(navigation image)
Home American Libraries | Canadian Libraries | Universal Library | Community Texts | Project Gutenberg | Biodiversity Heritage Library | Children's Library | Additional Collections
Search: Advanced Search
Anonymous User (login or join us)
Upload
See other formats

Full text of "Deltion tēs Historikēs kai Ethnologikēs Hetaireias tēs Hellados"

This is a digital copy of a book that was preserved for generations on library shelves before it was carefully scanned by Google as part of a project 
to make the world's books discoverable online. 

It has survived long enough for the copyright to expire and the book to enter the public domain. A public domain book is one that was never subject 
to copyright or whose legal copyright term has expired. Whether a book is in the public domain may vary country to country. Public domain books 
are our gateways to the past, representing a wealth of history, culture and knowledge that's often difficult to discover. 

Marks, notations and other marginalia present in the original volume will appear in this file - a reminder of this book's long journey from the 
publisher to a library and finally to you. 

Usage guidelines 

Google is proud to partner with libraries to digitize public domain materials and make them widely accessible. Public domain books belong to the 
public and we are merely their custodians. Nevertheless, this work is expensive, so in order to keep providing this resource, we have taken steps to 
prevent abuse by commercial parties, including placing technical restrictions on automated querying. 

We also ask that you: 

+ Make non-commercial use of the files We designed Google Book Search for use by individuals, and we request that you use these files for 
personal, non-commercial purposes. 

+ Refrain from automated querying Do not send automated queries of any sort to Google's system: If you are conducting research on machine 
translation, optical character recognition or other areas where access to a large amount of text is helpful, please contact us. We encourage the 
use of public domain materials for these purposes and may be able to help. 

+ Maintain attribution The Google "watermark" you see on each file is essential for informing people about this project and helping them find 
additional materials through Google Book Search. Please do not remove it. 

+ Keep it legal Whatever your use, remember that you are responsible for ensuring that what you are doing is legal. Do not assume that just 
because we believe a book is in the public domain for users in the United States, that the work is also in the public domain for users in other 
countries. Whether a book is still in copyright varies from country to country, and we can't offer guidance on whether any specific use of 
any specific book is allowed. Please do not assume that a book's appearance in Google Book Search means it can be used in any manner 
anywhere in the world. Copyright infringement liability can be quite severe. 

About Google Book Search 

Google's mission is to organize the world's information and to make it universally accessible and useful. Google Book Search helps readers 
discover the world's books while helping authors and publishers reach new audiences. You can search through the full text of this book on the web 



at |http : //books . google . com/ 



^F^ • 



C» ι• 



ν .y 



i "Λ- 






If 



I / 



1.. 






^'. 






ί^' 



OF R. M. DAWKINS' COLLECTION 



NO 



OF BOOKS OF USE TO THE HOLDER OF 
THE BYWATER AND SOTHEBY CHAIR 
OF BYZANTINE AND MODERN GREEK 
IN THE UNIVERSITY OF OXFORD 



^AwkiM /as'/. 1)3^/ 2 






Digitized by VjOOQIC 







)igitized by 



Google 



Digitized by 



Google 



ΔΕΛΤΙΟΝ 

ΤΗΣ 

\innm m mumm 

ΕΤΑΙΡΙΑΣ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΟΣ 



Digitized by LjOOQIC 



"^ — - ■ 



-Λ 



Digitized by LjOOQIC 



ΔΕΛΤΙΟΝ 



ΤΗΣ 



mfiMi m eimiiiritgi 



ΕΤΑΙΡΙΑΣ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΟΣ 



TOJdOS ΠΡΩΤΟΣ 



ί litQJlu κ 



ΕΝ ΑΘΗΝΑΙΣ 
ΚΚ TOT ΤΤΠΟΓΡΑΦΕΙΟΤ ΑΔΕΛΦΩΝ ΠΕΡΡΗ 

«Π m ΠΛΑΤΕΙΑΣ ΤΟΓ ΠΑϋΕΠΙΧΤΗΜΙΟ^ 



Digitized by LjOOQIC 




Digitized by LjOOQIC 



ΠΡΟΑ.ΟΓΟΣ 



Ή (ΑΛέττ) του παριλθόντος βίου αύτου παντι jùv eOvei ίΐηβάλλ•- 
τβι ίιηταχτιχως, τφ Ιλληνιχφ δ|χ.ως xaOierrf τη\ ύψίστην τών υπο- 
χρεώσεων αύτου. Έκ τών παλαιών εθνών, ώς τοιούτον καΐ πολιτι• 
χον άγον ^ίον, μόνον το έλληνυών έθνος περιεσώθη, ρ•έχρι τών η|χ.ε- 
ρών Ύ){ΜΑν* άλλα χαΐ ουδείς τών επΙ γης λαών υπέστη τοιαύτας χαΐ 
τηλιχαύτας («.εταβολάς, είτε εσωτεριχάς, είτε εζωτεριχάς, οίας η Ik" 
ληνιχ^ φυλτ)• Του έτερου τών αρχαίων εθνών, άλλα χατα το ΎψΛ(ίυ 
επιζήσαντες, τών Ιουδαίων, ή θρησχΕυτιχη πίστις άπέμεινεν η αύτη 
χαΐ αναλλοίωτος, συνεπαγαγουσα το άναλλοίωτον του πvευ[J^ΛτιxoO 
χαι έθνιχου χαραχτηρος αυτών. Τών Ελλήνων ή θρησχεία (μετεβλή- 
θη, ηλλαξβν εχ θε(αλίων, αυτοί i* εγένοντο της ιδίας θρησκείας οΐ 
ανατραπείς. Μεταβολή τοιαύτη βιπετο, δτι Ι(αλλε να επίδραση του 
έθνιχου χαραχτηρος. Την επίδρασιν ταύτην έπετκιναν αΐ ποιχιλαι ξε- 
νιχαΐ καταχτήσεις , αΐ άπό Εωραίων (χέχρι Τούρχων χαταχλύσασαι 
τχς έλλ-ηνιχας χώρας xçtl περιβαλουσαι το ελληνιχον ίθνος. Ή (τε- 
λετή εντεύθεν του βίου του έλληνιχου ίθνους, άπο της άφανείας της 
7θλ&τιχΎ)ς ανεξαρτησίας χαΐ τ^ς υποδουλώσεως αύτθυ,|χέχριτών χαθ* 
ή|&1ς ήρ^ρέ&ν, συνιστ^ (ΐίαν τών υψίστων επιβολών τών χαθ * ή(λας 
Ελλήνων. Δέον «να άποδειχθ^ ου (livov ή Ινότης τοΟ έλληνιχου 
βίοο, ού (Αονον το στερεον της ουσίας χαΐ της χεφαλακώδόυς ιδέας «υ« 

Digitized by LjOOQIC 



του, άλλα και να όρισθη, τίς ο άληθης έλληναος βίος καΐ τίς η δε- 
σπόζουσα χαι χυριεύουσα ιδέα εν ολφ τφ (jE^axpi}^ αίώνι του ίλληνιχου 
βίου. Όπως στοιχεία τινά επιζήσωσι τοιαύτης καταστροφής, δπως 
ίϊέαι τίνες και δοξασίαι έπικρατησωσι παντοίας επαναστάσεως εσω- 
τερικής και ποικι7.ων ίξωθεν επιδρο(Λων και αντιθέτων κατακτήσεων, 
βεβαίως αΐ ίδέαι και αΐ δοξασίαι αύται είσι συ[χ.<ρυεΐς r^ έλληνικ({^ 
βίφ καΐ τα αιώνια θε|χ.έλια αύτου. Τίνες αΐ ίδέαι, τίνες αΐ δοξασίαι 
αύται, αΐ διηκουσαι δΓ δλης της νυκτός της ξενικής κατακτήσεως 
καΐ του λήθαργου του πολιτικού βίου, πρόκειται το κυριώτατον πρό- 
βλη(Λα του φιλοσόφου *Έλληνος ΙστορικοΟ, εκ δε της ακριβούς και τε- 
λείας επιλύσεως τούτου ηρτηται ή εν τ<|^ (ΐέλλοντι σώφρων και επι- 
τυχής άνέλιξις του ελληνικού βίου* διότι παραπαίουσι τα ίθνη , τα 
έκτρεπό(Αενα της ιδιοφυίας αυτών, ή εκζητουντα, εν (ΐορφαΤς καΐ εν 
διατυπώσεσιν, άντικεΐ(χέναις τψ δλφ βίφ αυτών, το κράτος καΐ την 
δύνα(Λΐν. 

'Αλλ* δπως ή τοιαύτη εργασία συντελεσθη πλήρης, δπως ολόκλη- 
ρος καΐ καθ ' δλα ερευνηθη ό ελληνικός βίος εν τφ παρελθόντι κατά• 
κλυσριί)^, ή συναγωγή πάντων τών στοιχείων των ποικίλων εκδηλώ- 
σεων του βίου τούτου εν τη περιόδφ ταύτη πρόκειται επιβολή της 
πρωτίστης ανάγκης. Τήν συναγωγήν τών στοιχείων τούτων προτίθε• 



Digitized by LjOOQIC 



ζ•. 



til η άπο του τϋαρελθόντος ?τους Ι&ρυοβΤσα εν 'Αθήναις ^îazoçixi^ 
ml έθτοΛογιχ^ ^Εταιρία ζής ^EJMiâoç, τη iStqc ταύτη Se πρόχεί" 
τιι vi υπηρέτηση το έπ' αίσίοις άττο της (Π)(Αερον εκδιδό(Λενον wtpio- 
ΐαον αύττίς. Ή Εταιρία ανέλαβε το έργον της περισυναγωγής πάν- 
των των (Λνηρχίων του έλληνιχου βίου, κατά τους χρόνους της εκλεί- 
^ιως αύτου άπο του ελευθέρου κόσ(Λθυ καΐ καθ' ας ήριέρας έτέλει το 
ίλληνικον Γένος ίουλον ταύτη η εκείνη τη ξένη κατακτήσει. Ούίεν 
Είνον τη [Αελέτη η(ΐΛ)ν εκ των άφορώντων εις τ•ν καθ * δλα βίον του 
Ιλληνικου ίθνους, είτε τον κατ' οίκον, είτε τον κατ* έκκλησίαν, εϊτε 
τον κατά τους ποικίλους κλάδους της άνθρωπίνης εργασίας. Δέον ίνα 
ι?«ρισυναχθη καΐ αύτο το σ(Λίκριστον λείψανον, καΐ αύτο το περιφρο- 
voOjuvov θρύ(Λ(χα της έκλιπούσης υπάρξεως* διότι πολλάκις η λύσις 
βτουίβαοτάτων αποριών καΐ θεριελιωδών προβλη|χ.άτων ηρτηται , 
WW της διασώσεως ένος άση(Λάντου λειψάνου. Ή επιστηριη άπο ένος 
Offroîj πολλάκις άνφκοδόι^ησεν όλόκληρον ζώον εκλιπόν. Ό (ΧΛργα- 
pirriç εΰρηται εντή^ βορβόρφ, εις τα ίγκατα Si τα σκοτεινά της γης 
τέ πολύτΐ(ΐα μέταλλα. 

Ώ ^Ιστορίχή χαΐ έθτοΛογιχί( ^Εταιρία της ^ΕΖΙάίος επικαλεΐ** 
tau, εν τψ ΐργφ τούτφ την άρωγην παντός *Έλληνος και ξένου'διότι 
ΐύτυχως, τό γε νυν, η (ΐεγάλη πολιτεία της ίπιστη|ΐης δεν ποιείται 



Digitized by LjOOQIC 



t) . 



^ictxfiaiiç φυλετικας εν τ(^ ύψίίττφ ?ργφ αύτης. Το περιοίικόν, ου 
ανέλαβα την IxSo^tv, Ισται ΐν τών τα|Α£{ων, εν φ άποθησαυρισθγισον- 
ται δσφ ενβστι πλείονα τών 5ιίαγ(Λάτων περί του βίου του ελληνικού 
Γένους, κατά τους χρόνους της άφανείαςαύτοΰ άποτης 6(Λοσπον5ίας τών 
ελευθέρων εθνών. *Ας σπεύσωσιν εις το ΐργον οΐ δυνά(Λενοι, περισώ- 
ζοντες δσφ ενεστι πλείονα τών (Ανη(Αείων του παρελθόντος καΐ συντε- 
λουντες ούτω εις την τελειοτέραν καΐ πληρεστέραν Χιαφώτισιν αυ- 
τού. *Ας έλπίσω[Αεν 5έ, δτι,τοΰ έργου της περισυναγωγής χωρουντος 
προς την τελείωσιν αύτου, καΐ οΐ προωρι<τ(χένοι εις την εκ τών άπο- 
θησαυριζθ(Λένων φιλοσοφικωτέραν σύνθεσιν ουκ έκλείψουσι τ^ Έλ- 
ληνκτριφ. 

Έν ^Αθ^νβις, Tg Η Ίοϋλίοϋ 1883. 

ΤίΜΟΛΕΟΝ Ι. ΦΐΑΗΜυΝ 

Πρ<{εδρος τΐίς έθνολογιχ^ς %λ\ Ιντοριχ^ς 

Έταφ^αςτης 'Ελλάδος. 



Digitized by LjOOQIC 



AI ΑΣΘΕΝΕΙΑΙ 

ΚΑΤΑ ΤΟΓΣ ΜΓΘΟΪΣ TOT ΕΛΛΗΝΙΚΟΥ ΛΑΟΤ. 

ΓΠΟ 
Ν. Γ. ΠΟΛΙΤΟΥ. 



Α'. 



ΑΗια ào5«vu6v : Ζκοχ>λή«». βλός, ^(Αβολθ(, μάγοι.— •tpoMctCa a^tftv ύ«6 
Û«« <Μ dvOp«fiMiô^.— ACm^k «Ot1|^ tlf {ρήμονς tonoiif.- DpdlJtH icpôf 



tiD έ>ληνιχου λάου θχ πιριορισθώ{αν et; την ίζέτασιν ίιαίνων (λόνον 
tdt γνίΜτΰν τ}{ΐΖν χροληψβων, δσαι όπωςδιήινοτΕ «υνδέονταα προς μυ• 
Ιΐκκ( ποιρβ((ΤΤχσ»ς- λότι η fpeuvoc τών της ^{^ώ^ους ίχτριχης χαΐ 
Tik (ΐαγυαίς θΕρ&πείας άποτβλβΤ θ4{Λα ιλον, περί ου lmfoX^tf90|Ac6oc 
va λ«λά€ω(αν άλλοτε. 

Ό χοΜς λαός, άγνοον (Ι»ς ευώς τους φυ<ηολογιχους νομον^ xeti 
α^Λχώ^ vi ε(Αβχθύνη εις την έζέτα^ιν τών παθολογικών φχινο(Λέ• 
t«v, άπο^ίΧωσι την γένεσιν τών νόσων εις διαφόρους ζίνας έπηρι(ας, 
Βς )υνχ(αις εχτος του ανθρωπίνου σώ{Αχτος ενεργούσας. Έζ άναλο* 
yktC & xpiv4^, υποθέτει οτι η της ασθενείας αιτία είναι σχώληζ η 
«ήληχες, είσχωρησαντες ίζωθεν είς το άνθρώπινον σώρ^α, έπειίη 
f^ct 5τι σχώληχες λυ{χαίνονται χαΐ διαφθείρουσι τους χαρπους χαΐ 
^ΙΙάλλοντα ίένίρα. Αύτη il φρονουμιεν, δτι είναι ή αρχιχη χαΐ 
4*ΐβΐίστζτ») άντίληψις περί τών αιτίων τών νόσων πάρα πδίσι τοΙς 
■*tà ^ύαιν λαοΐς. Έν ΈλλάΧι πιστεύεται χοινώς υπό του λάου δτι 
•Δΐιιξ προξενεί πολλας ασθενείας, (χάλιστα δέ την όδονταλγίριν. Ευ• 

âlAT. 1ST. ΒΤΑΙΡ« i 



Digitized by LjOOQIC 



2 At Α51ΘΕΝΕΙΑΙ ΚΑΤΑ ΤΟΥΣ ΜΤΘΟΠΪ 

νηθεις δ* είσΐν αΐ φράσεις zàr τρώει τό σχον,Ιήχι^ μου * μπήκαν τα 
σκουλήκια J λεγό(χ.ενα καΐ επΙ ηθικών βασάνων παραπλήσια Χε ταυ- 
ταις είναι καΐ η φράσις/** ίψαγαν τα 'γίδια. Ότι ό(Λ0ΐα τις πρόλη- 
ψις έπεκράτει και πάρα τοΤς άρχαίοις ελλησιν εζάγο(χεν εκ της έπο- 
(ΐένης ελληνικής έπφΧης κατά του λειχηνος (inpetigo), ην αναφέ- 
ρει ό Πλίνιος: 

Φεύγετε, κβνθβρίδες, λύχος «γριος βΤ{ΐ« (1) διώχει (2). 

Οι της επφδής ταύτης ποιού(χενοι χρησιν έπιστευον βεβαίως, δτι ό 
λειχην προέρχεται εκ κανθαρίδων έδρευουσών ύπο το δέρ(Λα. Την εί- 
κασίαν δε ταύτην πιστουσιν αΐ δοζασίαι των πλείστων λαών περί της 
άρχης τών νόσων. Έν Labruguière του Montagne noire της Γαλλίας, 
ά(Αα τις άσθενήση βαρέως έξορκίζουσι το δένδρον άκτέαν (sambucus 
ebulus) να 'βγάλη τα σκουλήκια άπο το (λέρος που 'ζέρει, άλλως 
το άπειλοΰσιν, δτι θα του κόψωσι τα πόδια (3). Διότι υποτίθεται, 
δτι τα δένδρα βλάπτουσι δια τών έν αύτοΤς παρασίτων έντόριων, ί>ς 
διδάσκει παλαιά τις λιταουικη πρόληψις (4). Σκώληκες, ψυχαί, κάρ.- 
παι, φρυνοι καΐ τα τοιαύτα, εισδύοντα εις το άνθρώπινον σώ[χ.α προ- 
ξενουσι διαφόρους ασθενείας, προ πάντων όζεϊς πόνους. Οΐ ΓερμιανοΙ 
καλουσι Worm (σκώληκα) πολλας ασθενείας* ως Finger-wurm, 
Haut-Wurm, Knochen w., Leder w., Shwanz η Sterz w., 
Toll wurm (έπΙ τ-ίς λυσσης τών κυνών.) (5) Schabe γερριανιστί κα- 
λείται ή σίλφη καΐ δεp|Jιατική τις ασθένεια (6). Ό Μάνναρτ αναφέρει 
καΐ άλλας ό(Λοίας λέξεις, ως Fieischwurm, Beînwurm, Mark- 
wunn, Haarwurm κλπ (7). Πολλοί δε συγγραφείς ποιούνται λόγον 

(1) Δ. Γ. δμμε. 

(2) ΡΗη., Ν. Η. XXVII, 11 § 75. Κατά τον Πλίνιον, τρίβεται λ^Οος χοινός jcafwt 
τους ποταμ.ο2)ς ε&ρισχ(^(χενος, εφ* ου βρύον ξηρόν χα\ λευχον, μετ* ^λου λίθου χ«1 «ν- 
θρωηίνοο σιΑου* χ«Ί ό λίθος ίχείνος προστρίβετβ* τι5 πάσχ^οντι μέλει του βώμβτος, »«ΐ' 
λεγομένης τί|ς χατάτων χανθοφίδων έπαιδξς. — Τό Ιπι βράχων τταρά τάς πηγας φ«ομ*" 
νον ξηρόν χα\ λευχόφαιον βρύον χαλείτβι χοινΰς λειχήνα, τοοτο δ* άποξβίίμενον εν 
Μάντ] επιτίθεται έπ\ τών λειχι{νων προς θεραπείαν. 

(Ζ) De Nore, Goûtâmes etc. des provinces σ. 102. 

(4) ΙΙαρα Mannhardt, Wald-u. Feldkulte. 1875 I σ. 12, 13. 

(5) Sanders, Wôrterbuch d. deotschen Sprache. Lpz. 1865 II ev λ. Wurm. 

(6) Sanders εν λ. 

(7) Mdnnbardt I <j. i3. 



Digitized by LjOOQIC 



TOr ΕΛΛΗΝΙΚΟΥ ΛΑΟΓ. 3 

χιρί της προλήψεως ταύτης, τα (χάλιστα XiaXêXojAevYiç irapoc τοΤς 
γι^[ΐινιχοΤς λαοϊς. *Αρκού(Λ6θα Χε να χαραπέ(Λψω{Λ.εν εις τούτους χαΐ 
îti τίς ό^αοίας προλήψεις των 'Αγγλοσαξόνων (1). 'lS(qc εν Γερ[Ααν{ί|ρ 
ά^ίίοται η οδονταλγία εις σχώληχα, χαΐ έπφδαΐ ύπάρχουσι, λ ων 
όι^έρονται παράπονα εις δένδρον, άπιδέαν η ελάτην, δτι τρείς σχώ• 
ληχες δάχνουσι τον πονοΰντα (2). Άλλα και πάρα λαοϊς {χη εύρω- 
ΐΐΓΧϊχοϊς άπαντ^ ή αύτη πρόληψις. Έν Παλαιστίνη πιστεύεται, δτι 
οχώληχες άίηφάγοι προξενουσι τα χοιλιαχα νοση|χατα (3). Οΐ Μαν- 
ίΟυροΟτοι της Βρασιλίας δοξάζουσιν, δτι αΐ πλεΐσται άσθένειαι προέρ- 
χονται έχ σχώληχος, δν εξάγει δ γόης ιατρός, εχ{χ.υζών το άλγουν 
fupoç (4). Οι ΚιχαΤοι της Μέσης Ά(χεριχης άποδίδουσιν επίσης την 
όίονταλγίαν εις σχώληχα. α Ειξεύροριεν να έζάγω[χεν τους σχώλη- 
χας εχ τών όίόντων... διότι σχώληξ είναι ό προξένων σοι τας άλγη• 
ΐόνας»• ίλεγε γόης τις προς πάσχοντα εξ δΧονταλγίας άρχηγον τών 
Κιχαίων (5). Ταύτα Χε πχντα πείθουσιν η{Λ.ας δτι έν άρχη η περί 
γενέσεως τών νόσων ίΧέα ίιεπλάσθη Ισως, ως ανωτέρω εΙπο(Λεν, εξ 
αναλογίας προς τα δένδρα χαΐ τους χαρπούς, διότι αδύνατον βεβαίως 
Ù 7αραδεχθώ{λεν δτι παρ ' αλλήλων παρέλαβον ταύτην οΐ λαοί της 
Ευρώπης χαΐ οΐ ιθαγενείς άγριοι της Άριεριχης. 

Άλλ* ή άρχιχή αύτη ιδέα, χαίτοι τοσαϋτα (^έχρι του νυν διετη- 
ρηθησαν Γχντο αύτης, (χετεβλήθη κατόπιν, πάσαι δ' αΐ περί ίατριχής 
tiioiîaijjc^vioii συγχεφαλαιουνται επί πολλούς αιώνας εις τρεΤς θεριε* 
λιώδεις δοξασίας* πρώτον δτι ή ασθένεια επέρχεται εξ έχθρας τφ άν• 
θρώπφ υπερφυσικής δυνάμεως, χαΐ δι* υπερφυσικού επίσης τρόπου 
χρέττει vit τ^ολερ,ηθ^Ι• δεύτερον δτι 6 άνθρωπος συνδέεται δια ριυστη- 
ρι»δών δεσιχών {ΐ^τα της φύσεως, οπόθεν έξήρτηνται η τε ύγίεια καΐ 

(1) Grimm, D. Myth. σ. H09. 4142. 4115. 1122. 1183 γ' ιχδ. (β. 968. 970 
971. 973. 979. 1032. τ. III β. 341 8Ίχδ.).— Kuhn, Zeitschriflf. vergl. Sprochf. 
Xm β. 63-74 131-151.— Wultke, AbergL 2« M. § 231. 526. σ. 161. 329.— 
OrohaianQ, Aberglaaben aas Bobmen I a. 147 xi. 153.— Maunhardl, ivO. 
».— F. Liebrecht, Zur Volkskunde σ, 79. 

β) MaQohardt σ. 14-15. 

|3) Ewald, Gescb. d. Volkes Israel. 2x ιχδ. 1858 τ. VII, σ. 332 παρά Mann• 
hidle. 13. 

(4)01obu8, 1871τ. ΧΧβ. 201. 

(^) Brasseur de Bourboarg, Popol-^Vub. Ouvrage original des indigènes 
AiOuatemala. Paris, 1861 a. 41, 



Digitized by LjOOQIC 



4 AI ΑΣβΕΝΕΙΑΙ ΚΑΤΑ ΤΟΥΣ ΜΓΘΟΤΣ 

αΐ άσθένειαι αύτου• καΐ τρίτον, δτι η ασθένεια είναί τι ouyxcxpipi- 
νον, έχθριχον, εισχωρούν εις το σώ^Λα χαΐ έχεΐθεν έχλωχό[Λενον, η χαΐ 
ρ.εταβιβαζό(Αενον εις άλλους (1). Τας διαφόρους ταύτοις φάσεις τίς 
δεισιδαιμονίας, ας άνευρίσχοριεν χαΐ εν ταΐς ττροληψεσι χαΐ δοζασίαις 
του χαθ' η(Αας λάου, θα έξετασω(;(.εν δια βραχέων εν τοϊς έπο(χένοις. 
Κατά τους αρχαίους ^Έλληνας ή ασθένεια προηρχετο εξ όργης η 
φθόνου θεού. α Στυγερός δε οΐ Ιχραε δαί(Αων », λέγει ό Όρ,ηρος (2) 
δστις άλλαχοΰ εις τον Δία άποδίδωσι την τών νόσων οατίαν «νουσον 
Διός (Αεγάλου » (3). Ό Απόλλων εν Ίλιάδι έττηνεγκε δια τών βε- 
λών αύτου τον λοΐ(ΑΟν• α νουσον ανά στρατον ώρσε χαχην » (4) υπο 
δέ του ση[χ.8ρινο0 λάου πιστεύεται, δτι την άσθένειαν αποστέλλει πολ- 
λάχις ό θεός προς τΐ[λωρίαν τών ά(Ααρτανόντων : <κ ό θεός τοΟ *δωσε 
(του 'στείλε) την αρρώστια»* (5) υπάρχει δε χαΐ χατάρα, α Κα- 
χή αρρώστια νά σου δώση ό θεός ! » Συνηθέστερον δ(χως άπο- 
δίδοται ή άρχί) τών νόσων χαΐ (Αχλιστα τών αίφνιδίων, εις τον 
Διάβολον, τον εχθρον του ανθρωπίνου γένους. Περί της προλήψεως 
τούτης διελάβομέν τίνα εν αλλφ τόπφ (6), ενταύθα δε περιοριζό(Αεθα 
εις την άναγραφην περιεργοτάτης δοξασίας τών 'Αχαρνάνων χα,τ' 
αύτην δποιος μ.ετργ τα άστρα 'βγαίνει βαρδερίτσαις (άχροχορδόνας) 
εις τα χέρια του• αύταϊς ίατρεύονται (χε δύο τρόπους• η χαίουν επάνω 
τους Γσχα• η εις την έχχλησίαν, εχφωνουμένου του « έξαιρέτως της 
Παναγίας άχραντου χλπ. » τας τρίβουν επιλέγοντες : ζερέτω ζίρίτω ! 
(παpετυ(xoλoγoi3vτες την λέξιν έχ του ξηραίνω)• χαι ξηραίνονται αΐ 
βαρβερίτσαις• χαΐ τότε τρίζουν τα ύαλία τών παραθύρων της έχχλη- 
σίας, διότι φεύγουν οΐ διάβολοι που είναι (χέσα εις αύταϊς (7). Είναι 
δ ' η πρόληψις περί της δαΐ[Αονιχης έπηρείας χοινη παρ * άπασι τοϊς 
λα(Λς του χόσμου (8). 

(1) Βλ. J. MoUer, Zur Qeschichte des Aberglaubens in der Heilkunde. 
Kônigsberg, 1872 σ. 9. 

(2) Όδ. Ε, 396. 

(3) Όδ. I, 411. 

(4) Ίλιαδ. A, 10. 

(5) Έν ^Αθτ|ναις (παρά ttJç χ. Map. Γρ. Κα(Απούρογλου) χαΐ άλλαχοΰ. 

(6) Βλ. ttJç ημετέρας Μελέτης περί του β(ου τυν νεωτ. '£λλι{νων Ι, 2 9, 428-441. 

(7) Ή πρ<^ηψις αϋτη {λθ\ άνεχοινώΟΐ) ύπό το3 χ.Ευστ. Στοίχου ^Ιατροο έν *Αγριν^φ. 

(8) Βλ. Μελέτης χτλ. σ. 431-434.*— ΚαΙ έχτος τον άνα^βρομέναιν huX βυγγρα^α» 



Digitized by LjOOQIC 



TOT ΕΛΛΗΝΙΚΟΥ ΛΛΟΥ. 5 

Έχτος δ{ΐ.ως του δαίμονος καΐ οΐ θεράποντες αύτου, οΐ (λάγοι και 
γητευταΐ, ού jjiovov προξενουσιν ασθενείας, άλλα κέκτηνται και την 
Ιίναρν του θεραπεύειν αύτάς. Περί ασθενών λέγεται πολλάκις δτι 
Λταθον àjtà μάγια ^ και προστρέχουσιν οΐ δεισιΧα{[Λονες εις τους (/.ά- 
γν>ς καΐ τας (ΐαγίσσας δπως τύχωσιν ίάσεως. Ή πρόληψις ην τα 
(ΐζλιστα διαδεδομένη εν Ελλάδι κατά τους μέσους χρόνους, ώς εζά- 
γτται εκ τον κανόνων της εκκλησίας. Ό Βάλσαμων (IB' έκατοντ.) 
ίν ίρμηνεύ^ του κδ' κανόνος της εν Άγκύρ^ϊε συνόδου γράφει : « ΈπεΙ 
t ουν τίνες νοσηλευόμενοι, καΐ νομίζοντες άπο φαρμακειών (Δ. Γ. 
€ μαγειών) πάσχειν,... μετεκαλοΟντο γόητας εις τους οίκους αυτών, 
€ έφευρεΐν εξαγγελλόμενους εν αύτοϊς τας μαγείας, έζ ών δήθεν κα- 
ι τεχλίθησαν οΐ νοσηλευόμενοι, και καθάραι το άπο τούτων μΰσος. ... 
« ωρισαν οΐ πατέρες έπΙ πενταετίαν τούτους έπιτιμασθαι » (1). "Ομοια 
λίγη και Ματθαίος δ Βλαστάρης (ΙΔ' εκατ.)* « δ δε κδ' της εν 
€ Άγκυρα Συνόδου, έπΙ πενταετίαν επιτιμά, οΪ δη ταΤς τών εθνών 
t συνηθείαις άλογίστως άκολουθοΰντες, είς τους εαυτών οΓκους μάν- 
«τας είσάγουσιν έπΙ αναιρέσει δήθεν μαγειών καΐ φαρμακειών, ώς 
c3cf του τοιούτου μύσους έκκαθάραι τον οίκον ύπισχνουμένους• οΙα 
€ χλινοπετεϊς εαυτούς εκ τούτων ύποτττεύοντες γεγονέναι, καΐ νόσφ 
C jj^vx, κατεργασθηναι. » (2) καΐ άλλαχου : α αίμεν γαρ γοητεϊαι, 
« δαιμόνων εχουσιν επικλήσεις κακοποιών, περί τους τάφους έπί«δο- 
€ μένας, ώστε τινά παρεθηναι τα μέλη τυχόν, καΐ δια βίου κατα- 
€ χλιθηναα, καΐ άβίωτον αύτ(^ τον βίον γενέσθαι » (3). 

'Αλλ* οΐ ευσεβέστεροι εκ του θεού καΐ τών αγίων προσδοκώσι την 
θ^ρβιπείαν τών νόσων, καΐ ζητοΰσι ναποσοβησωσι το κακδν δια δεή- 
ce<uv καΐ αιαβασμάτων, ήτοι της αναγνώσεως ευχών και εξορκισμών 
νχο τών Ιερέων, καΐ δια λιτανειών, δταν η νόσος ηναι επιδημική. Είς 
«οίλλους δε τών άγιων άποδίδοται ή δύναμις του ίοΐσθαι ιδίαν Εκαστον 
WWV. Ώς κατ6>τέρω θα ΐδωμεν τον άγιον Χαραλάμττη και τον άγιον 
Βγ;σαρίωνα επικαλούνται προστάτην κατά του λοιμού, την δ' άγίαν 

Ihnobardt Ι σ. 22-23.— Gnmm, Deutsche Myth. σ. H06 (965 χαΐ τ. III σ. 
3ΧΖ' M.).--J. Lubbock, Die Eatstehang der Ciyilisation xc?. 5 σ. 185 χτλ. 

(I) ΣάτειχγμΛ χαν<ίνων• Ιχδ. Τάλλη καΐ Ποτλτί. τ. Γ' σ. 67. 

ff/eJt. τ. ς-'σ. 357-358- 

/3J βατ. 9. 359 — 360. — Κ«τά τάς προλιΐψβις τών Γερμανών, at μάγισσαι βράζουν, 
fgfttfdw άσ9€ψ$ί<χζ. (Grimm, D. Μ. τ. ΠΙ. <J. 3S7. ^ Ιχδ. 1878. ) 



Digitized by LjOOQIC 



6 AI ΑΣβΕΝΕΙΑΙ ΚΑΤΑ ΤΟΓΣ ΜΤβΟΓΣ 

Μαύρχν καΙ την άγίαν Βαρβίραν κατχ της ευλογίας. Έν Οίβτύλφ 
της Λακωνίας δοξάζουσιν δτι ό άγιος 'Αλέξιος, ου επικαλούνται την 
άρωγην εν επιδηιχίαις, επιφαίνεται έν τφ oOpavcji κρατών Χαλον έν 
χειρι και άπολώκων το (χόλυσ(Λα. (1) "Αξιον ιδίας μνείας είναι, δτι 
πολλίκις άποΧίΧονται ΐα(ΐ.ατικαΙ χχριτες εις αγίους ένεκα παρετυ(ΐΛ- 
λογίας του όνό(/.ατος αυτών. Ό *Άγιος Βήσσουνας έν Κύπρφ θερα- 
πεύει τον βήχα, ό άγιος "Άκουφος (Ιάκωβος) αυτόθι την κώφω<ην, 
6 άγιος Ελευθέριος καταπαύει τας ώ^νας του τοκετού, ήτοι δίδει 
καλή λευτεριά, •δ άγιος θεράπων έν Λέσβφ θεραπεύει παντοειδείς 
ασθενείας. 

Του όνδ[Αατος αγίων, του θεοΰ, του Χρίστου, της Παναγίας γίνε- 
ται έπίκλησις καΐ έν ταΐς έπφδαΤς, άναμίξ (Αετα |]ΐαγικών λογίων καΐ 
ξενόφωνων λέξεων, αίς ιδιάζουσα προσάπτεται δύνα[Λΐς. Περί τών 
τοιούτοϊν έπφδών εκτενώς θα διαλάβω(λεν έν τφ περί Μαγείας μέρει 
της ημετέρας μελέτης περί του βίου τοΟ ελληνικού λάου. Ενταύθα 
παρατίθεμεν απλώς μίαν άθηναϊκην {*ζόρτσι Vi χωΜχόΛοτο)^ έν 
ή προσωποποιείται μεν ή νόσος, παρίσταται δ* ό Χρίστος διώκων 
αύτην. 

'Αγαθός 6 νοιχοτσούρης, 
πονηρή ή νοιχοτσουρά. 
Κούχχους * έμαγέρ(υΕ, 
λάδι παρατσ /Jvovc. ** 
χλν[{Αατα τα στρώματα, 
κίτρα τσ£φαλ(ύ{λατα. 
"Εβγα πόνο, Ιβγα στρίίφο, 
δ Χριστός σι χυνηγάει 
μλ το αργυρό μαχαίρι 
χαι \ά τό χρυσό του χ^ρι. (2) 

T9i έπφδη ταύτη συνδέεται δ επόμενος μύθος, δι* ου εξηγούνται 
τάσυνάρτητα λόγια αύτης. "Οταν εύρίσκετο δ Ίησους Χρίστος εδώ 
κάτω εις την γη, έγύριζε τον κόσμο σαν φτωχός, δια να ίδη την 

(1) Yemeniz, La Magne et les Mainotes Iv Revae des deux Mondes i8uo 
T. 56 σ. 27• 

* Κουχχιά* 
** Έχένου• 

(2) Παρά Tîjç χ. ΜαριάννηςΓρ. Καριπούρογλου. — Ό χ. Λουχας (^ολογιχα\ £«- 



Digitized by LjOOQIC 



TOY ΕΛΛΗΝΙΚΟΤ ΛΑΟΓ. 7 

xftpiià τοδ χαθ€νός, ποϊος ητο κάλος, ποϊος τροχός. Τότι ?ζη εν άν• 
ίρίγυνον τίαά ο άντρας ητο κάλος, η γυνοΛκα δ(Αως κακή* Άπο αύτο 
το erin ίτζίρα,σΐ καΐ ό Χριστός καΐ κατάλαβε ττώς ή γυναίκα Χεν ητο 
xaXij γιατί τήν ειΧε διαστρε|Χ(Αένη. Έ(ΑΐΓηκε λοιπόν μέσα καΐ την 
«φβαίλεσε vi (uiviri, γιατί ήταν ζένος και φτωχός. Εκείνη ερΛυρ- 
ρύρισε κθ(ΐ.(&άτι, μλ ύστερα τι να γίνη, τον έβαλε *ς τ* άχουρι. — 
€ Κά&ησε, του λέει, ώς που νάρθ* ό άντρας [ΑΟυ, γιατί δεν εχω που 
vi σε βάλω* » έκάθησε λοιπόν ο Χρίστος, καθώς του είπε. Εκείνη 
την ώρα ριία γειτόνισσα ίφερε της νοικοκυράς ενα πιάτο κουκκια κα- 
λο;;ΕΛγερε[Α.{χ.ένα. *Ύστερα άπο λίγο ήρθε καΐ 6 άντρας καΐ η νοικο• 
«υρα του τχ εΪπε, πώς ήρθε ένας φτωχός και τον έβαλε *ς το άχου• 
ρ. — « Εύλογη{χένη, » της λέει ό άντρας της, « ζένος άνθρωπος ή- 
τανε, iiv τον Ιβανες (/.έσα 'ς το σπίτι ; » — α Μπα ! που θα βάλω τέ- 
τοιον άνθρωπο *ς το τραπέζι |χου Ι » λέει εκείνη, α Να που (/.ας Ιφε- 
ραν λίγα κουχχια, του τα βαίνου(Αε, τρώει. » Τί να κχ(ΛΥ) δ άντρας 
της, για νάπαφύγνι την γρύνια την άφησε* κ' εκείνη έκαιγε λάδι να 
^«]ΐατίστι ηΧάφι. Λοιττον του έδωσε τους κούκκους καΐ ένα κo[A|jLάτι 
^ιί. Άφ' αύ έφαγε καλά καλά, λέει, που να κοιμηθη. Λέει ή γυ- 
vaûtx- — oc ΈκεΙ 'ς τα κλη(Αατα, του βαίνου(/.ε καΐ μία πέτρα προσ- 
«φαλο. » — 0C "Όχι, γυναίκα, » της λέει ό άντρας της• α δεν κά- 
vtt! » — « ^€v πειράζει, Χεν πειράζει! » λέγει δ Χριστός. ΚαΙ Ιτσι 
Ίχ'ϊελώθη άττάνω 'ς της ζεραΐς κληματόβεργαις. Την νύκτα δμως την 
ΐ«ΐχσ«ν ένας κωλικόπονος τη. γυναίκα- (εννοείται πώς δ Χρίστος 

Λ^ί^ις «. 54—55) εδημο(ΐί£ϋ<Λν όμο^αν χ^πριαχην επφδήν, αλλ' άτιλιστέραν Tîjç άθη- 
*««ζς, λέγαιν δτι γίνετβκ χρήσις αύτί|ς βπΐ χαρδιοοιών χ(^ων. 

^Αγαθός 6 νοιχοχύρης, 

πονηρ' ή votxoxupà, 

φάχον β(Ααε^ρ(ψΕ, * 

λάρδον παραχ^νωσε. 

π^ντ' έλτ^αΤς εις το σχουτΛλιν, 

χαΐ χορδ\ν (τεμάχιον) ψουμιν χαμ^νον» 

χαΐ χρομμύδιν σαπημ^νον. 

Φύγι π(ίνε των άντ/ρων, 

χΓ 6 Χριστός σέ χατβΕτρέχε•. 

μέ το 8ίστομον μα/αιριν, 

χβι μΐ τί)ν xpuofjv του λ<$γχην• 

Ορο)ι{λως δ|Α<ϋς χ«1 ή ει^ωδή αυτή εις τον αυτόν αναφέρεται jxiîOqv* 



Digitized by LjOOQIC 



8 AI ΑΣβΕΝΕΪΑΙ ΚΑΤΑ TOYS ΜΤΘΟΤΣ 

ixocfis το θαυρι*. ) *Άκο\χτ' ό ξένος ito\j '(χχαινόβγαινβ χό«[£θς ιτολυς 
γΛ να την ττροφθάσουν, λέίΐ. — ^^α Τι ίχβτε ; ανησυχία άχούω* χάτι 
'(Ατταινοβγαίνιτε• τί ιΐναι ; » — α Να, η γυνοΛκά ρ,ου icv [ΐπορΛ, » 
λέγει 6 νοιχοχύρης, « χαι Ιγινε χαβουλα άιτ{» τον τρονο. Δ^ βιξέρω τ{ 
να χά(Αω* 'ιτάβι να ζεψυχη<ϊη. » — « Νάρβω να ιδώ χ* εγώ* 'ξέρω 
ϊνα 'ξόρτσι, χαΐ ΐχω πολλαϊς γιατρερΐ|Αέναις• » λέει ό ξένος, — « Έ- 
λα, χαλέ £νθρωπε, χαΐ σίι να ίδ-ΐΐς (ΐηπως '(Λπορέστις ναν τη γιατρέ• 
ψης• "ίρθαν τόσαις γειτόνισσαις χαι Xàv '(Λττόρεσαν. » Τότε *7ΓΥ5γε ό 
Χρίστος, btojit το 'ξόρτσι, έγιχτρεψε τη γυναίδοα, χαΐ ίγινε Αφαντος• 
Κατάλαβαν οΐ £λλοι πώς ήτανε ό Χριστός. 'Atw τότε η γυνο^^α ε- 
κείνη Ιγινε χαλλίτερη. (1) 

Σκοπουσι i * ai έπφ^αΐ την άπο^ίωξιν της νόσου i%h του σώ(ΐ.ατος 
τοτΐ νοσουντος χαΙ την (^εταβίβασιν αύτης εις άλλα άντιχείριενα, ώς 
ζ<|^α, δένδρα, βράχους η βουνά χαΐ ενίοτε ανθρώπους. Et< τας ρω- 
γ(ώς βράχων διερρωγότων ύπο του χεραυνου {d&rpojtoSoJa) εναποβέ- 
τουσιν εν Πελοποννήσφ ασθενή η χαχεχτιχα παιδία, πιστεύοντες δτι 
ούτω θεραπεύοντοα, χαταλειπο[Λένης εις αύτα της νόσου. Έν 'AW)- 
νοας ίιι()ρχετο ό νοσών Χια της πάρα το παναθηναϊχον στάδιον σύ- 
ριγγος, εν ή εναπέ(Αενεν ή νόσος χαΐ εξηρχετο έχεΐνος ύγιγ)ς έχ τοΟ 
£λλου αχρου. *Αλλαχου δε τη^ Ελλάδος εξαρτώσιν εις δένδρα η εις 
λίθους πάρα τας τταγας ρχχη εξ ένδυ[Αχτων του ασθενούς, δ•πως ίαθ? 
ούτος, έγχαταλείπων εις τα δένδρα την νόσον, η εις το ρεΟρια, δπερ 
•α συριπαράσυργ) αύτην εις t)jv θάλασσαν. Έν Κρήτη δύο πρωτό- 
τοχοι παρθένοι, βυτίνες πρέπει να όνορ.άζωνται Μαρίαι, δένουν ριίαν 
χλωστην εις το>^ λαιμον του πάσχοντος έχ πυρετού, χαΐ [ί,ετ* ολίγον 
την λύουν, εξέρχονται του χωρίου χαι έν φ η (χία δένει την χλωστην 
εις Ιν δένδρον, η άλλη την έρωτλ Γντα δένεις ; Τη θερ[Λασια του δεΤ- 
νος, άποχρίνεται ή άλλη, χαΐ έπαναληφθείσης τρις της ερωτήσεως χαΐ 
της άποχρίσεως, φεύγουσι. (2) Παρο{χοίας δεισιδαιμονίας εύρίσχο(χ.εν 
χαι παρ* άλλοις λαοΤς. (3) Συγγενής δ' έστΙ χαΐ η αρχαία δοξασία 
περί (αταδόσεως της νόσου εις χαραδριόν, όστις έπίστευον, δτι άνι- 
πτά(Αενος εις αιθέρια ΰψη διεσχέδαζεν αυτήν, α Όταν γαρ, φασίν, άρ- 

(1) Παρά τ^ς χ. Map. Γρ. Καμπούρογλου. 

(2) Χουρμούζη, Κρητιχα σ. 27. 

(3) Grimm, D. Myth. σ. ϋ!8 χι. (975 χβ. δ' Jx$.) — Maniihardt, I ο. 20 χι. 



Digitized by LjOOQIC 



TOT ΕΛΛΗΝΙΚΟΥ ΑΛΟΥ. 9 

c ρΐυψΛχχκς πίριπέίτη, άγου<ην ίνώτηον «ύτοΟ τον χαραίριόν, χλΙ et 
€ •ρο^'9 τ^ νοβοΟντι χλΙ ό νο^ν αυτφ, xatanlrei την ν6σον é χα• 
C ^|>%ος αυτού χ«1 άνίπτβ&τακ €ίς τον «ί9{ρ« του ήλιου, χάχβΥ την 
C vMov του ανθρώπου ^ιασχβ^ζη* ει tt (Αη ?Γρο<τχ^), γινώ9Χθυ<ην 
< &η τ€λ£υτή9ει ό xafAVcov. » (1) 

Συνηθέ^τιρον ογΑυς άποπέ(Ατίΐται λα των εινφ^ών ή νόσος ιίς τό- 
κους ιρη(ΐους χαΐ άιτατητους, οπού ούδένα θα Ϊυνηθ? πλέον να βλά- 
^. Έν ίπφ^ άίηναΧχ9ί χατα τ9ΐς βασκανίας ('ζόρτσι για το μάτι), 
«φίστ α ται ο Χριστές ριετα τών άγιων 'Αναργύρων λέγων προς τον 
jêJmA, ήτοι τον ίιάβολον. «Να π^ς 'ς τα 5ρη 'ς τα βουνά, *ςτ95ς 
Ινλασσας τα βάθη* ι%ϋ χουλλουρα ^ϊ δανείζεται, χαι άλοχτερας ^\ 
^βινάζει χτλ. » (2) έν έτέρΫ δι^οί^ έπφδη : « Να φύγης άπο τ?1ς i- 
βίορηντα ^ύο φλέβοας του χοριτσιοΟ χαΐ άρριούς του όλους χαΐ να πί- 
ρνίς τα β£θη της θάλασσας χαΐ να (Αετρησης την ά{λ(£θ τΐ)ς θάλασσας 
taX του ίιντρΟνε τα φύλλα χαΐ να γυρίσης πίσω. Φύγε άπο τ^ς 
έβΧοατίντα ίύο φλέβαις το9 χοριτσιοδ, να π^ς *ς τα δρη, 'ς τα βου• 
vk, 'ς τα χάρχαρα, πίσων τον ήλιο, που σσίοΟλος ii βαυίζει, να 
ffÇ άπο τ{> χρέας του, να πι^ίς άπο το αΙ(Αά του χαΐ να γιουρίσης 
Vtik εξήντα εννέα ταύγούστου. »—Έν Κρήτη έπΙ βασχανίας ώσαύ- 
ηκ λίγουσιν ôpuna εν τ% έπω^• « φύγε άπο τας εβδομήντα ίύο 
φλέ€αις του παιλου ρ,ου (Χΐΐνος) χαΐ Î\kt 'ς τα δρη, *ς τα βουνά, 
«οδ πετεινός )iv χράζε* χαΐ σχύλος %\ γαβγίζει, να βρ9|ς τίγριο θε• 
ρ», να π(ί|ς άπ' τα αΙ{χά του, να φ5^ς άπ* το χρέας του. » (3) ΟΙ 
γ ό η τ ε ς έν Κύπρ<ρ λέγουσι χαΐ ταΟτα έξορχίζοντες νόσον τίνα τον ϊπ• 
πι*», χαλου[ΐ.ένην ύπο τών Κυπρίων Ζηληχούρτιν. « Κόβγω ταΐς έ- 
ftq yu jvtot ΐυό 'ριιση φλέβαις άπο ττυρος φαρ(ΐ.άχιν, άπο βεου την ίύ- 
ναρν, χόβγω το χαΐ πετάσω το εις την θάλασσαν, να μην ίχη να 
iftff?» πλέον επάνω του. » (4) Την αυτήν îwoMtv ενέχει χαΐ ή απευχή 
Mnâ c χάγρι ' ί^ ! ήν λέγουσι πράς άττοτροπήν χαχον εν Πελοπον- 
'Wf , χαΐ αΐ χεφαλληνιαχαΐ ευχαί : « Να φύγη ή αρρώστια να πάη 

W (EàrteO. Άντιοχ.), cîç έξβιΐμ. παρά Migne. Patr. gr. τ. 18 σ. 744. —Πρβλ. 
MÎfEjB^.), (ρσιολ. 23. — ADuev., Ζ. Ιστ. ΙΖ', 13. 
ff) Πβρέ τΙ^ς χ. Μ αριάννης Γρ. Κβμχο^ρογλοο. 
/9 Χουρμούζης ίνΟ. όν. 
(4/ Λουχα, ^κλολογυιαΐ έχιβχέψεις Ι. 9. 5Θ. 



Digitized by LjOOQIC 



10 AI ΑΣΘΕΝΕΙΑΙ ΚΑΤΑ ΤΟΥΣ ΜΥΘΟΥΣ 

'ς τ* βουνά jcod *ς τα λαγκάδια* » και* «Να πίη η αρρώστια δβι 
χόχορας Se λαλεί, χα(/.πά¥α δε σημαίνει, χουλουρουλα ρχρου παιλοϋ 
Χε βλογάει. » (1) — Την αρχαιότητα τών τοιούτων ίΧεών (ϋ^ρτυρεί 
έπφΧήτις ινδική εν τη *Αθαρβασα(Λχιτα, εις γυναίκα στεΤραν. α Το 
κατάστησαν σε αγονον άποδιώκοΐλεν άπο σου. Το στέλλθ(Αεν (^ακράν, 
.πολύ (Αακραν άττο σου εις άλλον τόπον. » (2) Κατά τας φιννικας δο- 
ξασίας αΐ άσθένειαί είσι δαί(Αθνες, πρ6ερχό{Αενοι εκ της τρώγλης της 
αλώπεκος, εκ του φωλεού του λέοντος, εκ τών κόλπων της γης, εκ 
της ά(Α(λώδους ερη(Αου, εκ τελ{Λάτων καΐ ττηγών, εκ πεδίων (/.αχών 
καΐ τάφων, εκ ψιλών χαλκών ορέων καΐ εξ ερή(ΐ.ων νώτων πελάγους, 
εκ τών ορίων τών νεφών, εκ της περιοχής (χάγων, εκ του βασιλείου 
του άρχοντος τών νεφών* 6 δε εξορκιστής αποστέλλει αυτούς δθεν 
ηλθον. (3) 

ΚαΙ ταύτα μεν περί άποδιώξεως ασθενειών άπο τών πασχόντων 
άτό(;ίΛ)ν• δταν δ(/.ως ό κίνδυνος ηναι (ΐέγας, και όλόκληρον χωρίον η 
πόλιν άπειλχ) έπιδη(/.ία, τότε οΐ κάτοικοι προσφεύγουσιν εις τελε- 
τας προς άποσόβησιν του κούκου, φέρουσας προδήλως τύπον άρχαΐί- 
κώτατον. Προς άποσόβησιν έπιδη|ΐ.ιών καΐ ίδίί^ε της πανώλους πι- 
στεύουσιν εν KopivOicf δτι δέον δίδυ(/.α (Λοσχάρια να χαρχξωσι δια 
του άροτρου γρα|ΐ(Λήν περί την πόλιν η το χωρίον. (4) Έν δ« 
τφ χωρίφ Δα(λαλ^, τη άρχαίί}: Τροιζηνι, διηγούνται την έπο- 
(ΐένην παράδοσιν περί της (λετωνυ[Λίας του χωρίου, (χαρτυρουσαν δτι 
υπήρχε καΐ έκεΤ δ(/.οία συνήθεια• « Έλυ(ΐαίν8τό ποτέ το χωρίον δεινή 
πανώλης• άνθρωποι καιζώα άπέθνησκον καΐέν γένει ή δυστυχία κατέ- 
λαβε τον τόπον, χωρίς να φαίνηται ουδείς τρόπος, σωτηρίας. Κατ 
αύτην την εποχήν (Αία δά[λαλις έγέννησε δίδυ(Αα τέκνα, άτινα έντος 
τεσσαράκοντα ή[Λερών ήδυνήθησαν ζευχθέντα νάροτριώσωσιν Ικανον 
διάστηρια γης. Έσυλλογίσθησαν λοιπόν να περιφέρωσι τα δα|χ.άλια 
είς το χωρίον καΐ έπειτα να τα σφάξωσιν έν τ(5 (λέσω αύτοΰ* τουθ 
δπερ καΐ έγένετο, καΐ ή πανώλης άπο εκείνης της ή;Αέρας κατέπαυ- 
σεν όλοτελώς. Οΐ κάτοικοι του χωρίου εύγνω(Λονουντες είς τα σώ- 

(Ι)Νιοίλλ. •ΑνοΟι.τ. Β'σ. 415- 

(2) Atharvasamhita ΙΠ, 23, 1. βν Weber's, Indische Studieu t. V α. 223. 

(3) Mannhardt I 9. 22-23. 

(4) Παρά του χ. I. Σταματούλη. 



Digitized by LjOOQIC 



TOr ΒΛΛΗΝΙΚΟΓ ΛΑΟΤ. 11 

canrca χυτούς δαριάλια, ώνόριασαν εξ αυτού το χωρίον Δα[ΐ.«λοΙν• (1) 
Έν 'Αθήναις ύπχρχ€ΐ παρχΧοΦίς, δτι α βις το ^£ύτ€ρο θανατικό, άνή- 
ρρι του αγίου Χαραλίριπου, (ήτοι τ? 10 Φεβρουαρίου 1792) ίριά- 
ΐωξαν σαράντα [χονοστίφαναις, αΐ όποΤαι προσέφεραν tv ιτοσον χρ**)- 
fUTuôv, X(xi (i4 αύτο Ixaftay Ιν άλετράχι, χαΐ Ινχαχκάβι άργυροδν, 
ήπίραν χαΐ ϊύο {Λοσχαράχια δίδυ[Αα, τα έποϊα τα ίζευξαν ci ς το άλί^ 
τρι χαΐ Ιφεραν τρεϊς γύρους την χώραν χαΐ (Λίτα ταύτα ίγραψαν τας 
άβθενεέας ολας χαι τας Ιθεσαν εις το χαχχαβάχι χαΐ (ατέβησαν εις 
τον {ρο(χ.ον τοΟ Πειραιώς, δπου ηΐη υπάρχει το πηγάδι xai ό στα- 
β[ώς, (2) ίσχαψαν ίναν λχχχον, έσφαζαν τα (λόσχάρια χαΐ Ιχωσαν 
όλα, αλέτρι, χαχχαβίχι, [/.έ τας ασθενείας, ώς χαί τα [Λοσχάρια, χαΐ 
τχ έσχέπασαν, θέτοντες χαι^χίαν χολώναν την οποίαν ΐβγαλαν οίΓερ* 
[txvol, δτε Ιχα^χαν τον δρό|ΐον Πειραιώς τφ 1835. Αύται αΐ σαράντα 
!&ονοστέφαναις εγνεσαν βο£(χβάχι, το εχα(χαν πανί {Αθνθ(ΛερΙς χαΐ χατα- 
δχίύασαν 'ττοχαμισχχι του αγίου Χαραλάρ,που, χαι το χρέ(χασαν του 
έγίου χαΐ ttjv άχόλουθον ή|χέραν το έκοψαν είς τε(Λάχια, χαΐ (Αοιρά- 
Λτ, είς όλους, τα όποΤα εκα(χαν φυλακτά. » (3) Ή επΙ τοΟ βόθρου 
«νιγερθεΤσα στήλη εξήχθη εκείθεν εν ΐτει 1835, ώς λαλα[Λβάνει ή 
«Η»τέρω στομείωσις, κατά ίέ τον κ. Δ. Γρ. Καριπούρογλουν ευρέθη 
te* αΰτην ό λέβης, καΐ τα μανζοΛόγια, άτινα παρερρίφησαν ώς ά- 
χρηστα• Ήσαν ίέ τα (Ααντολόγια εκείνα τε(Αχχια παντός πράγι^ατος 
ίτοι υφα(Τ(ΐά:των, χάρτου, ΐιοιφορων (χετάλλων, όπωρών, ξύλων, φών, 
ίνθρχκων καΐ ίΧίως νη(/.άτων. Έκτος Χε της εν τη όΧφ Πειραιώς 
στήλης, Xii την αύτην αίτίαν, προς άποτροπην του πρώτου λοιριοΟ 
τφ 1789, ετέθη, ώς ση(λειοΤ ό κ. Καμπούρογλους καΐ το πάρα τον 
λόφον του Μουσείου, προς νότον της 'Ακροπόλεως κολονάκι. Ύπηρχβ 
ΐί καΐ τρίτον θ{Αθΐον στηλίΧιον κατά την άπ' αύτου όνο[ΑασθεΤσαν συ• 
totxiav Κολονάκι, είς τους πρόποΧας του Λυκαβηττού. Μέχρι τοΰδε 
σώζεται πρόληψις, δτι ένεκα της καταστροφής του στηλιίίου εκείνου 
ί» ετει 1835 έπαθε ^εινώς ή της πόλεως ύγίεια, διότι έξεχύθησαν είς 

(Ι) Μ. Π. Λάμπρου, βχδρομή είς την Γέφυραν του διαβΑοο* Ιν Καζαμ.^? Κορο- 
ύλα 1868 σ. 415-116. 

(^) Εις θέσιν Πλατύ φρ^αρ πλη^^ον τοι» χοττα9ττ{μοΓΓος το? φωταερίου. 

(^ Θ. Β. ΒβνιζΑας, ntpl του ιδιωτιχοΟ ψ.ΟΜ των αρχαίων Ελλήνων σ. 121. «» Δ. 
Γρ. Καμχοΰρογλου^, έν floixaj Sto? 1883 σ. 355-356. 



Digitized by LjOOQIC 



li AI ΑΣΘΕΝΕΙΑΙ ΚΑΤΑ ΤΟΥΣ ΒΓΓβΟΤΣ 

τν^ν ιτόλιν ir3Î9oci αΐ άσθίνβιαι, χεχλιισμίναι ούσαι £χρις cxeivou του 
χρόνου έντος του λέβητος, καΐ δτι αν καταστραφώ καΐ το παρά το 
ΜσυσβΤον (aovov σωζόμενον Κολονάκι δυστυχία ει; τας Άθηνας ! Έ- 
ΐτανορθών α τα ύπό τοΟ κ. Βενιζέλου άναφερό(λενα, 6 κ. Κα[Λπού-* 
ρογλους ση(ΛειοΤ, δτι κατά τας πληροφορίας, ας αύτος Ιλαβε τα |λο- 
«j^apdbtia Sèv εσφάζοντο, αλλ* εθάπτοντο ζώντα (χετα του λέβητοςκαΐ 
τών εντός αίττοΰ (χαντολογίων. (1) Ό(χοια ηκούσα(Λεν καΐ Υ)(Α€ΐς εν Ά- 
Οιίϊναις' δτι δταν χολέρα η πανούκλα έπλησίαζον εις την πόλιν ίπαιρ- 
ναν h αλέτρι, (Αονοη{ΑερΙςκατα(7κευασθεν, καΐ )ύο μοσχάρια, ταόποΤα 
να ριή ήσαν άκό(Αη βαλ(Αένα εις τον ζυγον, καΐ (χε αύτα εζευγάρωναν 
γύρω τηντρόλιν' τα (ΐοσχάρια it εθάπτοντο ζώντα (χετα του αρότρου• 
δτι προσέτι οσάκις ητο φόβος λοΐ(Αΐκης κατασκευάζετο (ΐ.ονοη[ΛερΙς 
^avi, -^01 ύπο λαφόρων κορασίων έκλώθετο καΐ ύφαίνετο εν (ti^ ή- 
ppij:, καΐ ίΓ αύτου εις λωρίδας κοπτο(ΐ.ένου περιεζώννυον την πόλιν 
6 κ. Κ• Ζησίου, καθηγητής, εις δν όφείλθ[Λεν τας πληροφορίας ταύ- 
τας, άνεκοίνωσεν ή(Λν καΐ παράίοσιν παραπλησίαν τζ ΰπο του κ. 
Κα|Α.πούρογλου αναφερομένη, περί του πώς επλήθυναν αΐ άσθένειαι 
εις τας 'Αθήνας. Είχαν παλαιά πιάσει δλας τας ασθενείας καΐ τας 
είχαν βάλει σε μεταξωτά ττανάκια καΐ αύτα τα είχαν δέσει \ά μετάξι. 
Τας Ιβαλαν εις ενα λεβέτι καΐ τας Ιχωσαν εις το Μπούρτζι, πλησίον 
του Νικόδημου. Μετά την επανάστασιν έκρήμνισαν μέρος τοΐ3 τεί- 
χους τγίς πόλεως καΐ το Μπούρτζι, ευρέθη το λεβέτι, και επειδή οΐ 
£νθρω7Γ0ΐ δ^ν είξευραν τΐ είχαν μέσα τα πανιά τα Ιλυσαν καΐ ίτσ* 
έσκόρπισαν αΐ άσθένΐιαι. Αΐ τοιαυται δεισιδαίμονες προφυλάξεις είσι 
προφανώς λείψανα παλαιτάτων καθαρσίων τελετών, η δ* εν λέβητ* 
παράχωσις τών ασθενειών έλκει την άρχην εκ τών βυζαντιακών τε- 
λεσμάτων, περί ων ου τοΟ παρόντος. (2) Την δ* αρχαιότητα τών 
τοιούτων τελετών μαρτυρεί άριδηλως προς τοΤς άλλοις ή διατηρησις 
αυτών παρά πολλοΤς λαοϊς*της Εύρώτυης. Έν Ρωσσίΐ« εν έπιδημίαις, 
καΐ ίδίφ έν λοιμφ κτηνών, προς άποτροττην του κάκου άροτριώσι τί)ν 
περιφέρειαν του χωρίου νύκτωρ' το άροτρον σύρουσι γυναίκες και η 



{\) Δ. Γρ. Κβ(ΐι«ού(>ογλοϋς Ινθ. «ν. σ. 356-^7. 

(2) Ή εις τ^ν γ/^ν χατά)^ωσις a96cv(ic5v, fl λέβητος προς άποτροττην βσβενιίας, ήν 
γνωστή w\ TOtç Tipjiavolc (drimm, D, Myth σ. M2\ xi. 1139 (978. 993 $' W.) 



Digitized by LjOOQIC 



TOr ΕΛΛΗΝΙΚΟΥ ΛΑΟΤ. 13 

ιρΕ^αώτων συνοΐβύεται ùwo πολλών ΐΕροτελεσηών. (1) Ό Grimm 
τι^-Λησι διήγησιν Ιχ τίνος χρονιχου τίκ ΙΖ' ίχατονταετηρΛος, καθ' 
ηνηςχωριχΛς ίν Βενδιχη, χοριίσας την Πανώλη (^έχρι της «σόίου 
TOiî^(aflou του, χαΐ λαβών παρ* αύτης ώς άνταριοιβήν την Οττόσχβ• 
&f οτι oùiiv θα πχοη η οίχογένειά του, αν περιίλθη χατάγυρος χύ• 
χλω την οίχίαν του χαΐ χαταχώση την λαβην τής χύτρας παρά το 
χιτώφλιον, έχεϊνος περιηλθεν δλον το χωρίον χαΐ χατέχωσε την λα^• 
feçv της χύτρας εις το ôbipov της γέφυρας, τ9ΐς φερούσης «ς το χω- 
ρίον* ούτω S' ηναγχάσθη ή Λοΐ(λος να άπάρη εχεΐθεν. (2) ΠολλαχοΟ 
}ε της Γερι^ανίας εν έ7η&η(χιαις χαΐ εν λοιμ^ χτηνυν εΟάπτοντο ζάντα 
)χ|Ααλις, η ριόσχος η ταύρος. (3) Έν Γερριαν{«^ δε, εν Δαν{2{( , εν Άγ^ 
γλία, έν Γαλλία ην ίλλοτε χοινοτάτη ή συνήθεια της περιφερούς άρο^ 
τριά^ως του χωρίου, προς εύφορίαν τών χαρπυν •τ9)ς γης. Έζεύ-• 
γνυντο ίε εις το άροτρον γυνοΛχες, γυροϋ ενίοτε, η (αίραχες γυναι• 
xto φέροντες ένδύριατα. (4) Προς ταΟτα πολλας ενέχει ό(Λθΐότητας 
70 Amburbium η Amburbiale τών *Ρω{ΐ.αίων, ποριττη περί την 
nkBi εν ρΛγάλοις χινΧύνοις, ης τελευταΐον παρίδειγ|]ΐα αναφέρεται 
«ιτών χρόνων του Αύρηλιανοΰ. Έν τ^ ποριττίϊ ταύτη (Τυριπεριηγοντο 
Λΐή τχ προς θυσιαν ζψα άτινα εθάπτοντο εχτος της πόλεως. (5) Παρα- 
πλήσια τη ά(Αβουρβίφ Ouaiqc ήσαν τα τελούριενα παρά *Ρω|χαίοις 
χατα τας χτίσεις τών πόλεων. «"Οθεν οΐ πόλιν απ' άρχης χτίζοντες, 
C όσον αν [ΐΑλωσι τόπον άνοιχοδομεΤν, έπίασιν άρότρφ, βουν £ρρενα 
« χαι θηλειαν ύποζεύζαντες . . . ώς την άρου{ΐ.ένην πΧσαν Ιεραν xai 
C άφΛον εσο{ΐ.ένην• » λέγει ό Πλούταρχος (6) Άλλαχου δε ό αύτος 
βυγγραφευς λεπτθ[/.ερώς περιγράφει τα χατα την χτίσιν τ^ς *Ρώρ)ς• 
c Ό δ' οίχιστης έ(Αβαλών άρότρφ χαλχην ύνιν, ύποζεύξας hï βουν 
c ίρρενα χαΐ θηλειαν αυτός ρ(.εν επάγει περιελαύνων αύλοιχα βαθείαν 
^τοίς τέρ[Αασι• τών δ* έπο[Αίνων ίργον έστΙν ας άνίστησι βώλου< το 
CcfOTpov χαταστρέφειν είσω χαΐ {ΐ.ηδε{Αίαν {ξω περιορ^ ε)6τρεπο-» 

W Mannhardt, Wald-und Feldkulte Ισ. 561—567. 
(2) Grimm, <χ. H38-9 (992—3 8* έχΐ.) 
Α Grimm, D. Μ. III σ. 348 δ' έχδ. 

^Maanbardt, ίνΟ. άν 1er. 553 χ<. χεφ* 6 § 13 Das PflQgumziehen. 
(5>Βλ. Paoly, Real-Encyd. I, 1 σ. 852 (1864). — Preller, Rom. Mylh. 
Ic372xf. 
A Πλουτ^ρχ., MfsX. χατοτγρ. ρωμ. 27. 9. 271. 



Digitized by LjOOQIC 



14 AI ΑΣΘΕΝΕΙ Al ΚΑΤΑ ΤΟΤΣ! ΜΤΘΟΠΪ 

« (Αένην. TyS 7 εν ούν γρα(Χ(χη το ΤΕΪχος αφορίζουν, χαί καλείται χατα 
« συγκοπην πω[Αήριον, οίον όπισθεν τείχους η (Αετα τείχος. "Οπου Χέ 
« πύλην έ(Αβαλεΐν διανοούνται, την ύνιν εζελόντες καΐ το άροτρον 
« ύπερθέντες διάλεΐ[Α(Λα ποιοΟσιν. Όθεν άπαν το τείχος Ιερον πλην 
« τών πυλών νο(ΐ.ίζουσι. )ΐ> (1) Τα αύτα άναφερου<Λ συντο(Αώτερον δτε 
ΌβίΧίος (2) χαι ό Ούάρρων, δστις τυρρηνικον λέγει το θρησκευτιχον 
τούτο ΐβος. 

Αι (i^έχρι τουίε Χιατηρούριεναι παρά τφ \λ(^ συνηθειαι αύται ύπο• 
δειχνύουσιν, οτι χαΐ παρά τοΤς άρχαίοις "Έλλησιν ήσαν χοιναί χαΐ εχ 
τούτων παρελήφθησαν. *Ρητη (λαρτυρία περί άροτριάσεως ίια ρ- 
σχων η περιαγωγης (λόσχων προς άποτροπην νόσων παρ ΌύδενΙ άπαν- 
τα των παλαιών συγγραφέων. Κρίνοντες ο^ίως έζ αναλογίας τών 
&(ΐ.οίων ρω[λαΐχών συνήθειων, χαθώς χαΐ της εν Τανάγρϋχ: περιφοράς 
κριού εν χύχλφ του τείχους, καΐ της περιαγωγης άλεκτρυόνος προ; 
προφύλαζιν τών ά[Απέλων, περί ών κατωτέρω, δυνά^χεθα να συ|λπε- 
ράνω(ΐ.εν δτι ίεν ήσαν άγνωστοι καΐ τοΤς 'Έλλησι. Την δ * είκασίαν 
ταύτην κρατύνει, φρονουριεν, το εν χ(^ [Αουσείφ της 'Ακροπόλεως άπο- 
κείριενον άρχαϊκον άγαλ(χα δα(Λαλοφόρου άνΧρός' ή τοιαύτη παρά- 
στασις θεωρείται [χοναδική, διότι είναι άγνωστον τοΙς αρχαιολόγοι; 
-πηλινόν τι είδώλιον της πλουσίας συλλογής τοδ κ. Τψ. Φιλή(ΐΛνος, 
εν 'Αθήναις ευρεθέν καΐ ό(Λθΐότατον τ(^ δα(λαλοφόρφ της 'Ακροπό- 
λεως. Τούτου δέ του δαριαλοφόρου πολλαΐ προύτάθησαν έρ(ΐ.ηνεϊ«ι. 
Ευθύς ως ευρέθησαν τα δύο πρώτα τε(Λχχια αύτοΰ ό έτηφανής άρ 
χαιολόγος ΈρρΤκος Βρουν, έδημοσίευσε περιγραφήν αύτου εν τί^ 
Δελτίφ τοΟ εν *Ρώ(ΐ.η αρχαιολογικού Ινστιτούτου, καΐ απεφάνθη δτι 
απεικονίζει Απόλλωνα τον Nofuov ή τον Έρρ,ην. (3) Τή γνώ(ΐΥ) 
τούτου συ(λφωνεΤ ό Conze, παραδεχόριενος δτι ά(ΐ.φότεροι δ τε 'Α- 
πόλλων καΐ ό Έρ|ΐ.ής, ώςπροστάται τών ποΐ(Λ^ίων λα(Αβανό(Αενοι έού- 
ναντο νάπεκιονισθώσι φέροντες έπ ' ώριων το ζφον, ώς καλοί ποΐ{ΐ.ένες. (4) 

(1) Πλουτβίρχ., Τωμιύλ. 11. 

(2) Ovid. Fast IV, 825. 

(3) BuUetiQO dell* lastit. 1864. σ. 86*87.— Αλλά τήν ;βρώτην (ρμηνι^βν ajc/p- 
ρίψε βραδύτερον, rta^^iyfiuç 5τι το £γαλ[Μΐ 9cap(ati)«t δα(ΐαλοφ<$ρον Έρ(Αΐ!ν• (Βλ. 
Verzeichoiss d. Museums von Qypsûbgttssen in Mûnchen. 1877 σ. 5άρ. 29J 

(4) Conze iv ArobAol. Zeitung 1864 ο. 171. 



Digitized by LjOOQIC 



tor ΕΛΛΗΝΙΚΟΙ ΛΑΟΥ. 15 

Ό Στιφχντ) ελλ€ΐψει χριίσσονος ερμηνείας παραδέχεται μετά ίι- 
6τ«γρυ, δτι ό Χαμαλοφόρος παρίστησιν Έρμην, (1) ό S' *Όφερ- 
6α h τη τελευταία εκδόσει της 'Ιστορίας της πλαστικής λέγει, δτι 
βολλαΐ αντιρρήσεις ύπχρχουσι κατά της τοιαύτης ερμηνείας. (2) Τέ- 
λος ο Μιλχαϊφεφ λαρρηδην αποφαίνεται, 5τι το άγαλμα δεν είχονί- 
ζαοεον, άλλα θυτηρα φέροντα επ* ώμων το Ιερεΐον. (3) 'Αλλ' οΐ 
ενδοιασμοί τών αρχαιολόγων εξελέγχονται αδικαιολόγητοι, αν συσχε- 
Twftii η παρζστασις του Χαμαλοφόρου ανδρός τζ του κριοφόρου Έρ- 
(ίου καΐ αν επισταμένως μελετηθη τίς ή τούτου έννοια. Τον κριοφό- 
ρον Έρμην άπεικονίζουσι πολλά μνημεία της αρχαιότητος μέχρις 
ημών περισωθέντα, (4) είναι δε κοινώς παραδεδεγμένον, δτι ή παρά- 
στασις αύτη αναφέρεται εις την ιδιότητα του θεοΰ ώς νομίου η επι• 
μηλίου. (5) Προς ύποστηριζιν δμως της τοιαύτης ιδέας ούδεμίαν μαρ- 
τ-»ρίαν αρχαίου συγγραφέως εχουσι να παρουσιάσωσιν οΐ αρχαιολόγοι, 
αρκούνται δ* εις τον λόγον δτι φέρων ό θεός επ' ώμων η ύπο την 
{ίασχάλην κριον ύπεμφαίνει την προστασίαν ην παρέχει εις τα ποί- 
ψΗΛ. 'Αλλ* ως ούδ' ό του Κανάχου 'Απόλλων, ό φέρων ίν χειρί νε• 
6fif, υποδείκνυσι δια τούτου δτι δ θεός είναι προστάτης τών ελά- 
9<Μ, ούτω καΐ δ κριοφόρος Έρμης είναι £τοπον να ύποληφθη ώς 
ν^ς, δια μόνον τον λόγον δτι φέρει κριόν. Φέρει δέ τούτον έπΐτών 
«μ«ν η ύττδ την μασχάλην, διότι κατά τον αύτον τρόπον ϊφερον τους 
χριους οΐ ποιμένες. (6) ^Όθεν δέον νάναζητησωμεν μη άλλαχοΟ ύπο- 
λανίχνει η έννοια της τοιαύτης παραστάσεως. ΚαΙ δη παρά Παυσα- 
vtap εύρίσκομεν έζήγησιν της παραστάσεως του εν Τανάγρα της Βοιω- 
τίας αγάλματος του κριοφόρου Έρμου, δν εποίησεν ό Κάλαμις. «ΤοΟ 
€ μεν (Έρμου του κριοφόρου) ες την έπίκλησιν λέγουσιν, ώς ό Έρ• 
t μής σφίσιν άποτρέψαι νόσον λοιμώδη περί το τΛχος κριόν περιε- 

(1) Έν Compte rendu de Γ acad. imp. arch. 1869 9. 98. 
β) Overbeck, Gesch. d. griecb. Plastik. 3 Aufl. i88i. I. ft. 148. 
($) A. Milchhofer, Die Museen Athens. 1881. 9. 55. 
(4| Βλ. χατ«χλογον τούτων έν Mûller, Handb. d. Arch. § 381. 2.— Welcker, 
«r.Gôtterlebre I σ. 438 — Preller, gr. Mytb. lo. 326 (341 γ' 1x8.)— χβΐ npà 
s6^a>v Stephani cv Compte rendu. 1869 σ. 96 xe. 

β) Βλ. προς Toîç Ιλλοις Gerbard, Auserl. Vasenb. I, 92, 2. a. 70 xf. — De• 
dbnne, Mjlbologie de la Gr. σ. 153- 4. —Preller, gr. Myth. I σ. 341 γ' Μ• 
(6) Πρβλ. Calpum., Eel. V, 41, 



Digitized by LjOOQIC 



16 Ai ΑϊβΕΝΕΐΑΙ ΚΑΤΑ TOYS ΜΤβΟΤ2 

<Κ νεγχων χαΐ ίπΐ τούτφ Κάλ^ρς cicoiv^^ev iycCkyLOL Έρ[Λθυ φέροντα 
α χριον έπΙ τών ώ^χων* δς δ' αν είναι τών Εφήβων προχριθη το «Ιδος 
C κάλλιστος, ούτος ίν τοΟ Έρ(Αθυ τη έορτη περίεισιν ίν χύχλφ του 
« τείχους έχων άρνα επΙ τών ώμ.ων. » (1) Έχ τούτου βλέττομιεν, δτι 
ή παράστασις δεν άνεφέρετο εΙς τους μύθους ιτερί του θεού, άλλ' εις την 
λατριίαν αύτου, χαΐ ίή εις εθος παραπλήσιον τφ μ-εχρι τουΧε Χιατη- 
ρηθίντι παρά τ^ χαθ' ή(Αας λαφ, χαΐ χατα τούτο Χιαφέροντι δτι iàv 
έγίνετο άροτρίααις χαΐ την θέσιν τών (Αοσχων έττεΤχε χριός. Άλλα 
χαΐ €v αλλαις θρησχευτιχαΐς «υνηθείαις τών αρχαίων Ελλήνων γ{νε« 
τοιι εις χαθαρμους χρησις χριου ή τοδ &έρ(Αατος αύτου, γνωστοτατον 
i ' «ίναι το Jiàç Kèdtcr iv τη έορτη τών Σχιροφορίων εν 'Αθήναις 
ίκλΧ iv τ$ του Διός 'Αχταίου εν Πηλίφ. (2) Έχ τούτων δε συνί• 
γο{ΐ,εν δτι ή εχδοχή του χριοφόρου Έρμου ως νομίου, είς άπλοίς εί- 
xewiaç (Ττηριζομίνη, μη βεβαιούμενη δε ύιτο αρχαίας τίνος μαρτυ- 
ρίας, είναι σφαλερα, χαι δτι ή παράστασις του χριοφέρου Έρμοδ 
αναφέρεται μάλλον είς την ιδιότητα αύτου ώς άΛεζιχάχου, (3) 

Την αύτην ϊννοιαν πιθανώς ένεϊχε και ή παράίττασις του δαμαλο- 
φίρου Έρμου, συσχετιζόμενη ϊσως θρησχευτιχη τινι συνηθείο^ wpi" 
φορ%ς μόσχου, ης ουδεμία μνεία εύρηται παρά τοΤς άρχαίοις συγγρα* 
φευσιν, άλλ* ης την υπαρξιν συνάγομεν έχ τών σημερινών συνηθειών 
του έλληνιχου λ^υ, περί ών ανωτέρω εγένετο λόγος. Ούχ άσχετα oà 
τούτονς βίσΐ χαΐ τα προς προφύλαξιν τών αμπέλων τελούμενα 'ΤΟ 
πάλΛί, άπιρ δ Παυσανίας περιγράφει ώς έπεται : « άνεμος δ ΑΙψ 
« βλαστανούσαις ταΤς άμπέλοις εμπίπτων εχ του Σαρωνικού κόλπου 
« την βλάστην σφών άφαυαίνει. Κατιόντος ούν ϊτι του πνεύματος 
« άλβχτρυόνα τα πτερά έχοντα λευκά δνελόντες άνδρες δύο ενάντιοι 
« π§(Ηθέουσι τας αμπέλους ήμισυ έχάτεροςτου άλεχτρνόνος φέρων.» (4) 



(1)Π«*σ*ν,, θ', )ΐί', 2, 

(2) Βλ. Preller, Demeter u. Persephone ο. 247 xe. —Gerhard, gr. Myth. 
1 1 I92.t 193.4. 204,3. 

(3) Tq έιβ/Οετον άλεξ^χ.•χοε «πο&^$ω«ι τω Έρμ^ Παλλάδας ό 'Αλβξανδρίύς 1ί<^ 
ttvi έπιγράμματι. (Άνθολ. θ', 441.) 

(4)IIau<jfliv., Β, χδ', 2. -τ. Βλ. χα\ Roscher, Hermes derWindgott. Lp»• 
1878 α. 73 xt.-^-Sohwarto, Die poetischen Natttranschaauogen II, σ. 159 m.*^ 
(Berl. 1879). 



Digitized by LjOOQIC 



Tor lAAHNUtOr AAOÏ. 17 



Β'. 

Έν TCûC; ανωτέρω itôo{av, οτι χατχ τας ^η{λώδ8ΐς δοξασίας 4} 
άββίνιΐΛ ζχρου(πχζετΛΐ ώζ ίνίργιια ίχθριχου τφ άνθρώιτφ &π•ρφ\»Λ• 
xoG οντος, η ως θιίο( τιμωρία• Έχ. τοιαύτης ιδίας ιύχολος ην η 
(«τάβαΛς ιίς προσωχοπούαν τών νόσων Κίατη τούτων ττροςλαρι- 
Êivfi ίΐίαν υιτόστασιν, €(Αφανιζο;λένη ως δν αύτοτιλ^ς χαΐ αύτέβου- 
λ9ν• *Ev τφ Άθίρβα Bl^cjc τυν ιταλαιΰν Βραχ[Αίνων αΐ ΙχφδαΙ 
γίνονται σ%ο«ον(ται νχ |ΐ€ταβιβίαωσιν ιις άλλον λαον ξίνον τον πν- 
ριτόν. Ό ίε Οεος, «ν οίς καθίσηοσιν ιύτυχη τον άνΟρω^ον (Λίν«ι Îciç 
xKt χατοΜία αύτον πστΕύεται ό ουρανός' év οίς δί τιριωρεΤ χαΐ βα* 
βαδίζει αυτόν, ως εν ταΐς νόσοις, ερίφανίζεται ώς τέρας ολέθρου, ως 
ioijxoviov. (1) Έν τώ Εύαγγελίφ υ'ΤΓε(ΐφα{νβται χρο'σωποποιία του 
•^ΐυρετου: « Και έπιστας έπχνω α,^ττίζ, έΛ€τί^ιησ€ τώ χνρ$τφ^ χαΐ 
tiçixgv αύτην )ΐ> (2) Έν τΐ^ Άθχρβ:;: Βέδ? άποθεουται δ τάχματ^ 
^jpito;, δν έτΐίχαλουνται ώς θεον (haritasya deva)' ό ίνΧος ιατρός 
Soçrota άχοχαλεΤ αύτον βασιλέα τών νόσων. (3) Έν τη θεογονίΰ;: 
του Ησιόδου προσωποποιούνται αΐ νόσοι ώς τέχνα της 'Ί^ριδος. 

Αύτάρ *Ερι; στυγερή τίχι (jlIv Πίίνον άλγιν^ιντβ, 
Λτ[θην τ« Λιμίίν τε χα\ 'Αλγββ 8«xpurffvt«. (4) 

Έν îi τοΤς "Εργοις χαΐ Ή|χέραις αναφέρεται δτι άνοιχθέντος του 
«βου της Πανδώρας έξεχύθησαν τα χαχχ' 

vo'jtfot δ' άνθρώποισιν εφ' ήμέρτ] ήδ' Ιη\ νυχτί 
αυτόματοι φοιτΰσι, χαχά θνητοίσι ^pouvat. (5) 

ΠοΙλαΙ φρίσεις της χοινης έλληνιχης γλώσσης περί ασθενειών 

.ft Α. de GabernatU, Storia popoltre degli osi fanebri 9. 21 . 
A Aom. Δ, 39. 
AGobemalistf. 20.21. 
ft Ήριο9., θ^βτ»'. 226. 
ffi •Βρτ• «Λ Ήμ. 102. 

âEaf. ΙΖΤ. STAIP. 2 



Digitized by LjOOQIC 



18 AI ΑΪΘΕΝΕΙΑΙ ΚΑΤΑ ΤΟΤΣ ΜΤΘ0Τ2 

{»ΐΓθ8€ΐχνύασιΐΓρο«ωποΐΓθΐ{αν αυτών βυντίβέστατον iIvaiTOpÎi{toc^ceira)' 
α τον ίίΛΛΛν η αρρώστια, ή Οέρ[ΐ.η• » (1)6 άττοπληχτικος η δ παρά- 
λυτος λέγονται maafiiroi. Εις την αύτην ση(ΐ.ασίαν εποιουντο οΐ άρ- 
χοαοι χρησιν του αύτου ρήματος, (2) οΐ Γερι^ανοι του angreifon^ 
οΐ Γάλλοι ίνίοτ£ του prendre. Είχονιχωτχτη ί * έστΙ χαΐ ή χρί^ς 
του ρή(Μΐτος τρώγω: <Κ|υ τρώΕΐ το σχουληχι, ρι'1φαγ£ή aoOevcia, [α* 
Ιφαγαν τχ πάθη» χαΐ εν χυπριαχ^ί χατάρί^ε* Νά ac (jay ή βΛαγ) άρα ! 
(νοαος ήπixτuή). (3) Άσθένιιχ τις όνοιιχζεται φχγουσα (φαγέίαινα) 
ftîvai δε χαΐ χατχρα χεφαλληνιαχή, γάουσα τά σου ydrf τα erojia. (4) 
Έπι τών (?ηδη(Αΐχών η ev^{uxù>v νόσων λέγουσι nêfotaxaiC step' 
πατάει ή άστραχιά^ ή β,Ιογιά, χτλ. Καταφανής είναι ή προσωπο- 
ποιία εν ταϊς έττφδαΤς {*ζόρχία). Μηλ{α τις επφίίΐ χατα τοΟ yojaxipot, 
χοιλιαχου νοση(Μΐτος χαλουιιίνου ούτως έχ της έδρας αύτου, Ιη%\ 
ως έπεται* 

Γαστι(ρ» Γαστέρα ^po^tptf, 

τρομβρί χα\ φοββρέ Ι 

Κάτω 'ς το 'γιβλ^, χάτω 'ς το π<ρ(γιάλι 

(ίναι τρ{α σχουτβλάχια* 

τώνα μίλι, ταλλ^ Τ^λβ^ ταλλο τ£ντβ|>α τ' ανθρώπου, 

φάι μέλι, φάι γάλα, χι* 5φ£ς ταντιρα τ' ανθρώπου. (5) 

(i) θέρμη 6 πυριτο'ς* Παρά τοΤς άρχα^οις θέρμη χα\ θέρμα. (Ζωναράς iv λ.— 
Φρύνιχ. Έχιτ. 331 χαΐ Lobeck αυτ.) 

σχέψαι δέ μου 
το μέτωπον, ci θέρμην {χοννα τυγχάνω. 
(Φιρβχράτης παρά Ζωναρ^. - *Απο9π. 158 Ιχδ. Th. Kock. 359 Mcineke). 

(2) Λαμβάνει π^νος χτλ. — α Παρθένον πυρ Ιλαβέ* » « γυναΤχα ρΤγος Ιλαβε. » (Ίχ- 
ποχράτης.) 

(3) Λουχα, φιλολ. ιπισχ. σ. 138. 

(4) Ν<02λλ. άνάλ. τ. Β' σ. 412. Βλ. χαΐ Καισαρίου Δάποντε, (στοριχ^ν χατάλογον 
iv Σάθα. Μ(σαιων. Βιβλιοθ. τ. Γ' 9ΐλ. 192. 

(5) Αύτ. τ. Α' σ. 332. — Ό εν ΠβτρουπΛιι ομογενές κ. Γαβριήλ Δεστούνης πρ«' 
γματ.υ(ίμενο; εν τιΤ; ΠραχτιχοΤς ττξς ^οιστιχής άχα^ημ^ας τών επιστημών περί Ιπιγρβ- 
φών τίνων εν μεταλλε^οις, &ς έπ\ ματα^ω άπΑπειράΟησαν να Ιρμηνεύσωσι προ α»τού| 
απέδειξε πάνυ ε^φυώς ôià ουν^ασμου χαΐ άντιπαραβολ^Ις τών Ιπιγραφών τούτων, 5τι 
περιέχουνι την Ιπομένην Ιλληνιχ^ν επφ^ιίν* « Ύστερα μ^λαν'\ μελανωμένη, ώ( ^'^ 
« ειλύεσαι χα\ ώς δράχων συρθείς χαΐ ώς λέων βρυχείσαι (χα\ 5λλως : βρυχασαι) χαΐ ^ 
« άρν^ον χοιμοδ* (χαι £λλως : χαι ώς χρνος χοιμεΤοαι.) » Είναι V \ Οστέρα Γσως &ot<* 
ptxdv t( πάθος εχ τι|ς Ιδρος αυτού χληθίν ούτως, άπαραλλάχτως ώς ό γαστέρας Tîjç 



Digitized by LjOOQIC 




TOT ËAAHNlKor ΛΑΌΤ. 19 

Εις ττϋ (ίέαν της ιτρο^ωίΓΟίτοιιας τών νόσων αναφέρεται χαΐ ό ευ- 
f])|UGiiiç' αΐ νό^ι χατονο[^χζοντοα πολλχχις ούχΙ δια τ%υ χυρ(ου όνο• 
ρτος, άλλα St* άλλου χολακίυτικοΰ, όπως φανώ<Λν êùjtêveTç τψ χά- 
pom. Εντεύθεν ή όνθ{Λασία ιύΛογία. (1) Ή επιληψία χαλεΐται εν 
Κι^λληνί:χ το γΛνχυ η το xa^J, (2) ό χωλιχόττονος τών παίδων 
χα γ^οχύ, η τό γΛυκό του, άπΟΦτ7)|Α.χ δε τι της χειρός δεινον 
Λοιιζζεται απανταχού της Έλλχδος καΑαγχάθΐ' ό λοΐ|ΑΟς ίπ«- 
χαλ(ΐτο άλλοτε συγχωρ^μέτη^ πολλά δε νοση[χατα όνθ{ΐχζονται 
ίορίστως άαεΜτητα. Όμοίως οΐ Γερ(ΐανοΙ άπέφευγον άλλοτε να χα• 
Un τας νόσους δια του αληθούς αυτών όνό[^ατος χαΐ εύφή(£ως ίλε- 
yov οώτ^ς το «eUo (das Gute), τό €ύΛο)*ηΐίίγο (das 0β8ΐ•ρηβ1β),τό 
faxaficfiiror (das Selige), (3) η τα προξενουντα ταύτας δαιμονιχα 
ma άγαΟα χαι εύς^ενή (die gute holde) χα2 xa^là naiâià (die gute 
Kindereo). (4) 

Κυρίως ό[χως προσωποποιούνται ύττο του έλληνιχου λαοΟ αΐ τρΰς 
ΐιινέταται νόσοι, η Πανώλης, η Χολέρα χαΐ η Ευλογία, περί ών 
τΜλϊ φέρονται (^υθιχαΐ διηγήσεις. Ταύτας άποχαλουσι περιληπτι- 
m; (νιαχου της Έλλχδος, χρώμενοι εύφη[λΐσ(λφ, Εύλογης^ένας χαι 
Κ2λονο{Αχτους χαί Μελιταρίίς. (5) Μυθ^λογουνται δε αδελφαΐ, (Αε• 
Αονιιρνίς, συ[χ,πορευό(ΐ.εναι η βοηθουσαι άλληλαις. Έν τοϊς έπο|Α,ί- 
>οις θΕλο{λ4ν περιλάβει ίδίί^ τας περί έχχστης τούτων δοξασίας. 

Πανύ^ης, Ή νόσος αύτη χαλεΐται χον^ώςΠατοΰχ^α^ (6) χαΐένια- 
χοδ Σχο^άονΜι (7) (εχ του σχορδινχο(λαι ;) (8), χατ ' εύφη(ασ(χον δε ύπό 

{οΡΙίις nccy^;, χαΐ ώς αΐ άοθένιιαι βουβών χαι χέρατα (Πολυδ. Δ, 202.205) χ&¥ 
ifltiun (Destaais, RaUbor spornui greyeskoi napiçi, itzobrascbeuaoi na 
osbmi paxDyatoikacb. St Petersbourg). 

H) Βλ. See Ripl τής λές(ως ταύτης ιγροΕψα(αν êv Έστ^α Ιαν. 1883 

t2) Ν<οΑ. αν. τ. Β' σ. 190. 408. 

1% Orimm D. Μ. σ. 1106. (966 3' έχδ.) 

|Α)Αντ. β, 1109(968). 

(S) Έθνιχόν ήμ<ρολ(^ρον Μ. Π. Βρηου. 1863 σ. 55. 

{6) Λίξις τΐ;ς παρηχμαχυιας λατινιχής paQQcula (Ducaoge, Glossarium med. et 

M lat 2α ex), sv λ.) παρα^ομ<νη ex τοΟ paaus. 

(7) Βλ. Dttcange. Gloss, med. et iaf. grace Iv λ. Σχο»ρ3ο2λα.— Κοραή Άτβχτ. 
Β* β. 200. 

(8J Κατά ττ,ν ΐτνιιολογ{αν τοδ Κοραή. Πιβανώτίρον ίχ τοδ σχ4ρ8ο«, ίς λέξεως 
T^KOR χρή9ΐς εν άπ<υχ«1ς χατά τής ^αοχαν^ας. 



Digitized by LjOOQIC 



i 



20 AI ΑϋθΒΝΪΪΑΙ ΚΑΤΑ TOlU ΒΙΤΘΟΠ: 

τίνων jcetl εύΛογημέτη. (1) Ή Yrpo<r«im9ieot(oc «ύτης ύΐΓβ(χφαίνεται ίν 
τοΛς χατάραι^ ' Μί σ* xcfi^ jJ JxopâovJa ! (2) ΛΓα«^ ΠατοϋχΛα ! 
llaroûxJa ré (τε xoifrtf ! ^Ξωρχισμίτη xt * άχαΜκωτη rà if^ac ! 

Οι wepl τ>5ς Πανώλους (αΟΘοι ίλ73<Τ[χονηθγ)σ«ν <j^fiiv χαθ' όλοχλτ,• 
ρίαν, >J αναφέρονται vCv εις την Εύλογ(αν χαΐ την Χ.ολέραν, ίιοτι το 
τελιυταΐον ίνέσχηψεν ί) πανώλης εις ΈλλάΧα προ πεντηκονταετίας χαΐ 
πλέον, ώστε παρτίλβε χρόνος Ικανάς δπως εξαλειφθώ άττο της {Λνη|Α,ης 
της παρούσης γενεάς. Δια τούτο τους εις αύτην άναφερο(Αένους (λύ- 
0ους θα περισυναγάγωι^εν έχ παλαιοτέρων (Λαρτυριών. 

Κατά τους χρόνους τοΟ Άλλατίου (ΙΖ' έχατ.) ίπιστεύετο δτι το 
φίσμ.α ττζς Πανώλους έπεφαίνετο iv ημέρ:;, χαΐ έν (λεση{^βρ{^(άχό(χ.η, 
άλλ' εν άγροΤς, χαΐ εν τριόδοις χαΐ έν ά(λπελώσιν, ουδέποτε δ' εν 
οίχου[4ΐνοις τόποις• αν έπρόφθανε να tîJ ό|Λΐλήσ^ ό Ιίών, αύτη ηφα- 
νίζετο* αν δμως πρώτη η Πανώλης προσεφώνει αύτ(||λ άπέ&νησκεν 
θυτος..(3) Κατά τίνα ίιηγησιν, άναγραφο[λένην πάρα Delancre, εν 
{τει 1682 δα(;Λονες η πονηρά 7Γ^ευ[χατα Ιχρουον έν Κωνσταντίνου- 
πόλει, έν *Ρώ(ΐ.η χαΐ έν Παρισίοις τας θύρας τών οίχιών, έδηλου δε 
τοδτο δη βάποθάνωσι τοσοΟτοι έξ έχείνης της οιχίας, δσα ήσαν τα 
XTW^pMCTa. (4) Ό γράψας έν άρχγΐ ττίς παρούσης Ιχατονταετηρίδος 
το |Λυθιστόρη|Αα α Άναστάσιον, η άπορινη(Αθνεύ(Λατα *Έλληνος» ύπο• 
τιθησιν άφηγού|ΐ,ενον τούτον τα έπό(λενα περί τίΐς έ7η$η|χ{ας τοΟ λοι- 
(4.οΙλ, £τινα ώς ση{Αειουτάα, ελήφθησαν έχ νεοελληνιχης δησιδαι^ιονίας. 
«.ΏολλοΙ δε4|Αώται εΰον.την άπεχθτ) |ι.άγισσαν, ηης εστί πρόδ^ρο^ζος 
<α της Πανώλους, 1πτα(ΐένην έπΙ τττερύγων νυχτερινός υπεράνω της 
^ί){Αέτέρας είρχτης, άριθ(ΐ.ουσαν δ' έπΙ τών ονύχων των δαχτύλων 
ît της δ^ους ίιενόεΤτό να θανάτωση* ηχούσαν δ' αύτην έν τ^ σιγνί τ^ς 
« νυχτος, χαλουσο^ν αυτούς έζ όνόριατος, χαΐ χρούουσαν την θύραν 
α των, η άποτυπουσαν πελιδνας χηλΐδας έττι των τοίχων ττίς είρ- 
χτης. » (5) Έτέραν παρχστασιν αναφέρει ό Guys, της Πανώλους ώς 
ειδεχθούς φάσριατος, επερχομένου νύχτωρ χαΐ δι ' άνεξαλείπτου στιγ(*Λ• 

(1) Κοραής aux. Δ' 9. 144. 
{Î} Ν. Γ, Πϋλίτης ίν Κι•Λλ. •Αν. Β' α. 380. 
(3) Allatii, de qaoriiacL graec opinât. § 12 σ. 142 
>'i^yP* Dêknere, luirédttlité et mécréance du sortilège. Tract. 7. p• 37. 
(5) Tb. Hope, AnasUse χιφ. 6 Trad. Oefttueonpret 1844 σ. 81. 



Digitized by LjOOQIC 



TOY ΕΑΛΗΝΙΚΟΤ ΛΑΟΤ. 51 

tti; βηριοίϊντος τΛζ οικίας, ύς άς λανοιΤτο» να ιίσέλθη. CH βιίέτις το 
^ΓΛτηφίρον ToOtt) σηριβΤον, άναχοινοδσι τοΤς δυστυχέσι χατΟιχοις τον 
fSafi{fei|i.evov χίνδυνον χαΐ Λαροτρύνουσιν αύτους να φύγωσιν, άλλα 
fMtt*Îttç, ίιότι ίχΛνΟί άπιστουντες υφίστανται το (Αοιραϊον τέλος. (1) 
Ό Ηαχιδών Χαρισιο; MeySivoç ση(ΐ£ΐουται Ιτέραν δοζασίαν, καβ'ΐ^ν 
τρίϊς γραΐαι φέρου(η τον λοΐ[ΑΟν' ίχουσι Χ' αύται ράβδους, ii' ών τυ- 
ΐΡΓουβιν τους ίγγεγρα»ψ£νους ιίς τα κατάστιχα των καΐ ύπάγουσιν 
5«ο^ ίτροσιτάχθησαν υ-ττο τοΟ θ«ου. (2) Έν άλλη πάλιν δοξασία άνα»• 
φέρονται «τίσης τρεϊς γραΤαι φοβιραΐ Χιατρί/ουσαι ό(ΐ-θυ ιτόλΐις χαΐ 
χωρία, όπως έρη{Λώσω<πν αυτά. Ή (ζ,ία τούτων βχβι μέγα κατάστι• 
χον, η αλλι^ οζυτό(ΐον ψαλλί^α καΐ η τρίτη σάρωθρον. Εισέρχονται 
St χαΐ αΐ τρ€ϊς ιίς τας οικίας, καΐ η (tèv πρώτη έγγράφιι ιίς το καΐχ- 
^τιχον το ονο{ΐα του θύριατος, η ίβυτέρα του κόπτιι Χια της ψαλ- 
λίίος rîjv ζωην καΐ η τρίτη τον σαρώνει. (3) Τέλος κατά τίνα άλ- 
λην παράστασιν η Πανώλης εϊναι τυφλή γυνή διατρέχουσα τας πό- 
λης im οικίας βίς οίκίαν και θανατοτΐσα όσους εγγίζει* άλλ * επειδή 
ίκ τυφλή βαδίζει ψηλαφάσα τους τοίχους τών οικιών, αδυνατεί να 
ηητίηϊ τους εύρισκΟ(ΐ,ίνους ^ έν τ<^ μέσφ τών δω^ιατίων* (4) η είναι 
Tpeffx {αλανεί(ΐ.ων, ήτις την νύκτα δια ττίς φαρ(Αακώδους τυνοης αυτ95ς 
ββνατοϊ τους εν ταΧς οικίαις. (5) 

Ότε προ πεντηκονταετίας περίπου ενέσκηψε πανώλης εν Αίγίνν), 
iriôavov εκ της νόσου ά|Αφότεραι αί ώραΐαι θυγατέρες της 'Αθη- 
ναίας Λαντέζαινας, Ελένη καΐ Αικατερίνη καλού^λεναι. Ό θάνατος 
τδν δύο, αδελφών έλύτ^ι^ε πάντας, ώς [χαρτυρεϊ καΐ το άδόριενον 
τότε άσ}ΐΛτιον : 

Ελέγχω χβι Κβπίγχω 

χ* § δ«ό π«6άναν£* 
ο! ξένοι χ' ο! §1X0^ τους 

τα {ΐαορα βάλαν«. 

(i) Gjiys, Voyage littéraire eo ôrèce. 1766 τ. II α. 46. 

(2) χ. Μίγδβνοϋ, Ό λύχνος του Διογένους. ΉΟιχοι χαραχτί^ρ^ς. 1818 σ. 264. 

(3) Faariel, Chaals popaUires de la Grèœ. 1825. x. II a. LXXXIII. -^Έχ 
wew* Fr. Thiersch, Ueher die neugr. Poésie. 1828 σ. 28. — Grimm, D. 
H|th. <h 1156 (991 δ' «ιδ.). — Βλ. χαΐ ΈΛΐάλοφον Νέον τ. Β' σ. 723. 

<1) FaarieU <ητ. 

Α Ον•» ένθ. <iv. 1. 1 α. m. 



Digitized by LjOOQIC 



22 AI ΑΣΘΕΝΕΙΑΙ ΚΑΤΑ Tors ΜΥΘΟΤΣ 

Μία γιιτόνισσχ των, όνό[ΧΛτι Μπελίγρίνα, ίιηγίΧτο oti είΧεν άχο 
το παράθυρο της Χύχ) (Ααυροφόραις καΐ κτυτηήσανε Χύο κτυπη;Λατα ιίς 
την πόρτα της Λαντέζαινας. Τστιρα \ίη η [Λία — αΠα;χΕ άπο *^ώ 
τον ανήφορο. » — α Μπα ! (χπα ! » της λέιι ή άλλη, « ;χη καϋ[Λένη, 
γιατί θα 'βγνί η άγια Παρασκευή [ΐε τη ρόκα της να (λάς κτυπηση.)) 
Έτσι τράβηξαν άττο άλλο δρό(Λ0. Κατζλαβε η Μπελεγρίνα πώς εν- 
νοούσαν την εκκλησιά της άγιας Παρασκευής ποΟ ήταν εις αύτη τη 
γειτονία* γιατί η άγια Παρασκευή είναι άρβανίτισσα καΐ κυνηγάει 
την Πανούκλα. Έτσι ίέν απέθανε κανένας άπο τη γειτονιά ποϋ ήταν 
η εκκλησία της άγιας Παρασκευής. (1) 

Κατά της Πανώλους έτηκαλοΟνται την άντίληψιν τοΟ άγιου Χα- 
ραλά{Λπους, δστις απεικονίζεται πατών ύπο τους πόΧας του την νό- 
σον, εν σχή[Λατι είΧεχθους γυναίου, καπνούς έξερευγομένου εκ τοΙ3 
στό[Λατος. (2) Το συναξάριον δ(χ.ως του αγίου άπο^ίδωσι την κατά 
της πανώλους ΐα(Λατικην Χύνα[Λΐν εις [ΐόνον το λείψανον αύτου : « ια• 
α τρεύει (το λείψανον) νόσους πολυειδεϊς τών (χετά πίστεως καΐ πόθου 
α προσιόντων έξαιρέτως δε φυλάττει ά(Λθλύντους και ανεπηρέαστους 
CC άπο την λοΐ(χ.ικην νόσον, ήγουν άπο την πανουκλαν εκείνους όπου 
« (ΐ,ε πόθον και πίστιν άδίστακτον φέρουν ταύτην την άγίαν κχρο« 
« εις τάς πόλεις καΐ χώρας των, και εις τα όσπίτιχ τους, και [ΐε εύ- 
α λάβειαν την κατασπίζονται, κάροντες πρώτον άγιασμόν. » (3) Ή 
αύτη θαυ(ΐ.ατουργος δύνα{Λΐς άποδίδοται εν Θεσσαλία, ιδίως εν Λα- 
ρίσση, καΐ εις τον άγιον Βησσαρίωνα, όστις, κατά το συναξάριον 
αύτοΙ3, «πολλάκις έφίνη διώκων την δυσώνυ(Λθν πανουκλαν, φανεϊ- 
« σαν (χ,ε αλλόκοτους {Αορφάς. » (4) 

(!) Παρά τ9|ς χ. Map. Γρ. Καμπούρογλου. 

(2) Οϋτως άκειχον^εται πάντοτβ 6 άγιος Χαραλάμπης, προχβίρως δέ Zùyaxai τις vi 
Ϊ5η τήν tlx6y* ταίτην εν τ^ Άχολοοθ^χ του 'Αγίου τη Ιν Βενετία εχ^οθί'στ). (1799 χ»^ 
1805). — ΆνΛογοι ταύτη εΐσ\ν α! νχ^νις αγίων χχταπατούντων δρ^ιχοντα ij τον διά- 
βολον IV τη άγιογρα^ίί^ τών τε άνατολιχών χα\ τών ίοτ'.χών. (Βλ. χαι Maury. Essai 
sur la légendes pieuses 9. 136 ) — Άρ/ιχος il τύπο; τών τοιούτων ειχ<5νων Iw 
Γβ6)ς ή αιγυπτιαχΐ] π«ράιτασΐς του "Ωρου. χαταπχτοίΐντό; χροχοίεΛους. 

(3) Άχολου^ίατου ΆγίοΜ Χαραλάμπους. Έν;τ. 179ΐίσ. 31 

(4) ΆχολουθΓα Ιορτάσιμος του εν άγ'ο'.ς πατρός ί^μών Βησσαρίωνος. άρ/ιεπισχίίΐΛυ 
Λαρίσσης. Έν Βενετία, 1846. σ b^. — Βλ. χαι σ. 46. « Δια τούτο χαβώς λ<ίγου χβ• 
« ριν Βωχεν 6 Θεός εις μίν τον αγιον Άρτ^μιον το ν χ ιατρεύη τα ζώα• ει? ^ϊ τον 
» «γιον Τρι^φωνα το να διώχη τα βλαπτιχα ζφύφια από τους X1fπ097^ χαΐ ^içSUMti 



Digitized by LjOOQIC 



TOT ΕΑΛΗΝΧΚΟΤ ΛΑΟΤ- , 23 

Του Aoijxou προσωττοτοιία Sev αναφέρεται ύπο των αρχαίων Έλ- 
ΐ3ζνων σ•/)^γρα9ίων. Ό WelckeP ούχΙ ορθώς είχάζιι οτι άγαλ{Αχ τι 
ψΛν* εν Δηλφ απεικονίζει τον Λοΐ(Λ.ον, εν (χ^ορφη γυναικός* (1) άλλ' 
η; την πλχνην ταύτην ύπεττεσε (χη Λων αύτοΤς δ»Λ;/.α(η το άγαλ- 
ίίΛ εκ«νο σπερ νδν απόκειται εν τη πρώτη α{θού(ΐη ίεζι? της εισόδου 
τοδ CV Αθήναις άρχαιολογικοΟ μουσείου* εϊναι S' επιτύ(ΐ.βιον (χνη- 
|urw άτελες, άπεικονίζον ϊ<τως Σφίγγα, εν βαθείχ λύπη στηριζομένην έπΙ 
ιζλτη^ος. — Άλλ' Ισως ίεν ητο άγνωστος ή τοιαύτη προσωποποιία 
"rtî; παλαιοΤς, και ίη ώς θηλείας ϋαί;χονος. Ή πολλχκις (Λετα του 
teiooO ταύτιζο•Λένη Αΐ[ΐος, προσωποποιείται εν τη ησιοίείφ θεογο- 
ηχ (στ. 227), ώς δ' αναφέρει ό 'Αθηναίος, «εστίν εν τφ Άπολ- 
«λωνίφ παρά τον του 'Απόλλωνος θρόνον ίια γραφής άπο»Αε|Λΐ[Λη- 
« [ΐένος Αΐ{ΐος, έχων γ>Jvαικoς μορφήν. » (2) Ή Αι;/.ος (Fames) τάσ- 
«τ« ύπο του Βεργιλίου εν τνΐ είσό^φ του Ταρτχρου, (3) ύπο δε τοίί 
Όβώίου μυθολογεΤται γύναιον είίεχθέστατον την δψιν, εν Καυκχσφ 



« »fiw{ Ιλλο' Ιτσι Ιδωχ£ν ΙξβίρΕτον χ^ρΐ9{Μΐ χ«\ βις τον αγιον το3τ6ν κβΐ πατέρα ήμΰν 

• Βΐ)99«ρ^ωνα, το να ^ιώχη την 0«ν«τηφ<ίρον χα\ πανωλέθριον «σΟένίίαν τΐ|ς χοινώ; λ$- 
«γβμένης χανοίχλας, χα\ δια μ/σου τής σ^βασμ^ας αύτου χα\ ηαντ'μου χάρας να γ{ν8- 
■ ÎK χανταχον το3 πάθους τούτον ιατρός τα/^ύτχτος, χα\ μέγας άντιλιτίπτωρ χαι βοηθάς* 
« ηι τοδτο το βλέτΓΟμιν vi γ/νιται μΐ την ίοχιμίιν. χα6' Ιχάατην ήμέραν βίς πολλούς 
« m διάφορους τόπους, ^ιότι ιΐς οποίον το'πον {θιλβν άχολου9ι{9η ή βρωμερά αυτή χα\ 
f («ναηφ^ρος πληγή χβΐ ί[θελε προσχαλεσθΐ; μετ* εύλα6:{ας ή θαυματουργός αυτή χαι 
« ^ήτιμος χάρα τον άγ/ου τούτου Βησσαρίωνος, εύθυς δπου εχτελ^σουν άγιασμόν μέ 
< βύτ^,ν χαι να παρχχαλέσουν τον Θε'ν Ζιλ το-υ άγ^ο^ μΐ π^στιν Οερμην χα\ μΐ αναστε- 
« νχ^^μοΰς χχι Βζχρνα, α τίί; Οαυμαστΐ[ς χα": μδγ^στης του άγιου Βησσαρίωνος χάριτος, 
» ιύϋς λέγω χαι εν τώ αμα παύει ή φθορά τής ασθενίίας αυτής. Και δχι μο'νον εις τοίις 
« τόκ«»ς τής Θεσσαλίας χαι τής Έλλάίος χαι τίίς 'Ηπείρου θαυματουργεί fj αγία αυτού 
« ιάρα, χχΐ ÎJ βγία του σιαγών, χαι προσχαλεΐται δια την τοιαύτην τής πανούκλας 

• «ββένειαν, χαΐ δι* 5λλας άχο'μη πληγχς χαι νήσους, άλλα χαι αύτην tIjv περίφημον 

• ΜΙ μιγαλ<$πολιν Ούγχροβλαχίαν, εις τήν δποίαν ποτέ εχομεν παράδοσιν. Οτι έπζγεν 

• W τξ ζωξ του δ άγιος. » — χαι σ. 49. α "Οταν τχ τζεφτιλίχια των ηγεμόνων μολύ- 
I iwy;st από tîJç πανούκλας, οΐ ίδιοι σουμπασάδες παραχινουσι τους χρι«η«νοΰς, χαι 
f Ϋ^σι την άγίβν x4pxv, χα; ονομΑΕίουσι τον άγιον Βησσαρίωνα διώχτην . τίϋ πανού- 

• ιλβς, χαι συνεοί^ονται ποίος νά πάρη πρώτος τ/; ν άγίαν χάραν, να ψάλι^ άγιασμάν εΙς 
•»<ε?ΐΐλ6« του. Και πρώτοι ot άσΑ5£ΐς τάϊουσι να δώσουν σιτάρι εις τά*μον«σττ{- 
« ptev χαι δίδωσι χαι παραχινουσι να ζώσουν χαι οΐ Χριστιανοί. » . , 

(1) Έν Rheiaiscbes Museum Γ. FIrilologie. 1<9θ3^τ. II. . 
(Ϊ)Άθιίν., Γ, σ. 452 6. 
«VergU-^AeftHVl, .27β^ ... 



Digitized by LjOOQIC 



S4 AI ΑΣΘΕΝΕΙΑΙ ΚΑΤΑ ΤΟΪΈ ΜΤΘΟΥΣ 

λQUtώ|jLevov. (1) *Α(χφότ€ρα Si τάχώριστα xocxx, δτ« λοιμ&ς χλι ο 
λΐ(ΐος, ί(χυθολογουντο ΐαως ώς Sa{(Jt.ûve; τών πιρί τον 'Απόλλωνα, (2) 
'Ότι δε ώς θήλεια δοςί|χ.ων Οχ παρίστατο δ λοι;χός, (χαρτυρεΤ εχτ^ς 
της λέξεως λΐ(ΐ,ος, τίτις συνήθως εϊναι θηλυχου γένους, χαΐ ή δια λέ- 
ξεων γένους θηλυκού επίσης όνο|λασία του λοψου, οίαι λοίμη, (3) 
λοΐ{Αώδης νόσος (νοΟσος) η φθορά, (4) λοιρι,έη νεαρή, (5) λοιρχή (6) 
χλπ. ΚαΙ εν τη λατινική γλώσση αΐ προς δήλωσιν του λοιμού λέξεις 
είναι θηλυκού γένους, (pestie^ lues, pôstilentia). 

'Αλλ* αν άγνωστοι εισιν r^tX^ Al περί της λοΐ(^χής νόσου [λυθολο- 
γιχαΐ ιδέαι τών αρχαίων Ελλήνων, έχ τών βυζαντινών Ιστορικών 
0|χ.ως διδασχό|χεθα ότι άπο του ç' αιώνος [χ. Χ. χαΐ εντεύθεν αΐ αύτ^ϋ 
περίπου ταΤς. σηρριναΤς έπεχρχτουν προλήψεις καΐ δοξασίαι περί τής 
νόσου παρά τοϊς "Ελλησι. Περιγρχφων τον έπΙ Ιουστινιανού ένσχή- 
ψαντα μέγαν λοΐ(Λ6ν, 6 Προκόπιος έκτίθησιν τας κατ* εκείνο τοΟ 
χρόνου διαδεδθ[Αένας ιδέας περί της άρχης καΐ της διαδόσεως τοΐ3 κά- 
κου, α Δευτέρφ δε ?τει», λέγει, α ες Βυζζντιον (χεσουντος του ήρος 
α άφίκετο, ένθα καΐ εμέ οΐ έπιδημεΐν τηνικαυτα ξυνέβη. Έγίνετο δε 
α ώδε. Φασάτα οαιμότωγ πολλοίς ες πασαν ανθρώπων ίδέαν ώφθη, 
« δσοιτε αύτης παραπίπτοιεν, ηαΐεσθαι φοτζο ytpàç τον έττυχότζ<κ 
(L άκαρδζ, δττη παρατύχοι του σώ(Λατος, ά(χ.α τε τα φάσμα έώρων καΐ 
« τη νόσφ αυτίκα ήλίσκοντο. Κατ* αρχάς (Λεν ουν οΐ παραπεπτω- 
« κότες άποτρέπεσθαι αυτά έπειρώντο, τών τε όνο(Λκτων άποστθ|Αα- 
« τίζοντες τα θειότατα καΐ τα άλλα έξοσιού»Αενοι, ώς έκαστος πη 
α εδύνατο, ήνυον μέντοι το παρ άπαν ούδεν, έπει καν τοϊς Ιεροϊς οί 
« πλείστοι καταφεύγοντες διεφθειροντο. ^Ύστερον δε ούδε τοΐς φίλοις 
<( καλουσιν έπακούειν ήξίουν, άλλα καθείρξαντες αυτούς εν τοΤς δω- 
« [ΐ.ατίοις, δτι δη ουκ επαίοιεν προσεποιουντο, καίπερ άρασσο|Λένων 
« αυτοΤς τών θυρών, deiiuUrorziç όηΛονότι ^ιη όαιμόν^ν τις ό «λ* 

(1) Orid. Metam. VIII, 798 χ«. 

(2) Mariana, derabiu hispaaicis (i. Ixat.)«-Welcker, Orieob. GotUrK I. 
9.459. 

|8> Ήβύχ. 

(4) Βλ. θησβυρον Έ|><>. Stt^evoi* έν λ,-*• Προσέτι Ίπποχρατ., διαιτ. έξ. 8.— 
Γβλην., τ. ΙΖ' σ. 667 KûhQ.-^'ATaOto Β', 10. 

(5) 'IJCîTOxpet., Πβρβγγβλ. Ι σ. 85 Kûhn. 

(6) « νοδσος \ χαλρυμένη λθ(μ(χι{. a '^(χοχρατ., 'Exiet• 1. lU^ 769 Κ* 



Digitized by LjOOQIC 



TOY ΕΛΛΗΝΙΚΟΥ ΛΑΟΥ. âS 

«3ivTtç ταύτο τόδτο ?ίρ4ς τοδ ίττιατχντος ττχσχειν ίΐόχύυν, η λίγου 
ι ίχούειν προλέγοντας σφίσιν Λ« âtf iç rër ηθ^η/ιομίνωτ thr άρΐ" 
i ffbr άτάγρίιπτόί Λν. » (1) Παρίμοια φέρ6ντΤΛΐ ^αΐ irtpl toO êv 
rm 747, TtTxp-r^ ϊε τ^ς (Ϊα^λείας Kωvσtαvτtv6υ τοΰ Είχονο[ΐ4χου, 
κηβχηψοΕντος λοιμοΟ. Νικηφόρος ό Πατριάρχης êv τή Συντό(χ.φ Ιατο- 
fix iro τί ς Μαυριχίου βα<ηλ£ίας, λέγει ταΰτα : « Έπετεινετο ^ϊ tk 
«της φθοράς μάλιστα ττερί το Βυζχντιον. Τεράστια i* ουν 5tal Ιε{- 
εματα έξαχινης έφαινετο* τύχοι atavposiâêtç fv τε ταΤς τον άν- 
εΙρώιτων ^τολαΤς καΐ τον Ιερών ε<ίθη(χάτων inatireÂÂor, tatç θύ* 
iptuçTi ώ&αΰτως χαΐ τοις rôr θυρών ata^^olty Sl δη φαινό(χενα 
«φρίχην {ΐεγάλην καΐ άπορίαν χασιν ένέτιχτεν ώς παραχρήμα ter 
^δΜθρυτ μηrύorτa Ισέσθαι. *'ΰ<Γπερ Ιε έξεστηχότες τφ Ιέει οΐ 4ν• 
« Ipurot χαΐ φαντασιούριενοι έΙόχΟυν αύτοϊς ώς (éroiç τισΐ <rvrà• 
têfiêir xai eiâêj[â/&ir arûpurtàtc, χαΐ iltA &ξ γνωρί'χους Ιί^θεν 
«τ^ς Ιντ^^γχάνουσι xpocayopèiorzec, χαΐ τα προς -την iSiv ώ}Λΐλη* 
tjtiva έτέροις ίπειτα άφηγού[χενθι χαι άλλοις φάσ(Λασ{ τκίιν έχδει- 
« |ΐατού|Αενοι ευρΟυν [έώρων] ξιφεσιν αλλήλους [άλλους;] τινάς βάλ- 
« λοντας. » (2) ΙΙαρα Γεωργίω Ιε τί|^ ΚεΙρην^|^ φέρονται ^ταυτα περί 
τ^ αύτοΊ λοιμού ; « τνί Ιέ ιέ ίρξαντό εν τ? βασιλώι πόλει αιψνης 

< «ορατές γίνεσαι £ν τε τοίς τών ανθρώπων 1(ΐ.ατίοις χαι εν ^6ΐςτών 
«εχχλησιών έττίπλοις στάνρία ίΛαιώ^η JtMicza. Έγέvεto Ουν εν* 
« τείΛεν τοίς άνθρώπΟις λύπη χαΐ άθυμία πολλή τη του τοιούτου ση* 

< putoy απορία. . . . Έγένοντο Ιε χαΐ φαντασίαι, ως πολλούς τών 

< βΜρώπων εν έχσΐχσει γινόμενους νομίζειν ξένοις τισι χαΐ βριαροϊς 
« τρσώποις ûvroâsoêer^ χαΐ τους απαντώντας αύτοΐς ώς Ιηβεν φί- 
• Ιούς xpocctyopêéortcu: χαΐ âiaJsr ομίλους. Σημειούμενοι Ιε τα παρ* 
ίβώτών λαλούμενα εσχατον εξηγουντο γινόμενα. Έώρων Ιε τους 

< ΐ'Λούς £/c Οίχονς eicBpxo^irovÇy χαΐ τους μεν τοΟ οϊχου χριμών* 
t τχς tovc le iiffê^ πτρώσΜοτζας• Συνέβαινε là 'ία πλείστα ^ών 
«tap• αυτών λεγομένων γίνεσθαι ούτως χαθώς ^Ιον. * (3) Τούτοις 
^ίχβλητέα οσα περί τού εις τους Άβάρους έπι Χαγάνου έπιφοιτη- 

il) Πρβχοι:.. Ιβτ. Α', β', 22 σ. 251 Éonn. 

β) N«n9. ΚΐΙ. σ. 70 Boûû. 

13| Γαιργ. Krfpnv. τ. Β' σ. 8 Bow. 



Digitized by LjOOQIC 



26 AI ΑΣβΒΝΕΙΑΓ ΚΑΤΑ ΤΟΥΣ ΜΤΘΟΤΣ 

σχντος λοι^ΛοΟ λέγιι θ€οφύλαχτος 6 Σιριοχχττα;: α «βχλλ^το ύπο 
« <πρατ6υ(χ.χτων αγγέλων, χαΐ φανβρά [χέν ην η πληγή, αόρατος Se 
« η παρχταξις. » (1) 

Τχυτα άπο^ειχνύχΛν, δτι αΐ πιρί Ποίνώλους μυθολογιχαΐ ποφα- 
στχσίΐς χαΐ προλήψβις το(3 χαθ* η(χ.ας λαοΟ ί«τηρηθη(ταν σχώον ά(Χ€• 
τίλλχχτοι Ιχπχλαι, τουλάχιστον, άπο της ç' μ. Χ. ίχχτοντΛΕτηρί- 
ίος. Άλλ* Owàp πίΐσαν άλλην νό'ΐον βις την Πανώλη άνχφέρουσι ποι• 
χιλους [ΐύθου; χχΐ πολλχ χλλχ (Ονη, άρχχΤχ χαΐ νέχ, χριχ xocl [χη. 
"Οτι χχΐ οΐ ση•Αϊτχι τη; άρχτφχς Άρριχης «προσωποποιούν τον λοι- 
jAOV [JLxp^jpsï ή ύπο του Αυγουστίνου (ΐνη{Αθνίυο[ΐένη χαρχηΧονιχη π«- 
ροΐ{ΐ.(α. (2) Έχ τών êv Άσί^ρ σηρτών, οΐ Χχλίαΐοι «προσωποποιούν 
την τι Πχνώλη χαι τον Πυρετόν (3) Έν Se τη βχβυλωνιχη χαΐ άσ• 
συριαχ•ίί μυθολογία: η Να^ατχρ, προσωποποιία της Πανώλους, λέγ«- 
τχι οβρχπχινα της α (Χ£γχλης χυρίχς της γης, ^ της βασιλίσσης τοδ 
"^ίου, χαΐ ίπιφέρβι παντοίας νόσους. (4) Έχ τών άλτα^ών λαών 
προσωποποιουσιν αύτην άπίσης οΐ ΦΙννιοι. (5) Φιννιχον ^σ{Λ« έξορχί- 
ζβι αύτην να φύγη «ίς τα χαλύβδινα δρη, «ίς την σχοτβινην αρ- 
χτον. (β) Πχντα it τα σλαβιχα ίθνη ίχουσι πολυπληθείς (λύθους 
περί της νόσου, ήτις συνή6α>ς μυθολογβϊται παρθένος, όχου»Αένη έπΙ 
δίτροχου ά;χχζης. (7) Οΐ Σέρβοι Χοζχζουσιν, δτι η Kuga eivai γυνή, 
ήτις χ£χαλθ(ΐ,^ένη ίια λευχου πέπλου, πορ£ύ6ται βίς τας χατοιχίας 
τών ανθρώπων* πολλοί etSov αύτην χαΐ evioi (Αχλιστα την [χβτηνεγ- 
χον έπ' ώ[χων άπο ένος et; άλλον τόπον. Έν χαιρφ έπΛη;χίας Sev 
τολι^ώσι νάποχαλέσωσιν αύτην ίια του αληθούς ονό|Αατός της Kuga, 
άλλα χατ* εύρη[χ,ισ|ΐον την λέγουσι Kutna (χου{χπχρα). Αΐ ΚοΟγαι 
(πληθυντιχως) διαιτώνται έν τη θαλχσση, αλλ' ό θεός αποστέλλει 
αύτας εις την γην, δταν οΐ άνθρωποι ά(Ααρτχνωσιν , η διανοώνται 



(Ι) θίοφ. Σίμοχαττ., Ζ', 15 σ. 298 Bonn. 

(^) Augastin, de verbo apostolico. 168- «Punicam enim proverbium e^t 
antiqutim* numum vult Pestilentia? Duos illi da et ducal se.» 

(3) Fr. Lenormant. La magie chez les Chaldéens. 1874 α. 34.47. 

(4) Fr. LenormaDt, Les premières civilisations τ. II σ. 89. 

(5) Castrén, Finn, mythulogie σ. 173. 

(6) Schrôler, 60 κφ Grimm, D. M. σ. 1141 (994), 

(7) Hanuscb. Slav. Mythol. σ. 322. ....._.. 



Digitized by LjOOQIC 



TOT/ EAAHNIKOr ΛΑΟΤτ 27 

ttmfipx. (1) Κχτί ii τους Βουλγχρους, η Πανώλης elvoii γραΐΛ, 
ίοοοόουσα εις την θΑησιν τοΰ θβοΟ. (2) Ός διηγιϊται ^η|χ.ΰ}£ς 
lîcjijTtçixov φατρία, η Πανώλης απήντησε ποτέ Χιαβχτην &ΐς Sv άνήγ• 
ymXif Ερ<ι>τηθβΤσα ότι «ύρίσχίται έγγ€γρα(ΐ{Αίνος ιίς το κατάστιχόν 
ηζ, άλλχ χα^Λφθεΐσα ex τών ίβησβών του, τφ ίχορηγησι τριών η|Λ•- 
ρών ζωην, ίνα άποχαιρετίση την οίχογένιιχν του. (3) Και οΐ Ρώσσοι 
ρβολογοδσι ιτολλα wtpl της λευχεψονος Πανώλους (Dzhuma). (4) 
Έν Tîi πολωνιχη Λιτθωvίqc η παρθένος λοι;χιχη (morowa dziewica) 
χκρί<Γτ«τ«λ£υχβ{[Α(ι>ν, πυρινον στέφανον ίχουσα ίπΐ κεφαλής χαίχυριατί• 
ζούσα αίριατόφυρτον ύφασ}Αα,6ργ^ο0σαΧέ τους τόπους, όπόθινηθελιΐια- 
βη. (5) Ποικίλοι είσΐν αφ* έτερου οΐ (ΐυθοι γερ^Λανικών εθνών η Πα- 
νώλης επιφοιτ^ εν ειίβι νεφέλης, ^ κυανοΟ άτ(χ.ου• (6) ώς γυνή εζορ- 
«ζιται είς όπην της εν τφ νεκροταφεία φιλύρας, (7) ύπο μορφην δε 
«νίρος ζητεί παρά χωρικού να την μεταφέργι έπΙ του ά{χαζίου του 
ιιςτο χωρίον. (8) Κατχ Χε τους ίρουηδικούς }χύθους η Πανώλης έπι- 
9«ίνεται ώς παΤς κάλλιστος το είδος κρατών εν χειρι κνηστρον, και 
w iiv άποθνησκουσιν δλοι• είς το χωρίον δ(Λως είς δ [χετα ταΟτα 
χοοιυεται ακολουθείται ύπο της λοιμικης παρθένου, ήτις σαρώνΐι δια 
«ρώθρου πρ^ της πύλης του χωρίου, έρημουμένου τότε, διότι άπαν- 
τις οΐ κάτοικοι θανατουνται. (9) Κατά δε τους νορβηγικούς, παρου- 
β^ίζιται ή Πανώλης είς τα χωρία ώς γραϊα πελιδνή την δψιν, ότε 
ρώ» έχουσα είδος δικράνου, ότε δε σάρωθρον- εν τη τελευταία περι- 

li) Vok Stephanovilch. Wôrterboch λ. Kuga-Serb. Volksl. I, 149 σημ. 
'îepiGrimm. D. M. σ. 1140 {9ίΐ1). — Dora d' Istria. Lse poésies serbes îv 
Heroe des di-ux mondes 1865 τ. 55 σ. 523. 

12) Rosen, Bulgariscbe Volksdichtangen. Lpz. 1878 σ. 37. 

a) aux άρ. 28. 

Î4î Woycîcki I, 51.127. 130 ^1:<3. 159- 163. πβρά Grimin, D. M. σ. 1137- 
8(992). 

(ô) Grim m «ύτ. 

<6) Grimm.D. Μ.σ. 1135 (990) τ. IIU. 317.— Eî? το:«ότοδΓριμμσ;^γχρν<ί|ανον 
iîo'itfi'y latJT?} yjiaphy του Λουχ:«νο3 ('Αλιξ. 36) ηροβθ.ς χαΐ Γεωργ. Kt^pl^•» ϊ 
'• 452 Bonn. « ixo γαρ τΐ\ς γζς χα\ τί)ς Οαλάσαης άτμο^ τινις άνι(ε9αν. x«t ηρος 
* to^iot; SvzfA9t xxt αΐρχι t($v ποτβιμυν mù λιμνάλν άν(μι{β«(ς άχέχν€θν, ώς νομ^ιιν 
' vupûv ιχώ^α; eivat τ«; δρόσους. ΣιινχχιΤς ουν έχ τούτου λοιμοί τ})ν γι^Ιν βυνι!)^ον. » 

(7) Qrimm αύτ. 

(8) Grimm σ. 1138x5. (993). 

19) A&eUu3, JY. Iî9.«ip« QriffR t. J139 ©?3j 



Digitized by LjOOQIC 



î% AI AX6ÎNfiIAt ΚΑΤΑ. TOYB ΗΤΘΟΥΣ 

méêu ούίιΐς tôv χβςτοίχων «ώζιται. (1) "Ωστε h te τοϊς dow)ii* 
ntX^ μύίίοι^ Hotl τοις νσρβηγικοΤς avtupioxejiev to σζρωβρον τ>5ς Π«- 
νώλονς τον έλλν)νιχον, έκτ^ζΛύτίΐζ ϊ<ίως (Αΐτ^φορας ττλασθέν.**** Έν 
ί<ΓμΜι τή4 yôtXXiîcTiç Βρετανίας η Πανώλης ΐΓαρί(Γταται ώς λιυχβί- 
{Jt<èv γυνή. (2) Οι iï PiàfJLoOvot τ9ΐς Τρανσυλβανίας παρκττδσιν «ύτην 
6τέ {Α£ν ώς ιίβεχβτΐ γραΤαν, ότι Si ώς τταρθίνον iiti άρ(Αατος υψηλοΟ 
ιιτοχουμένήν, περι<ττόιχιζθ(ΛένΥ)ν ίέ ύχο (Αυριων φοβερών (Αορφών» (3) 
Τελοί 61 Αλβανοί, άπαραλλώςτως τφ χαβ' ή(ΐας λαψ φαντάζοντας 
την Πανώλη γυναίκα τυφλήν. (4) 

ΧοΜρα- Αι της χολέρας (χυβολογικαΐ ΐΓαρα<>τά<τεις συγχίοντοα η 
ταυτίζονται ταΐζ της Πάνώλους. Ενταύθα άναφίρθ(Λεν ενα ριΟθον, 
δν ηκούσαιχ,εν έν Aajjiisj:. Êi< τα 1854 ίνας (ΐτρατιώτης, ΔΪ5(χθ τ^ν 
ϊλεγαν, έιτήγαινεν άπο την Φούρκα εις την Λαμίαν. Άιτάνω ΐίς ti 
με9η[ΐέρι άπαντ^ εις τον ^ρ6;χθ (λίαν γρηα ίί<ίχη[χη, 'ίης ΟΛοίας ta 
&(Γ7Γρα |χ.οτλλιά έπεφταν προς το στήθος, \ά μαχρια και ζερα βυζιά. 
Τοΰ ιίπε πώς είναι ή Χολέρα, καΐ τ6ν έπαρακχλεσε να την '«ίρνί 
\ τον ώ{ΑΟ του και να (Αη φύβηθ-ζ αν i^% ανθρώπους να πέφτουν άπα 
τάλογα, αύτος (ΐόνον Ινα σφάχτη *ς *Γην καρ^ώ βάκούσν), άλλα γι* 
μία σηγ[χή. Έπηγε εκείνος εις tij Λαμία καΐ έκιΐ την άφησε x«i 
έγυρισέ ς' το χωρι6 του, δπου ίιηγηθη τί τοΟ συνέβη, άλλα ίίν tèv 
Ιπιστευαν. *Ότε έγυρισε πίσω 'ς τί) Λαμία είΧεν άνθρώπΟυς να πέ- 
φτουν, τραβάει παραπάνω, τον πιάνει Ενας σφάχτης, άλλα τοί3 ιτέ- 
ρασε. (5) Την Χολέραν τα δημώδη ρωμουνικα άσματα περιγρχφουσι^ 
ώς γροααν άνόίοντον, κάτισχνον^ οφεοπλίκαμον. (6) Ό ίε μνθος 
περί μεταφοράς αύτης έπ* ώμων είναι κ6ιν4ς και άλλοις λαοΤς. Κατί 
τίνα ρωσσικην παρχίοσιν, ή Πανώλης εμφανίζεται εις ενα, λέγει 
αύτ^ι^ να μη φοβήτ&ι καΐ κελεύει να την φέρη έπ* ώμων και vÀiwpi• 
έλθη πάσας τας πόλεις και πάντα τα χωρία. Έν φ δε πάντεζ θνη- 
σκουσι μόνος ό της Πανώλους φορευς μένει υγιής. 'Ελεών Χε tôù; 

(Ι) Ôriûdm *. H40 (094). 

(2) Villemàrtiué, I, 46-**51.-» Grimm σ. H36 (991). 

(%) W. Scbmidi, Daâ Jabf u. seine Tage c 30^31. 

(4) Hahn, Alban. Sludien I β. 163. 

(5) ΠοΕ^ του χ. Α. Σάββα. 

(6) Aleiandri» chante pc^idsit^ de la Aetttta&iè 1β6&. σ. ^ 



Digitized by LjOOQIC 



TOT EAAHKIKOY AAOr. . 29 

luxa oÙTOii ττάβχοντας içlic^u άς τάν ΠροΟθον οττώς την a^co* 
Ti^j iXki ίΓνίγδται (Λδν αύτας, ίχιίνη Sa κούφη άνίπταται εις τονς 

«Κρα;. (1) Έν νορβηγική [λύθφ ίντί πορθ|χ,ι{ων δωρεΤτα4 θάνατον 
τ^ 2ΐ27Γεραιώσαντι αύτην fv τινι 7roTajjL(^. (2) Και ίν ά<τ;ι.ατι τ>5ς 
yauJoJi; Βρετανίας ζ-ητιΤ η Πανώλης να διαπορθ(Αίύσν) aurîjv Ας 
ρλωθρος «ς την άντί^εραν του ΐΓθτα|Λθυ δχβην. (3) Τέλος εν τ? 
^α^αιΚ y€p(tavix9i παραΧόσει, ης χαΐ ανωτέρω Ι|Ανησθη[χεν, ή Πα- 
νώλης ίν μορφν! άνδρος (λεταβαίνει εις το χωρίον βπερ λανο^ται να 
ipifLacTj εττΐ ά(ΐΛζιου χωρικού, εις δν ίωρεϊται την ζωήν. (4) 

^»-/ο;•ώι. — Ή Ευλογία είναι νόσος άγνω(ττος τοΤς άρχαίοις, 'ης 
το ονο^ια αναφέρεται το πρώτον ύπο συγγραφέων του ΙΑ' χαΐ τοδ 
IB' αίονος. (5) Έκ τούτου έξηγεΤται η συνταύτισις αυτής [χετα ΤΥΪς 
Πανώλους çv τοΤς νεοελληνικοΤς μύθοις. Κατά τον Φωριελ, αΐ γυ- 
ναίκες ύίΓοβέτουσιν αύτην ως γυναίκα τρο(χ.εραν τοΤς νηπίοις. (6) Κατ ' 
Ιλλην ^οζα^ίαν ή Συχωρε^ιένη [Λοιρχζει τας ευλογίας και είναι επι- 
κίνδυνος {ίίως εις τους παϊίας. (7) Ί^ίως δ»χως φαντάζονται δτι την 
véeov προζενΙΙ. τριας γυναικών, εξ ού και η φρχσις περπατοΰτ ή 
BJloyaiCy •?^ρος ίηλωσιν έπιδηριίας της ευλογίας. "Αλλοι πάλιν λέ- 
νουβιν δτι αΐ έπιφαινδ(Λεναι έν τη επιΧή|χί^ τρεις [Λεγαλεί[Λθνες γυναΤ- 
χίς είσιν αΐ ά^ελφαΐ νόσοι Πανώλης, Χολέρα καΐ Ευλογία. Κατά 
την ενσκηψα:σαν έν 'Αθήναις προπέρισυ και πέρισυ εύλογίαν πολλά γύ- 
ναια ίιηγουντο, δτι ειίον την ^ΒΛογία η τΐΐς ΏΛογαΐς, ώς (χίαν η 
τρείς {χαυροφόραις γυναίκες. ΕΙς ά(Λαξηλχτης διηγεΤτο ού προ πολλου 
ότι χέρι {λέσας νύκτας, έν ω διήρχετο δια της όδου 'Αθήνας, τον 
"ρ)σεχχλεσε {χία γυνή |χελανεί[Λων έκ του {χέρους δπου είναι κατοοκε- 
X«»cpuvov το έκκλησίδιον της άγιας Μαύρας, της προστατικός αγίας 
WTx της Ευλογίας. Έτπβάσα δε της ά[Λάζης διέταζεν αύτον να την 
Çtfïi εις το Φανάρι του Διογένους (το χορηγικον (Λνη(ΑεΤον του Αυσι- 

\\) Woycieki, Ι. δί iwpi Grimm, D. M. tj. U37 (992) — Hanuech, Slav. 
MyUiol. σ. 322-323. 
lîlGrimm, D, M, σ. lilO (994j. 
|3) Wiliemarqué ïv9. w,. «αρά Grimm, D, M, σ. 1136 (991). 

f*)Oriraai, 11^8(993), 

\h) Βλ. 5^3 ίδημί^ΐίναβμιν tv 'Eitif 'lore. 1883. 

fii F^ufieï, Cbaute, pop* d© la Gr. t. I σ. LXXXfV. 
fT) 'ΕΐΓΐώοΐ^ς Nia î. B' a* 723* 



Digitized by LjOOQIC 



30 At ΑϋββίΕΙΑί ΚΑΤΑ; TDTS ΜΤΘΟΤί 

χράτους)• δτβδ' ΐφθασβν ίχιΤ âSi (οτα τρό{ΐου, δτι éx τίς ά^ιάξης 
χατηλβον τριΧς [ΑΛυροφόραι γυναΤκις, άντΙ {χιδίς, χαΐ ϊσπιυσβ vi φύγη 
εχ€ΐθεν ]^ωρις νχ ζήτηση το άγώγιον. Την άλλη ν ημέρχν άνε^ίνησαν 
xpou<$[tatâc ευλογίας εν τη e^jvotxif της Πλχχας, διτου αΐ γυναΤχες 
χατηλθοντί)ςά5Λχζης. — "Άλλοι ίιηγουντο δτιείδον τ^ς BJojrttç ^ύτίτν, 
εις την ΣπηΛτιά του γίρου, ιτρος άρχτον του λόφου τών Μουσών, 
trxpx το άρχαΤον ΒχραΟρον. Μία γραία εβεβαίου πέρυσιν, δτι είδε εις 
εχεΤνο το (λέρος δυο γυναΐχες άσπροφόραις, χαΐ οχι [^αυροφόραις, αΐ 
ότροΤαι εσχέπτοντο ττοΧον δρό^^ον θα πχρουν, χαΐ ετρχβηξαν ύστερα 
χατα την Κασίδα. Συνεπαίρανε δέ πώς θχ ήσαν ή Βλογία χαΐ η 
Χολέρα, διότι δεν έπέρασαν πολλαΐ ηριέραι χαΐ ηχούσθη 'βλογιχ είς 
εχείνην την συνοιχίαν.— Έν γένει δε πολυαρίθ{Λθυς ojAOiaç διηγήσεις 
ε7τανελά{χβανον οΐ δεισιδαΐ(Αονέστεροι έν Αθήναις χατχ το παρελθόν 
χαΐ το προπαρελθον θέρος, δτε ή νότος έλυ;χαίνετο την πόλιν. 

Ός δ άγιος Χαραλχμττης την Πανουχλαν, ή άγΙα Βαρβάρα πι- 
στεύεται δτι διώχει την Εύλογίαν. Τα έν τη Άττιχη παρεχχλήσια, 
τα έπ* δνό[ΐΛτι της αγίας ταύτης άφιερω^χένα, φ^νεχώς έπληρουντο 
χατα το παρελθόν ΐτος πλήθους, τελούντος παραχλήσεις προς άπαλλα- 
γην εχ της νόσου. Και ή αγία Μαύρα ΐχει την ιδίαν χχριν θερα- 
πεύει δε ου μόνον την Εύλογίαν, άλλα χαι πάσαν έν γένει φλυκται- 
νώδη νόσον. *0|Α.ως τΐ[χ.ωρ^ δια τών αυτών νόσων τους (Λολύνοντας 
δι' εργασίας την έορτην αυτής, τη 3 Μαίου. (1) 



(1) Mommsen, Alhenae Christ, α. 140. — Και έν Ζαχύνθω ή ίγ.α Μαύρα Οεω- 
ρβίται προστάτης χατα της Ευλογίας. (Schmidt, Das Vulksleben d. Neugr. I «• 
38 ) 'Αλλ' ώς f|X0J9XfJUV χαι έν Ζαχύνθφ την άγ{αν Βαρβάρχν γνωρίζου«ιν ώς προΛβ- 
τιδα χατά τί[ς Ευλογίας* χαι «ς αύτ/,ν ποιούσι λ;ταν•ίας αν επιδημία χα άστη ij νόσος, 
^οίζ&ται μάλιστα έν μ'.άί οιχ(α ό ονυζ τΐ!ς 'Αγίας, χαι σωρηδόν προστρέχονσιν ιις ^Ρ^ 
σχύνησιν το-^ τιμαλφούς λ«ιψάνου, ^άχις έπύκιται χίν^νος ιυλογίας. Τΐ!ς Si 9^^i 
Μαύρος iv μιίνον έχχλησίδιον 6πάρ;ςιι χαθ' άπασαν την νήσον, ιις το χωρίον • Φαγιά» 
του δι}μΜ Μισογαίων. 



Digitized by LjOOQIC 



ΜΕΛΕΤΙΟΥ 

ΠΑΤΡΙΑΡΧΟΥ ΑΛΕΞΑΝΔΡΕΙΑΣ TOT ΙΙΗΓΑ 
ΕΠΙΣΤΟΛΑΙ 

ΠΡΟΣ ΤΟΝ ΟΙΚΟΤΜΕΝΙΚΟΝ ΠΑΤΡΙΑΡΧΗΝ 
ΙΕΡΕΜΙΑΝ ΤΟΝ Β'. 

ΝΤΝ ΠΡΩΤΟΝ εκδίδοντος 
ΙΟΑΜΝΟΥ ΖΑΚΚΙΒΔΙΟΝΟΧ 

Έ^μιλητοδ τών χιιρογράφ^ν τ?[ς *ËOvtxljç Βι6λιοθγ{χης. 

Φνί, πάτρα τριτάλαινα* π(ίΟιν πάλιν, ^ πότι to^ojç 
Άατέρβκς αύχι(9ΐις *Ε1λλά^ λαμπομ^νοας ; 
( Μάλλον Μιλη^Οϋ ιν Ιπιγράμ. ) 

ΠΡΟΛΟΓΟΥ. 

Τών Μβλετίου ΠηγβΙ του ττολυχλιίτου έν πατριάρχαις φ€ρο(χένων 
ένχιιρογρχφοις Έτηστολών τα (^έχρι του νυν γνωστά τβύχη είσΙταΟτα: 

α') Το έν T?i βιβλιοθήκη της εν Γϋτ(Λ<|)γ€ραρ3ίς{χονης τοΟ θεολόγου 
$ιατηρού|χενον, ου την ιτεριγραφην ίξεθέ|Αην άλλοτε εν τΐί Πανίώρ«(1). 

β') Το άπο τούτον χατα το 183i ύιτο Μιχαήλ τοϋ Φαρρ^οιχχχη 
βντιγραφεν χαΐ εις την βιβλιοθηχην τοΟ πατριαρχιχου θρόνου 'Αλε- 
ξανδρείας άτΓΟοταλέν, όπερ [^εθύοτερον μετηνεχθη εις την βιβλιοθήχην 
του παναρίστου χαΐ πολυχλαύστου [χοι φίλου Σοφοχλεους Κ. Οίχονόμου. 

γ*) Τοτροςχρησιν τοδ {ΐαχαρίτου Βενεδίχτου Κωνσταντινίίου Ιερο• 
χίρυχος Σριύρνης άπο του αύτου ΙΙατμιαχου τεύχους τφ 1840 άντι- 
γραφεν Om του ισοψύχουμοι φ(λου χαίτης μονής βιβλιοφύλαχος *Ιερο• 

(Ι) Ίύ^ΙΑ\ βιλ.609. 



Digitized by LjOOQIC 



32 MEAETÎOr ΕΠΙΣΤΟΑΑΙ 

βέου Φλωρίδου, άποκ«1[ανον Xi vCv cv t9S βιβλιοθήκη της κατά Χάλ- 
κην της Προποντίδος θεολογικής σχολής. 

δ') Το ίν τ95 βιβλιοθήκΥί του κοινού τοΟ παναγίου Τάφου εύρισκό• 
.{Αενον, καθ'& ίγραψεν ό ελλόγΐ|Αος άρχΐ[Λανίρ{της καΐ ΐξαρχος τοΟ 
πατριαρχικού θρόνου τών ΊερΦολύ(ΐ.ων Κύριλλος 'Αθανασιάδης (1)• 

Ταύτη τοίνυν τ9ί τετρακτύϊ τών χειρογράφων τευχών χαΐ πέ|χπτον 
Ιγωγε προσθησων νΟν fpχo[jιαι, δπερ εκτησχ|χην ίκ φιλόφρονος δωρεάς 
της ευγενούς [χαθητρίας ριου κυρίας Μοσχούδης Π. Λαδικού, τφ του 
άειρήστου πατριάρχου 'Αλεξανδρείας Θεοφίλου γένει προςηκούσης, δς 
άττηνεγκεν αύτο τψ 1820 εις την ένεγκαρι,ένην Πάτριον. "Έστι δετοντο 
σχη{Λ.ατος τετάρτου, εκ φύλλων (tlv 492 συγκεί(χ.ενον, ύπ 'εννέα δε συνη- 
λικιωτίδων χειρών συριπεττηγμένον κατά τα τέλη της ΐς-'καΐτας αρχάς 

(1) *Boù (π\ λέξεως β,τι πιρί τοϋ χιιρογράφου τούτου λέγκ: *Οκο(ους Μ το^>ς 
λειτουργούς τ^ς 'Εχ«ληο&οι^ ttvoK, τούτους ακριβέστατα «α1γλαφυρό[«ΐ|τατα 
περιγράφει Μελέτιος ό ΠηγΑς, fcατpιdpχης 'Αλεξανδρείας, γράφων ουνο6ι«6ς 
ικρΟς τ6ν Θιόφιλον α^ιτοκράτορά* «.•••• 'Αλλ' οΐ [λέν ϊιρΛς ^ων ιισϊν αγαθών, 
χβΐ ψυχ^ών Ιπιμεληταί, δογμάτων τβ ορθών xijpoxsç χαΐ ττ^ς προς Ηεον ό5ο5 ενδ^ΤχτβΓ 
ών ή Ιπιμέλβια τα πα*/ ία χαΐ γι{ίνα koO^a απεργάζεται διά τι τρόπου παιδαγωγίας χβΐ 
λουτρού παλιγγεν:σ^ας χα\ λυτρώ^βως αμαρτιών χαΐ χορηγίας θ^^ων μυστηρίων, m\ 
άγιασμοδ ψυχών χαΊ σωμάτων, οΤς 6 θβός χρατείται, χα'ι τρέφεται, χαι εν Ιχάστω aûfa 
τ)^ν το3 'Αγίου Πνεύματος αίξησιν » . . . . Τήν έικιοτολήν ταύτην άνέγν•»μεν εν τω 
χειρόγραφη, τφ fcεpιέχovτι ικλεΐστας έβκιβτολάς τοΟ είρημένου ιΐατριάρχου 
Αλεξανδρείας «ai εύριοχομένφ iv τ^ ^6λιο6ή«ν^ τχΛ UpoO κοινοί τοΟ κάνα• 
γ(ου Τάφου On* άριΟ. 367•. "^Βε Εύαγγελ. Κιίρ. 1869, φυλ. β' χαΐ ς•', σελ. 210 
6ποφί)μ.]. Καί μοι θαυμάζειν Ιπι τοίτοις Ιπεισι, πώς 6 ελλιίγιμος αρχιμανδρίτης ούτως 
«ταλαιπωρείς βνίγραψεν ιΐ^τον μαχ4ριον Πήγαν τίρτ Έπιστολτ)ν ταύτην, ουθ' 6π«σοίν 
ÎX ττ^ς το9 πcpuχoμivou άναρώσεω^ ^ν^οιάσα^ προς το^το, ούδΙ μ^ν ΙνΒυμηθ^ίς, ότι 
τών χατά τ))ν ήλιχίαν του πανευχλεους πατριάρ/ου τούτου άνχ πασαν την γ7[ν αύταρχη- 
σάντων ούδε\ς ^ν Θεόφιλος όνομαζ(^μ;νος, μ^ διι γε ειχονομαχία, ξς επ* άνατροπξ γ^• 
γραπται ή παρ' αυτοϋ μνημονευομένη Έπιστολι}. Αυτή μίν γάρ, ώς Ιχ τβ τΐΐς ^πιγρβ- 
φΙ|ς χαι xtfi «ιρατεθείσης πιραοπτίς δηλοΟται, εστίν συχ\ τυ9 Πήγα, αλλ' αύτ)) αυτη f^ 
παρά τών τριών πατριαρχών της έιρας λ7{ξεως εν ïxtt 836 συνο^ιχώς επισταλεΤσα προς 
θε^φιλον αύτοχράτορα τον ειχονομάχον, &π' έμου δέ πρώτον τφ 1864 από τών Πατ- 
μιαχών χειρογράφων Ιν τώ Εύαγγβλιχφ Κήρυκι έχ$οθε!σα. Ή 3' Ιζινεχθεΐσα περι- 
κοπι{ |στ>ν Ιχ τΐΐς Δ' αυτής παραγράφου (Γδε φυλ. Μβίου 1864, σελ. 111). Καν τξ 
ΠανΦώρφ δέ 6 αυτός αρχιμανδρίτης μνιίαν ποιείται χειρογράφου τΐ{ς Ίεροσολυμιτιχη( 
βι6λιοθι{χης,*Ειιιβτολάς τοΟ Πήγα fc8p• έχοντος 3 15, καρά Μελετίου τοΟάρχι^Μ- 
«όνου αύτοΟ γεγραμμένας {^t τόμ. ΙΕ', σελ. 589)' ου μέντοι γε διεσάφησεν ε?γ^ 
εΐβιν α\ mxaX ταΤς ανωτέρω μνημον^υΟιίσαις. Ταυτά μοι σεσημείωται ονχΐ προς Ιλεγχον 
TfjC απάτης του Ιλλογίμου ανδρός (ανθρώπινα γαρ Ϊπαθβ), άλλα χάριν τής του πράγ- 
ματος αληθείας' Ιφ^ φ %λ\ πεποιθώς ειμί îfjç παρ* αυτοΟ τεύζεσθαι συγγνώμης. 



Digitized by LjOOQIC 



MEAÊTÎOV EIÎÏSTOAAÎ 33 

της IZ' έΛατοντα€τΐΤ)ρΛος, πολλχ ii καΐ ποικίλα πίριέχ^ν (1)• εν οίς 
xsti TOii «ΐϊφωτάτου Πήγα, πρα>τοσυγκέλλου τέως τυγχάνοντας του 
'Αλιξανίρείας ττατριάρχου Σιλβέστρου (2) Έττιστολας μεν το wapi- 
Cflw άγνωστους έξηκοντα καΐ πέντε, Έπιγρά(Λ(Λατα δε τριάκο/τα, 
ΰί? αΰτοϋ χειρί γεγρα|Λ(Λένας χάχείνας καΐ ταύτα, τουτέστιν αυτά 
ôuïva τα πρωτόγραφα αύτοΰ σχε&ιάσ|χατα, ως τούτο δηλουται άπό 
τι της υπογραφείς αύτου καΐ των πολλαχου φερο(Αένων περεπιγραφών 

(!) 'λκ6 το^τσ> δή του χειρογράφου («sX. 740 — 47), ο5λεπτομ£ρη περιγραφούν 
8ΐ2(&09ΐεύ9ω χατώην, ^ν θεός δίδω, λαβών έξέδωχα τω 1873 εν τεύχ^ει ç ' του 'Αθηναίου 
(τίμ. Α', σελ. 369 εφ. ) τί)ν προς Γρηγύριον πάπβν τον θ ' Επιστολή ν ^Ιωάννου Δουχα 
βυτοβιροίτορος 'ΡαιρΛ^ων το3 Βατάτση. Των γεμήν εχδοτών τοδ περιοδιχου τούτου άπ«• 
ξ»»σάντων χαΐ τόν προτοιχΟέντα αυτής πρόλογ<5ν μου συνεχδουναι όλώιληρον, ατε δη το3 
^δους τον αντιρρητιχών δντα, χαι τούτου ενεχεν άνοίχειον χριΟέντα συγγράμματι χαΟα• 
ρ«*; εζιστημονιχφ, οΤον ^ν το 'Αθήναιον, εξεδόθη ούτος μεΟύστερον όλομελής μετά χα\ 
τ^ζ Έπτστολι^ς εν τξ τής Σμύρνης δμωνύμω εφημερίδι αριθ. 248 — 52, 'Ιουλίου 13 — 27 
vfi 4873. 

(2) Τούτον εν Ιτει 1565 επι τοδ άποστολιχοί? θρήνου 'Αλεξανδρείας άναρρηβίντα, τώ 
ÎI 1586 παραιτήσαμε νον, διεδέξατο Πηγας 6 άοίδιμος. Προς αύτύν δέ χα\ ή Α' Tijç 
m χείρας συλλογής επιστολή αποτείνεται. Σφάλλεται δ' 6 αγαπητός φίλος Κωνστ. 
Σέβας Σωφρ^νιον aixoy χαλών (Νεοελλην. Φιλολογ. σελ. 208). ΈφείσΟω δ'ήμΤν όδοΐ^ 
«άρεργον διορθώσασΟαι χαΐ τα παρά του αυτοί? φίλου περί τοΰ Άντιο/είας πατριάρχου 
*Α9ανασίου χαΐ τοδ *Ρ<{δου μητροπολίτου * Ιωάννου πλημμελώς εΙ ρήμωνα, ενδεί^ πάντως 
ct^9Uiiv άσφαλάν. Ό μέν ουν Ρ6^ο\λ 'Ιωάννης, δ ν 6 φίλος τάττει εν τώ ΙΗ' αιώνι 
(«ΛΟΘ. σελ. 609), έπι Ιωάννου ίίνθει του Κομνηνού ( 1H8 — 43), ώς αυτός ούτος 
άφΐ{γιΤται εν τω 6π * αυτσ? συγγραφέντι Βίψ «αΐ scoXtxti^ τοΟ όο(ου fcoixp6$ ή)ΐ&ν 
^^ρ«τε«^οι»λον. Άθανάσιον δi τοι 'Αντιοχείας, Β(ον το^^ &γΙου Χριβτο^ούλουτοΟ 
«oivo6tdpxo\> tfjç èv αΐτμιφ μονΐ^ς •ΐ•ι*ννου τοΟ Θλολόγου σ^γγράψαντα τ£^ 
1727 ίτει, περί σ3 λ(ίγος iv τφ αύτ«5> ποντίματι (σελ. 458), ούδ^να £λλον οΤδαμεν ^ 
'^ίκί Μανοο^λ το5 Κομνηνοδ (1143 — 80) άκμάσαντα, οδ φέρεται Α6γος €ΐς Tifjv 
^ν««θ|ΐιι^ήν toxi Jkci^dvo» τοΟ iv άγ(οκ «ιατρ6ς ήμ&ν Χρ^οτο^ούλου. 
*Ην δνίτος, χατά Λεκυφον μεν (Orieiis Christian. τ<ΐμ. Β', σελ. 759) Β' τώ 
wifurci, τξ δ' άπό Πέτρου τοδ Άποστ(ίλου διαδοχή ΡΕ', χατα δέ τον άείμνηστον άπο 
2Wou Κωνστάντιον, FIA' (Συγγρ. Έλάσ. σελ. 132). 'Αμφοτέρων δΐ τούτων αΐ 
|<η}(Μν»9εΪσΜ συγγραφαΐ έν χειρογράφοις σωζο'μεναι έχδοθι{σονται, ijv Θεός δίδω, Ιν 
^ Β' Παρ«ρτ7[ματι τί|ς Πατμιαχί{ς ΒιβλιοΟτ|χης. *ΰς έχ περισσού δέ διορθούσΟωσαν 
ϋχ τκ έν τω παλαιογραφιχώ πανομοιοτύπω της ι6 ' Ιχατονταετηρίδος, τώ παρατεθειμένω 
(V τ^μ. Α' τΐ{ς ΒΙ•βαΐΜ•νη(9\ς βιβλιοθήκης αύτοα (Τδε σελ. ις*' χα\ 68) ούχ ορθώς 
wtpM*e6iyTe• οΤον, έν στίχφγ', αντί έξι^νήΟη, άναγνωστέον έξ«•νή6ηοαν. Έν ς^χω 
9', άντΙ ΑφΙΟη, άναγν. Αφιίθηοαν (ει γαρ χαι ούχ όραται το σ συνεζευγμένον τι^ θ 
^ΗίΟεν tfjç παρ«λη)(τιχ^|ς συλλα6ι|ς, ώςίχει h τω του στίχ. γ' έξωνήΟηοαν, άλλ* ου 
8>ρ« τούτο τοννβντ^ον &ποληπτέον Ιστί* πόλλάχις γαρ ο! παλαιοί αντιγραφείς, ioii τα• 
)ζ^γραφβΤν ίνεχα τάς λέξεις συμπτύσσοντις χ«\ άποχώ^τοηες, ου φαίνονται tÇ autÇ 
ABAT. 1ST. ΒΤΑΙΡ. 3 



Digitized by LjOOQIC 



34 ΜΕΛΕΤΙΟΥ ΕΠΙΣΤΟΛΑΙ 

)çat διορθώσεων. Κάχεΐναι δε καΐ ταύτα περιέχονται άνα(Λΐζ εν αι\. 
1 — 175. Των ουν Επιστολών πεντήκοντα (χ,εν χαΐ τέσσαρες είσιν 
ελληνιστί γεγρα(Λ(χ,έναι, εξ δε λατινιστί καΐ πέντε ίταλιστί* τών S* 

xav(ivt άηαριγχλ^τως στοιχ^ουντβς, αλλ' ϊατιν οτε χλ\ aveu του σημηναι τήν τ^ ληχτιχι{ς 
συλλαβής άποχοπι(ν, εΓτβ επ^τη^Ες, είτε χα\ έχ παραδρομής τούτο ποιοΰντες, ήφ^ουν τ^ 
άvαγvtιSστιJ έχ τ>|ς του λύγου ^ύμης συνιέναι το πλήρες, ώς εν ουχ ολίγοις τών χειρο- 
γρά^ρων ΐδεΤν έση, χαΐ πάντων μάλιστα τοΤς βασιλιχοΤς χαΐ πολιτιχοΤς γράμμααιν). Έν 
τφ «υτί^ ^^TL'^t βιντι άοημ£τ(«, άναγν. άνημίτζια. Έν στίχφ ι\ άντΙ «aXtepo- 
π6λ(ον, άναγν. ««λ$αρ6ινουλον. Έν στ{χ. ιβ', άντι του άριΟμητιχοΰ ι( , άνάγν. ούτω: 
(στων (=:ελχον) λίτραν (δηλ. μ{αν)' τογαρέχεΤ σημεΤον, όπερ ώς ι{, εζέλαβεν, oud^v 
έσπν Ετερον ^ χ6 την λίτραν δηλοΟν. Έστι δέ τοΐ»το το παλακ^τερον λάμδα χατα μ^σον 
Εχον το ιώτα. Κα\ το^το δ^ μοι ουχ άχαιρον δοχεΤ παρασημειώσασΟαι* οτι τοΤς xcpl 
την άνάγνωσιν τών παιλχιών χειρογράφων βίβλων ένασ/ολουμένοις χρεία έστΙν ενδβλε. 
χους χαι προστετηχυίας σπουδής, δπως αν ευστο'χως διευχρινουντες τας συντετμημένος ή 
χα\ άποχεχομμένας λε'ζεις, άπταιστα παρέχωσι χαι άψευδί] τ' άνεγνωσμ^να. Και σοφο\ 
γαρ άνδρες, ουμην δ' άλλα χα\ της παλαιογραφίας τρίβωνες, άποσφαλέντες πολλάκις 
διάστρεψαν τήν τών χειρογράφων γνησίαν γραφι{ν. Ούτως Ι ν παραδείγματι Κράμερος, 6 
έν τοις ΈλληνιχοΤ^ Άνβχ$ότθ(ς αυτοΰ έχδούς : 'EfctotoXdf άνβιν(γρΑφου{ τκν6ς 
οοφωτάτοΜ τά μάλιστα, μΐ] συνείς την εν τω χειρογράφω τυντετμημένως γεγραμμένην 
λέξιν: ΑύΟΙντα, Ιγραψεν ούτω: α Πανσ^βαστέ μοι αιΟΟίβ (!)• ειτ', ουχ οιδα τί παθών, 
πάντως μ^ντοιγε έαυτου έπιλαθόμενος, τΐ)ν αυτήν λέξιν μετέβαλε προςωτέρω εις το γε- 
λοιωδέστατον : « ΑυλΙτ• μου άγιε» [Χοε J. Α. Cramer Anecd. Graeca τψ. Γ', 
σελ. 158. 200 χ. εφ. ΙΙροςΟετέον δ ' οτι φορυτος ^λος σφαλμάτων χαταχραίνει τ^ν jccpt- 
σπούδαστον ταύτην Σχδοσιν]. Ό δέ μαχαρίτης φίλος Τισσενδο'ρφιος, 4 ύπατος της πα- 
λαιογραφίας γνώστης, ουχ οΤο'ς τε γενίίμενος συμβαλέσθαι την εν χειρογράφοις συντετ• 
μημένως άπαντώσαν λέξιν : 'rstipnupa ( δηλονότι τα έχ χρυσού άπέφβου βυζαντινά 
νομίσματα), χαλώς ποιών άνεξ^^γητον παρέλιπεν, ώς δυςτέχμαρτον αυτώ δόζασαν. ["Ιδε 
Const. Tischcndorf. Anecd. sacra et profana. Lips. 1861, σελ. 65, χαΐ τον έν 
τέλει β' πίναχα τών πανομοιότυπων, Οπο'δ. XII D ]. Έφείσθω μοι προςέτι παραθέσθαι 
ώδε, του άχριβους χάριν, χαι τάς έχ της γενομένης μοι αντιπαραβολής τών έν σελ. 92 
— 98 του Βιογραφιχο^ Σχ»δ6Αβμι«τος χειμένων Επιστολών προς το έμόν χ«ρ<{- 
γραφον έξαχΟείσας διαφοράς χαι διορθώσεις. Και δη έν σελ. 93, στίχ. 8, γράφε : 
ν«£μ«ντ«ς αυτώ. — 10,: πατριαρχιχώ; τών ορθοδόξων. — H, : χαΟάπερ §ύρή«βτ§. — 
17,: χ«1 ύπομντίσεσι. — 21,: άνατολιχί[ς τάν ορθοδόξων έχχλησίας. — 25,: ^ άλλοτε 
ποτέ. — 31 — 32, : $ιαφυλάττ«Μν ύγιΛ (Ούτω γαρ χαΐ άλλαχοΰ χρήται συνι(θως 6 
Πηγάς τξ χαταλτίξει του λεγομένου αΐολιχου αορίστου έπΙ του γ' Ινιχου προσώπου του 
ευχτιχου ένεστώτος). — Σελ. 96, στίχ. 4, : Έπειδη δέ βοϊς άγώσι. — 8,: προγο'νων 
Λν••0»ν ϊχεις.— 9, : υΐέσι χαΐ υΕ^νοΤς χαι τοις χαθεξίίς Ικγόνοις. — , : ο\ Άλλξαν- 
βρβ6ας.— 20, : τω του χρόνου αιδεσίμω.— 26, : χα\ Ι«γ6νους xf^ç ύμ§τ4ρας 6οφι&«ς 
τΐ^ν βασιλείαν $Μΐβ«ξομ4νους.— 31, : Γνα μή. — Σελ. 97, στίχ. 23,: τας σας Qta• 
ρέστους πράξεις.— 24, : αυτοθεν ώς ήμας. — Σβλ. 98, στίχ. 13,: τον παναγιώτατον 
οίχουμενιχιίν. — 18, : Ελένης τ% χαι Ειρτίνης.— -20, : μετά Λθλνχρ6ν»ον βιοτιΐν.— 
23, : Έν Κωνσταντινουπ(ίλει κθ' 'Ληρ»λ(ου ^γΐ^χ'' 



Digitized by LjOOQIC 



MEAETlOr ΕΠΙ2Τ0ΛΑΐ 35 

Έπιγρα{ΐ.(ΐάτων €ΐχο<7ΐ (χεν πεποίηνται ελληνιστί, πεντί Xi λατινιστί 
Mti ισχριθ{ΐΛ ίταλιστί. Έν δ' αύ σελώι 249 — 73 περιέχονται ετεραι 
τριςχαιίεχα τοϋ αύτου ΈπιστολαΙ, άλλη χειρί γεγρα(Λ(ΐ.έναι,α{ πχσαι, 
χλτιν τίς ιβ', εύρηνται κάν τφ ανωτέρω (JlV7);jw>vευθέvτι Πατ(Λΐ06χφ 
τεύχιι. Πχλιν ί* εν «λ. 281 — 306 ενε<ϊτι του αύτου περι^όζου 
ανδρός, άλλη ωσαύτως χειρΙ γεγρα(Λ(ΐ.ένος, ο 'j4.le(arâp€rdç τόμος 
xifl τον jrcurjfuMoVf Σιλβέστρφ τφ [χαχαριωτάτφ πχπ^ 'Αλεξαν- 
δρείας προςανατιθέ^Αενος. 

'Aico τούτων τοίνυν τών Επιστολών ίναλεζά(Λενος τας προς τον 
χιρίπ^^στον πατριάρχην Kωvσταvτιvo♦Jπόλεως Ίερε^Λίαν τον Β' επιγε- 
γρα{ΐαενας, πλην της πρώτης ταχθείσης, η τφ Αλεξανδρείας Σιλ- 
βέστρ<ρ έπιστέλλεται, ώςπερ και ανωτέρω εν ση^χειώσει 4 ίιέλαβον 
::ροςθεΙς ί' αύταϊς και τας έν τφ ετέρφ της (Μοναστηριακής βιβλιο- 
Οτ,χης τεύχ€ΐ περιεχο(ΐ.ένας, έκκαίδεκα πχσας τον άριθ|χόν, εις φως 
èx}i)tt{U, ίνα χρησΐ(Λεύσωσιν οΙονεΙ συ(Λπληρω(Λα του Βισγρα^ιχοΰ 
ΣJ[^iίάσJfaτ ος περί τον ηατριάρχον ΚωνσταντινονπόΛεως 'lepejUov 
Β\ όπερ έξέδωκεν ενταύθα τφ 1870 ό τών εξερευνητών της του ή(χ,ε- 
τίρου έθνους (ΐεσηλικος Ιστορίας προφερέστατος και έν τοιούτοις πόνοις 
ΕΪπερ τις καΙ άλλος καρτερικώτατος Κωνσταντίνος Σχθας. 

Έχο(ΐ.ένΐι>ς ίε τούτων έταξα ετέρας οκτώ, εις τους γεννήτορας αύ- 
τοΟ xttà τους αύτοκασιγνήτους άναφερο^χένας* (Λεθ * ας καΐ ©p^roy 
αώτου ^πι τφ Ίερε(Λίου θανχτφ, περιεχό(Λενον και τούτον έν σελίνι 
740 — 40 του έ»χου χειρογράφου. ΚαΙ εστί (Λεν ό θρήνος άνεπίγραφος 
CV τφ τεύχει, άλλα παλαιά τις ση^χείωσις έπι της φας αύτου φερο- 
(«νη λέγει ταύτα : « τον χνρ μ^Λετίον ηατριάρχον ίη οντος ό άρή• 
roÇf ίσως {^ëii ονχ o2da τ&Ληθες)^ ηρ6ς τά^ χωι^σταττινον:ΐόΜως 
^τριάρχηγ, ώς οϊμαι »* έπει ίε και έν σελίδι 304 άπαντ^ καΐ άλλη 
'5Ητίς αύτης χ€ΐρος ση(Λείωσις, φέρουσα και χρόνον το 1672, εκ τού- 
wj ίη άγό(;ΐΛνος ό άεί(Λνηστος 'Αλεξανδρείας Θεόφιλος, οικεία χειρΙ 
χχρεση(χειώσατο ταύτην την είκασίαν : « οίτος Παίσιος ό 'j^M^ar" 
ifdaç âoxêi μοί έστΙν ό γραίας ταντα » . ( Έπατριάρχησε δ * ό Παί- 
«•ςτφ 1663 — 78). Πλην άλλ'δ,τι (χε επεισεν εις τον άοΐδΐ(ΐ.ον 
HtTfiv άναγράψαι τον θρηνον, ό χαράκτη ρ έστι καΐ ή ύφη του λόγου, 
s&v ώς /je τοΒ xpaanidov τα ϋ^σμα, κατά το δη λεγό(Λενον, δια- 
Χ^ αν τις τόν άνδρα. 



Digitized by LjOOQIC 



36 MEAETÎOr ΕϋΙΣΪΤΟΑΑ! 

ΤελβυταΤον ίε ι^ροςέθηχα καΐ τ* έξης, ήτοι : γρχ(Λ(Λα συγχωργ^ηχον 
του Ί&ρ£(ΐ.{ου (δπερ ώς π£ριλα(ΐ.βανό(Λενον εν ταΤς του ΠηγδΙ ετηστο- 
λοίϊς, δήλον δτι xotl υπ* αύτου συντέθειται), και Ρα^βάνου τινός, 
άνίρος λουθηρανού, επιστολην προς τον αυτόν πατριάρχην περί του 
καθαρτηρίου πυρός καΐ τών εικόνων- ήτις δ(χ.ως εΰρηται άτελης, τρί* 
εφεξής φύλλα του χειρογράφου άγραφα παραλιπόντος του άντιγρα- 
φέως. Σκοπειτωσαν δ * άλλοι δστις εϊη ό ελληνιστής ούτος (ου η γλώσσα 
ουκ άπηλλακται τών της ξενοφωνίας κηρών)• ούτε γαρ εν τοϊς : Ada 
et scripta theologor. Wirtembergens. et patriarch. Constantinopol. 
κτλ. [Wirteinberg. 1584], ούτε εν τη Κρονσίου Τοιψχογραιχία^ 
ούτε (χην εν τφ Feôeàr τον ^lepoaodvyixov Κριτ^ της */ί^ηΰείας^ 
ουτ* εν τοΤς πλε(στοις ΛεξικοΤς τών πεπαιδευ(Λενων ανδρών εύρόν τι 
περί αύτο(5, εί καΐ δοκεΤ ου τών νωνύ(Λων 6 άνηρ είνοα. 

Ώς εν επΐ(χέτρφ δε προςτίθενται καΐ τρεΤς λελιθογραφη{Λένοι πίνα- 
κες περιέχοντες πανο(Λθΐοτύπως τας ύπογραφας τών περί ών ό λόγος 
πατριαρχών, Μελετίου, Ίερε(Λΐου (1) και Σιλβέστρου, (χεταληφΟβίσας 
άπο τών εν τϋ^ άρχβί<ΐ> '^^ *^ Πάτ(Λφ Ιερας (Λονης διατηρουριενων xod 
εν τοίς αριθ. 38, 37 καΐ 43 κατατεταγ(Λένων σιγιλλίων. Έχοχχη 
ο ούτω : 

•{- ΜεΜτιος ίΜφ Sevv πάτιας χαΐ πατριάρχης της μεγάΛης 
ηόΛ^ως *jiJé(arâpsi(u: καΐ χριτής της οίχονμέτης ό έπιτηρητί^ς τοϋ 
oixovjienxov θρόνου Κωκσταττικονπό^εως, 

-^ ^ΐ€ρ€{ΐίας έΜ'ω Seov αρχιεπίσκοπος ΚωτσταττιτοντιόΛεως 
Νέας ^Ρώμης χαι οίχονμεηχός πατριάρχης -)• . 

•j- ΣΙΛβεστρος έΜω θεον πάπας χαΐ πατριάρχης της ρ-εγάΛης 
πόΛεως 'ΑΛεζανύρεΙας. 

"Ερρωσθε οΐ εντυγχάνοντες. 

Άθήνησι Μαίου φθίνοντος Ε;:ωπγ'. 



(1) navofAOK^Tu^cov τν{( τούτου 6πογ()αφι{ς (ξ^ωχβν 6 φΟίος Σπίθας {νάρχξτο3ΐΙ«ρ«ρ• 
τ7[(χατος τοϋ» Βιογρ«φΐχοΟ Σχ«βιάοματος από τών 5νω μνημονΕοθ/ντων Acta χτλ. 
σιλ. 143 λαβών άλλ* Inixl•^ ί9χί πως παρηλλοη^μ/νη, τούτου Ivcxot 8ttV Ιγνων πι^τόν 
πανομοΐ(^τυπον αυτΐ|ς σ^ν ταΐς δυσίν 5λλαις παραΟΜβκ ivroGOe. 



Digitized by LjOOQIC 



ΜΕΑΕΉΟΥ ΕΠΠ3Τ0ΛΑΙ 37 

A'. 
(σ.51*) 

παίβαν év Ι£υρ£<ι> ^miico^v ο Μ^λέτοος• 

ΈΜίζ^σΐΜ η(ΐας τα σα γρά(ΐ.μΛτα, ώ δέσποτα χαΐ πάτερ, δι* ών 

Tfth την ίν Κυρίφ (ΐετίστασιν 6(χήνυσας τών (χουιαρίων £Χ((νων ψυ- 

)rôy, της τβ (ΐτττρός Εύγινίας συν τη όσιωτάτη χαθηγου(;^νΐ(ϊ, καΐ 

της ϋ^λφης 'Αναστασίας συν τφ κυρ διαχόνφ, xcd τών λοιπών, 

«λλα ιιαΐ σφόδρα ελύπησε. Τι γαρ άλλο τέξειε λύπη η λύπην, η τ( 

άΐΐο παθ<?ν 7)(ΐας ίδει, (χητέρων άθρόον χατα θεον εν Χριστ<|^ άδελ- 

Jôv τε και αδελφών εν ταύτη) χαλεπον θάνατον ενηχου(ΐ.ένους ; Τέ- 

Wit ηριών 7) (ΐητηρ• τεθνήχασιν αΐ άδελφαί, το κλέος και κηδος 

τ«δ |ΐοναστηρίου, αΐ τροφοί τών πτωχών, τών ξένων οΐ άντιλήπτο- 

(Κ τέΦνηκεν ημΧν ο καλοκάγαθος αδελφός Ιεροδιάκονος, é πιστος,καΐ 

ώ«νό|ΐος, και υπηρέτης, και υΙος της θείας σου κεφαλής. Και πώς 

'ifutç ού λύπηση ταύτα τα λύπης πάσης άνά(Λεστα ; πώς δε καΐ ού 

οικήσει (ατα σφοδρότητος το αωρον του θανάτου, το αίφνίδιον, το 

«βρίον, το άφειδες, η τών προσώπων καλοκαγαθία, το χρήσΐ(Λθν ; 

Τβώτα γαρ πάντα της άθυ(ΐ.ίας τα κύ[ΐΛτα. Τί δε, δτι ούδε αύτοΙ" 

ρ»οιτι περιδέξιον άφ7)ρέθη[ΐ.εν, άλλα άπασα ή καθ* ή(ΐ.31ς *Εκκλη- 

ewt, χαΐ αύτο το της 'Εκκλησίας της κατ* ΑΙγυπτον σερεΤον δ (λέγας 

Γι«^ς (1)• τούτο γαρ, ει καί τι άλλο, κόσ;Λον άπαντα άπεκείρατο 

«ifcjwviûtç τε καΐ κλέους. "Αλγος καΐ τούτο ουκ άλλότριον της η(Λε- 

'^ψίς άθυμίας της πολλής τε καΐ (χεγάλης. *Όσον γαρ παρόντα εύ- 

?ρ*»ει τα άγαθα, τόσον λυπεί άπολλύ|Αενα. 'Ε(χ.ε δε καΐ της σης 

?ώ«{θρ«πίας] ή λύπη κατάγχει, ού λυπεϊ (jlovov. *Hv ούχ Ικανον το 

i«fc γήρας και η νόσος τηέζειν άνδρας, αλλ' έδεηθη[Λεν και λύττης 

■^iÇ άχο της ύστερησεως τών αναγκαιοτάτων καΐ εν Κυρίφ άγαττη- 

'^' Εντεύθεν ούν η[αΤς διπλώ^ τε καΐ τριπλώς άνιώ{Αεθα, εν τηλι- 

{*) Ό hf |Αΐ)νίσχοις ιζιρίτϋ^Λίστος άρ(0|Αος σημαίνει τ^^ν σιλ^δα του παρ^ βμοί χ,βφο- 
(1) Το Ιν Tij> 'BoKl-Siioip lit xa\ vvv 9ωζ^[ανον μονασπίριον λέγ«. 



Digitized by LjOOQIC 



38 ΜΕΛΕΤΙΟΥ ΕΠΙΣΤΟΛΑΙ 

καύτη τι W6pt*C<rra(it,e6a aOufxicx, ώς ού ρφλον ζυνοραίν, πότ^ρον, βου 
την θείαν κεφαλήν, η αυτούς η(Λδς παρα[Λυθήσασθαι• àJy^ γαρ δντως 
ού r^r xoiMar, το προφητικον (1), αλλ' αύτχ εχείνα τα σπλάγχνα 
καΐ φίλον ητορ, καΐ το δη δεινον, δτι ουκ εχω ττώς κατ* άξίαν άπο• 
κλαύσω την συ{Λφορχν. Αι αϊ θάνατε, πω; τα η[ΐ.έτερα δεινως διατί- 
6ης; πώς καθαρπχζων τους τελευτώντας φJvαπαρπκζεις καΐ των 
σωζθ|Λένων το πλεΤίττον (Λέρος ; κάκείνους (Λεν τέφρ^: καΐ τχφφ κατα- 
καλύπτεις, της φίλης άποσχοινίσας ζωής* τούτους δε πάλιν λύττη πον- 
τίζεις, τών φίλων αυτών διαχωρίζων, καΐ λείψανα (Λεν τιθέ(Λενος τους 
ποτέ ζώντας, παραπλησίως δε λειψκνοις τους ζώντας ετι, ζυναπο• 
πνέοντας σχεδόν έκείνοις τζ^ δέει και τη λύττη, καΐ τοσούτον (Λονον 
ζώντας, δσον θανάτου αίσθκνεσθαι (τί γαρ άλλο ζωη εν λύττη, η ζών 
θάνατος,δι' ον καΐ πάσχουσι τα χαλεπά ;). Άλλα τοιαύτη τών ανθρω- 
πίνων πραγ(Λάτων η συστροφή• ταύτα του θανάτου κατεργάζετοα το 
δρέπανον ύπο της ά(Λαρτίας έπειςαχθεν η(Λΐν. Έπειδη δε καΐ την 
συ(Λφοράν κλαίειν άνθρώπινον, καΐ τοΤς εκ της συ(Λφοράς συ(Λβάσι πάρα• 
(Λυθίαν έφευρείν ουκ ά(Λθυσον, φέρε, δέσποτα (Λου, κάνταυθα (2), χρι- 
στιανοπρεπώς τα οίκονο(Ληθέντα φέρω}Λεν, εύχαριστουντες τφ οίκονο- 
[Λουντι. "Ισως γάρ τοι τα καθ'η(Λάς, δέσποτα, καθάρσεως πλείονος (3) 
της δια πυρός (τών λυττηρών, φη{Λΐ) δεό(Λενα, καταδικάζεται πάσχειν 
και ακούσια προς τοΤς έκουσίοις, άπερ ησπασά(Λεθα τον σταυρόν άρά- 
(Λενοι• καΐ ταύτα προς του τα πάντα επιστα(Λένου και συ(Λφερόντωζ 
διοικούντος. "Οτι γαρ και δίκαιοι apTtaCortat , jitf χαχία άΛΛάζτ^ αυτών 
τήτ σύτεσιτ {^), (Λε(Λαθήκα(Λεν • δτι δε καΐ δικαίους ενταύθα ζωη; 
λειπο(Λένους, ώς εν χωνευτηρίφ (5) τοίς λυττηροϊς, καθαίρειν δοκι;Λάζει 
ό Κύριος, παντίπου δηλον, ίνα ér χαίρω έπίσχοπής araUafoftuci (6)• 
Φέρω(Λεν ούν του πάντων δεσπότου την οίκονο(Λίαν ευχαρίστως, και 
jtTf Λυ7ίώμ$θα ώς οι μη ίχοττες èJjtlda της αναστάσεως (7). Εί δε 
καΐ δεήσειε τας χρείας άναπληρώσαι τών απελθόντων, κατορθωθησε- 

(1) Ίιρψ. δ', 19. 

(2) Το χβιρί^γρ. χάνταΟτα. 

(3) Ώσ. nXtiAvo^. 

(4) Σοφ. Σολ. δ ΜΙ. 

(5) Το χ«ρ<^γρ. χορ•υτηρ{^, 

(6) Σοψ. Σολ. γ', 7. 
(7) Λ' θ^. Κ 13. 



Digitized by LjOOQIC 



ΜΕΛΕΤΙΟΥ ΕΠΙΣΤΟΛΑΙ 39 

ται η|Αΐν, eîtcotc θεός νεύσείΕ <ταΤς, δέ<τποτχ (Λου, εύχαις* ει γαρ καΐ 
χ«ρ* η(ΐΐν έ αύτος της απειλής θάνατος εθέρισεν ούχ ολίγους των φιλ- 
τάτων, χαΐ ίη χαι των [Αοναζουσών, κατέλιπε Χ' δ{χως ό θεός σπέρ{χα 
τφ Ισραήλ (1)• Sti γαρ σπλάγχνα οίκτιρ(Λών πανωλεθρίαν ού κατε- 
ψη^σεν, ώς Σόδθ[Αα και Γό(ΐ.ορρα των πάλαι. Ύπόαεινον [Λονον 
juxpov δσον δ<τον, εως αν παρέλθη τελέως η οργή Κυρίου* άκ(Λην γαρ 
χαι ή{ΐέϊς κινδυνεύθ[Αεν, ει και έλπίζθ[Λεν πάρα της άγαθότητος του 
φιλάνθρωπου άπαλλαγην της απειλής (2).^ Των δεινών τοίνυν παρελ- 
θόντων . . υ<ιον ώς δήθεν άπο . . του, ίνα |Λη φανΰ(Λεν . . περί 
το•ίτων [γε}γραφότες• {^ήνυσον ούν ϊνα [εΐ τι]νές είσι [Λονάζουσαι, ή 
[χαΐ έ]πιποθουσαι [Λονάσαι, [π]ρος ή{Λας ίλθωσιν. [Είσί]γάρ τίνες παρ' 
ηρϊν [εν σ]υνέσει καΐ τΐ[Λή» επιτήδειοι [προς] ύπηρεσίαν του σε{χνείου, 
[χαι] εις κατάστασιν τών εκεΤ. [Ει] δε τις καΐ [λένει αδελφός άζιος 
[ΐερουρ]γίας, ΧΛίπερ [νε'ος;] πάνυ τη ήλικίΰ«, [Ληδε τη παιδεί:»: [π]ρο• 
βιβηχώς, ερ,οΐ {χεν εις [τά ; π]ολλα περιδέζιος, δ{χως [{χέντοι ;] καΐ 
τούτον εις σην ύπηρεσίαν [ει βούλει ;], δέσποτα, κάλεσον. Έγώ γαρ 
xal τούτον κχκείνας πειράσο(ΐ.αι ώς ύ(Λας πέ(/.ψαι, εν τούτω γουν την 
φψφοραν παρα[Αυθησό{ΐενος την αυτόθι* ή}χΤν δε άλλους Ισως άποστε- 
λεΐ Κύριος καΐ εύδοκή<ιει τής απειλής άπαλλάξαι.^ 

Ποφοικαλουμεν την σην θείαν κεφαλήν (χ,ή δια λήθης ή|Λας άγειν εν 
ταΐς προς τον Κύριον έντεύξεσιν. Αυτός σου το ενθεον γήρας ύποστη- 
ρίοι, δέσποτα καΐ πάτερ. 

"Έρρωσθε oi επίλοιποι εν Κυρίφ. 

Άπο 'Αλεξανδρείας, [Ληνός δευτέρου ογδόη έπ' είκάδι φθίνοντος, 
ίτους άπο σωτηρίας ΰ«φπά. 



(1) *1««»ς κοφΛ τό : ΚαΙ ουχ ΙλάλησΕ Κύριος έξαλεΤψαι το σπέρμα Ίσραι|λ. [Δ ' Βαα. 

Ι») Τα Ιν μην^9χθ(ς γωνιώδεσιν ίψιξ^ίς περιχλει^μενα φέρονται Ιπ\ της του χειρο- 
ΤΡ^^ ^ας tv προοθιΐχης (jipit* fiixpoC» δεΤν ο;ιως εξ^τηλα τα πάντα έπο^ησεν IvOcv μίν 
4 w^, ίνθεν Βέ ή το3 βι5λιο^έτου χοπ^ς. Λιό χαι Ιπειράθην άναπληρώσαι ένιαχου τα 



L. 



Digitized by LjOOQIC 



40 ΜΕΛΕΤΙΟΥ EniSTOAAI 

Β'. 

(α. 85) 

Ι£ωνβταιντονο\>πόλ4α>ς καΙ ocko\>hîcvc»U)^ ^νατρ&άρχν], 
fUfiituxvi κ«1 πατρί iv ICup£<i> Οε&οτάτ<λ> παβαν iv 

Πάνθ'δσ' δσια καΐ χβιλά. εύχό(/.€θα και ή(ΐ.£ΐς, u καΐ εσχάτως ίχο* 
(JLSV τάξβως, δέσποτα και πάτερ, τη θείΐ^ σου κβφαλη, Xeopievoi του 
θ«ου άγαβας Είναι χαΐ πολλας της θβοφιλους σου βιοτης τας η(λέρας. 
Οΰτω γαρ ίλπίζθ(Λεν τα της Έχκλησίας ιύ εξ«ιν• τα της Έχχλη- 
σίας, της ηδη χαλβπώς άγαν διαχει;χένης, καΐ πανταχόθεν έπιρρεπού- 
σης εις την επΙ τα χείρω μεταβολην, καθεύδοντος πάλιν του Κυρίου 
εις άπόπειραν της η[ΐ.ετέρας καΐ σπουδής και πίστεως. 'Αλλ' ίλλοτ* 
ίσως καΐ άλλως περί των δε• ου γαρ επιστολής ό φόρτος. Νυν it 
άπαίρων, ξύν θείξ^, των τη δε άρχων τις των ή(Λετέρων, των κατ* 
ΑίγυτΓΓον, το γένος επίση(ΐ.ος (εστί γαρ εκ τών του κυρ Ναστράλα), 
ονθ(λα δε τφ άνδρΐ Γεώργιος• ούτος ούν ως ύ[Λας έρχό|Λενος, συστα- 
τικών δεΤσθαι φήθη επιστολών. Τούτο δε, ει και περιττον προς τα 
θεϊά σου σπλάγχνα, δ(Λως ουκ ηδυνήθη(/.εν τον άνδρα ύπεριδιίν άρ^οι- 
ρον τών, ων άττήτει γρα{Χ{χάτων . "Απερ ουν αύτος ήτησατο, η[ΐ.εΤς 
έδώκαριεν* ει δε (Λη [χάτην, δείξει σου η θεία ψυχή. 
Έρρωσο εν Κυρίφ, δέσποτα καΐ πάτερ. 
Άπο 'Αλεξανδρείας της (Μεγάλης, Μουνυχιώνος δ' φθίνοντος, Ιτει 
σωτηρίω («φπβ'. 

'Ελάχιστος εν Ιερο(Αθνάχοις και πνευματικοΤς 

Μελέτιος πρωτοσύγγελος (1) 'Αλεξανδρείας 6 Κρης. 

(t) ΚαΙ βν ΐλλαις Ιπ^υτοΧο^ς ούτω γράφ« την >iÇiv ταύτην* ^Ι^ωσι dà τον 9ηρ\ τού• 
το'4 λ($γον Εν τινι των προς Πανσιόν τον ΖαχύνΟιον επιστολών αυτο3, χ<ιμένΐ) Ιν αβλ. 
i52 to$ χβφογράφου, Ιχούοΐ[^ di ως Ιξΐ|ς : « Τω αύτω [6σιωτάτω cv Ιβρομονάχοις χαΐ 
πνιυμακχοΤς Παϊο^ω τω Ζαχυνθ^ω]. — Πολλά νοιχαγαθα γένοιτο, Ποκ^, χρος Θεού* 
ώς με βυγγιλβν πεποιηχας τξ τοδ ιμβδ Σ\>γγ4λο>> «ις το σον Χύγιιβλον επανορθώσει* 
το μίν γαρ Χνγ«•λενοτ4)ν (το Χύγκιλον), το U Συγγ•λαστ4)ν (το Ζύγγ«λο^ν) not- 



Digitized by LjOOQIC 



MEACnOY ΒΠΙΧΤΟΛΑΙ 41 

Γ'. 

(9. 100) 

Ibpc^Co^ τ£^ παναγεωτάτι^ àp^çcnceicfSmo K.ωvσvαvτtiι 
ScoiviSxifi xod πατρί Os£(p πά^βαν iv Κ.\>ρ£φ ^πακοήν• 

"Jpicrzor ματ βόωρ ^χεΤνος ?φη (1)> το εύχρηστον του στοιχείου 
στοχοιζό}ΐενος• αΐ πηγαΐ Si του Πνβύ[Λατος οίαι ; ου γαρ χαθοίίρουσι 
9θ{ΐάτων, άλλα ψυχών ρύπους* ου)' άρδεύουσιν υλας, άλλοι ψυχλς 
ίχείνων άπείρω χρείττους* ίιό χαΐ ζών υ&ωρ το του Πνεύ(Α«τος xeU 
έλλόριενον. *Ε!χεΐ^ ούν χαΐ αυτοί Χιηντληχότες τάίε τα νά(Λατα, εις 
τ,ριχς [γρ. Ισ. iyidc] άποίΛθ|ΐεν, τχς θάλασσας του Πνεύματος. Ου 
γχρ εάιζπιριρρέουσιν ύμας» ώ δέσποτα xoU πάτερ, οΐ ποταμοί* εμ^ίνα 
fc το σχήμα το ενυπάρχον της χάριτος. ΉμΧς il χαΐ η παροιμία 

pceiivsi Ιρ^ς τον γραφόιανον. Έγώ δΐ torit^V ύιιγΑασ^ ^ βϋνιγΑασβ τ) |uτcιμopf•i• 
β»* μ«ταμ<{ρ^ρω9ΐν γαρ ιΓκοιμ' Sv* μιταχλάττβι γαρ άπο ZΛrf]fiλou Σ^γγελαηήιι 
χνρβ^^ξως, βονλο(Α/νη άς Χ>»γ«ελβυστ1|ν μεταμορφάσαι το ΧΟγιαλον• Είχε |αοι» 
sfopov βγγύχιρον τ$ Άγγ^Ιλα», to Χι&γγελ^ 4 '^^ Ζνγγ•λαβτ1|$ • ^ χαΐ τα Χι^γχελο^ ; 
Το ik *ÂγfφM^ βτι το dee Χάγ^Λ χιλεύειν 9η(Αα^νιι, ^ς^' &ν ΙχιγνΟΙιν γρ«μ|Μ(τυιάν 
%«toe;. Ei3c^ μοι» laixipov ευχαραγαιγάτιραν άχο του ΆγγΙλλ«•, το Χ^γγιλο^ , 69χιρ 
Αγγελος, ξ τ• Σ^&γΐΜλος, το 9\*γ««λε^Μτ^< ; "Αν γαρ άχο του Κ«λε^«• χαράγεις^ 
^ Ψίς* ΖυηραλβΟ^ εΤποις £ν outt(ktf ον, «Su αχο του BâMMXrft«•» Β«οΟμ^• Ά>^ 
mîI soCsv zoiv(i»v^av Ιχει μετά το0 Συγγιλαβτο^ δν Ιφΐ|ς, 6 Χι^ελο^ , 4 ^^ *^ 
^ Γελ4«• χαρ^γβται & Ζύγγ•λο< ; Πλι^ν» εΓ «ot 3οχεΙ διαγραχτϊον τό Χι&γγ•Χθ|φ 
banorioc» γ4 |γ«>ιγέ αοι &ορ9ούμ«ν•ς τοδ χινώμιον [γρ. τούχωνύμιον]» ει χα\ «2ι τοΰνομα 
τ4«ν αηδιορ6ώσΐ]ς xoi γρ^ψς^ Ι1οι^σ»%ν τον, Sv γρά^ις α«|«««ν. *Αλλέ toSto 5ν 
«ηΠΡ^α^ς dcÎittfv £ζιον (το SiiploTi^ct βουληθέντα 9& διορθάΜΐ το SiopOëoMK «νιν 
^ γιγον^ναι διορΟώσεακ ίνδεα), m6up αύτοαχέδιον τονχιχ^ρι^μ• χτλ. ». *Αλλ* ιΐ 
^ χκή^Μν Ιγραφε τβ»τα 6 [εεγβοίλε^ ανηρ, καλάς &ν ει/ε το χρ«γμ«* « ^ «χοο^ά• 
ζ•«ν, txpoçScdvpoa vi) Δ/α τα ειρη^ιένα χαι ου^αμος χρος ανδρός σο^? λιχαρ^ί χεχυκβι• 
yhvn, 7μ\ τΙΙς λατιν/δος μάλιστα γωνίας Ιγχρατεστάτου. 'Οτι γαρ το XiVfuXXof ίστιν 
'χτβν 9(3Lmv τβΤ( Βυζαη^νοΙ( Ιρμαφρο^/των ουνΜοεων, ^Ιτοι Ιχ i^ç Sbv χ«1 τοδ λατιν. 
Cella (a. Otx /σχος- βθεν τ^ τ^ε συνΐ)^^α« KtXXlov w\ Κ«λλΑ^•ον),τοβτο χαντ/χοο 
^ÎU». Σημα/νει £ρα Ij >iÇtç τον σύνοιχον, fl, ώς δν εΤποι τις, χατα τά γλωσσιχόν τΐ|ς 
K^vitvilf «ûMc 1^έ(ι•μα, τον tt«pq m oi |ft ^ t¥ ^v τα χατριάρ)^^. 



Digitized by LjOOQIC 



42 MEAETIOr ΕΠΙΓΓΟΛΑΙ 

παροτρύνΕΐ, €ΐς r^r θάΜισσαν τα ϋάαζα παώεύουσα τρ^χδίκ{1), 
Δεζάβθω τοίνυν η θιία σου ψυχή, το μ,νγχ και άχβί(ΐ.αστον ιτέλαγος 
τών χαρΐ9ρ.χτων του Πν6ύ{Λατος, τας η[Λών ψεκάΧας, καΐ βασανισχτω 
[ΐ.γ)που τις πω πιχριχς επειςροη παρειςέδυ• ΈττιΧιορθώσασχ Sij, είπου 
τι ίέτι, καΐ ^οχι^αχσασα δε, άποδιδότω -τφ χο»Αΐ<τα(Λένω' δώρον γχρ 
εχρίναμεν τον it τον πόνον πέριψαι τη πχνχρέτφ Ναβάρρας βασιλ{<ι<ΐΥΐ, 
ώς υπεσχέθη;ιεν (2). 

Έρρώσθω εν Κυρίφ ή θεία σου κεφαλή. 
Μαιριακτηριώνος δ' επΙ εικχλ φθίνοντος, Ιτει σωτηρίφ ^^φττβ'. 

Ό Μελέτιος. 

(1) "Αγνωσίί^ς fxot ή παροιμία. Παρά Eoufi^t κ»^ Γρηγορύο τω Κυπρ^ω Γ Β'. 67] 
•δρηΤΜ οίδτη : « Θαλάτττ) tx χαράδρας ΰδωρ : βπι τών τοΤς μιγάλοις τα μιχρα ηρος^- 
λοτ(μ(κ»μένων». 

(2) Tïiv Μβργαρίτβν λέγιι, προς Ι) ν Ιπιγίγρατυται χαι ή εν σελ. 71 το(5 χειρογράφ^'^' 
φερομ/νη, χατωτ^ρω δΙ δημοσιευομένη επιστολτ{. Το δέ μνημονευ(^μενον δώρον ουδέν αν 
ϊΤη έτερον Ι] ή &π ' βύτοζ» συγγραφεΤσα Όρθόβοξος Α»β«βιια뀫, ηερι {ς χα\ 1} παρούσα 
ι^ρβγμαΕτεύετβΜ Ι^στολ^, ώς ε5ρ<$ν πθο τών υποσημειώσεων μου. Ταύτην δΐ τύποις Ιξέ- 
δαηιε Νεόφυτος 6 Καυσοχαλυβ^της τώ ςκψξθ ' εν Ίασ^φ. Ήν δέ ή Μαργαρίτα ΓαλλΙς το 
γένος, %\j'>[ivrip μίν του βασιλέως Έρ^^χου του Β ' χαΐ Λΐχατερ(νης της μονογενούς θυγα- 
τρ6ς Λαυρεντίου Β'το0 εχ Μεδ^χων, δουχός το3 Ουρβ^νου, γεννηθεΤσα τώ 1552 Μαρ- 
τίου 14, ϊσχατος δΙ γ<{νος τυγ•/άνουσα του Ουαλεσιαχο? οΤχου (Valois). Συζευ/θεΤσα 
ιΐς γάμον τώ πρίγχιπι Έρ^ίχφ, τώ μετά ταδτα μέν τΐΐς Ναβάρ^ας, είτα δέ της Γαλλίας 
βασιλεΤ, Δ ' μέν τώ ονόματι, Μεγάλω δ^ επιλεγομ/νω, ανεφάνη ώς ήλιος έν τ§ βασιλΕ^ω 
βυλξ, χβτα Βραντώμιον (Pierre Brantôme) εν τοΤς αδτου Άπομνημονεύμασιν. ΤΙν 
ykp έξ<(χου ττνεύματος γυνή, Ιν τκ λ(^]^οις διαπρεπής χαι ταΤς τών πεπαιδευμένων ανδρών 
συνδιατριβαΤς προςχειμένη, θαυμασίαν τε χεχτημένη ευ/έρειαν περ\ το συγγράφειν fy' 
μέτρα χα; πεζά, ώς μαρτυρουσι τα χαταλειφθέντα Ποΐ7[ματα α6τ5[ς χαΐ 'Απομνημονεύ- 
ματα, Μ ΛυγιΙρου τοδ Μωλέοντος (Auger de Mauleon) εχδοΟέντα εν Παρισίοις τω 
1618. "Ερωτες μέντοι αθέμιτοι τήν εγγάμιον αΰττ[ς διασαλεύσαντες σωφροσύνην προ-Ϊ- 
χάλεσαν τον έγχλεισμον αυτί[ς Ιν τώ φρουρίω του Οδξου (Usson), πολίσμβτος της 
*Αρουερνίας (Auvergne), Ιν ω διέμεινε μέχρι τοΰ 1605, bnoxt απολυθεΤσα Ιπαν^θεν 
εΙς Π«ρισ(ους. Κατέλυσε δΙ τον βιον τώ 1615 Μαρτίου 27. Τόν περί ττ[ς βασιλίδος 
ταύτης πλείω ειδέναι βουλιίμενον παραπέμπομεν εις το•3 Louis Merer! το Grand 
Dictionnarie Histor. τάμ, B\ σελ. 469 χαΐ Δ', σελ. 94 τΐ!ς το3 1718 Ιχδ<1σεως, 
itilf δέ εΙς τήν Histoire de la reine Marguerite de Valois χτλ. par M. A. Mon- 
gez. Par. 1777. Ή δέ προς αυτήν ετ^στολή του σοροδ άνδρο'ς εστίν αΰτη : 

Μαιργ«ρ<ιΐ|| τ9^ ύ^λο^άτιτ^ αύγούοτγ), τ^ ^ο»λ(ββν^ Νοιβάρρας, 
iXco5 ΐΜΐ κλέος Ανήρατον icapA β•οΦ ii«vxoicpd«opo«. 

Έξέχαυσεν ήμας ιις ευλάβειαν Incitpov, τών Ιν σοΙ χαρισμάτων τοΰ Πνεύματος το&ς 
άχαμάτους πόνους τους άμ^Ι τήν τών δντων θεωρ^αν, χα\ τί|ς ευχ({σμου πολιτείας το 



Digitized by LjOOQIC 



ΜΕΛΕΤΙΟΤ ΕΠΙΓΓΟΑΑΙ 43 

Δ'. 

(σιλ. 116) 

Ispcpii^ τ^ ηαν.αγΜατοΙτ<^ af^yccmoKfSfM^ Κωνοταν^• 
νο\ιπόλ4€ι>ς νέας Ρώμ.ης Μ«1 oSkoumlcvck^^ πατ(ΜθΙρχ|ΐ9 
ηοκτρί »αΛ Cce^fS-n] ΟΜοτάτφ π&βαν iv KupCi^ &Λα»οήν• 

Έβτι χχΐ <Γθΰτο των Χυςφορωτχτων, χαίπερ παλα(τατον τοττάθος, 
ΐι^χοτα χαΐ ι^χτερ, «ιναί τινχς χριστιχνους piv την προςηγορίχν,ούοιν 
Î' ήττον η χριστιανούς, οι, προς τφ άττηλγηχέναι προς xoutixv, χαΐ 
)η»ος φέραν των σφών αυτών πονηριών τοίις ίλέγχους, ηοη χαΐ 
χιτχ των παιΛευόντων ανθίστανται ό{Αθΐότροπα τφ άρχεχχχφ αλ*• 
στόρι* |ΐώλοπες γαρ χαΐ σφ{σιν οΐ έλεγχοι. Τοιούτοι τίνες ευρίσκονται 
tax χαρ ' ήραν ουκ ολίγοι. ΚαΙ τους [Λεν Ιχανώς στηλιτεύει πού τις 
TW Δ'^χών : Bonis, λέγων, nuUos eese meliores- malie ntiUos 

fàMfWKov έχ^ιτΓρύμΕνος Φρβγγισχος h Καμούζιος, c5 oj Κλιοπάτρατις ν^α σν, άλλα 

ù&5 τώ δντι χβι ΐδβτρβος κβι πατέρων των πολ^χλίίτων νέον τι χβι άιιΟαλές• χβί σου 

Λ/|Μ^ν 11 ipyij, «Τγβ, χβτ« Πλάτωνα [Πολιτ. Ε', σΛ. 473], τότβ ιύΒαι^ιονοδαιν α! 

•ρχ«, &κ(^;αν ^ φιλοσο^δσιν οί αρχοντβς, ξ 5pyou<iiv oî φιλοσοφοόντβς. Εΐχ<{τω« μέν 

•Β• Ιθ{ΐα9τος eaci σοφί? Σολομών, δτι χα\ βασίλισσα Νότου οοχ άπηξίωσιν ΐΛίφοιτή• 

9«(Γ'Βασ. Γ.— Β' Παραλ. Ο']. Άξιάγαστον δέ χα( σου το μ«γαλοφοές, δτι τ^ν 

?ίβιν Εζ6ια«αμίνη τ^v ρναιχ«{αν ιΐς άνδρβίαν ούχ ά^λόσοφον, βασιλέων χατέστης ^αΰμ,Λ 

«ρι^ανές. ΚαΙ σπβύδομιν χαι ή|χιΐς, tî χαι μή βασιλβΤς, et χα\ μή άπο Νότου, ούδΙ 

«wf«, αλλά γι «w 'Ανατολών, χα\ Ϊια γραμμάτων, χα\ θεοδ 0€ράποντ6ς σου £Ϊς 

Un ίψοΜαΐ' χαι δωρθ7οροίίμ<ν τον ενόντα τρόπον,ου χρυσον. ουχ άρώματα,ου λΛους 

τψΛίγΧς, άλλα σο^^ας επουρανίου τλ; αυγας. εν μιχρ<Λς Οπομνηματίοις εχλαμπούσας 

^ ^ tpό v τ ως. 'Αλλά αυτός μεν προκάνει τα εν χερσί θαλάττια ζώα, λ(θοι, πόαι [γρ. 

!ι.ΜοιΚ, wàa/^,] ξ ουχ οιίά τι χα\ φώ, άπερ άπό Έρυβρας θαλάσσης εις Ναβάρραν 

ΐ^χράτει σου πέμπομιν ώς άπαρχάς τΐίς ημετέρας ευλαδείας τΐίς προς σΐ, δέσποινα 

&»ραογουστΐ). "Εξει δέ σου ή βασιλεία μετ* ου πολί» χαι αυτά των ημετέρων χαμάτων 

^Β^ομνι^ματα, ξυν θεώ• επειδι(περ τα τών πάλαι Ij βάρβαρος επιχράτεια τής χώρας 

tg^9» εξηγάντσεν* ων ό γενναίος Καμούζιος, τ3 σξ χαριζόμενος βασιλείς, άχριβή ποιεΤ. 

WL φ Ερευναν. ΣοΟ δέ το χράτος χαΐ το χλέος διαιωνίζοντα φυλάττοι Κύριος, Ναβά^• 

(Λς βεΐ αυγουστί) βασίλισσα. 

Σημείωσις. Μεταξύ τών εν τώ διαληφθέντι Ίστοριχώ Λεξιχώ του ΜθΓ6ΓΪ [τόμ. 
Β', οιλ. 56] χαταλεγομένων επισι[μων ανδρών έχ τοδ τών Καμουζίων (Cam US ) οΤχου 
•βΐένα Φραγγίσχον ι&ρίσχομεν. Έρ^ίχω τ^ Δ ' συγχρονι(σας αναγράφεται 6 'Αντώνιος, 
}ς εν διαφόροις τοδ βασιλέως 6πηρ<σίαις διαπρέι^ ετελεύτΐ)σε τ^ 1619. 



Digitized by LjOOQIC 



44 ΜΕΛΕΤΙΟΥ εΠΪΤΓΟΛΑΙ 

pejores* τουτέστιν δτι, Τωγ άγαθώΫ ouâérsç fisJziorsc' τώτ di 
xaxôr χ$Ιροης ούάίης' καθάτττβται Vt τών ψιυίθ(χοναχοΥ£ρο(Λθνά- 
χων. ΚαΙ (χάρτυς 6 θιος, δτι τα πλΛστα καΐ χαλεττώτατα η Έχ- 
χλησία χαΐ ιτάσχβι, χαΐ πέπονθεν άπο τών εθελοντών εν στολοίΐς πραγ- 
(λάτων χβν«ϊςιςερΐΛβίτΐΤν, σε(Ανννο(ΐένων ψιλοΤςτισιν όνόμασι και χ«τα• 
χιΐν;ΐ9τόντ«>ν «ϊσχ-η «Γβχιστα τοΤς ϊυςττί)νοις ράκε(η, ϊι* ών τριιτλέ- 
έτερον βλ«σφττ{Αε1τ«ι ίν Ιθνεσι θεός, ούχ oîî* δπως εττΐ τούτοις κω- 
φευοντων τών της 'Εκκλησίας οίακοφόρων. ΚαΙ τούτων ίη ττέρι, εΙ 
τις ύττορινγχιαιτό σου την βειαν κεφαλήν, (χεγάλας ΐχω ελπίδας δτι 
τεύξοιτο θεραπείας το κακόν. Πρόκειται Χέ (λοι νυν Διάκος τις Ροδί- 
της (ούτως ονομάζεται ό άνηρ, και ρόΧου, καΐ διακόνου πλείστον 
δσον απέχων Ίούδαν γάρ τις ©αίη άληθέστερον, καΐ βάτον κατά- 
στικτον ακανθών)* ον επειδή άφωρίσα(ΐ.εν ως διάβολον, τουτέστιν 
άβάνην, καΐ δηρ,όσιον τοκοδότην, καΐ τοκοθέτην, καΐ τοκοπράκτορα, 
συνώριοσε τ^ ηριετέρφ έφη;Αερίφ 'Αλεξανδρείας (δν καΐ αύτον έπΙ 
πλείσταις ένουθετησα[ΐ.εν παρανο(Λίαις* ών η (Αία ε<ηΊν, δτι ανδρός 
τίνος ζώντος την γυναίκα, δια το είναι έκεΤνον εν τριηρεσιν αίχ(Λά• 
λωτον, ΰπίζευξιν άνδρΐ έτέρφ). Τούτφ ούν συνώ(ΐ.οσε κατ'έριοδ φβρειν 
προς την θείαν σου κεφαλήν κατηγορίαν ψευδή, (χαταίαν, εωλον, άνε- 
Ι&ώλιον. Ει γαρ ην |αοι δια γνώριης κοινωνεϊν αΙρετικοΤς, ουκ αν εφυ- 
γον καΐ γονείς, καΐ γην πάτριον (1)' ουπω λέγω τα λοιπά. Άλλ* 

επειδή η 

• • • • (2) επειράθη ως πλάνον έ|ΐε, ως ά(ΐ.αρτωλον, ώς στασίαρ- 
χον, τ^ έζωτεριχ-^ ποιραδοΟβα αύθεντί^: άποσκορακίσας, νυν έπι τα 
εκκλησιαστικά (ΐετατί^ησι την Ισην δρ[Λην, >tai Μελέτιον (Λελετ? αίρε- 
σεως κατηγορεΤν, εκείνων (χάλιστα, καθ* ών πλείστα καΐ είρήκα(Λεν, 
χαΙ βυ(νεγράψα|αν, και πάλιν έρου(Αεν, ζύν θε({>• Τούτων εγώ τα 
φρυάγρΜίτα τίθηρ μηδέν. ΚαΙ ταύτα δη φημί, α φημί, ου προασφα• 
λιζομενος τας θείας σου άκοας, ίνα μη μηδέν καθ* ημών άνεξετά- 
στως δέζαιεν (sic)• τούτο γαρ ου δέος παθεΤν θεοφορουμένους άρχ^• 
p^ç έπ' άνδράσι, χαΐ διδάσχουσι, xoU νεμομένοις έπΙ μάρτυρι θεί^ 
και άνθρώποις' άλλ* Να καΐ ή θεία σου ψυχή κατά τών τοιούτων 
λυμεώνων κινηθείη, θεοπρεπώς δργιζομένη ττί μοχθηρία, καΐ άποσκο- 

(2) ΈχχΪχοπται εΤς ^)ζος ββΟύτιρον ΐΜπνεχθβ^βης tSJç τοΟ βιβλιοαέτου χοπ^^• 



Digitized by LjOOQIC 



MEAEtlOr EtllSTOAAt 45 

λοπ^ουσα ^ γρα(ΐ.μ.χτων τας βυκοφάντους κ«1 χαχομηχάνόυς βον• 
λέζ, χαΐ -τταίσαν σΛΛνδαλθ(ΐιήτην όρ{Λην τών συγχιόντων το του Χρι- 
βτου iroijjLviov. Ου γαρ ύπερ ή(ΐ.ών άποκλαιόριεθα, (ΐ.άρτυς δ θιό<• 
άλλ' Jn κατχ -της Έκκλη^τίας του θεού ώρκω(Λέτησαν οΐ τήλανβς, 
ώί' ηριον αυτόν fetSopievoi. Τούτους ουν εττισηριηνάτω η 0tia αου 
λί^αλη Jia• }ρ«(ΐ.υτέρων γρα|Α(Λάτων , καΐ καταΦΤορεσάτω τ^ν βίλον 
της Άλιζανδρέων Έκκλιησιας. Ήριΐν |Λεν γαρ ρ^^διον βουλοριένοις 
tiç πίντων δια}ρά<τας διαβολας καΐ κακοριηχανίας, άνα3^ωροΟ<Λ τηζ 
Έχχλησίας, χλΙ τας έρη(Λθυς ά<τπαζθ(ΐένοις, το τών <Τ7Γθυ^{6»ν κατά• 
Ούρον. ECSe Se νεύσειεν η θε{α σου κεφαλή* £λλως γαρ Ουκ Ivi (λή 
λιιποτακτουντας την Έκκλησίαν καταλιπεΤν άζύριφορον ϋ τ^ Έκ- 
χληβ{α, îÎy) κ£κ(ΐ.ν}κυ{^ καΐ Ιΐ7ΐ$εο(Λένγ| άντιπελαργούντων. 

Έρρώσθω ή θεια σου κεφαλή εν Κυρίφ, δέσποτα καΐ πάτερ, 6ρθο• 
^ζίας ή κορυ^. 

'ΕΙλαφηβολιώνος εσχάτη, σωτηρ{φ ίτει φφπβ'. 

Ό Μελέτιος. 

Ε'. 

(σ. 122) 

Ί&ρ«μ.έο;; τψ ηανοιγαοτάτφ άρχ€4π(βΜΐ(πφ Κωνβταντο• 
ικ>^>π6λ•(ος Mod omomplcvckA «νατροάρχ^» «οιτρί leâd 
^eicfSxifi Οεοοτάτω παβαν iv Κ^ρέφ ^πακοήν• 

Μεγχλ* άνχγκαις πιεζό[Αενοι, οίαις εικός ιτεριπίπτειν τους παΤ^ας 
τάν ιεατέρων άπορφανισθέντας, προςτρέχο(Αέν σοι, δέσποτα, τφ κοινφ 
χιτρί και XcuTTonp, δίκαια και δσια καΐ ράΐστα ζητουντες. Έστι iï 
τοΟτο, ίνα ή[Αϊν τον ή(ΐ.έτερον αρχιερέα άποδώσης, προς <sï διατρ{• 
6αηα. Εί γαρ της καθολικής Εκκλησίας χάριν άποίηριεΤ, έχέτω το 
χ^χτος ότιουν ό νόριος υπαγορεύει' εί δε του ριικρου τούδε ποΐ(ΐνίου 
νιηρορών, ή ττρος την στενοχωρίαν του θρόνου καΐ τας τών ερίφων 
ρχθηρίας άττειπών άηδυς ΐχει, ρινησθηναι χρή του Σωτηρος ήριΰν» 
ifOLfh^ [ùv τον σταυρόν, καΐ τους οικείους έπΙ τούτφ προςκαλου-• 
^νου(Ι). Όφειλο(Λεν γαρ το^ς άλγηδόσι της Εκκλησίας ήδέ»< ί(Αφ^* 

(1) Η«τΟ. iç\ 24. 



Digitized by LjOOQIC 



46 MEAETÎOr ΕϋΙΣΤΟΑΑί 

λοχωρ«Ιν, |t7) Δ^ τίνες KupY^votCoi άγγαροφ ορουντες τον ^αυρον του 
Κυρίου, άλλχ χαΐ τους προς £λλο τι έπτοη(ΐιένους ειδέναι δεΙ, ώς προς 
ηρει^ουντας χαΐ φιληφίχους θεός επιβλέπει* ούτω γαρ γέγραπται (1). 
"Λτοπον ουν χθ{Αΐδ^ ταριστζάσθαΛ m fi ηοΛΛί^τ âtaxoriar (2), ο Sr) 
χαΐ ό Σωτηρ απαγορεύει τους οφείλοντας τροφαΐς επαρχιΤσΟαι χαΐ 
βχεπχ9(]ΐασιν (3). 'Αλλ* οΰίε τα αλλότρια περιεργάζεαθαι ευαγές, ους 
χρεών τών ίδιων προνοεΤν, (χη χαταλιπόντας ώς τίνες |χι^ωτοι το 
ποίριον λασποΙ<τθαι, φοβείσαι ϋ τον λέγοντα (4): Τα πρόδατά μον 
άασπάρησατ âià τα μή ίχειτ τίοιμέτας. Τίς ουν των σε[Λνυνθ(/ιένων 
επΙ τ^ ίπιγνώσει του αληθινού θεού, τον ijcyeparroç, ώς γέγραπται (δ), 
t^r χτίσιγ αύτον χατ^ αριθμόν^ τολ{Αη<ιειεν άτακτεϊν ; (ΐχλι^τά γε 
βοώντος του Πνεύματος (6) : στίΜΐ€σθαί ή/ιάς άηά ηαττάς άτάχτως 
TtBpinatovrtoi: ^ χαΐ μή χατά Tt)r παράανσιν ; "Εστί δ' αΰττ): *Er φ 
ίχαστος ixU^âq ir τούζφ χαΐ μετέτω (7). 'Αλλά γ.ι χαι πόθος, χαΐ 
πόνος, χαΐ αΐ του πλήθους βοαι, χαΐ δή χαΐ ζήλος του οίχου του θεού 
προςώτερον χατηγαγεν Ισως του δέοντος. Συ τοινυν, δέσποτα, παρα- 
χαλουι^εν, τον ή(Λέτερον αρχιερέα άπόδος, (χ.ή συγχωρών άλλαχόσε 
πορεύεσθαι. Και vojjloi γαρ άπαγορεύουσι τας επΙ τας αλλότριας επαρ- 
χίας πλάνας, χαΐ την του ιδίου θρόνου χολάζουσιν άρ.έλειαν* ή(Λας δε 
καΐ ή παγχάλεπος ασέβεια χατεπείγει τον ποΐ(Αένα εξαιτειν τον ή{ΐ.έ- 
τερον, ούχ άνεχό(Λενοι, άλλ'ούδΐ ύπο των δεινών συγχωρού{Λενοι άνέ 
χεσθαι, τον εφ' ήριϊν χεχ6ΐροτονη(χ.ένον άλλοις τοΤς (λή άνήχουσιν επι- 
σχοπεΤν. Αίσχυνό(ΐ.εθα δε χάχείνων άχούειν επ* άρχιερευσιν, άπερ έπι 
τοϊς άστατουσι τών |Αθναχών εϊρηχέ πού τις τών Δυτιχών ούχ ά(Α.ού- 
σως, ιΐναι : Nusquam fixos, Dusquam missos^ nusquam sUmles, 
Dusquam sedentes* 



(1) 'Ίσως iCaf à to (|>eiX(itx({v : «Έη^βλεψεν ίπί την προσευχών τών taiccivûv » [ρ« ', 18]. 

(2) Aoux. β'. 40. 

(3) Έννοιΐ ίσως τά: «Κβ\ άρχΛσθβ τοΤς οψων^οις ΐ»(Αων» [Λουχ. γ', 14] Τό γάρ: 
« 'Έχ,οντι ς Si ^ιατρο^ς χαΐ σχι πάσι^ατα, τούτοις άρχεσΟησόμεθα β ΙατΙν άποβτολιχ^ν. 
[Α'Τιμ.ς•',8]. 

(4) •Ι•ζ. λΐ',δ. 
(δ) Ήσ. μ', 26. 

(6) Β. θ«•. γ', 6. 

(7) Α' Κορ. ζ', 24. 



Digitized by LjOOQIC 



MEAETlOr ΕΠΙΓΓΟΑΑΙ 47 

Σου ii την Bctav χιφαλην θεός tnUicoixo ιΐς ά^ατρητους αιώνας. 

'Ajlljv. 

Βθ7)δρο{Μώνος τρίττ(ΐ iiA Χίχα, ετει σωτηριφ Ϋφπγ'. 

ΔοιΑλος χαΐ υΙός èv Κυριφ ελάχιστος εν χνευ{&ατΜθΐς 
Μελέτιος πρωτοσύγγελος Άλεζανίρείας. 

ς". 

(σ. 138) 

lUpcpiiq^ τ^ ηαναγείι^τάτιο apyccneeMfSm^ Κ.ωνβ'^αντε• 
νο\>πόλ€€ος ΐνέαις Ρώμ.ης Mod oincoupLCVtM^k ^M'cpc^^PX?! 
ffSeoiv iv Κχ>ρ£<α {manco^v (1). 

Al a6poou τών (χεγάλων πραγ{χάτων (χεταβολαι, ίεσποτα, πλήτ- 
τουσιν ου [ΐετρίως, η χαΐ χατοεπληττουσιν όλο^ερώς τυν άνθρώττων 
cxiwo'jç, οιτινες άφιλοσόφους κέκτηνται τας ψυχας, (χη προ(Λελετη• 
ίχβας των ανθρωπίνων 7:ραγ{ΛΧτων τας . παλιρροίας* τας ίε φιλοσο- 
φίας ψυχας ου (ΐόνον ού διασείουσι παραβλάπτουσαι, άλλα καΐ ερ• 
ρωρνεστέρας άποίειχνύουσι, κλέους αύταΤς γενό{Λεναι ύττοΟέσεις. Έλέγ• 
7£ΐγαρ καΐ τους ανδρείους καΐ τους άνανδρους ό πόλε{χος• άλλα τοΤς 
|ώτ δέους και ίττης γίνεται άφορ(ΐ.η, τοΤς δειλάνδροις, (Λεγαθύ(Λους 
ΐι καΐ αέγα όνίνησιν έκλα[Λπρύνων. Μη σέ γε τοίνυν, δέσποτα καΐ 
χχτιρ, καταιτληττέτω η ξυριφορα, θειοτάτης λαχόντα ψυχής• τους 
γχρ ίητερφ'/η σωφροσυνην ένδειξα^Λένους, ρεόντων κατά Ου|ΛΟν τών 
^ραγιιάτων, iiX έν δεινοΤς είναι καρτερικωτάτους, [χάλιστά γε κεκο- 
5ρΐ(λένους θεοσεβεί^, καΐ θρόνων υψηλοτάτων προεδρία ηζιω(ΐ.ένους* 
iv ό βίος τύ-πος πρόκειται τοΤς λοιποϊς καΐ ύπογρα(ΐ.[χος, σωφροσύνης 
Ι«ν δικαιοσύνης τε καΐ της άλλης άρετης έν ησυχί<^, καΐ ηρε(Λία, καΐ 
'ΐίχχις άγαθαΤς• έν δε ζάλη και ταράχφ ύπο(Λθνής και καρτερίας• ού 
Άΐί τυχόντα δρεπο{Λ.ένων εντεύθεν καρττον, ε? περ τοϊς άγαθοΤς διδα• 
«ιίλοις των καλών διδαγι^άτων άγαθος άπόκειτou (Λίαθος έν ούρανοΤς 

|1) Έν τξ το(ί τβύχ^ο;»; ώ^ παραβ<0Γη[&2^ωτα( τα^τα : f Μετά τα, ftdvduvoi ^«odvMV 
Τ^ ««ι m»p6< καΙ μοΐΦΤ(γ••ν fii(Kp«v εΙς *Ρ6βον τήν νΙ^βον <ξθ|ΜβΦΙντϋ• 
'Ope ^ τα xept τούτου Οπο τοΰ φ^ου Σάθα Ιστοροόμενα ιν τ$ ΒΜ>γροιφΜφ Χχ•9εΑ* 
•fmiti 9tk, ογ'. 



Digitized by LjOOQIC 



48 MEAKtiOr ËIllSTOAAt 

π«φ« θεφ τ$ τρίντα ζυριφ Ερόντως «τ^φια: ίρρ^τφ ΙιοιχοΟντι. Ëî îe γέ 
StT πχντως λυπβΤ^αι yud χλαύιν, χλαύφωμ.εν, ^έσποτχ καΐ i^itcp, 
χλαύσωρ^ν χαΐ λυπηθώριβγ tiri τψ χ<ΐ(^^ονι χαΐ λωγ(Α$ ^ης Έχχλη- 
σία^ Χρίστου (ΐιωγριον γαρ της 'Εχχλησίας ΐγωγι γνησίως φαίην την 
χατ* της θΐίας σου χεφαλης ζάλην τών πβιραζόντων πνευριάτων)* 
της Έχχλησίας τον διωγ(Λον όδυρώ(Α£θχ, δέσποτα, «ν φ άνάγχη πολ- 
λών αστήριχτων χαρδίας σαλευθηναι χαΐ ηττηθηναι πολυτρόπως* 
Σου γαρ χάριν, χαΐ χ«ιρ«ν χρεών, ον ύττερ της αληθείας, ήτις ίστίν 
6 Σωτηρ, ΐΧει παθεΐν τριςριχχαρ* ου συ, Χέσττοτα πάτερ* τριςτάλα; 
i ' εχιΐνος ό ταρχττωιν την ποί(Ανην τοδ Χρήστου* ΟύαΙ j^fi^ γηοιν, 
ίχ^ίτφ, όι* ο5 ta σχάτοοΛοΫ Ιρχ^ται (1)• έγε ίλθιϊν ανάγκη πϊσα' 
ίπει^η: dià τζοΛΛώτ ΘΛί^ίωτ iiçayei τουςοΙκ€ΐους à Xpurtbç iiq r^r 
βασι,Λίίαγ τον Seov (2). Έγώ σοι, Χέσποτα, ου πολλά περί τούτων 
}ιαλέγο|Ααι (οΐ^α γαρ σου την θεοφιλή χαΐ ίσαπόστολον ψυχην ακρι- 
βώς, χαΐ χινδύνοις φιλοσοφούσαν, οΐ|χαι δε χαΐ προς έαυτην ύπάρζαι 
Χιαλεγθ(ΐ.ένης άχουσαι ό(Λθφρόνως τφ ριαχαρίφ Ίωάνντ^ι, ου χαΐ τον 
θρόνον Ιχβις, χαι τον ζηλον, χαΐ την γλώτταν την αύτην)' ει χαι 
πυρί βούλεται ο βασιλεύς, χαΐ σιδηρφχαθ'ήρ'ώνχρησασθοκχαΐ ύδα*». 
Έχω τους προπεπονθότας, χαΐ δια τώνδε θεψ εύαρεστησαντας, Ονχ 
άξια τα ηαθήματα τοϋ rvr χαιροϋ προς tifr μέ.ΙΛονσατ âo(ar ώτο- 
χαΛυψθηγαι eiç ημάς (3). ΚαΙ ταύτα ριεν, τών δεινών προςδοχωρ- 
νων εν δε ριέσαις φυλοιχαΤς χαι j^eipojtdâaiç σιαηραις (4), τις χν 
ά(Αφιβίλλοι (5) |λη χαΐ αύτην τα αύτα τψ (ΐαχαρίφ Πέτρφ (6) προς• 
διαλεχθεΐσαν τφ τών δλων θεή^, χαΐ χούφας εσχηχυϊαν τας πέδχς; 
Έν δε ταΐς τών (χο^αρίων ριελών στρεβλώσεσιν εγώ νο(Λ(ζω, ώς εν 
4λλγ) χαλδα^-^ τινι χα(λίνφ συγχεχροτηχυΐχν σου την pt^cxapiav ψυχην, 
τας τών 'Αγγέλων χοροστασίας συν τη χτίσει ζυ|λπάσΐ() όριόφωνόν τίνα 
τοΤς περί τον Άζαρίαν συ|Jt/πλέζαι χαΐ παναρ^ιόνιον φδην τφ παντο- 
χράτορι. Νυν δε πάλιν, (ΐετα την τών παγχαλεπων Ιχφευζιν βασά- 

(1) Mate. «ί. 7. 

(2) Ώράξ. Λ', 22. 

(3) Τωμ. ι|, 18. 
(4)Ψ«λμ.ρμβ',8. 

(5) Té yitip&f^. «μ^ιβαίλιιεν. Οϋΐω di X(»^t«t Φ»νϊ(θ€»{ tg το0 α^ολιχου ccop^tftotf 
iMn^ijEit M τάν γ' Ινιχών προσώιςων toC ivxtixoO ίνεατοτος. 

(6) Πράξ. (β'. 



Digitized by LjOOQIC 



ΜΕΛΕΤΙΟΤ ΕΙΠΓΓΟΛΛΙ 49 

vttv, ouiiv ήττον ϊχβιν νθ{λΐζω το φρόνιθ(Λα φιλο<χοφοΐ5ν, άλλα «υλ• 
λιγόρνον ίχ τούτων άπχντων άρρητου παρα(Αυθ(ας άφορ(ΐΛς, ύπ^ρ 
1»της ίγνωχός ύπβρ(ΐ.αχουσαν την Πρόνοιαν. Ψυχ-ζ ούν ταυτΛ scocl 
τοαντα φιλοσοφούση, και την του Παραχλήτου 8χού<7η παρηγορίαν, 
άλλη πάσχ παράχλησις περιττή, «υ «ίδυι^^ πόσον ύπβρβολής βάρος 
«χραχλησΕως ίργάζεται το της ίνταυθχ θλίψιως Λαφρόν, [Αη σκο- 
sovenjî τα βλ£πό{ανα,άλ>Λ τα (Αη βλ6πό(ΐ.€να• τα (acv γαρ πρόςκαιρα, 
τ* βλίπόριινα• τα iï αιώνια, τα μη βλ6πό(Α€να. Ταύτην ου ίυνησι- 
Tflu, «γφ^ιαι, χωρ{<ται της αγάπης του Χρκττου, ου βλίψις, ου βτ6νο- 
χωρία, ου λιμός, ου Χιωγμος, ου κίνδυνος, μη ίν€<Γτώτα, μη μέλλοντα, 
ριη χτησίς τις, η τίς έστιν έτίρα• οίσιι δε γενναίως καΐ ευιλπις τα 
πχρόντα δεινά, ως αιωνίων αγαθών πρόξενα. 

Έρρώβθω εν Κυρίφ η μακάρια σου ψυχή καΐ ημών ύπερευχέσθω^ 
Έξ Αιγύπτου Βοηδρομιώνος ά επΙ δέκα, 

ετει κοσμογενείας ,ζΐχβ' (-|- 1563). 

Ζ'. 

(γ'Ί 

Ycpcpifa ap}(ec9ttexfSm^ Κα>νβτ«ντενου9Μ&λ«ως« 

Μη δυςχΕραίνωμεν προς τους έλεγχους, παναγιώτατε δέσποτα, 
ϋελφε και σΆλειτουργέ της ημών μετριότητος, άλλα προς τας τών 
ίλίγχων άφορμας, αν ώσιν αληθείς• έλεγχοι γαρ άγάττης, κατά τα 
Upx λόγια, οΐ ίλεγχοι. Έγώ γαρ, φησί παρ* Ίωάνντ(ΐ (1), ους αγαπώ 
^γχω* ει δε ψευδείς ώσι, και χαιρωμεν' τών γαρ εζω σοφών είη αν 
ΛλαβασΟαι τας διαβολας και ψευδείς ούσας (2). Χρίστος δέ ο Σωτηρ 
■ίί|ΐων εν μέρει μακαρισμου τίθεται (3) τους όνειδισμους καΐ πάν ρήμα 
ίΛνηρον λεγόμενον καθ' ημών, ψευδόμενόν γε καΐ της αληθείας χάριν. 
Οϊδα μεν ουν έγώ καΐ σου την Ιεραν ψυχην ου πατριαρχικώς κινη- 

(*) Ό ht |uf}y^9X0{ç χιρύιλβιστος έλληνιχ^ς χαραχτ)]ρ σημα^βι τον αριθμόν τών Ιν 
^ *w^«t Tîjç ΪΙβτμίΰοά^ς β^Çkιo^xης περιεχομένων επιστολών. 
(1) •Έγώ γαρ ββους Ιαν φιλώ, ελέγχω χ«\ παιδεύω». Άποχ. γ', 19. 
(?) ΙΙαρ« τό τοΰ Ίσοχρ. Προς Δημ(ίν. 8 '. 
(3) ΗβτΙ. i, il. 

Α8ΑΤ. ητ. ΒΤΑΙΡ. 4 



Digitized by LjOOQIC 



50 ΜΕΛΕΠΟΓ ΕΠΙΣΤΟΛΑΙ 

θεΐσαν εις τ)(ΐ.<5ν καΐ τούδε του αποστολικού θρόνου καταφρόνη^τιν 
κεκριχέναι* ά δη και ό(Αθλογουσιν οΐ τα του αποστολικού θρόνου διαρ- 
πάζαντες (sic) αυτόθι. Φασι γαρ αναφανδόν σφας ύπο της σης φιλο- 
κάγαθίας άπεστάλθαι εις *Α(ΐ.πουκουρ6σθι λαβείν, α δη και ελαβον, 
διαφράττοντες, οΐά τίνες νεφέλαι πονηραΐ, την ες βοηθειαν της ταλαι- 
πωρίας του θρόνου εκπε[Αφθεΐσαν έλεη(Αοσυνην παρά του ευσεβέστατου 
βασιλέως' ών την εκ της ό(ΐ.ολογίας έκφύουσαν {Αέ(Λψιν ϊδει σου tyjv 
συνεσιν [Αθΐκροθύ[ΐ.ως άποσκευάσασθαι. Οιδα δε και ή(ΐ.ας συ(Απαθόντας 
τφ δικαίφ δρΐ(ΐ.ύτερον καθάψασθαί σου της ψήφου. Και τι γαρ αν 
άλλο ποιήσαψεν, πολλά (χεν πρότερον εν ύποδεεστέρφ διάγοντες τ9ίς 
Εκκλησίας βαθ[ΐ.φ, πολλάκις πολλαχόθι καί λέξαντες, καΐ πράξαντες 
ύπερ σου, καΐ παθόντες δια σε, ύπο σου νυν ούτως ά{Αειβό{Αενοι (1) ; 
Τί δαι ιΐ σοι καΐ τας {λελέτας έκφαίνω τας ψάς ; δτι δηλονότι, (λετχ 
το εΙρχθαί[Λε άκοντα (οίδε θεός) τνί εις τον άποστολικον τούτον θρονον 
ανάγωγη, δτε σου και τα Ιερά φοιτώντα γρά(ΐ.(Λατα προςεκάλει ώς 
ύ(Λας αύτόσε, ώςτε χειροτονηθηναι εν Κωνσταντινουπόλει ( i πολλών 
χάριν ποιησαι κεκωλύ[ΐ.εθα), διελογιζό(Αην άφικό(Λενος προς ύ(Αδίς (Λετα- 
δουναι ου της έζωτέρας εκείνης ρανίδος, ης (χετέλαβον αυτόθι πρότε- 
ρον παρ' ή(Λών τών φίλων τίνες, άλλα καΐ της καθ' ή[ΐ.ας σοφίας των 
ναΜ.άτων του ποτα(Λθΰ του θεού, ούπερ τα ορμήμαζα tifr tov Se ου 
jeoMr $V(ppalrovci (2). Τί τοίνυν, ει σοι και ταύτα διηγήσο(Χαι ; Σον 
&ν εΐη διανοηθηναι όσον εξαίφνης προςπεσόντα τα καλά εκείνα (χ.ηνύ- 
ριατα συγχεϊν ε(Αελλον ψυχήν άγαθήν, κ* ου (χόνον ούδεν συνειδυϊαν 
έαυτη κακόν, άλλα καΐ ε(Α;χελετώσαν (χελέταις προς ύ[ΐ.ας άγαθαΤς. 
οιδα προς τούτοις χαλεπήνας επι τη ανάγωγη εις πατριαρχεϊον ττίς 
Μοσκόβου (μητροπόλεως• ου γάρ σε διαλανθάνει ούχ ένος είναι τούτο 
πατριάρχου (ει [χή τη παλαιά^ *Ρώ(Λη ύπακολουθεϊν Ιγνωκεν ή νέα), 
άλλα συνόδου, και συνόδου οίκου[ΐ.ενικης, των όρθοδόζων δηλονότι* 
τούτον γαρ τον τρόπον και τα fit.έχpι σή(Λερον πατριαρχεία κατέστη. 
Δια τούτο έδει σου την Ιεραν ψυχήν καί των λοιπών αδελφών συ(Λπα- 
ραλαβ^ν τήν ψήφον δεΤ γαρ πάντας (ώς κατά τήν τρίτην συνοδον 
οΐ πατέρες διορίζονται) είδέναι το πραττό(ΐ.ενον, δτε περί κοινού τίνος 
πράγ(Λατός έστιν ή σκέψις. Φανερον δε, δτι θρόνος ουδείς πατριαρχικός 

(1) Το χειρ^γρ. &μοι66μενοι. 

(2) ψβλμ. μ, 4, 



Digitized by LjOOQIC 



ΜΕΛΕΤΙΟΥ ΕΠίυΤΟΑΑί 5 1 

ίτίρφ υπόχδίται, άλλα τη χαθολιχη συνΧέδδται 'KyfxXfiaiof. Ταύτα 
|iiv ουν εγώ και πράξας οίία, καΐ πεπονθώς ταύτα, καΐ ριαθών, καΐ 
ε^ών, καΐ γράψας. ΈπειΧη δε ουκ εις αγαθόν τι έπικλ(νου<ην ύ(Λας 
η(ΐων οΐ λόγοι, άλλ' εις ταραχίς, καΐ θυ{χ.ούς, καΐ τα τούτοις έχό- 
(ανα, εγώ σου την Ιεραν ψυχην τών (Λέ{Αψεων, και η(Λας πραγ[Λάτων 
άπαλάττω' εύχορ,αι δε τον θεον ύ(ΐ.ΐν ιλέων είναι, άζιώσαί τε (Λετ' ου 
^λυ συγγενο(Αένους άλλήλοις, των έρασ{Αίων της ε/ Πνεύ[Λατι φιλίας 
ρόδων (1) άπολαβεϊν, καθάπερ ταϊς τών ρόδων άκάνθαις δεδήγ(Λεθα. 
Τους κυρ Άντωνίους ύπερεύχου. Ει βούλει (χε παραγενέσθαι (Λετα 
των, ων είρηκα, (λελετών, τότε έτο{[Λασόν σοι καΐ τόπον ησυχον, δσα 
δε? βουλο^Λενοις φιλοσοφείν, καΐ η[ΐ.$ς προςδέχου συριφιλοσοφήσοντας 
τό γε δυνατόν. 

Έρρωσο αφί^ά. 

Η'. 
(μ') 

Τα καθ'ή{Αας όλοφύρεσθαι περιττον, (χη και φανώ(Λεν ταΤς παρα- 
βχσεσι, κατά τον γενναϊον Εφέσου, [ΐ,όνον εκκαυθέντες. Πλην επειδή 
νιχ^καΐ βουλην πδίσαν, καΐ θεραπείας έπιχείρησιν, άναχωρητέον γουν 
τοΤς σφίσιν αύτοΤς προςέχειν, καΐ θεώ λατρεύειν τον ενόντα γε τρόπον 
χαθαρώτερον προαιρου(ΐ.ένοις. Τί γαρ αν καΐ ποιήσειέ τις εν η[ΐ.έραις 
ούτω πονηραϊς, Ιν αίς πράττεται ύγιες (χ,ηδε εν ; Λυπεϊ (χε και τούτο, 
οτι |χ.ε|ϋ.όνω{Λαι Ιερέως συνθ[ΐ.αρτησοντός ριοι των τηδε άπαίροντι* οίχό• 
(UÔa γαρ ευθύς λαβόντες, άή(ΛΪν οφείλει χρηριατα η ση τψία κεφαλή, 
οίςπερ εις δαπάνην χρησό(Λεβα της η[ΐ.ετέρας όδοιπορίας' ην παρακα- 
λουμεν, ει δυνατόν, [Αη έ(ΐ.ποδισθηναι παρά της σης φιλοκάγαθίας, 
Έρρωσο εν Κυρίφ, δέσποτα καΐ άδελφε αΐδεσΐ|χ.ώτατε. ?φΙ;γ'• 

(1) Ία χ•ιρ<{γρ. ^6Φον* 

Digitized by VjOOQIC 



52 ΜΕΛΕΤΙΟΤ ΕΠΙΣΤΟΑΑΙ 

β'. 

Πι{θθ[Ααί (ίου τοϊς λόγοις, Upoc κβφαλη, καΐ είχων τη ση άξιώσβι 
την ιύτΓίίθβίαν φα(νω. Συ Se φρόντισον του λοιπού δτε (λοι άπιτέον 
ιύλογον γαρ, ώς γράφεις, καΐ τη φιλαδελφί:* χροςηκον, (Αη άποίτα- 
ρ.ησα{ (u πριν ίπινευσαί σου την Ιιραν κιφαλην. Γενέσθω ίε, παρα- 
χαλω, τα πάντα [/.ετα ακριβεστέρας της σκέψεως, [H^ καΐ ύ[ΛεΤς χαΐ 
η[Λ8ϊς λυπο((Λεθα. *Έρρωσο. 

Γ. 

(ν') 

^Icpcpiéot πατρεάρχιτ] Κ.α>νβταντ(νουπ6λ«ως• 

Καλώς ορίζεις δτι, εχειΧή περί τούτου του άνΧρος του νυν κατέ- 
χοντος την γυναίκα, 6 πρότερος εκείνης άνηρ ου κατηγορεί της γυναι- 
κός, ούδε εως ην έ(Λφανες το [ΐεταξύ τούτου και της γυναικός (Αοιχικον 
Ιγκλη(ΐ.α, και δια τούτο καΐ ή κρίσις άφηκε τούτον λαβεϊν αύτη ν βίς 
γυναίκα* αλλ' δταν ?Γνευ(Λατικώς άνακρίνω[λεν τας υποθέσεις, καΐ 
γνωρίσω(χ.εν κατά το πνευ[ΐ.ατικον τούτο κριτηριον τα βάθη τα κεκρυμ- 
(Λενα, ου προς το φαινό[χενον φέρο»χεν τας ψήφους (καθώς ή κρίσις), 
άλλα προς το δν του πράγ(Λατος. Δια τούτο και κρίνθ(Λεν •πνευ[Λατι- 
κώς τα 7Γνευ[Λατικώς φανερού(Λενα, (Ληδόλως δη[Λθσιεύοντες τα κεκρυμ- 
(Αενα καΐ 7Γνευ(Λατικώς (aovov φανερωθέντα ή(Αϊν ενώπιον θεού. Ει ούν 
βούλονται σωθηναι, ήσύχως καΐ άταράχως της σαρκικής συ(Λ[ΐ.ίζεως 
άφιστάσθωσαν, ώςγε ijjioi ώς πνευ[ΐ.ατικ(ϊ^ φαίνεται* δύναται γαρ τη 
ση παναγιδτητι ώς κριτή άλλως δόζαι* και άνατρεφέτωσαν (1) ταλαι• 
πώρως τα εξ αυτών γεννηθέντα τέκνα τα δύςτηνα. ^ζά (2). 

(1) Ία xetpdyp. &ναθρ<φΙτΜβ«ν. 

(2) Εσφαλμένως ϊγρβψιν 6 άντιγρβφίύςί^ίζά, «ντί^ζρά ( |• 1598). 



Digitized by LjOOQIC 



MEAETIOr ΕΠΙΣΤΟΛΑΙ 53 

(νηΊ 

ΆνΧρα xé{jL?;ei; παρ* ejAe τάς (χ,οναχικχς άθβτησαντα συνθηκας, 

το της Ιερωσυνης Χΐς βεβηλώσαντα χρ(σ{Λα, χαΐ λαβόντα άναζίως, 

7(λ\ ρίψαντα άπερΐ{Αερί[Λνως, ζητουντχ τε εφ* οίς επραξεν ά(Λνη(ΓΓίαν, 

χ*ι χ^ειαν του τοΤς βιωτικοΤς έντρυφαν, καΐ ταύτα πεπαρρη<ηασ(Αε- 

)ίως πεχραχότα τε χαΐ ττρχττοντα. Έγώ (χεν ούν τα (Αεν τραύ(Λατα 

γνωρίζω 5^αλεπά, τον hi τραυ(ΐ.ατ{αν άνιατον* ούτε γαρ αύτος, ούτε 

ό πατήρ ταϊς νουθεσίαις καΐ παρακλησεσι, ταϊς εις το κρεϊττον άνα- 

χαλούσαις, είςχά(Λπτονται. Άνατρεχέτω τοίνυν ώς ύ[χας, η πεισό- 

juvo; ταϊς της ευσέβειας συ(ΛβουλαΤς,η πεισό'χενος δ, τι αν Χόζοι χατα 

νο|ΐους ττί ση συνέσει διαχρΐναι. Έρρωσο. αφίχγ'. 

IB'. 

(Γ) 

'Icpcpi£a τώ oixoiipievexû• 

Λησταΐς περιιτεσών ό πρεσβύτερος Ιάκωβος, καΐ σΆηθεΙς τα συστα- 
τικά γρί[Λ;χατα, (χη άποτυχοι ελέους. Δίκαιον γαρ και αυτοί κρίνο[Λεν 
τον jfv^pa, και δι' εξαγορεύσεως εζετχσαντες ενώπιον της Ιερας εικό- 
νος του Σωτηρος καΐ της θεο(Λητορος, άλλα καΐ των εζωθέν τισιν 
εντυχόντες περί του άνΧρος [Λαρτ^ρουσιν άγαθχ. Έχέτω τοίνυν το 
ίνίο'σΐ[Λον της Ιερωσυνης, κχΐ συστατικών γρα[Λ(Λχτων πάρα της (χη- 
τρος, της [/.εγάλης φη(Λΐ 'Εκκλησίας, (Λη άποστερείσθω. 

ΙΓ'. 

Τας άγαθας αγγελίας παρ* Ιαυτοϊς κατέχειν ουκ άνεχό[ΐ.εθα• αλλ* 
εις θεόυ πλατυτέραν δοξολογίαν σου τ^ 1εργ κεφαλή κοινωνουντες 



Digitized by LjOOQIC 



1 



54 ΒίΕΛΕΤΙΟΤ ΕΠΙΓΓΟΛΑΙ 

της ευφροσύνης, βύαγγελιζό|χ.6θα γέννησιν άρρενος ποαΧος νέου Ίωχννου 
τφ εύσεβεστάτφ Ρωσίας αύτοκράτορι. Ευχάριστους ούν άναπε(χ.πτέον 
τφ φιλανθρώπφ θεώ δοξολογίας, καΐ καρδίας Ιερατέον (1) τώ μη 
παρεωραχότι διχαίου βασιλέως αΐτησιν, Ιεραν την ττίς ορθοδόξου βασι- 
λείας διαδοχην• 

ΙΔ'. 

'Icpcpi£Q^ τα oÎKOopicvtxâ• 

Οι τηλιχουτον χρόνον άντιτυνεύσαντες νότοι, το σκάφος η(ΛΪν άνα- 
βεβηχόσιν, εφηφ^χάσαντες χαρακεχωρηχασιν εύ{ΐ.ενεστάταις αυραις, 
αίς άρβέντες δείλης εσπέρας άπο Βυζαντίου, ες Καλλιούπολιν εύ(Αα• 
ρέστατα χατηντηχα(χ.εν, ύπεραλλο(Λένου jjiixpov του ηλίου τον ορίζοντα. 
Τας δε εύχας άποδώσειν τ<^ Σωτηρι της νηος άποβασιν ή[ΐΙν, ηχεί ό 
Ιερος Ιωαννίνων (Αηνύων την ου σρχραν άθυ{Αίαν της ΙερδΙς σου ψυχής, 
ταΤς ή|λετέραις άποδη{Αίαις αύξηθεϊσαν. Ήλγησαμεν νη την η(ΐ.ετέραν 
άγάττην, χαΐ ει ην δυνατόν, άνεπλεύσα(ΐ.εν αν, ούδεν δλως |λελλήσαν- 
τες, σου τε 7Γαρα{χ.υθησό[ΐ.ενοι την άθυ(Λίαν χαΐ την του δή(χ.ου παντός. 
ΝυνΙ δε άπΛ^τες, τον ενόντα (χ.ε τρόπον Ιχετεύθ[ΐ.εν την του θεού 
φιλανθρωπίαν, ού {λόνον παραχαλέσαι τας χαρδίας ύ(χών τεθλΐ{χ.[Αένας 
ούσας, άλλα χαΐ την έπιχεΐ(Αένην ζάλην άπαρχέσαι, την τε δη(χόσιον 
χαΐ την της Έχχλησίας, ώς έστι πάντα ελεεινά. Τούτο δέ (χ.οι την 
λύτηον διπλασιάζει, άπο ταλαιπωρίας οίχο{Λέν(;> εις ταλαιπωρίαν* ού 
γαρ θρφχη (Αονη πλουτεϊ τών χαχών, άλλα θρά^ςην Αίγυπτος υπερα- 
κοντίζει. Έγώ δε ούτε εν Καλλιουπόλει, ούτε χατα Σηστον χαι 
*Άβυδον,δθεν διέβην, ούδε χατα Τένεδον (έχεϊ γαρ χατέχουσιν ή|Λας 
οΐ (ΐ.η πνέοντες εξ ουρίας άνε(Αθΐ), χατ* ούδεν εξευρίσκω την άφΟονίαν 
τών κακών [ΐειονεκτοΰσαν. Πανταχού ταραχαΐ, φόβοι, δάκρυα, στε- 
ναγ[ΐοΙ, κ* ούκ οιδα ποϊ λήξει τα κακά, ή τίνα εξουσι παρα[Α.υΟίαν• 
Ιν οΙδα, δεϊν ή[ΐάς έχτενέστερον δεθ[Αένους χαΐ πολιτευθ(Λένους όσιώ- 
τερον, ζητεϊν καΐ προςδοκαν παρά του Σωτηρος τών τ* ενόντων καΐ 
τών (Αελλόντων δεινών την άπαλλαγην. Διο και την σην παρακαλώ 

(1) Γρ. Γσ. UfMrviov. 



Digitized by VjOOQIC 



ΜΕΛΕΤΙΟΥ ΕΠΙΣΤΟΑΑΙ 55 

Upiv ψυχην σχεϊν [ΐικρον τους χαλινούς τών 6κκλη<ηαστιχών προςώ- 
χων. Νη γαρ την άλήθειαν, πολύς 6σ[Λθς ίχχεϊται παρά τών η(λ«τίρων 
τουτίι>νί, των άρχιερατευόντων , τη οίκου^αένη τών κακών • Τον cjaov 
νΐον, τον καΐ σου τη Upa ψυχή φίλον Άντώνιον, τον Ιφ'η^λας πολλά 
πολλάκις πανοικδΐ κεκοτηακότα εζ δλης Ί'υχης, άνατιθέριβθά σου τη 
αγάπη. Δετζον Ιν αύτ<|^ δσον η{ΐ.άς Si* αγάπης άγεις* φύλαξον αύτον 
χπο της, ης οίδας τών χασάπιάωνΧώ&Ύΐς» Παρ* ών γαρ αν, και δσον 
αν βλαβείη 'Αντώνιος, η(Αεϊς βλαπτό(Αεθα• και οι αύτον αύ, καΐ δσον 
αύτον ώφελήσωσιν, ή[ΐας καΐ τον η(Λέτερον ώφελησουσι θρόνον Χι* ους 
α'!ττος πανοικει των υπαρχόντων αύτοΤς, και σφών αυτών ούκ εφεί- 
σατο. Μήνυσον το έκβησό(ΐ.ενον σοϊς yîjaïv γρά(Α(ΐ.α<ην , ώς αν εύψυχώ- 
fuv |Ααθόντες τα καθ* ύ{χ.ας. δ^φ^γ'. 

ΙΕ'. 

'Icpcpifo^ τ^^ ocxoopicvtMâ• 

Συνιστο^ σου τή θεί^ΐ^ κεφαλή κάκ της *Αλεξάνδρου, ώς και εκ 
Τενέδου, τον σόν τε καΐ ψον Άντώνιον έπιχειροΰ(χεν, ώςτετης φιλαν* 
ίρωπίας εκείνης [Α,η εκπεσεϊν, της παρά τών άνίρών εκείνων καΐ σου 
τ^ ίερ^ Ψ^χί **^ ^<Κ•^^ αύτοϊς επαγγελθείσης. 

ΐς". 

Σύ ριεν, παναγιώτατε δέσποτα, άγνοουντας η(χας τα κατά την 
χειροτονίαν του κύρ Λαυρεντίου Σινά άνεδίΧαξας, καΐ βουλό(Αενος 
αύτον Χια γρα(Α(Αάτων συνοδικών καθελεΐν (Λολις ησυχασας, ύπισχνου- 
(Αίνων(Ι) ηρ,ών διόρθωσιν, ην και έλπίζο'χεν άσπασο[ΐ.ε'νους εκουσίως 
τους πατέρας του {Λοναστηρίου. Έπειδη δε ού προςίενται την έριην 
Ρουλην, έγραψα καΐ προς τον παναγιώτατον 'Αντιοχείας• δ ς καΐ άντί- 

(i) To χειρήτρ. ΙϋΜχνονμΙνΜν. 



Digitized by LjOOQIC 



1 



56 ΜΕΛΕΤΙΟΥ ΕΠΙΓΓΟΛΑΙ 

γραψβν, δτι iii τον φόβον τών ίπισχόπων αύτου, οιτινις Sii t>îv 
χαθαίρβσιν,ην ελαβον άπο Κωνσταντινουπόλεως, δτε και η(ΑεΤς παργ}- 
(αν, εποίησαν σκάνδαλα, χαΐ φοβοΰ{Αενος πάλιν τας φυλαχας xod xkç 
ζγ){Α{ας διωρίσατο, ως ο,τι αν ή{λεΐς χατα vo[aov χρίνο|χεν,χαΙ αύτος ό 
'Αντιοχείας συιχ,ψηφίζει. ΈπειΧη τοίνυν τα(5τα ούτως ϊχει, ηναγχά- 
σθη{&εν χρίσιν τοιαύτην ποιησαι, ην χαι Χηλου(Α.εν χαΐ τ^ σ^ παν*- 
γιότητι, ίνα συνοδιχώς αυτόθι λάβη το χυρος, εΐ;γε χαΐ δόξει τ$ &ft 
συνέσει* Έχρ{να(Α.εν ούν, ίνα δσους εχειροτόνησεν ό ρηθείς χύρ Λοίυ• 
ρέντιος πρΙν ΛεΤν το γράμμα τ95ς σης παναγιότητος, δπερ ίγραφες 
προς τον παναγιώτατον Ιεροσολύμων, όπερ [χαΐ εδειζεν ;] (1) αύτφ 
ό ρηθείς άγιώτατος πατριάρχης 'Ιεροσολύμων, ούτοι χαΐ μόνοι εχωσι, 
χατα φιλανθρωπίαν, το ένεργεϊν, φυλάττοντες χαι τούτο τη χρίση ττίς 
μελλούσης συνόδου συγχροτηθηναι παρά σοι• άλλους δε μη τολμ^αν 
τον αύτον έπίσχοπον χειροτονήσαι• αύτον δε τον επίσχοπον,ώς παρα- 
νόμως χειροτονηθέντα, χρίνομεν, χαθώς εχρινεν η ση παναγιόττος, 
ημών παρόντων εν Κωνσταντινουπόλει, χατα τον Δ' χανόνα ττίς 
αγίας χαι οίχουμενιχης πρώτης συνόδου, ορίζοντα έζάπαντος όφείλειν 
γενέσθαι τας έπισχόπων χειροτονίας ύπο τριών το ελαττον, ως χαι ό 
δίχατος τρίτος της εν Καρθαγένη (2)• χαΐ χατα τον Α' τών αγίων 
'Αποστόλων, δς ορίζει δύο όφείλειν είναι τους χειροτονουντας• δηλον 
δε δτι μ*τά του πρωτεύοντος, ώςτε είναι τρεϊς• δεΤ γαρ συμπληρου- 
σθαι τον αριθμόν της αγίας Τριάδος, χαθώς φησιν ό νέος θεολόγος 
εν τη χειροτονί€κ του άρχιερέως. *Ότι δε ούτος έστιν ό σχοπος του Α' 
χανόνος τών αγίων 'Αποστόλων, δειχνύουσι οΐ διδάσκαλοι έρμηνεύον• 
τες τον χανόνα τον Δ' της Α' συνόδου' τούτο δε εχουσι παρά του Ν' 
χανόνος της εν Καρθαγένη, ένθα ό μητροπολίτης Ικετεύει, ϊνα Φ^γ- 
χωρηθτ5 πάρα της συνόδου, ιβ' ψηφιζούσης, μετά δύο ποιεϊν την χει- 
ροτονίαν του επισκόπου^ καΐ ούτω συμπληρουσθαι τον αριθμόν τον 
όριζόμινον παρά τών αγίων πατέρων « Την γαρ άλλοτρόπως γινομένην 
χειροτονίαν παράνομον κρίνομεν χατα τον Ιθ' χανόνα της εν Άντι- 
οχε{(||Ε, λέγοντα δτι : αν £λλως παρά τα ορισθέντα γένηται, μηδέν 
ίσχύειν (λίγει μηδέν ισχύειν) την χειροτονίαν. Τούτους δε τους κανό- 
νας άζιοΟμεν άναγνωσθηναι* ορώμεν γαρ την γνώμην της σης πάνα• 

(1) Οδτως βνβατληρ^Ον Ιχρινα το Ιν tÇ χειρογράφω ya9\iM. 

(2) tè χ^ιράγρ, ΕαθαργΙννι, δ^ως χλ\ χατωτ^^ 



Digitized by LjOOQIC 



MEABnor ΕΙΠΓΓΟΑλΙ 57 

γιότητος, τ^ν τότβ IXsyeç, συριφωνουσαν τοΤς πατράσι. Διο καΐ η(Λ£Τς 
χαΐ τοΙς ^ατρχσι, και τη σ^ παναγιότητι συ(Λψηφιζθ[Α€θα) καΐ το 
χβφον παρρησία^ γρίφο[Λ£ν,χοιθώς χ«1 ί(Λπροσ6βν τυν πατέρων ίζ£φω• 
νη9α(ΐ<ν. 

κέ 'Απριλίου ζργ'. ^çkc'• 



ΙΖ'. 
Λ%^ρ€ντέω Ιβρομονήχή) ήγο^^μιένω lll<xp£v<j>] (1)• 



Πολλά σοι καΐ τη τΐ|Λία ά^ελφη Ν€οφύτφ ΐ£ρο{Αθνάχ(;> τφ ΐ(Αφ ulcj^ 
φιλαν6ρωπευσα[ΐ.£νοις, πολλας και τας ^^άριτας o{^ap.ev• 'Αλλ' υ(Λ£Τς 
(«ν νυν Ισως καταβάλλετι της ύ[λ(τέρας προς υ(Λδς αγάπης τα σπέρ- 
|ΐΛτα• ίγώ Sa της ί(χ.ης προς ύ(Αας (ττοργης τας άπαρχας Τρέπομαι, 
το^αίοιςτΙ^γνωμοσυνηςάποτιθέμΕνος, ε^μένας ποτέ προςηκούσης αμοι- 
βής υποθέσεις* η γαρ Χια τουτωνί των γραμμάτων ευχαριστία της 
|«γάλης αγάπης αμυδρά τις έστιν απαρχή• ην γνοίητέ ποτέ τρανώ- 
τερον, εϊγε θεός Φ->γγενέσθαι ήμας ετπνεύσοι έπΙ της αποστολικής 
χαθέδρας του εύαγγελιστου Μάρκου• ης πέρ σου την φιλοκάγαθίαν τη 
Up5t τών πρωτοσυγγέλων τάξει τά^ε τα γράμματα έγκεντρίζει, μέγαν 
ιρρωτοσυγγελον καθιστάμενα, κεκοσμημένον ύπογονατίφ, σκιαδίφ τε 
|ατχ σταυρού, καΐ της άξιας καΐ εξουσίας της τψ όφφικίφ έποικολου- 
ίούσης. Ύγιαίνοις μετά της άγαθης Ευγενίας της θυγατρος ημών, ή 
iwp συζεύξας την εμήν ΕύλογΙαν (οιίας νομίζω την έμην άδελφήν 
χειμαζομένην και κινδυνεύουσαν ), ου θεφ μόνον θυσίαν οίσεις ϊεκτην, 
άλλα καΐ τροπαιον ήμΤν τών Ήροικλείων στηλών λαμπρότερον άνα- 
^σεις. 

[Έρρωσο]. Έν Κωνστοεντινουπόλει ο^^^γ' [i' Μαίου], 

(1) Τα Ιν ίγώΧΛίς iuf{%ki%9tut ]?ρος«τ^9βίν ίχ τσ7 ^cap" ιμο\ χκρογράφου, Μα 
«W| tOxtLt ΙίΛστολί) iv σελ. 249. 



Digitized by LjOOQIC 



58 ΜΕΛΕΤΙΟΥ ΕΠΙΣΤΟΑΑΙ 

ΙΗ'. 

(ογ') 

Λαυρ^ντίω Ε^ρομιονάχω. 

Εύλογίαν την ψην ά^Ελφην θανατηφόρα περιπ^σουσαν νόσφ παρβ- 
ριυθησω φιλανΟρώχως (77ΐ<7χεψχ{χ.£νος, εν ταύτί)^ χαΐ τφ Σωτηρι ταύτα 
προςτεταχότι (1) π€ΐθό{χ.ενος, καΐ τοϊς θεραπευθεϊσι προκαταβαλλό(Λε- 
νος ευχαριστίας υποθέσεις• ας σοι τουτί φέρον ηκει το γρά{ΐ(ΐ.α. Σίι 
δέ της εύγνωριοσύνης προςλαβών την όλκην έπιτεινόν σου την καλην 
έργασίαν εκείνη γαρ καΐ της κατά την νόσον ανάγκης χωρίς, άνάγ 
καις αλλαις νόσου πάσης άργαλεωτέραις συνέχεται, ας και διεξέρχε- 
σθαι ρι,ακρον, καΐ λυπηρον άνα{χ.ΐ{χ.νήσκεσθαι• Τφ τοι καΐ άζιεπαινε- 
τωτέραπαράτε Βιί^ φιλανθρώπφ καΐ φιλοθέοις άνδράσιν ή θεραπεία, 
καΐ γερών αθανάτων άνάπλεως. 

Ιθ'. 

(V) 

(Λίύτ&τοΐζ ηγουμ4νοος τυν β4βοιβμ.£α>ν μ.ονοιβτΐ2ρ£<ον, 
IWcxiQ9fSp<^ 'i%.pxa8£ou9 Λαυρ€ντ£ω Βροντηβ£ο^9 Kod 
τοίς 4ύλαβ€βτάτοες tcpcOecv, EepofSeaxfSvocç xc xod 
μιοναχο?ς, picxà ^«αντος τοΟ χρεβτα>νύμ.οο λαοΟ, 
άνβρυν xc χαΐ γτ>ναΜών χ4}ς βεοφ\>λάχχου Κρήχιης, 
έν 1£.υρ£<^ π«ρεποΟήχοςς, χάρεν, iXcoç, χαΐ «ίρήνιην 
«tapa χοΟ l£.up£ou• 

Γνωστή (toi και πρώην πολλαχόθεν ή προς ή(Αάς της ύ(Λετέρας 
ευλάβειας άγάτηο, ψυχαΐ φι7.αι καΐ τΐ|Λΐαι, ης την άνά[ΐνησιν αναφε- 
ρόντες καΐ ημεΤς νύκτωρ τε καΐ (χεθ* η|Λέραν προς τον φιλάνθρωπον 
θεον στεναγμοϊς τισι κ* ουκ άνεκλαλητοις διατελου(Λεν• έπιποθου(ΐ.εν 
γαρ όλοψύχως πάντας υ(Αδίς, ό(ΐ.οπατρίους τε δντας, της τ* ευσέβειας 

(4) Mate, χ/, 36. 



Digitized by LjOOQIC 



ΜΕΑΕΉΟΤ ΕΙΠΣΤΟΛΑΙ 59 

•ri; «ύτης βυγκοινωνους, καΐ τρόπον τινά ίξαίριτον τών 3σους άφορ^ 
λχ^'Ρ^'ντω; ταϊς της ορθοδοξίας άκτίΤσιν ύπδρλάμποντας, φίλους eïvav 
Îte τφ ::α(Αβασιλ€τ, καΐ αΰτον Ιλέφ τα χαθ ' η(Λας δ|Α(ΑΛτι διίπβιν 
çiv ^ιλάνθρωπον. Ή Se ίναγχος ίπΐ τχί της ψης άίελφης Εΐύλογίας, 
ΐή; (ατονο(ΐαββε{σης Εύγβνίας (Λοναχης, χηδβίΰ^, της ύ[Αών βύλαβ^ίας 
φιλανθρωπία, ÛTrepvixdt [ίου πασαν ψυχής κίνησιν* καΐ νυν πρώτον 
Iti^xvopiai ε[ΐαυτου ου [Λονον άσθβνως ίχοντος προς ά(χοιβην της η(Αών 
xyfenj;, άλλα χαΐ προς βύχαρκττίαν άπορουντος. *Ην γαρ (λοι η ψη 
Evyitix της κατά γην (ΓJγγ^veίας το λβίψανον, καΐ τών £|Λών φρον- 
τΛων ίσ(ΐός• γυνή γαρ ην, καΐ συγγίνβίας άπάίτης [Α6[Λθνω(Αένη• άλλα 
λΐιαίήρ,έραι αύται αΐ καθ'η(ΛδΙς, η{χ.έραι ιίσι πονηραί. Καθάπιρ 
οίΐί ο φιλάνθραιπος θίος, προ του βίου, τών του βίου φροντίδων, καΐ 
TfiW fv ά<ΓΓ€ΐ διΑτριβών, ίπειτα ϋ καΐ αύτου του βίου άρπάσας, tO- 
«6ος χαΐ δικαίως πολιτ«υσα(Λδνην αύτην, ου (Λονον άπηλλαζβ κιν- 
ΐ'Λων, άλλα καΐ αγαθών ίνέπλησεν ελπίδων τών τας έπαγγιλίας 
τροανχφωνουσών, καΐ η(χ.ας {χ.€ρΐ(Λνών έστείρωσεν ούδεν ήττον, καΐ 
τιράχληβιν ίνεποίησε φιλοθέοις άνδράσιν άνηκουσαν, τον αύτον δη 
t^mv χαΐ ύ(ΐ€Τς, Κρητες έ[ΑθΙ ουκ εύνο{Αώτατοι (Λονον (καθώς ύ|Α31ς 
γιραίρουσι της ?ξω σοφίας οΐ τρόφΐ(χ.οι), άλλα καΐ της ορθοδόξου 
^=^πως γνήσιοι παίδες, παιδείας τε καΐ της άλλης άρετης πεπληρω- 
ΐώίοι, τεθεραπεύκατέ (ίου τας όδύνας, τα σπλάγχνα, την καρδίαν, 
ητι^εύσαντες ευσεβώς γυνοαον οσιον, συνέσεως καΐ παιδείας |λεστον, 
ijiTïv |iiv άίελφην, ύ(Αετέραν δε πατδα. Άλλ* ύ(ΑεΤς ρ,εν, ώς ευσεβείς 
χαΐ Γ>]ρτώ|ΐονες πολίται, τα πολίταις εύσεβέσι καΐ εύγνώ(χ.οσι προςη- 
unx, προς ευσεβείς καΐ όσιους άφωσιώσατε* έρ.οί δε χρέος άπαραί- 
îirrov έηποιήσατε πάσης ευχαριστίας ύπέρτερον. Άλλ' ίνα (Αη τέως 
τι?» ύ|ΐ4τέραν εύεργεσίαν σιγή παρέλθω(λεν, εύχαϊς ά(&ειβό(ΐεΟα καΐ 
«ιτριχαϊς εύλογίαις. Δφη ύ(ΑΤν Κύριος δ θεός τών οίκτιρ(Αών τον έπά- 
W [Μοθον εν τη βασιλείί;: τη ούρανίφ. Είητε εύλογη(Αένοι καΐ συγ- 
«χωρηρ,ένοι πάρα Πατρός, καΐ Που, καΐ αγίου Πνεύ(Αατος. Ή 
χχρις αυτού καΐ το άπειρον έλεος προπορευέσθω, συρ.πορευέσθω καΐ 
«Λχολουθητω ύ|ΛΪν' Ά(χ.ήν. Έστω δε ύ[ΛΤν, αδελφοί, παρακαλώ, της 
ψής Ευγενίας ό θάνατος προπαίδειά τις εις το κατα(Α.ανθάνειν τύ τοδ 
^j ιυ|ΐΛραντον xed όξύρροπον. Γυνή εν άκρ,αζούση τη ηλικίφ, κάλ- 
«^ί «U δόξης, πλούτου [Ισ. χαΐ πλούτου] καταφρονήσασα, -φρόνημΛ 



Digitized by LjOOQIC 



tù MEAETIOr εΠΙΣΤΟΛΛΙ 

iï άντΐ(ΐ4Τ«λοιβοδσα άνδρφον, και άντιχαθΐφτα(ΐ.ένη ταΐς έπιορείαΐζ 
τών του βίου τιρπνών, κ«1 τον πολέ(χ.ιον cv Χρκττφ νικήσασα, χαΐ 
ταΟτα προ όφ6αλ|χ^ν ύριων πάντων, πάντας παροςχαλείτω «ίς τον 
χατα θιον βίον. Ό^^ύσωμ^ν προς το φως του Εύαγγίλίου, άδιλφοι* 
ιύθύνω(λ.€ν τλς η(ΐ4τέρας οδούς* {χ.η άν€το{{χ.ως δια[Α£τρώ{χ.€ν το παρόν 
9τίλον της ζωής* πυρ διέλθω(Λεν το της μ,ετανοίας, καΐ ύδωρ το 
χατανύζεως (τα χοεθίρσια τών ά[ΐαρτη(Αάτων ) (Λ6τά το πυρ έκβίνο 
καΐ το ύδωρ το {χυστικόν. Μη [ΐ.είνω[Α€ν, παρακαλώ, Ιζω του νυ^^φο^* 
νος, ^ παρθενίας έ<ΤΓερη(χ.ένοι, η παρθενίας άνέλαιοι. Ή χάρις του 
Κυρίου i}{ju;&v Ίησοί3 Χρίστου, καΐ η αγάπη του θεού και Πατρός. 
ΧαΙ η κοινωνία τοϋ αγίου Πνεύ[Αατος εΐη {χ.ετά πάντων ύ{λον, πρεσβείχις 
καΐ ΙκεσΙαις τής πανάχραντου Δεσποίνης η[Αών Θεοτόκου καΐ άειπαρ- 
θενου Μαρίας• τοΟ άγιου ενδόξου πανευφηριου αποστόλου καΐ εύαγ- 
γελιστοΰ Μάρκου* τών εν άγίοις πατέρων ημ•ών Πέτρου τοΟ Ιεροριάρ- 
^υρος, 'Αθανασίου του (χεγάλου, Κυρίλλου και Ιωάννου του Έλεη• 
{Αονος, πατριαρχών 'Αλεξανδρείας, καΐ πάντων τών άγιων* Ά(Λην. 

Κ'. 

/koiupcvx£<a τ& πανο(ΐο<ι>τάτ<^ χαΟηγουμιένφ τοΟ 
μΐ4γάλοτ> '^%.ντα>ν£οτ> τοΟ Βροντηβέου• 

Έχάρην, εί καΐ {χη πάνυ άλύπως, [^αθών πρώτον (jtiv δια τών 
σών γρα(χ.(Λάτων, (ΐ,ετέΛειτα δε και διά τίνων τΐ{Αίων αδελφών, την 
έριην άδελφην Εύλογίαν καταλελοιτυυΤαν τα του βίου και αύθαιρουρ,έ- 
νην (Αονήρη διαγωγί)ν, {Αετονο(Αασθε7σαν τ'Εύγενίαν, καΐ αυτόν κατά- 
λελοιπέναι τον βίον, πολιτευσα{χ.ένην καΐ εν άστει, και εν (χοναστη- 
ρίφ, ούτως όσίως, ώςτ' είναι τα κατ'αύτην κρειττόνων ελπίδων άνά- 
μ,εστα. Μηνύουσι γαρ τα αύτόθεν ουτω,καΐ σου γε εν πασι την εύλά- 
βειαν, TfS εμ^ άδελφγ( ως ίδίί^ ύττηρετησασαν τα προς Χριστιανών 
«ύλαβών καΐ φιλάνθρωπων. Τούτο δε καΐ αυτή εν τη διαθήκη καθω- 
μολόγησεν ή τριςf^ακάpιoς, άνθ'ών σου και την εύλάβειαν, και δη 
την όσιωτάτην σου άδελφην, την Εύγενίαν την (Αοναχην, εύηργέτη- 
σβν^ k ^η καΐ i^j^^ftu εν τ^ διαθήκη. ΤαΟτα μεν ούν άναμαθών, 



Digitized by VjOOQIC 



ΜΕΛΒΤΙΟΥ ΒηίΓΓΟΛΑΙ 61 

άΐαχρυτί (acv oùx ηνεγχα* πώς γαρ άδιλφης λαφερόντως συν «961, 
δβιότϊΓΓΐ, χαι τη άλλη άρ$τη Χιαχρ6ψά<Γος, φέροι τις άν στέρησιν 
άίίκρυτον ; Ή Sa χαρχ τ^ς όσιωτχτης τελευτης Οπερενίχησε πχσαν 
λύττην, χαΐ τας εύχαρ<ΓτΓηρ]ίους έπέ(Λψα{Αεν, χαι ούχ αν παυσαί^ιεθα 
;ΐί[Λποντες τφ φιλανθρώπφ θε<{^, τφ εν ταύτψ χαΐ την άίελφην, χαΐ 
η(ΐας εύεργετησαντι, ώς ούχ αν άλλως έπιθυ[ΐ.η(7αι τολ(Λήσαΐ(λεν αν. 
Σοι ίε χάριν ο1[δα{χ.εν της εις την ψην Εύγενίαν φιλανθρωπίας (1)• 
χαΐ ίη χαΐ την ίιαθηχην αύτης χατα πάντα ερρώσθα( τε χαΐ χυρος 
Ιχ£ΐν βουλόριεθα. 

Τα χατα τον όσιώτατον χαΐ πνευ(ΐ.ατιχον τον χύρ Ίωίσαφ (προ- 
ίγραφες γαρ χαΐ περί τούτου) τέλος ίσχεν* ου ρ.ένον γαρ Φ>νεχ6>* 
ρησαι^εν αύτφ (2), αλλ' οίον χαΐ ύπεραπολογησάμενοι άθώον εδείξα• 
fuv, ουδέ το πρότερον χαλεπηναντες άμέτρως. Συ δε γράφε περί ών 
h χρηζης, χαΐ ουχ αν άποτεύξοιο διχαίας ποτέ αιτήσεως' πατρ4χην 
γαρ άεΐ φισλοστοργίαν προς την σην εύλάβειαν ίχειν ήμδς χαΐ η σ^ 
ιύλάβεια προτρέπετοιι. Ό Κύριος (αθ* ύριών. 
Έν Άλεξανδρεί?. 

ΚΑ'. 

(V) 

Έρώρισάν ρ,οι τινές <τθυ την εύλάβειαν, τέχνον ποθεινότατον> 
«[Ανύνουσαν τα χατα την χηδείαν της έ(Λης αδελφής λόγοις επιτα• 
?ίοις, προς τ^ παρουσίί? (3) χαΐ τη πο(Απη, χαταφαιδρυναι τον Ιερον 
ί«ϊνον σύλλογον, άφιχνου[ΐ,ένην χαι (^.έχρι της η{Αων ούδενειας ταΤς 
άγη^ίαυίς. θαυ|Λα(ττον ουδέν την Ιεράν σου ψυχην, όργάνφ χρησα- 
|«νην παναρ(λονίφ τη χρυσή γλώττη,(Λετεωρΐσαι τα χαβ'.ηρ,άς, τοϊς 

m To xsipafp. φιλ«νθ^η(«ν. 

(2) ΒΧέκί το συγχωρητιχόν γpάμ|JMl, δπιρ ϊσχβτον τάττομβν Ιν tyJ 8t τ| συλλογή, 
?>ρ^μ<νον εν 9sX. α' xoCf 54 ^λλου το5 Πατμιαχοΰ τιύχονς* ΈπιιΒΙ) d& eu(uceptiOi?}• 
χται xat τοδτο ιν τφ ΤΕύχει τών του μαχοφ^ο'^ Πήγα Ιλίστολϋ^ν, ^λον ζχι παρ ' «ντο9 

(3) *Εχρι(9«το iji λέξει ouvcpdà tfj ^«ρά Tjj xotvjj ^àvïfiêl^ 9ψΛ9(ψ* 



Digitized by LjOOQIC 



62 ΜΕΛΕΤΙΟΥ ΕΠίϊΤΟΑΑί 

λειψάνοις έντυχουσαν της ή(Λ6τέρας τηογης (1). Έ(λοΙ, κ'ούδδ πά(Απαν 
άκοντι, γένους λείψανον ην η Ευγενία, φυσική τάξει εσχάτη, πρώτη 
τ^ aÇifif, καθά δη άτρηλεγξε το τέλος•«ινΛφραγισά(Λενον το του βίου 
ριαχάριον προ γαρ τελευτης, ως καΐ Σολορ,ώντι δοκεϊ (2), ετηκίνΧυ- 
νον* ΑίβΙ γαρ (κατά τον φησαντα(3)), 

ΑΙεΙ δ ', ά[Λφ ' άρεταΤσι πόνος δαπά- 
[να τε] (λάρνατοα προς 
Έργον κινδύνφ κεκάλυ[ΐ.ριέ/ον. 

ΚαΙ νυν κρείττονος ριεταλαχουσα βιοτης, η[ΐ.31ς (χεν εν ύποπτέρφ 
λύτπις (4), ού της τυχούσης ένέπλησεν ευφροσύνης, ύλην δε παρέσχεν 
ύ[ΐ.Τν, το της σιγής συστεΛαντας παραπέτασ(χ.α, της αγάπης ε(Λφηναι 
το ύπερκαές. 'Αλλ' η(ΐ.^Γς [Λεν εύχαριστου(ΐ.έν σου τη φιλοκάγαθίί}:• σίι 
α παρά θεού τοΟ πα(Λβασιλέως την επάζιον προςδεχου ά[Λ0ΐβην. 
Έρρωσο, τΐ(Αΐώτατον τέκνον ^ζρδ' [f 1596]. 

KB'. 

(ρΊ 

Λ.ατ>ρεντ£ω Ι^ρομιονάχω• 

Γράφειν σοι, τυχόν, περιττον περί της [ΐακαρίας Ευγενίας, ην 
τΐ[Αητέον καΐ [Λετα θάνατον, έπεί και προτού τετψηκατε. "Έχετε 
τοίνυν, α κατέλιπεν ύ(ΑΤν διαθε{χ.ένη συν ή[ΐετέρ« εύχη. *Έχετε και 
το έπιτάφιον τουτι, δ λίθφ αύτοσχεδίφ εγκολάψατε, τα κατ* αύτην 
προς αύτης έπιτραπέντες διοικεΤν και (χ,ή (χ,οι νό(Λΐζε [ΐ,ισθον εΪναι τών 
η{χ.ετέρων (5) κα[Λάτων τας παρ' εκείνης άφεθείσας ευεργεσίας (ενδει- 
ξίς εστί τη^ (Λακαρίας εκείνης ψυχής, ώς οΙόν τ' ην άνακηρυττούσης 
την ύ[Λων άγάτηον ριετ'εύγνω(ΐ.οσύνης ουκ άκαρπου), άλλα παρά θεού, 

(1) Αΐν^ττιτβι χβριέντως τήν olxtioty επωνυμ^αν. 

(2) *Αδηλον Ι[&οιγε ουν τ{να το0 Σολομώντος ^ησιν &πα(ν^ττ6ται ινταΟβα. 

(3) Πίνδ. Όλ. Ε', 34 — 36. 

(4) Έλλιτής Soxct ύ λά]ρος* fvcoç 81 χαΐ τα : λύκη^ Ιγέγραπτο χατά δοτϋΐγ(ν. 

(5) Γρ. fo. 6μηΙρ«•ν. 



Digitized by LjOOQIC 



MEAETIOr ΕΠΙΓΓΟΛΑΙ 



63 



άζ ον ανατρέχει τζάσα. τών η(Λ6τίρων άγαθοποιών βύωδία, την άντά* 
1 jui^ προς^οχα. 

é 

Έχίγραμιια irzafior sic την avtov aà€.lfi(r Evyerlar fiora^ifr^ 
ojtép irexoJaifrar inl xbr zàifor αυτής : 

Ου θάνες, Εύγενίη γ', ου χάτθανις, άλλα χαθβυδβις, 

Κουριδίη Χρίστου, ούρανίοις θαλάριοις. 
Τουνβχχ σοι ^αχρύων ου χβύορ,εν, άλλα λιτάων 

Λοιβας, όλυμπίοις όρριοδίους χορείαις. 
Δίρχεο δν πόθιις τταναχηράττ^σιν (1) όπωπο^Ις, 

ΣαΧς τ* εύχωλγίσιν ιλαον ά(Λ[χι πόροις. 

ΚΓ'. 

Το7ς χατά ηθΐβαν τήν λαμπροτάτην Κρήτην 
c^ptoxopiévotç Ιλ«ος χαΐ «ίρήνην• 

Τ*ς τών ευσεβών διαθηχας, χατα νό(Λον γεγενγΐρ.έας, χυρος ΐχειν 
Ikil αύτοΙ θεσπίζουσιν οΐ νό{ΐοι, χαΐ το δ(χαιον άπαιτϋ». Διο δη χαΐ 
1•^ της η[Λετέρας αδελφής, της χατα χόσ|Αθν Βενέτας, τουτέστιν 
ΙΕ^λογίας, χαι χατα την (ΐ,οναχιχην τάξιν (χεταχληθείσης Ευγενίας 
^ής, τουτουΐ του τε νθ[ΐ.ί|ϋ.ου χαΐ του διχαίου πάσαις άνάγχαις 
Εύ(λθΐρεΐν. Άλλα χαΐ αύτοΙ, πε(j^φOrtσαv (2) τταρα τών επι- 

ιτων τε χαΐ χληρονό(χων άναγνόντες, ώς ευ χαΐ νορ.{ρ.<ύς {χουσαν 
Ιήι»>ρουρ.εν τη αυθεντία του ηριετέρου τούδε γράμριατος. Ει γαρ χαΐ 
[«Ρ^διρηρχοριεν χεχαρικότες (3) παν ότιοΟν έπωςδήπως η|ΑΪν avîixov έχ 
|ϊ«τραης, η {ΐ,ητριχης, η άδελφιχης χληρονο(Λίας τε χαΐ διάδοχης, 
Ι•πζ, άδελφητε ουση καΐ όσίως πολιτευορ,ένη, εφ 'φ χαΐ χατάνέρ.ον 
Ι^η* ιδίοις διέθετο, άλλα γε χαΐ τούτφ τφ ή|λετέρ<|> πατριαρχιχφ 
Γτ?έ|ΐ(χατι έπιχυρουντες βεβαιούριεθα, βουλόριενοι χαΐ διαχελεν6(ανο) 

(i) Γρ. fa. ic«va«vipdTOM»v. 

(2) KcmSOa Ιχρι(9β(το tjj λέξ» ^uBotÛi^tcpov• 



Digitized by LjOOQIC 



64 MEASTtOr ΕΠΙΣΤΟΛΑΙ 

•ν άγ(φ Πν«ό(ΑΛτι îwtTot πάντα xpoctlÎv την λαθηκην ταύτην της 
η(ΐ.£τέρας άίβλφής, τούτο ίσχατον γέρας καΐ τιριην τ^ ίσχάηρ ΐΐΛ- 
θέσβι αύτης άπονέ[ΐοντες, ίσχάτης υτταρξχσης και αυτής του ή(Λετέρου 
γένους τών Πήγα. Έσται (1) ii το γρά(Α[Αα ου (ΐένον τη η(iuτέpq|C 
χειρί η«φαλισ[λένον, άλλα χαΐ τφ άπο(ττολιχώ 9η(Αειφ έσφραγισμένον 
εις άληθε(ας τοΤς [Μετέπειτα ίνδειζιν, ώςτε χατ' ούδεν χωλύεσΟαι τους 
χληρονό[Αθυς τ9ίς λληρονθ[λ(ας επιτυχίΐν. 

Έν •Αλεξανίρε{?,ζρϊ'. [f 1596]. 

ΚΔ'. 

(pxV) 

Εύγ€ν£ο( μοναχοί• 

Τ^ ιτανΟΛωτάτη καθηγοιίριένη του [χεγάλου Ιωάννου, λεγο(;^νθυ 
Μεσαριπελίτη, Εύγεν((; τη Μαρινοπούλη συν ταΐς λοιπαΤς άδελφαΤς, 
το^Τς έν Κυρίφ θυγατράβι τιμίαις, χάριν, έλεος χαΐ είρηνην. 'Ότι (^εν 
την έ[Αην ά^ελφην Εύγενίαν, την (ΐαχαρ{αν εχείνην χαΐ τριςοαίαν, 
ίεζά[λεναι φιλανθρώπως, έχηδεύσατε (χετα θάνατον όσ(ως, Σζετε τον 
επάξιον (Αίσθόν παρά του φιλάνθρωπου θεού. ΚαΙ αύτη δε ή (ΐαχαρία 
προλαβου^α δια της διαθη^ίης εύγνωριονως ύ(ΐ.άς (2) εύηργέτησε χαΐ 
την άγ(αν (ΐονην, διανε(ρ.ασα πάντα τα λοιπά πτωχοϊς τε καΐ ττνευ- 
ματιχοΐς. Ότι (3) χαΐ η{ΑεΤς βεβαιώσαντες την διαθήχην αύτην, ΐτι 
χαΐ όφειλθ(λεν τοιαύτη άδελφη, ούτως έσίως χαι βιωσά<τη, χαΐ τελευ* 
τησάση, [ΐ.νη|ΑΟ<Γυνον άτελεύτητον, γνωρίζθ[ΐεν• και δη xoU καθ* έκά- 
στην (ΐ.νη|4Λνεύεται έν τη αποστολική ταύτη καθέδρί}:, καΐ εϊη γε το 
|Ανη[ΛΟσυνον αύτης ενώπιον θεού συν εύφη(λί^, και η ψυχή αύτης έν 
σκηναΤς δικαίων. Έπειδη δε ηύφρανεν ή(ΐ.ών την καρδίαν άσπασα* 
[λένη την άσκητικην ζωην, καΐ άπαρνησαριένη τα του βίου, εις [Λνη- 
[χόσυνον αύτης, και ίνα Ιδωσιν δσαι βούλονται εύσεβώς ζην, οίων τυγ- 
χάνουσιν αγαθών καΐ παρά θεφ και παρά εύσεβέσιν άνθρώποις, πέρι•* 
πο{Αεν την παρουσαν φωταγωγον άργυρόχρυσον, ίνα κρε(ΐ.α(^νη προ 

(1) Γρ. ία. "Evil. 

(2) Ία χαράγρ. ήμΟι . 

(3) Γρ. "Οτι ei. 



Digitized by LjOOQIC 



MEAETlOr ΕΠΙ2Τ0ΛΑΙ 65 

της αχόνος τοΟ Σωτηρος η[χών την Εύγενίαν [/.νη{Λον€ύη. *Έστω δε, 
χιραχαλώ, αναπόσπαστος, και [Αονφ θεω Ιερωθεΐσα, η χαΐ γενοριένης 
«άγκης, καΐ τοϊς πτωχοϊς. ΜηδεΙς δε τολ(/.ησάτω επ ' επιτιριίφ ξενώ- 
wti αυτήν της (χονης, ει (Αηπου, ώς Ιφην, ανάγκη τύχοι πτωχών η 
β((χ[&αλώτων. ,ζρδ' [f 1595]. 

ΚΕ'. 

(β. 740) 

(•ρ4}νος tli τον KcoveTaYTtvounflXccof πατρ^άρχ^ν 
Ίβρεμέαν τον Β^) 

Φευ* δς πάρος εσπούδαζον έπων περί σύνθεσιν 
ΉΧέων, ^σ[/.α προηγ[/.αι νυν γοερόν τι πλέκειν. 
Δη γάρ (Αοι {Λέλεαι (χελετώσι τα γραπτέα Μουσαι, 
Άψευδώς ελεγον Χάκρυσι τεγγο[Λένω. 
Ουίεν γαρ καΐ τάς δε κατηγωνίσατο τάρβος (*). 

Ούτω κα(Λε γαρ χρεών εν τφ παρόντι προοψιάσασθαι (1). 'Αλλα 
χόθεν τανΰν τοΟ θρήνου άπχρζομ-αι ; συγχέει γάρ [ίου τον λογισ(Αθν 
το του δυςτυχή(Λατος ριέγεθος. Πώς [/.ου ή γλώττα τφ λόγφ εζυπε- 
ρ«τησεΐ£ν ά(Λογητί ; Πώςδ'οΙ οφ6αλ[ΛθΙ δακρύων άνευ; Πώς δέγε 
xai ή καρδία δλη ύποτρέ[Αθυσα, τη άγαν ούτω λύττη βαρυνθ(Λένη ; 
Ό(ΐΛ>ς ού [/.όνφ [αοι προςηκει νΟν το θρηνεΤν, άλλα τ<^ τών Ρω[Λα(ων 
ΐνςτυχεί παντί γένει. Διό (λοι συνεργουντες καΐ άνα(Λΐ[Λνήσκοντες, η 
χαΐ άναπληρουντες ιΧ τι παρήειν, η τών του κεΐ[Αένου αγαθών, η τών 
^[Αετέρων δυςτυχιών (ταύτα γάρ τε κάκεΤνα λεκτέα αν είη εν τφ 
παρόντι, ΐν' οίς τ' έ[Λπεπτώκα(Αεν γνώ[Αεν, καΐ ων περ έστερήθη[Λεν 
λάβω[}ΐεν αίσθησιν), συνθρηνήσατε θρηνούντι *Ρω(Λα{ων άπας ό δυςτυ- 
χίστατος σύλλογος* κοινός γαρ ό παρών έστι θρήνος, είπερ κα( ή 

(*) TÔ £π^γροιμ.μα τούτο αντέγραψα άπαραλλάχτως ώ; ϊχει εν τφ χειρογράφω, Ιών 
τοΤς χρι{ττοσ{ μου τ^,ν δκ^ρθωσιν αυτού. )υ γάρ tortv 6 Θρήνος oSe του μαχαρ^ου 
Πηγ5 ΐΖι^ρΛψος, αλλ' άντιγρα^έως άμαθους. 

(1) Δfjλov (Χ τούτου βτι παρ' άλλου τινός μβτε^ηπται το επ^γραμμα^ Ιμοιγβ ουν 
άδηλου. 

4ΕΑΤ. ΐετ. ΒΤΑΙΡ. 5 



Digitized by LjOOQIC 



66 MEAETIÔr ΕϋΙΣΤΟΛΑί 

δυςτυχία κοινή. Ή συριφορα κοινή. Φβυ, φευ ! OljAOi' πολλαΐ χαΐ 
(Αεγάλαι αΐ τφ άθλίφ ή[Λών έτησκήψασαι yryei συ(χφοραίτε καΐ ΐυςτυ- 
χίαι* φη(χι δη, ή της βασιλείας καθαίρεσις* ή τηςΧε των πόλ€ων 
βασιλίδος πικροτάτη άλωσις* οΐ του γένους καθ' έκάστην, ώς είπεΤν, 
πολυειδεϊς διωγ[ΛθΙ και κακώσεις* ή της Εκκλησίας ταπείνωσις και 
δουλική παρά τε των οικείων και των άλλοτρίων καταφρόνησις, καΐ 
ώς ώνητοΰ ά7Γε(Απόλησις δούλου* ή τών λογάδων άπόκρυψις. 'Εντεύ- 
θεν παντελής του λόγου ά[/.αύρωσίςτε καΐ Ικλειψις, καΐ πλεϊστ'άλλαι, 
άς εκτραγωδήσαί τις ουκ έξισχύσειεν αν. Άλλ* ή νυν δυςτΰχία τας 
προγεγενη(χένας εκείνας πάσας δεινός ύπερήρεν, ώς ό σφοδρότατος 
τον ελάσσονα πόνος. *Ένθεν τοι και προς το (χηδεν τελείως ήκει το 
γένος, έπεί πρότερον (χεν, ει και δυςτυχουν ετύγχανε, νυν (ΐεν έπΙ 
πράγ(ΐ.ασι, νυν δ'έπ'άνδράσι γενναίοιςτε καΐ σπουδαίοις, καΐ έπ'άλλγ^ 
τινί εύδαΐ(Αονίίΐ:• άλλα διαδοχγΐ τινι (Αίκρών λειψάνων προς τας επβρ- 
χθ(ΐένας δυςτυχίας άπήντα πως, ή 6 πας δή(Λος περιφρουρού(ΐενος tjv 
νυν δε ουδείς, ώς oij^ai, τήν τούτου προστασίαν (χετα τον κεΙ(ΐενον 
τόνδε διαδεζό(ΐ.ενος ύπολέλειπται, άλλα προς άφάντωσιν τελείαν τχ 
γε άλλα ή(Λών, τα της Εκκλησίας δε (Λάλιστα, οί(Λθΐ, έλεεινώς άφορ^• 
ει (χή συ Κύριε, Κύριε, δύνα{Λΐς της σωτηρίας ή(ΐ.ών, τη έ(λφύτφ σου 
δυςωπού{Λενος άγαθότητι, ή(Λϊν τοϊς κατακρίτοις καΐ άχρείοις σοϊς 
δούλοις χεϊρα βοηθείας όρέξειας. Όρ51ς, Κύριε, τήν ή(Λών καταστροφ-ήν 
δση ; "Ομως âixaioç ει ijti nâair, οίς ίποίησας ή/ιικ^ χαΐ πάσαι ai 
χρίσεις σου άΛηθείς (1), και κρί{Λατα αληθείας έποίησας κατά πάντα, 
α επήγαγες ή(Αϊν καΐ έπΙ τήν πόλιν ταύτη ν τήν βασιλίδα τών πόλεων 
τών πατέρων ή(Αών• δτι ή(Λάρτο(Λεν και ήνθ(/.ήσα{Λεν , καΐ τών εντο- 
λών σου ουκ ήκούσα[Αεν. Διό ένδίκως παρέδωκας ή(χ.ας εις χ^Τρας 
εχθρών άνό[Λων, έχθίστων, αποστατών, και τυράννφ τούτοις παρα- 
πλησίφ. Άλλα, Μη παραάφης ημάς εις τε,Ιος âià τό δνομά σον, 
χαΐ μη άιασχεάάστ}ς τήτ ίιαθήχην σου χαΐ τα ΙΛεός σου αφ* ήμωτ* 
^δτι έσμιχρύ^αημεν παρά narra ta iûrη, χαΐ έσμάν ταπεινοί σήμε• 
por âià τάς ά/ιαρτίας ημών (2). Kcti ταύτα [Αεν ούτω. 

Τα ή(ΐ.ών τοίνυν, ω άνδρες, νυν ει πέρ ποτέ θρήνου άξια' εις άφα- 
νισ(ΐ.ον γαρ άφορ^ παντελή, τα της Εκκλησίας γε (Λάλιστα. *'0ν γαρ 

(1) Παρά τό το(3 Ψαλμωδού ριι{, 137. 

(2) ΕΓληπται Ιχ τοδ Τμνο» τών Τριών Παίδων (Δαν. γ', 23]. 



Digitized by LjOOQIC 



ΜΕΛΕΠΟΓ ΕΠΙΣΤΟΛΑΙ 67 

ύΐΓ€ραγωνιζ6(Λ£νον αύτης βΙχθ(Λβν, τούτον άπνουν καθοραν ίστίν ή|ΐΙν 
xpoxeifievov πα<ην. Έστερή&η(Λ6ν του κάλου ποι;χένος tlolI (ΐΐ(λητου 
του χαλου άρχιποί(χ«νος. Φευ της ζη(λίας ! οΐ(ΐ.οι της δυςτυχίας χαΐ 
της πολλής συ(Λφορας. Νυν παντελώς 7:€πηρώ{ΛΕθα. Νυν την συ[ΐ.φο- 
ράν βλόκληρον εχθ(λ£ν• ενα γαρ όφθαλ(Λον άντΙ πολλών 8ΐχο(χεν, τον 
προχείριενον, χαΐ τούτον νυν έλεεινώς έξεχόπη(χεν. Βραχεί τινι λόγου 
λειψάνφ ηρν έγχαλλωπιζό(ΐ.ενοι, καΐ τοίΐτο φευ, άπεβαλέμεθα νυν. 
Φευ του πάθους! Σεσίγηκεν, ώ συστη(/.α Ιερον, η καθ' έκάστην ύπερ 
η(Αών άγωνιζθ(λένη γλώττα* πάντα λαβουσα φχετο τ* αγαθά. Φευ 
της όρφανίας, ήτις η(χδίς περιεστοίχισε ! Φευ της ζάλης ! Τίς την 
7ΐ\ιώΊ δια^έζαιτο προστασίαν ; Τίς την του γένους ηρ(•ών εν τφ παρόντι 
πενίαν παρα(χυθησαιτο ; Άλλ*, ώ Χέσποτα, τί τούτο ή(λΓν πεποίηκας ; 
ίζεστι γαρ rjfttv <τυνΧιαλεχθηναί σοι τφ παρόντι* τί τούτο πεποίηκας ; 
πώς ορφανούς η(χάς καταλέλοιπας ; τινι την ήριών επέτρεψας προ- 
(ττασίαν ; Ίίού γάρ σοι παρίστανται τα τέκνα* την άπο σου διΧαχην 
άνα|ΐ.ένουσιν. Άνχπτυζον ουν τα χείλη, ώ δέσποτα, καΐ τοΤς σοίς 
λόγοις Χος τέκνοις ποθουσι της σης άκουσαι φωνής. Τίς ριετά σε, 
Χέσποτα, πατήρ η(ΐ.ϊν άναφανείη ; τίς έξισωθείη tioi τα τών αγαθών 
πλεονεκτηριατα, άπερ ενην σοΙ [ΛΟνφ, ου τών εν τοϊς παρουσι λέγω 
καιροίς, τολ(λώ Χ* είπεΤν καν τοΤς τών πάλαι ; Σου γαρ έπΙ τον πα- 
τριαρχικών θειότατον (1) άναβχντος θρόνον, τί τών αγαθών ή(ΛΪν ουκ 
εγένετο, τών δόζαν καΐ πολλήν παρρησίαν παρεχοριένων. Ή ηριών 
έλα{Απρύνθη ευσέβεια εν τοΤς έσχάτοις τούτοις καιροΤς, καίπερ εν (ΐέσφ 
ούτω τών ακανθών ενυπάρχουσα, τών τη καθ * ημάς άντικαθισταριέ- 
νων άληθε{αφη|ΐί(2). Τών θείων της του Χρίστου Εκκλησίας [Μυστη- 
ρίων το κλέος ύψώθη. Παρρησίαν δτι πολλην το ευσεβές τοΟ ΧριστοΟ 
είληφβ-ποίρ,νιον. 'Αλλ* όσης τότε χαράς καΐ ευφροσύνης ή(Λάς ένέ- 
«λησας, τοσαύτης η καΐ πλείονος νυν έπλήρωσας άθυριίας καΐ κατη- 
φείας πολλής, οακρύων, οίριωγών, στεναγ[ΐ.ών αφόρητων. Πώς γαρ 
ου θρηνήσομεν τον πατέρα, τον καθηγε[ΑΟνα, τον άκρως αρχιερέα καΐ 
ΐΓθΐ(χέναήριών, (λάλλον δ*η(λας αυτούς. Πώς ου ταλανίσομεν της ορφά- 
νιας, της Χυςτυχίας, της ζηριίας. Πώς ου γ^ί και σποΧφ *Γας η(χών 

(Ι). Το χιιρό^ρ. Ini τοΟ «caxptapxmoQ Οιιότατον. 

(2) Ύπβινίττιτβι Γαως τάς προς τον Ίερεμ^αν δογμβτιχάς Ιπιστολας τών έν Ύ\ί^(γβ 
Αονθΐ)ρ«νδν θεολόγων. 



Digitized by LjOOQIC 



68 ΜΕΛΕΤΙΟΓ ΕΠΙΣΤΟΛΑΙ 

χαταπασ<τό{Λεθα Χβφαλάς. Ήςγαρ τταραριυθίας απολαύοντες η(Αΐν,χ«1 
ίφ * η τας ελπίδας ίσαλεύομεν (Αονη, ταύτης έλεεινως εστερήθη|χεν. Φιυ, 
φευ! ω δέσποτα, ου παρα(χυθεΤς τον ποτέ καΐ νυν ίσως προςφιλέστα- 
τον ; οί(Λθΐ, σεσίγηχεν ή ρητορος γλώσσα, ήτις υπέρ (χάχαιραν Χιστο- 
(Λον ην έχθερίζουσα τας των άσεβούντων φρυγανώδεις γλωσσαλγίας* 
ή εύχέλαδος, ην οΐ ρήτορες [ΐέν λόγοι διεγύρασαν, τα της φιλοσο- 
φίας δε δόγ(ΐ.ατα κατεχόσ(Αησαν, ή του βείου δε Πνεύ(Λατος χάρις «υ 
[λάλα θηξασα διεστό(Λωσεν . Oiipioi ό της σοφίας τρόφψος τα χείλη 
κατεχλεισε• το θεολόγσν στόρια χατησφαλίσθη. Τί τοΰτο το φριχυδες 
[Αυστηριον, δέσποτα; ούτω της πυρός πνεούσης ρ.ένος ρητορείας ό 
θάνατος επικρατέστερος' ούτω της ούρανθ(ΐ.ηχους και ούρανοδρό[ΐ.ου 
φιλοσοφίας καταφρονητης αναιδέστατος* ούτω του θεολόγου στόι^ατος 
έπιπληκτης ίτα(ΐ.ώτατος. Φευ του παραδόξου (ΐυστηρίου Ι Φευ, πώς 
παρεδόθη(ΐ.εν τη φθορ^ ! Φευ, πώς συνεζεύχθη[ΐ.εν τφ βανάτφ ! οΐμοι, 
παναγιώτατε δέσποτα. Ό λαός ό σος, το σον ποί(χνιον, τα τέκνα 
τα σα παριστά(χενα την σην άνα(Λένουσιν έύλογίαν. Εύλόγησον αυτούς 
τοίνυν κάριε άνασχών την τΐ(Αίαν σου χεϊρα μυστικώς* τα χεΛη διάρας 
τοΧς σοΤς τέκνοις είρήνην πρόςειπε. Αι αί του πάθους! *Άλλ*, ως ίοικε, 
νυν ηκιστα φροντίζεις ή[ΐών, βαρυνθείς ταϊς καθ* ίκάστην τών πείρα•* 
σ[ΐ.ών προςβολαΤς, ας εκ τών οικείων αδίκως καθυπέστης καΐ ξένων. 
Ει δ * ούχ ηρΛν λόγον δίδως, τοϊς τγΐ αληθείς δ * άντικαθιστα{ΐ.ένοις 
άναστας διαλέχθητι* άπόδειζον το της εύσεβείας ήριών κεφάλαιον* 
επιχείρησον κατ* αυτών έπιστη(ΐ.ονικώτατά τε και γενναιότατα, ως 
είώθεις* άρκεσον η(ΐ.Τν• έπάρκεσον κινδυνεύουσι. Φευ! οίου καλοΟ έστε- 
ρηθη(Λεν, σοφίοκ (Λεν την ψυχην κεκοσριη^Λένου, εύγλωττί^ (χεν (ΐσ. ai] 
λα(χπρυνο(ΐ.ένου, κάλλει δ*ώς ίνΐ τών αγαθών περιαστραπτοριένου, 
απλώς πάσιν άγαθοΤς χαταπεποικιλ(Λένου. *û, ώ του πάθους ! ού 
δύνα(ΐ.αι της συ(Αφορας θρηνησαι το {ΐέγεθος* εκλείπει {ίου η ισχύς* 
βύω τη λύπη το στό(Λα. 

Άλλα συ (χεν, πατριαρχών άριστε, tàr âpo/ior tezeJexùH: χαΐ rifr 
TClcrir τετηρηχώς^ τον azeyarov της γΐχης έπέτνχ$ς (1). Ή{ΐΛς δΐ 
φευ ! εις οίον κλύδωνα και ζάλην όρφανίας έ(Απεπτώκα{χεν, σου τοδ 
γλυκύτατου πατρός και καθηγητού στερηθέντες. Άλλα ριη έάσης 
τέλεον η(Αας ορφανούς* ει γαρ καΐ το σώρΛ τέθνηκας, άλλα την ψυχην 
(!) A'TifA. δ', 7— 8. 



Digitized by LjOOQIC 



MEAETIOT ΕΠΙΣΤΟΛΑΙ 69 

tv τψ τών δικαίων ζ^ίς )ςαταλόγφ• εν ούρανοΤς ιΐς τον αιώνα καΐ εν 
Κυρίφ (TOI ό (Μσθος. Jixcuoi γαρ sic zàr αιώνα ζώσυ, χαΐ ér Κνρίφ 
àjucâèç αντώτ, χαΐ τα έξης, το Σολοριώντειον φησιν ϊπος (1). Διο 
βύζοις χαΐ φυλάττοις η(χας άνωθεν ταϊς εύχαΤς σου τών έπερχο(χένων 
ίνιαρ«&ν ανωτέρους. 

'ίσον γράμματος συγχωρητιχοΐ. 

πόλεως IVioiç 'Ρώμης Mod ο£Μουμ.€ν(ΜΟς • 

Όσιώτατε εν Ιερομονάχοις καΐ πνευ(ΛατιχοΤς πατράσι παπα Ίωά- 
«tç, υίε άγατυητε της ή(Αών {χετριότητος, η (χετριότης η{Λών εύχεται 
χαΐ ευλογεί την σην λογιότητα. ΈπειΧη ε|λάθθ(Λεν δτι η χατα σου 
βιαβολή ψευδής ην (ου γαρ σον ην, ανδρός ευλαβούς χαΐ λογίου άντι- 
λιγειν πατριαρχιχαϊς άποφχσεσι, διχαίαις τε ουσαις χαΐ άναγχαίαις 
τ^ ασθενείς της χαθ* η(Λας γενεάς), άλλ* είγε χαί τι παρά το δέον 
ίζηριαρτες, αιτούντα γε συγχώρησιν άποδεχό(Λεθα η(Λεϊς τε χαΐ ό 
'Αλεξανδρείας, ό η[^έτερος αδελφός χαΐ συλλειτουργός. Προς τίνος γαρ 
1» χαΐ άνοιγείη της φιλανθρωπίας χαΐ Φ^(Λπαθείας ό θησαυρός οιχειό- 
ΐΐρον, οτι ρ,η παρά των είληφότων τας ίερας χλεϊς εις το δεσρΤν τε 
χαΐ λύειν τας τών ανθρώπων ά(Λαρτίας ; *Έχο[Λεν ουν σου την εύλά- 
β«αν δια του παρόντος συγχωρητιχου γράρ,(Αατος εύλογη(Λένην χαΐ 
«υγΐΐεχωρη|ΐενην παντός δεσ(Λθυ τε χαΐ αργίας χαΐ ένοχης, έζόχως δε 
tri; δια τών η(χετέρων γραρ.[Λχτων έπενεχθείσης σοι έπιτψήσεώς τε 
xii δεσ(Αθυ. Ούτως εν άγίφ άποφαινό[/.εθα Πνεύ[Λατι. Ίερούργει τοί- 
VW (χετα της προςηχούσης εύλαβείας* χήρυττε τον της ορθοδόξου 
βιολογίας ευσεβή λόγον* πάντα πράττε άχωλύτως τα ΙερεΟσι, χαι 
ΐΛίυριατιχίίϊς, χαΐ διδασχάλοις τών ορθοδόξων προςήχοντα. ΈπΙ γαρ 
τούτφ χαΐ το παρόν σοι πέ(χπεται συγχωρητιχόν γρά(Α|Λα, δ σοι χαΐ 
παρά θε$ χαΐ παρά άνθρώποις της άφοσιώσεως εσται συ|Λβολον χαΐ 
ά«φρχγισ{Αα. Το δε ?λεος του Σωτηρος εϊη |Λετά σου. 

(1) Σοφ. Λ 16. 

Digitized by LjOOQIC 



1 



70 MEAETIOr ΕΠΙΣΤΟΛΑΙ 

ΕΠΙΓΡΑΦΗ ΠΕΡΙ ΠΤΡΟΣ ΤΟΓ ΚΑΘΑΡΤΗΡΙΟΥ 
ΚΑΙ ΠΕΡΙ ΤΩΝ ΕΙΚΟΝΩΝ ΕΝ ΝΑΟΙΣ. 

ΣΥΓΓΡΑΦΗ AOTTHPÛN. 1589 ΙΩΑΝΝΗΣ ΡΑΣΒΑΝΟΣ. 

Τώ βοφωτάτω ^Ιερεμίο^ πατρ^άρχΐ] 
Κωνβταντ&νουπόλ^ως 'Ιωάννης 'Ράββαρος (sic)• 



ι 



., Προσφωνέω σε, σοφώτατε πατριάρχη, συγγραφή (χου ουκ εν τέχνιρ 
ούΧε σοφώς γεγρα(Λ[ΐέν•)(), άλλ* ουκ άκαίργι. ^νο γαρ τίοιητίον »μ- | 
f>ovc tov Λέγειν, φησίν Ισοκράτης παϊς Θεοδώρου άρχιερέως, η nefi ι 
&r οϊσθα σαφώς, η Jiepl ων άταγχαϊοτ ehtaZr' ir τούτοις μόνοτ (1) à Ί 
Λόγος της σιγής χρείττων. Έγώ γαρ νυν ταΰτα έγραψα περί ών φαν£• : 
ρώς εξ άγιων Γραφών γινώσκω, δτι εύρήριατα ανθρώπων, ών φυσικώς 1 
σεσοφισ(Λίνους (ζύθους καΐ κόσ(Αθν κόσ(ΐ.ου τούτου στέργειν έστι, και | 
περί ών άναγκαΤον είπεϊν ην, δτι (χε ό(χ.ολογία (2) περί τούτων γρχ- ι 
ψαι καΐ (3) συνει^Ί^σει [χου και συ προςέταξας, και ταυτά σε εύ[Αίνώς , 
άπο^εχεσθαι ερρω[ΐ.ένως ηγησάριην. Άναγίνωσκε ουν α εσπούοακα, 
ώςπερ εΖωΟας Κρουσίου η(Λετέρων τε γρί[Α(ΐατα καΐ βιβλία άναγινώ- 
σκειν. Περί Χέ [ίου νό(χιζε δτι πάντων Ελλήνων φίλος καΐ μ,άλιστα . 
ευσέβειας σης χρήσει και κτήσει είριί. 
Έρρωσο. 

\ 

^Ομολογ£(λ πάντων γνηβίως χρ^βτοανάν «od «αθολΜβών 
περί βΰω βάβεων π(λλα&οΟ έλλγ]ν&ΜοΟ iOvcMcepioO, περί 
π\>ρος ΜαΟαρτηρ£ου ΜοεΙ τάν €0ΜΟνων• 

Πιστεύθ(λεν, δτι πυρός του καθαρτηρίου, εν φ τους τετελευτηκό- 
τας είναι τινας οΐ παπίσται καταλέγουσιν, ουκ εστίν, άλλα πρώτοι οΐ 
παπίσται ύτυηρζαν τούτου* ερρω{Λένως δε κατασκευάζθ[Αεν, δτι (ΐετχ 
την του βίου τελευτην δύω (χόνον όΧώ και τρίβω τοΤς τετελευτηκόσι 

(1) Γρ. μ6νο6ς. Ή Si xp^j^tç έχ ττίς προς ΔηfJL(^v. Παραιν. 

(2) Γρ. Γσ. όμολογίαν. 

(3) Γρ. r<T. ΐν. 



Digitized by VjOOQIC 



MEAETIOr ΕΠΙΣΤΟΛΑΙ 71 

θίος aiCÉVtifOv, η ζωην αίώνιον, η év ^^ου, καθώς καΐ η Γραφή 
4γ(α ίγνώρισεν η|ΐΤν, και αυτός ό Χριστός : « Ό πιστεύσας χαΐ βα^ 
xzieâêlç σωυήσέται' ό ai άπιστήσας χαταχριαήσδται (1)• καΐ: α Ό 
xurtSOior eiç avzàr ου xplrszcu* ό ai /ίή Μσηύων ήοη xixptram (2)• 
[χαΐ]: fL*Epêi [ό] ^aaiJevç rotç ix ά^ζιώτ ανζοΰ, Jevte οΐ $ύΛογψ 
fiiroi τον Jtarpoç fiov, χ^ηροκομήσατε t^r ήτοιμασμέτην ùjiir βασι- 
Jiiar outà χαζαβοΛης χόσμον » ' χαΐ μ£τά ταϋζα : α Toze ipei χαΐ 
rofic έζ ενωτύμωτ, JTopeéeaâs απ* i μου οΐ χατηραμίτοι εΙς ζό ηνρ 
ζ6 cUcùTior, ζό ήζοιμασμέτον ζω οίαβόΛφ χαΐ ζοϊς άγγέΛοις αί- 
rouï (3). Έν τούτφ τ^ λόγφ δύω (λόνον τόπους έζενεγκών δείκνυιη' 
βασιλείαν φησί την ούράνιον, και πυρ αίώνκτν. Έν αλλω δε τόπφ δ 
'αύτος Χρίστος ούτω φησί : α ΣνΑΜζαζε πρώζον zà ζιζάηα, κα2 
ίήσαζε αύζα eiç άοσμος προς τό χαζαχανσαι ανζά' zàr ai alzor* 
τόνίε* (τνταγάγεζε etc την άηοθήχην μου » (4)• δύω λέγει, το κατά- 
χαυ[ΐα, καΐ άποθηκην ούράνιον. ΚαΙ πάλιν : (uKaMr σοι icrzlr eiç' 
tMeïr εις ζην ζωην χωΛάγ ή χυΛΛάτ, ^ ούο χείρας ή άύο ηόάας 
Ιχοτζα βΛηθηται eiç ζό πυρ ζό aiorior »" και (χετα ταύτα : αΚα^ 
Λ6τ σοι έσζΐ μονόγθαΛμοτ eiç ζήτ ζωήν εiçeUûεtr, ή δύο ό(pθaΛμoυç 
ΐχονζα βΛηθηται εiç ζην γέεννατ ζ ου πυρόçy> (5). *Έτι Ιωάννης 
ίύο τόπους φανερώς αποδεικνύει: αΕΐ ziç ούχ εϋρίθη ir zy β16Λψ 
τψ: Κωψ: γeγρaμμέroÇy ίβΛηθη εiç zrfr ζψηγ ζ ου πvpυç^> (6)' (χετα 
it ταΰτα λέγει; αΚαΙ ήχουσα yωrήç μεγάUηç ίχ ζοϋ ουρανού Je• 
γούσης^ *Ιάού ή σχηνη ζοϋ θεοϋ μεζά ζών ανθρώπων ^ χαΐ σχηνώσει 
/rer' αι^ώχ ycJc» (7). Φανερώς άποδεικνύουσι δια τούτων αΐ θεο- 
ιοεύσται ΓραφαΙ, δτι δύο (χόνον τόποι εισΐ, ζωη και του πυρός 
γίεννα. Ό(Λθίως καΐ πάρα τφ Λουκ^ (8), Λάζαρον τττωχον θανόντα 
βγένετο άπενεχθηναι ύπο τών 'Αγγέλων εις τον κόλπον του *Αβραα(Λ, 
τον δε πλούσιον ταφέντα έν τ^ άδτι έν βασάνοις ύπάρξαι. Περί δε 

(1) Μάρχ. iç\ 16. 
|2) ^ίωάν. γ', 18. 

(3) Mccte.x£', 34, 41. 

(4) Αύτ. ιγ', 30. 

(5) Αύτ. ιη', 8, 9. 

(6) *Αποχ. %\ 15. Γραπτέον μ^ντοι: λ(μνηντοΰ ηυρός. 

(7) Αντ. χά, 2 — 3. Κάντβδθα γρ. τήν τιλευταίαν λέξιν ; Θε6<• 

(8) Ι<7', 20-23. 



Digitized by LjOOQIC 



72 ΜΕΛΕΤΙΟΥ ΕΠΙΣΤΟΛΑΙ 

«υρος καθαρτηρίου εν πάσαις γραφαΐς αφωνία, ώςπερ περί ούκ ίντων, 
έ^ττίν. Άλλα εν<τταΛς τών δυς|Αέρων παπολάτρων χρη τους εν 
ά(Ααρτίοϊ: (AUpfjt θανόντας εν ιτυρί καθαρτηρίου είναι, καΐ άΐΛαρτηρ^τα 
τΐ(Αωρίαις ^ικαίαις καθαρεύειν, καθαρθέντας τε, εκΛθβν et; τον κόλιτον 
του Άβραα[Α Χιαπεραν. *Αποκρινό(Λεθα αύτοϊς ττρώτον Ουκ ϊστιν έν 
ταΐς άγίαις ΓραφαΤς τας ά(χ,αρτίας εν καθαρτηρίφ καθαρτέον. 

Δεύτερον Μόνον αίρια του Ίησου Χρίστου καθαρίζει ά|ΐ.αρτίας, 
ουκ άγγελος, ού^ε πυρ, ουδέ τι άλλο, καθχπερ Πνευρια άγιον εν Γρα- 
φαΧς λέγει : ϋΑΐ^ια του Χρίστου^ Ος iià TlrsijuiTOc αιωνίου éaozàr 
Tcpoç^rsyxer dfiQjfor τ φ θ*ώ, *καΙ* xaûapui την σντείόησιν ύμώκ 
άπα τΒχρώτ Sç^or » • καΐ πάλιν : α Χωρίς αίμαζΒχχνσΙας ού γίτεταί 
àyeaiç (1). Σαφώς δε λέγου<ην οΐ παπίσται, δτι εν πυρί καθαρτηρ(<|» 
ουκ ϊστιν αΙ[Λατεκχυ<τία. ΚαΙ προς τους Έφεσίους (2) : «"jEjo^r 
[την] άχοΜτρωσιτ αιά τον afjtazoç αύτον, zifr άψεσιγ τωητ Jtapa- 
πτωμάτων i χαΐ zèr πΛουτοτ της χάριτος αύτοΰ' ης irteplacevaer 
εις ήμϋς èv πάστ^ σόγια χαΐ φρονήσει » • και πάλιν προς Κολασ- 
σαεϊς (3) : *Er φ ίχομεν την άποΛύτρωσιν αιά τοϋ αίματος αντον » . 
Ιωάννης εν πρώτη Έπκττολη κεφάλαιον α : αΤό αίμα Ιησοϋ Χρί- 
στου τοϋ Τιοϋ αύτοϋ καθαρίζει ημάς άπα πάσης αμαρτίας » • ού 
καθαρτήριον, άλλα aljia Χρκττου. Κεφάλαιον β': α^ίύτός Ίησονς 
ΐΛασμός έστι περί των αμαρτιών ημών ού περί τών ήμετίρων de 
μόνον ^άΛΛά χαι περί δ.Ιου τον χόσμουτ>. Και Παύλος [προς Ρω^ 
[Λαίους] κεφάλαιον γ' : α^ίογίζετε (4) πίστει οιχαιοϋσθαι άνθρωπον 
χωρίς ίργων ;y>, δωρεάν φη(π του θεού χάριτι. Έζ ών φανερόν έ<πην 
δτι καθαρτήριον ουκ ον ει γαρ ά[Λαρτη(Λατα και παραπτώ{Αατα πάντα 
(ώςπερ Ιωάννης εϊρηκεν) aljia τοϋ Ίησοϋ Χρίστου, η (καθάπερ 
ΠαΟλος εκλεκτον του θεού όργανον) χάρις του θεού δωρεάν καθα- 
ρίζει, ουκ άναγκαΤαί είσι τΐ(Λωρίαι καΐ καθαρότητες του καθαρτηρίου. 
Τρίτον πάντες άνθρωποι, η πιστοί η άπιστοι, είσΐ πιστοί καν ίν 
[Λίκραϊς, ώςπερ παπολάτραι λέγουσιν, ά[Λαρτίαις θανόντες πίστει εις 
Χριστον δικαίωσιν ?χουσι• καθάπερ ό ληστής σταυρωθείς,. ουκ είς 

(Ι) Έβρ. θ'. 14, 22. 

(2) Α', 7. 

(3) Α', 14. 

(4) Γρ. Αογ^ςόΐΜΟα. 



Digitized by LjOOQIC 



MEAETIOr ΕΠΙΣΤΟΛΑΙ 73 

χβώαρτί^ριον, άλλ' εις παρχίβκτον είςηλίβ, -καβ* χαΐ Xpwto; λέγει 
«\: 0ίΛfsrtιβéβηxer ix τον θατάτου $ίς τήκ («i^r» (1), δηλονότι 
«ιβτος, {ΐηΧε χαθαρίζεσθαι εν χαθαρτηρίφ άζο τών ά[Ααρτιών πκττοϊς 
άναγχαΤον, δτι otlpwc τοΟ Χρίστου. .,.»,, 



ΕΠΙΛΟΓΟ?. 

Έττειίη συντομίας χάριν τταρελιπον λόγον τινά ιτοιησασθαι εν τφ 
ιτρολογφ περί τών γραψάντων βιογραφίαν του σοφωτάτου τούτου 
πατριάρχου, ττροςτεθείσθωσαν νυν ενταύθα ως εν έτηλόγου |χέρει τα 
εν εχείνφ παραλειφθέντα, εξ δσων εγώ οΐία. 

Πρώτος τοίνυν φέρεται τα χατ'αύτον Ιστορήσας εν επιτόμφ άνηρ 
β'^ΐχ.πολίτης (xiv αύτου, της πατρώας Χέ εύσεβείας αποστάτης, Νιχ6' 
λαός Κομνηνός ô Παπαδόπουλος εν τ% HlStor» Gymn. Patav. σελ. 
279, ΐνθα ευκ,αιρον ηγησατο χαι τον παπιστιχον αύτοίΐ ίον χατα του 
βεσπεσίου ανδρός έχχέαι. Μετά τούτον ταχτέος εστί Φαβρίχιος ο περι- 
χλεέστατος, ολίγα τίνα χαΐ αύτος περί του βίου χαΐ τών συγγρα(ΐ.- 
(λάτων του γερασ(Λίου άνΧρος λαλαβών εν τ6[Αφ Χ, σελ. 437 της 
^ΕΛΛηηχής ΒίβΜοθήχης αύτου. Είβ* ούτως Ιρχεται Νεόφυτος εχεί- 
νος ό Καυσοχαλυβίτης, ό την ^Ορθόάοζοτ JiâaaxaMar του πατρι- 
άρχου εν Ίασίφ της Μολδαυίας έχΧούς τφ ί?ψζθ', χαθ* α jxoi χαΐ εν 
τ<Λς όπισθεν σεση[χείωται (σελ. 43, ύποση(Α. 2), βραχέα τίνα χαΐ 
ούτος παρενείρας εν τ^ προλόγω περί του βίου αύτου. "Επειτα δε 
Γεώργιος ό Ζαβίρας εν τφ συγγρά(Α(Λατι αύτου, δπερ Near ^ΕΛΛάόα 
ΐΐπγράφει, έχΟέριενος πρότερον τα ύπο του Καυσοχαλυβίτου Ιστορη- 
ίέντα, προςτίθησι χαί τινας άλλας περί του ανδρός ειδήσεις, εξ άλλων, 
ως φη<η, συγγραφέων συνερανισθείσας (σελ. 322 του εν τη Έθνιχ-^ 
βιβλιοθηχη διατηρου(Λένου αυτογράφου). Και ούτοι (χέν είσιν έχ τών 
της παρελθούσης έχατονταετηρίδος. Έν δε τ9ί χαθ'ή(Α3ίς ηλιχί^Ε Κων- 
σταντίνος Οίχονό(Αος ό άοίδΐ(Λθς, έν σ'Jvτό(il.<î> (χεν, άλλ' έχφαντιχώ• 
τιτα έξέθετο τον βίον αύτου έν τό(Λφ Δ', σελ. 803 του Περί τωτ 
Ο' έρ^ιηηντώτ της Π. θείας Γραφΐ\ς περιπύστου συντάγ(Λατος (Παρά- 
βαλε χαΐ Ζαχαρίου Μαθά, η [Λαλλον αύτου τούτου του Οιχονό(ΐ,ου 

(1) Ιωάν. έ, 18, 



Digitized by LjOOQIC 



Î4 ΜΕΛΕΤΙΟΓ ΕΠΙΣΤΟΛΑΙ 

τον Ίσζοριχαν Kazdioj-or των πρώτων ίπισχόπων του Βυζαντίου 
χαΐ των εφεξής τίατριαρχων aeU. 18δ). Μβθ* ον Α. Παπαδόπουλος 
ο Βρετός Six βραχέων ε{Λνγ)(Α6νευσε τα του βίου αύτου εν τη Neo- 
ΒΛΛηηχζΦιΛοΛογΙα αύτου (Λερ. Α', σελ. 239. Τούτφ συγχαταλεγέσθω 
χαΐ ό φίλος Κωνσταντίνος Σάθας, περιληπτικώς καΐ ούτος Ιστορησας 
τα περί αύτου εν τη ΝεοεΛΛηηχ^ ΦίΛοΙογΙα^ώτ^Λ^^υ^, 208. Εκτε- 
νεστέρα δριως βιογραφική άφηγησις, καρπός επιπόνου ερεύνης και βα- 
θείας (ΐελέτης των του πατριάρχου Επιστολών, πεφιλοπόνηται τψ 
1858 ύπο τοΰ έλλογί(Λου Ιεροδιακόνου Γερ(λανου Γρήγορα, καθηγητού 
τέως τυγχάνοντος της εν Χάλκη θεολογικής σχολής, έκ&οθεϊσα εν 
τό|Λ. θ', σελ• 254 της Παγαώρας, Περί ταύτης δε της άφηγησεως 
προοΐ(ΐ.ιαζό(Λενος ό του χρησιριωτάτου εκείνου περιοδικού εκδότης ρ,ακα- 
ρίτης Ν. Δραγούρ,ης, επάγει τα άξιοση(Αείωτα ταύτα : α *// ^ΕχχΛψ 
σία χΛουτεί πρά τίάντωγ draper τοιούτων [βιογραφίας άζίων]' αιότί 
jteTà ζητ άΛωσίγ ζής KωrσzarτιrovπόΛεω(:^ -δΛος ό jtoMzcxàç τον 
ίθτους βίος σντεχενζρώΰη êr ζοΐς χόΜίοις αύζής, χαΐ èr ανζ^ ari^ 
Ua^far ψωσζήρες, ώς ό ΙΤηγάς χαΐ Μαργούηος (1), χαΐ Γαβριήλ ό 
ΦιΛααεΛφείας^ χαΐ ^ίούχαρις, οΐζιτες âcà Jta6ηJιάzωr χαι άθΛωτ χαΐ 

(1) Tltpl τοδ σοφωτάτου χβ\ όρΟοδοξοτάτου τούτου ίεράρ/ου λί^γου συ^ιπεσοΎτος, oJ 
Βύνατα^ τις μή θανμάζειν, δτι "Ελληνες ίίνδρες χαι φιλΛογοι μάλιστα, oTot ot την του 
Δανοΰ Π. Τρεγδ^ρου £ννο46τι«4}ν *Ιβτορ(αν τΨ[% 4λληνιχ9^ς καΙ (^ωμοι£>χ9^ς φιλο- 
λογίας «χ του γερμανιχου μεταγλωττίσαντες χα\ εχδίίντες Άθι(ντ)σι τώ 1852, Ν. Δ. 
Τριχχιύς χβΐ Β. Ι. Σχινας, παρέδραμον ανεξέλεγκτα δλλα τί τίνα πλημμελώς ειρη- 
μένα, χαι ταύτα δή τα περί το? εύχλεεστάτου έχε^νου ανδρός εξ άμαθε(ας, Γνα μ^ είιιω 
CX χαχονοίας,δπο του συγγραφέως εν σελ. 1 92 παριστορούμενα* τουτέστιν, δτι ην c Ι«ί- 
ονοπος τΰν iv τ9^ νήσ(|> ΚύΐΒρ<|> Κυθήρων (III) . . . . Διήγεςρ• €è ««Ο* fta>>voO 
ιιολλΰν τΐ^ν €υςμ4ν«ιοιν καΙ ύη(στη «κολλάς ιι«τα((ρομάις, «αΐ δςήγαγε β^ον 
AOXtov, HfA ftè xi)v Οραβ>ιτ(ροιν τ9^ς αίρέσβως (;} καΙ τ9^ς €ιοιγΐΑγ9^ς οιύτο^ 
OntpdeiiMtv εβλήθη «Ις φυλακή ν • (III). Τοιαύτα ζύθου το παράπαν άπόζοντα ηΛ- 
ραληρτ|ματα εχρΐ[)ζον πάντως ττίς παρ' Έλλτίνων ανδρών προςηκούσης αναιρέσεως* 
πλην ει μτί που έχεΐνο εΓποι τις, δτι αυτοί οί μεταγλωττισται χαχοβούλω τινι Ιτεροδ(ίξφ 
χρησάμενοι ^ηγφ, Ιλαθον τα έχεΝου ά6ασαν(στως μετειληφδτες* επεισι γαρ χαΐ vâvi 
δπονοδΐν, εξών εν τω Προλο'γω λέγουσιν δτι, ιέκ«ι((ή 6 συγγραφεύς ιβ•ρι»ρίβθη 
«υρ(ως «Ις μόνους τους δοκίμους ή κλασηοίις λεγόμενους βυγγραφ«Τςι i'^i- 
ΟυμοΟντες v& «αταοτήβωσι τ6 βςβλίον 6σον τ6 (δυνατόν χρησιμώτερον, Ικα* 
μαν tlf α^6 δλοιφόρους ούσ(3ί»€•ις «βροςΟήνας ι* χα\ μιχρφ κατωτέρω, δτι «βυνε* 
ϋλήρωσοιν συνοκτιν&ς την (στορίαν τ9^ς *Ελληνι«ής φιλολογίας χατά τους 
μΙοους αΙΑνας Ιως τής αλώσεως τής Κωνσταντινουπόλεως ι. 'Αλλ' δπως ποτ* 
Sv Ιχγ} τό πράγμα, μομφτ|ς χαΐ ψ(^]^ου εισιν 3[ξια τα περί του Μαργουν^ου ο6τωςιν άδιο" 
χρ^τως είρημένα. 



Digitized by VjOOQIC 



MEAETIOr ΕΠΙΣΤΟΛΑΙ 75 

συγγραφών άηίηχθψατ οτνΛοι άχράααντοι xcù άγΛαίσματα jtspi' 
xJttf τής jcarpiâoç χαΐ της Θρησχ9ΐαχ: » . Άλλα τίνες οΐ περί την 
^ιλόσοφον (αλέτην του (ΑΕτχ το πολυΐάχρυτον εκείνο χοινον ναυάγιον 
βίου του η[χετέρου έθνους ένΧιατρίβοντες, χαι την των βίων τών ?κτοτε 
mf ανέντων λαρ.πρών αστέρων άναγραφην βιον ίργον ποΐού|Αενοι ; 
πάνυ εύάριθ(λθΐ, ίνα [χη εΙπω ούίένες, και τοις οαχτύΛοις^ το τοΰ 
χοινου λογίου, /ατρούμενοι. Ει Si τις καΐ προς την καθ'ηριδς άκ(ΐχ• 
ζούσαν νεολαίαν άττοβλίψειεν, απ* αύτης γουν τοιούτων Ιργων έγχεί' 
ρησιν προςδοκυν, βαρυαλγης πάντως καΐ ΐύςελπις αποστρέψει το 
πρόςωπον απ' αύτης* οΐ πλεΤστοι γαρ αυτών εν ουδενΐ λόγφ τα πάτρια 
τι6έ{ΐ.ενοι κατασωτεύουσι το του χρόνου πολυτψότατον χρί)|Αα εις παν 
δ,τι οθνεΤον καΐ Ικφυλον, οΙονεΙ άπότροφοι της γλυκύτατης πατρίδος 
χαι τών πατρφων αρετών απόκληροι τ»-»γχάνοντες. 

Ό τοίνυν εγχειρήσων ποτέ την Ικδοσιν απάντων τών τε εκΧείο- 
ρΙνων και τών ϊτι ανεκδότων συγγρα(Λ(Λάτων (χετα καΐ τών Επι- 
στολών του {χ,ακαρίου ανδρός, τουθ* δπερ κοινή καΐ εγκάρδιος εστίν 
ιύχη πάντων τών περί τα πάτρια φιλοτί{χως εχόντων, πολλας εκ της 
άναδιφήσεως άπασών τών αύτο5 Επιστολών προςπορισθήσεται είδή- 
σ«ς προς βιογραφίαν αύτου εν πλάτει. Ούτως εν παραδείγι^ατι, εκ 
της οτησθεν τεταγ(Λένης Α' Έτηστολης γνωρίζονται ήριΤν η (ΐητηρ 
αντου, αδελφός Ιεροδιάκονος καΐ άδελφαι δύο (βλέπε καΐ Έπιστ. ΙΖ', 
ΙΗ',ΙΘ',ΚΑ'ΚΓ\καΙΚΔ'), Έν δε σελ. 111— 14 του ifioO χειρο- 
γράφου φέρεται έτηστολη αύτου επιγεγρα(Χ(χένη (χέν : ΠανσΙψ τω 6σιω- 
χάτφ ir ΐ€ρομοτάχοις σντ τοις Λοιτίοϊς τίατράσι χαΐ Σιταίταις, την 
δ'ύπογραφην τοιαύτην Ιχουσα; ΜεΛέτιος ΠαύΛουτντόςτέχτοΥοςϊσως 
vlbç πρωτοσύγγεΛος χαΐ επίτροπος του πατριάρχου *ΑΛεζατορ€ΐας* 
Έκ τούτου, φαίνεται, όρ{ΛηθεΙς Ιωάννης Ματθαίος ό Καρυόφυλλος, 
Κρης και ούτος, παπικόν δε άνδράποδον, Πηγαύάτ (φρβωρύχον) άπο- 
χαλεΐ τον Μελέτιον. Έντυχών γαρ ούτος βιβλίφ τινί, έν Λονδίνφ 
|ΐίν τυπωθέντι, σοφών δε ανδρών συνταγ(Λ.άτια περιέχοντι περί τών 
ορθών δογ(Αάτων της πίστεως, οίον Γεωργίου Κορεσσίου, Βαρλαα[ΐ, 
Γρηγορίου Παλαμά, Γαβριήλ Σεβήρου, Μελετίου Πηγά, Μαξί(ΐ.ου 
Μαργουνίου, Νείλου καΐ Γενναδίου Σχολαρίου, κυνικώς έπισκώπτων 
αύτοΤς έστιχούργησε ταύτα : 



Digitized by LjOOQIC 



76 ΜΕΛΕΤΙΟΥ ΕΠΙΣΤΟΛΑΙ 

Ουρ«νό( ίΐΓτβι TrXdtv^TQtç iv(<TO$p6[tOi5i διαύλοις, 



Χειρών Βαρλαά[Λ Βαλααμ (Ααντισχόπου• 
ΆνΟρωποφώνου Βαρλαά(Α χείρων δνου. 
NétXoç, Παλα[Λ3ίς, πηλα(χας, ιλύς νόων. 
Σχολάριος S ' αύ ιίς βχολην elpii λόγους. 
Πρόςθες Σεβηρον τον Σαβουραδελφέα. 
Πηγή χαχί<ττων Πηγαίας ην να(Λάτων. 
Νους (χάργος, η νους άργος ην Μαργούνιος. 
Κορέ<ι<ιιος ζών εν κάρφ σείει λόγους, 
Λαλυν, & (λη ρους ιατρός ψυχοφθόρος, 
Μ(α ξυνωρίς, όγΧοας λαοπλάνων, 
Σχότους οδηγοί, σχισ(Αχτων διδάσκαλοι• 

ΚαΙ δ(χως του κοβάλου τούτου τη> άηδεστάτην ταύτην βω[Αθλο- 
χίαν ούχ αχαριν χαΐ 4χο[Λψον χρίνει έτερος παποκόλαζ, ό πολύς Άλ- 
λάτιος εν τ^ JTêpl Γ$ωργΙωτ χαΐ toy συγγραμμάτων αυτών Jta^ 
ΐριβ^ (1). Άλλ' όρθοτέραν εζήνεγκε περί του στίχου ργησαντο ς κρίσιν 
ό άε{(Ανηστος Σοφ. Κ. Οΐχονό{Λος ειπών δτι : 9.ού Μουσαι dJJ* *EpiV' 
νύες φαίνονται έμπνεύσασαι αυτόν i^)* Έγώ δε κρίνω αύτον (Λ3ίλλον 
άξιον εκείνου δη του ετηγρά^χριατος, δπερ χαριεντιζό(ΐ.ενος ό (ΐΛχαρί- 
της Ι. 'Ρίζος Νερουλάς έποίησεν εις τον Ά(Λθργΐνον στιχουργον Έξαρ- 
χόπουλον, έχον ούτω : 

Ό (χέγας Έξαρχόπουλος Αιγαίου στενοβράκης 

ε(Λπνέεται συχνάκις 
*Απο ταϊς ^ετραπόδαραις της Αρκαδίας Μούσαις, 

τον Μάϊον ψαλλούσαις. 



({) Παρά Φ«6ρ. *Ελλην. Βιβλιοθ. τ(ίμ. Χ, σίλ. 790. 

(2). *ΙδΙ τ^ν έν τΑει τοι» χρ<^ςθεν μνη{ΐονευθ^ντο{ Βιογραφικοί ΣχεΦιΑσματο^ 
συνημι^ένην Έκιστολιμιοιίαν ▲(«τριβή ν ntpl θβοφΑνο^ς τοΟ Καρύκιν^ etX. 216. 
Κβί μοι 9η[κ^ωααι, βτι εν ώ άνί^ρ αλλογενής, ό Γάλλος Λουδ. Μορέρης άχριβώς ^ξέ- 
0ιτο Ιν τ^ί χ«τ* «ύτόν >^αταλ^γψ τ<δν τής Κωνφταντινουπ(Λεως πατριαρχυν τοδ τε δ«^* 



Digitized by LjOOQIC 



ΕΛΛΗΝΙΚΟΙ ΜΕΣΑΙΩΝΙΚΟΙ ΜΥΘΟΙ 77 

*AitA τούτων γουν τών χαλλιχ€λάδων Μου<τών την ψπνευΛν λαβών 
xfltl ο γβννα^ας άποστατίίης συνεκάττυ<τε το iieMppvror χαΐ ηοιηχι- 
Mifr χάριτ άηοστάζογ επίγρα[Χ(Λα αύτου ! 



ΕΛΛΗΝΙΚΟΙ ΜΕΣΑΙΩΝΙΚΟΙ ΜΥΘΟΙ 

ΠΕΡΙ 

ΦΕΙΔΙΟΥ, ΠΡΑΞΙΤΕΛΟΥΣ ΚΑΙ ΙΠΠΟΚΡΑΤΟΥΣ. 



La tradition hellénique et la légende de Phidias de Praxitèle et de la 
fille d'Hippocrate au moyen âge, par M. C. Sathas. Paris, 1883. 
(Extrait) 8•* σ. 28. 

c Ή τον χλασσΜών ποφοι$6σ£ων {^ταποίησις εις χριστιανικά συνα• 
ϊ ζάρια», λέγει άρχόριενος του λόγου ό συγγραφεύς της προχειριένης 
9ραγ(Αατείας, ό γνωστός ό(χογενης (χεσαιωνο^ίφης, α είναι θέ(χα, ρύ ή 

> |αλίτη άποΧείχνυται χρήσψος τη τε Ιστορία και τη έθνογραφίίϊ:. 

> *Αρχεΐ ενίοτε εΙς απλούς (χίΐθος, δπως τεκ(χηριώσνι, δτι οΐ κάτοικοι 

> (ύίρους τίνος της κλασσικής χώρας δεν έξέστησαν έπι τοσούτον της 
1 ίαυτών φύσεως, ώστε να έτηλησθώσι των προγόνων καΐ νάπο- 
» λεσωσι την (χνη(Λην των (Λυθολογικων καΐ Ιστορικών παραδόσεων τών 
» παλοιιών κατοίκων της αύτης χώρας » . 

Είναι βεβαίως άναντίρρητον, ότι δια τής (ΐ,ελίτης τών (ΐύθων καΐ 
τών παραδόσεων του καθ* ή(χας ελληνικού λάου εναργώς καταδείκνυ- 
tflu το άδιάσπαστον της εθνικής παραδόσεως- διότι ό ελληνικός λαός 
ού ρ,όνον διετηρησεν ελάχιστα παρεφθαρμένα τα κυριώτατα τών άπο- 

χλιους Καρύχη τΐ]ν πατριαρχιών χαΐ του Πήγα τήν πρ({ςχαιρον του οιχουμενιχοΰ Op({vou 
ιΐδιτ»ΐρηβιν [Βλ. Grand Diction. Histor. χτλ. χτλ. 520 tijc 6'ίχδ.] h ομογιν^ς !στο- 
ρ»γρίφ«« *Αθαν. Κομν. Υψηλάντης βΛοβάλλων ταδτα ώς μυΟολογήματα «αΙ το 
Ι|ι4ιιι«τον μή Ιχοντα [Έχχλησ. χαΐ Πολιτ. σελ. 126], αυτός οφλισχάνβι 8(χην άνι- 
9Μρΐ)β{ας τυν χατα τήν τελιυτα^αν δεχά$α τ7{ς ις-' Ιχχτονταετηρ{8ος ev τξ Μ. Έχχλη- 
Μ^ βυ|ΐ6άντων. 



Digitized by LjOOQIC 



78 ΕΛΛΗΝΙΚΟΙ ME2A1ÛNIK0I ΜΓΘΟί 

τελούντων την βίσιν τηζ τταλαιαίς δη(Αώδους θρησχείας στοιχείων, 
iXkk χαΐ η [Λυθοπλα<ιτιχη δύνα[Αΐς αύτου τους αυτούς, ώς το πάλαι, 
άκολουθεΤ κανόνας έν τ^ εκδηλώσει αύτης. Είναι δ * όντως Οαυ{ΐα<ΓΓη 
η τοΟ λάου ε(ΐ,(χονή εις τα πάτρια* ρ3θοι πανάρχαιοι, χληροΧοτηρΛτα 
τών άπο τών οροπεδίων της Ίνδιχής ριεταναστάντων εις Ευρώπην 
Άρ(ων, ων τα ίχνη θα ύπελα(ΐ.βάνο(ΐεν ώς παντελώς έξαφανισθέντα, 
&ν εκρ(νο(ΐ.εν εκ της σιωττης τών αρχαίων συγγραφέων, άπο στό(Λατος 
εις στό|χα φερό(ΐενοι έπι χιλιετηρίδας διετηρήθησαν [^.έχρι τούδε σχεδόν 
ά(Αετάλλακτοι. 

'Αλλ' δσφ διδακτική καΐ χργ;σΐ(χος είναι η (Αελέτη τών τοιούτων 
(ΐ.ύθων, τόσφ άφ' έτερου άκροσφαλης καΐ δυσχερέστατη αποβαίνει η 
τών Ιστορικών παραδόσεων έζέτασις, τών ά^^έσως συνδεο[Λένων τ(^ βίφ 
επιφανών ανδρών τών παλαιών χρόνων, δταν (χάλιστα δια της τοιαύ- 
της εξετάσεως σκοπηται η διαφώτισις της Ιστορίας η της εθνολογίας. 
Ή φη[ΐ.η τών εν τοΤς γρχ(Α(Λασιν, εν τγΐ τέχνη, εν τη έταστηρ.η δια- 
λα(Αψάντων σπανίως υπερβαίνει τον ούδον του σπουδαστηρίου τών 
λογίων, αΐ δ' Ενεκα υπερβολικού θαυμασμού η άμαθίας ενίοτε δια- 
πλαττόμεναι μυθώδεις περί αυτών διηγήσεις ουδαμώς εξικνούνται (χέχρ* 
του λάου. Ό λαός αναγνωρίζει και ασπάζεται συνήθως μόνα τα έτη- 
νοηματα της ιδίας φαντασίας,περικαλύπτει δε δια μυθικού πέπλου τον 
βίον εξόχου άνδρος μόνον αν οΐ τον βίον τούτου προς χάριν του λάου 
γράφοντες συνδέωσι το ονομά του προς παλαιάς δημώδεις παραδό- 
σεις. Ούτως έπΙ παραδείγματος του μεγάλου 'Αλεξάνδρου 6 λβ&ς 
απεδέχθη καΐ επαναλαμβάνει τας εν ταΤς ποικίλαις διασκευο^ς τ^Η 
Ιστορίας τοΟ ψευδοκαλλισθένους μυθικας διηγήσεις, αιτινες κατά Ά 
πλεΤστον ήσαν γνωσταΐ και δημοτικώταται πολλφ προτού νάποδο- 
θώσιν εις τόν Μακεδόνα ήρωα. Εις δε τον βασιλέα της Κωνσταντι- 
νουπόλεως Λέοντα τον σοφον αναφέρονται ύπο Ελλήνων χρονογρά- 
φων μυθοπλαστίαι δημώδεις, κοιναί δε τοις πλείστοις εύρωπαΐκοΤς 
λαοΧς, αίτινες ύπο μεσαιωνικών συγγραφέων της δυτικής Ευρώπης απο- 
δίδονται εις τον ποιητην Βεργίλιον. Άγνοούμεν αν άπεδέξατο καΐ 
ταύτας 6 λαός* είναι δμως τούτο πιθανώτατον, διότι ούτω παρουσία- 
ζόμεναι αΐ διηγήσεις προσκτώνται κύρος καΐ εύπροσδεκτόταται καθί- 
στανται, συνδέουσαι μετ* ονομάτων Ιστορικών τάνώνυμα και αόριστα 
Ττλάσματα της φαντασίας τού λαοδ• Σπανιώτατα όμως δύναται τις 



Digitized by LjOOQIC 



ΕΛΛΗΝΙΚΟΙ MESAlûNIÎCOÎ ΜΥθΟί 7Ô 

να 6υρη wapaieiyjjLa λαδοσεως wapi τφ λαφ (χύθων ύπο λογίων ποιτι- 
βέντων. 

Όθεν ό ερευνών τας τοιαύτας παραδόσεις οφείλει «πρωτίστως χατα 
τα ενόντα να Χιακρίνη τίνες τούτων είσΐ χαθαρώς $η(;ιοτιχαΙ χαΐ τί- 
νες έπλάσθησαν υπό λογίων, άγνωστοι παρα(ΑεΙνασαι τψ λαψ. Μόνον 
y ίχ της (χελέτης των πρώτων δύναται ν' άρυσθη Ιστοριχα χαΐ εθνο- 
λογικά πορίσ(Λατα• διότι αΐ ύττο των λογίων έπινοηθεΐσαι ουδέν διδά• 
σχουσιν, άλλα παρέχουσιν απλώς τό (ΐέτρον της (Αυθοπλαστιχης δυ- 
νάριεως αυτών ηχιστα δε πάντων νο(Αίζθ(Αεν δύναταί τις να στηριχθ^ 
εις τας ύπο πολλών συγγραφέων άναφερομένας, αιτινες χατα (χίγα 
{αρος είσιν απόρροια άχρισίας χαί παχυλής ά(Ααθίας. "Οτι δε η τών 
Ιΰτοριχών παραδόσεων εξέτασις δέον να γίνηται χατα τον χανόνα τού- 
τον άποχλειστιχώς, (χαρτυρεΐ άριδήλως η προχεΐ(χένη πραγ(χατεία του 
χ. Σάθα' ό συγγραφεύς, χαίπερ εγκρατέστατος τών τοιούτων ριελι- 
τών χαι είπερ τις χαΐ άλλος έ(Λβαθύνας εις την σπουδην του Ιλληνι- 
χου (χ^σαίωνος, 0(Μι>ς επειδή δεν ηχολούθησεν ε'ν ταΤς έρεύναις του 
τοιαύτην (ΐέθοδον, περιέπεσεν εις λάθη σπουδαιότατα, συνδέσας τά• 
σύνδετα χαΐ έζ ανύπαρκτων παραδόσεων όρ|Α.ηθεΙς εις διατύπωσιν γι^ 
νιχων χαι τολ(ΐηροτάτων σκέψεων περί της εθνολογίας της Ελλάδος 
χατα τους (^έσους χρόνους. Τας σκέψεις δε ταύτας του κ. Σάθα κα• 
ftiixov -ηΐλών θεωρου(Λεν να ύποβάλω{Λεν εις αύστηραν βάσανον, κοίΐ 
τοσούτφ (ΐαλλον, καθ' δσον τΐ(;ιώ(Αεν κατ' άξίαν τον άνδρα καΐ άνο• 
ίΐ^γου{Αεν,, δτι τα [χάλιστα ωφέλησε τα ελληνικά γpά(X(JLατα, (Αΐτα 
4^* Παπαρρηγόπουλον καΐ τον Ζαρ.πέλιον ου σρ,ικρόν συντελέσας εις 
ί^οαγωγην τών Ιστορικών σπουδών παρ' ηρΛν διότι φρονου(χεν οτι 
οσφ ριεϊζον το κύρος τών τοιαύτας η[Λαρτη(χένας γνώ|χας ύποστηρι- 
ζοντων τοσούτφ (χείζων καΐ η έζ αυτών προσγιγνθ(Λένη βλάβη, άπο• 
κλανωσών άπο της ευθείας τους κατότην έρευνητάς. 



Έν *Ρώ(ΐη εν τ^ί πλατεία του Κυριναλίου ίστανται δύο κολοσσιχοί 
(«tpjiapivoi ίπποι, ους χρατουσιν άπο τών χαλινών γυροΙ νεανίαι. 
Ούτοι ευρέθησαν εν ϊτει 1589, φέρουσι δε επιγραφην ψευδεπίγραφον 
ίηλουσαν δτι εποιήθησαν ύπο του Φειδίου καΐτου Πραξιτέλους' κατά 
τννα παράδοσιν εποιήθησαν ούτοι έν άγώνι τών δύο καλλιτεχνών, ον 



Digitized by LjOOQIC 



80 ΕΛΛΗΝΙΚΟΙ ΜΕΣΑΙΩΝΙΚΟΙ ΜΤΘΟί 

θέ(Μΐ ην ή άπιιχον^ις του Άλίξάνίρου δα(Αάζοντος τον Βουχέφαλον* 
Έτερα παράδοσις παλαιτέρα, άπαντώσα εν τή^ κατ* την IB' έχα- 
τονταιτηρίδα γιγρα(Χ(χένι,) συνταγιχατίφ Mirabilia Urbis Romae^ 
αναφέρει ότι έπαρου<ηάαθη9χν ποτέ τή^ αύτοχράτορι Τιβεριφ δυο νέοι 
φιλόσοφοι γυροί, οΐ άγιοι Πραξιτέλης χαι Φειδίας. Ό αύτοχρχτωρ 
τους είδε (ατ* απορίας καΙ ηρώτησε διατί περιήρχοντο ούτω γυροί. 
Ούτοι δ' άπεχρίναντο αύτή^, δτι είσΐ γυ;Ανο{, διότι εις τους οφθαλ- 
(ΐ,ούς των π31ν (χυ^τηριον άποχαλύπτετοα, χαΐ το παν παρου^ζεται 
αύτοίς γυ(Ανον χαΐ δτι δύνανται έπι λέξει να έπαναλχβωσι πάντα λό• 
γον δν χατ' ίδίαν ηθελεν εΙπει καΐ αυτούς τους ρχιαιτάτους διαλο- 
γΐ(Τ;ιθυς αυτού. ΆντΙ δε πάσης ίλλης α;χοιβής δια τούτο ίζητη<Γοεν 
Ιν (ΑνημεΤον. ΠεκτθεΙς (ΐ,ετα δοχΐ{λα<τίαν περί της αληθείας τών λόγων 
των, δ αύτοχράτωρ ϊίττησε το ρινη{λεϊον τών δύο [ΐαρ(χαρ1νων ίππων, 
εις συ(χ€ολιχην παράστασιν τών χραταιών εξουσιαστών του χόσρ,ου 
τούιου. Πάρα τους ίππους δ'ίστησε γύρους £νδρας, ών οΐ ύψω|ΐ£• 
νοι βραχίονες χαΐ οΐ γρόνθοι έ(tφQUvoυσι την άποχάλυψιν του {Μλλον- 
τος, ή δέ γυρότης απεικονίζει συ(Aβoλuώς, δτι πασαι αΐ επιστη{Ααι 
είσι γυραΐ προ τών όφθαλ|;ιών αυτών. 

Ό (ΐ.υθος ούτος προηλθεν άνα|χφ ιβόλως έχ δη{Λώδους ά[Λαθούς έζη• 
γησεως τών (Ααρ|χαρίνων άγαλ|JLάτωv, ατινα ήσαν βεβαίως περιφο»η 
χατα τον χρόνον τίζ συντάξεως τών θανμασίωτ της πόΛίως Ρώ/ίψ:* 
Παραπλήσιους ρθους άποχυήρ.ατα της φαντασίας άριθους όχλου, 
Αρεσχθ(&ένθυ εις θαυμάσια διηγη[£ατα περί υπερφυσικών πραγ{Αάτων, 
διηγουντο χαΐ οΐ βυζαντινοί περί τίνων εν Κωνσταντινουπόλει [Μνη- 
μείων της αρχαίας τέχνης, ως μαpτ^Jpoύσι τα βιβλία Γεωργίου τον 
Κωδινου xepl αγαλμάτων καΐ Jt€pl χτισμάτων τής Κωνσταιττιτον 
ηόΜως, χαΐ αΐ σύντομοι χροηχαΐ παράστασης ανωνύμου βυζαντινού 
συγγραφέως. Πολλούς δε τοιούτους μύθους έπλασε χαΐ δ χαθ'ημί; 
λαδς προς έξήγησιν διαφόρων μνημείων της αρχαιότητος, περί ών ίν 
πλάτει θα διαλάβωμεν εν ίδίφ κεφαλαίφ της Νεοελληνικής ημών 
μυθολογίας. Καίτοι δμως δ μύθος περί τών μαρμάρινων αγαλμάτων 
ην προδήλως τοπιχδς, εν Ρώμη πλασθείς, δ χ. Σάθας ζητΛ ν' άνεύρτ) 
αύτδν ytaX εν Βυζαντίφ• 'Αποφαίνεται δε μετά θετιχότητος, δτι t<v 
:» φ ή ρωμαϊκή φαντασία ρτέβαλεν εις μάγους τους δύο χαλλιτέχνας, 
( εν Βυζαντίφ επιστεύετο ϊτερος μΟθοςούχ ήττον παράξενος»• προσ• 



Digitized by LjOOQIC 



ΕΛΛΗΝΙΚΟΙ ΜΕΣΑΙΩΝΙΚΟΙ ΙΙΤβΟΙ 81 

τίβησι Se, δτι «η σύνδβσις τών όνο(Αάτων του Φίΐίίου καΙ του Προ&• 
» ξιτίλους fv τοΙς αυτοϊς (^ύβοις, ΐν τι Ρώ|χη χαΐ βν Κωνσταντίνου• 
> πόλ», ύπιριφ αίνει βτι αΐ τοιαυται Sei9i^ai|jL0veç παράδοσης (χ{αν 
» χλΙ την «ύτην ϊχουσι ττηγην». Κατά τον κ. Σάθαν λοιπόν, col 
» Βυζαντινοί επίστιυον δτι ό Φβιδίας και ό Πραξιτέλης ήσαν ούχΙ 
» γύροι φιλόσοφοι, ού^έ άγιοι, ώς οΐ P(i>|jLaToi εδόζαζον, αλλ' οντά 
» ύπιρφυσικα, fiapiiapiroi χαΐ χαΛχοΖ άνίρβς, ίυνάρνοι να ύποττώ- 
* σιν άχινδύνως την τρο(αρωτάτην τών ΐοχΐ{λασιών » . Ήν ί * η ίο• 
χΐ(&ασ(α αυτή η διχ (Λυδρου διαττυρου διχαστιχη ά'ττόδ^ζις, ήτις κοι- 
νότατη ίν τη Χ«^τιχ•?1 χαΐ τ^ βορβίφ Ευρώπη, γνωστή ii χαΐ τοΤς 
άρχαίοις "Έλλησιν, ΕΪχβν Είσαχβη χαΐ ιίς το Βυζάντιον « δπου ίφβρί 
1 το 5vo(iWC του ΦιΛίου χαΐ του Πραξιτέλους». (Cette Ordalie ρθΓ• 
tait chez les Byzantins le nom de Phidias -Praxithle). 

Προς άπόδειζιν τών λέγων του, έ χ. Σάθας φέρει την (χαρτυρίαν 
Γιωργιου του 'Αχροπολίτου, δστις αφηγούμενος τα χατα τον Μιχα•))λ 
Παλαιολδγον χαταγγελθέντα ώς συνω(χότην χατα του βασιλέως Ιωάν- 
νου του Βατατζή (1252), λέγει δτι επειδή δεν ύπηρχον οΐ (ΐ,αρτυ- 
ρουντες, ηύτρέπιστο τψ τε χατηγόρω Μαγχλαβίτη χαΐ τψ Παλαιό- 
λόγφ Μιχαήλ στρατιωτική τις άπόδειζις, ή δια (Ααχης διάπειρα* 
άλλ' επειδή ό Παλαιολόγος, χαίπερ ηττηθείς εν τχί ριονο(Ααχ(^Ε, δεν 
ώ(ΐολόγει την ένοχήν αυτού, οΐ διχασταΐ προέτειναν αύτ^ ν* αναίρεση 
την χαταγγελ{αν διά τίνος θαυρ-ατοποιίας* ην δε τοΟτο ή δια (χύδρου 
άτόδειξις. Άλλ* ό Παλαιολόγος ήρνήθη λέγων, δτι α des jongleurs 
» comme Phidias et Praxitèle^ hommes de marbre et de bronze^ 
» pouvaient seuls affronter une épreuve si terrible». Ό χ. Σάθας 
ΐ:χραπέ(χπει εις Άχροπολίτου στηλ. 1108 χαΐ 1112 της έχδόσεως 
του Migne, χαΐ παρατίθησιν επί λέζει το έπόρ.ενον χωρίον αύτου : 
€τ^ δε (χύδρου χρατησαι τερατουργου τίνος, οίος ην Φειδίας χαΐ 
Πραξιτέλης ...» 

Ό(Αολογου(χεν δτι άρχούντως παράδοξα φαίνονται ή(Λν ταΟτα, 
χολλφ δε περιεργοτέρα η πεποίθησις, (^(.εθ'ης ό χ. Σάθας βέβαιοι δτι 
τοιούτοι ανόητοι θρύλοι περί τών δύο έξοχωτάτων της άρχοαότητος 
άγαλ(Αατοποιών, ήσαν χοινότατοι εν Ελλάδι χατα τους (ΐέσους χρό- 
νους. 'Οτι Pω(jιoαoς χαλόγηρος ίγραφε χατα την IB ' έχατονταιτη- 
ρίδα, εν χρόνφ χαθ'δν πυχνος ά{Λαθίας ζόφος ισχότιζι την Εύρώπηνι 

àSAT. 1ST. ΒΤΑΙΡ, 6 



Digitized by LjOOQIC 



82 ΕΛΛΗΝΙΚΟΙ ΜΕΣΛΙΰΝίΚΟΙ ΜΓβΟΙ 

(χύθους τερατώδεις περί του Φειδίου καΐ του Πραξιτέλους, τούτο ουδέν 
εviχει το άτοπον καΐ άπίθανον. Άλλ'δταν άναγινώσκω(χεν εις βυζαν- 
τινούς συγγραφείς, καΐ συγγραφείς [χάλιστα εις χυδαίαν γράφοντας 
γλώσσαν, οίος ό Τζέτζης, θαυ(χ.ασ{ας διηγήσεις περί της καλλιτεχνι- 
κής δεξιότητος του Φειδίου, δταν έζ αυτών {/.ανθχνω(Αεν δτι έργα του 
τε Φειδίου καΐ του Πραξιτέλους, η ώς τοιαύτα υπό τών πολλών πι- 
στευό(Λενα, έσώζοντο (χέχρι τίνος και έθαυ|χάζοντο εν Κωνσταντινου- 
πόλει, πώς να συ(χ.βιβάσω[Λεν ταΰτα {/.ετα της γνώ(Λ.ης, δτι οΐ Βυζαν- 
τινοί έθεώρουν τους (χεγχλους εκείνους άνδρας τερατουργούς και γόη- 
τας, δντα υπερφυσικά, εκ (χαρ(χάρου η χαλκού ; Ή(Λ.εΤς τουλάχιστον 
φρονου(χεν, δτι ό κ. Σάθας άντΙ να έξαγάγη τοιαύτα πορΙσ(χατα εκ 
του χωρίου του Άκροπολίτου, ώφειλε {/.άλλον να {/.ψηθ^ τον πρώτον 
του συγγραφέως τούτου έκδότην Δούσαν, δστις εκφράζει την άπορ{αν 
του πώς τοιαύτα αναφέρονται περί τών επιφανέστατων εκείνων καλ- 
λιτεχνών καΐ ό|χολογεΤ δτι αδυνατεί να κατανόηση τι αίνίττεται ο 
συγγραφεύς, αν (χη ηναι οΐ λόγοι του κενά ληρή(Λατα. 

'Αλλ' εϊπεν δντως τοιούτους λόγους ό Παλαιολόγος η εγραψεν αυ- 
τούς ό Άκροπολίτης ; Το χειρόγραφον εξ ου έγένετο ή πρώτη τοδ 
κεΐ(χ.ένου εκδοσις, γραφέν ύπο Θεοδοσίου Ζυγο(Ααλα του Ναυπλιέως, 
ην κατά την (χαρτυρίαν του εκδότου εις άκρον διεφθαρ{χένον καΐ ελ- 
λιπέστατον* (exemplar ita corruptum^ tot lacunis et maculis 
oppletum^ tarn denique ab omni parte culpa amanuensis vitio• 
sum^ ut nihil minus quam historia aliqua inda elici posse 
videretur). Ευτυχώς έσώθη καΐ έτερον άντίγραφον πληρέστερον, εν 
φ οΐ λόγοι του Παλαιολόγου φέρονται ούτω : α ει δε θαυ[ΐατουργησα{ 
» [χε θέλετε, αλλ* εγώ ουκ ιψΐ τοιούτος ώστε καΐ τερατοποιίας 
7> έργάζεσθαι. Σίδηρος δε πε77υρακτω(χένος, ει εν χερΙ άνθρωπου ζώου 
» ούτος έ(Λ.πέσοι, ουκ οίδα πώς αν ου καύσειεν αύτην, ei μή πού τις 
» ίζεσται τω Φδίαία ix ΛΙΘον ή τ φ IIpa^ixiAet, îj χαΐ άπα χοΛχον 
τ> €Ϊργασταί » (1). Ταΰτα εις ούδένα βεβαίως θα φανώσι σκοτεινά καΐ 
ακατανόητα* (χόνον, ειπεν κατά τον Άκροπολίτην δ Παλαιολόγος, 
άν ητό τις λίθινος άνδριάς, έξεσ(Λένος, κατεσκευασ(Λένος υπδ του Φει- 
•δίου η του Πραξιτέλους, η χαλκούς, δεν θα έκαίετο ύπο τοΟ διαπύρου 

(4) 'Αχροπολίτ. «τ. 1112 έχδ. Migne. σ. 103 1x8. Β(ίννη«. 



Digitized by LjOOQIC 



ΕΛΛΗΝΙΚΟΙ MESAIÛNIKOI ΒΓΓβΟί 83 

ρ}ρου. Ό Φιιδιας χαΐ 6 Πραξιτέλης &èv αναφέρονται ώς τ€ρατουρ« 
γοΐ, άλλ'ώς οΐ όνθ(ΐαστότατοι των γλυπτών. Ούτω δ« παντελώς άνύ- 
ιεαρκτος εξελέγχεται 6 (ΐ^ρός {χυθοςπερί τών δια<ιη(Μι>ν καλλιτεχνών, 
«ίς ού την λάπλασιν συνετέλεσεν άρΛθης άντιγραφεύς του Άκροπο- 
λίτου, συνται^ών άνοητως το άρχικον χε{|;ιενον. "Άπορον δ(Λως φαίνε- 
ται ΎΐμΧΊ πώς ο κ. Σάθας ού {λόνον iiv επέστησε την προσοχήν του 
ιίς το χωρίον τούτο, άλλα και συνεχώνευσεν εν τ^ί γαλλική (ΐετα- 
φράσει, ην παρέθε[ΐ.εν ανωτέρω, ά[λφοτερα τα χωρία, τέ τε υγιώς 
ΐχον καΐ το πλη(Λ(Λελέστατον. 

Εξετάζων ακολούθως ô κ. Σάθας τα περί της δικαστικής αποβεί* 

ζιως Χια |jLύδpoυ υποστηρίζει δτι είναι αύτη 2θΐ[λθν ιδιάζον τφ άλβα- 

>ικφ γένει, τούτο ίε θεωρεί τεκ(£ηριον της αλβανικής καταγωγής του 

τρωτού είσαγαγόντος το (χέσον τούτο της αποδείξεως εις το κράτος 

του αύτοκράτορος Ιωάννου του Βατατζή (1). Ειτα Χε προστίθησι 

ταύτα : α Άγνοού(χεν αν η δια (χύδρου άπόδειξις τών Αλβανών 

> Κυπρίων έσχετίζετο (χετα του Φειδίου καΐ του Πραξιτέλους, ώς 

1 rxpi τοίς ΒυζαντινοΤς άπαντώσι αΐ πρώται ενδείξεις ριυθικού Φει- 

» ΐΐου. Έν τοΤς γνωστοϊς ηπειρωτικοϊς χρονικοϊς εύρηται και συγκε• 

» χυ|Αένον τι άπόσπασ(χα, (ΐεταβιβάζον ή(Λάς εις τους |ΐ.υθικούς χρ6- 

» νους. Κατά τον εν τψ άποσπάσ(χατι τούτφ περιεχό(Λένον ριυθον, οΐ 

» 'Αθηναίοι Ιπει^ψαν άποικίαν εις την χώραν τών Μολοσσών καΐ τών 

» Χαόνων υπο την άρχηγίαν *Άτλαντος τίνος, δστις είχε ριεθ * έαυτου 

«τον σοφον Άριστόβουλον, τον συ(Λ(ΐαθητην του ^Àféiila."» Οΐ 

» Αθηναίοι δε φθονήσαντες την εύδαιριονίαν της αποικίας εκείνης, 

» εξώρισα/ τους αρχηγούς καΐ {/.άλιστα τον συ(Λ(χαθητην του Φει- 



|i) Τ^ν γν<ύμΐ)ν tou ταύτην στηρ^ιι 6 χ. Σ^θας χαΐ ιις t^v 3ιαφων^αν τών βνγγρα• 
^vf χ{ρ\ της πατρ^^ς toS Βατάτ,'η χα\ ιις τ^ν σύγχυαιν τν{ς όρογραφ^ας ττ|ς MocxtSo• 
ν^ πκρα τοΤς ΒυζαντινοΤς οΓηνκς συν/χεον χατ ' αυτόν τους 'Λλβανοίις τοΤς MoxtMvtv. 
'Αλλί τ))ν διβιφων^αν Ι|ν λέγ» {)μ(Τς τουλά/ιστον δέν {δυνι(θημ€ν να διαχρ^νωμιν. Ot 
γραφείς, ών τήν μαρτυρ^αν έπιχαλιΐται λ^γουαι τον Βατάτζην Θρ^^α* 6 μέν Έφρα^• 
{«οςχβτρίΒα αυτού αναγράφει τύ Δι$υμ(^Γειχον (τής Θρ^χης), δ δέ 'Αγιορείτης Ntx<J• 
^^Η^ (Sv ηναι τίηγ)} ασφαλής συγγραφεύς τΐ{ς παρελθούσης Ιχατονταετηρίδος ) τ^ 
Άδριβνοόικολιν, ^TOt iT^pov xdXtv τΐίς Θρφιης. "Αν δέ το υπό Αεγράνδ εχδοθέν παρι• 
**** χειρ^ραφον τών χρησμών Αέοντος τοδ σοφο6 λίγει θεσσαλόν τον Βατάτζην, 
^^(p9v χειρ^γραφον τών αυτών χρησμών, oS άντίγραφον Ιχομεν προ οφθαλμών, λέγι^ 
^^ dpfxa. (Βι6λιοθι|χης τοδ Μονάχοι χώδ. Ιλλην. 551 φ. 291 «.) 






Digitized by LjOOQIC 



84 ΕΛΛΗΝΙΚΟΙ ΜΕΣΛΙυΝΙΚΟΙ ΜΥΘΟΙ 

» δίου, αγράψαντες ιΐς δλους τους τόπους, δτι thon ψβύίΤΓης καΐ 
1^ άπατεών » (1). 

α Δυστυχώς», επιλέγει ό κ. Σάθας, «το χρονικον άχέφαλον περι- 
» σωθεν ούδεν λέγει περί Φειδίου, ου το δνθ(Λα άπαξ (tovov αναφέρεται• 
» Όθεν εΙ{λεθα ελεύθεροι να υποθέσω(Αεν (!), δτι εϊχον ηΐη οΐ Άλβα- 
» vol διαπλάσει |JLυθov περί του Φειδίου, βάσιν έχοντα πιθανώς την 
* περιλάλητον διάστασιν του καλλιτέχνου προς τους 'Αθηναίους. 
7> Άνα(χφιβόλως δε κατά το αύτο (ΐυθολογικον πνευ(Λα διεπλάσθη χαΐ 
J> ή ρω{ΐ.αϊχη παρχδοσις περί του επιφανούς γλύπτου, καθ' ην ούτος 
» διέτρεχε γύρος τον κόσ{λον. Ό δ* αφελής άναχρονισ(χος της πάρα• 
» δόσεως εκείνης, ου ένεκα ο Φειδίας παρίσταται σύγχρονος Άλε- 
> ζάνδρφ τίΐ^ (χεγάλφ, ενισχύει την είκασίαν, δτι 6 (χυθος έπλάσθη 
7> ύπο τών Μακεδόνων, ήτοι ύπο των 'Αλβανών. 

τ> Ή σύνδεσις του όνό(Λατος τοδ Φειδίου τη δια (Λύδρου δικαστική 
D αποδείξει ευκόλως εξηγείται δια του Ιστορικού γεγονότος της άθω- 
» ώσεως τοΟ συκοφαντηθέντος καλλιτέχνου. Ό τον ριυθον έπινοησας 
» λαός ύπέλαβεν δτι ό κατηγορηθείς γλύπτης απέδειξε την αθωότητα 
00 του δια (λύδρου. » 

Άγνοου(Λεν τι πρώτον να θαυ[λχσω(χ.εν εν τοΤς ανωτέρω λόγοις του 
κ. Σάθα* την ευκολίαν, (χεθ'ης ταυτίζει τους 'Αλβανούς τοΤς παναρ- 
χαίοις Ήπειρώταις καΐ είτα τοίς Μακεδόσι, η την αύθαιρεσίαν αύτου 
{^ετατιθέντος διηγήσεις περί συ(Λβάντων τών ηρωικών χρόνων εις τον 
Ε' π. χ* αιώνα, εις τους χρόνους του Φειδίου. Διότι πρόδηλον οτι 
συ{Λβάντα τών (χυθικών χρόνων ζητεϊ να Ιστορήστ) το χρονικον, αφού 
αναφέρει βασιλέα 'Ηπείρου Άϊδώνιον, ήτοι τον μυθικον Άϊδωνέα, 
καΐ άφ ' ού ρητώς ση(Λειουται δτι δ γράψας την ίστορίαν τών εξ 'Αθη- 
νών αποίκων ην (χαθητης του Σόλωνος (2). Άλλα καΐ ταύτα «ν 
πάρίδω(Λεν, πάλιν δ (χυθικος τών 'Αλβανών Φειδίας εξελέγχεται ανυ- 
πόστατος. 'Οφείλεται δε και ούτος, ως δ τερατοποιδς Φειδίας τών 
Βυζαντινών, εις λάθος ά|Λαθους άντιγραφέως. Το ύπο του Πουκεβίλ 
το πρώτον καΐ είτα ύπο του Έ|Λ(Λανουηλ Βέκκερ εν τη Βυζαντίοι 
,δη(χοσιευθέν κολοβδν ηπειρωτικδν χρονικον, εξεδόθη τ<ΐ^ 1871 πληρεζ 

. (1) /ΗπβΐίκιΛίκών σ. 264, 267 Tîjç εν B<ivvTj ΙτΜηως της Βυζαντίδβς. (Κ. Ν. Σί»«ς)• 
. . (2) Αύτ. σ, 267. « Είς μαθητής τοΰ ΣΛωνος, Έπιχύδης τό δνομβ, ίγρβψιν όλίγβ; 
{νθυ|Ατ{9ΐ(ς mp\ τούτων τ«5ν Ι)ρώων ανδρών.» 



Digitized by 



Google 



Ι 



EAAHNIKOI ΜΕΣΑΙΩΝΙΚΟΙ ΜΥΘΟΙ 85 

χαι άχριβίστβρον εν τοΤς Ν£θ€Λ^ηηκοις άναΛέχζοις tou φνλολογικοΟ 
συλλόγου Παρτασσοϋ. Έν αύτ^ ouSa|jLOu άπαντα^ το δνθ(Λα '^yé^- 
ϋοζ, έφ* ου τοσαύτας επφχο&όιχησεν είχασίας ό κ. Σχθας, το δ'οΐκέΤον 
fjiùftoy έχει ώς έξης. α 'Αλλ' ό "Ατλας έχων μεθ' εαυτού τον σοφον 
« Άριστόβουλσν ώς συ(Λ.βοηθον άπο την Άφώναν » (1). 

Νθ(Λίζθ(χ.εν δτι άναλαβών ό κ. Σάθας να γράψχϊ πε^Ι τών κατά 
τους (ΐ.έσους χρόνους κυκλοφορούντων έν ΈλλζΧι (χύθων περί του Φει- 
ίίου, άντΙ vi κατανάλωση την εύφυίαν αύτου εις έπισώρευ<ήν εικα- 
σιών καΐ εις συναρμογην και έρ(Ληνε{αν ά<ιχέτων τψ θέ[ΐ.ατι (ΧΛρτυ•ρ" 
ριων, ώφειλε (χαλλον να περισυναγάγη τας παρά τοϊς βυζαντινές 
συγγραφευσι φερομένας παραδόσεις περί της εξόχου τέχνης του Φει•»• 
ίίβυ, περί του (χυθώδους αγώνος αύτου καΐ του Άλκα(Λ.ένους (Τζετζ., 
Η, 340 xe), περί της τύχης των καλλίστων έργων του και Χη της 
χρυσελεφάντινης Παρθένου καΐ του έν Όλυιχπίΰρ Διός, περί ών περιέρ- 
γους (Αυθους διηγούνται οΐ {Μεταγενέστεροι συγγραφείς, καΐ τέλος περί 
τον εις αύτον καΐ τον Πραξιτέλη άποδιδθ{Λένων έργων, εκ τών έίς 
Κωνσταντινούπολιν (ΐετενεχθέντων. Ούτω θα συνέγραφε κεφάλαιον aυ^L' 
^ληρωτικον τ95ς Ιστορίας της αρχαίας τέχνης τα (χάλιστα ενδιαφέρον, 
χαΐ θάπέφευγε την παγίδα ην έστησαν αΰτίΐ^ (χωροΙ αντιγραφείς. 



Περί της κόρης του 'Ιπποκράτους ό κ. Σάθας αναφέρει ενα (χΰθον 
εΐλη|ΐ{ανον εκ της συγγραφής του κατά την ΙΕ' εκατονταετηρίδα ζή- 
σαντος "Αγγλου περιηγητού Sir John MandeviUe (2). Ούτος έχει 
ώς έξης κατά την (χ,ετάφρασιν του κ. Σάθα : α Ό Ίττποκράτης ην 
χραταιος βασιλεύς της Κώ καΐ της 'Ρόδου (Λίνδου)• αποθανών κα- 
τέλιπε χον βασιλείαν εις την ώραιοτάτην θυγατέρα του. Ή "Άρτερς 
^βονησασα την νεαραν βασιλίδα δια την καλλονην αύτ95ς, την [χετε- 
ρρφωσεν εις ειδεχθή δράκοντα, όστις φωλεύων έν σπηλαίω της Αίν- 
ίου (;) ηρΥΐ(Αθυ τον τόπον Έπιστεύετο δε δτι αν τις κατώρθου να φι- 
λήσιρ το τέρας εις τα χείλη, ή κόρη του Ίττποκράτους άναλα(χβά.- 
νουσα παραχ^ρη[Λα την άνθρωπίνην {χορφην, θάντημειβε τον λυτρω- 
την, προσφέρουσα αύτψ την χεΤρα, τους θησαυρούς και το στέ(Χ(χααύ- 

(Ι) Νίοβλληνιχα 'AvdaocTe τ. Α' μερ. Β' σ. 9. 

(2) ^Αγνοΐίμεν διατί ό χ. ΣάΒας γράφει τςάντοτε το ^νομα ccu^oCf Maaendeviile. 



Digitized by LjOOQIC 



86 ΕΛΛΗΝΙΚΟΙ ΜΕΣΛΙΟΝΙΚΟΙ ΜΥΘΟΙ 

της. Έν τοΙς άποπειραθβΤσι τοιούτον επιχίν^υνον τόλ{Λη(Λα [i.vir)(jLo- 
νβύεται χαΐ «Ις av^pcToç Ιππότης εχ *Ρόδου (;), δστις επιβαίνων βυ• 
(χοειδους ϊττπου είσέ&υσεν εις το σπηλαιον του Χροϋςοντος. Ίίον τον 
λυτρωτην του το τέρας ήγειρε την κεφαλήν, ίνα δεχβη το φ{λη{ΐ.α' 
αλλ* ο ιπτΓος πτοηθείς ώρ{λησε προς την θάλασσαν παρασυρας τον 
άναβάτην, άρ,φότεροι δε κατασυνετρίβησαν επΙ βράχου. » 

Μη ιυρών ο κ. Σάθας το άγγλικον κεί(χ.ενον της περιηγήσεως του 
Mapdeville^ εκδοθέν το πρώτον καθ' δσον γινώσκο(χεν τ<;^ 1839,εΐχι 
προ οφθαλ(χ(5ν πάλαιαν ΐταλικην (χετάφρασιν, τψ 1478 έν Βονωνίχ 
έκδοθεΤσαν. Την εκδοσιν του πρωτοτύπου, [χη ύπάρχουσαν έν ταΐς εν- 
ταύθα βιβλιοθηκαις δεν έδυνήθη(£εν καΐ η|Jt.εΐς να συ{χ.βουλευθώ(Λίν, 
άναγκαζό(Λεθα δε νάρκεσθώ{λεν εις άπόσπασ(χχ τι ατελές, περιεχό(«- 
νον έν Tîi History of fiction του Dunlop. Τούτο διαφέρει τα (χέ- 
γιστα της ανωτέρω (ΐεταφρίσεως του κ. Σάθα, διότι ούτε Ιππότης 
εκ *Ρόδου αναφέρεται έν αύτφ, ούτε ή πόλις της 'Ρόδου Λίνδος,άλλ' 
η LangO^ ήτις έστΙν ούχΙ ή Λίνδος αλλ ' ή νήσος Κώς* είσΐ δ 'αΐ δα• 
φοραΐ αύται σπουδαιόταται, διότι έπ' αυτών στηρίζεται ό κ. Σάθας, 
δπως καταδείζγϊ την ό(Λθΐότητα τοΟ |λύθου έτέρφ ροδίφ, περί ου κα- 
τωτέρω. Μη δυ/ά(Αενοι να έζηγησω(χεν άλλως τας διαφοράς τοιύτας, 
ύποθέτθ(ΐ.εν δτι η ιταλική (ΐετάφρασις έγένετο έπΙ τη βάσει άλλου χει• 
(ΐ,ένου καΐ οΰχΐ του εκδοθέντος. *Έχει δε το πάρα Dunlop άττόσπ*• 
σ(Αα ως ίπεται. 

« Πολλοί λέγουσιν δτι έν τη νήσφ Κφ (Lango) ζή άκό(Λη η χορτ 
» του Ίττποκράτους ( Ypokras) έν σχή(Λ.ατι καΐ (Λορφη (χεγάλου δρχ- 
» κοντός, ίχοντος μήκος έκατον όργυιών, ως λέγουσι, διότι έγώ δεν 
» την ειδον, καΐ οΐ κάτοικοι της νήσου καλουσιν αύτην κυρίαν τη; 
» χώρας (Ladie of the Land). ΕΙς νέος, ουδέν περί του Δράκοντος 
» γινώσκων, αποβιβασθείς εκ του πλοίου του περιήρχετο εις την νη• 
» σον, ρι>έχρις δτου Ιφθασεν εις το σπηλαιον. Έκεϊ εϊδε jjiiav παρθί- 
» νον, ή δτΓοία τον προσεκάλεσε να έπανέλθη την επαύριον, αφ ου 
«•πρώτον χειροτονηθη Ιττπότης, δια να την φιλήση εις το στό|ΐΛ, χαΐ 
» να (ΐή φοβηθη τίποτε. — Aàv θά σου κά|JLω το παρα(χικρον χα- 
» κον, αν καΐ θά (^ε ίδης να (χ.εταριορφωθώ εις δράκοντα* διότι άν ΜΪ 
» ή θέα (ίου θα ηναι φρικαλέα καΐ αποτρόπαιος, δ(χως πρέπει να |ά• 
> θης δτι τούτο προέρχεται άττο (Μαγγανείας• (ΐ.ή άρ,φίβαλλε,δεν εΐ(Α« 



Digitized by LjOOQIC 



ΕΛΛΗΝΙΚΟΙ ΜΕΣΑΙΩΝΙΚΟΙ ΜΥΘΟΙ 87 

ϊλαφοριτιχη άπο δ τι (χε βλέπ«ς, ήτοι γυνή, καΐ αν με φιλήσης θα 
ι λίβης δλον αύτον τον Οησαυρον καΐ θα γ(νγ)ς αύθέντης (χου και αύ- 
I βέντης της νη(του ταύτης » (1). 

'Αλλ' έχτος του Mandeville^ δν (λόνον αναφέρει δ χ. Σάθας, χαΐ 
υλοι συγγραφείς (Ανη{Λονεύουσι του ριύθου τούτου, δν χωαχ6ν λέγου<η 
χχι ουχί ρό^ιον. Οΐ παλαιότεροι τούτων είσιν δ συγγραφεύς του 1<ιπα- 
ναου (ΐυβιστορη(ΐατος Tiparrov τον jievxov (Tirante el Blanco) 
va δ χατα την ΙΕ' εκατονταετηρίδα περιηγηθείς τας νήσους του Αί- 
ρωυ ιταλός BondelodOnte. Έν έπεισόδιον του Ισπανικού (Αυθιστο- 
ρόΐιιτος, γραφέντος πιθανώς τί^^ 1400, εκδοθέντος δ* έν Βαλεντίΰϊ: 
τώ 1490, στηρίζεται έπΙ του (χύθου τούτου. Ό Espertius^ πλέων 
ι'ί 'Αφρικής εις Κωνσταντινούπολη προς ΦJVZvτησιv του Τιράντου, 
άτοληφθείς υπ' άνέριων ηλθεν εις την νησον Κώ, δπου άπέδωκε τη 
χόρη του Ιπποκράτους την προτέραν (χορφήν. Αύτη έπεφάνη αΰτίξ^ 
ù:rô την (χορφην δράκοντος, ως την είχε (Μεταμορφώσει ή *Άρτε(Λΐς• 
ïùk φιλήσας αύτην δ ί•ππδτης εις το στό(Λ.α, έλυσε την ριαγείαν (2). 
Οίε Bondelmonte έκτίθησιν ώς ίζης τον κωακον (χυθον. α Dici- 

> tur etîam et affirmatur^ quod filia Hippocratis per insulam 
» ma apparat^ qua loquente tecum diu et narrante multa, 

> infortunium euum infelicem connumerat^ rogabatque saepe 
» ereatorem ut a tanta poena eam dignaretur liberare. Et^ 

> cam plura loqueretur^ non longe a paternis domibus^ la- 
» mentabilibus vocibus^ in sex vel in octo annie semel conti- 
>gi88e transformationem banc, ut a multis civibus compro- 
• hatar » (3). *Ένα καΐ ημισυν αιώνα περίπου [χετα τον Bondel- 
BKmte διηγείται τον αύτδν μΟθον δ ιταλός Porcacchi, ου το περί 
ÎÛ» δνο[Ααστών νήσων του κόσ(Λ.ου βιβλίον έζεδδθη το πρώτον τφ 
1576: « ΟύχΙ προ πολλών ετών », λέγει ούτος έν τίΐ^ περί της Κώ 
|«έ^ιιτου συγγράριατός του, « άνεφάνη εκεί {χέγιστος δφις, καταβρσ• 

(llDonlop Oeschichte der Prosadicbtungen ; deutsch. v. F. Liebrecht a. 
173-4.-.Βλ. χα\ βνωνύ(ΐου, The serpent of Cos. Lend. i878 <τ. 81-82. 

β) Παρ* Danlop, αυτ. σ. 173. — Ό συγγραφεύς οδτος «ναφ/ρει, δτι νιώτερος τι€ 
Γυλος ηριηγηΉ)^, ου Ιλη(τμ(^νη9ε το δνομα βεβαιοΤ Stt ή παρά^σις αο&ζεται Ιτκ έν Κ4>• 
Ό tt {αταφραστης αύτου Liebrecbt παραπέμπει εις Felicis Fabri Evagat. Ill• 
267 χί. Μα txT^troi 6 αυτός μ30ος. 

(3) Bondelmonte, Liber Insularam 45 (σ. 103 èxd, Sinner. Λιψ. 1824). 



Digitized by LjOOQIC 



88 ΕΛΛΗΝΙΚΟΙ ΒΙΕΧΛΙΟΝΙΚΟΙ ΜΤβΟΙ 

» χθ(ζων τα βοσκη{λατα, καΐ οΐ $ei<n^at;xoveç Φλέγον, δτι ητο η χόριο 
χ> του ΊτπΓοκράτους, η οποία ούσα (χεγίστη (Λάγισσα, ζγ} obcofXY) ύπο 
» την (χορφην έκείνην. Π«ρΙ ταύτης πολλά άξια λόγου διηγούνται οΐ 
» παλαιότεροι συγγραφείς » (1). Τέλος κατά την ΙΖ' έχατονταβττο- 
ρίδα ό Boschini γράφει τα έπό|JLεvα εν τί^ περί της νήσου Κω χε- 
φαλαίφ της υπ* αύτου συνταχθείσης περιγραφής του Αιγαίου πελά- 
γους : α Μίχρι του νυν ύπολα(χβάνουσιν ώς άληθη την άνοησίαν ταύ- 
» την, δτι η χόρη τοΟ 'Ιπποκράτους έπιφαίνεται αύτοϊς ώσεί •ητο 
» ζωντανή, και δτι τοΤς διηγείται διάφορα πράγ(χατα » (2). Άγνοου- 
(ΐ,εν αν καΐ άλλαχου γίνεται ρεία του [λύθου, δστις ύπο τοΰ*Άγγλου 
Leigh Hunt (εν τζ^ Indicator) διεσκευάσθη εις διήγη(Λα, υφ* έτε- 
ρου δε άνωνύ(Λθυ είς ποίη{Λα (3). Δυνάριεθα δριως να θεωρησω(ΐ.εν ώς 
εφθαρ{Αένην παραλλαγην όριοίου ελληνικού (Λυθου την διήγησιν του 
Στραπαρόλα, καθ* ην ή κόρη του Απόλλωνος ευρίσκετο εν πύργφ 
πολλούς θησαυρούς εγκλείοντι^ φρουρου(χ.ένη ύπο οφεως καΐ βασιλί- 
σκου, ους φονεύσαντες οΐ ήρωες ίλαβον την τε κόρην καΐ τους θησαυ- 
ρούς (4). 

Μύθοι απαράλλακτοι τ<ΐ^ έλληνικφ τούτφ περί της κόρης του Ιπ- 
ποκράτους φέρονται παρά πλείστοις λαοϊς. Ό Dunlop συγκρίνει του* 
τφ έπεισόδιόν τι του ερωτευ|;ιένου Όρλάνδου του ιταλού ποιητοΰ 
Βέρνη (Βιβλ. Β', ^σ(Λ. 26 καΐ 26) σκωτικην τίνα παραλογην (bal• 
lade) περί Κα(Χ7η(5νος, καΐ διήγησίν τίνα τών περί τα τέλη του ΙΕ' 
αιώνος γραφέντων Contes Amoureux de Jean Flore. Ό δε (Αετα- 
φραστης αύτου F. Liebrecht παραβάλλει τον (χυθον προς έπεισόδιόν 
τι του Ιττποτικοΰ [Αυθιστορή(Λατος Silves de la Selva (5). Τούτοις 
προστεθείσθωσαν παμπληθεΓς παραδόσεις τών γερ(Λανικών λαών, περί 
ών ό ΓρΙ(Χ(Λ εν τη γερ(Λανικγΐ αύτου μυθολογίί}: γράφει τα έπό(Λ.ενα: α Έτερα 
δυσχέρεια της λυτρώσεως ( τών [χαγευ^Λένων λευκών γυναικών η παρθέ- 
νων) είναι δτι οφείλει ό λυτρωτής να φιλήση τρις την παρθένον ύπο 
φρικαλέαν [χορφην παρουσιαζθ(χένην, οίαι δφεως, δροΐκοντος, φρύνου 

(1) Thorn. Porcacchi, Llsoie pia famose del monde. Venet. 4686 σ. 78 — 
Έχ τοότου Dapper, Description des isles de l'Archipel. Amsterd. 1703 <r. 177. 

(2) M. Boschini, L'Archipelago. Yen. 1658 a. 60. 

(3) The serpent of Cos, a poem. London, 1878. 

(4) Straparola, Tred. piacevole notte VII, 5. 
(5)Dttnlop,9. 174. 481. 



Digitized by LjOOQIC 



ΕΛΛΗΝΙΚΟΙ ΜΕΣΛΙυΝΙΚΟΙ ΜΥΘΟΙ 89 

βατράχου. ΚαΙ cv τ^ παλαιφ χοιηρ-ατι του Lanzelot άναφέρ£ταιτο 
ΤΛΟυτον φ(λη{Αα eîç το στό{χα Δράκοντος, δστις δια τούτου (Α6τα(ΐ,ορ- 
f&ùTOt ιίς ώραίαν γυναϊχα » (1). Παραβλητέα ττροσέτι τούτοις Ιτέρςι: 
αωτιχη ιταραλογη ττερί του κό(Αητος Tamlane καΐ της Janet χο- 
ρικής του March (2), καΐ περσικός τις (ΐυθος ττβρί βασιλέως της 
SmxTiÇ, όστις εσωσέ ιτοτε λευκον δφιν, άναλαβόντα την άρχικην (Αορ• 
^ην του, ήτις ητο Ουρανίας κόρης {Περί)* (3). 

Τίιν άρχην τών τοιούτων μ,ύθων δυνάριεθα νάναζητησω(ΐ.εν εν τοϊς 
«αλαιτάτοις τών άρίων έΟνον παρ* οίς κοινόταταί είσιν αΐ διηγήσεις 
χ^ριθεαινων, η δαιμ.0ν(ων παρθένων, αιτινες (χετα ποικίλας ρ.ετα(Αορ- 
^ωσιις, εις δράκοντα καΐ εις άλλα θηρία, υποτάσσονται εις την έξου• 
ffîxv του διώκοντος η έρω[^νου ανδρός. Έν τ?) ap^aic|C ελληνική |χυ- 
ίολογί* ό (λάλιστα é|JLOlάζωv τψ νεφτέρφ τύπφ τών ριύθων περί λυ- 
τρώσεως δρακοντθ[χόρφων παρθένων έστΙν ό περί αρπάγης της Θέτι- 
δος ύπο του Πηλέως (4)• σχετικοί δ* είσΐ καΐ οΐ (χυθοι της συλλήψεως 
του Πρωτέως ύπο του Μενελάου (5) και του Νηρέως ύπο τοΟ Ήρα- 
χλίους (6). 

Ό Dunlop εικάζει δτι εις την διάπλασιν τοιί κωακου [χύθου συνε- 
τίλισε το ονο{Αα του υΙου του Ιπποκράτους Δράκοντος' τοΟτο φαίνε- 
τχιή|λΐν πιθανώτατον, διότι ου [χόνον υΙος Ιπποκράτους αναφέρεται 
Αράχων, άλλα και ό πατήρ αύτου ούτως έκαλεϊτο κατά την (χαρτυ- 
piflDr συγγραφέων τινών, καΐ έτερος Δράκων |Λνη(ΐ.ονεύεται ίγγονος 



(1) Grimm, Deatsche Mythologies 921 (809-810 V IxS.) — Έχτός δέ τών 
w4te6tou μνημονβυομ/νων συγγραφέων βλ. κβΐ Mannhardt Wald. u. Feldkulte II 
«• 63.— Rocbbolz, Aargauer Sagen cv Zeitscbrifl f. deutsche mytbol. II 9. 
Î25-7.— Résie, Hist, des sciences occultes τ. 1 σ. 203-3. — Gubernatis, Die 
Tbiere In der indogerm. Mytb. deutscb. v. Hartmann, τ. II α. 660 χ.^. 

(î) W. Scolt, Minstrelsy of Scottiscb barders. τ. II σ. 193. 

(9 Hammer, Rosenol σ. 161-4. 

(4) Βλ. Σοφοχλ. Ιν Σχολ. «ς Πινδ. Ν6|ΐ. Γ, 60 (μδτα|ΐ(ίρφ. εΙς δράκοντα). Πρβλ. 
ttt Ποΰβαν., Ε, tf) ', 1 έν άπ£ΐχον^€ΐ ιη\ της λάρνβίχος του ΚυψΛου* «χαΐ άπο vf^ χ£ΐ- 
Ρ*ΐ % βέηδος ^ςΙκ\ τον Πηλ/α ΙβτΙν &ρ{ΐων ». — Τών περί Πηλέως χα\ Θέτιδος μί- 
"•» «Λλέ λ(/ψανα χερκοώθησαν Ιν παραδ<{«σι του χβθ' ήμας λαοδ, περί ών θα δη• 
ΡββΜέβϊβμεν άλλαχοο. 

&)Oiw. Δ, 365-570. 

(6) Άπολλοδωρ., Β. ε', 11. 'Απειχον^αβις έν ϊργοις της πανάρχαιας Ιλλ. τέχνης 
^ ^ Milebbofer, Die Anf&nge der Knnst. 1883 σ. 185. 



Digitized by LjOOQIC 



90 ΕΛΛΗΝΙΚΟΙ ΜΕΣΑΙΩΝΙΚΟΙ ΜΤΘΟΙ 

τοΟ ΊπίΓοκράτους χαΐ πάπττος δ{Λωνύ[Αθυ ιατρού (1). Ή τοιαύττη it 
συγχώνιυσις (jiuOixâv παρα&όσ£ων (Λετα της Ιστορίας ανδρών επιφα- 
νών εστί συνηθέστατη. Άλλα χαΐ το ε'ν τ9ΐ νησφ Άσκληπιεϊον καΐ 6 
εν αύτ()^ τρεφό(Αενος βεβαίως δφις, θα συνετέλεσαν εις την (Αορφωσιν 
του (ΐΟθου• Χιότι κατά τους (Μεταγενεστέρους χρόνους, δτε ή (χνη{χη 
του όνο(χαστου Ιερου καΐ τοδ δράκοντος θα 77αρέ(χ.ενεν άκ^Λαία, η φαν- 
τασία του λαοΟ [χεγαλοττοιουσα πάντοτε τα πράγ(Λ.ατα, δπως κατα- 
στηση θαυριασιωτέραν την παρχδοσιν θα συνέδεσεν αύτνί τον κοινό- 
τατον (χυθον περί της όφεομόρφου παρθένου. *Άλλως δε αΐ μυθώδεις 
παραδόσεις περί τών 'Ασκληπιείων δεν ήσαν σπάνιαι κατά τους χρι- 
στιανικούς χρόνους. Ούτως εν συναζαρίφ της άγιας Παρασκευής ό 
'Ασκληπιός παρίσταται ως βασιλεύς, ΐχων δράκοντα φοβερώτατον, 
έ{χφωλεύοντα Ιζωθεν της πόλεως, φ παρείχεν εις βρώσιν τους κατα- 
δικαζθ(χένους εις θάνατον. Τούτον τον δράκοντα, καπνούς έζερ£υγό- 
μενοιν, έ(;ιφυσησασα ή αγία καΐ σταυροκοτυηθείσα, ηνάγκασε (^έγα συ- 
ρίξαντα να διαρραγη καΐ νάφανισθη εκείθεν (2). Έν έτέρφ δε συνα- 
ζαρίφ (Λνη(Λ.ονεύεται δράκων του έν Λαοδικείί;: 'Ασκληπιείου ίχων εί- 
κοσι τυηχών πλάτος καΐ όγδοήκοντα (Λ,ήκους (3). 

Άλλ'όκ. Σάθας, πλανηθείς ίσως εκ της ιδέας δτι ο περί της κόρης 
του Ιπποκράτους (Αυθος είναι ρόδιος, άλλαχου αναζητεί την άρχην 
αύτου. Ώς εΪναι γνωστόν εκ τοΟ Βιτρουβίου, (Π, 8) *Αρτε(Λΐσία ή 
βασίλισσα της Καρίας, νικησασα τους Τοδίους εστησεν έν 'Ρόδφ 
τρόπαιον της έαυτης νοιης, ποιήσασα δύο χαλκά άγάλριατα, ών το 
εν (Αεν απεικόνιζε την *Ροδίων πόλιν, το δ* έτερον έαυτην, στιγ|Λα- 
τίζουσαν την πόλιν. Έν τφ |Λετά ταύτα χρόνφ οΐ 'Ρόδιοι αδυνατούν- 
τες να καταστρέψωσι το τρόπαιον, καθιερω{/.ένον δν, περιέβαλον αύτο 
δια τείχους ύψηλου καΐ έκάλεσαν το χωρίον άβατον. Στηριζό(Λενος δε 
δ κ. Σάθας εις δσα ό Γάλλος περιηγητής Thevet (1575) γράφει περί 
αρχαίου τίνος (Λνη[χείου, δπερ οΐ 'Ρόδιοι ελεγον δτι (Λετακο(Λ.ίσθη ύπο 
τών Ιττποτών εκ τη ς. Χερσονήσου της Δωρίδος (Καρίας), εικάζει δτι ή 
παράδοσις τών κατοίκων άνεφέρετο εις το ύπο της Άρτερσίας Ιδρυ- 
θέν |Ανη(Λείον. Το ovof^a της 'Ρόδου, λέγει προσέτι, «κατά την έτυ- 

(1) Σου^. έν λ. Δράχων. 

(2) ΜηναΤον Ίουλ. 26. 

(3) ΜηνβΤον *0χτω6ρ. 8, 



Digitized by LjOOQIC 



ΕΛΛΗΝΙΚΟΙ ΜΕΣΑΙΟΝΙΚΟΙ ΜΥΘΟΙ 91 

» (ΐολογίαν του Bochart, φοινικιστί (Gesirath - Rod) (noftaivai νη^ον 
» δφεων, άν δ'η 6τυ|χολογ(α αβτη £Ϊναι όρΟη, ή της Καρ{ας βασί- 
1» λισσα, χαθο ση[ΐ3;τις την βγίνωσχε βεβαίως, χαΐ ού^εν χωλύει ή(χοΙς 
» vi υποθέσω(χεν, δτι το άγαλμα της 'Ρόδου είχε σχέσιν τινά προς 
1 την μορφην οφεως. » θεωρεί δε πιθανόν, δτι επΙ τγ} βάσει του γε- 
γονότος τούτου η φαντασία του λάου παρέπλασε το άγαλ{/.α της *Ρο- 
ί(ων πόλεως εις την όφεό(Λθρφον χόρην του Ίττποκράτους• καΐ δτι το 
ονθ(ΐα της εκ φθόνου (Λετα|Λθρφωσάσης ταύτην θεάς *Αρτέ(Λΐδος, εστίν 
αύτο το της Άρτερσίας παραφθαρέν. 

'Ορθώς δ;ιως ποιον ο κ. Σάθας ^Lιτk πολλών ενδοιασ(χών προτεί- 
νει τας εικασίας ταύτας. Το ύπο του Γάλλου περιηγητοΰ άναφερό- 
|uvov άρχαϊον (Λνη(Λεϊον ην Γσως λίθινη σαρκοφάγος, ώς συνάγθ(ΐΛν εκ 
της περιγραφής αύτου. *Άλλως δε ή της Καρίας βασίλισσα ουδέποτε 
ητο δυνατόν νάνεγείργ) [χνημείον κατά τους κανόνας της φοινικικής 
'^ijy^ii "Ο (^ωίλλον έπΙ τη βάσει τών ετυμολογιών του έβραιθ(χανους 
Βοχάρτου, δστις καΐ εν αυταϊς ταϊς έλληνικωτάταις λέζεσι πειράται 
νάνεύρη σημιτικας ρίζας. Ή μετά τον σύζυγον αύτης Μαύσωλον άπο 
του 352-350 π. Χ. βασιλεύσασα της Καρίας 'Αρτεμισία σφόδρα άμ- 
φίβολον αν ητο σημιτικής καταγωγής, βεβαιότατον δμως καΐ Ιστο- 
ρικώς μεμαρτυρημένον δτι έκαλλιέργει μετά ζήλου τα ελληνικά γράμ- 
ματα καΐ την έλληνικήν τεχνην. Ή πρωτεύουσα του βασιλείου της 
'Αλικαρνασσός ην έλληνικωτάτη ' ή δε προς έξύμνησιν του θανόντος 
βυζύγου της θείσα αγώνα ελληνικών λόγων, καΐ τους επιφανέστατους 
τών Ελλήνων τεχνιτών μετοικαλέσασα προς οίκοδομήν του Μαυσω- 
λείου, είναι πιθανόν, δτι εν μνημείφ δπερ ήγειρε προς καταισχύνην 
τών 'Ροδίων προέκρινε τους τερατόμορφους τύπους της ασιατικής 
τίχνης; Το όφεόμορφον άγαλμα της 'Ρόδου θα έθεώρουν βεβαίως γρι- 
φώδη παράστασιν εστερημένην εννοίας οΐ πολέμιοι αύτης, οιτινες δεν 
συνεμερίζοντο την γνώμην του Βοχάρτου περί της ετυμολογίας του 
ονόματος της νήσου των, άλλα παρήγον αύτο εκ του ^όάου ή του 
poiâiov, ώς έμφαίνουσι καΐ τα εν τοϊς νομίσμασιν αυτών σύμβολα. 
Νομίζομεν δ' άναντίρρητον, δτι το άγαλμα της 'Ροδίων πόλεως ην 
^£ποιημένον κατά τον συνηθέστατον τύπον της προσωποποιίας πόλεων 
ÎMU δήμων, δηλονότι απεικόνιζε την Τύχητ τών 'Ροδίων. 

Ό κ. Σάθας ταυτίζει προσέτι τον κωακον μυθον, δν στηριζόμενος 



Digitized by LjOOQIC 



92 ΕΛΛΗΝΙΚΟΙ ΜΕΣΑΙΩΝΙΚΟΙ ΪΓΓΘΟΙ 

βίς την ρΐΛρτυρίαν του ιταλού (^εταφραστου τοδ Mandeville ύπολαρι- 
βάνει ρόδιον, μετά του ροδίου (ΛυθοιΓ περί του φόνου (Λβγάλου δρά- 
κοντος, εν σττηλαίφ της νη<του φωλεύοντος, ύπο του Dieudonné de 
Gozon (1342), τοΟ ριετα ταύτα (χεγάλου μαγίστορος του τάγ(ΐατος 
τών Ίωαννιτών γενο(Λένου (1). "Οτι ή διηγησις ιτερί της άνδραγα- 
θίας του Ιππότου, ήτις ύπο πολλών Ιστορική νομίζεται, είναι {λυθώδης 
άποδείκνυται, κατά τον κ. Σάθαν, εκ της τταρα τψ Mandeville 
παραδόσεως, δστις καίπερ περιηγηθείς την νήσον είκοσιν ετη περίπου 
προ του χρόνου, καβ* ον {λυθολογεϊται δτι έφονεύθη ό δράκων, διη- 
γείται δ(Λ.ως σχεδόν άπαραλλάκτως την αύτην ύπόβεσιν. Μόνην δε 
διαφοραν απ' αλλήλων ευρίσκει ό κ. Σχθας ταύτην, δτι εν φ παρά 
Mandeville Ιππότης και ίππος θνήσκουσι, πεσόντες εις την θάλασ- 
σαν, κατά τα^ χρονικά του τάγ[Λατος τών Ίωαννιτών, ό Ιττπότης άπέ- 
κτεινε το θηρίον. Εις το (Λεταίχ|Λΐον δ[Λως τών δύο διηγήσεων, εύρηται 
κατά τον κ. Σάθαν, συνδέουσα αύτλς παλαιά τις τοιχογραφία εν 
'Ρόδφ, εν ή απεικονίζεται ό ίττπος επτοημε'νος καΐ προς την θάλασσαν 
τρέχων (2). 

Το |Jt.υθώδες. δ|ΐως του εις τον (Λέγαν (ΐαγίστορα άποδιδθ{/.ένου άθλου 
άποδείκνυται νο(ΐ.ίζθ(Αεν ούχΙ εκ της κωακης παραδόσεως, ήτις ώς και 
παρακατιόντες θα ΐδωμεν έστΙν δλως άσχετος αύτφ, αλλ' εξ άλλων 
ένδείζεων πειστικωτέρων καΐ ασφαλέστερων. Ή παλαιότατη (χνεία 
της εν *Ρόδφ δρακοντοκτονίας εύρηται, καθ* δσον ή(Λεϊς τουλάχιστον 
γινώσκομεν, εν χειρογράφφ χρονικφ του 'Ελευθερίου, ^οδίου (Λοναχου 
θανόντος τψ 1545, ήτοι δύο ακριβώς αιώνας (χετα την άνάρρησιν του 
Gozon εις μέγαν [χαγίστορα• αναφέρεται δ' εν αύτίΐ^ ό του δράκοντος 
φόνος απλώς άνευ λεπτο(χ.ερειών (3). Κατά το 1637 ό Thevenot 
είδεν εν [χι? πύλη της *Ρόδου (porte de la marine) καθηλωρνην 

(!) Ό χ. Σάθας πβρβτεέμτυβι εις Hammer, Hist, de Tempire oltoman τ. ΠΙ β. 
^73 (τής Ιλληνιχης μίτβφρ. τοδ χ. Κροχιδα τ. Π σ. 495). 

(2) Έν τζ τοιχογραφία^ ταύτη, %)f ex τουρχιχης τινός οιχίας άντέγραψβ πιστώς β Rot- 
tiers (Monumens de Rhodes 1828 πίν. 28) ουδαμοδ φαίνεται θάλασσα. Ό ΐκκος, 
πεσίίντος του αναβατού, συνωδά τ^ παρά Vertot διηγτ[σει, τρέχει αδέσποτος «ν τξ «" 
διάδι* £λλ(ι>ς δ' £σχετα ^ως τώ παρΛ Mandeville μύθω εισίν δ τε παριστάμενος θερά- 
πων χα\ ot δύο χύνες του Ιππ<ίτοϋ. Ό χ. Σάθας εΪ/ε προ οφθαλμών άτελ^στερον αντί- 
γραφον δημοσιευθέν» χατα τ^^ν παρά Bottiers ευκ^να, έν Lacroix, Ues de la Grèce 
π{ν. 22. 

(3) Παρά Rpttiers, Description des monumeus de HbPd9!l*B|ryi^.f8^ 9, 245. 



Digitized by LjOOQIC 



ΕΛΛΗΝΙΚΟΙ MESAIÛNIKOI ΜΥΘΟΙ 93 

την χβ^λην του θηρίου (1)• την χ€φαλην ταυτην eîSe περί τα τέλη 
του ΙΖ' αιώνος καΐ 6 φλα(ΐΛνδ6ς πβριηγητης Δάππερ (2), ίσώζετο 
α (χέχρι του 1837, καΐ πολλοί τών περιηγητών βλέποντες αύτην 
επείθοντο δτι δντως ύττηρζε ποτέ ο τρο(Λερος βράχων (3). 

Έν εχτάσει ΧνηγεΤται την Ιστορίαν τοΟ εν *ΡόΧφ φόνου του ίρά- 
χοντος ύπο του Gozon, (λετα πολλών (χυθιχών λεπτο(λερειών, 6 χατα 
τας άρχας της παρελθούσης έχατονταετηρίΧος ( 1 726 ) γράψας την 
Ιβτορ{αν του τάγριατος τών Ίωαννιτών Vertot (4)' τούτου δε την 
ΐιηγησιν παρέλαβον πολλοί μετ'αΰτον συγγραφεΤς (5). Ύπάρχουσιν 
οΐ φρονουντες, δτι η διηγησις δεν είναι παντελώς έ(ΐτερη(χένη l<rropi- 
χης βάσεως, έπάγοντες εις ένίσχυσιν τών λόγων των την επΙ του τάφου 
του Dozon άπειχόνισιν της δραχοντο(Λαχίας (6) χαΐ την ύπο τοΟ Rot- 
tiers εύρεθεΤσαν τοιχογραφιαν , ην υπολα(χ.βάνουσι γραφεΐσαν υπό συγ- 
χρόνου τψ μεγάλφ ριαγίστορι έχε(νφ ζωγράφου. *Αλλ* δτι ύπηρχε 
τοιαύτη παράστασις έπΙ του προ [^αχρών χρόνων χαταστραφέντος τά- 
φου του Dozen ούδα(ΛΟθεν βεβαιουται, άπιθανώτατον δε δτι η τοι- 
χογραφία είναι του ΙΔ ' αιώνος* ως δυνά(Λεθα να εΐχάσω[Λεν έχ της 
τή^νης αύτίΐς είναι πολλί}^ (ΐεταγενεστέρα. "Ετεροι πάλιν λέγουσιν δτι 
ο [χυθος επλάσθη εχ της έν τη πύλη άνηρτη[Λένης χεφαλής, ήτις ην 
χατά τινας χαρχαρίου, χατ' άλλους δε χροχοδείλου, χαΐ ύποθέτουσιν 



(!) Thevenot, Voyages 3• éd. Amsterdam, 1727 %tf. 73 σ. 371-2. 

(2) Έν Πύλτ) *Λγ^ου Γεωργίου. Dapper, Description des isles de rArchipel. 
Amsterdam, 1703 σ. 98. ( Ό αυτός διηγιίται κα\ τα χατά ττ^ν δραχοντοχτον^αν ). 

(3) Ό Berg (Die Insel Rhodus. 1864 σ. 90) λέγ» οτι χατά τας μαρτυρίας γι- 
ρ(!ντων, ή χ<φαλή έν τω ύπερΟύρω της π(Λ(ως του άγ. 'Ιωάννου ε6ρισχο(χένη χατέπ€θΐ 
χατ« τήν έλληνιχήν έ/κανάστασιν. Τούτο δμως είναι αναχριβίς, δι^τι ιΤδον αύτην τω 
1828 ό Bottiers (ένθ. άν. σ. 236) χα\ τ&> 1831 οΐ Michaud χαΐ Poujoulat (Cor- 
respondance dOrient τ. IV <ι. 21 ). 01 τελευταΤον περί tîJç vifaou 'PdÎou γράψαν- 
t^ Biliotti et Cottret (L1le de Rhodes. Rhodes, 1881 a. 152) βεβαιοδαιν Ζτι το 
jipoviov έσώζετο μέyJ5ι τοϋ 1837, χαθηλωμένον έν τξ πύλΐϊ d'Amboise, ^ε àvoixofio- 
μου(&ένου του φρουρίου έρρ^φη. — Ό Dumont (Voyage du Levant) δατις μέχρι τής 
μεταβάσεως του εις Tdâov έθεώρει μυθώθη τήν περ\ του Οοζοπ διτ(γησιν, έπε^σΟη περί 
τ^ς αληθείας οτε είδε τήν χε^ήν (Michaud αύτ.) 

(4) Vertot, Histoire de Tordre des Johannites. τ. II βιβλ. V. σ. 24 χ. έ. 
{bf Eug. Flandin, Rhodes χεφ. 6. — Darche, S*. Georges, σ. 174 x.l.— t Περί 

τοδ έν Τίίδω^εως. » (Πανδώρ. τ. Δ'). — Κ. Ν. ΣάΟας, περί δυο δφεων έν *ΙλισσάΙ 
τ. α: (1868) <τ. 237-238.— Schiller's, Der Kampf mit dem Drachen (Ballade). 
(6) Michaud et Potgoulat ένθ. άν. IV σ. 22. 



Digitized by LjOOQIC 



94 ΕΛΛΗΝΙΚΟΙ MBSAIÛNIKOI ΙίΥβΟΓ 

δτι το çoveuGiv τέρας ην χροχόδηλος êx της γείτονος Αιγύιττου |ατα- 
χο(ΐ.ισθεΙς εν ερ(ΐ.ατι πλοίου (1), η δτι η χεφαλη άπέ(ΐ.εινεν εχ σχελε- 
λετοΟ χροχοδειλου, οίους συνείθιζον να εχθέτωσιν εν τοις χαταστη(ΐα• 
σιν αυτών οΐ παλαιοί φαρ(ΐαχοποιο{ (2). Τέλος ό Βιλιώτης εν τφ νεω- 
τάτφ αύτοΟ περί *Ρό8ου συγγρά(Λ(Λατι υποστηρίζει έχθύ(χως την άλη- 
Οειαν της Χιηγησεως, αναφέρει 8ε χαι παρίδοσίν τίνα τών βη{χ^ρινών 
'Ροδίων, ήτις δ(Λως ούΐα(χ.ώς φέρει τα στοιχεΤα δη(Λώδους παραδό- 
σεως, είναι δε απαράλλαχτος σχεδόν τη άφηγησει του Βερτώ- Κατά 
την παράδοσιν ταύτην το τέρας έφώλευεν εν σπηλαίφ πάρα το Σαν• 
τουρλή, τότε Maupae χαλου(ΐ.ένφ• ην δ'ώσεί χροχόδειλος (λέγας, 
δ(ΐ.οιος ταΤς ριεγάλαις σαύραις, αιτινες όρώνται εν θέρει επΙ τών πα- 
λαιών τοίχων έχτος δε τών ποδών χαΐ τών ονύχων είχε χαΐ δύο (u• 
χρας πτέρυγας• είχε δε χεφαλην (ΐαχραν χαΐ πλαχωτην, ώτα η(ΐ.ιόνου, 
•πυρίνους όφθαλ(ΐ.ούς, (ΐέγεθος ιττπου χαΐ σιδηρόχρουν φολιδωτόν δέρ(ΐ.α' 
ό αύτος δ 'αναφέρει χαι παράδοσιν τίνα τών εν τη νήσφ Τούρχων, 
παντελώς διάφορον της τών Ίωαννιτών δτι δηλαδή εΙς δερβίσης 
άναλαβών να εξολόθρευση τον λυ(χαινόρ(.ενον την Τόδον δροιχοντα, 
έφόρτωσε τεσσαράχοντα δνους [υ ασβεστον χαΐ έφερεν αυτούς πλη- 
σίον της φωλεας του δράχοντος* ούτος χατεβρόχθισε υποζύγια ριετ* 
τών φορτίων των, άλλ'δτε δπως χατασβέση την δίψαν του επιεν εχ 
του παραχεΐ(ΐένου έλους, ηναψεν η άσβεστος χαΐ Ιχαυσεν αυτόν (3). 

Έχ τών ανωτέρω χαταδείχνυται, δτι ό (Λυθος περί του ροδίου δρά- 
χοντος ανάγεται εις τον χύχλον τών (λύθων περί δροιχοντοχτόνων ηρώων, 
ου ό αρχαιότατος τύπος εύρηται εν τοΤς υροις του /Ρίγ Βέδα, τοΙς 
ύ|Ανουσι την νίκην του *Ίνδρα χατα του Vritra. Ό χύχλος ούτος 
άσχετος ών Tîfi ίτέρφ περί όφεο[λόρφων παρθένων, εις δν ανάγεται ό 
χωαχός (ΐΟθος περί της χόρης του Ίττποχράτους, περιλα(ΐ.βάνει πα|χ• 
πολλούς (ΐ,ύθους της αρχαίας ίλληνιχης (Μυθολογίας. Τούτων Ιχανα 
λείψανα περιεσώθησαν εν τοπιχαΐς παραδόσεσι του χαθ*ημ•άς λάου, 

(1) Ross, Inselreisea τ. Ill σ. 94. 

(2) Berg, Die Insel Rhodus σ. 86 χ. I. — Βλ. χαΐ τους Ιξΐ!ς (ΐυγγραφείς otttvtf 
παραδέχονται (βτοριχήν 6πωσδι{ποτ8 βάσιν του μύθου : Lacroix, Iles de la Grèce 9. 
156-157.— Rottiers, Description des monumens 1830 σ. 239-245. — Gué- 
rin, Rhodes σ. 45. — Salverte, Des sciences occultes. Not. A. $. 10. — Π. 
Λάμπρον Iv Πανδώρα τ. Iç' σ. 402. 

(3) BiliotUlvO.av. α. 146-155. 



Digitized by LjOOQIC 



ΕΛΛΗΝΙΚΟΙ ΜΕΣΛΙυΝΙΚΟΙ ΜΤΘΟΙ 95 

ων χυριώταταί «ίσιν ίκτος τών περί Χραχοντοκτόνων αγίων καΐ iS(q: 
ToG άγιου Γδωργιου, αΐ περιβίβλ7)(ΐ.έναι ούτως είπεΤν Ιστορικόν χρίσ(ΐ.α' 
ούτως ίν Τραπεζουντι πιστεύουσιν, δτι ό βασιλεύς 'Αλέξιος, πιΟανώ- 
τατα ο Γ ', άπέκτεινε δράκοντα έριφωλεύοντα εις άποστασιν ώρας άπο 
της πόλεως, εζ ου καΐ η πλησίον ττηγη εζ ης έπινε το θηρίον dpaxor• 
χοχίγαδοτ ρ.έχρι ση(ΐ.ερον όνο(Λάζεται (1). Έν Κεφαλληνία κατά τίνα 
παρίδοσιν δύο αδελφοί Βρεσκχνοι καλού(λενοι έφονευσαν τφ 1^09 
^οβερον δράκοντα φωλεύοντα εν τφ δάσει του αγίου Νικολάου εις το 
Άνε(ΐοδουρι^ κατατρώγοντα δε κτήνη και ανθρώπους• ώς άναφίρει 
επίση(ΐ.ον ?γγραφον του τότε προβλετττοΰ Φαντίνου Μαλιπιέρου, δι'ού 
παραχωρείται εν φέουδον τοΧς άνδραγαθησασιν άδελφοΤς «ό φονευθείς 
Β δράκων εξισουτο κατά τον δγκον (ΐε δύο βόας, καΐ κατεβρόχθιζεν 
* ευκόλως όλόκληρον ανθρωπον το (ληκος αύτου ητο Ιπτα πηχών χαΧ 
1 èU: ίχάστην των τζΜνρών ΒΪχε fUar ητέρυγα* κατεκάη δέ προ τοΟ 
» ναού του άγιου Νικολάου » (2). Έν τφ Μεγάλφ στη^λαίφ τηζ 
'Αχαίας αστραπή έζακοντισθεΤσα εκ της εικόνος της Παναγίας, ήτις 
χατα την παράδοσιν έγράφη ύπο του Εύαγγελιστου Λουκδ, ίκτεινε τον 
ίν τφ σττηλαίφ φωλεύοντα δράκοντα (3), ου το κρανίον φυλάσσεται 
άχό|ΐη εν τη (Αονη, διότι ου προ πολλών ετών (ΐοΙ το επέδειξαν οΐ 
(«ναχοΐ. Συνελόντι δ * είπεΧν εν πάση σχεδόν γωνίΰ^ της Ελλάδος 
εύρηνται τοιούτοι (ΛυθοΓ και έν αύτη τη Κψ διηγοϋντο κατά τους 
χρόνους του Bondelmonte παρό[Λθΐόν τίνα (4), προς δν (χαλλον καΐ 
ούχΙ προς τον ρόδιον έδύνατο ό κ. Σάθας να συσχετίση τον περί της 
χόρης του ΊτΓττοκράτους. 

Ό Ταούλ Τοσετ(5) εικάζει δτι ό ρόδιος (Λυθος περί του δρακον- 
τοκτόνου )ππότου έττήγασεν εκ του παλαιού περί Φόρβαντος, δστις 
|αταπε{ΐ.ψα(ΐ.ένων τών 'Ροδίων κατά (χαντείαν άνΛλε τους ύπερ(ΐ.εγέ- 

(1) Fallmerayer, Fragmente aos dem Orient. 1845 τ. 1 σ. 140. — Τριάντα• 
fuUi^, ot Φϋγά8€;. Άθ. 1870 σ. 38. 

(2) Κ. Ν. Σάθβς Ιν 'Ιλισσώ τ. Α' σ. 238-9.— Βλ. πδρΑΐηψιν τοδ έγγράιροο Ιν 
ΑΙνω (πιριοδ. Κεφαλληνίας) Ιτ. Α'. 'Ιαν. 1883 σ. 317-319. 

(3) [Κ. Οιχον(^μου] Κτιτοραόν ^ προνχυνητάριον tijç !ιρας μοντίς τοδ Μιγάλου 
Σιηιλαίοϋ. Ά6. 1840 σ. 48. 

(4) Bondelmonte σ. 103 Ιχδ. Sinner. 

(5) Eaoal Rocbette, Hist, critique des colonies grecques τ. I σ. 339. Πρ6λ• 
ttl Hammer κν6. όν. 



Digitized by LjOOQIC 



96 ΒΛΑΗΝΙΚΟΙ MESAIÛNIKOl ΜΥβΟί 

θ»ς οφιις, τους πολλούς τών εγχωρίων διαφ θείραντας, χαΐ την νη(Τον 
ηλ£υθέρω9€ του φόβου (1). Νοριίζθ(ΐ.εν δτι ούδε(χ{α άνάγχη νάνατρέ- 
ζω[λεν Εις χρόνους απωτάτους, δπως άνεύρω^χεν την άρχην του νεω- 
τέρου ^οδ{ου (ΐ.ύθου' ούτος είναι Ισως ιδιαιτέρα (ΐορφη, τοττυιον εν 
*ΡόΧ<ΐ> προσλαβουσα χαροικτηρα, του κοινότατου καΐ γνωστότατου 
(Αυθου περί του Χρακοντοκτόνου άγιου Γεωργίου. Την είκασίαν ταύ- 
την^ενισχύουσιν αΐ σωζό(ΐενοα εν 'Ρόδφ είκόνες του άγιου, αΐ έπΙ των 
χρόνων της κυριαρχίας τών Ιττποτών ποιηθεΤσαι. *Έν τίνι άναγγλύφφ 
απεικονίζεται ό άγιος κτείνων τον Χρχκοντα, κάτωβεν Χ'αύτου είσΐ 
γεγλυ(Α(ΐ.ένα τα οίκόση{Αα πολλών Ιπποτών (2). Παλαιά Χέ τις τοιχο- 
γραφία απεικονίζει αύτον ΐφιττπον φονεύοντα τον δράκοντα, φέροντα 
α πανοπλίαν Ίωαννίτου Ιππότου (3). Ευχερέστατη δ 'ην η εν ταΤς 
παραδόσεσι του λάου (ΐετάπτωσις του εν σχη(Λατι Ιττπότου αγίου 
εις άληθη Ιττπότην του τάγ(ΐ.ατος. 



Προτού να περάνω(ΐ.εν τον λόγον άναγκαΤον κρίνω[λεν να προσβέ• 
σω(ΐ.εν ολίγας παρατηρήσεις εις όσα ό κ. Σάθας γράφει περί της λα- 
τρείας του Άχιλλέως καΐ τών περί αύτου (Αυθων κατά τους (χέσους 
χρόνους• διότι εκ τούτων έρ[λώ(ΐ.ενος έπαναλα(ΐ.βάνει δσα καΐ προγε• 
νεστέρως Ιγραψε περί του προς τους κατοίκους της κυρίως Ελλάδος 
[Αίσους τών βυζαντινών καΐ εις εθνολογικά πορίσ(ΐ.ατα καταλήγει ουχί 
άσφαλη καθ * ηρ•οΙς. 

Οι περί Άχιλλέως (χυθοι ως αποφαίνεται ό κ. Σάθας, ήσαν δια- 
δεδθ(ΐ.ένοι εν Ήπείρφ, εν Άκαρνανί^ και εν 'Αττική. Γνωστόν, προς• 
τίθησιν, δτι διά του Ιεροφάντου ΝεστορΙου ή λατρεία αύτου εισήχθη 
εις 'Αθήνας κατά τάς αρχάς (γράφε περί τά τέλη) της Δ' έκατον- 
ταετηρίδος• το δε φάσ(Λα αύτου επιφανεν παρά το άγαλ(Λα της Προ- 
(/,άχου έφόβησε τον Άλάριχον. 'Αλλά τά γεγονότα ταύτα άναφερό- 
ρ,ενα εις χρόνους, καθ' ους οΐ 'Αθηναίοι ένέριενον πιστοί εις την πά- 
λαιαν θρησκείαν, ούδα[λώς άποδεικνύουσιν δτι οΐ περί Άχιλλέως (αΟ- 
θοι διετηρηθησαν καΐ παρ ' αύτοΤς έκχριστιανισθεΧσιν. 'Επίσης άβά- 

(1) άκίδωρ. Σίχβλ., Ε, 58. — Hygin.,Poet.A8tr. 14. 

(i) Berg, Rhodus six. 13 σ. 91. 

(3) Rottiero, Moaumeos de Rhodes nh. 61. Desoription σ. 370. 



Digitized by LjOOQIC 



t^ 



ΕΛΛΗΝΙΚΟΙ ΜΕΣΑΙΩΝΙΚΟΙ ΜΤβΟΙ 97 

Λ(ΑΟν εστίν , δτι α εν αύτφ τφ Βυζαντίω άπαντώσιν Ιχνη της λα- 
β τρείας του Άχιλλέως. » Ό χαλκούς άνδριάς του αυτοκράτορος 
Ιουστινιανού, δν αναφέρει προς βεβαίωσιν των λόγων του, αποδεικνύει 
[ΐόνον δτι ό ποιησας αύτον καλλιτέχνης έ(Λΐ(/.ηθη τον καλλιτεχνικον 
τύπον των αρχαίων παραστάσεων του Άχιλλέως, έπό[Λενος τη συνη- 
διία προγενεστέρων καλλιτεχνών, οϊτινες άπεικόνιζον Ρω(Λα{ους αυτο- 
κράτορας κατά τον τύπον θεών, θεαινών καΐ ηρώων. Το περί του 
άν^ριχντος τούτου χωρίον του Προκοπίου είναι σαφέστατον, καΐ δεν 
ίπιΐέχεται άλλην έξηγησιν, ως η λατινική (Λετάφρασις αύτου, εν ή γι- 
νιται χρη<Λς της λέξεως cultus, Χύο διάφορα πρχγ(Λατα ση[χαινού- 
σ/ΐζ, στολην και λατρείαν. "Εχει δε το χωρίον του Προκοπίου ώς 
έξης: « ^σταλται δε Άχιλλεύς ή είκών ούτω γαρ το σχη(^ί.α καλου- 
« σιν δπερ ά[Λπέχεται. » (1) 

Ή των Ελλήνων έ(Α{Λονή εις τα πάτρια προεκάλεσεν ώς είκος, την 
άντίδρασιν της Εκκλησίας, ό δε έπίση[Λθς κόσ(Αος του Βυζαντίου έπε- 
τίοετο κατά τών κατοίκων της Ελλάδος και ύβριζεν αυτούς, κατά 
τον κ. Σάθαν. α Προς τον σκοπον, » λέγει, ατού να έζαλείψωΤην άπ6 
» της (Λνή|χ.ης του λαού παν Ιχνος της αρχαίας παραδόσεως προέ- 

> βησαν και (/.έχρι του ση(Λείου του να έπινοήσωσι (χύΟους ύπερ- 
Β γελοίους. Το πρώτον τότε κατηνέχθη τραυ(χα βαρύ κατά της υπε- 
» ρηφανίας τών Ελλήνων (χαθόντων δτι οΐ πρόγονοι των ήσαν κοι- 
D vol κακούργοι. Δια του ηκιστα ευσυνείδητου καλά[Λου τών Βυζαντι- 
» νών ό τάλας εκείνος *Λχιλλεύς [Λετε[Λορφώθη αίφνης εις ώ(Αθν Σκύ- 
»δην, απελαθέντα δι ' έγκλή[Αατα της Σκυθίας. Κατά τον Τζέτζην, 
» ο εξόριστος ούτος έβασίλευσεν εν *Άργει τώ Πελασγικώ* βυζαν- 

> τιακή δε τις παρένθεσις εν τη βίβλω Στεφάνου του Βυζαντίου (Λετέ- 
ϊ θέσε το "Αργός εκείνο εις Σκυθίαν. *Αφ* ου δε τοιούτον ήκολούθουν 
)ί συστη(Λα, εύνόητον είναι διατι οΐ καθ* δλον τον [Λεσαίωνα έγκαυ- 
» χώ[]ΐενοι δτι ήσαν αληθείς "Ελληνες παρίστανται ύπο τών βυζαντι• 
» νών (ΐύθων ώς απόγονοι Σλάβων καΐ Βουλγάρων. 'Αφού δ άκραι• 

> φνέστατος τύπος "Ελληνος, ό Άχιλλεύς έγένετο Ταυροσκύθης, τί 
» θχ ήσαν οΐ απόγονοι αυτού ; Την άπόκρισιν εις το ερώτη(Λα τούτο 

> παρέχει ή(ΐ.ΐν αφελής χρονογράφος, δ Ιωάννης Μαλάλας: (σελ. 97 

> Bonn.) Τώτ Âeyojurwr Μυριαδόνων tort, rvrl âè Λ^γομέτωτ 
(1) Προχόπ., Λ. χτιαμ. Α, 2. τ. Γ' σ. 182 Βονν. 

àEAT. 1ΕΤ. ΒΤΑΙΡ. 7 



Digitized by LjOOQIC 



98 ΕΛΛΗΝΙΚΟΙ ΜΕΣΑΙΩΝΙΚΟΙ ΜΤβΟί 

» BovJγάρωr, Σοφώτερος τούτου συγγραφεύς ο Ιωάννης Τζέτζης 
» βεβαιοϊ δτι οΐ Μυρ[Λΐ$όνες ήσαν μ.ίγμ,% Ουνων και Βουλγάρων (Ού- 
» νων, Βουλγάρων στράτευ[Λα των Μυρ[χν$όνων άγων.) Άλλ* έπι- 
» ληρθείς δσων είπε, προστίθησι κατωτέρω, δτι οΐ (χεν Βούλγαροι 
» ήσαν οΐ παλαιοί Παίονες, εν φ οί Μυρ(χιΧόνες ήσαν ^Έλληνες. Άλλα 
» Μιχαήλ δ Άταλειάτης έ(λ(χένει πιστότερος εις τον βυζαντιακον ρ3- 
» Οον άποκαλών τον Υ)γε[χόνα των Βουλγάρων άρχοντα tùr Μνρ^ 
α μιοότων, » 

Ό κ. Σάθας ύπολα(Λβάνει μοχθηρίαν την ά^λάθειαν και άχρισίαν* 
αν οΐ βυζαντινοί ηκολούθουν σύστη[Λά τι, τούτο Χεν ητο σύστη(χα ίξευ- 
τελισ(χου των Ελλήνων, άλλα σύστη[Αα ανόητου εύη(Λερικης έζηγη- 
σεως τών παλαιών (Λυθων. *Ακατανόητον Χε θα ητο πώς αυτοί ίκεΐ- 
νοι οΐ συγγραφείς οΐ Μυρ(χιδόνας τους Βουλγάρους καΐ Σκύθην τον 
'Αχιλλέα ονο(Λάζοντες, άναγράφουσι διαπρεπείς άρετας αυτού, έκτος 
αν παραδεχθώ(Αεν δτι εζητουν ούχι να έζευτελίσωσι τους "Έλληνα;, 
άλλα να έζυ(Ανησωσι τους Βουλγάρους. Τον 'Αχιλλέα δ Μαλάλας 
συναριΟ|Λεΐ άλλαχου τοϊς 'Έλλησιν άρχηγοίς και την πατρίδα αύτοΟ | 
"Αργός της Ελλάδος ονθ[Λχζει (1) και έγκωράζει την άνδρείαν καΐ 
τάς λοιπάς άρεταςαύτου (2). Ό δ * εύήθης Έρ(χονιακδς, δ λέγων περί 
Άχιλλέως, εν τφ κεφαλαίφ (( περί της σηριασίας τών συναχθέντων | 
χρ€ΐττύνων ^ΕΛ,ίψωτ, » δτι εις την έπΙ Τροίαν στρατείαν 

φέρνει <5xpixt\j\iaL Βουλγάρων 
Οίγγρων τε κβ\ Μυρμιδόνων, (3) 

στρεβλώνει άλλαχου την Έλληνικήν γλώσσαν δια να έζυρ.νηση την 
άνδρείαν αύτου δια καταλήλλων επιθέτων, οίον λ. χ. το yij'ctrtou' 
βριαρόχέΐρ, (4) "Οθεν ούχΙ δπως ύβρίσωσι τους κατοίκους της Ελ- 
λάδος, άλλα δι' άλλον λόγον ονθ(χάζουσιν οΐ βυζαντινοί Σκύθην τον 
'Αχιλλέα, και τά σκυθικά καλού [χενα έθνη ταυτίζουσιν τοϊς Μυρ{αδδσιν 
ων ηρχεν δ Άχιλλεύς. "Ήν δ ' δ λόγος ούτος η (χανία προς Ιστορικην 
έρ[Ληνείαν τών αρχαίων ελληνικών (χύθων' oi βυζαντινοί χρονογράφοι, 

(1) Μβλάλβ σ. 108. 111. 129 χαΐ βλλ. Βονν. 

(2) αύτ. σ. 122. 123. 131. 132. 

(3) Μοινροφρύδου, έχλογή μνημείων, σ. 107. 

(4) Αύτ. β. 145. 



Digitized by LjOOQIC 



ΕΛΛΗΝΙΚΟΙ ΜΕΣΑΙυΝΙΚΟί ΜΤΘΟΙ 99 

^Λυμ,άζοψΐΐς την σοφιαν του εύη{ΐ.€ρικου Παλαιφάτου καΐ αύτον τον 
λέγοντίς 'Αασύριον, ίνα τον παρα<ΓΓησω<ην ως Ιστορικόν πρόσω- 
ίτ-ο έχό|«νον να πλάσωσι παραπλήσια και π£ρΙ Άχιλλέως, άφ' 
fLiXurroL ούτω ποιουντες Xev άπ6(Λακρύνοντο πολύ ττ,ς αρχαίας (/,υ• 
\ς χαραδο^βως. Ή σύνδεσις του όνό(Λατος του Άχιλλέως (χετα 
Σχι>θ€;>ν îiv εινοα κακόβουλος επίνοια των Βυζαντινών, σκοπούσα 
ΐξ£ντ£λισ{Αον των Ελλήνων, ως πιστεύει ο κ. Σάθας. Κατά τα 
tCkn ττίς Ζ' έχατονταετηρώος π. Χρ. ό ΆλκαΤοςίλεγε τον Αχιλλέα 
►τα τον Σχυθυν. 

Άχ^λλιυ, δ γβς Σκυθ^ςας μ^Βεις. (1) 

Και τούτο Χιότι κατά παλαιότατον (ΐυβον, άναφερόριενον καΐ ύπο 

χυχλιχων ποιητών (2), τον 'Αχιλλέα θανόντα άναρπάσασα ή θέτις 

ev εις την Λευκήν νησον εν τφ Εύξεινφ' ίκειτο δ' ή νήσος 

προς αρχτον τών εκβολών του Δανουβίου, προςτη άζένφ πλευρά 

Σχυ6ίχς, καΐ ην ως εκ τών περιγραφών τών αρχαίων γεωγράφων 

άγεται αυτή ή καλου(ΐ.ένη νυν Φειδονησι (3)' έ(Λυθεύετο δ* δτι εν 

έβίου ο Άχιλλεύς (ΐετα της Ελένης, και ?θυον αύτφ οΐ προ- 

>ρ|£λζό{ΐ4νοι ναυτίλοι* τους (ζύθους τούτους άναφέρουσι πά(Λπολλοι 

παλαιών συγγραφέων (4), ευεξήγητος δ' έστι ή συνφδα τφ εύη- 

συστη(χατι (ΐετάπλασις αυτών υπό τών βυζαντινών συγγρα- 

, τοσούτψ (Λχλλον καθ* όσον έκτος τών περί της Λευκής νήσου 

το του Άχιλλέως ονο(Λα άπαντδί και άλλαχου της Σκυθικής, και 

GvGfJLaTa φέρονται, οΙα \4χΙΛΛΗος αρό^ιος, ^ΑχίΙΛπος χώμη 

Oôrv πρόδηλον εινοα, δτι δεν έσχέτισαν πρώτοι το δνορια του 

\Èq{Uiiià^ (ΐετα τών Σκυθών οΐ βυζαντινοί, καΐ δτι Χεν ένόθευσαν 

χείριινα, δπως παράσχωσι κύρος εις τας ύβρεις των κατά τών 

«ν. Λέων ό Διάκονος, δν έπι τοιαύτης κακοηθείίκ καταγγέλλει 

%. Σάθας, αναφέρει ptiv χωρίον εκ του Περίπλου ως λέγει του Άρ• 

, καθ' δ ό Άχιλλεύς ην Σκύθης εκ της Μυρ(Ληκιώνος καλουρ^• 

πολίχνης πάρα την Μαιώτιν λίρην κειριένης, καΐ το χωρίον τούτο 

fl) *Α%ά9χ, 48 Bergk (i9 Mattb.) Παρ^ ΕυσταΟ., εις Δ(ον. πιριιίγ. 306. 
β Ύ=ο τοα Άρχτινου cv Αιθιοπίδι. (Φωτ. βι6λ. 239). 
(^ C. Holier, CÎÇ Άρριαν. πιρ^πλ. 32. ( Geographi Graeci minores I ϊχί. 
IhpeWvDidot). 

(I) Βλ. τάς (Αορτυρ^ας liarcta^ tfiv σνγ^ραφ ^ων παρά MûUer «ÛT, 



Digitized by LjOOQIC 



lOÔ ΕΛΛΗΝΙΚΟΙ ΜΕΣΑίυΝΙΚΟΪ ΜΤβΟί 

$€V €ύρ{σχ£ται év τφ ττερισωθέντι Περίπλφ τοΟ Άρριανου* άλλ' ό 
βυζαντινός Ιστοριογράφος δεν παρεποίησε βεβαίως χειμενα, άλλ'εξέ- 
λαβεν ίσως ως έργον του Άρριανου τινά των 8π'όνό|Λατι αύτου φερο- 
(Λενων Περίχλων του Ευ ζείνου'.καΐ τούτο λεγο(ΐ.εν διότι εν ίπιτομ^Ι 
τινι του Περίπλου του Άρριανου, επ' όνέ(χατι (ΐέν αύτου φερο(Αένη, 
άλλα και πολλας περιεχούση προσθηχας και παρε(λβολάς, αναφέρε- 
ται η πολίχνη Μυρ(Ληκιών, ης ούδα^λώς (χνημονεύει ο του Άρριανου 
Περίπλους. 

"Ηκιστα Χ * αποδεκτά φαίνονται η(Λν τα τολ^ληρα εθνολογικά συ|ΐ- 
περάσ|/.ατα, ατινα εξάγει ό κ. Σάθας εκ διδορ(.ένων τέσφ άκροσφαλών. 
Έπειδη συγγραφεύς τις των (λέσων χρόνων καλεί τους εν Πελοπόν- 
νησο Μελιγγούς Μυρ(«δόνας, ό κ. Σάθας λησ(Λθνών δσα εν τ^ αυτίί 
σελίδι γράφει περί των Βυζαντινών οίτινες Μυρ(ΐ.ιδόνας ώνόριοιζον τους 
Βουλγάρους και 4λλα σλαβικά ίΟνη, ου (ΐόνον θεωρεί τους Μελιγγούς 
γνησίους *Έλληνας, άλλα και το δνομα αυτών διατείνεται ότι είναι 
(Αετάφρασις του τών Μυρ(Λΐδόνων. Διότι οι τε Τζάκωνες και οΐ 'Αλ- 
βανοί μηΜγγόη λέγουσι τον (χύρ(ΐηκα, εξ ου ετυ(ΐ.ολογΛται καΐ το 
ovofÀa τών Μυρρδόνων. Μη{β)Μγγόη λέγουσι τον (ΐ.ύρ[ληκα και εν 
Μεσσηνίί»: , έν Κρήτη καΐ άλλαχου ϊσως* άλλα πρΙν η πολε(ληθ^ δια τοι- 
ούτων ετυ(ΐ.ολογικών όπλων η ρ(>έχρι τούδε κρατούσα γνώ(ΐη περί της 
σλαβικής καταγωγής τών Μελιγγών, άναγκαΧον ητο νάποδειχθ^α') δτι 
τοδνθ(Λα τών Μυρρδόνων ως Ιθνουςδιετηρήθηάπο τών ηρωικών ριέχρι 
τών βυζαντινών χρόνων, διότι ρ^έχρι τούδε έγινώσκθ[λεν δτι κατά τους 
Ιστορικούς χρόνους ούδεν έλληνικον Ιθνος έφερε το Svo^ia τουτο' β') 
ότι ούτως ευκόλως οΐ λαοί (Λεταφράζουσι τα ένό(λατά των, ινα δια- 
σώσωσι την λησ(Αονου(Αένην άρχικην έτυ(ΐ.ολογίαν αυτών* γ') δτι η 
ετυ(Αθλογία του όνό(χατος τών Μυρ(ΐ.ιδόνων εκ του (ΐ.ύρ(ληξ, ήτις είναι 
βεβαίως πάλαια, είναι και όρθη, διότι άλλοι παρηγον το ίθνικον τούτο 
ζνο[Λα άπο Μυρ(ΐ.ιδόνος του Διός* δ') δτι η λέξις μΒΑιγγόη εινοα ελ- 
ληνική* καΐ ε') δτι q βυζαντινός συγγραφεύς δεν ώνόριασε τους Μέλιγ- 
γούς Μυρρδόνας δια τον αύτον λόγον, δι' δν οΐ άλλοι βυζαντινοί εκά- 
λουν ούτω τους Βουλγάρους καΐ τα σκυθικά Ιθνη έν γένει, άλλα δια 
την εκ τών Μυρρδόνων καταγωγην αυτών. 



Digitized by LjOOQIC 



ΛΟΓΟΣ ΠΑΧυΜΙΟΤ TOT ΡΟΥΣΑΝΟΥ 



101 



ΈζΕτά^ ή|ΐΙν ιΐς (ΐ,ηκος ό λόγος, Χιότι καιπερ άναγνωρίζοντες την 

λην άζίαο^ του χ. Σάθα, καΐ την ειδικότητα ην έκτησατο εν τη 

i^Topucôv ζητημάτων, πα(ΑχληθεΤς έκτους ρ.έχρι τουΧε σπου- 

ις μΑλίτχς χαΐ πολ»>τΐ[ΐ,οτάτην περισυναγαγών καΐ διασώσας Ιστο- 

ύλ>ϊν, ούίαριώς δ[ΐ,ως άσ7υαζό(Λεθα την [χέθοδον, ην ζητεΧ να 

γάγτ^ tiç την Ιστορικην ερευναν. Ό κ. Σίθας φρονεϊ, δτι α [λόνον 

ccxotffiôv τολ[ΐ,ηρών κχπως είναι κατορθωτον να έξαχθη ολίγον 

ϊς εχ τΌυ χυχεώνος τών [χύθων ». Διαφωνούντες δ'αύτί;^ ώς προς 

ΐ7ρο^€παθη<τα(ΐ.εν νά77θδείζω[Λεν δτι αΐ τολ(ΛηραΙ είκασίαι σκο- 

αντί να διαφωτίσω^η καΐ άπο(/.ακρύνουσιν από της ευθείας 

5, ι&όνον ii iià της έπΐ(Αελους σΆλογης της σωζθ|χ.ένης ύλης καΐ 

βώ<ττ7)ρ«ς βασάνου ταύτης είναι δυνατόν να φθχσω[λεν εις συ(Λπε- 

txx όπ<ι>σοΟν ά<τφαλη. 

Ν. Γ. ΠΟΛΙΤΗΣ. 



ανέκδοτος ΛΟΓΟΣ 
ΠΑΧΩΜΙΟΥ ΤΟΥ ΡΟΥΣΑΝΟΥ 

ΔΕΙΣΙΔΑΙΜΟΝΙΩΝ ΚΑΙ ΠΡΟΛΗΨΕΩΝ ΚΑΤΑ ΤΟΝ Ι^ ΑΪΩΝΑ. 



Ό Παχώ(Λΐος Τουσάνος κατέ<ΓΓη κατά πρώτον γνωστός 8ια του 
Μιγγαρέλλη, ίηρσιεύσαντος εν τ<;^ καταλόγφ τών της Μαρ- 
βιβλιοΟηκης νανιοικών κωίίκων(Ι) διάφορα τών (Αίκρών αύτοΰ 
χαΐ άλλα άποσπάσ(ΐ.ατα εκ τών ε*(χπεριεχθ(Αένων κυρίως εν τψ 
'άρΛ. CXXV ίλληνικ(;^ κώλκι, δςτις κατά τίνα εν ζώτ^^ ση(Αείω- 
riynxtv εις την βιβλιοθηκην ττ^ζ μονής τοϋ μβγάΛον Γέωρ^^ίου της 
τα Κρημτά τών βουτών Ζακύνθου. Ό Χε Μουστοξύδης κατέ- 
ννωστότίρον τον άνδρα άναΧη(Αοσιεύσας εν τώ Έλληνορη- 
[ τίνα τών ύπο του Μιγγαρέλη εκδοθέντων καΐ εκδούς το πρώτον τάς 
:ήηφπ>λάς αύτου καΐ άλλα έργα. Έν τούτοις δε πίσιν εξέχει 
liio^areUi, Graeci codices maauscripti apud Nanios. 



Digitized by LjOOQIC 



102 ΛΟΓΟΣ ΠΑΧΩΜΙΟΤ TOT ΡΟΤΣΑΝΟΓ 

V) ύπο του Μιγγαρέλη το πρώτον εχ^οθεΐσχ τρίτη αύτοΰ o*u\ioL 
π€ρΙ της éx zclr Γραφωι^ ώ^ε,Ιβίας, χαί δτι ουκ αίτιοι oi ταύτας 
ctyfypafaueroi της ασάφειας, aJ.l* ή ημέτερα άμαθία χαι άμέΛεια^ 
χαί περί âioaaxaJœr, Ή ό(χιλ{α αυτή εινε χατα τοΰτο αξία λόγον 
πολλού, δτι διασώζει 7){Λΐν πλείστας λέζεις και διαλεκτικούς τύπους 
της γλώσσης τών Ελλήνων του δεχάτου έκτου αιώνος κατά το πρώ- 
τον αύτου η(Αΐσυ, καΐ δεικνύει τον άνδρα διατρίψαντα (χεν περί την 
γνώσιν της πατρίου γλώσσης, ζητησαντα δε δσον ητο εν έκείνοις τοις 
χρόνοις εφικτον την δια συγκρίσεως και Ιστορίας της γλώσσης έζηγτΐ- 
σιν τών νεωτέρων λέζεων και τύπων. Εντεύθεν δικαίως έρρήθη δτι 
« εις τον *Ρουσάνον άνηκει ή πρωτοβουλία της συγκριτικής διερευνη- 
» σεως τών κατά τόπους ίδιω^Λχτων της καθθ[χιλου[/.ένης γλώσσης, 
» ύπο του Κοραή επ* εσχάτων δια [χακρών αναπτυχθείσης» (1). 
Άλλα το περίεργον εινε δτι ό πρώτος ούτως ειπείν ούτος γλωσσολό- 
γος της νέας Ελλάδος εινε και εΙς εκ τών πρώτων (χελετησάντων 
τας προλήψεις και δεισιδαΐ[Λθνίας του ελληνικού λάου. Βεβαίως δεν 
πρέπει νάνα[ΐ.ένω(Λεν παρ * αύτου τον τρόπον της έρεύνης δν καθιέ- 
ρωσεν η ση[ΐ.ερινη έπιστη{Λη, εξετάζουσα τα πράγ[Λατα χάριν αυτών 
τών πραγ(Αάτων και ζητούσα δια της συγκριτικής (χεθόδου να έξεύρη 
την διάδοσιν καΐ έξάπλωσιν τών δη|χωδών προλήψεων και ιδεών, 
την Ιστορίαν αυτών καΐ την γένεσιν. Ή άφορ[Λη τών παρατηρή- 
σεων του *Ρουσάνου εινε άλλη τις. Ούδα[Λώς 6(Λ0ΐάζει τους συγ- 
χρόνους η(Λΐν Ιεραποστόλους οϊτινες καίπερ άπερχό(Λενοι προς διάδοσιν 
του Χριστιανισ(Αθυ εις λαούς απωτάτους καΐ βαρβάρους, (χελετώντες τα 
ηθη αυτών καΐ τα εθΐ(Λα, τας προλήψεις καΐ τας δεισιδαΐ[χονίας εκ- 
θέτουσι ταύτας άφηγη(Λατικώς ώς το πλείστον καΐ περιγραφιχώς. Ό 
'Ρουσάνος Ιχει άλλοΐον του λόγου τον χαρακτήρα. Ό Ζαχύνθιος 
(χοναχος (2) ό εθισθείς εις την πάλην προς τον ΚερχυραΤον Ίωαννί- 
κιον Καρτάνον και τα αίρετιχα αύτου δόγ(Αατα εινε κατ 'εξοχήν θεο- 
λόγος* διδ θεολογικην εχουσι χροιαν και αΐ εκθέσεις αύτου αΐ άφο- 

{\) Σάθα Νεθ£λληνΐ)ή Φιλολογία α. i50. 

(2) "Οτι ό 'Ρουσάνος ^το Ζαχύνθιος εδι^λωσε μεν ί!δη ό Μοο(ΐτοξύδης, αλλ' ιδίως 
απέδΰίξιν 6 Ζαχύνθου Νιχ(^αος δςτις δια μαχρών χ«ι πειστιχώτατα τα χατα τον Του- 
οάνον διελεύχανεν (?δ. Φιλολογικά Άνοίλεχτα Ζαχύνθου Οπό Νιχολάου Κατραμηαρχιι- 
mexojçou Ζαχύνθου. Έν Ζαχυνθιρ, 1880 οελ. 231 κ- έ.) 



Digitized by LjOOQIC 



ΛΟΓΟΣ ΠΑΧυΜΙΟν TOT ΡΟΤΣΑΝΟΥ 103 

fé^ca ti^ την γλώσ^ταν καΐ €Βΐ(λθλογ{αν των Ελλήνων κατά τον ις•' 
otôva, ας έγνώρισε ττλεύσας άπανταχόσε του Αιγαίου. Ούτως ίνα (Λεν 
άτοδείζη δτι « ούχ αίτιοι οί τας θείας Γραφχς συγγραψά'χενοι της 
βΜταφιίας, άλλ' η η(Λετίρα ά[λαθία » προκαλεί [;.εν τους άλλους έττΐ 
την (ΐ,ελέττίν της ίΧίας γλώσσης, εξερευνά δε αύτος την κατά τόπους . 
ίιασποραν των ελληνικών διαλέκτων, ινα δε ελέγξη την των πολλών 
άσέβειαν καΐ την εις τα ηθη τών εθνικών χρόνων ε(Α(Λονην καταλέγει 
τινχς τών περιεργοτχτων προλήψεων καΐ δεισιδαΐ(Λθνιών του ελληνι- 
κού λάου. Έχουσι λοιπόν αΐ γλωσσικαΐ και έθΐ(λθλογικαι αύτου μελέ- 
ται ουχί ησ'Jχόv τίνα καΐ έπιστη[Αθνικον χαρακτήρα, άλλ* υφός πολε- 
|Μκόν• είνε σοφιστικά και διαλεκτικά ?ργα ά'χύνης θεολόγου κατά 
της κοσρκης πλάνης. Άλλα καΐ τοιαύτα δντα άποβαίνουσιν ή(λΐν 
ίιδακτικώτατα δια την εν αύτοΧς έπιφαινο(Λένην γνώσιν τών έλληνι- 
χων συγχρόνων καταστάσεων, θα ήσαν δε αληθώς πολύτι;χα, αν ό 
γράφων, ως (Λοναχος κρίνων και έπικρίνων τα περί έαυτον, δεν ένε- 
φορεϊτο περιφρονητικης τίνος άποστρ,οφης προς τας λαϊκας έξεις και 
ιδέας, ήτις καταδεικνύεται εν τε τοίς άλλοις αυτού εργοις και τη 
Χυός tain: ir Benrict χαΛχογραγεΐς επιστολή, εν ή κακίζει δεινώς 
τχ εκ τών τυπογραφείων της θαλασσοκράτορος πόλεως συνήθως έκδι- 
Sofuva ελληνικά βιβλία, άτινα ήσαν κατ 'εκείνο του χρόνου ή συνή- 
θης πνευ[χατική τροφή του ελληνικού λαού. 

Τοιούτος λονπον εινε ό χαρακτήρ και της ενταύθα το πρώτον δη- 
|Αοσιευο(ΐ.ένης ανεκδότου ό(χιλίας του ΙΙαχω(Λΐου Τουσάνου, ήτις περι- 
έχεται εν τοΤς φύλλοις 4,β-9,α τού υπ' αρ. CXXV εν τη Μαρ- 
χιανη βιβλιοθήκη της Βενετίας άποκεψένου νανιακού κωδικός. 'Αντέ- 
γραψα δε ταύτην αυτόθι κατά το θέρος τού 1877. 

Αι εν τη ό(Λΐλί^ ταύτη άναφερό|Λεναι προλήψεις δεν εινε άπασαι 
άγνωστοι* και τίνες (Λεν αυτών ανέρχονται εις τους αρχαιότατους 
χρόνους, ως ορθώς παρατηρεί ό (Λοναχος Παχώ(Λΐος, άλλαι δε σώζον- 
ται Ιτι (Αεχρις ή(Λών. Άξιοση[Λείωτος δ' δ(Λως εινε ή παρρησία (Λεθ* 
ής ψέγονται εν έποχη καθ ' ην έπλεόναζον [χεν αι δεισιδαΐ[ΑΌνίαι και 
προλήψεις, άλλα σπάνιοι ύττηρχον οΐ εύπαρρησίαστοι εκείνοι οίτινες 
ανελά(ΐβανον νχ στιγ[Λατίσωσιν αύτας και να φωτίσωσι τα πλήθη. 
Αλλ* ούχ ήττον δεν ελειπον οΐ τοιούτοι άνδρες. Ως ενταύθα ό *Ρου- 
σάνος επιχειρεί να έλέγξη τους προληπτικούς ώςκακοδοξούντας, ένια- 



Digitized by LjOOQIC 




104 ΛΟΓΟΣ ΠΑΧυΜΙΟΥ ΤΟΓ ΡΟΥΣΑΝΟΥ 

χου άποπειρώ(Λ6νος καΐ vi κατάδειξη δτι'ού jxovov εις τχ δόγ^Λατα της 
θρησκείας άντέκειντο τα ί^ψχ αυτών, άλλα και εις αύτην την λογι- 
κην άντεστρατεύοντο, ούτως άλλος [Λοναχος του αύτοΰ αιώνος, Μάρκος 
όεκ Σερρών, εν πραγ(χ.ατείκ τινί ττερι βρυκολάκων σωζθ|χ.ένη άνεκΧότω 
εν Άγίφ Όρει, ην θέλω δη[Λοσιεύσει προσεχώς, έπελα{λβ άνετο του 
δυσχερούς έργου να εξερεύνηση την άφορ(Αην τών φυσικών αιτίων 
άτινα 7Γαρεξηγού(Αενα ύπο του ά[Λαθοΰς δχλου προύκάλουν τας περί 
βρυκολάκων δεισιδαίριονας αντιλήψεις. Και άνέτελλε (λεν ηδη κατά 
τον αιώνα εκείνον παρ* "Ελλησι το φως της αληθείας εν τοϊς τοιού- 
τοις καΐ ηρχιζεν ό πόλε(Λος κατά τών [Λωρών προλήψεων, ύφ* ού κατά 
[Λίκρον ουκ όλίγαι εξέλιπον. 'Αλλ' οΐ ούτως αύτας (Λαστίζοντες και 
συντείνοντες εις το εκποδών ποιησαι αύτας ηγνόουν πάντως οποίαν 
[/.εγάλην ση(Λασίαν εχουσιν αύται έξεταζό(Λεναι ούχΙ ως γεννή(Λατα 
διαβολικής επήρειας και ά|Λαθίας, αλλ ' ως λείψανα πρωτογόνων κατα- 
στάσεων του ανθρωπίνου γένους, ως ύπολειπό(Αενα τόζα κατεστρα(ΐ.- 
(χένης ύπο τών αιώνων γέφυρας ήτις (λετάγει ή(Λας εις την γνώσιν του 
αρχικού βίου της άνθρωπότητος, τών πρώτων αύτη ς θρησκειών, τών 
άρ(.ορφώτων αύτης ιδεών, τών αύτο(Λάτων (Λυθων, τών έξαπίνης εν- 
τυπώσεων τών κατά φύσιν ζώντων ανθρώπων. Άλλ'ή τοιαύτη τΐ(ΐ.η 
έπεφυλλάσσετο εις την συγκριτικην (Λυθολογίαν τών καθ* η[Λοίς χρόνων. 

Ή γλώσσα του *Ρουσάνου άττικίζει καΐ εν τούτφ τω Ιργφ καΐ ώς 
εν τοϊς λοιποΤς αύτου* άλλ' ό(Λθλογητέον δτι δεν στερεΤται ούτε άκυ• 
ρολεζιών ούτε άλλων παραπτω(λάτων , εν οίς ού σπανία και η ovojjwt- 
στικη απόλυτος. Του κωδικός δντος αυτογράφου κατά πάσαν πιθανό- 
τητα, δεν επρόκειτο νά έπιληφθώ[Αεν της κριτικής επεξεργασίας του 
κεψένου" αΐ δε ύφ* ή(χ.ών ύποση(χειωθεϊσαι διαφοραΐ του χειρογράφου 
άπο του παρ * ή[χών εκδιδοαένου κεΐ(Λένου δεικνύουσι [χαλλον τάς εις 
αύτο παρεισφρησάσας ανορθογραφίας ή τά πταίσ(χατα του καλάρ,ου 
του γράψαντος, άτινα όπωςδήποτε δεν ύττήρχε λόγος νά τηρήσω(ΐ.εν 
εν τη ή(Αετέρα έκδόσει. Ση(χειωτέον δε δτι εις τάς κακάς συνηθείας 
του γράψαντος οφείλεται καΐ ή συνένωσις της προθέσεως κατά (^ετά 
τών αύτη συντασσθ(λένων λέξεων (xazapj^ùçy χαταμότας, xatevuh, 
χαθύτΐτονς) και ό διπλούς τονισ[Λος εν τω/έή(ϋ. 

Έν τέλει δε παρατηρου(Λεν δτι δεν έπιλα{Λβανόρ.εθα της πραγ(Λα- 
τικής καΐ συγκριτικής εξετάσεως τών έν τη έκδιδθ|χένη ό(ΐ.ιλ{9ρ περι- 



Digitized by LjOOQIC 



ΛΟΓΟΣ ΠΑΧυΜΙΟΤ TOT ΡΟΓΣΑΝΟΥ 105 

γραφθ(χέν(ι>ν προλήψεων χαΐ δεισιδαι;ι.ονιών, περί ών εινε άλλοι apjAO- 
διώτερον νχ γράψωσι. 

Πράς τοίχ ίΜΙηνίζυντας χαΐ τονς τα θεϊα μυστήρια βε6ηΛoϋrτaςy 
χαΐ δτι ού del προςέχειτ τοις τζοΛΛυϊς άσεβέσιτ ovcir^ άΛΛά 
τοις svceSiciry xâr οΜγοι ύσι, 

"Ισως τισί περιττός είναι $όζω, οτι ών ιδιώτης περί ών ούχ έρω- 
τώ|Ααι ποιου(Λαι πολλάκις τον λόγον. Ους άν ήδέως ερο{(Αην, ει ή;Αεΐς 
αυτών άνεχό(Λ4θα πολλχκις βαζόντων ά ουτ* αναγκαία ούτε ώφέ- 
λΐξΐΛ, περιττά δε τίνα και βλάβης (Λεστα, πώς αύτοΙ καταγινώσκου- 
σιν ή[Αών το συ(ΐφέρον καΐ άναγκαϊον είςηγου(Λένων . ΚαΙ ταυΟ' δτι 
ανάγκη Χυοϊν Οάτερον γενέσθαι, ή χωρίζεσθαι τών κακότροπων άν• 
6ρώπων η [ΐ,ένοντα κοινών εϊν, ει καΐ (ΐή τοΤς αύτοΤς εργοις, αλλά γι 
τψ fjLTj βλέγχειν τα υπ 'αυτών γινό(χενα. Προς α είκότως άνιώμαι. 
Ούτε γαρ χωρισθηναι ύ(Αών δύνα{Ααι, ει (αυ) εζω Γαδείρων γίνω(Λαι, 
ουβ' ύραν συνερχό{χενος άνέγκλητος δόξω (τιωπών τα λεκτέα. *Άλλως 
τε ει ριεν προς αλλήλους ή καΐ ιδίως ην το άδ{κη(χα καΐ ά(Αάρτη[Λα, 
ίξην και άφ' εαυτών είδέναι τα καθήκοντα• άπερ γαρ αύτοΙ (Αίσου- 
(ΐεν συνιδεΐν εστίν ^ οτι ουδέ τοϊς λοιποϊς Ιξεστι ταύτα προξενεΤνδταν 
δε περί την θρησκείαν η το άσεβη (χ,ακαΐ (Κωδ. 5,α)ούχώς άσέβη(χα, 
άλλ' ώς ευσέβεια λογίζεται, ή(χεϊς δε ουκ άπόδη(Λ0ΐ, άλλα συ[Λπαρώ• 
(UV, πώς ού [Αε(χ.7Γτέοι ; Έπι γαρ τών άλλων ^, οίον φόνου, (Λοιχείας, 
χλοπης καΐ τών τοιούτων, δυνατόν είπερ θέλθ(χεν (λή συ[ΛπαρεΤναι, καΐ 
(ΐίλλον οτι οΐ τα τοιαύτα δρώντες ιδία φιλουσι ποιείν, έπι δε της 
βρησκείας ού τούτο. Ούτε γαρ ?ξω της εκκλησίας ανέχεται τις ιστα- 
αθαι ούτε ιδίως Ιερουργείν ούδε γαρ έν έρή(λθΐς λείπει τα (Λΐάσ(Αατα, 
w' ούτως εΙπω, αϊτών δαιρ(.όνων λατρεΤαι^ καΐ ή τών θείων περιφρσ- 
νησις. ΈπεΙ ην τις* ανακωχή, άλλ* ευλάβειας δήθεν τρ07«|>, δαΐ(χο- 
νίκη δέ τινι έπιβολ-ίΐ καΐ ταύτας καταλα(Λβάνουσιν ώς καθαρας οΐ 
ακάθαρτοι καΐ τα φίλα ποιουσιν. Ήβουλήθην ούν (χ,ισάνθρωπός τις 
γενέσθαι καΐ πάντας εξίσου μισεϊν τους τε ποιουντας τάνόσια καΐ τους 
|ί.η ποιουντας δτι ανέχονται τών πριούντων. Άλλα τούτο τέως ού 

* Κώ5. έστΙν. «χοΤςδλλοις. ^Χατ^ιΙαι, * τις. 



Digitized by LjOOQIC 



106 ΛΟ^ΟΣ ΠΑΧυΜΙΟΥ ΤΟΥ ΡΟΊΤΣΑΝΟΥ 

^ύνα(Αοα* Χι* τοΰτο προςχγω τον λόγον, et καΐ φορτικός τισι δόζω* 
ου γαρ πάντβς γφιών καταγνώσονται. 

Πολλά (Λβν ουν etdi τχ θβοστυγη άνο;ι.η[λατχ τε καΐ άσ£βη[χατα καΐ 
(ΐοίλλον τ* έν ταΤς πανηγύρδσι τβλΌύ|Χ€να. Ουδέν γαρ τα iiuXat τών * 
τών Ελλήνων η τών Ιουδαίων διενηνόχασιν et (λή τοι ev τούτφ 
(ΛΟνον δτι êxeTvot (lev [χακρίν που του βω[Λθΰ την κόπρον τών θυθ(Αέ• 
νων IpptTTTOv, ούτοι δε κύκλφ του ναού θύουσι τε καΐ έκδίρουσι^ κφχ- 
κοπρίζουσι καΐ όπτουσι,και πλήρη (Λεν τα εντός τε καΐ τα ε'κτος δυσω- 
δ(ας καΐ κν{^<π)ς,καΙ σπηλαιον οΓ(λοι ληστών ό ναός γίνεται, ουκ ανάγ- 
κης επειγούσης ως ποτ' επΙ τών Ιουδαίων ή άλλου τίνος βιάζοντος, 
άλλα καΐ εν τοϊς άδύτοις κρε'α, πανταχού δε εύωχίαι καΐ όστδΐ êppi(x- 
(Λενα^ καΐ εύναί αναίσχυντοι, λαλιαί τε καΐ θόρυβοι (Κωδ. 5, β) ούχ 
ως εν Ιερφ έστώτων, άλλ'εν (ΐακέλλφ ή καττηλείω* ή άγορδ^, πλεονε- 
ξίας δε [χαλλον ή εύσεβείας τρόπω, και ά<ριερώ|Λατα έκ τών 1ερε{ΐι>ν 
ίουδαϊκώς καΐ εύχαΐ εν τούτοις άνοίκειοί τε καΐ άπαρχδοτοι. Πέριζ Sa 
κύ[λβαλά τε καΐ σύριγγες καΐ χοροί, εν οίς δαίιχονες καΐ αύθις τΐ(ΐών- 
ται καΐ άνθρωποι ύ(Λνουνται καΐ οΐ ύ(Λνουντες άζιον [χισθόν την άπώ— 
λειαν κο(Λΐζό|χενοι. θεός δε άτψάζεται καΐ οΐ τούτφ εύαρεστησαντες 
υβρίζονται. Άλλα περί τούτων ρ^εν καΐ άλλοτε είρηται* νυν δε περί 
τών 02χ.οίων τον λόγον ποιήσθ(ΐ.αι, ων είδον ενταύθα και ήκουσα. "Εστχ 
(Λεν ούν τι τούτων δ δοκεΤ τισι θεοφιλές (χεν, ουκ ίστι δ' ούτω' θεο- 
(Λίσες γαρ άνευ λόγου τα κτίσ(Λατα σέβεσθαι. ΕισΙ γαρ οίτινες προ- 
φάσει δήθεν ευλάβειας εν τοϊς (χοναστηρίοις άφικό;Λενοι καΐ ως άγιχ- 
σ[χατι ή ύγιάσ[χατι προςερχό(ΐενοι tÇ πηγή, ου (χόνον άπαρύονται άλλχ 
καΐ θυ(Λΐώσι, πόθεν ταύτα (χαθόντες ή εζευρόντες^ ουκ οιδα, ει (χή δη 
εζ αγροικίας. *Έδει γαρ αυτούς εζετάσαι τίς ότών 'Αποστόλων ή (χαρ- 
τύρων ή οσίων ταύτα παραδεδωκώς, τίς γραφή βεβαιοί, πώς δε καΐ 
ως άγιάσ{Λατος (χεταλα(χβάνουσιν φπερ οΐ πάντοτε χρώ{Λενοι (ΛοναχοΙ 
άσθενουσιν, φευ, ούκ ίχοντες όθεν παρα(Λυθίαν εύρεΧν εν τοΤς αυτών 
πάθεσιν. 'Αφέντες τον ποιήσαντα, τοΧςποιή(Λασιπροςτρέχουσιν.Εί δε δι * 
εύχης ούτω τινών αγίων άνεδόθησαν ταυτί τα ύδατα, ουδέ ούτως ίχρήν 
ούτω ποιείν πολλά γαρ και θερ(Αά ύδατα δι' εύχης άνεδόθησαν xocl 
(AT) τοιαύτα εις χρήσιν τών δεοριένων, ίνα (Αη λέγω τα κατ'άρχας êx 
θεοΟ, οίς ούδε(Αίαν τΐ(Αήν προςνέ[Λθ(Αεν ή (Ααλλον τοιαύτην οιαν είκος 

^ τοΤς. ^exS/ppouot. 'ερρίμένα. -* χαπηλ^φ. ^έξευρώνϋς. 



Digitized by VjOOQIC 



ΛΟΓΟΣ ΠΑΧυΜΙΟΥ TOT ΡΟΥΣΑΝΟΤ 107 

τοΙς αγίοις Χι ' ών ψυχαι καΐ σώ(ΐ.«τα ύγιάζονταί τε κ«1 αγιάζονται. 
OiXi τούτο παραλείψω, 5τι εϊπερ εις τΐ(Αην τίνος αγίου η Χόξαν Χρί- 
στου τούτο ποιουσιν η άνά(Λνησιν, hit πρώτον cov χώρον εν φ τουτι 
χο ύίωρ (Κωδ. 6, α) άποχεχο[ψένον είναι οΙονεΙ τε(Αενός τι εν αύτφ 
άνεγεΤραι ώς ποτ * εν Χώναις καΐ (χηδ * εν χοινη χρήζει τφ ύΧατι χρα- 
σθαι, αν {λή τις ανάγκη δι' εύλάβειαν και ύγείαν, (χηδε προηγου[χέ• 
νως θυ(Λΐδν το ύδωρ, άλλα τας εν τφ τε(Λένει σεβασ(λ{ας στηλας, είτα 
και τα εν αύτή^ πάντα• ούτω γαρ δόξουσιν ευλογίας (Λεταλα(ΐ.βάνειν 
τίνος τό τε ύδωρ καΐ τα λοιπά εκ της των Ιερών πρώτον θυ(Αΐάσεως. 
ΙΙώς γαρ άλλως αν εζ ανίερου ανδρός η και γυναικός [χεταλάβωσι τα 
ύδατα ευλογίας ; Ει δε ούχ ίνα (χεταδώσωσιν ευλογίας, άλλ'ινα μετα- 
λάβωσι τούτο ποιου<ιιν * , ουκ οιδα πόθεν τούτο πιστώσονται; ΚαΙ γαρ 
εν τη Προβατικη ποτέ δι 'αγγέλου ιάσεις ετελουντο, αλλ* ούτε θυσία, 
ούτε θυ(ΐ.ία(χα προςηνέχθη εν τηδε, καΐ εν Σιλωχ(Λ ό ποτέ τυφλός 
άνέβλεψεν, αλλ' ού παρελάβθ(Λεν θυραν. Ου γαρ κοινή σωτηρία η εν 
τούτφ άνάβλεψις. Ότι δε ού δεϊ ταύτα γίνεσθαι δήλον εκ παλαιάς 
ιστορίας. Τίς ουκ οιδε τον εν ττ^ έρη[Λ({) ύπο Μωϋσέως κατασκευα• 
σθεντα χαλκουν δφιν, δνπερ εν ση^χείφ ειτ* ούν^ ίκρίω η σταυρφ άνέ- 
οηκεν εις άκος των ύπο τών οφεων δακνο(ΐ.ενων ; Ούτος ούν μ.έχρις 
Έζεκίου βασιλέως ετηρεϊτο εις (Ανή[ΐ.ην του θαύρίΛτος* άλλ'έπείπερ 
Ιουδαίοι τΐ|χώντες έθυ[χίων τούτφ, 6 ευσεβής ούτος βασιλεύς τούτον 
σννέτριψεν. Ότι δε ούδ' εζεστι θυ{Λΐαν τον τυχόντα, δήλον (λεν καΐ 
€Χ τών βπαναστάντων Μωϋση καΐ Ααρών επεί γαρ ούτοι φιλαρ- 
y^icf και φιλοδοξίβε ηττηθέντες άναζίως προςηλθον θεώ, ττυρία κατέ- 
χ^οντες ως δήθεν ΙερεΧς (Αετα θυ|Λΐά(Λατος, ύπο θεηλάτου ττυρος κατε- 
φλεχθησαν* δήλον δε και εκ τών περί τον Όζίαν βασιλέα Ιούδα. 
Φ*Jσιωθεlς γαρ καΐ ούτος επί τροπαίοις,είςελθών εν τώ ναώ καΐ θυ|ΐ.ιά- 
<wti βουλό(ανος έκωλύετο πάρα τών Ιερέων, άποστασίαν θεού τούτο 
χαλούντων (Κώδ. 6,β)• επεΙ δε τούτων παρήκοος ην, έλεπρώθη 
ΧΛτίί το (Αέτωπον καΐ ρ,η βουλό(ΐ.ενος εξήλθε του ναού, του θεοΰ 
έλεγζαντος αυτόν. Όθεν κάν τοϊς τυπικοΧς και διατάζεσι τής εκκλη- 
σίας εύρο(ΐ4ν παραδεδθ[χ.ένον τον Ιερέα (ΐόνον ή τον διάκονον θυ(ΐ.ιοΙν• 
ci δε χατα (χόνας ή (λή παρόντος Ιερέως έζ ανάγκης ουδέν το κωλυον 
ot[iiou θυμιαν τον προύχοντα επ' άρετη ή άζιώ()(.ατι. 
• Ποιυβιν. ^ «Ττονν, 



Digitized by LjOOQIC 



] 



108 ΛΟΓΟΣ ΠΑΧυΜΙΟΤ ΤΟΥ ΡΟΥΣΑΝΟΥ 

Ου (Λονον it τοΰτο γίνεται ίν ταΤς κρηναις και ττηγαΤς, άλλα καΐ 
βθ(ττρύχους και ετερ ' ά[ΐ.(Λατα αΐ γυναίκες άνατιθέασιν ως οΐ Έλληνες. 
Εκείνοι γάρΝύ(/.φας, Χαΐ{Λθνάς τινας ελεγον παροικεϊν εν ταΤςχηγαΤς, 
αίς καΐ θυσίας τε καΐ(ϊπον$άς προςέφερονκαΙτοΤςνεκροϊς' τους βοστρύ- 
χους άπεκειρον,ώς εττΐ Πατρόκλου φησιν "ΟίΛηρος και ίτά Όρέστου Σοφό• 
κλης. ΚαΙ έτερον τι τοιούτον ηκηκόειν εν τγ)δε t?5 έτταρχί^ γινό;ΑΛνον, 
ως εναποτίθενται τι κέρ(Λά εν τη χειρίτου τελευτησαντος δια πέραρ^α• 
ΚαΙ τούτο έλληνικον, ως φησιν Αριστοφάνης καΐ έτεροι τών Ελ- 
λήνων ποιηταί. Τούτο γαρ έποίουν οΐ ασύνετοι εκείνοι βουλόριενοι ρ,η 
σκύλλεσθαι ^ την τοΰ άποιχοριενου ψυχην άπερχθ[Αένην εις τα του ''Αίου 
οίκητηρια. ΦασΙ γαρ (Λετα το κατελθεΤν είναί τίνα λίρην Άχβρου- 
σίαν ην τίνα χρή πέραν εις τα του Πλούτωνος καΐ Περσεφόνης, καν 
(Λεν εχη^ το ναυλον ήτοι το νο(Λΐσ{Λάτιον κατ' ευθύ ταύτην περαίν τον 
Χάροντα, αν δε (λή, κοτηαίν εν τ(^ περιέρχεσθαι την λί(Λνην. Όπβρ it 
ÎV τισι τών ναυτών ίώρακα πώς αν σιγή παρέλθοιριι ; ΈπεΙ γαρ άνα• 
χθέντες έζ Αίνου εβουλό(Αεθα εις Σ(Λύρνην καταραι, οΐ ptàv ιν* εκείθεν 
το πλοΤον φορτίσωσιν, εγώ δ* δπως εκείθεν εύρων έτερον πλοΤον, την 
προς το Σίνα φέρουσαν πορεύσω(ΐ.αι *, το Λεκτον ηΧη παραπλέοντες 
άκρωτηριον^ Τροίας, ακούω τε καΐ ορώ τους ναύτας εύτρεπίζοντας Ιδε• 
σ(Λα τί^ εκεΐσέ ποτέ® παροικήσαντι η και παροικοΰντι δαίμονα ΠαποΙ 
τουρκιστί η και άραβιστί ' όνο(Λαζθ[Λέν(}>. Ηύτρέπισαν il εξ ών αύτοΙ 
ησθιον, εν πίνακι ψω(ΐ.ον θρύψαντες^ (Κωδ. 7, α) καΐ τυρον καΐ κρόρ.- 
(ΐ,υον ^ επιθέντες καΐ οίον (Λανθάνθ{ΐ.εν (ΐ.υθευό(Αενον περί Όδυσσέα πλεύ* 
σαντα είς τον "-^δην, δ καΐ έρριψαν κατά τοϋΐ πελάγους, εθνικώς επι• 
καλεσά[Λενοι, εριου (ΐηδέν επιστραφέντος, όνειδίζοντος την τούτων 
κακοπιστίαν. Άλλα ταύτα (Λεν ούτοι, ιν' ούρου καΐ αισίου άνέ(Λθυ 
τύχωσιν ούκ Ιτυχον δε, αλλ' εναντίου πνεύσαντος είς Μήθυ(Λναν 
Λέσβου κατηχθη{Αεν, εν ή και άπέβην της νηος, βδελυξά(Λενος τας 
τούτων βλασφή(Λους γνώ(ΐ.ας τε καΐ φωνας, την τε της θαλάσσης 
θύελλάν τε καΐ ζάλην καΐ την τών πειρατών έκκλίνων έπηρειαν, (Λη 
γινώσκων δ^ τας εν τη ξηρ^ έπιβησο(Αένας (λοι τρικυ(Λίας και του νοη. 
του δράκοντος ώδινθ(χένας καταιγίδας καΐ άνοδίας δια τών ύττηρετών 
αύτου. Άλλα ταύτα (χέν ποιουσιν οΐ τους τα ποιητικά βιβλία άνα- 

< χαι 8V τοίς. * σχύλβσθβι. • Ιχ«ι• * κ«ν χδν πopeύσoμΛU 
* άχροττ[ριον. • 3;οτι. ^ βρρ«6ιστΙ. β θρίψαντες. • χρ({(ΐϋθν. ' 



Digitized by LjOOQIC 



I 



ΑΟΓΟΣ ΠΑΧΩΜΙΟΥ TOY ΡΟΥΣΑΝΟΤ 109 

γινώ^χοντας ίΐΛσυροντ£ς εξ ά(λ€λ£{ας αυτών οδτβ την καθ ' η(χ31ς Γρα- 
φην άναγινώσκοντβς η γινώσκοντες, ίν' βζ αυτών ώφεληθώσιν, ούτε τα 
τών Ελλήνων (ΐυγγρά(ΐ.(ΐΛτα, ίν' εξ αυτών τι χερδησωσι, χαταγνόν- 
τες* jjÙv της τούτων πλάνης,ούτι^ίέχρη<ιτονεκλεξά(Λενοι,ώς οΐ πχλαι 
λ^άσχαλοι της χαθ ' η(λας εκκλησίας. Δει δε ιδίως χαΐ περί τών αφ * 
εαυτών πάντα γινώσχειν οίο^λένων Ιερέων είπεϊν. Ούτοι χαθάπαξ Πά- 
λαιαν τε χαΐ Νέαν Γραφην είσιν ηρνη{ΐ.ένοι, χαΐ ου (Αονον ταύτας, 
άλλα χαΐ πασαν γνώσιν λογιχην — ιλαθι, Κύριε , — ούτε θυσίαν επιστά- 
[uvoi προςενεγχεΐν ούτε {Αυστηριόν τι έτερον τελειώσαι. ΚαΙ πώς γαρ οΐ 
(ΐητε γράφειν είδότες (ΐ.ητε άναγινώσχειν [^ήτε βιβλία χεχτη(λένοι, τινά 
)ε διεφθαρ(λένα χαι 9ω[Αατίοις χαΐ γρά(Α(Λασι χαι έννοί^ οθενδηποτ' 
έρανιζό|ανοι ^ ; Διο την προοδον ποιού(/Λνος δια Χριστουπόλεως ^ 
είςηλΟον εν αύτη* χαΐ άφιχό(Λενος εν τ/ί έχχλησία, επεί γαρ χαιροςην 
της βείας λειτουργίας, ορώ τίνα ^ έπιλητττιχον χάρτην κρατούντα εν φ 
ην γεγρα{ΐ(Α.ένα α ?δει ποιεΤν περί της ιδίας επιληψίας. Μετά γουν την 
τοδ θείου (Κωδ. 7, β) ευαγγελίου άνάγνωσιν ειςάγει αύτον ό Ιερεύς 
ix δεξιών ® αυτού ενώπιον της αγίας τραπέζης, επάδων χαί τίνα τούτφ. 
'Εγώ jiiv ούτως ίδών έξηλθον της εκκλησίας. Έπΐ(χείναντες ού/ α(/.φω 
μέχρις απολύσεως καί τινας επιδέσ[Λους εν σχοινίφ ποιησαντες ύπέθη- 
χαν τη τραπέζη, είτα έτηχρίσαντες άσβέστφ καΐ τ(Αη(Λα κερά(Λθυ επι• 
θέντες, προηλθον, ποιήσαντες την τράπεζαν Κυρίου τράπεζαν δαΐ|Λθνίων• 
Έν δε Ξανθεί^, κω{Αοπόλει τινί, γενέμενος καΐ η|Λέρας τινας προς- 
[αίνας, έδεξιώσατό τις ηριας νεανίας, άρετης δήθεν έρών άλλ'έπεί 
χάχεΤ συνέβη τον Ιερέα βαπτίσαι παιδίον, παρεγένετο καΐ 6 νεανίας* 
Ουδέ γαρ ό Ιερείις ην ασυνήθης ή{ΛΧν. Έπαναστρέψαντα δε ήρ6ριην ε{ 
τι έΟεάσατο καινον εν τ<;^ βαπτίσ(χατι. Ό δ'?φη, την ριαΤαν έωρα- 
χίναι άλατος δράκα βαλεΤν έν τ^Ι κολυρ,βήθρα. θαυ(χάσας ουν της 
αίρέσεως', ως ηλθεν ό Ιερεύς, είπον αύτ<;^• τί ούτως έποίησας, δι* &λ(Λης 
βαπτίσας ; Ό δε φησί' τΐ ειχον ποιησαι, της ρ,αίας ούτω κακώς δια- 
ΐτραξαριένης; Έφην δ 'εγώ* καΐ τίς ή χρ«ία τη (iiaicjc^ τοιαύτα υπουρ- 
γών ; Έδει δε σε το ύδωρ εκείνο έκχέαι καΐ Ετερον έ(λβαλεΤν καΐ την 

* χαταγνώντίζ. ^sTtt. ^ Ιρρανιζί^μινοι. '•evtjcfa: Χριατούηολις 
^ vu ν Καβάλλα, 6 φ' f^v χαΐτο μαχρον τείχος Ιχτ^σθη 6πό Άνδρον^χου 
Πβιλα(ολ({γου βασιλέως τοί^ νέου. ^τινά. ^δεξιών, ^αιρέβιως. ^tl)V 
μβίαν. 



Digitized by LjOOQIC 



110 Λ0Γ02 ΠΑΧΟΜΙΟΤ TOY* ΡΟΪΣΑΝΟΤΤ 

έπ'αύτφ* εύχην éirciiteTv. ΚαΙέ'τιρον παρά του αύτου νεανίου ηχιοχόειν 
X4pl του προς (χητρος αύτφ θείου, Ιερέως δντος εν τη θάσφ, δτι 
βάττησι^α (ΐ,ετανοίας δίδωσι τοϊς άναγεννω{Αένοις ήτοι φωτιζθ(ΐ.ένοις* 
τοΰτο Χε άτελίς έστιν ώς το τοΟ 'Ιωάννου, (Λδλλον δε αίρετιχον, ώς 
(ΐ,η κατά χαιρον γινό(Λενον• δθεν χαΐ άβάπτιστοι πάντες οΐ τοΰτο λα|χ• 
βάνοντες ώς ξένον της άποστολιχης παραδόσεως. Τί ούν φησιν αν εξ 
άγνοιας ταύτα γίνεται; αλλ* η άγνοια αύτη εξ υπεροψίας γίνεται, 
ώς πολλάκις ειπον, ει (Λη χαΐ Ιουδαίους καΐ "Ελληνας (Λαλλον δι- 
χαιώ<ιθ(Λεν ^, εξ αγνοίας πλη(Λ(ΐ.ελοΰντας. ΚαΙ δήλον δτι ούδε 6 εξ 
αγνοίας ά{Λαρτάνων (τυγγνωστέος εκ του (τπουδαίου εκείνου [Λοναχοΰ 
του κατά άγνοιαν ψιλον άρτον νο(χίζοντος τον δεσποτικόν (Κωδ. 8, α) 
(ει (Λη γαρ οΐ πατέρες ηύξαντο υπέρ αύτου, πλη ροφό ρή σαι τούτον τον 
Κύριον, πάλαι αν απώλεσε τους πόνους αύτου), και [Λαλλον εκ του εν 
*Ιερουσαλη(Λ γέροντος , δς ην άρετη [Αεν άπάση κεκοσ(λη|χένος, εξ 
άπλότητος δε και ούτος κακώς τι των δογ(Λ•άτων φρονών, άνθ* ων και 
θεωρεΤ καθ* ύττνους τόν τε των πιστών χώρον και τών αΙρετικών καΐ 
τίνα προς αύτον λέγοντα « ει (ΐ,εν βούλει εις τον τόπον ελθεϊν εκείνον 
της αναπαύσεως, άφες τον λογισ(Λ6ν τόνδε, ει δ* ούν, (χετα τών ετέ- 
ρων άπελεύση εν ττ) άπωλεί:^)). Τί δέ ; καΐ Πέτρος ούκ η ρνησατο τον 
Χριστον δια το είπεΤν [χόνον α ούκ οιδα τον άνθρωπον ; » Τούτο σχεδόν 
άπαντες, ύπο τών απίστων έρωτώ[Λενοι περί της ιδίας θρησκείας, 
αποκρίνονται καΐ πολλοί πολλά νοουσι καΐ λέγουσι βλάσφη(Λα. Ός 
ούν αύτος λέγει, φησιν άπαντες άπολλύ(χεθα^• ούκ αφ* εαυτού ταΰτά 
φηρ. 

Τί ούν, ού φείσεται κύριος του λάου αύτου ; φείσεται ώςπερ καΐ 
τών δαΐ{ΑΟνων, είπερ ην αύτοϊς (Μετάνοια. Είπε γάρ jjloi ούχΙ θεού λαός 
περιούσιος *ΙσραηλΤται; ούχΙ πλάσ{Αα θεού πάντες άνθρωποι, και δι* 
αυτούς τα ένταυθοΤ πάντα έγένετο ; Πάντες αρα σωθήσονται ; Μη 
γένοιτο• σύγγνωθί ρ,οι βασιλεΰ, καΐ ού (λόνον δτι ού πάντες, άλλ* 
ούδ * εκ τών χιλίων εΙς. Και νόει (λοι της οίκου(ΐ.ένης άπάσης τον γυρον * 
δπόσον είναι, έπόσας δ& καΐ οίας τάς εν αύτη επαρχίας, καΐ τότε δψε* 
δτι πολλοστόν τι (χέρος οΐ ορθόδοξοι, είπερ καΐ ορθοδόξους εξ•?! τού- 
τους καλεΤν. 

Εις τρία γάρ άπάσης διηρη[χένης της οίκου(χένης, εϊς τε την Λι- 
Μν αύτώ. 3 $(χα((ύβωμιν. ' άπολλ(^ρεΟα. '^γύρον. 



Digitized by LjOOQIC 



AOrOS ΠΑΧυΜΙΟΪ TOT ΡΟΥΣΑΝΟΤ 111 

βύτ^ν, Εύρώτπιν τε καΐ Άσίαν, τλ jiiiv αύτης Ί<ΐ(ΐΛηλϊτχι χαΐ δσοι 
τούτων άχόλουθοι νέ(Λθνται, τα δέ όσοι δι'αίρβσιν της καθολικής έκ- 
χλησίας άπερρίφησαν, τα Sa παντελώς άπιστοι τίνες καΐ άθεοι ^. 
Και τούτο ίηλον (/.άλλον εκ των 7ΓΓθλε(Λαϊκών πονη(ΐ.χτων καΐ τών 
λοιπών χωρογραφικών βιβλίων, ειπερ δηλαδή σκοπησο(Αεν ποσαι 
(λοΤραι το της γης (ΐηκος καΐ πόσαι το πλάτος και πόσας τούτων οΐ 
ορθόδοζοι κατέ/ουσι• Και αΐ (χεν του (/.ηκους (Κωδ. 8, β) άπ6δυσ(]ΐον 
|αχρις ανατολών απασαι έγδοήκοντα προς ταΤς έκατον, το δε πλά- 
τος εκ (ΐ,έν του ίση(Λερινου παράλληλου τρεϊς καΐ έξήκοντα, εκ δε τών 
εγνωσ(ΐ.ενων άκρων της ένδοτάτης Αιθιοπίας, ήτις κεϊται προς δύσιν 
χεΐ(αρινην και νότον έκτετα(Αένη, έβδθ(λήκοντα καΐ οκτώ. Έκ τούτων 
ουν απάντων, άρχο(Λενου του (ΐ,ηκους άπο (Λοίρας τεσσαρακοστής 
πε|Α?ΓΓης, ήτοι άπο τών άκρων ορίων Μακεδονίας και Δαλ(Λατίας καΐ 
ΐΐαταντώντες [i(.i^pi τών τερ|Λάτων θρφκης τε καΐ Μυσίας της εν 
Εύρώπτ^, δέκα (/.οίΖραι πλέον η ελαττον. Τοσούτον δε καΐ το πλάτος 
Ιν τισιν έπαρχίαις• ϊν τισι δε το η(Λΐσυ καΐ πλεΤον καΐ ελαττον εν 
κλλαις ας κατέχουσιν οΐ ορθόδοξοι, ούδ * ούτως αργείς του κατάρ- 
ςαντος έθνους και τών λοιπών αΙρετικών. ΚολχΙς δε καΐ Ιβηρία καΐ 
'Αλβανία η και Άλανία προς ανατολάς βορεινας^ τών είρηρ.ένων επαρ- 
χιών κεί(ΐεναι εν τ9^ 'Ασία (Αεταξύ Πόντου και Κασπίας ειεν αν ίλατ- 
τον του η(ΐ.ίσεος τών καθ' ηρ^άς επαρχιών. Κατά γαρ το πλάτος το 
^λέον τριών υπάρχουσι ριοιρών , κατά το [^έσον δηλονότι Ίβηρων, 
ίπερ κείται του (χηκους (ΐ,εν εν (xoipcj: έβδθ(ληκοστη καΐ έκτη, του 
πλάτους δε τεσσαρακοστή και έκτη, οιπερ και [Λάλλον Κόλχων καΐ 
'Αλβανών καΐ Ζιγχών ευσεβέστεροι. ΕισΙ δε και *Ρώς εν Σαρ[χατί9|( 
Ευρώπης προς τψ Ώκεανφ, ετι δε και νήσοί τίνες της καθ' η|χάς 
διαλέκτου οίον Κρήτη και Κύπρος και Εύβοια και ετεραι τούτων 
ελάττους τε και έλάχισται^, άςτινας αν συναγαγών τις εις εν σ»-»γκρί- 
νειε τη εν Ίνδικη έκκεψένη νήσψ Ταπροβάνη ή τη του Άλουίωνος 
if Bpετταvίίf παρατετα|Λένη, ουκ αν εις το δέκατον θατέρας φθάσειαν 
άπασαι. 'Αλλά δέκα ρίρας άκούων την καθ'ή(Αάς, (Λη πολλήν τίνα 
είναι λογίζου. *Αν γαρ άπασαν την οικουμένην ούτως εις [Αίκρά δια- 
τά|Αης*, ούχ δσαι (χόνον αΐ προειρη(χέναι {χοϊραι εύρεθήσονται, αλλά 

^ 'Αχένβντι τοότων έν tJ ώ^: δρα. *poptvàç. 'ελάχιστοι. ^ δι«- 



Digitized by LjOOQIC 



112 ΛΟΓΟΣ ΠΑΧΟΜΙΟΥ ΤΟΥ ΡΟΥΣΑΝΟΥ 

χ(λια{ που η (Λυριαι, ου [Λονον τών άκρων και πιράτων |Χ£τρου(Λένων, 
(Κωδ. 9, α), άλλα καΐ τών [Λέ<ιων. Πλην ουν τών είρη(Λένων ουκ εστίν 
έτερος τόπος τοΤς όρθοδόξοις συνεχώς παροικουσιν. *Αρχό(Λενος γαρ 
άπο τών δυτικών [λερών Λιβύης, ήτοι άπο Μαυριτανίας, και διερχό- 
(Αενος άπασαν Άφρικην ρ.έχρις Αιγύπτου, εύρήσεις απαντάς τ^ του 
Μωί(Λεθ κεκρατη(Λένους νο[Λθθεσία, άπο δε του αντικρύ Μαυριτανίας 
προς άρκτον αρχόμενος Εύρώττης άπο Ισπανίας* και διαβαίνων Κελ- 
τογαλατίαν, Γαλλίαν^, Γερ(Λανίαν, Ίταλίαν, Πανονίαν, Ίάζυγας ρ,έ- 
χρι Δακίας καΐ Σαρ|χατίας εύρήσεις^ αύθις έτέρίο δόγ(Λατι. Άπο δε 
του άραβικοΟ κόλπου καΐ Νείλου του παραρρέοντος Αιγυπτον άρχο- 
(Αενος 'Ασίας καΐ διερχό|Λ£νος κατά ανατολάς Συρίαν, Άραβίαν*, 
Μεσοποτα{Λίαν, Βαβυλώνα, Άσσυρίαν, Μηδίαν, Περσίδα και καταν- 
τών ρΐ•έχρις Ινδίας πάντας εύρησεις Άγαρηνούς τε και Πέρσας καΐ 
τους εκ της Χεττούρας τη αύτη πλάνη προςκεΐ[Αένους. Ή δε λοιττί) 
*Ασία ήτοι Σαρ[Λάται και Σκύθαι (/.εχρις ανατολών οΐ (χεν τη αύτ?ί 
τών Ίσ(Ααηλιτών κεκράτηνται δόξη, οΐ δε καΐ παντελώς άθεοι, Άρ- 
(/.ένιοι δε εν τη 'Ασία και οΐ τούτων έπέκεινα Ίνδοι και Αιθίοπες εν 
Λιβύη Μονοφυσϊται^ τυγχάνουσι και αλλότριοι της τών Χριστιανών 
εκκλησίας όσον παρά τίνων ε(Λαθόν τε και ειδον. Ταύτα δε είρηκειν 
ϊνα (Αη τους πολλούς και άπολλυ(Λένους ^ παράδ6ΐγ[Λα εχητε, άλλα τους 
ολίγους καΐ σωζθ(χένους |Λΐ|Λησθε "^, ει δε (χή γε ίνα (Λη δίκην αύτος 
όφλησω ύπερ της (Λη προςηκούσης σιωπής. Ό δε Κύριος η(Αών καΐ 
σωτηρ Ίησους Χρίστος, οίκονθ(Λησας τα καθ*η(Αάς ως οιδε, τηρη- 
σειεν άκατακρίτους εν τη η(Λέρ:>: τη φοβερή• δτι αύτ<;^ πρέπει δόξα εις 
τους αιώνας τών αιώνων. *Α(χήν. 

ΣΠΥΡ. Π, ΛΑΜΠΡΟΣ. 



' *l9Kaylotç, ^ΓλΧΙλ^, 'ευρ^σιΐζ. ^άρροιβ^αν. ^(Jiovof υσ^ται. ^άηοΧ* 
λομένους. ^μψιΤβθι. 



Digitized by LjOOQIC 



ΑΝΕΚΔΟΤΟΝ ΧΡΓΣΟΒΟΓΛΛΟΝ 

TOr 

ΑΓΤΟΚΡΑΤΟΡΟΣ ΑΝΔΡΟΝΙΚΟΥ ΤΟΥ ΠΑΛΑΙΟΛΟΓΟΥ (1289). 

Μιταξύ τών εκ των Μετεώρων εις την εν 'Αθήναις εθνικην βιβλίο - 
δηκην [ΐετενεχθέντων χειρογρχφων χω^{%ων εύρηται καΐ το wotpi 
ΐΐόΐας εχδιδό{Αενον πρωτότυπον χρυσόβουλλον του αύτοκράτορος 'Αν- 
δρόνικου του Παλαιολόγου, έκ^εδθ[Λενον κατά Μχρτιον του έτους 
6797 άπο κτίσεως κόσρ.ου, ήτοι του 1289 (Λετα Χριστόν. Είνε ϋ 
τοΰτο είλητάριον επΙ περγα(Ληνής έχον μ/ήχος [ΐεν 2,23 πλάτος Χε 
Ο, 351, ου (JWVOV τα Ο, 251 εινε γεγρα(Χ}ΐ.ένα, του λοιπού πλάτους 
έχατέρωθεν καταλα[Αβανο(Λένου ύπο της άγρζφου φας. 

Το περιεχό(Λενον του χρυσοβούλλου τούτου εινε σαφές. Πρόκειται 
ffipi επικυρώσεως κτη{Αάτων δωρηθέντων τη εγγύς της πόλεως Φανα- 
ριού κατά την θέσιν Λυκουσχδος κει^λένη (Αονη Παναγίας της Έλεού- 
«ης- ειχον it Χωρηθη τα περί ων ό λόγος κτη(χατα εις την είρη(λένην 
(λονην ύπο της συζύγου του σεβαστοκράτορος Ίωχννου Κθ(ΐ.νηνου του 
Δούκα ήτις το (Αοναχικον ύποΧυσα σχή;χα εκλήθη Ύπο(Αθνή. "Εκειντο 
if τα κτη(Αατα ixet fiir οπουδήποτε, ήτοι περί την χώραν του Φα- 
ναριού, τίνα δε καΐ άπώτερον εν θεσσαλί:}^, αλλ* ό ακριβής προςδιο- 
ρισ[ΐ.ος απάντων δεν εινε ευχερής, δέον Χε να επιχειρηθή υπό τίνος 
τών ίθαγενυν ή τών αυτόθι παρ8πιδη{Λθύντων λογίων. Τουθ* δπερ 
γνωρΐζθ{Λεν εινε δτι ή (Λονή της Έλεούσης δεν σώζεται τήν σή(Λερον, 
άλλ' ό χυρος εν φ ίκειτο διατηρεΤ καΐ νυν τό αύτο δνθ(Λα, καλού{Αε- 
νος Αΰχσάΰα κατά παρκλειψιν ή κατχττνιζιν εν τ% προφορά^ της συλ- 
λαβής 00 της παλαιάς ^ίυχουσάάος. Κατά τχλλα ή ίρ(Ληνεία του 
χρυσοβούλλου εινε ευχερής εις τους διατρίβοντας περί τα τοιαύτα, 
ούίε παρέχει τι πλην τών γεωγραφικών όνθ[Λάτων το δυςξύριβλητον, 
άτε συντεταγ(χένον κατά τον συνήθη τύπον καΐ περιέχον πράγ(Λατα 
καΐ αλλοθεν πολλαχώς γνωστά. Άρκεϊ δε να ση[Λειώσω[Λεν τα έξης 
ολίγα. Οι πάροικοι εινε οΐ γνωστοί έναπόγραφοι τών βυζαντιακών 
χρόνων περί ών πολλάκις γίνεται λόγος h τε διαφόροις νθ|ΐ.ικαΤς 

ΔΒΛΤ. 1ST. ΒΤΑ1Ρ. 8 



Digitized by LjOOQIC 



114 ΑΝΕΚΔΟΤΟΝ ΧΡΤΣΟΒΟΥΛΛΟΝ 

συγγραφαϊς τών Βυζαντινών καΐ εν τοΤς χρυσοβούλλοις(Ι). — ^Το πάρα 
τα Τρίκκαλα λουτρον ητο βεβαίως γνωστόν τι και ούχ a<n)jAOv χτι- 
ριον, δπως ϋΐχ άναφέρηται• ό δε τύττος της λεζεως Uoezpàr έϊνε συνη- 
θέστατος πάρα τοις Βυζαντίνοις. — Περίεργοι είνε αΐ τοπικαΐ όνθ|ΧΛ- 
σίαι Πραχτικάτους, Σιριισαράτοι, Λεβαχάτοι, Ταρωνάτοι αΐ φέρουσαι 
κατάληξιν (χ,εν λατινικην, ουκ ασυνήθη πάρα Βυζαντίνοις, τύπον 5ε 
όνό[Λατος καθαρώς οικογενειακού. Δεικνύουσι Χε ή(χϊν ταύτα ούτως 
επιφανώς την γέννησιν όνο(Λάτων τοπικών εξ οικογενειακών, οϊα επήλθε 
κατά τους (Λεσους αιώνας ου ρ,όνον εν Ελλάδι άλλα καΐ εν ταΐς χώ- 
ραις της Δύσεως, ώςτε σχεδόν διστάζει 6 άναγινώσκων το χρυσό- 
βουλλον κατά πρώτον, αν πρόκειται αληθώς ενταύθα περί χωρίων τ] 
περί ανδρών. — Τα cardaÂia τα εν τη λί(Λνγι του Έζερου εινε άλι- 
ευτικαΐ λέ[Λβοι, το δε Svofxa παρέλαβον, ώς γνωστόν, καΐ οΐ Τούρκοι 
aartàJ καλούντες τα πλοιάρια. Και το (χεν δνο[Λα Έζερος φέρβι 
σηριερον το τη λίρινη παρακείμενον χωρίον NeCepdç, ή δε λίρ,νη είνβ 
καΐ την ση(Λερον (χάλα πολύϊχθυς, ούτως ώςτε οΐ κάτοικοι του χωρίου 
άποζώσιν εκ της αλιείας (2). Το δε νέον τούτο δνο(Λα της πιρί την 
λί|Ανην, την πάλαιαν 'Ασκορίδα, χώρας, δεν άπαντ^ το πρώτον εν- 
ταύθα, άλλ' εινε καΐ άλλως γνωστόν πάρα τοϊς Βυζαντίνοις (3). Καθ * 
δσον δ(Αως γνωρίζω, αύτη εινε ή πρώτη ασφαλώς δυναριένη να χρο- 
νολογηθη ρινεία του όνόριατος. — Ή δε Βούναινα αναφέρεται και ώς 
ιδία επισκοπή, τελούσα ύπο τήν [χητρόπολιν Λαρίσσης(4). Τήν δελέζςν 
âdjm πρέπει αρα να έκλάβω(ΐ.εν ώς Ιχουσαν τήν άλλως πάρα Βυζαν- 
τίνοις γνωστήν σηριασίαν της (χεγάλης διοικητικής διαιρέσεως ; Παρα^ 
τηρού{Αεν (χεν δτι εν [ΐεταγενεστέροις τού δεκάτου αιώνος χρόνοις γίνβ- 
τοιι διάκρισις της βορείου Θεσσαλίας ήτις ύπήγετο εις το θέρια Μακε- 
δονίας άπο της άευτίρας θεσσαΜας καλου(ΐ.ένης, ήτις δεν φαίνετχι 
ανήκουσα άπασα εις το θέ(Λα Ελλάδος, αφ* ου ρητώς απ* αύτης 
διαστέλλεται τού λόγου δντος περί τού (μητροπολίτου Λαρίσσης δςτις 
φέρει τον τίτλον ό ΑαρΙσσης^ ôevzipaç θεσσαΜας χάΐ πάσης *EJ^ 

(1) *Ίδ. Π. Καλλιγά πβρί ^ουΧοκαροιχίας παρά Τωμα^οις χαΐ Βυζαψζίοις Ιν 
Μιλ^ταις χαι Λ({γοις σ. 261 χ. Ι. 

(2) Γεωργιάδου Θεσσαλία, σ. 69. 

(3) "Ιδ. Parthey, Nolitiae Graec epîsc. Not. 3,497 ô Έζέρου, ϊνθβ γρ«- 
λτέον ό Έζβροΰ. 

(4) Αύτ^βι Not. »,518. 



Digitized by LjOOQIC 



ΑΝΕΚΔΟΤΟΝ ΧΡΤΣΟΒΟΥΛΛΟΝ 115 

Jaâoç (1). Άλλ' ιδία (Ανεία θέρΛτος θεσσαλικού φ6ρωνυ(Λθυ(Λένου άπο 
της Βουναίνης δεν γίνεται, εινε δε καΐ ό τόπος άστΐ{χότερος αλλωt 
θεσσαλιχών, ώςτε ά{Λφίβολον μένει αν πράγριατι υπτίρζεν εν τη βυζαν• 
τιάκη διοικήσει θέ(χα ούτω καλού[Λενον. 

Το χρυσόβουλλον σώζεται εν πρωτοτύπψ, ως ειπον, διο φέρει δια 
χινναβάρεως γεγραρ.;χένας, ώς συνήθως, τας λέξεις doyor Ινθα πρό- 
κειται περί της βασιλείας, το δνομα του (Ληνός Mapzior^ τον άριθ^λον 
της ίνδικτιωνος âevripaç και την (Λονάδα του άπο κτίσεως κόσ(χου 
Στους έξακιςχιλιοστου έπτακοσιοστου ένενηκοστου έβοόμον^ δπερ αντι- 
στοιχεί προς το άπο Χρίστου 1'289. Δια κινναβάρεως επίσης γέγρα- 
πται πλην των ανωτέρω ιδία του βασιλέως χειρί ή υπογραφή (2). 
Εκδίδων δε το χρυσόβουλλον διετή ρησα την όρθογραφίαν του πρω- 
τοτύπου, ώς πρέπει να γίνηται δταν έκδίδωνται Ιγγραφα έπίση{Αα δια- 
σωθέντα ήμ,ϊν εν πρωτοτυπώ. Μόνον δ' έστιζα καταλλήλως προς διευ- 
κόλυνσιν της κατανοήσεως τών γεγρα(Λ[Λένων. 

Τελευτων παρατηρώ ότι το χρυσόβουλλον δεν εινε γεγρα(Λ(Λένον έπΙ 
ίνος κο[Λ[Αατίου περγα[Ληνής, άλλα σύγκειται εκ τριών συγκεκολλη(Λέ• 
νων άλλήλοις. ΈπΙ δε τών κολλημάτων τών κομματίων όπισθεν άνα- 
γινώσκομεν τα έξης Jià τοϋ μεγάΛου Λογοθέτον — Θεοδώρου — του 
ΜονζάΜατος. Εινε δε γεγραμμένα ταύτα ούτως, ώςτε τα γράμματα 
διήκουσιν εφ ' έκαστου κολλήματος άπο του ένος κομματίου περγαμηνής 
ίίς το άλλο. "Έχομεν ούτω συνυπογεγραμμένον χάριν μείζονος κύρους 
και τον πρωθυπουργον του κράτους, ώς σήμερον οΐ υπουργοί συνυπο- 
γράφουσι τω βασιλεΤ τα διατάγματα. Είχε δε λόγον αύτη ή μεσο- 
σχιδής ύπο του κολλήματος αυτόγραφος πιθανώτατα γραφή του όνό- 
Ι^ατος τον πρωθυπουργού, δπως μη είςχωρήση νοθεία δι* άντικατα- 
^άσεώς τίνος τών κολλών τώ/ συναπαρτιζουσών τα εκ πλειόνων της 
(αχς αποτελούμενα έπΙ περγαμηνής χρυσόβουλλα. Τοιαύτην δε 
βημασίαν εχουσι τα ενίοτε εν χρυσοβούλλοις άτινα δεν περιεσώθησαν 
εν πρωτοτύπφ, άλλ'έν άντιγράφοις εκ τών αρχείων είλημμένοις ση- 
μειούμενα εν τέλει α είχε .... το 8cà τοΟ λογοθέτου τοΟ 
Ι^Μ&μο^ τοΟ 'i%.YCodco8a>p{xo\j Μιχαήλ j» καΐ τα τοιαυ- 

(1) "a Parlbey Not. », 493. -4, 35. 

(2) Τ* δια χινναβάρβως γ«γρ«[ΑΐΑένα έ$γ[λω9α εν τη εχδοσει το3 /ρυ9θ6ούλλου δι« 
Tivfiioi γρα(Α|Αάτων. 



Digitized by LjOOQIC 



116 ΑΝΕΚΔΟΤΟΝ ΧΡΤ£θ60ΥΑΑ0Ν 

τα (1). Έίηλουτο ΧηλαΧί) ίν τοΧς άντιγρίροις δτι ιύρίσχιτο το «ρω• 
τότ-^πον χατΒσχρωαέτοτ Six τών τοιούτων ση;Λ€ΐ(ι>{ΐ.χτων του λόγο- 
θίτου. Όποίχν ίέ θέ'ην σ^Jvήθως ιΐγι το βραχύ τΟυ λογοβέτου ση- 
|Χ.€{ω[Αα άποίβίχνυΕί το άνα χεΤρα; χρυσόβουλλον. Κατά τέσον Vi h 
itfltm τοΤς πρωτοτυποις χρυσοβούλλοις ύπηρχι το (m^uiω\Lai τούτο xotl 
ύπο τίνος γβγρχ{Λ{ΐένον και αν πλντοτ* κατχ τχς συρραφχς η συναφάς 
τών κολλών [jlovov ϊι* ύδικης έρίύνης δύναται νάττοίειχθη. "Ίσως ii 
γρέψω;ι.€ν πβρί του ζητη{Αατος τούτου άλλοτβ δια {χακροτέρων. *Αρ- 
κ<(τω δ' ένταΟθα η παρατ/ιρτ^τις δτι εν *Αγίφ Όρει tijov χρυσόβουλ- 
λον Ίωχννου Α' του Παλαιολόγου του ίτους 1344, δι* παραχωριΐ 
τψ πιστψ αυτού στρατοπεδχρχνι Ίωίννη τφ Χού(ΐ.νφ το χωρίον Ζί• 
χναν, φέρον την ση^ΛΕίωσιν J/à τον με^^ίΛοΌ Λογοβέτου Ίωάττον 
τοϋ ^ΡαονΛ κχτωθβν της υπογραφής του αύτοκρχτορος. Σώζεται ΐι 
το χρυσόβουλλον τούτο εν τη κατά τον "Αθω [Λονη το»3 Φιλόθεου. — Ό 
δε Θεόδωρος Μουζχλων, ανήκων εις επιφανή οίκον του B'Jζαvτίoυ, 
καίπερ του αύτοκρχτορος Μιχαήλ του Παλαιολόγου δυσ{Λΐνώς ποτι 
προς αύτον διατεθέντος (2), έπι του εκεϊνον διαδεζα(λένου Άνδρονίχου 
Β' διεκρίθη άναβας εις τα ύψιστα τών άξιω(λχτων καΐ (χεγίστων τν• 
χών τΐ(Λών, εν αίς καΐ ή (Ανη(ττεία της θυγατρος αύτου ριετά Κων- 
σταντίνου του υΙου του βασιλέως (3)' απέθανε δε ως (ΐοναχος τψ 
1294 διαδεξα(ΐ.ένου αύτον εν τφ άζιώ(Λατι του ρ-εγκλου λογοβέτου 
του Νικηφόρου Χούρου, καΐ ετάφη εν Νικαία εν τη |4.ο핧 τ% λεγο- 
|χένη τοϋ Τορνικίου (4). 

Ταύτα θεωρώ επαρκή προς Ιρ(Αηνείαν του χρυσοβούλλοο. 

\ Ούδεν της αληθείας έπικρατέστερον και ούδεν της κατ'αύτηι» 
επιγνώσεως άνθρώποις έπαινετώτερον οΐ γαρ εφ* έκάστφ τών πρα- 
γΐ^ίτων του δντος κατ* άληθειαν γινόμενοι επιγνώ(ΐ.ονες το καλόν h 
πάντως έπΙ πάσι προέλοιντο καΐ ούδέποτ* αν έκπέσαι^ του συ|Αφι'- 
ροντος• άλλα καν ίαυτοϊς προςττορίσασθαί τι δέη τών ώφελούντων, 

(1) "Π Zach. ν. Lin^enthal. Navelhe Constftutiones. Noir. LXVI 
β. 46H. Νυν. LXVII σ. 47^>. Νυν LXIX σ. 485 χτλ. 

(2) "Ι^. Πα/υμ^ροο; τ<ίμ Α' 9 4ΐί5, 16 χ. Ι. ιχ5. Βόννης 

(3) Πβχυμ^οου; τ > Β', σ. 1«Ι. 9. 

(4) Παχ^μ^ρο^ζ t6^. Β', β. 192, 11 χ. έ. 



Digitized by LjOOQIC 



ΑΝΕΚΔΟΤΟΝ ΧΡΤΣΟΒΟΤΛΛΟΝ il7 

XXV ίτίροις οίς τι προ;χηθι(χς ούτοι («.βτα^ι^όναι σπουΧάζουΛ, του 
άχριβους ύπίρχα τοιούτου κατ£υστοχ£Τν. Τούτο τοΤς (rJveτωτέpoις τών 
άνΦρώίΓων ίν οίς wcp iv ττοιώσι ^αρα•*ολουθβΪν εΐωθος ούχ ήττον ίστ* 
λαγνυναι χαΐ της την ^*οου<ταν €ίςΐν£γχχ{Λένης χιτησιν ταΐς wpxÇéei 
icttpftwoaevov, της [χιχς ί/) ταύτης προςαχρτυρούττ,ς καΐ ταΤς χλλαις ' 
τών ιτράζιων το γχρ ιρροςον άπο θεού τη SxiiXcix λχχιωαχ (χέγα 
|iàv εν τοΙς χατχ γην γνωρίζιται άΐΓχτ.ν ου (Αην δτι πρόΧηλον «ύτ(|^ 
το περίοπτον, ουκ επχινετέοι πάρα τούτο κριθη<τονται οΐ καΐ λογιζο- 
[uvoi τον δγκον καΐ το ίπιβχλλον αυτφ της οφειλής άποσώζοντες 
εν τφ την ύποταγην άποίιΧόναι καΐ ϊργοις οίον συνεπιψηφίζεσθαι της 
εξουσίας τφ ύπερέχοντι. Τούτο Χη το της άρχης της η(Αετίρας Si- 
χα{ω(&α, και εις (ΐετζον (ΐ,εν ην διηρ^λένον ταπρότερα άφου περ ττρος 
την ή(ΐ.ετέραν ταύτην άρχην 6 πηξψενος αύτην καΐ συστησέρ,ενος 
^[ΜΟυργος καΐ συνοχεύς του παντός, εκείνο ε*νιΐών Ιλέφ βλέ[Λ{λατι 
είρηκε' π,ίάτντοτ τα σχοινίσ/ιατά σον Îw ixnitaaor ijii âi(ik χαΐ 
àfunepa' πήζοκ xal /ιή yeiarf τώκ avJaiôr' καΐ (Λεντοι και εζετέλε<ΐ€ 
καΐ ίιηγαγεν επΙ πολλαϊς δτι κρατυνο(Αένη καΐ αύξθ{Λένη περιόδοις 
ετών καΐ τών χεΤρχ ότείήποτε πειρασα{χ.ένων άνταραι κατευ{Λεγε- 
ίοδσα περιεγίνετο. Είτα έκκαυθείσης άνωθεν όργης δια παιδείαν πάν- 
τως 9υ(Αφέρουσαν, βή(Αατι το ^η λεγό(ΐ.ενον εκινήθη και [ΑεταπΕπτώ- 
xtt προς το χείρον τα πρχγ|Λατα και η άρχη ες το βραχυτατον συνε- 
«τίλη* καΐ im [χετρίοις δροις <Γυνεληλα|ανη εΧείκνυτο* προς γ£ρ τοι 
τοΙς άλλοις (λαλλον Χέ γε προ τών £λλων καΐ αύτης εξεπεπτώκει•της 
βχβιλευούσης τών πόλεων, εως ό παιδεύων άχρι του ΐχσασθαι (jlovov 
χαΐ εις τέλος [χη παραίιίούς, ούί'ινα πλήξη πλήττων, αλλ 'ίνα προς 
το κρείττον (Αετχθηται, τχ τε άλλα τών της άρχης έξερρυηκότων 
xflU αύτην την βασιλεύουσαν έπανεσώσατο πόλιν, καΐ επι το κρεΤττον 
«υβις τη αύτου και άρωγ^ καΐ σ»^νκρσει τα της άρχης έπανέ^ρα(ΐ.ε. 
Τότε ίη ίν τη κινήσει τών πραγριάτων εκείνη η τα δυσχερή επλεό- 
νασε, τότε προς πολλούς πολλά τών της άρχης (ΐεταπέπτωκε καΐ Ιτι 
ϊη ες το παρόν πόλεων τίνες καΐ χωρών Ϊστιν οίς τών τότε κατα- 
βχόντων ως εις ίίιχζουσχν τίνα την ίεσποτείαν κατέχονται* άλλ'ύπο- 
χύπτουσι τφ η(Αετέρφ κρκτει καΐ την ύποταγην δικαίως ασπάζονται. 
Ή ptivTOi τφ περιποθήτφ συ»Λπενθέρφ της βασίλεια; (Αου τφ σεβα- 
Φτοκρχτορε έκείνφ Κθ(Ανηνφ κυρφ Ίωχννη τφ Δούκ^ιρ κατά κόσ|Αθν 



Digitized by LjOOQIC 



118 ΑΝΕΚΔΟΤΟΝ ΧΡΥΣΟΒΟΤΛΛΟΝ 

χρη|χατ{σασα σύζυγος είτα τον (/.ονχ^ιχόν ζυγον ύποΧΰσα KopcvYjvîî 
κυρα Ύπο(Λθνη η Δούχαινα, το της βασιλείας χαλώς έπίγνωκυϊα Si- 
χαίω(χα, και ώς ουκ ίστιν εν βεβαίφ την τών προςόντων άποφέρεσθοα 
κτησιν, ούτε (Λην καθ' ένα τών εν βιφ, ούτε |ΐ.οναστών καταγώγιον, 
ει ρ,η το κύρος επιθείη τούτοις βασιλικά διατάγ(jLατα, διαπέ[Λπεταί τε 
προς την η(Λετέραν βασιλείαν και ττί παρ ' αύτης σύσταση σεβασριί^ 
jiiovYi, το κύρος τών ενυπαρχόντων αιτείται Χια χρυσοβούλλου προς- 
γενέσθαι της βασιλείας [Λου. "Εστί μεν ούν ή οίκοδθ[Ληθεϊσα αύτη και 
συστασα πάρα ταύτης (ΛΟνη, πλησίον που διακείμενη του άστεος δ 
Φανάριον ονομάζεται' τιμάται Χέ επ* ονόματι της πανυπεράγνου μου 
Χεσποίνης και θεομήτορος της Έλεούσης, και έπικέκληται ούτω πως 
της Λυκουσάδος* α Χε αύτη τη μονή προςήρμοσε κτήματα έκεϊ μεν 
οπουδήποτε τυγχάνουσι διακείμενα* και ταύτα δε γε κατωτέρω εξ 
ονόματος δηλωθησεται. Τη τοιαύτη τοιγαρούν αιτήσει αύτης ούκεγνω 
δέον είναι η βασιλεία μου ύπέρθεσίν τίνα δούναι, καΐ μη πάραυτα τώ 
τέλει εναγαγεϊν άλλα της ευγνωμοσύνης ώςπερ αμειβομένη ταύτην 
και της του κάλου έπιγνώσεως, ετοιμότατα κατανεύει προς το αϊτού- 
μενον καΐ τον παρόντα χρυσόβουλλον λόγον έπορέγει αύτη δι * ου και 
εύδοκεϊ και προςτάσσει και διορίζεται κατέχεσθαι παρά της διαλη- 
φθείσης σεβάσμιας μονής τα πάρα της είρημένης συζύγου του μνη- 
μονευθέντος σεβαστοκράτορος προςαρμόσαντα αύτη όποιαδήτινα κτή- 
ματα* α δη και κατά μέρος ούτως έπ' ονόματος εχουσι : χωρίον η 
Λυ)ΐουσάδα εν φ καΐ η τοιαύτη άνηγέρθη μονή• έτερον χωρίον ή Βα• 
τουσιάνη* το περί τα Τρίκκαλα χωρίον δπερ ευρίσκεται κατέχουσα η 
μονή μετά του έκεϊσε λοετροΰ* μετόχιον εις όνομα τιμώμενον της 
ύπεραγίας Θεοτόκου επιλεγόμενον ή *Ράζα μετά τών εν αύτο παροί- 
κων τών διαλαμβανομένων κατ* όνομα εν τοϊς προςουσιν αύτ<ΐ^ δι- 
καιώμασιν, ετι δε καΐ της κατεχόμενης παρ' αύτου του μετοχίου γης 
και τών μυλοθεσίων και άμπελίων έτερον μετόχιον ό Τριστενίκος εις 
όνομα τιμώμενον του αγίου μου μεγαλομάρτυρος Γεωργίου* έτερον 
εις όνομα του αγίου 'Ανδρέου μετά τών εν αύτφ παροίκων καΐ άμπε- 
λίων καΐ της προςτεθείσης άρτίως γης Βλαχοκατουνα η επιλεγόμενη 
Πρακτικάτους* χωρίον η Γοριχνη μετά τών εν αύτφ μυλοθεσίων καΐ 
άμπελίων* εις την λίμνην του Έζερου σανδάλια δύο μετά καΐ αλι- 
έων δύο* μετόχιον εις δνομα τιμώμενον τρυ αγίου μου μ^γαλομάρτυ^ 



Digitized by 



Google 






ΑΝΕΚΔΟΤΟΝ ΧΡΤΣΟΒΟΥΛΛΟΝ 119 

ρος Δη[Λ7)τρ£ου Ιν τφ θέ(ΐ.ατι Βουναίνης SiaxeijACVov [litol τών εν αύτφ 
παροιχων άλλχ δη χαΐ τών ά(λπ£λίων χαΐ ρ.υλοθεσ(ων* ετι τε εις 
τον τόπον του Άλ{Αυρου χωρίον η Μάγουλα• και οΐ Σιρσαράτοι λεγό- 
(ΐενοι συν τξ εχεΐσε γη τών Λεβαχάτων καΐ Τάρων άτων* α Χη πάντα 
χαΟέζει η εΐρη[χένη <ιεβα<τ{Λία (Λονη της πανυπεράγνου δεσποίνης χαΐ 
θεο[ΐ.τ,τορος της Έλεούσης κατά δεσποτείαν καΐ νο(Αην άναφαίρετον 
ώς χατα(ΐ.έρος διαλαμβάνονται εν τοΤς γεγονόσιν έπ * αύτοΐς πρακτι- 
χοΤς, ετι δε καΐ ώς προςεκυρώθησαν καΐ προςετέθησαν ταύτη πάρα 
της διαληφθείσης συζύγου του δηλωθέντος σεβαστοκράτορος* καΐ 
νεμηθησεται αύτα ανενόχλητα, αδιάσειστα τε και αναπόσπαστα εις 
άπαντα τον έξης καΐ (Λελλοντα χρόνον, άλλχ δη και ανώτερα πασών 
τών κατά χώραν έπερχθ(Λένων δηριοσιακών επηρειών τε καΐ συζητή- 
σεων. Ουδείς γαρ τών απάντων 2ζει επ* αδείας επΙ παντί τ<ΐ> νυν και 
(Αελλοντι χρόνφ λύ[Λην οίανδήτινα επάγειν αύτοΐς η διασεισ(/.ον καΐ έπ(- 
θεσιν, και δτι άποτραπησεται τη ίσχύι καΐ δυνά(Λει του παρόντος χρυ. 
σοβούλλου λΟγοι> της βασιλείας [Λου πάς 6 τοιούτον τι έπενεγκείν 
πειραοησό(Λενος καΐ δι ' δχλου όλως γενέσθαι τη ειρη(Λένη σεβασι^ίί;: 
(wv^ η τοΤς προςουσιν αύττΐ τοιούτοις κτημασί τε καΐ δικαίοις* ώς 
καΐ ύπερκεΐσθαι όφειλόντων αυτών έπηρεαστικης άπάσης και αδίκου 
χειρός καΐ ριηδε[Λίαν ύφίστασθαι παρά [μηδενός άρπαγην καΐ λύ(Λην 
καΐ διενόχλησιν ώς εντεύθεν είναι και τοΤς εν τη είρη[ΐ.ένη σεβασ(Αί(ΐ: 
|«νη την (Λοναδικην τε και κατά θεον προελθ[Λένοις άγωγην τε και 
βίωσιν [ΐεθ * ήσυχου ταύτην {χετιέναι της καταστάσεως καΐ άπολαύειν 
άταράχως της θεοφιλούς δη ταύτης πολιτείας καΐ υψηλής. Δια γαρ 
τούτο εγεγόνει και έπεβραβεύθη τη διαληφθείση σεβασμίί;: (Λονη της 
πανυπεράγνου μου δεσποίνης καΐ θεο[Λητορος της Έλεούσης καΐ ό 
χρυσόβουλλος λόγος ούτος της βασιλείας (ΛΟυ απολυθείς κατά (ΐ,ηνα 
Μ άρτεον της νυν τρεχούσης Sctjxipaç '.νδικτιώνος του έξακιςχιλιο- 
στου έπτακοσιοστου έννενηκοστοϋ ίβδόμ.θ\> έτους• εν φ και το η(ΐ.έ- 
τερον ευσεβές και θεοπρόβλητον ύπεση;χήνατο κράτος : γ *Av8pfl• 
vtxoç iv ^Lptftx^ τ^ ^c^ πεβτος βα<ιολ€{>ς mqkI αύτο- 
ΐφάτα>ρ ^Ρ^αμαέων Λούχας ^Afytï^f^i Κομνηνός ο 
Παλοχολόγος. γ 

ΣΠΥΡ. Π, ΛΑΜΠΡΟΣ. 



Digitized by LjOOQIC 



ΣΗΜΕΙΩΣΙΣ ΠΕΡΙ ΔΤΟ ΙΠΠΟΤΩΝ ΕΞ ΗΠΕΙΡΟΥ. 



Έν τίλβι τοΟ ύττ' αριθ. 551 έλληνιχου χώλχος της βν Μονάχφ 
Βιβλιοθήκης είναι γιγραμ.(λένη iitl του <ΓΓΛχώ{Λατος ή έπο(Λένη βη- 
(^{ωφίς : 

« αυΐ^ζ' 'Οκτωβρίου e'. ινΧιχτ. α'. Έν πόλει *Άλλα Βα^ηλβύς της 
» Άλαρ^νίας ?ποι<ΐ€ χαβαλιέριδες χύρ Ζοτο Χώτο έχ πόλεως Ίωαν- 
"U νίνων χαΐ χύρ Νιχόλαον Καρχτζΐ εχ πόλεως *Άρτης)ί>. 

Ή έν τη ση(Λειώσει ταύτγΐ αναφερομένη πόλις είναι ούχΙ "Αλλα η 
Σαζονιχη, αλλ* η τιρολιχη "Αλα* τούτο Χ ' είχάζθ|ΐΛν γινώ<ιχοντες δτι 
ό αύτοχράτωρ Μαζιρλιανος ό Α' διέτριψεν άπο της 20 Αύγουστου 
(ΐ.έχρι της 5 Όχτωβρίου 1 497 έν τη πλησίον της'Άλης χέΐ[χένη πόλει 
*Ίνσβρουχ, Έν τοϊς περισωθεΐσιν έγγρχφοις ούδαριώς (χνηρ,ονεύεται η 
ριετάβασις του αύτοχρχτορος εις *Άλαν, είξεύρο[Αεν (ΛΟνον δτι την 12 
Όχτωβρίου εύρίσχετο ούτος έν Steinach (1). 

Τα όνό(χατα τών Ηπειρωτών, ους έποίησεν Ιππότας δ Αύτοχράτωρ 
είσΐν άγνωστα η|Χΐν• δ έτερος τούτων, δ Ζώτο Χώτο ην πιθανώς άλβα- 
νιχης χαταγωγης, ως έχ του δνό{Αατός του έ(λφαίνεται. 

Ν. Γ. ΠΟΑΙΤΗΣ. 



(1) Βλ. Forschungen zur Deutschen Geschicbte. Oôttingen, 1862 χ. I.e. 357 
χαΐ το etuK^Ot ανα^ρ^μβνον 9^γγρβιμ(χα τον» Muller, Reicbstagstbeat. unter Max 
I. τ. I α. 532. Ότι 6 Αύτοχράτωρ εύρίσχετο εν *Αλϊ) τ§ 18 ϋιπτεμβρία* χα! τ§ 5 
Σε9ΓΓΐμ€ρ{ου Ιζάγετοη Ιξ 1•γγρίγων xtrS cv Στουτγάρτη αρχείου* ότι ι6ρ^βχ€Τ0 onittSOt τξ 
26 Σεπτε[Α6ρ^ου U τοΟ Scbôpfl, Hist. Zar. Bad. VI, 491. 



Digitized by LjOOQIC 



EIKÛN ΙΕΡΕΜΙΟΥ A'. 

ΠΑΤΡΙΑΡΧΟΥ ΤΗΣ ΚυΝΣΤΑΝΤΙΝΟΤΠΟΛΕυΣ 



Ή έν τφ πίναχι Δ' δη(Αοσΐ6υθ{ΑένΎ2 «ίκών παριστάνβι τον άγιώτα- 
τ^ν πατριάρχην Κωνσταντινουπόλιως 'Iepe{Ji{ocv τον Α'. Έπατριάρ- 
χ^Γ^σε S' ίπΐ τρία ολα καΐ elxodiv Ιτη, άπο του 1520 [^έχρι του 1543, 
ρχρας (ΛΟνον βν Ιτιι 1523 ^ιαχοπης γ€νο(Λένης χαθ'ην αντικατε- 
στάθη απουσιάζων της Κωνσταντινουπόλεως εις Ίεροσέλυ(Αα ύπο του 
επιβχτου Ίωαννιχίου Α'. Κυριώτατον δ* αύτου ΐργον ύπηρζεν η 
προστασία χαΐ διχσωσις τών εχχλησιών της Κωνσταντινουπόλεως, 
αιτινες (/.ιχρου εγίνοντο άπασαι θυρια τών ούλερ.χδων. 

Παριστάνεται S' έν τη είχόνι ταύτη ώς χτίστης της εν *Αγίφ Όρει 
(Αονης του Σταυρονιχητα ί)ν χαΐ χρατεϊ εν χερσί. Πράγ(Λατι Χε ή 
ρ,ονη αύτη, χεΐ(Λένη χατα την άνατολιχην πλευραν του Ορους εις (λι- 
xpiv άπόστασιν από της [Λονης τών Ίβηρων, έχτίσθη τη φροντίΧι αυ- 
τού τφ 1540 η 1541. 'Αναφέρεται ίέ ηίη έν τφ τυπιχφ τών αθω- 
νικών (Αονών, συντεταγριένφ τφ 1544(1). Έν δε τφ γνωστφ Προσχυ- 
νητηρίφ τοΟ *Αγίου Όρους 6 τας (Αονας περιγρχψας ιατρός Ιωάννης 
ό Κθ|χνηνος, έχτιθείς τα κατά την εύαγη ταύτην (Λονην, λέγει τα 
έξης περί της κτίσεως* « το Ιερον (Αοναστηριον το καλού(λενον του 
« Σταυρονικητα το ϊκτισεν ό παναγιότατος πατριάρχης Κωνσταν- 
« τινουπόλεως κυρ Ίερε(ΐ.ίας δ παλαιός. » 

Ός ίέ καΐ έν αλλαις έκκλησίαις αγιορείτικων (χονών εύρηνται απει- 
κονισμένοι οΐ κτίτορες αυτών και οΐ εύεργέται, ούτω δεν η(Αέλησαν 
καΐ οΐ του Σταυρονικητα (λοναχοί νάπεικονίσωσιν έπΙ του τοίχου της 
έπ' όνόριατι του αγίου Νικολάου τΐ(Αω{Αένης εκκλησίας της (χονης τον 

(i) "li, το mpto^ixw τοΰ ιν UtxpoMiidktt (Scixnxo^ dnwapytiuu τΙ|ς Παι^ι^α^ 1848. 
vifL. 57, σ. 61. 



Digitized by LjOOQIC 



122 TA ΚΑΤΑ TON ΓΑΜΟΝ ΕΘΙΜΑ 

Ευσεβή πατριάρχην εις δν ώφείλετο η ύπαρξις αύτης• Έγράφτ) δε πι- 
θανώς η είκών βραχυν χρόνον ριετα τον εν ετει 1546 θάνατον του 
πατριάρχου, δςτις και εφρόντκτε δι' ίδιας διαθήκης να προνοήση περί 
της ύφ' αύτου Ιδρυθείσης [λονης (1). Ευτυχώς δι* ή είκών αύτη διε- 
σώθη άβλαβης [λή φθαρεϊσα ύπο της πυρκαϊάς της χαταναλωσάσης 
την (Λονήν προ τίνων ολίγων ετών, έζ ης ου ρκρας αλλάς υπέστη 
ζη|χίας καΐ αύτη ή εκκλησία. 

Επειδή δε ή εικονογραφία τών {/.εσαιωνικών χρόνων της εθνικής 
Ιστορίας ?χει [Λεγάλην ση(Αασίαν, δπως κατ' ολίγον δια της περισώ- 
σεως όση(Λέραι πλειόνων εικόνων άποβη ζωντανότερα ή Ιστορία ή(λών 
καΐ οΙονει προσιτοτέρα εις τους ή(Αετέρους όφθαλ(χούς, εφρόντισα κατά 
τήν εν ?τει 1880 τετρά[Αηνον εν τψ *Όρει δια|Λονήν (Λου δπως άντι- 
γραφγ) και αύτη ή τοιχογραφία ώς επψελέστατα καΐ πιστότατα ύπο 
του συνοδεύοντος (χε δεζιωτάτου Ελβετού ζωγράφου κ. GilliePOil. 
Νί3ν δε δη|Λθσιεύω αυτήν πανθ(Λθΐοτύπως, σηριειών δτι ή δη(Λθσιευο- 
(χένη είκών έσχεδιάσθη εις το */25 ^^ρί^^^ "^^^ πρωτοτύπου. 

ΣΠΤΡ. Π. ΛΑΜΠΡΟΣ 



ΤΑ ΚΑΤΑ ΤΟΝ ΓΑΜΟΝ ΕΘΙΜΑ 

ΕΝ ΎΉ, KÛMOnOAEI ΒΓΣΟΚ^^ TÛN KAAABPVTÛN. 

rno 

ΑΗΜΗΤΡΙΟΥ ΠΑΠΑΝΙΚΟΑΑΟΥ 

( Πρώην γυμνασιάρχου. ) 

Ου μέν γαρ του γε χρεΐσον χαΊ £ρ»ον 

η οθ' όμο^ρονέοντε νοτ[μα9ΐν οιχον Ι/ητον 
άνηρ ήδέ γυντί (Όμ. Όδυσ.' Ζ, 183). 

Ρά(Αος εινε ή κατά φυσικον vojjlov ενωσις καΐ σύζευζις ανδρός τε 
και γυναικός εις συστασιν οίκου. Έκ πολλών δε τοιούτων κατά γά{Λον 
οίκων συγκροτείται κοινωνία, ήτις κατά τήν δόζαν των αρχαίων εινε 

(1) LangloU, Le mont Athos. σ. 71. Ή διαθ?ίκη αυτή φ/ρει χρονολογίαν 1546, 
έν ^ UtC £λλων h θάνατος αυτού άνα^ρεται εΙς το ^τος 1543. *Ίδ. Μαθα, Κατάλο- 
γον Πατριαρχών σ. 179. 



Digitized by LjOOQIC 



TA ΚΑΤΑ TON ΓΑΜΟΝ ΕΘΙΜΑ 123 

7j πρώτη χαΐ στοιχειωδιστάτη καΐ τελεία τών κοινωνιών, ίι6τι οίκο'ς 
τέλειος (λέν είνε ό του έγγά(Λθυ, ή^Μτελης δε ό του άγά(ΐ.ου. Τα κατά 
τον Γά(ΐ.ον εθΐ(Λα χαΐ πάρα τοΤς πάλαι 'Έλλησι, καΐ παρά τοΤς νεω- 
τέροις παρήλλασσον [χεν (χικρον κατά τους τύπους, ουδόλως δ{Λως Χιέ- 
φερον κατά την ούσίαν, εις την Ιερότητα του Γά(Λθυ άφορώσαι. Έν 
τγί Νέί^ Ελλάδι <τη(Λερον θεωρείται (ΐ.εν ό Γά(Λος Ιερος, δπως καΐ ύπο 
τών αρχαίων, καΐ συνάπτεται καΐ τελείται κατά τα πλείστα επι τ^ 
βάσει της τών παλαιών έθΐ(χοταξίας, διαφέρει δε κατά τους παραλ- 
λάσσοντας τύπους της χριστιανικής θρησκείας. Ου (Αην άλλα και κατά 
την σύναψιν και τελετην του Γά[Λθυ,δπως το πάλαι, ούτω καΐ ση{ί.ε- 
ρον παρατηρούνται παραλλαγαί τίνες κατά πόλεις καΐ κώ(ΐ.ας. Μιας 
τοιαύτης έθΐ(Λοταζίας την περιγραφην προτίθεται ηδε η διατριβή. 

Α'. 

*Η ιδέα του Γά[Λθυ άρχεται να γεννάται έν τη διανοίίχ [λεν του 
νέου άπο του 18 κυρίως ίτους της ηλικίας αύτου, εν τη καρδί€ρ il, 
της νεανίδος άπο του 16 ΐτους. Άπο της ηλικίας ταύτης άρχεται 
και ή νεάνις να ση(Λαδεύη τον (ΐ,έλλοντα αυτής σύντροφον, και ό νεα- 
νίας την πλευράν αύτοΟ να άναζητη, δπως ά(χφότεροι εις γά(Αθυ κοί* 
νωνίαν Φ^νελθόντες, συ{Απηζωνται την φωλεάν αυτών, και άρζωνται 
του έργου της αυξήσεως καΐ διατηρήσεως του γένους των. ΚαΙ δη δ 
jiLCv έφηβος ό (λέχρι τούδε άτη(Λελής, άπεριποίητος, άκτένιστος, καΐ 
έν γένει κατά την ένδυ(Λασίαν κου την άλλην άναβολήν άπερίεργος, 
άρχεται ήδη κορ,ψοπρεπής να γίνεται, έπιτετηδευ(χένος καΐ παντοιο- 
τρόπως της κοινωνίας την εύνοιαν να έπιδιώκη, δπως, έχων αύτη ς 
τον καλόν λόγον, και ταχύτερον προς τον πόθοντου φθάση, καΐ σύζυ- 
γοι καλήν και προίκα (χείζονα λάβη. Ή δε νεάνις, ης (χέχρι τούδε το 
•ηριισυ του προσώπου (Λονον έφαίνετο, καΐ ούδε(Λία ιδέα κο[χψότητος 
έτάραττε την διάνοιαν αύτη ς, άρχεται ήδη το (Λανδήλιον ύψηλότερον 
να αίρη και ρτά χάριτος την κό[Λην να διευθετη* το βάδισ(Λα δε έπ^ 
το χαριέστερον να τροποποιη και της αίδους το έρύθη(Λα να όλιγο•* 
στεύη, καΐ το βλέ|Χ[λα πονηρότερον και περιεργότερον νά (5ίπτη. Τα 
^>οανό(Λενα δε ταΟτα, άτινα κατά φυσικον βεβαίως ενστικτον γίνον- 
Tflu, είσι τα τεκ;Αήρια της πρώτης ιδέας της προς αλλήλους κοινωνίας. 

Το στάδιον δε, ένθα αΐ πρώται όφθαλμοβολίαι ρίπτοντοα κ^ι i εις 



Digitized by LjOOQIC 



124 TA ΚΑΤΑ TON ΓΑΜΟΝ ΕΘΙΜΑ 

τας {ΐαΛαχάς παριΐΛς τη; νεχνιδος ίητυχεύων ?ρω; άρχεται το τόζον 
αύτοΟ να ίντείνη, cîvi ό έν τη πλατεί^^ε του χωρίου έν υπχιθρφ χορός, 
ό κατΛ τα Χριστούγεννα, τ) τας άπόχριως, η χατχ το Πχσχα, η την 
του χωρίου ττανήγυριν γιγνό(Λ6νο;. Τότβ Xè, δτε και δ νέος χαΐή νεανις 
άφοβώτερον βλέπονται, και Χια της περί τον χορον ευκινησίας καΐ 
τών άλλων επαγωγικών τρόπων, αρεστοί προς αλλήλους να φανώσι 
προσπαβουσι, καταβάλλονται τα πρώτα του έρωτος σπέρ;χατα εν ταΧς 
καρδίαις άιχφοτέρων, και ζητείται πλέον εκδηλώσεως και πραγ;χ.χτο• 
ποιησεως ευκαιρία τών τέως αφανών τούτων αίσθη;Λχτων. Τρόποι Se, 
καθ' ους άρχεται ή έκδόλωσις ύπζρχουσι πολλοί και λχφοροι, άλλ*ο 
συνηθέστερος καΐ έπικρατών εινε ό έξης. Ό νέος έκ{Λυστηρεύεται το 
αίσθηρια αυτού, ριετά πολλής δ{Λως πχνουργίχς κχΐ τρόπον τινχ άίιχ• 
φορίας προς γυναΤκά τίνα ύπανίρον, καθεστηκυίας ηλικίας, και i\ 
εκείνων ριχλιστα, αιτινές εισιν έπιτ/ΐ^ειαι καΐ άνεγνωρισ;χέναι περί το 
συνχπτειν συνοικέσια. Άφ* ου Χε (ΐετα πονηρίας ρίψη την ίΧέαν «ς 
το γύναιον, προσπαθεί ύστερον να διάψευση ταύτην, και άποδείζηοη , 
άστειευόριενος δήθεν εξηνεγκε τοιαύτην ιδέαν. Άλλα το πεπειpα|i.έvot 
εκείνο γύναιον, το παν κατανόησαν, έρχεται ά[χ.έσως είς την }Αητέρι 
της νεανίδος, καΐ ριετα πολλής τής έπιτηδειότητος φέρει εις {ΐ,έσον τον 
περί του νέου εκείνου λόγον, και άρχεται επαινούν και έκθειχζον τφ 
οικογένειαν αύτου καΐ αύτον τούτον προς την (Λητέρα τής κόρης, πολλέ 
ρητά τε καΐ άρρητα καταδολεσχουν. Ή ριήτηρ ριετα πολλής της 
διπλωριατικής έπιδεξιότητος έπιδοκΐ{χχζει (Λεν τους επαίνους εκείνους, 
άλλα πολύ προσέχει, δπως ριή έκφύγη του ερκους τών οδόντων α•>π5ς 
λόγος, δι'ού να ύποθέση ή προξενήτρια δτι ή (Αητηρ τής κόρης διψΐ 
δια γα{ΐ.βρόν. Τούτο πρχττει ή ριήτηρ τής υποψηφίου κόρης πρώτον 
Ι^έν, δπως ριή εν άποτυχί:;: έκτεθη ή θυγχτηρ αυτής, και δεύτερον, 
δπως φόρτωση την κόρην αυτής ριε όλιγωτέραν πpoT5cα, έαν [ΐχλιστα 
έννοήση δτι δ γα(Λβρος ύπο σφοδρού κατελήφθη Ιρωτος προς την δι*• 
πραγ(χατευοριένην νεανίδα. Έν τούτοις αφ* ου (Λετα πολλά ρητά χλΙ 
άρρητα κατορθώση ή προξενήτρια να λάβη τον λόγον τής ριητροςκ*ί 
του πατρός τής υποψηφίου κόρης, αναφέρει την ύπόθεσιν [ΐ,ετ* της 
αυτής πλαγίας έπιδεξιότητος προς τους γονεϊς του επιδόξου γα(χβρον, 
καΐ αφ' ου λυθη και τής προικός το ζήτη|λα, ορίζεται ή ήρ4ρ« "Λς 
&ΜΙαγΐ\ς tqv οβχ%υΜθΤ* Ση|Λειωτέον δέ δτι καθ'δλην αυτήν τη* 



Digitized by LjOOQIC 



Ta ΚΑΤΑ TON ΓΑΜΟΝ ΕΘΪΜΑ 125 

Χιαπραγριίτευσιν xocl ό νέος χαΐ η veoc ά[Λυδρχν τών ένεργου(Λένων 
ΐχουσιν ιδέαν, αλλ* ούδε ζητείται αυτών ή γνώριη η η συγχατάββσις. 
Ό,τι αν πρχζω^ν οΐ γονεΤς πρέπει να γείνγ» δεχτον υπ' αυτών. Έπελ- 
ίούαης της ηριέρας χαθ * ην ώρισται νάλλχζωσι τους δαχτυλίους, ό 
χατηρ του γα{ΐ.βρου ριόνος, η {Λετα δύο η τριών συγγενών (Λεταβα(νει 
(την έσπέραν πάντοτε) εις της (χελλονύ(χφου την οιχίαν. Ύποίέχον- . 
ται α ο πατήρ χαΐ η |λήτηρ της κόρης ριετα καΐ άλλων συγγενών. 
Ή χόρη α ά(χα έννοήσγ^ δτι ερχετοα επΙ τψ γνωστψ σχοπί;^ ό πενθε• 
ρος, αποσύρεται, χαΐ είτα {χετα [Λίχρον επανέρχεται χαι παρουσιάζεται 
χαί αύτη προς τον πενβερον, (Λετα πολλής δ(Λως της συστολής χαΐ της 
αίίημοσύνης, ούίέ υψώνει τους 6φθαλ(Λθυς να βη το πρόσωπον τών 
γονέων αύτης η το του πενθερου. Νεύει ϋ τότε εις αύτην ή (χήτηρ 
να άσπασβη την δεξιαν του πενθερου χαΐ τοΟ πατρός αύτης. Μετά 
τούτο ό πενθερος διδωσι τοΤς γονευσι της χόρης τον δαχτύλιον, χαΐ 
λα(ΐβζνει παρ' αυτών τον iik τον υΐον αύτου. Τη νύ(χφη ii δ(δωσι 
ίώρόν τι, χαι λαμβάνει παρ' αύτης ριανδήλιον έχ τών χαλλιτέρων. 
Μετά τας δοσοληψίας ταύτας, ό πενθερος ριεν εύχεται τάδε : « Mè 
'γιιχχαί[ΐ£ χ*?*» στερεω{Λένοι, να (χδς ζήσουν, χαΐ χαλά στέφανα»• 
οΐ ΐε γονείς της χόρης αποκρίνονται ; α Άριήν να (χας ζήσουν ». Είτα 
ΐεη νύ(χ.φη προσφέρει χαρύχευ(Αά τι (ΐετα [Λέλιτος, χαΐ οινον δι' όλους• 
Προπίνόυσι δε τοΤς ηδη (Λερηστευ[Λένοις, την αύτην περίπου εύχήν 
ίπαναλα'χβάνοντες. Μετά (χιχρον δε απέρχεται ό πενθερος (χετα της 
φυνοδίας εις την οίχίαν του, όπου άναγγέλλουσι τα της αλλαγής τών 
δοατυλίων, εύχό[Λενοι χαΐ τψ υΐφ τα αυτά. Ό δε υΙος άχούει (χεν 
τάς εύχας, άλλα (χετα πολλής αιδους χαι συστολής, άποφ εύγων (χά- 
λιστα την συ{χβολην τών βλε;Λ*χάτων αύτου προς τα του πατρός. 
Ενταύθα χλείει το πρώτον στχδιον τής όλης περί τον Γά(χον έθιριο- 
ταξίας. 

Β'. 

Προς τους [χε;χνηστευ}Λένους ηδη άρχεται δηλούμενη χαι άπο τών 
γονέων αυτών χαΐ άπο μέρους δλης τής κοινωνίας ιδιαιτέρα εύνοια. 
ΚαΙ ή [ùv μητηρ τον υΐον αυτής προσπαθεί πάντοτε περιποιημένον 
νχ παρουσιάζη, χαΐ βλέμματα προσηνή προς αύτον να ^ίπτη, καΐ 
«κορέστως αυτόν ν'άγαπ?, καΐ εις πασαν αύτου άπαίτησιν να ίνδίδη. 



Digitized by LjOOQIC 



126 TA ΚΑΤΑ TON ΓΑΜΟΝ ΕΘΙΜΑ 

Την αύτην it περιττού συριπεριφοραν καΐ ό πατήρ δεικνύει, άλλ' ix 
του (χη έ(χφανοΰς πάντοτε, δπως σώζη άχό(χη την επ* αύτου πατρι- 
κήν του έξουσίαν καΐ άξιοπρέπειαν. ΚαΙ η (χε|Λνηστευ(Λένη ίε κόρη 
[λεταβαίνει ηδη εις άλλον τρόπον βίου. "Αρχεται άπο του πατρός χχι 
της ριητρος καΐ τών άλλων αύτη ς συγγενών ιδιαιτέρα προς αύτην 
αγάπη να δεικνύηται. Ψυχρός λόγος η τρόπος άπότο{ΐ.ος προς ταύτην 
παύουσι πλέον. Ου (Λην δε άλλα καΐ τών συγχωρικών αύτης τχ 
βλέ{ΐ.{χατα προσηνέστερα και περιπαθέίΐτερα προς αύτην ρίπτονται. 
Ή ένασχόλησις δ* αύτης περιορίζεται νυν έντος της οικίας, και σχα- 
νιώτερον εκτελεί εξω του οίκου έργασίαν. Άφόβως ηδη πλέον .φρον- 
τίζει επαγωγικώτερον να ένδύηται, καΐ κοριψοτέρα να φαινηται, και, 
γενικώς ειπίΐν, της γυναικείας (Λαταιότητος τας [^έχρι τούδε κεκρυ[ΐ- 
ριένας άδυναριίας βαθ{Ληδον να άποκαλύπτη. Ή τοιαύτη δε της νεα- 
νίδος εκ της πρότερον αίδηριοσύνης έκτροττη Ιχει βεβαίως και λόγον 
δίκαιον. Διότι, άφ' ης έρινηστεύθη, έζηλθε πλέον της προτέρας άφα• 
νείας, καΐ έγένετο ηδη ό σκοπός, προς δν κατευθύνονται άπάσης της 
κοινωνίας τα βλέρΐ{Λατα καΐ αΐ επικρίσεις, θέλει λοιπόν να άντιτάζτ, 
προσόντα, δι* ων καΐ της κοινωνίας τας εύφη[χίας να προσέλκυση, 
καΐ εν τη καρδί!:;: του γα{Λβρου στερρότερον να έγκαθιδρυθη. Οΐ αύτοΙ 
δε καΐ ύπο του ρινηστηρος προς την κοινωνίαν άντιτάττονται τροχοί. 
καΐ προς τον αύτον πάντοτε σκοπόν. 

Μετά τους αρραβώνας δεν επιτρέπεται τ^ϊ^ (χε(Λνηστευριένφ ηδη νεα- 
vÎ5|C η είσοδος εις την οίκίαν της (Λνηστης αύτου, ούδε συνάντησι; 
κατορθουται, διότι ά(Λφότεροι άποφεύγουσι ταύτην. *Αν δέποτε κατά 
τύχην τοιαύτη τις συντυχία σ'-»{ΐ.πέση, ούδένα λόγον άνταλλάσσουβιν 
οΐ συναντηθέντες, άλλα [Λονον βλέ{ΐ.(Λατα αίδή[ΐ.ονα καΐ αίσχυντηλι 
προς αλλήλους ρίπτοντες, (Λετα ταχύτητος έκάτερος έκάτερον παρέρ- 
χεται, καΐ τούτο, διότι φοβούνται της κοινωνίας τας άποδοκΐ{Αασίαζ. 
Έν τούτοις 6 τοιούτος περιορισ(Λος στενώτερον καΐ άγαπητότερον 
συνδέει τας δια του δακτυλίου (χόνον συνδεθείσας έκείνας καρίία;. 
Έκ τούτου δε άσχάλλοντες άνα^χένουσι τον ώρισ[χένον εκείνον χρόνον, 
καθ'δν άκορέστως [λέλλουσι να έκραγώσι τα έν ταΐς καρδίαις ά(Χ.φο* 
τέρων ύποβράζοντα εκείνα της γνησίας και άδολου αγάπης αίσθη|ΐατα. 

Ή ώρισ{χένη της τελετής τών Γά|Αων Κυριακή επέρχεται, χ*1 
ίπατίρωθεν ή προς έπιτέλεσιν αυτών παρασκευή άρχεται. Την xift- 



Digitized by LjOOQIC 



TA ΚΑΤΑ TON ΓΑΜΟΝ ΕΘΙΜΑ 127 

îtTJTiV τη; τελευταίας των αρραβώνων έβδθ[Λάδος ό γα(χβρος προσκαλεί 
τινας των συγγενών αύτου καΐ φ(λων, δπως άπέλθωσιν εις δχσος τι 
καΐ κόψωσι τα άπαιτού(Λενα ξύλα χρος κατασκευήν τών δια τον Γά• 
JXOV φαγητών. Ούτοι συνέρχονται άπο πρωίας εις την οικιαν αύτου 
φέροντες έκαστος {ΐ,εθ' έαυτου καΐ το ζψόν του. Άφ'ού it προαρι- 
στησωσιν, απέρχονται, δια πυροβολισ(χών προπε(χπό|ΛΛνοι. Περί την 
έ^πέραν ϋ επανέρχονται φέροντες τα ξύλα καΐ Χι* έτερων πυροβολι- 
9[JLâv χαιρετιζό[Αενοι. Είτα παρακάθηνται εις παρεσκευασ^χένην τρά- 
πεζαν, τρώγουσι, καΐ, προπιόντες τοις (Αελλονύριφοις, απέρχονται εις 
τα Γΐια. Την επαύριον δε παρασκευην εξέρχεται εκ της οικίας της 
{ΐΛρ.νη<ΓΓευ(χένης κόρης δεκαπενταετές κοράσιον, Ιχον πατέρα και (χη- 
τέρα, και φέρον εν καλαθίσκφ τα λεγό(Αενα χαΛέσμαχα. Ταύτα δε 
συνιστάριενα εξ ολίγων γαρυφάλων (χετα κιννα(χώ(χου και ζαχαρωτών, 
άνα ολίγα έντος τεριαχίου χάρτου έντετυλιγ(χένα, προσφέρονται ύπο 
του κορασίου εις ίκάστην τών ώρισ(χένων οικογενειών. Προς ταύτας 
προσφέρον το κάλεσ(χα το κοράσιον λέγει : « Είσθε καλεσ(ΐ.ένοι εις τον 
ra[jiov »• και είτα απέρχεται. Τυ) επαύριον δε τψ Σαββάτφ αΐ προσ- 
κληθεΤ<χαι γυναίκες και τα κοράσια άπο πρωίας προσέρχονται εις την 
οίχίαν της νύριφης φέρουσαι [χεθ* εαυτών έκαστη έντος (χανδηλίου Ιρια, 
όπως χρησΐ(χεύσωσιν, ίνα γερ,ισθώσι τα προικία, ήτοι τα ΐδίαις χερσί 
της νύριφης έξυφανθέντα (χάλλινα ύφχσ(Λατα, καΐ σχηριατισθώσιν εις 
στρώ[χατα, προσκεφαλίδας καΐ προσκεφάλαια. Την έργασίαν δ^ ταύ- 
την έκτελουσιν <κί προσκληθεϊσαι γυναίκες (ξεδουσαι διάφορα τραγούδια, 
ών η Ιννοια εινε σχετική πάντοτε προς την εύτυχίαν και εύδαΐ[χονίαν 
τών νεονύ(χφων. Άφ'ού δε επιτελεσθτί η εργασία αύτη, έξαπλουνται 
πάντα τα προικία εν τώ (χέσφ της οικίας, καΐ τότε [χία τών γυναικών 
ρίτττει καΐ κυλίει έπΙ τών προικίων τούτων πατδα άρρενα, ίχοντα 
πατέρα καΐ [χητέρα. 

Μετά τούτο δε παρατίθεται τράπεζα, τάδΛα καλουρ,ένη, καΐ τοι- 
αύτη τις αληθώς εινε* διότι έπΙ σανίδων, κατά {χηκος τεθεΐ[χένων, 
παρατίθενται τα φαγητά, εκατέρωθεν δε καθήρ,εναι αΐ γυναίκες άρ- 
χονται χανδον τρώγουσαι. Άφ'ού δε φάγωσι καΐ πίωσιν, άρχονται 
τραγφδουσαι καΐ πίνουσαι τα λεγό{χενα γεμάτα εις ύγείαν τών |χελ- 
λονύφων. Ή εγχώριος δε [χουσικη παρακολουθεί κατ' εναλλαγην τα 
^σ|χατα αύτου. Μετά δε την (χολπην ταύτην άρχεται ή όρχηστυς, 



Digitized by LjOOQIC 



128 TA ΚΑΤΑ TON ΓΑΜΟΝ ΕβΙΜΑ 

τα άναβη[χατΛ ταύτα της ίαιτός. Ilepl την ίσττέραν αΐ (xèv ΰπανίροι 
γυναΤχες ανέρχονται έχα^τη εις τα tôia, τα δε χορχσια παρα(ΐ.ένου9ΐν 
δπως μ.ιτί τη; νύ|Αφης λουσθώσι, χαΐ ιΐτα βίλω(η την λ6γθ(ΐ.ένην 
xirâr. Eîve ίέ η κίνα χρώ|χ4τι έρυβρον, εχ ρίζης τίνος χατασχευα- 
ζό[χενον• δια του χρώ(χατος τούτου χαΐ ή νύ(ΐ.φη χαΐ τα χορίσια άλεί- 
φουσι την χό(Αην αυτών, τους ίξω άρ [Λού ς τυν χείρον χαΐ τους όνυχας. 
Μετά την |Αεστ«[λβρ(αν δε του Σαββάτου εν τη οίχ(^ του yajxêpoO 
αφ ' ου ύπο τα εύφρόσ^^να ^^(Αατα του αύλου χαΐ του 'τυ(χπχνου σφά- 
ζωσι τόσους τράγους η χριους όσοι να έπαρχέσωσιν εις αφθονον Ιστία• 
σιν τών εις τον Γά(χον προσχληθησο(χένων <χυ(χποτών, παραδίδουσι 
τούτους εις ενα έχ τών συγγενών του γα(χβροδ, δν προσδιορίζουσιν ώς 
[Λάγειρον. Ούτω δε περατουνται αΐ προπαρασχευαστιχαί του Γά(λθυ 
εργασίαι. 

Τη επαύριον δε Κυριαχη [χετα την θείαν λειτουργιαν εΙς τών πρω- 
τεξαδέλφων του γα(ΐ.βρου, ίχων πατέρα χαΐ (χητέρα, (χετα χαΐ £λλων 
φίλων χαΐ συγγενών [χέχρις ΐξ τον άριθ{χον, παραλαβόντες την εν τ^ 
Έχχλησί^ του χωρίου φυλαττο(χένην σηριαίαν, προσαρτώσι παρά το 
αίχι^ηρον (χέρος του χονταρίου αύτης (χανδηλιόν τι εύχρώ|χατόν τε χαΐ 
ποιχίλον, δπερ προς τον σχοπόν τοΰτο στέλλεται ύπο της νύ{χφης. Εις 
την ξυλίνην δε αιχ|χην της ση(χαίας διαπερώσι χαι [χήλον, αν τύχη 
να εύρεβτί. Είτα άναχωρουντες πάντες έχ της οίχίας του γα(χβρου, 
χαΐ ύπο της εγχωρίου (χουσιχης παραχολουθού|χενοι, επισκέπτονται 
πάσας έχείνας τας οικογενείας, αιτινες έση[χειώθησαν δπως προσκλη- 
θώσιν εις τον Γά|χον. Εις την οίκίαν δε (χιας έκαστης τών οικογενειών 
τούτων στα(χατώντες λέγουσιν : Είσθε προσκεκλη{χένοι εις τον Γά{χον• 
καΐ είτα απέρχονται. Συνήθως δε προσκαλούνται άπασαι αΐτο χωρίον 
συγκροτούσαι οίκογένειαι, έκτος εκείνων (χόνον, αΐτινες πενθουσιν. Ου 
(χήν δ * άλ^α καΐ ει τις τών οικογενειών έχθρικώς διάκειται προς του 
γα|χβρου την οίκογένειαν, καΐ αύτη προσκαλείται* καΐ ή πρόσκλησις 
δε αύτη εινε το ση(χεΤον της συνδιαλλαγής καΐ της συ(χφιλιώσεως' 
διότι δ γα|χβρος έπιθυ(χεΤ της ύπερβαλλούσης αυτού χαράς να (χετά- 
σχωσι καΐ οΐ εχθροί αυτού. Άφ* ού δε περάτωθη της δλης κώ|χης ή 
είς τους Γά[χους ^ρόσκλησις, [χεταβαίνουσι τελευταΤον οΐ xaJeczai εις 
τοδ παρανύ|χφου την οίκίαν. Τούτον δε παραλαβόντες και εν {χέσφ 
αυτών τιθέ(χενοι, συνοδεύουσι, τ^ ζώΧΐ^ καΐ τφ τυ(χπάνφ περιηχού- 



Digitized by LjOOQIC 



TA ΚΑΤΑ TON ΓΑΜΟΝ ΕΘΙΜΑ 129 

[ttvov, εις την οίχίαν του yajjiêpoij. Ά[ΐ.έσως Χέ τον γα(χβρον ίτνΐ 
ςυλίνου χυλινδροειΧους υδροφόρου άγ^'βίου, βαρελιού καλου[ΐ.ένου, κ«•* 
ίίζουσι, και εΙς τών νέων, έχων πατε'ρα και [Λητέρα, ξυρίζει αύτον, 
ΤΓΛίανιζούσης της εγχωρίου (ΛΟυσικης. *Αφ*ού δε ξυρισθη, η κό(χη 
χΰτου στρέφεται δια του κτενίου επί το (χέτωπον αύτοΰ, καΐ προσέρ- 
χεται τότε ό πατήρ του γα[χβρου, η αν (Λη εχη τοιούτον, ό πρώτος 
αυτού θεϊος η ό δεύτερος, και αφ' ου δια τών τριών δακτύλων άριφο- 
τερων τών χειρών τρις ούτος (ΐαντιση τον γα[Λβρον δια του ύδατος, 
izif έ[ΐπεριέχεται εν τώ ύπο του γα[Λβρου ύποβασταζοριένφ χαλκίνω 
δοχείφ, και τρις αύθις την κό[Λην αύτου κτενίσγ), στηρίζας έγκάθετον 
το κτένιον εντός τών τριχών αυτού, απέρχεται (δίπτων καΐ νό;Λΐσ[Λά 
τι εν τώ ύδατι άργυρουν η χαλκουν. Το αύτο δε κατά την τάζιν καΐ 
της φ^γγενείας και της ηλικίας και οΐ λοιποί συγγενείς και οΐ βουλό- 
αενοι εκ τών προσκεκλη{Λένων επαναλα[Λβχνουσι. Μετά το πέρας καΐ 
του έθί[Λου το'ίτου τίνες τών νέων άραντες τον γα[Λβρον (ΐετα του εφ' 
ου κάίηται βαρελιού, φέρουσιν α'!>τον προς τι έρ[Λχριον, η άλλην τινά 
τρώγλην της οικίας, δπου, εκείνος έναποτίθησι το άγγεϊον εκείνο (χετα 
τών χρη|Λάτων, καΐ είτα αφεθείς απέρχεται ινα azoMcûff, Μεταζύ 
δε αύτοΰ στολιζθ[χένου οΐ νέοι σχηαατίσαντες χορον χορεύουσιν είτε 
ίχτος είτε εντός της οικίας. Άφ' ού δε ό γα;χβρος στολισθη, ασπάζε- 
ται την χεϊρα του πατρός και της [χητρος, και είτα απέρχονται πάν- 
τες εις της νύ(Αφης την οικίαν, δια πυροβολισ(Λών προπε(Λπό(Λενοι. 
Κατχ την πορείαν δε ταύτην οΐ [χεν Ιερείς προηγούνται, παρέπονται 
ίδ 6 παρχνυ[Λφος [χετα του γααβρου καΐ τών συγγενών αύτου, καΐ 
^αρχκολουθούσιν οΐ λοιποί προσκεκλη[χένοι πάντες. "Ηδη δε τών (χου- 
Ίΐκών οργάνων ό βρό[χος βακχικώτερος ακούεται, και εις της σ'JVO- 
ίίας όλης τα πρόσωπα φαιδρότης διαλχαπει, και πάντες της χαράς 
μαίνονται (χετέχοντες. Πλησιχσαντες δε εις της νύ[χφης την οίκίαν, 
χαιρετίζονται δια πυροβολισ[Λών υπό τών σ'Jγγεvώv αύτη ς, προς ους 
άντιπυροβολούσί τίνες τών της συνοδίας του γα(χβρού. Είσερχθ(χένους 
oi ιΐς την οίκίαν ύπανδρος γυνή παρχ την θύραν ίστα(χένη ραίνει 
πίντας δια [Λίγ[Αατος καρπών όρυζίου, σίτου, ενίοτε δε και σταφίδος* 
îMtl άπο τών στο;χάτων πάντων ηχηρότατα και διαπεραστικώτατα 
αχούεται το ακαλώς σας ηυρα'χεν!» και το «καλώς ορίστε!» Μετά 
[«χρον δε, άφ* ού παϊς, Ιχων πατέρα και (χητέρα, κο(Λίση ύδωρ έντος 

ARAT. ΙΕΤ. ΒΤΑΙΡ. 9 



Digitized by LjOOQIC 



130 TA ΚΑΤΑ TON ΓΑΜΟΝ ΕΘΙΜΑ 

ξυλ{νου βαριλίου U της κρήνης του χωρίου, δστις Χιατάσσιται να 
φέργ) αύτο άμϋητοτ^ ήτοι χωρίς νχ εϊττΥΐ λόγον ιίς [^ηΐΐένα κατχ την 
ίπχνοΧον, οΐ ΙιρεΤς θέτουσιν e^rl της ζυλινης τχύτης ύίρίας πλαστη- 
ριον κχι ίπ* αυτού {ΑχνΧήλ^ον καινουργες καΐ πολυποίκιλον , καΐ είτα 
επ* αύτου τα της θρησκείας σύ{Λβολα, εν τφ [χέσφ τών οποίων άρτον, 
προσφοράς <ιχή;χα έχοντα, άνευ δ}Λως της σφραγίΧος, άλλα (χόνον εν 
τφ {ΐ,έσφ ύπο του Ιερέως εντέ;χνονται τρία τρίγωνα, άτινα καταλλή- 
λως χαραχθέντα σχη;χατίζουσι {χέγα τρίγωνον, ούτω : ^ ^. Κχτω- 
θεν Χέ υπό το πλαστήρνον τίθεται οινοΧόχον άγγεΓον ζύλινον, κυχλο- 
τερες σχη{ΑΧ ?χον, και επι τεσσχρων εζοχών, εξαρτη;χ /.των του αύτοΰ 
αγγείου ώσεί ποΧών Ιστχ[χενον, άνω Χέ (xupov ζύλινον σωλήνα ίχον 
(χετά πώ»χατος ξ Λίνου καΐ ά -i τ^υ ολο^ αγγείου άποπεφυκότα, 
εξ ου εκρέει ό εν τ% κοιλί:}: του αγγείου οίνος. Το άγγεΤον Χε τούτο 
καλείται κοινώς τσίτσα ή rcjjTpx- Τούτο ii τίθεται εκεί πλήρες 
οίνου, εις του {Μυστηρίου τήν έ^τέλεσιν χρησι^αεύσοντος. *Όταν ίε θα 
ελθγ) ή ώρα, κερ£ννυτχι εν φι έλη άπο του αγγείου εκείνου ό οίνος, 
καΐ ρίπτονται εντός αυτού και τχ τρία εκείνα εξ άρτου τρίγωνα, ών 
τα πρώτον ώρισται Sià τον γα[χβρον, το δεύτερον δια την νύ(χφην και 
το τρίτον δια τον παρχνυ;χφον. Μετά την επιτέλεσιν δε του (Μυστη- 
ρίου πχντες οΐ Φ^γγενείς ασπάζονται πρώτον (ΐεν τους στεφάνους, 
οίτινές είσι σ»^(Λπεπλεγ[ΐ.ένοι εις κωνοειδες σχή(Λα άπο κλωνίσκων κλή- 
(χατος άξ^πέλου, έντος χρυσόχαρτου έντετυλιγ(ί.ένων , είτα δε τους νεο- 
νύ[χφους. Ή πενθερα δε ρίπτει επΙ τον δεξιον ώ|Αον του γα(Χ.βρου 
φάρος δίπλακος {âijutor), δπερ //πάίία (ε(χβόλιον) καλείται, ή ποι- 
κιλοχρώριατον (Λανδ/)λιον. Μία δε εκ τών θείων της νύ(χ.φης είθισται 
να δίδη ράπισ[Λα έπΙ τών παρειών του γα^αβρου ίσχυρόν. Προς απο- 
φυγήν δε του ραπίσ(χατος ε ς εκ τών εξαδέλφων του γα(ΐ.βρου φυλάτ- 
τει αυτόν προασπίζων τας παρειάς αΰτου δι* ά(χφοτέρων τών χειρών, 
καΐ όξυ προς την θείαν βλέπων , (λή έξαπατήσασα αύτον κατενέγκη 
το ρχπισ(χα. Καθ' δν δε χρόνον γίνεται το φΙΛημα τών στί'^άτωΫ^νΧ 
συγγενείς τοΰ γα(λβρου, παραλαβόντες τα προικία, φορτώνουσιν αύτα 
ίπΐ ίππων, άπο της χαίτης τών οποίων εξαρτάται άνα Ιν (χανδήλιον 
ποικιλοχρώ[χ.χτον, άπερ ως δώρα δίδονται εκ της νύ(χφης, καΐ τα 
οποΤα λα[χ.βχνουσιν οΐ την παραλαβήν τών προικιών έ7ητετρα[Χ}Αένοι. 
Περατωθέντος δε καΐ του στ€(ΐ<ίκογυΙήματος , παραλα(Αβχνεται ή 



Digitized by LjOOQIC 



TA ΚΑΤΑ TON ΓΑΜΟΝ ΕΘΙΜΑ 131 

νύ(ΐφγ} into του παρανύ(Λφου,καΙ εξέρχονται. *Ά(χα Se η νύριφη καταβη, 
ό γα»ι.βρος wpoTropeuofievo; στρέφει καΐ palra την νύ{Λφγ)ν διχ xepfjia- 
των ip^jpi^s η και χάλκινων, καΐ {Λετα τούτο απέρχονται προττο- 
ρεν>θ|λένων τών προικιών, έπο[Λένων τών νυ(Λφίων (Λετα του παρανύ(Λ- 
φου καΐ τών συγγενών, τών εγχωρίων ριουσικών όργκνων ηχηρότερον 
περιηχούντων αυτούς, καΐ παρακολουθουντων τών λοιπών προσκεκλη- 
(Αένων. Εις την οικιαν ii του γα[χβρου άφικθ[Λενοι, χαιρετίζονται όπο 
τών συγγενών του γα(ΐ.βρου δι' αλλεπαλλήλων πυροβολισ[ΐ.ών, δτε 
αύθις το « καλώς ηλθετε » καΐ το α καλώς σας ηύρα(χεν » [χεγαλοφω- 
νότερον ακούεται. Φθκσαντες δε εις την θύραν οΐ νυριφίοι ϊστανται, 
καΐ {χία γυνή, ή κόρη, αδελφή του γα(Αβρου ή συγγενής κρατούσα 
άγγεϊον [ΐετα ριέλιτος, πλησιάζει τοϋτο εις τήν νύ(Λφην. Αύτη δε 
λαβουσα δια του [χ,ικρού δακτύλου της δεζιας εκ του (χέλιτος, σχη- 
(Λατίζει σταυρόν έπΙ του άνωφλίου της θύρας, καΐ εις τους δύο παρα- 
στάτας, το δε κατώφλιον αλείφει απλώς. Έπειτα δια [Λανδηλιου, εις 
(ΐηκος συνεπτυγ{λένου, συ(λπεριλαβούσα ά(Λφοτέρους τους νυ|ί,φίους 
κατά τήν τραχηλικήν χώραν, σύρει αυτούς Ινδον της οικίας, οιτινες 
προσέχουσι να ψβωσιν άδιασπάστως. Είσελθόντες δε ϊστανται εν τψ 
{ΐ,έσφ της οικίας προς ανατολάς έστρα[ΐ{Λένοι, επι τών κεφαλών δ 'αυ- 
τών τίθενται αύθις οΐ στέφανοι, καΐ κατά τχζιν άπαντες οΐ συγγενείς 
του γα(Αβρου ασπάζονται τους στέφανους. Μετά τούτο δύο ή τρεϊς 
τών συγγενών του γα[Λβρού φέροντες οΐ (χεν εις τας χείρας αγγεία 
πλήρη (λέλιτος, οΐ δε σύκα τε και οινον, προσφέρουσι τοΤς προσκεκλη- 
(ΐένοις πασιν ούτοι δε τοΤς δακτύλοιςλα|Λβάνοντες το (Λέλι και γευό- 
{xcvoi, εύχονται τοϊς νεονύ(Λφοις εύτεκνίαν και εύζωίαν. Είτα τρέπον- 
ται «ις τον έγχώριον χορον (^^.έχρις εσπέρας έπορχού(Λενοι. Μετά τήν 
δύσιν δε του ηλίου δύο ή τρεϊς τών στενών συγγενών του γα(Λβρου, 
παραλαβόντες τα (χουσικα όργανα, (Λεταβαίνουσιν εις τας οικίας εκεί- 
νων οιτινες ως στενοί συγγενείς καΐ φίλοι θα λάβωσι (Λέρος εις το 
συ{χπόσιον, και προσκαλούσιν αυτούς εις τήν έστίασιν. Έν τ?! εστιά- 
σει δε ταύττϊ τήν πρώτην θεσιν κατέχουσιν οΐ Ιερείς και ό παράνυ[Λ- 
φος. Είτα δε παρακάθηνται κατά τάζιν της συγγενείας καΐ τών πρε- 
σβειών οΐ επίλοιποι συ(Λπόται, και άρχονται του δείπνου. 

Μεταζύ δ' αυτών έσθιόντων, πρώτος πάντων 6 πρεσβύτερος τών 
(ιρέων πληρώσας άχρι στεφάνης ποτηριον οίνου, πάντων στραφέντων 



Digitized by LjOOQIC 



132 Ta ΚΑΤΑ TON rAMoN εθιμα 

προς τον tepia καΐ σιωττησάντων , χαιρετ^ ώ; έξη;• α Πίνο{λΐν το 
» παρόν ποτηριον εις ύγείαν , εύτυχίαν και εις πολυχρονισ(χον των 
» νεονύ(Λφων• γε^ά των καΐ χαρά των, να ζήσουν κ' οΐ κου(ί.πάροι 
» των στερεωρ,ένον! καΐ (χέ τέκνα! » Το αυτό δ' έπαναλα[Λβάνει 
και ό δεύτερος τών Ιερε'ων. 

Έπειτα δε ό παράνυ(λφος λαβών καΐ αύτος πεπλγ)ρω[χένον οΓνου 
ποτηριον, χαιρετ^ ως έξης* « Δια τον όρισ(λον, δπου ώρισεν ό δέσπο- 
» τας, το πίνθ(λεν το παρόν ποτηριον εις ύγείαν και εις πολυχρονι- 
» σ[χ.ον των νεονύ{Λφων- γεια των και χαρχ των, να ζήσουν στε- 
y> ρεω[χ.ενοι! }> 

Τον χαιρετισ(χον δε τούτον αφ' ου πάντες επαναλάβωσιν οΐ συν- 
δαιτυ(χ.όνες, άρχονται ύστερον πινοντες τα λεγό{ΐ.ενα γ$ιιάτα* Τα δε 
εγχώρια (Λουσικα όργανα παίζουσι δι* ενα εκαστον ασ[ΐ.α ύπο του 
πίνοντος προσδιοριζό(Λενον, δστις και επΙ του προσώπου του παίζοντος 
τον αύλον επικολλ^ άργυρουντι νο[χισ(Λάτιον. Ούτω δε (λέχρι του [Λε- 
σονυκτίου εύωχού{ΐ.ενοι, απέρχονται ύστερον, καΐ σιγή ά[Λέσως διαδέ- 
χεται τον πολύν εκείνον τάραχον και την άδολεσχίαν. Τη επαύριον 
δε αφ * ού εύρεθώσιν ώς προσήκει τα παρθένια, ό γα(Αβρος (Λετα της 
νύ(Λφης πολύ φαιδροί και υπερήφανοι έτοΐ(χάζονται δπως έκπληρώ- 
σωσι τα λεγό(Λενα έπιστρύψια^ ήτοι (χεταβώσιν εις της νύ(λφης την 
οίκίαν, καΐ (Λετόχους της εαυτών χαράς καΐ ύπερηφανίας ποιήσωσι 
καΐ τους γονε ς αυτής. 

Έπανελθόντες δε περί την (λεση[Λβρίαν εις τα ίδια, εύρίσκουσι πάρα- 
τεθεψένην τράπεζαν, ήτις γίνεται κυρίως δια τον παράνυ(λφον, εις 
τΐ(Λήν του οποίου παρακάθηνται τη τραπέζη και οΐ στενώτεροι των 
συγγενών του γα[Λβρού. Τούτο δε έπαναλα[Λβάνεται ενίοτε και την 
τρίτην ή(ΐ.έραν αναλόγως της περιωτ^ης του γα(Λβρού. *Ήδη πλέον 
θεωρείται περαιω(Λένη ή του γά(Λθυ τελετή. Το (ΛΟνον δε καθτ^κον, 
Οπερ άπο τούδε υπολείπεται να εκτέλεση ή νύ(Λφη εινε δτι οφείλει έπΙ 
τεσσαράκοντα ή(Λέρας να άσπάζηται την χείρα παντός, δστις ήθελεν 
έπισκεφθή τους νεονύ(Λφους ή ήθελε ΦJvαvτήσειτηv νύ(/.φην καθ'όδδν. 
Άπο τούδε δε δ τε άνήρ καΐ ή γυνή βιούσιν εν ά(Λθΐβαί^ ©{jlovoî^ 
καΐ άγάττη, δλως εις την κατάρτισιν οίκου ε'^τυχούς καΐ εύδαί(Αονος 
άφοσιού[Λενοι, και τήν προς αλλήλους συζυγικήν πίστιν ευλαβέστατα 
φυλάττοντες. Ούτω δε βιούντες, διατελούσι πάντη άπηλλαγ(Λένοι τών 



Digitized by LjOOQIC 



ΔΗΜΩΔΗ ^^ΣΜΛΤΛ 133 

πιχριών έχΕίνων, αιιΐνες κατατρύχουσι σή(Λ6ρον τον βίον των συζύγων 
εν ταΐς πόλεων. "Οθεν γά(Λος κράτκιτος καΐ άρι<ττος είνε τότε, χατα 
τον ποιητήν 

. . οθ' όμο9ρον^οντ€ voi{|iaatv oîxov Γ/,ητον 
άνήρ ήδέ γυνή 



ΔΗΜΩΔΗ i^EMATA ΤΗΣ ΒΟΡΕΙΟΓ ΕΓΒΟΙΑΣ 

[Χωρ{ον Γούβαις]. 

1. 
Ό Κωνβτ«ντ?νος τμΛ το βοοβάλ^• 

Τον Κωνσταντίνο ζέψανε (ΐ,έ τάγριο βουβάλι, 
Να κουβαλήσουν μάρριαρα *m το (ΐ.αρ(Λαροβουνι, 
Να φκιάσουν την Άγ^α Σοφ^α το (^έγα (Λοναστηρι 
Με τετρακόσσα δυο κελλια, {Λ'έξηντα δυο κα(Απάναις, 
Κάθε κελλί καΐ σήμαντρο, κάθε κελλί καν διάκος. 
«- 'Αγάλι' αγάλι, Κω^τταντη, |χή σπάσης το βουβάλι* 
Τι το βουβάλι έχει φλουρ4α και συ δεν έχεις γρόσσα, 
*Οπού είνε λάστταις καΐ νερά να πάη το βουβάλι 
Κι' oTZfiu είνε τόπος πετρ<ι>τος να πάν) ο Κωνσταντίνος. 



Το νοχτίρ^• 

— Που π^ς, Λενίτσα, (Λοναχή τώρα το βράδυ -βράδυ ; 

— Πάω 'ςτη θεια ρ,ου την καλή να πά* να νυχτερέψω 
Να νέσω τήν τουλπιτσα (ίου και νά τηνε ξενέσω, 

Να φκ&άσω ρ,πόλ^αις δώδεκα^ (/.αντήλια δεκαπέντε, 



Digitized by LjOOQIC 



134 ΔΗΜυΔΗ ^ΣΜΑΤΑ 

Not φχ&χ^ω καΐ του σχστικοΟ {Αΐταξωτο ζουνχρι, 
Γιατ* εχω πεθερό παπα κι' άντρα γρα;χ[χ.ατι<ΐ{ΐ.ένο 
Κι' άντράΧερφο γ^ανίτσαρη, παίρνει τα παλληχζρια. 



Ή 9C0iiXv]fSeapHa. 

θελα )ςατα{βω *ς το yjaXo, κάτω 'ς το περιγιάλι, 
Που κάνουν το (Λεσαφερε καΐ τη γλυκεία κουβέντα. 
Καΐκια ψιχχουν για να βρουν πέρα για να περάσου. 
Παίρνουν την άκρη το γ^αλο, την άκρη το θαλασσί 
Και βρίσκουν (χ^α παληόβαρκα και παληοχαλασ»Λένη , 
ΚαΙ δλοι (Αεσα ριττηκανε πέρα για να περάσουν. 
*Σ τη ριέση άπο τη θάλασσα, 'ς τη ριέση του. πελάγου 
Τους παίρνει άερας πο [Λπροστα, σπιλάδα κι' άπο πίσω, 
Σπιλάδ' άπο τα Χυο πλευρά, (χπαίνει το κυ(Λα [χ,έσα. 
Γ^οριίζ' ή θάλασσα παν^α κ* ή άκρη παλα{Λάρ4α 
ΚαΙ δλα τα ριζόσπηλα γ&θ(Λίζουν παλληκάρ^α. 

4. 

Βουνά, να ριη χιονίσετε, κάμποι, (ΐ.ην παχνιστητε, 

ΚαΙ σεϊς, κρυοβρυσούλαις (Λου, να |χήν κρουσταλλ^αστητε, 

ΚαΙ σεϊς, παλληκαράκ^α (Λου, ζωστητ' άρ(Λατωθητε, 

Βάλτε τα φέσ5α ρούχινα και τα σπαθ^* άση{Αέν4α, 

Να πα(Λε να πατήσουμε το Δήμο τον Τσελέττη, 

Να πάρουμ' άσπρ* αμέτρητα, φλουριά με το λιτσέκι. 

— Δήμαινα, που ειν* ό άντρας σου και πουν'ό καπετανος ; 

— Δήμος, παιδιά μ*, 5εν ειν' έδφ, πάει να τραγομαζώζγϊ. 
-^ Βάλτε τα ξύλα 'ς τη φωτ^α, το λάζο *ς το τηγάνι, 

Να κάψωμε τη Δημαινα να μαρτυρήσ' το Δήμο. 



Digitized by LjOOQIC 



ΔΗΗΟΔΠ J^JMATA 135 



ο. 



Ποιος βίν ' αύτο; που τραγουίεΐ τη νύχτα (Χ€ φεγγάρι ; 

Suirvxtt τα evvjx χωριά, τα Χέκα βιλλαέτια, 

Ξνπνχ£ΐ χαΐ (ui χαλόγρηα πο μέσ* άπ* το χελλι της. 

Τσαλαπατά τα ρουχά της και διώχνει το σταυρό της. 

— Σύρε, σταυρέ (χ*, *ςτην έχχλησια, σύρε 'ς το (χοναστηρι 

Κ* εγώ θα πάω να παντρευτώ vit πχρ* άντρα λεβέντη, 

Για να βαρτ) τον τα(Λπουρα χαι το χαραντουζένι. 

— Βχρει, χαϋ(χ.ένι ταριπουρα, καΐ συ καραντουζένι 

Κι* αν δεν την φέργις *ς το πλευρό, χάνω σε δυο χο{Χ(ΐ.άτια. 

6. 

Άνά(ΐ.εσα *ςί δυο βουνά πούνε ριια χρύα βρύσι, 

Μα *χεΤ Ισχυψα να πιώ νερό, να πιώ χαι να γε(χ{σω• 

Μουπεσε το (χαντηλι μου το χρυσοχεντη;χένο 

Με τετραχοσσα δ^ό φλουριά, (α* έζηντα δρχ{Λΐα [Λοσχο. 

Διν χλαί* ό (χαυρος τα φλουριά, δεν κλαίω χαΐ το (Λοσκο, 

Μόν' κλαίω το {ΐαντηλί »Λθυ το ^αρυζο;χπλια7|χένο. 

Πέντε δασχάλαις το κεντούν καΐ δέκα το ξθ|χπλιάζουν 

ΚαΙ (Αία (uxpY) της έλεγε, στέκει καΐ τγ,ς διατάζει* 

— Ή (juà χιντατε τον άητο κ* ή άλλη τον πετρίτη. 



Χ6 Ηορ«τβάια• 

Τώρα το βράδυ βραδάκι 
Παίρνω €v* άνηφοράκι 



Digitized by LjOOQIC 



i36 ΛΗΜυΔΗ ΑΣΜΑΤΑ 

Και ^ρίσκώνα κοριτσάκι 
"Αλυκο γαρουφχλάκι. 
Κάθομαι καί το ρωτάω 
'Σαν καλχ τι.ξαπατάω. 

— Πές [χου, κόρη (λ', που κοΐ[χασαι 
Κι* άπο {Λένα {Λη φοβάσαι. 

— 'Σ τον ττυργάκι (ίου κοΐ(Λου[Λαι, 
Και κανέναν δε φοβου(Λαι. 

8. 

Τάντρεοοχόρταρο• 

*Όντας να βρέζγϊ την αύγη χορτάρι δε φυτρώνει, 
Φυτρώ/ει τάντρε^οχόρταρο, το τρων άντρειω(Λένοι, 
Το τρων τα *λάφ^α καΐ ψοφούν, τάρκουδ^α και *(Λερεύουν 
Κι' δσαις ριαννάδες τό 'φαγαν κα;Λ(Λΐα παιΧΐ δεν κάνει. 
"Αν τό τρωε κ' η (λάννα (Λου, άθελε, ^-η [Λε κάνγ). 

"Σάν [λ' έκανε, τί (λ' ήθελε ; σαν jji' έχει τί [χε θέλει ; 

Ξένοι πλένουν τα ροΰχά (Λου, ξένοι τη φορεσιά {Λου, 

Τα πλυένουν ραα, τα πλυένουν Syo, τα πλυένουν τρεϊς καΐ πέντε, 

Άπο της πέντε κ 'ύστερα τα ρίχνουν *ς το σοκάκι• 

— Πάρε, ξένε (λ', τα ρούχα σου, πάρε τη φορεσιά σου ! 



Αύτα τα (χάτια σ*τώ(Α(λορφα, (λωρ'Δη(ΑΟ [Λου, 
Τα φρύδια τα γρα[Λ(ΐ.ένα. 

Αύτα (Λε κάνουν κ^* αρρωστώ, (Λ<ι>ρ* Δή[ΛΟ (Λου, 
Με κάνουν και πεθαίνω- 

Πάρε το τουφεκάκι σου, (Λωρ* Δη[ΛΟ (Λου, 
Και σύρε 'ς το κυνήγι. 



Digitized by LjOOQIC 



ΛΗΜΟΔΗ ^ΣΜΑΤΑ 137 

Κιάν βρίίς πβρδί%&χ σκότωσ'τα, ριωρ' Δη(χό (χου, 

Τριγόν^α βάρεσε τα. 
*Αν 6ΰρ•(ΐς καΐ τον άντρα (χου, (ΐωρ* Δτ^ΐλό {Λου, 

*Ρηξε )tal σχοτωσέ τον. 

10. 

^Η φολλάβα• 

T-yjv α(Λ[λθν α(Χ(χο πάαινα καΐ βρίσκω [Λία φυλλάδα 
Και 'ς το γιαλό την πέταξα xod γίντ,κε φεργάδα. 
'Σαν πΑς φεργχδα [χου, 'ς τη Xjo και [λάσης τα παν^ά σου, 
Χαιρέτα την αγάπη [Λου, πούνε *ςτη γειτονιά σου ! 

11. 

Το ^cXeS^Sve• 

'Αγαπώ να χελιδόνι, 
Κ' η {/.αννουλά του [χαλλώνει 
Και το χελιδόνι λέει, 
Νάν τακούνι κανείς ν χ κλαίη. 
— *Αν πεθάνω 'ς το σοκοοίΐ 
Νά [χ'άφίσετε λιγάκι, 
Νάρθουν ούλοι νά [χε ιδούνε 
Κι* ούλοι νά (χε λυττηθουνε, 
ΝάρΟη κ* η δίκη (χου άγάττη 
Νά (χε λυττηθη λιγάκι. 

12. 

Ό Γ(άννης• 

Γδάννης φυλάει πρόβατα, Γιάννης φυλάει γίδια. 
Κ' ixtX π' τα καλοβόσκαε 'ς ενα κοντό λο(κκάκν 



Digitized by LjOOQIC 



138 ΑΘΗΝΑΪΚΑ ΠΑΡΑΜΥΘΙΑ 

Οι χλέφτοας τον ιβ(γλαγ«ν άπο το )ςαραοΟλι. 
Ψιλή φωνή τοΟ δώχαν^ δσο xj&v £(ΐ.πορου<;αν. 

— Γ^χννη (Αου, ίέσβ τχ σχυλώ και Χέσβ τα λιοντάρια! 
Μα Γιάννης ναπκιτβύτηχΕ 'σαν Χριστιανός όπούνι. 
Πιάνει χαΐ δένει τα σκυλ|ά, δένει )cal τα λιοντάρια. 
Κ' οΐ χλέφτες τον εΐΓ|άσανε, *ς τη γης τον γονατίζουν 

— Γ|άννη, {χαρτύρα τα φλουριά, Γ|άννη, (χαρτυρα τα 

Γεοργιος Δροςινϊ 



ΑΘΗΝΑΪΚΑ ΠΑΡΑΜΥΘΙΑ 

(IrAABTBifTA rno THE κ. MAPUHWHr Γρ. Καμπογρογαοτ)^ 

Α'. 

*Η ΐντολτο4τ«# 

Άρχη τοδ παρα|Αυθιου καλή 'σττέρα της αφεντιάς σας. 

Ήτανε (χια φορά κ* έναν καιρό ένας βασιλιάς• κάλος άνβρωχοςκαΐ 
δίκαιος, και τον αγαπούσε πολύ δλος ο κόσ(χος, |χ.ά είχε ενακακο — («t• 
κρύα άπ' τα φιτια που τ* άκουνε — είχε λέπρα. Όσοι γιατροί τον εί- 
δανε κανένας δεν η{Απόρεσε νά του κά(χ.Υ) τίποτις για νά του περχβη• 
Μ|α '(Αέρα πολύ τον περιώρισε η αρρώστια και φώναζε τον γιατρό τοΟ 
παλατιού και του είπε• — α η βά (χε γιατρέψτρς η θά σε κρε(ΐ.άσω γιχτί 
δε '{Απορώ να υποφέρω πλ|ά αύτη τη ζωή. » Ό γιατρός τον παρα- 
κάλεσε νά του δώση σαράντα ή|Αέραις διορία γ|ά να διαβάστρ τα για- 
τροσόφια του, καΐ να ίδη τί '(χπορεΧ να εύρη γιχ νάτον γχατρεψΐ(ΐ• 
Νύχτα- '(λέρα ό γιατρός 'καθότανε καΐ συλλογιζότανε τί να κψΥΐι 
γιατί αύτη ή αρρώστια που είχε ο βασιλ|δς, δε γιατρευότανε. Tori- 



Digitized by LjOOQIC 



ΑΘΗΝΑΪΚΑ ΠΑΡΑΜΤΘΙΑ 139 

ρις «CO (ταρχντα η^ιέραις σηκώθηχΕ καΐ *πηγ€ *ςτί> βασιλέα... τ( να 
χί'χη! Κα{ του «ΐπε λοιττόν — «βασιλέα ριου πολυχρονΕ(χέν6 (χου, το 
γιχτραο «ύρέβηκε, άλλα πρ έπα να π€ρι;ι.ένο>[Α« άχό(χα Ενα χρόνο.» — 
€ *Ας γιατρευτώ χαΐ περΐ|Λένΰ> καΐ ίύο » είπε ό βασιλέας. — αΠρέ- 
ιρα,ί του είπε ό γιατρός, «να στείλης να εύρης ενα βασιλόπουλο, να 
rve άττο βασιλιχο aljjia , καΐ κείνο το παιδί νά το ταίζης (χέλι καΐ 
χο-Λίουνχρι (Α,έσα 'ςε (xji xijxapi του παλατιού, χαΐ ΰστερις άπο ενα 
7ρίνο νχ το σφχξω;ι.ε (χέ τρόπο που να *βγη πολύ αΙ(χα νά το βά- 
1ω[α *; Ινα βαρέλι ποίΐ ναηνε άπο (χεσα δλο καρφιά καΐ να κυλοΙ(χε το 
^χρίλι και άπο το αΙ{χα που θα *βγη να πηγαίνης 'ς το λουτρό καΐ να 
άλίίβγιεσαι.» Ό βασιλέας λοιπόν έφώναξε όλους τους πιστούς του άν• 
ίρώχους καί τους άρώτησε πο^ος είνε άξιος να κλέψη κανένα βασιλό- 
χουλο καΐ νχ του το φέρη ; Ό Βεζύρης, όπου ήτανε κοσ(Χθγυρισ(χέ- 
ης, εητε — « Ιννοχα σου, βασιλ^δί (χου, καΐ εγώ θα πάω να κά[χω το 
Ιίλη|ΐα σου• (χόνο νά (χου δώσης ενα καράβι 'ς την εξουσία (χου καΐ 
)[ρή(ΐατα.» Έτσι λοιπόν επρόσταξε ό βασιλιάς νά του δώσουν δ, τι 
hîka, Έπηρε 6 βεζύρης το πλοϊο καΐ τους tçjo πιστούς δούλους του 
toi ::ηγχινε άπο τόπο 'ςε τόπο. *Άραζε το πλοΤο του καΐ ίβγαινε 
ςτην ζηρχ. Mji (χέρα βγήκε 'ς 2ναν τόπο χαΐ είδε κόσ(χο πολύ χαΐ 
ί*ρ<χαν όλοι 'ς ενα (χέρος. Άρώτησε γ^ατί αυτός ό κόσ(χος τρέχει άπο 
'χΛ, του είπαν ότι σή(χερα εΙνε τα γενέθλια του βασιλόπουλου, καΐ 
τηγαινουν όλοι vi παρακαλέσουν το θεο γ|ά να ζήστρ. Έπροχώρησε 
χ'ίχιΐνος {χε τον κόσ{χο καΐ *πηγε *ςτό (χέρος που ήτανε γ^α να γίνη 
r, δοξολογία. Έστάθη εκεΤ , είδε κόσ(χο πολύ , άτια χρυσοστόλιστα, 
Λιχΰά τον βασιλέα. Άρωτχει — <ίά[χ* που εινε το βασιλόπουλο; » 
Τοδ ιίπαν ατο βασιλόπουλο εινε jxixpo, σήμερα τελειώνει τους δώδεκα 
χρόνους χοΛ εινε εις το παλάτι (χε τη (χητέρα του. » Δε χάνει κοαρό' 
«Λτίει τ{ ρούχα φοράγανε οΐ άνθρωποι του βασιλέα, πηγαίνει *ςτο 
χβρίβι [χέσα, ντύνεται* και βχζει τά ΐδ$α φορέ^χατα καΐ διάταξε να ηνε 
Kwjio 'ς τα wxvji το χαρχβι, εφρόντισε να [χάθνϊ πώς το *λεγαν το 
?ββιλόπουλο χαΐ ε|χαθε πώς τώλεγαν Φ^ορετίνο, έπηγε 'ς το παλάτι 
ul ιιπε « ό βασιλέας, ό θεός νχ τον εχη πολυχρονεμ,ένο, [χΊστειλενα 
«if• τον ΦιορετΙνο γ^α να παρακαλέσουν το θεό (χαζύ. Ά(χέσως 
plfctt και 'βγαίνει ίνα παιδί ώραΓο ολόχρυσα στολισ(χένο, το *πηρε 
ίτηνάγκαλιχ του, κατέβη κάτω άπ*τ?ίς σκάλαις του παλατιού, έκα• 



Digitized by VjOOQIC 



140 ΑΘΗΝΑΪΚΑ ΠΑΡΑΜΥΘΙΑ 

βαλ6ί€ψ£ *ς Ενα άτι και το *πηρ€ κ^' αυτό *ς τα γόνατα του. ΆντΙ 
να πάρη το $ρό(Α0 κατά το τζαμί επηγβ κατά τη θάλασσα. "Άρ- 
χισε το παιδί να φωνάζη. Τότε του λέγει ό Βεζύρης (ΐΣώπα παιδί 
{ΑΟυ, γιατί εδώ (ίου είπε νά σε φέρω ό πατέρας σου.» Το πλοϊο ήτανε 
ίτοΐ(Λθ *ςτά παν^α καΐ ά[Λέσο>ς φύγανε. Έγυρισε πίσω ό βασιλ^δς 
απ' τη δοξολογία και "ζήτησε το παιδί του νά το ίδη, άλλα του 
είπανε πώς τώστειλαν *ς το τζαμί που εστειλ * έναν άνθρωπο καί το 
ζήτησε. "Έψαξαν ίτρεξαν άπο *δώ άπο κει, άλλα πουθενά δέν το 
ηΰρανε. Τότες έβαψαν το παλάτι *ςτά (ΐαυρα και ή μεγάλη χαρά ίγεινε 
μεγάλη λύπη. 

'Αλλ' ας άφήσωμε τώρα αυτούς να κλαΤνε και να δέρνωνται καΐ 
να ας πδμε *ςτο πλοίο. 'Στο Βεζύρη είχε *πη ό βασιλ^δς του, πριν 
φύγη, άνίσως και εύργ) παιδί να βάλη 'ψηλά 'ςτο κατάρτι μια άσπρη 
σημαία. Τούτος άπ* τη χαρά του καί άπο της φωναΐς του βασιλό- 
πουλου ξέχασε να βάλη σημαία άσπρη κατά πώς του παράγγειλε ό 
βασιλ^δίς. *Άμα Ιφυγε ό Βεζύρης ό βασιλιάς εβαλ* έναν άνθρωπο να 
κυττάζη αν ίρχεται το πλοίο με την άσπρη σημαία. Τρέχει ό φύλα- 
κας 'ς το βασιλέα, άμα είδε το καράβι,καί του λέει αβασιλέα μου πο- 
λυχρονεμένε μου το καράβι ?ρχεται άλλα δεν έχει άσπρη παντιέρα.» 
Τότες ό βασιλιάς άπο την απελπισία του ίπεσε να πεθάνη. Είχε μ^α 
δεχατέρα πολύ ωραία* την έλέγανε Ντολτσέτα, γυναίκα δεν είχε, πέ- 
θανε 'σαν έγέννησε αύτο το κορίτσι. "Αμα έμαθε λοιπόν το κορίτσι 
πώς ό πατέρας εινε άρρωστος, έττηγε νά τον παρηγόρηση , δταν 
έξαφνα ϊρχεται κ&' ένας Τάταρης καί του λέει δτι ό Βεζύρης ήρθε 
καί έφερε καί το παιδί που περιμένει. *Απ' τη χαρά του δ βα- 
σιλέας άμα το έμαθε εγεινε καλά καί είπε *ςτδ ΛαλδΙ να πάρη την 
Ντολτσέτα νά πάη 'ς την κάμαρη της. Τότες έφεραν τον ΦιορετΤνο, 
καί έπρόσταξαν νά τον 'πάν απάνω 'ςε μ|ά κάμαρα καί να μή του 
δίνουν άλλο να τρώη παρά μέλι καί κουκουνάρι. 'Ç ήμέραις περ- 
νοΟσαν καί του έδιναν δλφ μέλι καί κουκουνάρι καί {τρώγε. Ό Λάλας 
της βασιλοπούλας μ^α ημέρα την είδε καί έκλαιγε καί "λυττήθη πολύ 
γιατί την είχε αναθρεμμένα άπομικρδ παιδάκι καί 'ΐην αγαπούσε 'σαν 
παιδί του. <t Τί έχεις, Ντολσέτα μου, καί κλαΐς ; » της είπε ό Λαλάς 
της. ce Κλαίω γιατί συλλογάμαι εκείνο το κακόμοιρο το βασιλόπουλο 
'που θά το σφάξουν που εινε τόσφ ώμορφο* καί τί κακό που θα κά- 



Digitized by LjOOQIC 



ΑΘΗΝΑΪΚΑ ΠΑΡΑΜΥΘΙΑ 141 

νουν οΐ γονέοι του '<wtv θά το θυ[Λθυνται. — α Έννοια <του Ντολ- 
τσέτα (ίου (υ ενα χρόνο {Λπορεϊ να ελευτερωθη » της είπε 6 Λάλας 
της — α Λάλα (χ.ου, δεν 'ρ,πορεϊς να (ίου το φέρνης να τταίζωρ.ε ; Λ- 
α *Έννοια σου, εχεύττομονη χ* εγώ θά σ*το φέρνω και θα τρώτε (ΐαζύ* 
αυτά εινε του γιατρού τερτίπια, » είπε ό Όρίάνης (ίτσι λέγανε τάν 
Λάλα τηςΝτολτσέτας). ΚαΙετσι έπειδηςχαΐ είχε το χλειδι ό Όρίάνης 
της %ά{χαρης του βασιλόπουλου, άνοιξε (xja τρύπα 'ς τον τοί^^ο άπο- 
χάτω άπ' το κρεβάτι της βασιλοπούλας, καιάπο την τρύπα περνούσε 
το βασιλόπουλο καΐ πήγαινε *ςτήν κά[χαρα της βασιλοπούλας καΐ 
Ιτρωγαν καΐ έπαιζαν (Λαζύ. "Έτσι λοιπόν ή βασιλοπούλα τον άγάττησβ 
πολύ, ίπερνε ρο$όστα[λα καΐ τονελουγε, πουκάμισα μεταξωτά και τον 
άλλαζε, καΐ το βασιλόπουλο 'ξέχασε τους γονεΤς του. "Ετσι περνούσε ό 
καιρός' μίι (xjot '(χέρα?ρχεται ό Λάλας πολύ κλα(ΐ.{χέ>ος.Όσφτά* βλέπε 
τχ παιΧ^α και παίζανε, τόσφλυπότανε εκείνος και έλεγε σαν σκοτώσουν 
τον Φιορετϊνο ίε θα ζήση και ή Ντολτσέτα άπ* τη λύττη της. Ή 
Ντολτσέτα τον είδε άλλα δεν του είπε τίποτις 'μπροστά *ς τον Φ^ορε- 
tTvo. Το βράδυ που έφυγε ό Φ^ορετίνος και πήγε να κοιμηθη του λέει 
ή Ντολτσέτα• — «Λαλά μου τί έχεις και είσαι έτσι λυττημένος ; δε 
θά μού το ττ/ίς ; » Κείνος δε θέλησε να πΤΐ τ(ποτις, αλλ * άπο τα 
κλαίμματα και τα χάϊδ^α της Ντολτσέτας 'συγκινήθηκε καΐ της λέει• 
— «Στάσου νά σου 'πώ τί Ιχω. Είδα ποΟ φιάνουν ενα βαρε'λι με τα 
καρφιά, καΐ οσφ το βλέπω δεν 'μπορώ να κρατήσω τη λύττη μου, 
γιατί ήρθε ό καιρός που θά σκοτώσουν τον Φιορετϊνο. 7> — « ΛαλδΙ 
μου, αν μ' αγαπάς, νά μας πάρης νά φύγωμε. r> ΚαΙ ΐτσι δυο ήμέ- 
ραις πριν άποφασιστη νά σκοτώσουν τον ΦιορετΤνο έττηρε κάμποσα 
χρήματα δ άράττης και ττηρε καΐ τά παιδιά καΐ τά τύλιξε μ' Ενα 'πα- 
νωφόρι και τραβίχτηκε 'ςε μιά ερημιά καΐ περίμενε νά περάση πλοϊο 
νά πάνε *ςτην πατρίδα του Φ^ορετίνου. 

Ό βασιλιάς σηκώθηκε την άλλη την ημέρα καΐ διάταξε νά βάλουν 
τον Φιορετϊνο 'ς το βαρέλι γ^άνά βγάνουν το αίμα που θά γιατρευτη καΐ 
νά ετοιμάσουν καΐ το λουτρό. Έτοιμαστήκανε λοιπόν δλα καΐ τότες 
πήγανε νά φέρουν και το ΦιορετΤνο, αλλά μήτε Ντολτσέτα μήτε αρά- 
πη ηύρανε. Έξετάσανε τότες και έμάθανε, δτι δ άράττης έτυηρε ενα 
άτι την νύκτα καΐ έφυγε. Τότες είπανε νά φέρουνε το μάγο νά τον 
άρωτήσουν που εΙνε ττηγαιμένα τά παιδ^ με τον αράπη. Κι* 6 μά? 



Digitized by LjOOQIC 



142 ΑΘΗΝΑΐΚΑ ΠΑΡΑΜΤΘΙΑ 

γος βΐπβπώςδτιταξιίίύουν *ςε θάλασσα. Τότες λοιττον είπε δ βασιλ&ας* 
— α *Αχ Ντολτσέτα, τι (ΑΟυ Ιχανες! θέλω νχ σε καταραστώ καΐ πζλι 
δε βαστάει η χαρδ&χ |Αθυ. Άλλα (Λ^α κατχρα σου Χίνω — εκεί που 
θα πχη ό Φιορετϊνος, νά τόνε φιλήση η (ίχννα του και νχ σε λησ(Λ0- 
νηση. » Ά(ΐ,α άραξε το πλοίο, λέει η Ντολτσέτα του αράπη του 
Λάλα της — α Λαλχ (ίου δεν κυττδς να ίδης τί κχνει ό (ΐ.πα(χπας 
(χου, » γιατί ό λάλας της ήτανε (χχγος. — αΤί νχ σου πώ Ντολτσέτα 
(Λου, σου καταράστηκε ajJLa τον φιλήση τον Φ^ορετϊνο η (χάνα του 
νά σε άλησ(Αθνηση,και συλλογισου τί θα γίνω|Λε *ςε ξένον τόπο.» Τότες 
είπε ο ΦιορετΤνος « Τόσο αχάριστο [χε θαρρδϊτε να αφήσω νά με φι- 
λήση ή (Αάνα (χου νά σοις λησ(ΐ.ονήσω έσδίς που (χου σώσατε την ζωή 
(ίου (ΐε τόσαις θυσίαις ! Άλλα να καθήσετε εδώ να πάω 'ς τους γο- 
νεΤς (ίου να έτοΐ(ΐάσουν για τους γά(ΐους (χας καΐ να 'ρθου(Λε εδώ νά 
σας πάρω(Λε δπως πρέπει *ςε (xji βασιλοπούλα.» "Ετσι ε(χ.ειναν (χβσ* 
'ςτο πλοΤοκαιπηγεό Φ^ορετϊνος 'ςτδ παλάτΐ'κτυπάει τη πόρτα άλλχ 
ήτανε κλειστή και το παλάτι όλό(λαυρα ντυ(λένο. Βγαίνει (xji σκλάβα 
άπο το παράθυρο. — «Ποιος κτυπάει την πόρτα* αύτη ή πόρτα δεν 
ανοίγει' έκαρφώσα(ΐε δλαις της πόρταις καΐ εκεί άπο πίσω άπο μ^ί 
(Λίκρη *(Λπαίνο(ΐε, άπο τότες που πέθανε το βασιλόπουλο». — α Ώες 
πώς εγώ άπ* αύτην την πόρτα δεν '(χπαίνω, πες πώς εχω εϊδησι να 
σας δώσω γ^α το βασιλόπουλο». Τότες είπε ή βασίλισσα — ατί είνε 
καΐ πο^δς χτυπάει την πόρτα ;»* λέει αύτη — « είνε ένας νέος καΐ θέλει 
να άνοιζω(ΐε την (χεγάλη πόρτα να '[λτγ/ϊ γ4ατι έχει ειδησες άπο το 
Φιορε-Λνό (Αας νά (χας φέρη ». Τότες είπε δ βασιλέα ς-τ7« Κάλο, άφ *ού 
είνε άπο το Φιορετίνο (χας άνοίχτε την πόρτα να '(Λπη. Τότες άνοιξαν 
την πόρτα καί τον είδαν πώς ήταν δ Φρρετΐνος. Χύθηκαν νά τον 
αγκαλιάσουν, νά τον φιλήσουν, άλλα αύτδς είπε' — «Μη (χε φίλης 
(ΐ,άνα (Λου. Μονάχα να διατάξετε να έρθουν όργανα , τού(λπανα, 
γ\ΛΧΐ ϊφερα καΐ γυναίκα εκείνη που (ΐ* Ισωσε,γ^α νά την κάνω βασί- 
λισσα ». — α Ξαπλώσου λίγο παιδάκι (Λου Ισα που να έτοΐ(χ.αστου(ΐε, 
ναβγάνω(ΐε καΐ τα(χαΰρα να βάνω(Αε χρυσά 'ςτο παλάτι καΐ τότες νχ 
πα(Λε να πάρω|ΐε καΐ τη νύφη. Διατάξανε λοιπόν να πάν να ετοιμά- 
σουν τα ά(Λάξια τα χρυσά, για να ποίν να πάρουν την νύφη. *Έγει— 
ναν δλα αύτα καΐ πήγε ή (χητέρα του να ξυττνήση το παιδί' καθώς 
ισηκωσι το χρυσδ (Μίντυλι γ^ά νά to ξυπνήσ^ καί το είδε ώραΤο χαΐ 



Digitized by LjOOQIC 



ΑΘΗΝΑΪΚΑ ΠΑΡΑΜΤΘΙΑ 143 

^oïoKéxxivo Ισχυψεχαι το φίλησβ .Τότε; το ξύττνησβ κα( του λίιι, — «Σή- 
κω, ΦιοριτΤνβ (Αου , να πα|ΐ€ νχ φ8ρω{Λ6 την νύφη ποΟ είπες». « floji 
νύφη; » λέει ο ΦiOpετtvoς. — «Δεν (χας είχες, πώς ίφερες (xja βασι- 
λοπούλα που σ* εσωτε, ν χ την πχρης γυναϊχχ; — <ϊ*Όχι, μ.χννα (χου, 
ούτε νύφη έφερα, ούτε τίποτις- ?τσι το είπα άπο τη χαρχ (χου. *Ας 
λασχεδχση ό χόσ(ΐ.ος γ^α τον ερχθ(ΐ.ό (χου• νύφη ίέν ίφερα». 

Τότες ή Ντολτσέτα άφου πέρασε ττολλή ώρα, χαΐ 6 χόσ(Αθς δλος 
λασχέδαζε καΐ Χεν εφαινότανε ο Φ^ορετΤνος , του είπε του Λαλί της 
jti δχχρυα 'ς τα '(χέτια* — « κύτταζε , λαλοί (χου , γιατί ίέν ϊρχε- 
ται ό ΦίορετΙνος;» Τότες οΛαλοίς έκύτταζε τ?ίς(χαγίαις του,καΐ είπε 
— «*û δυστυχία! τον φίλησε ή (χχννα του καί {ΐ,ας ξέχασε. Μείνε 
'Χώ |ΐέσ* 'ς το πλοΓο να 'βγώ εγώ ίξωνα ίίώ τί θα κάριωριε.» Βγήκε 
ϊξωό ΌρΧχνης, καΐ αντικρύ 'ς το παλάτι ήταν ενα παλατ3ϋ« ώραΤο, 
{uxpo καΐτο ζήτησε νχ το νοικιάση* του λένε• — αθέλθ(α πολύ άκριβα 
καΐ ίεν κάνει γ^α σένανε•]» — « Έσυ πές (χου,και τ( σε νοιάζει ;-— θέ- 
λθ{ΐε πενήντα φλωρ&α την ή{χέρα» είπε δ άρχττης — «Πενήντα; πε- 
νήντα*» «Να λακόσια φλωρ^α γ^α τέσσερες ήμέραις.» Έτσι λοιπόν 
'πήρετηΝτολτσέτακαίτην ϊφερε 'ς το παλατάκι. Την άλλην την ή{ΐ.έ- 
ραν ήτανε Παρασκευή και έπήγαιναν *ςτο τζαμί γ^α να ευχαριστή- 
σουν το θεδ πού ήρθε δ γιος τοΰ βασιλέα, καΐ ίγεινε (χεγάλη τελετή. 
Τότες ή Ντολτσέτα έκάθησε *ς το {χπαλκονάκι ριε άνασκου(ΐ.πωμ.ένα 
τα χέρια καΐ είχε (jLiit χρυσή λεκάνη καΐ νιβγότανε Ισως τήν îSyS το 
βασιλόπουλο καί την θυ{Α.ηθη. Το βασιλόπουλο έβγήκε να πάη 'ς το 
τζαρ να προσκύνηση |χαζύ μλ του Βεζύρη το παιδί καΐ [χε του Κμ- 
χαγ^α, οΙτρεΤς τους. Λέει του Κεχαγιά ό γιος τοδ Βεζύρη• «κύτταξε τί 
πλάσρια είνε αυτή ! Έγώ θά της (χηνύσω αν θέλη νά της κά[ΐο> jjiji 
βραδ&α συντροφιά. » — « Καλά μήνυσε της καΐ αν θέλη, τότες λέμε 
καΐ του βασιλόπουλου να πάη κι'αύτδς να διασκέδαση που ήρθε τώρα 
άπο το ταξείδι. » Ύστερα άπ* τήν τελετή ποΐ3 ήρθανε *ςτδ σπίτι 
έφώναξαν (α|χ γραΤα καί της είπαν να πάη να της 'πη δτι «το Κε- 
χαγιόπουλο είδε τήν ώμμορφιχ σου καΐ τρελάθηκε καΐ θέλη να 'ρθ^ 
απόψε νά σου κάμη συντροφιά. » — «Μάλιστα καλώς να όρίση, είπε 
τής γρηας ή Ντολτσέτα, άλλα θέλω έκατδ φλωρια καΐ νά μου τα 
^ίρΧίζ τώρα, μπροστά. ΚαΙ μ|ά £λλη συμφωνία ακόμα* δταν βα- 
ρήσουν τα νεμπέτια να είνε *ςτήν πόρτα μου* μήτε προτήτερα μήτι 



Digitized by LjOOQIC 



^ 



144 ΑΘΗΝΑΪΚΑ ΠΑΡΑΜΓΘΙΑ 



αργότερα τον ί6χο(Ααι, καΐ αν δεν 7Γροφτά<ΐΥ) να ?ρθη |χέσα δταν 
παίζουν τα νεμπέτια θα χάσνι τα φλωρ^χ,χαί να (Λην του καχοφανη.» 
— Τότες εττηγε η γραία καΐ τα είπε του Κεχαγ^όπουλου. Αυτός 
λοιτΓον της έδεσε τα φλωρια *ς ενα χρ^σο [Λαντηλι και της τό *δωσε 
και της είπε δτι δταν παίζουν τα νε(Λπετια θα ην ε 'ς την πόρτα 
της. Τότες και δ άράτυης έττηρε δέκα φλωρια καΐ έπηγε *ς τους 
γύφτους που παίζουν τα νε(Λπε'τια καί τους είπε να παίξουν ενα κχρτο 
της ώρας προτήτερα καΐ θα τους Χώση τα πέντε φλωρια τώρα και 
τα πέντε ύστερα ajjia παίζουν. Το Κεχαγιόπουλο έπηγε *ςτο λου- 
τρό και ελουζότανε καΐ εν φ είχε σαπούνια *ς τα (χ,άτια του άχό|Λα 
ακούει τα νε(ΑΛέτια, κυττάει το *ρωλόϊ και τί να iXyj . . . . πετάει 
το 'ρωλό'ί χά(χ.ω καΐ τώσπασε. Έντύθηκε δπως '(Λπόρεσε καΐ *πηγε 
*ςτης ώ[ΐορφης την πόρτα. Χτυπάει, 'βγαίνει η ϊδια — α πο^ός χτυ- 
πάει την πόρτα ; — « εγώ το Κεχαγιόπουλο. )) — α Τί θέλεις ; » — 
« Έγώ εΐ(λαι που σου έστειλα τα έκατο φλωρια (/.ε το (Λαντηλι. » — 
αΠήγαινε άπο κεϊ που ήρθες γ^ατι έχουν τόση ώρα που βαρήσανε τα 
νε(χ.πέτια και η πόρτα (Αου δεν ανοίγει.» Τότες έφυγε, *πηγε κοψηθη 
*ς την κά[χ.αρά του καΐ δλη την νύκτα ε συλλογιζόταν ε πώς να την 
εκδικηθεί. Το πρωί άργησε να ζυπνηστ). Ήρθε το Βεζυρόπουλο δταν 
έζύττνησε, γ|ά να [χάθη εάν έττηγε εις την ώρ,ορφη καΐ πώς έπέρασε. 
Αύτος δίν το (χαρτύρησε, άλλα είπε πώς έπηγε καί έπέρασε ώραΤα 
και είνε πολύ ώριορφη καί εζυττ^^η καί αν θέλη να στείλη την γραία 
νά την ειδοποίηση να πάτ, καΐ το Βεζυρόπουλο. Λοιπόν η γραία εις 
ενέργεια. Έττηγε η γραϊα — «^Ωχ ^ίυρά [ΛΟυ!» της λέει, στύχη που 
την έχεις θα ϊρθνι καί το Βεζυρόπουλο απόψε νά σου κά[Αη βίζιτα, 
αν ίχης εύχαρίστησι.» — «Μάλιστα* άλλα θέλω δ^ακόσ^α φλωρια, 
και δταν παίζουν τα νε[Λπέτιαθά•/ινε *ς την πόρτα (χου (χήτε προτήτερα 
(χητε αργότερα τον δέχο[χαι. Καί αν δεν ?ρθη θά τα βαστάζω τα 
φλωρια καί νά (χην του κακοφανη.» Έδέχτηκε το Βεζυρόπουλο καΐ 
της Ιστειλε διακόσια φλωρια *ς ενα χρυσό (χαντηλι. Τότες δ αράπης 
επήρε εικοσί φλωρια καΐ έττ/ίγε 'ς τους γύφτους, τους έδωσε τα δέκα 
έ(χπρος καί τα άλλα δέκα πίσω γ|ά νά χτυπήσουν ενα κάρτο προτή- 
τερα. Το Βεζυρόπουλο λοιπόν, εν ω ήταν *ςτο λουτρό ακούει τα νε- 
[χπέτια καί παίζουνε. *Α(χέσως λοιπόν ντύνεται, πλένεται δπως η[χπο- 
ρούσ€ καί σηκώθηκε καί πήγε 'ς της ώ|χορφης την πόρτα. Χτυπάει 



Digitized by LjOOQIC 



ΑΘΗΝΑΪΚΑ ΠΑΡΑΜΤΘΙΑ 145 

Ttjv icopTOt xcl *Ργα{νιι atro τό τταράβυρο αύτη χαΐ ερωτάει -κο^ος «ϊνε• 

— «'Εγώ il{tai το Βεζυρόπομλο,καΙ αν άγαπθ^ς αναιζε νχρθω (λέσα». 

— « Ή <Γ^(ΐφφνία (/.ας ήτανε να ήσουν 'ς την πόρτα μου δταν παί- 
ζουΐί τα νερητέτια^χαΐ τόρα έχουνε μιαν ώρα *που παίξανε χαι κοπ^χ- 
στι άπο *χεϊ που ρ&ατε.» "Έφυγε το Βεζυρόπουλο χαι πάει *ς το πα- 
λάτι χαΐ 'βρισχει το φίλο του το χεχαγ40πουλο,ΐ) — αΜπάχατιεδώ;τί 
Του λέει έχεΐνος* — «Δέν ζέρεις, χαϋ[Λένε,τ{ έπαθα* άργησα να πάω 
χαι {ίουχλεισε την πόρτα και πάν τα διακόσια φλωρ^ά.» — «Κ* εγώ, 
χαυ^λένε, το ^jo έπαθα• άλλα ϊτσι σου είπα γχα νά (χη (ΐε περιγελάς 
να π^ς χαΐ συ νά την πάθτρς• τώρα να στειλωμε και το βασιλόπουλο 
χαΐ ύστερα νά την επά(ΐ.ε *ςτο δικαστήριο. Έττ/ίγαν και ρΐ Χυο 'ς το 
βασιλόπουλο καί του είπαν — αΈδώ αντικρύ (χας εχάθησε (χ.&ά ωραία. 
ΚαΙ ανθές νά π^ς να πέρασης κα(ΐμ&ά βραδεία (χαζύ της, να στε{λω|ΐε 
{Αΐά γραία. » Λοιπόν έστειλαν την γραϊα πάλι άπο (χέρος του βασι- 
λόπουλου. Εκείνη είπε* — «ΐΛάλιστα τον δέχθ|Λαι, άλλα \ù χίλια 
πεντοικόσια φλωρ&ά καΐ αν γλυστρήση (Λ^α φορά άπο την σκάλα (/.ου, 
τότες να (χην άνίβη απάνω, άλλα νά φύγγι χωρίς νά του χαχοφαν?!.)) 
Το βασιλόπουλο έδέχθητε τη συρ,φωνία καί της έστειλε χίλια πεντα- 
χόσα φλωριά. "Εβαλε ά[λέσως ό αράπης χαΐ ίπλυναν τη σκάλα 
jxà σαπούνι πολύ πολύ, και έπειτα εζυσε σαπούνι, το ερριζε *ς•την 
σκάλα καΐ άπο πάνω κεχρί καί λαθουρι, καί αύτη 'στολίστηκε και 
έβανε πολλά διαμαντικά καί έστεκε απάνω *ς τη σκάλα. Αύτος 'φο- 
ρούσε ολοκαίνουργια παπουτσα. Καθώς έμπηκε, αύτη του είπε «κα- 
λώς ώρίσατε, βασιλόπουλο! » Αύτος, άφοδ την εχαιρέτισε, κάνει νά 
άναίβτ) καΐ έπεσε άπ*την σκάλα. — «Να μην εχτύττησες πουθενά; 
'Είπειδη είσαι βασιλόπουλο σ' το συχωράω για πρώτη φορά άλλα πρό- 
σεχε μην ζαναγλυστρήσης γ^ατι τότες δεν σε δέχομαι πλέον.» Τότες 
'δοκίμασε νά ξανανίβγ^ καί ξανάπεσε. Τότες τον εκαλονύχτησε καί 
Ισβυσε το φως καί ρητηχε μέσα. Καί Ιτσι το βασιλόπουλο ?φυγε κι* 
αυτό. *Ύστερα έπηγε καί ηύρε τους φίλους του χαί τους τα διηγη- 
θηχε με πολύ θυμό καί λύττη. Του είπαν οΐ φίλοι του δτι καί 'μεϊς 
τά ιδία 'πάθαμε, άλλα δέν πιστεύαμε νά πάθης καί σύ έπειδής είσαι 
βασιλόπουλο. Αύριο *ποϋ θα 'πάη 6 μπαμπάς σου νά δικάση, νά την 
άγχαλέσωμε, νάτηνε τιμωρήση γ^ατί μας έκαμε αύτύ το (5εζιλίκι καί 
νά πάρωμε καί τα φλωριά μας πίσω. » Τότες 'ττηγε 'ς το μπαμπά 

ΑΒΛΤ. 1ST. ΒΤΑ1Ρ. 10 



Digitized by LjOOQIC 




146 ΑΘΗΝΑΪΚΑ ΠΑΡΑΜΓΘΙΑ 

του το βασιλόπουλο, κα{ του «ιπε* — «Αύριο που 6i διχίσης ?χω χ* 

ίγώ ενα παράπονο νά σου ειπώ. » Ό βασιλέας του ύπε^έ^χε ij Sixr 

του να είνε η πρώτη άπο της άλλαις. Τότες έστείλανε έναν τίληηιηηρχ 

χαΐ έχτυπησε την πόρτα της Ντολτσέτας. 'Βγήκε 6 άράπτις ν oc iS-ç 

πθ4θς εΙνε. 

—Που ^σαι Όρδάνη 9}[(upa ποΰρθα χα\ γύρ(υά ee, 
Να ιδώ γι* τήν fxavrdve σου δν εινε αρχοντοπούλα, 
"Αν •ΐν• f6wi f ϊίγισσα και Βενετζανοποιίλα. 

Είπε ο αράπης• «τΐ θες άπ'τη (χαντόνα (Αου » άπου είνε» χτλ. 
Τότε λέει 'κείνη αττοίος εινε ;» Της λέει ό κλητήρας* 

— ^Έδώ χυρά μου σ*ώριβε i Στάθινο Νταλ^ραίς 
Όρ^νως b Νταβελας χα\ 'χεΤνος £λλος ν^νας. 

Τότε της είπε ό αράπης• 

Έδώ χυρά {ίου σ" ώρισαν ο! IÇot σου παρ($μοιθ(. 
Παραχαλώ τον τον θεό νά 'νε πολλοί 9ου ο( χρόνοι. 

Είπε αύτη «πήγαινε και Ιφθασα *ς το δικαστήριο.» 

'Μπήχε 'ςτη μέσα χάμ$ρα, *ςτ^ν δξω χα{λαρ{τσα 
χι' αλλάζει τό χορμάχι της ^ο0χα τ^ς βασιλείας. 

Έπηρε τον Όρδάνη και 'ττηγε 'ς το δικαστήριο. 

Καθώς τι(ν είδε 6 βασιλιάς, όλος Ιμεταστάθη 
%λ( της έπροσηχώθηχε τ9|ς λεΐμονιας μέ τ£νΟη. 
*Σ τους ορισμούς σου βασιλχα* μ' Ιψώναξες χαΐ ηρ6α. 
ΤΙετάχτηχε 6 Κεχοηρ^ας χα\ Xht \ τό βασιλ/α 
Έμενα π9|ρε τα \ατό χ^ Ιχε^νου τα διαχόσ^α, 
Του ριου σου του χαχόμοιρου τα χΛια «ενταχόσ^α. 

Γυρίζει καί του λέει η Ντολτσέτα {χε θυ(χό• 

Κακομοιριά χαΐ δυστυχία να ^t(p^ το χορμ^ σ«» 
Και πόνους άλευθέρωτους να σύρη ή χεφαλι{ σου. 

Λέει το βασιλόπουλο• 

Σώπα χαΐ μ^ παραμιλί{ς χαΐ ?χι τα λόγια *λ{γα. 
Αυτόν το νιόν 6πο£» θωρεΤς εινε παιίΐ τοδ f ιίγα. 
•—Μα τ' ?χεις, ΦιορετΤνό μου, χ£νε χαι 8à θυμάσαι 
Τ^$ς μπότσαις τα ^ο8όσταμμα 'που 'ρχ<$μουν χ*Ιλουγάσ€. 
Μα τ' Ιχεις, ΦιορετΤνέ μου, χ^^ε χαΐ 8à θυμάσαι 
Μεταξωτά 'πουκάμισα *ποΰ 'ρχ<$μουν χ* δλλαζά σι. 



Digitized by LjOOQIC 



ΑΘΗΝΑΪΚΑ ΠΑΡΑΜΥΘΙΑ 147 

Τότις του λέ«ι ό βασιλέας* 

*βυμ>(βοιι, Φΐ9(>€ΐΤν^ (ΐον, μήν civfi ή νιαν όπου ιιιης. 
Λέει rj Ντολτσέτα* 

Σόρι φιλί τΐ|ς |λάνας σου, Γοως ouWpOv} 6 νο2ς σου. 

Έττηγε το βα<ηλόπουλο, εφιλησε την (χητέρα του τρεχάτο και τα 
O^j^Tîerîîtc δλα. Ήρθε εις το δικαστήριο τρεχάτο καΐ είπε* 

Ντολτνέτα μοο τα μάτχβ μου, Ντολτνέτα (aou τό φυς μου, 
ιβύ σανι Ντολτσέτα μου 6 Ιλ(υ9ερωμ^ς μου. 
Δώσι Ixc^vou τα 'χατ6 χα\ τδλλου τα $ιαχ(^οΐα 
Κα! χ<^ε το χαη^νι σου τα χΛια πιντοηκ^σια. 

Τότες την έπηρ' ό γέρο βασιλέας χαι 'πήγε *ς το παλάτι. Κατέ- 
βηκε ή βασΛισσα 'ς την πόρτα και την είέχτη* 

Καλός τηνβ τ^ νύφη μου τήν ίστ^ρη χαΐ τ9)ν τζόγια 
'Που 'μπΐ|χβ 'ςτό παλάτι μου μέ τιμημένα Χάγχα. 

Εύτυς λοιπόν 'βγάνανε τελάλη δτι θα παντρε'^τη το βασιλόπουλο 
καΐ εγειναν γχμοι καΐ χαραΐς καΐ ζεφχντωσαις πολλαΐς καΐ περάσανε 
έκεΤνοι καλά και *(ΐ.εΤς καλλητερα. 

Β'. 

Άρχη του παραρνθιου* καλή 'σπέρα της αφεντιάς σας. 

"Ητανε μ.ιά φορά κ* έναν καιρό Ενας βασιλέας και είχε (χια ίβχα- 
τέρα πολύ ώρα(α, που η ώ(ΐ[Λορφιά της 8èv είχε ταΤρι. Ήταν τόσο 
ώ{ΐορφη ποΟ 

α να *πγ{ τοΰ ήλιου να σταθξ, ταυγ<ρινο9 να λάμψ^ ». 

Όλα τα βασιλόπουλα έτρελονόντουσαν καΐ έτρέχανε ποιος νά την 
πρωτοπάρη γυναίκα. Άλλα αυτη^ν ήθελε να παντρευτη καΐ εύρι- 
σκε χιλιαις πρόφασαις για να [χην πχρη κανέναν. Μέσα *ςε δλα τα 
βασιλόπουλα που την γ»Jpεύαvε ήτανε Ενα πολύ ώραϊο κα{ της χτύ- 
ττησε "λιγάκι η καρδιά της που το είδε, άλλα πάλι δεν αποφάσιζε νά 
τόν (ΐνάρη^ παρά ήθελε πρώτα νά τον δοκΐ(ΐ.άσΥ) αν είνε άντρειο>(ΐ.ένος 



Digitized by LjOOQIC 



148 ΑΘΗΝΑΪΚΑ ΠΑΡΑΜΓβΙΑ 

και XV rjov άγαποΟσε τόσο πολίι για να κάνη το θέλη(Λα της. Μιαν 
η[Λέρα «πε, δτι 'κιίνον βχ 'πχρη χντρα οποίος τυχ-ρ νά της φερη την 
χρυτη βεργίτσα του Ι1ολυφουρσ(Λένου δράκου, που την άκου[χ.πούσανε 
'ς της πόρταις κι* άνοίγανε. 'Όσα βασιλόπουλα τάκουσαν, κοκκάλια- 
σαν άπ* το φόβο τους, γιατί ήξεραν πολύ καλά δτι αν ήθελαν να 
κχ(λουν αύτο ποΟ τους ζητούσε, θα ε^ανόντρυσαν^ γιατί 6 Ιίολυφου- 
(χισ[Αένος Δράκος ήτανε ό ποιο άγριος και ό ποιο δυνατός απ* δλους 
τους δράκους. ΕΙχι ίίνα (/.άτι *ς το γλέφαρο όπου itrvtiu πάντα ανοιχτό 
κι* δταν εκοΐ[Λώτανε κι* δταν ήτανε ξυ-πνος ώστε 'που δεν *(χ.πορουσε 
νά τον ζυγώση κάνεις χωρίς να φαγωθη απ' αυτόν. Άλλα το ωραίο 
βασιλόπουλο τόσο πολύ την αγαπούσε, δπου αποφάσισε να 'πάη η νά 
της φίρη την χρυσή βεργίτσα η να χαθ•/). Έτσι το λοιπόν έπηρε το 
δρό[χο δρό[χ.ο, χωρίς να 'ττη 'ςέ κανέναν τίποτις, να δοκΐ[λάση την 
τύχη του. Ήέρα νύχτα πεζπάταγηε χωρίς να ξέρη ποΟ 'πηγαίνει. 
— Έπηγαινε *ς τα λαγκάδια άπανω,κάτω, 'ς της ε'ρη(Λΐαίς. '-πήγαινε. . • 
'ι^ηγαινι . . . ΈκεΤ *ποΰ 'περπατούσε εκουράστηκε, καΐ κάθησε *ς ϊνα 
δίντρο άπο κάτω καί τον Ιττηρε 6 ύπνος. Όταν εξύπνησε ειδ' άτ^ο 
(ΐακρ&α (Λία γραία καΐ κοσκίνιζε αλεύρι 'ς ενα (χεγάλο ταψί. Άλλα το 
αλεύρι δεν έπεφτε (χέσα 'ς το ταψί αλλά έπεφτε 'ς τα χωριάτα. Τότες 
έπλησίασε την γραϊα καΐ είδε πώς η γραϊα ήτανε στραβή. Τότες το 
βασιλόπουλο της είπε* «στάσου, (χάννα, (Λην κοσκινίζης τάλεύρι γιατί 
πέφτει 'ς τα χούντα ».-^«'A|4.jAr) δε λ^έινω,» παιδάτ^ (χου », λέει η 
γραία. — «Φέρε, (ΐάννα, νά σ'το κοσκινίσω εγώ* » είπε το βασιλό- 
πουλο' κ* έτσι έπιασε καί της κοσκίνισε τάλεύρι και τώβανε 'ς ενα 
σακκι 'που ήτανε 'κει πέρα, και της λέει — <κπου θά το πάς ; για νά 
σε βοηθήσω, ρ,άννα. » Ή γραϊα ευχαριστήθηκε πολί> άπο τίι βασιλό- 
πουλο, καί του είπε — απαιδί [Λου, το κάλο 'που [χουκαν ες τι θέλεις νά 
σου κάμω ; » Της είπε το βασιλόπουλο — « Μάννα δός [Λου την ευχή 
σου, γιατί δτι γυρεύω 'γώ δεν [Λπορείς νχ [χε βοηθήσης. » — α ΚαΙ 
τ'είν' εκείνο, που γυρεύεις;» είπε ή γραία «δέν (χου τρ λες νάν 
τάκούσω κι 'εγώ να ίδου[Λε δεν '(Λπορώ νάσε βοηθήσω τάχατβς.» Της 
λέει το βασιλόπουλο — α'Εγώ |Αάννα[λου εΐ(Λαι βασιλόπουλο, (χοναχο• 
γυιος καΐ άκουσα να λένι για ρ.ιά βασιλοπούλα πώς είνε πολύ ωραία, 
'που 'ττίίγαιναν πολλά βασιλόπουλα καί την εζητούσανβ καΐ 'κβίνη δίν 
«ύρισκε άνδρα που νά της άρέση. Τότες εγώ 'πήρα την «Οκή άπο την 



Digitized by LjOOQIC 



ΑΘΗΝΑΪΚΑ ΠΑΡΑΜΥΘΙΑ 149 

^χννα pou xai πήγα vi την ϋώ [ΐόνο καΐ vi γυρίίτω *ςτον τ6πον 
(to»i, άλλχ τι τα θέλβις, ά(ΐΛ την εΙΧα ίτριλάΟηκα a-rtà την ώριορ- 
γΐά της χαΐ άχο την γλυκάδα τοδ •7Γρο<τώΐΡθυ της. Μιαν ί)ριέρα•της 
iXrff ό ττατέρβιςτης,δτι πρέπει πλειόν ε νχ παντρευτείς. Τότίςτοδ είπε 
αύτη δτι θα πάρω άντρα έχείνονε ποΟ θί (Λου φέρητη χρυσή βεργί- 
τσα τοΟ Πολυφου;Λΐ<τ(χένου δρχχου, ποΟ την άκου[Λπουν 'ς ττίς πόρταις 
χΛΐ ανοίγουν.»— «"Ακουστέ, παιδί }jlou«, του λέει ή γρνια « *ςέ (αγάλο 
ρπελα έ(ΐ.πηκες, άλλα η εύκη τών γονέων σου καΐ η 'δίκη (Αου θα 
κά[Αη την καρδιά σου ! Να πάρης καθώς π1|Λ8 τον δρό(Α0 έκεΙ πο"3 
εινε πολύ χορτάρι γιατί κανείς άνθρωπος δεν έπάτησε ποτές του. θα 

πάρΥϊ^ το δρορο' το λοιπόν κατά τον ανήφορο που πηγαίνει θα 
"δης κάτι Po*jvà καΐ κάρκαρα, έκεΐ θα ιδ'^ς άπο μακριά [Αία [^γάλη 
σπηλιά, θα πάης κοντά κι αν ακούσης (ΛΟυγκρητο απ* εξω θα V/J 
πος ό δράκος εΙνε [ΐέσα καΐ κοΐ(ΐ3ίταΓ τότες να σταθης άπο (Αοεκριά, 
oct^ που ν'άνοίζτ) ή πόρτα της στΓηληδΙς γ$ατΙ έκΛ ίχει τα πρόβατα 
το« χαΐ βαίνει 'μπροστά [λία μεγάλη πέτρα 'ποΰ δεν μπορεΤ κάνεις ν ά 
χτ/(ψ€ κουνήση. Να καρτερΛς, ώστε *που νάνοίξη ο Δράκος να 'βγάλη 
τα πρόβατα του δξω, τότες κάνεις τρόπο ναχωθης μέσ' *ςτην σπηληά 
κ** δταν ίρθη να κοιμηθη 'κεΤνος βάζει τα πρόβατα του μέσα καΐ 
χλίνει πάλι τη σπηλιά με το βράχο, τότες να προσεχής άττο το μουγ- 
κρητό καΐ θα καταλάβης πώς κοιμάται. Τότες να καταίβης άπο 'κεΤ 

που είσαι κpJμμέvo; και να 'π*ς• 'ς τα γένειατου {χει δέσει ϊνα χρυσό 
κλειδάκι καΐ να κόψης μ' αύτο το ψαλίδι το κλαδάκι μαζύ μέ τα 
γίνεια του και δταν άνοίξη την σπηληα vie φύγης καΐ σό. Όταν κα- 
τορθώσης να φύγης, παιδί μου, τότε ς να 'πάρης πάλι το δρόμο πουχα 
τα χόρτα. 'ΕκεΤ θχ *δ^ς ?να μεγάλο παλάτι. Το κλειδάκι αύτο άμα 
το άκουμπίσης *ςτην πόρτα του παλατιοΟ θάνοιζη, εσύ νλ μη διι• 
λιάσης άλλα να 'πάρης το δρόμο νάναίβης απάνω 'ς το παλάτι. 'Ektf 
θα ίδης απάνω *ςε μ^α μεγάλη κάμαρα εΙνε ίίνα άλογο κ ' ίνας σκύ- 
λος. Και 'ς το άλογο 'μπροστά εινε κόκκαλα γ|ά να φάη καΐ *ς τα 
σκύλο άχυρα* τότες συ χωρίς να 'πης τίποτα, αλλάζεις καΐ τα κόκ- 
καλα τα βαίνεις 'μπροστά 'ς το σκύλο καΐ τάλλα πε^όνε θά τα μάθης 
άπο τάλογο. » 

Τότις το βασιλόπουλο την εύχαρίστησβ την γραΤα, της ίδωσε μ<-^ 
ρικα φλωρ^ά, έπηρε το ψαλιδάκι 'που τουδωσε και έφυγε. Τότες 'ττηρε 



Digitized by LjOOQIC 



150 ΑΘΗΝΑΪΚΑ ΠΑΡΑΜΤΘΙΑ 

το ίρό[χο δρόμο καΐ eîSe την (χεγάλη την ^τττηληά. Ήάει κοντ*, ih 
£χου(7Ε (Λουγκρητό. Έκύτταξε καΐίεν ητανβ κανένας (λέσ* *ςτη σττη- 
ληχ. Άλλα ήτανε ενα καζάνι (χεγάλο γεμάτο γάλας καΐ (Λ^α ττηττα 
ϊσα μ* ενα αλώνι. Τότες 'θυμήθηκε το βασιλόπουλο VoO είχε πολλαΤς 
ήμέραιςνα φάγι* έκοψε το λοιπόν ενα κομμάτι πήττα και βούτηξε μέσα 
'ς το γάλα και φάγε, ΐφαγε καλά που χόρτασε. "Επειτα τταρατη- 
ρησε και είδε μ^α τρύπα ψηλά 'ς το βράχο καΐ *πηγε και χώθηκε μέσα. 
Ύστερα άπο *λ{γη ώρα άκουσε τα κουδούνια τών προβάτωνε καΐ κατά- 
λαβε δτι έρχονται τα πρόβατα καΐ ό δράκος μαζύ τους. Τότες τρύ- 
πωσε *ςτήν κρυψάνα του καΐ παρακάλεσε το θεο νά τον βοηθηση. 
Καθώς 'μττηκ* ό Δράκος 'ς τη σπηλγιά, ευθύς ε'τράβηξε την πέτρα και 
έκλεισε την τρύπα της στυηλγίας κ^' αυτός έκάθησε να φάτ). Άφου 
ίφαγε, είδε πώς δεν χόρτασε, είπε* — « Περίεργο τι δρεξι που είχα 
σήμερα* δεν μίφτασε μήτε το γάλας μήτε ή πηττα ! » — 'Αλήθεια 
αλησμόνησα νά σας πώ,δτι ή γρηα τουχε δώσει μ^α σκόνι κ* ερρηξε 
. *ςτο παγούρι με το ρακί, που άμα το πιή ό Δράκος να κοιμηβη βα- 
θ^ά.Έτσι λοιπόν 6 Δράκος, άφου έφαγε, έσκάλισε την φωτ^α καΐ κοι- 
μήθηκε. Τότες δταν άκουσε αύτος το μουγκρητό και κατάλαβε πώς 
κοιμήθηκε, εκατέβηκε σίγα, σίγα, έκοψε της τρίχες καΐ *πηρε το κλα- 
δάκι άπο τα γένεια του και πάλι άνέβη απάνω 'ς την κρυψάνα του• 
άλλα ύστερα συλλογίστηκε δτι άμα ξυπνήση ό Δράκος και 'δ•?! πώς 
λείπει το κλειδάκι άπο τα γένεια του θαψάξη νά τον εύρη. — Εκα- 
τέβηκε το λοιπόν και *πηρε ενα δοκάρι μακρύ καί το πελέκησε καί το 
ίβανε *ςτην φωτ^α κ^'άφοΰ κάη καλά το ?χωσε 'ς το μάτι τοϋ5 Δρά- 
κου καί τον έστράβωσε. Τότες άρχησε το μουγκρητό και της φωναΤς, 
που σήκωσε δλον τον κόσμο *ςτο ποδάρι. Οΐ άλλοι δράκοι, 'σαν άκου- 
σαν της ^ναΤς του,ίτρεξαν να ίδουν τι έχει ό αρχηγός τους. Άλλα 
δεν 'μπορούσαν να ίμπουν μέσα γιατί ήταν ή πέτρα 'μπροστά καΐ δεν 
'μπορούσαν νάτην κουνήσουνε,και άφου άκουσαν ττίς φωναΤς του ένό- 
μισαν πώς ήτανε μεθυσμένος καί τον αφήσανε και 'σηκωθήκανε καΐ 
'φύγανε. Τότες 6 Δράκος έτράβηξε το βράχο καΐ άνοιξε την σπη- 
ληα και κάθησε 'ς την πόρτα καΐ άρχισε νά τα χαϊδεύη καΐ νά τα 
'βγαίνη δξω τα πρόβατα του ενα ενα. 'Ήτανε ένα μεγάλο καΐ μαλ- 
Χιαρο πρόβατο,και το βασιλόπουλο πιάστηκε άπο κάτω άπ'την κοιλιά 



Digitized by VjOOQIC 



ΑΘΗΝΑΪΚΑ ΠΑΡΑΜΥΘΙΑ 151 

του, άπ* τα (Λαλλ^χ του καΐ (xe τρόπο κατώρθωσε εν φ το χάΧ^ευε ό 
Apdbco^ να *βγη δξω απ' την στηοληά. 

*Ας άφισωμε τον Δρχκο να γυρεύη εκεΤνον 'που τον 'στράβωσε και 
ας ερθου|Λε 'ς το βασιλόπουλο. Έπηρε λοιπόν το SpojAo $ρό(χο το βα- 
σιλόπουλο χαθως τον είχε όίηγησει ή γραΤα, και όταν προχώρησε, 
άπο {Aoxpyà ει^ε το παλάτι. Τότες επλησίασε καΐ έβανε το κλειδί *ς 
την χλ^ιίαρ^ά,καΐ άνοιξε ή πόρτα. 'Ανέβηκε απάνω 'ςτοπαλάίΐ καΐ 
«ιίε ενα ώραΙο άλογο δε[Λενο (χέ αλυσίδες και είχε '(Λπροστά του ενα 
σωρό κόκχαλα καΐ ένα ώραΤο (Αεγάλο σκύλο καΐ είχε '(χπροστά του 
ενα σωρό άχυρα. Έπολέ[Λησε να λύση το άλογο• δεν '{Απόρεσε. Τότες 
έβανε τα άχυρα 'ς το άλογο καΐ 'ς το σκύλο τα κόκκαλα. Τότες ά[Λα 
έφαγε το άλογο κ^* ό σκύλος άρχισαν να '(Λίλουν, κα{ του είπαν 
«Που ευρέθηκες εδώ, παιδί (Λου; θα Ιρθη ό Πολυφου{Λΐσ(Λένος Δράκος νά 
σε φάτρ. » Τότες το παιδί διηγήθηκε δτι το Δρ3ί?κο τον έστράβωσε καΐ 
οτι ήρθε εδώ' καΐ ζητούσε (Aji βεργίτσα χρυσή. Τότες είπε το άλογο* 
« πο$ός σου παράγγειλε να ερθγ,ς εδώ ; » Τότε το παιδί είπε γ^α 
την γραία πώς δπως του παράγγειλε να κά[Λ7ϊ, εκα[Λε. ΕΙπ' ό σκύλος 
«αύτη παιδί (χου εινε η καλή Μοίρα, καί την είχανε τυφλώσει ή 
άλλαις ριοίρα;ς επειδή ποτές δεν είχε κά[Λει *ς κανένα κακό, καί την 
ε{Λθΐράνανε δτι αν δεν 'βρεθη κάμεις νά την άγαπησηκαΐ νά την λυ- 
πηθη να (χη γείνγ) ποτέ καλά , καΐ δεν 'βρισκότανε κάνεις ν κ τηνε 
λυπηθη. ΚαΙ τώρα, παιδί (Αου,να 'πάς άπο τούτη τη {χεριά (τουδει- 
ζαν άπο που να 'πάη) καινά 'πίς 'ς αύτη τη κά|χαρα, και θα ίδγ,ς 
δυο βασιλοπούλαις σκλαβω^χέναις [χ.έσα *ςτην κά[Λαρα καινά τ/ιςέλευ- 
θερώσγ^ς. Το παιδί λοιπόν εττηρε το δρό|Λ0 'που έφερνε 'ς ττ^ς κάμα- 
ραις• είδε λοιπόν έκεϊ δυο βασιλοπούλαις ώραίαις, 'που καθώς τον 
είδανε άπορήσανε. Τον έρωτησανε πώς ευρέθηκε. Είπε την Ιστορία 
του καΐ πώς ήρθε εδώ γυρεύοντας τη χρυσή βεργίτσα. Τότες του 
είπανε 'κείναις δτι σου την"εΪΓνουαε, άλλα νά (χας έλευτερώστις. Του 
έδωσαν την βεργίτσα, έττηγε την άκού[χπη σε επάνω *ςτο άλογο *λύθηκε 
το άλογο* την άκού[Χ7Γησε *ςτο σκύλο, λύθηκε ό σκύλος. Έπηρε τό- 
τίς της βασιλοπούλαις, της κατέβασε άπο της σκάλαις, της ίβανε 
απάνω *ς το άλογο καΐ 'πήρε καί το σκύλο. Άλλα αύταις είπαν δτι 
πρίν φύγω{ΐε εχω»χε κι 'ενα άλλο καλονά κάνω{Αε' κύτταζε άπο το πα- 
ράθυρο νχ ίδης• αύτα τά.ζ<ΐ^α εΙνε δλα άνθρωποι, εινε καΐ βασιλόπουλα 



Digitized by LjOOQIC 



I5t ΑΘΗΝΑΪΚΑ ΠΑΡΑΜΤΘΙΑ 

(Λ«ζυ καΐ ήτανε δλοι *ς το κυνηγά xod επιιδη rt^poLv την ιρόρτα ανοιχτή 
'[Λτυηκαν (χέσα, άλλα κατά ίυστυχία τους,τους εί& ό Δράκος καί το^ς 
έρρχντίίΐε ρ,ε ενα νερό καί τους εκαρ διάφορα ζφα* τώρα κάριβ γρή- 
γορα νά τους χτυιτήίητις ελαφρά 'ς την πλάτη 'ftà τη βεργίτ<τα χαΐ 
τότε ôoc γίνουν όπως ήτανε πρώτα. » Τότες *πηγε το βασιλβ^αυλβ 
κάτω pti την βεργίτσα, τοίις άγγιξε έναν έναν καΐ ά[χέσως άρχκϊαν να 
γίνωι^οα άνθρωποι κάτι ώραΧοι νέοι καί άρχισαν να αγκαλιάζουν xai 
να φιλούν το βασιλόπουλο. Τότες φρόντισε το βασιλόπουλο, {χλεισ6 
το παλάτι ριέ το κλειδί άφοΰ κατεβηκανε δλα καΐ *πηρε το κλειδί• 
Έξεκίνησαν τότες δλοι καΐ τα βασιλόπουλα επήραν το δρόμο τους^ 
πδΐν *ςτά *δικά τους τα παλάτια καΐ το βασιλόπουλο (ΐ.έ το άλογο 
καΐτο σκυλί έξεκίνησε ναπαραδώσηττίςβασιλοπούλαις 'ςτούς γονέους 
τους. Καβώς της είδαν οΐ γονέοι τους, φαντάσου τι χαρά εκάνανε καί 
του είπανε οποία θελtl άπο της δύο νά πάρη γυναΤκα και νά τον κά• 
νουν διάδοχο του θρόνου 'άλλα το Βασιλόπουλο είπε πώς είνε άρραβω• 
νιασ[Λένος καΐ πώς για χατηρι της άρρεβων&αστικιάς του ήρθε να 
*βρη τη χρυσή βεργίτσα. Τότες δέν χάνει καιρό το άλογο και ό σκύ- 
λος καΐ γίνονται δνο ωραία βασιλόπουλα, επειδης είπανε εις το βασι- 
λόπουλο καί τους άγγιζε ριέ τη χρυσή βεργίτσα. Απόρησε ό ββΜΛ- 
λ^άς 'τϋου τους είδε /α γείνουν άνθρωιτοι το άλογο καΐ ό σκύλος• Τότβ ς 

έξω{*.ολογηθηκαν τα δύο βασιλόπουλα και είπαν «αν θέλης, πολν- 

χρονερι,ένε (Αου βασιλέα, νά [ΐΛς κά(Λης γαριπρούς. Όντες έκλεψε ο 
Δράκος της βααλοπούλαις που άγαπούσα(χε, και 'πηγαρΛ νά της 
έλευτερώσωμ.ε έριένα [λε έκανε άλογο, είπε ό ένας, και το φίλο (ΐοο 
σκύλο• » Τους αγκάλιασε ό βασιλέας καί τους δύο καί τους είπε οτι 
6ά τους κά(Αη γα[χπρούς του. Τότες το ώραΐό (Λας βασιλόπουλο ϊφυγί 
να πάη *ς την ωραία βασιλοπούλα. Άλλα δεν έφυγε π|ά ριε τα πόδ|α, 
άλλα του έδωσε πολλά άριάξ^α και δώρα ό βασιλέας καί τον 'πήγε 
έως την πόρτα της ωραίας βασιλοπούλας. Καί ή βασιλοπούΧοις 
έκλαίανε άπο χαρά για την έλευθερωσί τους καΐ άπο λύπη γ^ατί 
έφευγε ό ευεργέτης τους. 

Άς άφίσω[Λε αυτούς καί άς πάριε 'ς τη βασιλοπούλα. Ή βασιλο- 
πούλα άρια άκουσε πώς το ώραΙο βασιλόπουλο Ιφυγε καΐ δέν το Ιβλεπι 
πε^όνε, ίπεσε νά πεΟάνη άπο τη λύπη της. Γιατροί καί γχάτραινες fite- 
σΛν νάτην γιατρέψουν καΐ δεν 'ριπόρεσαν νάκάρκ)υν τίι^οτις• Ό πατσάς 



Digitized by LjOOQIC 



ΑΘΗΝΑΐΚλ ΠΑΡΑΜΥΘΙΑ 153 

της >rrav€ dnpi>tn<T(xivoç γιατί iiv i^e άλλο παιδ{. "Orew Ιφτασβ t4 
βαοιλόιτουλο βίς το παλάτι,ή πόρτβας δλαιςητβςν• χλιισταΐς γΐΛτΙίΙχο«€ 
{Μγχλη λίπη για τη βασιλοπούλα 'ποΟ έπηγαινΕ χά•β ηριίρα και χη• 
ρότ€ρα.Το βασιλόπουλο it χάνβι χαιρό' Vaipvti τη χρνση βιργίτσα *ςτα 
χ£ρια του' την άχούμπησε 'ci ριία (λία, χαΐ άνοιξαν ολαις η πόρταις xs* 
«ύρέ&ηχ€ (Απροστα 'ς τη βασιλοπούλα. Καθώς τον tiSc η βασιλοπούλα, 
σηχώάηχ» ευτυς χαί τον άγχάλ4ασ€ χαί του «ιπ€ * — « ίσένα θα πάρω χαι 
σβ π£ρΐ{Α£νατόσο χαιρο που *πηγα να πεΟχνω άπο τη λύπη [Αου γιατί 
ίφυγις. » Το βασιλόπουλο της 8ιηγηθηχΐ δλα τα βάσανα 'ττου υπόφερε 
χαί της Ι^σε τη χρυσή βεργίτσα• *Όργανα, τού{ΐ.πανα, χαραΤς {ΐ.ε• 
γάλαις, εγηνε ό γά|ΐΛς χαί την εττηρε χαΐ *πηγε *ςτούς γονέους του 
χαί εχεΤ εγειναν διπλούς χαραΤς χαΐ έζησαν χαλά χαΐ *(ΐ.εΐς χαλλίτερα• 

Γ'. 

Ή 'Avapaniou 

*Αρχή τοδ παρα(£υθΐθυ* χαλη *σπερα της αφεντιάς σας. 
*Ήτανε (ΐ|ά φορά Ϊνας βασιλιάς χαί (Α|α βασίλισσα χαι είχανε χαΐ 
ïvet γυιό. ΈχεΤνος ό γυ|ός τους ίέν τ}θελε να παντρευτίί'του 'πήγαι- 
ναν βασιλοπούλαις, άλλα 'χεΤνος δχι (ΐόνον ίεν ήθελε να παντριυτίί, 
άλλα iiv *σηχωνε τα [Αάτια του να ίί*?! χάριριια γυναΙΧα. ΈχβΙ άντί- 
χρυ 'ς το παλάτι ήτανε ρΐ|ά ρ,ητέρα χαΐ είχε τρεϊς ίεχοΐτέραις. "Ήτανε 
πφλυ ώ(Μρφαις. Το λοιπόν ή βασίλισσα «Ιπε ριην άγαπάη χα(ΐ.(ΐ|ά άπο 
ζώταΰίς χαΐ ϊέ #ίλει νάν το είπ^ϊ. 'Αποφάσισε το λοιπόν χαΐ είπε 'ς τη 
(ivrripa τών χοριτσών «ί έν μου στέλνεις την {ΐεγάλη σου ίεχατίρα ε^ 
γχα νά την ίχω συντροφιά;» — ιΜπχ [Αετα χαράς σου, είπε η γυναίχα, 
βασίλισσα (Αου.» Και 'στολίστηκε ί) (Αεγάλη της ίεχατέρα καΐ *πί5γε 

'ς το παλάτι. Καθώς την είίε ή βασίλισσα, την έχαιρέτισε καί την 
ε«|ασε άπο το χέρι καί την 'πήγε 'ς την κά{Ααρα του γυ|θυ της. Καί 
της είπε '«εγώ κορίτσι [Αου σ'Ιφερα *ίώ γιατί ό γυ|ός (ΑουΚε θέλει νά 

'χαντρευτ^ καΐ γ|ά νά ίδοΟ(Αε άνισος καΐ άγαπ^|^ κάρΐ(Α|ά άπο σας• 
''Αν σου είπ^ πώς σ ' αγαπάει έγυιόςμου, τότες νά σε κά{Αω νύφη (Αου.» 

'Πήγε το κορίτσι χαΐ χαθώτανε έχεϊ 'ςτ4 σοφά. Έπηγε τύ βράΪυ το 
βασελίπουλθγε|Απγ}κε {Αέσα 'ςτηνκάρίαρά του,έκάθησε 'ς τα τραπέζι του 



L 



Digitized by LjOOQIC 



154 ΑΘΗΝΑΪΚΑ ΠΑΡΑΜΓΘΙΑ 

ίγραψι, ίγραψε χωρίς νά την χυττχξη ΐιόλου. Τούτη την *ΐΓηρ€ ό 
ύπνος χαΐ άποχοΐ[ΐ.ηθηχΕ *ςτον χαναπέ. Το πρωί ίπηγδ (ΐ,όνη της η 
βασίλΐ(Τ<7α vit Λη τΐ xavei το χορίτσι χαί τί της «πε το βασιλόπουλο. 
Τ{ νχ σου πώ, πολυχρονεαενη (Λου βασίλισσα* ήρθε το βασιλόπουλο, 
ίέν (Αε χύτταξε διόλου* ϊγραψε έγραψε χαΐ 'σηχώθηχε χαΐ έφυγε χω- 
ρίς να (χου '(Λίληση λόλου. Τότες ή βασίλισσα την ευχαρίστησε χαί 
της Ιδωσε ένα δώρο, ενα ώραΤο δαχτυλίδι, χαί την παραχάλεσε να 
στείλη rn δεύτερη της αδερφή. Έπηγε *ςτο σπητι, είπε, χαί έτσι στο- 
λίστηχε χαΐ ή δεύτερη της αδερφή χαΐ 'σηχώθηχε χαΐ 'πήγε *ς τή βα- 
σίλισσα. Τήν εδέχτηχε xj* αυτήν ή βασίλισσα καλά χαί την έττηγε *ςτήν 
χά(ΐ.αρα του γυχου της χαί της είπε δτι, αν 6 γυ|ός [Λου σου *πη πώς 
σ* αγαπάει, τότες νά (Λού το είπηςγ^α νά σε χά[Λω /ύφη ριου. Έχχ- 
θησε χχ* αυτή *ςτον χαναπε 'σαν τήν άλλη• το βράδυ, 'σαν εβράδχασε, 
'ττηγε το βασιλόπουλο εχάθησε 'ς το τραπέζι του χωρίς να σηχώση τα 
(λάτ^α του νά την χυττάζγι. Έγραψε, έγραψε σηχώθηχε χαΐ έφυγε. Το 
πpωt επήγε ή βασίλισσα νχ ίδη τί της είπε ό γJi6ζ της* 'χείνη της 
είπε δτι ούτε [ά χύτταζε δ&όλου. Τότες της έχάρισε χχ'αύτηνης ενα 
δαχτυλίδι χαί την παραχάλεσε νχ στείλη τή (Μχρότερη. Ή ρ.ιχρό- 
τερη ήτανε πολύ εξυττνη χαΐ πολύ ωραία. Τήν εστόλισε χαΐ ή βασί- 
λισσα {ΐ.έ 'διχά της τζεβαϊριχα χαί της είπε να χαθίστ) 'ς τήν χάριαρα 
του γυχου της χχ'δταν ερθτ, νά του '(Λίλήσγι χαι νχ ίδου(Αε τί θά της 
'πη. Έτσι λοιπόν το χορίτσι εχάθησε *ςτήν χά[ΐ.χρα του βασιλόπου- 
λου. Ήτανε χ^' ενα ώραΤο χλουβάχι δζω (χε ενα πουλάχι χαί το 'ττηρε 
[Λεσα. Όταν ήρθε το βασιλόπουλο ε(λ7Γηχε (Αεσχ χωρίς νχ την παρα- 
τηρήσγι χαί εχάθησε χαί έγραφε. Το χορίτσι αποφάσισε να '(Λίλήση 
'ς το πουλάχι, άφου δεν '(χ,ίλαγετο βασχλόπουλο.Του είπε'βχαλή 'σπέρα 
σου, πουλάχι [Λου,δέν '(Λίλεϊς; χάνε εσυ χλουβί (Λου, έσυ σαρ,ντάνι [χου 
δε '(Λίλεϊς; D Τότες λέει το βασιλόπουλο <ϊσα(Λτανου{Λ σα[Λτανουσού{Λ [χπου- 
γιούρου(Λ σα(ΐτανού(ΐϊ) . Έχείνη 'ντράπηχε χαί δεν είπε τίποτις χλλο* 
'σηχώθηχε άφου τελείωσε το γράψψό του το βασιλόπουλο xj' έφυγε. 
Το πρωί έπηγε ή βασίλισσα να ίδη αν της '(χίλησε ό γυχός της χαι 
τί της είπε.— «*Ά[ΐα '(Λττηχε». της λέει έχείνη, α (χού είπε χαλή 
'σπέρα σου χαί ύστερα (ίου είπε ποχος σ' έφερε *ςτήν χάρ.αρά [χου, 
χαί του είπα έγώ δτι ριου είπε ή βασίλισσα νχρθω γχχ νχχης σ^^ντρο- 
φΐά. » Τότες ή βασίλισσα τήν παραχάλεσε να χαθίστρ χαί τήν άλλη 



Digitized by LjOOQIC 



ΑΘΗΝΑΐΚΑ nAPAMTélA 155 

^^fflt.To βρ^^υ πάλι '(Λίλησε *ςτο χαντηλέρι,χαΐ 'χΛνος πάλι άπαν- 
Τη« \ το χα^ττηλερι και άφου ίγραψε έγραψε σηκώθηκε καί φύγε. 
Ή ά)ερφάδ£ς ττης περψένανε την άλλην η;ι.έρα για να πάη *ς το 
«cm τo•Jς και άφοΰ Χέν την είδανε να πχγ) 'πήγανε αύταΐς 'ς το 
«αλζτι. Τ*ην είδανε καΐ καθώτανε κοντά \ τη βασίλισσα καΐ ήτανε 
»βιτα)Γ«ρού{«νη καΐ η βασίλισσα και αύτη. Της εϊπανε νάρθη *ςτο 
χχΐ 'χείνη είπε, δτι α δεν την άφίνει ή βασίλισσα να Ιρβη. » 
— cTi ! σου '{ΐ,ίλησε το βασιλόπουλο ! » της είπαν ή άδερφαίς της. 
-—«Ου ! κχ{χαρ.ε τόσαις δ{Λΐλ£αις [Λαζί. » ΚαΙ ίτσι ή δύο άδερφάδες 
2fαf}£âL•x<ι>θηxαvε απ* τη ζηλ^α τους και 'σηκωθηκανε καΐ 'φύγανε. 
'^Dt«v Ιφ'-ιγαν άττο το παλάτι, λέει η (jLji της άλλης * — α Κάλε, δεν 
fof^irsLi, που της '(ΐ,ίλησε το βασιλόπουλο. Άλλα της καλάρεσε να 
moAtroLi 'ς το παλάτι καί λέει ψευτ^αΐς. 'Ξέρεις τι να κάνω{χ.ε; νά της 
\câL{i^ το (Μαργαριτάρι 'που πουλάει εκείνη η πάτρα y%k να τάγο- 
fdm^^i ΐδου[ΐε τι βα κάνη.» Την αλλην ή(Αέρα 'πήρανε το (ΐ,αργαρι- 
Vipt άπο τγίς πάτρας το χέρι και σηκωθηκανε καΐ '-πήγανε 'ς το πα- 
Xàtrt. Ττ5ς είπανε α αΰτο το ώραΐο [Μαργαριτάρι το πουλούν καΐ να 
■Cir^C του βασιλέα νά σ'το πάρη. » 'Εκείνη είπε• α£φησέ το νά τον 
*^«Αττησ6> αν θέλτι νά(Λθύ το πάρη. » Το άφησαν το (Μαργαριτάρι αύ• 
χαΐ 'σηκωθηκανε καΐ 'φύγανε. 'Σ το δρό(ΐ.ο'που 'πηγαίνανε λέγανε 
άου{Μ€ πώς θά τα καταφέρη, πο|ος θά της πάρη το (Μαργαριτάρι. 
χαεθάς 'πήγε ό βασιλέας το βράδυ του λέει α Σα(ΐ.τανου[Μ, σα(Α• 
υ{ΐ. » Λέει αύτος, α (ΐ.πουγ|θύρου(χ σα]χτανου(χ. » — « Ήάδερ- 
ς {ΐ.ου (ίου φέρανε τούτο το (Μαργαριτάρι για να τάγοράσω* νά το 
ΎΙ να (Αην το 'πάρω ; » α Σα(ΐ.τανου[Λ, σα(ΐ.το^ουσουν , τα κλει- 
lîtf 'ς το ντουλάτπ, τα φλωρ^α εινε 'ς το ΦJpτάpι, άνοιξε καΐ 'πάρε 
/η Φέλ^ις. » Το πρωί είπε 'ς τη βασίλισσα δτι το βασιλόπουλο τηζ 
χρη(Ματα να ψωνίση δ, τι θέλει. Τότες η βασίλισσα την άγκά- 
, την έφίλησε καί της είπε δτι συ θα γείνης παιδί (Λου. "Ηρθανε 
ά^εργάδεςτης, άρώτησε πόσα έχει το (Μαργαριτάρι, το πλέρωσε καΐ 
νηρε. Τότες εκείναις Σφυγαν,καΙ η (λύτη τους έσταζε φαρριάκι κχ* 
δίν 'πιστεύανε πώς της '(Μίλησε το βασιλόπουλο. — «Δε βαρ- 
βώτη εινε μ%χ κοφτοδε(Μένη * (ΜΟν 'θά της τά 'πήρε πιστεύω η βα• 
Νί της ν31(Μετώρα κ'ενα ζευγάρι (Μπελεζίκ5α(1), να έδου(Με 



Digitized by LjOOQIC 



156^ ΛβΗΝΛίΚΑ ΠΑΡΑΜΥΘΙΑ 

βίτα'πάρη x^'txcTva;» Την άλλη την ri|xipa*wyipav ίν« ζβνγχρ t pLiwifi 
ζίκ^Λ ποΟ €ΐ;^€ η πάτρα καί της τα 'πήγανε για να τάγορζσττ^,χ'ίχιΗ 
πάλι μβταχβιρίβτηκε τον 1δ|0 τρόπο 'ς τα βα^λόπουλο καΐ το ββκΛλί- 
πουλο της τα 'πι^ρι. 'ΕΙπηγαν την άλλη '(λέρα να πάρουν τα χρηί 
{ΐατα κα{ της <Ιπαν— «αρ.* €συ βα<7(λΐ9σα τόρα και ^έ {ίαςίκανις cfl 
τραπέζι να t^ot!^ καΐ έριιϊς το γα(Λπρό ; » Τους ι1𣕠« Νά τού t( 
πώ το βράδυ Χ|*4ν ιΐν« pÀ τί)ν βύχαρίστίοσί του, γιατί δχι ; » Tot^ 
ιπηγΕ 'ς την κάμαρα της καΐ ρίχτηκε *ςτά κλά(Α{Λατα. ΚαΙ είχε β-ί 
εινε τούτα ; ή' άδερφάδες [Αου βαλθήκανε νχ (Α,ε φάνε χειρότερα άχί 
λά(Λναις' πώς βά τα ξε(Απερϊίψω ! ι Το βράίυ ήρθε το βαβιλόποΛ 
χαΐ άρχιζε να γράψη.Τόσο πολύ έκλαιγε ώστε ^h '(ΐπορουσε νχ β» 
βτηχτίί. « Σα(ΐτανου(Λ Σα(ΐ.τανουσου(Α ! » Λέγει εκείνη « pLTWiyioi 
ροθ(Λ σα}Λτανοδρι, τι 2χεις καντηλερι (Αου καί κλαΙς; »— « Ή άΐιρ 
φάδες ρΜ>υ, ρ,οδ γυρεύουνε νά της προσκαλέσω *ςε τραπέζι κ* εγώ îi 
ορίζω τίποτις tàu (ΐ.έσα καί ιψ* άπελπισ|ΐένη καί γι' αύτο κλαίω. 1 
Τότε λέει αυτός•— «καντηλερι (Αου χρυσό, οΐ (χ^έροι είνε κάτω, ι 
κυνηγοί κάτω* χήνες πχπμς δσαις θέλης* σφάξε καΐ κάνε τους τρί 
«έζι. 1 Το πρωί σταύρωσε τα χέρια καί π>5γε 'ςτη βασίλισσα χι 
τη^ είπε « ό βασιλέας (ΐ.ε διάταζε να κά(λω τραπέζι ς της «îipj 
φαΐς (λου. Καί [ίου είπε πΰς οΐ κυνηγοί εΙνε κάτω και χϊτνες πά^ 
να διατάζω νά (χαγιερέψουν δ, τι θέλουνε. Τί ριε προστάζεις βασίλισβ^ 
(Αου νά κά(Αω ; » — « Άφ ' ου σου είπε ό βασιλέας, φώνο^ε [&ονχ](! 
σου καΐ διάταζε, η Τότες εφώναζε τους κυνηγούς καί τους διάταζε* 
πάνε *ςτο κυνήγι, φώναζε τους (ΐ,αγίρους καί τους διάταζε να «fi 
ζουν πάτυιες χήνες κόταις καί νά τα έτοψάσουν γ^ά την άλλη ηρρΐ 
γιατί βά κά(&η 'ς της άδερφάδες της τραπέζι. Έφώναζε το σεί^η χ< 
του είπε πώς ό βασιλέας δίν θέλει νά καθίση (Α.ε της άδερφάδες τη 
εις το τραπέζι καί τον πρόσταζε νά κά(Αθυν (Ααζί 2να παιγνίδι ς «S 
ταίς. Ήτανε τόσφ ωραία αύτη και τόσφ συ[Λπαθητικο πρόσωπο εή{ 
*ποΟ την άγαττούσανε δλοι (Α,έσα 'ς το παλάτι. Του ειττε την ώρα χ^ 
θα καθησουν 'ς το τραπέζι κατά το [ΐεσημέρι καί θα περΐ|Αένο«ν 4 
βασιλέα νάρθη γ|ά να φάνε, να βγάνη το άτι άπο την πίσω πόρ* 
'ς την αυλή την καλτιρΐ[χ.ω{Α.ένη νά κά(ΐη το άλογτ> πολύ κρότο Ασ| 
'που νά ακουστή απάνω καΐ νά τρέζη ένας δούλος νά 'ttJ «τρέζ• pxfl 
βασίλισσα κάτω γιατί σε θέλει ό βασιλέας νά σου 'ΐΛίλήστρ* » 'Bm 



Digitized by LjOOQIC 



ΑΘΗΝΑΪΚΑ nAPAMTélA (57 

* η^ην«. Ttïv SXkn την iψipφβ Ύΐρ^ώηι ^ ά^βρφάδ^ζ της για ν» 
^$, ΊΆ f^aaikifSiKL vrrftvc χαρού[Α€νη 'ττώς θα φ ίη {χέ το γν^έ της 
oLito TOC0V χαιρο, άλλα η άδβρφχ^ίς χα[Αογ(λού9α^ι γΐ^ 
γν*»ρίζθΕνε πάς ολ' αυτά ηταν£ 7Γαρα(Αύθ&α. Ή fuxpv) η χορη 
ε Α^ χαιρο *ςι χαιρο 'ς το παράθυρο να ί^ πώς οΐργησβ 
ό βααιλέας. Τότβς £χου<ταν το άλογο xj* ^'^Ρ^Χ* *ςτην. 
'ς xi τέ<τ«ρα. Όλοιις κατακιτρινίβανε• (Αοναχα η ριικρη εχοχ- 
Τόχ€ς έτρεξε ένας δούλος xai της λέει• «ορίστε χχτω, (λίχρη 
,^α, γιατί σε γυρεύε; ό βασιλέας. » Τότες έχείνη χατέβηχε 
-τρεχάτη . 'Επήγε 'ς 2να μέρος [ΐΛχρυνο άπο χατω άττο χάτι 
xotl ίχλαιγε. Έχει που 'πήγαινε απάνω κάτω χαΐ δεν ηζερε 
xÂ(£i;)y έπχτησε ίνα |λάρ(Ααρο χαΐ χουν^ότανε• Σηχόνει το (^άρ* 
Moci βλέπει (Α|ά σχάλα.Καταιβαίνει, 'χαταιβαίνει'χείνητη σχάλα* 
«. «(^ιτατάει , περπατάει χαι πηγαίνει 'ς ενα χατασχοτεινο (Αε- 
cxci βλέπα ενα αλώνι άγριο γε[ΐάτο άλο άγχάθ^α χ|' έχεΙ 
'ς τα χγχάθια χοιριώτανε το βασιλόπουλο χαΐ χοντχ 'ς «υτο 
'A^0tpiaaL xod 'ς αύτη χοντα ενα παιδί. Τότε χαΐ έχείνη δ• 
i^xqipo, φεύγει τρεχάτη χαΐ γυρίζει πίσω *ςτο παλάτι* φοινάζει 
^^οΕ^ΐλιβσα εζω χαί της είπε πώς το βασιλόπουλο δε θάρθτ) να 
fbflc^i τους, άλλα μιοϋ είπε νά του πάω χάτω Syo τζιβρέδες χρυ• 
τριαντοιφυλλί χ^'εναν άσπρο, £να χτένι άση(ΐ.ένιο xj' ενα πά• 
χρυσό, [ΐεταξωτο, γ^α (Λίχρο παιδί, γ^ατέ γέννησε ένος φίλου 
γννοείχα χαι θέλει νά τα 'πάη νά τα προσφέρηγια δώρο. Τότες 
σα της τάδωσε• εχείνη τα 'πήρε χαί την παρεχάλεσε να 'πάΐ{ϊ 
μ 4ίρχ^£σοννε να τρώνε χαΐ θα ΐρθν) ί^Μ 'πάη τα πρά(ΐ.(λατα, επειδή 
το βασιλόπουλο να τα *πάη [ΐονάχη της. Τα 'τρηρε λοιπόν 
t χατέβηχε χάτω χ' έπχτησε την πλάκα που χουν^ώτανε* 'κατέ- 
-ro σκαλοπάτι αγάλια αγάλια και 'ττηγε κοντά 'ςτην Άνεράϊδα. 
£βτρ»σε τοχρυοο π1ινλω(ΐ(α χά^ χαϋσηχωσε τό (Αίχρο παιδάκι 
;νε απάνω καΐ πάστρεψε τα (χαλλάκ^α του άπο τα αγκάθια, 
χαί τα <ιχέπασε ρ,ε το τριανταφυλλί ριαντηλι. Και πάστρεψε 
τα |χαλ>^ά της άπο τα άγκάθ&α 'που ήτανε γερίΛτα χαί τους 
μαζυ ft< το βασιλόπουλο (υ tt άσπρο {ΐαντηλι χαΐ 'πήγε 
χλΙ χχ^νμ^ '^"^ τραπέζι κ * ίτ^ίογί. Τότες ξύπνησε η Άνεράϊδα 
toy iccu^ "«^^ ^^^ ^ ^**^* '^^ περιποιη}Αένο χωρίς αγκάθια 




Digitized by LjOOQIC 



158 ΑΘΗΝΑΪΚΑ ΠΑΡΑΜΥΘΙΑ 

ÇTX (Ααλλ&ά τους. Τότες Ιγύρισε καΙ είπε 'ς το βα<Λλόπουλο• — απο|α 
εινε χεινη που ήρθε χα( (χας ίχανε αυτά τα πράγ(ΐ.ατα έίώ ; » Εκεί- 
νος της ώρχίστηχε μα της σπίθαις της φωτ&ας που Χέν εϊΧε χαμμια 
γυναϊχα. « Έσυ ζέρεις πολύ χαλά που [ΐΛυχεις παρμένο το φως των 
'ματιών μου χαι Χέν βλέπω χαμμ^α άλλη γυναϊχα πάρα έ<ϊένα. » Τό- 
τες είιηγηθηχε *ς αύτη^ δτι άχούει χάθε βράδυ πώς μιλάει μ^α y»j- 
ναΤχα *ςτο σαμτάνι, άλλα Χέν την είΧε. Τότες 'χείνη του χτύπησε μια 
μπάτσα χαι του εϊπε δτι «σου χτυπάω αύτη τη μπάτσα yja νά σου ίροη 
το φώς σου, αλλά σε όρχιζω να μη πάρης άλλη γυναϊχα πάρα αύτη. » 
Έχτύπησε τότε τα χέρ^α της η Άνεράϊία χαΐ γίνηχε μεγάλος ανε- 
μοστρόβιλος χεΤνος ό ϊίιος που εϊχε πάρη το βασιλόπουλο ενα μεση- 
μέρι που ήτανε *ςτο χυνηγι, χαΐ 'πήρε όλα τα άγχάθια χαι το παιδ{ 
της χαι αύτη χαι ίγειναν άφαντοι. "Αχούσε τότε μία φωνή άπο τον 
ανεμοστρόβιλο χαι ίλεγε' (κσ'άφίνω 'γεια* δεν θά με ξαναϊδης ούτε 
εμένα ούτε το παιδί σου.ι^'Ήτανε χαταμεσημερα χαι το βασιλόπουλο 
άρχισε χαΐ εχλαιγε ϊσα με το βράδυ, χαΐ τότες άνέβηχε 'ςτηνχάμαρά 
του απάνω χαΐ είδε αύτη την νέαν όπου έχυνε φαρμαχερα δάχρυα* 
χαθώς έμττηχε μέσα την άγχάλιασε χαί της είπε* α ας πάψουν τα 
δάχρυα σου• μήτε σύ να πης δ, τι είδες μήτε *γώ δ, τι *ζέρω, να λτΐ- 
σμονήσωμε τα περασμένα μας* συ μ'Ισωσες άπο της Άνεράϊδας τα 
χέρ^α.Τώρα 'πάμε να φιλήσωμετο χέρι της μητέρας μου χαι αύριο vi 
γείνουν οΐ γάμοι μας.» 

Την 'πήγε *ςτή μητέρα του χαί την άλλη ημέρα δργα/α, τού- 
μπανα, χαραϊς μεγάλαις, ίγεινε ό γάμος, με την χαρά δλου του χό- 
σμου χαΐ [ά την λύπη τών άδερφάδων της. 

Δ'. 

Ό Tpcec^YSvq ^ τα τρέα ic£tpa 

'Αρχή τοΰ παραμυθιού' χαλή 'σπέρα της αφεντιάς σας. 

"Ήτανε μια φορά χ ' έναν χαιρο μ|ά βασίλισσα χ| ' ένας βασιλέας χαι 
δεν έχάνανε παιδί. Παpαxdfλoύσαvε το θεο νά τους δώση ενα παιδί 
χαι τάξανε άμα γεννήσουν παιδί να τρέχη μία βρύσι τρεϊς ήμέραις 
^άδι, τρεϊς ήμέραις μέλι χαί τρεϊς ήμέρακ βούτυρο, να πηγαίνιρ ό 



Digitized by LjOOQIC 



ΑΘΗΝΑΪΚΑ ΠΑΡΑΜΥΘΙΑ 159 

χόσ^λ,ος ν* 'ica(pvYi. ΤΒίτανε καλή ώρα nxci 6 Θεο; άκου<Γε την imdupia 
τους χαΐ εγχα<ΓΓρώθη3ς€ ή βασίλισσα. ΧαραΤς, χαχό, βαλε Tc\k (xc το 
νοΟ σου* 'ς τους εννέα (Αηνες έγέννησε η βασίλισσα* Ιχα(Αε ενα άρσε- 
νιχο παιίι. Έ(Λεγάλωσε το παιδί, εγεινε χαριτω(χ.ένο, άλλα το τά(Χ[ΐ4ΐ 
τους άλ7ΐσ(ΐ.ονησανε νζ το χάιχουνε• χαΐ (ua νύχτα βλέπει η βασί- 
λισσα 'ς τον ύττνο της χαΐ πάει [xja γυναίχα, χαί της λέει* «εγώ το 
παίδι σ τώδωσα, άλλα εσύ το τχζΐ(ΛΟ σου ξέχασες νά το χάνης. Δεν 
εί^ρεις, *που (χπορώ νά σ*το πάρω πίσω το παιδί που σούδωσα ; » 
Σηχώθηχε ή•βασίλισσα χατατρο|χαγ(Λένη χαΐ λέει *ς τον άντρα της, 
πωπώ τΐ xovτεύα(iLε να πάθου{« ! ζεχάσοψ4 να χάνουριε κεϊνο που 
τάξα(Λε 'ς το οεό* να τρέχη ή βρύσι τρεΤς ημέραις *λάδι,τρεϊς ηριέραις 
{χέλι χαΐ τρεις η[Λέραις βούτυρο. Άριέσως διάταξε ό βασιλέας να χάρι,ουνε 
{ΐ|α βρύσι *ς την αύλη του παλατιού χαΐ /α πδίνε να κουβαλήσουν |λέλι 
*λάδι χαί βούτυρο νάτο βάνουν *ς την βρύσι να τρέχγι γ^ανα παίρνη 
ό χόσ[Λος νχ εύχεται 'ς το βασιλόπουλο. Άφου περάσανε τρεις ήριέ- 
ραις χαΙ *πηρε δλος ό χ6σ(Αος καΐ ίπαψε να τρέχη ή βρύσι, τότες τώ• 
{ΐαθε jxsx YPXi* ''^ο^ύ YPXi* ^*^ 'πήγε να (ΐαζέψη κ^'αύτη δπως '(απο- 
ρούσε κο{Λ;Λάτι βούτυρο* έ(λάζευε λοιπόν (λέ το δάχτυλο της καΐ τώβαζε 
*ς το χουρουπάκι της. Το βασιλόπουλο άπο πάνω άπο το παράθυρο την 
Ιβλεπε χαΐ γελούσε. "Α(ιλ γέρσε το χουρουπάκι τη ς, πετάει (jijx πέτρα 
χαίτης το τσακίζει χαί της χύθηκε δλο* τότες εκα^χε απάνω τα '(λάτ^α 
της χαΐ είδε το βασιλόπουλο. — « *Αχ βασιλόπουλο [χου τί ;Λθύκα|λες; 
Νά σου καταραστώ δεν βαστ* ή καρδιά (χου, του είπε, (ΑΟνάχα σου 
λέω άπο της Τρισεύγενης τα χέρ^α να (χή γλυτώσης. » Το είπε χ' 
έφυγε χ 'εγεινε άφαντη ή γροΛα. Το βασιλόπουλο έ|Απηχε *ςε ιδέα ποια 
νχ ηνε αύτη ή Τρισεύγενη. Λέει (Λ^α ή(χέρα της (χητέρας του* — « θα 
πάω {Λητέρα να ρωτήσω να (χάθω πο^α εινε αύτη ή Τρισεύγενη, ι «Βρε 
παιδί ρ,ου, βρε καλέ μου, βρε κακέ (χου », πολέ[χησε ή (χάνα του νά 
τον έ(χποδίση άλλα κείνος του κάκου. Άφου είδανε πο^α οΐ γονέει 
του δτι πολύ έπί[χενε το παιδί τους, το άφησαν να πάη. Έντύθηκε το 
παίδι, 'πήρε χρή[Αατα (χαζύ του, το σπαθί του καΐ το επανωφόρι του 
χαΐ έφυγε και πάει, πάει, 'ς της έρη(χιαϊς άπο δώ άπο 'κεί ρωτώντας 
-που κάθεται ή Τρισεύγενη, και δεν '(χπορουσε να (χάθη τίποτις. ΈκεΤ 
'που πήγαινε 'ς της ερη(χίαις, βλέπει (χ^α (χεγάλη, (χεγάλη πόρτα καΐ 
|χπα(νιι (χέσ«Ι>σως '(χπορέση νά|χάθητίποτις. Ε{δε {Α|ά λά(χνα καΐ χου• 



Digitized by LjOOQIC 



ISO ΑΜΤΝλΙΚΑ nAPAMrefA 

vi^Toevt 'ς ά(Αυγ)«λ6φυ\λο.Τ^ίς Λτη αύρα HMkn χυρά. »— -Καλώς το 
το xmxii ριου* £ν Siv uoftXtyec ώρα stotX'y) ^6€λα vi «re ^άω. — ΚαΙ συ 
αν S< (4.ο&λ€γ4ς «χαλώςτο το 7Γαι2((λου]> θάοΊχο€γα(υτ& β^αθ((ΐ.ον. 
— ΤΙ βέλβις im 'Ηώ χαΐ τί γνρ^ύβις 'ς αύτα rit άγρια (ΐέρη, τοδιτι 
YÎ λάρα. — τι νά σου πώ Ι i(i.iva (ΐοΟ καταράστηκι (xjà γραΤα xoU 
(ίου βΙιΤΕ awo τής Τρισεύγινης τα χέρ5α να μη γλυτώσω, κι'άτίο τίτβς 
βϊχα (ΐΑγάλη ανησυχία. χαι ίβν '(ΐ,χοροδσα να χαθ(σω 'ς το τταλάτι (ΐίσα. 
Aoiic6v σι γταροοχαλώ νά (Αου Ίτης αν 'ζέρης τΐ ?7ράί(λ{Λα είνε χαΐ που 
xiOiTOi αύτη ή Τρισεύγενη. — Τί νά σου πώ ιναιίί μΟυ, εγώ ίεν 
ειξίρω τίποτις.Να ^ίρης τούτο το ^ρομο άπο 'δώ πέρα ^εζ&α χαΐ 9α 
'βγης *ς (^α πόρτα 2λλη 'σαν τη '4ική μου μεγάλη καΐ να 'μπης μέσα, 
Ua χάνεται η άίερφη μου νά της 'πης ώρα καλή καΐ νά την έρωτη- 
φζ^ς {σως'ζέρει καΐ αν ειξέρη κείνη θά σου Vîi γιατί είνεκαλή. 'Πάρε 
λέει χαΐ τούτο το χτενά^ι το ασημένιο καΐ 'πες της χαιρετίσματα πώς 
της τώστηλα 'γώ. Την ευχαρίστησε αύτος και σηκώβηκε χ\* ΐφυγε, 
Ιπιασε το ίρόμο καθώς τούπε. 'Πάει, 'πάει βλέπει από μακρυαμια πόρτα. 
Σκουντάει καΐ μπαίνει μέσα καΐ βλέπει μ&α λάμνα καΐ κουνειότανε *ς^ 
καρυδόφυλλο. Της λέει ώρα καλή μάνα— Καλώς το παιΧί μου. *Αν 
δεν. μούλεγες ώραχαλη θά σίτρωγα — ΚαΙ *γώ πάλι Αν >έν μουλεγες 
καλώς το παιδί μου θά σ'Ικοβα \ά τό σπαθί μου. — ^Τί θέλεις και πο|ος 
σ * ίστειλε εδώ καΐ άπο ποΟ Ιρχεσαι; — Μ Ίστειλε ή άδερφη σου • ορίστε χαΐ 
αύτο το χτενάκι. Χαιρετίσματα. ΚαΙνάμου 'π9ίς,σε παρακαλώ, iv είξί- 
ργίςπου κάθεται η Τρισεύγενη για να πάω νά την ευρω. — Τίνα σου 
'πώ παιδί μου, μεγάλο ζήτημα γυρεύεις, εγώ δεν είζέρ«> τίποτις.Μόνο 
νασηκωθης να'πδς 'ς την άλλη μου την αδερφή 'που κάθεται μίσα 'ς 
εκείνους τους βράχους* θα ίδης ενα βουνό να καπνίζη και θα ίδ^ίς μ$ά 
πόρτα παληα χαλασμένη, θα σκουντίστ,ς να *μπ?1ς μέσα καΐ θα πανίζνι 
το φούρνο με τα βυζιά της• να μην της 'μιλήσης καθόλου, μονάχα vot 
χόψ^ς Ινα κομμάτι άπο το ρουχό σου καΐ να πανίσης τό φοΟρνο xat 
να φουρνίσης τα ψωμ^ά της χαΐ ύστιρα άφου ψηθούν νά τα ξεφουρ• 
νίσχις χαι 'κείνη θά σου 'π^Ι Το καλό 'που μουκαμες τΐ θέλεις να 9θυ 
χάμω, χαΐ τότες νά της 'πης χαιρετίσματα άπα της άδερφάδές σου 
χοιι νά της δώσν^ς τό χτένι τοΟτο το σιδερένιο καΐ νά της 'πης «ποδ 
εβνε της Τρισεύγινηςτό 'σπίτι;» Το βασιλόπουλο tJïv ευχαρίστησε Χ|* 
οώτη χαΐ 'σηκώθη κι* Ιφυγε* 'πίζρε το δρόμο καΐ είδε ίνα βοϋνό 



Digitized by LjOOQIC 



ΑΘΗΝΑΪΚΑ ΠΑΡΑΜΥΘΙΑ 161 

TOO χάττνιζβ πλησιάζει κοντά καΐ βλέπει (Ji^ot πόρτα aiJépevsa. Τότις 
'(ΐ,παίνει καΐ βλέπει (jljoc λάμνα'ψηλη, άγρια, (χ,ε τα (ΐ.αλλ&ά της σηχω- 
ρ,ένα και πζνιζε το φούρνο (Λ,ε τα βυζϊχτης. Καθώς την ειΧε το παι^Ι, 
*φοβήθ>ΐ3ΐε άλλα δεν είπε τίποτις. Δεν χάνει καιρό, κόβει ενα κορ.ρ.άτι 
άπ' το έπανωφόρι του, το βουτάει *ς το νερό και της πάνισε το φούρνο 
(1* Ενα ξύλο. Έττηρε τα.ψωΐΛ^ά ευθύς, τα φούρνισε* έψηθηκανε* τάβγαν* 
και τάβανε 'ς την αράδα. Τότες του λέει κείνη ή λά(ΛναΤο κάλο που 
(ίουκανες τί θέλεις νάσου κά(ΐ.ω ; — Έ|Λ.ένα ρ,'εστείλανε ή άδερφάδες 
σου' ορίστε καΐ τούτο το σιδερένιο χτένι. Χαιρετίσρ.ατα, καινάριου *πης 
που εινε το σπίτι της Τρισεύγενης. — *Ω παιδί (ίου, κρίρ.α 'ς τα ν^άτα 
σου* *ςέκεΤνο το σττητι της Τρισεύγενης εινε άνερά'ώες. Είνε ενα ju- 
γάλο παλάτι, καΐ \ τη (ΐέση της αύλης είνε (jljoc κιτρ^α και Ιχει 
τρία κίτρα καΐ (χέσα 'ς αυτά τα κίτρα εινε ή βασίλισσαις των νεράϊ- 
δωνε τρεϊς άδερφάδες. Γ^α την δζω πόρτα του παλατιού σου δίνω 
εγώ "λίγο νερό καί την ραντίζεις καΐ θ* άνοίξγ)• άλλα *ς τη ρίζα της 
κιτριας εινε δε|Λ.ένα Syo λεοντάρια πολύ άγρχα' να φροντίσνις να ΐχής 
τέσσερα σφαχτά• τα δύο νά τα ρίζης, πρΙν νάνεβης απάνω *ς την κιτρ^α, 
οσφ |λπορεΙς αλάργα, δσφ φτάνη το χέρι σου, να τρέξουν νά τα φάνε 
τα λεοντάρ^α καΐ νά σ* άφίσουν εσένα, να άνεβης απάνω 'ς την κιτρ&α 
vi κόψτις τα κίτρα. Άφουτακόψτρςνάταβαστάξης καλά 'ς την ποδ&ά 
σου καΐ να ρίξνις τότες τα άλλα Xyo σφαχτά να πάνε τα λεοντάρ^α 
νχ τα φάνε για νά καταίβης εσύ, νά (χη σε πειράξουνε, καΐ εγώ φρον- 
τίζω vi άποδέσω ττίς νεράιδες* άλλα πρόσεχε όταν θα κόψης αυτά τα 
κίτρα νά τα χάραξης απάνω απάνω καΐ [χέσα 'ςε πολύ νερό γιατί είνι 
κορίτσα (ΐέσα καΐ ά(Λα δεν εχης πολύ νερό νάτα βουτησης, θα 'βγούνε 

πεθα(χένα άπο |χέσα. *Έκα[χε λοιπόν δπως του είπε η λά[χνα• 'ττηρε 
τέσσαρα σφαχτά καΐ 'ττηρε το δρό(ΐ.ο δπως τούχε δείξει. Έπηγε* Ιρ- 
ριξε το νερό 'ς την πόρτα* άνοιξε η πόρτα* '(Λ,πηκε (χέσα, είδε την 
χιτριά. "Ape '(Λπηκε (ΐέσα 'ς το παλάτι καί τον είδαν τα λεοντάρια, 
άρχισαν καΐ ριούγγριζαν. Έπέταξε το ενα σφαχτό δσφ (ΐ,ποροΟσε (χα•» 
χρΐά καΐ το άλλο το ϊδ^ο καΐ φύγανε τα λεοντάρια για νά τα φάνε, 
χαΧ έτσι σκάλωσε αύτος απάνω 'ς την κιτριά* 'βγάζει το σπαθί του, 
χόβει τα τρία κίτρα, τα δένει καλά 'ς την ποδιά του, ρίχτει τα άλλα 
Syo τα σφαχτά 'ς τα λεοντάρια, καταιβαίνει καΐ φεύγει. 'Σ το δρόριο 
'ΐΓΟδ 'mrfOLKi^tj'kiti ααραγες εΙνε τίποτις 'ς τό κίτρο η νά (Αή(α γελά* 

άΚΑΊ. 1ST. ΒΤΑΙΡ. 1 1 



Digitized by LjOOQIC 



162 ΑΘΗΝΑΪΚΑ ίίΑΡΑΜΤΘΪΑ 

oave;i> Έχάραξί το ενα κίτρο και ειΧε (χία ώρχίχ κόρη |Λέσα καΐ φώ- 
ναζε ανερο,νερο» καΐ ξεψύχησε, επειδή δεν είχε νερό να της ρίξη. Τότες 
άρχισε εκείνος τα κλά[Λ(Λατα• έκλαψε έκλαψε και την έθαψε ύστερα, 
καΐ πήρε τα δυο κίτρα κι* έφυγε. *Αφου 'πήγε 'πήγε, βλέπει |λ5Χ 
ά»Λπολή [Ù *λ{γο νερό. Δεν το κόβω, λέει,καΐ το άλλο να ιδώ έχει τίπο- 
τις (χέσα; Τότες λοιπόν τώβανε (Λεσα *ς την ά[Λπολη και τώκοψε κ^ ' αύτο 
καΐ πεταχτή [Λία κόρη ωραία άπο (χέσα' έφώναξε «νερό, νερό» κ^'α^τη 
καΐ ξεψύχησε, επειδή δεν είχε πολύ νερό νχ της ρίξη. "Έκλαψε πάλι, 
έκλαψε πολύ καΐ έπειτα έσκαψε ενα ρ.νή;Λα καί την Ιθαψε και αύτην και 
'σηκώθηκε καΐ πήγαινε κατά το παλάτι και είπε αν δε 'βρώ πολύ νερό 
π4α, δεν το κόβω το άλλο κίτρο. Ηύρε λοιπόν τότες (Λ4α(Λεγάλη στέρνα 
γε(Λάτη νερό* εδώ, λέει, θα κόψω και άλλο κίτρο να ιδώ ?χει τίποτις [λέσχ 
η (Ληπως δίν 2χει. Το έβανε τότε (χέσα 'ς το νερό και το έχάραξε* εύτύς 
λοιπόν πετάχτηκε (ijà ωραία νέα, ωραιότερη άπο της άλλαιςκαί κολυ- 
[ΐπούσε (ΐέσ * 'ς το νεροκαΐ φώναζε ce που ευρέθηκα εδώ : πού εινε ή άδερ- 
φαίς ρ.ου;» — αΔεν επήρα άλλα κίτρα, είπε έκεϊνος * ενα (ΛΟνο επήρα'ταλλα 
τάφησα *ς το δέντρο. Έγώ εΐ[Λαι βασιλόπουλο καΐ η [χοϊρά [Λου με 
*(Λθίρανε νάσε πάρω γυναίκα καίθα γείνης βασίλισσα». Την έτύλιξε 'ς 
το έπανωφόρι του καί την έσηκωσε απάνω καί την 'τιτήγε κοντά *ς την 
πόλι* κι'έκεϊητανε ενα πηγάδι καΐ κοντά *ς το πηγάδι ητον ενα (χεγαλο 
κυπαρίσσι [ά κάτι (Λεγάλους κλώνους* την ανέβασε απάνω 'ς το κυπα- 
ρίσσι, την έβανε ρ.έσα 'ς τα κλαδιά καί της είπε* να καθίσης εδώ. (χ,ην 
στενοχωριέσαι διόλου, καί έγώ θα πάω *ςτο παλατινά σου φέρω φορέ- 
(χ,ατα ώραΐα βασιλικά νά σε ντύσω καΐ ά[Αάξ|α νά σε πάρω, δπως 
πρέπει 'ςε (xjà βασίλισσα. 

"Έτσι λοιπόν την ανέβασε απάνω 'ς το κυπαρίσσι• την Ιβανε ανα- 
ίρεσα *ς τους κλώνους νά καθίση, τής είπε νά (λήν εχη κα[Α(ΐ^ά ανη- 
συχία καί θα ερθη γρήγορα. Έττήρε το δρόριο καΐ 'ττήγε (χέσα *ς το 
παλάτι. Οΐ γονέοι του πού τον είδανε, έκά(Λαν ε χαρά (ΐεγάλη γΐατί τον 
είχανε χα(Λένο• τους είπε δτι έφερε την Τρισεύγενη καΐ να έτοιρ.άσουν 
φορέ[χατα καΐ ά(Λάξ&α γ^ά νάτην φέρουν (λέσα 'ς το παλάτι. *Όσφ να 
έτοψαστουν αυτά, ή Τρισεύγενη έκαθότανε απάνω *ς το δέντρο. Άπο 
κάτω *ς το ττηγάδι 'πήγε (jLji άραπίνα να γε(Λίσγ) την στά[Λνα της ρ,έ ϊνχ 
χαρανί. Όταν είδε το πρόσωπο τής Τρισεύγενης (χέσα *ςτο νερό, τρα- 
βάει τοχαρανί καΐ λέει* (χπά τόσφ ώ(χορφη εΐ(Λαι εγώ ; δεν θά κάνω 



Digitized by LjOOQIC 



ΑΘΗΝΑΪΚΑ ΠΑΡΑΜΥΘΙΑ 163 

τΙ^Γοτις π^α άφου ξέρω πώς eijxai τόσφ ώρ.ορφη. Έπ4α<Γ€ καΐ χόρευβ 
γύρω γύρω 'ς το πηγάΧι καΐ Ιλεγε* τόσφ ώ(χορφ7) εΐ(Λαι γώ καΐ Χέν 
τώξερα, τόσω ώ[Λορφη εΐ[ί.*έγώ και δεν τώζερα; "Afxa είδε δλα αύτΛ 
η Τρισεύγενη, έβανε τα γελοία απάνω 'ς το κυπαρίσσι. Τότες εχα(Α.ε ή 
άραττίνα απάνω τα *(ΐάτ^α της και είΧε την Τρισεύγενη. *Α ! εσυ είσαι, 
λεει/κεϊ απάνω καί[Λε περιγελάς; κατέβα γλήγορα κάτω. 'Κείνη λέει* 
άφισε,Χέν '(Λπορώ να κατέβω γ^ατί (jl * ?χει το βασιλόπουλο *ίώ απάνω 
γ^α vapOYi νά ρ,ε πάρη *ς το παλάτι. Τότε της λέει ή άραπίνα* 
έννοια σου κ^'έγώ θέλης δε θέλης σε καταιβάζω• κ^' Ιτσι χψάει απάνω 
*ςτο κυπαρίσσι καί την αρπάζει και τη ρίχνει (χέσα 'ς το πηγάΧι καΐ 
'γίύνεται η άραπίνα καί τυλίχτηκε ριέ το έπανοφώρι δπως ήτανε ή 
Τρισεύγενη και κάθησε απάνω *ς το κυπαρίσσι. Δεν πέρασε πολλή 
ώρα καΐ ό βασιλέας έφθανε, ή βασίλισσα, το βασιλόπουλο καΐ δλο το 
σ'Jp.πείlεpJό. Άναιβαίνει απάνω το βασιλόπουλο καΐ τί να ίδη ; έναν 
{ΐαυρο κόρακα. — Πώς εγεινες έτσι; της λέει. — Να,άπο τον καϋ[ΛΟ (Λου, 
λέει, που άργησες, καΐ νό(Λΐζα πώς θά(Λ*άφίσΥΐς ε^ώ. *Α(λ*πώς;θα 
άσχρίσΥίς πάλι ; — Βέβαια • φτάνει ρ,όνον νά ;λ ' αγαπάς καΐ νά ^t.t περι- 
ποιησαι. Τότε το βασιλόπουλο ντράπηκε νά την Χείζγι 'ςτούς γονεΤς 
του καί την έτύλιξε καί την έβανε (χέσα 'ςενα άριάζι καΐ πήγε *ςτο 
παλάτι καί την έκρυψε *ςε (λιχ κάρ.αρα καΐ διάταζε νά του φέρνουν το 
φαι απάνω να τρώττ) (χαζύ της καί της Ικανέ (Αεγάλαις περιποιήσεις 
για νάσπρίσγι. Άλλα αύτη που νάσπρίση ! ΚαΙ κατάντησε το βασι- 
λόπουλο 'ςε (jLji [χεγάλη (χελαγχολία, καΐ λέει α εγώ 'κινδύνεψα τή 
ζωή [χου γ^α (JLji άραπίνα ρ.ε τόσα βάσανα ; πώς θα κά[Αω αν δεν 
άσπρίσνι» . ΈκεΙ *ς το ττηγάδι 'που ερριζε την Τρισεύγενη ή άραπίνα, 
έπηγε ενα κορίτσι να 'πάρη νερό και (χέσα ς 'το χαρανί της έ(ΐ.πηκ& 
ενα χρυσό χελάκι* τραβάει το χάρανί της επάνω, καΐ τί βλέπει; βλέ- 
πει ενα χρυσό χελάκι. «Μπα τΐ ωραίο χελάκι• θάτο πάω 'ς το βασιλέα 
που εινε λυπηρ.ένος καί Ισως του περάση ή λύπη του, άφ'ού δια- 
σκέδαση |λε αυτό, γιατί το βασιλόπουλο άπο τότες που ήρθε [χε τήν 
γυνβ^ϊκάτου εινε πολύ λυττηρ^ένο ». Το 'ττηρε λοιπόν το χελάκι καθώς 
ήταν 'ς το χαρανί καί το 'πήγε του βασιλέα. "Αφησε καί τή στά[ΐ.να 
της *ς το 7Γ/)γάδι. Καθώς 'ττήγε 'ς το παλάτι, έγύρεψε τον βασιλέα νά 
τον ίδτί που εινε. Το είχε σκεπασ(Λένο το χαρανί καί δέν 'φαινότανε το χε- 
λάκι. Είπαν *ς το βασιλέα πώς τόνε θέλει ενα κορίτσι ν ά τον ίδ^ί. ΕΙπι 



Digitized by LjOOQIC 



164 ΑΘΗΝΑΪΚΑ ΠΑΡΑΜΤΟΙΑ 

δ βασιλέας• πολύ καλχ, ας Σρθη μέσα. Καθώς '(ΐ,πηχε το κορίτσι, είπβ' 
βασιλέα [Αου πολυχρον€(λένε (Αου, αύτο το χελάκι το 'βρηχα'ςτο πηγάίι 
το τάδε, καΐ σας τώφερα έπειΧη είνε τόσο ωραίο να διασκεδάζετε. 
Τότες το χελάκι, χαθώς είδε το βασιλέα, άρχισε καΐ 'ττηδοΰσε καΐ χό- 
ρευε. Του Ιχα[Αε πολλά παιγνίδια, και άρχισε νά του γλύφη το χέρι* 
ό βασιλέας ευχαριστήθηκε πολύ καΐ έβγαλε άπο τη τσέττη του [ux 
χούφτα φλωρια και έδωσε *ς το κορίτσι, καΐ έφυγε. Άφ'ούτα 'πήρε, ο 
βασιλέας ε{Λεινε δλην την ή(Λέρα (χέσα 'ς την κά[χαρά του κλεισ(ΐ.ένος, 
το χαίδευε, του ?ρριγνε ζάχαρι καΐ είχε είπεϊ να 'ττηγαίνουν έκεϊ το 
φαγητό του να τρώγη και να βλέττιρ το χελάκι. Τόση αγάπη το ειχε. 
Ή άραπίνα δεν έβλεπε όλως διόλου τον βασιλέα καί του '(λήνυσε νχ 
πάττ) νά τον ίδη. Έπηγε ο βασιλέας απάνω να ίδη τί θέλει, έχύθηκβ 
*ςτο λαΐ|Λ.ό του καί τον αγκάλιασε, καΐ ίκλαιε, καΐ τούλεγε πώς την 
αδίκησε πολύ καΐ τόρα, (λόλις άρχισε νίσπρίζη, ζανα^χαύρισε πάλι, 
επειδή ίριαθε πώς άγάττησε ενα χελάκι. Λοιπόν ό βασιλέας της είπε* 
δεν ηρβα να (χή σ 'ανησυχήσω* εσύ νάσπρίσης καί να ίδγίς τί αγάπη 
που σ' Ιχω. Πώς να άγαττησω ενα χελάκι; σα|χατΙ είνε άνθρωπος; 
Περΐ(Λένω πότε νάσπρίσττις να γείνουν οΐ γά(Αθΐ (Λας. *Έτσι με αυτά τχ 
λόγ^α την 'συχασε, άλλα κάθε μέρα εΪχαν γκρύνιαις. αΝα σφάζγ^ς το 
χελάκι νά το φάμε, και τότε θάσπρίσω* αν δε θέλης, νά με 'π^ς άττο 
κεϊ 'που μ' έφερες.» Τι να κάμη τότε ο βασιλέας, ομπρός βαθεια χαΐ 
'πίσω ρέμμα, απεφάσισε νάτο σφχζη το χελάκι νά το φάνε, με τον πόνο 
δμως της καρδιάς του το αποφάσισε* διάταξε νά το σφάξουν και 
ΐί το ψήσουν καί νά τους το φέρουν νά το φάνε. Έκεϊ 'που τώτρω- 
γαν, εκείνη δσα κόκκαλα της έπερίσσευαν τα ίρριχνε 'ς τη φωτ^α, 
εκείνος τα ίρριγνε μέσα 'ς το περιβόλι* έφαγαν καλά καλά και την 
άλλην την ημέρα δ βασιλέας καταστενοχωρημένος έτ:ηγε μέσα 'ς την 
κάμαρα του καΐ έκλαιε. ΈκεΤ 'που καθότανε καί έκλαιε, *πηγε ό περι- 
βολάρης, καί του είπε* βασιλέα μου πολυχρονεμένε μου νάρθης κάτω 
'ς το περιβόλι να ίδης ένα θάμμα. Έφύτρωσε απόψε την νύχτα μία 
λεμονιά γεμάτη λεμόνια καί γεμάτη ακόμη καί άπο άνθη* νάρθητε 
νά την ίδήτε καί νά 'τυητε τί περίεργον είναι τούτο. Κατέβηκεν δ 
βασιλέας νά ίδη την λεμονιά* ευθύς άπλόνει τους κλώνους της καΐ 
χύνει δλα τά άνθη της απάνω του. Τότες δ βασιλέας έζήτησβ hcL 



Digitized by LjOOQIC 



ΑΘΗΝΑΪΚΑ ΠΑΡΑΜΤΘΙΑ 165 

χάθι<τ(ΐ.χ χαΐ κάθησε άπο χάτω χαΐ Χέντο κουνου^τβ άπο κεί γιατί του 
£ρεσ( πχρα πολύ. 

Ή άραπ(να 'ρώτησε που είνε 6 βασιλέας ; Της είπανε, το χαΐ τό* 
εινε jJLia λεριον^α γε(χάτη άπο λε[ΛΟνια καΐ άνθη χαί του άρεσε χαΐ 
χάβεται άπο χάτω. Δεν χάνει χαιρο ή χαλή σου άραπίνα* χαταιβαίνει 
χάτω *ςτο περιβόλι, χαι χαθώ ς πλησιάζει *ς το βασιλέα, χύθηχε ή λε- 
μονή απάνω της (χέ τάγχάθ^α της, την ετσουγχρ άνισε *ς τα (Λουτρα 
της, 'ς τα χέρια της χαί την ?χα|Λ.ε ελεεινή. Φωναϊς, πράγ(ΐ.ατα ή άρα• 
πίνα* να ξεριζώσης την λε(Λον^ά χαι τότε θάσπρίσω, γιατί χόντευα 
νάσπρίσω, άλλα ?τυχε αύτη ή λείΛον^α χαι πάλι 'ι^αύρισα χαΐ εγεινα 
σαν άραπίνα, ει ίε [χή θα φύγω χαι θα πάγω να φέρω ταΤς νεράιδες 
χαΐ θά σου χάνουν το παλάτι σου άνω χάτω. — Bpà χαλή (ΛΟυ, της έλεγε 
ό βασιλέας, τί σου φταίει ή λ"€(Λον4ά ; Εινε χαλή, |Λή πηγαίνης χοντά 
της τουχάχου. — Έχείνη• θάτην ξερριζώσν^ς, ει δέ(Λή,θαγείν7ΐ(ΐ.εγάλο 
χαχό• Τότες έφυγε ό βασιλέας άπ'το περιβόλι χαίτης λέγει* χάρ,ε δπως 
θέλτ^ς, εγώ ih άνο&χατόνορ.αι. Καθώς έφυγε ό βασιλέας, έχείνη δε χάνει 
χαιρό, βάνει τον περιβολάρι χαι ζερριζόνει την λε[χον(ά χαΐ χά(Αει 
τα χλαριά της χο[Λρ.άτ|α χο(Λρ.χτ&α, χαΐ ΐβαλε χαί τα πέταξαν 'ς το 
δρόρ.0, για νά τα πάργ) ό χόσ(Αος νά τα χάψουν.Έ(χεινε τ6 κούτσουρο* 
τορριζαν χαι 'χεϊνο εκεϊ '(Λπροστχ *ς τη βρύσι. *Ηρθε 2νας γέρως vit 
γε{ΐίστ) νερό. Λέει* δέν (Λου δίνετε τούτο το κούτσουρο γχα να πάω νά• 
νάψω φωτιά 'ς το 'σπίτι |λου ; Πετιέται εκείνη άπο το παράθυρο* πάρ* 
το, λέει, πάρ* το καΐ φύγε. Το πήρε ό γέρως καΐ 'ττηγε 'ς το σπίτι 
του* 'πήρβ ενα τσικούρι γ^α νά το στ^άστ^. Μόλις ίκα[Λε να χτυτρήση, 
άχούει yuLÎ φωνή (/.έσα άπο το ζύλο* 

α βάρβι απάνω, βάρει χάτω, 
• χαΓς -ri) μέση μη ββρ^ς, 
9 τ\ ιΐνε χ^ρη χαΐ πονεΐ, 
9 χα\ πον€Ϊ 'ς τήν χ€φαλτ{. » 

Ό γέρως χαθώς τάκουσε, πετάχθηκε μιακαΐ πάει 'ς τον τοϊχο κατά- 
τρο|Ααγ|ΐ.ένος. Έρχεται δ γυιός του• του λέγει α χαλη(Αέρα πατέρα » ' . 
'\ukiflL κΛνος•ετρε[Λε. — αΤί έχεις πατέρα χαί τρέ(Αεις;» Λέει* τίνάχω, 
παιδί (ίου* έπηγα *ςτο παλάτι, ποΟ να {χήν είχα πάει, γ^α νερό χαΐ 
"βρηχα ενα κούτσουρο χαί το γύρεψα χαΐ κείνο εινε ζωντανό καΐ '(ΐ,ιλεϊ. 
— Μπα, τζώς θα '(Λίλη ; το ξύλο θα 'ρλη ; Να ριήν τρελάθηκες, πα- 



Digitized by LjOOQIC 



166 ΑΘΗΝΑΪΚΑ ΠΑΡΑΜΓΘΙΑ 

τέρα(Λθυ; Να, άϊντε κοντά του καΐ πχρε ίο τσιχούρι καΐ χτύπα το 
ελαφρά ελαφρά καΐ να ίΧης πώς θχ '[Λίλήσγ). Τότες πάει ό γυιός του 
και παίρνει το τσικουρι και χτυπάει το κούτσουρο ελαφρά, (χόνε 
ακούει καΐ λέει' 

« βάρει πάνω, βοκρει χάτω, 
» χλΙ 'ς τίι μέση μη ββρξς, 
» τΐ εΐνε χ(ΐρη χαι πονεΐ, 
» χαι πονεΤ 'ς τήν χεφαλτ]. » 

Τότες βάρησε, κατά πώς του είπε, το παίδι και βλέπει καΐ πετιέται [Λία 
ωραία κόρη άπο κεί ρ,έσα, καί τους λέγει* α (χη φοβώσασθε, έσεΤς θα 
κάνετε την τύχη σας (χε {χένα• (χόνο δόστε (Λου ρούχα να τυλιχθώ γιατί 
εΐ(ΧΛΐ γύρη, καΐ να πάρετε ένα [χαντύλι άσπρο και ριετάζι καΐ χρυσάφι 
να κεντήσω ενα (χαντύλι να πάτε του βασιλέα και θά σας δώσγ) πολλά 
φλωριά. 'Πηγαίνει ό νέος καί αγοράζει ενα ώραΤο άσπρο [ΐαντύλι, 
χρυσάφι καΐ [χετάξι καί της το πηγαίνει. Κάθεται αύτη και κεντάει 
πάνω 'ς το ριαντύλι όλη την Ιστορία της πώς Ιγεινε χελάκι, πώς 
Ιγεινε λειχον^α και τόρα ευρίσκεται 'ς το σπίτι εκείνου καΐ να ερθγϊ νά 
την πάργ). Το 'δίπλωσε το [χαντύλι καλά και το έδωσε 'ς τον νέον νχ 
το 'πάγι νά το δώστι 'ς το χέρι του βασιλέα και να ελθη νά της δώστρ 
άπάντησι. 'Πήγε λοιπόν αύτος [χέ το χρυσό (χαντύλι 'ς το παλάτι κα^ 
λέει'που εινεό βασιλέας; θέλω νάτον ιδώ. Του 'δείξανε καί 'πήγε. Του 
λέει' βασιλέα (Λου πολυχρονε(Λένε [Λου, εχω ενα (ΐαντύλι νάσου δώσω. 
Το'ττηρε ό βασιλέας' τ* ανοίγει. Τίνα ίδνΐ; γρά(Α(χατα. Διαβάζει δλτ) 
την Ιστορίαντης Τρισεύγενης.-^ — Και που εϊνε τόρα αύτη 'που σούδωκε 
το ρ,αντύλι ; — 'Σ το σπίτι [Λου. Σηκώνεται• δε χάνει καιρό, του δίνει 
του παιδιού μια χούφτα φλωριά, καί του λέει* Ιλαμαζίμου να 'πάμε. 
Τότες 'πήρε δ βασιλέας τον νέο και 'πήγε 'ς το 'σπίτι του, καί είδε την 
Τρισεύγενη. ΧαραΤς, κλάμματα* πότε γελούσανε, πότε κλαίγανε. Λέει 
ας τα άφήσωμεν αύτα τόρα καί φέρε μου ροΰχα και ενα άμάζι νχ 
'πΧμε 'ς το παλάτι. Λέει* θά σου στείλω φορέματα καί άμάζι, άλλχ 
να μείννις εδώ ως που να διώξουμε αύτην την άραπίνα, καί τότε 
Ιρχομοα καί σε 'παίρνω. Εύτυς'πάει'ςτο παλάτι ό βασιλέας καί άναι- 
βαίνειϊσα 'ς την άραπίνα καί άρχισε καί 'περπατούσε 'ς την κάμαρα της 
απάνω κάτω. Toi3 λέει ή άραπίνα*. πάλι συγχισμένος είσαι* τί έχεις 
πάλι; 'Αλλοίμονο, μόλις π^άνω *λίγο νάσπρίσω, άιντε πάλι θυμωμέ^ 



Digitized by LjOOQIC 



ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ 167 

νος. Πότί (τυγχκηΛένος, πότε αύτο πότε eîcsîvo, σε βλέπω και (ΐ,αυρίζω 
χειρότερα. Έννοιασου π^χ* τόρα θά σ'άφίσω ήσυχη, άλλα τόραάκό(Λη 
εχω(αά δίκη καΐ ήρθα εδώ να συλλογισθώ να ιδώ τι τΐ[χωρ{α θάχάρ.ω 
'ς αύτον τον άνθρωπον. Ήές[Λθύτο (χένα νά σου ειπώ, γιατί ό (ΐπα• 
(Απας μ,ου ήτανε βασιλέας απάνω 'ς της νεράιδες και ζέρω νά σου 
£ίπώτΙνάκά(ΑΥϊς. — ^*Ηταν ενα αντρόγυνο, λέει ό βασιλιάς, άγαπη(Λένο 
και του βουλήθηκε εις ενανε νά τους χωρίση* λοιπόν *ς εκείνον τον 
άνθρωπον τόρα τί τΐ(ΐωρία νάκά[Λω, τι του πρέπει να πάθγ^; — Και ό 
(ΐ.πα(Λπας (Αου είχε τέτοια δίκη (Λία φορά, καΐ εΓχαριε τέσσαρα άγρια 
(ίουλάρ&α και του ίδεσε *ςτα δύο [Λουλάρ^α τα δυό του χέρια, καΐ'ςτα 
άλλα δυο (Αουλάρ^α τα πόδια, και βάρεσε τα τέσσαρα (Αουλάρ^α καΐ 
'πήρε καθένα (Αουλάρι το δρό[Α0 του 'παίρνοντας και άπο ενα κο(ΐ(Αάτι. 
— Λοιπόν έτοΐ(ΐ.άσου, της λέει, νάλάβγιςτηντΐ[Αωρία. — Τίλές ! ?χου(Αε 
καιφοβέροας; θά (Αε κάνΥϊς πάλι να [Ααυρίσω να 'πεθάνω άπο τη λύπη 
{Αου. — "Άς τ' αυτά* 'τελείωσαν π^ά τα παιγνίδια* (aovo εγώ δέν σε δένω 
'ς τα μουλάρια, άλλα θά σε πνίξω. ΚαΙ έτσι 'βγήκε άπο την κά- 
jAapa καΐ διάταξε νά την πάρουν νά την πνίξουν καΐ νά την ^ίξουν 
'ς τον ποτα{ΑΟ. Και τότες αύτος 'πήρε ένα ωραίο ά(Αάξι χρυσό και 
'πήγε 'ς το 'σπίτ; του φτωχού καΐ 'πήρε την Τρισεύγενη, άφου τους 
έδωσε πολλά χρήρ,ατα καί τους εκα^Αε πλούσιους. Και αύτην την 'ττήγε 
'ς το παλάτι, καΐ την άλλην η(Αέρα πρόσταξε να γείνη τελετή γιατί 
θχ γείνουν οΐ γά(Αθΐ του, καΐ όργανα τού(Απανα χαραΐς (Αεγάλαις• την 
'πήρε γυναΤκα καί ζήσανε κείνοι καλά και έ[Αεϊς καλλίτερα. 



ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ 

Àlbanische Mârchen , uberseizt von Gustav Meyer , mit Auraerkungen 
von ReinOLO KÔHLBR ('Απόσπασμα του IB' τίίμου τοδ Archiv fur Lilt.- 
Gescbichte). 

Ή προκεΐ[Αένη συλλογή περιέχει πιστήν καΐ άκριβεστάτην (Αετά- 
φρασιν , ύπο του δεινού Άλβανολόγου κ. Γουστάβου Μάϋερ φιλο- 
πονηθεΐσαν , δεκατεσσάρων αλβανικών παρα(Αυθίων. Τούτων εννέα 
ελήφθησαν εκ της εν Άλεξανδρείί}: ύπο Ε, Μήτκου εκδοθείσης ΆΛ- 



Digitized by LjOOQIC 



168 ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ 

δαηχής μ€Μσσης, δύο U πραγ(χχτ£{ας τίνος του Jarnik (Zur 
albanischen Sprachenkunde) χαΐ τρ{α, εν του Πόρου χχΐ δύο της 
ΤδρΛς, έχ του λ6λιθογραφη(ΐένου βπΐ(Λέτρου τ<5ν Π$ΛασγιχωΥ rvxtôr 
του προ δύο Ιτών αποθανόντος ιατρού Reinhold, εν ΠειραιεΤ. Ούτως 
ή συλλογή αύτη πβριλα(ΐβάνει πάντα τα ουπω (ΐ,εταφρασθέντα ίχ 
τών ίχδεδθ(χ.ένων άλβανιχών παρα(Α.υθίων , αΐ δ ' εις εχαστον τούτων 
ση(Αειώσεις του πιρί την συγχριτιχην τών παραμυθιών έξέτα<ην έντρι- 
βεστάτου χ. R. Kohler χαταδειχνύασι την σχέσιν αυτών η επεισο- 
δίων αυτών προς τα παρα[Λύθια άλλων λαών εύρωπαΐχών τε χαΐ ρ,ή. 
Ός είχός, στενωτάτη εχ τών ση|Αειώσεων τούτων χαταφαινεται η 
σχέσις τών άλβανιχών πρ^ς τα δη (ιώδη Ιλληνιχα παρα{Α.ύθια, ενεχα 
της συγγενείας τών δύο λαών χαΐ της ά(Λέσου έτηχοινωνίας αυτών. 
Τούτο δε χαίτοι εύαριθ(ΛΟτατα (^έν είσι τα γνωστά άλβανιχα παρα- 
μύθια , το πολλοστημόριον δε τών [έλληνιχών άποτελουσι τα εν ταΤς 
μεγάλαις συλλογαϊς του Χαν χαι Πίου χαΐ τών NeΌεΛΛηrtxώr ara- 
Λίχτωτ έχδοθέντα. Πρόδηλον δτι πλησιεστέρα γνώσις του χλάδου 
τούτου της δημώδους φιλολογίας τών δύο λαών θα χαταδείζη την 
ταυτότητα πολλών παραμυθίων άλβανιχών καΐ έλληνιχών, την ομοιό- 
τητα του τρόπου της διηγησεως χαΐ την επανάληψιν τών αυτών 
επβισοδίων εν τοϊς διαφόροις παραμυθίοις. Ούτως επΙ παραδείγματος 
εχείνων τών παραμυθίων, ων δεν εύρε να ύποδείζη αντίστοιχα έλλη- 
νιχα ό χ. Kôhler, παρατηρουμεν , δτι τα 2, 3, 6, 7, 9 εν πολλοΤς 
έμοιάζουσιν άνεχδότοις παραμυθίοις της έμης συλλογ>5ς, το δέ 8 ανά- 
γεται εις τον χύχλον τών παραμυθίων περί τών θαυμασίας ιδιότητας 
χεχτημένων ανδρών, περί ου δια μαχρών επραγματεύθη ό Benfey εν 
τψ Aueland χαΐ ων πλεΤσται παραλλαγαι ύπάρχουσι παρ* ημϊν. 

Ν. Γ. Π. 



Digitized by LjOOQIC 



ΚΑΤΑΛΟΓΟΣ 

ΣΥΓΓΡΑΦΩΝ ΑΝΑΦΕΡΟΜΕΝΩΝ ΕΙΣ ΤΗΝ ΜΕΣΗΝ 
ΚΑΙ NEQTEPAN ΕΛΛΗΝΙΚΗΝ ΙΣΤΟΡΙΑΝ ΚΑΙ ΦΙΛΟΛΟΓΙΑΝ 
ΕΚΔΟΘΕΙΣΩΝ ΔΕ ΚΑΤΑ ΤΟ ΕΝΕΣΤΩΣ ΕΤ0Σ{1). 

ΓΠΟ 
Ν. Γ. ΠΟΛΙΤΟΥ. 



ΓΕΩΓΡΑΦΙΑ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΟΣ ΚΑΙ ΑΠΟΓΡΑΦΙΚΗ 

Απιεοε (îj πόλις). (Έσπ«ρος σ. 354). 

BiEDBKBR, Griecbenland. Handbuch f. Reisende. Leipzig, B&deker. 12«* σ. 

CXXII, 372 μτ. πιν. δρ. 9.40. 
ΒΚΝΤ, J. Th. a visit to Samos. (Academy Ίουν. 9 άρ. 579). 
BcBPTiCHBR, Α. Auf giiechiscben Laodstrassen, Berlin, Gebr. Pstel. 8•* σ. 

256 δρ. 6.25. (Βιβλ. 6πο R. Weil εν Phil. VVocbenscbrift «p. 23). 
CuRTius E. u. Kaupert, Kartea vod Attika. Berlia, 2 Heft, mit 4 Karten. 

Εις φολλ.— Text von A. Milcbbofer £Î; 4•^' δρ. 20. ( Βιβλ. 6πο Belger tv 

Bell. ζ. allgem. Ztg. αρ. 166). 
άιΟΐΚΒΣπ: ( Κυβερνητιχή ) του ^λληνιχου χράτους. (Έστ^α γ. 370). 
HiBSGHFELD, G. Aiisflug in den Norden Kleinasiens I. (Deutscbe Rund- 

scbau. Juli. σ. 49-72). 
Kaaahai (a!) xal το οραγχιχόν φρούριον. (Έσπερος σ. 293-294). 
Κανιτζ. F. Donau-Bulgarien u. der Balkan. 2 Aufl. Neue Ausg. Wien 4•» 

τεύχ. 20 δρ. 50. 
Καιτγρομεκος II. Γ. Άπ* 'Αθηνών εις Σπάρτην (Έστ^α φ. 388). 
Κβφαλδηιπα ($)). (Έσπερος σ. 338-340). 

Leublfing, Τη. Das moderne Atben. (Das Ausland. Έτ. 56 άρ. 11). 
L0LL1N&, Η. G. Das Artemision auf Nordeuboa (mit einer Beilage) (Mittbei- 

langen des deutscben arcbaol. Institutes in Atben. 1883 σ. 7-23). 
Makar, a. Von Triest nacb Salonicbi. ( Die Heimat. Έτ. VIII «p. 18-19). 
Ματαραγκας, π. Φίλιτυποι. ( Έσπερος τευχ. 42-43). 
Mhaupa]CH£, Α. Έλληνιχα τηλεγρβφεΤβ. (Έστ^α φ. 372). 

^ Επιφάνεια τοδ Ιλληνιχου βασιλείου. ( «ύτ. φ. 381 ). 
BÎBLINGO, Ρ. ν. Skizzen aus Atben. ( Wissenscbafll. Beilage d. Leipz. Ztg. 

1883 άρ. 9-37). 
Περβαηογδος, π. 0{ Δελφοί. (Έσπερος σ. 308-310). 

(1) Ή εζαχολούθησις χαι σϋμπλτ|ρωσις του παρόντος κ«τ«λ<ίγου δημοσ(ευθι{σετοα εν 
τοίς ίΐζομένοις τεόχεσι. Προσεχδίς επίσης δημοσιεοθτ|σεται λεπτομερής χατάλογος τών 
πατώ χ6 Ηος τοΐττο 6φ* Έλλτ{νων Ιχδοθέντων βιβλίων, 



Digitized by LjOOQIC 



i70 ΚΑΤΑΛΟΓΟΣ ΣΥΓΓΡΑΦΩΝ 

Rath vom Durch Italien u. Griecheulaud nach dem heiligen Land. Reise- 
briefe. Heidelberg, 1882. Winter. S^ τ. 1-2. I σ. XII, 336. II σ. VIII, 
411. δρ. 15. (Βιβλ. Liter. Cenlralblatt 1883 αρ. 20). 

ΣχίΝΑΣ (Ν. Θβοα.). Όδοιποριχαι αναμνι^σεις* ί[τοι όδοιποριχόν της 'Είλλάδος χατά τβ 
ξηράν χαΐ θάλλασαν, εν ω συνδέονται ή γεωγραφία μετά τί^ς Ιστορίας χαι μυθο- 
λογίας ϊτι. Πρώτη όδος* απ' 'Αθηνών εις Βόλον δια του Εύβοϊχου χοΤ-που ψοΧ. 
Α'. Έν'Αθιίναις, 1883. Τύπ. Mess. d'Athèn. 8ο» σ. ιδ',96 μτ.3πιν. δρ. 2. 

TozER, Macedonia. (Encyclopaedia Britannica, τ. XV). 

WiNTERBERG, Ο. Zur Charakteristik dcr topoi^raphischen u. socialen Ver- 
hAltnisse des heutigen Attika. ( A. Pellci.uau s Mittheilungen ans J. 
Perthes' geogr. Auslalt. τ. 29 φ. 2 ) 

Γ•ωλογ£α. 

Χρηστομάνος, Αν. Κ. ΠερΊ τών ποταμών υδάτων του λεχανοπεδίου 'Αθηνών υχο 

χημιχην Ιττοψιν ( Ιίαρνασσος τ. Ζ' σ. 165-473). 
CORDELLA, Α. Mineralogiscb-geologische Reiseskizzen aus Griechenland. 

Leipzig, 1883. 8«* σ. 36. ( Séparât- Abdruck ausd. Berg-u. Hûttenm&a- 

nischen Zeitung. Έτ. 42 αρ. 3-6). 

— Περί της γεωλογιχης ήλιχίας τών πετρωμάτων Άττιχης ( Παρνασσός τ. Ζ '. 
σ. 174-176). 

— ΠίρΙ του ήφβ^στείου ττίς θτίρας (αύτ. σ. 187- 189). 

Toula, Fr. Die im Bereiche der Balkan-Halbinsel geologisch unlersucbten 
Routen. (Mittheilungen der k. k. geogr. Gesellsch. in Wien N. Σ. 
τ. 26άρ. 1). 

Γ•ωπον(α. 

Dames, Landwirthscbaft im heutigen Attika. (Humbold. Φεβρ. χαΊΜάρτ. 18 3|. 
ΗλιοπογαΟΣ, Α. Περί τοίΐ γεωργησψου εδάφους εν τη 'Αττική ( Παρνασσός τ. Ζ '. 
σ. 347-356). 

Φυτολογία. 

Heldreigh, Τη. ν. Bericht ûber die botaniscben Ergebnisse einer Berei- 
sung Tfiessaliens (Sitzungsbericbte der k. Akademie d. Wiss. zu 
Berlin. VI. VH. σ. 154-164). 

— Περί φυτολογιχής εξετάσεως της Θεσσαλίας (Παρνασσός τ. Ζ' σ. 257-266). 

— P'lore de Tile de Cephalonie. Lausanne, Bridel. 8•* δρ. 4. 
Παρλαπας, γ. Νυμφαία ή λευχτί. (Παρνασσός τ. Ζ' σ. 373-375). 

Ζφολογία. 

Αποστολίδης, Ν. Χ. Άμφίοξυς ό λογχοειδής (Παρνασσός τ. Ζ' σ. 285-286). 

— Άποδημίαι τών ιχθύων χαΐ εποχαΐ αλιείας εν Ελλάδι (αυτ. τ. Ζ' σ. 266-269). 

— θαλασσοτττερίς ή φωσφορίζουσα. Φυσητηρ ό μαχροχ^φαλος. (αύτ. σ. 74-77). 
NiAEPy S. Περί λευχοδ χοσσυφου (αύτ. σ. 442-445). 



Digitized by viiOOQlC 



ΚΑΤΑΛΟΓΟΣ ΣΓΓΓΓΡΑΦΩΝ 171 

ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΟΣ ΚΑΤΑ ΤΟΥΣ ΜΕΣΟΥΣ 
ΚΑΙ ΤΟΤΣ ΝΕΩΤΕΡΟΥΣ ΧΡΟΝΟΥΣ 

rtvixd. 

XaBEàaah, Θεοδ. Α. Ιστορία των Αιτωλών από των αρχαιοτάτων χρόνων μέχρι 

του 1829. Έν ΆΟ. Ύύπ. Βρετου χα\ Βαλέττα. τ. 1-2. 8•^ σ. η', 168 χαΐ 

151. δρ. 5. 
Errante, Vinc. Storia del popolo Osmano da Osman alia pacedi Carlowitz. 

Roma, Forzani S^ τ. II ( Βιβλ. έν Nuova Antologia τ. 70 σ. 201-202). 
S.iNUTO, Ν. I Diari. Venezia, 1883. τ. X τευχ. 49-52. 4«v. 
Sathas, C. N. Documents inédits relatifs à 1 histoire de la Grèce au moyen 

âge. Paris, Maisonneuve et C»• 4«»» σ. XCII, 350. τ. IV. δρ. 20. (Κ. 

Μεσαιωνικός βίος του έλληνιχου έθνους. Έν Εστία φ. 377, 386, 387.— Βιβλ. 

τοα Β' καΐ του Γ' τόμου εν Hist. Zeitschrift σ. 374-376— Ύπο Σ. Π. 

Λάμπρου έν Deutschen Lilter-Ztung, 1882. σ. 433-434 χα11495). 

Ίβτορία τ6ν μέσων χρόνων (330-1453) 

BïssON DE Sainte-Marie, René. Histoire du duché d'Athènes et de la ba• 
ronie d'Argos. Thèse soutenue le 29 Janv. 1883. Paris. 

DiEHL, Ch. La colonie vénitienne à Constantinople à la fin du XÎV• siècle. 
Rome, 8<»* σ. 46. Extrait des Mélanges d'archéologie et d'histoire pu- 
bliés par l'École française de Rome (Βιβλ. έν Revue critique άρ. 22). 

Fischer, Wilh. Studien zur byzantinischen Geschichtedes elften Jahrhun* 
derts. Plauen i/V. Programm d. Gymnasiums. 4•*σ. 56. δρ. 2.50). 

Gregorovius, F. Athenais. Lpz. { Βιβλ. έν Revue critique, σ. 44• 48). 

Herquet, Κ. Cyprische Kônigsgestalten des Hauses Lusignan. MitlKarte. 
Halle a/S. 1881 8•*μεγ. σ. IV. 182. δρ. 6.25. (Βιβλ. Lit. Centralblatt. 
1883 σ. 759). 

Hbrtzberg, g. F. Geschichte der Byzantiner u. des Osmanischen Reiches. 
Berlin, Grote. (AUgemeine Geschichte in Einzeldarstellungen, hsg. 
v. W. Oncken). 

ΛαμορΟΣ, Σπ. π. Μονεμβασιωτιχά. A'. Δύο άνέχδοτα άρρρ(ίβουλλα Θεοδώρου Β' 
Παλαιολ(^|του του Δεσπ(ίτου ττ[ς Πελοπονν7(σου (Παρνασσός τ. Ζ' σ. 471-476). 

(Mas Latrie, L.) Les princes de Morée ou d'Achaie. 1203-1461. Venezia, 
1882. 4«»^σ. 30. (Monumenti storici pubblicati dalla R. deputazione ve- 
neta di storia patria. vol. VIII. Série IV. Miscellanea. 1883. τ. II). 

MOROSi, L'invito di Eudossia a Genserico: studio critico. Firenze, Le Mon- 
nier. 8^ σ. % δρ. 3 

Papadopoli, Sulle origini della veneta zecca e sulle antiche relazioni del 
Veneziani cogli imperatori considerate dietro Tesame délie primitive 
monete. Venezia. 8»* σ. 45 πιν. 3. 

Sarug, L'omelia di Giacomo di — sul battessimo di Constantino imperalore, 
publicata tradotta ed annotata da Arthur L. Frothingham jun. Reale 



Digitized by LjOOQIC 



"^- - 



J 72 ΚΑΤΑΛΟΓΟΣ ΣΓΓΓΡΑΦΩΝ 

Accademia dei Lincei. "Ετ. 279. Roma, Salvincci. 4•* σ. 53 x«l 25. 
(Βιβλ. ev Lit. Centralblatt. άρ. 22). 
Vlasto, E. a. 1453. Les derniers jours de Constantinople. Fin de règne de 
Jean Paiéologue. Nouvelles tentatives pour amener Tunion des deax 
églises. Avènement de Constantin Palœologue. Siège et prise ^ de 
Constantinople parles Turcs Ottomans, avec préface par M. Em. 
Burnouf. Paris, 1883. Ern. Leroux 8•»δρ. 4. 

Ιστορία νιωτίρα (1453-1883) 

Beeb, Die orienlalishe PolitikŒsterreichs seitl774. Prag, Tempsky8o*5p. 30. 
Dahn, Deutschland u. die Orientbahnen. Munchen, Franz. 8»» σ. 51. 
Εγγραφα ( ^ωσιχα περ\ Έλλά5ος ) νυν το πρώτον εις τ))ν Ιλληνικήν μ£θερριην€υ(^(ανα 

υπό Κ. Α. Παλαιολόγου (Παρνασσός τ. Ζ' σ. 223-228. 449-452). 
Εααηνιςμος (6) εν τξ Μιχρ^ 'Ασία. Έχ του ημερολογίου Γερ[χανο0 τεεριηγητοδ. 

(Κλειώ. Εστία αρ. 369). 
HiRSCHFELD, GusT. Griechenland im letzten Jahrzebnt. Eindrûcke u. Za- 

stftnde, Ereignisse u. Stimmungen. (Unsere Zeit. 1883 τεδχ. 3. 4. 

Μετάφρ. εν ΚλειοΤ αρ. 1141 ). 
ΤπΟΓΡΓΕίΔ (έλληνιχά) (Εστία. φ. 369). 

Κρεμοε, γ. π. Ίστοριχα επανορθώματα ('Απο'λλων 1883. σ. 9-10). 
KuMUNDUROS (Alexandros ) ( Die Grenzboten. "Ετ. 42. άρ. 16). 
ΜχχΟΣ, Αρτέμιος Ν. 'Απομνημονεύματα της δευτ/ρας πολιορχίας του Μεσολογγίου 

(1825-1S26) χαί τίνες £λλαι σημειώσεις εις την ίστορίαν του μεγάλου αγώνος 

άναγίίμεναι. Έχδιδ(ίντος Σ. Π. Άραβαντινοδ. Έν 'AOïjvaiç , 1883. 8•» σ. 

126 δρ. 4. 
ΜΟΓΣΕΙΟΝ ττίς Σχολΐ[ς τών Ευελπίδων (Εστία. φ. 379). 
Πααιγγενεςια (ή) τίίς Ελλάδος. Έν Βουχουρεστίω, 1883. 4•* (ειχ<ίνες σχηνών τοδ 

Ιλληνιχου αγώνος κατά τάς τοιχογραφίας του Hess, μετά χειμ^νου). 
PaxNTENius, Τη. Η. Russland am Balkan. (Die Grenzboten. "Ετ. 42 «p. 16). 
Παπαρριιγοιιογαος, κ. Λάμπρος Κατσώνης. Πανομοιο'τυπον της υπογραφής τοδ 

Λάμπρου Κατσώνη. (Εστία. φ. 370). 
Patriarchenwahl (die) in Jerusalem (Allgem. evang. luth. Kirchea- 

zeitungN. 1. 2). 
ΠΟΛΓΓΗΣ, Ν. Γ. Σημείωσις περί δυο Ιπποτών ε'ξ Ηπείρου. (Λελτ. !στ. Ιτ. σ. 120). 

ΒΓΖΑΝΤΙΝΗ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΑ 

Dbhio, Die Genesis dercbristicben Basilica. Si tzungsberich te der Akad. dor 

Wiss. zu Munchen. τ. II σ. 301-341. ( Séparât- Abdr. S^ σ. 63) (Βιβλ. 

6πο Cb. Diehl εν Revue critique 1883 σ. 465-468). 
Fischer, W. Studien zur byzantinischen Geschicbte. Plauen. II. Die Pa- 

triarchenwablen. 
HOLTZINGER, antichità cristiane di Olimpia (Bulletino di arch, crist. Ser. 

IV, I σ. 86-87). 
ΚαααΙΓΑΣ, Π. ΈορταΙ h τξ βυζαντινή αυλτί (Εστία φ. 372). 



Digitized by LjOOQIC 



ΚΑΤΑΛΟΓΟΣ ΣΥΓΓΡΑΦΩΝ 173 

ΜβλβτοπογαΟΣ, α. ν. 'ΕλληνιχαΙ άρχακ^τητβς. 1. Τεμάχιον αγγείου τον βυζαντι- 
νών χρ<ΐνων, 3. Σφρβγις 6ελινη ΚυθτΙρων. (ΆπΛλων 1883 σ. 4-5). 

NlÂBP, Ξ. Περί χριστιανιχοΟ τίνος μεσαιωνιχοδ άρχαιολογτίμ,ατος (Έστ^α 9-379). 

ScHLUMBERGER, G. Sceaux byzantiQS : Le Thème de Cberson et la Bulga- 
rie. Paris, 8•» σ. 19 μτ. πιν. 

Vatba, Bern. Die Aja Sophia in Constantinopel (Scborer's Familienblatt 
τ. IV άρ. 21). 

ΚΟΙΝΗ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ 

Blass, Fr. Ueber die Aussprache im Griechiscben. Berlin, 1882. Weid• 
mann. Sp. 3.75. (Βιβλ. 6πο Β. Buchsenschûtz εν Zeitscbrifl f. d. Gym- 
nasialwesen. 1883. τ. 37 σ. 115-120. 6πο G. Meyer, βν Zts. f. d. 
ôsterr. Gymnasien. τ. 33 σ. 921-923. 6πο Wilamowitz M. ev Deutscben 
Literaturztg. «p. 14. ) 

UARAGCiO, M. La lingua greca raoderna. Padova, 1882. Sacchetto. (Βιβλ, Otco 
E. Teza h Cultura τ. IV σ. 351 - 353). 

Χατςιδλκης, γ. ν. Περ\ των εις-ους συν^ρημένων ττίς Β ' χλ^σεως χα\ τών εις-ος 
ουδετέρων ονομάτων της Γ' εν ττ) νέα έλληνιχ§. Άθ. 1883. 8»* σ. 15. 

— Περί φΟογγολογιχών ν»ίμων χαΐ τίίς σημασίας αυτών εις τήν arcouâfjv TÎJç νίβίς 
έλληνιχν|ς. Διατριβή επί 6φηγεσία. Έν Άθ. 1883- 8•» σ. 31. 

— Έπίχρ'.σις της τσαχωνιχής γραμματιχτ^ς τοδ χ. Μ. Deffner. (Έν Πλάτωνι τ. 
Ε'τεΰχ. 3-5). 

— Zur Praesensbildung des Neugriechiscben { Έν Zeitscbrift f. vergL 
Spracbforscbung. τ. VII σ. 65-82). 

— Die altgriecbischen feminina auf -ος im Neugriechiscben (αυτ. σ. 82-84), 

— Διατ{ δέν χαλλιεργοΰοιν οΐ νέοι "Ελληνες τ})ν δημώδη (λληνιχήν γλώσσαν; 
(Έίΐτιαφ. 390 392 χα\ 393). 

Jannabakis, Ant. Deutsch-neugriecbiscbes Handwôrterbucb. Unter beson- 
derer BerucksichUgung der neugriechiscben Volkssprache bearbeitet 
von.— Hannover, 1883. Habn. τ. 1-2. 8ο-μιχρον σ. VIII, 1872. δρ. 10. 
(Βιβλ. Οπό G. Meyer εν Phil. Wochenschr. άρ. 23). 

ΚΟΚΤΟΣ, κ. Σ. Γλωσσιχα\ παοατηρτίσεις άνα^ερ({μεναι εις τήν νέαν lλληvιxf|V γλώ9- 
σαν. Έν Άθιΐναις, 1882. Α. Κορομηλας. 8»* σ. λβ', 593. δρ. 14. (Βιβλ. 6πο 
Ε. Miller, εν Journal des Savants. Fevr. 1883 σ. 98-106. —Οπό θ. 
Λ[ιβαδα] έν Κλειοτάρ. 1131-1133. 1135-1145.— εν Ήμερα αρ. 1431-1435. 
— Οπό Α. *Ιεροχλέοϋς Ιν Στο^^ άρ.) 
-— Έχ τών του Κ. Κ(ίντου γλωσσιχών παρατηρ7(σεων (Εστία φ. 376). 

ΚοηίΑΗΟΓΔΗΣ, Στ. Α. Συναγωγή λέξεων αθησαύριστων εν τοίς ελληνιχοίς λεξιχοΐς. 
Έν Άθ. 1883. Α. Κορομηλας. 8•* σ. ιε', 400. δρ. 14. 

ΚοίΈΗΕ, Εα. Τρ. Έναίσιμος διατριβή περί ττίς Τραπεζουντίας διαλέχτου { Πλάτων 
τ. Ε'σ. 161-168 χε.) 

ΚροηΐΒΑΧΕΡ, Κ.-Β. Περί νεοελληνιχης γλώσσης (Αΐών άρ. 4172). 

Lascarides and Mtriantheus, English ancient and modern greek Lexicon. 

London, 1882 τ. 1-2. 16β* δρ. 37.50. (Βιβλ. Academy άρ. 569). 
LlEOfiAND £μ. Nouveau dictionnaire grec moderne français contenant ten 



Digitized by LjOOQIC 



174 κατάλογος: συγγραφών 

termes de la langue parlée et de la langue écrite. Paris. 1883, Gamier 
frères. 16o» σ. VIII, 920. { Βιβλ. Οπό G. Meyer Iv Phil. Woebenschr. 
άρ. 23). 
Ρίο J. Den oldgraeske Udtale af 6, γ og δ, belyst af del nygraeste Folke- 
sprogs Udtale. ('EvNordisk Tidskrift for Filolog. N. Σ. τ. VI τεδχ. i). 

— Nogle Meddelelser om Sprog-og Skoleforbold i Graekenland. 8«» σ. 
41. (Άπ({σπασ;χα εχ του δανιχοί» περιοΒιχοΰ Ή Νεολαία μας). 

Πθ.νΐΤΗΕ,Ν. Γ. Ευλογία (Εστία ο. 367). 

Rhangabé, Α. R. Die Aussprache des griecbischen. 2. Aufl. Leipzig, 1883. 
Friedricb. (Βιβλ. 6πό G. Stier, έν Pbilol. Rundscbau άρ. 18 σ. 569-574). 

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΡΑΦΟΓΝΩΣΙΑ 

BORDIER, Η. Description des peintures et autres ornements contenus dans 
les manuscrits grecs de la bibliothèque nationale. Paris, Champion 
Livraison I. 4•να. VIII, 120 μτ. ε!χ. δρ. 9. 

Λάμπρος Σ. Π. *Έχθΐσις προς την βουλήν των Έλλ>ίνων περί της εις το "Αγιον 
• "Ορος αποστολής αυτού. Έν Άθ^ίναις. 1881. (Télfy, Ujgôrôk irodalmi 
termékek. 1883 σ. 27 χΙ. ) 

Lehmann, ο. Die tachygrapbischen Abkûrzungen dergriech.Handschriflen. 
Leipzig, 1880. Teubner. ( Βιβλ. δπό Ruess εν Pbilol. Rundscbau σ. 
689:691). 

D' OviDio, Di alcuni documenti greci e di uno latino delF Italia méridio- 
nale dei secoli XI, XII e VIII. (Arcbivio storico per le provincie na- 
politane. *Έτ. Vil τεΰχ. 3). 

RUBSS, Ferd. Ueber griecbische Tacbygrapbie. Neuburg a/D. (Scbulpro- 
gramm) 8•*σ. 56 μτ. πιν. 

ΑΛΒΑΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΚΑΙ ΕΘΝΟΛΟΓΙΑ 

Geitler, g. Die albanesiscben u. slavischen Scbriflen. Wien. Holder. 4*» 

δρ. 35. 

Meyer, Gust. Έν Liter. Centralblatt άρ. 9 [Βιβλιογραφία της « Γραμματικής 
της άλβανιχης γλώσσης 6πο Κ. Χριστοφορίδου. Έν Κωνστ. 1882» χαΐ τοίί 
« Άλβανιχοΰ αλφαβηταρίου 6πο Κουλουριώτου. Έν ΆΟι[ναις 1882 »]. 

— Ueber Sprache u. Literatur der Albanesen. ( Nord u. Sud 1883 Φεβ.ο. 
και μετάφρ. έλλην. εν Κλειοί). 

Meyer, G. καΐ Kôhler, R. Albaniscbe Marcben. (Arcbiv. f. Lit. Gescbicbte 

ΧΗσ. 92-148). 
ΣΟΚΟΛΗΣ Σπ. Περί Ηπείρου χαΐ 'Αλβανίας. Κατ' άναφοραν προς τον γεωγραφιχόν 
πίναχα του χ. Δέ Γουβερνάτη χαΐ περί ^Αλβανικού Συνδέσμου ( Παρνασσός τ. Ζ ' 
σ. 293-334). 

ΜΕΣΗ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΦΙΛΟΛΟΓΙΑ 
*Afc6 xτ(βtως μέχρις άλώβιως τ9^ς ΕωνοταντινουηόλΜΚ 

AiCûirrMOi. Anonymi in Aristotelis categorias paraph rasis. Ed. Mich. Hay• 
duck. 8•'' μέγα β. IV, 86. ( Commentaria in Aristotelem grseca. Edita 



Digitized by LjOOQ IC 



ΚΑΤΑΛΟΓΟΣ ΣτΓΓΡΑΦυΝ 175 

consîUo et actorilate academiae litterarum regiae borassicse. Berlin, C. 
Reimer. τ. XIII μερ. 2). 

— Mûller, ΛΓ. Κ. Eine griechische Schrifl uber Seekrieg. Zum ersten 
Mal berausg. u. unlersucbt. Wûrzburg, 1882, Sluber. β»» σ. 53 Δρ. 3. 
(Βιδλ. Liter. Cenlralblatt. 1883, άρ. 15— Zeitschrift f. die osterr. Gy- 
mnasieo. τ. 34 σ. 100 χίφ. 6πο All• Mosbach εν Phil. Wochenschrifla. 
778-781). 

— Vita SS. Cosmse et Damiaai ex eodice Leidensi grseco (Analecta 
Bollandiana. Bruxelles, τ. I. σ. 586-596). 

Βαειλβιος. Die Liturgie des Basilius (Der Kalbolik. N. Σ. h. 24. Δεχ. It. 

25. Ίαν. Φεβρ. ) 
ΓβοργιΟΕ Βογρτζος. Μιχαήλ Άχοριινάτου χα\ Γεωργ/ου Βούρτζη λόγοι, νυν πρώτον 

έχ3ι8ό{ΐενοί εχ χειρογράφου της εν Χάλχη μονής ττ[ς Θεοτόχου Οπό Γεωργιανού. 

Έν Άθ. 188? 8•^ ο. ιθ', 59. δρ. 2. (Βιβλ. Οπό Π. Παπαγεωργίου εν Κλειοί 

«ρ. 1134). 
Γεοργιος Φραητζης. AngeUniy C. Di un eodice greco contenente la Cronaca 

bizantina di Giorgio Franza ( Bibliolilo di Bologna. XIV, 3. 4 ). 
ΔοχϋΐΚΟΣ. ( Δομνίνου φιλοσόφου εγχειρί^ιον εισαγωγιχον άριΟμητιχής. ΙΙώς έστΙ λόγον 

εχ λόγου άφελεΐν ). Texte inédit de Domninus de Larisse sur Tarithmé- 

tique avec traduction et commentaire, par Cb. Em. Ruelle. — Note 

sur le texte précèdent par J. Dumontier. (Revue de Philologie, τ. VII 

«. 82χεφ.) 
ΕΙίΡΗίίΗΣ Σεββστοκρβτορίσσης άνέχδοτον ποίημα, εχδιδόντος Μ. Γεδεών Άθ. 1879. 

(Télfy, ujgôrôk irodalmi lerraékek. σ. 5-6). 
Ερμηηεγματα. Krumbacher, Car. De codicibus quibus Interpretamenta 

Pseudodositbeana nobis tradita sunt. Monachii, 1883 8•'' σ. 68. 

— Eine neue Handschrift der Grammalik des Dositheus und der Inter- 
pretamenta Leidensia. 8»'' ( Aus den Sttzungsbericbtend. bayer. Akad. 
d. Wiss. 1883. σ. 193-203). 

ErAOKu. Gregorovius.F, Athenais. Lpz. 1882. (Βιβλ. Οπό Oh. Diebl εν Revue 

critique 1883. σ. 44-48). 
ΕτιίΕΒίοΣ. Gôrres, Fr, Zur Kritik einiger Quellen scbriftsteller der romi- 

schen Kaiserzeit. III. Zu Eusebius und Aelius Spartianus. (Philolo- 

gus. τ. XLIIa. 134-140). 

— Meyer, P, de vita Constant! ni eusebiana ( Festschrift dem Gymna- 
sium zu Moers gewidmet vom Lehrercoil. d. Crefeld). 

— Roos, (7. de Theodoreto Clementis et Eusebii compilatore. Halle, 
Inaug. — Diss. 8** σ. 32. 

Ηςγχιος. Biographi graeci, qui ab Herychio pendent, rec. J. Flacb. Berlin, 

Calvary. 8•» μ^γ. σ. Χ, 150. δρ. 5.65. 
Θεοαιιρητος. Βλ. Εύσέβιον (Roos). 

— Bertram, A» Theodore ti, episcopi Cyrensis, doctrina christologica, 
quam e\ ejus operibus composuit.Hildesheim,Borqhmeyer. 8•* δρ. 3.15. 

Θεοδορος Μοτογεςτμς. Tbeodori episcopi Mopsuesteni in Epistolas B. Pauli 
commcntarii. The Latin version with the Greek Fragments. With an 



/ 



Digitized by LjOOQIC 



176 ΚΑΤΑΛΟΓΟΣ ΣΤΓΓΡΑΦυΝ 

latroduction. Notes, and Indices by H. B. Swete. Cambridge, Uni- 
versity Press, τ. 1-2. (Βιβλ. The Athenaeum σ. 665-666). 

Θεοδορος ο Στογδιτης. Bonnet, Max. Die leucianiscben Jobanncsacten bei 
Theodores Studites (Jahrbûchcr f. protest. Théologie. 1883. τευχ. 3). 

Θεοφάνης. Theophanis chronographia, recensuit de Boor. Lipsiae, Teubner. 
Vol. I. Textum grsecum continens. 8•* μ. 5p. 25. 

ΘεοφΙαος. Ferrini, C. Intorno alFoportunita di una nuova edizione delia 
Parafrasi di Teofilo e iotorno allé fonti di questa. 8•» σ. il. (Elslr. 
dai Rendiconti del R. Istituto Lombarde, adun. del 11 gen. 1883). 

Ιμεριος. Ttuhcr, K. Quaestiones Himeriana}. Breslau, Kobner. δρ. 1.50. 

ΙοΓΛίΛΐιΟΣ. Cohel, Spicilegium animadversionum ad Julianum ( Mnemosyne 
τ. Χ,σ. 428-448). 

— Martha, Const. Études morales sur Tantiquité. Paris, Hachette. 
1883. 12<»* σ• VIII, 342. δρ. 3.50. Un chrétien devenu païen. 

ΙοΑΝΝΗΣ Γαζαιος. loannis Gazaei Descriptio tabulae mundi et Anacreontea, 
rec. E. Abel. Berolini, 1882. Calvary, δρ. 3. (Βιβλ. Phil. Rundschau 
άρ. 7. σ. 199-203. Οπό Α. Rzach). 

ΙοΑΝΝΗΣ ErxArroN. loanois Euchaitorum metropolitae quae in codice Vaticano 
grseco 676 supersunt, Johannes Bollig S. I. etc. descripsit, Paulus de 
Lagarde D. th. et phil. prof, edidit. Goltingen, 1882. Dieterichs Ver- 
lag. 4•* σ. XVI, 226. δρ. 12.50. (Βι6λ. Οπό Σ. Π. ^\«μπροϋ εν Deut- 
schen Litteratur-Zeilung 1883 737-739.— Liter. Centralblatt άρ. 4). 

ΙοΑΝΝΗΣ ΞίΦίΛίΝΟΣ. Ftsclier, W: Studien zur byzantin iscben Geschichte. 
Plauen. I. Jo. Xiphilinus. 

ΙοΑΝΝΗΣ ο ΣΤΟΒΑΙΟΣ. Dresslcr, Β. Ζα Stobaeos Anthologion (Neue Jahrbûcfaer 
f. Philologie u. Paîdag. τ. 125 φ. 12). 

— Hense, 0. de Stobaei florilegii excerptis Bruxeliensibus. Freiburgi 
Br. Mohr. 8•» σ. 36. δρ. 3.15. (Βιβλ. Lit. Centralblatt 1883 «p. 14). 

ΙοΑΝΝΗΣ ΤζΕΤΖΗΣ. Forsicr, Β. Alkamenes u. die Giebelcompositionen d. 

Zeustempels in Olympia. Die kunstgeschichtlichen Angaben des lo. 

Tzetzes u. des Suidas (Rhein. Museum, τ. 38 σ. 421-449). 
ΙοΑΝΝΗΣ ο Χργςοςτομος. Jo- Chrysostomus' ausgewfthlle SchriAen. τ. VI-VII. 

(Bibliothek der Kirchenvftter. Kempten, τομ^δ. 375-380 προς λ. 50). 

— Ludmg, Η. Der hi. Johannes Chrysostomus in seinem Verhfiltniss 
zum byzantinischen Hof. Braunsberg, Huye. δρ. 3.15. 

— Probsty Die antiochenische Messe nach den Schriften des hi. Johan- 
nes Chrysostomus dargestellt (Zeitschrift f. Katholische Theol. It. 
νΐΐτευχ. 2). 

ΚαΔΐ2. Der Codex Theodosianus u. seine Umarbeitung. Heraasg. u. mît 
Anmerkungen versehen v. Ph. Harras v. Harrasowsky. Wien, C. Ge- 
rold's Sobn. τ. I δρ. 9.50. 

ΚοΝΣΤΑϋτΐΗΟΣ Κβφααας. Wolters, P. De Constantini Cephalae anthologia. 
{Rhein. Museum τ. 38 σ. 97-119). 

CORPUS J. Corpus juris Justiniani Institutionum libri quattuor, with intro- 
ductions, excursus and translation by J. B. Moyle. London, Frowde. 



Digitized by VjOOQIC 



ΚΑΤΑΛΟΓΟΣ ΣΓΓΓΡΑΦΟΝ 177 

τ. i-?. 8•* σ. 868 δρ. 31.25. (Βιβλ. Saturday Review, άρ. 4433ο. 
476-477). 

— Institutes, with english introduction, translation and notes. By Th. 
Sanders. 7tb edit revised and corrected. London, Longman B•" σ. 616. 
8p. 26.80 

AorriHOE. Cobet, In Longinura. (Mnemosyne. Xi, 2). 
Μιχαήλ AKOMraATOS. Βλ. Γεώργιος Βούρτζης. 

Μιχαήλ ο ψελλός. Fisclier, W. Studîen zur byz Geschichte. III. Die En- 
stehungszeit. . . der Synopsis legum des Mich.Psellus u. der Peira. 

— Π αν ταζίδ η ς, Ί ω. Διορθ(&Φεις tîç Μιχαήλ Ψελλού χρονογραφίαν. Μέρος Β '. 
Ά6. 1883. Τύπ. Σ. Κ. Βλαστού 8•- σ.^28. 

NoiRvos. Nonni paraphrasis Evang. Johannei éd. Α. Scheindier. Lipsiae, 
1881. Teubner δρ. 5.15. (Βιβλ. Theol. Lileraturzeilung. 1883. σ. 34-37. 
Οπό Bertheau). 

— Flaeh, Η. Noch einmal die tûbinger Nonnoshandscbrift. (N. Jabrb. 
f. Philol. u Psedag. τ. 125. teu/. 12). 

Πήρα. Βλ. Μι/.α))λ Ψελλο'ς. 

Παοτιηος. Beslmann, //. /. Origénes u. Plotinos. ( Zeitsebrift f. kirchlicbe 
Wissensebafl. 1883 φυλ. 4). 

ΣινπΛίκιΟΣ. Commentaria in Aristotelem graeca. Consilio et auctoritate 
academiae litterarum regise Borussicae édita. Berlin, Reimer. 4«'' τ. IX. 
Simplicii in Aristotelis physicorum libros quattuor priores commen- 
taria, edidit Herm. Diels. σ. XXXI, 800. δρ. 33.75. τ. XI. Simplicii 
in libros Aristotelis de anima commentaria, edidit Micb. Hayduck. σ. 
XIV, 361. δρ. 15. (Βιβλ. Lit. Ceulralblatl. σ. 787-788). 

ΣΟΠΛΑΣ. — Βλ. Ίωάνν. Τζέτζην. 

— Cobet tv Mnemosyne τ. XI. 

ΣοΦΟΗίΑΣ. Commentaria in Aristotelem graeca. Berlin, Reimer, τ. XIII. μ£ρ. 
i. Sophonias in libros Aristotelis de anima paraphrasis. Ed. Micb. . 
Hayduck. σ. VIII, 175. 

ΣπίΒΣίΟΣ. Martlxa, C Études morales sur Tantiquité. Paris. 6. Un païen de- 
venu chrétien. 

ΣίΟΜΑΣΤΑΐ. — Clausen, Fr. De scboliis in Aves Aristopbanis compositls. 
Kiel. 8•• σ. 98. 

— Martin, Les scolies du manuscrit d Aristophane à Ravenne, étude et 
collation. Paris, Thorin. 8««σ. XXVilL 231. ( Bibliothèque des écoles 
françaises d Athènes et de Rome αρ. 27). 

— riitpijçN. Ilfipt των παλαιών σχολίων 'Αριστοφάνους. ('Απόλλων 1883. 
Α', σ. 12-13). 

— Hoerschelmann, W. Scholia Hephœstionea altera intégra primum 
édita. Dorpat (Stiftungsfeier). 4•* σ. 31. (Βιβλ Deutsche Literatur• 
ilg. άρ. 19). 

— Schône, Α. In Scbol. Horn. II. B. 382. ( Hermes τ. XVII σ. 644). 

— Ziegler, Ch. Zu den Tbeokritosscholien. «v Jabrb. f. Phil. u. P«d. t. 
124 9. 12. 

AEAT. ΐεΤ. BTAIP. 1 2 

Digitized by LjOOQ IC 



178 ΚΑΤΑΛΟΓΟΣ ίΤΓΓΡΑΦΟΝ 

Χορικιοε. ΡοΙα, Κ. Η, J, ad Cboricu declamationes duas receos éditas notu- 

l8B. (Hermes τ. XVIII τευχ. 2). 
Χρηεμοι. — Bang, Bidrag til de sibylliaske Oraklers og deosibjliinske Ora• 

keldigknings Historié i Middelalderen. I. Lactants og Sibyllinerne. 

Cbristiaaia, Dybwad. 8«* σ. 24. 
Et sibyllinsk orakel fra Middelalderea pftnyt udgivet. 8•* σ. 35. 

ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΦΙΛΟΛΟΓΙΑ 
A'. IMS- 1821 

VofGT, G. Die Wiederbelebung des classischea Altertbums oder das erste 
Jahrbundert des Humaaismiis. 2« Ifxa. Berlin. 1880- 1881. 2 τ. 8•* (Be 
βλ. Οπό Η. Vast εν Revue critique. 1883 σ. 71-72). 

ΛϋΰΝΓΜΟΐ. — Reinach, SaL La descriptioQ de Tile de Delos par Bondeimonte 
[xal περί άνεχοοτοο ελληνικής μεταφράσεως του IË' αιώνος]. (Revue archéo- 
logique 1883, σ. 75-88. 

— 5oram gyoaecioru m velus translatio latina. nunc primum édita cum 
additis Grseci textus reliquiis a Dietzio repartis atque ad ipsum codi- 
cem Parisiensem nunc recugnitis a Val. Rose. Leipzig, 1882.Teubner 
8•» 9. XX, 42t δρ. 6. [Κατά τον εχδοτην το υπό το δνο,αα Μοσχίωνο; ψιρά- 
μενον συνταγμΙΙτιον α περί γυναιχε^ων παθών » είναι χαχ^ Ιλληνιχή μετβίφρασις, 
χατά τ^ν ΙΕ' Ιχατ. γενομ/νη έχ λατινιχ7{ς έπιτορης του ''Ε^λληνος ιατροδ Σ<»• 
ρανου]. (Βιίλ. Lit. Centralblatt αρ. 24). 

— "Ανωνύμου,ό θάνατος του Πομπηίου δράμα πρωτότυπον εις πράξεις 5 9χηνάς 
18. Έχδίδοται Οπο Έπ. Πολιτάχη. Έν Σύρω. 1883 16•» σ. 82. (Κατά τον 
εχδι^την, εγράφη το δράμα τούτο Ιν άρχη του παρόντος αιώνος χαι έδιδάχθη εν 
οιχογενειαχώ χύχλω). 

— Διιίγησις περί Άχιλλ/ως. — Δ (ίσιος, Ν•Ό Ά/ιλλεύς έν τξ δημώδει μεσαιω- 
νιχξ ποΐγ|σει. ("Εσπερος σ. 354-356). 

Αντονιογ TOr Βγζαντιογ Χρηστο7(θ«α. Άθτ(ν. Α. Κορομηλάς. (Βιβλ. 6πο Eberfaard 

έν Deutscben Litteraturzeitung αρ. 9). 
Κοραής, Αδ. ΠεντηχονταετηρΊς του θανάτου του 'Αδαμαντίου KopafJ. ['Απάνθισμα 

έχ τών έργων του KopaîJ χα\ τών περί του Κοραή γραφόντων]. (Έστια φ. 378). 
Πηγας, Μελ. Σαχελίων, loj. Άνέχδοτοι επιστολαΐ Μελετίου του Πήγα χλπ. (Δελ- 

τίονίστ. έτ. σ. 31-77). 
ΡΟΓΣΑΝΟε, ΠαΧ. Λάμπρος, Σ. Π. Άνέχδοτος λι^γος Παχωμίου του Ρουσάνου. 

(Δελτ. Ϊστ. έτ.'σ.101-112). 
Χρηςτοπογλος Αθ. — Άντωνιίπουλος, Στ. Α. Άνώιδοτον ποίημα Α. Χρηστο- 

πούλου. (Παρνασσός τ. Ζ' σ 196. Το ποίημα τούτο είναι έχδεδομένον έν τοΤς 

Ιλλην. άρχαιολογτ[μασι του Χρ.). 

Β'. 1821-1883 

BoLTZ, Αυα. Ueberblick der neueslen Literatur in Oriecbenland. (Magazin 
f. d. Literatur des In- u. Auslandes άρ. 16). 



Digitized by VjOOQIC 



ΚΑΤΑΛΟΓΟΣ ΣΓΓΓΡΑΦΩΝ i7i^ 

Petrigr, Al. Ein neagriechisches Traaerspiel. (Blatter f. literar. Unter- 

haltung. hsg. v. Gottschall. «p 7). 
TÉLFY. Iv. Ujgôrôg irodalmi termékek. Budapest, 1883 8•''<ι. 58 δρ. i). (Ér• 

tekezések a nyelv-és szép tudomànyok Korébol. Kiadja a Magyar Ta- 

domànyos Akadémia. XI Kotet. II Szàm). 



Collection de poèmes néo-belléniqaes traduits en français sous la direc 
lion de M. le Marquis de Queux de Saiot-Hilaire. I. Aristote Va 
LAOHiTis Poèmes patriotiques traduits pour la première fois en fran• 
çais par J. Blaucard avec une notice sur la vie et les œuvres d'Ar 
Valaoritis par le Marquis de Queux de Saiut-Hilaire. Paris, 1883 
Ern. I^roux. i6«« σ. XCI, 204. (Μετάφρασις ιπιστολών Βαλαωρ^του εν 
'Ε^τ^αφ. 392). 



AMTOSHAàUZ, Α. Ι. Ή χρυσομαλλοδσα τών Σ^χιΰν, ζοίτ^μα έπιχόν x«t 'Αλι{μπ£ης 

ό Καχο8ιχιώτης χραγωΒ^α it$ γλώσσαν δημώδη. Έν ^ΑΟι{ναις, 1883. Τυπ. Κ. 

Άντωνιάδου. 8** σ. η', 312 δρ. 4. 
ΑαΟΑΔΟϋ μηνιαΤον περιοδιχον σύγγραμμα τη (ύγινεΤ συμπράξει τών παρ* ήμ!ν λογίων 

&ÎCÔ Δ. Κ. Σαχελλαροπούλου. Έν ΠειραιεΙ, 4•* μέγ«. *Έτ. Α' αρ. 1, Mofou 

1883. Έτησ. συνδρ. δρ. 6, έν τξ αλλοδαπή δρ. 8. 
Attucon Μογςειον. Έχδ<{της Νιχ. Γ. Ίγγλ^σης ( Μετ' ειχονων). Έν Άθιίναις 1883. 

Μάρτιος• Μάνος. Εις φυλλ. σ. 64. Σονδρομή ετησία έν Άθι^ναις δρ. 6, έν ταΤς 

έπαρχιαις 8 χαι έν τη άλλοδατΕη 10. 
Βλάβης Στ. Δ. Ή απώλεια του παιδιού. (Άττιχόν μουοεΤον σ. 58-59). 
ΒιζτΒΗΟΣ, Γ. Δ. Le péché de ma mère. (La nouvelle Revue). 

— To αμάρτημα τΐ[ς μητρός μου. (Έστ^α φ. 380-391 ). 

ΒαλχΟΣ Αγγ. Σ. Ή χαθολιχή μυστιχή δια σ^αιριδ^ων ψηφο^ορ^α έν Άφριχ)). ('Ει^^α 

Δρακοταης, ν Α. ΈπΊ τώ θανάτω του πατρός μου, ποίημα. (Εστία φ. 376). 
Καμοας, Ν. Στίχοι. Έν Άθτ{ναις , 1880. (Télfy, Ujgôr. irodalmi termékek 

cr. 26-27). 
Κ{αΜΠΟΠ»0ΓΑ0ΓΣ, δ. Γρ.] Ό Ψαράς, ποίημα. (ΆποΤλων ο. 16). 
Κόκκος, Δ. *Απο/αιρετισμός εις τον νεχρον το? Εμμανουήλ Στρατουδάχη. (^Αττιχόν 

μουβεΐον σ. 53). 
Κα?ΟΜΗΛΑΣ, Δ. Α. Ό μίτος τής 'Αριάδνης, χωμωδία. Έν Άθτίναις 1883- Α. Ko• 

ρομηλας, 12•»σ. 58 δρ. 2). 
Μεαιςςημος, Σπ. Ήθιχός χιασμός. Εποποιία. Κερχ. 1879. (Βιβλ. Téfly, Ujgôr. 

irodalmi termékek σ. 12-13). 
Παλαμάς, Κ. Ιανουάριος, ποίημα. (Έοτία ψ. 366). 

— Φεβρουάριος, ποίημα. (Έοτία φ. 374 ). 

— Τραγούδια τίίς πατρίδος μου. Οΐ στίχοι. (Εστία φ. 384). 
ΙΙαΟΑΓΕΟΡΓΑΚΟΠΟΓλΟΣ, Εγαγ. ή προ9δοχία μιας προιχος, χωμωδία μονόπρακτος. 

Έν Άθιΐναις 1883. 
Παράσχος, Αχ. Άδάμας απολεσθείς (Έ^ημερΙς 10 'Απριλίου 1883). 

— 'Ανυπομονησία. (Άττιχον μουσιΐον σ. 34). 




Digitized by LjOOQIC 



180 ΚΑΤΑΛΟΓΟ^: ΣίΤΓΡΑΦυΝ 

ΠΒΡΒΑΝΟΓΑΧ)Γε Ι. Μιχβί^λ i Παλαιολόγος, ίστοραόν διτίγημα. ("Εσπερος φ. 41-50). 

Πολέμης Ιο. Ποιιί(χατα. Έν Άβιίναις, ifc83. Τοπ. Άσμοδαίου. 8«»σ. ϋ8 δρ. 2. 

Προβελβγιος Αρ. Τό χαράβι του ποταμού. (Εστία φ. 375). 

ΡΛΓΚ41ΒΗΣ. Κα. Ό εφιάλτης. (Έσπερος τ. Γ' σ. 2-4). 

ΡαγτοπογαΟΣ, Πβρ. "Ανθη χαΐ σχιαί, ποιιίματα. Έν ΆΟι{ν. Τύπ. Ενώσεως 12••. 

Ρηγοπογ.\ος, α. Νέρων εν Κορίνθφ. Έν *ΑΘ>ίναις, 1879. (Βιβλ. Téfly Ujgor- 

irodalmi termékek σ. 6 χε). 
Σαρριγιαμηης, ν. Ό νέος Έπίχτητος. Έν Ά^vatς, 1883. Τοπ. Ενώσεως, ύ^ 

τ. Ι σ. η', 475. Π σ. 390 δρ. 8. 
ΣΟΓΡΗΣ, Γ. Ποιιίματα. Έν Άθιίναις. Τυπ. ΛδΛ. Περρ^, 8•* τ. Ι. 1882 α. 208, 

τ. Π 1883 σ. 94 δρ. 5. 
^ Κανονιά, ποίημα. (Εστία ψ. c85). 

— Ό 'Ρωμηος εφημερις 
ποδ τήν γράφ« ό Σουρ${ς. 

Έν ^ΑΟιΙναις, 4•* αρ. 1-14. Σ.»νδρομη ετησία δρ. 6 εν τη αλλοδαπή 10. 
Στρατογαακης. (Εμμανουιίλ). (Άττιχόν μο^σείον σ. 51-52). 

— Κανείς ;— ΠοΟος. Ποιτίματα (ΆπΛλων σ. 15-16). 

ΣηίΟΔίΝΟΣ, Π. Σ. ΒΛη, Έ0νιχ(δν ποφεων σΛλογη δωδεχάτη. Έν Άθ»ίναις, 1883. 

Τυπ. Νέων ΐδ«ών, Ι β*» σ. 200 δρ. 2.50. 
Ταιγγααιαης. η. *0 γάμος της Λουχίας. (Έσπερος σ. 330-331). 
Φερμπος, π. ι. ΜυΟος. (Εστία γ. 368). 

NE >ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΕΘΙΜΟΓΡΛΦΙΑ ΚΑΙ ΜΤΘΟΛΟΓΙΑ 

Δροσίνης, Γ. Α! Άπ(ίχρεω εν Άθιίναις. ( Εστία φ. 373). 

— Τριΐς ήμέραι έν Tijviu. ( Εστία φ. 380-383). 

Λάμπρος, Μ. Π. Περι ήπβιρωτιχών ενεπιγράρων μαστραπάδων. ( Παρνασσός Ζ' β. 

269-273 μεταπίναχος). 
ΠαπαγεορπΟΓ, γ. Ό γάμος έν Καταφυγίω το^ Όλύμπου. ( Εστία φ. 388). 
Παπλνικοααογ. Τα χατα τον γάμον ΙΟιμα έν Buσωxf τών Καλαβρύτων. (Δελτία 

Ϊστ. Ιτ. σ. 122-133). 
Πολίτης, Ν. Γ. ΑΙ άσθένειαι χατα τοί»ς μύθους το3 Ιλληνιχοΐΐ λαοδ. ( Δελτίον ίστ. 

Ιταιρίας Α' σ. 1-30). 

— Μάρτις. ( Εστία φ. 377). 

— Ό "Ηλιο χατα τους δημώδεις μύθους. Άθ. 1882. ( Βιβλ. υπό Moratti t» 
Archivio par le studio délie tradizioni propolari. τ. I τευχ. 2.— 6iw P. 
Decharrae έν Revue critique. 1883. σ. 123-126.— υπό Dan. Sanderei» 
Magazia f. die Literatur des In. u. Auslandes. αρ. 45 σ. 620-621. —«1:9 
Gust. Meyer έν Philologischen Wochenschrifl 1803 σ. 303-304. Βλ. 
μετάφρασιν τούτου υπό Ν. Πετρη έν Παλιγγενεσία αρ.— υπό Elard Hugo Me- 
yer έν DeuUchen Litteralur zeitung 1833 σ. 45-46 — Revue archéolo- 
gique. Avr. 1882.— έν Ήμερολογίφ της 'Ανατολής 1883 σ. 323-325.-^y 
Ιν. Téify, Ujgôrog irodaimi Termékek. σ. 22-25. — Ac^emy 1883 β 
157-158). 



Digitized by LjOOQIC 



ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΚΑΙ ΕΘΝΟΑΟΓΙΚΙΙ miPU ΤΗΣ ΚΑΑΑΑΘΣ, 



^λωρ^αιΐ tl% το Mouec^ov τ^^ς έτοκρίας• -Ο χ. Ν, Μ- 
rpaç, καλλιτέχνης, Ενδυριασίαν ψαριανής γυναικός. — Ή χ. Μαρία 
J, ΓαΛψου φέσιον Άρχάδος γυναικός χρυσοποίκιλτον , (χετα χρυσών 
Θ^Jσzvωv• σχλπαν [Λεταξίνην χρυσοποίκιλτον jjlctxÇivov γυναικιΤον 
ύχοκά{;ιισον • χρυσοποίκιλτους γυναικδίας ψβχΧας* άνΧρικον κιφαλό- 
2£σ[λθν κρασπεδωτόν ττλβκτην (Λεταζιντον ζώνην [Λίταζίνας χβρι- 
σκελίδας φουστανελλοφόρου του ιζ' αιώνος, και χαλκουν νθ(Αΐ<ΐ(Αα- 
τόσ7ΐ(χον του Εθνικού Πανεπιστη[Λ{ου. — Ό κ. Ν, Γ. ΠοΛΙχης 
ενδυ^ιασίαν Μεσσηνίας γυναικός, ήτοι κοντογούνιον χρυσοποίκιλτον 
και ίσΟήτα σηρικην, προς δε ορειχαλκίνην λυχνίαν τ8τρά(χυςον καΐ 
άριστεΐον άpγ'Jpoυv του αγώνος. — Ό κ. ΠαϋΛος ^ίάμ:ιρος σφρα- 
γίδα του άρ[Αατωλου Χρήστου Μηλιώνη, φέρουσαν την επιγραφην 
ΧΡΗΣΤΟ ΜΗΛΙΟΝΗ και χρονολογίαν 1744. — Ό %.Χ. Π. ΚορύΛος, 
εν Πάτραις, αύλον ποι»Λενικον του ειΧους του καλουριένου Τζα(ΐάρα•. 
σφραγίδα του άρ(Λατωλου Κοπέλλου' |Λίαν βενετικην γαζέτταν τοΰ 
στόλου καΐτοΰ Μωρέως' έτεραν τών νήσων και του στόλου* δύο χαλκά 
νθ(ΐ{σ|λατα Ιωάννου του Τζΐ(Λΐσκή• δύο χαλκά νθ[Αίσ(ΐατα του Κυβερ- 
νητου 5 καΐ 10 λετττών δύο τουρκικά άσπρα* άργυρουν άριστεΐον 
του αγώνος καΐ χαλκουν άριστεΐον της Γ' Σεπτε|χβρ(ου. — Ό κ. 
Σπυρ. Π. yiafutpoc τεσσάρας χουτσούτας εκ κερκυραϊκών πανηγύρεων 
και ÎV λεγό(Λενον j/hpor (χετα (Αολυβδίνου yjvJaxzov εκ της εν Κέρ- 
κυρα πανηγύ ρ εω ς του Παντοκρχτορος. — Ό κ. j4.K, Χοιψψ: πλήρη 
συλλογην συ[Λβόλων, ων ρ.έχρι τούδε ποιούνται χρησιν άντι νθ[χισ(χα- 
των καταστη{Αατχρχαι εν Σύρφ, και χαλκουν •νο[Λΐσ|/.ατόση[Αθν κοπεν 
ίπΐ τΐρ θανάτψ του ναυάρχου Μιαούλη. — Ό κ. ^A.i, Ν. MiJêtOTrov- 
,ioç, εν Ιίειραιέΐ, σφραγίδα της εν Γκληστούρη της Μακεδονίας [χονης 
του 11ροδρό}Λθυ ( 1809)•* πάλαιαν πηλίνην χριστιανικήν (χυροθηκην εκ 
τών καλου^χένων evdoyiùr* λύχνον χαλκουν περιέργου κατασκευής του 
ιζ' αιώνος πιθανώς, και σφραγίδα φέρουσαν κεχαραγριένην την εικόνα 



Digitized by LjOOQIC 



182 ΔΩΡΕΑΙ 

του Χρίστου. — Ό κ. Μ. J , ΚαΛαποθάχης τουρκικον δπλον, ληοβίν 
ύπο του πατρός του κατά την εν Δη ρω της Μάνης (Αχχην των Μα- 
νιατών χαΐ των 'Αράβων του Ί(Αβραη|χ. — Ή παρά τη κυρία Μ. Δ. 
Γαληνού (χένουσα κόρη κ. Κωτσταττ, Καραγιάττη άργυρουν πιριίί- 
ραιον, ενθύ[ΐιον της (χητρός της. — ^Ανώνυμος χρυσουν σταυρόν του 
Σωτηρος. 

Λα>ρεαΙ εις το 'i%.p^e?ov τ^^ς εταιρίας• — *Η κ. Jim 

τερίγη ΚογούΛη τδτράτο;Αθν χειρόγραφον του παρόντος αιώνος, περί 
έχον άπασαν την εκκλησία στικην άκολουθίαν (χετά της [Αουσικης αν- 
της κατά το σύστη;χα ΙΙέτρου του ΛαριπαΧαριου. — Ό κ. Σπνρ.Π 
^ajarpoç χειρόγραφον περιέχον Ιστορίαν της Κεφαλληνίας άνέκΧοτον, 
ιταλιστι γεγρα[χ.αένην υπό άνωνύ[Λθυ• Χεκατρεϊς χαλκογραφίας άγιο 
ρειτικών (χονών, εκ των τοίς προσκυνηταΤς Χωρου[Αένων εις άνά|Χ.νηαιΐ 
καΐ έκτυπου(Λένων εν αύτω τω *Αγίω Όρει* το επισκέπτη ριον Διονυ- 
σίου Πυρρού του Θεσσαλού, έκτετ^Jπω[xέvov Χι' ερυθρών χαρακτηρω\ί 
επί κοινού χάρτου. — Ό κ. ^ημ. ΙΤαπαγεωρη-ίον το πρωτότυπον το3 
προικοσυ(Λφώνου του γά[Λθυ του ΌΧυσσέως 'Ανδρούτσου και προικο- 
σύ'χφωνον του Καπετάν ^Αντρίκου, πατρός του 'Οδυσσέως, (χετά τίς 
'Ακριβής Τσαρλα[χπά, τη 14 Μαρτίου 1786. — Ό κ. ΠανΛος Ààji* 
προς εγγραφον έπι περγα•Ληνης του 1360 Φιλίππου του εκ Τάραν-• 
τος προς τους Κερκυραίους περί τιααρίων της νήσου* το πρωτότυποι 
του εν τω ΙΓ' τό(Αω της Πανδώρας δη[χοσιευθέντος ήΐΑερολογίου τώ' 
ύπο τών 'Οθω[ΐ.ανών διαπραχθεισών ώ[χοτητων κατά το έτος 1851 
εναντίον τών εν Κωνσταντινουπόλει Γραικών ό'χολογίαν της πρόσω 
ρινής διοικήσεως της Ελλάδος εκ γροσίων 500* εντυπον συγίλλιο»^ 
του πατριάρχου Κωνσταντινουπόλεως Καλλινίκου και τών σ'^νοδικών 
του Μαρτίου 1809, παρορ;/.ών τους ορθοδόξους εις πίστιν προς τον 
Σουλτάνον περγαίΛηνήν του πατριάρχου Κωνσταντινουπόλεως Κυ- 
ρίλλου, φέρουσαν καΐ τάς ύπογραφάς τών συνοδικών, περί της χορη- 
γίας του τίτλου μέγας « εις τους της πρώτης πεντάδος κ7^ηρικούς τί; 
(μητροπόλεως Ιωαννίνων» τω Ίανουαρίω του 1634* εντυπον σ'^γ- 
χωροχάρτιον του Πατριάρχου Ίεροσολύ(Λων Χρύσανθου, έπ' όνό{Αατι 
Χρηστίνης τίνος ης το δνθ[Λα γέγραπται τη χειρΊ τνί η ' Σεπτΐ(χ- 
βρίου 1720. — Ό κ. Σέργιος ^Ραψτάνης χειρόγραφον βιβλίον τών 



Digitized by LjOOQIC 



ΔΰΙ>£Αΐ 183 

οίχοφημων της νη<ιου Ζχχύνθου, περιέχον 336 οίχ6σ7ΐ(/.α κ£χρω[Λατι- 
η^ένα. — Ό κ. ΤψοΛεωτ J. ^Α^ιπεΛάς (τυλλογην έγγρχφων και ύπο- 
αντ,|χχτων άναφ^ρο^ιένων βίς την έκστρατείαν ::ρος άττελευθέρωσιν 
ττ,ς Χίου κατχ την επανάστασιν ζυλογραφικχς εικόνας της νήσου 
Σ'^ρου του ^παρελθόντος αιώνος και έγγραφα 7:ερΙ της αυτής νήσου 
των άρχων της παρελθούσης εκατονταετή ρ ίδο ς • — Ό κ. ^ΑΛ, Ν, 
MiJizé^ovJoiy εν ΙΙειραιεΐ, δύο έγγραφα του ύγιειονθ[Λείου Κυθήρων 
τον 1821 χαΐ 1822 καΐ εν ύγιειονο|Λΐκον επίσης εγγραφον της καγ- 

; «Λαρίας Τίρας, φε'ρον χρονολογίαν 22 Δεκε(Λβρίου 1821. — Ό κ. 

! .^. ΑΓ. Χούνης ^ εν Σύρω, Χύο χαρτονθ|Αίσ;χατα του εν Πύργφ της 
βίιρχς ναού της Παναγίας* Χύο έ'χπορικχς συναλλχγ(Λατικχς των 
ίτον 1817 και 1819* τρία ιδιωτικά ό|χόλογα τών ετών 1816 και 
1820, ων το εν τουρκιστί και ελληνιστί, και εγγραφον της κοινότη- 
τος Σιρίφου της 22 Αυγούστου 1822. — Ό κ. Γ, Jcoairr\(: (Λίκρον 
ίΐιωτιχον κατ χστιχον εσόδων καΐ εζόδων τών ετών 1758-1815* 
χτόοχσιν της γενικής χστυνο»Λίχς Αιτωλίας του έτους 1824 y.al δύο 
χοινο:τ>ιήσεις του Μουχτχρ πχσσχ προς τους καλλιεργητές τών κτη- 
μτων αύτου, του έτους 1817. — Ό κ. '/ω. Πρωτόόιχος χχρτην 
τί; Έλλχδος, εκδοθέντα τφ 1855 ύπο 'Ιω. Κορωναίου. 

%iv9fM>pLod εος το ταμ.ε?ον τ^^ς έτιχιρέας χατά το {τος 
1ββ«.— θ. Μαυρογορδχτος δρ. 1000. — Α. Συγγρός 500.— 
Ιω. Χεγρεπόντης 300. — Σ. Χχρίλαος 250. — Γ. ΙΙαρίσης ( εικο- 
«Χίττ; συνδρο(χήν) 200. — Ν. Μαραθέας 115. — Μεν. Νεγρεπόντης 
100. — Α. Μ. Καλλιφρονας 50. — Α. Κορδέλλας (πενταετή συν- 
ί:οαην) 50. — ΙΙάνος Πίσσας 50. — 'Αδόλφος 'Ρεϊνέκ 30. — Tijjlo- 
îikw Φιλή;χων 25. — Σπυρ. Π. Λχ;χπρος 25. — Γεώργιος Βρούτος 
Ϊ5.~Ν. Άξελος 25. — Φωτ. Νέγρης 25. —Χ. Γαρδ. Γρίβας 25. 
•~Ε. Τσίλλερ 25. — Γεώργ. Καλλιγάς 25. — Αεων. Δεληγεώργης 
Ϊ^• — Α. Γ. Μακκας 25. — Αη[χ. Παπαγεωργίου 25. — Γ. Παχύς 
25. — Πέτρος Καλλιγάς 25. — Κ. 'Ισχό[χαχος 25. — Κ. Φρεαρίτης 
ÎÔ.— 1. Γεωργαντας 25. — Άρ. Τεινεκ 25. — Δ. Γ. ^Ράλλης 25. 
-Άρ. Δχλλας 25. — Ν. Καρα|Λχνος 25.— Ν. Γ. Πολίτης 20. 
- Αλ. Ι. Όλύ{χπιος 20. — Μι/. Π. Λά[Λπρος 20. — Π. Έ(λ. Γιαν- 
>'^Λος 20. — Μιχαήλ Κατσί(Λπαλης 20. — Γεώργιος Ν. Ματζα- 
foo; 20. — Π. Πετρχκης. — Βίκτωρ Μέλας 20. — Γ. Παπαζή- 



Digitized by LjOOQIC 



184 ΛυΡΚΛί 

στης 20. — Γεωρ. Ζέζος 20. — Τΐ[ΐολέων Ά[Λ:Γ6λας 15. — Άλέζαν- 
Χρος 'Ραγκαβής 15. — Ν, Μο<τχοβχΛΥ)ς 12. — Μ. Βρατσχνος 10• 
Α. Μηλιαρχκης 10.— Ι. Πρωτόδικος 10.— Ι. Τζέτζης 10.— Άθ. 
Παπαγεωργίου 10. — Δ. Γρ. Κα[Λ77θύρογλους 10. — θ. Μαρίνο; 10. 

— Σ. Κ. Σακελλαρόπουλος 10. — Δα[Λ. Βορρε; 10. — Χαρ. "Αν- 
νινος 10. — Γ. Δροσίνης 10. — Γ. Κασδόνης 10. — θ. Κουτούζης 
10. — Κ. Ζησίου 10. — Ν. Παπαδόπουλος ΎΧραϊος 10. — Άρις•. 
Κουρτώης 10. — Μιχ. 'Αντωνόπουλος 10. — Γ. θανόπουλος 10. 

— Άριστ. Προβελέγιος 10. — Π. Άντωνιχ^ης Αίγιεύς 10. — Περ. 
Μπουτος 10. — Παύλος Καλλιγάς 10. — Δη;χ. Μεταξάς 10. — Χ. 
ΒουρΧουίΛπχκης 10. — Γ. Κλάδος 10. — Ν. Μοσχχκης 10. — Ν. 
Τσουχλος 10. — Δ. Α. Κορο'χηλας 10. — Νικ. ΓεωργιχΧης 10. — 
Μαργ. Εύαγγελώης 10. — θ. Μακρυγιάννης 10. — Κίτσος Μακρυ- 
γιάννης 10. — Άχιλ. Γέροντας 10. — Δ. Ι. Φέρ(λπος 10. 

Sh>v8pop.al χατά τα £τος 1883• — - ΎπουργεΤον των 
εκκλησιαστικών και της ^η(Λοσιας εκπαιδεύσεως δρ. 2000. — Κωνστ. 
Ζάππας 1165. — Δή(Λθς 'Αθηναίων δραχ. 500. — Α. Μουτσόπουλος 
50. — Μ. Καλοποθάκης 40. — Μ. Τενιε'ρης 25. — Κ. Κασσαβέτης 
25.— Ν. Νάζος 20.— θε[χ. ^Άννινος 20.— Εύστ. Πονηρόπουλος 
15. — Στ. Στεφάνου 15. — Κύριλλος Δε'γλερης 15. — Χ. Π. Κο- 
ρύλος 10. — Κ. Ν. Σχθας 10. — Γ. Κ. Χού;χης 10.— Λεωνίδας 
Πασχάλης 10. 

Συνφδί τώ κανονισ(Αψ αν εγράφησαν ft^cpYixae αεν της εταιρίας 
οΐ κκ. θ' Μανρογοράάτος^ Κω^σζ. Ζάππας και το ^rrrov^rfîor xùr 
ΈχκΛησίαστιχών χαΐ της ^ιψοσίας Έχπαιδίύσίως^ 8<i>piQXal δε ή 
κυρία Μαρία J- Γα,ϊηνον, οΐ κκ. *j4rôp, Σνγ^φός^ Ν, jiézpaç, Ίω. 
Νίγρεττό^της, Ε. JCapiJaoç καΐ ό ^ήμος 'ΑθηναίωΤ' 



ΠΑΡΟΡΑΜΑΤΏΝ ΔΙΟΡΘΩΣΙΣ. 
ΣελΙς 31, £V τω ^ητώ, άντΙ: Θ άλλου «νάγνωθι : θβλου. 



Σελ. 32, στ. 6ποσ.12 άν. ["Ι δ ε. 
» 32, » » 19 » του 
» 34, » » 15 » άνεπιγράφου 
9 35, » 12•••• » σημειώσει 2 



Σιλ. 35, στ. 23 άνάγ. 740-47 

» 49, » 15 » 1584. 

» 65, » 5.....• » 1596. 



Digitized by LjOOQIC 



ΝΟΜΙΣΜΑΤΑ ΚΑΙ ΜΕΤΑΑΑΙΑ 

ΤΗΣ ΕΠΤΑΝΗΣΟΥ ΠΟΛΙΤΕΙΑΣ 

ΚΑΙ ΤΗΣ ΠΡΟΣυΡΙΝΙΙΣ 

ΤΩΝ ΙΟΝΙΩΝ ΝΗΣΩΝ ΠΑΡΑ ΤΩΝ ΑΓΓΛΩΝ ΚΑΤΟΧΗΣ 

ΓΠΟ 
π. ΛΑΜΠΡΟΥ. 

(Π(ν. κ'. ι'). 



Α'. 
ΝΟΜΙΣΜΑΤΑ ΚΑΙ ΜΕΤΑΛΛΙΑ ΤΗΣ ΕΠΤΑΝΗΣΟΥ ΠΟΛΙΤΕΙΑΣ. 

Κυριεύσαντες οΐ Τοΰρκοι την Κωνσταντινούπολιν Sev ίβράΧυναν vet 
ύίΓοτάξωσιν ύπο τον σιδηρούν αυτών ζυγον καΐ πάσας τας λοιπας ε- 
παρχίας του βυζαντινοΟ κράτους. Έκ Χε των Φράγκων κατακτητών 
των ΐΧρυσχντων την εξουσίαν αυτών εν 'Ανατολή (λόνοι οΐ ΈνετοΙ 
ηίυνη^σα^# ν* άντιστώσι πλειότερον, άλλα καΐ ούτοι, καίπερ ηρω'ίκώς 
άρνό[ΐ.ενοι, Υΐναγκάσθησαν εν τέλει ν ' άπολέσωσι τας ί αυτών κτήσεις. 
Κατά το έτος 1571 κατέκτησαν οΐ Τούρκοι την Κύπρον, τφ Xi 1669 
[ατά είκοσι και πέντε ετών άΧιαλείπτους και αΙ[Λατηρούς πολέ(ΐ.ους 
ηίυνηΟησαν να έκπορθησωσι και την ήρωϊκην Κρήτην. Αΐ δε έπτα νήσοι 
του Ιονίου -πελάγου; (χετά τών παραρτη(λάτων αυτών είναι τα (χόνα 
Ι^'ρη της Ελλάδος άτινα δεν συ(Α(Αετέσχον της γενικής του έθνους τύ- 
χης ύποτασσόριενα εις τον τουρκικον ζυγον, άλλα διέ[Αειναν (χέχρι τέ- 
λους του παρελθόντος αιώνος ύπο τους όνυχας του λέοντος της Ένε- 
τίας. Προωρισ|Λένον δε ητο ίνα αΐ νήσοι αύται προοιωνίσωνται κατά την 
ϊναρζιν του παρόντος αιώνος την άναγέννησιν του ελληνικού Ιθνους. 

Αι νέαι ίδέαι αϊτινες άνερριπίσθησαν εις τον κόσ[χον δια της γαλλι- 
κής επαναστάσεως κατεθορύβησαν τα κράτη της Ευρώπης καΐ διά- 
φοροι ηγΐ|χ.όνες συσπειρού(«νοι ηρζαντο άντιπράττοντις κατά τήί Γβιλ• 

ΑΕΧτ, 1ST. ΕΤΑΙΡ. 1 3 



Digitized by LjOOQIC 



Ν 



186 ΝΟΜΙΣΜΑΤΑ ΚΑΙ ΜΕΤΑΛΛΙΑ 

λιας. Έν Se τφ ytsiKi^ έχείνφ έζερ£θι<τ(Λφ η ΈνετιαΙχρινε Φυ(Λφ€ρώτερον 
vit διατηρήστ) αύστηραν ουδετερότητα έλπίζουσα Siot τοιαύτης πολι- 
τικής να δια<τωθη. *Αλλ*οΙ Γάλλοι Ιχοντες επι κεφαλής τον Βονα- 
πάρτην διεβησαν τας "Άλπεις καΐ νικήσαντες τα εχθρικά στρατεύρ,ατα 
κατέκτησαν την Λορ(.βαρδ(αν καΐ είσεβαλον εις την ένετικήν επικρά- 
τειαν. Τότε δε οΐ διευθύνοντες τας τύχας τής γηραιάς και άλλοτε 
ενδόξου αριστοκρατίας έξύπνησαν εκ του λήθαργου και ήρζαντο λα|ΐ.• 
βάνοντες ίκτακτα ριέτρα προς σωτηρίαν τής πρωτευούσης. Ό Βονα- 
πάρτης εν τούτοις άφου ενίκησε τους στρατούς τής Αυστρίας έστρεψε 
τας δυνάριεις αύτοΰ κατά τής Ένετίας και δεν έβράδυνε να έ|Λφανι- 
σθη προ αυτής. Ή Ένετία είχεν ΐτι άρκούσας στρατιωτικας και ναυ• 
τικας δυνάριεις καΐ ηδύνατο ν'άντιστη έπΙ [χακρόν χρόνον, άλλ'οΐ 
Ένετοι είχον έκφαυλισθή και διεφθαρ(Αένοι δντες εις το Ιπακρον δεν 
ήδύναντο να διαπράζωσι γενναΤόν τι. ΈπΙ ταϊς προτάσεσι του Βονα- 
πάρτου περί καταργήσεως του αρχαίου πολιτεύ|Λατος και Ιδρύσεως 
δη[Αοκρατικής κυβερνήσεως ό δόγης ΜανΤνος σ»Jvεκάλεσε το ριέγα συ(χ• 
βούλιον δπως συζήτηση αν έπρεπε ν ' άντιστώσιν η να παραδεχθώσι 
τας υποβληθείσας προτάσεις• συνελθόντος δε του συ(Αβουλίου την 12 
Μαίου 1797 απεφασίσθη δια ψήφων 512 κατά 20 ή κατάργησις τής 
Ενετικής ανεξαρτησίας. Ή Ένετία λοιπόν ήττηθεϊσα καΐ άφοπλι- 
σθέΥσα άφ' ίαυτής κατελήφθη υπό 4000 Γάλλων οίτινες φυτεύσαντες 
το δένδρον τής ελευθερίας καΐ καύσαντες ενώπιον αύτοΰ τα σή(Λ.ατατής 
παλαιάς κυβερνήσεως εγκατέστησαν την νέαν προσωρινήν κυβέρνησιν. 
Καθ' δν χρόνον διεδρα^^ατίζοντο εν Ένετί:^ τα συ(Αβάντα τα(3τα, 
διετέλει έν Κερκύρ^»: γενικός προνοητής τών νήσων καΐ τών εν τη 
απέναντι ξηρ? πόλεων Βουθρωτου, Πάργης, Βονίτσης καΐ Πρεβέζης 
ό Κάρολος Αυρήλιος Βίδ(Λαν, δστις στερούριενος άπο πολλού χρ*';!**-' 
των τε καΐ πολεριοφοδίων κατέφυγεν εις το Ιλεος των πολιτών, εξαι• 
τού[ΐιενος δάνεια χορηγηθέντα αύτφ υπο τών κοινοτήτων των νήσων 
καΐ διαφόρων ιδιωτών. Άλλ'είς τας παρουσιαζθ(Λένας άνάγκας δεν 
ήδύναντο να έπαρκέσωσι τα συλλεχθέντα ποσά και ό δυστυχής Βίδ- 
(Ααν ούδε[Λίαν λα(ΐ.βάνων βοήθειαν παρά τής Ενετικής Γερουσίας προς 
τας αλλεπάλληλους αιτήσεις αύτοΰ, παρχ (ΛΟνης τής θείας προνοίας 
προσεδόκα άντίληψιν προς ύπεράσπισιν τής Κερκύρας. Ένφ δε ή θέσις 
του Ένετοΰ προνοητοΰ. ητο τοσούτον απελπιστική, ό Βοναπάρτης 



Digitized by LjOOQIC 



ΝΟΜΙΣΜΑΤΑ ΚΑΙ ΜΕΤΑΛΛΙΑ 187 

διωργάνιζε ριετ ' άχρας (Λυστικότητος την κατάκτησιν τών νήσων καΐ 
την (τυλληψιν τών εν Κερχύρα σταθ(Αευόντων ενετικών πλο(ων. Τη δε 
28 Ιουνίου 1797 στόλος συγκε{(Αενος εξ ενετικών καΐ γαλλικών -ΐτλοίων 
χο[ΐίζων 1500 Γάλλους στρατιώτας ύπο την άρχηγίαν του στρατηγού 
Γεντίλη προσωρ[ΐίσθη εις τον λΐ[Λένα της Κερκύρας, τη ί'επιουση 
ίτοιχοκολλήβη ττροκήρυξις του Γάλλου στρατηγού δι 'ης άνηγγέλλετο 
δτι άντΙ της πεσούσης ολιγαρχίας έχορηγουντο εις τον Ίόνιον λαον τα 
ύπο της γαλλικής επαναστάσεως διαχηρυχθέντα δικαιώ[Λατα, ελευθε- 
ρία, ίσότης καΐ αδελφότης. 

Ό στρατός άπεβιβάσθη παιανιζούσης της (Αουσικής, 6 δε λαός ύπε- 
δέχθη αύτον (Αετ* επευφηρών, άκρατου ένθουσιασ(Λθΰ καΐ γενικής 
κρούσεως τών κωδώνων τών εκκλησιών τον αύτον δ* ένθουσιασ(χον 
καΐ την αύτην προς τους Γάλλους δεξίωσιν έπεδείξαντο καΐ οΐ κάτοι- 
κοι τών λοιπών νήσων. Έγκαθιδρύθη δ' εν Κέρκυρα καΐ ταϊς λοιπαΤς 
νήσοις (ΐ^τα πορ,πης ή δη(ΛθκρατΙα, έφυτεύθη το δένδρον της ελευθε- 
ρίας δια τελέσεως πολυειδών πανηγύρεων, άνυψώθη εν τοΤς φρουρίοις 
ή τρίχρους σηριαία, κατεβιβάσθησαν δε αΐ ση|Λαΐαι του αγίου Μάρκου 
αιτινες [utcl της χρυσής βίβλου εν ή κατεγράφοντο οΐ εύγενεΤς έκάη• 
σαν άνευφη(ΐιθυντος του λάου και τέλος κατεστράφησαν (λετα περιφρο- 
νήσεως τα συ(χ.βολα της πρώην κυβερνήσεως. Μετ' ου πολύ δια της 
συνθήκης της συνοριολογηθείσης εν Κα[Λποφορ[Λί<(> τη 17 Όκτωβρίου 
1797 αΐ Ιόνιοι νήσοι ρ,ετα του Βουθρωτου, της Βονίτσης και πασών 
τών περί την Έπειρον κτήσεων της Ένετίας παρεδίδοντο είς την πλήρη 
κυριαρχίαν της γαλλικής δη(Αθκρατίας. 

Αι νησοι γενό[Λεναι κτησις γαλλική διηρέθησαν είς τρεΤς νο(ΐ.ούς, 
ίφηρ{ΛΟσθη δ* εν αύταϊς το γαλλικον πολίτ8υ(Λα, έβελτιώθησαν οΐ διά- 
φοροι κλάδοι της υπηρεσίας και ιδίως ό της δη[Λοσίας εκπαιδεύσεως, 
συσταθέντων δη[Λοσίων προκαταρκτικών σχολείων, βιβλιοθήκης, στρα- 
τιωτικής σχολής καΐ τυπογραφίας. 'Αλλ 'ή περί εσωτερικής βελτιώ- 
σεως και διοργανώσεως [Λέρΐ{Λνα τών Γάλλων Ι(Αελλε να τραττη βρα• 
δύτερον είς την δια τών όπλων ύπεράσπισιν αυτών. Κατά Σεπτέ(Λβριον 
του έποριένου έτους 1798 συναφθείσης συ(Α{Λαχίας (χεταξύ Τουρκίας 
χαΐ Ρωσίας είς ην ιιτα προςεχώρησε καΐ ή 'Αγγλία, αΐ δυνά[Λεις αύται 
εκήρυζαν τον πόλε(χ.ον κατά τών Γάλλων. Στόλος δε ρωσοτουρκικος 
κατηλθεν εξ Ελλησπόντου ύπο την διοίκησιν του υποναυάρχου Ούσ- 



Digitized by LjOOQIC 



188 ΝΟΜΙΣΜΑΤΑ ΚΑΙ ΜΕΤΑΛΛΙΑ 

σοϋ(ώφ και του Κατηρ-(Απεη• ενεργούντες S * ούτοι εν orojiati τον 
Ίησοΰ Χρίστου κατά τώτ άθίων ΓάΛΛων^ φέροντες τίΐν έγχύχλιον 
τον ^ιαταγχί της Όθω|Λανικης Πύλης έξέδωκεν ό Πατριάρχης Γρηγό- 
ριος Ε ' καΐ ύποσχό(Λενοι τοϊς Έπτανησίοις κυβέρνησιν ελευθέραν χαΐ 
άνεζάρτητον, άνεστάτωσαν τους κατοίκους των νήσων τυχόντες παρ' 
αύτοΤς ενθουσιώδους υποδοχής. Ό συ(ΐ.(Ααχικος στόλος έκυριευσε κατχ 
πρώτον τη 22 Σεπτεριβρίου τα Κύθηρα, [Αετα ενα δε μήνα την Ζά- 
κυνθον καΐ (Αετ* ολίγας ήρ(.1ρας την Κεφαλληνίαν καΐ Ίθάκην, εν τέλει 
δέ και την Λευκάδα τη 17 Νοε(ΐ.βρ{ου. Έν δε τζ) (ΐεταξύ ειχον κυ- 
ριευθη ύπο του Άλή πασσα δ τε Βουθρωτός καΐ ή Πρέβεζα, οΐ δε 
κάτοικοι της Πάργης (λετα την άναχώρησιν των Γάλλων είχον τεθίΐ 
Οπο την προστασίαν της Ρωσίας. 

'Αλλ* αν ευκόλως εκυριεύθησαν αΐ άλλαι νήσοι, δυσχερής άπέβαι- 
νεν ή υποταγή της Κερκύρας, ένθα καΐ στρατός πολύς υττηρχε καΐ τχ 
φρούρια ήσαν οχυρά. Tfj 5 Νοε(Αβρίου ενεφανίσθησαν έν Κερκύρ:^ 
έπτα πλοία, τη δε 19 του αύτου ριηνος εφθασεν εκ Λευκάδος καΐ συμ- 
πάς 6 λοιπός συμμαχικός στόλος. Οί σύμμαχοι καταλαβόντες διαφό- 
ρους περί τήν πόλιν έπικαίρους θέσεις περιεχαράκωσαν καΐ έξώπλισαν 
αυτας, στρατολογήσαντες δε πολλούς χωρικούς Κερκυραίους και ένι- 
σχυθίντες υπο ΐζ χιλιάδων 'Αλβανών αφιχθέντων έζ Ηπείρου διωρ« 
γάνισαν τακτικώς τήν πολιορκίαν καΐ ήρξαντο της κατά τών Γάλλων 
ιτηθέσεως. ΚαΙ κατ'άρχας μεν οΐ Γάλλοι ού μόνον καρτερικώς άνθί« 
σταντο, άλλα καΐ επετίθεντο κατά τών πολιορκούντων αυτούς, εις 
άπραζίαν μακράν καταδικάζοντες τον Ούσσακώφ. Άλλ* δτε αφιχθέν- 
τος τοδ *Άγγλου μοιράρχου Στούαρτ καΐ ύποδείζαντος δτι Ιπρεπε να 
κυριευθνί το έν τφ λιμένι νησίδιον του Βίδου, έκυριεύθη τοίΐτο μβτα 
γενναίαν άντίστασιν καΐ αίματώδη μάχην κατά τε θάλασσαν καΐ κατά 
ζηραν, τότε οΐ έν τη πόλει Γάλλοι, άτητίυδημένοι ήδη έκ τών δεινο- 
παθημάτων μακράς πολιορκίας και έστερημένοι ζωοτροφιών, παρέδω• 
καν δια συνθήκης τα δπλα τοΤς συμμάχοις τη 25 Φεβρουαρίου 1799 
καΐ μετά δύο ημέρας άνεχώρησαν, απερχόμενοι δια πλοίων εμπορι- 
κών, συνοδευόμενων υπο ρωσικής κορβέτας, εις Τουλώνα. Ούτω δ'έτε- 
λείωσεν ή έπΙ τών 'Ιονίων νήσων κυριαρχία της Γαλλίας διαρκέσασα 
μήνας εΐκοσιν• 



Digitized by VjOOQIC 



ΝΟΜΙΣΜΑΤΑ ΚΑΙ ΜΕΤΑΛΛΙΑ 



189 



Έν τ^ (ΓΛλογ9ΐ (Αου εΰρηται άργυρουν {Λίτάλλιον ούτινος TuapaTl• 
ftfîfti ί^τ(χ.\Λ% το άποικο vidjAa. 




ι 



Άλλ' αγνοώ αν το μετάλλιον τοΟτο κατεσκβυάσθη έπΙ Γάλλων η 
iyi Ρώ<ιων χαΐ έν τινι ττεριστάσει και αν το êv λόγφ ριετάλλιον εΐοθτί 
Ης εν ρνον ιτρόσωττον η κατεσκευάσθησαν περισσότερα ΐιανε(ΑΥΐθέντα 
εις πολλούς. 

Προς Χιαιώνισιν δε του γεγονότος της παραδόσεως της Κερκύρας 
«ίς τα σ»J{I(Aαχικà στρατεύματα οΐ Κβφαλληνες έκοψαν τ<;^ 1800 δια 
W Ούσσακώφ το έξης μετάλλιον. 

1. ΘβΟΔωΡΟΟ 8CCAK(JU0 APXINAYAPXOC P8C- 
CIACIAC APProC eVCeBHC. Προτο[Λη του Ούσσακώφ 7tpôς 
>^, κάτωθι δε 1800. 

'Or. nACCUJN TUUN l(JUNI(JUN NICUUN ΟωΤΗΡΙ ΚβφΑΑ- 
ΛΗΝΙΑ. Οι παραθαλάσσιοι προ(Ααχ(5νες του παλαιού φρουρίου τΐΐς 
Κιρχύρας εν οίς φαίνεται καΐ ή ένοΰσα αυτούς (χετα της πόλεως γέ- 
γγι καΐ το εν τίΐ^ λψένι νησίδιον του Βίδου. Μεταξύ δε του νησι- 
δίου καΐ του φρουρίου δύο τουρκικά πλοΤα, εκείθεν δε του Βίδο\> πεντβ 
iXksL fiùfSQik πλοϊα καΐ εν τουρκικόν. 

Του ρταλλίου τούτου εν (Λεν χρυσουν προσεφέρθη εις τον Ουσσα- 
liç, άργυρα δέ ιίς τους πλοιάρχους των ρωσικών πλοίων. Ό δε xf^ 



Digitized by LjOOQIC 



190 ΝΟΜΙΣΜΑΤΑ ΚΑΙ ΜΕΤΑΛΛΙΑ 

χνίτης 6 χαράξας τας σφραγίδας είναι 6 εξ Άργο(ττολ{ου χρυσοχόος 
Κωνσταντίνος Βούρβαχης, πάππος του εν Γαλλία διαπρέψαντος στρχ- 
τηγου. 

Έν τη έ(Λη συλλογή κέχτη(ΐ.αι το (χετάλλιον τούτο άργυρουν. 

Εις τον Ούσσακώφ προσεφέρθη κατά το αύτο έτος και ύπο τών Ι- 
θακήσιων έτερον χρυσουν (Λετάλλιον ου έπεται η περιγραφή. 

2. Ό 'Οδυσσεύς όρθιος προς αριστερά φέρων θώρο^κα καΐ ζίφος κχΐ 
φορών περικεφαλαίαν, κρατών δε τη αριστερά ασπίδα και λόγχιην. 
"Ανωθι δ'αύτου OAYSSEYS. 

"Οπ. Περιθώριον εξ άνθε[Λίων άποληγον κάτω εις κεφαλήν λέοντος* 
εν αύτί^ δ' επιγραφή κατά πέντε στίχους, χωριζθ(ΐ.ένους δια γρα()ΐ(ΐ.ών 
όριζοντείων 

Ή συντετ(Αη(χέν7) καΐ γριφώδης αυτή επιγραφή ης πανο(Λθΐότυπον 
βλέπει δ αναγνώστης εν τφ οίκείω πίνακι, δέον ν* άναγνωσθη, νο— 
|Λίζω, ως έπεται. 

ΚΛΕΟΣ ΙΘΑΚΗΣΙΩΝ ΙΠΕΥ 

ΘΕΟΔΩΡΕ ΟΥΣΑΚΟφ 

ΔΕΞΕ ΔΩΡΟ Ν ΔΕΙΓΜΑ 

ευσέβειας ΗΜΟΝ 

AUU (1800). 

Δια το [Λετάλλιον τούτο δεν έχαράχθησαν σφραγίδες έπΙ χάλυβος, 
άλλα κατεσκεΟάσθη τούτο εκ δύο έλασ(Λάτων τορευτών ό δε κατά— 
σκευάσας αύτο ήτο 'Ιθακήσιος τις χρυσοχόος, όνο[χαζό(Αενος Τσανέτος 
'Αρσένης ή Λυσιδίκας. Έν τη έμη συλλογή Ιχω εκτυπόν τι του πρω- 
τοτύπου εκ [Αολύβδου. 

Καταλαβόντων δε τών. Ρώσων και Τούρκων τάς νήσους καΐ τών 
πραγ(Λάτων άποκαταστηθέντων καθιδρύθη προσωρινή κυβέρνησις ή ς 
πρόεδρος ώρίσθη 6 "Άγγελος Όριος• έξελέχθη δε και δωδεκαριελής 
πρεσβεία δπως ένεργήση καΐ διαπραγ(ΐ.ατευθη περί τών συ(Λφερόντων 
της πολιτείας παρά ταΤς αύλαϊς της Πετρουπόλεως και Κωνσταντι- 



^ >L Digitized by GoOglC 



ΝΟΜΙΣΜΑΤΑ ΚΑΙ ΜΕΤΑΛΛΙΑ 191 

νουπόλ&ως. Ή πρεσβεία αυτγ) πορευθεΤσα εις Κωνσταντινούπολιν πα• 
ρέ^ωκε τφ Σουλτάνφ εγγραφον δι' ου έζήτει vit άναγνωρισθτί ή Ιόνιος 
ΤΓολιτεία ώς πολιτεία ελευθέρα, ό(Λθσπονδιακη, ολοσχερής καΐ ανεξάρ- 
τητος, ά<ιφαλιζθ(Λένη δε χαΐ προστατευο(Αένη άδιοϋΐρίτως παρά πασών 
των Δυνά;χεων της Εύρώττης. Μετά πολυχρονίους δε συζητήσεις, προ- 
τάσεις καΐ αντιρρήσεις (Αεταξύ των δύο αυλών συνετάχθη χαΐ υπεγράφη 
εν Κωνσταντινουπόλει τη 21 Μαρτίου 1800 ή περί της πολιτικής 
ν^άρζεως της Έτττανήσου συνθήκη καθ* ην αΐ 'Ιόνιοι νήσοι Ι(ΐ.ελλον 
ν * άποτελώσι (Λίαν καΐ την αύτην πολιτείαν ύπο την κυριαρχίαν ττίς 
Όθω(Λανικης Πύλης, έγγυ<ι>(Αένου του αύτοκράτορος της Ρωσίας περί 
του ολοσχερούς της πολιτείας και της διατηρήσεως του συντάγ(ΐ.ατος. 
"Έμελλε δε ν ' άπολα(χ.βάνγ) κατά πάντα των δικαιω|Λάτων καΐ προ- 
νοριίων της πόλεως Ραγούζης ενώ ή Πρέβεζα, Βόνιτσα καΐ Βουθρω- 
τος παρεχωρουντο εις την κυριαρχίαν της Ύψηλης Πύλης. 

Οι εν Κωνσταντινουπόλει πρέσβεις τών 'Ιονίων νήσων 'Αντώνιος 
Μαρίας Καποδίστριας καΐ Νικόλαος Σίγουρος Δεσίλλας παρά την δο• 
θεϊσαν αύτοϊς έντολήν ύπο της Γερουσίας καΐ άνευ της συμπράξεως 
τών εν Πετρουπόλει συναδέλφων αυτών συνέταξαν αυθαιρέτως το σύν- 
ταγμα, έπι βάσεων ολιγαρχικών βασιζόμενον καΐ έπαναφέρον τα πρό- 
τερον έπΙ Γάλλων καταργηθέντα προνόμια του Άρχοντολογίου. Οΐ 
άνδρες ούτοι, προσκεκολλημένοι δντες εις το παρελθόν ούδ' εν τη ση- 
μαία εδέχθησαν να τεθη ό παρά τίνων προταθείς φοΐνιζ ώς σύμβολον 
εθνικής αναγεννήσεως καΐ προάγγελος της αναστάσεως του δλου ?θνους, 
άλλα διετήρησαν τον πτερωτον λέοντα της Ένετίας κρατούντα δια 
του δεξιού εμπρόσθιου ποδός το εύαγγέλιον μετά έπτα βελών άπερ 
προσετέθησαν ώς σύμβολον της Επτανησίου ομοσπονδίας. 

Το εν Κωνσταντινουπόλει συνταχθεν σύνταγμα έπεκυρώθη ύπο τών 
δύο αυτοκρατόρων, ό δε πρόεδρος της Γερουσίας Σ. Θεοτόκης άνήγ- 
γειλεν έτησήμως δια προκηρύξεως της 26 Δεκεμβρίου 1800 την αφιξιν 
τών πρέσβεων, εντεταλμένων και πάρα του αύτοκράτορος την εφαρ•^ 
μογην του συντάγματος. Οΐ πρέσβεις εν πομπή καΐ μεγαλοπρεπεΤ συ- 
νοδία έπορεύθησαν εις την Γερουσίαν, ό δε γραμματεύς της πρεσβείας 
Αυγουστίνος Καποδίστριας εφερεν επΙ αργυρού δίσκου τό τε σύνταγμα 
καί την συνθήκην καΐ ένεχείρισεν αύτα εις τον έπΙ θρόνου καθήμενον 
πρόεδρον της Πολιτείας. Άναγνωσθέντος δε εν τη Γερουσίφ του συν 



Digitized by LjOOQIC 



192 ΝΟΜΙΣΜΑΤΑ ΚΑΙ ΜΕΤΑΛΛΙΑ 

τάγ[ΐ.ατος ΐίατΕβιβάσθτπσαν εχτών φρουρίων [λετα της ανήκουστος τψης 
αΐ ρωσιχαΐ καΐ τουρκικαΐ ση{Ααϊαι καΐ άνυψώθη ή Έπτανη<ηος, χρο- 
τούντων των τηλεβόλων, ό Χε λαός εςαλλος εκ της χαράς άνβυφη(Αει 
χαΐ άνέπε(Λπε τας ευχαριστίας του ττρος τον Τψιστον. Αΐ (ΑίχραΙ νήσοι 
του Ιονίου πελάγους (λετα πολλών αιώνων δουλείαν συνηνωμ,έναι Si* 
ό|ΐοσπονδιαχων δεσ[ΐών έπαρουσίασαν έπι της σχηνης του χόσ|Αθυ το 
πρώτον αυτονοριον έλληνιχον χράτος, χαταλαβουσαι θέσιν εν τη (Λε- 
γάλγ).ο{χογενείΰ$ί τών ευρωπαϊκών χρατών. Ή Έτττάνησος πολιτεία, 
εύλογηθεΤσα ύπο του ποΐ}Λενάρχου της όρΟοΧόζου ανατολικής έχχλη^ 
σίας και χαιρετισθεΤσα ύττο πάντων τών Ελλήνων προοιωνίζετο την 
(Αετ * ολίγα ετη σύστασιν ευρύτερου και ανεξάρτητου ελληνικού κρά- 
τους, (Αεθ' ου ψελλον να συνενωθώσι καΐ αΐ την πολιτείαν έκε^ην 
άποτελέσασαι νήσοι. 

*Αλλά ή υποτέλεια της πολιτείας εις την Τουρκίαν καΐ το προνο• 
ρουχον συνταγ(Αα ταχέως έψύχραναν τον ένθουσιασ(ΐ.ον τών Επτα- 
νησίων, ή δε κορυφωθείσα δυσ(Αένεια εξερράγη εις στάσεις εν τε Κερ- 
StOpcf, Κεφαλληνία, Ζακύνθφ και Κυ&ηροις, καβ* ας διεπράχβησαν 
φόνοι λεηλασίαι καΐ αντεκδικήσεις φρικώδεις. Προς καθησυχασιν δε 
του εν Κεφαλληνίί^ έ(Αφυλίου πολέ(Λθυ έ πρόεδρος Σ. Θεοτόκης άπέ- 
στειλεν εκ Κερκύρας εν σύνταγ(Αα στρατιωτών ύπο την διοίκησιν του 
συνταγ(Αατάρχου Νικολάου Πιέρη όστις (Αετα πεισ[Αατώδη άψΐ(Λαχίαν 
γενο|Λ8νην τη 3 Ιουνίου 1801 κατενίκησε τους στασιαστας χαΐ άττο- 
κατέστησε την τάξιν. Έπι δε τη περιστάσει ταύτη οΐ Κεφαλληνες 
έκοψαν το έπό(Αενον (χ,ετάλλιον• 

3. ΕΙΣ ΤΗΝ ΑΝΔΡΕΙΑΝ ΚΑΙ ΓΑΙΝΑΙΩΤΗΤΑ ΚΕΦΑΛΛΗ- 
ΝΙΑ ΕΥΓΝΩΜΩΝ : Τείχη όχυρώ(Λατος (χετα υψηλού πύργου εν φ πύλη 
ήνξφγ(Λένη, ανωθι δετού πύργου δύο συνη(Λ(λέναι χείρες καΐ σταυρός. 

*Όπ. ΠΡΩΤΗ ΕΝΔΟΞΟΣ ΠΡΑΞΙΣ ΤΩΝ ΠΟΛΙΤΟΚΡΑΤΟ- 
ΡΙΚΩΝ ΑΡΜΑΤΩ. 3 Ι8Ν. Ό πτερωτός λέων του άγιου Μάρκου 
Ιστά(Αενος προς δεξιά έπΙ βάσεως εν η 1801, κρατών δε δια του ε(Α• 
προσθίου αριστερού άνυψωρ,ένου ποδός το Εύαγγέλιον (Λετα τών έπτα 
βελών. "Ανωθι του ευαγγελίου πινακίδιον εν φ 1800, το έτος της 
συστάσεως της πολιτείας. 



Digitized by LjOOQIC 



ΝΟΜΙΣΜΑΤΑ ΚΑΙ ΜΕΤΑΛΛΙΑ 193 

Το (Λετάλλιον τούτο εδόθη χρυσουν (χεν εις τον συνταγ(ΐ.ατάρχην 
Πνέργιν, άργυροΰν δε διενε(Αηθη εις τους λοιπούς άζιω[Λατιχούς. Το 
δοθέν εις τον Πιέρην χρυσοΰν [Αετάλλιον πωληΟέν εν Κερχύρ^χ: προ τριά- 
χοντχ καΐ πέντε ετών άντΙ (Αονης της άζίας του χρυσού άνελύθη χαΐ 
άπωλέσθη δια παντός, εκ δε του πρωτοτύπου ελήφθη Σχτυπον επΙ (jlo* 
λύβδου δπερ χατέχω εν τΐ) έ(Λγΐ συλλογή. 

Αι δύο συνη(ΐ.[Λέναι χεΤρ^ζ (Αετα του σταυρού είναι το Ι(Λβλη[ΐια τοΟ 
των Φραγχισχανών [Αοναχών Τάγρ,ατος ου τίνος ό ίδρυτης άγιος Φρα• 
γκίσχος ο εξ Άσσισίου (Assisi) (χ,εταβαίνων εις Συρίαν χαι Αϊγυτττον 
χατα το έτος 1219 διέβη εχ Κεφαλληνίας χαι άφηκεν είχόνα τινά της 
θδοτόχου. Μετά ταύτα δ* έχτίσθη εις το [Αεση(Αβρινον (χέρος της νήσου 
(Λοναστήριον σωζόμενον [^ι.έχρι του νυν, ή δε θέσνς εν ή κείται εκ της 
χατρίδος του άγιου Φραγκίσκου καλείται Σίσια. Έκ δε του [μοναστη- 
ρίου τούτου δπερ δια την αρχαιότητα κατέστη έπΙση(ΐ,ον καΐ περιείχε 
•πολλούς (Αοναχούς, το ε(Λβλη(ΐ.α του Τάγ(Λατος έπι Ενετοκρατίας έγέ- 
νβτο ε{χ.βλη(ΐ.α της Κεφαλληνίας καΐ ήτο εν χρήσει (^έχρι της άρχης 
του παρόντος αιώνος (1). 

(Ι) Περί της μονής ταύτης βν τξ άνιχ$<^τφ Ιστορία τής Κβφαλλην/βις τξ γρα^ίσ^) ιτα• 
λιττΐ προ Ιβδομτίχοντα χαι επέχεινα ετών Οπό Μ. Πηνιατώρου αναφέρονται τα ίξ^ς• 

€ Κατ' άρχαίαν τινά παράδοσιν άπαντω{χένην εν τοίς βιβΧίοις τοΤς εν τω ήμετέρωΆρ- 
χειοφυλαχείω σωζομένοις ό άγιος Φραγχίσχος ό εξ 'Ασοισ /ou περ\ τας Λρχίς τοδ ΙΓ' 
αιάνος άσχετο εν ταύττ) τη ν7{αω χαΐ χατΑιπεν είχι^να τ^ς Ύπεραγίας ^οτώιου. 

Λ Τό Ονομα όπερ φέρει ^ μονή 5} έγερΟεΤσα εις το μέρος Ενθα χατα τήν ποφάδθ9(ν 6 
«γιος άπεβιβάσθη, ή επί μαχρόν χρ»ίνον εξάρτησις της μον7{ς ταύτης εχ τής διχαιοδοσίας 
το3 Τάγματος τών Έλασσιίνων άΒελφών, ή εχ Κρτ[της προέλενσις τοδ Τβίγματος τών 
φραγχισχανών, τό Ιμβλημα τΐΐς τε πΛεως και τής Κοινο'τητος ημών, δν δμοιον μίν τφ 
i^iSki^iaxi το0 Τάγματος έχείνου (τουτέστι παριστάνον δύο συνημμένας χείρας μετά 
στα;>ρου εν τω μέσω), ετι δέ κα\ νυν υπάρχον έπ\ της χυρίας προσ(ίψεως τοδ χωδωνο- 
στασίου της μονής τών Σισ^ων χαι επι τΐ[ς του δημοσίου ωρολογίου ώς χαι επΙ της ει- 
σόδου τΐ5ς οιχίας εν ») συνείρχοντο οΪ πρόκριτοι, τό χανονικόν χαΐ συμμετριχόν τοδ χτι• 
ρίο», ταύτα πάντα χαθιστώσι πιθανΙ,ν τήν ανωτέρω μνησΟεΪσαν παράδοσιν. 01 "Ελληνες 
μοναχοί εγχατεστάΟησαν εν τη μονή ταύτη επΙ τψ σχοπφ του να τΙ^ν άναδείξωσι πλου- 
σιωτέραν και λυτρώσωσιν αυτήν από τών επιδρομών τών ληστών. 

« Κατ' ipyijxç fj μονή διετέλεσεν υπό τήν προστασίαν ττίς κυβερντ[σεως. Στέφανος δ Παλ- 
λάδας πρωτοπαππας της Κριίτης, τώ 1676, δπί[ρξεν ό τελευταίος κατέχων αϋτι(ν. Μετά 
81 τήν υπό πειρατών λτίστευσιν τίίς μονής ή Κοινίίτης χατώρΟωσε ν* άνατεΟη εις αυτήν 
ξ τε προστασία και ή διαχείρισις της αύττίς μονής, ή δέ κυβέρνησις διετήρησε μόνον τό 
δίχαίωμα τοδ κανονίζειν τήν κατά τήν επέτειον τής Ιορτής του αγίου Μάρκου εις τό φρού- 
ριο» του άγίο« Γεωργίου μεταφοραν τών ίερών εικόνων κα\ τήν άπόδοσιν αυτών, f 



Digitized by LjOOQIC 



194 ΝΟΜΙΣΜΑΤΑ ΚΑΙ ΜΕΤΑΛΛΙΑ 

Ή Γερουσία της Έτττανήσου πολιτείας, καίπερ χαλαίουσ* ττρος j 
τοσαύτας ΐυσχερείας, εννοου(Γα.όπόσοντΐ[ΐαλφες είναι το Χιχαίω[ΐΛτίς <| 
νορσ{χατοκοπίας, εν τοϊς πρώτοις εφρόντισε περί συστάσεως vouw^ijxx" j 
τοκοπείου, ως εξάγεται εκ του 7:αρατιθε(χένου ενταύθα θεσ7Γίσ|JLατoς ■ 
της 5 Σεπτε'χβρίου 1801. t 

Το θέστησρια τούτο της Επτανησίου Γερουσίας συνετάχθη ίτα^- ' 
στί, εξ αύτου Χ*έγένετο ή εις την έλληνικην [χετάφρασις, ά(ΐφότιρΛ ; 
δ * έ^[Αοσιεύθησαν Χια του τύπου καΐ ετοιχοκολληθησαν. ΚαΙ το |ùv • 
ίταλικον πρωτότυπον έχει ως εξής κατά πιστην άντιγραφην εκ το5 
εντύπου φύλλου• 

Νοί Spiridion Giorgio Co: Teotochi Principe, e Preside . 
deir Eccellentissimo Senato della Settinsulare Repob- ; 
blica Commendatore deU'Ordine Sovranodi San Gio- 
vanni di Gerusalemme. 

Nella libera marcia di questo riconosciuto, indipendente 
Federative Governo, neiresercizio perenne dei diritti tuUi, 
e prerogative di Sua Sovranità conformemente ad ogni altro, 
si trovo necessario per ogni massima di politica, di decoro, 
ed utilità pubblica, e Nazionale un provvedimento assoluto 
per una Fonderia di Monete proprie, collo Stemma della Re- 
pubblica, il oui corso sia générale in lutto lo Stato, ed ovun- 
que, a comodo particolare, ed a sufraggio della pubblica 
Economia. 

In ogni stabilimento di tal natura ne'Governi tutti si pro- 
cede da piccioli principi per giungere a maggiori, cosi gli 
Stati fioriscono, cosi si sostenlano e si garanliscono dagFin- 
sulti delle combinazioni Politiche, cosi accorrono pronti allé 
provvidenze del memento, a quelle della comune tranquillila, 
e sicurezza. 

II Governo Federative della Settinsulare Repubblica inces- 
sante nelle sue applicazioni in rinvenir i fonti che conducono 
a sodi vantaggi non trascuro Tennunciato argomento della 
Fonderia di Monete. 



Digitized by LjOOQIC 



ΝΟΜΙΣΜΑΤΑ ΚΑΙ ΜΕΤΑΛΛΙΑ 195 

Esse son già in qualche parte conniate nel primiero effet- 
tiiro Metalo di Rame^ queste si faranno vedere tantosto per 
circular in questa, e nelle altre Piazze della Repubblica. 

L'intéresse pubblico non si risparmio pero all' intéresse 
particolare. Queste Monete hanno il loro intrinseco valore, il 
métallo η' è puro^ e corrisponde al numéro che cadauna mo- 
neta porta nella sua marca: cioè d' IJna^ di Cinque^ e Dieci 
Giazzette. 

Con queste si permutterà ogni compreda di Generic di Vit• 
tuarie^ di Merci^ nonchè ogni Moneta d' Argento ο d' Oro a 
norma del loro natural corso. Non sarà lecito a chi che sia 
quindi minorarne il prezzo^ e giacchè studiarono zelanti sog- 
getti alla loro pura, identifica formazione^ si ordina rissolu- 
tamente il loro ricevimento a cadaun Mercadante^ Doganiere^ 
Cambista^ β Venditore, sotto la comminativa di Tallari Ven- 
ticinque da versarsi in cassa pubblica per la prima volta^ e 
di maggiori pêne in caso di récidiva; amando pero piuttosto 
il Govemo che tutti i buoni Cittadini pronti corrispondano 
aile paterne sue cure. 

Dal Senato in Corfu li 5 Settembre 1801 S.V. 

Spiridion Georgio Teotochi. 

Alvîse Corner. Seg. in 7. ma. 
Nella Stamperîa di Corfu l'anno MDCCCI. 

ΚαΙ τοιούτο (tàv το ίταλαον xe((x.evov. Άλλ'ίνα ο αναγνώστης 
ΐίη την χατάστασιν εις ην εύρίσχετο ή ηριετέρα γλώσσα êv Έτττα- 
νησφ την άρχην του καθ * ή(ΐ.ας αιώνος άναγκαϊον θεωρου(Λεν να πα- 
ραθεσωρι^ν καΐ πιστον άντίγραφον της ελληνικής (χεταφράσεως οία έ- 
τνπώβη, τηρου|Λένης πίστης της τε ορθογραφίας, τών 7Ρνευ[χάτων και 
τον τόνων. 



Digitized by LjOOQIC 



196 ΝΟΜΙΣΜΑΤΑ ΚΑΙ ΜΕΤΑΛΛΙΑ 

Ήμης Σπφιδων Γεωργεος Κω. Τεοτοχης Πρυνχηψ, χαι Πρδε- 

δρος του ΊφΟλωτάτου Σαινάτου τοις Επτάνυσου ϋωλιτία^ 
Κο(χαιντατ6ρος τας ίπαιρ τάξοις του "Αγιου Ιωάννου τΛ 
Ίαιροσολυαων. [ 

Εϊς τώ ίλβύθαιρο χύνΐ[Λα ετούτοι; τοις Ιγνορισ(ΐαΤνις, άνιποταχτι•! 
κοϊς, ϊνο(Λαινι>ςοΤς ΚυβαΤρνισοις, εις το τραϊξυ(Αον ακολούθου ο^^Λ 
τών Χυρήτον, καΐ δικαιολογύ(Λατα τοϊς Μαιγαλιοτιτόστις, ο{ΐιωτις&£ 
χάθαι άλλιν, εβραϊΟι άναγγαϊα, Xti χάθαι φροντύδας πολιταοίς, τ«^ 
ρ.ιτιχοΐς, καΐ συρ,φαιρου δυ(ΐ.ω<ηου , καΐ του Γαϊνου, |χύαν ττροβλοιιφ» 
ταιλιοτικοΤν, δια ίναν τοπωλογιον, ήγουν Ίκοδω(Αίν *Άσπρον ûmfi 
τις, (Λαϊ το τύπον τοϊς Ρεποδ(λπλικας, το τραϊξυ(Αθν τον οπιον vi ί•" 
σην γαινικος εις δλλιν τοϊν Κυβαϊρνκτσιν, και δλλουθαιν, εις οφβίΛι» 
του καθαινος, και εις βο'ίθιαν τοις Δΐ[Λωσίας Ίκονω(Λΐκοΐς 

Εις κάθαι σύστιγίΛα τοιουτοις τάξοις, εις ταϊς ΚυβαΙρνισαις ολλχι; 
πράτεται άπο (Λίκραΐς άρχαϊς, δια να φθάσουν εις (Αεγάλαις, ούτος ο 
ΠολιτιαΤς αυξάνουν, ετζι διακρατώνται, και φυλάγονται απο ταΐς ί 
τοπίες των συ(Λβαιβικον Πωλιτικόν, ετζι τραΤχουν Ιτυρ^ιις εις ταΙ); 
πρόβλεψαις τοϊς <ιτυγ(ΛθΤς, εις εκύναις τοϊς γαινικοϊς Ίσιχίας, xd 
φύλαζοις. 

Οι ΚυβαΤρνισις ενο(ΐ.αινικοΤς τοΤς "Ετττάνισος Πωλιτίας, άταίλιοίι 
εις ταΐς εδικαςτις φροντύΧαις, δια να Ιβροι τους τρόπους, όπον vi 
φαΤρνουν ταπυνα σύ(Λφαιρα δαϊν άστόχυσαι τοΤν άνοίργίριαίνιν Ί^ 
θακτιν, τοϊς Ίκοδω[χις των άσπρόν. 

*Άυτά η(;ην εις καπιον (χαϊρος ίκοδό(Λΐσ[ΛαΤνα εις τοϊν προην <γγχφ• 
σιν του χαλκ6(ΐ.ατος, αύτα θαϊλι φαναιροθουν τ' δγλιγοροταιρον, Sa 
να τρατζουν εις τουτοιν, και εις ταΐς άλλαις πωλιτιαϊς τοΙς ΡεποΟ(ΐ" 
πλικας. 

Τω δυμόσιον ηνταιρέσαι, δεν εδιαφυλάχθι, δια το ηνταιρέβαι τοδ 
καθ' ίνός. 'Άυτα τα άσπρα έχουν το σο<ττώ άξιασ[Λώντους, το χάλ 
κο(Λα σόζεται καθαρό, και συνο(Λυλ{εται εις το νου(ΐ.αιρο οπού δ κιί 
ένας φαΤρνι εις τον τύπον του : ήγουν άπο (χύαν , άπο πένται καΐ δβΰΰϋί 
γαζέταις. 

Mal άυτα θαΐλοι άνταλάγεται κάθαι αγορά πραγ(λάτου, ζoωOfO• 



Digitized by LjOOQIC 



ΝΟΜΙΣΜΑΤΑ ΚΑΙ ΜΕΤΑΛΛΙΑ 



197 



WXV χλλο, δσον δαΤχάθαι Μοναϊδα *Άσΐ(ΐ.αίνια, οΤχρυσοϊ, κατά 

ιΐχόν τις ίίιοτιχό τραϊξΐ[Λον. ΔαΤν θαίλι ησται εις άΧιαν του χα- 

έ^ίΓΟυ νχ Ύ^στ^Ί, vôc [χηκρύνοι το τταζάρυτους, χαι ίστοντας να 

T/ycoLy ζυλώδοι Ίποχύ(ΐ.αινα εις την ζάσταιριν, καΐ σοστην 

(ΐ.τ,'ντους, δυορήζεται ταιλιοτιχά, τοίν εδςχηντους παιριλαβοϊν, 

xkOai 7τραγ|Λατευτου, Ί::οχυ(χαϊνου τοις Δογανας, άλαξοϊς *Ά- 

IV, xatt -ΐΓουλιτοΙς κάθαν πραγ(Λάτου, ύποκύ(Ααινος ό παρύκουος 

fjv ιτυνοΤν Ταλλαρόν ηκόσι πένται, να άφιερόνονται εις την δυ- 

Κχσσα îii τοϊν πρώτιν βολλάν, καΐ εις (χεγαλόταταις πυ- 

εαν «ιτύπτουν εις δεύταιρον ; άγαπόντας [Λαλιστα καλιόταιρα οΤ 

ρνκΐΐς, δτι οΤ καλλοϊ πολλύταις, τ' όγλήγορον να δώσουν έναΤρ• 

, εις ταϊς ττατρικέςτις ε7Γυ(Λαΐλιες 

«κ του Σενάτου εις Κόρφους στας 5 Σεπταΐ(ΐ.βριου 1801 Ε, Π. 

Χπυρ£8ων Γ€ώργ(ος Ο«οτ6χης• 

"Αλοϊζιος Κορνβΐρ Σαιγρ. etc Εΰδωμ. 

Ρο ίε νο[ΐισ(Αχτοκοπεϊον, περί ου το ανωτέρω θέσπισμα συνεστάθη 
ττροαστείφ της Κερκύρας Γαρίτσα, έκόπησαν δε μόνον vojx.{- 
χχλκα {Μας, πέντε καΐ δέκα γαζετών, ων έπεται η περιγραφή. 

ΣΠΤΑΝΗΣΟΣ ΠΟΛΙΤΣΙΑ * (sic) ΓΙροτο(Λή άντωπος του 
>υ "λέοντος του άγιου Μάρκου, ?χοντος εν τη κεφαλή στεφά- 
χρατουντος δε δια των έ[Λπροσθίων ποδών το Εύαγγέλιον (/.ετα 
βελα^ν, αίνιττθ(Λένων τας ό(Λθσπόνδους νήσους. 

Έν τρισΐ στιχοις 10 

GA2ZETE 

1801 

κύκλου ε ζ ωοειδών σφαιριδίων. 
κλχος. Ζυγίζει γρα|χ{Αάρια 17, 129. 

ΕΠΤΑΝΗΣΟΣ * ΠΟΛΙΤΕΙΑ * Προτο(Λή άντωπος του πτε- 
λέοντος του αγίου Μάρκου ως έν τί^ προηγου(χένφ νο{ΐ.ίσ|Λατι•. 



Digitized by LjOOQIC 



198 ΝΟΜΙΣΜΑΤΑ ΚΑΙ ΜΕΤΑΛΛΙΑ 

"Οπ, Έν τρισΐ (ΐτίχοις -10- 

ΓΑΖΕΤΑΙΣ 
1801 

εντός κύκλου εξ ώοειΧών σφαιριδίων. 
Χαλχός. Ζυγίζει γραΐ^ρ^• 36, 121. 

6. ΕΠΤΑΝΗΣΟΣ ΠΟΛΙΤΕΙΑ ^ Προτο(Λη άντωπος του ι 
ρωτοΟ λέοντος του αγίου Μάρχου ως εν τοΤς προηγου[χένοις νθ{ΑίηΐΛ« 

Όπ. Έν τρισΐ στίχοις - δ - 

GAZZETE 

* 1081 * (sic) 

εντός χύχλου έζ ωοειδών σφαιριδίων. 
Χαλκός. Ζυγίζει γρΛ(Α(Λ• 23, 236. 

7. ΕΠΤΑΝΗΣΟΣ ΠΟΛΙΤΕΙΑ * Προτο(Λη άντωττος του rrf 
ρωτου λέοντος του αγίου Μάρκου ώς έν τοϊς 7Γροηγου|Λένοις νορηιαΛ 

Όπ. Έν τρισι στίχοις * 5 * . 

ΓΑΖΕΤΑΙΣ 

-1801- 

έντος κύκλου εξ ωοειδών σφαιριδίων. 
Χαλκός. Ζυγίζει γραμι^. 22, 822. 

8. ΕΠΙΑΝΗΣΟΣ ΠΟΛΙΤΕΙΑ * Προτο{Λη άντωπος του χτερ^ 
του λέοντος του αγίου Μάρκου ώς έν τοις προηγου(χ.ένοις >0|Αίσ(ΐΛΛ 

*Όπ. Έν τρισΙ στίχοις - 1 - 

ΓΑΖΕΤΑ 

1801- 

ίντός κύκλου έξ ώθ£ΐδών σφαιριδίων. 



Digitized by LjOOQIC 



ΝΟΜΙΣΜΑΤΑ ΚΑΙ ΜΕΤΑΛΛΙΑ 199 

Χα'λχός. Ζ'^γίζει γρα[Λ(Λ. 3, 855. 

9. ΕΠΤΑΝΗΣΟΣ ΠΟΛΙΤΕΙΑ * Προτο(ΐη άντωττοςτου πτβρω- 
to Χέοντος του αγίου Μ άρχου. 

"ΌτΓ. Έν τρισΐ στίχονς - 1 - 

ΓΑΖΕΤΑ 
-1801 

Γος χύχλου εξ ωοειδών σφαιριδίων. 
Χχλχός. Ζυγίζει γρα[Λ[Λ. 5, 589. 

10. ΕΠΤΑΝΗΣΟΣ ♦ ΠΟΛΙΤΕΙΑ ♦ Προτο(Λη άντωπος του πτε- 
>υ λέοντος του άγιου Μ άρχου. 



"Ojc. Έν τρισι στίχοι; 



* 1 * 

ΓΑΖΕΤΑ 

» 1801 * 



Γος χύχλου έζ ωοειδών σφαιριδίων. 
Χαλχός. Ζυγίζει γρα(Λ[Λ. 5, 278. 

Έν τψ ύπ'άριθ[Λον 4 νο(Λίσ(Λατι ό άριθ{ΛΟς της άζίας δεν εϊναι εύ- 

ίΤΓ,ς, το δε νό[Λΐσ(Αα τούτο είναι τόσφ σπάνιον ώστε ουδέποτε έτυχε 

ΐδ«ι> δεύτερον χο{Λ{Λάτιον εχ της αύτης σφραγΤδος, δττως έξαχρι- 

Ί4ά άν ηναι εχ 10 η 5 γαζετών. Φαίνεται δ'έν τούτοις δτι είναι 

Ιΐον 10. *Αλλ' επειδή ό σταθ[Λθς αύτου είναι έλάσσων χαΐ τών εχ 

γαζετων, ή δε επιγραφή έσφαλ(χένη είχάζω δτι είναι δοχί[Λΐον χαΐ 

της σφραγτδος ταύτης δεν εγενετο χρήσις δπως χοπώσι νο(χίσ(ΐατα 

ϊς xuxλoφopίαv. 

'Οπως ε'ν τη ση|/»αία της Επτανήσου πολιτείας χαθιερώθη ώς σύμ• 
λον ό πτερωτός λέων του αγίου Μάρχου της Ένετίας, ούτω χαΐ έν 
νο^ίσ(Αασι διετηρηθη το αύτο σύ{Αβολον ώς επίσης χαΐ το δνθ(Λα 
ζ/τα δπερ ητο το ovo(xa vo|Λίσ(jwtτoς χυχλοφορουντος έν ταΤς Ίο- 
νησοις Μ ένετοχρατίας. Τα έν λόγφ νο[Λίσ(ΐατα χοπέντα το 
αν εν τφ νο(χι<ιρΛτοχοπείφ της Ένετίας περί το έτος 1730 έξη• 



Digitized by LjOOQIC 



200 ΝΟΜΙΣΜΑΤΑ ΚΑΙ ΜΕΤΑΛΛΙΑ 

κολούθουν και (ΐΛτα ταύτα κοπτόριενα, ταύτα S * εκ χαλκού δντα ιφε- 
ρον εν (Λεν τφ ε(Λ7υρο<ιθεν. την προτο(χην του πτερωτού λέοντος του 
άγιου Μάρκου μετά της έττιγραφης S. MARCVS VEN. Έν δε τ^ 
όπισθεν το δνθ[Λατ(5ν τριών (/.ειζόνων νήσων CORFV- CEFALONIA 
-ΖΑΝΤΕ. ΚαΙ το (Λεν άκέραιον ώνθ(Λάζετο γαζετα το Sa η[Λΐσυ αυ- 
τού aoUâlor{l). Έκ τών ενετικών δε νο(Λΐσ(Λάτων (Λετεδόθη το ονο|ΐα 
γαζωτά καΐ εις τα της Επτανήσου πολιτείας άπερ [Λετα την του 
ίθνους όποδούλωσιν είναι τα πρώτα νθ(Λΐσ(Λατα αύτονό(Αου ελληνικού 
κράτους. 

Έν τ<|^ θεσπ{σ(ΐατι της επτανησίου Γερουσίας δεν γίνεται ρ,νεία 
της σχετικής άζίας τών γαζετών προς άλλα χρυσά ή αργυρά νοριί- 
σ(Λατα, άλλα κατά πάσαν πιθανότητα θα ητο ή αύτη ώς καΐ επΙ 
ένετοκρο^τίας, δτε το ένετικον τάλληρον ετψάτο γαζετών 240, αΐ• 
τίνες άναλογουσι προς νέας δραχ(χάς 5 και 18/^^^. 



'Ολίγον {Αετά ταύτα χρόνον άφίχθη (Λετα ρωσικού στρατού ώς πλη- 
ρεξούσιος του αύτοκράτορος της Ρωσίας ό Γ. Μοκενΐγος έπιτετρα(Λ- 
(Λένος να διοργανώστϊ καΐ καθησύχαση τα ς νήσους, ανέλαβε δε το 
ανατεθέν αύτ<|^ έργον (Λετα πολλού ζήλου και απέδειξε (Λεγάλην Ικα- 
νότητα. Προς διοργάνωσιν δε τών νήσων συνεκάλεσεν ό ΜοκενΤγος 
συντακτικήν συνέλευσιν έκ 40 (Λελών συγκεΐ(Λένην καΐ ύπο του λάου 
Ικλεχθεΐσαν ήτις συνέταξε το νέον συνταγ(Λα της πολιτείας δπερ έπι- 
σή(Λως έγένετο δεκτον τη 6 Δεκε(Λβρίου 1803. Έπ'αύτου δε (Λετά 
τινας ή(Λέρας ώρκίσθη ό (Λετα την τελευτην του Θεοτόκη εκλεχθείς 
νέος πρόεδρος 'Αντώνιος Κομουτος. Καλώς δ' ούτως εβαινον τά 
πράγ(Λατα εως νέα νθ(Λοθετική συνέλευσις, τη παρανό(Λω έπε(Λβάσ6ΐ 
της Γερουσίας καταρτισθείσα, έψήφισε νέον σύνταγ(Λα εύνοικον προς 
την (Λερίδα τών αριστοκρατών, προς ους και παρεχώρει πλείονα δι- 
καιώ(Λατα και τίτλους καΐ δπερ έφαίνετο προθυ(Λωτέρα νά παραδεχθώ 
ή Ρωσία. 

Ό Μοκενϊγος ώς πληρεξούσιος της Ρωσίας έν Έπτανήσφ ύπηρέ- 

(ί) Βλέπι την Ιμ^ν πραγματι^αν «Τα ΙπΙ Ινετοχρατ^ας vo^jiv^orra Κερκύρας, Κι** 
^«λλην{ας χα\ ΖαχύνΟου » έν τ|} Πανδώρα, τ^(α. ς', σιλ. 80. 



Digitized by LjOOQIC 



ΝΟΜΙΣΜΑΤΑ ΚΑΙ ΜΕΤΑΛΛΙΑ 201 

τιι βββαίως τχ πολιτνχχ συ[Λ<ρεροντα του αύτοχρχτορος ούτινος ^ιιτέ- 
λ«ι άπε<7ταλ[/.ένος, άλλ'ώςΈλλην έφρόντιζβ -rrept της βελτιώσεως 
παντός κλάδου της υπηρεσίας χαΐ έ7Γεθύ[ΐει την των γρα[Α{Αάτων εττί-* 
Jo<jiv. ΆπόΧειζις δε τούτου είναι δύο (χετάλλια κοπέντα εν Κέρκυρα 
τω 1806. Ti [Λετάλλια ταύτα έδίδοντο προς ε(χψύχω<ην ως βραβεία 
τοΙς άριστεύουσι των σπουδαζόντων νέων. ΚαΙ το (Λεν εν αυτών προσ• 
εφέρετο ύπο της Επτανησίου Γερουσίας, το δε υπ * αύτου του Ρωσι- 
κού πληρεξουσίου Μοκενίγου. Ά(Λφοτερων τούτων έπεται ενταύθα ή 
περιγραφή. 

11. ETOC ΠΙ THC ΠΟΛΙΤΕΙΑΟ. ΚΟΡΚΥΡΑ. Πήγασος 
ίΐΤΓά(ανος προς αριστερά. 

"(h' Η ΒΟΥΛΗ 

ΤΩΙ ΦΙΑΟΜΟΥΟΩΙ 

ΝΕΩΙ 

ΔΙΑ TAC XPHCTAC 

ΕΛΠΙΔΑΟ 

εντός στεφάνου έκ κλάδων έλαίας. 
*Άργ»^ρος. Έκ της σΆλογης (Λου. 

12. ETOC ΠΙ THC IONIKHC ΠΟΑΙΤΕΙΑΟ. Κεφαλή Παλ- 
λάδος προς δεζια, κάτω δ* αύτης πρώρα νηός. 

"Οπ. Ο ΡΩΟΟΙΚΟΟ 

ΠΛΗΡΕΞΟΥΟΙΟΟ 

ΤΩΙ ΝΕΩΙ 

CnOYAHC 

ΕΝΕΚΕΝ. 

εντός στεφάνου εκ κλάδων δρυός. 
Χαλκός. Έκ της σ•Λλογης [χου. 

Ευρισκό(ΐεθα ήδη εν εποχ^ΐ καθ ' ην εφίστΛτο 6 (λίγας ευρωπαϊκός 

ΑΕΛΤ. ΐεΤ. ΕΤΑΙΡ 1 4 



Digitized by LjOOQIC 



1 



202 ΝΟΜΙΣΜΑΤΑ ΚΑΙ ΜΕΤΑΛΛΙΑ 

πόλ£(Λθς. Ή Ρωσία συ[Λ{ΛαχουσΛ [Λετα της 'Αγγλίας, Αυστρίας χαΐ 
Πρωσσίας iπokέ^Ltι χατα της Γαλλίας, εν δε τη έπελθούστρ είρήνη 
(Λεταζυ του Ναπολέοντος καΐ 'Αλεξάνδρου, συνεπεία της όττοίας υπε- 
γράφη η εν ΤιλσΙτ συνθήχη Tii 26/8 'Ιουλίου 1807, αΐ Ίόνιον νήσοι 
τταρεχωρηθησαν ύτυο του αύτοχράτορος της Ρωσίας εις την Γαλλίχν, 
ό δε Ναπολέων όστις άπο πολλού έπεθύ[ΐει {χετα (χεγίστης άνυπο|ΐο- 
νησίας να γίνη χύριος της Κερκύρας είχε δώσει κατεσπευσριένως (ΐυ- 
στικας διαταγας προς τον άδελφόν του Ίωσηφ βασιλέα της Νεαπό- 
λεως δια την δσον Ινεστι ταχεϊαν κατοχην. Άριέσως λοιπόν απεστά- 
λησαν εις Κέρχυραν δύο άζιω(Α.ατιχοΙ Γάλλοι όπως χο^ίσωσι την είδη- 
σιν των συ(ΐβάντων εις τον έχεϊ Ρώσον πληρεζούσιον ΜοχενΤγον. Ού- 
τος δε έκοινοποίησε τη 30/11 Αύγουστου εις την Γερουσίαν την 
μεταζύ των δύο Αυτοκρατόρων γενο(χένην σύριβασιν ης ένεκα (/.ετε- 
βάλλετο η πολιτική κατάστασις της Επτανήσου• δτι γαλλικά στρα- 
τεύρΛτα ?[Λελλον να καταλάβωσι τήν Δη(Αοκρατίαν αποχωρούντος 
του Ρωσικού στρατού και δτι άπο της στιγ(Λής εκείνης έπαυε πάσα 
σχέσις (Αεταζύ αύτου ώς πληρεξουσίου της Ρωσίας καΐ της Επτανη- 
σίου κυβερνήσεως ώς προς τήν στρατιωτικήν ύπηρεσίαν και τήν άστι- 
κήν αύτηςδιοίκησιν. 

Τη 5/17 Αυγούστου άνεχώρησαν εξ Ύδρουντος ε'πΐ πλοιαρίων. 
1500 Γάλλοι στρατιώται οιτινες μετά τριήμερον πλουν άφίκοντο εις 
Κέρκυραν, τη δε 1 1/23 Ιφθασε μετά του λοιπού σώματος και δ διοι- 
κητής των γαλλικών στρατευμάτων στρατηγός Καίσαρ Βερθιέ. Ούτος 
εναντίον της θελήσεως του Ναπολέοντος διατάξαντος δπως διατηρηθη 
εν Έπτανήσφ το συνταγματικον πολίτευμα, μόλις καταλαβών τα 
φρούρια κατεβίβασε τήν Έπτανήσιον σημαίαν καΐ ανύψωσε τήν γαλ- 
λικήν, είτα δε έξέδωκε θέσπισμα δι' ου κανονίζων τήν προσωρινήν 
διοίκησιν της νήσου έδημιούργει εαυτόν αυθαιρέτως γενικον διοικητήν 
της Κερκύρας. Ή Δημοκρατία λοιπόν της Επτανήσου δια του θε- 
σπίσματος τούτου καθίστατο μία των της Γαλλικής αυτοκρατορίας 
επαρχιών. 

Ή 'Αγγλία συνεμάχει τότε μετά των άλλων δυνάμεων κατά του 
Ναπολέοντος, πλοΤα δε αγγλικά περιέπλεον το Ίόνιον καΐ έτήρουν 
τον των νήσων άποκλεισμον δστις έβλαψε το έμπόριον καΐ επέφερε τήν 
Titviav. *Όβεν παράπονα ήγέρθησαν κατχ τών Γάλλων και ηρξατο 



Digitized by LjOOQIC 



. ΝΟΜΙΣΜΑΤΑ ΚΑΙ ΜΕΤΑΛΛΙΑ 203 

άναφαινο{ζεν7) τάσις της ττρος ενωαν ρ.ετ' άλλης τίνος Χυνάρ,εως, 
ήτις βεβαίως οντε η Ρωσία ούτε η Τουρκία ηδύνατο vi ηναι. Προς 
την Άγ^'λίαν λοιττον πολλά τοις Ίονίοις ύπισχνου[Λένην εστράφη το 
^Γίευαα των έγκατοίχων καΐ ιδίως των ευγενών της Ζακύνθου καΐ 
Κεφαλληνίας, οϊτινες άπετάθησαν προς τον στόλαρχον των εν Μέσο• 
γίίω βρεττανικών δυνά{Λεων, παρακαλουντες δπως σπεύσν^ προς κατο- 
χή ν των νήσων και άπαλλαγην αυτών άπο της ελεεινής καταστάσεως 
εις ην εύρίσκοντο- 

Κατά (Αηνα Σεπτέμβριον του έτους 1809 τρία αγγλικά πλοία 
προσωρ{ΐίσθη<7αν εις Ζάκυνθον (χετα 3000 στρατού ύπο την διοίκησιν 
TO»j Όσβαλδ δστις και κατέλαβε την νησον (χετα [χικραν άντίστασιν 
της γαλλικής φρουράς. Μετά της αύτης δε ευκολίας έκυριεύθησαν καΐ 
η Κεφαλληνία, τα Κύθηρα και η Ιθάκη δπου συνεστήθησαν ως και 
ίν Ζχκύνθω "προσωριναί κυβερνήσεις και ύψώθη η ση[Λαία της Επτα- 
νησίου πολιτείας. Κατά δε τον Άπρίλιον του 1810 (χετα πολλας 
ίφόίους και θυσίας έκυριεύθη ύπο τών "Αγγλων καΐ ή Λεύκας καΐ 
τίλος πάντων τον Φεβρουάριον του 1814 περιηλθον εις την εζουσίαν 
αυτών και οί Παζοί. Τπελείπετο λοιπίν της Κερκύρας ή άλωσις ήτις 
ητο δυσχερέστατη, καθότι δια το σπουδαΤον της θέσεως και τών 
φρουρίων το oyypoy κατά διαταγην του Ναπολέοντος ειχον συναθροι- 
δθη αυτόθι πλείστα στρατεύματα, συγκροτού(Λενα εξ ανδρών περί τους 
^ικακισχιλίους. 'Αλλ ' αφού οί σύ(Α[χαχοι εισελάσαντες εις Παρισίους 
έκήρυςαν εκπτωτον του θρόνου τον Βοναπάρτην καΐ εττίονώρθωσαν 
την βουρβωνικην δυναστείαν δια της συνθήκης της 11/23 'Απριλίου 
1814, περιωρίζοντο τα δρια της Γαλλίας ως ειχον προ του 1792 καΐ 
έποαένως αΐ 'Ιόνιοι νήσοι άποκλειό[Αεναι του Γαλλικού κράτους παρε- 
Ϊίίοντο εις την Μεγάλην Βρεττανίαν. 

Τη 24/5 Ιουνίου κατεβιβάσθη εκ τών φρουρίων της Κερκύρας η 
τρίχρους ση;χαια καΐ άντ' αύτης άνεστηλώθη ή του Βουρβώνων, ολί- 
γον δε (Αετα ταύτα φθάς εις Κέρκυραν ο στρατηγός του Λουδοβίκου 
ΙΗ' Boulois δπως παραλαβή το έδρευον σώ[Λα παρέδωκεν εις τον 
"Αγγλον στρατηγον Κάριπελ τη 12/24 'Ιουνίου τα φρούρια καΐ την 
τίόλιν Κερκύρας καΐ ούτως άπασαι αΐ Ιόνιοι νήσοι περιηλθον εις την 
*»τοχην της 'Αγγλίας. 
Τίλος πάντων (χετά πολλας συζητήσεις κατά την εν Βιέννη κα| 



Digitized by LjOOQIC 



204 ΝΟΜΙΣΜΑΤΑ ΚΑΙ ΜΕΤΑΛΛΙΑ , 

(Αετα ταύτα êv Παρισίοις σύνοδον υπεγράφη τη 24/5 Νοεμβρίου 1815 
ή (ΐ^ταζύ 'Αγγλίας, Ρωσίας, Αυστρίας καΐ Πρωσσίας συνθήχη ίι'τ,ς 
απεφασίσθη όριστιχώς η τύχη της Επτανήσου. Αΐ έπτα Ιόνιοι νήσοι 
ρ.ετά των παραρτη[Λάτων αυτών, οΙα περιελα|Λβάνοντο εν τη συνθηχτ) 
της 21 Μαρτίου 1800, απετέλεσαν το αύτόνο'χον Ίονικον κρχτος 
ύπο την α[Λεσον χαΐ άποχλειστικην προστασίαν της Μεγάλης Βρετ- 
τανίας. "Εκτοτε η 'Αγγλική σηριαία έκυμάτιζεν επΙ τών φρουρίων 
της Επτανήσου ρ.έχρι της 21 Μαίου 1864 δτε πληρου(ΐ.ένων προ- 
αιώνιων πόθων καταβιβαζθ(χένης εκείνης άνεπεταννύετο ή κυανόλευκος 
Ελληνικής χαιρετιζθ[Λένη ύπο τών αγγλικών τηλεβόλων καΐ σ»>νο- 
ίευθ[Αένη άπο τας εύχας και τα δάκρυα [Μας ελευθερωθείσης μοίρας 
του Ελληνισμού. 



Β'. 

ΝΟΜΙΣΜΑΤΑ ΚΑΙ ΜΕΤΑΛΛΙΑ 

ΚΟΠΕΝΤΑ ΚΑΤΑ ΤΗΝ ΔΙΑΡΚΕΙΑΝ ΤΗΣ ΠΡΟΣΩΡΙΝΗΣ 

TÛN ΙΟΝΙΩΝ ΝΗΣΩΝ ΠΑΡΑ ΤΩΝ ΑΓΓΛΩΝ ΚΑΤΟΧΗΣ 

*Ότε οΐ "Άγγλοι κατελαβον τας νήσους, ή Ζάκυνθος ειχεν άναδει- 
χθη ώς πρωτεύουσα, εκεϊ δε ήτο το γενικον στρατηγεΤον 'τών κατά 
τον Ίόνιον κόλπον αγγλικών δυνάμεων καΐ το ναυαρχεϊον. Έν Ζα- 
κύνθφ λοιπόν ειχον συσσωρευθη πολλά στρατεύματα ανερχόμενα κατά 
το 1813 εις 11,000, δια τας άνάγκας δε τοσούτου στρατού εκομί- 
ζοντο μεγάλα χρηματικά ποσά εις χρυσον και Ισπανικά τάλληρα. 
'Αλλ' βνψ ητο αφθονία χρυσών νομισμάτων και ταλλήρων, υπήρχε 
μεγίστη !λλειψις μικρών αργυρών νομισμάτων και δια ν * άλλαχθη Ιν 
είκοσάφραγκον ή τάλληρον έπήρχετο ζημία 10 και 12 τοϊς ^/^. Προς 
εύκολίαν λοιπόν τών συναλλαγών ό στρατηγός Κάμπελ εκομίσατο εκ 
Σικελίας τέταρτα τών Ισπανικών ταλλήρων, κέρματα αργυρά παν- 
τοίων άλλων κρατών καΐ προ πάντων του βασιλείου τών Δύο Σικέ- 
λιών. Εις τα νομίσματα δε ταύτα προς κανονισμον της άζίας έπε- 
«φραγίσθησαν πρόσημα φέροντα τους αριθμούς 60, 50 και 25, ση• 



Digitized by LjOOQIC 



ΝΟΜΙΣΜΑΤΑ ΚΑΙ ΜΕΤΑΛΛΙΑ 205 

(ΐΛίνοντας την άξίαν των παράγων προς ους άντεστοίχουν οΐ-^ηθέντες 
ifSiMif τΐ(Λ(ι>{Λένου τότε του ταλλήρου ΐζ γροσιών. Άλλ'έπειίή ή 
::ιραπο{η(πς του προσηριου του έχοντος απλώς τον άριθμ,ον ητο ευκο• 
λος, οΐ ίε χρυσοχόοι επεσφρχγιζον {Λε{ζονο1ς άριθ[Λθύς ίτΛ νο{Λΐσ(Λάτων 
ρΛχροτέρας άζ(ας, ό στρατηγός Κά[χ.πελ δπως προλάβη την γενθ(ΐ.ένην 
χατάχρησιν διέταξε vot χατασχευασθώσιν ωοειδείς σφραγίίες εν αίς 
εχαράχθη η κεφαλή του βασιλέως της 'Αγγλίας Γεωργίου Γ' δαφνο- 
στε-ρης, κάτωθι Χ' αύτης οΐ προς την έρισθεΐσαν άξίαν αντιστοιχούν- 
τες άριθ;Αθί. "Εφερε δε και εκ Σικελίας πιεστηριον δπερ εστηθη ?ν 
τινι οικία του Σ. Φορέστη πλησίον των αγίων Πάντων, δπου ση(4.ε• 
ρον είναι το ύποκατάστη(Λα της Ιονικής Τραπέζης, καΐ έκεΤ έσφραγί- 
ζοντο τα περί ων ό λόγος νο(χίσ[Λατα. 

Έκ των είρη[λένων νορ.ισ(Λάτων είναι το εν τοΤςπίναξιν ύπ'άριθ(Λον 
13 είκονιζόαενον εκ παράδων 60, τα υπ* άριθ[Λον 14, 15 και 16 έκ 
παράδων 50 και τα υπ' άριθ{ΛΟν 17 καΐ 18 έκ παράδων 25' εις ταύτα 
δε πάντα φαίνονται καΐ τα δι ' ων έσφραγίσθησαν κατά πρώτον αρχικά 
πρόση(ΐα τα φέροντα μόνον τους αριθμούς. Τα νομίσματα ταΰτα έκυ• 
κλοφόρουν εν Ζακύνθφ καΐ μέχρι του ίτους 1821 δτε δια του κοινο- 
βουλε'^τικου νόμου της 30/12 Μαίου κατηργηθησαν και άπηγορεύθη 
τ, κ^ϋχλοφορία αυτών. Άλλ* ενθυμούμαι δτι και μετά παρέλευσιν πολ- 
λών ετών έσώζοντό τίνα έζ αύτώγ άπερ άνελύοντο ύπο τών χρυσο- 
χόων δι* άργυρον. Άλλ* δτε μετά ταύτα ανεγνώρισα την Ιστορικην 
«υτών άξίαν και τα έπεζητουν είχον τελέως εκλείψει καΐ κατέστησαν 
τόσφ σπάνια ώστε εν διαστηματι τριάκοντα καΐ έπέκεινα ετών μόλις 
ηδυνηθην να συλλέξω τα εξ κομμάτια άτινα κέκτημαι εν τη σ»Αλογ^ 
(ΑΟυ. Εικάζω δ* δτι θα υπήρξε και πρόσημον της αξίας 30 παράδων, 
άλλα νόμισμα φέρον την άξίαν ταύτην δεν ϊτυχε να ΐδω ποτέ. 

Οι Ιθακήσιοι προσενεγκόντες τ(^ 1801 χρυσουν μετάλλιον χφ 
Ουσσακωφ δν άπεκάλεσαν κλέος αυτών δεν ηδύναντο να μη διατρα- 
νώσωσι την εαυτών εύγνωμοσυνην καΐ προς τον Όσβάλδ* διο προση• 
νίγχον και εις τούτον χρυσουν μετάλλιον προσαγορεύσαντες αΰτον 
ελευθερωτην της νήσου. Ίδου δε ή περιγραφή του εν λόγω μεταλλίου. 

19. Ο ΒΡΕΤΑΝΙΚΟΣ ΑΡΧΙΤΡΑΤΙΓΟΣ ΟΧΒΒΑΑΔ ΕΛΕΥ- 
ΘΕΡΟΤΗΣ ΤΗΣ ΝΥΣ8. Τρόπαιον εκ δύο τηλεβόλων, τριών 



Digitized by LjOOQIC 



206 ΝΟΜΙΣΜΑΤΑ ΚΑΙ ΜΕΤΑΛΛΙΑ 

λογχών, δύο σαλπίγγων και δύο ση(ΛΧΐων, έπ' αυτών δε προτθ[Λη του 
Όσβχλδ προς δεξιά κρατούντος τη δεξι^ ξίφος. Κάτωθι αωία\ 

Όπ. ΔΟΡΟΝ ΣΟΙ ΕΥΓΝΟΜΟΣΥΝΗΣ ΠΡΟΣφΕΡ8Ν ΟΙ 
ΙΘΑΚΙΣΥΟΙ. Ό Όδυσσεύ; επί τίνος βάσεως όρθιος προς αριστερά* 
φορεί θώρακα καΐ ξίφος, τη δε αριστερά κρατεί ασπίδα και λόγχτιν. 
Έπι της βάσεως, Ο ΟΔΥΣΣΕΥΣ, κάτωθι δ' αύτης δύο κλάδοι 
δάφνης. 

Έν τ% ε(χη συλλογή κέκτη(λαι Ικτυπόν τι εκ του πρωτοτύπου jjlo- 
λύβδινον. 

Κατεσκευάσθη και το (χετάλλιον τούτο ως το του Ούσσακώφ ύπο 
του αύτου Ίθακησίου χρυσοχόου εκ δύο τορευτών ελασρ,άτων, επειδή 
δε ώφειλε καΐ έπι τούτου να παρασταθη ό Όδυσσευς, η φαντασία 
του Τσανέτου 'Αρσένη δεν ηδύνατο να πλάση τελειοτέραν τινά εικόνα 
του ηρωος* επανέλαβε λοιπόν το πανοριοιότυπον εκείνης ην είχε τορεύ- 
σει έπι του [χεταλλίου του Ούσσακώφ. Εντεύθεν δε έπι ά(Λφοτέρων 
τών (Λεταλλίων τούτων ό[Λθΐάζει ό Όδυσσεύ ς τους "ΕΛΛητας η Λ/α- 
xêâoraç ους έν τη παιδική η[Λών ηλικία έσχεδιάζοριεν παίζοντες έπι 
του χάρτου. 'Αλλ* ας (χη έκπληττώ[λεθα δια την τοσαύτην άτεχνίαν 
του Τσανέτου 'Αρσένη, διότι έκτος του έν Κεφαλληνία Βούρβαχη, 
μετρίου δντος τεχνίτου, ούδ' έν Κέρκυρα ύττ^ρχον κατ'έκείνην την 
έποχην Ικανώτεροι τεχνϊται' ό δ'έκ Καλαρρυτών της 'Ηπείρου Γεώρ- 
γιος Διαμαντή Μπάφας, δστις διέπρεψε βραδύτερον ώς έξοχος καλ- 
λιτέχνης έν Ζακύνθφ, ητο τότε πολύ νέος και δεν ειχεν ετι άναδει- 

χΗ (1)• 

Κυριευθείσης της Κεφαλληνίας υπο τών "Αγγλων διοικητής αύτης 
διωρίσθη ό εις την άγγλικην ύτηορεσίαν διατελών Ελβετός ταγμα- 
τάρχης Κάρολος Δεβοσσετ, όστις πολλά και ωφέλιμα έργα έξετέλεσεν 

(1) Έν Κερχύρ? και ΖαχύνΟω άνεπτύ/θη χαι διεδόΟη ΐ) χρυσοχ^οΥχή τέχνη άφο5 (ΐετ» 
τί|ν Ιπανάστασιν του 1821 χατε^υγον εχ Καλαρρυτών της Ηπείρου εις Κέρχυραν ,αεν 
οΐ 5pi9toi τεχνίται Νιχόλαος Παππαγεωργιου μετά τών υίών αύτου 'Αποστόλη χαι 
Γεωργίου, ό Βασίλειος Παππαμοσ/ος χαι ό Κωνσταντίνος Κοττημάνης, εις ΖάχυνΟον 
δέ ό Γεώργιος Δια|Αάντη Μπάζας, ό 'Αθανάσιος Τσιμούρης, ό Χριστο'δουλος Βαρσά- 
[ΐης, ό 'Ιωάννης Μπλουτσος χαι άλλοι τινές, ων πολλά έργα τορευτιχης είναι άληΟη 
χαλλιτε/ντίματα χα'ι δύνανται νά παραβληθώσι προ? τα τών διασί(μων τεχνιτών της 
'Ιταλίας. 



Digitized by LjOOQIC 



ΝΟΜΙΣΜΑΤΑ ΚΑΙ BIETAAAU 207 

î»Ti τη 'sô'kti του 'Αργοστολίου καΐ τοίΐς εζοχαΐς χαΐ βτης κατίβχίύασί 
TTjy άζ»όλογον γέφυραν του Δραπάνου. Οΐ Κβφαλληνες λοιπόν Sv- 
ΐΛχψ τώ λόγφ βύγνωριονοΟντες προσηνβγχον αΰτίϊ^ το έζης χρυσοΟν 
{ατίλλιον. 

■20. ΚΑΡΟΛΛΙ ΦΙΛΙΠΤΤΩΙ 

ΔΕ ΒΟΣΣΕΤ 

ΑΡΙΣΤΩΙ ΗΓΕΜΟΝΙ 

ΚΑΙ 

ΚΟΣΜΗΤΟΡΙ 

ΤΗΣ ΝΗΣΟΥ ΤΑΥΤΙΣ 

Η ΒΟΥΛΗ 

ί ΚΕφΑΛΛΗΝΩΝ 

ΑΙΩΙΓ 

Ή έπιγραφν) ecûrv) (υρηται εντός στεφάνου éx δυο κλάδων έλαίας 
χαι ^ήιχος• 

'Oîc. Α 

CARLO FILIPPO 

DE BOSSET 

ΟΤτίΜΟ REGGITORE 

ED 

j ILLVSTRATORE 

Dl QVEST 'ISOLA 

! IL 

CORPO AMMINISTRATIVO 
CEFALENO 
MDCCCXIII 

rrnç Φτεφ χνου éx δύο χλοίδων δρυο; χαΐ έλα{«{. 
j Έν τζ tjtiÇ (τΛλογίϊ χέχτη|λκι τό {Αετάλλιον τοΰτο έξ ορειχάλκου, 
! Km δε τζ τε ypijAjtocTX καΐ οΐ στέφανοι χαλώς χατειργασμένοΓ 
Ι ά3Α' άγνοω ΰπο τίνος τεχνίτου έχαράχθη ή σφραγίς. 

Έ τοϋ ανωτέρου [λεταλλίου επιγραφή ελληνιστί τε χ«1 ίτΛλιστΙ 



Digitized by VjOOQ IC 



208 ΝΟΜΙΣΜΑΤΑ ΚΑΙ ΜΕΤΑΛΛΙΑ 

«ύρητοα ΧΕχαραγ(Λένη και έπΙ βράχου άνω της όΧοΟ Δραπάνου αντί- 
κρυ της πόλεως 'Αργοστολίου. 

Κατά το έτος 1811 πρθ(ΐηνεγκον καΐ οΐ Ζακύνθιοι τφ "Αγγλφ 
χντιστρατηγφ Στούαρτ χρυσοΰν (χετάλλιον, δπερ δεν ετυχέ ποτέ vît 
ΐδω. Κατχ τίνα δ;Λως ση[ΐείωσίν (Λου είχεν ως έπεται* 

21. ΑΡΕΤΗΣ ΕΡΓΟΝ Ο ΣΥΝΔΕΣΜΟΣ. "Αγ^ι'ελος ττροσ- 
ίρίρων κλάΧον έλαίας τη Άθηνά^. 

Όπ. ΙΩΑΝΝΗΙ 

στουαρτ κομητι 

ιπποτηι ανδριω 

αγγλων εν μεσογειω 

στραταρχηι ζακυνθου 

εαευθερωτηι προστατηι 

ευγνώμονες 

ζακυνθιοι 

ΑΩΙΑ 

Ή σφραγίς του [/«εταλλιου τούτου έχαράχθη υπό του νεαρού Ιτι 
£ντος την ήλικίαν Γεωργίου Δια[ΐάντη Μπάφα του εκ Καλαρρυτών 
της Ηπείρου. 

Και ταύτα (χεν είναι δσα ηδυνήθην να συλλέξω νο(Λίσ(Λατα και 
(ΐετάλλια κοπέντα κατά την Χιάρκειαν της Επτανήσου Πολιτείας 
και της προσωρινής επί των Ιονίων νήσων αγγλικής κατοχής. Επι- 
φυλάσσομαι Χ* εν άλλη πραγ(χατείφ να περιγράψω τα έπΙ αγγλικής 
προστασίας κοπέντα νθ[Λίσ(χ.ατα του 'Ιονικού Κράτους. 



Λ 



Digitized by LjOOQIC 



ΕΠΙΣΤΟΛΗ 
ΑΓΙΟΓ ΠΟΛΪΚΑΡΠΟΤ ΠΡΟΣ ΦΙΛΙΠΠΗΣΙΟΓΣ. 



Τον 'Ελληνιχου πρωτοτύπου της προς Φιλιππησίους Ιπιστολί[ς του «γ(ου Πολυχίίρ- 
COU ΈκΐΦίόιζοίΛ Σμ.ύρνης ίΧάγιστον μ((νον μέρος εξεδόθη χατα δια^($ρους Ιποχας, το? 
làtirzfyj μη δντος γνωττοδ, χα\ θεωρουμένου ώς εντελώς απολεσθέντος. Πρό τίνος 
όμως χρόνου άνα^ι^ρώντες ήμεΤς τα */ ειρόγραφα , τά τε Ιιά μεμβράνης χα\ τα Ιιά 
χάρτου τΐίς εν "Ανίρω Ίερας Μονιίς της Ζωο5ο'χου Πηγής, ττίς επονομαζόμενης 
« Αγίας», άνεύρομεν εν τινι τούτων δλην σχεδόν την έπιστολην ταύτην, πλην Λβχί- 
«του αυτής μέρους περί το τέλος, άπεσχισμένου δντος του τελευταίου φύλλου, ούτινος 
μιχρόν τι τεμάχιον ίν σχιίματι τριγώνου σώζεται, εφ' ου γέγραπται εντείΛεν μίν t 6εΤ 
« χαι ου 

β εξομολογΐ{σΐϊ »• 
ΙχεΤθεν ύ « ιε 

« ων ή 
« ό Κύριος τ^ίς δόξης. » 

Το χειρογραφον τούτο εινε γεγραμμένον επΙ χάρτου δια γραφιίς μη μαρτυρούσης εύ• 
μ«Οΐ[ χείρα• ειχάζομεν δέ οτι εγράρη δια χειρός τριών αντιγραφέων, διο'τι τριών ειδών 
γρβφί) φαίνεται εν αυτώ. ΚαΟα εν άρχη σημειουται, ήγοράσθη το 1656 Οπό τίνος Ιερο- 
μόναχου Νοεθαναιίλου 'Αθηναίου άντι 2 Va γροσίων. 

Ή σμιχροτης τών γραμμάτων, ij πυχνότης τών στοίχων χα\ το συντετμημένον τών 
λέξεων πολ>ν χο'πον χαΐ δυσχολίαν παρέχουσιν εις την άνάγνωσιν χαι άντιγραφτ(ν. Περι- 
έχει δΙ τούτο, πλην της έπιστολτίς του αγίου Πολυχάρπου, τον Όδηγόν του εν άγίοις 
χατρος ήμά»ν 'Αναστασίου του Σιναίτου χαι έπισχόπου θεουπόλεως 'Αντιοχείας, τοδ 
αγίου 'Αθανασίου τον Διάλογον εν τη χατα Νίχβιαν Συνόδω προς "Αρειον, χαΐ λογούς 
^βφο'ρων *Αβ6άδων. 

TfjV επκτΓολην ταύτην του αγίου Πολυχάρπου ώς σπουδαίαν χατα τους θεολόγους 
δια τ};ν Ϊστορίαν του χανόνος της Καιντίς Διαθι{χης άντιγράψαντες άχριβώς έχδίδομεν ώς 
Ι/ει μετά ολίγων παρατηρι{σεων, άφίνοντες τήν περαιτέρω χριτιχ^ν αυτίΐς έπεξεργα- 
σίβν εις δλλους• διότι ενταύθα στερούμεθα προς τοιαύτην μελέτην τών άναγχαίων βοη- 
ΙΗ;μάτων. Την διαίρεσιν του πρώτου μέρους εις παραγράφους όφείλομεν εις φίλον έν 
Άθι[νχις, δν παραχαλέσαμεν να παραβάλη το πρώτον μέρος τΐίς έπιστολίΐς προς το 
δεδημοσιευμένον έν τφ Ε' τόμω της Έλληνιχΐ[ς πατρολογίας του Migae, σ»λ. lOOb* 
Έν 'Avdpcj> τ? 14 Απριλίου του 1883. 

Ο ΣΤΑΓΡϋΓΠΟΛΒΰΣ 

Κωνστάντιος πληζιωτης. 



Digitized by LjOOQIC 



210 ΕΠΙΣΤΟΛΗ ΑΓΙΟν ΠΟΛΥΚΑΡΠΟΓ 

XotS αγ£αο Παλοκάρποο Έηςβκ6παο .Χμ.ύρνΐί]ς καιΐ 

Πολύκαρπος καΐ οΐ συν αύτώ πρεσβύτεροι τη εκκλησία του θεού 
Tfi παροικούσ•/ΐ Φίλιπποι; έλεος ύ{Λϊν και ειρήνη παρά θεού Παντο- 
Λοάτορος καΐ Κυρίου Ίησου Χρίστου του Σωτηρος ή[ΐών πληθυνθείτΐ• 

Συνεχάρην ύ(χϊν ρ,εγάλως εν Κυρίφ ή(χών Ίησου Χριστώ δεξα[ΐ.έ- 
νοις τα [ΐΐ[χή|Αατα της αληθούς άγάτηος καΐ προπέριψασιν, ώζ έπέβαλ- 
λιν ύ(χϊν, τους ένειλη[Χ[Λένους τοις άγιοπρεπέσι Χεσ[Α0ϊς, άτινά έστι 
διαδήματα τών αληθώς ύπο θεού και του Κυρίου ή[Λών έκλελεγ[ΐ.έ- 
νων καΐ δτι ή βεβαία της πίστεως ύ(Λών (5ίζα, εξ αρχαίων καταγ- 
γελλθ[Αε'νη χρόνων, ρι.έχρι νυν δια[Αένει και καρποφορεί εις τον Κύριον 
ή(Αών Ίησουν Χριστον, ος ύπέ[ΐεινεν ύπερ τών ά[Ααρτιών ή[ΐών εως 
θανάτου καταντησαι, ον ήγειρεν ό θεός λύσας τας ώδϊνας του &ϋου, 
Et; δν ουκ είδότες (1) πιστεύετε (2) χαρ? άνεκλαλήτω και δεδοζα- 
σμένη, εις ην πολλοί έπιθυ[/.ουσιν εισελθεϊν, είδότες, δτι χάριτί εστε 
σεσωσ[ΐένοι ουκ εξ έργων, άλλα θελή(χ.ατι θεού δια Ίησου Χρίστου. 

Διο άναζωσά(Λενοι τας όσφύας δουλεύσατε τω θεώ εν φόβω και 
άληθεία, άπολιπόντες την κενήν (λαταιολογίαν και την τών πολλών 
πλάνην, πιστεύσαντες εις τον εγείραντα τον Κύριον ή[Αών Ίησουν 
Χριστον εκ νεκρών και δόντα αύτψ δόξαν και θρόνον εκ δεξιών αύτου* 
φ ύπετάγη τα πάντα επουράνια και επίγεια* ω πάσα ττνοή λατρεύ- 
σει* δ ς έρχεται κριτής ζώντων και νεκρών ου το αίρ,α έκζητήσει ό 
θεός άπο τών άπειθούντων αύτφ• ό δε έγείρας αύτον εκ νεκρών καΐ 
ήαας έγερεϊ, εαν ποιώ[Λεν αύτου το θέληρια, και πορευώ[Λεθα εν ταις 
εντολαϊς αύτου, και άγαπώ[ΐεν, α ήγάττησεν, άπεχόμενοι πάσης αδι- 
κίας, πλεονεξίας, φιλαργυρίας, καταλαλιας, ψευδθ(Λαρτυρίας, (ΐ,ή απο- 
δίδοντες κακόν άντι κάκου, ή λοιδορίαν άντι λοιδορίας, ή γρόνθον 
άντι γρόνθου, ή κατάραν άντι κατάρας, [ΐνη(χονεύοντες και ων (3) 
Είπεν ό Κύριος διδάσκων « ρ,ή κρίνετε, ίνα [χή κριθήτε » * flc άφίετε, 
και άφεθήσεται ύ[Λϊνχ>• «ελεείτε, ίνα έλεηθήτε* ω [Λετρω (Αετρεϊτε, 

(Ι) Τό κεί[χενον εν τη Πατρολ. Migiie Ιχει «ιδοντες». 

(2) Πατρολ. Μ. « πιστεύοντες δέ άγαλλιασθε ». 

(3) Το /ειρογ. ί'/ζι α δέ δν », 



Digitized by LjOOQIC 



ΠΡΟΣ ΦΙΛΙΠΠΗΣΙΟΤΣ 



211 



ΐ{Λ€τρτ,θίι<ιεται ύ|ΐΙν, καΐ δτι [ΐακάριοι οΐ πτωχοί καΐ οΐ διωχό(ΐΕνοι 

διχαιοσύνης, δτι αυτών εστίν ή βασιλεία του θεοΰ». 

:Οτα, αδελφοί, ουκ ψαυτφ έπιτρέψας γράφω ύ(χϊν περί της δι- 

^οσύντ,ς, άλλ* ε'πει ύ[χεϊς προεκαλέσασθε' (Λε (1)* ούτε γαρ εγώ, ούτε 

^.ος ουιοιος έ(Λ0ΐ δύναται κατακολουθησαι τη σοφία του [Λακαρίου 

ένίόζου Παύλου, δς, γενό{Λενος εν ύ{ΐΤν κατά Ιτρόσωπον τών τότε 

IpcOTÎCDv, έδίδαζεν ακριβώς καΐ βεβαίως τον περί αληθείας λόγον, 

χαι ίτζώ^ ύ{χϊν εγραψεν επιστολην (2), εις ην έαν έγκύπτητε, δυ- 

:<7εσθε οΐκοδθ(χ.εΤσθαι εις την δοθεϊσαν ύ(χΤν πιστιν, ήτις εστί [Λητηρ 

r -Γων Ύ)αων, επακολουθούσης της ελπίδος, προαγούσης της αγάπης 

εις θεον καΐ Χριστον και εις τον πλησίον έαν γάρ τις τούτων 

>ς Ύι, πεπληρωκεν εντολην δικαιοσύνης* 6 γαρ έχων άγάπην (Αα• 

ϊάν ίστι πάσης άίχαρτίας. 

Άρχ^τ, δε πάντων χαλεπών φιλαργυρία* είδότες ουν, δτι ούδεν 

ΐίέγχααεν εις τον κδσ;Λθν, αλλ' ούδε εξενεγκεϊν τι δυνά(Λεθα (3) 

Οασώριεθα τοϊς δπλοις της δικαιοσύνης καΐ διδαξώ(χ.εθα (5) εαυτούς 

ί^τον πορεύεσθαι εν τη εντολή του Κυρίου, έπειτα καΐ τας γυναϊ- 

ΰαο>ν εν τη δοθείση αύταϊς πίστει και άγάττη καΐ άγνείί;: , στερ- 

τς τους εαυτών άνδρας εν πάση άληθείίίε, καΐ άγαπώσας πάντας 

)υ εν πάση εγκρατείί^ε* και τα τέκνα παιδεύειν την παιδείαν του 

ί€θ!> του θεού, τας χήρας σωφρονούσας περί την του Κυρίου πίστιν, 

?^γ^ανούσας αδιαλείπτως περί πάντων, [Λακραν ούσας πάσης δια- 

Ε>λης, καταλαλιας, ψευδοριαρτυρίας, φιλαργ^^ρίας καΐ παντός κάκου, 

ςούσας, δτι είσι θυσιαστηριον θεού καΐ φ (5) πάντα {Λω(Λοσκο• 

rxi, καΐ λέληθεν αύτον ούδεν, ούτε λογισ(Λών, ούτε εννοιών, ούτε 

τών κρυπτών της καρδίας. 

Ειδότες ουν δτι ((θεός ού {Λυκτηρίζεται», όφείλοαεν άζίως της 
Ιίντολτίς αύτου και δόξης περιπατεϊν* όριοίως διάκονοι ά(χε(Λπτοι κατε• 



yj^sTc 



(Ι) Τό γειρόγ. !/,« « προειηιλβχίσβσθ^ με ». 

φ Τό Xtipoy, «χ« «^γρ»ψεν έπιστολάς ciç ας». Όρθ(ίτ£ρον «επιστολών, διότι (χίβν 
|.l)p«^t ΓΪΛίλος τζρος Φιλιππισίους. 

(3) To/tipoy- ε/ ει «νω τοδ δϋνά|ΑεΟβ «l/Ofi£v», τοιβύτην δέ γρβφην φ^ρ^ι x«^ τό 
\h ^ Πχτρ. Migne /ωρ^ον. 

f4| Πβτρ. Μ. διδάίωμεν. 
(5) Tôy«fxnr• ^Χ" 'x«to». 



Digitized by LjOOQIC 



212 ΕΠΙΣΤΟΛΗ ΑΓΙΟΓ ΠΟΛΤΚΑΡΠΟν 

νώτΓίον αύτου της δικαιοσύνης ως θεου(1), Χρίστου λχχονοι και ουχ 
ανθρώπων, (Λη διάβολοι, (Λη δίγλωσσοι (2), άφιλάργυροι, εγκρατείς 
77ίρί πάντα, ευσπλαγχνοι, έ7Γΐ(χελεϊς, 7:ορευό[χενοι κατά την άληθειαν 
του Κυρίου, δς εγένετο διάκονος πάντων, ω έαν εύαρεστησωρ,εν εν τώ 
νυν αίώνι, άποληψό|Λεθα καΐ τον (χ,έλλοντα, καθώς ύπέσχετο η(ΛΪν 
ίγεΤραι ή(Λας εκ νεκρών, και δτι έαν πολιτευσώρ,εθα άξίως αύτου καΐ 
ΐ7υ(Λ.βασιλεύσο[χεν (3) αύτ<^ , ειγε πιστεύθ(Αεν• ό[Λθίως και νεώτεροι 
ά[Λε{Λπτοι εν πασι, προ παντός προνοουντες άγνείας καΐ χαλιναγω- 
γουντες εαυτούς άπο παντός κάκου* καλόν γαρ το άνακόπτεσθαι άπο 
των έπιθυ{Αΐών εν τφ κόσριω, δτι πάσα επιθυ(χία κατά του ττνε'ψατος 
στρατεύεται' και α ούτε πόρνοι, ούτε [Λαλακοί, ούτε άρσενοκοΐται βα- 
σιλείαν θεού κληρονο'Λησουσιν », ούτε οΐ ποιουντες τα άτοπα* διο 
$έον άπέχεσθαι άπο πάντων τούτων, ύποτασσο[χένους τοϊς πρεσβυτέ- 
ροις και διακόνοις, ώς θεώ καΐ Χριστώ. Τας παρθένους εν ά(Λώ(Λ(}) 
και άγνη συνειδησει περιπατεΐν. 

ΚαΙ οΐ πρεσβύτεροι δε εύσπλαγχνοι εις πάντας, ελεή(χονες, επι- 
στρέφοντες τα άποπεπλανη[Λένα, έπισκεπτό[Αενοι πάντας (4) τους ασθε- 
νείς, [Λη ά(Λελουντες χήρας, η ορφανού, η πένητος, άλλα προνοουντες 
άει του κάλου ενώπιον θεού καΐ ανθρώπων, άπεχόμενοι πάσης όργης, 
προσωποληψίας, κρίσεως αδίκου, [Λακραν δντες πάσης φιλαργυρίας, (Λη 
ταχέως πιστεύοντες κατά τίνος, [χη άπότθ[Λθΐ εν κρίσει, ειδότες, δτι 
πάντες οφείλεται έσ|Αεν ά[Λαρτίας.Εί ουν δεό[Λεθα του Κυρίου,ϊνα η(λΐν 
άφη, όφείλθ(χενκαιη;Λεϊςάφιέναι• απέναντι γαρ (5) τών του Κυρίου και 
βεου έσ(/.εν όφθαλ[ΐών και πάντες δεϊπαραστηναι τώ βή[Λατι του Χρί- 
στου και εκαστον ύπερ έαυτοΰ λόγον δούναι' ούτως ουν δουλεύσω(χ.εν 
αύτψ (Αετα φόβου και πάσης εύλαβείας, καθώς αυτός ένετείλατο και οΐ 
ιύα-^'γελισάΐΛενοι ύ(Λας (6) 'Απόστολοι και οΐ Προφηται οΐ προκηρύ- 
ξαντες την ελευσιν του Κυρίου η(Λών' ζηλωταΐ περί το καλόν, άπε• 
χό[Αενοι σκανδάλων και τών ψευδαδέλφων και τών υποκρίσει φερόν- 



(1) Πβτρ. Μ. « Θεοϋ χαι Χρίστο;» ». 

(2) Πατρ. Μ. 8/λογοι. 

(3) Χειρογ. α συμβασιλεύσωμεν ». 

(4) Χειρογ. σ πάντας ασθενείς», 
(δ) Χειρογ. « γαρ του Κυρίου » . 
(6) Πατρ. Μ. aîjfjiîv». 



'^ Digitized by Google 



ΠΡΟΣ ΦΙΛΙΠΠΗΣΙΟΥΣ 



S13 



ΤΑΛυ 



το ονορ,χ του Κυρίου, οίτινες άττοτυλανώσι κενούς ανθρώπους. 
«ΠοΕ^ γά-ρ, δς άν ό|Λθλογγί Ίησουν Χριστον ίν σαρχι έληλυ&έναι 
ToG θεού εστί» (i) καΐ δς άν (Λη έ[Λθλογη το ρ,αρτύριον του σταυ- 
ûO, £Χ του Διαβόλου εστί* και δς αν μεθοΧεύτ) τα λόγια του Κυρίου 
>ς τα ς ίΧίας έ7Γΐθυ|Λίας, και λέγη (2) (χ-ήτε άνά^ττασιν, [λητε κρί- 
#, (3) ούτος πρωτότοκος εστί του Σατανά• διο άπολιπόντες την 
Γοιόττοτα των πολλών και τας ψευΧοδιΧασκαλίας επί τον εξ άρχης 
Ιν χχραΧοθέντα λόγον έπιστρέψωαεν, νηφοντες προς τας εύχας καΐ 
ιρτερουντες νηστείαις, δεησεσιν, αίτού{Αενοι τον παντεπόπτην 
τον (χη εισενεγκεϊν η[ΐας εις πειρασμον, καθώς ειπεν ό Κύριος* 
LTO {iiv ττνευξλα πρόθυ{Λθν, ή δε σαρξ ασθενής». 

*Αίςαλειπτως ούν προσκαρτερώ(Αεν τνί έλπίδι ήριών και τ<;^ άρρα• 
ττίς δικαιοσύνης η|Λών, δς έστι Χρίστος Ίησους, δς άνηνεγκεν 
iv τχς ά(χ.αρτίας τΐ^ ιδίφ σώ{Αατι επΙ το ξύλον, « δς άρ,αρτίαν ουκ 
Λτ,σεν, ουδέ ευρέθη δόλος εν τώ στό{Λατι αύτου », άλλα δι* η}Λ.δΙς, 
ζησω[Λ£ν εν αύτφ, πάντα ύπέ[Λεινε. Μιρ,ηταΙ ουν γενώ(Λεθα της 
οντίς αύτου* και εάν πάσχω[Λεν δια το δνο[Λα αύτο3, δοξάζω[Λεν 
ΓΟν• τούτον γαρ tîjjlïv τον ύπογρα(Λ(Λον εθηκε δι' εαυτού καΐ η{ΛεΪς 

έπιστεύσα{Αεν . 

Παρακαλώ ούν πάντας ύ[Λας πειθαρχδϊν τφ λόγφ της δικαιοσύνης 

άσχ£ΐν πασαν ύπομονην, ην καΐ ειδετε κατ' όφθαλ[Λθύς ου (χόνον 

τοΙς ρΛκαρίοις Ίγνατίφ και Ζωσί(χ.φ και Ρούφω, άλλα ν.αΙ εν άλ• 

τοις εξ η(Λών και αύτω Παύλφ καΐ τοϊς λοιποίς Άποστόλοις, 

εισρ,ένους, ότι ούτοι πάντες ουκ εις κενόν εδρα{Λθν, άλλ' εν πίστει 

διχαιοσύνη,καΐ δτι εις τον όφειλό;Αενον αύτοϊς τόπον είσΐ παρά τή^ 

(4), ω και συνέπαθον ού γαρ τον νυν ηγάτηησαν αιώνα, άλλα 

ιτπέρ ημών άττοθανόντα και δι' η(χδς ύπο του θβου άναστάντα (5). 



Τον λαον τον καινον έτοψάζων επιδείξει επΙ της γης ων, δτι την 
[«•άατασιν αύτος ποιησας, κρίνει* πέρας γέ τοι, διδάσκων τον'Ισραηλ, 

(!) Πβτρ. Μ. •Άvr^;^pt<ίτoς έστι». 
Ρ) Το β χβΐ λ^γΐ3 » \ύτιζι εκ τοΟ /εφογράφο^. 
(3) Πβτρ. Μ. ρίτε κρ.^βιν είναι. 

(4^ TÔ /c:p<^• βνω του θεω Ι/ει Κυρ(ω* ούτω §1 χα\ εν Πατρ. Μ. 
(5) ΠβΓτρ. Μ. βνβσταθέντ». Μίχρι ttJç λέξεως ταύτης βΤνβ εχδβδθ|χ^νη χαι γνωτ^) ή 
ΙαττολΙ; το5 Πολ^κάριτο;!. 



Digitized by LjOOQIC 



214 ΕΠΙΣΤΟΛΗ ΑΓΙΟΤ ΠΟΛΥΚΑΡΠΟΓ 

καΐ τηλικαυτα τέρατα καΐ <πΐ(Λεϊα ποιών, ίκηρυξε και ύττερηγχΓτ,οδν 
αυτόν δτε δε τους ιδίους 'Αποστόλους, τους {/.έλλοντας κηρύσσων το 
Εύαγγέλιον αύτου, εζελέζατο, δντας ύπερ πασαν ά;ι.αρτΐαν χνο|χω- 
τέρους, ϊνα δείξτ), δτι «ουκ ήλθε καλέσαι δικαίους, άλλα άααρτ(!>- 
λους εις [χετάνοιαν » , τότε έφανέρωσεν έαυτον Υίον θεού είναι• a 
γαρ (χη ηλθεν εν σαρκΐ, πώς αν έσώθη^Λεν οΐ άνθρωποι ; βλέτ^ντες 
αύτον τον (1) μιέλλοντα (Λη είναι -ίίλιον, έργον χειρών αύτου υζίο^ 
χοντα, βλέποντες ουκ ΐ(ΐχύουσιν εις τας ακτίνας αύτου άντοφθχλρ, 
σαι. Ούκοΰν 6 Τίος του θεού εις τούτο ηλθεν εν σαρκί, ίνα το xikiiw^ 
τών άμιαρτιών κεφαλαιώσγ) τοις διώζασιν εν θανάτω τους προφητα 
αύτου• ούκουν εις τΟυτο ύπέ{Λεινε• λέγει γαρ ό θεός την πηγην tîç 
σαρκός αύτου, οτι έζ αυτών όταν πατάξω τον ποΐ[χένα, τότε σχορ- 
πισθησεται τα πρόβατα της ποί|Λνης• αύτος •ί)θέλησεν ούτω πι9ιίν• 
Ιδεί γαρ, ίνα έπΙ ξύλου πάθ// λέγει γαρ ό προφητεύων έπ'αυτώ* 
φεϊσαί (ΛΟυ της ψυχής άπο ρο(Λφαίας, καθήλωσόν [χου τας σάρκα;, ότι 
πονηρευο(Λένων συναγωγαι έπανέστησχν (λοι* καΐ πάλιν λέγει* «ίίον 
τέθεικά (Λου τον νώτον εις (χάστιγας, και τας σιαγόνας εις ρΐΐΛ• 
σ[λατα, το δε πρόσωπον [χου εθηκα ως στερεαν πέτραν». *Ότε out 
έποίησεν έντολην, τ£ λέγει ; τίς ό κρινό[χενός αοι, η τις ό δικαζόjitί- 
νός (ΛΟί; άντιστητω (λοι* ε•^γισάτω τφ παιδί Κυρίου* ούαί ύ|λίν, ότι 
πάντες ύ(Λεϊς παλαιωθ/)σεσθε ως 1;χάτιον καΐ σης καταφάγεται ύαΐ; 
Και πάλιν λέγει ό προφήτης* έπεί ως λίθος ισχυρός ετέθη εις συντρι- 
βήν, α ιδού ε(χβάλλω εις τα θε(Λέλια Σιών λιθον πολυτελή, έκλεχτον, 
άκρογωνιαΤον , εντΐ(Λθν»* είτα τί λέγει ; καΐ δς ελπίσει έπ' αύτον, ^ί• 
σεται εις τον αιώνα. Έπί λίθον ούν ηΐ^ών ή έλπίς ; [x*o γένοιτο* αλλ \ 
έπεΙ εν ίσχύι εθηκε την σάρκα αύτου ό Κύριος* λέγει γαρ, κχΐ Ih^d 
(χε ως στερεαν πέτραν λέγει πάλιν ό προφήτης* «λίθον, δν ά:;ιοο- 
κίαασαν οΐ οίκοδθ[χοΰντες, ούτος έγενήθη εις κεφαλ•ΐΐν γωνίας». ΚαΙ 
πά}.ιν λέγει* αύτη έστιν ή ή|χέρα ή [χεγάλη και θαυ[χαστη, ην ir^t* 
σεν ό Κύριος. 

*Απλούστερον ύ;χΤν γράφω, ίνα συνιητε* εγώ περίψη(χα της χγχ• 
πης ύ(Χών. Τί ούν λέγει πάλιν ό .ττροφήτης; περιέσχε [χε σ•>νχγωγη. 
πονηρευθ|χένων έκύκλωσάν |χε ώσεί (χέλισσαι κηρίον, καΐ έπι τον 1[αχ• 
τισ(χόν [χου Ιβαλον κληρον εν σαρκίούν αύτου [χέλλοντος φανερονβ9«ι 

(Ι) Χίΐρόγ. «αυτόν τον δτι μέλλοντα». 



Digitized by LjOOQIC 



ΠΡΟΣ ΦΙΛΙΠΠΗΣΙΟΤΣ 215 

; xfltl T:i<ijtvi, -ττρο&φανερουτο το πάθος. Λέγει γαρ ό προφήτης έπΙ τον 

Ι Ίσρατι'Κ oual ττΐ ψυχγ) αυτών, δτι βεβούλευνται βουλήν τυονηραν 

χ*6' έαυτων, είπόντες δή<7ω[Λεν τον δίκαιον οτι δύσχρηστος ή[ΛΪν ές•ι. 

Λέγει Si χαΐ Μωσης αύτοΤς' ιδού τχδε λέγει Κύριος ό Θεός' είσέλ- 

ΐίετε είς ty)v γην την άγαθήν, ην ώ(Λθσε Κύριος τφ Άβραά(Λ και 

Iotlxx χαΐ Ίοίκώβ χαι κατακληρονθ|Λήσατε αύτην, γην ρέουσα γάλα 

ufld ριελι- Τι λέγει ή γνώσις ; (Λαθετε, ελπίσατε έπι τον εν σαρχι [χέλ- 

Βοντα φανερουσθαι ύ(ΛΪν Ίησοΰν άνθρωπος γη έστι πάσχουσα* άπο 

«ροσώπο^ γαρ της γης ή πλάσις του Άδά|Λ έγένετο* τί ούν λέγει ; 

γην την άγαθήν την ρέουσαν γάλα και (Λέλι* εύλογητος ό Κύριος 

jÎjpfiW^ Ô σοφίαν και νουν θέ^χενος εν ή;Λΐν των κρύφιων αύτου' λέγει 

ηρ^ 6 -προφήτης* παραβολήν τίς νοήσει ; εΐ[Λή σοφός καΐ επιστήμων 

jioti αγαπών τον Κύριον αύτου ; έπεί άνεκαίνισεν ή[Αάς εν τη άφέσει 

χρ^ρτιών, έποίησεν ή[Λάς άλλον τύπον, ως παιδίον εχειν ψυχήν, 

ijbc i^ χαι άναπλασσό(Λενος αύτος ή(/.άς• λέγει γαρ ή Γραφή περί 

IV, ώς λέγει τώ υΐώ* ποιήσωξχεν κατ* εικόνα και καθ' ό(Λθίωσιν 

τον άνθρωπον καΐ άρχέτωσαν τών θηρίων της γης, και τών 

[-«καινών του ουρανού, καΐ τών ιχθύων της θαλάσσης* και είπε Κύριος, 

flUw το καλόν πλάσ(χα άνθρωπον, αύζάνεσθε και πληθύνεσθε και πλη- 

fmoart την γην. Ταύτα προς τον Τίον και προς το Πνεΰ(χα το άγιον. 

ΙΙάλιν ÇOI επιδείξω, πώς προς ήμας δευτέραν πλάσιν έπ' εσχάτων 

• hcabn^iy λέγει Κύριος* ιδού ποιήσω τα Ισχατα ώς τα πρώτα• είς 

Ιδτο ούν έκήρυξεν ό προφήτης* εισέλθετε εις την γην ρέουσαν γάλα 

•■«1 piXi καΐ κατοικυριεύσατε αύτης* ϊδε ούν, ή[χεϊς άναπεπλάσ|λεθα, 

ά>ς 'ΐτάλιν εν έτέρφ προφήτη λέγει* ιδού λέγει Κύριος, έξελώ τού- 

, τουτέστιν ων προέβλεπε το 7Γ/ευ[χα Κυρίου, τας λιθίνας καρδίας 

^9νΙ βχλ.ώ σαρκίνας αύτοΐς, οτι ε{/.ελλεν εν σαρκι φανερούσθαι καΐ εν 

χατοικείν* ναός γαρ άγιος, αδελφοί [Αου, τω Κυρίφ το κατοικη- 

τ,αων της καρδίας* λέγει γαρ πάλιν Κύριος και εν τίνι όφθή- 

jVQfuci T<j) Κυρίφ τω Qei^ (Λου καΐ δοξασθήσθ|λαι ; λέγει, έζθ|Αθλογή- 

ι σοι εν εκκλησία εν μέσφ αδελφών (Αου και ψαλώ άνα|Λέσον εκ- 

JClaQCtxc άγιων* ούκουν ήριεϊς εσριεν, ους εισήγαγεν είς την γην την 

' Jbni&nv• Τι ούν το γάλα και (χέλι ; δτι πρώτον το παιδίον (χέλιτι, 

éktL γάλακτι ζωοποιεϊται* ούτω και ήμεϊς, ττ} πίστι της επαγγελίας 

Wfi τω λόγω ζα>οποιού(χενοι, ζήσο[Αεν κατακυριεύοντες της γης* -^tpo• 



Digitized by LjOOQIC 



216 ΕΠΙΣΤΟΛΗ ΑΓΙΟΤ ΠΟΛΤΚΑΡΠΟΥ 

είρηχ€ δε επχνω, δτι αύζανέσθωσαν και άρχέτωσαν των ιχθύων* τι 
ούν ο Χυνά[Αενος νυν άρχειν θηρίων, η ιχθύων, η πετεινών του ουρα- 
νού ; αίσθάνεσθαι γαρ όφείλθ(Λεν, δτι το άρχειν εξουσία εστίν ίνα τις 
ττατάζας κυριεύστι* ει ούν ού γίνεται τούτο νυν, άρα η(χΧν εΙρτ,ΧΕ ; 
ττότε ; δταν καΐ αύτοι τελειωθώ^λεν, κληρονό[χοι της διαθηχης Κυρίου 
γενέσθαι. 

Ούκοΰν νοεΤτε, τέκνα εύφροφ^νης, δτι πάντα ο κάλος Κύριος προ- 
εφανέρωσεν η[ΛΤν, ίνα γνώ|χεν, φ κατά πχντα εύχαριστουντες όφείλο- 
(Λεν αινεϊν ει ούν ό Υίος του θεού, ών Κύριος, και (χέλλων κρίνειν 
ζώντας καΐ νεκρούς ΐπαθεν, ίνα ή πληγή αύτου ζωοποιηση η;^*ς' 
πιστεύο;Αεν, δτι δ υΙος του θεού ουκ ηδύνατο παθεϊν , εί(λη Χι'ήρΙς, 
άλλα καΐ σταυρωθείς έποτίζετο δζει καΐ χολή. 'Ακούσατε, πώς περί 
τούτου πεφανέρωκαν οΐ Ιερείς του λάου, γεγρα;Λ[Λένης εντολής αύτου' 
δς αν (Λη νηστεύση την νηστείαν, θανάτφ έζολοθρευθησεται, ενετεί- 
λατο Κύριος* επεί και αύτος ύπερ τών η{Αετέρων ά|Λαρτιών ε(χελλε 
σκεύος του πνεύ[Λατος προσφέρειν θυσίαν, ϊνα καΐ ό τ^ίπος ό γενό^ιενος 
ίπΐ Ίσαχκ του προσενεχθέντος έπΙ το θυσιαστηριον τελεσθτι. 

Τί ούν λέγει εν τφ προφήτη ; καΐ φαγέτωσαν εκ του τράγου του 
προσφερθ|λένου τη νηστεία υπέρ πασών τών ά[χαρτιών• προσέχετε 
ακριβώς* και φαγέτωσαν οι ΙερεΤς (Λονοι πάντες τον έτερον άπλυτον 
(Λετα δξους• προς τί ; επειδή έ|Λε ειΧον υπέρ αμαρτιών (λέλλοντα του 
λάου του καινού προσφέρειν τήν σάρκα [χου, (χέλλετε ποτίζειν χολήν 
[χετα δζους* φάγετε ύ(χεϊς μόνοι, του λάου νηστεύοντος καΐ κοπτο- 
(χένου έπι σάκκω καΐ σποδφ* ίνα δείζη, δτι δεϊ αύτδν παθείν υπέρ αυ- 
τών* πώς ούν ένετείλατο ; προσέχετε* λάβετε δύο τράγους καλούς καΐ 
δ(ΧθΙους και προσενέγκατε, καΐ λαβέτω δ Ιερεύς τον ένα εις ολοκαύ- 
τωμα* τον δε ένα τί ποιήσουσιν ; έπικατάρατος, φησίν, ό εΙς. Προσέ- 
χετε, πώς ο τύπος του Ίησου φανερουται• και έμπτύσατε πάντες καΐ 
κατακεντήσατε και περιθητε το εριον το κόκκινον περί τήν κεφαλήν 
αύτου, και ούτως εις ?ρημον βληθήτω* καΐ δταν γένηται ούτως, άγει 
6 βαστάζων τον τράγον εις τήν ερημον, και αφαιρεί το εριον και έτη- 
τίθησιν έπι φρύγανον, το λεγόμενον ραχιλ, ού και τους βλαστούς είώ- 
θαμεν τρώγειν εν τη χώρα εύρίσκοντες* ούτω μόνης της ραχους οΐ 
καρποί γλυκεΤς είσι. Τί ούν και τούτο ; προσέχετε' τον μεν ενά Μ 
το θυσιαστηριον, τον δέ ενα επικατάρατον έστεφ«:νωμένον• επειδή 



Digitized by LjOOQIC 



îtPOS ΦΐΑίΠΠΗΣίΟΥΣ! 



217 



Lj^Qvrai otuTov τότε, Tîi rpiepqc τον ποδηρη Ιχοντα τον κόκχινον περί 
«ίρχα. χαΐ βρουσιν, ουχ ούτος εστίν, δν ποτεηριείςέσταυρώσαριεν, 
jdcvT^^avTCÇ καΐ χαταχεντησαντες χαΐ ε(χπα{ξαντες ; αληθώς ούτος 
χάτ£ "λέγων έαυτον Τΐον θεού είναι* πώς γαρ ό;Λθ{ως εις τουτο> 
ί^ς χους τράγους καλούς xocl Ισους ; ϊνα, δταν ίδωσιν αύτον τότε 
pfx^vov, εχπλαγησονται έπι τ§ ό[Αθΐότητι του τράγου' ούχοΟν tôt 
Tuieov τΌυ (χελλοντος πάσχειν Ίησου* τί δε ; δτν το ίριον εις (u- 
x«i>v άχανθων τιθέασι, τύπος έστΙ του Ίησου τΐΐ Έχχλησία; χε{- 
αταυρος, δν έαν βέλη το εριον αραι το χόχχινον, δεΤ αύτον 
'svotdtlv, λα το είναι φανεραν την αχανθαν, χαι βλιβέντα χυρι• 
ούτω, φησίν, οΐ θέλοντές (Αε ίδεΤν χαΐ άψασΒαί (ΑΟυ της βασι- 
ly ô^etXou^i θλιβεντες χαΐ παθόντες λο^βεΤν ριε. Τίνα δε δοχεΧτε 
elvou ; δτ* εντέλλεται τφ Ίσραηλ προσφέρει δά|Μΐλιν τους 
ις, έν οίς άριαρτίαι τέλειοα, χαί σφάζαντας χαταχαίειν, χαΐ αΐ- 
τό-Γ€ TÎjv σποδον παιδία, χαΐ βάλλειν εις άγρο χαι περιτιθέναι 
ΙψίΛΤΦ το χόχχινον επΙ ζύλου^' Ιδε πάλιν ό του σταυρού το εριον το 
#αν χαΐ τον ύσσωπον, χαΐ ούτω ραντίζειν τα παιδία χαθ* ενα 
Ibotov, ίνα άγ^ίζωνται άπο τών ά(Λαρτιών (1). Νοείτε, πώς άπλό- 
Χέγει ύ{ΐ.Τν ; ό μιόσχος ούτος έστιν ό Ίησους, οΐ προσφεροντες 
ά[)ίαρτ6>λοί, οΐ προσενεγχόντες αύτον έπΙ σφαγην* είτα ούχέτι 
Ιρες, ούχέτι ά(Ααρτωλών η δόξα* οΐ δε ραντίζοντες παϊδες εύαγ- 
^ό(««νοι η(ΐϊν την άφεσιν τών ά[ΐ.αρτιών χαι τον άγ^ισ{Λον της 
ϊί&ς' οίς ΐδωχε του Ευαγγελίου την εζουσίαν όύσι δεχαδυο εις 
ruptov τών φυλών, δτι δεχαδυο αΐ φυλαΐ του Ίσραηλ, εις το 
TMV. Διχτίδ^ε τρεΙς παίδες οΐ ραντίζοντες; είς (^αρτύριον 'Αβραάμ 
^Ιφοαχ χαΐ Ίαχώβ' δτι ούτοι ριεγάλοι τφ θεφ* δτι δε το ίριον 
[το ξύλον, δτι ή βασιλεία του Ίησου επΙ ξύλου* διότι οΐ ελπίζον- 
(7 ' αντον ζήσονται είς τον αιώνα. Δια τί δε α(Αα το ίριον χαΐ 
\ νφΦωίΓον ; δτι έν τύ) βασιλείς: αύτου η(^(•έρα4 έσονται πονηραΐ χαΐ 
U, έν αίς η(Αεϊς συθησό(Λεθα• δτι χαι αλγών σάρχα δια του ρύτρου 
&σαύ?Ρθυ ΐαταΐ' χαΐ δια τούτο ούτω γενόριενα ή[^ΐν (χέν έστι φα- 
ί, έχ^ινοις δε σχοτε^νά* δτι ούχ ηχούσαν φωνής Κυρίου' λέγΗ γαρ 
τον ώτίων πώς περιέτε|Λεν ή(Αών χαΐ την χαρδίαν. 
Aiyu 6 Κύριος έν τ$ προφήτη, είς άχοην ώτίου επηχουσέ (λου* 
[^ ΧΜψάγ. c6)i6 τών a|Mipît(5vf. 

ASAT. ΙΧΤ. ΒΤΑΙΡ 1 5 



i 



Digitized by LjOOQIC 



δι 8 ΕΠΙΣΤΟΛΗ ΑΠον ΠΟΛΥΚΑΡΠΟν 

χαΐ πάλιν λέγει* άχοη άκούσονται ot πόρρωθεν, ά εποίησας γνώσον- 
ται* καΐ περιτμιηθήσεσθε λέγει Κύριος τας χαρ^ίχς υμών και πάλιν 
λέγει' άκουε Ίσραηλ, δτι τάδε λέγει Κύριος ό θεός σου* καΐ πάλιν 
το τυνευμια Κυρίου προφητεύει* τις έστιν ό θέλων ζησαι εις τον αιώνχ; 
άκοη άκουσάτω της φωνής του παιδός [χου• καΐ πάλιν λέγει, ακού- 
σατε λόγον Κυρίου άρχοντες του λαοΰ τούτου* και πάλιν λέγει ακού- 
σατε τέκνα της φωνής βοώσης εν τη έρή[χω* ούκουν περιέτε[Λεν η(Λών 
τας άκοας, ϊνα άκούσαντες λόγον πιστεύσω[χεν * η γαρ περιτθ[Λη, έφ'ή 
πεποίθασι, κατηργηται* περιτοαήν γαρ είρηκεν ου σαρκός γεννηθη• 
ναι, άλλα παρέβησαν, δτι άγγελος πονηρός έσόφισεν αυτούς• λέγει 
προς αυτούς* τάδε λέγει Κύριος ό θεός ύ|Λών• ώδε ευρίσκω έντολην, 
(χή σπείρητε έπι άκανθαν, περιηχηθητε τφ Κυρίφ ύ[χών και τον τρά- 
χηλον ύ(Λών ου (Λη σκληρύνητε• και πάλιν, ουδού λέγει Κύριος* πάντα 
τα Ιθνη άπερίτ(Λητα, άκρύβυστα, ό δε λαός ούτος άπερίτ|Λητος καρ- 
δίί;:• άλλ'έρεϊς, καΐ (Λην περιτέ(Λνεται εις σφραγίδα• άλλα και πας 
Σύρος και "Αραψ •καΙ πάντες οι Ιερεϊς τών ειδώλων* άρα ούν κάκεΐνοι 
εκ τών διαθηκών αυτών είσιν* αλλά καΐ Αιγύπτιοι εν περιτο(Λγί εισιν. 

Μάθετε ουν τέκνα περί πάντων πλουσίως• δτι Άβραά(χ δ πρώτος 
περιτο|Λην δούς, εν πνεύριατι προβλέψας εις τον Τΐον, περιέτε^ιε, 
λαβών τριών γρα(Α(Λάτων δόγριατα* λέγει γάρ'καΐ περιέτε(Λεν *Αβραά|χ 
εκ του οϊκου αυτού άνδρας δέκα καΐ οκτώ και τριακοσίους* τις ουν 
η δοθΛσα τούτω γνώσις ; (Λάθετε τους δεκαοκτώ πρώτους, είτα τους 
τριακόσιους* το δε δέκα καΐ οκτώ, ιώτα δέκα, είτα δκτώ, έχεις 
Ίησουν* δτι δε δ σταυρός εν τφ Τ' ε(Λελλεν ΐχειν την χάριν, λέγει 
καΐ τους τριακόσιους* δηλοϊ ούν τον (Λεν Ίησουν εν τοΤς δυσΐ γρά(Λ- 
(χασι καΐ εν ένΐ τον σταυρόν. Οιδεν δ την ε(Λφυτον δωρεάν της διδα- 
χής αύτου θέ[χενος εν η(ΛΤν. Ουδείς γνησιώτερον ε(Λαθεν απ* έμιου λό- 
γον* άλλ' οιδα, δτι άξιοι έστε ύ(Λεΐς. 

Ότι δε Μωσης είρηκεν ου φάγεσθε χοΐρον, ουδέ άετον, ουδέ δζύ- 
πτερον, ουδέ κόρακα, ούτε πάντα ιχθύν, δς ουκ έχει λεπίδας εν αύτω, 
τρία ελαβεν εν τη συνέσει δόγ[χατα• πέρας γέτοι, λέγει αύτοΐς εν τω 
Δευτερονο(λΐ({>, καΐ διαθήσονται προς τον λαόν τούτον τα δικαιώ- 
(Αατά (Λου* άρα ουκ Ιστιν εντολή θεού το ρ.η τρώγειν ; Μωσης δε εν 
7η^εύ(Αατι έλάλησε• τον ουν χοΐρον προς τοΰτο.εϊρηκεν* ου (Λη κολλη• 
θήση φησίν, άνθρωποι; τοιούτοι; , οίτινις δριοί είσι χοιροις• δταν 



Digitized by LjOOQIC 



ÎIPOS ΦίΛΪΠΐΙΠΣίΟΤΐ: 219 

γαρ σχαταλώσιν, εττιλανθάνονται του Κυρίου εαυτών δταν δε ύστε- 
ρηβώσιν, επιγινώσχουσι τον Κύριον. Και δ χο'ρος δταν τρώγη, ουκ 
ο8ε τον κύριον, δταν δε πεινάσνι, κραυγάζει και λαβών πάλιν σιωπ^' 
ουίε [Λη φάγης, φησι, τον άετον, ούδε τον όζύπτερον, ούδε δε τον 
ίχτϊνα, ούδε τον κόρακα' ού (Αη, φησι, κολληθήση άνθρώποις τοιού• 
τοις, οιτινες ουκ οϊδασι δια κόπου καΐ ίδρώτος πορίζειν έαυτοΐς την 
τροφην, αλλ' άρπάζουσι τα αλλότρια εν άνο[Λίαις αυτών καΐ έπιτη- 
ρουυιν, ώς εν άκεραιοσυνη περιπατουντες' καΐ καθή(Λενα άργα ταύτα 
εκζητιϊ, πώς αλλότριας σάρκας καταφάγη, δντα λοΐ[Λα τη πονηρία 
αυτών. Και ου (χή φάγτις, φησί, σ[χυραιναν, ουδέ πολύποδα, ουδέ 
οηζίιν ού [Αη, φησίν, ό[χοιωθήσγΐ κολλώ(Λενος άνθρώποις τοιούτοις, 
οίτινες εις τέλος είσίν άσεβεΤς καΐ κεκρυ[λ;/.ένοι τφ θανάτφ, ώς και 
ταΟτα τα ίχθύδια μιόνα επικατάρατα, εν τφ βυθ<ϊ^ νηχεται,αη κολυ(ΐ.- 
βώντα ώς τα λοιπά, εν τη γγΐ κατά του βυθού κατοικεί* άλλα καΐ 
τον πολύποδα ού φάγης, φησί' προς τί ; ού μη γένη παιδοφΟόρος* 
oùiè ό(Αθΐωθη<ιη τοϊς τοιούτοις* δτι 6 λαγωος κατ* ένιαυτδν πλεονε- 
χτεΤ την άφόδευσιν οσα γαρ ?τη ζη, τοσαύτας έχει τρύπας* άλλ'ούδέ 
την υαιναν φάγης• ού [χη, φησι, γένη (Λοιχος, ουδέ φθορεύς, ουδέ 
ό[Αθΐωοηση τοϊς τοιούτοις* προς τί ; τούτο γαρ το ζφον παρ * ένιαυτδν 
άλλάσσει την φύσιν και ποτέ (χέν άρρεν, ποτέ δέ θήλυ γίνεται* άλλα 
m\ την γαλήν ε[χί<ιη<ιε καλώς* ού (Λη γαρ, φησιν, έ[Λθΐωθηση τοϊς 
τοιούτοις, οίους άκούθ(Λεν άνο[Αίας ποιουντας τή^ στό(Λατι δι' ακα- 
θαρσίας* ουδέ κολληθήση ταϊς άκαθχρτοις ταϊς την άνοριίαν ποιούσαις 
ΐψ 5τό[ΐ.ατι• το γαρ Ccjiov τούτο τώ στό[Λατι κύει. Περί τών βρω|Λά- 
TW μ,εν ούν Μωσης τρία δόγρατα εν πνεύ(Λατι έλάλησεν* οΐ δέ κατ' 
m6»j[iiav της σαρκός ώς περί βρω^χάτων κατεδέζαντο. Λα|Λβάνει δέ 
τριών δογ(Λάτων γνώσιν Δαβίδ καΐ λέγει o[jE.oίως' (χακάριος άνήρ, δς 
Ουχ έπορεύθη εν βουλή άσεβων, καθώς οΐ ίχθύες πορεύονται εν σκότει 
ίί; τα βάθη* καΐ εν όδφ ά|;.αρτωλών ούκ εστη, καθώς οΐ δοκουντες 
φοβεϊσθαι τον Κύριον ά[Λαρτάνουσιν ώς δ χοίρος* καΐ έπι καθέδρ:}: 
λοιριών ούκ έκάθισε, καθώς τα πετεινα τα καθή(Λενα εις άρπαγήν. 
Ε3^βτε τελείως και περί της γνώσεως. 

'Αλλ* είπε Μωσης, φάγεσθε παν διχηλοΰν και [Ληρυκώ(Λενον* τί 
^γΐι; δ την τροφην λα{Λβάνων οίδε τον τρέφοντα αύτον,καΐ έπ'αύτή^ 
*νβΐίαυό|Αΐνος ιύφραΐνισθαι δοκιΓ καλώς eke βλέπων την ίντολήν 



Digitized by LjOOQIC 



δ20 ΕΠΙΣΤΟΛΗ ΑΓίΟΤ ΪΐΟΑΤΚΑΡΙίΟΥ 

τί ούν λέγει; χολλασθαι μιετα των φοβου(ΐ.ένων τον Κύριον, μετά τω 
(χελετώντων, δ Ιλαβον Χιάσταλμα ρτ){Λατος εν τη καρδίχ, [ΐετχ το 
λαλούντων τα διχαιώ(Λατα Κυρίου, καΐ τηρούντων (ΐ,ετά των είίέτων 
δτι ή (Λελέτη έργον εστίν ευφροσύνης καΐ (Ληρυ%ω(Λένων τον λόγα 
Κυρίου* τί δε το διχηλουν ; οτι ό δίκαιος εν τούτφ τφ χόσ{ΐω -£fi 
πατεί, χαί τον άγιον αιώνα έχδέχεται. Βλέπετε, πώς ένο[ΐοθετ7ΐί 
Μωσης καλώς ; άλλα πόθεν έχείνοις ταύτα νοησαι η συνιέναι ; τ,ΐίΰ 
δε διχαίως νοησαντες τας έντολας λαλου[χεν^ ως ηθέλησε Κύριος* ί« 
τούτο περιέτε(Λε τας άχοας η[ΐ.ών χαΐ τας καρδίας, ίνα συνιώ{Λεν ταντχ 

Ζητησω(Αεν δε, ει έρ,έλησε τψ Κυρίφ προφανερώσαι περί του vJd 
τος και του σταυρού. Περί (Λεν του ύδατος γέγραπται έπι τον Ίσριηΐ^ 
πώς το βάτιττισίΛα, το φέρον εις άφεσιν ά{Λαρτιών ου ρ.η προσδέζοη 
ται, άλλ* εαυτοις οικοδομήσουσι* λέγει ουν ό προφήτης• εκστηβι ά 
ρανε,καΐ επί τούτφ φριζάτω ήγη• δτι δύο (Λεγάλα και πονηρά croàî 
σεν ό λαός ούτος* έ(λέ έγκατέλιπε ττηγην ζώσαν καΐ έαυτοϊς (1) ώρ 
ξαν λάκκους συντετρΐ[Λ(λένους* (Λη πέτρα ερη(ΛΟςέστι το δρος το 
(χου Σίνα ; ?σεσθε γαρ ώς πετεινού νεοσσοί άνιστάμενοι νοσσιας i 
ρη|Αένης• και πάλιν λέγει ό προφήτης* εγώ πορεύσομιαι ε{ΐπροσβέν w^i 
και δρη ό[Λαλώ, και θύρας χαλκάς συντρίψω καΐ (χ-οχλούς ^îiifoi 
συνθλάσω, καΐ δώσω σοι θησαυρούς σκοτεινούς, απόκρυφους, lofi 
τους, ίνα γνώσιν, δτι Κύριος ό θεός, και κατοικήσει εν ύψηλφ <rrei 
λαίφ πέτρας ισχυράς* είτα τί λέγει εν τφ υΐφ ; το ύδωρ αύτου isifrntf 
βασιλέα (χετα δόζης δψεσθε και ή ψυχή ύ[ΐ.ών (Λελετήσει φόβον KupW 
καΐ πάλιν εν άλλφ προφήτη λέγει' ce Ιστέ ό ταύτα ποιών ώς το ςιίΐ•* 
το πεφυτευ[ΐ,ένον πάρα τάς διεξόδους τών υδάτων, ο τον καρπον autoS 
δώσει εν καιρί^λ αύτου και το φύλλον αυτού ουκ άπορρυήσετ» m 
πάντα, δσα αν ποιη, κατευοδωθήσεται* ούχ ούτως οΐ άσεβ«ί, wj 
ούτως, άλλ* ή ώσεί χνούς, δν έκρίπτει ό άν8(λος άπο προσώπου τηί 
γης• δια τούτο ουκ άναστήσονται ασεβείς εν κρίσει, ουδέ ά(ίΛρτωλ« 
εν βουλή δικαίων, δτι γνώσει Κύριος δδον δικαίων και όδος a<îiw 
άπολεϊται». Αίσθάνεσθε, πώς το ύδωρ και τον σταυρόν επί το α«^ 
ώρισε ; τούτο γαρ λέγει' [χακάριοι οΐ επί τον σταυρόν ελπίσ«>^^ 
κατέβησαν εις το ύδωρ, δτι τον [χεν (λίσθον λέγει εν καιρφ «'J^'^ 
τότε, φησίν, αποδώσω' νυν δε, λέγει, τα φύλλα ουκ άτίορρνή^ϊ•^ 

(1) Xiip^f. « Ιαυτονς ν. 



Digitized by LjOOQIC 



ΠΡΟΣ ΦΙΑΙΠΠΗΣΙΟΥΣ 



221 



λέγει• δτι πδν ρη^,α, δ έαν έζέλβη εξ ύρ,ών i\k τοΟ στό(χατος, 
tîTÎfrrei χαΐ αγάπη i<rrat, εις επιστροφην ίε καΐ ελπίδα πολλοίς* 
ιν έτερος προφήτης λέγει• και ην ή γη του Ιακώβ έπαινουμένη 
ποΕ,σαν την γην, τούτο λέγει το (τκευος του πνεύ(ΐ,ατος αυτοΟ, 
>ξζσει• είτα τι λέγει ; και ην ποτα(Λος ελκών εκ δεξιών καΐ άνέ- 
ί^εν εξ αύτου δένδρα ώραΤα, και δς έαν φάγη εξ αυτών, ζησ;εται 
αιώνα* τούτο λέγει, δτι ηρι.εϊς καταβαίνθ[ΐ.εν εις το ύδωρ γέ- 
ες ά^ρτιών καΐ ρύπου, και άναβαίνοριεν καρποφορουντες εν τ% 
\ix τον φόβον και την ελπίδα, τον Ίησούν έχοντες εν τψ τυνεύ• 
καΐ δς έαν φάγη άπο τούτων, ζήσεται εις τον αιώνα* τουτό 
δς αν, φησιν, άκούση τούτων καλου(λένων καΐ πιστεύση, ζήσε- 
ιίς τον αιώνα. 

)2ΐ.ο{ως πάλιν περί του σταυρού ορίζει εν άλλω προφήτη λέγοντι, 

ιτότε ταύτα συντελε^τΟησεται ; λέγει Κύριος* δταν ξύλον κλιθη καΐ 

χαι δταν εκ ξύλου κληθη καΐ άναστη,και δταν εκ ξύλου αΙ(χα 

Ιχεις πάλιν επι (τταυρου καΐ του σταυρούσθαι (Λελλοντος• λέγει 

έλιν εν τώ Μω(π5, πολε(Λθυ(χένου του Ίσραηλ ύπο τών άλλοφύ- 

fj χαΐ ίνα ύπορήση αυτούς πολε[ΐ.ουρ.ένους, δτι δια τας άρ,αρτίας 

pôv παρεδόθησαν εις θάνατον, λέγει εις την καρδίαν Μωσέως το 

Ι&μα, ίνα ποίηση τύπον σταυρού καΐ του ρ,έλλοντος πάσχειν, δτι 

μτι £λπ(<χω<πν επ' αύτώ, εις τον αιώνα πολε(ΐ.ηθήσονται. Τίθησιν 

Ι Μωβης 1ν εφ' εν δπλον εν ριέσω της πυγ(ΐ,ής καΐ σταθείς ύψηλό- 

πτάντων έξέτεινε τας χείρας καΐ ούτω πάλιν ένίκα ό Ισραήλ* 

άΐτόταν πάλιν έθανατούντο* προς τί; ίνα γνώσιν, δτι ου δύναν- 

Ιβιαθττναι, έαν {χή έπ ' αύτφ έλπίσωσι* καΐ εν ίτέρφ προφήτη λέγει, 

την 7ΐ{λέραν έξεπέτασα τας χεΤράς {ΛΟυ προς λαον άπειθουντα 

^άνηλέγοντα δδφ δικαία (χου. ΚαΙ πάλιν Μωσης ποιεί τύπον του 

J, δτι δεϊ αύτον παθεΤν καΐ αύτον ζωοποιήσουσιν, δν δόξωσιν 

kX(iE>>^xévai εν ση(Λεί(}>, πίπτοντος του 'Ισραήλ* έποίησε γαρ πάντα 

^dbcveiv αυτούς καΐ άπέθνησκον επειδή ή παράβασις δια του 

»ς έν E5qc γέγονεν, ίνα έλέγξη αυτούς, δτι δια τήν παράβασιν 

ίΰν εν βλίψει θανάτου παραδοθήσονται• πέρας γέτοι αύτος Μωσης 

έαενος, ούκ Ισται ύ[χϊν ούτε γλυπτον, ούτε χωνευτον εις θεον ύ(χϊν, 

ίνα τύπον του 'Ιησού δείξη* ποιεϊούν Μωσης χαλκούν δφιν και 

Γ,σιν ένδόξως καΐ κηρύγ(Λατι καλεί τον λαόν* έλθόντες ούν ίπι το 



Digitized by VjOOQIC 



222 ΕΠΙΣΤΟΛΗ ΑΓΙΟΤ ΠΟΛΤΚΑΡΠΟΥ 

αύτο έΧέοντο Μωσέως, ίνα υπέρ αυτών άνενέγκη SeojAsvo; περί της 
ίάσεως αυτών είττε Χε προς αυτούς Μωσης, δταν, <ρη<ιι, δτοχθη τις 
ύ(Λών, ελθέτω επι τον δφιν τον επΙ του ξύλου επικεί[Λενον χαί ελπι- 
σάτω πιστεύσας, δτι νεχρος ών δύναται ζωοποιησαι καΐ παραχρη;^» 
σωθησεται* καΐ ούτως έποίουν. Εχεις και εν τούτφ την Χόζαν του 
Ιησού, οτι εν αύτώ πάντα καΐ εις αυτόν. 

Τι λέγει πάλιν Μω<ΐης τή^ Ιησού τώ του Ναυη υΐφ επιθείς αυτφ 
τούτο δνορια δντι προφήτη ; ίνα [Λονον άκούση πας ό λαός, δτι πχντο^ 
ό πατήρ φανεροί περί τού Υΐού Ιησού υΐώ Ναυη και επιθείς τούτο 
ονθ[Λα, όποτε έπεμψε κατάσκοπον της γης' λάβε βιβλίον εις τας χεί- 
ρας σου και γράψον, α λέγει Κύριος* δτι εκ ριζών έκκόψει πάντα τον 
οίκον τού *Α(Λαλήκ ό υΙος τού θεού έπ* εσχάτων τών ή[χερών* είδε 
πάλιν Ιησούς, ούχ 6 υΙος άνθρωπου, άλλ' ό υΙος τού θεού τύπφ και 
εν σαρκι φανερωθείς* έπεί ουν (Λέλλουσι λέγειν , δτι ό Χρίστος υΙός έστι 
Δαβώ, φοβού[Λενος και συνιών την πλάνην τών ά|Λαρτωλών λέγει' 
ιιπεν 6 Κύριος τω Κυρίφ [χου, κάθου εκ δεξιών (Λου, εως αν θώ 
τους εχθρούς σου ύποπόΧιον τών ποδών σου* και πάλιν λέγει ούτως 
Ήσαίας είπε Κύριος τφ Χριστφ (Λου Κύρψ, ου έκράτησα της δεξιάς 
αυτού, έπακούσαι ψπροσθεν αυτού έθνη, και ίσχύν βασιλέων διαρ- 
ρήξω. *Ίδε πώς λέγει Δαβίδ αύτον Κύριον και υΐον θεού. 

Άλλ* ΐδω[Λεν, ει ούτος 6 λαός κληρονό{λος, ή 6 πρώτος καΐ ει ή 
διαθήκη εις ή[Αας, ή εις εκείνους. 'Ακούσατε νύν περί τού λαού, τι 
λέγει ή Γραφή* έδεΤτο δε Ισαάκ περί 'Ρεβέκκας της γυναικός αυ- 
τού, δτι στεϊρα ην, καΐ συνέλαβεν είτα, καΐ εξήλθε 'Ρεβέκκα 
πυθέσθαι πάρα Κυρίου, καΐ είπε Κύριος προς αυτήν δύο έθνη εν τη 
γαστρί σου και δύο λαοί εν τη κοιλί^ί^σου, και λαός λαού ύπερέξει και 
δ (Λείζων δουλεύσει τή^ έλάσσονι• αίσθάνεσθαι οφείλετε, τις ο Ισαάκ, 
τίς ή 'Ρεβέκκα και έπΙ τίνων δέδεικται, τίς ό (λείζων, έ λαός ούτος, 
η εκείνος ; και εν άλλη πpoφητείc}: λέγει φανερώτερον, δ Ιακώβ προς 
τον Ίωσηφ τον υΐον αυτού λέγων ιδού ουκ έστέρησέ (χε Κύριος τού 
προσώπου σου, προσάγαγε (λοι τους υΙούς σου, ίνα ευλογήσω αυτούς 
καΐ προσήγαγεν Έφραΐ{Λ και (1) Μανασση θέλων, ίνα εύλογηθη, οτι 
πρεσβύτερος ην δ γαρ Ιωσήφ προσήγαγεν είς την δεξιαν χεϊρα τού 
'Ιακώβ, είδε δε Ιακώβ τύπον τφ πνεύ(ΐ.ατι τού λαού (Λεταξύ, και τί 

(1) Χίΐρογ. «τον Μοίνβσαη». 



Digitized by LjOOQIC 



ΠΡΟΣ ΦΙΑΙΠΠΗΣΙΟΤΣ 223 

λίγβι; καΐ ίχοίησιν 'Ιακώβ εναλλάζ τας χβϊρας αύτου, xôcl ίοηκεν 
srl TYïv χεφαλην Έφραί(Λ του δευτέρου καΐ νεωτέρου, καΐ τύλόγησεν 
αυτόν χαΐ είπεν Ίωσηφ προς Ιακώβ, (Λετάθεσον την Χεζιαν επΙ την 
χεφχλην Μανασση, δτι πρωτότοκος (Αου έστΙν υΙος, καΐ είπεν 'Ιακώβ 
προς τον Ίωσηφ, οίΧα τέκνον, οίΧα, αλλ' ό [Αε{ζων Χουλεύσει τφ 
ελάσσονι, και ούτος δε εύλογηθήσεται. Βλέπετε έπΙ τίνων τέθεικε τον 
λαον είναι τούτον πρώτον και της διαθήκης κληρονό(Λθν ; ει ουν ΐτι 
και δια του *Αβραά(Λ έρήσθη, άπείχο(Λεν το τέλειον της γνώσεως 
r.jjiôv• τί ούν λέγει τή^ *Αβραά|Λ ; δτι έπίστευσας, ετέθη εις δίκαιο- 
σύνην ιδού τέθεικά σε πατέρα εθνών, τών πιστευσόντων (1) δι' άκρο• 
βυττίας τω Κυρίφ* ναΙ, άλλα την διαθήκην, ην ώ;ι.οσε τοΤς πατράσι 
ΐοΰναι τω λαώ* ει δέδωκε, ζητοΰ(λεν• δέδωκεν, αύτοΙ δε ουκ έγένοντο 
άξιοι λαβείν δια τας ά{Λαρτιας αυτών. 

Λέγει γαρ ό προφήτης• και ην Μωσης νηστεύων εν δρει Σιν^ του 
λαβείν την διαθήκην Κυρίου προς τον λαον ή[λέρας τεσσαράκοντα καΐ 
νύχτας τεσσαράκοντα, και έλαβε παρά Κυρίου τας δύο πλάκας γε- 
γραιψ,ένας τφ δακτύλφ της χειρός Κυρίου εν πνεύ(Λατι καΐ λαβών 
Μωσης κατέφερε προς τον λαον δούναι* καΐ είπε Κύριος προς Μωσην 
Μωση, Μωστί, κατάβηθι το τάχος, δτι ήνό(Λησεν ό λαός σου, ους εξή- 
γαγες έχ γης Αιγύπτου* καΐ συνηκε Μωσης, δτι εποίησαν πάλιν χω- 
νεύματα, καΐ ερριψεν εκ τών χειρών τας πλάκας και συνετρίβησαν αΐ 
τΚάχις της διαθήκης Κυρίου. Μωσης (Λεν γαρ ελαβεν, αυτοί δε ούχ 
ίγένοντο άξιοι. 

Πώς δε ή{χεΐς έλάβθ(Λεν ; μάθετε' Μωσης θεράπων ών ελαβεν, αυ- 
τός Je ό Κύριος ή(Λϊν εδωκεν εις λαον κληρονθ|λίας, δι' ή(λας ύπθ(λεί- 
νας• εφανερώθη δε, ίνα κάκεΐνοι τελειωθώσι τοϊς ά(Λαρτή(Αασι και ήρ.εΤς 
oii του κληρονθ[Αθυντος διαθήκην Κυρίου Ίησου λάβω[χεν• καΐ πάλιν 
ο ::ροφήτης λέγει* ιδού τέθεικά σε εις φώς εθνών, του ειναί σε εις 
^ωτηρίαν εως εσχάτου της γης, λέγει Κύριος ο λυτρωσά[Αενός σε 
θ«ος, δς εις τούτο ήτοιμάσθη, ϊνα αύτος φανείς, τας ήδη δεδαπανη- 
(«νας ή[ΐών κακίας τω θανάτί}), καΐ παραδεδθ[Λένας τη της πλάνης 
άνο(λία, λυτρωσά[Λενος εκ του σκότους, διάθηται εν ή(ΛΪν διαθήκην 
λόγφ• γέγραπται γαρ, πώς αύτφ ό πατήρ εντέλλεται λυτρωσάριενος 
iljtaç εκ του σκότους, έτοψάσαι έαυτώ λαον άγιον* λέγει ουν ό προ- 

(1) Χιιρ<Ϊγ. α πιστευσάντων » . Το χειρ. £νωΟεν του σ«ν Ιχει ({ν πιστ6ν(^ντων. 



Digitized by LjOOQIC 



^. 



224 ΕΠΙΣΤΤΛΗ ΑΓΙΟΤ ΠΟΛΥΚΑΡΠΟΥ 

φητης• έγώ Κύριο; 6 θίός <του £χάλβ<τχ σ% ίν διχοαοσυνγ) καΐ xpet- 
τησω της χ^νρός σου καί ενισχύσω σε, xecl ε^ωχχ σε εις ίιαθηχην γέ- 
νους, εις φώς εθνών άνοτζαι όφθαλ(Λθύς τυφλών χαΐ έζαγαγεΝ ε* 
Κεσ{λΰν πεΐΓείη(Αένους, έζ οίχου φυλακής κα6η[Λένους εν σκότει" γινώ- 
σχετε ουν πόθεν ελυτρώθγΐ(ΐ.εν ; ΚαΙ πάλιν ό προφήτης λέγει* πνευ(ΐ« 
Κυρίου επ' ψΐ, ού εϊνεχεν ΐχρισέ ρ, εύαγγελίσασθαι πτωχοΤς (ΐ) 
άπέστΛλκέ (χε, ιάσασθαι τους συντετρΐ(ΐ,(Αένους την χαρ^ίαν, χηρυζαι 
αιχι^αλώτοις άφεσιν, καΐ τυφλοΤς άνάβλε];ιν, κοιλέσαι (2) ένιαυτ<>^ 
Κυρίου ίεκτον καΐ η(ΑέρΛν άνταποΧόσεως, παρακαλέσαι πάντας τους 
π«νθουντας. 

Έτι χαΐ περί του Σαββάτου γέγραπται εν τοΤς ίεχαλόγοις, εν οίς 
Ιλάλησεν εν τ^ δρει Σιν3^ προς Μωσην κατά πρόσωπον καΐ άγιάσ€τι 
το Σάββατον Κυρίου χβρσί καθαραΤς καΐ καρδία καθαρΛ• και ίν έτέρφ 
λέγει* εαν φυλάζωσιν οΐ υΙοί (ίου το Σάββατον, τότε έπιθήσω το 
Ιλεός (Λου έπ* αυτούς* το Σάββατον λέγει εν άρχη τ9)ς κτίσεως* και 
έποίησεν ό θεός εν Ιζ η(Λέραις τα ?ργα των χειρών αύτου, καΐ συνετέ- 
λεσεν εν τη Ύΐ\ι,ίρο^ τη ίβΧό(ΐ,η, καΐ κατέπαυσεν εν αύτη καΐ ηγίασεν 
αυτήν. Προσέχετε, τέκνα, τι λέγει το συνετέλεσεν εν εζ η[Αέραις* 
τούτο λέγει, δτι ΦJvτελεT ό θεός Κύριος εν ίζακισχιλίοίς Ιτεσ* τα 
πάντα* η γαρ η|χ.έρα παρ'αύτή^ χΛια ετη* αύτος Χε (ΛαρτυρεΤ λέγων 
ΐίού ση(Αερον Κύριε ηρ,έρα Ισται ως χίλια ίτη* ούκοίΐν τέκνα έν Ιξ 
η(Λέραις, εν τοΙς έζακισχιλίοις ?τεσι συντελεσθησονται τα πάντα. ΚαΙ 
κατέπαυσε τη η[χέρα τη έβδό(λη• τοδτο λέγει* όταν έλ6ών αύτος κα- 
τάργηση τον καιρόν αυτού και κρίνη τους ασεβείς καΐ άλλάξη τον 
•ίίλιον καΐ την σελη/ην και τους αστέρας, τότε καλώς καταπαύσετα^ 
Ιν τη ηΐ^έρα τη έβΧό|λη• πέρας γέτοι, λέγει, αγιάσεις αύτην εν χ«ρσΙ 
καΟαραΐς και καρδί:»: καθαρά* ει ούν ην ό θεός ηριέραν ήγίασε, νυν 
τίς ίύναται άγιάσαι, εί[Αη καθαρός ων τη καρΚίίΧΕ εν πδίσι; ιϋϊ ούΐ* 
άρα τότε καλώς καταπαυό|Λενος αγιάζει αύτην, οίε δυνησόμ.εθα αυ- 
τοί, δίκαια άπολαβόντες την έπαγγελίαν, ούκέτι οΰσης άνθ(χίας, γε- 
γονότων δε καινών πάντοτε ύπο Κυρίου, τότε δυνησόριεβα αύτην 
άγιάσαι, αύτοΙ άγιασθέντες πρώτοι. Πέρας γέτοι, λέγει αύτος, τας 
νεομηνίας υ(Αών και τα Σάββατα ύ(χ.ών ούκ άνέχο(Λαι• οράτε, πώς 

(1) Xctprfyp. tT«Jcctvotç». Άλλα το χιψενον τοδ Ήσαίου ξά {. ϊγιι βπτωχοίς». 

(2) Ένταϋίθα ωσαύτως χ6 χβιρόγρ. «^/,ει χα\ χαλέσαι». 



Digitized by LjOOQIC 



ΠΡΟΣ ΦΙΛΙΠΠΗΣΙΟΊΤΣ 225 

Χ4γι% ; ού τλ νυν Σάββατα ψ(Λ ΐεχτα, άλλ' δ πιποίηκα, ίν φ κατ*• 
«αύ^ας τα «άντα άρχην η(ΐ,έρας όγίόης ιτοιησω, δ έστιν, άλλου κό- 
ηιου άρχττν• ίιο καΐ άγο[Αβν, την η|λίραν την όγίόην ιίς •ύφροσυνην, 
ίν ή χαΐ ό Ιησούς ανέστη i% νεκρών, καΐ φ ανιρωθιΐς άνέβη ιίς τους 
ουρανούς. 

Έτι καΐ περί του ναού ίρώ ύ(ΛΤν, πώς •η:λανώ[Αΐνοι οΐ ταλαίπωροι 
ιττΐ την οίον ηλπισαν καΐ ουκ ίπΐ τον θεον αύτον τον ποιησαντα 
αυτούς* άλλ' ώς δντα οίκον θ£θ(3, σχείον γαρ ώς τα ΐ6νη αφιέρωσαν 
αύτον έν τφ ναφ' άλλα πώς λέγει Κύριος καταργών αυτόν ; (Λάθετι* 
τίς ίμέτρησε τον ούρανον σπιθα(ΛΥί, η τίς την γην )ρακ{ , ουκ έγω, 
λίγει Κύριος; 6 ουρανός (toi θρόνος, ή ie γ^ ύποπόίιον τών ποΚών 
fAOu* γνώτε, δτι (Λαταία η ελπίς αυτών πέρας γοΰν ^άλιν λέγει* 
ίίού οΐ καθελόντες τον ναον τοΟτον, αΰτοΙ αύτον οίκοίθ(ΐ.ησουσι, γίνε- 
ται' ίια γαρ το πολε(ΑεΤν αυτούς καθηρέθη ύπο τών εχθρών νυν καΐ 
«ύτοί οΐ τών εχθρών ύπηρέται άνοικοδθ[Λήσουσιν αυτόν πάλιν ώς 
Ιριελλεν ή πόλις καΐ ό ναός καΐ ό λαός Ίσραηλ παρα^ί^οσθαι έφανε• 
ρώθτ)• λέγει γαρ ή Γραφή* καΐ ϊσται επ* εσχάτων ή|λερών παραδώσει 
Κύριος τα πρόβατα της νοριης, και την (χάνδραν, καΐ τύν πύργον αυ- 
τών εις καταφθοράν καΐ έγένετο, καθα έλάλησε Κύριος* ζητησω[Αεν 
ουν, εΐ εστί ναός θεού* ?στιν, δττου αύτος λέγει ποιεΤν καΐ καταρτί- 
ζιιν* γέγραπται γαρ, καΐ εσται, της έβδθ[Αάδος συντελου(Λένης, οίκο- 
ΐθ[Ληθησεται ναός θεού ενίοζος έπΙ τφ όνό(Λατι Κυρίου* ευρίσκω ούν, 
οτι ίστι ναός* πώς οίκοΧθ[Ληθήσεται εν όνό|χατι Κυρίου ; (Λχθετε* προ 
τοΟ ημάς πιστεύσαι τφ θεφ, ην ή[ΐών το κατοικητηριον της καρδίας 
Ϊ^αρτον και ασθενές* ώς αληθώς οίκοδομιητος ναός δια χειρός, δτι ην 
ίΐλήρης [Λεν είδωλολατρείας οίκος, είδωλολατρεία ην οίκος δαΐ[Αονίων 
Μ* το ποιεϊν δσα ην εναντία τψ θεψ* οίκοδθ(Ληθήσεται δε έπΙ τ<ΐ^ 
ονό[ΐατι Κυρίου* προσέχετε, ίνα ό ναός Κυρίου ενδοζος οικοδθ(ΐ.ηθη• 
^ώς; (ΐ,άθετε, λαβόντες την άφεσιν τών ά(/.αρτιών καΐ έλπίσαντες έπΙ 
τώ όvό[JLατι Κυρίου έγενό|Λεθα καινοί πάλιν έζ άρχης κτιζό(Αενοι* διο 
εν τώ κατοικητηρίφ ή(χών αληθώς ό θεός κατοικεί εν ή[Αϊν πώς ; ό 
^γος αύτοΟ της πίστεως, ή κλησις αύτου της επαγγελίας, ή σοφία 
tûv δικαιω(Λάτων, αΐ έντολαι της διδαχής, αύτος εν ή(ΛΪν προφη- 
τεύων, αύτος εν ή(χϊν κάτοικων, τοϊς τή^ θανάτφ δεδουλω(ΐ.ένοις, άνοί- 
γων ή[αν θύρας του ναού, δ εστί στό(χα, (λετάνοιαν διδούς ή{ΐ.1ν, ξίσά• 



Digitized by LjOOQIC 



226 ΤΕΤΑΡΤΗ ΣΥΜΒΟΛΗ ΕΙΣ ΤΗΝ ΙΣΤΟΡΙΑΝ 

γει «ίς τον άφθχρτον ναόν δ γαρ ποθών σωθηναι βλέπει ουκ εις τον 
άνθρωπον, άλλ'είς τον εν αύτ(|^ κατοικουντα και λαλουντα• έπ'αύτφ 
Ικ7Γλησσό|Λενος, επΙ τί^ (χηδέποτε του λέγοντος τα ρή(Λατα άκηκοέναι 
Ικ του στό(Λατος (1), (ΐ,ήτε αυτός ποτέ ε7Γΐτεθυ[Ληκέναι άκούειν, τούτέ- 
^τι πνευίΛατικος ναός οικοδθ[χού[χενος τώ Κυρίφ, εφ' δσον ην εν Χυ- 
νατή^ καΐ άπλότητι Χηλώσαι ύ[Λϊν• ελπίζει [χου η ψυχή ττι έπιθυ(Αίχ 
(ΛΟυ (χη παραλελοιπέναι (Λε τι τών ανηκόντων ύ(λίν εις σωτηρίαν ενε- 
στώτων, έαν γαρ περί τών (λελλόντων γράψω ύ(Λϊν, ου (χή νοήσητε, 
Sià το εν παραβολαΤς κεϊσθαι* ταύτα μεν ούτως, [Αεταβώ[;ιεν δε καΐ 
έπΙ έτέραν γνώ(ην, και διΧαχην. 

Όδοι δύο είσι διδαχής καΐ εξουσίας, ητε του φωτός καΐ του σκό- 
τους* διάφορα δε πολλή τών δύο οδών εφ' ης (Λεν γάρ είσι τεταγ- 
[Λένοι φωταγωγοί άγγελοι του θεού, εφ' ης δε άγγελοι του Σατανά* 
και 6 (χέν έστι Κύριος άπ' αιώνων και εις τους οαώνας* ό δε άρχων 
καιρού της άνθ[χίας• η ούν όδος του φωτός εστίν αύτη, εάν τις θέλτρ 
όδεύειν έπΙ τον ώρισ(Λένον τόπον, σπεύσει τοίς εργοις αυτού' εστίν ουν 
ή δοθείσα ή(ΛΤν γνώσις του περιπατεϊν ev αύτη τοιαύτη, αγαπήσεις 
τον σε ποιήσαντα, δοξάσεις τον σε λυτρωσάριενον εκ θανάτου, εση 
απλούς τη καρδία και πλούσιος τφ πνεύ(Λατι, ου κολληθήση (λετα τών 
πορευομένων εν όδή^ θανάτου, [ΐ,ησησεις παν, δ ου. 



ΤΕΤΑΡΤΗ ΣΥΜΒΟΛΗ 
ΕΙΣ ΤΗΝ ΙΣΤΟΡΙΑΝ ΤΗΣ ΝΕΑΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΗΣ 



ΠΕΡΙ TÛN περιφραστικός ΣΧΗΜΑΤΙΖΟΜΕΝΩΝ XPONÛN 
ΤΗΣ ΝΕΑΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΗΣ. 

Τών του Ελληνικού ρή[Λατος χρόνων, ένεστ. παρατατ. (χΛ- 
λον. άορ. παρακεΐ[Λένου και ύπερσυντελίκου οΐ νυν ^Έλληνες διασώ- 
ζουσιν άκέραιον μεν τον ένεστ. παρατατ. καΐ άόρ. (πλην του της 

(1) Χεφογρ. ααυτου ατ^[χατος. » 



Digitized by LjOOQIC 



ΤΗΣ ΝΕΑΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΟΣΣΗΣ 227 

|ii<niç φωνής) λβίψανα Χέ τίνα τοδ παραχεψενου (1), καΐ ενα τύπον 
ταρανοηθέντ* του (Λελλοντος (2), ούΧέν Sa του ύπερσυντ., (Μεταχει- 
ρίζονται Χ' άντΙ τών απολεσθέντων χρόνων τούτων περιφράσεις• τας 
χεριφράσεις δε ταύτας άπο πολλού παρετηρησαν και εξήτασαν πολ- 
λοί, άλλ* οΐ (Λεν πλείστοι έσφαλ(Λένως, ολίγοι Χέ τίνες ψάντευσαν (χεν 
τάληΟες, άλλ 'εις άπόδειξιν αύτου (Λίχρον ειργάσθησαν* εντεύθεν παν- 
τελώς άσύστατα πιστεύονται περί τούτων και διδάσκονται. Δια ταύτα 
άναγκαϊον πρώτον να άποδεικνύω(Λεν εκάστοτε το άσύστατον της 
επικρατούσης έρ(Ληνε{ας, είτα δε να προβα{νω(Λεν εις εκθεσιν της γνώ- 
(χης i)(iM5v. 

Οι περί ών 6 λόγος σύνθετοι χρόνοι είναι οίδε ; 

Μέλλων έν6ργητςχ<$ς• 

α') θέλω γρά(ρω-3ίω, θέλεις γpάJ???c-Jf•^?C> θε'λει γράφι?-]^}?, θέ- 
λουν γράφουν -ψουν. 

β') θε να γράφω-ψω, θε να γράφης-ψης, θε να γράφγι-ψη, θέ 
να γράφω{Αεν-ψω(χεν κτλ. 

γ*) θα γράφω-ψω, θα γράφτ^ς-ψης, θα γράφγι-ψη, θα γράφω- 
(ΐεν-ψω[Λεν κτλ. 

δ') θέλω γράφη-ψη, θέλεις γράφη-ψη, θέλει γράφη-ψη, θέλθ(λεν 
γράφγ)-ψηκτλ. 

ε*) θΛει γράφω-ψω, θέλει γράφης-ψης, θέλει γράφη-ψη, θέλει 
γράφωρ4ν-ψω(λεν κτλ. 

ς•') Να γράψω-φω θέλω, να γράψτρς-φγις θέλεις η θες, να γρά- 
Ίβ-γτί θέλει, να γράφω(λεν-ψω(Λεν θέλθ[χε(ν)-θέ[χε(ν), να γράψετε 
βέλετε τ; θέτε, να γράψουν (θέλουν) θέσι, θένε. 

Ό τελευταίος τύπος φαίνεται δτι εινε ϊδιος τοίς ΚρησΙ, γίνεται δε 
χρήσις αυτού (χάλιστα εν άπειλαΐς : να σε κά(Λω θέλω ! άλλα καΐ 
άλλως, π. χ. <( να πάς θες έσυ » προς δυστροπουντα : να πλερώσετε 
θέτε σεΐς:νάρθου(ν) θέν' αυτοί, καΐ έρωτη(Αατικώς : νάρθης θέλεις ; να 

(1) Τοιαύτα λείψανα εινε ή [μετοχή της παθητ. φω9ης γραμμένος χττ. ό (ε)υρηχα ^ 
(i)ypf,ïta, Ι) μετο/ή ό προεστώς-στοΐΐ. 

(2) *Λς δψεται, ας βψωνται, εχ της εϋαγγελιχί[ς ^τ^σεως «βψονται εις δν 
εξεχέντησαν». 



Digitized by LjOOQIC 



è28 ΤΕΤΑΡΤΗ ΣΥΜΒΟΛΗ ΕΙΣ ΤΗΝ ΙΣΤΟΡΙΑΝ 

πάτ£ θέλίΤΕ ; Άλλα καΐ tv Άραβαντ. (7υλλογ9ί Δγΐ(χ.οτ. ασ[ΐάτωγ 
της Ήχειρου σελ. 356 νά at ζωγραφήσω θέλω* xocl 360 v'avaîe- 
(λχτίσω Οίλω, χαΐ, νος σ'άλησ(Λονήσω θέλω. 

ΙΙϋλλων 99QtOiQTcx<Sç• 

α*) θέλω γράφω(ΐ,αι- γραφθώ, θέλιις γράφισαι- γραφθείς, hùjoi 
γράφβται-γραφθη, θέλουν γράφωνται- γραφθούν •τούτου εύχρτίοτότει 
ροι οΐ συντελικοί τύποι, [Λίχρον Χε (Λονον οΐ τταρατατικοί. 

β') θέ να γράφω(Λαι- γραφθώ, θέ να γράφεσαι -φθη ς, ΘΙ να γρί 
φεται-γραφθγ), θε να γραφώρ.εθα-(Λαστε-γραφθου(Λεν, θε να γρι 
φωνται- γραφθούν. 

γ') θα γράφω}χαι-γραφθώ, θα γράφεσαι -φθης, θα γράφεται 
γραφθη, θα γραφώ(ΐ.εθα-(Λαστε-φθου|Λεν κτλ. 

ί') θέλω γραφθγ}, θέλεις γραφθη, θέλθ[χεν γραφθη κτλ. 

ε') θέλει γράφωμαι-φθώ, θέλει γράφεσαι - φθη ς, θέλει γραφώ(ΐβ 
στα-φθου(Λεν κτλ. 

ς') θέλω γράφεσθαι, θέλεις γράφεσθαι, θέλει γράφεσΟαι, θέλθ[Λ? 
γράφεσθαι. 

ζ') Να κολυ(λπώ-ήσω θέλω, να κoλυ(λπâtς-ήσylς θέλεις, vixolvjir 
-ήση θέλει κτλ. 

Ό ς•') τρόπος ούτος είναι ή παρατατικη εκφρασις του i') ^i 
έπλάσθη Χέ (χετα ταΰτα κατ ' άναλογίαν άλλων καΐ είναι πάντη ζ^ 
τί^ δη(Λώδει λόγφ' ό|Λθίως καΐ ό ε') έπλάσθη εκ του γ'ου άνταα' 
σταθέντος του âà Sia του âéJei, 

α*) [Ή]θελα γράφω-ψω η-να γράφω-ψω, ηθελ£c-γpάφ?C-}y 
η-να ypi^ftiC^friÇy ήθελε γράφη-ψτ, η ra γράφ•/ϊ-ψη, ηθελακ γρί• 
φοι^τ-ψονχ η να γράφουν -ψουν. 

-|-β') θέ να εγραφα-ψα,θε να έγραφες- ψες, θε να εγραφε-ψε,βί 
να έγράφα[χεν-ψα[Λεν κτλ. 

-{•γ') θα εγραφα-ψα, θα έγραφες-ψες, θα εγραφε-ψε, θα έγρί- 
φα|Λεν-ψαριεν κτλ. 



Digitized by LjOOQIC 



ΤΗΣ KEAS ËAAHNlKttS ΓΛΩΣΣΗΣ Ô2d 

S') *Ήθιλα[ον] γράφη-ψη, ήθελες γράφνί-ψχ!» ήθελε γράφη-ψχΐ, 
ηθέλαρ,εν γρχφη-ψχΐ κτλ. 

ε') "Ηθελε γράφω -ψω η να γράφω -ψ<ο, ήθελε γραφτές -ψγις η νχ 
γράφγϊζ-ψγ,ς, ήθελε γράφγι-ψγι η νχ γράφγι-ψγι, ήθελε γράφω(χεν 
-ψω(Λεν η νχ γράφω[χεν-ψω|Λεν κτλ. 

ς•') ['Ή]θελα γράφω -ψω, [η]θελα γράφης-ψης, [η]θελχ γράφω• 
[ΐεν-ψω{ΐ.εν η [χετχ του rà, [η]θελά voc γράφω-ψω, [η]θελά νχ γρά- 
φτΐ^'ψχϊ^ *'^^• (^ τύπος ούτος (χετχ του rà εύχρηστεί [χάλιστχ εν 
Νάζφ χαΐ Κυζύφ, χχθχ οΐ άζιότ([Λθΐ φίλοι (ΛΟυ Μ. Κρί<τπης %αΧ Μ. 
ΕύαγγελίΧτίς ειχον την καλωσυνην νά [χοι χνχχοινώσωσιν. 

ζ') θχ ηθελχ γράφω- ψω η νχ γράφω -ψω, θχ ήθελες γράφης- 
ψιρς η θχ :οθελες νχ γράφης-ψης, θχ ήθελε γράφη-ψη τ) vit γράφγ)- 
ψη, θχ ίθβλχν γράφουν -ψουν η νχ γράφουν -ψουν 

η') θχ ηθελχ γρχφνϊ-ψχι, θχ ήθελες γράφη-ψη, θχ ήθελε γράφτβ 
-ψγι, θχ ηθιλχν γράφουν -ψουν. 

θ) θχ ήθελε γράφω -ψω η νχ γράφω -ψω, θχ ήθελε γράφης-ψης 
ί νχ γράφης-ψης, θχ ήθελε γράφη-ψγ) η νχ γράφης-ψης, θχ ηθιλε 
γρχφη-ψη η νχ γράφγι-ψη, θχ ήθελε γράφουν -ψουν η νχ γράφουν 
-ψουν. 

\) θχ [η]θελχ γράφω -ψω, θχ [η]θελχ γράφης-ψης, θχ [η]θελχ 
γράφουν -ψουν, η {ΐ,ετχ του rà θχ [η]θελχ νχ γράφω- ψω, θχ [η]θελχ 
νχ γράφης-ψης κτλ. 

Ό ζ', ή, θ', ι' εινχι ό αυτός τφ ά, δ', έ, ς\ (/.ετχ του âà' οΐ 
τύποι ούτοι δεν εινχι πολύ εν χρήσει εν τφ γρχπτφ λόγφ, ί(χφαίνουσι 
)ι (Μείζονα άοριστ{αν. 

Οι [ΐ,ετχ •{• (πομειωθέντες τύποι δεν ?χου<η την (τυντελικην η άχα- 
ριαίχν εκφρασιν αθχ ΐγρχψες», εν χρήσει έπΙ σηΐ^χσίχς δυνητικής, 
άλλ* εν άλλγ) τινί, περί ης [χετέπειτχ θχ διχληφθη. 

<l') [Έ]θελα γράφω(Ααι-φθώ η-νχ γράφω(ΐ.χι-φθώ, [η]θελεςγρά• 
ψΐσαι-φθ-^ς η -να γράφεσχι-φθγίς, [η]θελε γράφετχι - φθη η-νχ γρχ- 
^ιται-φθτί, [ή]θελχν γράφουντχι-φθουν η-νχ γράφουντχι-φθοΟν* 



Digitized by LjOOQIC 



230 TEtAPTH SrMBOAH ElS TUN ίΣΤΟΡΙΑΝ 

β') θε vx εγράφουρ,ουν-φΟηκα, Οε να έγράφουσουν - φθηκες, θε νχ 
ιγράφετο [νε]-φθ7ΐκε[νε], θε νχ έγρχφο(Λέστα[νε]-φθγ)κα[Λεν κτλ. 

γ') θχ εγράφου|χουν-φθ7ΐκα, θχ έγράφουσουν-φθηκες, θχ εγρχ- 
fpeτo-φθηκβ, θχ εγρχφουντχν - φθήκχνε. 

δ') [Έ]θελα γρχφθη, [η]θελες γρχφθη, [η]θελε γραφθγΐ, [ίίθε'λο• 
jxvi γρχφθγ) κτλ., του τύπου τούτου η πχρχτχτικη η διχρκης εκφρα- 
©ις ηθελον γρχφεσθαι, ήθελες γρχφείτθχι, ηθέλομεν γρχφεσθχι κτλ., 
τίτις σήμερον συχνή εν τφ κχθχρεύοντι λόγφ, δεν εινχι δη|ΛώΧης. 

ι') *Ήθελε γρχφω[ΐχι- φθώ η -νχ γρχφω[ΛΧΐ- φθώ, ήθελε γρχφεσαι- 
çiifi; η -νχ γράφεσαι- φθνίς, ήθελε γρχφετχι-φθη η-νχ γρχφετχι- 
φϋ91, ήθελε γράφουντχι-φθουν η-νχ γρχφουντχι-φθουν. 

ς') [Ή]θελχ γρχφω|ΛΧΐ-φθώ, [η]θελχ γρχφεσχι-φθγίς, [η]θελχ 
γραφετχι-φθη, [η]θελχ γρχφουντχι- γραφθούν η (χετχ του rà, θελχ 
νχ γρχφω[Λαι-φθώ, θελχ νχ γρχφετχι-φθη κτλ. 

ζ') θχ ήθελα γράφω(χχι - φθώ η-να γρχφω(ΛΧΐ-φθώ, θχ ήθελες 
γράφεσχι-φθ^ς η-νχ γρχφεσχι-φθνίς, θχ ηθελχν γρχφουντχι-φθοίΐν 
ΐ - νχ γρχφουντχι - φθουν. 

η') θχ ηθελχ γρχφθη, θχ ήθελες γρχφθη, θχ ήθελε γρχφθη, κτλ, 
{τ, διαρκής εκφρασις θα ηθελον γράφεσθχι σπχνίχ κχΐ ού δη|χώδης). 

θ') θχ ήθελα γράφω(χαι-φθώ η -να γρχφω(Λαι-φθω, θχ ήθελε 
γράφεσαι-φθης η-νχ γράφεσχι-φθης, θχ ήθελε γρχφετχι-φθη η-νχ 
γρχφετχι-φθη, θχ ήθελε γρχφουντχι-φθουν η-νχ γρχφουντχι- 
φθουν. 

ι) θχ [η]θελχ γρχφω{χχι-φθώ, θχ [η]θελχ γράφεσαι- φθης κτλ., 
η ρτα του rà θχ [η]θελα να γράφω(Λαι-φθώ, θα θελα να γράφεσαι- 
φθη< κτλ. 

α') Έχω γρα{Χ{ΐ.ένο[ν], έχεις γρα(Λ(χένο[ν], έχει γρα(Χ{ΐ.ένο[ν], Ιχο• 
{Λίν γρα|Λ[Λενον κτλ. 

β') Έχω γράψη, ίχεις γρχψη, ϊχει γράψη, Ιχο(χεν γράψη, εχετι 
γράψη κτλ. 

ΑοιροΐΜείμιενος «αΟητικός^ 

χ') ΕΙ|χαι γρα(Χ(Λένος, είσαι γρα(Λ(Λένος κτλ. 

Digitized by LjOOQIC 



ΤΗϋ NEA2Î EAAHNIKHS ΓΛΰ2Σΐΐ2 Ô3l 

β*) Έχω γραφθτί, έχεις γραφθνί, έχει γραφΟη, έχετε γραφθη-κτλ. 

α') Είχχ γρα(Α|Λένο[ν], είχες γροψ.(Λένο[ν] κτλ. 
β') Είχα γρχψη, είχες γράψη, είχε γράψγι κτλ. 

^νπ&ρσυντέλ&Μος «αΟητεκός• 

α') Έ(Αουν γρα[Α|Λένος, ήσουν γραμξΐ,ένος, ητο γρα[Χ{Λένος, η(Λεθα 
Ypajijiivoi κτλ. 

δ) Είχα γραφθγ), είχες γραφθεί, είχε γραφΟη, εΓχα[χεν γραφθη.κτλ. 

Τετελεσμένος μέλλων ενεργητικός* 

α) θέλω εχω γρα(Λ[Λένο[ν] η γράψη, θέλεις ?χγις γρα[ΐ|Λένο[ν] η 
γράψτ), θέλουν έχουν γρα(Λ[χένο[ν] κτλ. 

β') θε va εχω γρα[λ|Λένο[ν], θε να εχης γρα|Χ(Αένο[ν], θε να Ιχη 
YpajjL|Uvo[vj κτλ., η θε να Ιχω γράψη, θέ να εχγις γράψγ), θέ να 
7θυν γράψτϊ κτλ. 

γ*) θχ εχω γρα{Χ[χ.ένον η γράψη, θα εχης γρα(Χ{ΐ.ένθν η γράψτι» θα 
?χουν γρα[Χ[Λένον η γράψγΐ κτλ. 

ί) θέλω εχη γράψη ΐ γρα(Λ[Λένον , θέλεις Ιχη γράψη η Υρα(Λ• 
[tivov, θέλαυν εχη γράψη η γρα|Λ[Αένον κτλ. 

ε) θέλει εχω γρα(Λ[Λένον η γράψη, θέλει Ιχιρς γρα[Λ(χένονηγράψγι, 
βέλει ΐχετε γρα(Α(Λένον κτλ. 

Τετελεσμένος μέλλων παθητικός• 

α) θέλω εισθαι [γε]γρα|Α(Λένος, θέλεις είσθαι γεγρα|Λ|Λένθς, θέλετε 
εΐφβαι γεγρα{Λ|χένοι κτλ., (ου δημώδης). 

β') θε να εΐ{χαι γρα(Α(Αένος, θε να είσαι γρα(Α(χένος, θε να είναι 
YpajipUvoc ΐ^τλ. 

γ') θα 8Ϊ(Λαι γραΐΛ[Λένος, θα είσαι γρα(Λ(χένος, θα είναι γρα(Λ(Λένος, 
fe effieOa γρα(Χ(Λίνοι κτλ^ 



Digitized by LjOOQIC 



23Î ΤΕΤΑΡΤΗ ΣΤΜΒΟΑΙΙ ËI2 ΤΗΝ ISTfOPIAN 

δ') θέλω ίχη γραφΟη, θέλιις Ιγγ^ γραφθγΐ, θέλουν έχουν γράφει 
(ου Χη[χώδγ)ς). 

ε') θε vot εχω γραφθη, θενά εχΐ(ϊς γρΛφθνί, θε vi εχω[Λεν γραφθ^. 
κτλ. 

ç•*) θα εχω γραφθνί, θα εχης γραφθη, θα εχω[ΐεν γραφθη. κτλ. 

Δυνητική παρελθόντος ενεργητική• 

α') Ήθελα εχω γρα{Χ(χένον η γράψχ), ήθελες εχγις γρα|Α(Αένον η 
γράψη, ήθελαν έχουν γρα(Α[χένον ηγράψγ) κτλ., η [χετα του rà ίθελα 
νάχω γρα(Λ(χένον η γράψη, ήθελες νάχης, ήθελαν νάχουν γραςψενΟν 
κτλ. 

β') θε να είχα γρα(Λ(Λένον η γράψΐ» θε να είχες γρα{ΐ.{ΐ.ένον η 
γράψτ) κτλ. 

γ*) θα είχα γρα(Λ(Λένον η γράψη, θα είχες γρα(Χ(χένον η γράψττι 
κτλ. 

S*) "Ήθελα εχι^ γρα(Α.(Αένον η γράψη, ηθελ£c εχι^ γρα|Α[ΐένον ί 
γράψγι κτλ. 

ε') Ήθελ[ε] εχω γραριμένον η γράψγ), ηθελ[ε] εχης γρα{Χ(Αένον, 
ηθελ[ε] εχη γρα(Α(χένον, ηθελ[ε] έχουν γρα(Χ(χένον κτλ. 

ς•*) [Ή]θελα εχω γραρ.(Λένον η γράψη, ηθελά [ε]χ'ΐτις γρα|Χ(Αένον, 
ήθελα [ε]χουν γρα(Χ{ΐ.ένον κτλ., η (χετα του rà θελα νάχω γρα(Αρ- 
νον η γράψτπ, θελα νάχης γραριμένον, θελα νάχουν ypapLjAÎvov. 

ζ') θα [η]θελα χω γρα(Χ(χένον η γράψη, θα [η]θελες εχη γρ*(ΐρ• 
νον,. θα [η]θελεν εχη γρα(ψίνον κτλ. 

η') θα ηθελ[ε] ίχω, θα ηθελ[ε] Ιχης, θα ηθελ[ε] Ιχη, θα ηθελ(£] 
ίχω[ΐεν γρα(Α(χένον η γράψη κτλ. 

θ') θα [η]θελά χω γρα(Χ(χένον,θα θελα χγιςγρα[ΐ(ΐ.ενον,θέ θελα χουν 
γρα(Λ[Λένον. 

Δυνητική ηαρελΟόντος ηαΟητ&κή• 

α*) Ήθελον είσθαι [γε]γρα(Χ(Αένος, ήθελες είσθαι [γε]γρα(ψενος, 
ηθ&λθ(χεν είσθαι [γε]γρα(λ(Αένοι κττ. , (ό τύπος ούτος ου δη|Αώδης). 
β} θελα [η](Αθυν γρα|Χ|χίνος, θελα [η]σουν γρα(Αριίνος, θελα [ί]• 



Digitized by LjOOQIC 



1 



ΤΗΣ ΝΕΑΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΗΣ 233 

μ^θα γραμ»Λένοι η [χετα του rà θελα να [-iJi^ouv, θελα να^[η]σουν, 
θελα να [η]τον γρα(Λ(Λένος κτλ. 

γ') θε να η{Λουν γρα[χ.{Λ6νος, θε να ήσουν γρα[Λ(Λένος κτλ. 

δ') θε να [εΙ]χα γραφθη, θε να [εΓ|χες γραφθη, θε να [εΙ]χα[χεν 
γραχθτί κτλ. 

ε') θχ ηαουν γρα[Χ[λέ^ος, θα ήσουν γρα»Α(Αένος κτλ. 

ς•') θα είχα γραφθη, θα είχες γραφθτί κτλ. 

ζ') Ήθελον εχτ) γραφθη, ήθελε; εχη γραφθη κτλ., (ου δγ)(Λώδγ);). 

η') *Ήθελα [ε]χω γραφθτί, νίθελ' εχης γραφθη, ηθελ'εχη γραφθη. 
κτλ. 

θ") θελα χω γραφθη, θελα χτ,ς γραφθη, θελα χω(Λεν γραφθη κτλ. 
η (Αετα του >'ά θελα ναχω γραφθη, θελα νάχτ,ς, θελα νάχω(χ.εν γρα- 
φθη κτλ. 

Ό η' και θ' δύνανται να λάβωσι προ αυτών το θα θα 'θελα χω, 
θχ θελα χης γραφθη, θα θελα χω, θα θελά*χης, θα θελάχω(Λε/ 
γρχφθη. 

Κατεγράψα[λεν πάντας τους ανωτέρω τύπους, επειδή jjlovov εν τή 
i^vWt^ πάντων εν συνόλω δύναται να έπέλθη φως. 

"Εκαστος βλέπει δτι εν τοϊς τύποις του [Λέλλοντος είναι συγκοττη 
του θίΛει ιτα-ιίς θέΛει γά^θενά^θά (1)' το θά τοϋτο, εφ 'ίσον γι- 
νώτΛθ;χεν, δεν απαντάω εν τη παλαιοτέρα της 'Αλώσεως Γρα{Α[Λατεί^ε, 
ώστε πιθανόν δτι τον 15®^ αιώνα δεν ητο ετι εν χρήσει' αγνοείται 
Χέ και σή{Λερον άκό;χη ύπο τών εν Καλη[Λέρα Ίταλιωτών, καθα δ 
ψιλός [Λου κ. Παλού[Λπας ειπέ [χοι. Ή ΦJγκoπή δ' αύτη, άφου το 
ίίλω εν τοϊς τύποις τούτοις παντελώς τήν ιδίαν ση[Λασίαν άπώλεσεν, 
ε[ΐεινε δε {Λυνον του χρόνου δηλωτικον, έγένετο το (λεν διότι οΐ λα- 
λοΰντες ήσθ άνθησαν δτι το ύποκει»/.ενον του δλου τύπου σαφώς έδη- 
λοΟτο, και άν [ΛΟνον άπαξ νίθελεν έκφρασθη, το δε διότι του θέλω 
βοηθητικού ρή(Αατος ούτω καταστζντος κατά (λίκρον, οί λαλοΰντες 
ενόησχν τήν ανάγκην του διαστέλλειν τον καθαρώς (Λελλοντικδν τύπον 

(1) "Αλλην, ε^φαλμένην, γενεαιν τοίί θα προτείνει ό Κοραής εν Πλουταρχ. III μζ', 
τ.ΐ. έχ παραΟε'σεων ΟΛει άργ/[σει-01 άργ»5σεΐ -Ο' άργ^ίστ) κτλ. εξ ών επ•ιτα άπεσπάσθη 
τόθα. *Ή(χεΪ; νομιζομεν δτι εν τω τρ^τω ΐερο'ϊώπω έγένετο χατα :;ρώτον ή συγκοπ)) 
Τ^ Ο έλ ε ι να εις Οέ να - Ο α και εντεύθεν το Ο έ να και Ο α μετέβη χαι εΙς τχ λοιπά 
'ί^ΑνακΛ το3 ένιχοΟ χαι εις τον πληθυντικον Ιτι, βραδύτερον ^ϊ χαΐ εις τον παρατατιχον 
«ά αόριστον προς σχηματισμόν της δ^νητιχτίς. 

ΔΕΑΤ. ΐεΤ. ΕΤΑΙΡ 1 β 



Digitized by LjOOQIC 



234 ΤΕΤΑΜΗ ΣΤΜβΟΛΗ ΕίΣ ΤΗΝ ί ΣΤΟΡΙ ΑΝ 

άπο των φράσεων εκείνων, εν αϊ; το θέλω ε(Λφαίνει έ77ΐθυ[Α{αν, τ:, χ. 
((θέλω να φάγω» και α θενά φχγω -η θχ φχγω», δι'ί)ν στ,'Λερον 
δηλουται άντίθεσις (2) τ:, χ. θέλω νχ φχγω (χ,ήλα, χλλχ Χεν θχ φχγω, 
διότι [Αε βλάπτουν, τ. ε. ό[ΛθλογεΙται [Λεν η έτΰίθυίΛία, λέγεται δε Χ{χα 
δτι δεν θα πραγι^ατωθγ). Προκεΐ[Λένου δε να γίνη διαστολή των φρά- 
σεων τούτων οΐ [/.ελλοντικοι τύχοι οντες φύσει πολλω σ'Jχvότεpoι των 
έτΓίθυίΛίαν δηλουσών προτάσεων των [/.ετα του να έκφραζθ[Λένων, ûe.L• 
rà, συνεκότηοσαν, διότι τα πολυχρηστότατα υφίστανται συνήθως χαί 
βιαιοτέρας τας [χεταβολας ττρβλ. λέγω - λέω -λώ, λέ[ν]- λέγουν, ένφ 
το δ4αλέ[γ]ω δεν διεστράφη ούτως, ό(λθΐως, πας -υπάγεις, τρώς- 
τρώγεις κτλ. 

Όμοίως είναι διαφανείς πάντες οΐ τύποι όσων τα συστατικά είναι 
i)(jLÏv γνωστά εκ ττίς αρχαίας γρα[Λαατικης, τουναντίον δε κεκαλυ[χ- 
[/.ένοι ύπο σκότους, δσων τα συστατικά δεν άπαντώσιν, εν τνΐ άρχαίχ 
γρα[Λ|ΛατικΥΪ, αν δε κατορθωθ*^ να διαλευκανθ*?! ή φύσις εκάστου, θχ 
άποβη το πάν σαφές. 

Παραλείποντες δσοι παλαιότερον περί των χρόνων τούτων έποιη- 
σαντο λόγον, (λνγ)[Λονεύθ[Λεν πρώτον του άοιδί[χου Κοραή, δς έξηγού- 
[Αενος εν Άτακ. Α 'τον στ. 119 του Προδρό[Λθυ α ευθύς το βράσίίΓ 
το θερμον » γράφει τάδε (( ση[Λειωσε δεύτερον τον βάρβαρον άντιχρο- 
νισ(Λθν του (λέλλοντος βράσειν άντι του βράσαι, δστις και [λέχρι καΐ 
νυν έχει χ(ί>ραν εις τον βαρβαροσύνθετον ύπερσυντελικον χρόνον είχε 
βράσει. Εις τους λοιπούς συνθέτους χρόνους της κοινής ηρ^-ών γλώσ- 
σης, οίον εις τον μέλλοντα θέλω, θέλεις, θέλει, θέλομεν, θέλετε, θέλουν 
βράσειν, και εις τον δυνητικον αόριστον ήθελα . . . βράσην, εις τους 

(2) ΊΙ άντίΟεσις αυτή δέν ητο άλλοτε ούτως ανεπτυγμένη, διό άπαντα τις συντάξει 
μετά του να εν τζ παλαιοτέρα γραμματεία, ενΟα σ7[μερον φαίνεται πλεονάζον, π. */. 
Έρωτοχρ. 126 μα δείχνει με την yjpoi^ πώς ΟΑουσι να γνωρισθούν εκείνην την 
ήμέραν, χαι 292, 7 και /ώνει την πίχραν ό Βασιλείας δια να μη δειλιάση, 6 λαβωμένος 
να ποντ), πώς θέλει να τόν /,άση. Κρητ. Δραμ. 339 στ. 131 « χ' δντα λογιάζω χαΐ 
θωρώ πώς Οέλο^ να βουλίσω». 430 στ. 693 φέρεται εν αντιγράφω «λογιάζω πώς 
παιδί θές νάσαι 'νοδς ν/βροΟ μου». Άλλα και στίμερον ?τι εν ποΐ7{μασιν τ. 2. εν 
αρχαιότερα χατασχευη λο'γου, ήν ό ϊμμετρος λόγος διασώζει, άπαντα το ν α ΙνΟα εν τω 
πεζώ και συνιίΟει λόγω περιττεύει π./. Άραβαντ. συλλ. 150 δταν θέλω ν' «πε- 
θάνω, μια παραγγολή Οά κάνω, εν ω βεβαίως ουδεμία εκφράζεται επιθυμία χαι 320 
« άπ(ίψε για το σπίτι μου δεν είμαι το χαϊμένο, μο3 μϊίνυσ* fj αγάπη μου χαι Ο έ λ ω vi( 
7Π)γαίνω» εν ω ήμεΤς μόνον το θά πηγαίνω ^ θα πάω θα έλέγομεν. 



Digitized by LjOOQIC 



ΤΙΙΣ ΝΕΑΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΗΣ 235 

'τίτΓου;, λέγω, τούτους ή βαρβαρόττης έχει άπολογίαν, Sti [λέν τον 
[Λελλοντα αύτην την [χελλοντικην εννοιαν, δια δε τον άόρκττον δτι το 
συνοδευον Υίθελα κτλ. ση[Λα{νει αληθώς το ε;χελλα, καθώς και ό δυ- 
νητικός âr των τταλαιών εση[Λαινε και το δύνα[χαι και το θε'λω . . . 
Εις τον ύττερφ^ντελικον δ(Λως είχα είχες είχε .... βρχσειν, δεν χω- 
ρεί τοιαύτη άττολογία, παρ έκτο ς δταν το άπαρέ^Λφατον εχγ) τύπον 
αορίστου ενεργ-^τικου ή παθητικού, οίον το είχα δρά[Αειν αναλύεται 
εις το είχα τελειωίχένην την ένε'ργειαν την ση(Λαινο[Λένην δια του 
άπαρε(Λφάτου âpa^etr, άλλα δεν η[Λπορεϊς να ανάλυσης τον αύτον 
τρόπον καΐ το είχα τρέξειν ». 

Την αύτην γνώ[Λην εκφέρει ο Κοραής και άλλαχου άλλ*, αν (χη 
άπατώ|χεθα, έκαστος βλέπει το βεβιασ[λένον της έρ[χηνειας, μάλιστα 
εν τφ ύπεο<Γ^ντελίκω και παρακεΐ[Λέν(ι),άλλ' ούχ ήττον καΐ εν τώ (χ.έλ- 
λοντι αΐ δυσχέριαι είναι (χέγισται, ας φαίνεται πρώτος έννοήσας ό Δού- 
κας εν διατριβγΐ άνατυπωθείστ) εν Σωκράτους Τ. Α' 348 και έξης, 
επανε'λαβε δ' έπειτα Mullach, ος εν σελ. 239 της γρα(λ[Λ. αποβάλ- 
λει την •^'νώ'Χ'ην δτι το βράσει εν τω θέλω βράσει και είχα βράσει κτλ. 
είναι άπαρέ[Αφατον (;.έλλοντος χρόνου, παρατηοών ορθώς δτι το θέλω 
εν TTi αρχαία γλώσσΤί ουχί (Λετ'άπαρε;χφάτου [χέλλοντος συνετάσσετο* 
εν δε σελ. 242 αποβάλλει ό[Λθίως την έτέραν γνώ[Λην, δτι το γράψ^^ 
ftfiaêc κτλ. κείνται αντί ypx'\>ai ^çxnat λέγων : « Και αν τις ήθελε 
πιστεύσΥί δτι το γρά<ρ£ΐ κείται άντι ypaftir και άγαηηθή άντι άγα^ 
πηθήν δηλ. άγαττηθήναι, ούχ^ ήττον δεν δύναται να πιστευσγι, δτι το 
ypa^ei εγένετο εκ του j'fxi^at και το JaOei εκ του Aa6eîr κατά (χετά- 
Οεσιν του τόνου, δστις εν τφ νέφ έλλην. είναι τών σπουδαιότατων ». 
Τχς ανυπέρβλητους δυσχέρειας ταύτας πειρώ[Λενος να διάλυση δ 
Μαυροφρ. εν Δοκ. 240 κ. εξ. καταφεύγει εις υποθέσεις και άνα(Λ{ξεις 
τών αρχαίων διαλέκτων, παραδεχό[χενος ά. εκπτωσιν του r εκ του 
ypayêir καην γραφθην (α λέγει δτι κείνται άντι καηναι γραφθήναι) 
χτλ., β'. yprtOiy τών διαλεκτικών λάβην. φύγην, φάγην (μετ^άπο- 
ΐίοπης του r) άντΙ τών άττ. καΐ κοινών λαβεϊν, φυγείν, φαγεϊν κτλ. 
γ', τροπην του αι εν τοϊς γpά^JclLt 0€i(ciLt σπάσαι κτλ. εις η δθεν 
γρά^η κτλ. και την [Λεν άποκοπην του r εν τοϊς γράφίί λέγ^ί, καη 
παραβάλλει προς την εν τοϊς όνό(Λασι το λόγο, το παιδί, εν οίς δ[Λως 
^"χρχει διαφορά τις* τους δε τύπους γραφθη, δειχθή λέγει Αιολικούς 



Digitized by LjOOQIC 



236 ΤΕΤΑΡΤΗ ΣΥΜΒΟΛΗ ΕΙΣ ΤΗΝ ίΣΤΟΡίΑΝ 

τ. ε. γραφθην, ^Είχθήν άντΙ των άττ. γραφθηναι, δειχθηναι. ΚαΙ 
παρατΥ)ρ6Τ (Λδν την του τονισαου διαφορχν των ση(Λ«ρον λεγορ-ένων, 
άπο των παρα$6$0[Λένων Αιολικών {/.εθύσθην, έ(Λνάσθην, έντέθην χλ. 
ττρβλ. R, Meister die griech. Diall σελ. 190, αλλ* ού ρνον ου 
παρακωλύεται τούτου ένεκα εις την ταύτισιν, άλλα και προβαίνει 
θέλων να τονίσ-^) τάρχαΧα Αιολικά κατά τα νέα, δττερ η{ΛΪν φαίνεται 
(Λεϊζον η τολ[ΛΥ)ρόν. 

Όμιοίως διοάσκει περί των τύπων λάβη, φύγη, φχγη κτλ. δτι 
είναι Αιολ. τ. ε. λάβην, φάγην κτλ. περί δε των τύπων τελευταΐον 
γράψγ), Χείζη κτλ. διατείνεται δτι καΐ ούτοι είναι επίσης Αιολικοί 
άντΙ των κοινών γρά^αι (hif^at κτλ. και δτι Βοιωτικώς εν τούτοις 
ετράπη το αι εις η κατά το [τζτζότη όφειλέτ//, χή κτλ. 

Περί τούτων παρατηρουρν δτι ούδερας εχεται πιθανότητος η εν 
τη κοιννΐ ή|Λών γλώσσ•() παραδοχή των Λεσβίων λχβην φάγην κτλ. 
αφ ' ού ούδαμου άλλαχου παρατηρούνται ση(λερον ϊχνη Λεσβίου τονι- 
σ(χου, καΐ δτι είναι καθ' ολοκληρίαν έσφαλ[Λένη φθογγολογικώς ή δι- 
δασκαλία δτι το γράψαί οεΐζαι απαγγέλλονται κατά Βοιωτικον τρό- 
πον γρχψ»? (γράψΟ ^'^^• Διότι ναι (Λεν, ως γνωστόν, οΐ Βοιωτοί πρώτοι 
τών ελλήνων τας διφθόγγους τας έχουσας β' συστατικον το t (Αετα- 
βαλόντες εις απλούς φθόγγους εγραφον άπο του 5ου αιώνος και έζής 
το ι αντί ίί,το η αντί αί, βραδύτερον δε άπο τών άρχων του τρίτου 
αιώνος και το υ αντί οι, τ. ε. εχκ- έχεις, Ιππότ//, όφειλέτι/, κ//=1π• 
πόταί, οφείλεται ;ιτα^, αύτδ-αύτοί-αύτω κτλ.,άλλ'άπήγγελλον άνευ 
ούδε{Αΐας ά[Αφιβολίας το ;/ τούτο ουχί ως ί, άλλ' ως ε, δπως καίή[Λεϊς 
ό[/.οίως πανταχού το εν τη άττ. και κοινή αι ως i έπαγγέλλθ(χεν (1). 
Είναι δε καθ' ολοκληρίαν άλογον να ύποτεθη δτι ή(Λεϊς εν πασι (/.èv 
τοίς άλλοις τύποις και λέξεσι τοϊς εν τη καθόλου ελληνική γλώσσιρ 
δια του α<, εν δε τη Βοιωτία διαλέκτω δια του η γραφοα,ένοις άπαγ- 
γέλλθ[Λεν το αι-7ΐ τούτο ώς f, εν [Λονοις δε τοϊς άπαρείχφάτοις του 
άορ. δείξαι-δείξη, γράψαι-γράψη κτλ., ήθέλθ(χεν προφέρη αύτο ώζ 
ι, Φθογγολογικώς λοιπόν τάπαρέ[Λφατα ταΰτα είναι αδύνατα, και δη 
ούτος (χόνος ό λόγος αρκεί τοις εχουσι πλήρη και εντελή συνείδησιν 
της ση{Λασίας τών φθογγολογικών νό[χων, δπως άποβάλωσιν άπαζ δια 

(1) Περί φαινο|Α/νων τινών «ξαιρίαεων, ev «Ις το α ι απαγγέλλεται ώς α διελάβο- 
[Αβν βν ΆΟην. Χ σελ. 4 χ. Ιξ. 



Digitized by VjOOQIC 



ΤΗΣ ΝΕΑΣ ΕΛΛΙΙΝΙΚΗΣ ΓΑΟΣΣΗΣ 237 

παντός την εκδοχήν ταύτην. Άλλ ' άνα(λφιβόλως πολλοί τών ανα- 
γνωστών δεν θχ είναι άΧα^ααντίνως πεπεςσ[Αένοι περί του κύρους τών 
νό[Λων τούτων, διο άνάγχνι να 7:ειραθώ(Λεν, δπως καΐ St' άλλης όδου 
άττοδειζω^Λεν το σαθρον ΐ^αί άσύστατον της εκδοχής ταύτης. Άλλα 
προ τούτου ΐδω[χ.εν πώς άλλος άνηρ εξέλαβε τους τύπους. 

Περί τούτων έποιησατο λόγον ό κ. Def. εν Monalsber. d. Berl. 
Âkad. έτους 1877. Εςχενάνα[χφιβόλωςπρο όφθαλ(Λών τας τών προτέ- 
ρων εργασίας, ει και δεν (Λνη(Λονεύει αυτών, διδάσκει δ' ό[Λ0ΐως τοίς πρό• 
τερον διαλαβουσι περί τούτων δτι εν τοις τύποις θέλω γράφει -γράψει 
κτλ., κείται άπαρέ[χ.φατος. Άλλ'η διότι δεν ένόησε τα τη έρ(Ληνεία 
ταύτη έπό{Αενα άτοπα η διότι έυ!.νη[ΛΟνευε του ρητοΰ αεστι δε και 
σιγάς άκίνδυνον γέρας» ύπέλαβε προτΐ[Αοτέραν την χρυσην σιγην και 
ίη ούτε την τών Αιολικών τύπων θαυιχατουργον έ[χφάνισιν ούτε την 
φθογγολογικώ ς αδύνατον και άνερ(Ληνευτον τροπην του αι εις η επει- 
ράθη να Ιρ[Ληνεύση, διότι και ή εσχάτη καταφυγή δτι εν τω θέλω 
γραψ^ί κείται άπαρέ[Λφατον (Λέλλοντος, είναι καθ ' ολοκληρίαν συκίνη 
επικουρία, ου (ΐόνον δια τοΰτο δτι το θέλω φ^νηθως ουχί (Λετ ' άπαρε(Λφά- 
του (Λελλοντος χρόνου σ'Jvετάσσετo, άλλα και δια τούτο δτι είναι δλως 
άδιανόητον, ^ος ένεκα εν (χεν τη παθητικνΐ φωννΐ θέλω γραφθη κτλ., 
χαί εν τοϊς τον δεύτερον ένεργ. άόρ. ε; χρήσει εχουσι ρη(Λασι θέΛω 
tlnû^ svpeZ, Jaôti, φάγει, <féyei κτλ., το θέλω συντάσσεται (Λετ* 
άορ. εν δε τοις τον ένεργ. άόρ. α' εχουσι ρή[Λασιν ασχέτως προς την 
στΐ(ΐασίαν αυτών (Λετα (Λέλλοντος. 

Μόνην δε την τρίτην άπορίαν του Mullach άφορώσαν εις το πα- 
ροξύτονον τών τύπων θέλω Λάβει ^ φύγει ^ φάγει, αντί λαβείν, φυγεϊν, 
φαγειν κτλ., πειράται να λύσ•(ΐ ο κ. Def διδάσκων δτι κατ' άναλο- 
γίαν του άπαρε(Λφάτου του πρώτου άορ. έτονίσθη και το του δευτέ- 
ρου, τ. ε. κατά το θέλω γράι^ει ελέχθη και θέλω λ(ίβει. Ό(Λθλογη- 
τέον δτι χαζ * άρχητ ουδείς δικαιούται ν * άποβάλη τ'/^ν έζηγησιν 
ταύτην, ανάγκη δ* δ(Λως να έκληφθη δπως άρ(ΛΟζει τη φύσει της συ- 
ν£κδρο(Λης τ. Ι. ως ultimum refugium^ και δη να προτψηθη αύτης 
πίσα άλλη έρ(Ληνεία, ήτις φθογγολογικώς έχουσα άνεπιληπτως καθι- 
στά περιττην την χρησιν της αναλογίας. *Αν δέ τις άποβλέψη εις το 
pjjAX της νέας ελληνικής βαθύτερον, φοβούαεθα αη αρνηθεί πασαν 
πι^νότητα τη αναλογία ταύτη' άπορεϊται δηλ. τόδε: αν οί πολλοί 



Digitized by LjOOQIC 



238 ΤΕΤΑΡΤΗ ΣΓΜΒΟΛΙΙ ΕΙΣ ΤΗΝ ΙΣΤΟΡΙΑΝ 

τρωτοί άορ. εφειλκύσαντο τους δευτέρου; (1) καΐ κατέσττ,σαν αυτούς 
βαρυτόνους, 8ιατΙ ούτοι τε οΐ ούτω ττλτ,θυνθέντες αόριστοι και οι πο- 
>.υάριθ[Λ0ΐ ενεστώτες των βαρυτόνων ρηαάτων δεν κατώρθωσαν νχ 
Είρελκύσωνται και τους πολλω εύαριθ|Λοτέρους ένεστ. των συνγ,ρ7ΐ[λέ• 
νων ; διατι κατά το λαλήσει δεν εκανονίσθη το λαλεϊ άφ'ού κατ* 
αύτο λέγεται δτι έκανονίσθη το φάγει, λάβει κτλ. ; εϊναι δε και ::ρο- 
χειρότερα και εύκαταλητττοτέρα φύσει η έττίδρασις του ένος χρόνου 
£πΙ ετέρου χρόνου του αύτου ρτ,αατος η η έπίδρασις χρόνων διαφό- 
ρων ργ)[Αάτων. 

Ή άλλη όδος, δι 'ης θάποδειχθή το άσύστατον της του ά77αρε[χ.- 
φάτου εκδοχής εν τοΤς τύποις θέλω γρχφη-ψη-φ6η κτλ., είναι η 
δια της Ιστορίας. Διότι και εν τώ παρόντι αληθεύει το λεγόμενον, ος 
[Λη είναι (χεθ' η[Λών είναι καθ' η[Λών. Οΐ ττρο η[χών 7:αρη(^-έλουν καθ' 
ολοκληρίαν της Ιστορίας νο[Λίζοντες περιττον να εχωσιν αύτην [χεθ' 
εαυτών, και τούτου ένεκα εχουσιν αύτην καθ' εαυτών, διότι τταρεδέ- 
χοντο σιωττηλώς και ίσως εν άγνοί^κ πολλά εκ της ιστορίας η άλλοθεν 
ούδα[Λώς αύτόδηλα λη[Λ[;.ατα. Ταύτα δ* αν κατορθωθη να δειχθώσιν 
αδύνατα η όλως απίθανα, άττοδείκνυται, νοίΑίζομεν , άτοπος καΐ η 
περί της άπαρεαφάτου ύπόληψις. Ούτω π. χ. παραβάλλουσι Μαυροφρ. 
Δοκ. 237,DefTner, Γ.Κων<?ταντινίδης τον τύπον θέλω γράψγ^ κτλ., 
προς την πάρα τοις παλαιοΐς χρήσιν της Φ^ντάξεως του [ε]θέλω (χετ' 
χπαρε'χφάτου, έθέλω πορεύεσθαι, φράσαι θέλω κτλ. 'Αλλ' εν τούτω 
λα[Λβάνεται λή(Λ(λα ακριβώς όπερ πρόκειται ν ' άποδειχθγ). Διότι αν 
[Λη καταστη πρότερον πάσης ά[Λφιβολίας άνεπίδεκτον. δτι εν τοις vj- 
ποις τούτοις κείνται άπαρέ[Λφατα, δεν δύνανται να γίνη λογικώς η 
παραβολή αύτη. Ό{Λθίως έπι του αύτου λογικού λάθους στηρίζεται 
και ή ετέρα παραβολή τούτων τών τύπων προς τα Γαλλικά j'écri- 
rai -écrire -ai ην άλλοι πολλοί έποιήσαντο (^έχρι τούδε, πέρυσιν δε 
καΐ ό κ. Deff• εν Arch. σελ. 86 επανέλαβε [Αετα τοσαύτης [χάλιστα 
πεποιθήσεως, ώσει [λόνη αύτη η σύγκ|3ΐσις ητο ίκανη να καταστησγ, 
άδιάσειστον την περί άπαοε[Λφάτου δοξασίαν εν τοις τύποις θέλω 

(1) 0Î έπι της ληγούσης τονιζο{χενοι δεύτεροι άορ. [eJOpf, [εΐ]ΐΐί [^]^ί» [^]Ρ^ί ^'^' 
ουδέν Οττέρ ol^'/jlÎo'j τονισμού Ιτζ\ της ληγούσης άποδεικνύουτι, διότι ούτοι αφαιρεθέντες 
την προίτην συλλαβην οφε^ουσι χατ' ανάγκην να τονζωνται Ιτι\ της μ(ΐνης υπολειποιιέ- 
νης δευτέρας. 



Digitized by LjOOQIC 



ΤΗΣ ΝΕΑΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΗΣ 239 

γρχψτ, κτλ. Άλλα και άλλα υποκρύπτονται (λέγιστα Ιίττορικα λη(Λ- 
[ΐιτα* α') δτι το άπαρέ(χ.φατον επέζησε τω άπλ({^ [Λελλοντι, διότι βε- 
βαίως άν ή άπαρέ[Λφατος άπώλετο προ του άπλου [λέλλοντος η άντι- 
λατάστασις αδιανόητος* β') δτι δτε οΐ σύνθετοι χρόνοι ούτοι ηρξαντο 
vi (Ίχη(Αατίζωνται, η άπαρέ(Λφατος ήτο ετι jrapà τω Ααω, όστις 
άνα(ΐίριβόλως πρώτος ηρξατο να πλάττη αυτούς, εν πληρει χρήσει, 
kio παντάπασιν άπιθανον. Οί Γάλλοι βεβαίως έχοντες το écrire 
Ι τ,ίνναντο να πλάσωσι το j'écrirai -écri Γ -ai, άλλ' αν (χή ειχον οΐ 
Έλλην£ς το ypaçfir δεν ήδύναντο άνααφιβόλως να ειπωσι θέλω γρά• 
ψίν όθεν θέλω γράφει. Κατ'αύτον τον τρόπον καταντώ(Λεν εις το 
ϊχινβώδες περί άπαρε?Λφάτου εν τη νέα έλλ. ζήτη(Λα, περί ού εχθ(Λεν 
. ΐύο £Ϊδικχς πραγ(Λατείας την ηδη (χνημονευθεϊσαν του κ. Deff. εν 
. ΜοηαΙδΒβΓκαι Γεωργίου Κωνσταντινιδου έναίσΐ[λον διατριβήν 1878. 

■ ΤΙ άξια άριφοτέρων ϊση και το αηδεν, επειδή τοΰτο [Λεν εν αύταϊς 

■ «ϋΐ|ΐως λα{Λβάνεται εις έξέτασιν ή παλαιοτέρα γρα»Λ(Λατεία, ήτις 
ρτη 9i ήδύνατό πως να διαλευκάνη το υπ* αμφοτέρων άνυπόπτως 
^ίρζληφθεν περί υπάρξεως του άπαρε(λφάτου αϊτημα, τούτο δε ού- 
«V άξιον λόγου παρέχουσι νέον, άλλα πάντα πάρα του Κοραή και 
Μχυροφρύδου παραλα(Λβάνουσιν. Άνά-^αη λοιπόν να καταφύγωμεν 
ιί; ιυτχς τας ττηγας, τ. ε. τους κατά τον [λέσον αιώνα φJγγpαφεïς, 

■ Μι Χοκι;χάσω(ΐ.εν , αν είναι δυνατόν να (Λάθω[Λέν τι παρ' αυτών. Δυ- 
ffrjjrû; ή γλώσσα τών ανθρώπων τούτων ούτως άνά[Λΐκτος είναι άρ- 
χβίοις τύποις, ώστε πολλή [Λεν δυσκολία άπαντδ^ ό ερευνών εν αύτοϊς 
ϊΐτότε έλέγετο, πλείστ*/! δε και πολλάκις άνυπερβλήτφ ό βουλόίΛενος 

Ι«6ξεΰρτ, τι τότε dèr έΜγετο. Έν τοϊς σχολείοις τότε [ΛΟνη ή αρχαία 

^γΙώτΊχ και γρα[Λ(Λατική έδιδάσκετο , έν ταύτη συνετάσσετο παν εγ- 

7ί*θον σοβαρόν,ώστε και άν τις ποτέ ήθελε να γράψη όπως έλάλει, αΐ 

«f/iïxi λέςεις, συντάξεις και τύποι προσέπιπτον αύτω κατά παν βή[Λα• 

i *foîÎ6ç Ιτι και ήν ειχον ελλειψιν τής του καλού αισθήσεως, ώστε καΐ 

ι ΡΛταης κχΐ δοτικής τύπους τοΤς κοινοτάτοις να άναΐΛίγνύωσι και τότε 

1 ν.^» |Αΐκράν τίνα εννοιαν τών έν τούτοις δυσχερειών. Ούδεν λοιπόν 

\ wjjtx, χν ή άπαρέ[Λφατος είναι κατά τήν εκφρασιν του Κοραή μα- 

4 *efoy<ay/ôc, ην γνώ[Λην φαίνεται άσπαζό[Λενος και ό Μαυροφρ. Γίνε 

' ^ οε [Αχλιστα ή;Λΐν τούτο πιθανόν άναλογιζο;7.ένοις δτι οΐ λόγιο 

^ΛΓ,τχΙ θέλοντες πάντοτε νά γράφωσιν έλληνικώτερον καΐ νθ[Λίζοντες 



ΙΟΙ 



Digitized by LjOOQIC 



240 ΤΕΤΑΡΤΗ ΣΤΜΒΟΛΗ ΕΙΣ ΤΗΝ ΙΣΤΟΡΙΑΝ 

δτι ηδύναντο δι' ελαχίστης 'χεταβολης, της -ΓτροσΟτ,κης ένος r εν τώ 
τέλει, να έ7:ιτ'Jγχάvωσι τούτου, εττλαττον και τύττους έσφαλαένους 
π. χ. γράψίίλ•, σττάσειν, δείξειν (1) αντί γράψη κτλ. Λιότι εν τούτοις 
ριόνη η ττροσθηκη του r ηρκει, δττως Χώσ*/) τώ τύ^τω άιταρε[χφατικτ,ν 
τίνα χροιάν. Έπειδη 5τι εν τούτοις το ru είναι μεταγενέστερα προ- 
σθήκη και δτι δεν κείται άπαρέ[Λφατον [Λελλοντος χρόνου εδίδαζε και 
οΜαυροφρ. δτι δε ούδ* άόρ. δττως εκείνος έπιστευεν εϊπθ[Αεν ανωτέρω. 
Το αύτο ρητέον και περί των παθητικών γραφθη, σταθνί κτλ., τ. ε. 
δτι ούτε εκ των αίολ. γράφθην κτλ. ηδύναντο να προέλθωσι, διότι 
τα διαλεκτικά αποκλείονται της κοινής η|Λών γλώσσης ούτε εκ των 
άττ. και κοινών γράφθηκαν κτλ. διότι οΐ φθόγγοι rai δεν ηδύναντο 
να άποκοπώσιν. Κατά τον αύτον τρόπον ανάγκη να έννοηθη και το 
λαβή, φάγη κτλ., διότι ούτ' άπο τών αίολ. δυνά(Λεθα να όρ[Ληθώ|Λεν 
εις έξηγησιν, ούτ' άπο τών κοινών δια το παροξύτονον. Ούχ* ήττον 
η [/.ικρα προσθήκη του r [Λετέβαλλε τον τύπον θέλω λάβη, γραφθη 
κτλ., εις άπαρε[Αφατοειδη τίνα θέλω λάβην, γραφθην. Ότι δε χατχ 
τους χρόνους εκείνους της φ-ίγχύσεως ή προσθήκη του r δεν ητό τι 
αδύνατον ή άπίθανον, θα ό[Λθλογήση ή[Λϊν ό ένθυ[Λθύ[Λενος τύπους οίον 
στό[Λαν, πραγ};.αν, έκαυχήθην - έκαυχήθη κτλ., [χάλιστα εν Λά[Χ.πρου 
Rom. σελ. 256, 1 κατ. άναγινώσκεται καί τι παραδοξότερον «τον 
λόγον της τον πρωτινον να τον παρασαλεύση>•. Και Καλλί[χ. στ. 929 
<(£ί [λή την κόρην Î^etrï) και περί δυστ. καί ευτυχίας στ. 241 καί 6 
ζένος ώς έττήγαινεν καί άνθρωποεπε^/,γίίίΓ. Φλωρίου καί Πλατζ. 
1551 του πύργου γαρ την άνοδον έδείλια^ ή ψυχή [χου. Legr. Bibl. 
287 στ. 57 έκράτί/>• ή χαρά στ. 129 (/.άλλον καί έθεώρ^^Γ τον. 302 
στ. 523 έκράτειν ή χαρά. Ύπο του Μαυροφρ. σελ. 334 Δοκ. πι• 
ρετηρήθη δτι ο ποιητής τών χρον. του Mop. κατόπιν [χεν του θέλω 
άλλοτε (Λεταχειρίζεται τύπους (Λετα του r καί άλλοτε άνευ αύτου, 

{\) Τύποι τοιούτοι απαντώσι xa' εν τω Έρωτοχρίτω δύο η τρεις π./, γιατί γυρέ- 
ψει ν ^Οελε, 'ς δυο μέσα κο'ψειν f[OiX£• αλλ' ούτοι αναμφιβόλως ε*/ουσι το ν μόνον 
προς άποφυγΓ|ν ττ5ς χασμωδι'ας. Άπο'δειξις δέ τούτου είναι δτι τό νυ προστίθεται πβρ 
ήμίν χαΐ τω προίτω προσώπω, «νά σε χάμων >)θελα...» νάσβ^ιδών ί]Οελα..., να σο5 
σπάσων ηΟελα τα πλευρά σου χτλ. Όμοίως άπαντώσι τοιούτοι τύποι χαΐ εν Κρητ. 
Δραμ.343,275 πείν ^Οελε χαι 420,475 δπου διαλ^ξειν 7[0ελε κτλ. 'Αλλ* 6 ποιητής τοί 
Έρωτοχριτου χαι οΪ τών Κρητ. Δραμ.ού προτιθέμενοι να έλληνι^ω^ιγ, ρύδέγ ά;;«ρέμ- 
οατον μεταχειρίζονται. 



Digitized by LjOOQIC 



ΤΗΣ ΝΕΑΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΗΣ 241 

κατ077ΐν Χέ του ?χω μόνους τους άνευ του r. Έλπ{ζο;χεν »χετλ ταυτΛ 
νχ καταστήσωαεν ττιθανον, αν (/.η βέβαιον, δτι το αύτο συστατικον 
κείται εν άαοοτέροις τοις τύποις, αλλ' ό γασαουλος ττοιητης έγραφε 
αεν [Λετα το θέλω τον τύττον [Λετα του r, δττως ούτως εχη ά7ταρε(χ• 
φατοειΧές τι, έττειΧη εν τη αναλογώ «τ-ίντάξει της Γαλλικής πατρικής 
του γλώσσης άττΥίτεΤτο άπαρέαφατον, εξέφερε δε [χετα το εχω τον αυ- 
τόν τύττον δττως άττηγγελλε τ. ε. άνευ του r, διότι ούδ* εν τνί Γαλ- 
λufι γλώσσΥΐ άττηγγέλλετο εν ταΐς άναλόγοις φράσεσιν ά7:αρέ[Αφατος- 

Και αυτοί δε οΐ αρχαΐζοντες (Γ-)γγραφεϊς και ποιηται οσάκις περί 
κοινών πραγ[Αάτων γράφουσι, και τώ φJvηθει λόγω χρώνται, άπο- 
φευγουσι την άπαρέ(Λφατον, π. χ. εν τφ πέ[Λπτ(ΐ> ποιη(Λατι τουΠροδρ. 
παρχ Legr. σελ. 101 κ. έξ. πλην εν τω τέλει ένθα 6 λόγος απο- 
βαίνει έλληνικώτερος, ο[Αθΐως και εν τώ βφ του αύτου παρχ Legr. 
σελ. 107 κ. έζ. σπανίως άπαντ^ χπαρέ|Λφατον• έπ'ίσης δεν άπαντδ^ 
άπαρέ[ΐφ. εν τώ παρά Legr. σελ. 1 1 κ. εξ. έκδοθέντι ποιή(χατι 
Διδαχτ, Σολθ[Λώντος περί του υΙου αύτου *Ροβοά;Λ. Σπανιώτατον 
είναι προς τούτοις το άπαρέ(χφατον εν τοις κατά τας αρχάς του 13ου 
αιώνος [Λεταφρασθεϊσι Κυπρίοις νό[Αθΐς, νο[Λΐζθ(Λεν δε δτι και τα ολίγα 
άπαντώντα προέρχονται εκ της κατά λέξιν πίστης (Μεταφράσεως, 
διότι βεβαίως τύποι οίον àfdrat δεν ηδύναντο νχ είναι τότε δη- 
μώδεις- 

Άλλ* ούχι μόνον κατά τον 12ον αιώνα άλλα και εν αύτνΐ τη 
Γραφή δεν είναι η χρήσις της απαρεμφάτου ούτως ευρεία όπως εν τη 
δοκίμω γραμματεία, εν δε τη γλώσση τών σ'Jvόδωv φαίνεται ετι μαλ• 
λον περιωρισμένη, ει και αναμφιβόλως οΐ επίσκοποι και οΐ λοιποί τού- 
των μετάσχοντες άνδρες ήσαν τών μάλιστα εύπαιδεύτων τών χρόνων 
εκείνων. Πρβλ. περί τούτω/ Μαυροφρ. Δοκ. 447 κ. εξ. 

Κατ' αύτα φαίνεται ημϊν ύπο Ιστορικην εποψιν λίαν τολμηρον να 
ύποτεθη γενική τις χρησις της απαρεμφάτου παρά τω άπαιδεύτφ 
λαώ, όθεν ανάγκη απαραίτητος νχ ύποληφθη δτι πρώτον έξηλθον οΐ 
τοιούτοι τύποι περί ών ά λόγος, τοσούτω μάλλον δσω φθογγολογικώς 
απεδείχθη άδ^ύνατος καθ * ολοκληρίαν η δοξασία, καθ * ην εν τη θέλω 
γράψη-είττη-γραφθη κείνται απαρέμφατα (1). 

(1) Ότι fiiTot τβΟτβ ο! τύποι ούτοι τη προσθιίκτ) του ν ΟττΕλαμβάνοντο υπό τών λο- 
γιωτάτων τώγ το'τε yf>o'vωv ά^^αρ/^ιβατα, ελ//θη ϊ[οη 7:ροχεΐ{χένον περί τών της {λέβης 



Digitized by LjOOQIC 



242 ΤΕΤΑΡΤΗ ΣΓΜΒΟΛΗ ΕΙΣ ΤΗΝ ΙΣΤΟΡΙΑΝ 

Ένψ δε ούτω κατά τχς πρώτας άρχας της δγ)(χώδους τ,^ν ΥΡ*!^" 
(Λατείας φαίνεται ή ά7:αρέ(Λφατος άχρηστος, ό περιφραστικός Χια τοΟ 
Οε'λω (λέλλων ου:τω φαίνεται τότε εν χρήσει. Διότι Γλύκας LegP. σελ. 
18 κ. έξ. στ. 246 είπεν ααν θέλγ,ς καταράσεσθαι» και 299 θέλει έλ• 
θεϊν, Πρόδρ. εν Β' στ. 5 θέλω ειπείν, Γ' 514 πώς τον θέλεις σ'^ ρ ειν. 
Έν Διδαχή Σολθ(χ. LegP. σελ. 11 κ. έξ. στ. 29 θέλεις κτησασθαι 
101 θέλει έλέγχειν κτλ., άλλα ταύτα ούδεν άποδεικνύουσι, διότι έν 
αύτοίς άναγινώσκεται και βούλει (Λαθεϊν, αν εύπορης οικονθ|Λεϊν, ου 
δύναται φυλάξαι κτλ. Την (Λελλοντικην δ * εννοιαν έκφράζουσιν οΐ 
ποιηταί εκείνοι διαφόρως, τ. ε. η α) at à του άπΛοϋ μίΛ,Ιοττος^ όπερ 
δ[Λως σπανίως γίνεται, διότι φαίνεται δτι τότε ό (χέλλων εϊχεν ηδη 
αντικατασταθεί δια της ύπότακτ. δπως έκαστος εννοεί παρατήρησα; 
πρώτον δτι καΐ τοιούτων (Αελλόντων γίνεται χρήσις οίτινες βεβαίως 
δεν ήσαν έν κοινή χρήσει, π. χ. ύποίσω, λέξω κτλ., έπειτα δτι ό [ΐ.ε'λ- 
λων τιθέ[Αενος {Λαλιστα έν υποθετικούς λόγοις (χετα το ei και έν χρο• 
νικοΤς [χετα το πρΙ>' κτλ., παρατάσσεται συχνότατα τη υποτακτική 
ΐ) 6' ) âtà της νποζαχτιχής (χετά τίνος (χορίου π. χ. του rà, η χαΐ 
άνευ αυτού π. χ. Διγεν. Σάθα στ. 1052 πότε ιδητε ;=δψεσθε. Γλυκοί 
στ. 581 καΐ τύχης άναζωώσεως και τύχης σωτηρίας. Προδρ. Δ' 39 
τις ελθη κ* εκδίκηση [χε κ* έκβάλη [χε, Ξ' 76 να τΐ[Ληθης=τΐ(ΐής 

τεύξει. Λα[Λπρ. Rom. Καλλψ. 446 τις ου κενώσει τις ου ραγή 

και Φ^ντακη ; 126 ουκ ΐδω, 228 φύγω, 245 άντψεταστραφήσονται 
καΐ (χεταγνωρισθώσι, 416 τις την χάριν είπη και τις άριθ(χησίΐ 1173 
(Λεγάλας ivprfç χάριτας πράγ[Λαν πυλύν κερδησ^^ς 1442 δ|λως καθη- 

σω.,...κλαύσο(Λαι κρατήσω περιΛάβω σε 1453 νυν και νεκράνσε 

συ[Λπλακώ κτλ. Πρβλ. καΐ Kaibel epigP. Gpœca 1096 άνατιθώ= 
άναθησω, και έπιγραφην Σιλκώ έν ή δίς κείται: οΐ γαρ φιλονεικοΰσι 
y^fr*έ(Λoύ, ούχ άφώ αύτούς:=ούκ αφήσω. Ιίαράβαλε ετι δτι και έν τη 
ίργοίίχ γλώσση πολλάκις κεϊται υποτακτική επί [Μελλοντικής εννοίας, 
(λάλιστα [Λετα το ου (χή, (χεθ' δ έν τη Γραφή αόνη ή ύποτακτ. τοΟ 
αορίστου άπαντδΐ. "Ίδε Buttm. Γρα(Λ[Λ. της Γραφής 183. Διέλαβε 
δε περί τούτου διεξοδικώς και Lobeck έν Φρυνιχ. 772 πολλά παρα- 
θεις παραδείγ'χατα έκ λεξικογράφων και συγγραφέων τών Βυζαντια• 

φωνϊ5ς ΘΛω γραφΣσθαι, βγαπασΟαι χτλ., άλλα τβίτα δντβ μόνον κατ' άναλογ:'«ν χ«1 
τών λογίων πλάσμχτα αγνοούνται Οπό του λαού παντελώς. 



Digitized by LjOOQIC 



ΤΗΣ ΝΕΑΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΗΣ 243 

χων χρόνων της ταυτότητος του [χέλλοντος ττρος την ύποτακτικην 
πρβλ. χαί Μαυροφρ. Δοκ. σελ. 229 κ. έξ. 'Ότι Χ 'η ταύτότης αύτη 
ττροήλθΕ καΐ δια την εζωτδρικην (αφ* ου έττηλθεν ή ττροφορα του ίω- 
τακισ[Αθυ) ά{χφοτέρων παντελή ό^αοιότητα γράψεις- γράψης κτλ., φαί- 
νεται η[Λΐν πιθανόν. Γενο;χένη δ' ούτως ή υποτακτική ίσοΧύνα[χος τώ 
[Λε'λλοντι εξέβαλεν αυτόν κατά (Λίκρον της χρήσεως καθόλου, διότι ή 
jtiv εύχρηστουσα και εν πολλαϊς άλλαις του λόγου πλοκαΐς καΐ Φ^ν- 
τάξεσιν ητο γνωστότερα και (χαλλον έρριζω[Λένη εν τή^ αισθή{Αατι των 
λαλούντων, 6 δε εν ούδε(Λΐ5& άλλη πλοκή εν χρήσει ων εξεβάλλετο 
κατχ τοσούτο καθ' όσον ή ύποτακτ. επέδιδεν. Συνέβη λοιπόν καΐ εν 
τούτοις όπερ και άλλαχου εν τη γλώσση παρατηρείται τ. ε. το εττηλυ 
κατά [χικρόν επίδοσιν λα{χβάνον εξαφανίζει εντελώς το γνήσιον πρβλ. 
την άπαρέμφατον και την κατ* αρχάς σπανίαν είτα καθολική ν αύτη ς 
άνχλυσιν. "Άλλος τρόπος καθ' δν έξεφέρετο ή [Αελλοντική έννοια είναι 
τέλος γ' το ρή(λα εχω (Αετ' άπαρεαφ. ή αναλύσεως. Φλωριου καΐ 
Πλατζ. τριγήσαι Ϊχω (Λετα σε καΐ... Λά;•£ί^==τρυφήσω και διάξω. 
Βελισαρ. 558 έξαλαφρώσειν έχεις. 

'Ανάγκη λοιπόν απαραίτητος να ύποληφθη ότι ή περίφρασις θέλω 
γρχφη-γράψη κτλ., έλθούσα εις χρήσιν καθ'ούςχρόνουςή άπαρέ(Αφατος 
ή παντελώς είχε περιπέσ•/) εις άχρηστίαν ή πάντως εβαινεν εις φθίσιν, 
ilrivrazai να περιέχη την άπαρέ[Αφατον, διότι ακριβώς παρατηρείται, 
ότι εν ταϊς ττεριφράσεσι ταϊς άντικαθιστώσαις άλλους άπαρχαιου{Λέ- 
νους όσηαέροει τ^^πους λα[Αβάνονται τα συστατικά εκ των γνωστότα- 
των εν τω λόγφ, ούχι δε ούδα(Λώς τα ολίγοις jxovov γνωστά λείψανα 
παλαιάς χρήσεως. 

Έν τφ Ε' τύπφ diÀBi yç>a<j<»i κτλ., ά[/.φισβητεϊται ό[Λθίως τις 
εγκλισις κεϊται, διότι οΐ [/.εν βλέποντες ότι το β' σ'Jστατικov είναι 
^''Ίρτη(χένον εκ του θέλει έςέλαβον αύτο ύποτακτικήν ό(Λθλογήσαντες 
ούτω παράλειψιν του m, ό δε κ. Def. εν τη (Λνηαονευθείση πραγ- 
ΐλχτεία ύπολαριβάνει αύτο άπαρέ[Αφατον xexMjiiror γράφων έν σελ. 
229 «Neben dem θέλω γράψει muss sich allmalig die Neigung 
herausgebildet haben auch das γράψει zu conjugiren, so dass 
man nun sagte θέλω γράψω, θέλεις γράψεις etc. Je mehr sich 
aber die Bedeutung von θέλω abschwachte u. je mehr dieses 
sich mit dem abhangigen Verbum zu einem Begriff verband, 



Digitized by LjOOQIC 



244 ΤΕΤΑΡΤΗ ΣΓΜΒΟΛΗ ΕΙΣ ΤΗΝ ΙΣΤΟΡΙΑΝ j 

ι 

desto nâher lag es, die Personalendungen nur einmal anzufû- ! 
gen,und zwar am Ende der zusammengesetzten Futurformen. î 
So kam also neben dem θέλω γράψει u. auf Kosten des dop- ■ 
peit conjugirten θέλω γράψω, einer Schôpfung an der vielleicht ' 
die Sprache selbst nicht Geffallen fand, die Form θέλει γράύω 
mehr u. mehr in Gebrauch bis sie dièse ganz verdrangt€. . 
Dass man gerade die dritte Person wahlte (θελ^ί γράψω), ' 
dazu hat vielleicht die infinitivendung selbst θέλω γ?άψ«, U• 
λεις γράψίί, das Meisèe beigetragen». 

ΙΙάντα ταύτοσχεΧιάσ|Λατα ταΰτα ουδεμίας εχονται πιθανότητο;, ] 
δπως πας τις πείθεται δταν άναλογισθη α' δτι η ερμηνεία του x.Dei. 
αύτη όρμαται εκ του άναποΧείκτου και εσφαλμένου αιτήματος, οή ■ 
εν τ<5 θέλω γράψη κεϊται απαρέμφατος, β' δτι αύτη είναι ούίααώςΐ 
ήττον βεβιασμένη η τχ του ΜαυροφρύΧου* διότι κατ'αύτην οί λχ• 1 
λουντες εν τφ αύτώ τύπφ, πρώτον κατέστρεψαν θέλω γράφ^^, htvzt 
φκοδόμησαν θέλω γράφω, θέλομεν γράφομεν καΐ τέλος επανέλαβα 
αύθις το έξαφανιστικον έργον ώστε κατέλιπον θέλει γράφομεν. Πίος 
τούτοις δεν είναι άληθες δτι ατη γλώσση άπηρεσκεν ό τύπος θελα 
γράφω » και δτι ούτος έξεβλήθη ύπο του τύπου âéJêi γράφω , ίιόα 
ό τύπος ά^.ίω γράγω είναι εν τη μεσαιωνική ημών γραμματείχ πολν 
^^yy^^•, άσυγκρίτω δε συχνότερος του Ε' θε'λει γράφω, χαΐ σημερο* 
δ * ετι ακούεται εν Μακεδονία fTjyyOTOLTOL , ει και μόνον εν τω ενιχα 
αριθμώ. Παραθέτομεν ολίγα άπο πολλών παραδείγματα εν οίς τΐ 
προσωπική σχέσις δηλουται διττώς θανατ. Ρόδου 455 //ijifovr <η 
ΘΙΙον>\ Διγεν. έκδ. Λάμπρου εν Romans 282 θες δεις. Κρη?. 
Δραμ. 87 θέλου σταθούσι* 91 έθέλασι βρεθουσι, 33 θελου πλαχώ- 
σου, 188 και θέλεις το χεις θάμασμα 200 θες δεις την πεθ•>ΐ«« 
σου, 231 θες δεις, 232 θέλουν γεννοΰσιν, 244 παρηγορήσεις ήθελες, 
332 θες νάχεις διψασμένα, 94 τάχα μη θες μανίσεις , 27 το το ϋί- 
κηό μου θες κάμεις, 402 και θες τζ* είπης , Έρωτ. 55 χαι δεν 9i; 
εύρει^ διαφοραν , θυσία *Λβραάμ παρά Legr. στ. 121 θες νΐχτ,; 
γροικημένα = θα εχης άκούση , Έρω-.οκρ. 145 μα πάντα θίΜνΥ 
μαρτυρούν 146 και πάντα θέλω μαρτυρώ, 207 κ' έκεϊ θες κΐ» 
μετά με 'δχίς θες το θε να κάμω, 208 μάθτις το θες κυρά μου, 0È: 
δώσης την έζά σου, 292 κ' ας είχες είσοίΐ, 314 θες το γfOuη- 



Digitized by LjOOQIC 



ΤΙΙΣ NE AU ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΗΣ 245 

σεις, 320 Χης Οές, και ϊεΤς θέλεις, 326 κ* ας ηθελχ '(χαι. ΚαΙ εν 
Μακεδονία λέγεται έ;χοίως θέλω φάγω , θέλεις φάγ•(ΐς , θέλει φάγη 
άλλ' εν τω πληθυντικω θέλθ[χ.εν φάγη κ, τ. τ. και παρ' yîjjiïv δε λέγε- 
ται πολλάκις ό τύπος ούτος [Λάλιστα εν διστίχοις π. χ. όταν σου 
ί/^έι) θυμηθώ \ τα δρηα που γυρίζω, \ù τσ* ασπαλάθους τους ξε- 
ρούς τά[Λ(χάτιά μου σφουγγιζω. Προς δε ολίγα εν οίς το α', (τοθε'λω) 
κλίνεται, το δε β', (/.ένει άκλιτον, Χρον. Μορ. 26 δια να [χας θέλ•/ις 
ΐδει. Ρόδια ασ[Λ. 8 ήθελα σπέρνει , 63 καΐ τδνο;Λά σου θέλω πη καΐ 
θέλω ξεψυχιάσει, 37 το θέλεις ποίσει , 8 θέλεις διαβη. Κρητ. Δρα(χ. 
294 θέλετε δη, 210 θέλετε θρέφεσται , 396 θέλετε διάξει, 327 θες 
Είσται, 87 θέλομε δει, Logr. θανατ. Ροδ. 457 θέλουν τώχει γέλοιο, 
"Αλωσ. Κωνστ. 463 δλους μας θέλει φάγει , 847 θέλει παχύνίί»• το 
θηριον και θέλει δυναμώσ^ί και θέλει καταπίίέ. Ίμπερ. καΐ Μαργαρ. 
έκδ. Λάμπρου 137 θάνατον ηθες λάβει. Έρωτ. 24 θες γροικΧ, 68 
δ,τι θέλω δεΤ, 71 θέλαν πη, 80 θέλεις δη, 101 θέλω δη, 109ηθελα 
του δώσει, 1 1 1 δη θέλω, 141 δεν θέλω καυχηθη , 145 δεν θέλουν 
χί, 165 το τίθελες άλάξη, 188 καΐ θέλουσι σ* άναγελ^, 195 θες δη, 
199 ας τδθελες θυμάσαι, 201 δεν θέλω δώσει, 204 θέλεις π•/ΐ , θες 
ανασκευάζει, θέλεις δέρνει, 528 θέλεις τον ίδη, 239 θέλουσι την μι- 
λήση, 247 θέλεις βαρεθη και θες το μετανοιώση , 247 αν τό *θελαν 
ά^ησει, 248 τδθελες δη , 258 τδθελαν δη, 270 το θέλουν μετα- 
νοιώση, 296 θέλουσι τόνε γιάνει, 297 θέλου σου πη, 320 θέλομεν 
το *δη θέλουν μου δώση. 'Αναφέρει δε και Δουκ. εν Gloss. Grœco- 
barb. άντιτεθησεται : θέλει τεθεΧν η βαλθεϊν. Άναγράφομεν δε καΐ 
άλλα τίνα εν οίς το θέλει είναι άκλιτον. το δε β' κλίνεται. Λαμπρ. 
Rom. Διγεν. 196 ξεύρω πώς θè νικησης, 233 κ' εγώ θέλει νικήσω, 
234 θέλει σε όνειδίσω, 284 θέλει δης, 568 δε θέ σφάλλω, 570 δε 
βε^ει αμελήσω, 685 θέλει ξαναγυρίσω, 736 δεν ηθελ' απολέσω, 839 
6::ειτα ΘΙ σφαγώ, 893 πώς θέλει εχης κόπον, 926 δε θέλει μείνω, 
1813 καΐ τότε θέλει 'δης, 2269 τι θέλει-πάθωμεν ημεϊς , δεν θέλει 
ντροπιαισθουμεν. Έρωτοκρ. 301 δεν θέλει της μανίσης. Νεοελ* 
Άναλ. Α' 107 ήθελα την κάμω, καΐ Άραβαντ. συλλ. 341 όταν 
σε θέ.Ιι^ θυμηθώ δ 4*^« άναγινώσκεται. 

Και £λλως δε το παρεμφατικδν άπαρέμφατον του κ. Def. δ^ν 
λύει άλλα μετακυλίει τα άπορα, διότι και αν παραδεχθώμεν δτι ητο 



Digitized by LjOOQIC 



246 TETAPfll ΣΓΜΒΟΛΗ ΕΙΣ ΤΗΝ ΙΣΤΟΡΙΑΝ 

ττρώτον άπαοέΐΛφατον θέλω γράφει[ν] και δτι τούτο οι λέγοντες [Λετέ- 
ττλασαν κατά τχς τταρείΛρατικάς εγκλίσεις δόντες αύτω ττρόσωζον και 
άριθ[Λον , ανάγκη να ύττοληφΟ'/ΐ δτι τότε οί λαλοΰντες ετταυιαν va 
αισθχνωνται αύτο ώς άπαρέ[Λφατον και δη ώφειλον να συνά::τω<ιι το 
ώς 7Γαρε[Λφατικην εγκλισιν ύ7:ολα[Αβανό(χενον τούτο β' συστατικοί διι 
του (Λορίου εκείνου, Χι' ου ή τοιαύτη σύνδεσις γίνεται τ. ε. του rà. 
όπερ δεν έγένετο αλλ' ε[Λεινεν ό τύπος θέλει γράφω, θέλει γραφτές 
κ.τ.τ• Ουδείς δε σωφρόνων δύναται να διισ/υρισθτί δτι [Μετέτρεψαν 
[Λεν οΐ λέγοντες το ά7:αρέ[/.φατον θέλω γρά^€ΐ[ν^ εις 7:αρε[Λφατικον 
θέλω γράφω, , διέσωσαν δ* δ[Λως , καθα συνήθως διδάσκεται, την 
συνείδησιν του αρχαίου άπαρείΛφάτου και δι' αύτο δεν εγένετο χρη• 
σις του rà, ταύτα ούδ* αναιρέσεως πρέπει να ύπολα(/.βάνωνται άζια 
του λοιπού. 

Ή περί της παρε(Λφατικης λοιπόν άπαρε(Λφάτου ύπόθεσις του κ. 
Def. και έπι έσφαλ(Αένης κείται βάσεως και την χρησιν του τύπου 
θέλω γράφω δεν έρ[Ληνεύει , αν [Λη ό[χολογησ*(ί παράλειψιν του ra' 
άλλα τοΰτο ό[Λθλογησαντες ούδα(Λώς χργιζθ(/.εν της δια του κλιτού 
άπαρε[/.φ. πολύπλοκου όδου. 

Πώς λοιπόν πρέπει να έκληφθώσι τα β* συστατικά των τύπων 
(ίέλω γράφγ)-ψγι, θέλω γράφω- ψω, θέλεις γράφ•/)ς-ψτΐς, θέλει γράφω 
^'ψω κτλ. δπως [Λητε οΐ φθογγολογικοι νόαοι καταπατηθώσι (Λητε τχ 
διαλεκτικά συνταραχθώσι (/.ήτε ή Ιστορία άνατραπη ; Προ του vit 
προβώ(Λεν εις την περί τούτων ερευναν, νθ[Λίζθ[Λεν άναγκαΤον να προ* 
τάζω[;.εν τάδε ; Δεν πρέπει δπως συνήθως γίνεται, να έξετάζω[χ.εν τχ 
κατά τους συνθέτους χρόνους της ή[Λετέρας γλώσσης έχοντες πάντοτε 
προ όφθαλ[Λών τας Γερ[Λανικάς και Ρω(χανικάς γλώσσας και ν ' άπχι• 
τώ'χεν παρά τ*?ΐς νέας έλλην. τας αύτας συνθέσεις οίας εν έκείναι; 
7Γαρατηρού[Λεν. Διότι καθα ηδη έρρήθη, αΐ γλώσσαι έκείναι σώζουσι 
την άπαρέ(Λφατον, και προ πάντων διότι το ρη(;-α των γλωσσών εκεί 
νων είναι πλήρες νέων σχη(Λατισ[Λών , το δε της νέας ελληνικής δεν 
παρέχει εΐ(Λή ελαχίστους νέους τύπους, ώστε καθόλου το νυν εν χρή<ΐ^^ 
ρή[Λα είναι σχεδόν το τών *^Μ/:ανορίτω^ χρόνων πλην τίνων απω- 
λειών και τών συνθέτων χρόνων. 

Καθ * ή[Λάς το πραγι^α έχει ώδε : έλέγετο κατά πρώτον θέλω ίνα 
λέγω, δπως εν τη Γραφή συνηθέστατα άπαντ5^, καθα δε εσηριειώθη 



Digitized by LjOOQIC 



ΤΗΣ NËAS ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΗΣ 247 

την (χελλοντικην εννοιαν εξέφραζαν οΐ (Μεταγενέστεροι καΐ δια της 
υτΓοτοικτικης, δπως οι ιταλαιότεροι εν τισι φράσεσι, λάβω = λήψο(Λαι. 
Έλέγετο λοιπόν παραλλήλως θέλω ίνα λάβω = ληψθ[Ααι και λάβω 
=ληψθ{Λαι. Την σύνθετον εκφρασιν εύρον οΐ λαλουντες [χακραν, άφου 
συν τω χρόνφ 6 τύπος ούτος κατέστη σ'->νηθης• τότε δ' επειδή πολ- 
λάκις ά(Λφότεραι αΐ λέξεις θέλω και λάβω (λίαν (Λονην άπλην έξέφρα- 
ζον εννοιαν = ληψθ|χαι, ηρξατο να γινηται αισθητή ασάφεια τις, αν 
δηλ. (JLOVOV [Λελλοντικη έννοια έδηλουτο (=λήψθ[;.αι) η και σκοπός 
( = έφ{ε(Λαι λαβείν), και δη εις διαστολην ηρξατο να παραλείπηται 
το rà. Άπορήσγ) (χηδείς επί τούτφ, άλλα [χ,αλλον ας έξετάση, αν 
είναι δυνατόν ανθρωπίνως να έρ(Ληνευθγ1 ό τύπος θέλω γράψω θέλεις 
γράψης και θέλει γράψω θέλει γράψης, αν (Λη παραδεχθώμεν ?κπτω- 
σιν του rà, 

OjjLoiav δ' εκπτωσιν του rà δια την της εκφράσεως ταχύτητα καΐ 
rpo πάντων διότι το έτερον jaOvov (5η}Λα δηλοϊ επαρκώς την έξάρτη- 
σιν και προσωπικην σχέσιν αναγκάζεται έκαστος να άποδεχθη εν τύ- 
ποις οίον Κριοτ. Δρα;/.. 58 να πΧ [Λοιράσω, 75 (Λπορ5^ φέονι (χας, 33 
μπορ^ πάρτι , 246 [χη (χπά λάχη. 450 δεν η (Λπορ* μιλήσω, 306 
[jLzopa βρεθουσι, 303 να ^' ανάσπαση = να θέλη να ανάσπαση. 
Ό(Λθ{ως λέγο[Λεν (Λην πάης να το ξεχάσγ)ς Ι καΐ [χην πα το ξεχάσηςί 
[λην πάγις να του (Λίλησης ! και, (Λην πα του (Λίλησνις ! εντεύθεν (χε- 
τέβη το ji/fr πα καΐ εις τους' παρωχη(Λένους χρόνους, (/.ην πα τον 
έδειρες ! (jlyîv πα τον είδες ; [χην πα δεν έρθη ; και, (χην πα να 
ρ,ν ερθγι* εντεύθεν και το Jtπà (ΛΟνον , (Λπά δεν το ξέρουν ; (Λπα 
δεν το (Λάθανε ; δ και (χπάς λέγεται (Απας δεν τάκουσες ; Νεοελλ. 
*Αναλ. θ 33 (Λπας καΐ του ξεδιαλύννι; 102 (χπάς κ' είναι ^ς τη φω- 
τιά; 110 {χπας και τάκλεψες; 79 (Λπας κ* είχες κανένα; 23 να δχί 
(Λπας κ'ηχ^αθηκαν, 24 και να ττ/ιαίντι καθόλου εις το πηάδι, ;ràc και 
κατρακυλιστι. Legr. Chans, σελ. 218 άναγινώσκεται αττης κ*ηρθεν» 
έκΚώ, άλλ* είναι βεβαίως κακώς γεγρα(Λ[Λένον. Μεσαίων. Βιβλ. Σάθα 
VI 474 δτι άδηλο έστιν jràc και έσκότωσεν . . . ού ( = η) Jtàç καΐ 
έτελεύτηκεν. "Οτι το (χπά[ς] είναι τώρα έπίρρη[/.α δηλον, άλλα αΐ 
πλήρεις φράσεις διδάσκουσι σαφώς την γένεσίν του. Ό Μαυροφρ. 
ζητεί εν τουτφ Ίαπετικον (Λοριον πδίς δ λέγει δωρικόν άντι του 
πώς, καΐ φέρει εις σχέσιν την κατάληξιν της αφαιρετικής του Ίνδν- 



Digitized by LjOOQIC 



248 ΤΕΤΑΡΤΗ ΣΥΜΒΟΛΗ ΕΙΣ ΤΗΝ ΙΣΤΟΡΙΑΝ 

xoii=ât. άλλα ταύτα ση(Λερον ούδ* αναιρέσεως χρείαν ?χου<πν. 

Την εύκολίαν (Λεθ * Ύ^ς ύπο των λαλούντων συγκόπτονται και άτίο- 
βάλλονται στοιχεία η συλλαβαΐ τών συχνοτάτων λέζεων παρατηρεί 
τις καΐ εν τφ τύπφ θε να φάγω άντΙ του πλήρους θέλω να φάγω, 
και εν φ προς τούτοις το θε να συνεπιλήθη εις εν άά. 

ΚαΙ εϊναι [Λεν αληθές δτι καΐ εν τω (Λπορα πάω, πα (Λοιράσω κτλ- 
και εν τψ ΰά φάγω καί εν τη Χυνητικνΐ ήθελα γράφω(Λαι κτλ., και εν 
τφ (Απα το ζέρνι = (Αήν πάτ) ( = (Λήν τύχγι) (να) το ξέργ) κτλ. υπάρ- 
χει πάντοτε εν α δπερ έκλα(Λβάνο{λεν ως τον ελάχιστον, αλλ' ίκανον 
πάντοτε άντιπρόσωπον του συγχωνευθέντος rà, εν δε τω τύπφ θέλει 
γράφω -φ•()ς και θέλω γράφω θέλεις γράφης δεν ακούεται τούτο, και 
δτι τούτο είναι διαφορά τις, αλλ' αύτη δικαιολογείται, δπως παρε- 
τηρήθη ύπο της ανάγκης του διαστέλλειν τάς εννοίας (θέλω γράφω 
άλλα θέλω rà γράφω). Ό(Λθίως παράλειψιν του να παραδέχεται© 
Κορπης εν Ατ. IV 660 εν τ/) φράσει « ό θεός φυλάζη ! » άντι του 
επίσης εν χρήσει α ό θεός να φυλάζγι ! » ΕιδοίΛεν δ ' ανωτέρω δτι πολ- 
λοί τύποι της Δυνητικής ά, έ, ζ', θ', ι' εκφέρονται ετι σή|/.ερον άνευ 
διαφοράς σηΐΛασίας [ΐ,ετα του rà και άνευ αύτου. Έν τούτοις δεν 
προέβησαν οΐ λέγοντες επί τοσούτον ώστε ν ' άναπτύζωσιν ην έν τφ 
θέλω γράφω καΐ θέλω }ά γράφω αίσθανό[χ.εθα διαφοραν, διο ποικίλ- 
λει ή χρήσις, του να ή φυλαττθ(Λένου δπως κατ ' αρχάς έν πάσιν ητο, 
ή κατ' άναλογίαν του θέλω φάγω, φάγγ), κτλ. παραλειπο[χένου- Ότι 
δε έν πάσι τούτοις άρχήθεν υπήρχε το rà και έπειτα (λόνον συμβοΑι* 
χώς, ως ειπείν εις δήλωσιν τής διαφοράς παρελείφθη, αποδεικνύει σαφέ- 
στατα και 6 Κρητικός τύπος να πάω θέλω, να πληρώσ/)ς θέλεις κτλ. 
=θέλω να πάω, θέλεις να πληρώστ,ςκατά λέζιν, άλλα κατ' εννοιαν= 
θα πάω, θα πληρώσ*(ΐς'έν τούτοις ή αναστροφή κατέστησε περιττήν την 
αναγκαιότητα τήςπαραλείψεωςτοΰ rà, διότι,έπειδή δεν λέγεται κατόπιν 
του θέλω το rà, δεν συ[Λπίπτει ό τύπος ούτος τοις έπιθυριίαν έ[Λφαίνουα 
(λετά του rà (θέλω να πάω)• το αύτο δετφ Κρητικ(||^ τύπφ αποδεικνύει 
και ό τύπος, θέ rà ποθάνω, έν φ κείται (χεν φανερον το rà, αλλ' 
ούδε;χία έπιθυ(χία (1) έ|/.φαίνεται, δ κατορθουται εύκολώτατα δια ττ» 

(1) Τούτο συμζβίνει στίμερον, εν τΐ) παλαιοτέρα γραμματεία άναγινώσχετα». το Οέ ν» 
μετά της σημασίας θέλει να π. χ. Λάμπρου Rom. σελ. 206 στ. 2351 πολλά την 
ίλντιτίθηκεν, θέ να την 'λευΟερώστ), δ εμφαίνεται δια του μείζονος ^ητοριχοί το'νου iîî'î 



Digitized by LjOOQIC 



ΤΗΣ ΝΕΑΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΗΣ 249 

συγκοπής της συλλαβής ^ω θ$[λω] νχ αποθάνω προς δε καν ό τύπος 
âeJà άντΙ θέλ[6ΐ ν] ά, πρβλ. Άραβαντ. 305 (( [χ.* άγάττησες (χ* αρ- 
νήθηκες, âêJà τα jiétaroièartç, καΐ σ* άλλα χέρια âà μέ iâ^ç σαν 
το κερί âà Λνώστ^ς' » ένθα ομοίως το θεΛά ά καΐ ίχει το α ούΧε- 
(uav άλλη ν εννοιαν η την (^λλοντικην απλώς εκφράζε ν. ΆντΙ του 
βίΜύ y à λέγεται καΐ άλλος τύπος βάΛά και ffàrà = âà π. χ. Κρητ. 
Apapc. 464, 626 « άλλοι... τόση (χεγάλη βασίλεια άά rà κλερονθ[ΐ.η- 
σου[ν]•)!) εν φ το α του rà δις έπαν ελήφθη, αλλ* ούχ ήττον άπλη (ΐελ- 
λοντική έννοια εκφράζεται* αύτο δε τούτο, δπερ διέπραξαν οΐ λέγον- 
τες εν τψ τύπφ τούτφ δια της συστολής του θέλω να εις ûè rà, καΐ 
εν τφ έτέρφ εις ίά"|ΛΟνον, κατόρθωσαν εν τοις άλλοις τύποις δια της 
παραλείψεως του rà• παράλειψιν του rà iviyxri να παραδεχθώ(χεν 
και εν ττί ύποτοικτικτί τ% ση|λασίαν προστακτικής έχούση π. χ, jfa- 
θητ' άπ* έάώ ! και rà χαθητ* άτζ* έάώ. Ό[Λθίως καΐ (ΐετα το 
(wpiov Hç της ή(χετέρας γλώσσης πολλάκις π. χ. «ας πάτ^» καΐ 
«ας τον[ε] να πάτ^ » καΐ α άσε να πάτι» « ας πά(Αεν » κτλ. Ότι δε 
το ας καΐ άσε είναι εκ του άφησε είπε πρώτος, καθα Κοραής ανα- 
φέρει εν σελ. (χ,έ. Πλουταρχ. Γ', ό Αί[λίλιος Πόρτος παραθείς και το 
της Γραφής dysç tda^er ! παρ * δ ό Κοραής παρέβαλε και εκ τών 
Έπατ. διατριβών αάγες άκαήση, είτα προβάλη τον καρττον είτα 
ζεπανθη» και σήμερον δε λέγεται (ί άφησε με ήσυχο» καΐ ^ άσε με 
ήσυχο », εν Κρήτη « âyησ*torε rà yiyrf τ. ε. άγησέ tor, καΐ άς tor 
rà fvytj, και (( ας φύγγ' » εν Κρητ. Δραμ. 237 άς if.' άς κείτωνται 
=χφες αυτούς και άς κείτωνται. πρβλ. Οίκονό(Λον περί γνησίας προ- 
φοράς κτλ. σελ. 516, και 601. 

Και δύναται (Λεν πάντοτε τις να ίσχυρισθη δτι ή έτερα τών συν- 
τάξεων τούτων ή άνευ του rà, είναι ή κληρονομηθεϊσα ανάλογος του 
άφες άνθηση, άλλ* δπως καΐ άν εχωσι τα κατ' αύτην, δηλουται, νο• 
4^lCo(uv, υπο τών παρατεθέντων σαφώς δτι ό διισχυρισ(Λος ήΐλών περί 
της παραλείψεως του συνδέοντος (Λορίου rà ύποστηριζόρ,ενος καΐ υπο 
του την διαστολήν τών προτάσεων βί^ω φάγω καΐ θέΛω rà φάγω 

to3 θΐ, «ρβλ. χα\ Κρητ. Δρ«μ. 303 να θ' ανασπαστώ = να ΘΛτ) ν' άνασπάστι, 344 χα\ 
τώρ« ξάφνου γύρισε χβΐ θέ να μοδ την πάρη==ΟΛει να. . . . 412, 247 δέ θέ να πώ=:= 

^ 6^, ου προτ^θεμαι να είπω* Μανουήλ Σχλάβον συμφορά ττ!ς Κρτ!της στ. 38 πώς 

W νβί μας pouVoi). 

ΑΕΑΤ. ΐετ. ΒΤΑΙΡ 1 7 



Digitized by LjOOQIC 




250 ΤΕΊ*ΑΡΤΗ ΣΤΜΒΟΛίί Ël^ ΤΗΝ I£tOPÎAN 

απαιτούντος αί(ΐθή(χατος των λαλούντων δεν θα φανη ούΧενί τολ- 
(ληρός. 

*Ότι δε άπο του ίφεσιν δηλούντος τύττου θέ.Ιω \ï]rà γρά^ω^ψάγω 
κτλ. ητο δυνατόν να προβώσιν οΐ λαλουντες άσθενουντες επΙ τοσού- 
τον αύτον ώστε να καταντήσωσνν εις άπλήν [Λελλοντικην εννοιαν, 
δηλουσι και πολλαι ΕύρωπαϊκαΙ γλώσσαν , αϊ όρμηθεϊσαι άπο 
ισχυρότερων τοιούτων εκφράσεων δια του εχω, θέλω, οφείλω, άγλ 
κτλ. καΐ άπαρε(χφάτου ε(/.προθέτου η άπροθέτου κατηντησαν εις τον 
άπλουν αυτών μέλλοντα π. χ, εν τη Γοτθική το εχω (ΐ,ετ* άπαρε{ΐ.- 
φάτου δηλοϊ την (Χ,ελλοντικην σχέσιν taujan haba = ποιήσω, ό(Λθίως 
εν τη αρχαία Γερμανικγ) το εχω-|- προθ.-|"ά7ίΛρε(χφ. δήλοι πολλάκις 
τον (χέλλοντα, πολλάκις δε καΐ άκριβεστέραν εννοιαν εν ταύτη το 
θέλειν (λετ* άπαρε[Αφάτου εκφράζει τον (χέλλοντα. Γνωστόν δε δτι εν 
τη 'Αγγλική δύο (5ή(Λατα το οφείλω καΐ θέλω περιφράζουσι τον (ΐέλ- 
λοντα* τοόφείλειν (Λεταχειρίζονται και οΐ Σουηδοί καΐ Δανοί. Αΐ Ρω- 
[χανικαΐ γλώσσαι δια του εχειν, ή δ' αρχαία Σλαυική δια του εχω 
(iman) και θέλω (choschtu) και εσθ[Λαι (ludu), ή δε νέα δια |/.ό- 
νον των ludu καΐ choschtu περιφράζουσιν αυτόν. 

Ερωτάται τώρα α') διατι, άφ'ού αμφότερα τα συστατικά του 
τύπου θέλω γράφω, θέλεις γράφης, θέλουν γράφουν, θέλω γραφθώ, 
θέλω λάβω κτλ. ήσαν εγκλίσεις παρεμφατικαΐ, επήλθε κατά μικρόν ή 
άκλιτος του ετέρου κατάστασις, καΐ β ') διατι ελήφθη το τρίτον πρό- 
σωπον* του πρώτου αίτίαν ύπολαμβάνομεν δτι οΐ λέγοντες εύρον τους 
αμφότερα τα μέρη κλιτά έχοντας τύπους πολύ μακρούς και δύσχρη- 
στους, διο και πρώτα τά άδρότερα πληθυντικά έζέλιπον και προς 
τούτψ την διπλήν δήλωσιν της προσωπικής σχέσεως περιττήν , 
άφ* ου αμφότερα μίαν μόνην περί προσώπου εννοιαν διεγείρουσιν εν 
τη ψ'^χίί^οιι δι*αύτο ώρμησαν εις συντομίαν, ην εφήρμοσαν επί έκα- 
τέρου. Άντι λοιπόν του αρχαιοτέρου τύπου θίΑω [ϊ]να γρά<ρω, θέλω 
γράφω κτλ. έπλασαν το μεν θέλω γράφη,θέλ^ίς γράφ?/ κτλ. , το δε θέλίί 
γράφω θέλει γράφης κτλ. Εννοείται οίκοθεν δτι τους διπλούς τούτους 
τύπους δεν έδημιούργησε το αυτί) άτομον, πιθανώτατα ούτε ή αύτη 
χώρα ούτε ό αύτος χρόνος. Ούτω π, χ. εν Φλωρ. και Πλατζ. το 
θέλω εκφέρεται κλιτον, το δε έζ αύτου έξαρτώμενον άκλιτον, τουν- 
αντίον δε έν Διγεν. Λάμπρου το θεΜι συνήθως άκλιτον, το δε εξ 



Digitized by LjOOQIC 



ΤΗΣ ΝΕΑΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΗΣ 25 1 

αντου κλιτόν. Έν αύτοίς λοιπόν κείνται, χν [Αη άπατώμεθα, διαφό- 
ρων χωρών καΐ τόπων στρώματα διάφορα, άτινα θα [χένωσιν yîjjlïv 
ΐγνω<3τα, {^.έχρις ού εύρεσις δγ;[ΐ.ωδών [Λνη(Λε{ων παλαιοτέρων χρόνων 
ίιχφωτιστι τα σκοτεινά, Έξελέχθτ) δε το τρίτον πρόσωπον, θέλίί, 
ypi^iy, ypaytf^ κτλ. διότι περί πραγ[Λάτων και προσώπων έν τρίτφ 
τροσώπφ γίνεται πλέον άκις ό λόγος η περί πρώτου και δευτέρου, καΐ 
ΐιίτι έν τώ τρίτω ένικω προσώπω συνέπιπτον πάντες (καΐ οΐ τρεις) 
Tj::fAj τ. ε. και γ^υ ΰ^.ίω γράίρω καΐ του θέΛω γραφτή και του θέΛιι 
Xfàfù το τρίτον ένικόν είναι θέΛει γρά(ρτ(' ητο λοιπόν ανέκαθεν, άτε 
τρίφΐ τύποις άνηκον , πολλφ των λοιπών συχνότερον , προς δε 
τ.το και βραχύτερον , όπερ τα [/.έγιστα συνετέλεσεν εις την έκλο- 
γην του. Ότι δε το τρίτον πρόσωπον λα[Λβάνεται πολλάκις εις δη- 
λωσιν του β ' δηλον καΐ δια των ξένων vas sagen Sie ? was thut 
Ep?comesta? jayatu râjâ! Ότι δε το τρίτον ένικον λα[Λβάνεται 
χαΐ εις δηλωσιν του πληθυντικού δηλουσι φράσεις ΚρητικαΙ οίον *ψηλη 
λφτί) σε δ&άλεζα σα βίτσα \ το ποτάμι, ζηλεύγουσί μας καΐ πολλοί, 
iti ειντα μπορούν rà xajitf ; Ό δεν είναι απλώς ποιητική άδεια, 
οιότι συχνότατ* ακούει τις παρ' ημϊν φράσεις, οίον « δσο να τζίμε να 
'fXTifî να φάη, έπέρασ'ηγ ώρα = εως ου να ύπάγωμεν να ψησωμεν 
νχ φίγωμεν κτλ- τ. ε. έν προτάσεσι πολλά (5ήματα πρώτου πληθυν- 
ταο'/ προσώπου περιεχουσαις καΐ δια του rà συνδεομέναις προς άλ- 
)τ}Λς μόνον το πρώτον ρήμα λαμβάνει συνήθως κατάληζιν του πρώ- 
το'^ ττροσ. και πληθ. αριθ. δηλωτικην, τα δε λοιπά έπονται άπαρεμ 
^τοειδώς, ώς είπεϊν, συνδεδεμένα δ' όμως μετά του rà, και δηλουσι 
[tsv την ένέργειαν άλλα γυμνην ουχί δε εις προσωπικην σχέσιν η 
ipiijiôv προσαρμοζομένην. 

Ούτω δια της πιθανής, έλπίζομεν, κατάστασης παραλείψεως του 
mrpô της ύποτακτ. έν τοϊς τύποις θέλω γράφω, -ψω- γραφθώ, θέλω 
γρά?•/1-γράψη-γραφθνΐ, θέλει γράφω -γράψω -γραφθώ, εχομεν έρμη• 
nm τηρούσαν ευσεβέστατα πάντας τους φθογγολογικούς νόμους, ού• 
ocjjLwt; χριρζουσαν απίθανου κατά συνεκδρομήν έζηγήσεως τής μετά• 
ΐ^εως του τόνου έν τοΧς δευτέροις άορίστοις (θέλω λάβη), ουκ άνα- 
ραγνύουσαν τους των διαφόρων διαλέκτων τύπους καΐ τας απαγγε- 
λία;, άλλα πάντα έκ τής Κοινής διαλευκαίνουσαν, καΐ τέλος ουκ άνα• 
*ρίι:ουσαν την ΙστορΙαν όπως οΐ προ ημών διαλαβόντες καΐ άλλ'άπο- 



Digitized by LjOOQIC 



352 ΤΕΤΑΡΤΗ SrMÊOAH ΕΙΣ ΤΗΝ Î2T0PÎAN 

φαινόμενοι ττερί τούτων εττραττον. "Εχει άρα πάντα τάναγκαϊα συ- 
στατικά, όπως γένηται αποδεκτή. 

Ή έρ(χηνε{α ή(Λών αυτή έχει και άλλο ύπερ αύτης συνηγορούν, 
το άκόλουθον. Δια της παραδοχής της υποτακτικής εν τοΤς τύποις 
Οελω γράφ-ζι-ψη θέλει γράφω -ψω κτλ., εννοείται άφ'έαυτης καΐ ή 
γένεσις της ύπαρχούσης διαφοράς [χ,εταζύ των τύπων θέλω ypafff 
κτλ., καΐ θέλω yparjrrt χτΧ, , διαφοράς, ην πάντες [Λεν ένόησανκαι ώ(λθ• 
λόγησαν, πέρυσι δ*δ(χως ό κ- Def. εν Arch. 85-86 (ΐετα [Λεγάλου 
πάταγου έπανέλαβεν έπιτψών τοϊς 'Έλλησι σφόδρα, ότι τυφλώττουσι 
προς τας προόδους της νέας αυτών γλώσσης. 

Είναι πασίγνωστον εκ της αρχαίας γλώσσης τις διαφορά υπάρχει 
(Αεταξύ του έαν λέγγ) και έαν ειττη, δταν διδφ και όταν δα) κτλ., και 
δτι ή διαφορά αύτη δεν είναι ούτως άνεπτυγ(Λένη καΐ ισχυρά εν τη 
άπαρεμφάτω λέγειν, ειπείν, διδόναι, δούναι. Επειδή δ'ό (λέλλων 
της νέας Έλλην. έσχη(Λατ{σθη εκ της υποτακτικής, θέλω ϊνα λέγω- 
θίλω να λέγω -θέλω λέγω, θέλω ίνα εϊπω-θέλω να είπω-θέλω ειπώ 
κτλ., συ(χπαρέλαβε καΐ τήν άρχαίαν διαφοραν ταύτην, ώστε δια του 
θέλω γpίίJl>û>-γpάy?^ θέλει γρά^ω ή θε να ypayo), θα γράφω, θα γρά* 
φεται, ήθελα γρά^οω κτλ., δηλαδή διατού ένεστώτος της υποτακτι- 
κής δηλούταί τι âiapxiç ή καθα ό Κοραής προτείνει παρατατιχαν, δώ 
δε του θέλω γράψω- ψη-φθη, θέλει γράψω -λάβω κτλ., τ. ε. δια 
του άορ. τής υποτακτικής axaptacor, ri κατά Κοραήν Ατ. Ι 263 
avrteMxàr, τής διαφοροίς δε ταύτης ή Ιστορική και γενετική αρχή 
δεν εννοείται, αν 6 (Λέλλων έσχη|Αατίζετο δια τής απαρεμφάτου, 

*Άλλο άζιον προσοχής και έρεύνης, αλλ* άνεζερεύνητον μέχρι τού- 
δε, δσον ήξεύρομεν, είναι το φαινόμενον, δτι οΐ μελλοντικοί και δυνη- 
τικοί τύποι εχουσι τήν δύναμιν του σημαίνειν τήν είκασίαν ή γνώμην 
ή κρίσιν τίνος περί προσώπου ώς μέλλοντος να πράξητι ή πράζαντος, 
χαι περί πράγματος ώς μέλλοντος να γίνη ή ώς γενομένου κτλ., π. χ. 
ft θα ειν* εις το σπίτι τώρα και ας πάμεν»==τώρα, νομίζω, είναι εν 
τη οικία, θα το ξέργι=νομίζω δτι το ήξεύρει, δεν θα έμελέτησε, Oi 
μελέτη ση =πέποιθα, διαβεβαιούμαι, είμι βέβαιος δτι δεν έμελέτησε, 
θα μελετήση, δεν θα εχη χρήματα, θα έκοιμάτον ό βοσκός, δεν θ* 
ήτον εις το σπίτι , δεν θα είχε πιασμένο ψάρι , κλεμμένο θα τδχη, 
ακουστά- θωρώντας -πω4τά θα τοχης' καΐ μετά του ra παρ ' ήμίν 



Digitized by LjOOQIC 



ΤΗΣ ΝΕΑΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΗΣ 253 

ίνθα πρατάσσΕται το pviffa του θέλω α κίχης θέλεις, (ία 8è θες νά 
pj τχ δώστις, χαι τάρνάσαι», νίχχου[ν] θέσιν αύτοι άκό(Λη ψω[Λΐ 
χτλ., την άρχην της συντάξεως ταύτης νθ(ΐ.{ζθ(Λεν δτι ττρέπει να άνα- 
ζητησω(αν εν προτάσεσιν εις το [λέλλον άναφερο[Αέναις καΐ [χάλιστα 
άρπΓ,τααϊς, δτε χατά τίνα ψυχολογιχην πρόληψιν ϊηλουται κατά βρα- 
χυλογίαν χαραλεΐ7:ο[Λένου συνήθως του ρή(Λατος της κυρίας προτάσεως 
ότι τι ύ-οβαλλό[Λενον ύττο την κρίσιν του λέγοντος δεν ευρίσκεται 
τη^νον, βέβαιον, εΐΓΐκεί[Λενον κτλ., εκ τούτων ϊέ (χετεβιβάσθη ή 
χρτ,σις κατά jxwcpov και εις άλλας, π. χ. ϊέν θά σου το δώση, μην το 
ζητ^ς=Χέν (χοι φαίνεται πιθανόν δτι... Δεν θαρθγι=δεν πιστεύω 
νίρθγί, ίεν θα το κλέψτ) κανείς. Δεν θά σου το πη. Δεν θα το κατα- 
Ηβη. Δεν θα το χάση, άπο *δώ θά περάση κτλ. Βαθ[ΐ.ηΧον ϊ* ή 
τοιιύτη πλοκή {ΐετηνέχθη και εις το παρόν και εις το παρελθόν πα- 
ριαεληθείσης καθ* ολοκληρίαν της πρώτης δυνάμεως των συστατικών 
ύ; (ολλοντος χρόνου δηλωτικών, π. χ. δεν θα εχη χρήματα, θά κοι- 
(άτιι και δι'αύτο δεν ακούει, θα τό χη κλεμμένο, θχ τό'χη πώ- 
ρο, θχ τό χε μαθημένο κ* ήτο φευγάτος πρβλ. θυσίί}: 'Αβραάμ 
'fltpi Legr. σελ. 226 κ. εξ. στ. 121 Βαρύ μαντάτο και πικρό θες 
^ίχτρς γροικημένα, καΐ Κρητ. Δραμ. 332 στ. 175 αςτούτην τη 
ττρχτα τη μακρά θές τάχτ^ς διψασμένα» και 430, 691 μα μετ* 
Χ'/Γχ τχ ψώματα θίς ?χ€ΐ κομπωμένη κτλ. , και μετά του ρήματος 
ί; ού εξαρτώνται αέγώ'λεγα πώς θά χες τελειωμένη τή[ν] δουλειά 
«υ, εγώ'λεγα πώς θα τό χες αλεσμένο κ 'ήρθα» (πρβλ. ίΛεγα νά* 
TOW φρόνιμος, έλεγα νά κατέχγις Έρωτοκρ.), ταύτα δε λέγονται 
MÙ χνευ μορίου συνδέοντος τάς δύο προτάσεις, π. χ. εγώ'λεγα, άλε- 
Cjuvo θχ τό'χη κ' ας πα το πάρω, εγώ'λεγα ψημένο θά'νε κ' ας πα 
îi 9χμενε, εγώ λογάριαζα, έσκέφτουμουνε, έλεγα μέσα μου, μάθη* 
Ιανοβχ τδχη, καΐδεσου'πα τίποτις, εγώ'λεγα θά τδξερες κτλ. 

Περί το'>Γων παρατηρητέον α' δτι, δπως τα παρατεθέντα παρα- 
WypLXTX σαφέστατα μαρτυρουσιν, εκφέρεται ούτως και ό ένεστώς και 
5 ^χρχτατικος καΐ ό αόριστος καΐ ό παρακείμενος καΐ ό ύπερσυντέ- 
^"«Kt ουχί δε μόνος ό αόριστος, δπως ύπο του κ. Def εσφαλμένως 
'Μζχθη εν MoDatsber* β' δτι ή αρχή αυτών ευρίσκεται, αν μή 
59*λλώμεθα, εν ττί αρχαία γλώσση, νομίζομεν δηλ. δτι φράσεις τα 
^ [ατχ του ου ^ιή οίον ου μή γενήσεται, τοιούτον εγώ ίταΐρον ού 



Digitized by LjOOQIC 



2o4 ΤΕΤΑΡΤΗ ΣΥΜΒΟΛΗ ΕΙΣ ΤΗΝ ΙΣΤΟΡΙΑΝ 

[/.ή ποτε €ύρησω, πλησιάζουσι πλείστον ταϊς παρ* yjjjlîv π. χ. Sev 6i 
γίνη! δεν θα βρώ ποτέ {λου τέτοιο φίλο* τα δε και άνευ αΰτου οίον 
«η ποτ* Άχιλληος ποθη ΐξεται υΐας 'Αχαιών συ (/.παντας . . . =θάρ- 
θη (ΐια φορά . . = εΐ(Ααι βέβαιος πώς θάρθη . . . δταν [λάλιστα φλο• 
δεύγι χαί τις χειρονομία τ, κίνησις της κεφαλής, (χεΟ* ών πολλάκις 
ταύτα εκφέρονται. 

IIcpl παραΜβ&μ.£νου χαΐ \>περβυντελ£Μθ\>• 

Εις περίφρασιν των χρόνων τούτων εινε εν χρήσει δύο βοηθητικά 
ρη(Λατα, το εψαι και το εχω. Οΐ (χετα του ειρ,αι έκφερό(Χ£νοι τύποι 
εια,αι γρα(Λ[Λένος, ομοίως καΐ οΐ μετά του εχω και της μετοχής του 
παθητικού παρακειμένου εχω γραμμένο[ν] εχουσι την άρχην εν τ^ 
αρχαία καΐ ιδιαιτέρως εν τη μεταγενέστερα* γλώσση. Πρβλ. Μαυροορ. 
Δοκ. σελ. 327 κ. εξ. , οΐ δε μετά του εχω , πλην του τύπου εχω 
γραμμένο[ν], άνηκουσι μόντ) τη νέα ελληνική, άλλα διεδόθησαν και εν 
τφ καθαρεύοντι λόγφ έπικρατουσι τούτο μεν διότι είναι βραχύτεροι 
τών άλλων, τούτο δε διότι εσχον την εύτ'Jχίαv να ύποληφθώσιν ευ- 
γενέστεροι, ενφ οΐ μετά του είμαι καΐ εχω και της μετοχής τοΟ 
παθητ. παρακειμένου νομίζονται formae rusticae. Και των μεν 
τύπων είμαι, ήμουν γραμμένος και εχω γραμμένο[ν] τα ΦJστατιxi 
εϊνε πασίγνωστα, αλλ* ούχ ούτως εχουσι και τα τών τύπων εχω, 
είχα γράψη, εχω είχα γραφθη κτλ-, τούτου δ* ένεκα άλλος άλλα 
λέγει, καΐ ό μεν Κοραής όπως ανωτέρω ειδομεν εν τφ £ΐχα βράσει^, 
"αράμβιν άνεζητει απαρέμφατα, ο αδύνατον ό δε Μαυροφρ. Δοκ. 
332 κ. εξ. έδίδαζεν ότι εν τούτοις δεν περιέχεται άπαρέμφατον, άλλχ 
μετοχή α εκ τών Αίολ. γpάψαίc ( = κοινώς γράψας) λάβεις (=λα- 
βών), φύγεις ( = φυγών) καΐ τών κοινών γραφθείς γεννηθείς κτλ. > 
Ή παραλαμβανομένη ούτως αποβολή του τελικού c λέγεται « ούτε 
δύσκολον ούτε ασύνηθες τη καθομιλουμένη » , διότι , εξακολουθεί, εν 
Μακεδονία και επί τίνων νήσων λέγεται τσοί άνθρωποι, καΙ τούτο | 
λέγεται αίολικώς αντί του τοις άνθρώποις, και κατά διάλεκτον δε το 
πάλαι έλέγετοΣώκρατε, *Αριστόφανε κτλ. *Αλλά ταύτα ομολογουμέ- 
νως είναι εσφαλμένα, διότι το μεν τσοΙ άνθρωποι ερμηνεύεται ά).λως 
(Ιδε II συμβολήν σελ. 224 Χ του Αθηναίου), ή δε κλητ•.κη Σώ- 



Digitized by LjOOQIC 



ΤΗΣ ΝΕΑΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΗΣ 255 

XjMCTi ΔΥι(χό(ΐθενί (χνημονδύεται μεν ύπο Ίωαν. του Γραμματαοΰ αλλ* 
ούχ ήττον ήμεϊς δεν δυνάμεθα να 7:αραδεχθώ}χεν δτι τύπος τις πλα•» 
σθεις εν τοΤς (Λεταγενεστ. χρόνοις κατ' άναλογίαν άλλων, ούχΙ φθογ- 
γολογικως, χρβλ. R. Meister die Griech. Dial. 115 αποδεικνύει 
τι περί φθογγολογικου νόΐΛΟυ της νέας ηρ,ών γλώσσης. Έν τω τύπφ 
γpiψαίc ώφειλε κατά Μαυροφρ. {χετα την κατά λεσβίους άποβολην 
του τελικού c να έπέλθνι εις επικουρίαν και η γραφή τών Βοιωτών 
του αι δια του η^ ώστε γράψα /Cî ^^ίί,αις^ να γίνη γράψ;/ δείζι? και 
το Βοιωτικον τούτο η ώφειλε να λάβγ) προφοραν νέαν έλληνικην ώστε 
τΛος να άκούηται γράψί. Οΐ β'αίολ. άόρ. φάγ«ς ελθ^^ς ηδύναντο 
άκοπώτερον να ένδυθώσι το ενδυ[Λα του γά|Λθυ, άποβάλλοντες μόνον 
το τελικον ç, και ούτω ν' άποβώσι φάγ^ί ελθίί κτλ. Δια της αύτης 
όδοϋ εφθανον και αΐ (Λετοχαι γpαφθfic εις τον τύπον ε/ω γραφθ^Λ 
*Αλλα ταύτα πάντα είναι αδύνατα άτε ταχυδακτυλουργικός άλλοτε 
τύπους Λεσβίους, άλλοτε γραφην Βοιωτικην και προφοραν νέαν έλ- 
ληνικην, άλλοτε τύπους παρανοηθέντας κτλ. επικαλούμενα. Προς δε 
άπορεϊται τίνος ένεκα δεν έγένετο το γραφθείς γραφθέ^Γα κτλ. τ. ε. 
δίατι έν τούτοις ελήφθη βάσις ή ονομαστική ιί^ έν ταϊς μετοχαϊς 
της ενεργητικής φωνής λέγοντας θωρώντας κτλ. ομοίως καΐ έν τοϊς 
πλείστοις τών άρσεν. και θηλ. ονομάτων της III κλίσεως βάσις του 
νεωτέρου σχηματισμού ελήφθη ή έν. αιτιατική καθ' δν έν Bezz. 
Reitr. VI 334 έδιδάξαμΛ τρόπον. 

Ό Μαυροφρ. παρατηρήσας δτι αΐ εύρωπαϊκαΐ γλώσσαι τήν παθητ. 
[ατοχήν μ,ετα του εχω δηλούντος (5ήματος συνάπτουσιν εις σχημα- 
τισμον του παρακειμένου καΐ ύπερσυντελίκου επέμενε ζητών ν' ανα- 
κάλυψη καΐ έν τη νέα έλλην. τήν αυτήν σύνθεσιν έν τω αύτοί^ τύπω 
έχω γράψ-η-φθη. Άλλα τήν άνάλογον σύνθεσιν εχομεν καΐ ήμεϊς έν 
τη νέα έλλην. λέγοντες τους ετέρους τύπου'ς, s χω ypaiijjéro[rj, είμαι 
γραμμένος κτλ. οιτινες μάλιστα ύπερέχουσι τών άλλων τών σήμερον 
προτιμώμενων κατά τούτο, δτι ή παθητική μετοχή έν ταϊς πλείσταις 
χώραις elrai χΜτη τ. ε. λαμβάνει το γένος τον αριθμόν και τήν 
πτώσιν του αντικειμένου έν τω ένεργητικφ και του υποκειμένου έν 
τω παθητική. "Εχω πλυμένα τα ρούχα, ψημένο το φαητο, κουρε- 
(χένη τήν αίγα, κουρεμένα τα όζα, αλεσμένες τσ' έλαϊς κτλ- έν φ το 



Digitized by LjOOQIC 



256 ΤΕΤΑΡΤΗ ΣΥΜΒΟΛΗ ΕΙΣ ΤΗΝ ΙΣΤΟΡΙΑΝ 

γράψη eîve άκλιτον δπως εν πολλοίς εύρωπαϊχαΐς Γλώσσαις ich habe 
gegebm κτλ. 

MêT* ταΰτα διέλαβί περί τούτων χαΐ 6 κ. Def. εν Monateber. 
1877 (Γ^νταχΟεΙς τφ Κοραή και διδάσκων δτι δπως εν τώ θίΛ(ά 
TP^yV'fvy^V^ ^^'^^ ^*^ ^^ τούτοις πασιν /j'û) ypat^rtf ^ yû^ κείνται 
όπαρέ(Λφατα, περί ίέ τών φθογγολογικών καΐ άλλων τη εκΧοχγΐ ταύτη 
παρεπο(ΐένων άτοττημάτων ούδ' έφρόντισε το παράπαν. ΈννοεΤται ίε 
οίκοθεν δτι άφοΰ, Si* ους εξεθήκα(Λεν εν τη περί του (/.έλλοντος ερεύνη 
λόγους, απεδείχθη αδύνατος ή δοξασία δτι εν τω θέλω γραφή -ψη- 
φθη κτλ. κρύπτεται άπαρέ(χφατος, ούδ * εν τοϊς εχω γράψη-φθη είναι 
αποδέκτη η γνώ(Λη αύτη. 

'Απεδείχθη λοιπόν δτι εν τοϊς τύποις ?χω γράψη-φθη κτλ. ούτε 
άπαρέ{ΐ.φατος ούτε [χετοχη δύναται να περιεχηται, και δη αν ή (χέθο- 
δος της ^ίς άτοπον απαγωγής είχε καΐ εν τοϊς γλωσσικοΐς την αύτην 
δύνα[Λΐν και έφαρμογην ην εν τοϊς (ΐαθηματικοΐς, θα ηδυνά(Χ8θα εν 
τφ παρόντι να παύσω(χεν την περί τούτων περαιτέρω ερευναν. 'Αλλ' 
ούχ ούτως έχει* η[Λϊν επιβάλλεται προσέτι να δείξωμεν δια τίνος όδου 
ίφθασαν οΐ προ η}Αών εις την χρήσιν της υποτακτικής (Λετα του Ιχω 
ΐΐς δήλωσιν του παρακεΐ[Λένου και ύπερσυντελίκου. ΈννοεϊτοΛ δ' οίκο- 
θεν δτι ή ορθογραφία τών τύπων εχω γράψι^-φθ^, άφοΰ ταύτα δεν 
δύνανται να είναι ούτε άπαρέμφ. ούτε (ΐετοχαί, δεν εξαρτάται ούδα- 
{λώς άπο της περαιτέρω περί τούτου ζητήσεως. 

Έν πρώτοις παρατηρου(χεν δτι ή ση[Λερον ως τα πολλά ανεπτυγ- 
μένη καΐ ζωηρά άντίθεσις ριεταζύ των τύπων ά^,Ιω γρά^ χαΐ ίχ<ύ 
γρά -fi} δεν φαίνεται και έν παλαιοτέροις χρόνοις ούτως αισθητή, προς 
τούτο παραθέτο{ΐ.εν ολίγα άπο πολλών παραδείγ[ΐ.ατα. Χρονική Mop. 
2 άττηλθεν εις την Συρίαν rà εχτι jcpoffxort}a7}=hoL προσκύνηση, ί 
ίνα δυνηθη να προσκ. αύ/. 24 κ' ελπίζουν εις την γνώσιν σου, ου (ΐη 
τους ίχ€ΐς Mi^£c=qne vous ne les abandonnerez pas, αύτ. 34 
να την έχουν πληρώσει=να την πληρώσουν ή να οφείλουν να την 
πληρώσουν, αύτ. 44 να τον ?χουν θρονιάσει=νά τον ένθρονιάσουν, 
50 να ίχουν κινήσει=να κινήσουν, 52 να τους εχω(Αε 'ξαλείψ«==να 
τους εζαλείψω[Λεν, 64 να έχουν πράξει=να πράξουν, 100 λογ$ζ- 
ζοντας να του έχουν βοηθήσει==δτι θέλουν βοήθησα, 1{Απερ. καΐ 
Μαργαρ. έκδ. Λά[Λπρου στ. 140 (χαχαίριν είχα λάβει=θα έλά(χβα- 



Digitized by LjOOQIC 



ΤΗΣ ΝΕΑΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΗΣ 257 

νον. θανατ. *Ροί. 156 τ{ το λοιπόν ίγίνετο σαν ιίχασιν αλλάξει 
ταϊς φορ6σιαϊς;=δσχχις ηθελον αλλάξει, Βελθαν. Χρυσ. 427 voc ρ,ή 
είχα εγεννηθην, και εις της γης το πρόσωπον άψυχος να είχα εύρέ- 
θην==νά [Λη ηθελον γεννηθη κτλ., αύτ. 431 τον κόσμον να [ΐη είχα 
γνωρίσει... να (Αη είχα σέβη... ου (χη είχα τα εσκόπουν, αύτ. 844 
ειΟε να [χή είχα σε ίίη, να [χη είχα σε γνωρίστρ. *Άλωσ. Κωνς•. 730 
να τώχαν πολε{Ααν... νχχαν κάμνειν αί(Λατα...=5άν ηθελον πολε(χ.γ1, 
αΰτ- 821 ω βασιλεϋ, καΐ ναχες ζην καΐ (χη είχες άποθάνειν. θανατ. 
'ΡόΧ.440 κάλλιοννα [χη είχαν βλογηθην,να (χη είχαν βάλειν κλϊ(Αα(γρ. 
κλη|ΧΛ), αύτ. 454 και ναχες το τελείωση, σελ. 289 στ. 165 ίμοίχες 
nafrj την βουλην, θέλη{ΐ.α τίχα άώστ^^ tfâeJe Âslfeir η τηκριά... 
στ. 520 αν είχα λάχει καΐ νεκρός άναστε[Λένος ητο, 319 στ. 1012 
σαν νάχε ^jmri εις δασκαλειόν, να tSâeM οιαΛέγΒΐ• Κρητ. Δρα(χ. 

167 (Λα πλεια καλλιά jf6) νάχα*σχαι ς* τους τούρκους σκλαβω(ΐένος, 

168 είχα 'σται σύντροφος, 192 παρηγοριά ^εν ειχ* έσται==5Χεν θα 
ητο, 188 χαρα'χες πεϊς *ς την πίκρα σου, 318 είχα πεΤ == ηθε- 
λον είπεΤ, 327 δεν είχα αλλάξει πεθυ[Λ&α, 229 είχε κείτεσθαι, 236 
είχα 'σται, 247 ναχαν είσαι, 292 είχασιν εκά(Λει , 305 ναχα βγ^ 
=ναθελα €γγί=:άν ήθελα εβγη , 310 ταΰτ*άχε (ίου χαρίσει =s 
αν εΪχε(ΐ.ου χαρίσει, 453 άπου χα πάρειν *ς τό 'στερο, α%σ'$7χα 
tfararcicTii = που είχα να πάρω , άφου σε ήθελα θανάτωση. Έρω- 
τοκρ. 57 όπου τρε(χεν ώς σ*ειχε δη, 74 ως ειχΒ βάΛει εις τον 
νουν κ ως ήθεΛε λογιάση (εν τούτφ ά(λφότεραι αΐ σ'Jvτάξεις έπι της 
αύτΛ,ς εννοίας) 100 ώς τούχε λάχη να το δη=ώς ήθελε λάχη-τύχη, 
165 τό'θεΜς χΛάψει,., τό'χες axorzAfei... τό χες ζητήσει, 115 
ώς είχε ρήξει κοπανια, 164 κ 'αν είχε τρίξη (ΐετ'αύτον ττίς Κρήτης 
το λιοντάρι, 190 σαν είχα 'δη κΓοτι (ΐπορεϊς... 194 ας είχα κά(ΐει 
ίξω νου... κ 'ας είχες χ,ίά^ει (xja καΐ δυο κ 'ας ήθεΛες θρητίσει^ 
199 ας τδθεΛες ûvjiâaai καΐ ας είχες àfovxpâaaiy 201 τδχες γροι- 
κησει άλλου να ττη, 203 κ'ας είχες ησαι (Λετα (χέ, 204 âr σ'είχε 
(^fi^£ [ΐ.ιά καΐ δυο, πχ\* ήάε,ίε σ' αφήσει, Κ 'ας τδχες συβασθη... 
Καί άν είχες (χπη εις κίνδυνο... ας είχες Ιχει ύπο(Αθνην, 236 θα 
σου'χα δώσει=θά σοι εδιδον, 246 [/.ακάρι (χην είχα προφητέψει, 
248 ας είχα γεννηθη φτωχή, φτωχό ας είχ' άγαττήση, κ'δπου'χε δη 
λινόξυλα, 252 κ'δπου'χε χάσει ση(Λερον το δί ταχείας κερδαίνει, 



Digitized by LjOOQIC 



258 ΤΕΤΑΡΤΗ ΣΓΜΒΟΛΗ ΕΙΣ ΤΗΝ ΙΣΤΟΡΙΑΝ 

260 {JWt δτΓου χε σώσει, θχνατον ϊΧιΧε των άνθρώ7:ων, 269 καΐ âr 
είχε ΛεΙττει επροχθες, 275 σαν είχες 'Xvi τέτοιον υΐόν. . . κ'άς τδχι 
ττη ενα στόμα, 281 σαν νάχεν είναι (Αε κερί, 292 κ* ας είχες είσαι 
ζωντανός... 293 ας είχε ενθυ[ΛΥ)θη, ας είχεν είνε (ΐπορετο κ 'η τύχη 
ας τδχε φέργι. Βελισαρ. 46 γρά^ειτ είχα καΐ πλειότερα rà 7t& Sti 
τονφΒόνον. Φλωρ. και Πλατζ.1 097-9 ναχεν σχισθ7Ϊν...να είχαττεσγ)... 
να είχε βρέξη... καύστ), Έρωτοκρ. νάθελε [αττ/ϊ ς τον πόλεμον, καΐ 
ναθελε νικηση, νάθελε παύσει... 294 ν αχε ς πετάξει σαν πουλί, 300 
όπου κ*άν είχα λάχει, 339 που αν είχες ττη τδχι κ' εΧα. Νεοελλ. Άναλ. 
Ι 267 Χιστ. 163 κάλλια να [χη είχες γεννηθη, (λίκρη ναχες πεθάνει, 
καΐ σελ.277 διστ. 275 τάμάτιά [χού της ορφανής να είχες μιοΰ ζητή- 
σεις, δ εν Κρήτη ηκουσα ώδε <ί τα (/.άθ^α [χου του δύστυχου να^ηθε- 
λες (ίου ζητηξης » , αυτόθι 28 είχε πέσει εκ Μήλου. Ό[Λθίως λέγεται 
παρ η[ΛΪν «πρόβαλε, λέω, πρόβαλε κ'έδά *ρθα πο τα ξένα, κ 'όποιο 
πουλί κ 'αν ε7χaJâώ ερωτούνε για σένα• τον παρακεί(/.ενον το3 βλέπω 
σχη[χατ(ζθ[Λεν ή(Λεΐς εν Κρήτη εκ της του θωρώ ένεργ. (/.ετοχης, π. χ. 
εχω θωρώντας, τούτο δε ούδα[Αώς θα ηρ;χοζε τω παρατεθέντι στι• 
χω, διότι θα παρείχε καθαραν ύπερσυντελίκου εννοιαν ενώ τφ είχα^ 
ίδώ=ηθελα ιδώ, πρβλ. και Άραβαντ. Συλλ. 110 να [χήν είχΊρθεί 
ό θεριστής, 162 να (ΐή είχε ξη;Λερώσει, 170 αρχόντισσα να είχες 
Xaâfjf φτωχή (χου να (Αοΰ ζήσης, 171 να την είχαν φάη τα φείδια, 
184 ποιος ήταν ό προξενητής που ναχε φάη κανέλλα, ό[Αθίως 185^ 
218 παππάς να {ΐ,ή είχε γένη, 306 τα (χάτια [ΑΟυ της ορφανής ναχέ 
(Αου τα γυρέψης κτλ. 

'Όπως δε εν τοϊς παρατεθεϊσιν ή έπι της αύτη ς ση(Αασίας χρη^ί 
του εχω καΐ θέλω παρατηρείται [Αάλιστα κατόπιν [Αορίων τινών, χρο- 
νικών, υποθετικών κτλ. ούτω καΐ σή(Αερον λέγεται άδιαφόρως νάχεν 
πας να ίδης καΐ νάθελες πας να ιδης' ναχε το ξέρης, καΐ νάθελε το 
ξέρης• αν είχεν είσαι εδώ και αν ήθελεν είσαι εδώ κτλ. 

Σπανιώτερα πολύ είναι εν τη (Αεσαιωνικη γρα[Α[Αατε{α τα πάρα- 
δείγ[Αατα [Αετ' αληθούς παρακεψένου ση(Αασίας ??. χ^. Γλυκά παρχ 
LegP. Bibl. Gr. 347-8 [Αη συκοφάντην πτοηθης , âr ίχη άρα- 
χοτζιάσειν^ âr εχτ( το Κοντάριν του φθάσε ir εις το Δυρράχιν 358 
âr ίχτι εις δρος araSrir'^ ώς χίορος άηΊ!'ώσαί, χαλάσειν έχει όψέ 
ποτε κατακλιθείν καΐ πέσειν σελ. 297 στ. 404 το γνέμαν πούχεν 



Digitized by LjOOQIC 



ΤΗΣ ΝΕΑΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΟΣΣΗΣ 259 

χχ}λΛΐ. Χρον. Mop. 38 2χει ροβολεύσει, 54 ν,χι χάσει. Σ{(Αωνος Πορ- 
xioM εν τζα.ρχρττ^υχ,τι Νεοίλλ. Φιλολ. Σάθα 53 άκό(Λη Χεν tlyjç βά• 
>#tCt χλΙ Σάθα Διγεν. 66 ειχετε προσεγγίσαι. Κρητ. Δρα[χ. σελ. 304 
rr. 217 χαλά κ* άχό[Λη νου; τάλλου δεν είχε φανερώσει, 307, 300 
&ΐίθ{Αα 'ς τον χόσ[λθν εΪχα βγάλει, 309, 364 πώς [Λ^'ειχε χάμει, 324, 
31 τούττη είχε σώσει, είχε βάλει, 340, 145 καΐ γροίκησ'ενα ποΟ 
*χΛ 'Χει. 348, 311 και γείς άπου Χεν είχε '(Λττη, 351, 383 πόσους 
mkiμ.O'Jζ, . . είχα κχ(Λει κτλ. Και τούτο, νο(Λίζθ(Λεν, υποδεικνύει η (aIv 
ΤΥΓ» cSov* ελέγετο δηλ, το πάλαι, καΐ νυν ετι λέγεται, καΐ το εχω 
fLAkLtrzoL κατόπιν του να, âr κτλ., (χεθ* υποτακτικής, και, καθα τα 
χ«ρχτεθέντα παραδε{γ[Λατα (Λχρτυρουσιν, έπι της αύτης περίπου ση- 
ΙΛΛσίΛζ τνί του θε'λω. Όπως δε (λετα ταύτα πάρα το θέλω, ούτω καΐ 
«atpx το ίχω παρελείφΟη το rà οσάκις (λάλιστα αυτού άλλο rà προ- 
ΐίγιίτο χαι Ο'^τω πλην των « rà είχε rà γράιΐτ^ ελέχθη και rà ΰχε 
'fjfà^ » και σήμερον ετι εν τω δη[λώδει λόγφ λέγεται να χε rà το 
χκτέτ}, θελα νάρθη, rà 'jv rà τό jiyc (rep^iiro, δεν τό παιρνεν η 
§ύλα<;σα, rà *χε rà (Α.ποργΐ να πάγι να του πη να *ρθη, rà *χε να 
gctop^ç vi σωπάσνις, καλά πού θελα ναι, και rà ^χε μπόρας να 
•ϋχάσνις κτλ. Έκλίνοντο δε κατ' αρχάς ά(Λφότερα, (Αετα δε την 
κκρχλειψιν του rà ηρζατο να κλίνηται {ΛΟνον το έτερον π. χ. άκό(Λη 
λβν "X'C βάλε^c»κΓàv είχα idù κτλ. να χε πάνις να χε το ξέρης• να 
^jy^Ç -ΐΓροπατηξη, να χτ,ς (Λίληση, να χε [/.πορης κτλ. Τούτ' εστίν 
fircp χαΐ εν τω τ^^πφ θέλω γράφω κτλ. παρετηρησα(χεν• παρά τον 
ΐ!ΛΓΤ>ν α τούτον rà είχε ypafri υττίΐρχεν ανέκαθεν και ό τύπος /^ 
«ijna Ypafi^dror έπι αληθούς παρακεΐ[ΐ.ένου καΐ ύπερσυντ. ση(Λ.ασίας. 
AfoO λοιπόν έπΙ [χακρον άα^ρότερα έλέγοντο ηρξατο βαθ(ληδον το 
Ρρβεχύτίοον , αφού μάλιστα είχε την εύτυχίαν να ύποληφθη εύγε- 
»ίβτερον, γράφη, να έκβάλη το δυσχρηστότερον γρα(Λ(Αένο[ν], καΐ δη 
93ςμερον ί'ν τη γραφομένη καΐ αστεία γλώσση άντικατέστησεν αυτό 
ητελώ^, εν δε τη δημώδει ουδαμώς, διότι, αν μη σφάλλωμαι, πολ- 
|*iacjfov fxiv είναι οί τύποι ούτοι η καθ' ολοκληρίαν ή σχεδόν παντελώς 
^Ι>νωστοι (π. χ. εν Κρήτη), εν Ήπείρφ δε Θεσσαλία και ίσως και 
PDjcyov τΓον λέγονται πολλάκις. Πρβλ. Άραβαντ• Συλλογής σελ. 
|fe πόσα xaxi χεις κάμει 115 άλλον γιατί είχε κλέψει γιατί είχε 
*|^λογησει. 151 τα πέλαγα καΐ τα νησ^* όλα τχχω γυρίσει. 265 



Digitized by LjOOQIC 



\ 



260 ΤΕΤΑΡΤΗ ΣΓΜΒΟΛΗ ΕΙΣ ΤΗΝ ΙΣΤΟΡΙΑΝ 

ρ,όνον φωτιά της άναψβ, ποτέ δεν είχε πάθει. 271 τους έφαγε τους 
έσωσε, χανεΙς δεν έχει [Λείνει, τΐ (χάνει σ'εχει χχ[Λει. 336 (ίου ειπχν 
πώς αρρώστησες και φλόγα (^ι.<5χει πε'σει. 359 να, 'ς το ρη(χα μ* 
έχει φέρει. 360 καΐ για δαύτο σούχω δώσε&. 366 (Λωχουν πάρει τ* 
(Λυαλά. 345 δεν εχω πάθει. 346 την έχουν ντύσει. 350 δλα ρυ 
τάχουν τάξει κτλ. Άλλ* αν (Αη άπατώ(Λεθα, οΐ τύποι ούτοι εσχον 
άρχην τοΰτο [χεν εν τη γραφο^αένη, τούτο δε εν ταΤς φράσεσιν καλχ 
θελα ναι ναχε γράψγ), ναχεν το πτί κτλ. διότι γνωστού δντος εν 
ταύταις του γράψη ούδεν άλλο ύπελείπετο η η έξάπλωσις της χρή- 
σεως αύτου καΐ εν τώ παρακεΐ{Λένω, εχη yçifri ή δχι ; και ύπερσυν- 
τελικφ. 

Την δια της εξηγησεως ταύτης άνευρισκθ[Λένην στενην συγγένειαν 
της υποτακτικής του ένεργ. άορ. και της (χετοχης του παθητ. πάρα 
κεΐ{Λένου βλέπει έκαστος καΐ εν τώδε : πολλών δηλ. ρη(λάτων εϊτ£ 
άπολεσάντων την (Λετοχην του παθητ. παρακεΐ(Αένου άτε λίαν διά- 
φορον καΐ άνο(Λθ{αν ούσαν είτε απ* άρχης ουκ εχόντων, νέας (Λετοχχς 
ίπλασαν οΐ λαλουντες εκ της υποτακτικής του αορίστου, π. χ. 6h 
$ίπώ, εχω τίωμίνα κα^ κατ* άνάπτυξιν ένος φθόγγου t lyjiù πω5{Αένα, 
πω^τα εντεύθεν και άόρ. ειπώθηκε, κακό [χαντατο δόθηκε *ς τους 
Παργηνούς ειπώθηκε και Κρητ. Δρα[Λ. 308 στ. 327 τα λόγια που 
πα)ίοί)σ*= λεχθώ σι, θα π^ώ, εΐ(Ααι π^ω[λένος, εντεύθεν όλον ρη(ΐΛ 
έπ^ώθηκα π(ώνο|Ααι θα π&ωθώ, θα φάγω-φαγω(χένος-φαγώνο|χοα, 
[ε]φαγώθηκα, έ(Λβάλλω- θα έ(Αβάλω-έ(Λβαλω{Λένος (το ^y/i- απαγ- 
γέλλεται σή(Λερον ίρτ-έν Κρήτη και άλλαχού πολλαχου e6)- |χ.πα• 
λώνο|Ααι και εκ τούτου [ΐ.παλώνω-}Λπάλω(Λα, θα κά[Λω-κα(χω(χ.ένος- 
κα[Λώνθ[Λαι-κά|Αω[Λα, θα γίνω-γινω(Λένος-γινώνο(Λαι = γινθ(χαιώρι• 
[Λος, έγινώθηκα, ένεργ. γινώνω = ποιώ ώρΐ[Λθν τ^. χ. αύτη ή συχ^χ 
δεν γινώνει εφ' Ιτος τα σύκα' θα ιδώ - ίδω[ΐ.ένα δεν τον είχανε 'δω• 
(χένο εν Νεοελλ. Άναλ. Β' 115έκΝάξου, ίδωθηκαμε θα^δωθου|ΐΐν 
κτλ. πρβλ. περί τούτων καί Bezz. Beitz. VI 328. 

Κατά (χ,ικρον δ* έσχη(Αατίσθησα; ούτως εκ του θέ[^«οτος της του 
αορίστου υποτακτικής παθητικαι [Λετοχαί πλείστων ρη(λάτων π. χ. 
θα φέρω-φερ(/.ένος, θα πάω-παω[Λένος, θα πάρω-παρ(χένος, (ό αρ- 
χαίος αν έσώζετο, θα ητο π;^ρ(Λένος η π£ρ[λένος διότι και έπ^ρα), 
πέθανε-θα πεθάνω -πεθα(λένος (εν Κρήτη άπ(ίθανα-άποθα(Αένος), ii 



Digitized by LjOOQIC 



ΠΕΡΙ ΤΗ52 ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ TûN MnOVNTOTPAlûN $61 

ζίτύχω-ΐΓ£τυχΕ[ΐ.ένος, θα [ε]ύρώ-[ε]ύρω[Λένος και παθητ. ρη[Λατικον 
άραχόβρωΓίκ = σπάνιος τ. ε. ό σπανίως εύρι<τκό[Λενος κτλ. 

Μετά του εχω συνάπτεται εις σχη|Λατισ(Λον παραχεΐ(Λ.ένου καΐ το 
παθητ. (57ΐ[Λατικον είς-τος, π. χ. εχω ακουστά = άκήκοα, δ πολλά 
χοΰ εν χρήσει, έ[χοίως ?χω πω&τά. Ό τρόπος ούτος μάλιστα συνή- 
θως τοις Τσάκωσιν πρβλ. Moritz Schmidt εν Κουρτ. Μελετ. III 
37δ, Deville καΐ Deffner Τσακ. Γρα[Λ. 24, 97 ενίοτε τίθεται άντ' 
αυτών και επίθετόν τι π. χ. φευγάτος = πεφευγώς , είναι φευγά- 
τος, περίπατος = εχω άνθρωπο πε(Λπατο , προς τούτοις λέγεται ή 
ενεργ. (^ετοχη το^ ρή[Αατος θωρ<5=βλε'πω (=θεωρ<5) π. χ. εχω θω- 
ρώντας κτλ. 

Έν Ά^y^Λli τη 6 Αυγούστου 1882. 

ΓΕΩΡΓΙΟΣ Ν. Χατζιδακης. 



ΠΕΡΙ ΤΗΣ ΕΝ ΕΛΛΑΔΙ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ 

ΤΩΝ ΜΠΟΓΝΤΟΓΡΑΙΩΝ 
rno 

ΚΟΝεΤΑΝΤΙΝΟΥ Α. ΓΟΥΝΑΡΟΠΟΥΑΟΥ 

lATPOr ΕΚ ΚΑΡΓΣΤΟΓ. 



Έν Ζούρτση, κώ[χγ) της Φιγαλίας, τον Σεπτέμβριον τΟυ 1873 
<ΐτρατιωτικός τις του αγώνος, 'Αθανάσιος Μπουντούρης, ύπερεβδθ(Λη• 
χοντο'ίτης, ίιγ,γήσατό [λοι τα έζης, άπερ ε[Λαθε πάρα του έαυτου πα- 
τρίς περί της οικογενείας Μπουντούρη. Ό πατήρ του Ιωάννης ίζησεν 
90 ετη, ούτινος 6 πατήρ Παναγιώτης άπε'θανε νέος εν Καρα{Λθύ- 
♦ΐταφα, χωρίφ του δη[Λθυ Αύλώνος της νυν επαρχίας Τριφυλίας. 
Του Παναγιώτου πατήρ ην Κανέλος, ό ταύτα διηγησά(Λενος τΐ^ 
Ίωάννγι, κάτοικος Καρα(Λθύσταφα, φονευθείς αυτόθι ύπο Τουρκαλ- 
δανών ετών 75 περίττου, δεκαετίαν προ της έπιδρο[Λης τών 'Ρώσσων 
tiç Πελοπόννησον τω 1769. Διηγείτο Χε ό Κανέλος Μπουντούρης, 
5^ ή οικογένεια αυτού κατηγετο εκ του αλβανικού χωρίου της Μισ• 
βηνης Γκαράντσα και συνοικίας Καλαιίανου, ης τα (χέλη ήσαν γιωρ• 



Digitized by LjOOQIC 



262 ΠΕΡΙ ΤΗΣ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ ΤΩΝ ΜΠΟΊί*ΝΤΟΓΡΛΐΰΚ 

γοΐ καΐ ποΐ[Λέν€ς. Διατι δ' άττηλθον εκείθεν ; Οί Μπουντουραϊοι πεντ£ 
τον άριθ(Αθν, Γεώργιο;, 'Αναστάσιος, 'Αθανάσιος και άλλοι δύο άίελ- 
φοί , εφόνευσαν εν Γκαράντσ»: πέντε Βενετούς ανθρώπους της άρ/ης, 
τους πέντε ίππους καΐ τους κύνας αυτών, διότι έβίασαν y^jvalxa h, 
της οικογενείας των Μπουντουραίων (/.ετα δε τον φόνον τα πτώ[/.ατι 
τούτων έρριψαν εις βάραθρον. Ή επιτόπιος άρχη ηρεύνησε περί τη; 
απώλειας τών ανθρώπων, καΐ (/.ετέβη εις το βάραθρον, όπου δια σχοι- 
νιού κρε[ΛασθεΙς Αίθίοψ, άνεκάλυψε {Λεν το πραγ(χα, άλλ' άπέθανεν 
ά{Λα έξελθών. 

Δια την είρη[Λένην αίτίαν πάντες οΐ Μπουντουραϊοι έδραπέτευσαν, 
ίκαστος όπου ηδύνατο, χάριν σωτηρίας. Και ό (λεν Γεώργιος (ΐετέβη 
εις Πάτρας, δπου ησπάσατο τον άρ[Λατωλικόν βίον είτα δ'έφονεύ&τ, 
κατά τίνα {^άχην εν ^Αχαϊαΐς ύπο τών Τούρκων καθ ' δν χρόνον εδιώ- 
χθησαν οΐ Βένετοι, και βεβαίως το 1715, δτε έκυριεύθη το Ναυ• 
πλιον και η Πελοπόννησος• ούτος δε κατέλιπεν υΐόν. Ό δε 'Αναστά- 
σιος η άλλος τις άπήλθεν εις Τδραν, και άλλος (χη όνθ(χαζό(ΐ4νο; 
εις Χαλκίδα της Ευβοίας. Ό δε Ιωάννης ρ,ετέβη καΐ άποκατέστη 
εν Καρα(Λθυσταφα, δπου ε(Λεινεν άκαταζήτητος, ζήσας ετη 90, ως 
εϊρηται. "Αλλος δέ τις Κανέλος κατέλιπε τεσσάρας υΙούς και τρεί; 
θυγατέρας. Ό υίος δ' αύτου Γεώργιος έπι Ρώσσων (1769) ην αρχη- 
γός, κινησας έπανάστασιν εν τοϊς χωρίοις του Αύλώνος, καΐ στρατεύ- 
σας κατά τών Τούρκων της Κυπαρισσίας, Νεοκάστρου (ήτοι Πύλου) 
και Μεθώνης, δτε αίχ(Λαλωτευθείς, (χόλις άττηλλάγη. Οΐ δε αδελφοί 
αύτου, Δη(Λήτριος ό πρεσβύτερος, 'Αθανάσιος, Νικόλαος καΐ Πανα- 
γιώτης, (Λετέσχον στρατιωτικός του αγώνος του 1821 και ύττηρέτη- 
σαν πολλαχου. ΚαΙ ό (Λεν Δη(χητριος ην δη(Λογέρων Αύλώνος m 
Κυβερνήτου, ούτινος υΙος Γεώργιος Ιδρεύς, του δε Παναγιώτου υΙο; 
Γεώργιος δή(Ααρχος αυτόθι (1873). Οΐ δε αδελφοί 'Αθανάσιος και 
Νικόλαος άπο του 1823 άπεκατέστησαν εν Ζούρτση. Τούτοις δε 
προσθετέον, δη κατά το χωρίον Κό[Αητον της Καρύστου, οίκού(ΐ.ενον 
υπ* 'Αλβανών, υπάρχει οικογένεια Μπουντούρη 'Αλβανική, καταφυ- 
γουσα πιθανώς έκεϊ ή εκ Χαλκίδος η εκ Πελοποννήσου κατά τον αυ- 
τόν χρόνον της καταδρο(χης και κρυφθεϊσα πάρα τοϊς 6[λοφύλοις Άλ• 
βανοίς• εκ τών Μπουντουραίων τούτων της Καρύστου, ποΐ(/.ένων και 
γιωργών δντων, ό Κωνσταντίνος Μπουντούρης απέθανε ετών 95 (τψ 



Digitized by LjOOQIC 



^ΙΗΜΕΙυΣίΣ ΠΕΡΙ ΤΗΣΪ ΙΟΝΪΟΤ ΑΚΑΔΗΜΙΑΣ 263 

1870), ό δέ υΙος Δη[Α7)τριος ζνΐ ετι ετών 75. Άζιοπαρατηρνίτον δε, 
δτι πάντες οΐ Μπουντουραϊοι τυγχάνου(π (Λακρόβιοι. 

Έκ των είργ)[λένων καταφαίνεται,* δτι αΐ εν "Γδρα, Χαλχίδι xaj 
άλλαχου επί<Γΐθ(Αθΐ και ίστορικαΐ οίκογένειαι των Μπουντουραίων εχουσς 
συγγένειαν προς τους εν Αύλώνι, Ζούρτση και Κθ(Αήτφ, καΐ κατά- 
γονται εκ του εν Μεσσήνη χωρίου Γκαράντας, δπου επι τίς επανα- 
στάσεως ώ(Μλεϊτο ή *Αλβανικη γλώσσα, νυν δ* εξέλιπε παντελώς. 
Πολύ δε πιθανόν, δτι οί Μπουντουραϊοι άττηλθον έκ Γκαράντσας το 
πρώτον επί της (Αετα Μοροζίνην ενετοκρατίας (1689-1715) εις 
διάφορα μέργί, και κατόπιν άλλοι (1769) εις Τδραν καΐ Χαλκίδα 
ριετά την άναχώρησιν τών Τώσσων έκ Πελοποννήσου, δπου οΐ Τουρ- 
καλβανοι πολλά έπραξαν κακά. 



ΣΗΜΕΙΩΣΙΣ ΠΕΡΙ ΤΗΣ ΙΟΝΙΟΪ ΑΚΑΔΗΜΙΑΣ. 

Ti κατά την Ίόνιον Άκαδη[Λίαν άποτελουσι βεβαίως (Αίαν τών 
στ,(Λαντικωτάτων σελίδων της καθ'ή[Λας 'Αναγεννήσεως. Δεν άνα- 
λα(χ.βάνο|Λεν ή[Λεϊς νυν να Ιστοριογραφήσω(Λεν την *Ακαδη|Λίαν έκεΐ- 
ντ,ν, περί ης, ίχν και δχι δσα έπρεπε, τινά δ(Λως εγράφησαν (1), άλλ' 
4:ΐλώς [ΐ,όνον ση(Λείωσιν δη(Λοσιεύθ(χ.εν έν τφ άεΛτίω άφορ[ΐ.ήν λαβόντες 
£χ τίνος έντυπου προγρά[Λ[Λατος τών (Λαθη(Λάτων της *Ακαδη{Λίας, 
Ιχχνώς σπανίου, δπερ άνευρόντες έν οίκογενειακοΐς έγγράφοις έπέ(λψα- 
[16V προς το Συ(Λβούλιον της Ιστορικής Εταιρίας ϊνα κατατεθη έν 
τω άρχείω αυτής. Το πρόγρα[Α[Λα τούτο εκδοθέν èx τον 'Eyopeiov 
Ktpxvpa Tff 4 ΝοψβρΙον iH%6 è. r. είναι δΐΥΐρη[Λένον εις πέντε στή- 
λας, ών αΐ [/.εν τρεΤς περιέχουσι την άναγραφήν τών καθηγητών και 
τών διδασκοριένων [Λαθη(Λάτων και τών ωρών της Θεολογίας, της 
Νθ[ακής και της Ιατρικής, αΐ δε δύο άλλαι της Φιλοσοφίας εις δύο 
λαιρου[Λένης τ(Λή[Λατα• τ[λή[Λα Α' Έπιστή[Λαι, τ[Λή[Λα Β' Φνλολο- 

(1) Ίδ. Α. Παπαδοπούλου Βρετου, Βιογραφιχα Ϊστοριχα ϋπο[λνιί|ΐατα περί του χ(^μ. 
Φ. Γϋϊλφ<ίρδου. Έν Άθτίναίς 1846. — Α. Mi 'ίδρω[λ^νου, περ\ της εν ταΤς *ίονίοις ντ}• 
βοις ιχπβιδεύσεως χτλ. έν τω Ήμερολογίω Άσωπίου Ιτος η' (1873) σελ. 214-226, 
—Μ. Κ. Παραν6ςα, Σχεδίασμα. Έν Κώνστα* ι νουπ<ίλει 1867 από σιλ, 143• 



Digitized by LjOOQIC 



264 



ΙΕΐΜΕΙυΣΪΣ ΙίΕΡΙ ΤΗΣ lONlOV ΑΚΑΔΗΜΙΑΣ 



γ{α. 'Ehcl κεφαλής είναι [ΛΕγαλνιτέροις γρά(Λ(Λα<η τετυπω[αναι αΐ 
ζεις Ίονικον Κράτος, [Αεταξυ δε τών δύο λέξεων ή σφραγις της \ 
δη(Αίας, έχουσα γλαυκά κεχαραγ(Λένην και εκατέρωθεν.. 'Axai^L 
Ίόηος. "Επειτα Ιρχονται τα έξης* Ό "Eyopoç τής ΊοτΙου Άι 
άημίας ^όχτωρ Ιωάννης Καρανάηνός γτωστοποαι^ δτι χατά ;rj 
σταγήν τον έκοοζοτάτον "Αρχοντος της 'Ιονίου * Ακαδημίας (1) 
μαθήματα ιούτου τονσχοΛαστιχον ετονς άκοΛονθουν χατά την è( 
όίάταζιν. Κατάλογος των μαθημάτων. Μετά ταύτα έπεται η 
στηλας αναγραφή, ην καλόν νθ{Α{ζο{Λεν έξης κατωτέρω vi (jtïjui 
9ω[χ.εν. 

ΘΕΟΛΟΓΙΑ. 

Ιεροδιάκονος Δοκ. Κωνσταντίνος Τυπάλδος. Διδάσκει Δογ{]»^ 
θεολογίαν δίς της έβδθ(Λάδος. Τρίτην καΐ Πέριπτην, Το πρωί* 9• 

Ό αυτός. Έκκλησιαστικην Ιστορίαν άπαξ της έβδθ(Λχδος. Σ 
βατον. Το πρωί. 9-10. 

Ό αυτός. Ίεραν Κατηχησιν. ΤρΙς της έβδθ|ΐ.άδος, Διυτίρι 
Τετράδην καΐ Παρασκευην. Το πρωί. 9-10. 

ΝΟΜΙΚΗ. 

Δόκ. Πασχάλης Καρουσος. Διδάσκει Πολιτικόν δικα{ω|&α, 
η|ΐ.έραν. Το πρωί. 8-9. 

Ό αυτός. Έγκλη(ΐ.ατικον δικαίω{Αα, καθ' η(Λέραν. Μ. Μ. 5 

Δόκ. Νικόλαος Μανιακής. Διδάσκει Έθνικόν διΑ{ω(ΐα, χαθ*τ| 
ραν. Μ. Μ. 4-5. 

ΙΑΤΡΙΚΗ. 

Δόκ. Γεώργιος θεριανός. Διδάσκει Παθολογίαν, καθ'η|Αέραν. 
Μ. 10-11. 

Ό αυτός. Φυσιολογίαν. καθ* ή(Αέραν. Το πρωί. 9-10. 

Δόκ. Στυλιανός Μαράτος. Διδάσκει 'Ανατο(Λ{αν, καθ' %£; 
Π.Μ. 11-12. 

ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ. Τμήμα Α\ Έηιστήμαι• 

Δόκτωρ Στυλιανός Σπάθης. Διδάσκει Βοτανικην, καθ'τ;[α| 
Μ.Μ. 12-1. 

Δόκ. 'Αθανάσιος Πολίτης. Διδάσκει Πειραματικην καΐ θιωρ 

(1) ToS χ({μητος Φ. Γυϊλφ<;ρ^ο(ΐ. 



Digitized by LjOOQIC 




ΣΗΜΕΙυΣΙΣ ΠΕΡΙ ΤΗΣ ΙΟΝΙΟΤ ΑΚΑΔΗΜΙΑΣ 265 

ιην ρ{α{αν, Χις της έβδο[£άδος, ΤβτράΧην καΐ Σάββατον. Τας δ' 
κλλας η|ΐέρας της ΐβδθ|Αάδθς (Αονον θίωρητικην. Μ. Μ. 1-2. 

Δάς. Ιωάννης Καρανδηνός. Διδάσχει Στοιχβία Μαθη|ΐ.ατιχης, χαβ* 
ri|upav Μ. Μ. 2-3. 

Δοχ. Γεώργιος Ίωαννίδης. Δ(δά<τχ€ΐ Φιλοσοφίαν, τούτέστι Ψυχι• 
DTT Άνθρωχολογίαν χαΐ καθολιχην rpoc|i.[JLaTMy)v, χαθ'ή(&έραν. Μ• 
Μ. 1-2. 

Ό αυτός. Περί αρχών της Φιλοσοφίας, ήτοι θε^Λελιώδη Φιλοσοφίαν 
ιαιΛογαην, χαθ' η(Λέραν. Το πρωί. 9-10. 

Δόχ. Ιωάννης 'Αριστείδης. Διδάσκει Έχχλησιαστιχην Μουσιχην, 
ι:ε»τάχις της έβδθ(Λάδος. Μ. Μ. 4-5. 

Tpîjita Β', ΦιΛοΛογΙας, 
Ι Αόχ. Ιωάννης Αριστείδης. Διδάσκει Τητοριχην τετράχις της 
ίβθ|ΐίδος. Μ.Μ. 3-4. 

; λόχ. Κωνσταντίνος Άσώπιος. Διδάσκει Έλληνικην ΦιλολογΙαν. 
ΙΠοίπδίνχαθ'ηριέραν. Π.Μ. 10-11. 

Ό αυτός. Πάλαιαν *Ιστορίαν της Ελλάδος, χαθ'η|ΐ.έραν. Μ.Μ* 
12-1. 

Δόχ. Χριστόφορος Φιλητάς. Διδάσχει Έλληνιχην Φιλολογίαν. Λο• 
Τητρα^ν, χαθ'η(ΐ.έραν. Το πρωί. 8-9. 

Αίχ. Ίάχωβος Λουσινιανός. Διδάσχει Άγγλιχην Φιλολογίαν, χαβ* 
Μραν. Μ.Μ. 6-7. 

Ό αυτός. Άγγλιχην γλώσσαν, χαθ' η(ΐ.έραν. Το πρωί. 8-9. 

Γαετάνος Γρασσέτης. Διδάσχει Λατινιχην Φιλολογίαν, χαβ*η|α• 
ΚΠ.Μ. 11-12. 

Ό αυτός. Πάλαιαν Ίστορίαν της *Ρώ(χης, χαβ*ή(«ραν Μ.Μ. 1-2. 
Ι Δίχ. Ναόλαος Μανιάχης. Διδάσχει Ίστορίαν νεωτέραν, χαβ*η[Λέ• 
Κ Μ.Μ. 2-3. 

Δόχ. Κωνσταντίνος Σαχελλαρόπουλος (1). Διδάσχει Έλληνιχην 
Αρχαιολογίαν. Μαθή(Λατα του πρώτου χρόνου. Ίστορίαν των πρώ• 

' (') Τοδ Κωντταιντ^νου Σοιχελλαροπούλου το όνομα φέρετβι εσφαλμένως Σαχιλ- 
Mf^^lÇ ^ τξ flcvorfpeyj των χαΟηγητών της Άχβδημίας εν τω Σχβδιάσματι του 
■^Ρ"*^ («λ. 143), οπόθεν φαίνεται δτι ϊλαβεν αυτό ούτω χαι ό αείμνηστος ΦίλίΛ- 
fcî'Uivvoy εν τω Όλ«μ;«αχά> λόγο). 'Αλλ' εν σίλ. 75 τοδ αυτοί Σχ^εδιάσματος 
* 5wju τοδ Σαχελλαροπούλου αναγραφομένου μεταξύ των λογίων Άρταίων φ<ριτ« 

ΑΪΑΤ. ΙΙΤ. ΕΤΑΙΡ. 1 8 



Digitized by LjOOQIC 



266 TtEPi Tor en makeaoNi^ λιμοί* 

των αιώνων της Ελλάδος Χρονολογίαν, θρητκΕΐαν. UG^tmiv 
Ιοιωτιχον β (ο ν τών ΐίαλα,ιών Ελλήνων^ ττιντχχις τη; ieSoaiS 
Δίυτέραν, Τρίτην^ Τιτράδην, ΐΙίμττΤίν χαί Παρίχσχ£υϊ]ν. ΈΧλτ; 
ρςην Παλαιογραφιαν, Αιτίλωμίατίίςην xxt Έττιγριτφΐίςην, ίττας 
έβΧθ{ΑάΧος, Σάββατον* Μ. Μ. 6-7. 

Το wpoypafAjJWt eîvai ύπογ6γρα(Λ(χ.ένον âià προσταγής τοϋ *Efofù 
άπο τοδ ΧαρτοφύΛαχος της Ά)ςαδη[Λΐας Παναγιώτου Ίδρω(ανο'^ 

Σ. Κ. Σ. 



ΠΕΡΙ TOr ΕΝ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑ ΑΙΜΟΓ ΕΝ ΕΤΕΙ 1740 



rno 
Ν. Γ. ΠΟΛΙΤΟΥ. 



Ή χάτωθι δη(ΐ.θ9ΐευο|ΐ.ένη διηγησις εν άτεχνοτάτοις στίχοι; t^ 
τοΟ εν Mocxεδov{α λΐ(Λθυ ελήφθη εκ φυλλαδίου σττανιωτάτου, μογαΐ 
κου Ισως, άποκεψένου εν τη Βιβλιοθήκη της Βουλής. Το φυλλίίι 
τοΰτο, φέρον ιδίαν σελίδωσιν, προσήρτηται εν τέλει ττίς εν Moq 
πόλει τ<|^ 1740 τυπωθείσης Ακολουθίας του οσίου Ναούρ.. Τ3 ι 
'Ακολουθία καΐ το φυλλάδιον ούδα|ΐ.ως {Ανη(χονεύονται εν τη Ntoi^ 
Ληηχ^ ψίΛοΛογΙα του Α. Παπαδοπούλου Βρετου* καΐ εν αυτή ïif 
σπουδαιότατη καΐ πληρέστατη πραγ[Λατεί£« του κ. Παύλου Αάρρο•, 
περί της τυπογραφίας εν Ελλάδι, ης δυστυχώς μόνον άποσπάσρΛΤ 
τίνα ?χουσι δη[Λθσιευθη προ ετών εν Χρύσα JMâi, αναφέρεται [*« 
« 'Ακολουθία του οσίου Ναού[Λ » αλλ ' ώς αποτελούσα (ΐέρος foc 
χωριστής σελιδώσεως ετέρου βιβλίου, της α 'Ακολουθίας τών r[ 
πεντεκαίδεκα {Μαρτύρων » τυπωθείσης εν Μοσχοπόλει επίστ,ς τι 
1741 (1). Ή εν τη Βιβλιοθήκη της Βουλής είναι άλλης προγενίβτ 
ρας κατά εν ίτος εκδόσεως, και εις ρκρότερον σχη{Αα. ΠροτχββΛ 
δε ταύτης προσφωνητική επιστολή Μιχαήλ του Γκέρας τ^ άρχ»ί 
(1) Χρυααλλίς τ. Γ' σ. 400. Βλ. μ\ Πανδώρ. τ. Η' α. 425. 



Digitized by LjOOQIC 



J 



ΠΕΡΙ τον ΕΝ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑ ΛΙΜΟΥ 267 

σχόπω τγ,ς πρώτης Ίουστινιανης Άχριδών καΐ πάσ/); Βουλγαρίας 
Κφ. Ίωάσαφ (1). 

Ή α 'Ακολουθία του αγίου Ναού(Λ » , φέρει εν προ(Λετωπίδι την 
έποιιένην εχιγραφήν : (( *Ακολουθία| του οσίου καΐ θεοφόρου πατρός 
» η(χών| Ναού|Λ| του θαυ(Αατουργου, |τοΰ εν Λιβανίσκφ Διαβολέως 
» κεΐ(ΐένου.| Νεωστι τυπωθεϊσα, δαπάνη [χεν, των ευσεβών Χριστια- 
» νών,Ι Διορθώσει δε του Πανοσιωτάτου καΐ λογιωτάτου εν Ίεροδι- 
» Χα•|σκάλοις Κυ Κυ Γρηγορίου του Μοσχοπολίτου του καΐ τύπο- 
ι» γράφου. | καΐ Άφιερωθεϊσα τφ Μακαριωτάτφ. Άρχιεπισκόπφ 
» Άχριδών] Κή^ Κφ Ίωάσαφ. Ι Έν Μοσχοπόλει. |[είκονίδιον του 
» *Αγίου Λουκα]| 1740. | Παρά Γρηγορίφ Ιερο[Λονάχ(}> τ<|^ Κων• 
σταντινίδη.» Εις ί^^ ρκρον (η πλήρης σελις εκ στιχ. 30) σελ. 75 
(ή (Τ. 2 λευκή, ή σ. 75 έχει εικονίδια τίνα). Ή προσφωνητική επι- 
στολή περιέχεται έν σελ. 3-4. Το β'καΐ το γ' τετράδιον φέρουσιν 
εν σελίσιν 5. 7. 13 ύποση(Αειώ(χατα (signa) Α. Α 2. Β 2. Τα 
ί ' άλλα τετράδια δεν εχουσι τοιαύτα. 

Το στιχούργη[Λα του Γκόρας δεν έχει ιδία; προ[Λετωπΐδα, πληροί 
Χε 5 σελίδας* ή έκτη καλύτττεται δια τεσσάρων εικονιδίων (vignet- 
tes). Τοιαύτα δ* εικονίδια ύπάρχουσιν εννέα εν τη Άκολουθί^ε του 
αγίου Ναού[Λ, ων τίνα έπαναλα(Λβάνονται δίς, (χή ύπολογιζθ(ΐ.ένων 
τεσσάρων εικονογραφη[ΐ.ένων γρα{Λ(Λάτων, έν άρχη κεφαλαίων. Καίτοι 
δ' άτεχνότατα τα εικονίδια ταύτα, είσΐν 5(Λως αρκούντως ενδιαφέ- 
ροντα, διότι είναι τα πρώτα έν έλληνικφ τυπογραφείφ έκτυπωθέντα 
ξυλογραφή(ΐατα. Έλπίζοντες οτι ό κ. Παύλος Λάριπρος θά δηριο- 
Λεύσγ) άπεικάσ[ΐ.ατα αυτών έν τη (( Ιστορική πραγ(Λατεία περί της 
» αρχής καΐ προόδου της τυπογραφίας έν Ελλάδι », ης άνυπο(χόνως 
άναρίένεται ή ολοσχερής εκδοσις, περιοριζό(χεθα να ση[χειώσω;Λεν έν- 

(I) Ό Ματθαίο; Παραν^χας (Σχεδίασμα σ. 81 ), επόμενος tcjS Άραβαντινω, ανα- 
φέρει δτι ό 'ίωάσαφ ούτος έχρημάτιβεν αρχιεπίσκοπος Άχριδών τω 1770* επειδή δέ 
ό τελε^ΓαΤος αρχιεπίσκοπος Άχριδών ήν 6 τψ 1767 παραιτηθείς 'Αρσένιος, εικάζει 
οιΐχ ορ6ώς δτι ό λεγ(ί μένος Άχριδών ή ν ό αυτός και ό τώ 1 770 χρηματίσας άρχιι πί- 
«οχος Βελλεγράδων *Ιωάσαφ. 'Ιιοάσαφ Άχριδών δμως μνημονεύεται ου μ(ίνον έν τί5 
*Α»>λου6ία των άγ. πεντεκαίδεκα μαρτύρων (1741), άλλα και έν τη άκολουθίςι του άγ. 
2^ραφεΙμ(1740), έν τ^ προκειμένη του οσίου Ναουμ (1740), έν τη τοΟ άγ. Κλ?{μεντος 
(!742j χαΐ έν τοΤς ΈπιστολικοΤς τύποις θβοφίλου του Κορυδαλέως, τοΤς έν Μόσχο- 
*Λ« έΐ5/σης τυπωθείσι (1744). 



Digitized by LjOOQIC 



268 ΠΕΡΙ Tor en Μακεδονία λιμογ 

ταυθα δτι έν τοϊς τέσσαρσιν τών €(χονιδ{ων είναι παρΕντεθίΐαίνγ) η 
σφραγίς του τυπογράφου, διαιρούμενη εις τέσσαρα (χέρη δια σταυρού 
ορθογωνίου ιμΛ εις Ισα (χιχρότερα δια γρα[Χ(Λών δύο χιαστί τεθειρ^- 
νων εν ίχάστνι τών υπό τών βραχιόνων του σταυρού σχη(Λατιζθ(Αέ- 
νων ορθών γωνιών είναι έγγεγρα(ΐ.(Λένον άνα ΐν τών επομένων γραμ- 
μάτων rCMC ήτοι Γρηγόριος ο Μοσχοπολίτης. 

Το όνομα του Μιχαήλ του Γχόρας υπ* ούδενος αναφέρεται τών 
περί τών λογίων της παρελθούσης έκατονταετηρίδος γραψάντων. 
Συνέγραψε δ* ούτος, εκτός του φδε δημοσιευομένου στιχουργηματος 
καΐ της προσφωνητικης επιστολής προς τόν άρχιεπίσκοπον Άχρί- 
δος, της προτεταγμένης της 'Ακολουθίας του οσίου Ναούμ, και έτέ- 
ραν προσφωνητικην έπιστολην προς τόν αυτόν άρχιεπίσκοπον, περιε- 
χομένην εν έτέρφ βιβλίφ, εν Μοσχοπόλει επίσης τυπωθέ/τι, τ^Ι 
άκολουθίο}: του αγίου Κλήμεντος. Ai άνορθογραφίαι, ων βρίθει το 
στιχούργημα, καΐ τας οποίας δεν έκρίναμεν άναγκαϊον να διατηρη- 
σωμεν ενταύθα, ή λέξις αύτου τε και μάλιστα τών εις άρχαίαν δή- 
θεν έλληνικην γεγραμμένων επιγραμμάτων, έλέγχουσιν άμάθειαν πα- 
χυλήν. Ός έζάγομεν δμως εκ τών προσφωνητικών επιστολών, ων ή 
γλώσσα είναι όμαλη καΐ σχεδόν άπταιστος, αιτία τούτου είναι ούχΙ 
άγνοια άλλα μάλλον η στενοχωρία του γράφοντος, ε'πιχειρησαντος 
να γράψη εις ίμμετρον λογον, εν φ ούδε τους στοιχειωδέστατους κα- 
νένας της μετρικής έγίνωσκε. Όφείλομεν δε να μη ώμεν ύπερ το 
δέον αυστηροί κριταί, άφ' ου μάλΙστα ευτύχημα θα έλογίζετο αν σή- 
μερον εν τγΐ μεθορίφ εκείνη της Μακεδονίας καΐ της Ηπείρου πόλει 
τα ελληνικά γράμματα έκαλλιεργουντο, ως πρό μιας και ημισείας 
έκατονταετηρίδος, δτε καΐ τυπογραφεϊον έλληνικόν υπήρχε, το δεύ- 
τερον τών εν Ελλάδι ίδρυθέντων, καΐ σχολή ηνθει ελληνική καΐ λό- 
γιοι διαπρεπείς έκόσμουν ταύτην. 

Έκ του στιχουργηματος Μιχαήλ του Γκόρας μανθάνομεν λεπτο- 
μέρειας, άδεζίως μεν έκτεθειμένας, άλλ* ούχ ήττον συγκινούσας βα- 
θύτατα, περί του άγνωστου ημϊν άλλοθεν λιμού, του ένσκήψαντος εν 
Μακεδονίου: τ<ΐ^ 1740, καθώς καΐ τάς επικρατούσας πάρα τφ δχλφ 
δοξασίας περί του έπιφανέντος τφ 1737 κομητου, δν ύπελάμβανον 
τότε ως προμηνύοντα τα επελθόντα μεγάλα Ιστορικά γεγονότα, δη- 
λονότι τόν πόλίμον της Τουρκίας και της Αυστρίας και 'Ρωσσίας. 



Digitized by LjOOQIC 



ΠΕΡΙ TOr EN ΜΑΚΕΔΟΝΙΑ ΛΙΜΟΓ 2$® 

Έχτος α τούτων τα (ΐάλιστα ίν^αφερουσά έστιν ή λ£πτθ(ΐ£ρης ανα- 
γραφή της τΐ(χής τών τροφί(Λων έν ώρα σιτοΧείας. Δύναται Χ' αυτή 
να χρησΐ[ΐ.εύσΎΐ ώς άζία λόγου συ|Λβολη προς γνώσιν της σχετικής 
άζίας του τουρκικού νθ{Α{σ(Λατος κατά τους χρόνους εκείνους, χέρι 
της οποίας ατελείς καΐ συγκεχυ(χένας ?χθ(χεν ειδήσεις, έγκατεσπαρ- 
(Λενας εν ταΐς άφηγησεσιν ευρωπαίων περιηγητών καΐ πιθανώς εν 
άνεκΧότοις έκθέσεσι προς την κυβέρνησιν της ενετικής πολιτείας. Έλ- 
πίζοντες δτι θάναλάβη τις τών ή(Λετέρων λογίων την συστη(ΐΛτικήν 
εζερεύνησιν του θέ(Λατος τούτου, ου ή διαφώτισις είναι απαραίτητος 
προς ασφαλή εκτί{Αησιν πολλών γεγονότων ττίς πατρίου Ιστορίας, ση- 
[ΐ.ειου(Λεν απλώς ενταύθα ότι εν άρχ? του παρελθόντος αιώνος το 
γρόσιον εΧύνατο ώς πάντοτε τεσσαράκοντα παράδες καΐ 6 παρδς τρία 
άσπρα• του δε πάρα ή εσωτερική αξία έδύνατο ΐζ γαλλικά λιάρδια 
ή άσπρα (liards ή blancs) ή δεκαοκτώ προβηγκιανά δηνάρια•, επειδή 
Si προ του 1719 το προβηγκιανον δηνάριον ην το δωδέκατον του 
σολδίου, δπερ -οτο το είκοστον της λίβρας, της (χετα ταύτα φράγκου 
χληθείσης, έπεται δτι το (χεν τουρκικον άσπρον εδύνατο 2 ^/^ λεπτά, ό 
παράς εν καΐ •η[χισυ σολδίον καΐ το γρόσιον τρεϊς λίβρας ή φράγκα. 



Σότζομος Ιστορία της χαζά ta iTiO hoc {ΐεγάΛης γετομ^της Jtei"* 
raç χαΐ ακριβείας. 

ZuvTcOet^a παρά του χυρ^ου Μιχαήλ Γχόρας' χαΐ άφΐ€ρ6>θεΤβα παρ* αυτοί? τφ μα- 
χαριωτάτω χαΐ σοφωτάτω άρχιιπισχ^πω πρώτης *Ιουστινιαν9{ς ^Αχριδυν χαΐ πάσης 
Βουλγαρίας xupfai τωρίω Ίωάσαφ. 

Μακαριώτατε πάτερ, άτοπον (χή σου φανη, 

αν το στό(χα (χας (χικρον λόγον έχει να είπη. 

Διότι αν ή σύνθεσις του λόγου είναι [Λίκροτάτη, 

πλην του χρόνου ή περίστασις εστάθηκε φθαρτικωτάτη* 

όθεν ό σκοπός [χας δεν είναι πάντα να Ιστόρηση, 

αλλ* δσον εις {Λνή(Λην τοίς (Μετέπειτα νάφίση, 

το δσα «προξένησαν ή πεϊνα καΐ ακρίβεια, 

\ά πολλήν τήν συντοριίαν, ώς έχει ή αλήθεια' 

δχι (λέ ρητορικά καΐ (χέ λόγους ποικίλους, 

έπου κάρ,νουσι τους λόγους σκοτεινούς τε και άδηλους* 



Digitized by LjOOQIC 



270 ΠΕΡΙ Tor en μακεδονια λιμοτ 

πλην (JLt φράσιν την άπλην, καΐ (χε γλώσσαν την xoivriv, 
ει; κατάληψιν παντός και ενθύ(Λησιν παντοτεινην. 
Διο δεό|ΐ.ενος πολλχ σου την α^ειαν ζητώ, 
καΐ ούτω την διηγησιν της πείνας αρχινώ. 

'Αρχινώ γουν και προλέγω ση|Λε{ου την φανέρωσιν 
παντού που έφάνηκε της γης εν τετραπέρασιν • 
εις γαρ χιλίους επτακόσιους έπτα καΐ τριάντα 
κακά ην προ(χηνύ(Λατα δι' δλα τα συ|Λβάντα. 
Διότι εις τας πέντε του {Ληνός του Δεκε[Λβρ{ου, 
το βράδι ξη[Λερώνοντας Νικολάου του άγιου, 
κο(χήτης πυρίριορφος έφάνη (ΐεγαλώτατος 
[χέρος προς το βόρειον, κακών ση[Λαντικώτατος, 
ώ^στε τούτον ίδασιν ανατολή και δύσις, 
και κοσ(Λθυ προεση(Λανε τας θλίψεις καΐ συγχύσεις. 
Άφίνω δ[Λως να ειπώ βασιλειών τας ταραχάς, 
του Τούρκου καΐ Καίσαρη καΐ Μοσχόβου τας Χιαλλαγάς, (ί) 
όπου είναι πραγ(χατεία αρκετή τών ίστορούντων, 
πλην γράφω εν συντό(Α.(}> (χόνον θλτψιν τών πεινώντων. ί 

Διότι εις χιλίους έπτocκoσloυς και σαράντα 
Φευ ! *Ρού(Αελην έπλάκωσαν τα κocκx πάντα' 
δταν βασιλεύς σουλταν Μαχ[Λθύτης έβασίλευε 
άπο πεϊναν να χαθνί ή Μακεδονία έκινδύνευε• 
Χεΐ(Λώνας παγκάκιστος και κρυερός άκρος, 
δια δε γης το άχορτον άφίνω το πολύ (χάκρος. 
Διότι εως της ημέρας του *Αγίου Γεωργίου, 
που είναι εις τας 23 του (χηνος του 'Απριλίου, 
κάνεις δεν είδε (χέ τα (χάτία πρασινάδα, 
δια να χάρη καν της γης την εύ(Λ.ορφάδα. 
Ή εκκλησία έψαλλε, ση[Λερον εαρ (ΐ,υρίζει, 
ό δέ καιρός αρχίνησε ψυχρότατα να χιονίζγ). 

'Αλλ' ώ κακόν, κακών απάντων κάκιστον, 
καΐ θλϊψις που έπλάκωσε πτωχον και πανάριστον ! 
δτι πεϊνα εγινεν εις *Ρού[Λελην (χεγαλωτάτη , 

(!) Εννοεί τήν εν Βελιγρβδιω συνθτ[χην περί ειρήνης της Toupx^xç ^ρος ττ^ν Αν- 
στρίβγ χα\ tJjv 'Ρωσσίβν. 



Digitized by 



Google 



i 



ΠΕΡΙ TOr EN ΜΑΚΕΔΟΝΑ ΛΙΜΟΓ 271 

χαΐ άχριβεια εις είδος παν, χολλα φθαρτικωτάτη. 

*Απο [Ληνός Φεβρουαρίου εως και αύτοΰ του Ιουνίου 

προς άσπρα το γέννηρια είκοσι καΐ έ-πτα ην η οκά' 

ώστε καΐ (χέγας αύθέντης έίίωχνε δν είχε θεράποντα. 

Πολλοί φλούδοας δένδρων άλεθαν (χετα φακών, 

και ζυ(Λ<ι)ταΐς Ιτρωγαν να (χη λάβουν θάνατον πικρόν 

κριθής ανακάτωναν άλευρι όκαν (χίαν 

με χώ(Λατος λευκού οκάδες δύο (χε άθυ[ΐ{αν, 

καΐ ούτω ζυ(Λώνοντες, ω εις την δυστυχιαν ! 

καΐ ριασσώντες έτρωγαν (χε πολλην άηδίαν. 

Σταφυλιών τα τσίπουρα άπο κοπρίας Ισκαφταν 

καΐ στεγνά άλέθοντες, |Λε αλεύρι τάτρωγαν. 

Τας (χορφας οΐ πλείους άλλαζαν των ιδίων προσώπων, 

δπερ ουδείς ποτέ δεν έθυ(Λαται τών ανθρώπων, 

ώστε περιπατουντες δεν έφθαναν δν ήθελαν τόπον, 

πλην σκοντάβοντες λιπόθυ(Λθΐ έπεφταν (χε κο(κον τρόπον. 

Τουχα και υπάρχοντα παρέδιδαν άτίριως, 

καΐ πείνας στενοχώρησιν έπράυνον άθύ|ΐ.ως, 

Σπίτια τους έπΙ ταύτου πολλοί πτωχοί εχάλασαν 

και χωρίς τίνα ξετί(ΐ.ησιν πάσαν ύλην έπούλησαν. 

Τέκνα τους έπούλησαν γονείς ενεκ* αργυρίων, 

ψυχας |ΐ.η φειδό(Λενοι τών ιδίων παιδίων* 

κοίλα δια να πάρουσι τρία σιταρΙων, 

ούαί ! φονεϊς έγίνονταν τέκνων τών οικείων, 

ταύτα παραδίδοντες εις χείρας άλλοτρίων, 

και δούλους ποιησαντες και ξένους ουρανίων. 

Και αν η ανατολή καΐ δύσις δεν είχαν προφθάσει 

\ά κάτεργα δια θαλάσσης γέννη{Αα να δια(Λθΐράση, 

πάντας έκινδύνευσε τους ανθρώπους της να χάση 

ή τάλαινα Μακεδονία, ό δε "Αδης να χόρταση. 

ΚαΙ τι λέγω (ΐόνον την διήγησιν της πείνας 

καΐ δεν γράφω τας λοιπας δυστυχίας τας άνθρωπίνας, 

διότι δεν εγινεν η δυστυχία δια την πεϊναν (χόνον, 

αλλ* εις είδος πάν η ακρίβεια πολλην χρόνον 

δτι καΐ του κριθαρίου ό(Λθίως ή όκα και του βρω(Λίου 



Digitized by LjOOQIC 



272 ΠΕΡΙ Tor en Μακεδονία λιμού 

δπου τις δεν €θυ|ΐ.αται i%* ανατολών ήλιου. 
Βόες, πρόβατα xai τετράποδα έψόφησαν, 
τα δε άλογα ά(ΐετρήτως ερη{ΑώθΎ)σαν. 
Τα χρέατα άχαρα χαΐ άχριβώτατα, 
και τοΰτο δεν εφθανεν, άλλα χαι σπανιώτατα* 
προς βίχοσι άσπρα ή όχα άπο βο)ιδίου, 
όπου ρίζαν γερή ν δεν άφινε κανενός δοντιού. 
Άχαρον ήν καΐ το κρέας τών κριαριών^ 
ή τΐ(χή δε της όκας ήν δύο ή{Λΐσυ δεκαριών. 

Τών οσπρίων δ' ή όκα ήν προς άσπρα δέκα καΐ οκτώ, 
όπου τρέ(/.ω αληθώς τήν ψυχήν να το ειπώ. 
Ό[Λθ{ως και του άλατος προς άσπρα δύο καΐ δέκα, 
και όκαν δεν ?παιρνε σωστήν τυτωχή γυναίκα. 
Το δε κρασί ΐγινε προς άσττρα οκτώ καΐ εννέα", 
κρίνον, Κύριε, τους πουλητάδες εν ποινή βαρέο}:! 
δτι εσργαν επίσης το κρασί (χε το νερόν, 
και τον πίνοντα έφούσκωνε σαν δερριάτι γιδερόν. 
Το δε λάδι έγινε προς άσπρα πεντήκοντα. 
ό(Λθ{ως καΐ το βούτερον προς άσπρα όγδοήκοντα. 
Παράδες δε* οκτώ καΐ δέκα οποίος ήθελε δώσει, 
έτσι έλαΐς καΐ τυρί ήμ,ποροΰσε να άγοράση. 
Το φορτιον άπο ζύλα ήτον προς άσπρα εξήντα, 
{Αετα βίας δε να είχε βάρος οκάδες πενήντα. 
Συστέλλθ|Ααι εν άληθείο;: καΐ τούτο να ειπώ, 
οτι ίγινε το κάθε αύγο άπο ενα άσπρο καΐ ρσό. 

Δια δε τα πωρικα πολλή έστάθη απορία, 
ουδείς γαρ ίβλεπε να είπη καν με υγεία. 
Ταύτα έπροζένησε του καιρού ή άνω|Λαλία, 
άλλα πάντα έγιναν του θεού τη εύδοκί(^ * 
καΐ γαρ επερίσσευσε τών ανθρώπων ή ά{Ααρτία 
καΐ εις πάντας έρριζώθηκε ή κακή πονηρία. 

'Αλλ' ίλεως γένοιο, Ίησου Χρίστε βασιλευ, 
ορατών και αοράτων ποιητα καΐ προνορυ, 
καΐ όπερ εις καιρούς τους καθ' ή(ΐ.ας εσυνέβη, 
Ουδέ ποτέ εις άλλους δια σον έλεος να [Λήν επανέβη* 



Digitized by LjOOQIC 



ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ ΜΥΘΟΛΟΓΙΑ 273 

άλλ' δτου 7:λΕθνά<Τ€ΐΕν η χοαή (ΐΛς ά(ΐαρτία 
ύίΓΕρπιρισσευσχτω «ου ή χάρ*? >i αγία. 

Δούλος εύπειθης ΜίΧΑΗΛ Ο TOT ΓΚΟΡΑΣ. 

Tor ATTor μιχαηλ επίγραμμα εις την πεπιαη 

Τώ χιλιοστφ ctv ετεϊη^' ίτττοικοσιοστφ 

τεσσαρακοσταΐ ποτ* θεογουνιεης 
λευγαλεω λψφ φύτλης βεβολήατο ητορ 

αΙ νο(Λέρων (χερόττων της Μαχεδονιέης. 
Πείνη S ' ούλθ(χένη (ΐορφας [χεταθεΤσα βροτείας 

Ψυχας είν άίδη, φευ, προίαψ* ατυχώς. (!) 

ΕΤΕΡΟΝ TOr ΑΥΤΟΓ ΕΙΕ ΤΟ ΑΓΤΟ. 

Ούλθ(Αένη χοτε ώς εσεται πεΤν * άιε ώτα 
δσσεσιν ηΧ' δ τάλαιν ης ϊδον άντολέην. (!) 

ΑΝΤΙΣΤΡΕΦΟΝ. 

Άντολέην ΐδον ης ο τάλαιν ηΧ' δσσεσιν ώτα 
άιε πεϊν * εσεται ώς ποτέ ούλθ(£ένγ). (!) 



ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ ΜΥΘΟΛΟΓΙΑ. 
γίγαντες. 

Έν γένει οί Κρητες πιστεύουσιν, δσα και οΐ <τη|ΐ.ερινοΙ της λοιπής 
Ελλάδος κάτοικοι δια τας εαυτών πατρίδας, δτι οΐ πρώτοι κάτοικοι 
της Κρτττης ήσαν τερατώδεις τδάνά<ιτηρ!.ακα1την ^ώ(Αην καΐ ανάλο- 
γους ά7Γθδ(δου<ην αύτοϊς πράξεις, ώς θέλει δειχθη κατωτέρω. Ουδό- 
λως δε συγχέουσι τούτους προς τους ^ΕΛΛήγους^ καί τοι άποδί• 
δουσι και εις τούτους ρώ(Λην (ΐ,εγάλην, ώς φαίνεται εκ της συνηθε• 
στάτης παροΐ(ΐ.{ας α δουλεύγει 'σαν *Έλληνας » , ήτις δ(ΐως έννοητέα 
καΐ έπΙ της άδα|Λάστου φιλοπονίας. Τους πρώτους καλουσι Σαράντα• 
ηήχονς, τους δε δεύτερους *ΕΛΛήγους καΐ θεωρουσι την εποχην των 



L• 



Digitized by VjOOQIC 



274 ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ ΜΥΘΟΛΟΓΙΑ 

ώς πρώτην Ιστορικην εποχην (1), λέγοντες «αύτο ιϊν* άπου τον χαι, 
τών Έλλήνωτο, όταν όμιλώσι ττερί άγχλ|ΐΛτος η άλλτΐ ς τίνος αρ- 
χαιότητος η ττερι τών ερειπίων αρχαίας πόλεως, οΙα τα ττίς Κνωσ• 
σοΐ3 χαΐ της Πραίσου (2) άπερ χαλουσιν ^EJUerixa- Εις τους «ρώ- 
τους ετι άποΧίδουσιν Ιργα τερατώδη και άξεστα, ώς την έκσφενίόνη• 
σιν εις [χεγάλας αποστάσεις βράχων καΐ βουνών άθυρ|ΐ.άτων ïijtrr», 
εις δε τους δεύτερους σοφίαν και δαιδάλειον δεξιότητα περί τις 
τέχνας καΐ ιδίως περί την αρχιτεκτονικην (3), λέγοντες « αύτο «we 
κτίρι άέττητο 'σαν έλλενικό » . 

Την καθαρωτέραν περί Σαρανταπηχων παράδοσιν σώζουσιν οΐ πβιρχ 
τάς άνατολικας ύπωρείας της *Ίδης οίκοΰντες. Ούτοι λέγουσιν δπ 
πρώτοι κάτοικοι της *Ίδης καΐ τών προπόδων αύτης ήσαν οΐ Σαρα^- 
τάπηχοι καΐ δτι κατόπιν, κατοικλυσ|/.ου γενο|ΐ.ένου, έζήτησαν ούτοι 
την άπο του πνιγ(Λου σωτηρίαν αυτών είς την κορυφην της "Ιδης•, 
ΚαΙ άττηλλαξε (χεν αυτούς του πνιγ(Αθυ του δρους και του άναστΐ- 
(χατος αυτών το ύψος, άλλ* επειδή Ι|ΐ.ενον επί πολλας ημέρας δρθι» 
και κεκαλυ[Χ[ΐ.ένοι [^ιέχρι τραχήλου ύπο του ύδατος έσχη{χατίσθησ« 
ύπο τα πλατέα τών ποδών των πέλ(Αατα σκώληκες λίαν όχληροί. 

(1) Τεσσάρας ΐποχάς χυρ^ως Ιχουσι : t)jv τών ΈλλτΙνων, tîjv τών Άράπιδωτί, 
τ^ν τών Φράγχων χαΐ την τών Τούρχων, εάν εζαιρέσωμεν τ^ν τών ^apa^ti^zir 
χ ω ν. Σημ.(ΐωτ^ον δέ οτι το έ»νομ.α σαραχηνος δίν εΤνε ^$η γνωστόν εν Κριζτΐ}, ε:|ή 
ώς $νομ.α χαχοποιου τίνος χαι μαύρου φαντάσματος ^ ώς σχωιπτιχον έπ^ετον τών 6ψ:«ι 
σώμων χαΐ άμα δυσειδών ανθρώπων χαι ταΰτα εν μ^νν] τ^ έπαρχ^^' Άρχαδ^α ηχαύ*: 
σαμεν. 

(2) Τά έρε^τηα της Πραίσου, τί[ς πόλεως τών Έτεοχρητών, φαίνονται επ{ τίνος 
ωοειδούς 6ψώματος εν τώ χ^ντρφ τής Σιτείας χαΐ εγγύτατα τΐ{ς τουρχιχης χώμης Bt* 
6Λων. 01 Σιτειώται ονομάζουσι το μέρος Πρασους χαι εις τον ζητοδντα χληροφο• 
ρ(ας λέγουσιν δτι α ^{τονε μια φορά μεγάλη Ιλλενιχ)) χώρα » . 

(3) Τους εντός ερειπίων χειμένους αγρούς χαλουσιν « Ιλλενιχα χωράφια »' επειδίί ϋ 
ταΐϊτα εισίν ευφορώτερα τών άλλων,^-ενεχα βεβαίως τών λιπαρών Ολων, &ς άφΐ|χαν cv 
αυτοΐς αί χαταστραφεΤσαι πόλεις, — πιστεύουσιν δτι ot Ιλλ^νοι τα Ιχαιον Stà πελω- 
ρίου συγχεντρωτιχου τών ήλιαχών αχτίνων φαχου — μέ το Οαλ\, ώς λέγουσι. 

Ενταύθα πρέπει να σημειωθ^ χαι τό έξης: At γυναΤχες της χώμ^^ς Άνωγίων, χειμ4• . 
νης επ\ τΐΐς "Ιδης, χα\ αί τοδ Λασσιθίου, επαρχίας ωσαύτως δρειν^^ς, φορουσιν ώς εεΐ 
το πλείστον έσΟητας ερυθράς, τας δποίας χαλουσιν « Ιλλενιχα φυστάνια » . Τίς % μετβ^» 
το•3 χρώματος τούτου χαΐ τών εσΟτ(των τών αρχαίων ελληνίδων σχέσις ; *Ας άπαντι}βίβ• 
σιν οί περί τί)ν άρχαιολογίαν ειδιχοί. ΉμεΤς φρονουντες δτι οί επι τών ορέων βίχοΟντίς 
έλληνες διέσωσαν τα αρχαία Ιθιμα πιστότερα ή ο! ανά τας πεδιάδας διεσπαρμένοι, δέν 
θεωρουμεν άστ{μαντον τήν ονομασίαν ταύτη ν. 



Digitized by LjOOQIC 



ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ ΜΥΘΟΛΟΓΙΑ 275 

ΚύτΓοντις ϋ προς συλληψιν τών ζωυφίων Ιχανον την ίσορροπίαν 
βύτών χαΐ καταπίπτοντις επνίγοντο, διότι, κατά τινας, το βάρος 
των τους •ίΐ|ΐ.πόΧιζ6 vit άνιγερθώσιν η διότι, κατ* άλλους, κθραύετο ή 
β^ονίυλικη αυτών στήλη και άττέθνηίΐκον εκ τούτου. 

Λεν φαίνεται προς ταύτα άσχετος ή εϊδησις του Διόδωρου, δτι ή 
ιΚν(ικΤ(^ς και τα χαρ'αύτην — εκείτο δ* ώς γνωστόν, η Κνωσσος έγ• 
γυςτής Ίδης — ^κατφκοΰντο τή^ πάλαι ύπο Τιτάνων καΐ Γιγάντων (1). 

Ένα τών''Σαραντα7Γηχων, άλλα τον ίσχυρόταταν , θεωρουσιν καΐ 
tiv Διγενή οΐ Μεσαρϊται. Και δεικνύουσι πελωρίους βράχους, ους 
If ρίχτε προς διασκέδασιν εν ειδει αστραγάλων, καΐ παρά την κώ|/.ην 
'Καμάραις καΐτην aiJUar του, ήτοι βουνόν τίνα διεσχισ(Λένον την κο- 
fi^jV ύπο αύλο&χώδους κοιλώ[Αατος, δπερ, ώς λέγουσιν, εσχη(χατίσ6η 
Ικ το'3 βάρους του Διγενούς, καθεσθέντος έπι του βουνού ώς επΙ 
feo'j. Έπι του πρανούς του αύτου βουνού δεικνύουσι καΐ την nattàr 
■W, ήτοι λωρίδα γης, εχουσαν το σχη(Λα γιγαντιαίου πέλ(Λατος, 
έαΧίγοντες δτι δτε δ γίγας ούτος έδίψη εστηριζεν έκεϊ τον ενα τών 
«οίων του καΐ τον άλλον εις τα απέναντι δρη και κύτττων επινεν εκ 
^3υχοτα σκέλγ) του (δέοντος Ληθέωςποτα(Αθί3, δστις άποφραττό[Αε- 
νο; U-0 της πώγωνος του έπλη[ΐ[Αύρει την πεδιάδα της Μεσσαράς. 
ΑίΓοίανών δ * ετάφη δ Διγενής έπΙ επιπέδου τίνος ύψώ(Λατος παρά 
χη* χώ(4.ην Γέργερην επειδή δε το σώ[χά του ητο (χακρότερον της 
tsiçaviiaç του υψώ(Αατος έτά(Λη εις έπτα τε|ΐ.άχια καΐ ούτω διηυ- 
ΐηλύνίη ή ταφή. 

Εις την έπαρχίαν • Άρκαδίαν ή Τιζόκαστρον εΙς (χόνον άνώνυ(Λθς 
Σαριντάπηχος αναφέρεται, δστις ρίπτων εκ της απέναντι της Βιάν- 
ïCi 9*Ρ*γΐΓος [χέγαν τίνα λίθον ώς δίσκον ίσχασεγ, δτε [χετά τινας 
ΚΛτυχεΤς βολας είδεν δτι δ δίσκος του δεν Ι^ιρθασεν εις το ώρισ[Αένον 
«ηρίον. Ό δίσκος, φέρων το δνο[Αα άπαΜτι ( = αστράγαλος, ά(Λάδα) 
wîxrrrii σή|χερον εις τα (χέσα της κατωφερείας του βουνού Γυ• 
γ* (2). Ώς τάφος του φιλοτί[χου τούτου Σαρανταπήχου δεικνύεται 

(Ι) Δίοί. Βιβλ. 4^\W^ ^ 

R) *OfWi(îv τινβ μυθον ήχούσαμεν κβ\ ΐν τη επαρχία Λασσιθ^ου. "Εχβι σχίσιν τινά 
*ΡΗ«ιτο χβΊ ή άχολουθος δοξασία τών χατοίχων τίίς νι^σου Ίμβρου. Έν τξ συναγχείαι 
• Γβξέ5ος • Tfj; vrfaou ταύτης γίνονται χυχλώπειά τίνα iptixia, άνιίχοντα χατα τας 
^ψ^^ ΧΛρα^άαιις $1ς τήν άρ'/α{αν πΛιν "Ιμβρον. Ή πο'λις αδτη, χατά τας αύτας 
=•?»δ9«ις, εχτίαθη 6jço τών αρχαιοτάτων χατοίχων τΐίς V7{90u, οΓτινβς βιχον Ttiatj• 



Digitized by LjOOQiC 



276 ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ ΜΥΘΟΛΟΓΙΑ 

ίπΙ[Λΐϊχές τι γηϊνον υψ(ι>(χα Ιξ μίλια (ΛΛχρχν τοΙ5 Δ(χτου (Mupwj) 
ποταμού, δπιρ λέγιται ύπο τών πιριοίκων αρημα του Σαραντίτη- 
χουι», ώς χαΐ ο χ. Pashley μαρτυριΤ. 

Εις Σιτιίαν ωσαύτως λέγουσιν δτι ίτάφη άλλος Σαραντάπηχος, άς 
(jLUcpàv από του λιμένος άπόστασιν, έζ ου χαι το μέρος χαλιΐται Σα- 
ραντάπτιχος. Πλην του Σαρανταπηχου όμως άναφαίν6ται εις ΣιΤ£ίοΕ» 
καΐ ο Διγενής, περί ου λέγουσιν δτι Χιηλθε δι' άλματος του vKTm 
του άπο του ένος εις το άλλο χείλος της πάρα την χώμην Τουρλω 
την φάραγγος, δπου δειχνύουσιν έπΙ λείου τίνος βράχου την xnaÀîà 
τάΛόγον τον, ήτοι χοίλωμά τι έχον σχήμα Ιππείου πετάλου. 

"Ομοιος τις τύπος φαίνεται παρά την χώμην ΧόνΧρον της i%^* 
χίας Άρχαδίας, προ της βάσεως φοβεροΐ3 τίνος χρημνου. Περί τού» 
του δε λέγουσιν οΐ περίοιχοι, δτι, διωχόμενος χατα την επανάαταβΚ 
του 1821 ευσεβής τις μονάχος (πατέρας) ύπο τούρχων χοιΐ περιορι• 
σθείς είς το άχρον του χρημνου, έπήδησεν εφιτπτος χάτω του χρη|ΐνο 
χαΐ χατα θαύμα ούδεν ίπαθεν. Ώς σημειοτ δε του θαύματος l\uxni 
επΙ τοΐ3 βράχου ό τύπος •του πετάλου χαΐ το μέρος ίχτοτε φέρει τι 
δνομα «του Πατέρα το πήδημα Ι>. 

Εις το τμήμα Χανίων εινε γνωστός μόνον ό Διγενής* ενταύθα Μ 
θεωρείται ούτος γίγας μαχητής, ουδέποτε ηττηθείς χαΐ έπι τέλΦ>{ 
ταφείς εις την όχυραν θέσιν, εις ην ώφειλε το πλείστον τους θριέ(ΐ^ 
βους του^ ώς δειχνύει ή σωζόμενη είς το στόμα του λάου παροιμιΐ 

Βουηθ^ σ' 6 τόπος, Διγεντ{, %λ\ βγαίνεις χερδαιρ^νος. 

Ή θέσις δ* αύτη, ονομαζόμενη «τοδ Διγενή το μνήμα» χαι cK* 
ρατίδΐΒ, εύρίσχεται υπεράνω της χώμης Νεροχούρου χαι εινε τψί^ 
όχυρα, ώς δύναταί τις να έζαγάγη έχ τών μαχών αιτινες χαθ* έχ* 
στην έπανάστασιν συνάπτονται εν αύτη, διαμφισβητούντων άλλήλοι 
αυτήν τών επαναστατών χαι τών τούρχων. 

Λέγουσι δε περί του Διγενή δτι έζησε βίον δύο γενεών, εξ ού xd 
έλαβε τήν όνομασίαν. 

*Όμοια χάπως προς τα περί του Ήpocxλέoυς μυθολογούμενχ ύ% 

μβχρας τας χείρας, ώατε έπι της Ίμβρου Ιστάμενοι έλάμβανον τάς αεγ^ΰιας βχι^ ?*« 
τραγώνους κίτρας U ττ|ς απέναντι vrjoou Σα|ΑθΟρφιης χαι τας επε'θετον £jc*âXXipkMv βΜ 
αμμοχον^ας. 



Digitized by VjOOQIC 



i 




ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ ΜΥΘΟΛΟΓΙΑ 277 

τχ (fSo(uvoc êv Κρητχι περί Μπροσφύρη τίνος, (Ι)δστις κατά τι ιταρα- 
ρθιον Îyuv iyrà yovpr^aic rftojil ωση ra ylrtf ifzà μητώτ «'Λτη• 
ίίτ ira tpixéyaJo δφι c την xoirta του. *Eyzà χροτώ γίνηχε χαΐ 
âir iftor ajtofiorapixoç drrpaç ξ,αχουσμέτος c î^^ γη tiir οίχουμίτη 
που rà μητ elr' άΜυροχοιΛισ μίτος c τό πά,ία4μ' άχου ta χίρΖΛ 
ταυ x'varepa χατίβηχε χί à Χάρος, μα 

Έφτα φοραΐς τον Ιβαλι 6 νιος το Χάρο χάτω 
Μα 'στιρα παραγλύστρηξΕ, ποίΐρι τσ?! μοφας το(ί 'το?, 
Ki 6 Χάρος 6 μαυράραχ^νος Infjps τ^ ψυχγ{ του (2). 

ΙΙαρφδία της ττροώρου χαΐ τεραστίας ταύτης αναπτύξεως είνε χαΟ' 
δλα τα φαινό(ΐενα το ατρι-η(ΐΛρων ι;αιδΐ9 της 'Ίμβρου, δπερ^εχό• 
ρίυεν α ή γιγχνταινα (ΐάννα του » εις την παραλίαν Λΐ(&ινάρ^α επί 
τίνος βράχου, όστις φέρει ετι καΐ νυν τους τύπους τών τεραστίων του 
ι:οίών. Άλλα χαι τούτο απέθανε [χετα τριη(Λερον ζωην και ετάφη 
Oro τον πελώριον βράχον, δστις κείται παρά το μοναστηριον του 
αγίου Κωνσταντίνου. 

Οι Χέ Δράκοι τών παραμυθιών είσΐν δντα τεράστια την ρώ[Αην καΐ 
το σώ[χ.α καΐ ζώσιν εις πύργους η εις σπήλαια, ως οΐ Κύκλωπες. ΕίσΙ 
Se άρρενες και θήλεις (δράκαιναις)' συνήθως δ άνθρωπος τους νικ^ Χια 
του πνεύ(Λατος, δια λαφόρων Χήλον δτι πανουργιών, και διαφεύγει 
τους ανθρωποφάγους οδόντας των, ως εις το παρα[χύθιον του Φού- 
σχη• (ΐεταξύ αυτών καΐ τών ανθρώπων συρ,βαίνουσιν έπιγα[Α{αι, άλλα 
πάντοτε δ Δράκος θεωρεΤ ώς το κάλλιστον εδεσ[Αα την άνθρωπίνην 
σάρκα, έκτος της σαρκός της συζύγου του• ενίοτε άτορειωμένος τις 
νικ^ εις την πάλην ΔράκΟν καΐ τον φονεύει. 

Ή άλώττηζ εισαχθείσα ύπδ του Αισώπου εις τους (ζύθους ώς προ- 
βωποποίησις της πανουργίας, εισήχθη βαθ(Ληδδν καΐ εις τα παραμύ- 
θια, δπου συγχρωτιζομενη μετά Δράκων, Μοιρών καΐ Νηρηίδων δέν 
ίδράδυνε να χάση την αίσώπειον μορμφήν της μετατραπεΤσα εις 
νηρηίδα πανουργον μεν, άλλα και άνθρωποφάγον. Εις τήν κώμην 

(1) Ο^τος έστιν 6 Πορφύρις ^ χατα παρα^θοραν ΠροΦφύρις, [6 μνημονευόμενος Ιν 
Λολλοίς |σμα9c του άχριτιχοο χύχλοϋ. Ν. Γ. Π. 

(2) Περί τί|ς θβΐτΐ{ς υποθέσεως υπάρχει χαΐ παραμύθι χα\ ^σμα* δυστυχώς βμως δίν 
η«νιΙ9ημ£ν να εΰρωμεν το άσμα χαΐ δημοσιεύομεν μ({νον τους ανωτέρω στίχους, oOç 
Ιτ-αχε να ενθυμούμεθα ht. 



Digitized by LjOOQIC 



278 ΕΛΛΗΝΙΚΑ αΑΡΑΜΓΘΙΛ 

Βιάννον υπάρχει σπηλαιον α τ 'ς Άλo^J7:oυς ό ^ΐττηλΐ^ος η ονομαζίαι- 
νον, άφ'δπου αύτη βυθίζει εις τον ττλτισίον TroTatjAov ττ,ν [lïjcsïh 
κό(/.ην της και λούεται. Όθεν -ρος Xtdc>tpiinv το ζωον, ή άλώι:τ,;, 
[Αετωνο[Αασθη Ικτοτε ΐ,ουρίόα, 

Oi^jipamâeç εϊνε ως και οΐ Δρχκοί ανθρωποφάγοι και τερατώΧΐ'.:* 
απαντώνται δε συνήθως εις τα ';rapa(xyOsx ^ονάΒην ιίς (/.υστηριώ^Εΐί 
πύργους ή είς ύποχθόνια [ΐέγαρα, έχοντες παρ ' αυτούς κύνας χή 
ΐτπΓΟυς λαλουντας, καΐ φρουροϋντες θησαυρούς ή θύρας (Αυστηριώίας. 
Έν γένει ο Άράττης είς τα παρα|Λύθ^α εΙνε πρόσωπον σιωπηλον χαΐ 
βαθύ καΐ συνηθέστατα παρουσιάζεται κάτοχος θαυ^Λασίων της {ΐΛγείας 
(Λυστηριων καΐ κυρίως του άαάτατου rspov, Χι' ου ραντιζό[χενον îi 
πτώ|χα επανέρχεται είς την ζωή ν. 

Ι. Δ. ΚΟΝΔΤΛΛΚΗΣ 
Κριίς. 



Ι 



ΕλλΗΝΙΚΑ ΠΑΡΑΜΥΘΙΑ 

ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΑ ΕΝ ΣΥΓΚΡΙΣΕΙ ΠΡΟΣ ΤΑ TÛN ΑΛΛΩΝ ΛΑΩΝ 



rno 
Ν. Γ. ΠΟΛΙΤΟΥ. 



Α'. 
Το χούτροολο imcXU• 

{ ΜΕΣΣΗΝΙΑ ) 

Ήτανε μ,Ιχ φορά ένας γέρος καΐ (χια γργια κ 'είχανε ενα κούτρουλο 
παιδί* ajjia (Μεγάλωσε το παντρέψανε. Καθότανε λοιπόν αύτο, γχ- 
μπρος πλια, κ* έκα[Αάρωνε. "Οταν έσωσαν τα καρβέλια του γχ(ΐου 
έζυ{Λώσανε (Αία πήττα και την έστειλαν είς το φούρνο. Λέει ό γέρο; 
'ς το κούτρουλο παίδι να πάη να φέρη την πηττα* λέει το χού- 
τρουλο παιδί' 

— α Έγώ είμαι χούτρουλο π«ιδ\ x«t χαμαρώνω, 

χα\ τή μύτη μου ζαρώνω, 

χι' άπο χάμου χάμου τη ζαρώνω, » 



Digitized by VjOOQIC 




ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΠΑί^ΑΜΓΘΙΑ 279 

Λέ« «Ήτϊγαινε, νύφη, νχ φερτρς την ττηττα* — Έγώ eijiai νύφη 
11^ χχρ^ρώνω, και τη [λύτη (χου ζαρώνω, κι* άπο χά(χου χά|ΐ.ου τη 

^ΦΟ,ρώνω. Ήηγαινε συ, γρνιά. — Έγώ είμαι γρηα και κα(Λαρώνω, 

»ji τη ριύττα (χου ζαρώνω κι* άπο χά(Λου χά|ΐ.ου τη σαρώνω.]) 'Ύστερα 

r«i TOC πολλά *^γε πλια το κούτρουλο τταιδί. Ήφερε την -^τηττα, 

ττ,ν έβαλαν να ξεραθη. 

ΠΙρο^σε η άλεποΟ άπο *κεΙ, είδε την πηττα, την αρπάζει, φεύγει. 

γε την ψίχα όλη καΐ άφησε (χόνο την κόρα. 'Βρίσκει καΐ [uà 

ti^x^aL κρασί, το πίνει ούλο. *Σ το δρ6|λθ απαντάει Ενα γάιδαρο* 

Φγχνει την πηττα, et Χ..., γάιδαρε, γιατί σ* έφαγα*» καΐ τη γ|0- 

|κζ» γχαβαλίναις• υστέρα (χε την τσίτσα* α Κατουρά, γά&δαρε, γ^ατί 

*ε^Λγα•» Και τη γ^0(Λίζει κατουρά. 

Tlde^ei, 'πάει, 'βρίσκει έναν τσοπάνη (χε τα πρόβατα του καΐ του 
x^et ά•πο [χακρυά* «Τσοπάνη, τσοπάνη, [λάζωζε τα σκυλάκια σου 
ttl -rot "λαγωνικάΐκια σου, να (χη (χε φάνε* γιατί σου φέρνω (Αία τσίτσα 
ifx^, χαΐ (tii πηττα ζέστη, ζέστη' καΐ να (ΛΟυ δώσης το καλλίτερο 
te'J β.ρνάκι.ι> ΈκεΤνος της είπε* αΚρέ[Αασέτα *ςτην άγκοριτσά.» 'Πάει 
αλ£-37θυ, διαλέγει το καλλίτερο αρνάκι, το παίρνει καΐ φεύγει. *Πάει 
τβοιτάνης να φάη την πηττα, τΐ να iX^i ; δλο γκαβαλίναις* *πάη να 
t^,ô>.o κατουρά* «Ά τί (χου 'φτιάσε !» Άριολάει τα σκυλάκια του καΐ 
i 'λχγωνιχάκια του, (χά που να την φτάσουν, αύτη είχε πάρει δρό(Λ0. 
*Πά.€ΐ *ςτην καλύβα της, άφίν ει έκείτάρνάκι καΐ του λέει* «Έγώ 
u va σου φέλω, κύοκύο(1)νελάκι και Χοσελουλιχοταλάκι*» (γιατί 
ψευδή η άλεπου). ΚαΙ το προφωνάει να (ΐην άνοίζη κάνενου την 
t , χαΐ φεύγει. ΈκεΤ ο λύκος , κάπου έ[Αυρίστηκε τάρνί, καΐ 
«dut χαΐ κτυπάει την πόρτα. «''Ανοιξε πούρθ' ή (χάννα σου [ό διη- 
ufLB^oç λέγει ταύτα [χε χονδρην φωνην] και σου γέρνει κρύο κρύο 
, καΐ Χροσερουλι χορταράκι.» Το αρνάκι άκουσε την χονδρη 
ίϊ, κατάλαβε πώς δεν ήταν η άλεπου καΐ λέει* «Δεν είσαι συ ή (χαν- 
Λ {Λου, (χόν 'είσαι λύκος κ'αΐ με τρή^ς. Δέν ανοίγω.» Ό λύκο; 'πάει 
*ς το γύφτο καΐ τον έβαλε να του σπλαχνίση τη γλώσσα του, καΐ 
Vzet πάλι 'ς τάρνάκι* «"Άνοιξε πουρθ* η (/.άννα σου. — Βάλε το 
Ιχ^^ράχι σου από την τρουπίτσα να ίδώ.» Πάει να το βάλη 6 λύκος 
|tcv ίχ'ύρ^'ϊ^' <^Δ^^ ^^^^^ ^ '^ (χαννουλα [χου, (χόν' είσαι λύκος καΐ (αι 
(Ι) Ώρογ^?€ται quo. 



Digitized by LjOOQIC 



280 ΕΛΗΝΙΚΑ ΠΑΡΑΜΤΘΙΑ 

τρφς.» Σηκώνβται φιύγα πάιι πάλι 'ς το γύφτο χαΐ τόνε βάνη νχ 
του σπλαχνίση το πόΧιτου. 'Σαν έγυρισβ πίσω ?χωσ€ το πόίιτου 
(χέσα 'ς την τρουπίτσα χαΐ του άνοιξε τάρνί. "Ajjta έ(ΐ.πηχΕ jjlîw, 
λίβι 6 λύκος• « *Έλα τώρα να χορέψω(χε xj ' δποιος απόσταση προ- 
τητβρα να τόνε τρώη 6 άλλος.)) Ήάει τάρνι τΐ νάποχάνη; χο- 
ρεύουν, χορεύουν, άποσταίνει τάρνί' του τρώει ο λύχος το ενα πο- 
δαράκι' χορεύουν πάλι, άποσταίνει τάρνΙ, χαΐ του τρώει χαΐ ταλλο, 
ώς που τουφαγε χαΐ τα τέσσερα. Τστερα χχθεται χαΐ το τρώη ολο, 
γ&0(Α{ζει το το[ΐ.άρι του χόχχαλα χαΐ άχυρα χαΐ το βάνει άπάνου 'ς 
την άστράχα χαΐ φεύγει. 

Έρχεται η άλεποϋ, βροντάει, φωνάζει, ποιος να της άνοίζη; 'Α- 
ποφασίζει χαΐ 'μπαίνει άπο τα χεραμίλα. Έχεϊ τηράει, τί να ίδη; 
<r*A! λέει, εγώ να σε διορθώσω ! » 'Πάει το λοιπόν, χ' έχεΤ απαν- 
ταίνει 'ς το δρό[Α0 ενα χάρρο φορτωρ,ένο 'ψάρια, πέφτει χαι χάνει την 
ξερή. Τη βλέπει ό χαροτσέρης• α Μπρε, λέει, να ενα ώραΤο γουναραο 
ποίΐ θα βγάλω άττο τό τθ|χ.άρι της,» χαΐ τη φορτώνει 'ς το χάρρο. 
Έχείνη ΐτρωγε, έτρωγε 'ψάρια, Ιβανε χαι 'ς το σαχχουλάχι της* 
υστέρα άπο τα πολλά δίνει (χιά xj ' αν την πιάσης. 'Πάει 'ς την χά- 
λυβα της χαι χρε(ΐ.^ τα 'ψάρια άπο 'πάνου άπο την πόρτα. 

'Βγαίνει δξω,άπανταίνει το λύχο* « 'Γε^ά σου χυρα Μαριά, τί κά- 
νεις' χαλά είσαι ; — Καλά, χου(Λπάρε Νικολό, δεν έρχεσαι άπο το σπί- 
τι; του λέει. Μα τήραξε καλά να (Αη τηράξης κατά 'πάνου ά|χα 
'(Λπης, γιατί είναι βελόνια χαΐ θα πέσουν 'ς τα '(χάτια σου.» 'Πάνε 
*ς την καλύβα της, ο λύκος δεν έ(Απόρειγε να βαστάξη, κάνει έτσι τα 
'(λάτια του, τί να ιδη ; α Βρε, κουμπάρα, λέει, 'που τα ηύρες αύτα 
τα 'ψάρια; — *Σ το γιαλό 'πήγα καΐ τα ψάρεψα. — Πώς τα ψάρεψες; 
δεν 'μπορώ καΐ 'γώ ; — Μπράβο, του λέει, Ιλα να σου δείξω.» Τον 
'πηγαίνει τον καλό σου το λύκο 'ς τη θάλασσα, του κρεμάει άπο το 
λαιμό ενα πιθάρι, για να βάλη τάχατες τα 'ψάρια μέσα, και τον ρή- 
χνει 'ς τη θάλασσα. Φωνάζει ό λύκος, «Κυρα Μαρία 'που είν' τα 
'ψάρια ; — Παραμέσα* τράβα βαθύτερα, » του λέει ή αλεπού. Τρα- 
βάει ό λύκος βαθύτερα καΐ πνίγηκε και του φώναζες h άλεποΰ* «Συ 
ήσουνα που μουφαγες τάρνάκι μου, να κ' εγώ, σε διόρθωσα! » 

ΠαραΛΜιγη Α\ Ή άλεττου άφησε τον λύκο εις τη θάλασσα κ'Ι- 
φυγε. Έκεϊ περνάει άπο 'πάνου ένας κόρακας. Του φωνάζει ό λύκος* 



Digitized by LjOOQIC 



ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΠΑΡΑΜΥΘΙΑ 281 

«Έλα Kopocxoc, να με γλυτώσγ)ς*)> Μα ο Kopocxaç, τράβηξε το δρό« 
(Αοτου. Πέρασε κ* ένας γάιδαρος• «Έλα, γάιδαρε, να (υ γλυτώ- 
σνίς• » 'Πάει ό γά&δαρος, δίνει (Α^α κλωτσά το13 πιθαρ|θυ το κάνει 
χίλια τρί{Λ(ΐΛτα. 'Βγαίνει ό λύκος, τρώει το yajXapo. 

UapcuLlayi^ Β'. (Ελλείπει το επεισόδιον των ιχθύων καΐ τα μετά 
ταί3τα). "AjJia είδε η αλεπού φαγω(ΐ.ένο τάρνάκι της, 'βγαίνει δξω 
και 'πάει γυρεύοντας ναύρ•^ το λύκο, να του φτιάση κά(Χ{Λία δουλειά. 
ΈκεΤ τον άπανταίνει *ς το δρό(Λ0• «Γε^άσου, κυρα Μαρ&ά! — Κάλο 'ς 
τον κου(χπάρο Νικολό. Δεν 'παρ,ε, κου(Λπάρε, 'ς του παπά τα κάτω- 
γάκια πώχει (Μπόλικο παστό νάφά(Λε να χορτάσω(Λε; — Άκους εκεϊ;» 
λέει ό λύκος. 'Πάνε το λοιπόν *ς του παπά τα κατωγάκια, χώνουν- 
ται άπο {ijot ρκρη τρουπίτσα, καΐ καταχερίζουνε το παστό καΐ τον 
χχσπαλά του παπά. Έρρηχτη ό λύκος 'ς το παστό, ίφαγε, έφαγε, 
που πρίστη και δεν '(χπορουσε να κουνηθη• ή άλεπου έτρωγε λίγο πα- 
σιγαλά, έβανε και 'ς το σακκουλάκι της, καΐ ύστερα .έχοροπηδα καΐ 
εφώναζε : 

Έ του παπα τα χατωγάχια, 
χωλολάβδια θ(λά πέσουν* 
Τρώ» 6 λύχος το παστό', 
χ'ή άλ{που τον πασπαλα. 

'Ακούει 6 παπάς τα τραγούδια και το σα(Λατά, ξυπνάει την πα- 
παδιά, άρττάζουν άπο ενα συνδραύλιστο ό καθένας καΐ τρέχουν 'ς το 
χατώι. Κχθώς τους βλέπει η αλεπού, δίνει (χ^ά, χώνεται άπο την 
τρουπίτσα, φεύγει. 'Πάει κ^'ό λύκος να φύγη, 'που να χωρέση, κα- 
6ώς ήτανε πρισ(Λένος! Τον αρχίζουν τον καλόν σου, να καΐ τούτη, να 
και την άλλη, τον εκα|/.αν του αλατιού, καΐ άπο τα πολλά ζέφυγεν 
άπο την πόρτα καιαρ.ατω[λένος καΐ *σέ κακή κατάστασι. 

Ή άλειρου 'σαν εβγηκε, 'πάει καΐ πλύνεται εις ενα νερό καΐ ύστερα 
χυ^^έται εις κοκκινόχω(Λα νά φαίνεται 'σαν αΐ[χατα. Άπέκει'πάει 'ς 
την καλύβα της, βάνει 'ς ενα κακκάβι θερ(Λο και βράζει πολύ, βγά- 
νει το κακκάβι δξω άπο την πόρτα της, βάνει άπο 'πάνου ενα σκέ- 
πασ(ΐ.α να φαίνεται, (χαθές, 'σαν καναπές και 'πάει και 'βρίσκει το 
λύκο. «Βρε κουμπάρε, τί ειν' αυτά 'που πάθα(Λε ; — Τι έπαθες, πθ'3 
'(ΐίνα γΛ κά(Ααν τ* αλατιού. — 'AjxjaÎ) '|χένα ; δε βλέπεις σε τΐ χάλΙ 

ΑΕΑΤ. ΐετ. ΕΤΑΙΡ. 1 9 



Digitized by LjOOQIC 



282 ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΠΑΡΑΜΥΘΙΑ 

*{ΐ.'£χο&μαν; Άλλα ποίμε δξω άιτο την χάλυβα μου vit χαθησου(α 
'ς τη 'λιακάΐα. » Ήανε έχεΙ, ή άλεποΰ -ττλχα χοπλΐ[Αέντα, αόριστε, 
περάστε άχρ πχνοο, 'ς τον καναπέ.» ΊΙάει ό λύκος να καθηβη, 
βουλιάζει, πέφτει 'ς το θερ(Λ0, ζε(Αατ{ζεται, καΐ ψόφησε. Τόνε βλέπιι 
η άλεπου* α Καλά είσαι τώρα ; Να που [λουφαγες'τάρνάκι (Λου ! » 

ΠαραΛΛαγίι Γ '. Τα ανωτέρω επεισόδια πολ