquam, vehementer assentior: u nam 



' Citato versu 15. Metri superioris. 



NOTjE 



u Platoni, inquam, vehementer assen- 
tior] Prajdicta Platonis sententia 
de recordatione in duobus versatur. 
Alterum est, mentes humanas, ante- 
quam hae corporibus jungerentur, 
fuisse conditas, et rerum omnium doc- 
trina praeditas : sicut Aristoteles ait 
ii. de Gen. Alterum, easdem men- 
tes propter suum cum corpore com- 
mercium prasteritae suae doctrinse ob- 
litas fuisse, donee suo magistrorum- 
que labore discentes antiquae suae 
eruditionis veluti memores recorda- 
rentur. Primum quibusdani etiam 
Christianis placuit, ut Origeni : sed 
refutatur cum Epist. Leonis i. ad 
Turibium Asturicensem episcopum ; 



tum Concil. Braccharensi i. c.6. Al- 
terum vero a Boethio potuit appro- 
bari, quatenus mens humana in om- 
ni methodo semper a notioribus ad 
minus nota progreditur, ita ut quae- 
cumque notio recens habeatur, ilia 
sit alicujus praenotionis modus : 
quemadmodum quaelibet nova appe- 
titio prions semper est appetitionis 
modus. Et certe cum cogitatio sit 
ipsa mentis humanae vita, cumque 
mens eadem non potuerit creari nisi 
vitae particeps, consequens videtur, 
mentem humanam a primo suo ortii 
pra?dictis cogitationibus, generali sci- 
licet notione et appetitione summi 
boni, aflfectam fuisse. 



298 BOETH1I DE CONSOL. 

me liorum jam secundo commemoras." v Primum, quod 
mcinoriam corporea contagione, dehinc cum mceroris mole 
pressus, amisi. Turn ilia, Si superiora, 1 * inquit, concessa 
respicias, ne illud quidem longius aberit, quin recorderis, 
quod te dudum nescire coni'essus es. Quid ? inquam. 
Quibus, ait ilia, gubcrnaculis mundus regatur. Memini, 
inquam, me inscitiam raeam ,6 fuisse confessum : sed quid 
afleras, licet jam prospiciam, planius tamen ex te audire 
desidero. Mundum hunc, inquit, 17 a ,8 Deo regi paulo 
ante minime dubitandum putabas. Ne nunc quidem arbi- 
tror, inquam ; nee unquam dubitandum putabo, quibusque 
in hoc rationibus accedam, breviter exponam. Mundus 
hie w ex tarn diversis contrariisque partibus in unam 
formam minime convenisset, nisi unus esset qui tam 
diversa conjungeiet ; conjuncta vero naturarum ipsa di- 
versitas, invicem discors, dissociaret, atque divelleret, 
nisi unus esset qui quod nexuit contineret. Non tam 
vero certus naturae ordo procederet, nee tam dispo- 
sitos motus, locis, temporibus, efficientia, spatiis, qua- 
litatibus explicaret, nisi unus esset qui has mutatio- 
num '9 varietates manens ipse disponeret. Hoc quicquid 
est, quo condita manent, atque agitantur, usitato cunc- 

m Hccc iterum in meant memoriavi revocas. 



15 ' An idet magis scripta lectio, mole compressus amisi. Turn ilia si priora. 
Ms. Erfurt, et cd. Norimb. Turn ilia inquit: si priora. Si prior u etiam uter- 
que Tliuan. Reg. et Vict, uterque. — 16 Ms. Rittersb. me inscienliam meam. — 
17 Mundum, inquit, hunc ed. Hack. — 18 Vict, uterque et Flor. omittunt prze- 
positionem a. — 19 ' Mibi placeat e scriptis legere, qui has rnotionum.' Beruart. 

NOTiE 

T Horum . . . commemoras] Quasi brevis, aut saltern inrequabilis esse 

dicat, horum memoriam commemo- debeat concursus, si mundus sit per- 

ras : hac enim duntaxat lege verba petuus zequabilisque contrariorum 

recordationis Grammaticis dicuutur concursus, ut revera est, necesse est 

genitivum regere. nt mundus regatur a Deo, a quo ilia 

w Mundus hie] i. Boetbius probat contraria conjungantur, conjuncta 

Mundum a Deo regi hoc argumento. contineantur, contentaque suis quaE- 

Cum contrariorum aut nullue, aut libet officiis donentur. 



FHlLOSOI'HIiE LIB. I IT. 200 

tis vocabulo Deum nomino. Turn ilia, Cum haec, in- 
quit, ita sentias, parvam mihi i0 restare operam puto, 
ut felicitatis compos patriam sospes n revisas: sed 
quae proposuimus, intueamur. Nonne in bcatitudine x suf- 
ficientiam numeravimus, Deumque beatitudinem ipsam 
esse consensimus ? ' Ita quidem. Et ad mundum igitur, 
inquit, regendum nullis extrinsecus 2 adminiculis indigebit : 
alioquin si quo egeat, plenam sufficient! am non habebit. 
Id, inquam, ita est necessarium. Per se igitur solum 
cuncta disponit. Negari, inquam, nequit. Atqui Dcus 
ipsum bonum esse monstratus est. Memini, inquam. Per 
bonum igitur cuncta disponit : siquidem per se regit omnia, 
quern bonum esse concessimus ; et hie est veluti quidam 
clavus atque gubernaculum, quo mundana machina stabi- 
lis atque incorrupta servatur. Vehementer assentior, in- 
quam, et id te paulo ante dicturam, tenui licet suspicione, 3 
prospexi. Credo, inquit: jam enim, ut arbitror, vigilantius 
ad cernenda vera oculos ° deducis : sed quod dicam non 
minus ad contuendum patet.^ Quid ? inquam. Cum 
Deus," inquit, omnia bonitatis clavo y gubernare jure cre- 
datur, eademque omnia, sicuti docui, ad bonum naturali 
intentione festinent, num dubitari potest, quin voluntarie 

n Incolumis. ° Mentis. p Prospici potest. 



— 20 Ms. Rittersh. et ed. Delpli. parvam tibi. — 1 Vnlg. concessunus. ' Hie et 
paulo post ex Mss. legendum : concensimus.' Sitzm. quod etiani probat Vallin. 
— 2 Extrinsecus deest in Vict, priuio et Reg. — 3 Ms. Rittersh. Tenui licet ima- 

NOTiE 

* Nonne in bcatitudine'] II. Philoso- est quod ab ipso fit. Si ergo mun- 

phia utens praenotioue Boethii ipsum dus a Deo regatur, ut regi fateris, 

Boethium docet, ' bonitatem esse ve- mundus divina bonitate regatur ne- 

luti elavum atque gubernaculum quo cesse est. 

mundana machina' regatur : sic au- y Cum Deus, inquit, omnia bonitatis 
tern videtur argumentari. Cum sum- clavo~] Ex praedicta propositione in- 
mum bonum, utpote sibi sufiiciens, fert Philosophia, omnia voluntarie et 
alieno pra?sidio non indigeat ad ali- sponte regi : quia quaacumque sum- 
quid moliendnm ; cumque Deus sit mo bono sive bonitate reguntur, hae 
summum bonum, Deus, alienas opis voluntarie et sponte reguntur : 'cum 
non indigus, per se solum, adeoque omnia ad bonum naturali intentione 
per suam bonitatem, faciat necesse festinent.' Sed omnia summo bono 



300 BOETHII DK CONSOL. 

regantur, 4 seque ad disponents nutum, ? veluti convcni- 
entia, contemperataque 5 rectori, sponte convertant? Ita, 
inquam, necesse est : nee beatum regimen esse videretur, 
siquidem detrectantium jugum foret, non obtempcrantiura 
salus. Nihil est igitur quod, naturam servans, Deo con- 
traire r conetur. Nihil, inquam. Quid si conetur/ ait, 
nura tandem proficiet quidquam adversus eum quem jure 
potentissimum beatitudinis * 6 esse concessimus? Prorsus, 
inquam, nihil valeret. 7 Non est igitur aliquid quod summo 
huic bono vel velit, vel possit obsistcre. Non, inquam, 
arbitror. Est igitur, inquit, summum bonum quod regit 
cuncta fortiter, suaviterque disponit.' Turn ego, Quam, 
inquam, me non modo ea 8 quae conclusa est, surama rati- 
onum, verum multo magis hasc ipsa verba," quibus uteris, 
delectant,^ ut tandem aliquando stultitiara magna latran- 
tem I0 sui pudeat. Accepisti, inquit, in fabulis lacesscn- 
tes ccelum Gigantes : a sed illos quoque, uti condignum fuit, 
benigna fortitudo deposuit. c " Sed visne rationes ipsas in- 
vicem collidamus? forsitan ex hujusmodi conflictatione 

i Voluntatcm. r Adversari. ' Quia beatitudo est. ' Utdicitur 

Sapientice 8. u Utpote sacri textus. v Deturbuvit. 



ginc.—A Uterque Vict, et Reg. volunf aria regantur.— 5 Ms. Rittersh. tempera- 
toque.— 6 Beatitudinis potentissimum Delph. Hack. — 7 Reg. et Vict, secundus : 
valebit. — 8 Mss. Turn ego inquam: me non modo ea. — 9 Hccc ipsa, quibus uteris, 
verba d. ed. Hack. — 10 Uterque Tlman. et Reg. magna lacerantem. — 11 Reg. 

NOTjE 

sive bonitate reguntur: siquidem suaviter:' quae verba nunc retulit 

Ueus, a quo omnia regantur, et sum- Philosophia ; estque unica sacri tex- 

mum bonum sunt una eademque tus auctoritas, quam in toto hoc ope- 

res. re adhibuerit disertis verbis. Nee 

* Quid si conetur] Quinetiam quod minim: Philosophia enim lumiue 

summum bonum sit ' potentissimum,' duntaxat naturali nititur : quanquam 

quodque omnia summo bono regau- Boethium haic Sapientiae ' verba de- 

tur, propterea omnia etiam summa Iectant, ut tandem aliquando stulti- 

potestate reguntur : adeoque, ut ' ni- tiam magna latrantem sui pudeat:' 

liil est quod velit, nihil etiam est stultitia enim non, instar Sapientiae, 

quod possit obsisterc' Deo rectori, quicquid ilia jactitet, ' attingit a fine 

sive ' suinmo huic bono.' Hinc illud ad finem fortiter, et disponit omnia 

Sapientia; 8. ' Attingit a fine usque suaviter.' 

ad finem fortiter, et disponit omnia » Gig-antes] Fabiilantur Oigantes 



philosophic: lib. in. 



301 



pulchra quasdam veritatis scintilla dissiliet." Tao, in- 
quani, arbitratu/ Deum, inquit, esse omnium potentem » 
nemo dubitaverit. Qui quidem, inquam, mente consistat, 
nullus prorsus ambigat. 5 12 Qui vero est, inquit, omnium 
potens, nihil est quod ille non possit. Nihil, inquam. 
Nam igitur Deus facere malum potest? Minime, inquam. 
Malum igitur, inquit, nihil est, b cum id facere ille non pos- 
sit qui nihil non potest. Ludisne, inquam, me, inextrica- 
bilem mihi labyrinthum c rationibus texens ? quo nunc qui- 



" Velut ex mutuo corporum duriorum attritu. z Ut valuer is. 
tentem. 2 Hac de re nemo mente praditus dubitabit. 



y Onmipo- 



et uterque Vict, disposuit. — 12 Ms. Rittersh. ambigit. — 13 ' Literulae vitium 



noi\e 



homines fnisse ab irata tellure pro- 
creatos in Deorum pernicieni; hinc 
eo usque crevisse feruntur, ut con- 
gestis montibus coeluni armis iuva- 
dere tentaverint, Jovemque et Supe- 
ros de suis scdibus deturbare. Sed 
addunt, hos in cainpis Phlegraeis cura 
Diis congressos partini Jovis fulmine, 
partim Apollinis et Dianag telis con- 
fixos cecidisse, aliosque sub ./Etna 
monte, alios sub Mycone et Lycopara 
iusulis sepultos esse : nonnnllos etiam 
in Tartarum detrusos impietatis suaj 
pcenas luere. Ovid. r. Metam. 'Neve 
foret terris securior arduus aether, 
Affectasse ferunt regnuin coe.leste 
Gigantes, Altaque congestos strux- 
isse ad sidera montes,' &c. Vide si 
placet Claudiani Gigantomachiam 
cum Notis doctissimi Pyrrhonis, qui, 
ut in omnibus ingenuis artibus, sic 
in Poetica ita versatus est, ut de qua- 
cumque re nata tarn stricta quam so- 
luta oratione dicere semper sit pa- 
ratissimus ; dignissimus propterea, 
cui, ad usum Serenissimi Delphini, 
cura explicandi Claudiani fuerit com- 
missa. 

b Malum . . . nihil est] in. Philoso- 
phia addit, malum nihil esse, quod 



Deus, qui hie dicitur mens omnipo- 
tens, malum facere non possit. Sci- 
licet Philosophis distinguitur mate- 
ria et forma mali. Materia est ipsa 
voluntas sive potius mens volens, 
quae certe aliquid est : forma vero, 
uti loqmintur, est privatio sive nega- 
tio ; hoc est, ipsa voluntas, quatenus 
non tendit ad Denm, ad quem debet 
tendere. ' Nemo ergo,' inquit S. 
Aug. 1. xn. de Civ. D. cap. 7. ' quae rat 
effioientem causam malee voluntatis. 
Non enim est efficiens, sed deficiens : 
quia nee ilia effectio est sed defectio : 
deficere namque ab eo quod sum- 
me est, ad id quod minus est, hoc est 
incipere habere voluntatem malam. 
Causas porro defectionuin istarnm, 
cum efficientes non sint, ut dixi, sed 
deficientes, velle iuvenire, tale est 
ac si quispiam velit videre tenebras 
vel audire silentium.' 

c Inextricabilem labyrinthum] * La- 
byrinthus' locus est tantis viarum 
ambagibus inflexus, ut, altera alte- 
ram excipiente, ingressus egredi ne- 
scias : unde vocatnr ' inexlricabilis,' 
quod in eum si quis improperet, 
sine glomere lini exitum invenire 
nequeat. Similitudine autem hinc 



302 BOKTHII DE CONSOL. 

dem,' 3 qua egrediaris, introeas; nunc vero, qua introieris, 
egrediare : an mirabilem qucndam divinre siraplicitatis ,4 
orbem complicas? Etcnim paulo ante a beatitudine inci- 
piens, earn summuin bonum esse dicebas, 15 quam in sum- 
mo Deo sitam loquebare : ipsum quoque Deum summum 
esse bonum, plenamque beatitudinem disserebas, ex quo 
nemiuem beatum fore, nisi qui pariter Dens esset, quasi rau- 
nusculum dabas. Rursus ipsam boni formarn, Dei, ac bea- 
titudinis loquebaris esse snbstantiam : ipsumque unum id 
ipsum esse bonum dicebas, quod ab omni rerum natura pe- 
teretur: Deum quoque bonitatis gubernaculis universita- 
tem regere disputabas, volentiaque cuncla parere," nee ul- 
lam mali esse naturam, atque haec nullis extrinsecus sumtis, 
sed altero ex altero lidem trahente/ insitis, domesticisque 
probationibus explicabas. Turn ilia, Minime, inquit, ludi- 
mus ; ,6 remque omnium maximam Dei munere, qucm du- 
dum deprecabamur, exegimus. Ea est enim divinae forma 
substantias, ut neque in externa dilabatur, nee 1? in se ex- 
ternum aliquod lS ipsa suscipiat: sed sicut de ea Parmc- 
nides ait: J7avn)9cv d h xukXojo-j fspsw htxKiyxtov oyx.ov. c x 9 Quod 

• Obedire. l Alterum probante. c Divinum numen est simile moli sphcera 
undique rotunda. 

densatn sententiae fecit noctem, quam illustravi ex veteribus : qua nunc' 
Bernart. ' Qua nunc quidemi] Sic totum locum Vallinus emendavit, veterum 
codicum ope : tantum pro, quo introieris, ex conjectura reposuit: 911a introie- 
ris.' Editor Delph. — 14 ' Numquid melius quod in meo codice? Divina felici- 
talis' Bernart — 15 Ms. Rittersh. et ed. Hack, docebas — 16 Idem cod. 
lusimus. — 17 Neque Ulem. — 18 Aliquid ed. Hack. — 19 ' ndvroOev] Pro quo le- 
gebant omnes hactenus edd. quibus conscntiebat quoque ipse Grapculus 
Planudes, TldvTodev iv kvkAokti (pepeiv ivaAiyiciov uyKov : Undique in circuits ducis 
similem acervum: quod profecto quid significet neque vel divinare quis possit, 
sit licet niagnus Apollo : nos ex Sophista Platonis undc versus iste Parmeni- 
dis desumtus est monstrum illud averruncantes reposuimus, Tldvro8eu wkv- 
kAov acpaipas iuaXiyKiov uyny : Sphara undique aqualis persimilis moli: Cujus 
lectionis vestigia codd. Victorious et Thuanapus vetustiores servabant.' 
Vallin. Vid. Not. Var. Edd. Delph. et Hack. ndvrodev cvkvhAov o-<palpat Iva- 
AijKiov 07/cai, rerum orbem mobilem rotat, dum se immobilem ipsa conservat. 

NOTjE 

accepta, oratio ant quxlibet alia Philosophica vocatur, ' labyrinthus 

res, unde sese expedite sit difficilli- inextricabilis.' 

mum, vocari solet, ut nunc oratio d XldmoQtv, [(vk&kAov, Sfc] Hoc est : 



PHILOSOPHIC LIB. III. 303 

si rationes quoque non extra petitas, sed intra rei quam 
tractabamus ambitum collocatas, agitavimus ; nihil est 
quod admirere, cum Platone sanciente rf didiceris, cogna- 
tos, de quibus loquiinur, rebus 10 oportere esse sermones. 

d In Timao, ulii, Sermones, inqmt, iis rebus, quarum nuntii et interpretes sunt, 
cognatione at que affinitate quadam conveniunt. 



Quod si. ' Rerum orbem] Verba haec et qua? sequuntur in textum induximus 
suoque auctori restituimus : neqiie enim glosseraa est, at hactenus omnes pu- 
taverunt. Neque id ex conjectura fecimns, sed quod ita haberent omnes nia- 
nu exarati, quotquot vidimus, codices: addito in plerisque Graeco versui suo 
qualiquali glossemate.' Vallin. Vid. Not. Var. — 20 ' Omnes recte : loquun- 
tur rebus.' Idem. 

NOTjE 

divinum numen est simile moli spbasrse ras, sic Deo nihil possit addi vel de- 
undique rotundas; ut,*«iciit huic sphae- trahi, illaesa ejus natura, et idea. 



METRUM XII. 

Felix qui potuit boni 
Fontem visere lucidum : e 
Felix qui potuit gravis 
Terrae solvere vincula/ 

Ille est felix, qui potuit videre fontem luminosum boni, fclix item, qui potuit se 

NOTjK 

e Felix qui potuit boni Fontem visere Ftlix qui potuit gravis Terra sol- 

lucidum] Id est Deum. Primnm enim vere vincula] Id est corporis lmniani. 

Dens est tons boni : quandoquidem Primum enim corpus humanum terra 

ex dictis Dens est suninium bonum. est, quod ex terra tanquam ex sua 

Deinde fons ille boni, Deus, est luci- materia factum fuerit Eccl. 10. ' quid 

dus sive lumen emittens: Deus enim superbit terra et cinis ?' Deinde 

non cognoscitur nisi luniine, quod idem corpus est grave, quod suo pon- 

Deus ipse menti cognoscenti dederit. dere mentem ad ima deprimat : Sa- 

Postremo felix est, qui notione Dei pientiae 9. 'corpus, quod corrumpi- 

praBditus est : quia notio ilia Dei aut tur, aggravat animam.' Practerea 

felicitas est aut saltern origo cujus- sua sunt corporis istius vincula, qni- 

cumque cogitationis, in qua felicitas bus mentem constringat, videlicet 

versari possit : cum felicitas sit cogi- perturbationes : ad Roman. 7. ' infe- 

tatio mentis Deo sive summo bono lix homo, quis me liberabit de cor- 

constanter adhaerentis : unde pore mortis liujus?' Denique nemo 



3 )l BQETHII DE GONSOL. 

Quondam funcra conjugis 5 

Vatcs Threicius^ gemens, 

Postquam flebilibus modis 

Sylvas currere, mobiles 

Amnes stare coegerat; 

Junxitqne intrcpidum lalus 10 

Saevis cerva leonibus, 

Nee visum timuit ■ lepus 

Jam cantu placidum cancm ; 

Cum flagrantior intima 

Fervor pectoris ureret, 15 

Nee qui cuncta subegerant, 

Mulcerent dominum modi ; h 

expedire a laqueis corporis ponderosi. Olim Orpheus, po'eta Thracius, dejlens mor- 
tem suce uxoris, postquam carmine tristi co'egit, arbores motas currerc, et Jiumina 
stare immota ; postquam codem carmine cerva sociar.it leonibus diris latus suum 
impavidum, neque lepus metuit canem uspectum, tunc placatum eodem carmine ; cum 
flamma amoris ardentior consumeret interiora preecordia liujus ratis, nee carminn, 
qua vicerant omnia, pacarent auctorem suum, hie questus Superos crudeles, penetra- 



1 Ms. Rittersh. tremuit. 

NOT7E 

ante felix, quam haec vincula solve- lit Orpheus Hon prius intueretur ux- 
rit : siquidem praulicta Dei cogita- orem quam ad superos rediissent : 
tio, in qua felicitas versatur, his vili. quam legem cum Orpheus nimio amo- 
ciilis veluti totidem contrariis impe- re coi reptns non observassct, Eury- 
ditnr. Sapientiac 9. ' terrena inha- dice iter urn mortua ad Inferos re- 
bitatio deprimit sensum mnlta cogi- diit. Ha?c tabula nunc eleganter de- 
tantem.' scribitur: sed a Virgilio prius de- 
« Vales Tlireicius] Orpheus Thrax. scripta fucrat iv. Georg. vs. 454. et 
Hie Apollinis et Calliopes filius, ly- seqq. Hie Orpheus dicitur suis car- 
ram a patre Apolline, ant a Mercu- minibus vicisse priroum corpora, de- 
rio acceptam ita suavitcr impellebat, inde mentes : corpora quidem tarn 
illius ut eantus sylvas et saxa move- inanimata, quorum quietem motu, 
re, llimiiiiuin cursum inhibere, fe- et niotuni quiete mutavit, quam ani- 
rasque reddere mitiores dictus fuerit. niata, nimirum bestias, quibus utcru- 
Euryclicen habuit uxorem, qua? cum dclibus niansuetndinem, sic timidia 
Aristaeum illius amore captum per inspiravit generositatcm ; mentes ve- 
avia fugeret, scrpentis morsu hesa ro, infernas. 

intcriit; quod maritus aegerrime re- h Nee qui cuncta subegerant, Muke- 

rens Inferos adiit, infernosque tyran- rent dominum modi] Hoc est: carmi- 

nos suo carmine ita demulsit, ut illi na qua: omnia vicerant, non vince- 

nxorem reddiderint, ea tamen lege, bant ipsum Orpheum horuni carnri- 



PHILOSOPHISE LIU. III. 



;305 



20 



Immitcs Superos quercns, 
Infernas adiit domos.' 
Illic blanda sonantibus k 
Chordis carmina temperans, 
Quicquid praecipuis Doae 
Matris fontibus ' hauscrat, 



vit ttdes internets. Illic componens enntus suos cum fidibns citharce bland e sonan- 
tibus, promit gemens quicquid liauserat ex fontibus praslantibus divina Calliopes 



num auctorem : sive quia major erat 
illius dolor, siveetiamquia, ut loquun- 
tur Philosophi, ' ab assuetis non fit 
passio.' Scilicet nullum corpus sen- 
timus, nisi quatcnus hoc, organum 
sensiferum, vel potius quasdam hujus 
organi particulas movet. Corpora 
autem, qua? rarius sensui objiciuntur, 
Iianc praedicto organo niutationem 
inferre possunt : quae vero sensui 
sunt obvia, ha?c organi ejusdem par- 
ticulas a primo concursu, eo omni 
quo potuerunt modo ita mutavere, 
ut solas resistentes, quarum ope ne- 
quaquam sentimus, particulas reli- 
querint : hinc nativum cordis nostri 
calorem, nostrique corporis, immo et 
vestis consuetae pondus sensu non 
percipinms. 

' Immites Superos querens, Infernas 
adiit domos] Poetce ponunt duplex 
genus Deorum, superos scilicet et in- 
feros, quorum si priores videant in- 
exorabiles,ad posteriores confugiunt. 
Virg. vii. iEneid. vs. 312. ' Flectere 
si nequeo superos, Acheronta move- 
bo.' Ita finxit hie vates : sed ad 
majorem sequentium intelligentiam, 
necesse est novisse, quomodo inferi 
describantur a Poetis: sic autem 
describuntur a Virgilio vi. KLn. a vs. 
273. 1. Ante ipsum Inferorum vesti- 
bulum, et in primo aditu, luctus et 
curae vindices jacent, habitantque 
morbi, seuectus, metus, fames, eges- 
tas, mors, labor, somnus frater mor- 
tis, mala mentis gaudia, bell urn, fu- 



NOT.E 

ria-, et discordia. 2. In medio eorun- 
dem vestibulo ulmus magna et um- 
brosa explicat ramos et frondes, sub 
quibus inania sunt somuia. 3. Ad por- 
tas eorundem stabulant Centauri, 
Scyllae biformes, Briareus centum 
manibus instructus, Hydra Lernae 
bellua, Chiinaera ignivoma, Gorgo- 
nes, Harpyia?, et umbra tricorporis 
Geryonis. 4. Inde incipit iter ad 
Acherontem fluvium, qui in Cocytum 
arenas exonerat : has fluminum aquas 
servat vector Charon, senex quidem 
sed crudus adhuc, qui relictis inhu- 
matis, sepultos transportat. 5. Trans 
fluvium canis est triceps, dictus Cer- 
berus, quasi upeafiopos ' carnivorus.' 
6. Undique occurrunt qui dignas cri- 
minibus poenas luunt : ut Tityus, qui 
quod Latona; vim parasset, ab Apol- 
line sagittis interfectus, et ab vul- 
ture, renatis fibris, ajternum corro- 
ditur : Ixion, qui ob tentatam Juno- 
nis pudicitiam, rotae alligatus perpe- 
tuo convertitur : Pirithous, qui quod 
Proserpiuam ex Inferis rapere volue- 
rit, turn timore saxi imminentis, cum 
fame mediis in epulis conficitur: Si- 
syphus, qui latrociniis infamis saxum 
ingens volvit, &c. 

k Blanda sonantibus'] ' Blanda so- 
nans' dicitur, sicut a Virgil, ix. /En. 
vs. 125. dicitur ' rauca sonans,' intel- 
ligendo ' negotia,' modo loquendi auc- 
toribus, sed prsesertim poetis, usita- 
to : vocatur ellipsis. 

1 Pracipuis Deas Matris fontibus] 



Delph. et Var. Clas. 



Boe'lh. 



V 



306 



BOliTHIl DK CONSOL. 



Quod luctus dabat irnpotens," 1 
Quod luctum geminans amor, 
Deflet, Tasnara commovens," 
Et dulci veniam piece 
Umbrarum dominos ° rogat. 
Stupet tergeminus novo 
Captus carmine janitor: p 
Quae sorites agitant metu 
Ultrices scelerum Deae, q 
Jam mcestae lacrymis madent : r 
Non Ixionium caput s 



25 



30 



suce matris, et quicquid dolor effranatus amorque dolorem duplieans suppeditabat, 
excitants aditum Inferorum, oratuque suavi poscit veniam a prinripibus tenebrarum. 
Turn Cerberus ostiarius triceps, captus canlu inaudito admiratur. Dece vindiccs 
criminum, qua timore concutiunt nocentes, tristes humcnt fletibus. Rota praceps 



NOT/E 



Calliopes, quas habetur 1. Dea,2. ma- 
ter Orphei, 3. regina nuisarum, qui- 
bus routes Castalii sunt sacri. 

m Luctus dabat impotens] Quod men- 
tem inipotentem reddat: sic laetitia 
a Cicerone v. Tiisc. vocatur irnpo- 
tens. 

" Tanara commovens'] Aditum In- 
ferorum : nam • Taenarus,' vel ' Tae- 
narum,' unde plural. ' Taenara,' quod- 
dam est Peloponnesi promontorium, 
quo Messeniacus a Laconico sinu di- 
viditur. Hie non solum urbs et si- 
nus, sed antrum etiam, quod aditum 
Inferorum fabulantur, hoc eodem 
nomine donantnr. Unde Virg. rv. 
Georg. vs. 467. de ipso Orpheo locu- 
tus canit : ' TiEnarias etiam fauces, 
alta ostia Ditis, Et caligantem nigra 
formidine lacuna Ingressus, Manes- 
que adiit, Regemqne tremendum, 
Nesciaque humanis precibus man- 
suescere corda.' 

° Umbrarum dominos] Principes In- 
ferorum ; sive quia hie nihil est lumi- 
nis ; sive etiam quia doniinantur men- 
tibus defmictis, quae non raro dicun- 



tin' umbrap.' 

i> Tergeminus . . .janitor] l Cerberus 
canis, qui,' inquit Apuleius 1. vi. Me- 
tam. 'piffgrandisjtrijugoet satis am- 
plo capite praeditus, et ante ipsum 
limen et atra atria Proserpinae sem- 
per excubans servat vacuam Ditis 
donium.' 

"■ Ultrices scelerum Deaf] Vulgo Eu- 
menides kclt' a.vTi<ppao-iv, quod mininie 
benevolae sint : evfxev^s enim benevo- 
luin significat : sic Parcae vocantur, 
quod mininie parcant. 

r .Jam mccstcB lacrymis madent] Us- 
que adeo magna est vis carminum 
Orphei, utpote quibus Eumenides 
flecti nesciae, tanta commiserationc 
commoventur, ut illis plurimae lacry- 
ma? manare videantur : ssic sistitur 
Ixionis rota : sic Tantalus famis sitis- 
que oblitus nee poma carpere, nee 
aquas potare curat: sic vultur non 
vellicat jecur Tityi. 

3 Aun Ixionium caput] De Ixionis 
supplicio jam dixiinus. Ovidins: 
' Volvitur Ixion, et se sequituique fu- 
gitque.' 



PHILOSOPHISE LIB. HI. 307 

Velox prsecipitat rota, 35 

Et longa site* 1 perditus 

Spernit flumina Tantalus : 

Vultur dum satur est modis, 

Non traxit Tityi jecur. 

Tandem, Vinciraur, arbiter 40 

Umbrarum v miserans ait : 

Donemus J comitein viro 

Emtam carmine conjugem ; 

Sed lex dona coerceat," 

Ne, dum Tartara liquerit, 45 

Fas sit lumina flectere. 

Quis legem det amantibus ? 

Major lex amor est sibi. 

Heu, noctis prope terminos 

Orpheus Eurydicen suam 50 

Vidit, perdidit, occidit. 



non rapit caput Ixionis, Tantalusqve siti longa confcctus iemnit aquas: vultur 
carmine satiatus non laniavit jecur Tityi. Denique tyrannus lnferorum misertus 
dixit: Superamur : damns marito sociam uxorem acquisitam suo cantu : at conditio 
restringat munera ; ne scilicet liceat illi converter e oculos, postquam egressus fuerit 
ex Inferis. Quis imponat legem amantibus ? amor ipse sibi est major lex. lieu 
non procul afinibus umbrarum Orpheus vix respexit suam uxorem Euridicen, cum 



2 ' Omnes : longa siti.' Vallin. — 3 Donamus vulg. Reg. Flor. et Vict, se- 
cundus donemus. 

not#: 

1 Site'] Pro ' siti :' sicut dicitur turnus enim ex Ope conjuge ties Iia« 

'mare' pro'mari:' ait mare vates : buit filios, nempe Jovem, Neptunum, 

dubito utrum alius Latinesciens dix- et Plntonem, qui mundi imperium 

erit ' site ;' qtianquam legatur ves- partiti sunt : Jovi coeli, Neptuno ma- 

pere et vesperi, tempore et tempori, ris, Plutoni lnferorum imperium ob- 

luce et luci, igne et igni in ablativo. tigit. 

u Tantalus] Tantalus Agamemno- w Lex dona coerceat] Princeps te- 

nis et Menelai, qui propterea Tanta- nebrarum nihil voluptatis concedit, 

lidae dicuntur, avus, quod, inquiunt, nisi sub conditionibus, quae aut non 

liliuni membratim discerptum Diis possunt, aut non debent impleri. Sic 

manducandum apposuerit, proposi- Mattli. 4. Christo ' ostendit omnia 

tis pomis aquisque sibi inaccessis, regna mundi et gloriam eorum, et 

fame sitique perpetuis cruciatur. dixit : Haec omnia tibi dabo, si cadens 

v Arbiter Umbrarum] Pluto. Sa- adoraveris me.' 



308 BOETHII DE CONSOL. PHILOSOPHISE LIB. III. 

Vos hsec fabula respicit," 

Quicumque in superum diem 

Mentem duccre quaeritis. 

Nam qui Tartareum in specus 55 

Victus lumina flexerit, 

Quicquid pra^cipuum trahit, 

Perdit, dum videt Inferos. 

Mam amisit extinction. Hcec fabula spectat vos, quicumque vultis attollere ani- 
vium ad Dcum suprcmum lumen: quicumque enim fatiscens converterit oculos ad 
infernos cavernas, hie dum respicit loca inferna, amittit quicquid habet pracipuum 
CQgitationis, 

NOTjE 

x Vos hece fabula respicit] Fabula Sat. 1. ' Tantalus a labris sitiens fu- 

est exemplum fictum ad pcrsuaden- gientia captat Flumina : Quid rides ? 

dam veritatem: propterea, auctore mutato nomine de te Fabula narra- 

Varrone, Theologia antiquis, alia tur : congestis undique saccis Indor- 

erat pliysica, alia fabulosa : ilia na- mis inhians, et tanquam parcere sa- 

turalibus, haec eommentitiis etfectis, cris Cogeris, aut pictis tanquam gau- 

quod de Diis credendum videbatur, dere tabellis.' Ut ergo Orpheus, 

persuadebat. Nimirum quanto ob- dum Inferos respicit, perdit conju- 

scurior et inventu difficilior Veritas gem, qua emta videbatur felix ; sic 

bis velata, tanto magis inventa pla- praseipiti rerum caducarum cogita- 

cet, buicque propterea ardentius tione, ipsa summi boni cogitatio aut 

mens adbajret : bine in sacro textu extinguitur, aut extincta; similis ob- 

frequentes sunt parabola? apologis scuratur. 
similes : bine Uoratius 1. i. Satyr. 



ANICII MANL1I TORQUATI 

SEVERINI BOETHII 

DE CONSOLATIONE 

PHILOSOPHIC 
LTBER IV. 



PROSA I. 

HiEC cum Philosophia, dignitate vultus et oris gravitate 
servata,* leniter suaviterque cecinisset, turn ego, nondum 
penitus a insiti mceroris oblitus, intentionem dicere adhuc 
aliquid parantis abrupi.* Et O, inquam, veri praevia lurai- 
nis, c b quae usque adhuc tua fudit oratio, turn sui ' specu- 

" Interius. h Interpellavi. c Philosophia. 



1 Cum sui Delpli. Hack. — 2 ' Non displicet quod in meo scripto est: turn 

NOTjE 

a Dignitate vultus et oris gravitate signis veritatem felicius persuadet : 

servata] Cum enim homo suas signi- in quo differt a ' nmsis poeticis,' quas 

ficaturus cogitationes, non modo lin- supra vocavit ' meretriculas usque in 

gua, sed etiam oculis, fronte, nutu, exitium dulces,' quaeque quod alio 

gestu, ceterisque ejusmodi sic loqua- vultu loquantur, alias etiam coramo- 

tur, ut pro diversis horum omnium vent in auditoribus cogitationes. 

modis diversas et loquentis sui signi- b Veri prcevia luminis] Philosophia; 

fleet, et audientis alterius excitet co- quae quod sit cognitio clara et dis- 

gitationes ; propterea Philosophia tincla adeoque errori non obnoxia, 

humanam form am induta aptis illis ipsa verum lumen est; sed quod at- 



310 BOETHII DE CONSOL. 

latione' divina, turn tuis 2 rationibus invicta J patuerunt; 
caque mihi etsi ob injuria? dolorem nuper oblita, non ta- 
menantehac' prorsus ignorata dixisti. Sed ea ipsa est 
vel maxima nostri causa mceroris, d quod, cum rcrum bonus 
rector existat, vel esse omnino mala possint, vel impunita 
praetereant. Quod solum quanta dignum sit admiratione, 
profecto considera. 4 At huic aliud majus adjungitur : nam 
imperante florenteque nequitia, virtus non solum praemiis 
caret, verum etiam sceleratorum pedibus subjecta calcatur, 
et in locum facinorum * supplicia luit. Quae fieri in regno 
scientis e omnia, potentis omnia, sed bona tantummodo vo- 
lentis Dei, nemo satis potest nee admirari nee conqueri. 
Turn ilia,* Et esset, inquit, infiniti stuporis/ f omnibusque 
horribilibus monstris, 6 si, uti tu existimas, in tanti velut 
patrisfamilias dispositissima domo, vilia vasa colerentur, 

d Et clara et certa. e Philosophia. f Summce admirationis. 

suis.' Bernart. — 3 Vict, secundus: tamen hactcnus. — 4 'Suspecta lectio. 
Mallem: perfecte considera.' Sitzm. Edd. Delph. et Hack, profectoconsideras. 
— 5 Locum facinorum vulg. 'Reg. et Vict, secundus: loco facinorum : longe 
melius: nisi legas: in locum.' Vallin. — 6 Horribilius monstris Delph. et Hack. 

NOTjE 

tendenti lumen luminis sit origo, ret omnia ; aut, si sciens, non posset 

propterea eadem Philosophia dicitur omnia ; aut, si sciens et potens, sola 

' veri luminis previa.' Nisi dicas, bona non vellet, nihil minim, quod 

'verum lumen' hie appellari illud, mala essent: haec enim aut scientiam 

quo mens sperat, ruptis ipsius corpo- praeterire, aut potentiam superare, 

ris nexibus, aliquando frni : hoc enim aut voluntatem divinam consequi vi- 

lumen lumine philosophico praeveni- derentur : sed quod Deus nee igna- 

tur. rus nee impotens mala, qua' odio ha- 

c Speculatione~\ Specnlatio, vox mi- bet, permittat, hoc mirum. 
nus Latina videtur. { Esset, inquit, infiniti stuporis~\ Stu- 

d Nostri causa mceroris] Ut summa por est vehemens admiratio, qua qui 

animi laetitia perfunditur ille, qui ex afficitur, hie spiritibus cohibitis, voce 

quibusdaru principiis positis, conclu- motuque omni,instar stipitis vel trun- 

siones, quas aliunde scit esse verissi- ci privatur. Virg. n. JEn. vs. 774. 

mas, improviso colligit ; sic tristitia ' Obstupui, steteruntque comae, et 

afficitur, qui quod experientia proba- vox faucibus hacsit.' Cui favet inter- 

tur, cum suis non potest conciliare pretatio nominis : ' stupor' enim et 

principiis: ut enim prius a lumine, ' stupere' a 'stipes' videtur dici : 

quod amamus ; sic posterius a tene- unde in antiquis Virgilii, Horatii, Te- 

bris, quas odio habemus, oritur. rentii, aliorumque libris legebatnr 

e In regno scientis] Si Deus non sci- stipet, et obslipuit. 



PHILOSOPHIC LIB. IV. 311 

pretiosa sordescerent : sed non ita est. 5 Nam si ea, quae 
paulo ante conclusa sunt, inconvulsa servantur/ ipso, de 
cujus nunc regno loquimur, auctore h cognosces, semper 
quidem potentes bonos esse, malos vero abjectos semper ? 
atque imbecilles ; nee sine poena unquam esse vitia, nee 
sine praemio virtutes : bonis felicia, malis semper infortu- 
nata contingere, multaque id genus, quae sopitis querelis 
firma te soliditate corroborent. Et quoniam vera? formam 
beatitudinis me dudum* monstrante vidisti, quo etiam sita 
sit agnovisti, decursis omnibus quae praetermittere 8 neces- 
sarium puto, viara tibi, quae te domum • revehat, ostendam.' 
Pennas etiam tuae menti, quibus se in altum tollere possit, 
affigam, k ut perturbatione depulsa, sospes ' in patriam, meo 
ductu, mea semita, meis etiam 9 vehiculis m revertaris. 10 

«■ Constent. h Jam. i In patriam ccclestem. 



— 7 Ultimum illud semper non est in Ms. Rittersh. — 8 Prcemiltere vnlg. ' Uter- 
que Thnan. et Vict, primus: prcetermittere : male.' Vallin. — 9 Etiam oniit- 
titur in edd. Delph. ct Hack. — 10 Reg. et Vict, secundus reveharis. 

NOTiE 

8 Sed non ita est] Nam virtus nun- tet : quod nunc vocatur ' via, quae 

quam est sine sno praemio, nee vitium domum revehat :' propterea promit- 

sine suo supplicio, sicut ex dictis ma- tit pennas : 

nifestum est. k Pennas .... affigam] Cogitatio- 

h Ipso, de cujus nunc regno loquimur, nes videlicet, quibus si mens bene 

auctore] Deo docente : turn autem utatur, eadem his veluti pennis, hinc 

Deus hominem docet, cum mente quidem praejudicia veritati contraria 

praejudiciisexuta, ipsae duntaxatmen- fugare, inde vero ad veritatem ipsam 

tis cogitationes attentius consideran- pervenire poterit. 

tur ; quod ut solus Deus tunc inter- ' Suspes~\ Salvus etincolumis: Sos- 

rogatur, sic solus menti interroganti pes enim dicitur, cui vires sint quoli- 

respondeat. bet meandi et remeandi. 

1 Viam tibi qua te domum revehat, m Meo ductu, mea semita, meis etiam 

ostendam] Homini cognoscenti suum vehiculis] Philosophica cognitio recte 

ultimum rinem, nihil superest, quain dicitur dux, semita, et vehiculum, 

ut cognoscat modum, quo ad ejus- quibus homo sospes ad Deum. unde 

modi finem pervenire possit: Matth. egressus fuit, regrediatur. Est qui- 

6. ' Quaerite primum regnum Dei et dem' dux,' quia hac utpote ingenita 

justitiam ejus.' Quare cum Philoso- piEeennte mens ad judicandum duci- 

phia jam docuerit ultimum hominis tur. Est ' semita,' quia sicut in ea 

iinem, instituti ejus ratio postulat, ut clare et distincte comprehensum, sic 

de modo hujus fiuisconsequendi trac- judicandum. Est ' vehiculum,' quia 



312 



COETIIll DE GONSOL. 



notje 

hac mens veluti constricta ita rapi- sentire. Propterea eadem Philoso- 
tur, ut penes cam non sit contrarium pliia nunc canit : 



METRUM I. 



Sunt denim" pcnnae volucres mihi," 
Quae celsa conscendant" poli :° 

Quas sibi cum velox mens induit/ 
Terras perosa dcspicit, q 

Nam ego habeo alas celeres, qua ascendant loca sublimia cceli, quas ubi mem 
promla suciavit sibi, luce odio liabens terras, cas contemnit ; transcendit orbem 



11 Sunt enim vulg.— 12 Vict, secundus : conscendunt. 

NOTjE 

n Sunt . . penna . . mihi] Penna?, rito dicuntur ' penna? volucres.' 



sunt avium partes, quibus aves in 
aera subvectae sua repetunt loca : 
unde propter quandam similitudinem 
penna? tribuuntur sagittis, navibus, 
et ceteris ejusmodi corporibus, quae 
a?quatis veluti ponderibus rectius mo- 
ventur. Sic ergo clarae di*tincta?qne 
notiones, dicuntur philosophies pen- 
na?, quod his veluti librata Philoso- 
pliia rectius a terris ad ccelum, ex 
quo orta est, regrcdiatur. 

Volucres~] ' Volucer' a ' volatu' di- 
citur : quare ut volatusmotus est ve- 
lox, sic ' volucer' idem est, quod ' ve- 
lox' sive 'celer:' quomodo Tullius 
pro Planco ; ' nihil tarn volucre,' 
inquit, ' quam maledictum : nihil 
facilius emittitur ; nihil certius ex- 
cipitur; nihil latius dissipatur.' Virg. 
JEn. v. vs. 242. ' Ilia Noto citius 



Celsa . . poli] ' Celsa poli' nunc 
dicuntur, sicut a "Virgilio ' convexa 
coeli ;' ab Horatio ' acuta belli ;' a 
Lucretio ' aperta cocli,"serena coeli,' 
'abdita terra?,' intelligendo loca sive 
spatia. Penna? autem philosophies, 
in hoc omnibus avium pennis fortio- 
res, ad summum usque coeli verticem, 
quatenus hie a Philosophia cognosci- 
tur, pertingunt. 

p Velox mens induit] Mens quidem 
humana velox est : quia quo niomen- 
to veluti extra se rapta ad terras, ad 
maria, ad ccelum ipsum dissitissimum 
pervenit, eodem ad se regressa cogi- 
tationem sibi insitam contemplatur, 
ita at hujus sua? circuitionis ne menti 
quidem ipsi liceat initium, progres- 
sum, et finem distinguere. In quo 
mens humana ita divinam videtur ex- 



volucrique sagitta Ad terram fugit, primcre, ut hide Vetercs collegerint, 

et portu se condidit alto.' Cum igi- 

tur prsdicta? Philosophia? cogitatio- 

neg tarn celeres shit, ut vel celerri- 

mus corporis motus cum illis collatus, 

tardissimus sit, propterea non hnnie- 



mentem humanam et a Deo ortam, 
et instar Dei immortalem esse. At 
eadem mens induit pennas philoso- 
phicas, clarc et distincte cognos- 
cendo. 



PHILOSOPHI/E LIB. IV. 

Aeris immensi superat globuni/ 
Nubesque post tergum videt, 

Quiquc agili motu calet aetheris, 
Transcendit ignis verticem/ 

Donee in astriferas snrgat domos,* 
Phceboque conjungat vias ; u 



;313 
5 



10 



aerts vasti ; cernit nubespost se ; et transgreditur fastigium ignis, qui calet motu 
rapido atheris ; quoadusque ascendal adorbes stellatos, etjungat suumiter cum Sole 



NOT\E 



*! Terras perosa despicit] Continuatur 
translata loquendi ratio : ut, sicut 
aves volando a (erris recedunt, sic 
mens pennis Philosophicis inslructa 
intelligatur terras exosa despicere. 
Nee abs re : nam quo magis mens ter- 
ris adhreret, eo crassioribus involuta 
tenebris minus apta est, quae Deum 
anctorem suum contempletur. 

r Aeris immensi superat globurn] Ae'r 
quidem suis defiuitnr limitibus : sed 
quoniam ita diffunditur, ejus ut di- 
niensio in nostro cerebro non distinc- 
tius,quam quaelibet alia, longe etiani 
majoris corporis amplitudo, exprima- 
tur, propterea nobis imaginantibns 
aer immensushabetur : at mens nos- 
tra, quae plura concipere potest quam 
imaginari, aerem, quo terra unde- 
quaque circumfunditur, in orbem dif- 
fusum sic cogitat, ut aliud ultra con- 
siderandum sibi proponat : unde fit 
ut eadem mensveluti ' post tergum' 
relinquat ' nubes,' quae in acre, non 
secus ac naves in aquis, libratis bine 
et inde ponderibus, sustinentur. 

s Transcendit ignis verticeni] Si Phi- 
losophiahic agnoscat ignem,biccerte 
ignis multum dift'ert ab eo, quern Pe- 
ripatetici vulgo aiunt ' existere in 
concavo Luna; propter ordinem et 
bonum Universi :' nam hoc Peripa- 
teticorum elementum calore non affi- 
citur, quod rarius sit ; aut si incales- 



cat, id motu non liabet ; aut si motu 
calefiat, id a se potius, quam ab alio 
corpore moto obtinet : cum tamen 
ille Philosophise ignis ' agili motu 
aetheris calorem' concipiat. Quare 
hie ignis nihil forte aliud est, quam 
pars aetheris, qui Ciceroni in lib. de 
Nat. D. nominatur ' ardor ultimus,' 
estque ' tenuis, ac perlucen«, et aequa- 
bili calore suifusus:' quo a?therisver- 
tice considerato, praedicta mens al- 
tius evecta contemplatur prinium 
quidem planetas Sole inferiores, post- 
ea ipsum Solem, deinde planetas 
Sole superiores ; turn Stellas fixas, 
et tandem ipsum Deum, ut deinceps 
dicetur. 

1 Donee in astriferas surgat domos~] 
i. Mens humana contemplatur plane- 
tas Sole inferiores, cujusmodi sunt 
Luna, Venus, Mercurius, et si qui 
alii illic fuerint planetae : qui cum 
partes coeli stelliferi infimas, terrae- 
que viciniores teneant, potuerunt sig- 
nificaii per nominatas astriferas do- 
mos. Nemo nescit, astrorum situs 
ab astronomis vocari domos : ' Quid 
tibi prodest Aerias tentasse domos, 
animoque rotundum Percurrisse po- 
lum ?' 

u Phceboque conjungat vias'] II. Ea- 
dem mens contemplatur Solem : Sol 
enim, ut saepius diximus, propter 
speciem nitoremque vocatur Phce- 



;U4 



BOETHN UK CON SOL. 



Aut coraitetur iter gelidi senis, v 

Miles corusci sicleris ; w 
Vel quocumque x raicans nox pingitur, 

Recurrat astri circulum ; 
Atque ubi jam exhausti fueril satis/ 15 

Polum relinquat extimum, z 
Dorsaque velocis premat aetheris 

Compos vevendi luminis. 

eunte, aut comitetur viatn Salurni senisfrigidi, aut fiat vehtti miles Mnrtis astri 
splcndidi, aut repctat orbem cujuscumque stella;, qua nox coruBcana distiiiguitur ; ac 
jxistquatn suffecerit vidisse corpora inferior a, deserat supremum hoc cerium, concul- 
cctque loca convcxa atheris celerrimi, parliceps lucis augustm colenduque. Uic 

NOTiE 
bus: nam <po?@os adject, idem quod quos habet comitrs, hi ejus milites 
splendidus. Via autem Solis duplex: appellantnr. Mars porro dicitur * co- 



diurna una, quae ab Ortu ad Occa- 
sum spatio viginti quatuor horarum 
absolvitur : altera annua, qua; auc- 
tore Tullio n. de Nat. quinque die- 
bus et quinquaginta et trecentis, 
quarta fere diei parte addita : quam 
ntramque Solis viam mens contem- 
plata suas dicitur vias cum viis sola- 
ribus conjungere. 

Y Comitetur iter gelidi senis] in. 
Mens, contemplatura planetas Sole 
superiores, inspicit primo Saturnum, 
ejusque iter comitatur. Saturnus, 
astronomis omnium planetarum altis- 
simus, poe'tis vocatur'senexgelidus :' 
' senex' quidem, quod fingatur anti- 
quissimns Deonim, et seni similis 
lento gradu feratur : ' gelidus' vero, 
quod, utpote omnium planetarum 
altissimus, terras minimo calore affi- 
ciat : unde Cic. ' summa,' inqnit, 
* Saturni stella refrigerat.' Iter de- 
nique Saturni in hoc versatnr, quod 
suum circuitum absolvat triginta an- 
nis. 

w Miles corusci sideris] Deinde ipsa 
mens Martcm, alteram planetam Sole 
superiorem, contemplatur, ipsiusque 
propterea 'miles' nunc vocatur : 
Mars quippe, antiquis Deus belli, 



ruscum sidus,' quod Saturno magis 
splendeat : unde Tnll. II. de Nat. 
' Summa,' inquit, ' Saturni stella re- 
frigerat, media Martis incendit.' 

x Vel quocumque, Sfc.'] iv. Mens con- 
templatur Stellas fixas, quibus scili- 
cet ' nox micans' pingitur, earumque 
circuitus, sua pariter cogitatione cir- 
cumeundo, absolvit. 

y Exhausti fuerit satis~\ Id est, ubi 
prardicta satis cogitata fnerint : sic 
enim Cicero ad Qn. Frat. ' exbaustus 
est,' inquit, ' sermo hominiim :' quasi 
dicat : ea de re jam loqui est desi- 
tum : sic etiani Virgil, ii. Georg. vs. 
397. ' Est etiam ille labor curandis 
vitibus alter, Cui nunquam exhausti 
satis est.' 

1 Polum relinquat extimum, fyc\] v. 
Mens consideratis omnibus sideribus, 
et ipso etiam a^ there veloci, quo sidera 
circumfusa, at naves aquis, defcrun- 
tur, ascendit ad considerandum coe- 
lum quod vocant 'empyreiim,' quod 
praecipua sedes Dei vocatur, quodque 
ceteris commotis vulgo dicitur immo- 
tnni : undo doctissimus noster Anto- 
nius Hallams in Epigrammate, ciijus 
illud est argunientum, ' At sola Em- 
pyrei moles altissima cadi, Sancta 



PHILOSOPHIC LIB. IV. 315 

Hie Regum sceptrum a dominus tenet, 

Orbisque habcnas b temperat, 20 

Et volucrem currum c stabilis regit, 

Rerum coruscus arbiter. 
Hue te si reducem referat via, 

Quam nunc requiris immemor, 
Haec dices, mernini, patria est mihi, 25 

Hinc ortus, hie sistam gradum. 
Quod si terrarum placeat tibi 

Noctem relictam visere, 
Quos miseri torvos populi timent, 

Cernes tyrannos d exules. 30 



Rex Regum tenet sceptrum, et moderatur regimina mundi, immotusque gubernat 
currum mobilem, moderator prceclarus rerum. Si tuum iter reportet te hue rever- 
sum, quam patriam nunc oblitus quczris, hcec, dices, recordor, est mea patria : hinc 
ortus hie quiescam. Ex qua sede si volueris convertere oculos ad tenebras terrarum, 
quas deseruisti, videbis tyrannos, quos gentes affiictce metuunt sibi infensos, ex hac 
patria ejectos exulare. 



not#: 



Dei Divumque domus, vertiginis ex- 
pers Stat firma, et motn nunquam 
turbante cietur : Congrua nam ratio 
vult, alta ut pace fruentum, Atque 
quiescentum, sedes immota quiescat.' 
Deus, qui nunc appellatur ' Regum 
Dominus,' juxta illud Apoc.19. ' Rex 
Regum et Dominus dominantium ; et 
coruscus rerum arbiter,' ut a Seneca 
in Hercule Fur. vs. 204. vocatur 
' magnus Olympi rector et mundi ar- 
biter,' hie perhibetur ' sceptrum te- 
nere,' ' orbis habenas temperare,' et 
• volucrem currum stabilis regere :' 
quia quamvis Deus ubique sit, ubique 
agendo, Deus tamen, utpote qui pe- 
culiari raodo agitin hoc ccelo, peculi- 
ari etiam modo in hoc coelo videtur 
existere. Psal. 14S. ' Confessio et 
gloria ejus super ccelum et terrain.' 
Quinetiani ipse Aristoteles l.de M un- 
do : ' Summam,' iuquit, ' et primam 
sedem mundi sortitus est Deus.' Haec 
est nostras mentis patria, adeo ut vel 
ipsiReges, quatenus hi in tenis habi- 



tant, ' exules' haberi possint : sicut 
hie dicitur. 

a Sceptrum] Sceptrum, ipsa nomi- 
nis origine, est baculus sive virga re- 
galis : unde, signo pro re significata 
posito, sceptrum idem est quod im- 
perium hominis, a quo etiam ad De- 
um propter quandam imperandi si- 
militudinem transfertur. 

b Orbisque habenas'] Similitudine 
sumta ab equis, quos habenis hue il- 
lucque ad nutum flectimus : Deus 
quippe omnia sic regit, ut omnia, 
quocumque voluerit, moveantur. 

c Volucrem curruin] Auctor videtur 
speciatim intelligere omnem mobilis 
cceli orbem ; generatim tamen univer- 
sus Mundus corporeus dici potest 
1 volucer currus:' quia cum Mundus 
ille sit moles adeo conferta, nihil ut 
sitillic vacui, propterea nullus fit in 
Mnndo motus, quininibi fiatmateriaj 
motae circuitus. 

d Torvos .... tyrannos'] Torvus, a 
torquendo dittos, ille est, qui vultu 



:N<; 



UOF.TH1I DE CONSOL. 



vel potius oculis tortis interiorem fo- 
roris motum ita significat, ut tuenti- 
bus sit terribilis : hinc taurus prrcser- 
tini towns habetur, quod animal illud 
sepias hanc tormam iuduat. Virg. 
Ceorg. in. ' Optima torvae Forma 
bovis.' Porro cum exul, sive, at non- 
nulli scribunt, exsol, dicatur quasi ex 



NOT-E 

Solo sive patria pulsus, enmque ty- 
ranni in tcrris habitantes ex Solo sive 
potius calo, patria sua, veluti expulsi 
sint, ideo videri possunt exules. Ad 
Hebr. IS. ' Non kabemus liic ma- 
nentem civitatem, sed futuram inqui- 
rimus.' 



PROSA II. 

Tum ego, Papae, 6 inquam, ut magna* promittis ! nee du- 
bito quin possis efficere : tu modo quem excitaveris, ne 
raoreris. 1 Priuium igitur/ inquit, bonis semper adesse po- 
tentiam, malos cunctis viribus esse desertos, agnoscas lice- 
bit : quorum quidem ,J alteram demonstrate ex altero. 
Nam cum bonum malumque contraria sint, si bonum po- 
tens esse constiterit, liquet imbecillitas mali : at si fragili- 
tas clarescat mali, boni firmitas nota est. Sed uti nostra? 
sententiae fides abundantior sit, alterutro calle procedam, 
nunc hinc, nunc inde proposita confirmans. Duo sunt g 
quibus omnis humanorum actuum constat effectus ; volun- 
tas scilicet, ac potestas : quorum si alteratrum desit, nihil 



* Quanta. 



1 Retardcs. 



13 Edd. Delpk. et Hack, omittunt voculam quidem.— 14 Quem vcro affecisse 



c Papa] ( Papa?,' sive ut loquitur 
Plautus ' baba?,' est interjectio ko- 
minis mira subito accipientis ; quod, 
at conjicimus, hae voces prima? sint 
quas pueri, omnia ut ignorantes sic 
admirantes, proferre soleant 



NOT/E 

tentes : id autem probabit triplici 
argumentorum genere, quae contra- 
kere conabimur. 

s Duo sunt, fyc] I. Argumenti ge- 
nus. Qnicumque komo id adipisci- 
tur quod vult, is potensest : quieuni- 



f Primum igitur, ij-c] Pkilosopkia que vero vult aliquid, quod non adi- 

proponit, quod sibi in kac oratione piscitur, is est impotens : quod effec- 

probandum incumbit, videlicet et tuskumanus, unde quis judicatur esse 

probws potentes et iinprobos impo- vel non esse potens, neccssitndinem 



PHILOSOPHISE LIB. IV. 317 

est quod explicari queat. Deficiente ctenira voluntate, ne 
aggreditur quidem quisque quod non vult : at si potestas 
absit, voluntas frustra sit. Quo fit, ut si quern videas vellc 
adipisci quod minime adipiscatur, huic obtinendi quod vo- 
luerit, defuisse valentiam '" dubitare non possis. Perspicu- 
um est, inquam, nee ullo modo negari potest. Quern vero 
efTecisse I4 quod voluerit videas, num etiam potuisse dubi- 
tabis ? Minime. Quod vero quisque potest, in eo validus ; 
quod vero non potest, in hoc imbecillis esse censendus est. 
Fateor, inquam. Meministine igitur, inquit, superioribus 
rationibus esse collectum, intentionem omnem voluntatis 
humanae, quaes diversis studiis agitur, ad beatitudinem festi- 
nare 1 Memini, inquam, id quoque 1J esse demonstratum. 
Num recordaris, beatitudinem ipsum esse bonum ; eoque 
modo cumbeatitudo petitur, ab omnibus desiderari bonum? 
Minime, inquam, recordor, quoniam id memoriae fixura te- 
neo. Omnes igitur homines, boni pariter ac mali, indis- 
creta intentione ad bonum pervenire nituntur. Ita, in- 
quam, consequens est. Sed certum est, adeptione boni 
bonos fieri. Certum. Adipiscuntur ,6 igitur boni quod 
appetunt. Sic videtur. Mali vero si adipiscerentur quod 
appetunt bonum, mali esse non possent. Ita est. Cum 
igitur utrique bonum petant, sed hi quidem adipiscantur, 
illi vero minime ; non dubium est, bonos quidem potentes 
esse, qui vero mali sunt, imbecilles. Quisquis, inquam, 
dubitat, nee rerum naturam, nee consequentiam potest con- 

m Poteslatem. 



vulg. Quern vera, inquit, effecisse Reg.— 15 Thuan. uterque, uterque Vict, tt 
Keg. Uludquoque. — 16 Keg. certiim,inquam,adii>iscuntur.— 17 Ms. Erfurt, pknius. 

NOT7E 

habeat cum voluntate et potestate, velit beatitudinem, quain probus, non 

quarum utraque est in primo, et al- improbus adipiscitur : siquideni ut 

tera tantuin in secundo illo homine. bonus non dicitur nisi adeptione boni 

Atqui homo probus id adipiscitur summi, ita mains non dicitur nisi pri- 

quod vult ; improbus vero quod vult vatiouc tjusdem boni. 
non adipiscitur ; cum uterque suam 



318 BOKTHII l)H OONisOL. 

sklerare rationum. Rursus inquit: Si duo sunt 1 ' quibutf 
idem secundum naturam " propositum sit, eorumque anus 
naturali officio idipsum agat, atque perficiat ; alter vero na- 
turalc illud officium minime administrare queat, alio vero 
modo quam naturae convenit, non quideni impleat proposi- 
tum suum, sed imitetur implentem ; quemnam horum va- 
lentiorem" esse decernis ? Etsi conjecto/ inquam, quid 
velis, planius q ' 7 tamen audire desidero. Ambulandi, in- 
quit, motum secundum naturam esse hominibus num nega- 
bis? Minime, inquam. Ejusque rei pedum officium esse 
naturale num dubitas? Ne hoc quidem, inquam. Si quis 
igitur pedibus incedere valens ambulct, aliusque, cui hoc 
naturale pedum desit officium, manibus nitons, ambulare 
conetur, quis horum jure valentior existimari potest? 
Contexe, inquam, cetera: nam quin naturalis officii potens, 
eo, qui idem nequcat, valentior sit, nullus ambigit/ Sed 
summum, inquit, bonum, quod l8 aeque malis bonisque pro- 
positum est, boni '9 quidem naturali officio virtutum petunt ; 
mali vero variam per cupiditatem, 10 quod adipiscendi boni 

" Ex instinctu naturte. ° Potentiorem. p Quamvis conjectura assequor. 

v Clarius. r Dubitut. 



— 18 Mss. et ed. Norinib. nullus ambigat. Sed summum bonum quod. — 19 Proposi- 
tum, boni edd. Delph. et Hack. — 20 Ms. Erfurt. Mali verovaria cupiditate. — 1 

NOT7E 

h Rursus inquit : Si duo sint, ^fc] n. cio discedens aut quiescat ant niani- 

Ars;umenti genus. Ex duobus, qui- bus tantuni nit ens ambulct ; prior 

bus ab ipso natura? auctore constitu- poteus, posterior imbecillis habendus 

turn est aliquo tendere, si alterum est. Atqui ex bono et malo homine, 

officio parens, illuc tendat; alterum quibus ab ipso naturae auctore con- 

ab officio decedens aut moretur, aut stitutum est ad summum bouum ca, 

certe alio deflectat; prius potens, quam Deus utrique ab ortu impres- 

posterius impotens haberi debet : sit, propensione tendere ; bonus offi- 

enm enim potentia nihil sit aliud, cio suo functus ad summum bonum 

quam instinctus ille ab auctore natu- tendit, malus vero a suo officio dece- 

rae acceptus, potentiae est pervenire, dens aut gradum sistit, aut variis 

imbecillitatis non pervenire quo Dcus cupiditatibus abreptus ad bona cadu- 

vocat : sic ex duobus hominibus, qui- ca deflectit. Igitur bonus potens, 

bus ab ipso naturae auctore consti- malus vero imbecillis habeatur, nc- 

tutum est pedibus ambulare, si alter cessc est. 
officio functus ainbulet, alter ab offi- 



PHILOSOPHIC LIB. IV. 319 

naturale officium non est, id ipsum' conantur adipisci. An 
tu aliter existimas? Minimc, inquam; nam' etiam quod 
est consequens, patet. 4 Ex his enim qua3 concesseram, bo- 
nos quidcm potentes, malos vero esse necesse est imbecil- 
Ics. Recte, inquit, praecurris : ? idque, uti medici sperare 
solent, indicium est erectae jam,resistentisque naturae. Sed 
quoniam te ' ad intelligendum promtissimum esse conspi- 
cio, crebras ' coacervabo rationes. Vide enim quanta vi- 
tiosorum hominum pateat infirmitas, qui ne ad hoc quidera 
pervenire queunt, 4 ad quod eos naturalis ducit, ac paene 
compellit iutentio. Et quid ? si hoc tam magno, ac paene 
invicto praeeuntis naturae deserentur auxilio? s Considera 
vero quanta sceleratos homines habeat impotentia. Ne- 
que enim levia, ac ludicra pvaemia petunt, quae consequi 
atque obtinere non possunt : sed circa ipsam rerum sum- 

* Quin. ' Frequentes. 



Non est, idem ipsum Delph. etHack. — 2 Ms. Rittersh. Nam quod etiam consequens 
est putet. — 3 Uterque Tlman. percurris. ' Audi mecum Veteres, et sententiam 
acutam effice : Recte, inquit, prcecurris.' Bernart. — 4 Mss. queant. — 5 ' Et 
quid ? si . . . . invicto compellit p. n. deserentur auxilio] Quid illud compellit ? ejice, 
et ex Ms. Rittersh. item edd. Norimb. et Flor. ita lege: Et quid? si .. .in- 
victo p. N . descrerentur auxilio.' Sitzm. Desererentur exhibent etiam edd. Delph. 

NOT;E 

' Sed quoniam te, §c.~\ m. Argumen- qui incedens ad eum usque pervenit 

ti genus. Si quo spectet intentio, locum, ultra quem progredi non licet; 

consideraveris, bine quaedam tam bo- ille vero infirmior, qui ab eo, ad quem 

normn, quam malorum patebit infir- pervenire intendit, loco deflectens 

mitas ; sed malorum major. Utro- ne ilium quidem attingit locum, ad 

rumque, inquam, patebit infirmitas: quem errore suo videbatur duci ; ita 

quoniam cum utrique ad summum boni, utpote qui ad ultimum finem, 

bonum aspirent, hue neutri pervenire compellente tamen Deo, accedunt, 

possunt, nisi praeeunte, ducente, ant potentiores ; mali vero, utpote qui, 

fYre compellente intentione, magno nihil obstante insita propensione, ab 

illo ac paene invicto przeeuntis natu- ultimo fine aberrantes nehaec quidem 

rse vel potius Uei auxilio, quam in- attingunt bona, quibus noctes dies- 

tentionem a Deo ad Deum ipsum que inhiant, infirmiores sunt: quod 

adipiscendura acceperunt: quo au- attendenti ad causas hujusmodi erro- 

tem majori opus est auxilio ad pro- lis magis ac magis patebit : nam vel 

grediendum,eo minores videntur pro- mali recedunt ab eo, quo insita illo- 

grediendi vires. At major malorum rum iuclinatio ferre videtur, ignora- 

patebit infirmitas : sicut enim ex tione, vel perturbatione, vel scientia 

Huobus proficiscentibus ille potentior, voluntateque. 



320 BOETHII DE CONSOL. 

mam, verticcmque deficiunt, nee ineo raiseris contigit 6 cf- 
fectus quod solum dies noctesquc moliuntur : 7 in qua re 
bononim vires eminent. Sicut enim cum, qui pedibus in- 
cedens ad cum locum usque pervenire potuisset quo nihil 
ulterius pervium jaceretincessui, 8 ambulandi potentissimum 
esse censeres ; ita cum qui expetendorum finem, quo nihil 
ultra est, apprehendit, potentissimum necesse est judices. 
Ex quo fit, quod huic objacet,"9 ut iidem scelesti, iidem vi- 
ribus omnibus IO videantur esse deserti. Cur enim relicta 
virtute vitia sectantur? inscitiane* bonorum? sed quid 
cnervatius' ignorantias cascitate? An sectanda noverunt, 
sed transversos eos libido praecipitat? ' sic quoque intem- 
perantia fragiles sunt qui obluctari 1 " 11 vitio nequeunt. An 
scientes, volentesque, bonum deserunt, ad vitia deflectun- 
tur ? I2 m Sed hoc modo non solum potentes esse, sed om- 
nino esse desinunt. Nam qui communem omnium quas 
sunt finem relinquunt, 15 pariter quoque esse desistunt. 
Quod quidem cuipiam minim forte videatur, ut malos, qui 
plures hominum sunt, eosdem non esse dicamus : sed ita 

u E contrario. * Infirmius. w Resistcre. 

et Hack. — G Conlingit edd. easdem.— 7 Ms. Rittersh. Quod solum diebus ac 
noctifms m. — 8 Virt. inccssu. — 9 ' Codicis niei lectio cur displiceat ? huic ad- 
jacet.' Bernart. — 10 ftlss. cum edd. Noriiub. et Flor. Ut iidem scelesti virilms 
omnibus. — 11 Edd. Delph. et Hack, intemperantiafragiles, qui obluctari. ' Qui 
obketuti] Rectius Mss. ut et ed. Norimb. cum Flor. qui obluctari.' Sitzni. 
* Qui olileclari'] Nemo tarn mucosis naiibus, ut mendum non persendscat : 
quanto melius ut ex scriptis rcposui! qui obluctari.' Bernart. — 12 Mss. de- 
fiectunt. — 13 Ms. Rittersh. Nam qui omnium, qua sunt , communem finem relin- 

NOTiE 

h Inscitiane] Sen boni veri, a quo omnino esse desinunt, non quidem 

recedunt; seu boni ementiti ad quod quoad rem spectat: improbi enim 

accedunt? sed ignoratione, utpote illi semper ex metite et corpore, dua- 

quae nihil est, nihil est infirmius. An bus rebus inter se conjunctis, con- 

1 Transversos eos libido pracipitaf] stant : sed quoad modum attinet: 

Hoc est, an perturbatioue? at hoc cum enim Deus non minus sit finis 

magnum est argumentum infirmioris ultimus mentis humanae, quam ejus* 

mentis, quippe qua? mancipii corpo- dem est prima causa ; ut mens huma- 

ria motibus victa obsequitur. na dicatur esse secundum modum, 

•" An scientes, volentesque, bonum de- hsc ad Deum debet tendere, ut no- 

scrunt, ud vitia deflectuntur] Sed hoc tione, sic voluntaria propensione,quo 

modo non solum potentes cs^e, sed modo improbi ad Deum non tendunt. 





SOUTHERN BRANCH 

JERS1TY of CALIF* 
LIBRARY 

NGELE • 









»p*m 



a a 






■ •< » 



» 



. -. V V w 



mm 



Tf 



Wife* 






i 



1 



wt\*±i 











SPF1 l v i'i -5 




LiBfc*«"v 'lit J 


HB^OrLSrilin 


v v 


jRr? 


fV^FVB i 




f|; 









■I 9 : y v 



m^sili 



«f *?.? y y^&Yv^